Mc312a-10
author: Gebauer, Georg Christian

o
i od

p

I

2

RE
- at

g

-
d » E
É i - » aes at AR b d
: - T df " s YaX 3 s RVT RL LRS o
ia "
, ; :
: L
*
.
-
* -
N
" e
f .
1 ^
[ r
*
x
* * "
i F]
P : j
5 ) BAROA -
E M - - " j
j ! E
" t
g D
"
,
: . -
Li 4 3
M 4
: * .
H $ &
L : T ^
- " x
- :
F i
E
n -
; :
e -
x
:
N
i
: A
*
* : x
^ . " »: i d P $
x t N * "— " k

196 Mi Ssiov if lii n -

a

CHPFBENU NH

'-x s
ip'c
- - 7 3
y
44
E
E
i !
Jnu'fa |
7TODLUmaG
||
;
!
|
, 77*07277!/u NUytéer IN /
RL OV
i
| :
IE 1
1
[
| L
. 1
L..- ECND AOWMTA WO PUa m MUES oocs p i d- ANFUAGIONCIISSONMR VAUE SUNEUMN G-

ial a, at Mi t

D!

IVRIS CIVILIS

CODICIBVS VETERIBVS MANVSCRIPTIS

CORPVS

ET
OPTIMIS QVIBVSQVE EDITIONIBVS

COLLATIS

RECENSVIT

GEORGIVS CHRISTIANVS GEBÁVER I|C.

DVM IN VIVIS FVIT POTENTISSIMO MAGNAE JBRITANNIAE . REGI AB
INTIMIS IVSTITIAE CONSILIIS ET IN ACADEMIA GEORGIA

AVGVSTA ANTECESSOR IVRIS
PRIMARIVS. .

POST EIVS OBITVM EDITIONEM j |

CVRAVIT

GEORGIVS AVGVSTVS SPANGENBERG

IVR. IN ALMA GEORGIA AVGVSTA P. P. E.

COT TIAGCGAE
apsdd IOANNEM CHRISTIANVM DIETERICH

ACADEMIAE BIBLIOPOLAM ET TTYPOGRAPHVM

MDCCLXXVI.

- « " - " T tht À — * rR —— € i — x » T " -
-- NI NIPRESS CURT — —— Á "w — : ? k s " r * dins
: ; - -
E] :
k.
- 1 P i
AE 4 j
- " *
* " :
* à
$ *
L^
E : ; »
g * *
— s H
j "s «
: " F 1 2 z
- L b w 1 - x - s h p á E
* ? E^ - v shi rv..v
$ * EV z H
. . * : . [i
: N
a s. .
" hts
ETA. PU
: y M a & H
$vs * 5 ;
N : : 3 T * ". »
$. - - pR : 3 u
as* Eu MM ; T z
; us d i - z 3-
*s 4 * *
: * * d " T :
siSnS * d é . * E » ^.
TOR o cEeARES ; :
; * E - —
i P i * i s * - x :
W : * : : LI H s $
p.? E * ? i Md ?r
Eape sl : $ 7 - r j
Q * $ o PL i Ti
i ^. 4
: 2 à- — ET à E . E * ej
EC Ed
. x æ, ^ó & T t * * :
H E " À p * aiiasdo ^ *
X à € S — "
3 Fon : ——
lDd i 4 b n . "
. * &
z H H EM * , "d :
x E Ed x s ; 4 ^ s z
y E " ^ , *
E* $ s
» P s " :
m M. od -
i á P YELUS " *-
* x j i
* Li 3 M J 3
: i M fs
p T hs- A : LE H
: . * [2 $ 4 E " i
* E " b n
« E VAm * í
n " »
" . : .
* k- d — r
k i "— i ÓÍa » *
r : , i z "
; & . , "
] k F LOT " *s
» E iDines ij &
NEn. d us
- * " E &
* : ; " M . d- »
z « í & 3
B É T d -
.* 1 m
" Y * *
* A ii
z 3 Y* — M 4 " &
j Eu d Q M - 3
* &^ E "m » d * *
814 T ud i N
H - 4 [
i
K " PU. T - à A
* x 5 d
: * 3 Éd - TW A ; N d
» T " TE
j : *
a "
" x
" á d .
: E * 3 s
E. " T h: ;
f
: éoy

AFGFSTISSIMO ET POTENTISSIMO

PRILNCIPI AC DoOMREMO

. GEORGIO II -

. MAGNAE BRITANNIAE FRANCIAE ET HIBERNIAE REGI

DEFENSORI FIDEI
BRVNSVICENSIVM ET LVNEBVRGENSIVM TERRARVM DVCI
S. R. I. ELECTORI ET ARCHITHESAVRARIO

. EIC. ETC.

REGI AC DOMINO MEO INDFLGENTLS.SIMO.

*
.
: i i
. » *
" x
^ LT
& : £
1 &
À
H
?5
A* á
1 * K 3
r 1 L
; I ——
1 -
n "
i " :
* s * d
1 à á
k "
E "
E L
" " : : i
-
EJ p
K
N .
" P
n » gv . 3

W* Tuis aufpicis, Rex : "duguftifime, prodeat

opus augu[Fum et aetermum, comditum illud et.—

ipfum ab dugufto, Imperatore. Iuftimiano , uumc -

/]Ày

uis curis emendatum et ormatum: id a facilitate.

Tua et iudulgeutia sme impetraturum e[fe [perare
aude. — Merito. autem ad Regem duflitiae . aequi-
Ltisque. mzmtzf Wg. Tagmanumum . ac fortem,

populoque zmþæ*zmtem muris domimo, defeïtzzr i

ris ommis pemus locupletiffima legumque, quas po-

pulus terrarum. dümmw ibfo rerum vfu ducente

condidit þramtzwzzmz. Tot igitur decoribus Geor-

s Tuae ugu[lae , qwze þïowda dua cura

L

y j f ' ET , D

tam laetis, inerementis.- efloruit, -; accedat . iouum

s. QO Daratum.,

-
, um aute L

a XXX. autem imde ammis cupide expedatum,

1 Jugufa, et in

moua bac typograpbia proffigatum; quam cum Re-

sia Tua munmificeutia adiutus ita. inflruxerim, vt
hoc qualecunque . fpecimen seae. induftriae ad. fam-
&um Tuum puluimar afferre audeam, ferena. fron-
te, Rex indulgentiffme, ilud meque refpice, qui

i E
e
"
"u »
* 2 ' :
P v A* — r
&*
[ 4
&
& &
* " $ «
wO* L
* *
m
x
"

.
A "
& " gb E 1
* ; :
" E ' ü
AU MUN "
; 9 *ioÀE - A^ i
& E d 5 2 1 E E
, * * T H * * LY
E
v Lod z
w 1
ss --"n. ve , , * "« "v . * 1 r
" LI * : :
E - s 2 & * * o d ^ a ls " - k :
M
^
* * « [ j » L^
. Q* * * b , : " 3 '
ER : ;
e3 ^ : & t , j
* k LA & b o* & E * s
: $ & L ? * À 3 « s M
: d i 5 i * s w
« a

- 3 - * *
" s TO . P. : «
; » t : E « " x *
^ 1 ^ P * CA w EY " * a á i
$ i $ i F à - !* : *

devotiffimus

.OANN. CHRISTIAN. DIETERICH.

* CORPORIS
IVRISUCLVELIS

q TOJEPIOOIPORIMEET

INSTITYITIONT:
oPTIMA IACOBI CVIACII gpiTIONE

REPRAESENTATAS E

NEC NON

D3-Gg E *l A

AD

FLORENTINVM EXEMPLAR
EXPRESSA

, EXHIBENS
VARIANTIBVS CVM CODICVM MSS. TVM GREGORII
HALOANDRI ET VVLGATAE LECTIONIBVS AC
' NOTIS VARIORVM CRITICIS :

ADIECTIS,.

l

brmoC TY ORU
IVRIS CLVILIS STVDIOSO

AK

GEORGIVS AVGVSTVS SPANGENBERG

IVR P P. E. GOTTINGENSIS.

B tentatione praemiorum, epilogorumque ornatu, praecone clamante in Areopago quondam ora-
y toribus interdicebatur: hac ego praeconis voce non interdici videor, quando in medio ftadio
operis non orator, fed index tantummodo et teftis, et hic mehercle non auritus folum, ve-
rum et oculatus laborum ftudiorumque aEBAvEn r noftri in emaculandis iuris ciuilis libris , exfurgo, qui
omnia fere, hoc loco indicanda, partim a me ipfo, partim vero ex quotidiana confabulatione didicerim,
admiffus femel ad Viri aetate et do&trina venerabilis confuetudinem, ac deinceps, vt fociam nauarem
curatius edendo corpori iuris ciuilis operam, ab Ipfo humaniffime confors alle&us. ^ Ex eo tempo-
re non tantüm infpicere licuit, fed diurna ac no&urna manu verfare fcripta illa operofae diligentiae x -
RICI BRENKMANNI monumenta,illa, inquam, magnae mediae et minimae molis Volumina, in quibus
-Digefla, praecipuam Legum Romanarum partem integritati fuae reftituere, et omni, quo poterat, modo il-
luftrare eft annifus, et cui immenfo labori, vtinam meliori fato, tandem immortuus eft, Lugenda fane
fors, quae tot tantasque Viri de iurisprudentia noftra egregie meriti, orbiliterato inuidebat lucubratio-
nes, quarumque defideriüss adhucdum forte teneremur, nifi idem ille, quo femper in commoda publica
et legitimae artis incrementa propenfo flagrabat, xosTR VM impuliffet amor, vt fpreto rei familiaris com-
pendio hasce lautitias aere haud exiguo faceret fuas, atque operi, quod moliebatur , arduo gnauiter impende-
ret. Et fic vna cumfünere BREN kMANNrI quodammodo fepulta reuirefcere coepit fpes, opes iftas aliquando
fore communes, — Prorfus autem eflloruit anno feculi feptuagefimo, cum vniuerfi iuris ciuilis partes
omnibus: dotibus ornatas, e Mufeo ak&BAvERtI quam cultiffime prodituras in lucem, diu optatus
acciperetur nuntius, cui comitem addiderat propriam fidem clariffimus ICtus. Pofthinc impigre defuda-
tum in opere excudendo, et quid ex hac parte praeftari potuit, praeftitum: tardius quidem voto.com-
muni ac hominum doctorum exfpectatione, moram necentibus variis, quorum caufas hic recenfere
non attinet, impedimentis: fed ita tamen, quod aequanimitate Le&toris fretus dicere haud vereor, vt
diuturniorem dilationem foenoris ferme amplitudo compenfet,

Longa vero ad Te, humaniffime Le&or! mihi opus foret praefatione, fi hic, vt res ipfa flagita-
re videtur, a me edocendus effes, qui fa&tum fit, vt per omne fere vitae tempus confilio fuo incubuerit
ó uaxepicvi; GEBAVERVS: quantis Ipfi collu&andum fuerit difficultatibus: qualia fint illa MSS. Brenk-

)(.2 manniana:

E

manniana:. quomodo in concinnandis notis perpetuis ad. Pande&arum latifundia fit iis vfus: quid de
fuo adiecerit: quid denique in reliquis lurisprudentiae Romanae libris, Inftitutionum, — Codicis, Nouel-
larum ac Feudorum appendice, iftis adiici folito actum ab Eo cogitatumque fit: qua tamen opera omnino
füperfedere dabitur, fiquidem cuncta ifta dudum Ipfe occupauerit atque peculiari fcripto, candida nempe
Narratione. de . Henrito: Brenkmanuo ,' |'de, M55. Brinkmannianis , et de' fuis im Corpore Juri — Ciuifis co-
natibus & laboribus , acætimte' M'mzazjjæ de [libro longe rariffmo : Bzälzotlzecæ Zintonii, Zduguflini, e&. V/ita
Henrii Newtoni, Gottingae fuptu viduae l'andemhoetk auno IMIDCCLXIF. in 4to typis euulgata: non
minus vere quam magnifice expofuerit. Is igitur a Te adeundüs erit libellus, quicunque haec plenius nof-
fe, defideras, nobisque hoc otio frui, facüe concedes. — At acape rerum capita et fummas negotio-
rum faltim in iis partibus iuris ciuilis, quae praefenti Volumine Tibi nunc offeruntur, ex memorata Jzrra-
Hione delineandas, vt quomodo xos TEn fidem liberarit fuam, et quomodo promiffa velimpleuerit vel in

melius mutauerit, apertius conftet.

De prima legum Romanarum parte pag. 17 ita fcripferat: "Infüitutiones Imperiales recenfui,
ad meliores editiones collatas plurimum emendaui, notulasque confcripfi ex penu Cv1ACir, 1AN. A
COSTA, MVRETI, MARCILII, VAN DE WATER, SCHIAILTERI, AVERANII, GVNDLINGII etc.
depromtas , fuisque locis inferui, vtetiam haec pars aliquid ornamenti acciperet. Animus erat Varian-
tes ex editione Grezorii Haloandri, Noribergae r 529. 8. vulgata, longe rariffima excerpere. Sed nec hoc
eft fa&um, nec adhuc ifta Inftitutionum recenfio Editioni Leeuwenianae eft aptata"

De his nuncita habe: Edidit evERARDVS oTTo ICtus et Anteceffor Vltraie&inus celeberri-
mus, quem illuftris Reipublicae Bremenfis Syndicum pottea deceffiffe omnes norunt, Juflitutiones luflinia-
neds 'Traiecti ad Rhenum anno feculi nono et vicefimo forma, vt vocant, quarta, et dedit nobis, fronte
huius editionis interprete, primum /ibros Dnffitutionum a Chuiacio emendatos, deinde Notas criticar. textui fta-
tim fubie&tas, et tandem feparata opera Commentarium , in quo. iuris: Romanui. principia , rationes , progre[Jus
et meliores Interpretey indicantur. Yfthaec in rem. füam eo modo vertere placuit, vt Textus Inftitutionum
tanquam ad Cuiaciam emendatus ftabilis Eidem fündamenti loco effet: fed et Notas criticas apprime ad in-
ftitutum Eius, quoód pene omne criticum efat, facientes, notulis fuis inferuit, vbique nomine Viri, dum
viueret clariffimi, adie&o: Commentarium autem, vt tot alias bonae malaeue frugis interpretationes pror-
fus inta&um relinquere maluit. Atenimuero mox animaduerfüm eft, textum, qualis in Vltraie&ina Edi-
tione legitur, neutiquam vt quidem par efat, effe per omnia e cvrAcro emendatum, ideoque in fub-
fidium vocatus liber in fplendidiffima opulentiffimaque Bibliotheca Academica bona fortuna re-
pertus, cui titulus: DN. N. IVSTINIANI PERPETVI AVG. INSTITVTIONVM fiue Ele-
mentorum per Tribunianum Virum magnificum magiftrum et exquaeftore facri palatii, et Theophilum et
Dorotheum viros illuftres et anteceffores libri IIII. emendatiffimi. — In eosdem libres ITACOBI CVIACII
qofteriores notae. quibus parum aut uihil prioribus derogatur , ita tamen vt has et illas fuo periculo ratas e[fe. velit,
PARISIIS apud Sebaftianum Niuellium fub Ciconiis, via lacobaea MDLXXXV. cum priuilegiis Caefa-
reae et Regiae Maieít. 8. min. Hauius editionis vere Cuiacianae beneficio textum Cuiacianum genuinum
dare licuit, immo et Studiofi cuiusdam Turis Z4dinonitionum de hac. Inflitutionum. Jac, Cuiacii editione, ex ea de-
| promtam

promtam huic nouellae Tnftitutionum editioni praemittere. Si vacat aut lubet, fuauiffme Le&or. G. vx.
A. de Ingenuis, pr. I. de Nuptis, pr. L. de Excujationib. tutorum et curat. $. 29. T. de Rerum. Diuifione, S.2.
J. de Rebus incorporalibus, S. 4. 1. de SCto Tertylliano, S. 12. 1. de Gradibus Cognationum , euoluere atque
hos textus, vt in Vltraiectina editione exítant, cuni Gebaueriana conferre, facile intelliges , praeter rem
me nihil affirmaffe. Variantes le&iones iiaroANDmifuis vbique in locis fünt annotatae, — Notulae de-
nique e penu humaniffimorum ICtorum felettae etiam adfunt perpetuae , nullibi omiffa au&torum honorifica
appellatione. Parum vero aut nihil in his partibus ftudii mei pofitum, praeterquam quod auxiliatrices
manus expungendis typorum vitiis commodauerim, cetera nempe füb aufpiciis illuftris Editoris curante Io.
Bernhardo Koehlero V. Cl. ad id, vt NOSTRO in opere perficiendo praefto effet, au&oritate Regia
euocato. | | i :
Haec de Inftitutionibus. De Digeftis iterum GEBAvERvM prius audiamus loquentem. — **Di-
cendum eft, inquit JVarratione de &NR1CO BRENKMANNO pag. 170.fequ., quid in Pande&is, prae-
teriftas cGorHorRnEDI vel integras, vel caftigatas emendatasque, aBuENxMANNTI beneficio, et mea
opera fis habiturus, AM1CE LECTOR, Íi forte placeret füummo Numini, iftud opus, vel poft fata mea,
prodire in lucem: |
]. Veram et genuinam !uemm Flomztmam, fignis etiam TAvRELLIORVM quantiuis pretii reültutls
in textu. :
II. Voces, in quibus Veï eminationes vel permutationes elementorum TAvRErLLI: maioribus mi-
noribusque lzte*ns indicarunt, et quae tironem iuris aut hominem pragmaticum valde tur-
. . bare poffent, omnes in notis. :
III, Editionem JVorica, aBRENKMANNO aliquando non neglectam, a me accuratiffime colla-
tam. | :
IV. Editionem 7/ulgatam, quae vni BRENKMANNO debetur.
V. Collationes Manufcripterum a BRENKMANNO in locis difficilioribus annotatas, a me reuifas et
fuppletas.
VI. Variantes Codicit Aehdiserami a vae ftudiofe excerptas, et fuis in locis Digefto Nouo infertas.
VII. BaeNkwM AxNI Notas ad L. Pande&arum libros perpetuas. :
VIII. Notas CORNELII A BYNXKERSHOEK ineditas. |
IX. Notas V. C. caRoL1 ANDREAE DVKERI optimae notae, pariter nondum editas.
X. Notulas meas paílim adie&as, quarum magna pars in remiffionibus ad libros locaque confifüt,
in quibus clariffima humanioris Iurisprudentiae Lumina legum verba illuftrarunt."

1fta tempeftate, quando haec fcribebat a&BAvEn vs, adhuc haerebat dubius, num notae nroNv-
SII GoTHornEDI Vel integrae vel caftigatae nouo iuris corpori effent inferendae, an prorfus omitten-
dae, quamuis eas vulgus hominum et ex horum fententia ipfi Bibliopolae tantum non adorare videan-
tur. Laborant hi foetus boni nroNYsir, alias de Iurisprudentia et bonis literis haud male meriti tri-
plici naeuo: maequahtate nimirum et a fcopo faepe abludente prolixitate: futili dittorum iterum atque
iterum fatta mentione: denique verborum in ipfo textu exftantium fiiuola repetitione, quod in modo ci-
tata AVarrationt de RENR. BREN KMANNO p3g. 132. 15 r. et 16T. exemplorum cumulo fatis fuperque ne di-
) 3 ( xerim

xerim ad naufeam vsque oftenfum eft. - Si notae fuiffent dandae integrae, iftae ineptiae, vti vocare fole-
bat, erant addendae, et tunc moles operis, in tanta meliorum notarum copia, nimium excreuiffet. Sin
autem caftigandi vel emendandi in fe fufcepiffet arduum negotium, non tantum de hacaliena vineta
caedendi licentia facile fuiffet huius Editionis calumniatori conqueri , fed et fufpicari, nonnulla plane au-
reola fimul periiffe. Satius ergo vifum notas GorHornEpr plane infalutatas relinquere, illis vnice exce-
ptis, in quibus Vir ille do&us varietatem le&ionis, vel Haloandri aut Vulgatae nomine inie&o, vel vna
illa voce: Zll. fiue Zllias praefixa, annotauit, et hoc maxime ideo, quod ad plerasque eiusmodi notas vel
BRENKMANNO vel etiam GEBAVERO fuerit m promptu, quod adderet aut moneret. Hlsce prae- -
miffis fupereft, vt monftrem: E v |
Ad I. Qualia fint illa figna TAVRELLIORVM quantius prelüia GEBAVERO reftituta, et quam
artificiofe naeui membranarum Etlufcarum fint occultati, Te docebit Pmefatm FRAN-
J CISCI TAYRELLII eo fine Eiusdem Dedicationi ad Cofmum Ducem hic fübiuncta,
Ad IL De vocibus feu vocabulis geminationes vel permutationes elementorum f[pirantibus etiam
monuit FRANCISCVS TAVRELLIVS in modo allegata Praefatione, et quae vel ideo in
notis haud erant negligenda, quod fcriptura Florentina non vnice monftra, verbi caufa:

Vff pto: beffis, Bitio pro: vitio, IoBes pro: boues, PaiOlat pro: baiulat, Biriles , pro:

viriles, Berl/it pro: verbis, Batantia pro: vacantia, DBiri pto: viri,| OBibus pro: - auibus, de-
Fer pro: debef, Vima pro: buma, COEppe pro: quippe, vt in L. 3. $. s. de Adquir. vil amit-
tenda po[fffione: verum et veras voces fed alieni prorfus fignificatus exh1beat, vtputa: pO—
tat pro: putat, Digna pro: tigna, l'iduum pto: biduum.
Ad IIL Norica eft, quam optimus HALOANDER dedit, tribus voluminibus in 4to plerumque com-
prehenfam, cui tamen vniuerfo operi nulli diftin&ti Tomi fünt, fed paginae per numeros
haud interruptos currrentes, et non nifi vnus Titulus huius tenoris: DIGESTORVM
SEV PANDECTARVM LIBRI QVINQVAGINTA /(fequitur Epigramma Grae--
cum & fMí£&Aov, quod ipfum in hoc opere poft HALoANDmir Praefationem legitur) Editi
ANorembergae per. Gregorium. Haloandrum, mzmijïcmtiæ ar liberalitate ampli[f. ordinis ibidem, Anno
MDXXIX. Car. APR. | :
Ad IV. Zulgata le&io eft omnis, a Florentina et Haïoandrma diuerfa. Vide, fi lubet, quae in fae-
pius memorata de g. BRENXMANNo AVarratione, $. XXIX. pag. 130. et 131. dicuntur.
Ad V. Praeter Florentinas membranas alios multos Codices MSS. infpexit et paffim contulit induftriae
plenuss BRENKMANNVS, integros enim codices in rem vertere neque voluit neque potuit,
Ita vero in hoc labore femetipfum geffiffe videtur, vt vniuscuiusque tituli loca difficiliora in
collatione Etrufci Codicis notauerit, deinde aditurus alios Codices, et quid hi in iftis locis
exhibeant, fedulo defcripturus. ^ Confuluit reuera mox plures moX pauciores, quorum
omnium mentionem iniicit in Zifloria Pande&tarum p;'ag. 258. ipforumque enunciata peculia-
ribus chartis quadruplicatis infcripfit, tanta quidem cum cura, vt verbi caufa ad L. 1 7. D. f
feruitus vindic, quindecim, ad L. r3. D. qui potior. in pign. feptendecim , ad L. 7. $. 2. D. de
diflra&. pigu. nouendecim, ad L. 46. D. de adquir. vel amitt. po[feff. quatuor et viginti, ad
Lit. de coniung. cum emanc. lib. triginta Codices laudauerit, fingulorum nominibus vbique ad-
| iectis.

AAd VI.

ie&is. Horum deinceps Codicum in fuis notis meminit quoque BRENKMANXNVS, fed,
quod omnino dedecet hominem criticum, nonnullos tantum nominatim allegando, reliquos,
vt dicere folemus in folle addendo, aut, quot numero hanc fcriptaram, ;quot numero
aliam fequantur, vniuerfim notando. Nos Em itaque huic incuriae mederi cupiens omnia
illa notarum Brenkmannianarum loca, vbi Codicum MSS. aliqua fa&ta eft mentio, cum fche-
dis iftis collationum fumma induftria contulit, Codicum BnENKkmM ANxoO fpeciatim non no-
mmatorum nomina eruit atque reftituit, eoque id, de quo in iftius laboris fufceptione haud
cog1tarat confecutus eft, qui multas lectiones fugitiuas, maximee Bynkershoekianis Codici-
bus, edádem opera retraxerit, fuisque in locis a BRENKMANNO nondum collocatas repofue-
rit feruaueritque. — Hinc memorantur fubinde Codices plures Vaticani, a Vaticana veteri feu
JPontificis, hoc eft illa Vaticanae bibliothecae parte, quae libros a variis olim fummis Ponti-
ficibus coaceruatos continet, nuncupati: occurrunt Palatini, quondam inter literarias Ger-
maniae gai*as non fpernenda xugpsmpua, ac optima Bibliothecae ornamenta, quam Maximilia-
nus Bauariae Dux, capta Heidelberga, inftar opimi fpolii Romam mifit anno MDCXXIII: re-
cenfentur Codices Chriftinae, a Sereniffima Suecorum Regina nomen ferentes, quique ho-
die in ea bibliothecae Vaticanae parte, quam vulgo Regio - Alexandrinam vocant, quoniam,

cum effet antea Chriftinae Reginae, ab Alexandro VIL. adiecta eft bibliothecae Pontificiae,

afferuantur: laudantur Barberini, Otobonianus a poffefforibus ita appellati, immo et incluti
AMachliabechi et Bern. Treuijani, Patricii Veneti : proferuntur Codices ad Sant&ae Crucis Floren-

tini, Taurinenfes et Parifienfes itidem plures, ac denique duo BYyNxEmRsHoExxrir, magni et

aeterni nominis ICti.
Sicuti |commemoratorum Codicum collationes p&ENKMANNO, ita Rehdigerani vnice
GEBAVERO debes. Eft autem is Codex Digefti noui, a Thoma Rehdigero bibliothecae
apud Vratislauienfes Elifabetanae primo conditore Rehdigeranus appellatus, et ab ampliffimo
Senatu ad diuturnum vfum perquam humaniter x osTRo conceffus, membranaceus, feculorum,
fi modeftiffime de eius aetate ftatuas, quinque, charactere maiore et elegante, licet pro mo-
re illius aeui a compendiis literarum , iisdem tamen in ipfo textu neutiquam difficilibus, ne-
;quaquam vacuo, fcriptus, fimul ita decoratus, vt librorum, titulorum, legum, omnium
denique periodorum capita alternatim miniario caeruloue colore fint infignita. Ex eo, ma-
ena cura a libro quadragefimo vsque ad finem Digeftorum cum Florentinis inftituta col-
latione, plura variantium le&ionum millia defumfit, atque his veluti totidem gemmis fuum
opus diftinxit.

Ad VIL. NotaegnENKwMANNI funt perpetuae, fed neutiquam tales, quales 1pfe ad Digefta con-

fcripferat, verum fele&tae ex iftis, et fumma religione excerptae, vt GeBAvEmno integrum
iuris ciuilis corpus edituro conueniens videbatur.

Ad VIIIL. Notae pyxxEsHoExr: inedita Titulo de Reäm creditir, qui eft libri XIT. primus, inci-

piunt et ad libri XXXV. Titulum II. cui rubrum: Ad Legem . Falcidiam , pertingunt.

Ad IX. Notae c. 4. npvKEnt idem habent initium, quod praecedentes, fed citius iftis, in Titulo

nempe de Probationibus, qui eftlibri XXII. tertius, definunt.
Ad

Ad X. Nihil hic eft, quod monitoris officium Aflavitet.,' et optime ftetiffeaGEBavEnvm promilffis,
.oculis tantum opus eft, vt conuincamur. Vix enim vnam alteramue plagulam euolues et
occurfabit vel animaduerfio- vel remiffio ad egregium aliquem ICtum.
Poft tanta autem adiumenta, tantum huius operis ducem et aufpicem, vt pro me demum ipfo loquar,
etfi quantum ingenio conniti et praeftare diligentia licuit, in eam curam incubuerim, vt Pandectae omnium
limatiffimi ac fummmo GEBAVERO digni prodirent, praefertim cum poít inopinatum ex hac vrbe Koeh-
leri V. C. difceffum ftatim fub ingreffu operis euenientem, maxime vero poft illuftris fenis mox infecu-
tam mortem ( nam eheu! dum curfi fuo labor nofter ad libri o&aui Titulum ferebatur quintum, terris ere-
ptum eft illud Academiae fidus, nos grandi retum noftrarum folatio orbatos relinquens ) hoc omne meis
humeris imponeretur onus: non tamen Säd'eo conditionis humanae meaeque inprimis tenuitatis immemor
fum, vtintam longo, tamque varii argamenti opere fomnum aliquando mihi haud obrepfiffe fperare au-
deam. — Reuidi fcilicet quotquot exícriptae erant, notas BRENKM ANNT, femper ad earum fontes et fun-
dos recurrens: ex Taurelliana fedulo correxi Leeuwenianam editionem , quandoquidem haec operis fe-
quenda dabatur: remiíffiones GEBAvERI ex libris, -quoi*fum prouocatur, impigre caftigaui, ne quid in
his etiam euoluere volentibus fraudi foret vel morae: vbi aüt BRENKMANNVS auüut GEBAVERVS hu- .
mani quid paffus eft, errores notaui et emendaui, at cafte, caute nec non modefte: variantes leGiones
plures, ab vtroque haud obferuatas adieci, magnam nimirum moleftiam, in taediofa admodum textus
Florentini cum |Norica: collatione, a libro quinto vsque ad exitum Dige&orum iterum repetita, de-
uorans, primum quidem nomine GEBAvVERI, deinde vero nullo prorfus adpläo, non vt magnam lau-
demi aucuparer, fed vt eorum, qui iftiusmodi nomenclaturam faftidire folent, effugerem inuidiam, con-
tentus, tacite ét fic profuiffe tironibus, vel pro virili, mea quoque ad operis contuliffe perfe&tionem. — Cete-
rum in mendis typorum tollendis follicitus fui, nullius quippe adiutus auxilio, donec.feftinante prelo, et
ad finem prope typotheta currente , vt compendium aliquod temporis, ordinandis, difponendis
et elimandis reliquis neceffarium , nancifcerer, Vir do&tus quidam ad opem ferendam inuitaretur, .cuius fo-
lertiam hic praedicare, officii ratio pofcit. IlzpopdAuamz quidem, dum fchedas reuolui, a me detecta, ad
calcem fubieci: alii forfan et plura deprehendent. ^A Te autem, candide Le&or! vt haec aliaque pecca-
ta, quae nec multa nec grauia futura auguror, non nimis acerbeexigas, fed potius qua viuitur forte
expenfa, ea homo ipfe homini condones, et dum piis G&BAvER1 Manibus bene precaris, mea quoque
. de Te bene merendi qualiacunque officia, laboresque meos, inexpertorum opinione vtique maiores , boni
aequique confulas, fummopere peto atque contendo. Vale.. Dabam Kal. Sextil. anno poft recuperatam
falutem clI9 I9 cczxxvi. :

D. IVST.

D IVSTINIANI
SACRATISSIMI PRINCIPIS

.LIBRI QVATVOR .

"cOMPOSITI
as PER —
T R I.B - VN] A N VM
^. — NIRVM MAGNIFICVM, MAGISTRVM

ET EXQVAESTOREM SACRI PALATII

NEC NON

THEOPHILVM zr DOROTHEVM

' VV. ILLVSTRES, ANTECESSORES.

. INDEX TITVLORVM.

LIBER. L

e iuftitia et iure. —— | £s
| De iure naturali, gentium et ciuili,
De iure perfonarum.

De ingenuis,
De libertinis.

Qui et quibus ex caufis manumittere non poffunt.

De lege Fufia Caninia fublata.
De iis, qui fui vel alieni iuris fünt,
.De patria . poteftate, -
De nuptiis.
De adoptionibus. | :
Quibus modis ius potePcatls foluitur.
De tutelis.
Qui teftamento tutores dari poffunt.
De legitima adgnatorum tutela, .
De capitis deminutione.
De legitima patronorum tutela,
.De legitima parentium tutela. -
De fiduciaria tutela. :
De Atiliano tutore, et eo. , qui ex lege Tulia
et Titia dabatur. |
De auétoritate tutorum.
: Quibus modis tutela finitur.
De curationibus,
De [atisdatione tutorum vel curatorum.
De excufationibus tutorum vel curatorum,
De fufpeCtis tutoribus vel curatoribus,

, : L IBER II.
XDe diuifione rerum et qualitate.
De rebus incorporalibus.
De feruitutibus.
De vfufructu.
De vfu et habitatione, -
De vfücapionibus, et longi temporis poüdïio-
nibus.
De donationibus,
Quibus alienare licet, vel non.
Per quas perfonas nobis adquiritur.
De teftamentis ordinandis. (
De militari teftamento.
Quibus non eft permiffum facere teftamentum.
De exheredatione liberorum,
De heredibus inftituendis.
De vulgari fubftitutione.
De pupillari fübftitutione. !
Quibus modis teftamenta mfirmantur.
-De inofficiofo teftamento.
De heredum qualitate et differentia.
De legatis. |

De ademptione et translatxone legatorum.
De lege Falcidia.
De hdelcommlü'arns hereditatibus.

De fingulis rebus per fideicommiffum reli&tis,
De codicillis,

"Tir. r.

IT.
III.

IV.-

VI.
VII.
V III.

XX
; X

k 4n
*X TI.
ASCEII.

XIV.

X V.
X VI.

X VIID

l

XX

XOXI,

XXII.
XXIII.
XXIV.
XXvV.

A&AXVIL -

l.
II.
XII.

, VI.
VII.
N I1I.
IX.

xI
*1rL
XIIL
XXVvi
X V.
XVI.
XVII.
AVIII.
XIX.
xx.
1NXX
X X11.
XXILL
XXIV.
XXV.

LIBER IIL.

LmERIV,

[)e bligationibus, quae ex deli&o nafcuntur.
De bonis vi raptis. — .
De lege Aquilia.
De iniuriis.

De obligationibus, quae quaü ex delicto ma-

fcuntur.

De actionibus. .
Quod cüm eo contra&um eft, qm in aliena p

teftate eft.
De noxalibus actionibus.
5i quadrupes pauperiem feciffe dicatur.
De iis, per quos agere poffumus.
De fatisdationibus.

De perpetuis & temporalibus aCionibus, et —
quae ad heredes, et in heredes tranfeunt.
De exceptionibus. :
De replicationibus.
De interdictis.

De poena temere 11t1gant1um.
De officio iudicis.
De publicis iudiciis,

De hered1tat1bus , quae ab inteftato deferun-
tur. ^iv R
De legitima adgnatorum fucceffione, Y1.
De fenatusconfülto "Tertylliano. XII.
De fenatusconfulto Orphitiano, 1 v.
.De "fucceffione cognatorum. x
De gradibus cognatloms V1.
De fucceffione libertorum. VEH.
De adfignatione libertorum. VIIX,
De bonorum poffeffionibus. ix.
De adquifitione per adrogationem. A *
De eo, cui libertatis caufa bona addicuntur, BI
De fucceflionibus fublatis, quae fiebant| per d
! bonorum venditiones, et ex fenatuscon- !
fulto Claudiano. XII,
De obligationibus. Xx1Íh
Quibus modis re contrahitur obhgatlo. XIV.
De verborum obligatione, xv.
De duobus reis ftipulandi et promittendi, x 1.
De füpulatione feruorum. « X V II.
De divifione füpulationum. - *XvVvirt.
De inutilibus ftipulationibus. *I*
De fideiufforibus. xx.
De literarum obligatione. xX
De confenfu obligatione. *X*i.
De emptione et venditione. OXXIIT.
De locatione et conductione. XXIV.
De focietate. Xxxv.
De mandato. *xvi.
De obligationibus quafi ex contra&u. XXVII.
Per quas perfonas nobis obligatio adquiritur. — xxvrrr.
Quibus modis obhgatxo tollitur. XXIX.

Y,
Yi
11
R NF

.
NI

VII.
VI1IL.
»
X I.

XII.
XIII.
XIV,
X V.
XVI.
XVII.
X VIII,

G R E-

GREGORII HALOANDRI PRAEFATIO.

REVERENDO IN CHRISTO PATRI
D M h-1 D b.h I t H q()
AEGIDIANAE FAMILIAE NORIMBERGAE ANTISTITI
DIGNISSIMO, DOMINO ET HOSPITI AMANTISS.

!

GREGO. HALOANDER.

"& |on fane confitueram , reuerende Pater, cum Pande&as ciuilis iuris ex fide antiquiffimorum
: codicum , ipfiusque Politiani notis recognitas, et ad vmbilicum dedu&tas abfoluiffem : qua-
tuor item Imperialium Inftitutionum . libros in manus fumere, et ad vnguem caftigatos,
omnibus mendis deterfis, íub praela mittere. — Ac confilio huic meo cum alia permulta occa-
fionem dederunt: tum vero maxime dubia haec et incerta valetudo, quae me faepenumero miferandum
in modum affligit, cuius in primis ratio habenda erat Sed non minus me intermiffa ad tempus
ítudia follicitabant, quae nifi maturius repetiffem , periculum erat, vt farta te&tà ( quod dicitur )
aliquando habiturus non effem. ^ Acceffit eo. quoque, quod partim reftitutis iam in integrum magna
ex parte Pandetts, ex quibus pene dixerim ad verbum [Inftitutiones defcriptae funt , non admodum
opera mea opus effe videbatur, cum quisque fibi ea in re non infeliciter confulere. poffet : partim
etiam quod beneficio antiqui alicuius exemplaris defe&us, vnde omnis huius laboris dependet au-
thoritas , in vno et item altero loco reítituendo , iudicio meo non fatis fidebam. ^ Sed poftea , quam.
alteram et item tertiam coníütutionem , quae Digeftorum feu Pande&arum operi praefigitur, oculis
perluftraffes , proque tua prudentia deprehendiffes , non in alium ab Imperatore vfum Inftitutiones
comparatas, quam vt adolefcentibus ad ius ciuile adfe&antibus, viam ad pleniorem deinceps fa-
pientiam capeilendam aperirent: affidue cohortando , ne ftudiofis , quos magna parte laboris ea re
leuatum iri conftaret, deeffem : ex ipfo veluti me curfu reuocauit authoritas tua. — Quid enim face-
rem ? mnam contemnere praecepta eius , qui per aetatem plus videbat, et fapientia longe antecelle-
bat, infolentiae erat: negligere voluntatem amici , praefertim re&a cupientis, et ad vtilitatem
publicam omnia referentis , inhumanitatis : non facere poftulata eius , qui mihi iam pridem hofpitit -
iure coniun&tus fuerat, ingratitudinis. — Malui itaque, dum praeftantifflgum ftudii genus pro virili
mmea adiuuo , vel cum periculo valetudinis, ftudiorum , ipfius denique vitae (fi res' ita ferat ) obfe-
cundare homini non folum grandiore natu, atque ego fum, fed etiam amico et hofpiti: quam cum
fumma ignominia licentiae , inhumanitatis, aut ingratitud.in.is labem fufcipere : quibus viciis nihil
omnino in hominum vita tetrius aut deteftabilius dici aut cogitari poteft. Quae cum ita fe ha-
beant: non dubitauimus ipfas Inftitutiones diligenter emaculatas, et, quoad eius fieri potuit, opti-
ma fide ex collatione Digeftorum feu Pande&arum recognitas, fub nomine tuo in publicum emit-
tere: non quia pro fummis in me tuis beneficiis paria facere cogitem (quod fieri nulla ratione poteft)
fed multo magis, vt fi qua inde ad ftudiofos vtilitas permanet: quod te impulfore quidquid id
eft laboris fufceperim : et perpetuo tibi eo nomine debere incipiant: et intelligant , neminem praeter
.te vel voluntate , vel authoritate plus apud me valere. Quanquam enim ,facrarum fcripturarum
e&ioni ac meditationi iugiter intentus , nullum tempus vacuum habes, quod hifce Infüitutionum
libris impertias : non tamen grauabere ( vt fpero) ad haec remotiora a confuetudine tua te ftudia -
demittere: magis adeo, vt in cliente tuo grati aduerfum te animi fpecimen agnofcas, quam vt
nouum et eximium aliquod munus accipias. . Plane ad eum modum interpolatas Infütutiones da-
mus, vt praeter vnum locum de epigrammate graeco in Xerolopho Byzantii fcripto , cuius et Prifci-
anus meminit: quem tamen (nifi fallor ) ex Procopii libris de aedificiis Conftantinopolitanae. vrbis, .
olim a nobis Venetiis vifis, quiuis facile reftituere poterit: aegre quidquam diligens et aequus
lector defideraturus fit. ^ Ad haec defcribi curauimus cognationum gradus in arboris formam ( *),
— E ea com-

. (*) Haec arboris forma in exemplo , quo vfus fum, non extat, qGEP,

A 2

ea commoditaté , vt et complicati füo loco volumini inferi , et explicati ad parietem affigi poffint,
vt femper in confpe&u atque ob oculos verfentur. . Quapropter, colendiffime domine, 1i benigna
fronte hofce a me libros muneris loco accipies, vt te fatturum confido: non folum maximam a.
me et nouam gratiam inibis, fed.-etiam humanitate ac clementia tua rem dignam gefferis. — Quod
vt facias, te vehementer et oro et obfecro. — Vale.

»

Admonitum volo candidum leCorem in tractatu de :nterdi&lirt juxta finem , quo loco afterifcus
eft adpofitus, in quodam fcripto codice, qui tamen Accurfii feculum non fuperat , legi non :udi-
cia, fed interdilg: quemadmodum item in trattatu j$i quadr. paup. fec. in principio pawore, cum
alias feruore, vtrunque tolerabili ratione legatur. |

STVDIOSI CVIVSDAM 1VRIS
- .AD LECTOREM ADMONITIO
[INSTITVTIONVM IAC CVIACII

EDITIONE-.

Yecutus eft huiusce Inftitutionum editionis et notarum aucor, quantum ex lectione animaduerti,
partim. auditione ab eodem ipfo accepi, in exfcribendo contextu veterem (Ícribendi rationem,
quam et vetuftiora exemplaria, quibus potiffimum vfus eft, referebant, et referunt quoque Pan-
de&te Florentini, data nimirum vbique opera, vt exempli gratia , haec ita Ícriberentur , adu--
lefcens, Tribunianus, caufa, cetera, poítumus , heres, exheres, femina, auctoritas, condicio, fub-
icere, intellegere. — Curauit etiam veterum exemplo, vt vno duttu contextus ederetur, neque conci-
fus in frufta, neque intercifus vlla externa linea , fed diuifus tantum in titulos, quos et fide eorumdem
exemplarium fretus capita vocauit, quamquam et titulos et rubricas recte dici non nefciret , fed voluit -
et in hoc non ab illis recedére,. eo maxime , quod et capita proprie de iure dici iurisue titulis Afco-
nius eífet teftis , vel Cicero potius ipfe illo loco , Z» ilfo capite ZImmiano de mulierum hereditatibus , item
munt in hoc de hereditatum po[[cf[Tonibus.: — Quid autem in notis praeftiterit, fi noffe cupis, confer eas cum
aliorum vel notis , vel gloffis , vel commentariis , qui numero funt nimium multi, — Vulgaria deprehen-
des,.etvexata fatis ab aliis, aut falfa aut inutilia et inepta , maximopere vitaffe eum , ne vlla in eas
coniiceret , adfectaffe autem vera maxime veroue fimilia et rara ac noua, hoc eft, vetera recentaffe:
denique multa, quae recondita latebant , et quae maxime tamen ad capeflenda haec iuris elementa
neceífaria erant , ex intima iuris prudentia in lucem eduxiíffe , nec fine magna hoc quidem labe alie-
narum fiue commentationum ,. fiue notarum , quibus ob id ipfum has deinceps vel priores, vt ante
fadum eft, ne quis typographus admifceat, vehementer exoptat. . Sed et has prioribus ne quisquam
abrogare, verum dumtaxat fubrogare, quod lurisperitis eft fuperadiicere, putet. Opus effe maioris magiltri,
quam ipfe fit, non folum fatetur, fed et facile patitur, fi quis dicat , verum non quod idem et pariter
quilibet vel minimum iuris difciplina tin&tus, vt fit hodie, debeat aut polflit aggredi fine periculo exifti-
mationis fuae, et auditorum vel le&orum fraude maxima , vel fcribendo publice , vel docendo, qui
non vt ipfe in eo iuris ftudio fumma cum diligentia multos annos, ac pene totam confumpferit aetatem.
Idem vetuftiffimum veriffiinumque graduum cognationis diagramma lib. IIl. refütuit, et in extremo
omnium adiecit indices quinque longe vtiliffimos. x

INSTI-

INSTITVTIONVM

CT ST

INITANMI

SACRATISSIMI PRINCIPIS
PROOEMIVM.

IN NOMINE DOMINI NOSTRI IESF CHRISTI *.

IMPERATOR CAESAR FLAVIVS ? ]IVSTINIANVS,
Alamanicus ?, Gotthicus, Francicus, Germanicus, Anticus ^,
Alanicus, Vandalicus, Africanus, pius, felix, inclytus,
victor ac triumphator femper Auguftus, cupidae
legum iuuentuti.

B wPERATORIAM lMaieftatem non folum armis decora-
B tam ?, fed etiam legibus oportet eífe armatam: vt
vtrumque tempus , et bellorum et pacis, re&te poffit
gubernari: et Princeps Romanus victor exiftat non
Ífolum in hoftilibus praeliis, fed etiam per legitimos tra-
tnites * calumniantium ^" iniquitates expellens: et fiat tam
juris religiofiffünuus , quam victis hoftibus triumphator $.
$. r. Quorum vtramque viam ? cum fummis vigiliis , fum-
maque prouidentia, annuente Deo , perfecimus. Et bellicos

quidem fudores noftros barbaricae gentes fub,iuga noftra de-,

1 Haec folemnis Dei inuocatio in Contii et Charondae MSS. reperitur, .

et perperam ab Haloandro omiffa eft ; impie vero et imperite Balduinus,
eam a quodam fupevfHtiofulo librario temere ad(criptam effe, et pavum buic
praéfationi comwemire , ait. — Át conuenit illa Conftitutioni de Confirmatzone
Discflorum , et de WVeteri iure enucleaudo ; eadem alibi quoque et crebro
a luftiniano, in L. z. et L. z. C. de Off. Praef. Praet. Afr. Nov. 17. 42.
4j. 134. 139. et Edidlo 7. víutpata eít: non tam imitatione Poétarum , vt
Alciat. lib. 1x. Parerg. c. 6. nec more Solonis, Platonis et Ciceronis, qui le-
gislationis fuae initia a Diis fumfere, vt Rad. Fornerius coniecit [/b. vi. Rer.
quot. c. 1. ; fed quia Tribunianus hac in re luftiniano blandiebatur , . qui
vere pius laude pietatis vehementer gaudebat , et tunc magis fe Pigm credc-
bat, Ííi a Deo omnia fua confilia duci ia&aret, et ad eurm legum primordia
referret. Nov. 73. c j. Nov. $5. et 109. Forían etiam ob Coloff. 1. v. 17.
mos ille Deum inuocandi , in inftrumentis publicis aeque ac priuatis, apud

Graecos illo tempore viguit , ficut poftea apud Francos et Germanos. V.

JNov. Leonm. 72. 'Yriuor. Obf. apol. c. 1. 2. 3. et Miabillom. lb. t11. de re
diplom. c. 3. et feqq. o T TO. 2 Non quod ex gente Flavia fuit, fed
reíituto illo nomine exemplo Claudii et Conftantini M. A CoOSTA.
3 HALOANDER Zlemanicus. 4 Balduinus in quibusdam repetit Atticus 5 fed

mauult illud, cum Francici et Germanmici cognominibus, ideo expungi, quod -

Paulus Diaconus ea omittat: At in meo exemplari l;b 1. de geff. Lang. c. 2 j.
diferte legitur , luftinianum , vt Prancicus , Germauicus , Anticus, Alamicus
diceretur , propter viclorias merniffe. Ml Spanhemius de Praoff. et vfu mm-
suifm. diff. XXl. m. 14. p. y04. pro Anticus omnino Ponticus legi. debere putat,
quocum facit Cl. Heineccius od Viunium , quia gens Amtica fit ignota.
Verum Procopius Jib. 1. de belle Gottb. c. 27. non tantum meminit Zmnta-
Yu" , eorumque fedes trans fluuittm lftrum ponit, fed et ljb. 1ri. c. 40. hos

Sclavenorum accolas , a Germano , magiftro militum Iuftiniani, fere ad in- |

ternecionem caefos effe , refert. — Ridicule autem Polman zm Racemat. pro
Alanicus mauult Ztaricas vel Atalaricbus , quia luftinianus .ab eo adopta-
tus. Nota enim nimis eft Alauorum natio Gotthica , Vandalis iunda,
quam vt de hoc titulo ,. qui non minus ac prior alibi toties reperitur, dubi-
tari debeat. — V. Procop. Lb. r de bello Vandal. c. $. et lib. 11. de bello
Perf. c. 39. OTTO; 5 QCuiac. lib. Xiv. Obf. c. 24. chiafmi formam
hic obferuat, quia vox armis refpondet voci armatam , TO legibus wero

voci decoratam, cui Huberus jib.n. Obf. bum. c. 21. fimilia quaedam exem- |

pla addit. — Vix autem putem , "Tribunianum de figura illa cogitaffe ; nam
qüia armis armatam auribus valde ingratum fore videbat, maluit maieftatem
legibus armatam dicere: quia zzra quoque armantsr gladio vltore, L. j1.

€. ad L. [g. mai, et tels difciplhmarum armari Vitruuius , — Demofibenis
! : l

ductae *? cognofcunt: et tam Africa, quam aliae numero-
fae ** prouinciae poft tanta temporum fpatia noftris victo-
riis a caelefti numine praeftitis , iterum ditioni Romanae
noftroque additae imperio , proteftantur. Omnes vero po-
puli legibus iam *^ a nobis promulgatis vel compofitis re-
guntur. $. 2. Et cum facratiffimas ^? Conftitutiones
antea confufas in luculentam ereximus confonantiam: tunc
noftram extendimus curam ad immenía veteris prudentiae
volumina ; et opus defperatum , quafi per medium profun-
dumeuntes, caelefti fauoreiam adimpleuimus. $. 3. Cum-
que hoc Deo propitio peractum eft, '"lribuniano ** viro ma-
gnifico, Magiftro *?, et Exquaeftore facri Palatii noftri *$,
nec non Theophilo et Dorotheo, viris illufiribus , Antecef-
foribus noftris ** (quorum omnium folertiam et legum fci-
entiam , et circa noftras iuffiones fidem, iam ex multis re-
rum argumentis accepimus) conuocatis, mandauimus:'fpe-
cialiter , vt !? noftra auctoritate , noftrisque fuafionibus In-
fütutiones componerent: vt liceat vobis prima legum cu-
nabula, non ab antiquis fabulis *? difcere, fedab Imperiali
: ERN E fplendore
arma Propertius , legem; avmutam Petronius dixere. — 'Facitus denique de
Orat. c. 32. negat perfe&um oratorem extitifle vmquam, mifi eum, qui tam-
quam im aciem ommibus armis inflrucus, fic im formm ommuibus avtibus armatus
exierit. O TTO. 6 Con£ L. vlt. $. 4. C. de Curatore furiofi. Yta et
Scaeuola in L. 22. D. Quae in fraud. cred. fraudibus via iuris occurri- do-
Cet. A COSTA. — 7 Quiper fraudem etfruftrationem alios vexant litibus. L.2 7 j.
pr- D. de V. S. Mox Hal. expellat. 8 Vulgata addit vocem smaguificus, non
alienam quidem hoc loco ; fed '"Theophilus et Hotmani libri antiqui eam
ignorant. o T TO. kHal. addit maeguificus. 9 Veteres quaedam mem-
branae : quorum. itiuerum viam, Ytinera funt duplicis viae , viae armorum
et viae legum. MARCILIUS. ro Hal. reda&ae. II Ita excufi et
manufcr. quos Áccurf. Hotm. Char. et Muretus fequuntur : tamen zmnumeris
reícriptis ,. eft in Alexandri L. :. C. im 4mib. cauf. im int. et Cicero innume-
TO$ principes dixit , pro multis h. H de orat. c. 22. O Y YO. Hal zwnw-
"]erae. Eodem modo infra $. 2. fim. 1. de L. IN. G. et C. contraQus znuume-
rabiles, quorum numerum inire nec vacat, nec facile cft. I2. Hal
tam , et mox quam pro vel, — Y5 Sacratiffimae dicuntur Conftitutiones ,
vti Principes facratiffimi. Tribuni olim facrati , Principes. facratiffimi , qui

cum alia omnia populi iura, tum tribunatum quoque eumque perpetuum,

fua Maieftate comple&debantur. MARCIL. —— 14 Hal Tvibon;mo. — 15 Qui
omnem Palatii diíciplinam regcebat. A COSTA. I6 Additur vulgo - et
Exconfule , ficut in Conflit. Tanuta pr. de confmrm. Dig. et L. 2. pr. C. de
vet. iur..emucl.;; abeft vero a 'Theophilo, et fruftra Tribunianum in ferie
Confulum quaeras. —— Forían honorariis codicilis a Principe eft donatu:,
oTTO. Hal. addit et exconfale. r7 Ápud Hal deeft mofiris. 18 Hal.
inferit zp[i. . 19 Muretus fabuli; delet auctoritate quorumdam librorum
veterum ; re&ius alii retinent , fed varie interpretantur, ^ Dalduinus intel-

ligit incertas falfasque traditiones , quae nec vera nec verifimilia contine«-

rent, vt Cicero Jb 1. im Verr. c. 78. dixit vetera pro ficlis fabulis audiri.
Scipio Gentilis Jif. 11 Parerg. c. 26. vera et vetera, quae fine fru&u
leguntur, ficut Sempronius Afellius , apud Gellium, fabulas bifloris oppo-
nit , et Suetonius fabulaves biflorias repudiauit. ^ Galuanus de vfwfr. cap. 6.
ad Numam Pompilium adfícendit, qui fabulatus eft, fe leges fuas ab Acgeria
Nympha didiciffe. ^ Raeuardus lh. z.. Coniecl. c. 3. leges X1t. 'Tabb. et legis
a&tiones notati: alii easdem Decemuirales tabulas paragrammate fabulas di-
ci putant : alii pro fabalis legunt Tabuli. Ego cum Marcilio et Hubero,
ad fymbola et folemnitatum ambages, fabulis ícenicis fimiles , quibus vete-
rum Inftitutiones refertae erant , hic refpici puto , propter $. 6. Quib. qod.
z5 patr. pot. folu. L. vlt. C. de donmat. L. vlt. C. de adopt. L. vit. C. de
emanc. L. vm. C. de mudo imre Quirit. V. Praefat. ad t. 1. Tbef. iur. ciu,

4 3 ! P 27-:

6 | INSTITVTIONVM
fplendore appetere: et tam aures, quam animae veftrae ??
nihil inutile , nihilgue perperam pofitum , fed quod in ipfis
rerum obtinet argumentis, accipiant. — Et quod priore tem-
pore vix poft quadriennium ?* prioribus contingebat, vt ??
tunc Conftitutiones Imperatorias legerent, hoc vos a pri-
mordio ingrediamini: digni tanto honore, tantaque reper-
ti ?* felicitate, vt et initium vobis et finis legum eruditionis
a voce Principali procedat. $. 4. lgitur pott libros
quinquaginta Digeftorum , feu Pande&arum , in quibus
omne ius antiquum collatum ?* eft, quós ?? per eundem
virum excelfum. Tribunianum ?*, nec non ceteros viros illu-
fires et facundiffimos confecimus , in hos ?? quatuor libros
easdem Infütutiones partiri iuffimus , vt fint totius legiti-
mae ícientiae prima elementa, ^ $. 5. In quibus breuiter

LEIBDLCCTAT. LOIE

expofitum eft, et quod antea obtinebat, etquod poftea de-
fuetudine inumbratum , Ímperiali remedio illuminatum eft.
$..6. Quas ex omnibus antiquorum Infüitutionibus, et prae-
cipue . ex, commentariis Gaii ?5 noftri tam Iuftitutionum,
quam RKerum cottidianarum aliisque multis commentariis
compofitas , cum tres praediCcti viri prudentes nobis obtu-
lerunt, et legimus, et cognouimus ??, et pleniffimum no-
ftrarum. Coníütutionum robur eis accommodauimus. $. 7.
summa itaque ope et alacri ftudio has leges noftras accipite,

| et vosmetipfos fic eruditos oftendite, vt fpes vos pulcherri-

ma foueat, toto legitimo opere perfecto ?9, polfe etiam
noftram rempublicam in partibus eius vobis credendis gu-

LIBER PRIMVS

TWE.-T. VOA
DE IVSTITIA ET IVRE.

IVSTITIA eft 'conftans et perpetua voluntas ius fuum
cuique tribuendi *. $. 1. lurisprudentia eft .diui-
narum atque humanarum rerum notitia, iufüi atque iniufti
Ícientia. $. 2. His igitur generaliter cognitis , . et inci-
pientibus nobis exponere iura populi Romani ; ita videntur
pofle tradi commodiffime , fi primo leui ac fimplici .via,
poft deinde diligentiffima atque exactiffima interpretatione
fingula tradantur. Alioquin, fi ftatim ab initio rudem ad-
huc et infirmum animum 1ítudiofi multitudine aut ^ varie-
tate rerum onerauerimus , duorum alterum , aut deferto-
rem ftudiorum efficiemus, aut cum magno labore, faepe
etiam cum diffidentia , quae plerumque iuuenes auertit,
ferius ad id perducemus ; ad quod leuiore via ductus, fine
magno labore, et fine vlla diffüdentia maturius perduci po-
tuiflet. $. 3. luris praecepta ? funt haec: honefíte vi-
uere, alterum non laedere, fuum cuique tribuere, — $. 4.
Huius ftudii duae funt pofitiones, * Publicum et Priuatum.
Publicum ius eft, quod ad fiatum rei ? Romanae fpectat.
Priuatum , quod ad fingulorum vtilitatem.
igitur de iure priuato, quod tripertitum, eft: colleCtum eft
enim ex naturalibus praeceptis, aut gentium , aut ciui-

libus.,
$. 27. 28. O'TTO. . Fabulae vocabulum uécoV, fermonem quemlibet no-
tát. Sic lupus in | fabula , id ^eit,.in ,fcrmone , apud Plautum.

Fidae fabulae ; apud Phaedrum in prol — Nom zuepta mec inelegams fabula eft
fcre , quemadmodum imperium Probus fum[erit, inquit Vopifcus. — Vide
Huberi Digref. p. 174. Mauult tamen Bynkershoek legere antiquis Tabulis,
puta xu, in Praetermiff. ad L.2. D. de Q. E. $& 1$. 20 MHal animi

veltri. 21 Hanc ledionem firinat Confüitutio Omzem ad Anteceffores
$. :. et g. Theophilus legens vix poff triemmium , aut errat, aüt codices
eius funt cormupti, ait Fabrotus OoTTro. 22, Hal. addit et.

23 Theophilum legiffe putant veferti , quod wertat. or6ÀxÜcRVTSG i
É á , i 4 P 9 ; .
male: nam ooÀxU&iy eit potiri, frui, in vett. glofüs. V. Nerius ljb. 1.

4Anal. c 21. O T'TO. 24. in aliis collechum, pro quibus frar "oTheoph.
OorTO, Et ita Hal 25 Xl quod. 26 klal Twibonianum.

27 Apud Hal deeft bos, 28 Quis fit Gaizs hic,
diíquirit Arnton. Auguftinus Ermendat. cdp.-$. lb. ..
probare nititur MARCIL. 29 Hal vecoguoximus.
lecfo. orro. 31 Hal III. Conf. omiílo A.

et cur zofler dictus,
Plures fuiffe Gaios,
30 Accurf per-

I Au&ores Bafil. Leo , Conftantinus, etiam Bartolus , ceterique. Vul-
gatae interpretes legerunt tribens , atque ita in MS. Argentinenfi reperit
Hotmanus. —Cicero Lé. iii. ad Heremu. c. z. Iufhitia efl üequitas ius vni-
cnique tribuens , et làb. v. de fim. c. 23. luflitia eft ajfeclio, fuum cuique tri-
Auens, Similiter ergo hic legendum effe , Menagius olim exiftimarat ; fed
quia Florentiae, in Z. :0. D. b. t. legitur tribuendi , mutauit fententiam
4Amocn. c. 4. Ego tolerari poffe putem vocem tribgendi , quia in foro etiam

.quod quisque populus ipfe * íibi ius conftituit,

Dicendum eft |

tur, difputatio eft. 4 CosTA. .

bernari. ^ D. cP. xr. Calend. Decembris, n. ivsTi-
NIANO PP. A IIL CONSE, ,
| AT. :
DE IVRE NATVRALI, GENTIVM ET

CIVILI.

$vs naturale eft, quod natura omnia animalia docuit,
& Nam ius iftud non humeni generis proprium eft, fed
omnium animalium *, quae in caelo ^, quae in terra , quae
in mari nafcuntur. — Hinc defcendit | maris atque feminaeé
coniunCctio ^, quam mos mmatrimonium appellamus : hinc
liberorum procreatio , hinc educatio: videmus etenim ce-
tera quoque animalia iftius iuris peritia * cenferi, $. 1. Ius
autem ciuile, vel gentium , ita diuiditur ?, QOmnes 6 po-
puli, qui legibus, et moribus reguntur, partim fuo proprio,
partim communi omnium hominum iure vtuntur. Nam
uod . id ipfius ci-
uitatis proprium eft: vocafurque ius ciuile, quafi ius pro-
prium ipfius ciuitatis, Quod vero naturalis ratio inter omnes
homines conftituit, id apud omnes peraeque cuftoditur, vo-
caturque ius gentium, quafi quo iure omnes gentes vtantur,
Et populus itaque Romanus partim fuo proprio, partim com-
muni omnium hominum iure.vtitur, . Quae fingula - qualia
ünt, fuis locis proponemus. — $. 2. Sed ius quidem ciuile
ex vnaquaque ciuitate appellatur , ^ veluti Athenienfium :
iam Ífi quis velit Solonis vel Draconis leges appellare ius
ciuile Athenienfium , non errauerit, Sic enim et ius, quo
: : populus
voluntas , mon exitus fpe&atur. —Sed tribuens voluntas mae!s propria eft
Icorum , qui non animum foluetndi , aut cogitationem fceleris , íed imple-
mentum et rem plerumque attendunt, o r To. 2 Hal ac. 5 Quid
praecepta luris fignificent , et quomodo diftineuantur a reguhs luris, «cle-
ganter tradit Noodt in Zulio Paulo c. 10. f24. 4 Politiones, id cít,
thefes ,. de quibus omnium Iurisconfultorum , qui lurisprudentiam profiten-
5 Totmanus planius eíle putat veie
publicae , quod, mihi non videtur: nam in £. :. $. 2. D. h. t. clt vj Roma-
mae , et Vinnius Ennii ac Virgilii loca fimilia indicauit , in quibus ves Ro-
"ana eft pubhica. — Addo Ovid. lib xiv. JMet. v. $09. Res Romana walet.
et lb. XV. v. 438. cwim ves$ dwoiana labaret. Q TTO.

| Y Bruta facere 21202 AÓyov, rationi couuenienter, homines CUJ À Óyüs
cum. vatione , argute inquit Eman. Palaeologus Edacat. Reg. c. 26. MARCIL. -
2 Voces qmae zn caelo defunt in L. 1. $. 3. b. t. adíunt in Contii MSS. et
apud '"Theophilum 25, Oäägoz'wu; etiam in $. 12. Ínfl. de rer. diu. et L. 1.
D. de A. R. D., nifi quod Gaius pro wafcuntwr , asit, capimutur. O T TOV
Sunt,haec verba , quae im caelo, inconcinne inferta * quod ea ignorat Vl-
pianus in L. i. D. de lwfk.et Iure, ex quo hic $. depromptus. 1ta Mar-:
cilius ad.$. :2. lL. de divif. verum. 3 Hotman. conisgatio. OY TO.
4 Quidam perita. O TT o. 5 Accurüus a iure geutiwm diffinguitur :
fed diftindio et diuifio faepe in inftit. confunduntur. In veríu ieq. Theo-
philus legiffe videtur , legibus awt moribus , quod Fabrotus illuftrat. oTT.
6 Hal. 1.,a. ciu. a iure gentium dij?i?ngm'tm-, u0d omnues. 7 Hotman. zpfiz
quem tacite Cuiac. notat: cur enim non ipfe fibi? vt Cicero ipfe mihi, lä*w;ï- ad
' "of d anil.

,

INSTITVTIONVM LIB.L TIT. IL IIL- ug

populus Romanus vtitur, ius ciuile Romanorum appella-
mus, vel ius Quiritum , quo Quirites vtuntur ; .«Romani
enim ? Quirites a Quirino appellantur ?, Sed quotiens non
addimus nomen, cuius fit ciuitatis, noftrum ius fignifica-
mus: ficuti cum poétam dicimus, nec addimus nomen,
fubauditur apud. Graecos egregius Homerus, apud nos Vir-
gilius. Ius autem gentium omni humano generi commu-
ne eft, Nam víu exigente, et humanis neceífitatibus, gen-
tes humanae *? quaedam fibi conftituerunt: bella etenim
orta funt, et captiuitates fecutae, et feruitutes, quae funt
naturali iuri contrariae. lure enim naturali omnes homines
ab initio liberi nafcebantur. Et ex hoc iure gentium omnes
pene contractusintrodutti fünt, vt emptio **, venditio, lo-
catio, conductio, focietas, depofitum, mutuum, et alii innu-
merabiles. $. 3. Conftat autem ius noftrum *? aut ex
Ícripto, aut ex non fcripto *?: vt apud Graecos rv vótwv
oi uày tyyox(por , 0. 0& &ypaQoi *^.
Lex, Plebifcita, Senatusconfulta ** , Principum Placita,
Magiftratuum Edicta, Refponfa Prudentium. $. 4. Lex
eft **, quod populus Romanus Senatorio Magiftratu- *?. in-
terrogante '? , veluti Confule, conftituebat, — Plebifcitum
.eft, quod plebs, plebeio Magiftratu interrogante, veluti
Tribuno , conftituebat, — Plebs autem a populo eo differt,
quo fpecies a genere. Nam appellatione populi vniuerfi ci-
ues fignificantur , connumeratis etiam Patriciis et Senatori-
bus: plebis autem appellatione, fine Patriciis et Senatoribus,
ceteri ciues fignificantur, Sed et plebifcita lata *? lege Hor-
.tenfia ?^? mnon minus valere, . quam leges coeperunt.
$. 5. Senatusconfultum eft, quod Senatus iubet atque con-
fituit. Nam cum auctus effet populus Romanus in eum
modum, vt difficile effet in vnum eum conuocari legis fan-

ciendae caufa, aequum vifum eft Senatum vice populi con- -
$. 6. Sed et quod Principi placuit , legis habet

£fuli-^*. t ! -
vigorem : cum lege Regia ?*, quae de eius imperio lata
eft, populus ei, et in eum omne imperium fuum et pote-
ftatem conceffit ^?, — Quodcumque ergo Imperator per epi-
ftolam ?* confüituit, vel cognofcens decreuit , vel edicto

praecepit , legem effe conftat: hae ?5 funt, quae Conftitu-

tiones appellantur. Plane ex his quaedam funt perfonales,
quae nec ad exemplum trahuntur, quonam non hoc Prin-

famil ep. 10. oTTO. $8 Hal inferit a- Romulo. 9 Non accedo
Cuiacio, qui voces a. Rommulo hic eiicit : nam 'Theophilus legit : & Qzirimo,
id eft, Romulo. Quod vero Hermogen. in L. j. de I. et l. pro contrattus
in fine huius $. habet obligationes , non multum differt ; quia omnis obli-
gatio pro. contradu bhabenda , ait Paul L. 20o. D. de iudic. oTTro.
IO Hial. inferit Zura. II Hal inferit et, idemque poft locatio.
I2 Hal addit 4»o wvtimmur. 13 . Ulp. in £. 4 $ 3. de L et E fne
Jeripto : at Schol. Horat. Sat. 1. Aliud efW ius feriptum, aliud mon feriptum.
oTTOo. Hal fime[cripto. — 14 Hal. vertit, legum zpfarum partim fcripto conftat,
partim fime fcripto. I5 Hal plebiftum , fenatuscoufultum. I6 Aliter
Ateius Capito apud Gellium ljb X. c. 20. qui et Plebiícita fub Legibus com-
prehendit. 17 Quem qui gerit, hoc ipío fenator eft: quales olim non
erant "Tribuni plebis, qui tamen Ciceronis temporibus non tantum Senato-
res fuerunt , fed et ipfi Senatum habuerunt. MVRE'TIS. I8 Hotmanus
et Vinhius rogante ; Cuiacius gloffam verbi antiqui locum , ait, occupaffe,

quae vulgo magis probata fit. Contius in omnibus MSS. reperit znterrogante..

Res eodem redit : Rogatur , id eff interrogatur , ait Gaius in L. 2. D. de
adopt. OTTO. 19 Apud Hal. deeft /jata. 20 Connanus Ib.1. c. 15,
". 6.. Gouednum fecutus lb. 1. var. ledl. c. 22. reponit FHoratia, contra L. 2.
$. $. d. O. j. et regulam , quod poftréma quaeque lex eft grauiffima.
V. Molinaeum in tra&. de dignit. magifiv. n. 283. Cont. lib. 1. fubf. ledl. c. g.
et Riccium Vnd. imr. c. 1. o Y T o. . Hal. Ortenfia. 2X Luculentus eft
locus Taciti //b. 1. Ammal. c.15. verbis : um primum e campo comitia ad Pa-
tres translata. fuut. 22 Quam pro figmento habuit Mart. Schoockius
libro de quadruplici lege Regia , egregie autem poft alios vindicauit Huberus
Digreff. P. 1. Hb. 1. c. 16. 23 Hal concedat. 24 1n L. :- $. 1. D. de
Conft. Princ. additur et fubfcriptionem, atque ita in Contii MSS. o'rro.
25 Hal baec. — 26 Hal fi quam. 27 Non aequalem legi , cuius con-
dendae poteflas vnice populo competebat. Iuris enim Praetorii naturam

Scriptum autem ius eft.

ceps vult, Nam quod alicui ob meritum indulfit, vel fi
cui ^? poenam inrogauit, velíi cui fine exemplo fubuenit,
perfonam non transgreditur. ^ Aliae autem cum generales
fint, omnes proculdubio tenent. $. 7. Praetorum quo-
que edicta non. modicam ?? obtinent iuris auctoritatem.
Hoc etiam ius honorarium folemus appellare, quod qui ho-
norem ?? gerunt, id eft Magiftratus , auctoritatem huic iu-
ri dederunt. Proponebant et Aediles curules edié(tum de
quibusdam caufis, quod edictum ^? iuris honorarii portio
eft. $. 8. Refponfa Prudentium , funt fententiae et
opiniones eorum , quibus permiffüm erat iura condere ?9,
Nam antiquitus inftitutum erat, vt effent, qui iura publice
interpretarentur , quibus a Caefare ?* ius refpondendi da-
tum eft, qui lurisconfulti appellabantur: quorum omnium
fententiae et opiniones eam auctoritatem tenebant, vt iu-
dici recedere a refponfo eorum non liceret, vt eft conftitu-
tum ?*, $. 9. Ex non fcripto ?? ius venit, quod vfus
comprobauit. Nam diuturni mores confenfü vtentium com-
probati, legem imitantur. ^ $. ro. Et non ineleganter in
duas fpecies ius ciuile diftributum eífe videtur. Nam origo

|eius ab inftitutis duarum ciuitatum , Athenarum fcilicet,

et Lacedaemoniorum, fluxiffe videtur. In his enim ciuitati-
bus ita agi folitum erat, vt Lacedaemonii quidem magis ea,
quae pro legibus obferuarent ?^, memoriae mandarent:
Athenienfes vero ea, quae in legibus fcripta comprehendif-
fent, cuftodirent. $. rr. Sed naturalia ?* quidem iura,
quae apud omnes gentes peraeque feruantur ?9 , diuina
quadam prouidentia conftituta, femper firma atque immu-
tabilia permanent. Ea vero, quae ipfa fibi quaeque ciuitas
confütuit, faepe mutari folent, vel tacito confenfu populi,
vel alia poftea: lege lata 9*. E

S TRUE
DE IVRE PERSONARVM.
MNE * autem ius, quo vtimur, vel ad perfonas perti-
net, vel ad res , vel ad aCtiones. Et prius de perfo-
nis videamus. - Nam parum eft ius noffe, fi perfonae, qua-
rum cauía conftitutum eft, ignorentur. . Summa itaque di-
uifio de iure perfonarum haec eft: quod omnes homines,
: i | : aut

neque.Hadrianus, confe&o Edi&o perpetuo , neque Iuftinianus, qui in Di-
geftis omnia fua fecit, immutauit , vt haec do&te perfequitur Iof. Aueranius
Interpr. Tur. lib. 1. c. 6. 28 Hal bonores. 29 Hal. et zpfum.
30 Ita Cont. Hotm. W'ef. ex libris MSS. et Theoph. voguefsréiv, eamque
Ícripruram 'Cuiac. ljb. vir. Obf. c.25. multis tuetur. — Vulgata legit de iwre
vefpondere. o'r'TO. Sic et Hal, Iura coudere perplacet Noodtio zm JDigefla
tit. de luflt. et lure p. 10. — 31 Augufto primum, inde Tiberio,
a quo illud -nominatim. petiit Mafurius Sabinus L. z. 5..47.. LX de O. T.
32 Quidam malunt zmflitutum : quafi more maiorum id 1nihtut1.m1 fuerit,
nulla lege vel S&to : Cuiac. ad Auguftum adícendit ; fed in memoriam potius
reuocanda erat conftitutio Valentin. in L. wm. C. T. de refp. prud. |Forte
etiam cum Theophilo hic legendum , vt et couffitutum. .O TTO. Hal. ha-
bet cozfHtwtum. . Forte ab Imp. 'Theodofio in L. vm. Cod. Tbeodof. de
Refp. Prudent. refponfis Papiniani , Pauli , Vlpiani, Gaii et Modeftini ea
auctoritate exornatis, vt faltim vifum Noodtio ad D. Tit. de Iufk. et Inve
in fine. "Vide tamen, quae ad h. $. vbertim ícripfi in Excwríu 1. ad Ordi-
nem meum Inflitutionum p. 167. fq. — 33 Mlal fime fcripto, et mox adpro-
bawit pro comprobauit. 34 -Hal. obferuabant. 35 "Theophilus et
vnus liber MS. Charondae habent geutiuwm : contra MSS. Contii, quamuis
eodem fenfu. o TT O. .36 Hal. obferuantur. 3'7 Hunc $. ex Seneca lib. vi. de
Bemef. c. 23. et ex Praefatione lib. 1. INat.. Quaeft. illuftrat Noodt lib. 11. Prob.
Iu. c. i:1. !

1 Contii et Charohdac libri veteres hoc princ. in fine cap. praeced.
collocant. — Cuiacius Theophilum fecutus eft, et L. :. D. de filat. bom. cui
locus non diffimilis eft Donati Adelph. A. 11. fc. 4. Omme quod geritur,

aut im vebus efl, aut im pevfonis , aut im attvibutis eorum. O T TO. Non in-

tegrum hoé principium , fed tantum víque ad vocabulum zgmorentsv Hlal.
in fne Tit praec. collocat. Reliqua inde a voce Swmema Íaciunt mmääx
: : Tituli

$

autliberi funt, aut ferui. $. r. Et libertas quidem (ex |
qua etiam liberi * vocantur ) eft naturalis facultas eius , quod
-cuique facere libet, mifi fi quid vi aut iure prohibetur.
$. 2. Seruitus autem eft conftitutio iuris gentium, qua quis
dominio alieno contra naturam fubicitur. ^ $. 3. Serui
autem ex eo appellatifunt, quod Imperatores captiuos ven-
-dere, ac per hoc feruare, mnec occidere folent ; qui etiam
mancipia dicti funt, eo quod ab hoftibus manu capiuntur.
$. 4. Serui autem aut nafcuntur, aut fiunt. Nafcuntur ex-
anciliis noftris. Fiunt aut iure gentium , id eft, ex capti-
uitate: aut jure ciuili , cum liber homo maior viginti an-
nis ad pretium participandum fefe venundari palfus eft.
G. 5. In feruorum condicione nulla eft differentia. — In libe-
ris ? multae differentiae fünt: aut enim funt ingenui, aut

libertini.
| Puulgietta
; DE INGENVIS. :
"EucENvvs eft is *, qui flatim, vt natus eft, liber eft: ?
fiue ex duobus ingenuis matrimonio editus eft, fiue ex li-
bertinis duobus , fiue ex altero libertino, et altero ingenuo,
Sed etfi quis ex matre nafcitur libera, patre? feruo, ingenuus.
nihilominus nafcitur *: quemadmodum qui ex matre libera,
et incerto patre natus eft, quoniam vulgo conceptus eft. Suffi-
cit autem liberam fuiffe matrem eo tempore , quo nafcitur,
licet ancilla conceperit, Et e contrario fi libera conceperit,
deinde ancilla faCta pariat , placuit eum , qui nafcitur, l-
berum nafci: . quia non debet calamitas matris ei nocere,
qui in ventre ? eft, Ex his illud quaefitum eft, fi ancilla
praegnans manumiffa fit, deinde ancilla poftea facta pepere-
rt, liberum an feruum pariat ? Et Marcianus probat, libe-
rum naíci, Sufficit enim ei, qui in ventre eft, liberam
matrem vel medio tempore habuilfe 9 : quod * verum eft.
$. r. Cum autem ingenuus aliquis natus fit, mon offcit
ili in feruitute fuiffe, et poítea manumiffum effe. Saepif-
fime enim conftitutum eft, natalibus non officere tnanumif-

Tionem. 2
TINM. |
DE LIBERTINIS.:

IBERTINI * funt, !qui ex iufta feruitute manumiffi
funt, Manumiffio autem, . eft datio libertatis. ?^ Nam
quamdiu quis ? in feruitute eft, manui et poteftati fuppofi-
tus eft^: manumiffus liberatur poteftate. Quae res a iure

$ /

*
-

'Fituli huius. 111. 2 Qui ex iuftis nuptiis nati funt: ex inceftis enim
nuptiis nati, liberi non funt, $. :2. l. de INupt. MARCIL. 3 Hal.
inferit autem. ( us

I Íta tamen , vtobíerues , olim illos ingenuos fuiffe ; qui patre nati
in libertate nato , etfi auus erat generis libertini , vt fíatis docet Suetonius
in Claudio t. 24. ndeid nominis datum libertinorum filiis, donec Impera-
tor in NNow.73. omnes, etiam libertinos ipfos , ad ingenuorum iura admi-
fit, infigni illa veteris prudentiae differentia , fi a patronatus iure difceffe-
ris , exftinQda. ' Ceterum zugenunss eft ab ingenio , quod apud Nonium wa-
turam denotat, praeclare id docente Noodtio ad Tit. de flatu bom. vt adeo
^ ingenuus fit, qui natiua libertate fruitur. 2, Sub hac definitione tamen
.mon continentur , qui ingenui iudicati funt , L. 25. JD. de flatu bom. neque
natalibus reftituti , L. D. de Natal. veftit. 3 Hal inferit vero.
4 Benignitate Principun , Seueri et Antonini , id ita conítitutum eft, L. :.
C. de pofilim. veuevf- iun&a L. 25. D. de captiu. et pofllim. .veuevf. quod in-
de et luris Auctoribus varie placuit , vt monftrat L. :. $. :1. D. de fuis et
legit. bered. & COSTA. 5 Hal. ctero. 6 Werba vt liber nafcatur ,
quae vulgo hic leguntur , funt interpretis cuiusdam , nec apud 'Theophilum,
aut in libris Charondae ea reperias. o T TO. Apud Hal tamen leguntur.
* kial. inferit et.

2.

Y Liberti olim alii , quam Libertiti erant , hi nempe illorum liberi,
mox promiícue voces funt vfurpatae , hoc tamen cum difcrimine, quod Li-
bertinus opponatur Iwgenuo , Libertus fit relatiuum Patroni. —Valla lip. YV.
c 1. Eleg. Libertus íine Patrono Patronaue non eít, at Libértinus effe
poteft, quamuis fit neceffe , eum aliquando Patronum Patronamue habuiffe. .

INSTITVTIONVM LIB.L TIT. IIL 1V. V,

-gentium . originem fümpfit : vtpote eüm iure naturali
omnes liberi nafcerentur: nec effet nota manumiffio , cum
feruitus effet incognita. —Sed poftea quam * iure gentium
feruitus 9 inuafit , fecutum eft beneficium manumiffionis,
-Et cum vno naturali * nomine homines appellarentur , iu-
re gentium tria * genera effe coeperunt: liberi, et his con-
trarium ferui, et tertium genus libertini, qui defierant effe
ferui, . $. r. Multis autem modis manumiffio procedit :
aut enim ? ex facris Conftitutionibus in facrofan&tis Eccle-
fiis, aut vindiCcta, autinteramicos !? , aut per epiftolam,
aut per teftamentum , aut per aham quamlibet vltimam vo-
luntatem. Sed et aliis multis modis libertas feruo compe-
tere poteft , qui tam ex veteribus , quam ex noftris Contti-
tutionibus introduCüi funt. ^ '$.2. Serui autem a dominis
femper manumitti folent; adeo vt vel in tranfitu manumit-
tantur, veluti cum Praetor, aut Praefes , aut Proconful
in balneum , vel in theatrum eant. — $.3. Libertinorum
autem ftatus tripertitus antea fuerat. Nam qui manumitte-
bantur, modo maiorem et iuftam libertatem confequebantur,
et fiebant ciues Romani: modo minorem, et Latini ex le-
ge Iunia Norbana fiebant : modo inferiorem , et fiebant ex
lege Aelia Sentia dediticiorum numero **. Sed !7 dedi-
ticiorum quidem peffima condicio iam ex multis temporibus
in defuetudinem abiit *?: Latinorum vero nomen non fre-
quentatur **, ideoque noftra pietas omhia augere , et in .
meliorem ftatum reducere defiderans , duabus Conftitutioni-
bus hoc emendauit, et in prifinum ftatum perduxit **:
quia et a primis vrbis Romae cunabulis vna atque fimplex
libertas competebat , id eft, ea *^, quam habebat manumit-
for: nifi quod fcilicet libertinus fit ** ,. qui manumittitur,
licet manumiflor ingenuus fit, et dediticios quidem per
Confütutionem noftram expulimus, .quam promulgauimus
inter noftras Decifiones ; per quas, függerente nobis Tribu-
niano *?, viro excelfo, Quaeftore *? , antiqui iuris alterca-
tiones placauimus: Latinos autem lunianos, et omnem,
quae circa eos fuerat, obferuantiam , alia Conftitutione per
eiusdem Quaeftoris fuggeftionem correximus, quae inter
Imperiales radiat fanCtiones. Et omnes libertos nullo, nec
aetatis manumiffi ?^9, nec domini?^* manumifforis ^*, nec
in manumiflfionis modo difcrimine habito , ficuti ?^* antea
-obferuabatur, ciuitate Romana donauimus ?^ ; multis modis
|additis, per quos poffit libertas feruis cum ciuitate Romana,
quae fola eft in praefenti, praeftari.

*
*

TIT.VE
2 Xta in vno Charondae, et L. 4. D. de T. et J. Perperam in aliis gmama-
datio libertatis. — Hotmanus et Vinn. reponunt zmanmumüffio , citra neceffita-
tem. OoTTO. Hal habet de mamu datio. 3 Hal aliquis.. 4 Hal.
inferit et. 5 Hal. pofiquam. 6 Alii hic legunt zngeuuitatem inuafit :
fed Vlp. d. L. 4. Theoph. Contius, Hotman. Charondas non agnoícunt.
o TTO. 7 Hal communi. 8 Hal. inferit bomiuum. —— 9 Apud Hal.
decft emim. 10 Seruo nempe libertatis dandae gratia conuiio cum
amicis adhibito ,. vt monet Theoph. I1 lta Cuiac. legendum exiftimat
ex Vip. tit. i. $. j. fauent quoque MSS. Charondae. Contius habet dediti-
tii OT TO. Etita quoque Hal.. 12 Halinferitquomiam. — 13 Kal .abierat.
I4 Hal. frequenutabatur. 15 Hal.reduxit. — 16 Hal. eadem. 17 Hotman.
fit, ex libro AÁrgentin. oTTo.- 18 Hal Tribonuiano. I9 Alii ad-
dunt nofiro: verum abeft ab omnibus Charondae , "Theophilo, et $. vjt. de f
deic. bered. — Alibi facri moffri palatii Quaeftor. vocatur L. 1. C. de vet. iur,
enaucl. o'r'To. - Hal. addit nofiro. 20 Olim enim requirebatur, vt feruus
manumiffus cenfu, vindida, aut teftamento, qui ad Iura Ciuis Rom. adfpi-
rabat, non minor eflet annis tnginta. "Totum hunc.$. 3. b. t. vberius ex-
plicui Excarfu nt. in Ordine meo Inflitut. p. 190. fq. reperiundo. 21 Ànt.
Auguítinus , Connanus et Grotius in flor. fpa[. domühi pofitum putant, pro
domiuii: quorum fententiam iuuat Theophilus, ó&G7r0TSÍXV vwertens. Cu-
iacius ait , fenfum effe, non quaeri, vtrunt manumiffor Quiritarius, an Bo-
nitarius fit'domiünus. — Sed verius videtur ,^ non amplius haberi rationem
aetatis in feruo , nec in domino manumittente , ficut antea , ex lege Aelia
Sentia , $. 4. et 7. tit. feg. ; ea namque fublata eft per L. z. C. Comm. de
facceff.. cuius, pars videtur L. vm. C. de nudo. iwr. Quir. o TO. 22 Hal,
manumittentii. 23 kal inferit jam. 24 kl decoramimsi.

i Ita

*

toribus.

' , INSTITVTIONVM LIB.

TIT..VI

QVI ET OVIBVS EX CAVSIS MANVMITTER
NON POSSVNT * |

'N'ON tamen cuicumque volenti manumittere licet. Nam

is, qui in fraudem creditorum manumittit , nihil agit:
quia lex Aelia Sentia ^ impedit libertatem. & n. Liet
eutem domino , qui foluendo non eft, in teftamento feruum
fuum cum libertate heredem inftituere, vt liber fiat, heres-
que ei folus et neceffarius, fi modo ei nemo-alius ex eo te-
ftamento heres extiterit: aut quia nemo heres fcriptqs fhit,
aut quia is, qui fcriptus eft, qualibet ex caufa heres ? non
extiterit. Idque eadem lege Aelia Sentia prouifüm eft, et
recte. Valde enim profpiciendum erat, vt egentes homi-
nes, quibus alius heres extiturus non eífet, vel feruum fuum
neceffarium heredem haberent, qui fatisfaCcturus effet credi-

toribus: aut hoc eo non faciente, creditores res hereditari-

as ferui nomine vendant , ne iniuria defunctus adficiatur.
$. 2. Idemque iuris eft , etfi fine libertate feruus heres infti-
tutus eft. Quod noftra Conítitutio non. folum in domino,
qui foluendo non eft, fed ceneraliter conftituit, noua huma-
nitatis ratione, vt ex ipía fcriptura inftitutionis, etiam liber-
tas ei competere videatur: cum non eft^ verifimile, eum,
quem heredem fibi elegit , fi praetermiferit libertatis datio-
nem, feruum remanere voluiffe, et neminem fibi heredem
fore. $. 3. In fraudem autem creditorum manumittere
videtur, qui vel iam eo tempore, quo manumittit, foluendo
non eft: vel ? datis libertatibus, defiturus eft foluendo efle.
Praeualuiffe 5:tamen videtur, nifi animum quoque fraudan-

di manumiffor habuerit ,. non impediri libertatem , quamuis

bona eius creditoribus non fufficiant. Saepe enim de facul-
tatibus füis.amplius, quam in his eft, fperant homines. lta-
que tunc intellegimus impediri libertatem , cum . vtroque

qmodo fraudantur creditores; id eft, et confilio manumitten-

tis, et ipfa re, eo quod eius bona non funt fuffeCtura credi-
^$S. 4.. Eadem lege Aelia Sentia domino minori
viginti annis ," non aliter manumittere permittitur ; quam

fi vindicta *. apud confilium $, iufta caufa manumiffionis

probata ?, fuerint manumilffi, $..5. Iuftae autem manu-

miffionis. caufae. hae funt: veluti fi quis patrem , aut ma-

trem , filium , filiamue, aut fratrem , fororemue *? natura- |

les, aut paedagogum, nutricem , educatorem **, aut alu-
mnum; alumnamue , aut collaCtaneum manumittat : aut fer-

I lta Theophilus , plerique libri Charondae , omnes MSS. Contii , et
veteres impreffi. — Alii: Ex quibus caufis mamumitti pote]l. o'rro. — Apud
Hal. boc rubrüm tituli ita habet: Qmwibus ex cauffis mauumüttere mom licet.
2; Lata íub Auguiíto , immo eo auctore, Suet. c. 40. a CoSs. S. Aelio
Cato et C. Sentio Saturnino À. V. C. 735. Dio Caff. lib. L v. —^ 5 Kal
inferit e;. 4 Hal fit. 5 Hal addit 44. —6 Contra Íententiam Gaii
in L. :0. D. b. t. fauore puta libertatis, et forteau&toritate magni Iuliani L. 15.
D. Quae im fraud. cred., cui nec Papiniani placitum obftitit L. 25. D. Qwi
et a quib. manun. liberi mon fiumt. —^ "? Bachou. et Vinn. cum '"Fheoph. et
Hotman, legunt 220m fi dia: poffime: nam etfi cauía probaretur, minori di-

xe&te teftamento non licebat manumittere, L. 3. D. de sanus. — Adhaec Rubr.-

C. lib. vit. tit. 1.eft: De vindi&a, et apud confilium mauunijfione , quia manu-
miffio illa coram confilio vindictam defiderabat. Atqueita Contii MSS. Hoc
ergo eft, quod antea Dionyf. l. 1v. 4nt. c. 28. fieri optabat, vt 4ua de caufa et
quo 1100 manumiffi libertatem aflecuti effent, examinaretur. o TTO. . Vocem
vindi&a, igaorat Theophilus, delet emendando Hotomanus, rationem emen-
dationis reddit Branchu in. O^f. ad Ius. Rom. Dec. 1. c. $. 8 In vrbe Prae-
tori adídentibus quinque Senatoribus et quinque Equitibus Rom. , in pro-
uinciis coram Praefide aut Proconfule viginti viris , — qui Peregrini Recu-
peratores vocabantur Ex Vlp. et Theoph. A CosTA. . 9 Hal. adprobata.
io Hal fratres fororesue. IY Hol. ast muatricem aut edac. 12, Vocem
babendi repudiat Vinnius, quia in L. 21. IJ. b. t. et L. 13. /D. de man. vind.
non reperitur? at cur non licuit 'Tribuniano eam adiicere ? focius eius Theo-
philus eam non omifit. o T TO. Vid. Cuiacius xxi. Ojf. 16. I3 In ve-
teribus Infcriptionibus paffim: Libertae et vxori bene merenti Comiux et Pa-
tromus. ^ COS TA. Adde, Ííi lubet, Fej?/ieia mea Iur. Germ. antiquiff. p. 431.
vbi et exempla libertorum patronarum íuarum maritorum f. 433. offendas.
14 Hal addit babendr. 13 Hal im vxorem. |

| dini meo Iuffit. p. 226. fubiun&o.

16 Hal inícrit fergus. :

ID TEDIVLOVIE-CVIIE. : 9

uum. procuratoris habendi *? gratia , aut ancillam *? matri-.

monii ** caufa: dum tamen intra fex menfes vxor *5 duca-
tur, nifi iufta caufa impediat: et * qui manumittitur pro-
curatoris habendi gratia, non minor decem et feptem annis
manumittatur. $..6. Semel autem caufa probata !?: fiue
vera fit, fiue falfa, non retractatur. — $. 7. Cum ergo cer-
tus modus manumittendi: minoribus viginti annis dominis
per legem Aeliam. Sentiam conftitutus erat ** , eueniebat,
vt qui quatuordecim annos aetatis *? expleuerat, licet te-
ftamentum facere, et in eo fibi heredem iuftituere, 'legata..
que relinquere poffet, tamen fi adhuc minor effet viginti
annis , libertatem feruo dare non poífet. Quod non erat
ferendum , fi is ?9 , cui totorum bonorum in teftamento
difpofitio data erat, vni feruo dare libertatem non permit-
tebatur ?*, — Quare nos ^^ fimiliter ei, quemadmodum
alias res, ita et feruos fuos ?? in vltima voluntate difpone-
re, quemadmodum. voluerit, permittimus , vt et libertatem
eis poffit praeftare. Sed cum libertas inaeftimabilis eft ^*,
et propter hoc ante vicefimum actatis annum antiquitas li-
bertatem feruo dare prohibebat: ideo nos mediam quodam-
modo viam eligentes, non aliter minori viginti annis liber-
tatem in teftamento dare feruo fuo concedimus , mnifi fepti-
mum et decimum annum impleuerit, et oCtauum decimum
annum tetigerit. |Cum enim antiquitas huiusmodi aetati,
et pro aliis poítulare conceffit ^?, cur non etiam fui iudicii
ftabilitas ita eos adiuuare credatur, vt ad libertates dandas ?*
feruis fuis poffint peruenire ?* ? ! ;

j - TIT .VIEs : s*tey
-DE-LEGE FVSIA CANINIA SVBLATA .

"x«E Fufia Caninia certus modus ^ conítitutus erat in
P. feruis teftamento manumittendis. . Quam quafi liberta-
tes impedientem , et quodammodo inuidam, tollendam effe
cenfüimus: cum fatis fuerat inhumanum , viuos quidem
licentiam habere, totam fuam familiam libertate donare,
nifi alia caufa impediat libertatem : morientibus autem hu-
iusmodi licentiam adimere.
: lIT VIIL |
DE IIS, QVI SVI, VEL ALIENI IVRIS SVNT.

EOVITVR de iure perfonarum alia dinifio. .Nam quaeä
dam perfonae fui iuris funt, quaedam alieno iuri fub-
jeCtae. . Rurfus earum, quae alieno iuri fübieCtae . funt,

aliae
17 Hal adprobata , et mox vetra&letwr. — 18 Hal. - effet. 19 Apud Hal.
deeft' aetatis. 20 Hal. pro fi is, habet wmam ; et mox poft totorum, ad-
dit fuorum. 21 Verba haec vmi fermo dave libert. mon permittebatur apud
Hal non leguntur. 22 Hal Qoware nom. 23,Hal. ita de fermis fuis.
24'Hal. inaefl. ves fit. 25 Hal. concefferit. ^ 26 Hal libertatem: dam-
dam. 27 Ad omnem hunc $. 7. b. t. commentatus fum Excuría 111. Or-
I lta in vulgatis Pafis. Vlpian. et TTheoph. Farii ; Pande&ae Fwffa,
infcr. L. 37. D. de cond. et dem. L.215. D. de V. $., idque probant Cont.
Hotm. Giphanius, et Raeuardus ex antiquiffimo fuo exemplari confirmat
lib. Y1. conieck. c. 1. Át vero quam frequens fit commutatio literarum R. et
S, Liuius docuit Eb. rir. c. 4. Nil etiam frequentius effe, quam F in S et
contra mutari, Pzfetz et Fwfeni exemplis, Sigonius ad Liuium , ac Muretus
ad b. l monitrarunt. Probat etiam Muretus. Marcilius probat fublata pro
tollemda: quia ante Inftitut. editas lex illa fublata erat L. vu. C. de leg. Fuf.
Canin. o r'TO. Hal pro fwblata habet tollemda. Lata autem eft haec lex
fab Augufto L. Fufio Caleno C. Caninio Gallo coss. A. V. C. 751. Au-
guíto etiam au&dore. Suet. c. 40. — '2, Nempe qui duos haberet feruos,
ambos mamnumittat, fi volet, a tribus ad decem partem dimidiam, a decem
ad triginta , partem tertiam , a triginta ad centum, partem quartam , a cen-
tum vsque ad quingentos, partem quintam, nec vmquam plures et maiort
etiam numero, quam centum. Quaeritur, fi piures, quam per legem licet,
manumiffi fint ?. Ordo fcripturae fequendus erat , arg. L. 6o. D. de bered.
infl. Quid finon pateret , quis prior, quis pofterior , ícriptis nempe ,. vt
Gaius ait, im circwlo ? Nullius ex hise hibertatem. valere ait ICtus Uib. 1. Iu-
Jiit. tit. z. $.. 2. Forte tamen benignior fententia ample&enda fuiffet , fauore
lbertatis , quam Vlpianus alio in loco fequitur , vt aut fortiri eos iubeat
Pracgor, a&t meriis cwiusqug alegatis arbitretur, AL 25. $. 17. D. dedfï..
ei^

?

ID
2 * .
aliae in VpoteP(ate parentium *, aliae in poteftate dominorum
fünt. Videamus itaque de iis, quae alieno iuri fübiettae
funt. Nam fi cognouerimus, quae iftae perfonae funt: fi-

mul intellegemus , quae fui iuris füunt. ^ Ac prius difpicia-
mus de iis, quae in poteftate dominorum funt. $. 1. In
poteftate itaque dominorum funt ferui. ^ Quae quidem po-
teftas iuris gentium eft. Nam apud omnes peraeque gentes
animaduertere poffüumus , dominis in feruos vitae necisque
.poteftatem fuifle ; et quodcumque per feruum adquiritur,
. 1d domino adquiritur. :
minibus, qui füb imperio noftro fünt, licet, fine caufa legi-
bus cognita, in feruos fuüos füpra modum faeuire. . Nam

ex Conftitutione Diui Pii ^ Antonini, qui fine caufa fetnuum-

fuum occiderit, non minus puniri iubetur, quam qui ? alie-
num feruum occiderit. Sed et maior afperitas dominorum,
eiusdem Principis Conftitutione coercetur. . Nam * conful-
tus a quibusdam Praefidibus prouinciarum de iis feruis, qui
ad aedem facram ?, vel ad ftatuas $ Principum confugiunt,
praecepit, vt, f[iintolerabilis videatur faeuitia dominorum,
cogantur feruos fuos bonis condicionibus * vendere, vt pre-
tium dominis daretur. Et reCte. Expedit enim Reipubli-
cae, ne füa re quis male vtatur. Cuius refcripti, ad Aelium
.Marcianum emiffij verba funt haec: Dominorum quidem
poteftatem in feruos fuos illibatam effe oportet, nec cuiquam
hominum ius füum detrahi: fed dominorum intereft, ne
auxilium contra faeuitiam , vel famem, vel intolerabilem
iniuriam denegetur iis, qui iufte deprecantur. — Ideoque
cognofce de querelis eorum , qui ex familia Tulii Sabini ad
ftatuam confugerunt. Et fi vel durius habitos, quam aequum
eft, vel infami iniuria adfeCtos ? cognoueris , veniri ? iube,
ita vt in poteftatem domini non reuertantur. Qui *? fi
ineae Confítitutioni fraudem fecerit , Íciet me admiffum fe-
verius executurum, | :

IT 1 |
pE PATRIA POTESTATE.

IN poteftate noftra funt liberi noftri, quos ex iuftis nuptiis
procreauerimus ^. — $. r. Nuptiae autem ?, fiue matri-
monium, eft viri et mulieris coniunctio, indiuiduam vitae
confuetudinem continens ?. $. 2. lus autem spoteftatis,
quod in liberos habemus, proprium eft ciuium Romanorum.
Nulli enim alii funt homines, qui talem ^ in liberos. ha-
beant poteftatem , qualem nos habemus *. $..3. Qul
igitur ex te et vxore tua nafcitur, in tua potelftate eft.
]tem qui ex filio tuo et vxore eius nafcitur, id elt, nepos

deicomm.. libert. Adde Schukingiü lwrispr. Amteiufl. ad iftum. Gaii locum
p. 27.. qui TO id efl i circulo, Aniani manui ab aliis tributum , illuftrat,
I Hal paremtum et fic vbique. 2, Piái deeft apud Hal. Antiquior
eft hac Conftitutione lex Petronia L. 22. $. 2. D. ad L. Corn. de fic. , ne fine

caufae cognitione feruos ad. beftias darent domini, quod Hadrianus genera-
Mox Antoninus in -
caftigatione modum excedere vetuit, ita vt qui fine caufa caftigando feruum ?

liter in vltimis fupplicis praecepit. Spartian. zm Pita.
fuum occiderit , non minus puniendus fit , quam fi alienum feruum occide-
rt. Num modum exceíferit, ex dierum ratione iudicatum eft, quod deinde
Confítantinus M. ex teli genere aeftimari voluit, L. vm. C.de Emend. fera.
À Cofta et Noodt ad D. de bis, qui fui vel al. imvis p. 22. 53 Hal. fi.
4 Hal inferit Antoninus. 5 Fabrotus ad Theopb. ad aedem facram de-
let, quia nec Theophilus ea agnofcit, nec Vlpian. in Collat. t. 3. et L. z.
. D. b. t. neque Iuo Carnot. Decr. p. 16. c. 76. Mitior Cuiacius b. ]. et cum
eo Petitus LL. Att, p. :5. exiftimant , Iuftinianum Antonino illa addidiffe,
poftquam aedes facrae ab Honorio et Theodofio ius afyli acceperant L. z.
C. de bis, qui ad Ecclef. oX To. 6 Hal flatuam. 4 ld cft, iuíto pre-
tio, vt eft in. L. 12. pr. D. de veligiof. , vel etiam conditionibus non duris,
de quibus v. L. 25. D. de flatu lib. et "Tbeopb. b. l. 8 Hal. addit effe.
9 Mal wveuire. IO Hal. Qzod. »
I Hal procremmimus. — 2, Hal tamen. Nuptiae difctae a mubendo,
quod pudoris gratia nuptae fe obnuberent; nec tameá hic ille ritus. defcri-
bitur, quare addit lmperator vel matrimoniwm. Ceterum aliter paullo de-

$.2. Sed hoc tempore nullis ho-

licet. Nam ? quarumdam nuptiis abftinendum eft.

i Claud. Vip. tit. j. $. 6. , quod fublatum L. 17. C. de Nupt. A COSTA.

j
—— —

INSTITVTIONVM LIB.L TIT IX. X. .

tuus et neptis, aeque in tua funt poteftate , et pronepos et
proneptis, et deinceps ceteri, Qui tamen ex filia tua nafci-
tur ?, in tua poteftate non eft, fed in patris eius.
: DE NVPTIIS 7. r
VSTAS autem nuptias inter fe ciues Romani ? contra-
hunt, qui fecundum praecepta legum coeunt: maículi
quidem puberes, feminae autem viripotentes , fiue patres-
familias ?* fint, fiue filiifamilias: dum tamen fi filiifamilias
fint, confenfum habeant parentium , quorum in poteftate
funt. . Nam hoc fieri debere, et ciuilis ^, et naturalis ratio
fuadet : in tantum vt iuffüm ? parentis praecedere debeat. Vn-
de quaefitum eft, an furiofi filia nubere, an 9 furiofi filius
vxorem ducere poffit? cumque fuper filio variabatur, noftra
proceffit Decifio, qua permiffum eft ad exemplum filiae furio-
fi, filium quoque furiofi poffe et fine patris interuentu * ma-
trimonium fibi copulare, fecundum datum ex noftra Confiitu-
tione modum. $. r. Ergo non omnes nobis vxores ducere
: Inter eas
enim perfonas, quae parentium liberorumue locum inter fe
obtinent, contrahi nuptiae non poffunt: veluti inter patrem
etfiliam, vel auum et neptem, vel matrem et filium, vel aui-
am et nepotem, et víaue ad infinitum. — Et fi tales perfonae
inter fe coierint; nefarias atque inceftas nuptias contraxiife
dicuntur. Ethaec adeo ita ? funt, vt quamuis per adoptio-
nem, parentium liberorumue loco *? fibi effe coeperint, non
poffint inter fe matrimonio iungi: in tantum , vt etiam diffo-

luta adoptione idem iuris maneat.. ltaque eam, quae tibi

per adoptionem filia vel neptis effe coeperit, non poteris vxo-
rem ducere, quamuis eam emancipaueris. $..2: Inter eas
quoque perfonas, quae ex. transuerfo gradu cognationis iun-
guntur, eft quaedam fimilis .obferuatio, fed non tanta. .Sane

|enim inter fratrem fororemque nuptiae prohibitae funt: fiue

ab eodem patre eademque matre nati fuerint, fiue ex alteru-
tro ** eorum. . Sed fi qua per adoptionem foror tibi effe coe-

perit, quamdiu quidem conftat adoptio, fane inter te et eam.
nuptiae confiftere non poffunt. 'Cum vero per emancipatio-

nem adoptio fit diffoluta, poteris eam vxorem dücere. Sed
eti tu emancipatus fueris, nihil eft impedimento nuptiis;

| Et ideo conftat, fi quis generum adoptare velit, debere eum

ante filiam emancipare. Etfi quis velit nurum adoptare , de-
bere eum ante filium emancipare. $. 3. Fratris *^ vero
vel fororis filiam vxorem ducere non licet. Sed néc neptem
fratris vel fororis quis vxorem '? ducere poteft, quamuis
] ; lt : . quat-
finit Modeftinus L. :. D. de vit. nupt. . 3. Alexander IIIL. Pontifex re-
petit hanc definitionem cap. 11. X. de praefumt. — Sed pro:; continens, Ícribit
retinens , quod idem eft, et fcopo eius mayis inferuiebat. . Cuiacius vero

'ad Decret. d. cap. 11. inde coniicit, Theophilum varie hunc locum legiffe

videri , qui duabus vocibus vtitur , émoyys/Mouéyy, jro! TrE0lÉ A 8000
promittens, [ie. comtineus. Sed magis eft, vt voluerit. dubitationi occurret
re, quae hodiernos etiam interpretes fatigat , quomodo, in magna diuor-
tiorum licentia, 2ndiwidua confuetudo dici potuerit. o' r ro. 4 lta vt et
dominica poteftate fuerit maior. Vid. omnino Noodt ad D. de bis, aui fui
vel al. iur. p. .2 3. 5 Quae ideo patria siaieflas dicitur Liuio lib.vill c. 7.
Vale. Max. vi. 7. $. . 6 Hal mafcwntur , et mox [unt; et eorum.

I In quibusdam de sf wuptiis, Marcilius mauult de iuflis et incefüis
wuptis. O T'TO. 2 Peregrinis non erat ius connubii. Seneca /ib. 1. de -
Benef. Promüfitibi filiam in matrimonium , poflea peregrinus apparuifli, non . eft
mibi cum extero connubium, eadem ves me defendit, quae vetat. A COST A. 3
Hal. patresfamiliarum, et mox filiifamiliarum. — 4 Obftat nempe patria poteftas ct
praeterea hoc in filiis familiarum, ne patri inuito fuus adgnafcarur heres. A. COo S T A.
5 Hal. iuffus. 6 Hal.vei. 7 Ferretus interítu ; contra Codicum Charondae
fidem, et Theophili an&toritatem. o T T 0. 8 Hal. inferit a. '9 Hal. vera ha«
betpro ta. Io Concinnius dixiffet omumero , vti Gaíus L. $3. D. deritunupt.;
qui enim funt parentum liberorumue loco, $. 5. exponuntur.. — I1 Hal aitero.
12 Fratris filiam olim ducere licuit ex SCto Claudiano, de quo Sueton. ia
13 Àpud
Hal,

L.

INSTITVTIONVM: LIB. I.

quarto gradu fint. Cuius enim filiam vxorem ducere non li-
cet, neque eius neptem permittitur *^. . Eius vero mulieris,
quam pater tuus adoptauit , filiam non videris impediri vxo--
rem ducere: quia neqüe naturali , , neque ciuili iure ti-
. bi coniungitur. ^ $. 4.. Duorum autem fratrum. vel foro-
rum liberi, vel fratris et fororis iungi ? pofiunt. $.5
Ttem amitam , licet adoptiuam , ducere uxorem non licet, i-
tem nec materteram *$: quia parentium loco habentur.. Qua
ratione verum eft, magnam quoque amitam, et materteram
magnam prohiberi vxórem. ducere. $. 6. Adfinitatis. quo-
que veneratione *7 quarumdam nuptiis abftinendum eft **; vt
ecce priuignam , aut nurum vxorem ducere non licet ,. quia
vtraeque filiae loco funt. Quod ita fcilicet accipi debet, fi
fuit nurus aut priuigna tua. Nam fi adhuc nurus tua eft, id
eít, fi adhuc nupta eft filio tuo : alia ratione vxorem eam du-
cere non poffis *?, quia eadem duobus nupta efle non poteft.
Itemrn fi adhuc priuigna tua eft, id eft, fi mater eius tibi nupta
eft, ideo eam vxorem ducere non poteris , quia duas vxores
eodem tempore habere'non licet. |..$. 7. Socrum quoque
et nouercam prohibitum eft vxorem ducere, quia matris loco
fünt. Quod et ipfuüm diffoluta demum .adfinitate procedit.

Alioquin, fi adhüc nouerca eft, id eft, fi adhuc patri tuo nu- |

pta eft, communiiure impeditur tibi nubere: quia eadem duo-

bus effe non poteft, Item fi adhuc focrus eft, id eft, fi ad--

huc filia eius tibi nupta eft, ideo imïpediun.tur ?? nuptiae,
quia duas vxores habere non pofüs ?. . $. 8. Mariti ta-
men filius ex alia vxore, et vxoris filia ex alio marito , vel
contra, matrimonium recte contrahunt , licet habeant fratrem
fororemue ex matrimonio poftea contracto natos. . .$. 9.
Si vxor tua poft diuortium ex alio filiam procreauerit, haec
noneftquidem priuignatua. Sedlulianus ?? huiusmodi nuptiis
abftineri debere ait.. Nam ?? nec fponfam fili;i nurum effe ,

nec-patris fponfam nouércam effe : rectius tamen et iure fa-

€turos eos, qui huiusmodi nuptiis.fe?* abfünuerint. — $. 1o.

Illud certum eít, feruiles quoque cognationes impedimento |

Hal. deeft xorem. !4 lis puta cafibus,, in quibus funt parentum
et liberorum loco ; alias poffum ducere aui mei.neptem , cuius filiam non
poffüm. A COSTA. 15 Apud Theophilum & duvavrog, non poffunt,
in duobus Codd. regiis reperit Fabrotus; íed in notis ad edit. 2. monuit, TO 8
non effe ab eius manu, íed ex iure nouiffimo adícriptum. — Contra Rutgerus
Refcius in edit. Theophili Louanienfi, et Iac. Curtius in Pi&tauienfi, particu-
lam 2 non expreflere, indni fcilicet colore, quod minime par fit; paraphraften
diffentire a Iuftiniano. Similiterin epitome Inftitutionum Gaii [/b. 1. tit. 4. $. 6.
negatio ab Aniano adie&a eít, quia Gotthi bac in re 'Theodofium maiorem et
iuniorem fequebantur, tefte Caffiodoro lj. vit. e. 46. KHotmanus .ex Tiguri-
no:libro in ipfo teytu Inftit. 202 praefert ,. et feriem orationis vrget, .. Contii
item duo exemplaria negationem habent; vt et Iuo Carnotenf. Pannon. p. 7. et
Damianus in Epifl. ad. Ruflicum. | Verum inter omnes coníftat, luftinianum fcri-
píiffe affirmatiue, idquefatis, ni fallor, euici in Differt. de Nupt. confobr. c. 4.
OT TO. Hal. coniungi. - I6 Haloander pro aterteram. fubftituit amitam :
cui Viglius in. praefat. ad 'Theoph. his verbis applaudit: T'antz eff momenti m
emendatum. codicem incidere. — Verum nihil caufae video, cur aliquid mutemus.
OTTO. Hicfitri iniuriam Haloandro, ex prima huius noftra editione conftat,
quae habet zecsaterteram. —— 1' Halinferita, . . 18 Hal. abflinere nece[fe eff.
X9. Hal. poteris. 20 Hal inferit tzii. 21 .Hal. potes. 22, Hal. hic et
mox inferit ab. 2,3 Hal. addit cozflat. 24, Sicomnes Charondae, et faepe
ita pronomine interpofito, loquuntur Cicero noftrique iuris Auctores. V. Briffon. de
V.S. v. abflinere Stew'ech. ad Arnob. lib. 1. o T T 0. Abipfo Cuiacio et Hal. abeft fe.
7,5 lta fenatornon poteft ducere libertinam, L. 13. L. 44. derit. nupt. Praefes
Prouinciae, vel qui in officio eft, Prouincialem, L. 57. L. 63. eod. Tutorpupillam,
L.59. eod. : 26 Hunclocum opponerem ÁAnt. Auguftino, qui in. praefat. ad
Opus de Nom. propr. Pand. vocem Pande&larim maículini generis effe conten-
dit, nifi me retineret Codd, MSS. au&oritas, in quibus L. Th. Gronouius £-
3end. Paud. c. 21. teftatur , collectorum reperiri. — Nec tamen fequitür , 7roy-
déxT5G Graecorum eft inafculinum, ergo et Pande&tae Latinorum . quia Prifci-
anus iam olim notauit, multa ex Graeco fumta, de mare in feminam tranfire,
vt Ó xoc'p'mg, haec charta. V. Cafaub: ad Strabon. lz;b.'v. p. 214. Voff. .lz'b, É
de anal. c. 19.. Broéum a4 prooem. Infl. p. 20. Ampl. Brenkmann. Hift. Pand.
lib:.u. c..6. 9T TO.. 27 Hal. cum et bis. 28 Ita Theophilus et Codices
Contii, Charondae et Alciati, lip.1. Praeterm.

F

.deeft autem.
.tum in gratiam ciuitatum , quarum curiae fere deftitutae erant idoneis curia-

| poftea nati, Principis auxilio non indigebant.

Sic quoque apud Valerium, fi-

TIT., X XE

nuptiis effe: fi forte pater et filia, aut frater et foror manu-
miífi fuerint. — $. 1r. Sunt et aliae perfonae, quae propter
diuerfas rationes nuptias contrahere prohibentur ??, quas in
libris Digeftorum , feu Pandectarum ex veteri iure colle&ta-
rum ? , enumerari permifimus. $. r2.. Si aduerfus ea,
quae diximus, aliqui coierint: nec vir, nec vxor, nec nu-
ptiae, necmatrimonium, necdos intellegitur. Itaqueii, qui
ex eo coitu nafcuntur, in poteftate patris non funt: fed tales
funt ( quantum ad patriam poteftatem pertinet) quales fünt ii,
quos mater vulgo concepit. .Nam nec hi patrem habere intel-
leguntur, cum is etiam ^* pater incertus eft. . Vnde folent
fpurii appellari ?*, vel a Graeca voce, quaíi ceopxóz» conce--
pti, vel quafi fine patre filii. . Sequitur ergo , ut diffoluto tali
coitu, necdotis ?? exactioni locus fit, Qui autem prohibitas
nuptias contrahunt, et alias poenas patiuntur, quae facris
Conftitutionibus continentur. .^ $. 13. Aliquando autem e-
uenit, vt liberi, qui ftatim,. vt nati funt , in poteftate paren-
tium non fiant ??, poftea autem. ?* redigantur in poteftatem — '
parentium ?^ , qualis eft is, qui dum naturalis fuerat, poftea. —
curiae datus, poteftati patris fuübicitur *?. Nec non is, qui
a muliere libera procreatus ,: cuius matrimonium minime legi-
bus interdictum fuerat, fed ad quam pater confuetudinem ha-
buerat, poftea ex noftra Conftitutione, dotalibus inftrumentis
compofitis ,. in poteftate patris efücitur. |Quod fi alii libe-
ri ?^ ex eodem matrimonio fuerint procreati,. fimiliter no-
ftra Conftitutio praebuit. | epasgreas Hoog

ll

TII. XÀh
CHE ADOBPIONIBVS :
oN folum autem naturales liberi fecundum.ea , quae dixi-
mus, in poteftate noftra funt, verum.etiam ii, quos ad-
optamus. . $. r. Adoptio autem duobus modis fit, aut
Principali refcripto *, aut imperio Magiftratus. . Imperatoris
auétoritate * adoptare quis poteft eos easue, qui quaeue fui
iuris funt. Quae fpecies adoptionis dicitur adrogatio. Impe-
ue lulium Paridem, in epit. de.mom. vat. legi debere, Cuiac. monuit lj5. v.
Obf. c. 4. . Haloander vero hunc locum contaminarat legendo appellari 7X -
TV ,gwogoäy et qumäfropgg, quafi fine patre filii. — Contius coniicit vel S.. P.
quafi fine patre filii ,. cui Plutarchus fauet: Quaeft. Rom. c. 103. .. At fcitum il-
lud magis $TU OV eft, quam verum. V. Menag. Amoen. ci 3 9. V. Spurius. 0 T-
TO. Graeca, quae leguntur apud Haloandrum, ita ille explicat: TXpX TOV
c7r0pX a futione et roropec, quafi patrem mom babentes 29 Vulgo in-

| feritur wec domatiomis, inuito Theophilo, Hotmano et libris MSS. orTo.
| Hal. et verba 1fta agnofcit, et leguntur in. ipfa. Ottonis editione.

Sed inuito
Ottone in contextum irrepfiffe, fatis docet ipfius ad h. k notula , nec haben-
tur ea in .recenfione Cuiacii. .30 HaL. funt. . , 31 Apud Hial,
32 Hal patris. 23 Quod ita a. Théodofio excogita-

libus, vel ob grauiffima munera his iniuncta, . vel ob exactorum iniuriam.. A
COSTA. 34.. Vicus aliquod hic latere, vifum cft viris eruditis; quia liberi
Cuiacii leQio expreffa pro
quod et alus liberis etc. dubium non tollit, et pariter ac Hotmani. emendatio,
quod etfi uulli alii, repugnat confenfui MSS. Probabilius Muret. 7. ]. et Obf. zur.
C.11. vnam literam mutat 4u0d ei fimzliter aliis. Optime Ampl. Bynkersh. Jij.
H Obf c. 11.legit 44od vt aliis. Et tamen Anonymus quidam in vindicis
horum verborum, aeri contentione nil mutandum effe cenfet; quia de legitimis
natalibus poftea natorum , faltem illorum, qui ante matrimonium concepti, fed
poft illud editi effent, olim dubitatum fuerit, L. 11. C. de nàt. lib. Nou. 12.
4. Noh. 18. c. ? t. Adde Bafilic. t. 1V. pag. 290. fin. et Theoph. P. . orTo.
Emendatio Byrikershoekii, quod vt alii?, confona videtur Legi 10. C. de mat.
lib. WVide tamen Excurfum 1v. Ordiui Inflit. adnexum p.:263., vbi totum ca-
püt finale 5. t. prolixe tractaui, et de ifta Bynkershoekii emendatione p. 257.
egi. Hal. Qwod et aliis liberis, quiex eodem matrim, poftea fuerint procreati.
-X* Adrogatio iure antiquo fiebat lege curiata apud populum, cuius roga-
tio negotio omni dedit nomen, praefentibus Pontificibus, certis et conceptis
verbis, quae videas apud Gellium N. A. lib, V. c. 19.. Poftquam autem lege re-

. gia populi poteftas in principem translata eft, Imperatoris auctoritate adrogati-

ones fieri coeperunt, eaque tandem íola, fublata omnialia folemnitate L. 2. 6.
$. C h. t. & COSTA. 2 Curatoris tamen auctoritate interueniente, quod a

-

X

12

rio Magiftratus ? adoptare !licet * eos easue, qui quaeue in
poteftate parentium funt: fiue primum gradum liberorum obti-

neant?, qualis eft filius , filia; fiue inferiorem, qualis eft .
Sed hodie

nepos, neptis, pronepos, proneptis, $: 525
ex noftra Conftitutione *, cum filiusfamilias a. patre naturali
extraneae perfonae in adoptionem datur, iura poteftatis " pa-
tris naturalis minime diffoluuntur. Nec quicquam ad patrem

adoptiuum tranfit, nec in poteftate eius eft, licet ab inteftato -

iura.fucceffionis ei a nobis tributa fint. Si vero pater natura-

lis non extraneo, fed auo íilii fui materno , vel fi ipfe pater.

naturalis fuerit emancipatus, etiam auo paterno 9, vel proa-

uo fimili modo paterno vel taterno filium füum dederitin ad-

optionem : in hoec cafu, quia concurrunt in vnam perfonam
et naturalia, et adoptionis iura, manet ftabile iüs patris ado-
ptiui, et naturali vinculo copulatum, et.legitimo adoptionis
nodo confiri€ttum ?, vt et in familia et in poteftate huius-
modi patris adoptiui fit.

mittitur: et exquiritur caufa adrogationis, an honefta fit, ex-
pediatque pupillo: et cum quibusdam condicionibus adrogatio
fit, id eft, vt caueat *? adrogator.perfonae publicae, hoc.eft
tabulario ^^, Ífi intra pubertatem pupillus decefferit, refütu-
turum fe bona illis, qui, fi adoptio facta non effet, ad fuc-
ceffionem eius venturi eflent *?^, ]tem non alias *3 emanci-
pare eum poteft adrogator, nifi, caufa cognita, dignus eman-

cipatione fuerit, et tunc fua bona ei reddat. ^"Sed etfi dece- -

dens pater eum exheredauerit, vel viuus [fine iufta caufa
eum 7* emancipauerit :. iubetur quartam partem *5 ei bono-
rum fuorum relitiquere , videlicet praeter bona , quae ad pa-
trem adoptiuum' transtulit , et quorum comiodum ei poftea
adquifiuit.. . $.-4. Minorém natu maiorem *? non poltíe ad-

optare , placet. -Adoptio enim naturam imitatur:. et pro

amonftro eft , vt maior fit filius, quam pater.. . Debet itaque
is, qui fibi filium per adoptionem vel adrogationem facit, ple-
Ta pubertate , id eíft ** , decem ^et oCto annis praecedere.
$. 5. Licet autem .et in locum nepotis vel pronepotis, vel
in locum -neptis . vel proreptis, vel deinceps *9 adoptare,
quamuis filium quis non habeat. ^ $. 6. Et tam filium alie-
num quis in Jocum nepotis adoptare poteft, quam nepotem *?
in locum filii. $. 7.. Sed fi quis nepotis loco adoptet,
vel quafi ex eo?? filio , quem habet iam adoptatum , vel qua-
di ex illo, quem naturalem in fua poteftate habet: in eo cafu

D. Claudio conftitutum L. ?. D. de adopt. & CoS'TA. — 3. Quando filiifa-
milias a patre naturali trina emancipatione in iure cedebantur, atque ab eo,
qui adoptabat, apud Magiftratum vindicabantur. A CoS T A. - 4 -Hal. ado-
ptamus. 5 Hal obtinent. 6 L. :0, C. de Adopt., in qua controuer-
fiam. inter ICtos Papinianum et Marcanum definiuit Imperator. A COSTA.
7 Vulgo iura patris vat. ; at fimilem in modum loquitur tit7 feg. $. 9. et verbum
UTs£sciTyTOg apud Theophilum plus notat, quam ;; o T To. Ab Hal.
abeít quoque vox poteflati. —— 8 Ab MHal abeit patevuo. 9 Sic quoque
in libro Dionyf. Charondas inuenit, et magis placet, quam quod vulgo legitur
conflitutum: namnodo conftriclinn eit in E. pen. C. b. t- 0 T T O. — Hal. habet qo-
do conflitutum. IO Fideiufforibus , vt re&e Cuiacius ex L. 2. C. j.t.
II In vulgata defunt voces, boc ef? tabulavio:. vcrum "Theoph. äw.com'cy 7 00-
OUTU, TBTÉSLITUU foc/a'g))'twpfcp; et neceffaria erat adiedio, ne quis magi.
ftratum intelhgeret, vt in $. j. de Atl tut. Perfomas publicas ,. id eft magiftva-
tu» OTTO. Apud Hal defunt voces boc efftabulario. . 'Yabelliones antiqui-

tus erant ferui publici , feu ferui ciuitatis,, quos ftipulari. poffe vnicuique ciui- |
um, et illi adqluirere, vífus aliquando, vt hic, exigebat, feruos nempe, priua-

tim quidem nullius, publice vero omnium. — Sed cum feruilia ingenia effent fe-
re fraudulenta, ftatuerunt Arcadius et Honorius in. L. g..C. de tabul. fcribisque,
ne ferui in pofterum. ad id munus admitterentur : et tabellionibus. quamquam
liberis perfonis, aduerfus veterem iuris regulam, non poffe nobis per alias per-
fonas adquiri, ftipulandi pro quolibet ciue et ei adquirendi poteftatem dede-
runt. MVRETVS. I2, Putalegitimis adrogati heredibus et fubftitutis, L.
4. D. de pupill. et vulg. fubflit., qui adeo mortuo adrogato adrogatorem con-
ueniebant, dire&a equidem aQione, fi cautio et ftipulatio nominatim effet in-
terpofita, vtili antem, fi ératomifla, L. 79. D. b. t. 4 COST A I5 Hal.

INSTITVTIONVM LIB. T.

$.'3. Cum autem impubes pef |
Principale refcriptum adrogatur, caufa cognita adrogatio per-

, minica poteftas foluitur. o T TO.

tem quidem íÍoluat, fed capite non minuat. A COSTA.

TLL LXLC XIE

et filius confentire debet, ne ei inuito fuus heres adenafcatur,
Sed ex contrario fi auus ex filio nepotem det in adoptionem z
non eft neceffe, filiüm confentire, $. .8. In plurimis ?^*
autem caufis adfimilatur is, qui adoptatus vel adrogatus eft,
ei, qui ex legitimo matrimonio natus eft. Et ideo fi quis per
Imperatorem , fiue apud Praetorem , vel apud Praefidem ??
prouinciae non extraneum adoptauerit : poteft eumdem alii in
adoptionem dare. $. 9. Sed et illud vtriusque adoptionis
commune eft, quod et i, qui generare ?? non poffunt, qua-
les funt fpadones , adoptare poffunt ?*: caftrati autem non
poffunt. . $. ro. Feminae quoque adoptare non poffunt,
quia nec naturales liberos in fua poteftate habent: fed ex in-
dulgentia Principis ad folatium liberorüm amifforum adoptare
poflunt. . $. rr. lllud proprium eft adoptionis illius, quae
per facrum oraculum fit: quod is, qui liberos in poteftate ha«
bet, fi fe adrogandum dederit, non folum ipfe poteftati adro«
gatoris fubicitur, fed etiam liberi eius in eiusdem fiunt pote«
ftate, tamquam nepotes, Sic enim et diuus Auguftus non
ante "Tiberium adoptauit , quam i$ Germanicum adoptauit z
vt protinus adoptione faCta, incipiat ?? Germanicus Áugufti
nepos effe. $- 12. Apud Catonem bene fcriptum referf
antiquitas , feruos, fi a domino adoptati fint, ex hocipfo
poffe liberari. "Vnde et noseruditi in noftra Conftitutione et-
iam eum feruum, quem dominus atis interuenientibus filium,
fuum nominauerit ^?, liberum effe conftituimus, licet hoc ad
ius filii accipiendum non fufficiat.
TLI. M

QVIBVS MODIS IVS POTESTATIS * SOL-
VITVR.

IDEAMVS nunc , quibus modis ii , qui alieno iuri funt
Y. fubietti, eo iure liberantur ?^. Etquidem ferui quemad-
modum poteftate Hhberantur ?, ex iisintellegere polfumus ,
quae de feruis manumittendis fuperius expofuimus. ^Hi vero,
qui in poteftate parentium * fuünt , mortuo eo fui iuris fiunt.
Sed hoc diftinctionem recipit: nam mortuo patre fane omni«
modo filii filiaeue fui iuris efficiuntur. . Mortuo vero auo, non
omnimodo nepotes neptesque fui iuris fiunt : fed ita, fi poft
mortem aui in poteftatem patris fui recafuri non funt ^. — Ita-
que fi moriente auo pater eorum viuit, et in poteftate patria
fui eft: tunc poft obitum aui in poteftate patris fui fiunt. . Si
vero is, quo tempore auus moritur, aut etiam * mortuus eft,
: : aut

aliter. I4 Apud Hal decft ewm. I5 Quod effe veriffium, contra
eos, qui hanc quartam D. Pii cum quarta legitima confundunt pluribus diffe-
rentiis allatis , probant hic A Cofta et Muretus. 16 In omn. Char.
"199 pojfe maiorem , quod orationem magis reddit dilucidam ; fenfüs vero iderm
eft. o'r'To. 17 Perperam Petitus ad LL. Att. p. 142. et lib. 11. Obf. c. 6.
verba $. pofteriora a Iuftiniano et hic et alibi veteribus adie&ta putat, in L. 40
$. 1. D. b. t. ; neque enim addere potuit Paulo Jb. 1. fent. t. 4. $. 2. o Y T 6
18 Vocem de?uceps abfurde hic legi aàit Hotmán. o T TO. 19 Hotman. de
ífuo hic fuzin inferit. o'r To. 20 Abeít áb Hal. eo. 21 in nonnullis ad-
eo non adfimilantur, vt fi cui legatum fit in tempus liberorum, L. 5:. $. :. D.
de legat. 2. Nec profunt in vacatione munerum, £. 76. D. de excnf. et vacat«
Wun. MVRETVS. 22, Hal. vel apud Praetorem vel Praefidem. 23 Sam«
Petitus Jib. 1. Obf. c. 6. mauult generare munc non poffunt , quafi olim fcriptum.
fuerit sc. ». ; fed^res eodem redit, et Cl. Schultingius vulgatam, ex Vlpiano
tit. $. $. 6. tuetur ad D. h. t. $. £, orTO. — 24 Cont. monet pofteriora haeo
de fuo addidiffeIuftinianum ,' nec male, quia fimiliter Vlpian. diftifiguit in £. 5 9.
$. 1. D. de iumr. dot. Àn L. 2. D. b. t. autem in quibusdam libris ex b. $4
addita videntur, o TT o. 25 Hal. znciperet. 26 Hal mominanmerat.

I Deeit patriae in omnibus Contii, Pacii, Hotmani, et quibusdam Cha«
rondae, nec rubrica D. lib. . tit. 7. neque "Theophilus et Julianus Anteceffor
Con[Ht. 75. eam agnoícit. — Vtique in pr. hic digito tangit modos, quibus do-
Hal. habet patríae. 2 Hal Hberentur.
3 Hal Et quidem quemadm. liberentur ferui a. pot. dominorum. — 4 al pa-
rentis. 5 in quam et nepos recidit, fi pater propter dignitatem aliquam fui
iuris fa&us fit, cuius ratio redditur Nos. $:., quod dignitas patriam potefta-
6 Hal iam.
7 Reüe

F d

M ANSTITVTIONVM

aut * exiit de poteftate patris: tunc ii, quia * in poteftatem
eius cadere non poflunt, fíui iuris fiunt. $. r. Cum au-
tem is, qui ob aliquod maleficium in infulam déportatur , ci-
uitatem amittit; fequitur, vt qui eo modo ex nümero ciuium
Romanorum tollitur , perinde ac fi ? eo mortuo, definant li-
beri in poteftate eius effe. Pari ratione et fi is , qui in pote-
ftate parentis fit, in infulam deportatus fuerit, delinit in po-
tefítate parentis effe. Sed fi ex indulgentia Principali *? refti-
tuti fuerint * , per omnia priftinum ftatam recipiunt. —— $. 2.
Relegati autem patres in infulam , in poteftate füa *^ liberos
retinent. Et ex contrario liberi relegati in poteftate parenti-
um remanent, ^ $. 3. Poenae feruus effectus ,. filios in po-
teftate habere definit. Serui autem poenae *? efficiuntur,
quiin metallum ** damnantur, et qui beftiis fubiciuntur ^?.
&. 4. Filiusfamilias fi militaueri£, vel fi Senator,' vel Conful
fuerit factus , manet ** in poteftate patris. Militia enim, vel
confularis dignitas ** poteítate patris filium non liberat 7*.

Sed ex Conftitutione noftra fümma Patriciatus dignitas , ilico

Imperialibus codicillis praeftitis, filium a patria poteftate libe-
rat. Quis enim patiatur, patrem quidem pofle per emancipa-
tionis modum fuae poteftatis nexibus filium relaxare *?, Im-
peratoriam autem Celfitudinem non valere eutn, quem fibi pa-
trem elegit, ab aliena eximere poteftate ??? $. 5. $i ab
hoftibus captus füerit parens , quamuis ?* hoftium fiat, ta-
men pendet ius liberorum , propterius poftliminii : quia hi,
qui ab hoftibus capti funt, fi reuerfi fuerint, omnia ?? prifti-
na iura recipiunt. Idcirco reuerfüs etiam liberos habebit in
poteftate, quia poftliminium fingiteum, quicaptuseít, femper
in ciuitate fuiffe. . Si vero ibi decefferit, exinde, ex quo cap-
tus eft pater, filius fui iuris fuiffe videtur. Tpfe quoque fili-
us, neposue, fi ab hoftibus captus fuerit; fimiliter dicimus ,
propter ius poftlliminii ius quoque poteftatis parentis in fu-
fpenfo effe. . Dictum eft autem poftliminium a limine, et poft.

Vnde eum, qui ab hoftibus captus in fines noftros poftea per-

uenit, poftliminio reuerfum recte dicimus. Nam limina ficut
in domibus ?^? finem quemdam faciunt: fic et imperii finem li-
men effe veteres voluerunt. |Hinc et limes ?* dictus eft, qua-
fi finis quidam et terminus; ab eo poftliminium dictum, quia
eodem limine reuertebatur, quo amiflus fuerat ??. Sed et
qui captus victis hoftibus recuperatur, poftliminiorediifle exi-
ftimatur. $. 6. Praeterea emancipatione quoque definunt
liberi in poteftate parentium effe. Sed emancipatio antea qui-
dem vel per antiquam legis obferuationem procedebat , quae
per imaginarias venditiones et intercedentes manumiffiones ce-

Rede hic omittuntur verba Vulgatae, per emancipationem, quae nec Theo-
philus habet, nec libri veteres Contii, Hotmani, Charondae: atque ita Vlpi-
an. tjt. 10. $. 2. Mirum ergo eft, qua fronte Marcilius vrgeatantiqua manu-
Ícripta: nam etin aliis modis idem fuit, ante INow. $?. c. 2. tunc nondum
latam. o TTo. Hal inferit per eimancipationem. 8 Hal 4z. 9 Hal.
quafí. 10 Hal principis. II Cl Voet. ad tit. D. de fent. paff. t. 2.
pag. 1114. .. 2. fin. comma ponit poft ommia, ne alias refragetur L. 6. et 2.
C. de interd. et releg. o T TO. . . 12, Apud Hal. deeft fza. I3 Fuerunt o-
lim, qui in metallum damnabantur et be£tiis fubiiciebantur. Sed poítea id eft
abrogatum, inprimis poena ludi gladiatorii, feu damnationis ad gladium, et
poena ludi venatorii, fiue damnationis ad beftias, Conttitutione Valentiniani ,
L. $. C. Th. de poeuis. Et denique omnis poenae feruitus fublata eft No».
Iufl 22. cap. $. & COS T A. 14. Daninabantur vel in metallum, vel in opus
Tmetalli ; haec poena ill grauior, L. $. $. 6. D. de poenis. MVRET V S.
I5 Sed hociam Valentinianus mutauerat L. 3. C. Tbeod. de poemis; reQus
^adeo Tribunianus haec verba omififfet, vt in L. 17. C. de poemis hoc ab eo
fa&um, vbi legem Conftantini, quae eft L. j. C. Tbeod. eod. ex ifta Valenti-
nlani correxit. MARCILIYS. IÓ Hal. remanet. 17 Hal. inferit de.
18 Iure nouiffimo obtinuit, vt omnes dignitates, quae a coa&ione curiali libe-
rabant, patria quoque poteftate liberarent, Nos. $:. et. L. fm. C. de Decur.
A COSTA. 19 Hal liberare. 20 Priuati homines filium fibi e-
ligere, id eft, adoptare poffunt: Princeps vero etiam patrem. — Hi adeo lmpe-
ratorum patres, vnde indignatio, Eunuchos fuiffe Pátricios, apud Suidam in
TxTolui0g, Sozomen. Ecc. bif vim. 7. Niceph. xur. :. Vide do&e haec
difputantem Marcilium et Hotomani errores notantem Muretum, 21 Hal.

LIBX . TIESOKIHL-XILH.

're tenentur.
tione funt.

inferit fersus.

13

lebrabatur, vel ex Imperiali refcripto. Noftra autem proui-
dentia et hoc in melius per Conftitutionem reformauit , vt fi-
Cione priftina explofa , re&cta via ad competentes Iudices vel
Magiftratus, parentes intrent: etfic ** filios fuos , vel filias,
vel negotes , vel neptes, ac deinceps ^*, fua manu ditmitte-
rent?^?, Ettunc ex edicto Praetoris in huius filii, vel filiae,
vel nepotis, vel neptis bonis, qui, velquae ?? a parente ma-
numiflus, vel manumifía fuerit, eadem. iura praeftantur pa-
renti, quae tribuuntur patrono in bonisliberti. Et praeterea
li impubes fit filius, vel filia, vel ceteri, ipfe parens ex ma-
nuümiffiloone tutelam eius nancifcitur. - $. 7. Admonendi
autem fumus, liberum arbitrium effe ei, qui filium, et ex eo

nepotem, vel neptem in poteftate habebit', filium quidem ??

Ete

poteftate dimittere, nepotem vero vel neptem retinere.

.conuerfo filium quidem in poteftate retinere, nepotem vero

vel neptem manumittere, vel omnesfui iuris efficere. Eadem
et de pronepote et pronepte dicta effe intellegantur. —— $. 8.
Sed etíi pater filium, quem in poteftate habet, auo vel proa-

, uo naturali, fecundum noftras Conftitutiones fuper his habitas,
jn adoptionem dederit: id eft, fi hoc ipfum a&tis interuenien-
tibus apud competentem Iudicem manifeftauerit, praefente

eo, qui adoptatur, et non contradicente, nec non eo praefen-
te, qui adoptat, foluitur ?* ius poteftatis patris naturalis z
tranfit autem in huiusmodi parentem adoptiuum , - in' cuius
perfona et adoptionem eífe pleniffimam antea diximus.
$. 9. Illud autem fcire oportet, quod fi nurus tua ex filio
tuo conceperit, etfilium poftea emancipaueris, vel in ado-
ptionem dederis , praegnante nuru tua : nihilominus quod. ex

.ea nafcitur, in poteftate tua nafcitur. . Quod fi poft emancipa-

tionem, vel adoptionem conceptus fuerit, patris fui emanci-
pati, vel aui adoptiui poteftati fübicitur. — Et quod ??^ neque
naturales liberi, neque adoptiui vllo pene ?? modo poflunt
cogere parentes, de poteftate fua eos dimittere. |

TTI. XTIL
DE TVTELIS.

'RANSEAMVS nunc ad aliam diuifionem perfonarum.
À Nam exhis perfonis, quae in poteftate non funt ^, quae-
dam vel in tutela funt,.vel in curatione, quaedam neutro iu-
Videamus ergo de his, qui in tutela,. vel cura-
Ita enim intellegemus ceteras perfonas, quae neu-
tro iure tenentur. Àc prius difpiciamus de his, quae in tute-
la fant. $. r. Eft autem tutela ( vt Seruius definiuit) vis *
ac poteftas * in capite libero, ad tuendum eum, qui propter
a | aeta-
22 Hotman per ommia, et ita in quibusdam Charondaez
fic etiam fupra locutus eft $. 1. et in L. 1. D. de Jegat. 1. o T TO. 253 Hal.
domo. 24 Alias liuen; werum limes eft in duobus Hotmani et omnibus
Charondae, eamque leGionem, praeter Feftum et Siculum Flaccum, Virgil,
firmat lib. xit. Aeneid. v. $98. Limes agro pofitus, litem vt difcerneret avuis,
oTTOo. Hal limen didlum. 25 Ita et Theoph. Hotm. Cont. et Charondae

omnes. OT TO. Hal. 4quia ad idem limen reuertebatur , quod amiferat. ; — 26
Ab Hal. abeft fic. 2/7 Hal inferit a. 28 HaL (.iz'mz'ttz.mt. 29
Hal. qui quaeue. 50 Hl inferit de. 31 Hal inferit qmwidem. 32

: . , É l 9- D Ee PO
Et quod eff legendum , 1nquit Cuiacius, et oU0 xoiys intel-

Hal. et quidem.
53 Male Theoph. omifit pene;

ligendum : et illud fcire oportet , quod ,. etc.
licet abfit in L. 31. D. de adopt. o'r 0.

I Id eft, íui iuris , quales adeo et illi, qui fub tutela funt, aut cura,
Hos non effe fuae poteftatis vel iuris füi, contendit Cuiacius lib. xxi.. Obf. 23.
etlib. Xxv. Obf. 2$., cui refpondet A Cofta. — Adde Marcilium. 2, 'Theoph.
et Harmenop. d/zxioy reddentes , legiffe videntur ius ac poteffa$, idque magis
placet Contio. Sic etiam in vno libro Charondae, et alibi crebro duo illa
iunguntur L. 1. $. 1. D. ad L. Falc. L. $9. de R. L Sed vera leQio eftvis,
vt ex $. 2. infra conftat, et ita Gloffae Bafil. dUvauy vertere. Ccterum quod
Paulus in L. :. pr. D. b. t. in fine huius definitionis addit, aetatem fuam. fpon-
te, neque hic inferendum. cum Hotmano, neque ibi mutandum videtur. o T«
TO. 3 Ita et M. Tullius Twfc. s. Vis oumis ac poteftlas Deorum , et in L.
1. D. de moxal. A&ion. Vis ac poteflas barum a&ionum haec efí. & COSTA.

Cetetum omagm hanc definiionem Tutelae peguliari Progrmmeie illu£raui ,e 6;:

14

$. 2. Tutores autem fünt, qui eam vim ac poteftatem ha-
bent, exque ^ ipfa re-nomen ceperunt ?.. Itaque appellantur
tutores, quafi tuitores átque defenfores : Qflcut aeditui dicun-
tur, qui aedes tuentur. .. $. 3. Permiffum eftt itaque paren-

tibus liberis impuberibus, quos in poteftate habent, tefta-

mentotutores dare. Et hoc in filios filiasque procedit omhi-
-modo. Nepotibus tamen neptibusque ita demum parentes pof-
fünt-teftamento tutores dare, fi poft mortem eorum in patris.
fui poteftatem non funt recafuri. .,
tuae tempore in poteftate tua fit, nepotes ex eo non poterunt
.teftamento tuo tutorem habere, quamuis in poteftate tua
— fuerint: fcilicet quia-mortuo te, in poteftatem patris fui reca-
poftumi pro iam natis habentür *, et in liac caufa placuit non
minus poftumis, quam iam natis te&amento tutores dari poffe:
fi modo in ea caufa fint, vt fi. viuis parentibus nafcerentur,.
fui$, etin poteftate eorum fierent, $559 Sed ?. fi eman-.
cipato *? filio tutor a patre teftamento datus.fuerit,; confir-
mandus eft ex fententia Praefidis omnimodo ,' id eft, line in-
quifitione ^^. mb n H A m s us |
QVITESTAMENTOTVTORESDARIPOSSVNT.
[ XAnrautem poteft tutor teftamento non folum paterfami-
7^ Bas , fed etiam filiusfamilias, .. $. 1. Sed et feruus pro-
prius téftamento cüm libertate reCte tutor dari poteft.' Sed
Íciendum eft, eum fine Jibertate tutorem datum, tacite liber-
tatem direCtam * accepiffe videri, et per hoc reCte tutorem ef-
fe. . Plane fi.per errorem quafi liber tutor datus fit, aliud di-
cendum-eft. .. Seruus autem alienus pure inutiliter teftamento.
datur tutor.^: fed ita, cum. liber erit , wtiliter datur.. Pro-
prius autem feruus inutiliter eo modo tutor datur. . -$. 2..
Furiofus, vel minorvigintiquinque annis tutorteftamento datus,
tutor erit?, cum compos mentis, aut maior vigintiquinque
annis faCtus fuerit. ^ $. 3. Ad certum tempus, feu * ex

&i ^

reie e habere oftendi; cum A. .1738. lo. Guft. Silberrad , Noribergenfi,
ítmos in Arte noftra honores cohferrem.
dae^ex qua re.ipfi. O TTO. .5 ilal acceperunt. : 6 Hal. inferit . ex..
?2 Hal. babeantur. $ Aluüjuiberedes. Hlotman delet et ; poteflate. .O T-
*o. .Hal,addit beredes. .. 9. Hal addit ei. . ,1o "Tutela enim datur:
iure patria'e' poteü'atis, L. 40.. D. de admin. tut. Idem eft, 58 naturali filio
dedenrit pater tutorem, i. e. ex concubina nato, cui fi niliil reliquit , confirma-
r poteft tutor, fíed cum inquifitione, L. 7. D. de confirm. tut. A COSTA,
Ll.Sed et fi mater vel etiám extraneus, L. 32. D. de excu[at. tut. , 'et patro-
nüs, L.4. D. de coufirm. tut.-is, ,quos heredes inftituerunt, dedere tutores,

confirmandi funt, fed cum inquifitione. À COSTA,
X lus hoc olim füit contróuerfum.. Alii dire&am voluere competere , vt
Paulus,in L. .32. $. 2. de teflam. tnt., alii fideiconimiffariani, opem ferente
SCto Dafumiano L. 9. C. de fideicommiff. libert. L. 24. $. 2. D. de fideicom-
mij[. Éibert... Sed tandem Iufünianus fecutus eft fententiam. eorum , qui. vole-
bant dire&am competere, L. pen. C. de neceff. feru. inuita Iurisprudentia veteri;
vt plaribus probat Cuiacius . xvu. Qbf..j;. A COSTA.
tebit conciliantem iftas leges. .contuliffe Marcilium. 2. .Videtur. obftare:
L. 10. $. vit. D. de teffam. tut. et. L. g. C. de fideicommaff. libevt. ; fed. fcias,
quod in hoc $. dicitur, feruum alienum pure ;nutiliter tutorem dari, id diftin-
gui d. L. 10. €t d. L. 9., nempe vtiliter dari, et tàcite ineffe conditionem il-
lam: cum liber evit, nifi conftet ex verbo aliquo teftamenti, patrem feruum fa-
um dare voluiffe , non alienum , aut pure dare voluiffe, non füb conditione,
et ita aperte d. L. 10. fi, inquit, volantas apertiffrme nou vefragetur, et d. L.
9. INifi aliud euidenter defunctum [enfiffe appareat. M &R C1L1v s. 3 In vno
Charondae: twnc tutor "10n evit, fed cum. o T 0.* Hali tutor tunc erit.
Hal. vel. 5 Aft datio tutoris eft a&us legitimus, qui refpuit diem et con-
ditionem, L. 77. D. de Reg. Inr. Refpondeo, quod hoc verum fit in tutela
datiua ,L./6. $. ?. D. de tutelis, non in teftamentaria , de qua hic fermo, et-
quae.non eft a&us legitimus. 4 CoS TA. 6 Poteít tamen dari tutor rei Sy-
riacae vel Africanae, L. :5. D. de teftam. tutela. ,Ya enim per regiones et
prouincias licuit diuidere tutelam teftatori vel magiftvatibus, ..L 26. D. de ad-
virw. quior. L. a. C. de diuid. tut., non autem tutoribus ipfis, d. L. 2. — Haec

lii

| que dati videantur, fi modo liberos dixit *9.
Itaque fi filius tuus mortis -
'Plane fi poftumis ** dederit, tam filii

$. 4.. Cum avtem ip compluribus -aliis. caufis-

4 Ità in D. fed omnes Charon-

Ceterum nec poeni-.

uml

INSTITVTIONVM . LIB. L TIT. XIIL. XIV. XV.

aétatem-fe. defendere nequit, iure ciuili data ac permiffa

certo tempore, velfüb condicioné 5, vel ante hetedis inftitu«
tionem , poffe.dari tutorem; non dubitatur. $.4. Certae
autem rei?.vel caufae tutor dari non poteft, quia perfonae;
non caufae,'vel rei * datur. $.5. Siquis filiabus fuis, vel
filiis tutores dederit, etiam poftumae, vel poftumo dediffe
videtur: quia filii, vel filiae appellatione, poftumus, vel po-
ftuma continetur ?. Quod fi nepotes fint, an appellatione fi-
liorum et ipfis tutores dati fint ? dicendum eft,' vt ? ipfisquo-
Ceterum fi filios,
noncontinebuntur: aliter enimfilii, aliter nepotesappellantur.
poftumi , .quam ceteri -
liberi continebuntur. - : . j
.DE LEGITIMA ADGNATORVM TVTELA.

(( WvxBvs autem teftamento tutor datus non fit *, his ex.

VW. lege duodecim tabularum adgnati fünt tutores, qui vo-
cantür legitimi. $. r. Sunt autem adgnati, cognati ^ per

virilis fexus .cognationem ?. coniuncti, quafi a patre cognatis
veluti frater eodem patre natus, fratris filius, neposue ex eoz:

item patruus et patrui filius, neposue ex eo. ' Àt qui per fe-

minini fexus perfonas cognatione iunguntur, non funt adgna-

ti, fed alias naturali iure cognati, . Itaque amitae. tuae filius,
non efttibi adgnatus , fed cognatus: et inuicem fcilicet tu illi
eodem iureconiungeris: quia qui * nafcuntur, patris, non matris
familiam fequuntur. . $. 2. Quod autem lex * ab inteftato
vocat ad tütelam adgnàátos, nom * hanc liabet fignificationem,
fi omnino non fecerit teftamentum is, qui poterat tutores da-
re: fed fi, quantum ad tutelam pertinet, inteftatus decefferit.
Quod tunc quoque accidere intellegitur, cuim. is, qui datus
efttutor; viuo teftatore decefferit. $.. 3. Sed adgnationis

quidem ius omnibus modis capitis deminutione plerumque *
perimitur. :Nam adgnatio iuris * eft nomen: cognationis ve- -
TO ius non omnibus modis commutatur : quia ciuilis ratio ciui-
liaquidem iura corrumpere poteft, naturalia vero non vtique ?.

OOT X VL

& COSTA, cui adde Marcilium. Eandem difficultatem continet L. I* MS
D. de tutor. dat. . Optime dices; hic tradi iuris regulam, a qua in d. L. 27.
víu et vtilitate exigente receffum eft, monente Noodtio Probab. Iur. lib. 1. c. 2:
7 Hal inferit tutor. 8 Hal et pofiumus et poftima comtinentur.. 9
Hal, inferit . et. 1o. Hal. dixerit. . ; 11 Haloander poflevis: contra Dige-
Íta Pifana, libros Contii, Hotmani, Charondae, nec non Theophilun. — Alci-
at. b. virt.. Paverg. c. 13. fcribit: Aduevfu$ banc Haloandri leciomem flat o-
mruiwim antiquorum. codicum fides, quos ego viderim. — Yanus a Cofta ad $.. 4. tit.
praeced. ait: ffultos effe, quilegunt pofteris, et tamen, Baro,:Gothofr. et Lu- -
douici id retineri pofle exiftimarunt,. Grammaticus hic notet ügäpo)uow'æu "
ficut in pr. de bered. infl. $. 3. ad L. Aquil- Frequentia eius exémpla Cuiac.
Hl Obf.c. f. Forner. lib. x. Rer. qmot. c. 10. et Petr. Faber. lib. 1. ^ Sem. c. 23.
Charond. ad L. 7. $. $. de pact. collegerunt : :quod femel indicaffe fufficiat. o -
TO. Egregie hunc' $. et varietatem tutorum dationis teftamentariae in filijs,.
nepotibus , filiabus , pofiumis , poflumabus , et liberis explicat Marciltus. *

.X Hal ef. . 2 Cognatio alia eft legitima, eorum nempe, qui agnato-:
rum ius habent, 'alia naturalis eorum, qui per feminini fexus perfonas iungun-
tur. A COST A. 3. In omnibus Charondae et quibusdam Contü per virilis
fexus perfonas cogmatione, atque ita Gaius in L. 7. D. b. t. Sic etiam Theo-
phil. et infra $. 1. de legit. agnat. fucc.' Deferenda ergo Cuiacii ifta leGtio, . et
L. 7. tamquam fons buius $.in ora laudanda erat, quia Gáii eft Jib. x. Iaffit.
Idem Gaius alibi aliter. V. Briffon. d. V. S. voc. agnati. o'Y T o. .. 4 Hal in-
ferit ex ea. 5 in quibusdam lex xit. Tabb., quod gloflema eft. o TTo.
Hal. addit dwodecim tabularum. —— 6 'Yheophil. re&e fupplet, 8 Móvov, mon
banc [olum. . Similia eius fignificationis exempla Fabrotus 74 zot. plura Ant.;
Auguftin, ljb T. Ezeud. c. 1. et Goedd. ad L. 4:. de V.. S. dederant. o r 0.
7 Conf. $. vlt. J. de grad. cognat., L. 4. C. de leeit. tutor., L. $.. . de curat.
furiofi,; L. 11. C. de legit. bered. CV1^ C1vs. & Hal addit ciuilis. 9
"Theophil. z TAXVTUG , (iuod eft non vtigue, non omnimodo ,. fecundum Gloffas
Graeco Latinas, vt Fabrotus edit. 2. Hotmanus ante. /. $. locat $. 7. tit. feq-
eamque inepte diuulfam, et flultiffime in finem infequentis tradatus veiectam pue
tat. Plaudit ei Cl. Ludouici in annot, Fapaulat Tribanianus. - Dolemns qHi-

| dem, fed ex wwerito vapnlat. o'tT0.

INSTITVTIONVM LIB. I

TIT. XVE
DE CAPITIS DEMINVTIONE.

E'S'r autem capitis deminutio, prioris ftatus commutatio *,
& 4 eaque tribus ?^ modis accidit. Nam aut maxima eft capi-
tis deminutio, aut minor, quam quidam mediam vocant, aut
minima., — $. r. Maxima capitis deminutio eft, cum aliquis
fimul et ciuitatem et libertatem amittit: quod accidit in his,
qui ferui poenae efficiuntur atrocitate fententiae: vel]libertis ?,
vt ingratis erga patronos condemnatis *: vel ? qui fe àd pre-
tium participandum venundari paffi funt. $. 2. Minor fiue
1nedia capitis deminutio eft, cum ciuitas quidem amittitur,
libertas vero retinetur: quod accidit ei, cui aqua et igni inter-
dictum fuerit, vel ei, qui in infulam deportatus eft . $.3.
Minima capitis deminutio eft, cum et * ciuitas et libertas re-
tinetur, fed ftatus hominis commutatur, Quod accidit in his,

qui cum fui iuris fuerunt, coeperunt alieno iuri fübiecti effe,.

vel contra ?. $. 4. Seruus autem manumifífus, capite non
minuitur: quia nullum caput habuit, ^ $. 5. Quibus autem
dignitas magis, quam ftatus ?. permutatur, capite non minu-
untur: et ideo Senatu motum *? capite non minui conftat.
$. 6. Quod autem dictum eft, manere cognationis ius et poft
capitis deminutionem, hoc ita eft, fi minima capitis deminu-
. tio interueniat; manet enim coghatio. Nam fi maxima capi-
tis deminutic currat **, ius quoque cognationis perit; vt puta
feruitute alicuius cognati: et ne *^ quidem, fi manumiflus fa-
erit, recipit cognationem. 5ed etfi in infuülam quis deportatus
fit, cognatio foluitur. $. 7. Cum autem ad adgnatos,tu-
tela pertineat: non fimulad omnes pertinet, fed ad eos tan-
tum , qui proximiore *? gradu funt: velfi plures eiusdem
gradus funt, ad omnes **, veluti fi plures fratres funt, qui v-
num gradum obtinent: ideoque *? pariter ad tutelam vocantur.

.DE LEGITIMA PATRONORVM TVTELA.

! i i: x eadem lege duodecim tabularum, libertorum et liberta-
AL rum tutela ad patronos liberosque eorum pertinet, quae

I Ea etContius In omnibus Charondae:. flatus. prioris permutatio. .In
L. 1. D. b. t. flatus permutatio. / inaliis flatusmautatio.o'TY0. Apud Hal. füa-
tus mutatio, omiffa yoce, prioris. Gaii haec definitio L. 1. D. de Cap. min. ,
fi eam feuere exigas, non eft vera. Nam qui morte patris fit fui iuris, . mutat
ftatum, et tamen capite non minuitur; nihil enim amittit, L. j. in f. D. de
SCto Maced., neque is, qui Patriciatu aut alia dignitate ornatur, Nom. $1.
2, Sed cadem duobus etiam modis accidere dicipoteft, cum ftatus fit duplex,
publicus et priuatus. Primus dicitur proprie ftatus; ita Vlpianus ait L. :, $.
$. D. ad SCt. Tertyll. minorem capitis deminutionem contingere faluo ftatu.
Et hic ftatus a. Calliftrato in L. pen. $. vlt. D. de extraord. cognit. libertas vo-
catur. Eft adeo et capitis deminutio duplex, magna et minor, illa, vbi li-

bertas amittitur, faltim ciuilis, ftatusque publicus , hacc vbi, libertate omni- |

modo falua, ftatus priuatus familiae mutatur. Sed non ineleganter magna illa
capitis deminutio in duas fcinditur, maximam , libertate etiam naturali amiffa,
et mediam, libertate faltim ciuili amiffa, naturali retenta, diuifioque bimem-
bris fit trimembris, quod faepe fieri docet Cuiacius X V. OPf. ;33. A COSTA.
24 Hotman. cum Accurfio Zwgrati. O T'Y O. 4 Haecretratio in feruitutem ab
Timp. Claudío eftintroducta primum , vt indicio eft Sueton. in Claud. c. 2 f.
diffimile Ius Átticum apud Valerium 1r. 6., Plutarch. w Solone, 'Yerent. in
Andria. MAR CILIVS. 5 Hal inferit bis. ^ 6 Fuit olim aqua et igni
interdictio, in cuius adeo locum Augufti temporibus fucceffit deportatio, nar-
zante Dione ljb. LVI. et cenfente Vlpiano L. 21. $. 1. D. de Poenis, L. 3. D. ad
LLeg. Iul. de peculatu, et Calliftrato in L. pem. $. 3. D. de extraord. coguit.
. ;Cui accedit La&tantius Firm. lib. 1. c. 1 0. et Iuftinianus INNos. 22.c. 13. Manfit
interea aliquamdiu nomen interdi&ionis priftinum, vt apud Vlp. tit. 20. et Ta-
citum A4nnal. lib. XVI. — Quae vero in legibus occurrunt de aqua et igni interdi-
&ionis víu poft deportátionem inuentam fuperíftite, vt in L. 1. $. 2. D. de le-
gat. 3., in L. $. $. 2. de Teffam. etc., 'Yribunianeae ignorationi funt adfícri-
äenda, ita cenfente MARCILIO. 7 Apud Hal. deeft et. 8 In quibus-
dam adiicitur: veluti fi filiusfam. a patre emancipatus fuerit, eft capite demiun-
tu$: Íed a duobus vetuftiflimis Charondae ea abíunt, nec Theophilus habet.
orTOo. Apud Hal. illa leguntur. 9 Poflet hic aliquid dubii moueri ex £.
pen. $. 1. D. de extraord. cogu., vbi exiflfimatio dicitur dignitatis imlaefae fla-
í»;, ad quod diligenter reípendet Marcilius, 1o Hal a fenata motos.

| nis eft emolumentum , ibi et tutelae onus effe debet,

Nec.

$

TIT. XVL XVII. XVIII. XIX. 1$

et ipfa legitima tutela vocatur: non quia nominatim in ea lege
de hac tutela caueatur, fed quia perinde accepta eft per inter-
pretationem, atque fi verbis legis introdu&a effet, Eo enim
ipfo, quodhereditates libertorum libertarumque, fiinteftati de-
ceffiffent, iufferat lex ad patronos liberosue eorum pertinere
crediderunt veteres, voluiffelegem , etiam tutelas ad eos þer:
tinere: cum et adgnatos, quos ad hereditatem lex vocat, e.
osdem et tutores effe iuffit *: quia plerumque, vbi fücceffio-
m | Ideo
autem diximus, plerumque; quiafi a femina impubes manus
mittatur, ipfa ad hereditatem vocatur, cum alius fit tutor,

TIT XVIE
DE LEGITIMA PARENTIVM TVTELA.

EXEMPL O patronorurm recepta eft et alia tutela, quae et 1.
4 pfalegitima * vocatur. Nam fi quis filium aut filiam ;
nepotem aut neptem ex filio, et deinceps impuberes emanci-
pauerit, legitimus eorum tutor erit,

n TIT. XIX
DE FIDVCIARIA TVTELA.

EST etalia tutela , quae fiduciaria * appellatur: nam fi pa-
rens ? filium, velfiliam, nepotem, vel neptem, vel de-
inceps, impuberes manumiferit, legitimam nancifcitur eorum
tutelam. .Quo defuncto fi liberi ? virilis fexus ei extant, fidu- -
ciarii tutores filiorumi fuorum ^, vel fratris, vel fororis , et
ceterorum efficiuntur. Atqui patrono legitimo tutore mortuo,
liberi quoque eius legitimi funt tutores ?; quoniam filius qui-
dem defuncti, fi non effet a viuo patre emancipatus, poft obi-
tum eius fui iuris efficeretur, necin fratrum poteftatem reci-
deret: ideoque nec in tutelam. — Libertus autem ; fiferuus
manfiffet, vtique eodem iure apud liberos domini poft mor-
tem eius futurus eflet ^. [ta tamen hi ad tutelam vocantur,
fi perfeCtae aetatisfunt?: quod noftra Conftitutio ceneraliter in
omnibus tutelis et curationibus obferuari praecepit.

IIT.OUE

II Hol intermeniat. I2 Indignum .facinus hic exclamat Auguftinus Da-
thus, Senenfis; quod inter «e et 2uidem nihil hic intetponitur, ficut in $.. 7.
de exc. tut. et $. 0. de iuut. flip. . Haereant circa has minutias, quibus lubet,
V. Chiflet. pro zur. vtr. archit. c. 3. m. 3. oO T TO. 15 Hal proximiores.
14 Tota haec extrema claufula videtur alicuius interpretis effe; et merito abeft
a libris vetuftioribus Cuiacii et duobus Charondae. o TT Oo. Hal. poft omnes
inferit pertinet. — 15 Apud Hal. deeit i4eo4ue.

1 Hal jwferit.

I Fiduciariam vocat Vlpianus z Fragm. tit. 11. $. g. fcilicet ex contrafta
fiducia cum imaginario emtore, et re&e quidem. — Neque enim haec tutela de.
Ícendit ex verbis legis XII. Tabularum, quae de agnatis loquitur, nec ex fen-
tentia eiusdem , cum filii emancipati hereditatem patti non deferat, vt liberti
hereditatem patrono. Sed poftquam admiffum eft, hereditatem filii emancipa«-
ti ad patrem pertinere exemplo patroni, L. 1. D. fi a par. quis manum. , mori
bus receptum eft, vtlegitimus tutor diceretur, L. 3. $. fm. D. de legit. tut.
adde L. . C. de dolo 1alo. ^ COSTA.

I Sicdi&a, quod Parens emancipator, a quo haec tutela in liberos per-
fe&tae aetatis defcendit, fuerit ipfe fiduciarius, vi contra&ae inter ipfum et em-
torem fiduciae. Poftquam vero Pater aliqua ratione tutor legitimus effe&us eft
ad fimilitudinem Patroni tutoris legitimi , haec ipfa fimilitudo non potuit vltra
procedere, et manfit in liberis vetus nomen Zidauciaviae. A CO S T A. 2, Hal..
pater. 3 Hal inferit eius, et mox omittit ej. 4 Haloander filio-
vum (uorum, nec non et ceterorum expunxit, quia abfunt a Digeftis; fed in

' omnibus veteribus Contii et Charondae pariter, ac apud Theophilum, qui po-

fteriora fimul explicat, reperiuntur, et multa hic addita vel detra&a funt Legi
3. $. f. L. 4. D. de legit. tut. o T TO. 5 Hotmanus aliquid hoc loco omif-
ífum putat, non Tribuniani, fed fcriptoris negligentia; delet etiam ideoque nec
in tutelam. o T T O. 6 Quae ratio vt fuo modo vera cft in fratre tutore fi-
duciario ,. ita in patribus tutoribus fiduciariis manifefte claudicat, obíeruantibus
praeftantiffimis viris Cuiacio et À Cofta, | Sed et adde Excurfum meum v. Or-
dini Infit. fübie&tum, in quo totum hoc capst vn. de Fiduciavia tutela explice-
tum dedi. 7 Hal fint aetatis.

r

16

VPEES XX.

DE ATILIANO TVTORE, ET EO, QVI EX LE-
| J GE IVLIA ET TITIA DABATVR. '

&^1r cui nullus omnino tutor fuerat, ei dabatur in vrbe qui-
|O dem Roma;*.a Praetore vrbano, et maiore parte Tribu-
norum plebis tutor ex lege Atilia; ! !
dibus prouinciarum ex lege fulia et Titia. ^ $. 1. Sed et fi *
teftamento tutor füb condicione, aut die certo datus fuerat,

quamdiu condicio aut dies pendebat, ex hisdem legibus * tu-

tordari poterat. Ttem fi pure datus fuerat: quamdiu ex tefta-
mento nemo heres exiftat ^, tamdiu ex hisdem legibus tutor
petendus erat, qui definebat efle tutor, fi condicio exifteret ?:
aut dies veniret, aut heres exifteret, $.. 2. Ab hoftibus
quoque tutore capto, ex his legibus tutor petebatur: qui deli-

nebat effe tutor; fiis, qui captus erat, in ciuitatem reuerfus .

fuüerat. Nam reuerfuüs recipiebat tutelam -iure poftliminii.
. 3. Sed ex his legibus tutores pupillis defierunt dari, poftea-
quam primo Confules'? pupillis vtriusque fexus tutores ex in-
quifitione * dare coeperunt, deindePraetores ex Conftitutioni-
bus 3. . Nam füpradictis legibus neque de cautione a tutóri-
bus exigenda, rem faluam pupillis fore: neque de compellen-
dis tutoribus ad tutelae adminiftrationem , quicquam caueba-
tur. $. 4. Sed hociure vtimur, vt Romae quidem Pracfe-
&us vrbi, vel Praetor fecundum . fuam iurisdictionem ?: in
prouinciis autem Praefides ex inquifitione ^? tutores crearent,
vel Magiftratus iuffu Praefidum, fi non fint magnae pupilli fa-
cultates. $. 5. Nos autem per Conftitutionem noftram et **

huiusmodi difficultates hominum: refecantes , nec expectata.

iuffione Praefidum difpofuimus , fi facultas *^ pupilli, vel ad-
ulti vfque ad quingentos folidos valeat, Defeníores ciuita-
tum !?, vna cum eiusdem ciuitatis religiofiffimo Antifüte, vel

alias publicas perfonas *^, id eft, Magiftratus, velluridicum.

Alexandrinae ciuitatis, tutores, vel curatores creare, legitj-
ma cautela fecundum eiusdem Conftitutionis normam praeftan-
da., videlicet eorum periculo, qui eam accipiunt. . $. 6.
Ímpuberes autem in tutela effe, naturali iuri. conueniens eft:
vt is, qui perfectae aetatis non fit, alterius. tutela regatur.
$. 7. Cum igitur pupillorum. pupillarumque tutores negotia
geruht *^, poft pubertatem tutelae iudicio rationes reddunt.

b

1 Apud Hal. deeft Roma. —— 1 Hal infenit zu. 5 At in his tribus
cafibus et aliis quibusdam neceffaria fuere SCta, L. pe. D. de tutel. et L. i.
$. 3. D. de teflam, tut.. Bene. - Nam haec ipfa SCta illas leges ad hos cafus
traxere. A COST A, 4. Hal. exiflebat... Exheredato puta filio impubere, cui
datur tutor, et extraneo herede inftituto, qui non vult adire. — Quid vero di-
cendum, fi poft mortem teftatoris tutor mortuus fit? KHoc cafu ex '$. penalt. J.
de legit. Adgnat. tut. argumento a contrario fenfu definiendum. videtur, non
fuccedere legitimum, quia ait locum eíle legitimo, fi viuo teftatore tutor de-
cefferit. "Vlpianus tamen L. 11. $. 3. D. de teflam. tut. et Paulus in L. 6.
D. de legit. tutor. hoc cafu dant legitimo , quoniam hoc cafu SCtum ceflat.
. Hocque tandem ita obtinuifle cenfendum eft. A CosTa. .X 23 Hal exfHiterat,
et moX venerat, iterumque ex/[Zterat.
Sueton. zz Claud. c. 23. 4 COS TA. 4 Sic legitur in omnibus MSS. Contii
et Charondae. Hotmano autem non contemnendum videbatur, quod 'Theo-
philus habet: xoTX iurisdiclionem : fed. Fabrotus ex melioribus MSS. ei rcfti-
tuit xoToO iyXoUiciT[oyx. Pro Praetores Hotmanus legit Praetor, o T TO.
$ Diui Marci, V. Capitol. u Vita. ^ COST A.
Ccium fuum, vt in L. 2. C. de confirm. tut. et in. L. 3. C. qui petant tutores ;
id eft, Pracfectus vrbi extra ordinem , ex Conítitutione quadam nobis inco-
gnita; (non fane ex L. 1. C. de tutor. et curat. Illufir. per(on. vide L. pen. $.
3. 1. de excuf. tut. ) Praetor vero tutelaris, iure ordinario. A.COSTA.
10 Verba ex inquifitione 'Theoph. omifit, quae Fabrotus aeque hic neceflaria
iudicat, quam in $. praeced. o T T o. 11 Apud Hal. decft et. I2 ]ta om-

nes Charondae, quibus Theophilus accedit vertens vsrósxoíc écty. Facultas pa-
trimonii ait Paul, L. 12. $. 3. D. deadmin. etpevic. o't TO. — Hal, facultates, ct
14 Sic et

, mex caleant. I3 Decurones, L. 179. D. de Tutor. dat.

in prouinciis vero a Praefi- |

6 Ex conftitutione Claudii fecundum-

. 9 Hoc eft, fecundum ofh- !

[

INSTITVTIONYM LIB.L TIT. XX XXL XXIL :

TM XX -
DE AVCTORITATE TVTORVM.

VcTORITAS Àutem tutoris in quibusdam caufis neceff-.
ria pupillis eft; in quibusdam non eft neceffaria. "Vt ec-

A

ce, fiquid dari. fibi ftipulatur, non eft neceffaria tutoris 'au-

&oritas: quodfi aliis pupilli promittant, neceffaria eft. . :Nam-
que placuit meliorem quidem fuam * condicionem licere eis fa-
cere, etiam fine tutoris autoritate::deteriorem vero non ali«
ter, quam ? tutoris auctoritate, "Vnde in his caufis, ex qui-
bus obligationes mutuae nafcuntur, vtin emptiorübus, vendi«

tionibus, locationibus, conductionibus, mandatis, depofitis ,

1is lucrofa fit,

fi tutoris auctoritas non interueniat, ipfiquidem, .qui cum
his contrahunt , obliganturi. at inuicem pupilli non obligan-
: $. r. Neque tamen hereditatem adire, neque bono-
rum poffeffionem petere, neque hereditatem ex fideicommiffo *
fufcipere aliter poffunt, nifi tutoris auctoritate, quamuis il«
nec * yllum damnum habeat. — :$.2. Tutor
autem ftatim in ipfo negotio praefens debet au€tor fieri, fi hoc
pupillo prodeffe exiftimauerit ?. - Poft tempus vero, aut * pet.
epiftolam interpofita au€toritas nihil agit. . $. 3. 5i inter
tutorem pupillumque iudicium * agendum fit, quia ipfe tutor

inrefua ? auctor effe non poteft, non Praetorius tutor, vt o-

| definit. .

lim , conftituitur, fed curator in eius locum datur: quo ? in-
terueniente, iudicium peragitur, et eo. peracto curator eífe
z GUPIT. X Xbf
OQVIBVS MODIS TVTELA FINITVR. !
É)vprtrrL:pupilaeque, cum puberes effe coeperint *, tua4
& - telaliberantur. Pubertatem autem veteres quidem ? non
folum ex annis, fed et&am ex habitu ? corporis in mafculis *-

| aeftimari volebant. Noftra autem Maieftas dignum effe caftita-
| te noftrorum temporum bene putauit, quod in feminis et anti-

quis impudicum eft vifum efle ?, id eft, infpeétionem habitu-
dinis- corporis, hoe etiam in mafeulos extendere. Etideo 9.
fanéta Conftitutione promulgata pubertatem in tafculis, póft
quartum decimum annum. completum, ilico ifiitium accipera

difpofuimus *: antiquitatis normam in feminis perfonis * bene
|pofitam.?^, fuo otdine relinquentes, vt poft duodecimüm an-

num completura viripotentes effe credantur. $. r. Item fi-
nitür tutela, fi adrogati fint adhuc impuberes, vel deportati.
Item f n feruitutem pupillus redigatur, vt ingratus, a patro-
d | : s | nOs/

lam Theoph. ;5 at Fabrotus cum Cüiacio ad À. g. ex L. $0. C. de Ep. aud. legen-

dum putat: velalüis publicis perfonis, vel magifhrütus : hoc fenfu, vt defenfoe

Charondae additur quidem fuam: non prorfus otiofe. o r'TO.

res ciuitatum dent tutores, vna cum Epifcopo, vel cum aliis, publicis Perföni&g.
Adde L. 7.$. y. C. de curat. fur. o T T 0. 15 Hal. gerant. b
I Apud Hal deeft fzam. 4 In omnibus
, 4 Verborum
finalium vanae funt Accurfii aliorumque explicationes: fed cum ex hereditate
quaeftuofa nemo poffit damno affici;, omnino vt hic legendum ; atque ita Gaius
in L. 9. $. 3. D. b. t. Theophilus, Ant. Auguftinus Zb. 1. Emend. c. 7. em.

? Hal. inferit camr.

.Ferand. Adduenfis lib. W. . Explicat. c. 2i. Vulgo me vlhean damuum babeant..

Alii et-nulhm xelmeque vihum. o'rro. .Xlal we vlum. 5 Dceíunt haec o-
mnia: fi boc pup. prod. exifl.in L. 9. $. y. D. b. t. o T T O. 6 Hal. vel,
7 Alüizudicie. orrO. . $ Halzm vem fuam. 9 Hal addit cwratore.

- Hal inferit | a. 2, Hotman. q»idam , vt Prifcus Yauolenys cum fuis,
"Vlpian. tzt. 1:. $. fim.; idque probat Ampl. Bynkershoek HEb. 111. Obf..c. 24.
Contius vero Lyeurgum , Platonem et Caflianos intelligit. o T'r o. 3 Al
babitndime, pro babitu; et folebant, pro. volebamt. o r TO. 4 Proculiami
nempe ex annis, Sabiniani ex habitudine corporis, quam infpecionem in ma-
ribus vere fuiffe fa&tam contra fpeciofe negantes defendit Bynkershoek Jib. 111.
Obf. hw. c.24. — 5 Hal effe vifum eft. 6 Hal inferit moffra. ^ ^
Neque tamen Imperator hoc primus vidit. Fuit idem ante eum et refponfis
Prudentum, L. f. D. qui teflam. facere poffumt, et apud Paulum in fentent.
tit. de teflam. atque etiam felcriptis Imperatorum, £. 4, C. Qui teflam. fac.
poff- comprobatum. A COST A. 8 "Theoph. et Cont. femiuis, Cbarond. f?-
"iuis perfonis, ali femimeis pevfonis. O r 'Y O. — Hlal. femimis. 9 Hal iníerit
3.

INSTITVTIONVM LIB.L TIT. XXII XXIIL XXIV.

no !9, vel ab hoftibus fuerit captus, — $. 2. Sed et fi vfque
. ad certam condicionem datus fit ** teftamento, aeque euenit,
vt definat eíffe tutor, exiftente condicione. $. 3. Simili
1modo finitur tutela morte, . vel pupillorum , vel tutorum,
G. 4. Sed et capitis deminutione tutoris, perquam libertas, vel
ciuitas eius *^ amittitur, omnis tutela perit. Minima autem
capitis deminutione tutoris, veluti fi fe in adoptionem dederit,
legitimatantum tutela perit *?: ceterae non pereunt, Sed pu-
pilli, et pupillae capitis deminutio, licet minima fit, omnes
tutelas tollit. $. 5. Praeterea qui ad certum tempus tefta-
mento dantur tutores, finito eo , deponunt tutelam. $. 6.
Definunt autem *^ tutores effe, qvi vel remouentur a tutela
Ob id, quod fufpe&ti vifi funt: vel :? ex iufta caufa fefe excu-
fant, et onus adminiftrandae tute'ae deponunt, fecundum ea ,
quae inferius proponemus. | —» p
CEPEEIS COAX EPE
DE CVRATIONIBVS 7*.

B&ASCVLI ? puberes etfeminae viripotentes ,. vfquead vice-
fimum quintum annum completum curatores accipiunt:
qui ? licet puberes fint, adhuc tamen eius aetatis funt, vt fua
negotia tueri non poffint. $. 1. Dantur autem curatores
ab hisdem Magiftratibus, a quibus et tutores. $Sed curator te-
ftamento non datur.^, fed datus ? confirmatur decreto Praeto-
ris vel Praefidis. $. 2. Item inuiti adulefcentes, curatores
non accipiunt , praeterquam in litem : curator enim et ad
certam caufam dari poteft.
gi, licet maiores vigintiquinque annis fint, tamen in curatio-
ne funt adgnatorum ex lege duodecim tabularum ?. . Sed fo-
-.jent Romae Praefectus vrbi, vel Praetor, et in prouinciis
Praefides ex inquifitione eis curatores dare.
*nente captis, et furdis, et mutis, et qui perpetuo morbo la-

borant, quiarebus fuisfuperefie * non poffunt, curatores dandi
$. 5. Interdum autem et pupilli curatores accipiunt ;

funt. -
vt puta, filegitimus tutor non fit idoneus: quoniam habenti
tutorem tutor dari non poteft ?, TItem fi teftamento datus tu-

tor, vela Praetore, vel *? Praefide, idoneus non fit ad admi- .
niftrationem, nec tamen fraudulenter negotia adminiftret, fo-

let éicurator adiungi. ltem in locum ** tutorum, qui non in
perpetuum, fed ad tempus a tutela excufantur , folent curato-

. dn. IO In omnibus Contii MSS. defunt verba vt zngratus a patrono: nec
agnofcit Vlpian. in L. 14. $. 1. D. de tut. — Accurfius aut Charondas. — Hotmanus
vero illa ex libro antiquo, Cuiacius ex Theophilo forían adiecit, fed in omni-
bus eius Codd. non reperiuntur. Ego additionem illam non fperno, quia 7. L.
24. apto exemplo illuftrat, et fimiliter $. feg. re&te additur vox teflamento,
quamuis Vlp. ea non fuerit vfus in L. 14. $. 3. D. detst. o T TO. Apud Hal.
defunt verba «t zmgratus a patrono. idem mox vel fi ab boff. II Hal.infe-
rit tutor. I2 Ab Hal. abeít ezus. I3 An et legitima tutela Pationi?
Kianc mon periüffe vult Cuiacius, contra quem accurate difputat A Cofta,
14 Theophilus legiffe videtur etzam , vwti Accurfius, Haloander et Cont. Sed
in omnibus Charondae eft autem , et bene Cuiac. obferuat differentiam inter
deinere tatelam et finiri, ficut Paulus ljb. 1. tit. 6. $. 28. et 3 3. Íeparat amit-
tere víumfru&um et finiri. o T TO. 15 Haladdit qu;.

I Ita Cuiacius ex libris vett. et melioribus Theophili, quibus tres Regios
addit Fabrotus. Similiter Gaius lib. 1. Zuff. tit. $. et fupra de tatelis, non de
f«toribus. Marcilius caratoribus retinet, et quidam Codd. de caratoribus dan-
dis, vel confirmandis. o't T 0. — Hal. de curatoribus. 2 Hal addit qwidem.
3 Hal4wia. — 4 Quod L. XII. Tabb. nihil hac de recautum effet. A CO s T A.
5 Hal. addit tamen, omiflo fed. 6 Minoribus primum profpectum eft lege
Laetoria , vt acciperent curatores cauía cognita, puta, fi malis effent moribus.
Inde Claudius curatoris auctoritatem neceilariam edixit puberi, íe in adroga-
tionem danti, L. $. D. de adopt. Poftea D. Marcus volentibus, quem petiiffent,
caufís non redditis, dandum curatorem conítituit , nec facile adoleícentibus
committendam rei fuae adminiftrationem ante vicefimum quintum annum , edixit,
etiam res fuasbene gerentibus, quodita fua tempeftate obferuatum teftatur Vipianus
in L. i. $. 3- D. de minor. omnium grauiffime huic $. obftante. Hoc tamen
poftea mutauit Antoninus Caracalla, et inuitis minoribus curatores dari noluit,
wt patet ex L« 1. C. Qui pet. tut. 4 COSTA €t MARCILIVS, — 7 Cocpit

$. 3. Furiofi quoque et prodi--

$. 4. Sed et

A

(

fore, ex forma edi&i interponi. O T T O.

17

res dari. $..6. Quod fi tutor aduerfa valetudine, vel alia
neceffitate impeditur, quo minus negotia pupilli adminiftrare
poffit, et pupillus vel abfit, vel infans fit, quem velit a&to-
rem periculo ipfius tutoris, Praetor, vel qui prouinciae prae-
erit, decreto conftituet. i

| SDONIT XXIV.
DE SATISDATIONE TVTORVM VEL CVRA-

'TORVM.
NE tamen pupillorum pupillarumue, et eorum, qui, quae-
uein curatione funt, negotia a curatoribus tutoribusue
confumantur, vel deminuantur: curat * Praetor, vt et tuto-
res, et curatores eo nomine fatisdent. Sed hoc non eft per«
petuum; namtutores teftamento dati fatisdare non coguntur ^2
quia fides eorum et diligentia ab ipfo teftatore probata ? eft.
Item ex inquifitione tutores vel curatores dati, fatisdatione
non onerantur: quia idonei eleti funt. $. 1. Sed fi ex te-
ftamento velinquifitione duo pluresue dati fuerint, poteft v-
.mnus offerre fatis ^ de indemnitate pupilli, vel adulefcentis, et
contutori 5, vel concuratori praeferri, vt folus adminiftretz
vel vt contutor $ fatis offerens praeponatur ei, ^ etipfe folus
adminiftret. Itaque per fe non poteft petere fatis? a contutore,
vel concuratore fuo ; fed offerre debet, vt eleCtionem det contuto-
ri wel concuratori ? fno, vtrum velit fatis accipere, anfatisdare,
Quodfi nemo eorum fatis offerat; fi quidem adfcriptum fuerit a
teftatore quis gerat, ille gerere debet. Quod fi non fuerit ad-
fcriptum , quem maior pars elegerit, ipfe gerere debet, vt E-
diCto Praetoris cauetur. Sin autem *? tutores diffenferint cir« .
ca eligendum eum, vel eos qui gerere debent, Praetor partes
fuas interponere debet, Idem et in plu-ibus ex inquifitione da-
tis probandum eft, id eft, vt maior pars eligere poffit, per
quem adminiflrratio fieret **. —— $. 2. Sciendum ,autem eft,
non folum tutores, vel curatores pupillis, vel adultis ceteris-
que perfonis ex adminiftratione rerum teneri; fed etiam in eos,

.qui fatisdationem accipiunt, fubfidiariam actionem effe, quae

vltimum eis praefidium poffit adferre, Subfidiaria autem actio

in eos datur, qui aut omnino a tutoribus vel curatoribus fatis-

dari non curauerunt, aut non idonee patfi funt caueri. Quae
quidem tam ex Prudentium Refponfis ,, quam ex Conftitutioni-

busImperialibus etiam inheredes eorum extenditur *?, $..3.
j Ms : | Qui«
haec interdictio a moribus primum, deinde translata eft in XII 'Tabulas, L. :z.

D. de curat. furiofo dandis, tandem et per Praetorem faQa, d. L. 1., et apud
Paulum lib.u. fenut. tit. 4. $. 7., hac formula: Qaando tua bonua paterna, aki-
taque , nequitia tua di[perdis, liberosque tuos ad egeflatem perducis, ob eam rem
tibi ea ve commercioque interdico. A COS T A. 8 Gellius li. 1. c. 22. hanc
loquendi formam , vt zudidtam infcitamque vituperauits fed praeter Vlpian. L.
12. D. de tut. et cur. et Paul. L. 2. D. de curat.. fur. Cicero, Tacitus et Sue-
tonius fzpeveffe, pro confulere et profpicere vfurparunt. v. Palmer. Spicil. pag.
6gj. et landati apud Gronou. ad d. |. Gell. o rTo. 9 Quia pupillus non
poteft effe in poteftate duorum fimul, ita vt poteftas fit in folidum. A CoSTA.
Io Hal. azt. 11 Hal loco.

i Omnes veteres libri Contii et Charondae curet, non curat Praector, wt
in L. 19. $. 1. D. de damn. iuf. Et fane cautio haeceit ex Conftitut, Principum,
non ex edi&to Praetoris, $. 3. de Atil. tut. lpíe quoque Cuiacius in omnibus
vett. libris curet legi teftatur, et tamen ad edi&um Praetoris, ex quo fit pro-
uocatio, nos ablegat, cum potius ad decretum eius hoc referri malit Contius.,
Illud certum eft, praetoriam ftipulationem .Remr pupilli vel adolefcemtis faluams
Hal curet. — 2, Nec ii, qui non
iure teftamento dati funt, puta, ab iis, qui impuberes, quibus tutores dede-
runt,.non habent in poteftate. Nec obftat L. . D. de conufirm. tut., qui de
Magiftratu municipali loquitur, tutorem non iure datum confirmante, qui o«
mni modo fatisdationem exigerecogitür. A COS T. A. 3 Hal. adprobata. 4
Sic omnes Contii ac Charondae, et mox . $. petere fatis, pro fatisdatiomem z
et reQe; v. $. vlt. de fufp. tut. et rubr. D. n us vocati vt eant, aut fatis vel
cautum deut. o'T TO. — Hal. fatisdationem. 5 Hal addit fwo. 6 Hal
addit aut concurator. 7 Hal inferit zt. 8 Hal [atisdationem. 9
Hal. concuratori vel contutori. 10 Hal. inferit ipfi. 11 Hal. fist. 12
Hac tamen cum differentia, quod Magiítratus ex omui culpa teneatur, hereg
; autem
C

18

tutores vel curatores, pignoribüs captis coerceantur. N eque
autem PraefeCtus vrbi, neque Praetor, neque Praefes prouin-
ciae, neque quis ** alius , cui tutores dandi ius eft, hac a-
&'i(;ne tenebitur; fed hitantummodo, qui fatisdationem exige-
re-folent.

Ls TIT XXV.
DE EXCVSATIONIBVS TVTORVM VEL CV-
| «s RATORVM.

XCVSANTYVR autem tutores vel * curatores variis ex
caufis : plerumque autem ? propter liberos, fiuein poteftate
fint, fiue emancipati, 5i enim tres liberos fuperftites Romae
quis habeat, velin Italia quatuor, vel in prouinciis quinque ,
a tutela vel cuta poteft excufari, exemplo ceterorum mune-
rum: nam et tutelam vel curam placuit publicum munus ? effe.
5ed adoptiui liberi non profunt: in adoptionem autem dati,
xaturali patri profunt, Item nepotes ex filio profunt, vt in lo-
cum patris ^ fuccedant: ex filia non profunt. Filii autem fu-
perfrites tantum ad tutelae vel curae muneris excufationem
profunt: defunéti non profunt, Sed fi in bello amiffi funt,
quaefitum eft, an profint. Et conftat, eos folos prodetie,
qui in acie amittuntur. MHi enim, qui pro Republica cecide-
runt, in perpetuum per gloriam viuere intelleguntur. $. 1.
Item Diuus Marcus inSemenftribus ? refcripfit, eum, quires fi-
fci adminiftrat, a tutela, vel cura, quamdiu adminiftrat, ex-
cufari poffe, — $. 2. Item qui Reipublicae caufa abfünt, a
tutela, vel cura excufantur, Sed etfi fuerint tutores vel cura-
tores ^, deinde Reipublicae caufa abeffe coeperint, a tutela
vel cura excufantur, quatenus Reipublicae caufa abfünt: et in-
terea curator loco eorum datur. Qui fi reuerfi fuerint, reci-
piunt onus tutelae; nam nec anni habent vacationem, vt Pa-
pinianus libro quinto Refponforum refcripfit: nam hoc fpatium
habent ad nouastutelas vocati. —— $. 3. Et qui poteftatem ha-
bentaliquam, fe excufare poffunt, vt Diuus Marcus refcripfit:
fed coeptam tutelam deferere non poffunt. . — $. 4. Item pro-
terlitem, quam cum pupillo vel adulto tutor vel curator ha-
ïet, excufare nemo fe poteft *: nifi forte de omnibus bonis
vel hereditate controuerfia fit. $. 5. Item tria onera tute-
lae non adfectatae, velcurae, praeítant vacationem, quamdiu
adminiftrantur: vt tamen plurium pupillorum tutela, vel cura
eorumdem bonorum, veluti fratrím, pro vna computetur.
$. 6. Sed et propter paupertatem excufationem tribui, tam
Diui Fratres 5, quam per fe Diuus Marcus refcripfit, fi quis
imparem fe oneri iniuncto poffit docere. $. 7. item pro-
pter aduerfam valetudinem, propter quam nec ? fuis quidem

autem ex Magiftratus dolo vel lata culpa tantum, £. 4. D. de Magiflr. conuen.
et L. z. C. eod.. Yta enim contra iuris ciuilis regulam ex Conftitutionibus igno-
rantiae heredum fubuentum eft L. vlt. D. de fideiuff. tut. Secus vifum eft Cuia-
cio, cui refpondet A COS T A. 13 Hal. vel. 14 Hal quwisduam.

I Hal et. 2, Hal. tamen. 5 Olim neutiquam vifum, tutelam pu-
blicum munus effe, quod illa non reipublicae aut prouinciae, fed vnius priua-
tae domus vtilitátem refpiciat. Fauore tamen pupillorum, poft aliquam con-
trouerfiam, tandem placuit munuscíle publicum.A COS TAet MVRETVS. — 4
Hal.addit /w. — 5 Hal. Semefiribus. Semcítriafunt Conftitutiones, de quibus feme-
' ftresíuostenatores D. Marcus confuluerat, — Habebant enim Principesolim aliquot
fenatores forte dele&os, quibus cum per femeftre tempus communicabant de his,
quae volebant conftituere. — Hocque fuiffe Augufti inftitutum ex Suetonio con-
fat. ^ CoSTA. Locus apud Sueton, eít c. 25,, cui adde Dionem Izb. r1n. p.
$11 €t LVi. [ p 44 6 Vox dati abeft ab omnibus Cbarondae , et re-
&c hic omittitur; quia fermo cft de tutoribus, qui tutelam -gerere iam coepe-
yunt, OT TO. Hal habet 4ati. 7 lal exceufari wom potefl. 8 Male
'Iheophilus; oj Jeiororor cdeAQoi 2e95poc xoj Avrwvivoc. Dini Fra-
tres funt M. Antoninus Philofophus et Lucius Verus. MVRETVS. 9 Hal.ne.
o Hal eo$, 4. l. wefciunt, effe excufandos. 11 Hal. poffiut. 12 Hal.
iníerit j5 X3 Hal. et cwra fe poteft excufare. 14 lal excnfatione epus. fit.

INSTITVTIONVM LIB.IL TIT. XXIV. XXV.

- QuibusConffitutionibus et *? illud exprimitur, vt nifi caueant

negotiis intereffe poteft, excufatio locorn habet. — . 9. Si-
militer eum, qui literas nefciret, excufandum effe *9 Diuus
Pius refcripfit: quamuis et imperiti literarum poffunt ** ad
adminiftrationem negotiorum fufficere. $. 9. Item fi pro-
pter inimicitias aliquem teftamento tutorem pater dederit, hoc
ipfum praeftat ei excufationem: | ficut per contrarium non ex-
cufantur, qui fe tutelam adminiftraturos patri pupillorum pro-
miferunt. $. 1o. Non effe admittendam excufationem eius,
qui hoc folo vtitur, quod ignotus patri pupillorum fit, Diui
Fratres referipferunt. $. 11. Inimicitiae, quas quis cum
patre pupillorum vel adultorum exercuit, fi capitales fuerunt,
nec reconciliatio interuenit, a tutela vel cura folent excufare,
$. 12. ltem ^? qui ftatus controuerfiam a pupillorum patre
pafíus eft, excufatur a tutela. ^ $. 15. Item maior feptua-
ginta annis a tutéla vel cura excufare ífe poteft *?. Minores
autem vigintiquinque annis, olim quidem excufabantur; a no-
ftra autem Conftitutione prohibentur ad tutelam vel curam ad-
fpirarez: adeo vt nec excufationis opus fiat **, Qua Conftitu-
tione cauetur, vt nec pupillus ad legitimam tutelam vocetur,
nec adultus: cum erat *? inciuile, eos, quialieno auxilio in
rebus fuis adminiftrandis egere nofcuntur, et ** aliis reguntur,
aliorum tutelam vel curam fuübire. $. 14. Idem et in milite

| obferuandum eft, vt nec volens ad tutelae onus admittatur.

$. 15. Ítem Romae Grammatici *?, Rhetores, et Medici, et
qui in patria fua id *? exercent, et intra numerum funt *?, a
tutela vel ?? cura habent vacationem. $. 16. Qui autem
vult fe excufare, fi plures habeat excufationes, et de quibus-
dam non probauerit: aliis vti intra tempora ^* non prohibetur.
Qui autem excufare fe volunt, non appellant: fed intra dies:
quinquaginta continuos, ex quo cognouerunt ?*, excufare fe
debent: cuiuscumque generis fünt ^?, id eft, qualiterceumque
dati fuerint tutores , Ífi intra centefimum lapidem í(ünt ab eo
loco, vbi tutores dati funt. Si vero vltra centefimum ^^ habi-
tant, dinumeratione faCta viginti millium diurnorum ?5 et.
amplius triginta dierum: quod ^* tamen, vt Scaenola ?? di-
cebat, fic debet computari, ne minus fint quam quinquaginta
dies. $. 17. Datus autem tutor ad vniuerfum patrimonium
datus effe creditur. — $. 18. Qui tutelamalicuius gcflit, in-
uitus curator eiusdem fieri non compellitur: in tantum vt li-
cet paterfamilias ?* , qui teftamento tutorem dedit, adiecerit
fe eumdem curatorem dare, tamen inftitum eum curam fufcipe-
re non cogendum, Diui Seuerus et Antoninus refcripferunt??,
$. 1g. lidem refcripferunt ?? , maritum vxori fuüae curatorem
datum, excufare fe poffe ?* , licet fe immifceat ??, $. 20.

$i quis autem falfis allegationibus excufationem tutelae meru-

it 5?, non eft liberatus onere tutelae 34

-

TIT. XXVI.

Y5 Hal fit. — 16Hal. ab aliis. 17 Quipriniasliteras docent, nonhabent
unmunitatem, L. 2. $. lr -D.-de vacat. mun. Vide omnino hic Muretum.
I8 Hal. bas artes. I9 Quem definiuit D. Pius L. 6. $. 2. D. de vac. mum. ra-
tione habita dignitatis ciuitatum. A COSTA. 20 Hal et. 21 Additur
vulgo conffituta: fed abeft ab omn. Charondae, et Theoph. tempora excufatio-
"i. O TTO. Apud Hal eft conflituta. 22, Hal. coguoueriut. ^ 23 MHal.
fint. 24 Kal addit lapidem. ^. 23 Yta et in L. 1. D. fi quis cautioni im
iudicio fiftendi canfa fattae nom obtemp. L. 3. D. de V. S.; fed Vegetius decem
m.dllia Praefiniuit, lh. in. de Re milit. Rece, vt in homine armato et impe-
d.xmentls grauato. A COSTA. 26 Hal qui, et mox debent. 272 Et vbe-
rius Modeftinus in L. 15. $. 2. D.b.t. 4 COSTA. Vberrime autem de hoc $.
a me di&um eft in Excurfu vi. et vltimo in. Ordie meo Inftitut. a P. 334. -
que adfinem libelli. 28 Omnes Charondae et Theoph. pater. o'r T 0. 29
Hal. vefcripferint. 30 Melius hic retinet Cuiac. haec verba, quae ad £. i.
D. b. t. delerida effe putarat.— V. Ian. a Cofta b. 1. De voce excufare pro re-
pellere; prohibere, confer Hll. Bynkersh. Ji/. 1v. Obf. c. 11.. Melius autem in
L. 17. C. b. t. elt excuave fe debet. o'T T 0. 31 Idem eft, ac excafare. fe de-
bere, ita vt Íciens prudensque hoc faciens infamis fiat, L. 4. et i«* Q bt A
COSTA et MARCILIVS, 32 Et hoc eft a D. Marco conftitutum, L. 17.
C. b.t. 4 COS'T A. 33 Hal meraerit. — 34 Et hoc ex facris Conttitutio-

nibus elle docet Paulus L. 6o. pr, D. de rit. uüpt. A COS'TA.

INSTITVTIONVM — LIB. L. TIT, XXVL:--LIB. IL. TIT. I

pE SVSPECTIS

RIBVS:

'SC'IEN nvM eft, fufpecti crimen ex lege duodecim tabula-
rum defcendere. $. r. Datum eft autem ius remouendi
tutores fufpeCtos, Romae Praetori, et in prouinciis Praefidi-
.bus earum, et Legato Proconfulis *. — $. 2. Oftendimus,
qui poffent de fuüfpecto cognofcere: nunc videamus , qui fu-
fpetti fieri poffint. Et quidem omnes tutores poffunt ^, fiue
teftamentará fint, fiue non, fed alterius generis tutores.
:Quare etfi legitimus fit ? tutor, accufari poterit.. — Quid fi pa-
tronus? adhuc idem erit dicendum: dummodo meminerimus,
famae patroni parcendum * , licetvt fufpeCtus remotus fuerit ^.
$. 3. Confequens eft, vt videamus, qui poflunt fufpettos po-
Ítulare. Et fíciendum eít, quafi * publicam effe hanc actio-
nem *, hoc eft, omnibus patere. . Quinimo et mulieres ad-
mittuntur, ex Refcripto DiuorumSeueri et Antonini; fed eae
folae , quae pietatis neceffitudine duCtae, ad hoc procedunt:

vt puta mater, nutrix quoque et auia poffunt * , poteft et fo-

ror. Se4d et fi qua alia. mulier fuerit, cuius Praetor perpen-
fam ? pietatem intellexerit, non fexus verecundiam egredien-

tis *9, fed pietate productam , non contiuere ** iniuriam pu--

pillorum , admittet eam ad accufationem. — $. 4. Impuberes

non poffunt tutores fuos fufpectos poftulares puberes *^ autem.

curatores fuos ex coníilio neceflariorum fufpettos poffunt ar-
guere, etita Diui Seuerus et Antoninus refcripferunt, $. 5.
oufpectus autem eft, qui non ex fide tutelam gerit, licet fol-

»*

| TIL h :
.DE DIyISIONE RERVM, ET QVALITATE *.

VPERIORE libro deiure perfonarum expofüimus: mo-
.AJ do videamus de rebus, quae vel in noftro patrimonio,
vel extra patrimonium noftrüm habentur.
turali iure communia fünt omnium, quaedam publica ?, quae-
dam vniuerfitatis, quaedam nullius, -pleraque fingulorum,
quae ex variis caufis cuique adquiruntur, ficut ex fubie&tis ap-

I Scil ex Refcripto Seueri in L. pen. D. de offi. eins, cui-mand., cum |

antea nullus alius quam Praefes, hoc eft, is qui prouinciam regit, de hoc cri-
mine potuerit cognofcere, L. 1. $. 1:. D. ad SCt. Turpil. & .COST A. 2,
Hal. Et pof[unt.quidem omnes tutores fieri fufpedii. 5 .Hal fuerit. 4 Hal.
addit . effe. 5 Pofteriora haec gloílem;a effe videntur Ampl. Brenkmanno Ez-
vem. Mod. c. 6. n. 9. quiain L. 1. $.. $. D. b. t. non reperiuntur: verum Theo-
philus habet. o T T o. 6 Particulam 4uafi omittit Theophilus, more fuo pra-
uo eiusmodi temperamenta negligendi, cuius varia exempla Marcilius hic colle-
git in notis. OT T O. 7 Xlal. accufationem. 8 Apud Hal. deeft poffuut.
9 Ita Florentiae legitur in L. :. $. 7. 4D. b. t. Sed omnes Charondae propen-
Íam; quomodo Theophilus etiam legiffe videtur. o't T o. — Hal. quam: Praetor
propena pietate. Io Hal. f- v. n. egredientem. II Hal. fuffinere. 12
Nam iure ciuili nulla datur actio pupillis aduerfus tutores ex caufa, quae coepit
tutelae tempore, nifi finita tutela L. 10. D. de tutel. et vation. diffrab.: pu-
beres autem aduerfus curatores fuos et fideiuffores eorum ; fimul ac quaeque eis
res falua definit, etiam manente adminiftratione, agere poffunt, L. 16. $. fin-
D. eod. L. 26. D. de Adminiflr. tut. ^ COSTA. I3 Hal. fcripfit, idem-
que mox iterum. 14 Theoph. &xér:, mequaquam. — Accurfius interpretatur
o'un/xpn'mcsg, non funiliter infamis eft: Baro uex adeo: — Contius mullo s10do.
OTTO.
tiuum faciunt, ait Seru. in I. Georg. Tn fine$. re&e habetwiniflerüs ex L. 5.
6. 15. D. b. t. , et probat Charondss , licet omnes MSS. miuiflevium tutelae.
Nimirum minifleria funt miniftri Praetorum, L. 6. $. 3. D. de off. praef. Apu-
lei. ib. 11 Met. Tunc me publica minifleria perducuut. Sic alii fermitia pro
feruis, coniugia pro coniugibus , praefidia pro praefidiariis, quae cumulat Bern-
art. ad Stat. lib. V1. o T T O. I6 Hal. mittitur. 17 Hal inferit auten.
18 Apud Hal. deeft vel curam. I9 Hal. addit effe.
oph. et omnes Charondae: male vulgo etigm. o T TO. — Et fic Hal.

TVTORIBVS VEL CVRATO-

lum, famofus eft: fi ob culpam, non aeque '*.

Quaedam enim na-.

publica appellantur. o TT 0.

| profluens idem videtur effe, quod flumen, íed videtur tantum.

I5 Duae negationes pro vna* duo negatiui enim Vnum confirma--

20 Sic ctiam 'The-

uendo fit, vt Tulianus quoque refcripfit !13,^ Sed'et ante.quam
incipiat tutelam gerere tutor, pofle eum quafi fufpe&tum re-
moueri, idem Iulianus refcripfit, et fecundum eum conftitu-
tum eft. — $. 6. Sufpectus autem remotus, fi quidem ob do-
e 251
quis autem. fufpectus poftulatur, quoad cognitio üniaäurï in-
terdicitur ei adminiftratio, vt Papiniano vifum eft. — $. $..
Sed fi füfpe&ti cognitio fufcepta fuerit, pofteaque tutor vel cu-
rator deceflerit, -extinguitur fufpeCti cognitio. . $. 9. $i
quis tutor copiam fui non faciat, vt alimenta pupillo- decer-
nantur , cauetur Epiftola Diuorum Seueri et Antonini, vt in

.poffefhonem bonorum, eius pupillus mittatur, et quae mora

deteriora futura funt, dato curatore diftrahi iubentur. Erseo
vt fufpectus remoueri poterit , . qui non .praeftat alimenta,
$..1o. Sed fi quis praefens negat, propter inopiam alimenta
non *? pofífe decerni, fi hoc per mendacium dicat, remitten-
dum um effe ad PraefeCtum vrbi puniendum, placuit: ficut
ille remittitur, qui data pecunia minifteriis tutelam redemit,
$. x1. Libertus quoque fi fraudulenter tutelam filiorum vel ne-

potum patroni geífiffe probetur, ad PraefeC&tum vrbi remitti-

tur*?puniendus. ^. $. 12. Nouiffime *? fciendum eft,eos, qui
fraudulenter tutelam ,. vel curam !* adminiftrant, etiam fi fatis
offerant, remouendos *? a tutela: quia fatisdatio tutoris pro-
pofituia maleuolum non mutat, íed diutius graffandi in re fa-
miliari facultatem praeftat. Sufpectum enim ?? eum: puta-
mus, qui moribus talis eft, vt füfpectus fit. . Enimuero tutor,
vel curator, quamuis pauper eít, fidelis tamen et diligens,-

remouendus non eft qualüi fufpeCtus.

CVNDVS

parebit. — &. r. Et quidem naturali iure communia fünt o-

mnium haec, aer, aquaprofluens?, etmare, et per hoclitora

maris. , Nemo'igitur ad litus maris accedere prohibetur, dum -
tamen ^ villis, et monumentis , et aedificiis abftineat,
quia non funt iuris gentium, ficut et 5 mare. — $.2. Flumi-
na autem omnia, et portus publica funt, ideoque ius pifcandi
omnibus commune eft in portu fluminibusque. . $. 3. Eft
autem litus maris, quatenus hibernus fluCtus maximus ex-
$ : | currit,

1 Verba et acquireudo revum. dominio, quae in vulgata hic reperiuntur,

| Theophilus, Contius, Pacius et Charondas fimiliter non agnofcunt: Aft quia

maior huius tituli pars eft de acq. rer.dominio, a$. 1 1. ad finem, ideo pofterio-

Fa incuria librariorum videntur amiffa effe, nam et in Pand. frequentius eít,

vt titulus, quod pollicetur, non praeftet, quam vt ab vna tantum parte fuma-
tur. v. Cuiac. Pavat. iu D. lib. X. tit. 12. 0 TT o. Hal. de vrerum diuifione et ad-
quireudo ip(arum dominio. 2, Non fatis caufae fuit, cur Hotman. lzb. v111.
Obf. c. 4. et im motis b. l. maluerit quae eadem publica, vel quorum quaedam
publica, neobftet L. 2. D. h. t. aut quia pleraque eorum , quae communia funt;
Sunt haec defumta ex Marciani Inftitutionibus ,
L. 2. D. de diuif. rerum, wbi tamen verba 4quaedam . publica non leguntur.

Cum adeo et aliunde conftet, veteres inter communia et publica non diftinxiffe,

non male cum Hotmano legendum 444e eadem publica, exiftimat Noodtius,
quem hanc in communes fiue publicas res, in res vniuerfitatis, nullius, et fin-

gulorum diuifionem explicantem vide in Probab. Iuv. lib. 1. c. 7. et $. Adde ta-

men, fi res tanti eft, quae pro vulgata le&ione difputat A .Cofta. 3 Aqua
Flumen con-
ftat alueo et àqua, quae alueum occupat, et hoc publicum eft, nec cedit oc- -
cupanti. AÁqua autem profluens eft, quatenus femper fluit, pro, id eft, femper,
Contio interprete, et in ea fpe&atur víus, qui communis eft. Ouid. ljb. vi.
Metam. Quid probibetis aquas ?. vfus communis aquarum. eft... Nec folem pro-
priwm watura "—0c aera fecit, Nec temues vndas. A COSTA €t MARCIe
LIVS. 4 Hal inferit . $ Hal ejf. 6 Viri do&iffimi hi«
bernum fludum euf efíle tradunt, qui aefhu reciprocante accedit et recedit,
eundemque hieme effe maximum, quia hieme maximi fiunt aeftus. . Sed hoc fal-
fum effe, flu&umque hibernum fignificare flu&um tempeftate agitatum, nec ad -
anni tempus, fed ad tempeftatem maris id effe referendum, vberrime probat

d

/AP

20 INSTITVTIONVM
eurrit. — $. 4. Riparum quoque vfus publicus eft iuris gen-
tium *, ficut ipfius fluminis. Itaque nauem ad eas adplicare,
funes arboribus ibi natis religare, onus aliquod in his repone-
- re , cuilibet liberum eft , äcut per ipfum flumen nauigare:
fed proprietas earum illorum eft, quorum praediis haerent:
qua de caufa arbores quoque in iisdem natae eorumdem funt.
$. 5. Litorum quoque vfus publicus iuris gentium eft, ficut ?
ipfius maris; et ob id quibuslibet ? liberum eft cafam ibi po-
nere, in quam fe recipiant: ficut retia ficcare, et ex mari re-
. ducere *?, Proprietas autem eorum poteftintellegi nullius ef-

fe, fed eiusdem iuris effe, cuius et mare, et, quae füubiacet.

znari, terra vel arena, $. 6. Vniuerfitatis funt, non fingu-
lorum, veluti ** quae in ciuitatibus funt, theatra, ftadia, et
fimilia, fi qua alia funt communia ciuitatum. $. 7. Nullius
*2 autem Íunt res facrae, et religiofae, et fanCtae : quod
enim diuini iuris eft, id nullius in bonis eft. $. 8. Sacrae
res funt, quae rite, et *? per Pontifices Deo confecratae **
.funt: veluti aedes facrae, et donaria , quae rite ad miniftert-
um Dei dedicata funt, quae etiam per noftram Conftitutionem
alienari, et obligari prohibuimus, excepta caufa redemptionis
captiuorum. Si quis vero auttoritate fua quafi facrum fibi
conftituerit, facrum non eft, fed profanum. Locus autem,
in quo aedes facrae funt aedificatae, etiam diruto aedificio ,
facer adhuc manet , vt et Papinianus refcripfit *?. $. 9.
Religiofum locum vnusquisque fua voluntate facit,.dum mor-
tuum infert in locum füum, In communem autem locum pu-
.rum inuito focio inferre non licet *9. In commune vero fe-
pulerum etiam inuitis ceteris licet inferre. —Ttem fi alienus
vfusfructuseft , proprietarium placet, nifi confentiente vfufru-
&uario *?, locum religiofum non facere. In alienum locum
concedente *8 domino licet inferre: etlicet poftea ratum *?
habuerit, quam illatus eft mortuus, tamen religiofus fit locus.
$. 10. Santtae quoque res, veluti muri et portae ^?, quodam-
modo diuini iuris funt: etideo nullius in bonis funt. Ideo
autem muros fanctos dicimus , quia poena capitis conftituta
fit?* in eos, qui aliquidin muros deliquerint. Ideo etlegum
eas partes, quibus poenas conftituimus aduerfüs eos, qui con-
tra leges fecerint, SanCtiones vocamus. $. 1r. Singulorum
autem hominum multis modisresfiunt: quarumdam enim rerum
dominium nancifcimur iurenaturali , quod, ficut diximus, ap-

of Aueranius Imterpr. Tuv. lib. Y. c. 20. — "7 In plerisque Charondae, ficut
in D. et apud Theoph. eft iure gentium: pro adplicare, quod fequitur, Gaius
in L. . D. b. t. ait adpellere, fed Charondae libri Cuiacio affentiunt, qui et
adplicare fabducere et conferre interpretatur. o TT o. — Hal. iwre gentzum, et
mox ?axes ad eas adpellere. 8 Hal publicus efl et iuvis geutium , ficut
et. 9 Hal. cuilibet, et mox recipiat. Yo Hal dedacere. JXf Apud
Hal. deeft veluti, et mox fimilza. 12 Res nullius dicuntur primo proprie,
quae in commercio hominum effe non poffunt, fed funt diuini iuris, vt res fa-
crae, fan&ae, etreligiofae. Secundo improprie, quae fcilicet in nullius bonis
funt, fed effe poffunt, vt hereditas nondum adita, vt ferae beftiae, gemmae
án litore maris iacentes. A COSTA. — 13 Apud Haàl. decft et. I4 Sic et-
jam omnes Charondae; nec video, cur quidam ded;egtae velint, In fine P. $.
pro refcripfit Charondas probat vnum codicem, in quo eft vefpondit; quoniam
L. 3 3. pr. D. de contr. emt. ex lib. xt. Refponforum Papinianidefumta eft.— A-
liis placet fcripfit: fed iam fupra bis eandem vocem habuimus, $. 2.-de excuf.
et $. 5. de fufp. tut. 1&i enim per epiftolas rogati refcribebant. — Vellem mibi ve-
feribere, mam fcire cupio, confultor quidam Ícripfit eidem Papiniano tit. 4.
Collat. LL. Mof. Vid. Papinianu. meum cap. XX. $. 2. pag. 239. O TY O. 13
Hal. fcripfit. I6 Hoc vero de extraneo inferendo accipias. Ex ipfis fociis
enim cuilibet inuito focio inferre licet, L. 4:. D. de rvelig. et fumt. fun., im-
mo nec fuorum aliquem focius inferre prohibetur, L. 43. D. eod. ldem dicen-
dum de proprietario, L. z. $. 7. D. eod. L. 17. D. de vfufr. Nide Cuiac. ut.
Obf. 22. & COS TA. Legestamen illae de proprietario, ad cafum, fi ipfe. te-
ftator fepeliendus fit, vnice pertinere videntur. 17 Confentiente adeo víufru-
&uario poteft, Quod cum in feruitutis impofitione aliter obtineat, hic fauore
religionis receptum eft, L. 17. D. de vfufr. ^ CoOSTA. 18 Hal. eonfen-
tienté, I9 In omnibus MSS. Contii et Charondae , ficut in Vulgata, et Pan-
e&is Noricis in L. &. $. «lt. de ver. din. legitur: ratum mon babuerit. Sed me-

lior Florentinus liber particulam nen ibi ignoret, tefie. Anton. Auguftino /i5. 1. i ci, feris eo nomine opponuntur Schilter Exerc. ad D. 45, th, 17.

funt??, vteam non capias.

. pantis fit.

Esl

Lin i& fT

pellatur ius gentium: quarumdam ?? iure ciuili. — Commodiug
eft itaque a vetultiore iure incipere. Palam eft autem , vetu-
füius effe ius naturale, quod cura ipfo genere humano rerum
natura prodidit, —Ciuilia enim ?? iura tunc effe coeperunt,
cum et ciuitates condi, et magiftratus creari, etleges fcribi
coeperunt. $. 12. Ferae igitur beftiae, et volucres, et pi-
fces, id eft ?^*, omnia animalia, quae mari, caelo, et terra
nafcuntur ?^ , fimulatque ab aliquo capta fuerint, iure genti-«
um ftatim illius effe incipiunt. Quod enim ante nullius eft,
id naturali ratione occupanti conceditur. Nec intereft, feras
beftias et volucres vtrum in fuo fundo quisque ?* capiat, an
in alieno, — Plane qui in alienum fundum ingreditur venandi
aut aucupandi gratia, poteft a domino, fi is prouiderit ^" ,
prohiberi, ne ingrediatur ^?. Quidquid autem eorum ceperis,
eousque tuum elífe intellegitur, donec tua cuftodia coercetur.
Cum vero euaferit cuftodiam tuam, et in naturalem libertatem
fe receperit, tuum effe definit, et rurfus occupantis fit. Na-
turalem autem libertatem recipere intellegitur , cum vel ocu- .
los tuos effugerit, vel ita fit in confpectu tuo, vt difficilis fit.
eius perfecutio. $. 13. Illud quaefitum eft, an, fi fera be4
ftia ita vulneratafit, vtcapi poffit, ítatim tua effe intellegatur.
?? Quibusdam ?? placuit, ftatim effe tuam, et eoufque tu-
am videri, donec eam perfequaris. — Quod fi defieris perfequi ,
definere tuam effe, et rurfus fieri occupantis. Alii non aliter
putauerunt ?* tuam effe, quam fi eani ceperis. Sed pofterio-
rem fententiam nos confirmamus , quia multa accidere pof-
$. I4. Ápiumquoque natura fera
eft. ltaque ?? quae in arbore tua confederint, antequam a te
alueo includantur, non magis tuae intelleguntur effe, quam
volucres, quae in arbore tua nidum fecerint: ideoque, fi ali-
us eas incluferit, is earum dominus erit, Fauos quoque fi
quos ?* effecerint, quilibet eximere poteft. Plane integra re
i prouideris ?** ingredientem fundum tuum, poteris eum iure
prohibere, ne ingrediatur. Examen quoque, quod ex alueo .
tuo euolauerit, eousque intellegitur effe tuum, donec in con-
fpectu tuo eft, nec difficilis eius eft perfecutio: alioquin occu«
. $. 15. Pauonum et columbarum fera ?* natura
eft: necad rem pertinet, quod ex confuetudine auolare ?? et
reuolare folent; nam et apes idem faciunt, quarum conftat fe-
ram efle naturam. . Ceruos quoque ita quidam manfuetos ha-

Emend. c. 2. quem Bafilica confirmant. — Nec Theophilus eam hic agnofcit, -
Hotmanus, Muretus, Ant. Matthaeus aliique. Senfus eft, ratihabitionem ae-
quiparari mandato, L.:52. D.de R. I. orro. Hal addit wow. — 2o Vulgo
additur vox cwitatis: quae rectius abeft ab omnibus Charondae, 'Fheophilo et
D. orTo. Hiáal addit ciwitatis. De ipía re vide L. 9. $. 2. D. de diuif- rer. ,.
et quae ad eam commentatur Noodt ad D. eod. p. ?$. 21 Hal ej
22 , Hal addit c«ero. 23 Hal autem. 24 EL ipto M g,
habet et. 25 Gaiusin L. :. $. 1. D. de acquir. ver. domin. ícripíe-
rat capiuntur, ficut Ariftot. Meteor. lb. v. c. 4. et Apilei. de deo Socrat. aues
terreitre animal vocant, non aérium ; vi&us illis in terra, ibi pabulum et cubi-
le. Idcirco Marcilius ad 5. ]. 'Yribunianum late reprehendit, quod naturae or-
dinem inuertat, quid enim in coelo et aére nafcitur? Sed Mofes , Euangeliftae,
Cicero, Philo, Plutarchus aliique fimiliter fere locuti funt. vide Magium /Jib. 1.
Mifcel. c. 21. — Coelum quoque pro aére faepe ponunt Graeci et Latini. o T T O.
Minus commode 'Tribunianus ait, animalia in coelo nafci: quae enim illa ?
Gaius in L. 1. de acquir. ver. domin. Ommia, ait, amimalia, quae terra,
marvi, coelo capiuntur. |Et ita Paulus L. 26. D. de furtis. Captarum terra, ma-
Ti, coelo mumero effe. MA & CILIVS. 26 Hal. quis. 2/7 Hal. praeuiderit.
28 Sed quid dicendum, fi prohibente licet domino fundum ingreffus in co fe-
ram ceperit, án fuam facit iure gentium? Refpondeo féram acquiri capienti ,
quamuis domino tencatur a&ione iniuriarum,. L. 23. D. deimiwr. Aliter Cu-
iacius1V. Qbf. 2. 4 COST A. 29 Hal. praefigit Et. 30 Trebatio fcilicet,
L. $. $. i. D. de acquir. ver. dom. &, COST A. 31 Gaius d. L. y. $. 1.
D. de acq. rer. dom. Hlal. Alii vero patauerunt, nonaliter. — 32, Hal. quod m.
a. foleaut. — 33 Hal addit apes. — 734 Gaiusin L. j. $. $. D. b. t. ait: SÉ
quo$ bae fecerint ; atque ita fere liber Tigurinus Hotmani hoc loco, fi guos eae
fecerint. o T TO. 35 . Hal. praenideris. 36 Feris ideo adnumerantur, vt
apes, quod euolare foleant, licet reuolent. — Gallinae autem et anferes domefti-

37

Hal.

L

INSTITVTIONVM

bent, vt in filuas ire et redire foleant: quorum et ipforum fe-
ram effe naturam nemo negat. In iis autem animalibus,
quae ex confuetudine abire et redire folent, talis regula com-

probata eft, vt eousque tua effe intellecantur, donec animutm .

reuertendi habeant. Nam fi reuertendi animum habere defie-
rint, etiam tua effe definunt, et fiunt occupantium, Reuer-
tendi autem animum videntur definere habere tunc , cum re-
vertendi confuetudinem deferuerint. $. 16. Gallinarum au-
tem 'et anferum non eft fera natura: idque ex eo poffumus in-
tellegere, quod aliae funt gallinae, quas feras vocamus: item
alii anferes, quos feros appellamus: ideoque fi anferes tui,
aut gallinae tuae aliquo cafü ?? turbati, turbataeue euolaue-
rint, licet confpectum tuum effugerint, quocumque tamen lo-
€o fint, tui tuaeue effeintelleguntur: et qui lucrandi animo ea
-animalia retinet ?? , furtum committere intellegitur. ^ $.17.
]tem ea, quae ex hoftibus capimus, iure gentium ftatim no-
ftra fiunt: adeo quidem vt et liberi homines in feruitutem no-
1tram deducantur, qui tamen , fi euaferint noftram poteftatem,
et ad fuos reuerfi fuerint, priftinum ftatum recipiunt. $. 18.

Item lapilli et gemmae, et cetera, quae in litore ^? inueniun- |
$. r9. Item ea,

tur, iure naturali ftatim inuentoris fiunt.
quae ex animalibus dominio tuo fübiectis nata funt, eodem iu-
re tibi adquiruntur. $. 20. Praeterea quod per alluuionem
agro tuo flumen adiecit, iuregentiumtibiadquiritur. Eftautem

alluuio incrementum latens. Per alluuionem autem id videtur.

adici, quod ita paullatim adicitur, vt intellegere non poffis,
uantum quoquo momento temporis adiciatur. S n
äluod fi vis fluminis partem aliquam ex tuo praedio ** detraxe-
rit, et vicini praedio attulerit: palam eft, eam tuam permane-
re ^?, Plane1íi longiore tempore fundo vicini tui haeferit, ar-
boresque, quas fecum traxerit *?, in eum fundum radices
egerint; ex eo tempore videntur vicini fundo adquilitae ^* effe.
$. 22- Infula, quae in mari nata eft, quod raro accidit, occu-
pantis fit: nullius enim effe creditur. ** In flumine nata,
quod frequenter accidit , fi quidem mediam partem fluminis

tenet, communis eft eorum , qui ab vtraque parte fluminis |

properipam praedia poffident: pro modo ? latitudinis cuius-
que fundi, quaelatitudo ^" prope ripam fit. Quod fi alteri
parti proximior fit, eorum eft tantum, qui ab ea parte prope
ripam praedia poffident. . Quod fi aliqua parte diuifum fit flu-
men *?, deinde infra vnitum, agrum alicuius in formam infu-
lae redegerit , eiusdem permanet is ager, cuius et fuerat.
$. 23. Quod fi naturali alueo in vniuerfum relifcto, alia parte
fluere coeperit: prior quidem alueus eorum eft , qui-prope ri-
pam eius praedia poffident *?, pro modo fcilicet latitudinis cu-
iusque agri, quae latitudo prope ripam fit. Nouus autem al-
ueus eius luris effe incipit, cuius et ipfum flumen, id eft pu-

L »
Hal. ezolare. 38 Háal. modo. . 39 Hal. detiuet. Non fatis accurate vero
ex hoc $. probatur furtum rei minimum, vti nec ex L. 3. $. :. D. farmil. ber-
cifc., vbi de columbarum furto. Non enim vnius gallinae aut columbae fur-

tum fieri dicitur, fed gallinarum et columbarum. — Singularum etiam gallina-.
rum et columbarum is valor olim fuit, vt non femper minima res effent iudi- |

candae. Plinius lb. X. c. 37. et yo. Varro de Re Rzfl. lib. ní. c. 7. Kectius
rei minimae furto ereptae exempla petuntur ex £. 2:. D. de furtis. AVERANI1-
vS Interpy. Inv. lib. 1. c. 25. 40 Hal. addit riav;5. 41 Hal. de t. pr. p.
al. 42, Diuerfitatis ratio elt, quia priori cafu allauionis poteft domino im-

putari, cur ripam non munierit, pofteriori autem nihil imputari poteft: pars.

enim a fundo tempeftatis violentia abrepta eft. Et hoc ita conftitutum eífe a
Caffio Longino vetere ICto docet Aggenus Vrbicus lib. de limit. agr. ^ COS T A.
43 Hal traxit. 44 Flor, in L. 7. $. 2. D. b. t. adquifita: quod magis pro-
bat Ianus a Cofta, vt pars praedii cum arboribus intelligatur. o r'ro. 45
Hal. inferit 4t znfula. —— 46 Mal. inferit fcilicet. 47 AÀpud Hal, deeft Jatz-
t4do. . 48 Hal.inferit et. — 49 Conf. L. 7. $. . D. de acquir. rer. do-
viin, et À Coftam Marciliumque. 50 Hoc exemplum de frumento excuffo
exþungcndum eft; neque enim, qui excutit, nouam Ípeciem facit, fed eam,
quae eíft, detegit, L. 7. $. 7. verfic. videntur D. de acquir. vrer. dom. & COo-
$TA« MARCILIV& — $51 Hal.fabfelia, — 52 Sabiniani Capitonem fe-

LIB- IU TM - : 3

| blicus. Quod fi poft aliquod tempus ad priorem alueum re-
uerfum fuerit flumen, ruríus nouus alueus eorum effe incipit,
quiprope ripam eius praedia poífident. ^ $. 24. Alia fane
caufa eft, fi cuius totus ager inundatus fuerit: neque enim
inundatio fundi fpeciem commutat. Et ob id fi recefferit
aqua, palam eft, eum fundum eius manere , cuius et fuit.
$- 25. Cum ex aliena materia fpecies aliqua facta fit ab aliquo
quaeri folet, quis eorum naturali ratione dominus fit: vtrum
I$, qui fecerit, anille potius, qui materiae dominus fuerit:
vt ecce, fi quis ex alienis vuis, aut oliuis, aut fpicis, vinum
aut oleum, aut frumentum fecerit 59: aut ex alieno äurö,
velargento, velaere vas aliquod fecerit: velex alieno vino
et melle mulfum mifcuerit: vel ex medicamentis alienis em-
plaftrum, aut collyrium compofuerit: vel ex aliena lana vefti-
mentum fecerit: vel ex alienis tabulis nauem , vel armarium
vel fubfellium ** fabricauerit. Et poft multas Sabinianorun;
et Proculeianorum ambiguitates ?? placuit media fehtentia ex-
iftimantium , fi ea fpecies ad ?? materiam reduci poffit, eum
videri dominum eífe, qui materiae dominus fuerit: Ífi non
poffit reduci, eum potius intellegi dominum, qui fecerit. Vt
ecce vas conflatum poteft ad rudem maffam 5* aeris, vel ar-
genti, vel auri reduci: vinum autem, vel oleum, aut frumen-
tum, ad vuas, et oliuas, et 55 fpicas, reuerti non poteft, ac
ne mulfum quidem ad vinum et mel refolui poteft. Quod f
partim ex fua materia, partim ex aliena fpeciem aliquam fece-
rit quis **?, veluti ex fuo vino et alieno melle mulfum mifcue-
rit, aut ex fuis et alienis medicamentis emplaftrum aut colly-
rium, aut ex fua lana et aliena veftimentum fecerit : dubitan-
dum non eft, hoc cafü eum effe dominum, qui fecerit: cum
non folum operam füam dedit ?? , fed et partem eius materiae
praeftauit. $. 26. Si tamen alienam purpuram veftimento
füo quis intexuit ?*: licet pretiofioreft purpura 5?, acceffio-
nis vice cedit veftimento: et qui dominus fuit purpurae, ad-
uerfus eum, qui fübripuit, habet furti a&tionem et condiétios
nem, fiue ipfe fit, qui veftimentum fecit, fiue alius. Nam
extinctae res, licet vindicari non poffint, condici tamen a fu-
ribus, et quibufque ? aliis poffefloribus poffunt. $. 29.. 91
duorum materiae ex voluntate dominorum confufae fint , to-
tum id corpus, quod ex confufionefit, vtriufqdue commune
eft, veluti f qui vina fua confuderint, aut maflas argenti vel
auri conflauerint. Sed et fi diuerfae materiae fint, et ob id
propria fpecies fa&ta fit, forte ex vino et melle mulfum, aut
ex auró et argento eleCctrum, idem iuris eft: nam et eo cafu
communem efle fpeciem non dubitatur. Quod fi fortuitu, et
non voluntate dominorum confufae fuerint, vel diuerfae mate-
riae, vel quae eiusdem generis funt 5*, idem 9? iuris effe pla-
cuit. — $. 38. Quod 1i frumentum Titii frumento tuo mix-
: | * tum

s 1 j h!
cuti fauebant ei, cuius effet materia, Proculiani Labeonis affeclae contende- .
baut formam materia eífe praeftantiorem, L. 7. $. 7. D. de acquir. ver. dom.
A CoSTA. Hal» maultam S. et Pr. ambignitatem. 53. Hal. inferitpriorez et ru-
deis. — 54 Hal. materiam. 5$5 Hal. vel. ol. vel. 56 Et res aliena fit
acceífionis loco : fi non eft, fecundum veteres Iuzis au&ores, res fit communis
L. 27. $. vlt. D..de acquir. ver. domin., ex qua hunc $ fapplendum cenfct;
COSTA. 57 Hal dederit , et mox 'praefüiterit. 58 Hal. zntexaerit,
59 Hal. fit purpura, tamen. 6o Sic Theophilus zXyry, et Hal. quibus-
que, id eft, quibuscunque. — Contius vero et Charondas ex omnibus MSS. qui-
busdam , eamque lecionem, vt veriorem, probant ob L. vit D. de R. V.
oTTO. Dicces: nemo nifi a fure eiusque heredibus rem (uam condicere'poteft,
L. vlt. D. vfufr. quemadm. cau. $. 14. I. de Action. Refpondeo, rem ipíam
extinctam autem, id eft, extin&tae rei aeftimationem condici poffe non tantum
a furibus, fed a quibuscunque aliis poffefforibus. A Co s T A. 61 Hal. zel
ei. gen. muateriae, vel diuer[ae. 62 Apud TheBphilum olim: 8 TO XUTO
ysvyoero, nonidem erit , contra L. 3. $. f. D. de R. V.et L. 92. D. b. t. ex
qua b. $. tranfcriptus eft: fed Forner. lib. t11. Seledt. cap. 30. et Charondas P. 1,
vnà literà adie&a legunt 72T0 xuT0. Contius, Matthaeus auus et Rittershufz

b. . 'Theophilum culpant, Optime Fabrotus fecundum regios Codd. 8 omifit;

E atqua

J INSTITVTIONVM

tum fuerit, fi quidem ex voluntate vefira, commune erit ** ,
quia fingula corpora, id eft fingula grana, quae cuiufque pro-
pria fuerunt, ex confenfu veftro communicata fünt, . Quod fi
cafu id mixtum fuerit, vel Titius id mifcuerit fine tua volun-
tate, non videtur commune effe, quia fingula corpora in fua
fubftantia durant: 9* nec magis iftis cafibus commune fit fru-
mentum, quam grex intellegitur effe communis, fi pecora Ti-
tii tuis pecoribus mixta fuerint. Sed íi ab alterutro veftrum
totum id frumentum retineatur, in rem quidem aCtio , pró

22..

modo frumenti cuiufque competit, arbitrio autem iudicis con-
tinetur, vtipfe aeffimet, quale cuiufque frumentum fuerit.

$. 29. Cum in fuo folo aliquis ex alieria materia aedificauerit,
ipfe intellegitur dominus aedificii, quia omne, quod 9? inae-
dificatur, folo cedit. Nec tamen.ideo is, qui materiae domi-
nus fuerat, definit dominus.eius effe; fed tantifper neque vin-
dicare eam poteft, heque ad exhibendum de ea re agere, pro-
pter legem duodecim tabularum, qua cauetur, ne quis tignum
alienum aedibus. fuis iunctum 55, eximere cogatur, fed du-
plum pro eo.praeftet per aCtionem , quae vocatur de tigno
iniun&to 9*. | Appellatione autem tigni omnis materia fignifi-
catur, ex qua aedificia fiunt. Quod 1deo prouifum eft ,. ne ae-
dificia refcindi necefle fit.
fit aedificium,. poterit materiae dominus, fi non fuerit duplum
jam perfecutus 9?, tunc eam vindicare, et ad exhibendum de
6a re agere. $. 30. Ex diuerfo fi quis in. alieno folo fua *?
materia domum aedificauerit, illius fit domus, cuius t folum
eft. Sed hoc cafu materiae dominus proprietatem .eius amit-
tit, quia voluntate eius intellegitur alienata, vtique fi non i-
gnorabat, fe in alieno folo aedificare: et ideo, licet diruta fit
domus, materiam tamen vindicare non poteft. Certe illud
conftat, fi in pofleffione conftituto aedificatore, foli dominus

Sed fi. 5* aliqua ex caufa dirutum.

4

petat domum fuam. effe, nec foluat pretium materiae, et mer--

cedes fabrorum , poffe eum per exceptionem doli mali repelli:

'vtique fi bonae fidei poffeffor fuerit, qui aedificauit. . Nam fci- .

enti alienum folum elfe, poteft obici culpa, quod aedificauerit
temere in eo folo, quod intellegeret** alienum efle.. . $. 31.
Si Titius alienam plantam in folo fuüo pofuerit , ipfius erit.
Et ex diuerfo, fi Titius fuam plantam in Maeuii folo pofuerit,
Maeuii planta erit, fi modo vtroque cafu radices egerit: ante
enim quam radices egerit, eius permanet, cuius et *?^. fuerat.
Adeo autem ex eo tempore, quo radices agit *? planta, pro-
prietas eius commutatur, vt fi vicini arbor ** ira terram "Titu
prefferit, vt ineius fundum radices egerit, 'Titii effici arborem
dicamus : rationem **5 enim non permittere, vt alterius arbor
effcintellegatur, quam cuius in fundum radicesegifiet *?, Et
ideo prope confinium 77 arbor pofita, fi etiam in vicini fun-
dum radices egerit,, communis. fit. $. 32. Qua ratione au-
tem plantae, quae terrae coalefcunt, folo cedunt, eadem rati-
one frumenta quoque, quae fata funt, folo cedere intellegün-
tur, Ceterum ficutis, qui in alieno folo aedificauerit *5, fi
ab eo dominus petat aedificium , defendi poteft per exceptio-

atque ita Harmenop. Ib. 11. tit. 1. $. 31. OT TO. 63 Hal efl. ^ 64 Hal.
inferit Sed. 65 Hal. inferit folo. 66 Ita Florentiae in L. 7. $. ro. D.
b. t. quidam vero Codd. viu£tum ,-quos probat Contius: in quibusdam Charon-
dae iniumüum: atque ita Cuiacius hic verfu feq. de tiguo inzunctos id quod Fa-
brotus ad Theophil. ex Liuio afferere conatur: at res plana eft ex verbis Legis
xi Tabb. TIGNVM IVNCTVM AEDIBDVS apud Feftum, et t. t. D.
de tiguo iwndto. Non etiam probo, quod Cl. Noodt ad D. pag. 19 3. ab illis
ftat, qui verba finalia P. $. fi won. fuerit duplhm iam perfecutus ideo eiiciunt ,
quod in d. L. 7. $. 10. D. de A. R. D. non reperiuntur: nonne enim Tribuni-
ano ea addere licuit? Vid, Flenum Jb. ir Diatr. c. 7. oO r TO. 67
Hal. iuwndo. 68 Hal Qzuod f '69 Hal. coufecutus. - 70
Hal. ex fa. 71 Hal. zntelligebat. 72 Apud Hal. deeft et. 75 Hal
egevit. 74 Gaius in L. 7. $. 13. D. b. t. de hominis demergentis preffio-
ne loquitur: S; vicimi arborem ita terra prefferím: ac fimiliter hic legendum
videtur Marcilio Interpr. X11. T'abb. pag. 177. ne verba b. $. finalia fint contra-
tia: idem Hotmano placuit /. $. Magio lib. 1V.. Mifc. c. 7. et Menagio Amoen.
6 9. $i vicini arborem ita terra. Titins prefferit. Virgil. i&« 11.. Georg.. v. 346.

*

.perit.

- plis negat Noodt Probab. lib. 1. c. 7.

LIBOILo Tb h

nem doli mali, fecundum ea, quae diximus; ita eiusdem ex-
ceptionis auxilio tutus effe poteft is, qui alienum fundum fua -
impenía bona fide *? conferuit. $. 33. Literae quoque, li-
cet aureae fint, perinde chartis membranisque cedunt, ac folo
cedere folent ea, quae inaedificantur, aut inferuntur: ideoque
fi in chartis, membranisue tuis carmen vel hiftoriam, vel ora-
tionem /Titius fcripferit, huius corporis non Titius, fed tu do-
minus effe videris. Sed fi a Titio petas tuoslibros, tuasue
membranas, nec impenfas fcripturae foluere paratus fis, pote-
rit fe Titius defendere per exceptionem doli mali, vtique fi ea-
rum chartarum membranarumue poffeffionem bona fide nactus
eft. |...$..34. Si quis in aliena tabula pinxerit, quidam pu-
tant *? tabulam picturae cedere: aliis videtur picturam , qua-
liscumque fit, tabulae cedere. Sed nobis videtur melius effe,
tabulam picturae cedere. Ridiculum eft enim, picturam Apel-
lís vel Parrhafii in acceifionem viliffimae tabulae cedere. "Vn--
de fi a domino tabulae imaginem pofüidente, is, qui pinxit,
eam petat, nec foluat pretium tabulae, poterit per exceptio-
nem doli mali fubmoueri. At fi is, qui pinxit, poffideat,
confequens eft, vt vtilis aCctio domino tabulae aduerfus eum
detur: quo cafu fi non foluat impeníam picturae, poterit per
exceptionem doli mali repelli, vtique fi bona fide poffeflor fue-
ritille, qui picturam impofuit. Illud enim 3* palam eft, -
quod fiue is, qui pinxit, fubripuit tabulam 9??, fiue alius,
competit domino tabularum furti aCtio. . $. 35. Siquisa -
non domino , quem dominum effe crediderit, bona fide fun-
dum emerit, vel ex donatione, aliaue qualibet iufta caufa ae- .
que bona fide acceperit, naturali ratione placuit, fructus, .
quos percepit, eius effe pro cultura et cura ?. Et ideo fi
poftea dominus fuperuenerit, et fundum vindicet, de fru&ti-

bus ab eo confumptis agere non poteft. |Ei vero, qui alienum

fundum fciens poffederit, non idem conceffum eít. Ítaque
cum fundo etiam fructus , licet confumpti fint, cogitur refti- -
tuere..;. $: 306. Is äf*', ad quem víusfructus fundi pertinet, ;
non aliter fructuum dominus efficitur, quatim fi ipfe eos perce-
Et ideo licet maturis fruCctibus, nondum tamen per- .
ceptis, deceflerit, ad heredem 9? eius non pertinent, fed do-
mino proprietatis adquiruntur. Eadem fere et de colono di-
cuntur. $. 37. in pecudum fructu etiam foetus eft, ficut
ili 55, etlana. 1taque agni, hoedi, et vituli, et equu--
li, et fuculi ftatim naturali iure ?* dominii fructuarii funt:
partus vero ancillae in fructu non eft: itaque ad dominum pro-
prietatis pertinet. Abfurdum enim videbatur hominem in fru-
Ctu effe, cum omnes fructus rerum natura gratia hominis
comparauerit 99?, ^. $. 38. Sed [i gregis vfuümfructum quis

-habeat, in locum demortuorum capitum ex foetu fructuarius

fummittere debet (vt ?? Iuliano vifum eft) et in vinearum de-

"mortuarum, vel arborum locum, alias debet fübftituere: recte

enim colere, et quafi bonus paterfamilias vti debet. $. 39.
; - : * . * * l *,
Thefauros, quos quisque ?? in loco fuo inuenerit, Diuus Ha-

drianus, naturalem aequitatem fecutus, ei conceflit, qui ?*
: j digeso N inue-
premes virgulta per agros. o T T O. 725 Hal. vatio, et mox permittit. 76

Hal. egerit. 77 Confinium proprie eft tota illa latitudo quinque pedum,
quae ex L. XIL. Tabb. etex L. Manilia inter duos agros relinquitur. A CoST A.
78 Hal. aedificauit. 79 Voces bona fide non habet Gaius in d. L. 9. D. b. t
Sed re&e a 'Tribuniano additae funt. Pro comferuit, mallem confewit. o Y T Q.
Hal. confeuit. 80 Hal. patat. 81 Quidam malunt autem. o T To. 82,
Hal. tabulas. 83 Sed an haec verba' pro cultura et cura. diuerfum quid et
feparatum notant? lta credidit Accurfius, et cenfuit Cuiacius, immo et Ian. a
Cofta, quem hic contuliffe neminem poenitebit; fed hoc ipfum idoneis exem-
! Sunt autem fru&us bonae fidei poffeffo-
ris non pro qualiquali cultura et cura, ((nam et malae fidei poffeffor fundum
colit curatque) fed quod ius colendi curandique fundum, illi, vt quafi Domino
competat. — $4 Hal. addit vero. 85 Hal. baeredes. 86 Hal pilus.
87 Gaius in L. 28. D. de vfur. Statim pleuo iure funt bonae fidei poffefforis , et
fructuarii : et mox , bominum gratia comparauerit. o'T'TO. $8 Verior for-
te ratio in. L. 27. D. de bered. petít. , ancillas comparari, non vt paridnt,.
fed vt feruiant MARCILIVS. — 89 Hal inferitet. — 9o Mal4wi. ^ 9x
' Ba

ais d --

T CNISEN ) T W

INSTITVTIONVM LIB.IL TIT.L 1L IIL - ' 23

inuenerit. Tdemque ftatuit, fi quis in facro, aut religiofo lo-
co fortuito cafuü inuenerit ??, — At fi ?? quis in alieno loco ,
non data ad hoc opera , fed fortuito inuenerit: dimidium in-
uentori, dimidium domino foli conceffit. Et conuenienter fi
quis in Caefaris loco inuenerit, dimidium inuentoris, dimidi-
um Caefaris effe ftatuit. Cui conueniens eft, vt fi quis in fi-
fcaliloco, velpublico, velciuitatis inuenerit: dimidium ipfius
effe ?^, dimidium fifci, velciuitatis. $. 40. Per traditio-
nem quoque iure naturali res nobis adquiruntur. Nihil enim
tam conueniens eft naturali aequitati, quam voluntatem domi-
ni volentis rem füam in aliumtransferre, ratam haberi: et id-
eo, cuiuscumque generis fit corporalis res, tradi poteft, et a
domino tradita alienatur. taque ftipendiaria quoque et tribu-
taria praedia ?? eodem modo alienantur. Vocantur autem fti-
pendiaria et tributaria praedia, quae in prouinciis funt: inter
quae nec nonet Italica praedia, ex noftra Conftitutione nulla eft
differentia: fed fi quidem ex caufa donationis, aut dotis,
aut qualibet alia ex caufa tradantur, fine duhio transferuntur.
$. 41. Venditae vero res, et traditae, non aliter emptori ad-
quiruntur, quam fi is venditori pretium foluerit, velalio mo-
do eifatisfecerit: veluti expromiffore , aut pignore dato.
Quod cauctur quidem etiam lege ?* duodecim tabularum, ta-
men recte dicitur et iuregentium , id eft, iure naturali id effici.
Sed fi is, qui vendidit, fidem emptoris fecutus eft ?*, dicen-
dum eíft, ftatim rem emptoris fieri. $. 42. Nihil autem in-
tereft, vtrum ipfe dominus tradat alicui rem ??, an voluntate
eius alius.
negotiorum adminiftratio a domino permiffa fuerit, isque ex
his negotiis rem vendiderit, et tradiderit, facit ?? eam acci-
pientis ^??., $. 44. Interdum etiam fine traditione, nuda
voluntas domini fufficit ad rem transferendam, veluti, f rem ,

uam tibi aliquis commodauit, aut locauit, aut apud te depo-

íuit, vendiderit *?* tibi, aut donauerit *??. Quamuis enim
ex ea caufa tibi eam non tradiderit: eo tamen ipfo, quod pati-
tur tuam efle , ftatim tibi adquiritur proprietas, perinde ac fi
eo nomine tradita fuiflet. $. 45. Item fiquis merces in
horreo depofitas vendiderit, fimulatque claues horrei tradiderit
emptori , transfert proprietatem mercium ad emptorem.
$. 46. Hoc amplius, interdum et in incertàm perfonam collata
voluntas domini transfert rei proprietatem: vt ecce Praetores,
et Confules, qui *?? miffilia iactant in vulgus, ignorant quid
eorum qnisque fit excepturus: et tamen quia volunt quod
quisque exceperit, eius effe , ftatim eum dominum efficiunt.
$. 47. Qua ratione verius effe videtur, fi rem pro derelicto a

Kal. inferit eos. 92 Scilicet in L. s. $. 10. D. de zure fifci Diui Fratres
theíauri reperti in loco íacro et religiofo dimidium fifco vindicant, et faepe
variaíle Principes in hoc iure egregie docet Cuiacius Ix. Obf. :7. Praetulit au-
tem Imperator Hadriani fententiam aequitati naturali innixam. MAX CILIVS.
Pugnam tamen hanc alia ratione fublatam vult jo. van de Water Obf. lib. 11.
€. 3. legemque de locis publicis religiofis, Imperatorem de priuatis, conten-
dit. 93 Guil. Forner. lb. 1. felecl. c. 26. copulatis hifce verfibus, legen-
dum putabat ac fi, quem Cuiacius merito refellit /;b. 1X. O&f. c. 37. aliud e-
nim eft TO xuTO- apud Theophilum , aliud 0 XUTOg, ct abíurde flatmit, et
Cconceffit dixiflet. — Re&te etiam paullo poft Cuiac. vel ciuitatis hic retinet, quae

in notis prioribus expunxerat: Theophilus £v Wolzrmtä TOTTU. O T T O. 94.
Xal. addit debeat, et. 95 Videntur autem ftipendiaria et tributaria praedia

fuifle, quae, ab hoftibus capta, populus Rom. vel princeps iisdem deui&is
hoítibus, quorumdam dignitate, gratia, aut amicitia motus, reitituebat, cum
impofitione tamen oneris, vel certae partis fru&uum , vel certae pecuniae, fibi
tamquam directo domino foluendae. Dire&um enim dominium illorum praedi-
orum retinebat populus Rom. Víum autem feu poffeffionem relinquebat deuidis
hoftibus, impofitis tributis et ftipendiis, Fuere talia in prouinciis, ad differen-
tiam praediorum [talici foli, quae vt iure femper optimo donata funt, ita et
immunia ct libera a tributis et ftipendiis erant. Quo fiebat, vt ipía alienari
mancipatione poffent, prouincialia non nifi traditione fola naturali. A Co s T A.
96 Hal. Quod quanquam cauetur ex lege. 97 Hal fuerit. 98 Hal. ad-
éut fuam. 99 Hal jfaciet. IOO Vulgo additur: cwi eiws vei poffeffio
perinifa[it. Cuiacius auctore Theophilo et Gaio ia L. $. $. 3. D. b. t.. ex-

$. 43. Qua ratione, fi cui libera vniuerforum.

domino habitam óccupauerit quis, ftatim eum dominum effici,
Pro derelicto autem habetur, quod (dominus ea mente abiece-
rit, vtid * ?* rerum fuarum effenolet*?5: ideoque ftatim domi-
nus *?$ effe definit. $. 48. Alia *?? caufa eft earum rerum,
quae in tempeftate maris *??, leuandae nauis caufa, eiciuntur.
Hae enim dominorum permanent, quia palam eft, eas non eo
animo eici, quod quis eas habere non vult *??, fed quo ma- .
gis cum ipfa naui maris periculum effugiat. Qua de caufa fi
quis eas flu&tibus expulfas, veletiam in ipfo mari naCtus, lu-
crandi animo abftulerit: furtum committit. Nec longe difce-
dere videntur ab his, quae de reda currente, non intellegen-
tibus dominis, cadunt, |

IIT I
DE REBVS INCORPORALIBVS *.

Q v AEDAM praeterea res corporales fünt, quaedam incor -
porales. $. 1. Corporales hae funt, quae fui/inatura ?
tangi poffunt: veluti fundus, homo, veftis, aurum, argen-
tum, et denique aliae res innumerabiles. $. 2. Incorpora-
les autem fünt, quae tangi non poffunt: qualia funt ea, quae
iniure confiftunt: ficut hereditas, vfusfruCtus, vfüs, obliga-
tiones quoquo modo contrattae, Nec ad rem pertinet, quod
in hereditate rés corporales continentur: nam ? et fruCtus, qui
ex fundo percipiuntur, corporales funt, et id, quod ex aliqua
obligatione nobis debetur, plerumque corporale eft: veliuti,
fundus, homo, pecunia, Nam ipfum ius hereditatis et ipfum
ius vtendi fruendi, etipfum ius obligationis, incorporale eft.

.$. 3. Eodem numero fünt iura praediorum vzbanorum et rufti»

corum, quae etiam ferüitutes vocantur.
Adixo il .
DESERVITVTIBVS & -
VSTICORVM praediorum iura fünt haec: iter, aCtus,
via, aquaeduCtus. ter eft ius eundi ambulandi homi-
nl?, non etiam iumentum agendi ?, vel vehidulum. Attus
eftius agendi, vel iumentum, vel vehiculum. Itaque * qui
habet iter, actum non habet: qui aCtum habet, et iter habet,
eoque vti poteft, etiam fine iumento. Via eft ius eundi , et
agendi, et ambulandi: nam etiter, etactum in fe continet
via. Aquaeduttus eft ius aquae ducendae per fundum alienum..
$. r. Praediorum vrbanorum feruitutes füunt ^, quae aedificiis
inhaerent: ideo vrbanorum praediorum dictae, quoniam aedi-
ficia omnia , vrbana praedia * appellamus , etfi in villa aedifi-

cata fint 5. Item vrbanorum praediorum feruitutes fuünt hae,

vt

punxit. Hotmanus pro poffeffo legit potefas. o T TO. — Apud Hal. leguntur ver-
Da éernÁBE 1oI Hal. commodaaerit, a. locauerit , a. a. t. depofuerit,
poftea aut vendiderit. 102 Ex gloffis irrepfit in Vulgata: aut dotis nomine
dederit. o'Y T 0. Habet haecHal. - 103 Hal cum. IO4 Vulgata addit z»z
numero ex gloffa. o T T 0. Exftat apud Hal. 105 Hal,.zolit. 106 Hal. inferit
eius. — XO'7 Hal. inferit fane. 108 Apud Hal. decft maris. 109 Hal, zielit.

1 Hal de rebus corporalibus et. incerporalibus. 2 Apud Hal. deeft faé
matura. 53 Hotman. lb viit. Obf. c. 4. et ad b. $. expungit mam ;
quia tergemina hic occurrit obie&io, cui tergemina refponfio fubiicitur: fed
magis elt, vtad vnam dubitandi rationem refpondeat: pofterius autem z idem
valet, quod fed, vt alibi $. 2. de codicill. $. 10. de ber. quae ab int., et € con-
trario fed faepe ponitur pro nam , enim, vti Stewech, ad Vebet. lib. 1. c. 1.
variis exemplis docuit. o T T O.

1 Hal. addit praedioram. 2, Et equitandi, *L. 2. D. de Seruit. praed.
vufl. Et fella geítatoria et lectica vehendi, L. 7. D. eod. Ambulare autem eft
fpatia facercet in fua vcítigiarefleGere, licet hoc non vtilitatem praedii, fed vo-
luptatem et fanitatem hominis refpiciat. A Co ST A. KHal, bominis, 3 Hotman,
armentum agendi , vt boues contineantur , et verfu feq. agendi armentum , mon etiam
vebiculum. o T'YO. . 4 Hal. fta. 5 Quia nihil de vehendo, quod viae
proprium eft, FHotmanus pro ewndi, legit awebendi : Connanus, Donellus,
W'efenbecius, Rittershuf. et Grotius minus abeunt, legentes vebundi, vel ve-
beudi. o'Y' YO. Aliam viam ingrediens L, a Cofta, putat, viam ita differre ab
adiu, quod in hoc quidem ire, non ambulare liceat, in illa vero et ambulate,
6 Haladdit buae, — 7 Vox praedjaabeft a quibusdam Contii, 9 TT Q, 8 Ab.

bag

E.

. prietatem reuerti.

*

24. INSTITVTIONVM .LIB.IL TIT. HIL IV. V.

vt vicinus onera vicini fuftineat: vt in parietem eius liceat vi-
cino tignum immittere: vt ftillhicidium, vel flumen recipiat
quis in aedes fuas, vel in aream, vel in cloacam; vel non re-
cipiat ?, et ne altius tollat quis aedes fuas, ne luminibus vici-
ni officiat. $. 2. In ?? rufticorum praediorum feruitutes
quidam computari reCte ** putant aquae hauftum, pecoris ad
aquam adpulfüm, ius pafcendi, calcis coquehdae, arenae fo-
diendae. $ .3. Ideo autem hae feruitutes praediorum appel-
lantur, quoniam fine praediis conftitui non poffunt. -Nemo e-
nim poteft feruitutem adquirere vrbani vel ruftici praedii, nifi
qui habet praedium; nec quisquam debere *7*, nifi qui habet
praedium *?, — '$. 4. Si quis velit vicino aliquod ius coüfti-
tuere, pactionibus atque ftipulationibus id efficere debet. Po-
teft etiam teftamento quis heredem füuum damnare , ne altius
tollat aedes fuas, ne luminibus aedium vicini officiat: vel vt
patiatur, eum tignum in parietem ** immittere, vel ftillicidi-
um habere: vel vt patiatur, eum per fundum ire, agere, a-
quamue ex eo ducere. : : !

TT LV.
DE VSVFRVCTV.

Vs VSFRVCTV S eft ius alienis rebus vtendi fruendi, falua
rerum fübftantia. Eftenim * ius in corpore: quo fubla-
to, et idipfüm ? tolli neceffeeft. — $. r. Vfustructus a pro-
rietate feparationem recipit: idque pluribus modis accidit.
tecce, fi quis vfumfructum alicui legauerit: nam heres nu--
dam habet proprietatem, legatarius ? v(umfructum. |Et con-
tra, fi fundum legauerit , deducto vfufructu : legatarius nu-
dam habet proprietatem, heres vero vfumfructum. . Item alii
vfumfructum, alii deducto eo fundum legare poteft, Sine te-
ftamento vero fi quis velit vfumfructum alii conftituere, pa-
&ionibus et ftipulationibus id efficere debet. Ne tamen in v-
niuerfum inutiles effent proprietates , femper abícedente vfu-
fructu: placuit certis modis extingui vfüamfruCtum, et ad pro-
$. 2. Conítituitur autem vfusfructus
nontantum in fundo, etaedibus, verum etiam in feruis, et
iumentis, etceteris rebus: exceptis iis, quae ipfo vfu confu-
muntur, Nam haeres neque naturali ratione, neque ciuili re-
cipiunt vfumfructum: quo ^ numero funt vinum, oleum,
frumentum , veftimenta : quibus proxima eft pecunia nume- -
rata. Namque ipfo vfa affidua permutatione quodammodo ex-
tinguitur. Sed vtilitatis cáufa Senatus cenfuit ?, pofífe etiam
earum rerum vfümfructum conftitui: vt tamen eo nomine he-
redi vtiliter caueatur. ltaque fi pecuniae vfusfructus legatus.
fit, ita datur legatario, vt eius fiat, etlegatarius fatisdet he-
redi detanta pecunia reftituenda, fi morietur, aut capite minue-
tur. ;Ceterae quoque res ita traduntur legatario, vt eius fiant:

hac communi doGrina folus recedit Neratius, qui praedia diftinguit loco,
non genere et vfu L. z. D. de feruit. vufl. praed. L. 4. $. olt. D. iu quib. cauf.
pign. vel bypothb. & COS'T A. 9 Pofteriora tria verba male ab Haloandro
detracta funt, quae in Charondae et Contii libris veteribus leguntur. o T T O.
Apud eundem deeft quoque fequens et. IO Totum P. $. Hotmanus princi-
pio huius tit. vt loco fuo motum, fubiungit. o T To. Hal. habet Zzter. II
Alii hoc re&e fieri non putabant, quod non proprie ad praedia hae feruitutes
pertinerent, L. 4. D. de feruit. vufl. praed. — Et ita veteres Grammatici, vt Ser-
uius docet, duostantum libros Virgilii dicebant Georgicos, et pertinere ad. vti-
litatem. rufticam , tertium et quartum, in quibus tra&tatur de pecoribus, apibus
et cura hortorum, nonadmitiebant. A Cos T A. 12, Itaet Theoph. In omni-
bus Charondae debet. o r r ó. 13 Apud Hal. deluntverba mec qu. d. 9. q. b.
praedium. 14 Hal addit fuum.

1 |ta ex Theoph. et L. 2. D. h. t. legendum eft pro astem, quod Cha-
rondas P. ]. et 'Galuanus confirmant de vfufr. c. 4. $. 3. inprimis Ricc. Vind.
iur.c. $. O TT O. 2, Hal. zpfum. 5 Hal addit vero. 4 Hal. inferit.
in. 5 Quod fa&um eft poit tempora Ciceronis, vt argumento funt^ Topica
eius, in quibus negat eiusmodi rerum vfumfru&tum effe, et verifimiliter tempo-
tibus Augufti, arg. L. 3. D. de vfufr. ear. rer. MARCILIVS. Quid argu-
menti fit in ea lege non video. — Nerta Pater fuüb Tiberio maxime floruit, et a-

lias conftat, Senatum non nifi fub "Fiberio coepifíe loco populi confuli.. — 6 j

" ftra ftatuit Conftitutio.

fed aeftimatis his, fatisdatur, vt, fi morietur, aut capite mi-
nuetur, tanta pecunia reftituatur, quanti hae fuerint aeftima-
tae. Ergo Senatus non fecit quidem earum rerum vfumfru-
C&um (nec enim poterat) fed per cautionem quafi vfumfru-
Ctum conftituit. $. 3. Finitur autem vfusfructus morte fru-
Cuarii $, et duabus capitis deminutionibus, maxima et me-
dia, et non vtendo per modum et tempus. .Quae omnia no-
Item finitur vfusfrutctus, fi domino
proprietatis ab vfufructuario cedatur (nam cedendo extraneo,
nihil agit ^) vel ex contrario, fi fruCtuarius ? proprietatem rei
adquifierit: quae res confolidatio appellatur. .Eo amplius con-

| ftat, fi aedes incendio confümptae fuerint, vel etiam terrae

motu, vel vitio fuo corruerint, extingui vfumfructum, et ne
areae quidem vfümfructum deberi. $..4. Cum autem fini-

tus fuerit vfusfructus , reuertitur fcilicet ad proprietatem, et.

ex eo tempore nudae proprietatis dominus incipit plenam in re
habere poteftatem, , !

. .. DE VS5V ET HABITATIONE.
ä ISDEM iflis modis, quibus vfüsfructus conftituitur, etiam

nudus vfus conftitui folet, iisdemque illis modis finitur,

q;'u,i'bus et vfüsfructus definit. .. $. 1. Minus autem fcilicet *

iuris eft in vfu, quam in vfüfruCtu: namque is, qui fundi nu-

dum.hàbet vfum, nihil vlterius habere intellegitur, quam vt
oleribus, pomis, floribus, foeno, ftramentis, et lignis ad v-
fum cottidianum vtatur: in eo quoque ^ fundo hactenus ei
morarilicet, vt neque domino fundi moleftus fit, neque iis,

. per quos opera ruftica fiunt, impedimento: nec vlli alii ius,

*

quod habet, aut locare, düt vendere, áut gratis concedere po-
teft: cum is , qui vfumfruttum habet, poteft ? haec omnia
facere. $. 2. Item is, qui aedium vfum habet, hactenus
ius habere intellegitur, vt ipfe tantüm habitet *; nec hoc ius
ad alium transferre poteft: et vix receptum effe videtur, vt
hofpitem ei recipere liceat: fed cum vxore fua liberisque fuis,
item libertis, nec non aliis liberis perfonis, quibus.non minus
quam feruis vtitur, habitandi ius habet ?. |.Et conuenienter u
ad mulierem vfus aedium pertineat, cum marito ei habitare
licet $. — $. 3. Itemis, ad quem ferui vfus pertinet, ipfe
tantummodo operis , atque miniíterio eius vti poteft: ad ali-
um vero nullo modo ius fuum transferre ei conceffum eft.
Idem fcilicet iuris eft et in iumentis ?. $. 4. Sed ? fi pe-
corum, veluti *? ouium , vfus legatus fit, neque lacte **,
neque agnis, neque lana vtetur víüarius, quia ea in fructu
füunt, Plane ad ftercorandum agrum fuum pecoribus vti po-
teft. /— $. 5. Sed fi cui habitatio legata, fiue aliquo *? modo.
conftituta fit, neque vfus videtur, neque vfusfru&tus, fed
Hal. efufrutluariz. 7 Hal agitwr. Nihil agitur fcilicet eius rei, de qua
hic fermo eft, puta, de modis finiendi vfumfru&um, ita, vt cedendo extraneo,

| quod facere poteft vfufru&tuarius, nihil agatur, quo '"víusfru&tus. definat, Ita

nodum foluit, et cedi potuifle vfumfru&um docet 1o, van de Water Obf. lib. nt,
C€. 11, .. 8 Hal. vfufrutluavius. : PO «

Y Apud Hal deelt fcilicet. 2, Hal. u eoque. 5 Hal pof[it. 4
Hal. znbabitet. 5 Hal. babeat. 6 Hal. licest. ^ ^*7 Hal. tantum opera.
8 Hal. zumento. 9 Hal. inferit et. IO Similiter Theophilus, et Cha-
rondas in quibusdam Codd. reperit; vt veluti idem fit, quod puta, in L. 12.
$. 2. D. b. t. oucs enim praecipue pecoris voce intelligebantur. Scipio autem

Gentilis ljb. 1. Parverg. c. j. pecorum wel ouium eodem modo 'hic pofita ait,

vti znorbi vitiiue in Aedilitio edi&o, XOTO T oZv'rä', in L. :. D. de Aedil.
ed. et in lege Aquilia quadrupedem vel pecndem L. 2. D. ad. L. Aquil. Dici etiam
poffet, voculam zel hicnon diftinguere, fed idem notare, quod et; ficut in $.
3. de oblig. quae ex del. L. 11. $. 1, D. de Public. in vem. L. 4. C. de V. S.
et alibi apud Cl. Noodt ad Dig. pag. 330. Porro in d. £. 12. legitur: baec e-
nim magis im frudhu effe: fed illud magis J'erindg accipitur, et omitti potuit,
oTTO. Hal. vel. 1I Modico tamen la&is vti poteft, £. 22. $. ». D. b. t.
immo hoc ius fuiffe admodum controuerfum , quosdam plus dediffe vfuario ,
quosdam minus, recte animaducrtit A COSTA, 12 Rittershuf. addit alio.

OTTO,.

dA£ UE p p uD ". p -- ————Ó

)«
T
tne
Dini-

v M

i

m
Itür,
xt!
ll
D vt
] Y-
&l
llj

"

il

n
e.
j
l

u
] o
mädo
fl
quafl
: qua
"4neoy
u
jj

t
: Qu
Ht
antetm
| üffa.
Al
eriam
[
y, 5
u u
mlif.
hh
irio»
al
1 Q

. degere , fed etiam aliis locare.

" poffetfarum, lex Iulia et Plautia.

— fcripferit folis. o Y Y O.

ANSTITVTIONVNELLIBSIESS TIT, : VE - s . 25

quafi proprium aliquod ius: quam *? habitationem habenti-
bus, propter rerum vtilitatem, fecundum Marcelli fententiam,
noftra Decifione promulgata, permifimus, non folum ** in ea
$. 6. Haec de feruitutibus,
et vfufructu, et vfu, et habitatione dixiffe fufficiat. De here-

ditate *5 autem , etobligationibus fuislocisproponemus. Ex- |

pofuimus fümmatim, quibus modis iure gentium res nobis *^

^ adquiruntur: modo videamus, quibus modis, legitimo, et ciui-

liiure adquiruntur, —
SCCUEITACVL
DE VSVCAPIONIBVS', ET LONGI TEMPO-
RIS POSSESSIONIBVS ?.

iV;RE ciuili conftitutum fuerat, vt qui bona fide ab eo,
qui dominus non erat, cum crediderit ?, eum dominum

:

l

effe, rem emerit, vel ex donatione aliaue quauis iufta caufa

acceperit: is eam rem', i mobilis erat, anno vbique ^, fi im-
mobilis, biennio tantum in Italico folo vfucapiat ?, ne rerum
dominia in incerto effent. Et cum hoc placitum erat, putan-
tibus antiquioribus, dominis fufficere ad inquirendas res fuas
praefata témpora , nobis melior fententia fedit $, ne domini
iaturius fuis rebus defrudentur, neque certo loco benefici-
um lhoc concludatur: et ideo Conftitutionem füper hoc pro-

inuleauimus, qua caütum eft, vt res quidem mobiles per tri--

ennium, immobiles vero per longi temporis poffeffionem ( id

- eft inter praefentes decennio, inter abfentes viginti annis ) v-
Et his modis non folum in ftalia, fed * in . omni.

fucapiantur.
terra, quae noftro imperio gubernatur, dominia rerum , iufta
caufa poffeffionis praecedente, adquirantur. $. r. Sed ali-
quando , etiamfi maxime quis bona fide rem poflederit, non
tamen illi vfücapio vllo tempore procedit: veluti fi quis libe-
rum hominem, vel rem facram, velreligiofam, vel fernum
fugitiuum poffideat. ^ $.2. Furtiuae quoque res, et quae vi
polleffae fünt, nec fi praedicto longo tempore bona fide poflef-
íae fuerint, vfücapi poffünt: nam furtiuarum rerum , lex duo-
decim tabularum et lex Atinia 5 inhibent vfucapionem: vi
$. 3. ? Quod autem di-
&um eft, furtiuarum, et vi poffeffarum rerum vfucapionem
per leges prohibitam effe, non eo pertinet, vt ne ipfe fur,
quiue per vim poffidet, vfucapere poffit, (nam his alia ratio-
ne vfucapio non competit, quia Ícilicet mala fide poffident)
fed ne vllus alius, quamuis ab eis bona fide emerit, vel ex a-
lia caufa acceperit, vfucapiendi ius habeat, Vnde in rebus

mobilibus non facile procedit, vt bonae fidei poffelfori ^? vfü- -

capio competat. NNam qui ** alienam rem vendit **,' vel ex
alia caufa tradit, furtum eius committit. $. 4. Sed tamen

I4 Hotman. nondubitat, quin Inftinianus
16 Apud Hal. deeft uo/is.

oTTo. I3 Hal quanquam.

15 Hal. baeredstatibus.

1 Víucapioeft ex iure cinili, legibus nempe XII Tabularum et Prudentum |

interprctatione ; quo res mobilis anno vbique vno, res immobilis intra Italiam
biennio praefcribebatur, linterea erant res tam in Ítalia, quam extra Italiam v-
fucapioni non obnoxiae, vt feruitutes poft Legem Scriboniam víucapionem fer-
uitutum tollentem , praedia vedtigalia, interual'um quinque pedum , oninia de-
nique praedia prouincialia et in Italia pracdium , quod qminor contra SCtum do-
nauerát. - In his principali beneficio introdu&ta eft praeícripiio, feu exceptio
longi temporis, qua dominum rem eiusmodi .non. vfu. captam aut non víucapi
poflibilem vindicantem bonae fidei poffeffor repellebat, quae omnia Iuftinianus
in L. vn.. C. devfacap. transform. transfudit in vnum , et eandem fere vfucapionis
et praeíceiptionis fecit naturam. A COST A. 2, Sic quoque in MSS. Conti,
Charondae, Pacii, Galuani, et apud Theoph. no:j ,:.Lompä 96962/8 &0&3*50&'8-—4
«onévwy. Vulgata habet praefcriptionibus , quam Bachou. et Vinn. fequun-

tur: fed de his toto tit. ne verbum quidem; at longi temporis poffeffionis men- .

tio fit in pr. b. t. o T'T O. Hal. praefcriptionibus. 3 Hal crederet. — , 4 Hal.
addit vmo. —— 5 Hal vfucaperet. 6 Hal. refedit. 7 Hal. inferit etam.
$ Sic Florentiae in L. 4. $. 6. et L. 5 3. D. b. t. MSS. Contii ac Charondae;
et.xapud Gell. lib. xiv. c. vit. lib. xvit, c. 7. Omnes vero 'Theophili veteres

"AríAi0g vOUog, et apud Píellum Synopf. . 649. Qóyua " AFDuev; ! Pepós

id aliquando aliter fe habet: nam fi heres rem defun&to com-
modatam, aut locatam, vel apud eum depofitam, exiftimans
hereditariam effe, bona fide accipienti vendiderit, aut donaue-
rit, aut dotis nomine dederit: quin is, qui acceperit, vfuca-
pere poffit, dubium non eft; quippe cum ea res in furti viti-
um non ceciderit: cum vtique heres, qui bona fide tamquam
füam alienauerit, furtum non committit *?, — $. 5. Item fi
is, ad quem ancillae vfusfructus pertinet, partum fuum effe
credens vendiderit, aut donauerit, furtum non committit:

furtum enim fine affectu furandi non committitur. |— $. 6.

Alis quoque modis accidere poteft, vt quis fine vitio furti ,
rem alienam ad aliquem transferat, et efficiat, vt a poffeffore
vfücapiatur. $. 7. Quod autem ad eas res, quae folo conti-
nentur, expeditius ** procedit, vt^? quisloci vacantis pofleffi-

onem, propterabfentiam, aut negligentiam domini, aut quia

fine fucceffore dece(ferit, fine vi nancifcatur : qui*^ quamuis
ipfe mala fide poffidet *7 , quia intellegit, fe alienum fundum
occupaffe, tamen fi alii bona fide accipienti tradiderit, poterit
ei longa poffeffione res adquiri, quia,neque furtiuum, neque
vi pofleffum acceperit, : Abolita eft enim quorumdam veterüm
fententia, exiftimantium etiam fundi, lociue furtum fieri, Et
éorum ** , quiresfoli poffederint *?, Principalibus Conftitutio-
nibus profpicitur, ne cuilonga et indubitata pofleffio auferri
debeat. $. 8.. Aliquando etiam furtiua, vel vi poflefía res
vfucapi potelt, veluti fi in domini poteftatem reuerfa fuerit;
tunc enim vitio rei purgato ,. procedit eius vfücapio. $. 9.
Res fifci noftri vfucapi non poteft, fed Papinianus fcripfit, bo-
nis vacantibus fifco nondum nunciatis, bona fide ?? emptorem
traditam fibi rem ex his bonis vfucapere poífe: etita Diuus
Pius, et Diui Seuerus et Antoninus refcripferunt. . $. 1o.
Nouiffime fciendum eft, rem talem effe debere, vt in fe non
habeat vitium, vt à bonae fidei emptore vfucapi polfit, vel
qui ex alia iufta caufa poffidet. $. 1r. Error autem falfae
caufae vfücapionem non parit: veluti fi quis, cum non emerit,
emiffe fe exittimans, pofflideat: velcum ei donatum non fuerit,
quafi ex donatione poffideat. — $. 12. Diutina pofleffio ?*,
quae prodelfe coeperat defunCto, et heredi et bonorum
poffeffori continuatur, licet ipfe fciat praedium alienum, ^*,
Quod fi ille initium iuftum non habuit, heredi et bonorum pof-
feffori, licet ignoranti, polfeffio non prodeft. Quod noftra
Conftitutio fimiliter et in vfucapionibus *? obferuari conftituit,
vt tempora continuentur?^. Inter venditorem quoque et em-
ptorem coniungi tempora ^* , Diui Seuerus et Antoninus re-
fcripferunt. . — $. 13. Edié&to Diui Marci cauetur, eum, quia
fifco rem alienam emit, fi poft venditionem -quinquennium
| prae-
Pancirolus Iib. 2. tbef. var. letf. c. 277. auctorem Atilium quaerit. O T T O. Hal.
Atilia. 9 Hotmanus duas $$ praecedentes cum hac olim cohaefiffe putat,
easque coniungit, OTTO, 1o Hal poffefforibus. II Hal addit fcens.
12 Hal vendiderit, et mox tradiderit. 13 Hal committat. 14 lta
quoque Aretinus, Contius et Charondas ex MSS. expeditius, quod cit.facil-ius: non
expedit ius. "Mox pro poterit ei longa poffeffione acquiri, apud Gaium in L. 58.

- D. h. t. eft. poterit is vfucapere. 0 Y T 0. Hal. expedit: ius ita proc. 15 Hal,
inferit ff. 16 Apud Hal deeit qui y7 Hal poffdeat. I8 Hal.
inferit vtilitati. 19 Hal. poffident. 20 Hal. bonae fide;. 21 Id eft,

víucapio rei immobilis, quae vulgo: praefcriptio .dï-citu.r, ad differe.ntiam vfu-ca-
pionis rei mobilis, quae paffum et proprie víucapio appellatur — vt in hoc $, in-
fra. A COSTA. 22, Hal. addit effe. 23 Ante luftinianum in perficienda
vífucapione rei mobilis non coniungebantur tempora inter defun&um et here-
dem, Ííi heres rem effe alienam Íciuiffet, quia hoc cafu heres furtum. com»
mittere videbatur: fecus in vfucapione fiue praefcriptione rei .irr.xmobihs, quia
eius rei füurtum fieri non pote&, L. 25. D. de furtis, Xuftinianus ergo 1n

L.n.. C. de transform, vfucap. voluit fcientiam heredis non impedire víuea-

pionem rei mobilis et confequenter coniungi tempora A COSTA 24
Cuiac. in wot. prior. et ad L. 14. D. b. t. hunc verficulum Quod nofira 1n
fin, $. reponendum effe cenfuit, ac citra neceffitatem. V. Ian. a Coita ad 5. $.
o TT O. 25 Si prifcum ius infpiciamus, inter emtorem et venditorem con-
iungi tempora non potuerunt, vt deprehendi poteft ex L. 13. $. 4 D. de ac-

quir. vel amitt. poffeff. Opus ergo fuit fgeciali Confütutione D, Seueri :tnAn—
, - onini,

26 INSTITVTIONVM LIB.

praeterierit, poffe dominum rei per exceptionem ?* repellere.

Conftitutio autem diuae memoriae Zenonis bene profpexit iis,

qui a fifco per venditionem , aut donationem, vel alium titu-
lum aliquid accipiunt, vtipli quidem fecuri ftatim fiant, et vi-
Ctores exiftant, fiue experiantur, fiue conueniantur. Aduer-
fus autem facratiffimum aerarium vfque ad quadriennium liceat
intendere iis, qui pro dominio vel hypotheca earum rerum ,
. quae alienatae funt, putauerint fibi quasdam competere aftio-
nes,. Noltra autem diuina Conftitutio, quam nuper promulga-
uimus, etiam de iis, qui a noftra, vel venerabilis Auguftae
domo aliquid acceperint, haec ftatuit, quae in fifcalibus alie-
nationibus praefata Zenoniana Conftitutione ?* continentur.

CTIT. VEIE :
DE DONATIONIBVS *

i"ret aliud genus adquifitionis donatio.

$. 1. Mertis caufa donatio eft, quae propter mortis fit fufpicio-
nem, cum quis ita donat, vt fi quid humanitus ei contigiffet,
haberet is, qui accipit $: fin autem fuperuixiffet is, qui do-
nauit, reciperet: vel fi eum donationis poenituiffet: aut prior
deceflerit is, cui donatum fit.
ad exeraplum legatorum redaCtae fünt per omnia. Nam cum
Prudentibus ambiguum fuerat, vtrum donationis, an legati in-
ftar eam obtinere oporteret, et vtriusque caufae quaedam habe-
bat infignia, et alii ad aliud genus eam retrahebant: a nobis
conftitutum eft, vt per omnia fere ? legatis connumeretur, et
fic procedat , quemadmodum noftra Conftitutio eam formauit.

Et in fumma mortis caufa donatio eft, cum magis fe quis velit - ! - pror üp ; 1
| folum autecedant matrimonium, fed eo etiam contracto auge-
antur et conftituantur,
.|lis adquifitionis per ius adcrefcendi, quod efttale. Si com-

habere, quam eum, cui donat: magisque eum, cui donat,
quam heredem fuum, Sic et apud Homerum Telemachus do-
nat Piraeo * : p
lleipx/, 'oU o 7 1óusv Omwc Ssoj TXÀ. fpyz,
Ejxsv éu& uvuezosc xyxvopsc iv MEyXpoL —
Aayoy wreivxyrEc amroTQuio myTO docOyTOJ,
AuroV Exovr( cs fSoUAou &xavpiusy, 3j vivx TUvOE.
E 0£ x àym ToUrowi Qóvov uo) uox Qur&Uct ,
Ay ràre uoi xjxlooyri Q £pei "roGc du um oexlomy .
$. 2. Aliae autem donationes füunt, quae fine vlla mortis cogi-
tatione fiunt, quas interviuos appellamus: quae non omnino ?
comparanturlegatis. Quae fi fuerint perfectae, temere reuo-
cari non poffunt. Perficiuntur autem, cum donator fuam vo-
luntatem fcriptis, aut fine fcriptis manifeftauerit. Et ad ex-
emplum venditionis *, noftra Conftitutio eas etiam in fe habe-
re neceffitatem traditionis voluit: vt etiamfi non tradantur,
habeant pleniffimum et perfectum robur, et traditionis necef-
fitas incumbat donatori. Et cum retro Principum Difpofitio-

nes ? infinuari eas actis interuenientibus volebant, fi maiores |

fuerant ducentorum folidorum: Conftitutio noftra eam quanti-
tatem vfque ad quingentos folidos ampliauit, quam ftare etiam
fine infinuatione ftatuit. Sed et quasdam donationes inuenit,
quae penitus infinuationem fieri minime defiderant, fed in fe
pleniffimam habent firmitatem. —.Alia infuper multa ad vberio-

tonini. A COSTA.
Conflitutiouis. ;
I Hunc tit. in vetuftiffimo exemplari ante quingentos annos manufcripto ,
in duos diftinétum , fe vidiffe refert Apellus, quorum prior de donationibus,
alter de manmmiffieuzbus infcriptus fuerit, ideoque titulum de manumiffionibus
praeponit $. 4.; cuius fententiam veram eíle, ait Charondas, et ad feriem D.
prouocat: quod mihi probabile non videtur. o r T O. 2, Hal. accepit. 3

26 gal. exceptione.

Plures tamen differentias fupereffe Do&ores tradunt, in quibus fere vna illa ve- !

ta, quod ab inteftato mortis caufa donari poffit, legari non poffit. 4 Co s T A.
4 Hal.. Pireo. 5 Veríus Homoerici exftant in quibusdam 'Theophili et vett.
Contii; ab Haloandro autem funt omiffi, ficut iidem in L. z. D. de m. c. dor.
interciderunt, quae eft ex libris Inft. Marciani: vbiuis aurem inferi debent.. oT-
TOo. Verfus Horerici, Odyff. P. 78. f44. et Graece et Latine defunt apnd Hal.
Nec apud. Cuiacium eít latina interpretatio ,, quam- Otto aliique editores, pro
fuo quisque captu, diuerfam addidere, 6 ln omnibus Hotmani, Contii et
Charondae onmmino0n: et fimiliter Theoph, Jegatis nou comparantur. V. Cont.

Donationum au- :
tem duo funt genera: mortis caufa, et non mortis caufa. |

Hae mortis caufa donationes

27 Hal $raefatae Zenomianae

| deeft et.

ILCTDL OVL VIL WIIE

rem exitum donationum inuenimus: quae omnia ex noftris
Conftitutionibus, quas fuper his expofuimus, collegenda funt.
Sciendum eft tamen, quod etfi pleniffimae fint donationes,, fi
tamen ingrati exiftant homines, in quos beneficium collatum
eft, donatoribus per noftram Conftitutionem licentiam praefta-
uimus?, certis ex caufis eas reuocare: ne 79 qui fuasresinalios
contulerunt **, ab his quandam patiantur iniuriam, vel iactu-

.ram, fecundum enumeratos in Confritntione noftra modos, -
S. 3. Eft et aliud genus inter viuos donationum *^, quod ve-
teribus quidem Prudentibus penitus erat incognitum, poftea-

autem a iunioribus Diuis Principibus introductum eft, quod

| ante nuptias vocabatur: ettacitam in fe condicionem habebat ,

vt tunc ratum. effet, cum matrimonium fuerit *3 infecutuin,
Ideoque ante nuptias appellabatur, quod ante matrimonium
efficiebatur, et numquam poft nuptias celebratas talis donatio
procedebat. Sed primus quidem Diuus TIuftinus, pater nofter,
cum augeri dotes et poft nuptias fuerat permiffüm, fi quid tale
eueniret, etiam ante nuptias augeri donationem , ** conftante
matrimonio, fua Conftitutione permifit, Sed tamen nomen
inconueniens remanebat, cum ante nuptias quidem X'ocabatur,
poft nuptias autem tale accipiebat incrementum. . Sed nos ple-
niffimo fini tradere fanctiones cupientes, et confequentia no-
mina rebus efle ftudentes, conftituimus, vt tales domnationes
non augeantur tantum, fed et conftante matrimonio initium
accipiant: et non ante nuptias, fed propter nuptias vocenturz
et dotibus in hoc exaequentur, vt quemadmodum dotes con-
ftante matrimonio non folum augentur, fed etiam fiunt, ita et
iftae donationes, quae propter nuptias introducCtae funt, non

$. 4.. Erat olim et alius modus ciui-

munem feruum habens aliquis cum Titio, folum *5 libertatem
eiimpofuit ^*?, vel vindicta, vel teftamento: eo cafu pars eius

amittebatur, et focio adcrefcebat. Sed cum peffimum fuerat

exemplo, et libertate feruum defrudari, et ex ea humaniori-

| bus quidem dominis damnum inferri, feuerioribus *? autem

dominis lucrum adcréfcere, hoc quafi inuidia plenum, pio re-
medio per noftram Confüitutionem mederi neceffarium duxi-
mus: et inuenimus viam, per quam et manumiffor, et focius
eius, et qui libertatem accepit, noftro beneficio fruantur, li-
bertate cum effectu procedente (cuius fanore et *9 antiquos
legislatores *? multa etiam contra communes regulas ftatuiffe
manifeftum eft ) et eo, qui eam ?? impofuit, fuae liberalitatis
ftabilitate gaudente, ,et focio indemni conferuato, pretiumque
ferui, fecundum partem dominii, quod nos definiuimus, acci«

piente. :
: TIm MIIL :
QVIBVS ALIENARE LICET, VEL NON.
A ccripri'T aliquando, vt qui dominus fit, alienare non pof-
. & fit: et contra, qui dominus non fit, alienandae rei pote-

ftatem habeat, Nam dotale praedium maritus inuita muliere
per

lib. 11. fubf. lei.c. 11. o'r r o. 7 Scilicet imaginariae, vno nummo fieri fo-
litae, qua accedente, donatio transfercbat: dominium de iure Quiritium, et ne-
ceffitater continebat, quia doratus nexu obligabatur. — Sublata illa imaginaria
venditione ad eius tamen exemplum donationem continere neceffitatem traditio-
nis voluit imperator. Forte inde eít, quod de donationibus inter modos acqui-
rendi dominium iure ciuili hic loci agatur. AV ER AN., Iuterpret. Inv. lib. Y. c. 2 .
8 Primus Conftantinus Imp. voluit, donationem omnem tam inter vinos quam
mortis caufa infinuari oportere, L. 25. C. b. t. 'Theodofius Imp. tantum eas,
quae excederent quantitatem ducentorum nummorum, L. vit, Cod. Tbeod. de
Spon[al. Tuftinianus primum eas, quae excederent trecentos aurcos, £. 22. C.
b. t. denique eas tantum , quae excederent quingentos eureos, L. pen. C. eod,

A COSTA. 9 Hal. praeffitimus. IO Hal. inferitzlli. 1I Hal contz-
leriut. 12, Hal. denationis. fg Hal effet. 14 Hal. inferit et. 5
Hal. folus. 16 Hal zmpo[uerit. 47 Mial. faeuiovibus. 18 Apud Hal,
I9 Hal. legumlatorez, 20 klal iníeri libertatem. 5

o w F

INSTITVTIONVM LIB.IL TIT. VIII. IX. : w

perlegem Tüliam * prohibeturalienare, quamuis ipfius fit *
dotis caufa ei datum. Quod nos legem fuliam corrigentes ,.

in meliorem ftatum deduximus. Cum enim lex in foli ? tan-

tummodo rebus locum habebat, quae Italicae fuerant: et alie-
nationes inhibebat, quae inuita muliere fiebant, hypothecas
autem earum rerum, etiam volente ea *, vtrique remedium
impofuimus , vtetin easres, quae in prouinciali folo pofitae
fünt, interdiCta fit alienatio, vel obligatio: et ? neutrum eo-
rum, neque confentientibus mulieribus procedat, ne fexus
muliebris fragilitas in perniciem fubftantiae earum. conuertere-
tur 9, ^. $. 1. Contra autem creditor pignus ex pactione,
quamuis eius ea res non fit, alienare poteft. Sed hoc forfitan
ideo videtur fieri, quod voluntate debitoris intellegitur pignus
alienari, qui ab initio contractus pattus eft, vt liceret credito-
ri pignus vendere, fi pecunia non foluatur. Sed ne creditores
ius fuum perfequi impedirentur, neque debitores temere fua-
rüm rerüm dominium amittere videantur ^, noftra Conftitutio-
4ie confültum. eft, et certus modus impofitus eít, per quem
pignorum diftra&tio poffit procedere, cuius tenore vtrique par-
ti creditorum et debitorum, fatis abundeque ? prouifum eft.
? ?. Nunc admonendi fumus, neque pupillum, neque pupil-
am, vllam rem fine tutoris auctoritate alienare poffe. Ideo-
que fi mutuam pecuniam fine tutoris auctoritate alicui dederit,
non contrahit obligationem , quia pecuniam non facit accipien-
tis. ^ Ideoque nummos vindicare ? poflunt, ficubi extent. 5ed
fi nummi, quos mutuo minor !? dederit, ab eo, qui accepit ,
bona fide * confumpti funt, condici poffunt, fi mala fide, ad
exhibendum de hii agi poteft. At ex contrario omnes res pu-
pillo et pupillae fine tutoris auctoritate reCte dari poffunt. 1-
deoque fi debitor pupillo foluat, neceffaria eft debitori tutoris
auctoritas: alioquin non liberabitur.: Sed hoc etiam euidentif-
fima ratione ftatutum eft in Conftitutione, quam ad Caefarien-
fes aduocatos *^, ex fuggeftione 'lribuniani *?, vir! eminen-
tiffgi, Quaeftoris facri Palatii noftri, promulgauimus : qua di-
fpofitum eít, ita licere tutori vel curatori debitorem pupilla-
rem foluere *^, vt prius iudicialis fententia fine omni damno
celebrata, hoc permitrat. Quo fubfecuto, fi et iudex pronun-
ciauerit, et debitor foluerit, fequatur huiusmodi folutionem
leniffima fecuritas; Sin autem aliter, quam difpofuimus, fo-
utio facta fuerit, pecuniam autem faluam habeat pupillus, aut
ex ea locupletiorfit, et adhuc eamdem pecuniae fummam pe-
tat, ger exceptionem doli mali poterit fübmouert. Quod.fi.
aut ? male confümpferit, aut furto *9 amiferit: nihil prode-
rit debitori doli mali exceptio, fed nihilominus damnabitur ^* :

»*

1 Ante L. Iuliam adeo licuit marito, res dotales inuita muliere alienare.
In Jtalia quidem modis legitimis et ciuilibus, mancipatione et in iure ceffione ;
in prouinciis autem naturali ratione , id eft corporali traditione. Ratio L. Iu-
lJiae fuit, quod dos conftante matrimonio, in vxoris dominio naturaliter per-
ganet, lieet in bonis mariti fubtilizate iuris efle cenfeatur. L. 30. C. de iure
dot. A CO ST A. 2, Dominus dotis dicitur maritus, quia emolumentum dotis
pro oneribus matrimonii percipit, et quia ei multa legibus funt concefía, quae
uon nifi domino concedi folent; veluti vt res dotales poflit vindicare, L. p. C.
de rei vind. feruos dotales manumittere, L. 3. C. de iur. dot. iisdem auctor effe
adeundae hereditatis vel repudiandae, L. ; . D. foluto satrim., poftremo re-
bus dotalibus vti, vt fuis, A CO S T A.
'heophilo : a3uv5To uOy& v'n'poä-y;,wwæ , folas ves immobiles. o'Y'T O. — Ipfa
Cuiacii editio habet fol;, pro quo Otto hic dedit fol;s, quod et apud Hal. le-
gitur. 4 Ratio diuerfitatis haec fuit, quia mulier facilius confentit obliga-
tioni fundi dotalis, quam alienationi, propterea quod obligatio non mutet do-
miniumrei Sic SCtum Velleianum opitulatur mulieri obligatae pro alio, non
opitulatur donanti, L. 4. D. ad. SC. Vellei. A COS TA.- 5 Hah v& — .0
Hal, conzertatur. 7 Hal. viderentur. $ Hal. abande. 9 Hal vindi-
cari uumi, et mox exffaut 10 Minor pro pupillus : r&125.06 Theoph. o T T 0.
11 Accuríius bona fide vetulit ad accepit a Contio rnotatus. O T TO. I2 ReGe
cum hac eandem putat Gothofredus L. 25. C. de admiu. tut. ad Ioannem Prac-
fe&um Orientis et Illyrici. Solebant enim faepe Imperátores interrogati ab Ad-
uocatis Refcripta feu Conftitutiones ad. Magiftratus , qui his locis praeerant,
dirigere, vt docet A COSTA. 13 Hal Tiibeuian. 14 implicata haec

/.4 Acute Hotmanus foli, fuftragante-

|

&

quia temere, fine tutoris auCtoritate, et non fecundum no-
ftram difpofitionem foluerit. Sed ex diuerfo pupilli vel pupil-
lae foluere fine tutoris auctoritate non poflunt: quia id—, quod
foluunt, .non fit accipientis: cum fcilicet nullius rei alienatio
eis fine tutoris auctoritate concefla eft *?, |

FIT--IX.

PER QVAS PERSONAS NOBIS * ADOVIRITVR.

AD QVIRITVR nobis ^ non folum per nosmetipfos, fed et-
4 À iam per eos, quos in poteítate habemus: item per fernos
in quibus vfüumfructum habemus : item per homines liberos ,
et ? feruos alienos, quos bona fide poffidemus , de quibus fi n:
gulis diligentius difpiciamus. $. r. Igitur liberi nottri vtri-

usque fexus, quos in poteftate habemus , olim quidem quid-

quid ad eos peruenerat (exceptis videlicet caftrenfibus peculiis)
hoc parentibus fuis adquirebant fine vlfa diftinétione. Ethoc
ita parentum fiebat, vt ^ effet eis licentia, quod per vnum vel
vnam eorum adquifitum eft ?, alii filio, vel extraneo donare
vel vendere , vel quocumque modo voluerant, adplicare.
Quod nobis inhumanum vifum eít: et generali Conftitutione
emiffa, etliberis pepercimus, et patribus debitum 5 referuati-
mus. Sancitum etenim a nobis eft, vt fi quid ex re patris ei

obueniat, hoc fecundum antiquam obferuationem totum pa-

renti adquirat ^. Quae enim inuidia eft, quod ex patris occa-
fione profe&tum eft, hoc ad eum reuerti? Quod autem ex alia
caufa fibifiliusfamiliasadquifiuit: huius vfumfructum patri qui-
demadquirat, dominium autem apud eumremaneat: nequod ei
fuis laboribus, vel profpera fortuna acceffit , hoc ad alium
perueniens luétuofum ei procedat. ^ $.2. Hoc quoque a no-

bis difpofitum eft, et in ea fpecie, vbi parens emancipando li-
9 ^ ; du " ag ia , 4 .
"berum ? ex rebus, quae adquifitionem effugiunt *?, fibi terti-

am partem retinere, fi voluerat, licentiam ex anterioribus
Conftitutionibus habebat, quafi pro pretio ** quodammodo e-
mancipationis: et inhumanum quiddam accidebat, vt filius re-
rum füuarum, ex hac emancipatione , dominio pro parte ter-
tia *? defrudetur *? : etquod honoris ei ex emancipatione ad-
ditum eft **, quod fui iuris effectus eft *?, hoc per rerum de-
minutionem decréfcat. Ideoque ftatuimus, vt parens pro ter-
tia eorum bonorum * parte dominii, quam retinere poterat,
dimidiam, non dominii rerum, fed vfusfructus retineat. 1ta
etenim res intaCtae apud filium remanebunt, et pater ampliore
füumma fruatur **, pro tertia dimidia potiturus. $. 3. Item
nobis adquiritur, quod ferui noftri ex traditione nancifcuntur,
fiue quid ftipulentur *5, vel ex qualibet alia caufa adquirant.

Hoc

locutio Graecifmum redolere videbatur Hotmano Ij£. x. Off. c. 7. Ideoque folue-

ve explicat, per accipiendo liberare; quin etiam, dicis caufa, vinculum ali-
quod in folutionibus folutum effe putat: ficut legatarius heredem íoluere dicitur,
apud Cic. Jib. 1. de LL. et debitor foluitur L. 67. e£ $1. D. de folut. At ma-
gnum alioquin commentatorem Contius hic ait fommiaffe: fenfus enim eft: it&
permitti, vt debitor foluat tutori, Quam multiplex fit verbum foluendi, docuit
Cuilac. Parat. in D. lib. XLVI. tit. 3. O TTO. 15 Apud Hal. deeft ast. 16
Hal inferit aut vi. —— 17 Hal. condemuabitar. 18 Hal. fit.

1 Hal cuique. 2, Hal. vobis, et mox vosmetipfos, item babetis: fic-
que per integrum titulum apud Hal. perfona fecunda pluraliseft, vbi hic prima.
3 Hal inferit per. 4 Hal. addit. etzam. 5 Hal effet. 6 Additur
vulgo Ponorem, fed 'Theoph. vocem illam non agnofcit, nec de honore hic quae-
ftio eft, fed de meoettuo. o T r o. Hal. habet eam vocem. 7 Hal. adquiratnr.
$ Hàl accefferit, ex mox n alium. 9 Sic quoque in fingulari liPer profilio,
omnes Charondae; inuitis quidem Grammatigis et Gellio /ib. i1. c. 13. neque
tamen id adeo nouum eíft: vid. Alciat. ad L. 148. de V. $. et Voft. lib. 1. de
Anal.c. 42. O'rTOo.. Hal liberos fmos. Io Hal. effsgiebant. 11 Chae-
rondas in omnibus , quos vidit, MSS. fic ait legi, vt alludi videatur ad preti-
um imaginariae venditionis: fed Contius magis probat praemio: vt in L. 3.
C. de bon. mat. O T T O. 12, Vocem tertia ignorant libri Charondae et The-
ophilus. o T T 0. 13 Hal. defraudaretnr. I4. Hal. erat. 15 Hal ef-
fet ex mox decrefceret. 16 Voces eorum bonuorum abíunt ab Hal. 17
Hal. fraetur. 18 Tta in vetuftiffimo Charondae: cetera vero, quae hic vul-
go legunïär, ex donatione vel legato ex glofía irrepferunt, et defünt apud Gaium
2 ; ia

28 . INSTITVTIONVM

Hoc enim nobis et ignorantibus et inuitis obuenit. Tpfe enim
feruus , qui in poteftate alterius eft, nihil fuum habere potefg.
Sed fi heres inftitutus fit, non alias, nifi noftro iuffu; heredi-

tatem adire poteft. |Et fi nobis iubentibus adierit, nobis here-:

ditas adquiritur, perinde ac fi nos ipfi heredes inftituti effe-
mus, Etconuenienter fcilicet nobis legatum per eos adquiri-

tur. Non folum autem proprietas per eos, quos in poteftate

habemus, nobis adquiritur, fed etiam poffeffio. ^ Cuiuscum-
que enim rei poffeffionem adepti fuerint; id nos poffidere vide-
mur. Vnde etiam per eos vfucapio *?, vel longi temporis pof-

feího nobisaccedit ^9. — $. 4. Deiisautem feruis, in quibus.

tantum ^* vfümfructum habemus, itaplacuit: vtquidquid ex re
moftra, vel ex operibus ?? füisadquirant, id nobis adic—latgrzs:
quod vero extra eas caufas perfecuti ^* funt, id ad dominum
proprietatis pertineat. ltaque fiis feruus heres mf*güztus fit,
legatumue quid ei, aut dor.la'tum fuerit; non yfuf;*mftuamo ;
fed domino proprietatis adquiritur. Ídem placet et de eo, qui

a nobis bona fide poffidetur, fiue is liber fit, fiue alienus fer- |

uus, Quod enim plaeuit de vfufruCtuario, idem placet et de
bonafide ?? poffeffore. Itaque quod extraiftas duas caufas ad-
quiritur, idvel ad ipfüum pertinet, fi libereft, velad dominum,
fiferuus eft. Sed bonae fidei poffeffor cum vfuceperit feruum
(quia eo modo dominus fit) ex omnibus caufis per eum fibi ad-
quirere poteft. Fructuarius vero vfucapere non poteft: pri-
mum quia'non poffidet, fed habet ius vtendi fruendi: deinde
quia fcit feruum alienum effe. Non folum autem proprietas
per eos feruos, in quibus vfümfructum habemus, vel quos bo-
nafide poffidemus, aut per liberam perfonam, quae bona fide
nobis feruit, nobis adquiritur: fed etiam poffeffio. Loquimur
autem in vtriusque perfona fecundum diffinitionem *5 ,- quam
proxime expofuimus, id eft, fi quam poffeffionem ex re no-
Íftra, vel ex fuis operibus ?7 adepti fuerint. $. 5; Ex his i-
taque apparet, perliberoshomines, quos neque noftroiuri fubie-

€tos habemus, neque bona fide poffidemus: item per alienos |

feruos, in quibus neque vfumfruttum habemus, neque poffef-
fionem iuftam , nulla ex caufa nobis àdquiri poffe. . Ethoc eft,
quod dicitur, per extraneam perfonam nihil adquiri poffe: ex-
cepto eo, quod per liberam perfonam, veluti per procurato-
rem, placet non folum fcientibus, fed et ignorantibus nobis
adquiri poffeffionem ,. fecundum Diui Seueri Conttitutionem :
et per hanc pofleffionem etiam dominium, Ífi dominus fuit ?8,
qui tradidit: vel vfücapionem, aut longi temporis praefcripti-

oném, fi dominus non fit, . $.6. Hactenus tantifper admo--

nuiffe fufficit ^* , quemadmodum fingulae res nobis adquiran-

tur: nam legatorum ius, quo et ipío iure fingulae res nobis |
adquiruntur; item fideicommifforum , vbi fingulae res no-

bis relinquuntur, opportunius inferiore loco referemus. Vi-
deamus itaque nunc, quibus modis per vuiuerfitatern res ad-

in L. 10. $. 1. D. de A. R. D. et Theophilum. o TT 0. Hal. inferit haec verba

Jfiue ex donatione, vel ex legato. 19 Contius per eorum vfucapionem vel lougi
temporis po[feffionem., fauente Galo d. L. 10., quem fequitur Hotmanus, Oifelius
ad Gaium lib. 1. tzt. 1. $. z. pro poffeffio ex fuo MS. maault praefcviptio: fed
poffeffio eft in rubr. $. 2. et 7. . £. atque ita Cl. Schulting ad Gai. d. L or-
TO. 20 HaL accidit. 21 HaL tantunodo. 22 HaL operis. 25
Cuiac. lib. 1X. Obf. c. 37. in fin. aduerfus Forner. lib 11. Sel. c. 17. vrget in
MSS. legi adguiratur: fed vfücapio eft adie&hio dominii. Vide fupra Commentar.
noftrum ad Pr. L. de vfaucap. et longi temp. poffeff. n. 4. o'T T 0. 24 Hal.
confecuti. 25 Hal. bonae fidei. 26 Hal. diftiuclionem. 27 Hal operis.
28 Hal.fuerit. ^ 29Wal. fufficiat. 30 Hal. adquirautar. 31 Hal. fitis.

I Hal. fit. Iftam vero annotationem et allufionem Iuftinianus defumfit ex Jib.
II Seruii Sulpicii de Teffamentis, vt diferte docét Gellius lib. vt Cap. 12. A CO-
S T A. 2 Lkalegit Theophilus, et nomen a procin&o milite, id eft accin-
&o, et parato ad praelium deriuat. — Fabius quoque Picor apud Gell. J;5. x. c.
1 f. et Feftus claffem procimcdlam exercitum inftru&um interpretantur. Sed Cice-
ro /jb.11 de N. D. c. 3. teftamentum £m procinélu vocat, et Feftus Endo pro-
eimédin , iu procin&is factum teltamentum explicat, quod miles pugnaturus nun-

LIBATL IITL IXSE

quiruntur??. Sicuiergo heredes faCti fumus ?*, fiue cniusbo-
norum poffeffionem petierimus, vel fi quem adrogauerimus,
vel fi cuius bona libertatur^ conferuandarum caufía nobis addi-
Cta fuerint: eius res omnes ad nos tranfeunt. Ac prius de he-
reditatibus difpiciamus, quarum duplex condicio eft: nam vel
ex teftamento, velab inteftato ad nos pertinent. Et prius eft,

Qua in re neceffarium eft initium de ordinandis teftamentis ex-

ponere, ( -
DE TESTAMENTIS ORDINANDIS.

TESTAMENTVM ex eo appellatur, quod teftatio mentis
: gT . $. r. Sed vt nihil antiquitatis penitus ignore-
tur, fciendum eft, olim quidem duo genera teftamentorum in
v(ufuiffe: quorumalteroin paceetinotiovtebantur, quodcala-
tis comitiis appellabant, altero, cum in praelium exituri ef-
fent, quod /procinctum ? dicebatur. Acceffit deinde tertium
genus teftammentorum , quod dicebatur per aes et libram: fcili»
cet quod per emancipationem ? , id eft imaginariam quandam
venditionem agebatur, quinque teftibus et libripende, ciuibus
Romanis puberibus praefentibus, et eo, qui familiae emptor
dicebatur. Sed illa quidem priora duo genera teftamentorum
ex veteribus temporibus * in defuetudinem abierunt: quod ve-
ro per aes et libram fiebat, licet diutius permanfit , attamen
partim. * et hoc in vfu effe defiit. — $. 2. Sed praediéta qui-
dem nomina teftamentorum ad ius ciuile referebantur: poíftea
vero ex edicto Praetoris forma alia faciendorum teftamentorum
introducta eft. . Ture enim honorario nulla emancipatio * defi-
derabatur: fed feptem teftium figna fufficiebant, cum iure ci-
| uili figna teftium non erant * neceffaria. .. $. 3. Sed cum
paulatim tam ex vfu hominum, quam ex Conftitutionum emen-
dationibus coepit in vnam confonantiam ius ciuile et praetori-

ius ciuile quodammodo exigebat, feptem teftibus adhibitis, et
fubícriptione ? teftium, quod ex Conftitutionibus inuentum
eft, et ex edicto Praetoris fignacula teftamentis imponeren-
tur ^?, vthoc iustripertitum efle videatur, vt ** teftes quidem
et eorum praefentia vno contextu teftamenti celebrandi gratia,
a iure ciuili defcendant: fubfcriptiones autem teftatoris et te-
ftium, ex facrarum Conftitutionum obferuatione adhibeantur ;
t lignacula autem et teftium numerus, ex edicto Praetoris,
$- 4. Sed his omnibus a noftra Conftitutione,. propter tefta-
mentorum [inceritatem, vt nulla fraus adhibeatur, hoc addi-
tum eft: vt per manum *? teftatoris, vel teftium , nomen he-
redis exprimatur, et omnia fecundum illius Conftitutionis te-
norem procedant. $. 5. Poffunt autem omnes teftes et vno
anulo fignare teftamentum. . Quid enim fi feptem anuli vna
Ículptura fuerint, fecundum quod' Pomponio !? vifum eft?

cupat, praefentibus commilitonibus ; atque ita Gloffae Lat. Graecae. Procintfus
eft bellica expeditio. Hinc metaphora Ouidii b 1. ex Ponto ep. $. v. 10,
Haec in procin&iu carmina facfa leges. Vid. Reinef. ad Daum. epifi. $ 3. et feqq.
OTTO. 3 In vetuftis Contii et omnibus Charondae eft emaucipationem ; nec
.damno: quia Veteres promifcue samcipare, et emancipare pro vendere dixe-
runt. Vide Gronou. ad Senec. ep. 45. et Cellar. ad Plin. Z;b. x, ep. 3. OT TO.
Apud Hal. eft mauczpationem, quod et apad Ottonem legitur: fed in prima

Conftitutiones obfoleuerant. "Teftis eít Vlpianus in Regal. tit. 20. $. 2. Cicero
lib. Yx. de nat. deor. et lb. 1. de oratore, A. Gellius Eb. xxvii, C 1f. MARCILIV $.
5 Hal perman[erit. Viguere enim adhuc tempore Vlpiani, quod patet ex Re-
gul. tit. eod. — 'Yribunianus autem huiufce teftamenti veftigia deleuit in D. et C.
quia tunc obfolerum genus hoc, formulis teftamentorum füblatis a Conftantino
M. L. 10. C. de Teflam. L. 1. C. Tbeod. eod. MARCILIVS. 6 Ex duabus
| partibus, mancipatione et nuncupatióne, quibus hoc teftamentum conftabat, v-
na erat retenta, nuncupatio nempe, cum folemnibus quibusdam. A COST A.
7 Hal mancipatio. 8 Hal. effent. 9 Contius putat dcefle verba teffatoris
et. OTTO. ^ IO Hal. inferit zta. II Hal. inferit et. 12, Hal. manus,
13 Ita Theoph. veteres libri Contii, ac quidam Charondae, pro Papiniaae. 0 T T o;

| : Hal.

vt de his difpiciamus, quae ex teftamento nobis obueniunt. .

um iungi: conftitutum eft, vt vno eodemque tempore , quod

Sed

Cuiacii editione eft emawucipationem. 4 In veteri iam Republica et ante -

d

Yl
e

^

:[Ia'
jl
]e
1

ynà

i

I
TO
rimi
ant
t
u

tG
tino
duf
h
fif

(
il

. Sedet alieno quoque anulo licet fignare *^.
tem adhiberi poflunt ii, cum quibus teftamenti factio eft.

. que effe, poffunt in numero *? teftium adhiberi.
cum aliquis ex teftibus teftamenti quidem faciendi tempore li-

—

.S. 6. Teftes au-

Sed neque mulier, nequeimpubes, neque feruus, neque furio-
fus, neque mutus, neque furdus, nec cui *? bonis interdi-
Cum eít, neque ii, quos leges iubent improbos inteftabiles-
$. 7. Sed

ber exiftimabatur, poftea vero feruus apparuit: tam Diuus Ha-
drianus Catonio ** Vero, quam poftea Diui Seuerus et Antoni-
nus refcripferunt , fübuenire fe ex fua liberalitate teftamento,
vtíic habeatur, atque fi vt oportet ** faétum effet: cum eo
tempore, quo teftamentum fignaretur, omnium confenfu hic
teftis liberorum *? loco fuerit, neque quisquam effet , qui fta-
tus ei quaeftionem mouiflet ??.
ui in poteftate eius eft, item duo fratres qui in eiusdem pa-
tris poteftate funt, vtrique?* teftes in vno teftamento fieri pof-
fuünt: quia nihil nocet, ex vna domo plures teítes alieno nego-
tio adhiberi,; . &. 9. In teftibus autem non debet effe ^?, qui

n poteftate teftatoris eft. Sed et ?? fi filiusfamilias de caftrenfi |.

peculio poft miffionem ?^ faciat teftamentum : hec pater eius
reCte adhibetur tefti$, nec is, qui in poteftate eiusdem patris
eft: reprobatum eft enim in ea re domefticum teftimonium.

$. 1o. Sed neque heres fcriptus, neque is, qui in poteftate e- |

ius eft, neque pater eius, qui eum habet in poteftate, neque
fratres, qui in eiusdem patris poteftate funt , teftes adhiberi
poffunt: quia hoc totum negotium, quod agitur teftamenti or-
dinandi gratia, creditur hodie inter teftatorem et heredem agi.
Licetenim?5 totum ius tale conturbatum fuerat, etveteres qui-
dem ?5 familiae emptorem, et eos, qui per poteftatem ei coa-
dunati ?^* fuerant, ?? teftimoniis repellebant : heredi ?? , et
iis, qui per poteftatem ei coniuncti fuerant, concedebant te-
fümonia in teftamentis praeftare, licet ii, qui id permittebant,
hoc iure minime abuti eos debere fuadebant: tamen nos eam-
dem obferuationem corrigentes, et quod ab illis fuafum eft, in
legis neceffitatem transferentes, ad imitationem priftini fami-

liae emptoris 39 , merito nec heredi, qui imaginem vetuftiffi-.-

mi familiae emptoris obtinet, nec aliis perfonis, quae ei, vt
dictum eft, coniunctae füunt, licentiam concedimus, fibi quo-
dammodo teftimonia praeftare: ideoque nec eiusmodi veteres
31 Conftitutiones noftro Codici inferi permifimus. .^ $. II.
Legatariis autem et fideicommillariis, quia non iuris fuccefio-

I4 Hal. addit teflamentum. —15 Hal mequeis, cui.
[7 Sic Theoph. atque. Codd. omnes Contii et Cha-

Hal. Papiniano.
I6 Hal. im numerum.

tondae: non Catomi. Vid. rubr. lib. 1. C. b. t. vbi Hadrianus À. Catomio Vero

reícribit in hanc fententiam. o T T 0. Hal. Catomi, et omittit L"evo. 18 Hal.
babeatur fivrmum, ac fi vt oportebat. I9 Hal. HEber;. 20 Hal moueret.
21 Ita in L. 17. D. de,teflib. non vtique, vt vulgo. Pro vuo teflamento, Hlot-
man. alieno. o T T 0. Hal. vtique. 22 Nial. addit zs. 23 Apud Hal, de-
eft et. 2,4 Verba poft mi(fionem fruftra a Tribuniano adiecta cenfuit Hotmanus,
uod mihi non videtur propter L.20. $. z. D.».t. orro.
26 Re&ius in omn. Charondae veteres, qui. OTTO. 2/7 Hal coniundi.
28 Hal, inferit a teffamenutariis. 29 Hal. addit astem. 50 Licet primo
ftatimtempore, quo tefítamentum per aes et libram introductum eft, idem fuerit
familiae emptor et heres, tefte Theophilo: poftea tamen coepit beres feorfim
in tabulis fcribi, et confequenter coepit alius quoque effe familiae emptor, ali-
us heres et fucceffor: alia mancipatio familiae, id éft, imaginaria teftatoris
fubftantiae venditio, alia nuncupatio teftamenti , id eft heredis inftitutio, Vlpi-
anus tit. 20. Cum itaque negotium aperte ageretur cum familiae emtore, tacite

vero cum herede, ideo admiffum fuit a-veteribus Iuris conditoribus, pofle he-

redem teftem adhiberi, quo iure tamen teftatores minime abuti debere admone-
bant. Nunc füblatis his, quorum imaginarius vfus eft, vt loquitur Conftantinus
in L. 8. C. b. t. res omnis agitur dire&o cum herede, quem adeo affimilare fas
eft vetuftiffimo familiae emptori, qui vt heres inter teítes effe non potuit. A
COSTA, :/31 In omn, Char, veterem Conflitutionem. O'TTO, 32, Hal,
eis couiuutlis. ^ 33 Hal, denegamus, 34 Hal, addit ei;, 35 Florent,
in L, 24, D. b. t, exemplis confignare:: fed et alia ei addidit, alia detraxit
'[ribunianus, O TT O, 36 Hal, omittit in, 37 Re&e omifit fufficiuut ,
quod abeft etiam ab omnibus Charondae et Theophilo, o rro, Hal, habet,

1 Hal, addit eerum, — Eandem rationem habent L. 1. D. b. t. L. j. C

$..8. Pater, nec non is,

25 Hal autem..

»INSTITVTIONVM . LIB. II.

TL XWOAE 29
res funt, et aliis perfonis, gpäzïe eis coniunctae f;unt 32 :tefii.

monium non denegauimus *?*: imo in quadam noftra Conftitu-
tione, et hoc fpecialiter ** conceffimus: et multo macis iis
quiin eorum poteftate funt, vel qui eos habent in po?te&ate,
huiusmodi licentiam damus. $. 12. Nihil autem intere&,
teftamentum in tabulis, an in chartis, membranisue, vel in a-,-
lia materia fiat. — $. 13.. Sed et vnum teftamentum pluribus

. codicibus ??.conficere quis poteft, fecundum obtinentem ta-

men pb.feruatlonem omnibus factis: quod interdum etiam ne- .
ceffarium eft: veluti fi quis nauigaturus et fecum ferre, et do-
mi relinquere iudiciorum fuorum conteftationem velit, vel pro-
pter alias innumerabiles caufas, quae humanis neceflitatibus
imminent. Sed haec quidem de teftamentis, quae in ?9 fcri-
ptis conficiuntur??, Siquisautem fineffcriptis voluerit ordina-
re iure ciuili teftamentum, feptem teftibus adhibitis, et fua
voluntate coram eis nuncupata, fciat hoc perfeétiffimum tefta-
mentum iure ciuili, firmumque conftitutum.

| TPPS X
DE MILITARI TESTAMENTO.

YPRADICTA diligens obferuatio in ordinandis teftamentis,
militibus, propter nimiam imperitiam *, Conftitutionibus
Principalibus ?.remiffa eft. Nam quamuis ii neque legitimutü
numerum teftium adhibuerint, neque aliam teftameptorum fo-
lemnitatem obferuauerint: recte nihilominus teftantur, videli-
cet cum in expeditionibus oceupati funt: quod merito noftra
Conftitutio introduxit. Quoquo enim modo voluntas eius fu-
prema inueniatur, fiue fcripta, fiue fine fcriptura ?, valet te-
itamentum ex voluntate eius. lllis autem temporibus, per
quae citra expeditionum neceffitatem in aliis locis, vel fuis ae-
dibus * degunt: minime ad vindicandum tale priuilegium adiu-
uantur. Sed,teftari quidem, etíi filiifamiliarum funt ?, pró-
pter militiam conceduntur: iure tamen communi eadem obfer- -
uatione et in eorum teftamentis adhibenda, quam et ? in tefta-
mentis paganorum proxime expofuimus. $. 1. Plane de te-
ftamentis militum Diuus Traianus Statilio * Seuero ita refcri-
pfit. Id priuilegium, quod militantibus datum eft, vt quo-
quo modo facta ab iis teftamenta rata fint: fic intellegi debet,
vt vtique prius conftare debeat, teftamentum factumi effe,
quod et fine fcriptura * a non militantibus quoque fieri poteft.
| | Is

.eod. L. fin. pr. C. de iure delib, Adde occupationes militum, per quas iis inte-

grum non eít, confulere peritos iuris. Denique nec omittendus fauor militide
ct Reipublicae, Digni fane funt, qui iam vltimum vale pro Reipublicae defen-
fione dicunt, vt aliquo Priuilegio teftandi donentur, A CoSTA. 2 VoX
principalibus abeft ab omn. Charondae et Theophilo: faepius autem ICti hunc
in modum locuti funt, apud Briffon. de V. S. voc. principalib: O T T O.
Siue "10u [tripta omnes Charondae, o T TO. 4 Locus vexatus, "Theophilus
fedibus , a&Óéroic , fedetis, ftatiuis explicat; vt in L. 14. C. de ep. aud. eam-
que le&ionem veriorem putat Contius, Marcilius, Ruffardus, Charondas, ect
lIac. Gothofred. t. 2/ C. Tb. pag. 133. Cl. Noodt Ef. 1. Obf. c. 16. hbrarios con-
iicit $ non. geminaíle, cum fcriptum inuenirenr fuiSedibus, ÀÁt Culacius ad b. $. et
Con[ult. 49. nec nonTanus a Cofta j. $. retinentaedibus ; ficutlibri veteresin L. vit.
C. de reflit. mil.ex L. vlt. C. quib. men obiicit. long. temp. praefcr. quae cum L. pen.
C. b. t. coaffandae funt, habent aedibus, oixoig Pafilica, vt idem fit quod &
penuatibus propriis, L. vlt. C. de commeatu, — Fabrotus ad Theoph. idem effe,
ait, in fuis aedibus, etin fuis fedibus, vt in L. 1. C. Tb. de domefl. L. vit.

-.C. de pofll. reu, — Et fane fedes faepe pro domicilio ponuntur, L. 20o3. D. de

V. S. L. 274$. 1. C. deoff. praef. praet. Crebro etiam. voces aedes et. feder
confundi Broukhufius ad Tibull li. 1. ejeg. 11. v. 10. et Cl. Burmann. ad
Quintil lib. Iv. mfi. c. f. ofendere. o T 0. $ Hal fimt. 6 Apud
Hal. deeft et. 7 Alias Catilio: Catilius Seuerus fuit Marci proauus matere
nus, eiusque meminit Capitolin, in Marco, c. 1. Sed Theoph. &frwr[)uag et
D. L. 24. b. t. atque.ita Anton, Auguftin. de »om. propr. D. pag. 266. — Mihi
vulgata magis placet, quia Dio, in Hadriano, eundem KxríAioy vocat. o'T-
To, Hal Catilio. $ Florent, in L. 24. D. b, t. et a nou milit. hinc Fa-
brot. ad Theoph, edit. prim. et ibi, et hic reponit, vt a "on milit. fretus ine
terprete Gallicoi aimfi cem' «il 8 CeNX , qui ue font mie cbeva/iersz, OT T O, SI;L
- j A &Gdit

bos:

30 | INSTITVTIONVM LIB. TL CTIIT.- KIc X

Is * ergo miles, de cuius bonis apud te quaeritur, fi conuoca-
tis ad hoc hominibus, vt voluntatem fuam teftaretur, ita locu-
tus eft, vt declararet, quem vellet fibi heredem effe, et cui li-
bertatem tribuete *?: poteft videri fine fcripto hoc modo effe
teftatus, et voluntas eius rata habenda eft. Ceterum fi ( vt
plerumque fermonibus fieri folet) dixit alicui, Ego te heredem
facio, aut bona mea tibi relinquo, non oportet hoc pro tefta-
mento obferuari. Necvllorum magis intereft , quam ipforum,
quibus id priuilegium datum eft, eiusmodi exemplum non ad-
mitti.- Alioquin non difficulter poft mortem alicuius militis
teftes exifterent, qui affirmarent, fe audifle dicentem aliquem,

relinquere fe bona, cui vifüm fit, et per hoc vera iudicia fub-
$. 2. Quinimmo et mutus et furdus miles te- .

uerterentur.
Átamentum Ífacere poteft. $. 3. Sed hattenus hoc illis a
Principalibus Conftitutionibus conceditur, quatenus militant
et in caftris degant. Poft miffionem vero veterani, vel extra
caftra ** , fi faciant adhuc militantes teftamentum , communi
omnium ciuium Romanorum iure *? facere debent, £Et quod
in caftris fecerint teftamentum, non communi iure, fed quo-
modo *? voluerint, poft mitffionem intra annum tantum valebit.
Quid ergo 1i intra annum *^ decefferit, condicio autem heredi
adícripta poft annum extiterit? an quafi militis teftamentum

valeat? et placet valere quafi militis. — . $. 4. Sed et fi quis -

ante militiam non iure fecit teftamentum , et miles fattus, et
in expeditione degens refignauit illud, et quaedam adiecit, fi-
ue detraxit, vel alias manifefta eft militis voluntas hoc valere
volentis: dicendum eft, valere hoc teftamentum, quafi ex no-
uamilitis voluntate. ^ $. 5. Denique et fi in adrogationem
datus fuerit miles, vel filiusfamilias emancipatus eit: tefta-
mentum eius quafi ex noua militis voluntate valet, nec vide-
tur capitis deminutione irritum fieri. $. 6. Sciendum ta-
men eít, quod *? ad exemplum caftrenfis peculii, tam anterio-
res leges, quam Principales Conftitutiones quibusdam quafi
caftrenfia dederunt *^ peculia, et quorum *? quibusdam per-
aniffum erat ^? etiam in. poteftate degentibus teftari: quod **
noftra Conftitutiolatius extendens permifit ^? omnibusin his tan-
tummodo ?* peculiis teftari quidem, féd iure communi. Cu-
ius Conftitutionis tenore perfpeCto, licentia eft nihil eorum,
quae ad praefatum ius pertinent, ignorare.

: CUT XI ,
QVIBVS NON EST PERMISSVM FACERE TE-
| STAMENTVM,

NON tamen omnibus licet facere teftamentum. Statim enim
ii, qui alieno iuri fubiecti funt, teftamenti faciendi ius
non habent: adeo quidem, vt, quamuis parentes eis permife-
rint ^, nihilo magis iure teftari poffint: exceptis iis, quos an-
tea enumerauimus, et praecipue militibus, qui in poteftate
parentum funt, quibus de eo , quod in caftris adquifierunt,
permiífum ? eft ex Conftitutionibus Principum teftamentum fa-

addit e*, moxque omittit 4z02ue. . 9 Hal. Si, quod mox omittit. IO
Hal tribueret. II Vulgata addit alZ, quod merito Charondas repudiat,
quia de folis veteranis hic agitur. o TT o. Hal additali. . 12, Hal addit id.
Y5 Quomodo.reQius in omn. Charondae. o r T o. I4 Theophilus et Codd.
Charondae addunt quidem. o T To. — Hal. quis. I5 Hal. addit cum. 16
Hal. dederant. I7 Hal. borum. 18 Hal. faerat. I9 Apud Hial. de-
eít 2uod, et poft »oflra addit i4. 20 Hal permiferit. 21 Hal. buius-
7kodi pro bis tantummodo. :

I Quia quod a lege nominatim certis perfonis defertur, id ab iisdem aliis
concedi non poteft, At patrifamilias tantum notiffima lex XII Tab. permittit
fa&ionem teftamenti; ergo filiofamilias non poteft pater fa&ionem teítamenti
concedere, — Aliud effe apparet in mortis caufa donatione, quae non proficiíci-
tur a lege vlla, neque certis tantum perfonis permiffa eft, A COSTA, 2
"lheoph, omifit verba perm. eff ex coufl. Princ. oTTo 3 Hal. inferit a.

« Hal. quidem. 5 Hal. reliquerumt. 6 Theoph. omifit wre ciuili, quod
€t Fabroto difplicet. o r T o. 7 Hal computentur. 8 Hal omittit fi.
9 Hal. addit peculium. 10 Hal teflamentum redle facium, 11 Elegantiffima

cere, Quod quidem ius initio tantum militantibus datum eft,

tam ex auctoritate Diui Augufti, quam Neruae, nec non opti- .

mi Imperatoris Traiani: poftea vero fubfcriptione Diui Hadria-
ni, etiam dimiffis ? militia, id eft veteranis , conceffum eft.
Itaque fi quod ^ fecerint de caftrenfi peculio teftamentum,
pertinebit hoc ad eum , quem heredem relinquerint 5. Si ve-
ro inteftati decefferint, nullis liberis vel fratribus fuperftitibus,
ad parentes eorum iure communi pertinebit. Ex hoc intelle-

gere poffumus , quod in caftris adquifierit miles, qui in pote-

ftate patris eft, neque ipfum patrem adimere poffe, neque pa-
tris creditores id vendere vel aliter inquietare, neque patre
mortuo cum fratribus commune effe: fed fcilicet proprium eius
effe, qui id incaftrisadquifierit : quamquamiure ciuili * omni-
um, qui in poteftate parentum funt, peculia perinde in bonis
parentum computantur *, ac fi * fernorum peculia in bonis do-
minorum numerantur: exceptis videlicet iis,' quae ex facris
Conftitutionibus, et praecipue noftris, propter diuerfas caufas
non adquiruntur. Praeter hos igitur, qui caftrenfe ? vel quati

caftrenfe habent, fi quis alius filiusfamilias teftamentum fece--

rit, inutile eft, licet fuae poteftatis factus decefferit. $. 1.
Praeterea teftamentum facere non poffunt impuberes: quia
nullum eorum animi iudicium eft. Item furiofi: quia mente
carent.. Nec ad rem pertinet, fi impubes, poftea pubes: aut
furiofus, poftea compos mentis factus fuerit, et decefferit.
Furiofi autem fi per id tempus fecerint teftamentum, quo furor
eorum intermiflus eft, iure teftati effe videntur, certe eo,
quod ante furorem fecerint, teftamento valente. Nam neque
teftamenta recte facta ^?, nequevllum aliud negotium recte ge-
Ítum, poftea furor interueniens perimit. $. 2. Item pro-
digus, cui bonorum fuorum adminiftratio interdiCta eft **, te2
ftamentum facere non poteft: fed id, quod ante fecerit, quam
interdictio füorum bonorum eifiat, ratum eft, $. 3. Item
furdus et mutus *? non femper teftamentum facere pofíunt.
Vtique autem de eo fürdo loquimur, qui omnino non exaudit,
non qui tarde exaudit. Nam et mutusis intellegitur, qui lo-
qui ** nihil poteft, non qui tarde loquitur. Saepe autem **
etiam literati et eruditi homines variis caufis *? etaudiendi etlo-
quendi facultatem amittunt. Vnde noftra Conftitutio etiam his
fubuenit, vt certis cafibus et modis fecundum normam eius
poffünt teftari, aliaque facere, quae eis permiffa funt. Sed fi
quis poft teftamentum fattum, aduerfa valetudine, aut quoli-
bet alio cafu mutus aut fürdus effe coeperit: ratum nihilomi-

nus eius permanet *? teftamentum. — $. 4. Caecus autem non ..

poteit facere teftamentum, nifi per obferuationem, quam lex
Diui Iuftini patris mei ** introduxit. ^ $. 5. Eius, quiapud
hoftes eft, teftamentum, quod ibi fecit, non valet, quamuis
redierit: fed quod, dum in ciuitate fuerat, fecit: Ífiue redie-
rit, valet iure poftliminii: fiue illic decefíerit, valet ex lege
Cornelia, : : |

TIT. XIII,

autem eftratio Iani a Cofta, cur olim per aes et libram teftari nequierit prodigus,
quod commercio ei ifta formula nominatim interdictum erat, adeoque etillo, quod
in teftamentt fa&one fit mapcipatione. Sed quod nec fublata mancipatione tefta-
ri poffit, videtur effe ratio, quod in hac furiofis magis quam minoribus affimi .
letur L..:. D. de curat. furiofo. | X2 Surdus aut mutus non potuit olim tefta-
ri per aes et libram, quod hic verba nuncupationis loqui non poffet, ille vero
hon poflfet audire verba folemnia familiae emtoris Vlp. tit. 20. $. 13.. Nec po-
tuit mutus aut furdus teftari iure Praetorio vel mixto, quia ille accire non poteít

teftes, hic vero non audire potelft teftes teftimonium fibi perhibentes. Paul. lib. .

U. tit. 4, 'Tentauit tamen luuentius Celfus furdum poffe teftari ex ratione L. 1 0.
C. qui teflast. fac. poff. — Mutum, fi literas fcribat, admittebant nonnulli ICtiz
fatius tamen erat tollendae omnis diflicultatis cauía a principe impetrare remiffi-
onem folemnium, quae generaliter omnibus militibus remittuntur fine expreífa
venia, $. z. J. de milit. teflam. Tandem omnia Iuftinianus in. Conftitutione hic
allegata, Legenempe 10. C. guiteflar:, facere po[f. ordinauit, A CO S T A. 13
Hal. eloqui, 14 Hal enin, 15 Hl cafibus. IG lal sanet,
17 Hal woffri, Ms

Q — —— u 004 — c—— — CM2 — PEVASVYINE

— uÀ 0

——v —— b Bd B- . 0

.
Yis,
|e.
Xt«
; P'a.
Ditre
eluj
li«
QU
d«
ii
"W
qui
fett«
n
Quia
ente
üut
erif,
)rot
60,
]ue
8«

INSTITVTIONVM LIB.IIL TIT. XIII. T.

TIT. ATIL
DE EXHEREDATIONE LIBERORVM "..

oN tamen vt omnimodo ? valeat teftamentum, . fufficit
haec obferuatio, quam fupra expofuimus: fed qui filium
in poteftate habet, curare debet, vt eum heredem inftituat,
vel exheredem eum nominatim faciat. Alioquin fi eum filen-
tio praeterierit, inutiliter teftabitur: adeo quidem vt et fi ? vi-
uo patre filius mortuus fit, nemo heres ex eo teftamento exi-
ftere poffit, quia fcilicet ab initio non conftiterit teftamentum,

' Sed non ita de filiabus, vel aliis per virilem fexum defcenden-

tibus liberis vtriusque fexus * antiquitati ? fuerat obferuatum :
fed fi non fuerant fcripti heredes fcriptaeue, vel exheredati ex-
heredataeue, teftamentum quidem non infirmabatur, 1us au-
tem ? adcrefcendi eis ad certam portionem praeftabatur. Sed

nec nominatim eas perfonas exheredare parentibus neceffe erat, '

fed licebat inter ceteros hoc facere. Nominatim autem quis
exheredari videtur, fiue ita exheredetur, Titius filius meus

exheres efto *: fiueita, Filius meus exheres efto, non adiecto
proprio nomine, fcilicet fi alius filius non extet.

$. r. Po-
ftumi quoque liberi vel heredesinftitui debent, vel exheredari*.
.Et in eo par omnium condicio eft, quod et filio poftumo et

quolibet ex ceteris liberis, fiue feminini fexus, fiue mafculini, -

praeterito , valet quidem teftamentum: fed poftea adgnatione
poftumi fiue poftumae rumpitur, et ea ratione totum infirma-
tur. lIdeoque fimulier, ex qua poftumus aut poftuma fperaba-
tur, abortum fecerit: nihil impedimento eft fcriptis heredibus
ad hereditatem adeundam. Sed femirini quidem fexus poftu-
mae ? vel nominatim *?, vel inter ceteros exheredari folebant:
dum tamen, fi inter ceteros exheredentur **, aliquid eis lege-
tur, ne videantur praeteritae effe per obliuionem. Mafculos
vero poftumos , id eft filium *?, et deinceps, placuit non ali-
ter re&te exheredari, nifi nominatim exheredentur *?, hoc fci-
licet modo: quicumque mihi filius genitus fuerit, exheres efto.
$. 2. Poftumorum autem loco fünt ethi, qui in fui heredis lo-
co ** fuccedendo, quafiadgnafcendo fiunt parentibus fui heredes.
Vt ecce fi quis filium, et ex eo nepotem neptemue in potefta-
te habeat: quia filius gradu praecedit, is folus iura fui heredis

: í
1 Charondas in vno reperit de iuflitutione et exbered. li. id quod ctiam
Theoph. iuuat initio tituli proximi, et Cuiacius m motis primis probat. Idem
olim placuerat Hotmano; verum mutauit fententiam. — Marcilius item et Vinni-
us plenam fatis rubricam effe contendunt. Sed vide rubricam et L. 3o. D. de
lib, et poflum. bered. inft. vel exb. o'x ro, Olim Lege XIL 'Tabularum liberi

impune practeriri poterant et exheredari , ob ampliffimam teftandi facultatem le

ftalege conceí(am. — Sed Pruderites hanc veterem legem ita funt interpretati, vt
Parentes, qui liberos praeteriiffent , cos'per obliuionem, non certo iudicio
praeteriiffe intelligerentur et per hoc ftatim ab initio nulla cffent eorum tefta-
menta, L. 7. L. 30. D. de lib, et poft, Si vero exheredaffent, ipfo quidem iu-

re valerent parentum teftamenta, iL, $. D. de bom, poff. conutra tab., attamen

Itberis de iis, vt inofficiofis, queri liceret apud Centumuiros. 4 COST A. 2
Hal, omuino,
oTTo, Apud Hal, deeft et, 4 Nepotibus puta et pronepotibus ex filio, vt
re&e 'Theophilus . J. notat et liquido docet Vlpianus tit. 22. $. 16. Ratio au-
tem diuerfitatis haec fuit elegantiffima, quia vel tacita voluntate nepos, Xqui ab
auo diftat duobus gradibus, vt filia, quae in alienam familiam tranfire folet,
& paternis vel auitis bonis excluduntur; cadem ratione, qua vel vnica manci-
patone in filia ac nepote foluebatur illud fummum vinculum patriae poteftatis,
cum in filio ar&iffimo vinculo patri coniun&o tres effent neceflariae, L. $. $. 1.
D. de iniufl. vüpt. et irrit., Vlp. im fragm. tit. 10. $. 1. A COSTA, — 5 Zn-
tiquitas hic non eft lex XII. Tabb. ; illa enim difcrimen inter mares et feminas
conftituit; fed media iurisprudentia, id cft, interpretatio Prudentum. MVRE-
TVS. 6 Hal. tamen. 7 Priorem modum vnus Charondae, pofteriorem
'Theophilus omifit. Pro extet omnes Charondae habent exiflet. o T T O. $8
Quia alias rumpunt nati teftamentum, — Quod nefiat, placuit Iuri Ciuili, infti-
tui poftumos fuos, contra veterem Iuris regulam, quae negabat, incertam per-
fonam inítitui poffe. 4 CO STT A. 9 Vulgo perfouae. o r 1 0. Sicet apud Hal.
1O Sed cur filias naífcituras nominatim inftitui magis volebat antiquitas, quam
iam natas? Natis enim praeteritis teftamentum non rumpebatur/, fed portio
quaedam iure accrefcendi tribuebatur, Refponfio cft, quia praeteritio natarum

3 kta in pluribus Charondae, et Theophilus vt etfj; non fi;.

habet, quamuis nepos quoque et neptis ex eo in eadem pote-
ftate fint, Sed fi filius eius viuo eo moriatur, aut qualibet a-
lia ratione exeat de poteftate eius, incipit nepos neptisue in'
eius loco fuüccedere, et eo modo iura fuorum heredum quafi
adgnatione nancifcuntur. mNe ergo eo modo rumpatur eius te-
ftamentum, ficut ipfum filium vel heredem inftituere, vel no«
.minatim exheredare debet teftator, ne non iure faciat tefta-
mentum: ita et nepotem neptemue ex filio neceffe eft ei vel -
heredem inítituere, vel exheredare: ne forte eo viuo filio
mortuo fuccedendo in locum eius nepos, neptisue, quafi ad-
cnatione rumpat teftamentum *?. Idque lege [ulia Gellea £s
prouifum eft, in qua fimul ** exheredationis modus ad fimili-
tudinem poftumorum demonftratur. $. 3. Emancipatos li-
beros iure ciuili neque heredes inftituere, neque exheredare
neceífe eft: quia non funt fui heredes. : Sed Praetor omnes
tam feminini fexus, quam mafculini, fi heredes non inftituan-
tur, exheredari iubet: virilis fexus nominatim, feminini vero
et *$ inter ceteros: quia fi neque heredes inttituti fuerint, ne-
que ita, vt diximus, exheredati, promittit eis 'raetor contra
tabulas teftamenti bonorum pofleffionem. $. 4. Adoptiui li-
beri, quamdiu funt in poteftate patris adoptiui, eiusdem iuris
habentur, cuius funt iuftis nuptiis quaefiti. — Itaque heredes
inftituendi, vel exheredandi funt, fecundum ea, quae de na-
turalibus expofuimus. Emancipati vero a patre adoptiuo, ne-
que lure ciuili, neque *? quod ad edictum Praetoris attinet ,
inter l:iberos numerantur ^?, Qua ratione accidit, vt ex di-
uerfo, quod ad naturalem parentem attinet, quamdiu quidera
funt in adoptiua familia, extraneorum numero habeantur: vt
eos neque heredes inftituere, neque exheredare neceffe íit.
Cum vero emancipati fuerint ab adoptiuo patre, tunc incipiant
in ea caufa effe, in qua futuri eflent, fi ab ipfo ^* naturali pa-
tre emancipati fuiflent, $. 5. Sed haec quidem vetuftas in-
troducebat: noftra vero Conítitutio inter mafculos et feminas
in hoc iure nihil intereffe exiftimans: quia vtraque perfona in
hominum procreatione fimiliter ?? naturae officio fungitur, et
legeantiqua duodecim tabularum ?? omnes fimiliter ad fuccef-
fionem ab inteftato vocabantur, quod et Praetores poftea fecuti
effe videntur; ideo fimplex ac fimile ius, et in filiis et in filia-
j | bus,

filiarum argumentum effet exheredationis, nondum natarum nequaquam; quia
praua fuípicio patris erga filias non eft admittenda fine caufa: ideoque verifimi-
liuseft, patrem nondum natas filias exheredare noluiffe, fed immemorem eas praete-
riiffe. A COS T A. II Hal. exbaeredaventur, legavetur, viderentar. 12 Hal.
flios. .^ 3Hal exbaeredarentur. I4 Hal.hicetpaulo poftloczm. —— 15De
poftumis, num inftitui poffent , dubitatum eft ob vetuftiflimam iuris regulam , Incer-
tam perfonam non poffe inftitui. — Sed ne rumpant, Iure ciuili introdu&tum cft, vt
et filii poftumi poffent inftitui, et qui ex filiis poft mortem aui fui heredes nafci-
turi erant, formula primum a Gallo Aquilio rite compofita. Supererant nati
viuo teftatori poft teftamentum vel filii, vel ex his prius mortuis nepotes, vt
etillii, qui poftumorum loco erant, nepotes nati fllio viuo et ante teftamen-
tum; fed mortuo filio poft teftamentum conditum fui teftatori effedi, fucce-
dendo in patrum fuorum locum. — Qui cum teftamentum pariter rumperent prae-
teriti, Lege Vellea confiitutum eft, vtetilli ex capite primo, et hi ex capite
fecundo. poffent inftitui. Anton. Goueanus ad L. Gallus. Cniacius ad eand. L. A
COS'T A. 16 Sic etiam Theophilus, Haloander et Vlpian. tit. 22. $. 19.
fced quia in L. 10. $. 2. D. de teff. tat. ct L. 15. D. de ini. rupt. ex qua hic $.
defcriptus, eft Junia Welles. Anton. Auguftin. de zom. propr. D. pag. 322. ma-
uult Juzia Velleia, vt idem fuerit Iunius Velleius Tutor, a quo Sctum Velleia-
num nomen fumfit L. 2. $. 1. D. ad S&. Vellei. Add, Cl Schulting. ad Vipi-
an. d. l. oT T 0. 17 Hal. fimilis. I$ ita in pluribus Charondae et Con-
tii: Theoph. vim coniundionis et explicat, vel mominatim, wel ínter ceteros;
vtrumque enim licet; vel zmter ceteros ait Vlpian. tit. 22. $. 25. ln veríu feq,
reé&te Cuiac. promittit, vt in $. fin. b. t. $. vit. de fucc. cognat. et in L. 7. C,
comm. de fucceff. wbi in Bafil. eft &m7/yyeAroJ, non permittit, vt vulgata. o T-
To. Apud Hal deeft et, idemque habet permittit. 19 Vulgata hic inferit
€o iure: atque ita Theoph. vel eius interpres, vt Charondas coniicit: fed abeft
a vett. OTTO. Habet cà verba Hal. 20 Hal. connumerantur. 21 Hal,
fi a. 22 'Ouoíwg Theoph. alii male fosili legunt. o TT o. — Hal. fimili.
23 Voces duodecim sabb. ignorat vuus. Charondae : fed habet Theophilus: clcr-
| . te lex

"

4a INSTITVTIONVM LIB. IL.— TIT. XIIL XIV.

bus, et in ceteris defcendentibus per virilem fexum perfonis ,
non folum ?* natis, fed etiam poftumis, introduxit: vt omnes

fiue fui, fiue emancipati fünt ??, vel heredes inftituantur, vel

nominatim exheredentur: 'et eumdem habeant effectum circa
teftamenta parentium fuorum infirmanda, et heredjtatem aufe-
rendam,. quem filii füi vel emancipati habent, fiue iam nati
fint, fiue adhuc in vtero conftituti, poftea natifint, Circa ad-
optiuos autem filios certam induximus diuifionem, . quae ??
noftra Conftitutione, quam fuper adoptiuis tulimus, contine-
tur. . $.6. Sed fiin expeditione occupatus miles teftamen-
tum faciat, etliberos fuos iam natos, vel poftumos noiina-
tim non exheredauerit , fed filentio ^" praeterierit, non igno-
rans ?? an habeatliberos: filentium eius pro exheredatione no-
minatim facta valere, Conftitutionibus Principum cautum eft.
$. 7. Mater, vel auus maternus necefle non habent liberos fuos
aut heredes inftituere, aut exheredare, fed.poffunt eos ?? o-
mittere, . Nam filentium matris, aüt aui materni, et cetero-
rum per matrem afcendentium tantum facit, quantum exhere-
datio patris, . Nec enim matri filium filiamue, ^ neque auo
materno nepotem neptemue ex filia, fi eum. eamue here-
dem non inítituat, exheredare necelfe eft: fiue de iure ciuili

uaeramus, fiue de edicto Praetoris, quo Praetor praeteritis..
?

liberis contra tabulas bonorum poffeffionem promittit ??: fed
aliud eis adminiculum feruatur; quod paulo poft vobis manife-
ftum fiet. | d s
DE HEREDIBVS INSTITVENDIS.

HEREDES infüituere permiffum eft tam liberos homines,
quam feruos: et tam proprios, quam alienos. |
autem olim quidem fecundum plurium fententias non aliter ,
quam cum libertate , recte inftituere licebat. Hodie vero et-
iam fine libertate, ex noftra Conftitutione, heredes eos infti-
tuere permiffum eft. Quod non per innouationem induximus,
fed quoniam aequius erat, et Atilicino placuiffe Paulus fuis li-
bris, quos tam ad Maffurium * Sabinum, quam ad Plautium

fcripht, refert. Proprius autem feruns etiam is intellegitur, .
in quo nudam proprietatem teftator habet, alio vfuümfructum |
Eft tamen cafus, in quo nec cum libertate ytiliter .

habente.
feruus a domina heres inftituitur, vt Conftitutione Diuorum
Seueri et Antonini cauetur, cuius verba haec funt, . — Seruum
adulterio maculatum ?, non iure teftamento manumiffum ante
fententiam ab ea muliere videri, quae rea fuerat eiusdem cri-
minis poftulata, rationis eft. . Quare fequitur, vtin eumdem
a domina collata ? inftitutio, nullius momenti habeatur. . Ali-
enus feruus etiam is intellegitur, in quo vfumfruCtum teftator
habet. $. 1. Seruus autem a domino fuo heres inftitutus,
fi quidem in eadem caufa manferit, fit' ex teftamento liber,
heresque * neceffarius. Si vero a viuo teítatore manumilffus

te lex Xr1r. tabb. his verbis fignificatur. o T T 0. 24 Hal. inferit Zam. 25
Hal. fint. 26 KHal. inferit zz.
dae; ficut infra pr. de inoff. tefl. o TT O. — 28 Siignorauerit, non habentur
pro exheredatis, L. g. et 10. C. de teff. mil. A COSTA. 29 Hal addit fi-
lentio. — 90 Mal permittit. : E

I It faepe in D. Flor. fed malo Mafurium. Perfius Sat. V. v. 90. Excepto,

Jfi quid Mafuri vnbrica notauit. Atque ita Plinius, Arrianus, Macrobius et mar-
mora antiqua; vid Pracfat. ad & 7. Tbef. I. C. pag. 18. o Y T o. Hal. Mafurium.
2, Marcianus in L. 4$. $.2. D. b. t. habet accifatutm , atque ita hic legendum effe,
cum Accurfio, Contio et Marcilio, exiftimat Muretus obferu. c. $. "Ybeophi-
lus reddit: ojxérzw Evoy;ov Ovrx T wovyeix. "Thalelaeus ad L. :. C.
4qui won. poff.. ad lib. UToyondévrx &i T2 woleix T76c üsaTro[yyc. Cuiac.
et Ianus a Cofta in notis primis et fecundis fibi non conftant. Vinnius £. 4$. ex
b. $. corrigit. Ego vtrobiuis le&ionenr retinendam putem, nil obftante L. $.
C. ad L. Inl. de adult. Diocletian. in L. 1. C. de colluf. deteg. turpis -coniundtio-
nis maculam vocat. —Libidinis macula poiluere pudicitimm efl im L. 3. C. Tb. de

snrisd. et Capitonem libidine anacnlofum 'Yacit. appellauit lib. L. Hifl. c. 7. o -

ierit, pro portione dominii adquirit hereditatem.

Proprios |

27 Vox filentio abeft ab omn. Charon-

qo Hal addit astem. --

"UMVRETVS.

fuerit, fuo arbitrio adire hereditatem poteft: quia non fit 5 ne-
ceffarius, cum vtrumque ex domini teftamento non confequi-
tur ?. - Quod fi alienatus fuerit, iuffu noui domini adire here-
tatem. debet, et ea ratione per eüm dominus fit heres. Nam

ipfe alienatus neque liber, neque heres eífe poteit, etiamfi -

cum libertate heres inftitutus fuerit: deftitiffe enim a libertatis
datione videtur dominus, qui eum alienauit. Alienus quoque
feruus heres inftitutus, fi in eadem caufa durauerit, iuffu eius
domini adire hereditatem debet, Si vero alienatus fuerit ab
eo, autviuo teftatore, aut poft mortem eius, antequam adeat,
debet iuffu noui domini adire. At íi manumiffus eft' viuo te-
ftatore, vel mortuo, antequam adeat, fuo arbitrio adire heres
ditatem poteft. $. 2. Seruus autem * alienus poft domini
mortem recte heres inftituitur: quiaetcum hereditariis feruis $

'eft teftamenti fattio. , Nondum enim adita hereditas, perfonae -
| vicem fufünet, non heredis futuri, fed defuncti: cum etiam.-

eius, qui invtero eft, feruus recte heres inftituitur ?. 3
Seruus *? plurium , cum quibus teftamenti faCtio eft, ab ex-
traneo inftitutus heres, vnicuique doniinorum, cuius iuffu ad-
$. 4. Et
vnumhominem, .et plures** ininfinitum, quotquis ** velithe-
redes facere, licet,
duodecim vncias, quae afífis appellatione continentur. Habent
autem et hae partes propria. nomina ab vncia vsque ad affem ,
vt puta *? haec, vncia **, fextans, quadrans, triens, quins-
cunx, femis, feptunx, bes, dodrans, dextans, deunx, as*5.
Non autem vtique femper ^* duodecim vncias effe oportet:
nam tot vnciae allem efficiunt, quot teftator voluerit: et fi v-
num tantum quis ex femiffe verbi gratia heredem fcripferit,
totus as in femifle erit. Neque enim idemi'ex parte teítatus,

et ex parte inteftatus decedere poteft: nifi fi£ miles, cuius fola
voluntas in teftando fpectatur. .Et e contrario poteft quis in

quantascumque ** voluerit, plurimas vncias füam hereditatem
diuidere. $. 6. 5i plures inftituantur *?: ita demum *? par-

tium diftributio necelfaria eft, íi nolit teftator eos ex aequis.

partibus heredes efle. Satis enim conftat, nullis partibus no-
minatis, ex aequis partibus eos heredes effe. Partibus autem
in quorumdam perfonis expreffis, fi quis alius fine parte nomi-
natus erit, fiquidem aliqua pars alfi deerit, ex ea parte heres
fit Etíiplures fine parte fcripti funt, omnes in eamdem par-
tem concurrent ^?, $Si vero totus as completus fit ?* , in di-
midiam partem vocantur: et ille vel illi omnes in alteram dimi-
diam. . Necinterefít primus an medius an nouiffimus fine par-
te heres fcriptus fit: ea enim pars data intellegitur, quae va-
cat. $. 7. Videamus, fi pars aliqua vacet, nec tamen quis-
quam fine parte fit heres inftitutus, quid iurisfit. Veluti fi
tres ex quartis partibus heredes fcripti funt. Et conftat, va-
cantem partem fingulis tacite pro hereditaria parte accedere ??:
et perinde haberi, ac fi ex tertiis partibus heredes fcripti effent.

To. . $3 Vulgo additur beredis: in quibusdam eft bereditatit inflitutio: fed

vtrumque in vno Charondae rectius abeít, ficut in D. et Theoph. o T To. Hal.
addit baeredis. 4 Hal addit ez; : ^5 Hal. addit baeres. 6 Hal. confe-
quatur, 7 Hal. etiam. 8 Hereditarii ferui fünt ferui eius, cuius hereditas
adhuc iacet, nec a quoquam adita eft. M VR ET v s. 9 Hal Znflitnatar.
I1 Hal. addit cfze. I2 Ineptiae funt guantos
quisque, vel quantascumque , vel im quotcumque: licet Charondas, fe alios eius
temporis ita locutos, obferuafle fcribat. o T T 0. .
ta, 14 Ita Théoph. n vno Contii eft vzcia, feczus, id eft vncia cam di-

midia. In omn. Charondae zt ïuta baec; fextmux. Sed Vlpian. in L. 0. $. ilt,.

b.t. puta baec: fextans, quadrans etc. o Y T O. Hal. omittit vucia. Nomen fefcunx-
(quod eius loco Gothofredus hic inferi notarat) ne latinam quidem eft: fefcsem»
ciam enim dicimus vnciam cum femiffe, non fefegwncem , L. 9. $. $. D. de znoff. teff.
15 As decftapud Hal.. :
OTTO. " 17Hal quotcunque. I8 Hal. addit baeredes. 19 Hal. addit ia
boc cafn. 20 Hal concurrumt. 21 Vulgo additur di, qui nomindtim expreffas
partes babent. o T T 0. Haecapud Hal. leguntur. 22 luquibuzdam Chbar. accre-

N -

$. 5. Hereditas plerumque diuiditur in -

13 Apud Hal. deeft vt pa»-

16 Semper in nullo Charondae reperitur, —

| "— — —- EM SEU/

— — Gupap ii

L -——— . "EEE

——5 56 —— o o HemO C m

faCtum erit : cuilibet ?? obtemperare fatis eft.

INSTITVTIONVM LIB. II TIT. XIV. XV. XVI. 23

.Et ex diuerfo, fi plures ?? in portionibus fint, tacite fingulis

decrefcere, vt fi, verbi gratia, quatuor ex tertiis partibus he-

redes fcripti fint, perinde habeantur, ac fi vnusquisque ex

quarta parte ^^ fcriptus fuiffet. $. 8. Et fi plures?? vnciae
quam duodecim diftributae fint, is, qui fine parte inftitutus
eít, quod dupondio ?* deeft, habebit. Idemque erit, fi du-

. pondius expletus fit: quae omnes partes ad affem poftea reuo-
eantur , quamuis fint plurium vnciarum.

$. 9. Heres ?7
pure et füb condicione inftitui poteft: ex certo tempore, aut
ad certum tempus non poteft ??: veluti poft quinquennium,
quam moriar, velexCalendis illis, vel vsque ad Calendas illas
heres efto. Denique ?? diem adiectum haberi pro fuperuacuo
placet, et.perinde eífe, ac Ííi pure heres inftitutus effet.
$. 1o. Impoffibilis condicio in inftitutionibus et legatis, nec
non ?? fideicommiffis et libertatibus, pro non fcripta habetur.
$. 1r. Si plures condiciones inftitutioni 3* adfcriptae funt: fi
quidem coniunctim, vt puta fi illud et illud fa&um: erit ?? :
omnibus parendum eft, : $i feparatim : veluti fi illudsaut illud
|I13. : Db,
quos numquam teftator vidit, heredes inftitui poffunt: velu&i
fi fratris filios peregri natos ?*, ignorans qui effent, heredes
infütuerit. " Ignorantia enim teftantis inutilem inftitutionem
zon facit. : !
DE VVLGARI SVBSTITV TIONE.
OTEST autem quis in teftamento fuo plures gradus here-
dum facere, vtputa, fiille heres non erit, ille heres efto:
et deinceps, in quantum velit teftator, fubftituere poteft * :
et ?^ nouiíffimo loco in fubfidium, vel feruum neceffarium he-
redem inftituere ?. $. r. Et plures in vnius locum poffunt
fübftitui, vel vnus in plurium, vel finguli fingulis *, vel in-
uicem ipfi, qui heredes inftituti funt. $. 2. Et fi ex difpa-
ribus partibus heredes fcriptos inuicem fubftituerit *, et nul-

: am mentionem in fubftitutione partium habuerit, eas videtur

in fubftitutione partes dediffe, quas in inftitutione expreffit.
Et ita Diuus Pius refcripfit ^. — $. 3. Sed fi inftituto heredi

ftere, v£ in L. 42. D. b. t. o T T 0. 23 Hal addit baeredes fcripti. —— 24
klal. inferit baeres. 23 Huius rei maxime perfpicuum exemplum eft in L.
87. D. b. t(. MVRETVS. . Z26 Ín quibusdam Zipondio: íed fïequentius da-
pondiwm , i. e, duo pondo, duae librae, duo affes, vigintiquatuor vnciae. Ve-
teres duapondo, Quintil. b. 1. Inff. c. y. — Seneca epifl. 1 9. dupondio fatur , id
eít, íumtu exiguo. — Petron. c. 5 $. dupondii mon facio, et cap. 74. dupondiarius
bomo, per contemtum: ficut primi anni iuris Auditores olim Dzpondii di&ti,
V. Cuiac. lib. xii. Obf. c. 40. — Iac. Curt. [/b. 1. Coni. c. 4. et Gronou. de pe-
cun. vet. lib. 1. c. 7. OT T O. 2/7 Hal addit ert. 28 Ratio in priori cafu
eít, ne medio tempore fit inteftatus, quod iuris ratio non patitur in pagano,
in pofteriore, ne deinde fit inteftatus et quod vix fieri poffit, vt heres efle de-
finat, qui femel heres exítitit. A CoS T A. 29 In omnibus Charondae Diem-
que adiechwn. o'TTO. 30 Hal. addit zm. 51 Hal zu inflitnutionibus.
32 Hal faerit. 33 Diuifis vocibus legit Contius ; vt notet, cui pla-
ct. Oflfxv Bäle*ro&/ Theophilus. o 'rTro. Hal. addit conditioni. 34 Ita
in omnibus , quos Hotman. et Contius viderunt; vocem vero in duas diui-
dendam etiam Giphanio ad Lzcretium et Pithoeo ad Collat. tit. 16. placuit.
$: 1 7 . - v* . N
Emi E£évgg Ónxyovro "Yheophilus. - Sic vado peregri, fum peregre promifcue
dicuntur, au&tore Charifio et Sofipatro de ortbogr. Colerus tamen Parerg. c. 3 $.
mauult peregrinantes ;- ficut in Collat. LL. Mofaic.. d. tit. 16. $. 3. Sed ibi de
fuis heredibus agitur, et frequentius eft, vt non viderimus cognatos peregri na-
tos, quam peregrinantes. O T T O. — Hal. peregrinantes. :

: I Omnes Charondae znflituere, ficut verfu feq. inflitmere pro fubftituere.
OTTO. Verba fubflituere potef?, ignorat Hal. 2 MHal «-t. 53 Hal
addit po[[it. 4 Alii n fingulorum; alii in fingulis. . Marcianus in. L. 36. b.
t. fiugulis fiuguli, quod eodem redit. o r T o. — Hal. zn fingulorum. 5 Conf.

— L. 24. D. b. t., vbi fpecies propofita eft de tribus heredibus inftitutis, primo ;

ex beffe, id eít, o&o vnciis, fecundo ex quadrante, tertio ex vncia. — Male
&deo Theophilus pofuit fpeciem de duobus; primo ex feptunce, altero ex quin-
cunce. A COSTA. 6 Pofteriora in quibusdam defunt, nec Theophilus ha-
bet, fed Reícriptum Antonini Pii extat in L. 1. C. h. t., cuius infcriptio, pari-
ier ac annus in fubícriptione emendari debent. o r x o. 7 Sic quoque omnes

]

et coheredi fuo * fübftituto dato, alius * fubftitutus fuerit:

Diui Seuerus et Antoninus fine diftinCctione ? refcripferunt ad
vtramque partem fübftitutum admitti. $. 4. 5i feruum alie-
num quis patremfamilias arbitratus heredem fcripferit, et, fi
heres non effet, Maeuium ei fubftituerit, isque fernus iuífu
domini adierit hereditatem , Maeuius *? in partem admittitur * *,
Illa enim verba, fi heres non.erit, in eo quidem, quem: alie-
no iuri fubieCtum effe teftator fcit, fic accipiuntur: fi neque
ipfe heres erit, neque alium heredem effecerit, In eo vero,
quem patremfamilias effe arbitratur, illud fignificant: fi here-
ditatem fibi, eiue **, cuius iuri poftea fübiectus effe coeperit,
non adquifierit *?. Idque Tiberius ** Caeíar in perfona Par-
thenii ferui fui conftituit. F
TIT.. XVL.
| DE PVPILLARI SVBSTITVTIONE.

LIBERIS, fuis impuberibus, quos in poteftate quis habet,
non folum ita, vt fupra diximus , fubftituere poteft, id
eft, vt fi heredes ei non extiterint, alius fit ei heres: fed eo
amplius, vt, et * fi heredes ei extiterint, et adhuc impuberes
mortui fuerint, fit ei ? aliquis heres: veluti fi quis dicat hoc

",2 é . . * . :
.modo, Titius filius meus heres mihi efto;: ? Si filius meus he-
res mihi non erit, fiue heres erit, et prius moriatur, quam in

fuam tutelam venerit, tunc Seius heres efto. Quo cafu fiqui-
dem non extiterit heres filius, tunc fubfüitutus patri fit heresz
fi vero extiterit heres filius, et ante pubertatem decefferit , i-
pf filiofitheresfubftitutus. Nam moribus * inttitatumeft, vt,
cum eius aetatis filii fint, in qua ipfi fibi teftamentum facere
non poffunt, parentes eis faciant. . $. r. Qua ratione exci-
tati, etiam Conftitutionem pofuimus in noftro Codice, .qua
profpectumeft, vtíi ? mente captos habeant filios, vel nepotes,
vel pronepotes, cuiuscumque fexus, vel gradus, liceat eis,
etfi puberes fint, ad exemplum pupillaris fubftitutionis, cer-
tas perfonas fubftituere. Sin autem refipuerint, eamdem fub-
ftitutionem infirmari; et hoc ad exemplum pupillaris fubftitu-

tionis , quae, poftquam pupillus adoleuerit , infirmatur. $.2.
Igitur in pupillari fubfütutione, fecundum praefatum mocum
ordi-

Charondae. Vulgo coberede fubflituto. Verbum dato deeft in libris Contii. o T T 0.
Háal. cobaerede fubflituto dato. 8 Hal addit ez 9 Theophilus verba prae-
cipua fime difliutlioue omifit, a Marcilio notatus. o TT 0. — Sine difliuclione , id
eft , non obferuato ordine fcripturae vel mortis vel repudiationis, quod expli-
catius tradit a Cofta, — 10 Hal addit fu^&itutus. 11 Regulariter fub-
ftitutus cum inftituto non admittitur, L. ;. D. de acquir. vel om. bered. Hic
tamen hoc aequius vifum admittere tuendae voluntatis cauía, Neque enim heres
fcriptus-, contradicente fubftituto, fecurus effe poteft, propter errorem teftato-
ris, qui ingenuum fibi heredem effe voluit: nec viciffim fubftitutus poteft effe
heres, nifi ferui inftitutio valeret: nam vbi inftitutio non valet, ibi nec fubfii-
tutio, L..44. D. de vulg. et pupill. fubflitut. ^ COSTA. 12 Hal vel e;.
13 Manifefte hic $ depromtus eft ex L. 4o. et 41. de bered. inflituend. Sed
pugna eft, cum in L. 40. Iulianus femiffem inter dominum ferui et fubftitutum
diuidi velit. Pomponius autem in L. 417. femiflem tribuat domino ferui , femif-
fem fübftituto. Vid. quae Viglius Zuichemius, Cuiacius, lan. a Cofta et Marci-
lius ad h. $. commentati funt, — Addatur Merillius Zjb 1v.. Obf. 34.. 14.:Sic
etiam in £. 41. D. b. t. Et boc Tiberius Caefar. — At in tribus Codd. Theophi-
li eft'Avrtwylvoc, quod valde placet Hotmano, vt Antoninus Pius intelliga.
tur: re&ius difplicet illud Triuorio Off. apol. c. 32. s. 6. — Alciatus lib 1. Difp.
€. 2. in d. L. 41. et hic mauult T2tu;, vt fuerit Parthenius Domitiani, cuius
Sueton. meminit ei vita c. 16. Alii Parthenium poctam, a Tiberio manumif-
fum intelligunt, de quo Sueton. Ti/er. c. 70. Sed vid. Cl. Fabric. /;/]. Graec.
lib. YJ. €. 27. ". 9. pag. 677. . Varii fane Partbemii Caefarum ferui fuerunt.
Apud Gruter. pag. j42. 4. . PARTHENIO CAESARIS N. AB
ARGENT O et pag. 616. 4 $- PARTHENIO CAESARI S. Conf.
Gundlingian. P. xxx. Ohf. ;. o r r o. ; |
1 Apud Hal deeftet. |—— 2 Hal eis. 3 Hal. praefigit Et. 4 Sic
etiam Vlpian. L. z. pr. D. b. t. et Theophilus. Perperam in quibusdam Charon-
dae a traioribus. o T T O. Lex XII Tabb. de pecunia ífua tantum, non de aliena
loquebatur. Sed, quod ita accideret per pupillum, qui teftari non poterat, vt
hereditas ad legitimos heredes et inuito patre perueniret; haec fubftitutio mo-
ribus, vel, quodidem,iure ciuili, 4L. 2. $. j. D. de or. igr.,id eft, au&oritate
ex interpretatione Prudentum introducta eft. à Co s T a. 5 Hal inferit quz.

34 JINSTITVTIONVM LIB.IH. TIT. XVI. XVII.

ordinata, duo qnodammodo funt teftamenta 5: alterum pgxtris,
alterum filii: tamquam fi ipfe filius fibi heredem inftituiffet:
aut certe vnum teftamentum * eft duarum caufarum, id eft du-
arum hereditatum, — $. 3. Sin autem quis ita formidolofus
fit, vt timeret $, ne filius eius ?, pupillusadhuc, ex eo quod
palam fübfiitutum accepit *?, poft obitum eius periculo infidia-
rum ** fübiceretur *?^: vulgarem quidem fubftitutionem palam
facere, etin primis teftamenti partibus *? , debet: illam au-
tem fübftitutionem, per quam, et *^ fi heres extiterit pupil-
lus, et intra pubertatem decefferit, fubftitutus vocatur, fepa-
ratim in inferioribus partibus fcribere, eamque partem proprio
lino, propriaque cera confignare, etin priore parte teftamen-
ti cauere debet *5, ne inferiores tabulae viuo filio, et adhuc
impubere aperiantur. lllud palam eft, non ideo minus valere
fubftitutionem impuberis filii, quod in hisdem tabulis fcripta
fit, quibus fibi quisqué heredem inftituiffet, quamuis pupillo
hoc periculofum fit. ^. $. 4. Non folum autem heredibus in-
ftitutis impuberibus liberis ita fübftituere parentes poflunt, vt
fi heredes eis extiterint, et ante pubertatem mortui fuerint,
fit eis heres is, qüeän ipfi voluerint: fed etiam exheredatis.
itaque eo cafü fi quid ** pupillo ex hereditatibus, legatisue,
aut donationibus propinquorum atque amicorum adquifitum
fuerit, id omne ad fubftitutum pertinebit. Quaecumque dixi-
mus de fubftitutione impuberum liberorum, vel heredum infti-
tutorum, vel exheredatorum, eadem etiam de poftumis intel-
legimus. $. 5. Liberis autem fuis teftamentum nemo face-
re poteft, nifi et fibi faciat: nam pupillare teftamentum , pars
et fequela eft. paterni teftamenti: adeo vt fi patris teftamentum
non valeat, nec filii quidem valebit. - — $. 6. Vel fingulis au-
tem ** liberis, vel ei, qui eorum nouiffimus impubes morie-
tur, fubftitui poteft. Singulis quidem, fi neminem eorum
inteftato *5 decedere voluit: nouiffimo, íi ius legitimarum
hereditatum integrum inter eos cuftodiri velit. $. 7. Sub-
ftituitur autem impuberi aut nominatim, veluti Titius: aut
generaliter, vt quisquis mihi *? heres erit. Quibus verbis
vocantur ex fubfütutione, impubere mortuo filio, illi, qui et
ei ?? fcripti fint ^* heredes et extiterunt , et pro qua parte
heredes facti funt. $. 8. Mafculo igitur vfque ad quatuor-
decim annos fübftitui poteft: feminae vfque ad duodecim an-
nos. Et fi hoc tempus excefferint, fubftitutio euanefcit.
$. 9. Extraneo vero, vel filio puberi heredi inftituto,
ita fubfütuere nemo poteft: vt fi heres extiterit, et intra ali-
quod tempus decefferit, alius ei fit heres. — Sed hoc folum
permiffum eft, vt eum per fideicommiffum teftator obliget,
alii hereditatem eius, vel totam , vel pro parte reftituere:
quod ius quale fit, fuo loco trademus.- iv re

TIT. XVII. :
QVIBVS MODIS TESTAMENTA INFIRMAN-
| TVR t | z |
T ESTAMENTVYM iure faCtum vfque adeo ? valet, donec
rumpatur irritumue fiat, $. r. Rumpitur autem tefta-

6 Duae enim fünt hereditates, quas paulo poft casfas appellat. — *? Vnus te-
ftator, vna fcriptura, vna folemnitas, vna Falcidia. A COS T A. 8 Hal t
meat. 9 Hal fuus. IO Hal. acceperit. 11 Galba eo nomine quen-
dam in crucem egit. Suetom, in ita c. 9. Perfius Satyr. ». v. 12. pupillumue
vbinam, quem proximus beres impello, expumgam. Fuit et mulier Milefia, quae,
accepta a fecundis heredibus pecunia, abortum fibi procurauit, L. 5 . D. de poenis.
MVRETVS., 12, Hal. fubiaceat. I5 InVulgatavox ordinave eft a Gloffa.
o TO. Eft apud Hal. I4 ApudHal. deeft et., I5 Apud Hal. deeft debet.
I6 Inferitur hic in aliis exberedato, fed re&dius abeft, O't T O. Extat apud Hal.
17 Apud Hal. deeft outem. . 18 Hal. inteflatum. I9 Theoph. et quidam
Charond. sibi patri. oO TT O. ^ 20 Apud Hal deeftei —— 21 Hal fznt.

1. Hal. f'njïrmentur. 2, Hal, «faue eo. 5 Apud Theoph. olim lege-
batur 4?] MeiyxyTOc, mon manente, quod librariorum peccatum Fabrotus de-
* * " * * .
leto 447 correxit. O T T O. 4 Id eft, non minuto capite: hunc enim primum

-infirmandi modum, quo teftamentum rumpitur, opponit-fecundo modo, quo
capitis minutione in eodem ítatu manente teftatore, teftamentum irritum fit,

mentum, cum in eodem ftatu ? manente teftatore ^, ipfius te-
ftamenti ius ? vitiatur.. Si quis enim poft factum teftamenturn
adoptauerit fibi filium per Imperatorem, eum, qui eft fui iu-
ris, aut per Praetorem fecundum noftram Conftitutionem eum,
qui in poteftate parentis fuerit, teftamentum eius rumpitur
quafi adgnatione fui heredis. $. 2. Pofteriore quoque tefta-
mento, quod iure perfectum eft, fuperius rumpitur, Nec in-
tereft, extiterit aliquis heres ex eo, an non. Hoc enim folum
fpectatur, an aliquo cafu exiftere potuerit, ldeoque fiquis
aut noluerit heres effe, aut viuo teftatore, aut poft mortem
eius ante, quam hereditatem adiret, decefferit, aut condicio-

ne, fub qua heres inftitutus eft, defectus 9 fit: in his cafibus -

paterfamilias inteftatus moritur. — Nam et prius teftamentum
nonvalet, ruptum a pofteriore: et pofterius aeque nullas habet
vires, cum ex eo nemo heres extiterit. $. 3. Sed et fi quis
priore teftamento iure perfecto, pofterius aeque iure feceritz
etiamfi ex certis * in eo heredem inftituerit, fuperius 9 tefta-
mentum fublatum effe, Diui Seuerus et Antoninus refcripfe-
runt: cuius Conftitutionis verba ? inferi iuffimus, cum aliud
quoque praeterea in ea Conftitutione expreffum eft *9, Impera-
tores Seuerus et Ántoninus Cocceio Campano **, Teftamen-
tum fecundo loco factum, licet in eo certarum rerum heres
fcriptus fit, perinde iure valere, ac fi rerum mentio fatta non
eflet: fed *? teneri heredem fcriptum, vt contentus rebus fibi
datis, aut fuppleta quarta ex lege Falcidia, hereditatem refti-
tuat his, qui in priore teftamento feripti fuerant, propter in-
ferta *? verba, quibus, vt valeret prius teftamentum, expref-
fum eft, dubitari non oportet, Et ruptum quidem teftamen-
tum hoc modo efficitur. $. 4. Alio autem modo teftamenta
iure facta infirmantur: veluti, cum is, qui fecit teftamentum,

capite deminutus fit. Quod quibus modis accidat, primo li« -

bro retulimus. |Hoc autem cafu irrita fieri teftamenta dicun-
tur, cum alioquin et quae rumpantur *^, irritafiant: et quae
ftatim ab initio non iurefiunt, irrita funt, .Et ea *?,quae iure
faCta funt, et poftea propter ^9 capitis deminutionem irrita fi-
unt, poflumus nihilominus rupta dicere. Sed quia fane com-
modius erat fingulas caufas fingulis appellationibus diftingui,
ideo quaedam non iure facta dicuntur , quaedam iure facta
rumpi, vel irrita fieri. $. 5. Non tamen per omnia inutilia
funt ea teftamenta, quae, ab initio iure faCta, propter capitis
deminutionem irrita faCcta funt: nam fi feptem teftium fignis
fignata funt, poteft fcriptus heres fecundum tabulas teftamenti
bonorum pofleffionem agnofcere: fi modo defunctus, et ciuis
Romanus, et füae poteftatis mortis tempore fuerit. Nam ft
ideo irritum fattum fit teftamentum, quia ciuitatem, vel et-
iam libertatem teftator amifit, aut quia in adoptionem fe de-

dit, et mortis tempore in adoptiui patris poteftate fit: nonm .

poteft fcriptus heres fecundum tabulas bonorum poffeffionem
petere. $. 6. Ex eo autem folo non poteft infirmari tefta-
mentum, quod poftea teftator id noluit *? valere: vfque adeo
vt, et fi quis poft faCtum prius teftamentum, polterius facere
coeperit, et aut mortalitate praeuentus, aut quia eum eius
: rei

$. 4. b. t. 'Theophilus omnino male legiffe videtur ston suanente; quafi non im -

eodem ftatu maneat is, qui filium adoptauit vel adrogauit. A CO S T A. 5 lta
vetuftiora exemplaria, quibufcum verfio Theophili congruit habens Ó/[soi0v5
licet idem alibi, in definitione tutelae, fimiliter vi: Cconuerterit. Recentiora
b. l. habent vs: nec multum refert. Crebrà etiam harum dictionum eít meta-
thefis. V. Forner. ljb. 11. Rer. quot. c. 9. o TT O. 6 Hanc phrafin cum libra-
rii non intelligerent, mira portenta effinxerunt: aliis defecerit, aliis defunclur
fubftituentibus: fed defici annis, confilio, viribus Cicero, Caeíar, Phaedrus di-
xerunt. V. Heinf. ad Ouid, 1. Fafl. 674. Gudius ad Phaedri fab, 21. et Bur-
man. ad Quintil. decl, 75. o T 1 0. 7 Mal inferit rebus. —— 8 Hl infew
rit tamen. 9 Ha]. inferit et bic. IO Hal. fit. II Sic etiam The-
oph. Male in L. 29. JD. ad Sél. "Treb. Cocceio Cumpano.: V. Ant. Auguftin, de
nom. propr. C 3. p. 293.O T TO. 12 Male aiii fed et. o T TO. Sic Hal,
13 Vulgo additur fideicommiffi ; in D. fideicommiffaria: Sed quia vtrumque hic
abeft a 'Theoph. ét omnibus MSS. , Charondas vtrobique expungit. o T TO. Hal.
inferit fideicommifji. 14 Kal rampimtur, et mox et ea, quae. I5 Hal.

| érr. fimt. Sedetca. — 16 Hl hicet paulopoft per c. d.—— 17 Hal. moluerit,
18 Hial

a

us

14

4

"

INSTITVTIONVM LIB.IL TIT, XVIL XVIIL XIX. ^ . «

rei poenituit, *$ non perfecerit *7: Diui Pertinacis oratione.
cautum fit, ne alias tabulae priores iure faCtae irritae fiant, ni-

- fi fequentes iure ordinatae et perfeCtae fuerint: nam imperfe-

E

"uerus et Antoninus faepiffime refcripferunt. .
quiunt) legibus foluti fimus, attamen legibus viuimus.

&um teftamentum fine dubio nullum eft, —— $. 7. Kadem ora-
tione expreffit, non admiffurum fe hereditatem eius, qui litis
caufa Principem reliquerit heredem, neque tabulas non legiti-
me factas, in quibus ipfe ob eam caufam *? heres inftitutus
erat, probaturum: neque ex nuda voce heredis nomen admif-
furum: neque ex vlla *? fcriptura, cuiiuris aucCtoritas defit,
aliquid adepturum. . Secündum haec ?? Diui quoque ?* Se-
Licet enim (in-

: o TP YOMT
DE INOFFICIOSO TESTAMENTO.

( X v14A plerumque parentes fine caufa liberos füos exhere-
dant, vel omittunt: inductum eft *, vt de inofficiofo te-
ftamento agere poffintliberi, qui queruntur, aut inique fe ex-
heredatos, aut inique praeteritos: hoc colore, quafi non fa-
nae mentis fuerint, cum teftamentum ordinarent, Sed hoc di-
citur, non quafi vere furiofus fit, fed reCte quidem fecerit te-
ftamentum, non autem ex officio pietatis. Nam fi vere furio-
fus fit, nullum teftamentum eft, — $. r. Non autem liberis
tantum permiffum eft teftamentum parentum inofficiofum ac-
cufare, verum etiam parentibus liberorum. Soror autem et
Írater turpibus perfonis feriptis heredibus, ex facris Conftitu-
tionibus praelati funt. NNon ergo contra omnes heredes agere
poffunt. Vltra fratres igitur et forores, cognati nullo modo
autagere poffunt, aut agentes vincere, $.2, Tam autem
naturales liberi, quam fecundum noftrae Conftitutionis diuifio-

nem adoptaàti, ita demum de inofficiofo teftamento agere pof-

funt, fi nullo.alio iure ad defunéti bona venire poffunt 7?,
Nam qui ad hereditatem totam, vel partem eius alio iure ve-
niunt, de inofficiofo agere non pofílunt. Poftumi quoque,
qui nullo alio iure verire poffunt, de inofficiofo agere poflunt.
$. 3. Sed haec ita accipienda funt, fi nihil eis penitus a tefta-
toribus teftamento relictum eft: quod noftra Conftitutio ad ve-
recundiam naturae introduxit, Sin vero quantacumque pars
hereditatis, vel res eis fuerit relicta , de inofficiofo querela
quiefcente, id, quod eis deeft, víque ad quartam legitimae
pattis repleatur:i licet non fuerit adieCtum, boni viri arbitra-
tu debere eam compleri. $. 4. Si tutor nomine pupilli,
cuius tutelam gerebat, ex teftamento patris fui legatum acce-
perit, cum nihil erat ipfi tutori relictum a patre fuo: nihilo-
minus poterit nomine fuo de inofficiofo patris teftamento age-
re. $. 5. Sedet? fi econtrario pupilli nomine, cuinihil re-
lictum fuerit *, de inofficiofo egerit, et fuperatus eft: ipfe
tutor, quod fibi in eodem teftamento legatum relictum eft,
17.1n omn. Char. perfeciffet. o'T T o,

16 Hal inferit 74, 18 Senfum

Pertinacis non. percepit Ant. Faber, qui voces ob eam cau[am expungit dec, 69.-

Error. pragm, 3. notatus a Iac, Gothofredo tom.t. C, Tb. pag. 34;. O T T O.

I9 ln vno Char. «eque ex nulla: gemina negatio pro vna. V. Priícian. Jjb, xv

p.1:96. 0T TO. 20 Hal. boc. 21 Apud Hal. deeft quoque.

I Non certa Conftitutione aliqua, vt Duarenus voluit, non lege Glicia, vt
Cuiacius XIV. - Obf. 14, fed interpretatione Prudentum. A CoST A. 2 Non
datur ergo haec querela liberis praeteritis, qui venire poffunt iure accrefcendi
iure antiquo ,. vel iure bonorum poifeiïïonis contra tabulas. Potuit etiam. exhe-
redatus dicere teftamentum nullum, ruptum, aut irritum. A COS'TA. Sed et
.adrogatus ab hac querela amouetur, qui/aliunde, id eft, ex Conftituticne D.
Pii, quartam habere poteft. Hal, poffist. — 3 Ab Hal abefter. 4 Hal. faerat.
5 Apud Hal deeft teflamento. —^ 6 Perperam vulgo additur n moffris, quae
"'Theophilus non agnofcit, nec Codices Charondaé, et loquitur de Zenonis Con-
ftitutionibusin L. 25. C. b. t. et L. 17. C. decollat. o'Y T o. Hal. addit u uoftris.
6 Verba poftrema . pro uiril portione quarta, in omnibus Codd, inuenir Contius ;
fed pro 4uarta mauult q4artae: ego cum Charonda interpretis alicuius effe pu-
tem , quia Theophilus ea non habet. o r TO. Nec Hal. *'

1 Hal. ideoque fic appellatur , et mox omuino loco emnuimodo, 2 Alias

.turales, proprii natiui et domeftici heredes, A C o S'T A,

Iutevpv. iuv. lib. Y C, 11. m. £.

nonamittit. — $. 6. Teitur quartam quis debet habere, vt de
inofficiofo teftamento * agere non poffit: fiue iure hereditario,
liue iure legati, vel fideicommiffi, vel fi mortis caufa ei quar-
ta donata fuerit, vel inter viuos, in iis tantummodo cafibus, .

| quorum mentionem facit noftra Conftitutio, vel aliis modis ,

qui * Conftitutionibus continentur. $. 7. Quod autem de
quarta diximus , ita intellegendum eft: vt fiue vnus fuerit, fi.
ue plures, quibus agere de inofficiofo teftamento permittitur,

vna quarta eis dari; poffit, vt ea pro rata eis diftribuatur, id
eft, pro virili portione quarta $, : |

| TIT, RIX
DEHEREDVMOQOVALITATEETDIFFERENTIA,

j EREDES autem, aut neceffarii dicuntur, aut fui et ne- .
& ceflarii, aut extranei, $. r. Neceffarius heres 'eft fer-
uus heres inftitutus: ideo ficappellatus *, quia fiue velit, fiue
nolit, omnimodo poft mortem teftatoris protinus liber et ne-
ceffarius heres fit. Vnde qui facultates füas fufpe&tas habent,
folent feruum füum primo , aut fecundo, aut etiam vlteriore
gradu heredem inftituere: vt fi creditoribus fatis non fiat, po-
tius eius heredis bona, quam ipfius teftatoris, a creditoribus
poffideantur, veldiftrahantur, vel inter eos diuidantur. Pro
hoc tamen incommodo, illud ei commodum praeftatur, vt ea,
quae poft mortem patroni fui fibi adquifierit, ipfi referuentur,
Et quamuis bona defuncti non fufficiant creditoribus, tamen *
ex alia caufa quas fibires adquifiuit, non veneunt. ^ $. 2.
5ui * autem et^ neceffarii heredes fünt,-veluti filius, filia,
nepos, neptisque ex filio, et deinceps ceteti liberi, qui modo
in poteftate morientis ? fuerint. Sed vt nepos, neptisue fui
heredes fint, non fufficit, eum eamue in poteftate aui mortis
tempore fuiffe: fed opus eft, vt pater eius viuo patre fuo de-
fierit fuus heres effe, aut morte interceptus , aut qualibet alia
ratione liberatus $ poteftate: tunc enim nepos neptisue in lo-
cum patris fui fuccedit. Sed fui quidem heredes ideo appel-
lantur, quia domeftici heredes fünt, et viuo quoque patre *
quodammodo domini exiftimantur, Vnde etiam fi quis inte-
ftatus mortuus fit 5, prima caufa eft in fucceffione liberorum,;
Neceffarii vero ideo dicuntur, quia omnimodo, fiue velint;
fiue nolint, tam ab inteftato, quam ex teftamento ? heredes

fiunt, Sed his Praetor permittit volentibus abftinere fe ab he-
ro.

| reditate ^?: vt potius parentis quam ipforum bona fimiliter a

creditoribus pofífideantur. ^ $. 3. Ceteri, qui teftatoris iuri

. fübieCti non funt, extranei heredes appellantur. Itaque liberi
quoque noftri, quiin poteftate noftra non funt, heredes a no-

bis inftituti, extranei heredes ** videntur. Qua de caufa et
qui heredes a matre inftituuntur, eodem numero funt: quia
feminae in poteftate liberos non habent, Seruus quoque heres
a domino inftitutus, et polt teftámentum factum ab eo manu-
| ! ! | miffus,
legitur; Zterum tamem ex ea caufa ves eius, qua$ fibi aecquifierit , nou veueunt,

' Sed iteram abeft a pluribus libris Charondae et f'heophilo, ex quo Cuiac, P. 1

emendauit. Idem fuboluit Franc. Hotmano. or'r o, Apud Hal, eft Je&io, quam
Otto adnotauit. 3 Non quod quafi fui ipfius fint heredes; viuentis enim
nulla eft hereditas, L. ;. D. de bered. et a&l. vend. Sed fui dicuntur, quafi na-
4 'Theophilus legit.
fui autem meceffarii, vt Vlpian. tit, 22. $. 21.. V. ibi Cl. Schultiing zn not,
oTTOo, . 5 Hal inferit a patris. 6 Hoc adeo beneficio heres fuus et ne-
ceffarius iüre Praetorio fit heres voluntárius ;; quamuis omnino et iure ciuili cae
fus fir, quo heres faus et neceflarins fiat voluntarius, quando nimirum a paren-
te fuit heres inftitutus fub conditione arbitraria, Poteft enim parere conditioni,
etheres effe, poteft et conditioni non parere, quo cafu heres non erit, et po-
tius vofuntate fua videbitur a fe abdicafle hereditatem, quam 2 patre faiífe pri-
natus ; quapropter fi non paret conditioni,: patrem inteftatumn non facit, et
coheres infütutus admittitur , L. 4. pr, D. de bered. imflit, AVERANIVS .
7 Hal moriatur. $& Hal omuimo
g Vulgo additur ex lege X1X, tabb., quae defunt in vett. Contii ; fed Theoph,
ea agnofcit poft vocem Jberorum, quod Fabrotus probat propter $. 1. de ber. qxae
ab int. ,legitque prima caufa efl liberorum ex lese xX11. tabb. o Y To. Hal. hicaddisg
ex lege duodecimtabb. — Yo klalabflnere baereditate, — Y1 Hal additnobis,
O E : L As

36

miffus, eodem numero habetur. $. 4. In extraneis heredi-
bus illud obferuatur, vt fit cum eis teftamenti factio: fiue i-
píi heredes inftituantur, fiue hi, qui in poteftate eorum funt.
Et id duobus ** temporibus infpicitur: teftamenti quidem fa-
&i '?, vt conftiterit infitutio: mortis vero teftatoris, vt effe-
&um habeat. Hoc amplius, et cum adierit ^? hereditatem,
efíe debet cum eo teftamenti fa&tio: fiue pure, fiue fub condi-
'cione heres inftitutus fit. Nam ius heredis eo vel ** maxime
tempore infpiciendum eft, quoadquirit hereditatem. Me(.lio au-
tem tempore inter faCtum teftamentum, et mortem teftatoris, vel
condicionem inftitutionis exiftentem, mutatio iuris non nocet
heredi: quia, vt diximus, tria tempora infpicimus *?. Te-
ftamenti autem factionem non folum 1s habere videtur, qui te-
ftamentuim facere poteft: fed etiam qui ex alieno teftamento
vel ipfe capere poteft, vel alii adquirere, licet non poffit face-
re teftamentum, Etideo furiofus, et mutus *?, et poftumus,
et infans, et filiusfamilias, et feruus alienus teftamenti facti-
onem habere dicuntur, M Licet enim teftamentum facere non
pofüint ,. attamen ex teftamento velfibi, vel alii adquirere pof-
funt. $. 5. Extraneis autem heredibus deliberandi poteftas
eft de adeunda hereditate, vel non adeunda. Sed fiue is, cui

abftinendi poteftas eft, immifcuerit fe bonis hereditatis: fiue

extraneus, cui de adeunda hereditate deliberare licet, adierit:
poftea relinquendae hereditatis facultatem non habet, nifi mi-
nor fit vigintiquinque annis. Nam huius aetatis hominibus ,
ficut in ceteris omnibus caufis, deceptis, ita et f1 temere da-
mnofam hereditatem fuüfceperint, Praetor fuccurrit, Sciendum
eít tamen, Diuum Hadrianum etiam maiori vigintiquinque an-

nis veniam dediffe, cum poft aditam hereditatem. grande aes -

alienum, quod aditae hereditatis tempore latebat, emerfiffet,
Sed hoc quidem Diuus Hadrianus cuidam fpeciali beneficio
praeftitit: Diuus autem Gordianus poftea in militibus tantum-
modo hoc extendit *?. . $. 6. Sed noftra beneuolentia com-
mune omnibus fubieCtis imperio noftro hoc beneficium praefti-
tit: et Conftitutionem tamaequiffimam , quam nobilem ** fcri-
plit, cuius tenorem fi obferuauerint homines, licet eis adire
hereditatem, etin tantum teneri, quantum valere bona here-
ditatis contingit: vt ex hac.caufa neque deliberationis auxili-
um eis fiat !?. neceffarium ,. nifi omiffa obferuatione noftrae
Conftitutionis, et deliberandum exiftimauerint, et fefe veteri
grauamini aditionis füpponere maluerint. $. 7. Item extra-
neus heres teftamento infütutus, aut ab inteftato ad legiti-
mam hereditatem vocatus, poteft aut pro herede gerendo,
aut etiam nuda voluntate ^9 fufcipiendae hereditatis heres fie-
ri. Pro herede autem- gerere quis videtur, fi rebus heredita-
riis tamquam heres vtatur, vel vendendo res hereditarias, vel
praedia colendo locandoue, et quoquo modo fi ?* voluntatem
fuam declaret, velre, vel verbis ^* de adeunda hereditate:
dummodo fciat eum, in cuius bonis pro herede gerit, teftatum

11 At tria tempora infpici debent, et hoc fe dixiffe, ait infra Imperator hoc
eodem $. Sed nihil hic eft reprehendendum : íolent quippe ita auCtores iuris
noftri et alii, vt praemiffa bipertita diuifione , deinde tertium. genus , quod
mixtum eft, fubiungant, vt egregie probat Noodt 1. Probab. iur. 12. 12
Vocula facti abeft ab omnibus Charondae et L. 49. $. 1..D. de ber. znfl. o 'T T 0.
Hal. addit tempore. - 13 Hal. adit. I4 Àb Hal abeftze. ^ 15 Hal
in[pici debeni. I6 In quibusdam additur et fardus, wti fupra $. 3. quib.
$n efl perm. o T TO. 17 Hal. poflea militibus tantummodo boc. conceffit.
18 Hal wobiiffimam. | — X9 Hal fitei. | 20 Quod quam differat a veteri
.iure, vbi folemni cretione opus erat, docet a Cofta. 21 Ab Hal. abett fi.
22, Hal. verbo. 23 Ab Hal. abeft et. 24 Hal agit..
1 Hal.et de ber. , quiin teff. 2, Hal. fimus. 5 ideft, certi generis, nec
inter viuos, reuocatur enim : nec mortis cauía; quod haecetab inteftato relinqui
poffit. L. 20. D. de legat. praefl. legatum non poffit. A COSTA. 4. Cuiaci-
us expunxit vcg'ba ab berede praeflaudag quia 'Theophilus, Harmenopulus, et
quidam libri fcripti Contii, Ruffardi ec Hotmani ea nonagnofcunt, necconueni-
unt legato vindicationis. Ipfe vero Cuiac. in Parat. D. b. t. ait, verba illa ma-
nare ex antiqua iurisprudentia , et fortaffe ab ipfo Modeftino. . Ant. Faber quo-
que lib. vi. Coni. c. 1. Marcil. et Rittershuf. ad . $. inprimis vero Rad. For-
nerius Jib. 1. Rer. qWot. c. 11. hanc defimitionem aduerius argutias temerato-

INSTITVTIONVM LIB.IL TIT. XIX. XX.

inteftatumue obiifle, et fe ei heredem effe. Pro herede enim -
gerere, eft pro domino gerere: veteres enim heredes pro do-
minis appellabant. Sicutautem nuda voluntate extraneus he-
res fit: ita et ^? contraria deftinatione ftatim ab hereditate re-
pellitur. Eum, quifürdus, velmutusnatus, vel poftea factus
eft, nihil prohibet pro herede gerere, et adquirere fibi heredi-
tatem, fi tamen intellegit, quod agitur ?^, ;

TT -Tv
DEUXEGATIS.

Pos*r haec videamus de legatis, quae pars iuris extra pro-
pofitam quidem materiam videtur: nam loquimur de iis
iuris figuris, quibus per vniuerfitatem res nobis adquiruntur,
Sed cum omnino de teftamentis, deque heredibus, qui tefta-
mento * inftituuntur, locuti fumus ^: non fine caufa fequenti
loco poteft haec iuris materia tractari. $. I. Legatum ita-
que eft.donatio quaedam ? a defun&to reli&ta ^. —— $. 2. Sed
olim quidem erant legatorum genera quatuor: per vindicatio-
nem, per damnationem, finendi modo, per praeceptionem:
et certa quaedam verba cuique generi legatorum adfignata e-
rant, per quae fingula genera legatorum fignificabantur. Sed
ex Conftitutionibus Diuorum Principum folemnitas huiusmodi
verborum penitus fublata eft. Noftra autem . Conftitutio ,
quam cum magna fecimus lucubratione ? , defunctorum vo-
luntates validiores effe cupientes, et non verbis, fed volunta-
tibus eorum fauentes: difpofuit, vt omnibus legatis vna fit na« -
tura, et quibuscumque verbis aliquid derelittum $ fit, liceat
legatariis id perfequi, non folum per actiones perfonales, fed
etiam per in rem, et per hypothecariam. X Cuius Conftitutio-
nis perpenfum modum ex ipfius tenore perfectiffime accipere
poffibile eft.. . $. 3. Sed non víque ad eam Conftitutionem
ftandum effe exiftimauimus*. . Cum enim antiquitatem inueni-
mus legata quidem ftricte concludentem, fideicommiffis au-

.tem, quae ex voluntate magis defcendebant defunctorum, -

pinguiorem naturam indulgentem: necefíarium effe duximus,
omnia legata fideicommiffis exaequare, vt nulla fit inter ea dif-
ferentia: fed quod deeft lepatis, hoc repleatur ex natura fidei--
commifforum: etíi quid amplius eft in legatis, per hoc cre-
fcat fideicommiflorum natura. Sedneinprimis legum cunabu-

.lis, permixte $ de his exponendo , ftudiofis adulefcentibus

quamdam introduceremus ? difficultatem, operae pretium efía

| duximus interim feparatim prius de lezatis, et poftea de fidei-

commifífis traCctare: vt natura vtriusque iuris cognita, facile
poffint permixtionem *? eorum eruditi fubtilioribus auribus ac-
cipere.- ' $. 4. Non folum autem teftatoris vel heredis res,
fed etiam aliena legari poteft: ita vt heres cogatur redimere
eamet praeftare: vel, fi ^* non poteft redimere, aeftimationem
eius dare. . Sed fi talis res fit, cuius non eft commercium *?,
j u o x : . nec
rum tuentur; vna enim omnium legatorum hodie eft natura. o TT o. Hál. ha-
bet verba ab baevede praeftauda. Detunt haec verba ab baerede praefianda in
multis exemplis Inftitutionum , et apud Theophilum, immo apud Modeftinum,
ipfum definitionis auctorem, in L..36. D. de legat. 2. Neque tamen errarunt ,

qui addidere, quod legati reli&i poffeffio, nifi eam tradiderit defunQus , ab

herede omnino praeftanda fit; cum et heredi compcetat adipifcendae poffeffionis
interdi&um, íi legatarius ipía priuata fua auctoritate occupauerit legatum , ni-
hil moratus heredem, L. :. D. quod legatorum. 4 COSTA, Cui adde Marci-
lium. 5 Quae eft L. :. C. commun. de legat. et fideicom. 6 Hal reli-
&um. ? Sublatis folemnibus legandi formulis et veteri differentia legatorum
fupererant adhuc multae differentiae inter legata et fideicomimrifía, quas omnes
tollit hic Imperator et in L. 2. C. commum. de legat. et fideicommiff. exaequan-
do fcilicet in omnibus legata fideicommiffis. A CoSTA. 8 Hal permzftim.
9 Hal. introducamus. Io Hal permiflionem. 1I Hal inferit eam.
I2 Dclet Cuiac. verba vel adépifci wom potef?, quia abfunt a quibusdam MSS.
et a Theophilo: verbum etiam adipifi, contra regulas Grammaticorum, figni-
ficatione pafliua pofita eft, quam iam olim depofuit — Sed Marcilius duo, ait,
indicari rerum genera, quae legantur inutiliter, et adipifoi pro adquiri, ex ve-
tere aliquo iuris auctore dictum effe, Sane deponentia faepe in libris ICtorum,
| et

INSTITVTIONYM LIB.IL TIT. XX 37

nec aeftimatio eius debetur. Sicuti *? fi campum Martium,
vel bafilicas, vel templa, vel quae publico vfui deftinata funt,
legauerit: nam nullius momenti ** lecatum eft. Quod au-
tem diximus, alienam rem poffe legari, ita intellepgendum eft :
fi defünétus fciebat, alienam rem efíe, non et *? fi 1gpnorabat * 5.
Forfitan enim, fi fciffet alienam *7?, nonlegaffet: et ita Diuus
Pius refcripfit. Et verius effe *? ipfum, qui agit, id eft lega-
tarium probare oportere, fciífe alienam rem legare defunctum,
non heredem probare oportere, ignoraffe alienam, quia fem-
per neceffitas probandi incumbit illi, qui agit. $. 5. Sed et

fi rem obligatam creditori aliquis legauerit, necefle habet he-
res *? luere. Et ?? hoc quoque cafu idem placet, quod in re

aliena: vt ita demum luere neceffe habeat heres, fi fciebat de-
funé&tus rem obligatam effe. Etita Diui Seuerus et Antoninus
refcripferunt. Sitamen defunttus voluit ^* legatarium luere,
et hoc expreffit , non debet heres eam luere. $. 6. Si res
aliena legata fuerit, et eius ^^ viuo teftatore legatarius domi-
nus factus fuerit: fi quidem ex caufa emptionis: ex teftamen-
to aCtione pretium confequi poteft. Si vero ex caufa lucrati-
xa, veluti ex caufa donationis??, velexaliafimili cauía: agere
non poteft. Namtraditum eft, duas lucratiuas caufas in eum-

dem hominem, et in ^* eamdem rem ?? concurrere non pof-

fe. Hac ratione fi ex düobus ?5 teftamentis eadem res eidem
debeatur: intereft, vtrum rem , an aeftimationem ex teftamen-
to confecutus eft ?*: nam fi rem ?? ; agere non potelt, quia
habet eam ex caufa lucratiua: fi aeftimationem, agere poteft.
$. 7. Ea quoque res, quae inrerum natura non eit, li. modo
futura eft, recte legatur, veluti fructus, qui in illo fundo na-
ti erunt, aut quod ex ?? ancilla natum erit. $. 8. Si ea-
demres duobus legata fit; fiue coniunCtim, fiue disiunctim ??:
fi ambo perueniant ad legatum, fcinditur inter eos legatum.
Si alter deficiat, quia aut fpreuerit legatum, aut viuo teftatore
deceflerit, velalio quolibet ?* modo defecerit, totum ad col-
legatarium pertinet. |Coniunctim autem legatur , veluti fi
quis dicat, Titio et Seio ** hominem Stichum do lego.. . Dis-
iunéctim ita, Titio hominem Stichum do lego, Seio ?? Sti-
chum do lego. Sed et fi exprefferit eumdem hominem 5ti-
chum, aeque disiunctim legatum intellegitur. $..9. Si cui
fundus alienus legatus fuerit ?^, et emerit proprietatem de-
du&to ?5 vfufru&tu, et vfusfrutctus ad eum peruenerit ?^ , et
poítea ex teftamento agat: recte eum agere, et fundum pete-

et apud optimoslatinae linguae au&tores prifcam fignificationem paffiuam reti-
nent, et contra a&iuorum terminationem iterum induunt, vt Scipio Gentil. J;/.
1 Parers. c. 19. Leonin. lb. 1v,. Exnend. c. 9. 10. Aufon. Popma de vfu antig.
locat. vt et Voffius étPerizon. apud Cl. Dukerim de lat. I&. p. 328. 333. et
249. docuerunt. o T T O. Apud Hal. extant verba vel adipi[ci nom pote[?. 15 Hal.
Veluti. I4 Hal inferit. tale. 15 Apud Hal deeft et. I6 Olim
tantum per damnationem legari poterat, et quidem indiftin&e, donec pri-

mus.Neratius Prifcus*hoc induceret temperamentum , fi teftator fciebat alienam ef--

íe, L 67. $. $.. D. de leg. 2. quae fententia D. Pii Refcripto, vt hic $. do-
cet, firmata eft. Aliquando tamen, quamuis errans teftator alienam. rem tam-
uam füam legauerit, ex conie&tura enixae voluntatis tuemur legatum, vt funt
?pccies i;ï' L.:37..$. $. D.;de leg. 2, in L. 10. C. b. t. et in L. 10. f. D. de
aur. etarg. leg. AC O S'T A. 17 Hal. fciuiffet alienam vem effe. I8 Hal efi.
19. Hal. addit eam. 20 Hal additzn. 2,1 Hal. voluerit, ct mox exprefferit.
22 Hal addit rei. 253 Hal ex douatioue. 24 AÀpud Hal. deeft zm.
25 Md eft, non in idem corpus: nam in eamdem quantitatem poffunt, L. 4.
$. 3. D. de.leg. 1. 4 COS T A. 26 XHiotman. duorum , propter L. 34. $. 1.
D.deleg.1, 0T YO0 . 2/7 Hal. fit. 28 Hal.addit babet. .. 29 Hal. ad-
dit illa. 30 Vox disiundlim,hoc loco et in L. vn. $. 11. C. de caduc. toll. ,
ex qua totus hic $. transícriptus videtur, fignificat coniun&tionem rerum et dis-
iun&ionem verborum: -vox comiunclim coniunctionem rerum et verborum fi-
mul; vt adeo coniun&i hoc loco dicaütur tantum ii,-qui re et. verbis coniun-
&i funt; disiun&i, qui re tantum, non verbis. At ifti quoque coniundi dicun-
c-urin L. 142. D. de V. S. . 1ta eft, fed minus proprie: coniuncti enim pro-
prie dicuntur, qui coniuncta teítatoris oratione in eamdem rem vel ius vocan-
tur: disiun&i autem, qui ab ipfo teftatore fermone apertiffimo difcreti funt.
Vide vetera iura circa hoc ius explicantem Ian. a Cofta. 31 Hal quoquo.
32, Semel hic nótemus , quod Titius et Seius £int I&orum períonae hypotheti-

re Iulianus ait: quia vfusfru&tus in petitione fernitutis locum
obtinet: fed officioó iudicis continetur, vt deducto víufruétu
iubeat aeftimationem praeftari. . $. ro. Sed fi rem levatarii
quis eilegauerit, inutile eft lematum: quia quod propriäm eft

ipfius, amplius eius fieri non poteft: et licet alienauerit eam ;

non debetur nec ipfa ??, nec aeftimatio eius ?5. G IL'
quis rem fuam quafi alienam legauerit, valet leeatum: nam
plus valet, quod in veritate eft, quam quod in opïw.ione. Sed
et fi legatarit ?? putauit, valere conítat, quia exitum volun-
tas defuncti poteft habere. $. I2. 5i rem füam legauerit te«-
ftator, pofteaque eam alienauerit, Celfus exiftimat L"'O, fi non
adimendi animo vendidit, nihilominus deberi. Idemque Diui
Seuerus et Ántoninus refcripferunt. idem refcripferunt, e-
um,.qui poft teftamentum factum praedia, quae lecata erant , .
pignori dedit, ademiffe legatum non videri: etideo legatari-
um cum herede ** agere poffe, vt praedia a creditore luantur.
5i vero quis partem rei legatae alienauerit, pars, quae non ett
alienata, omnimodo ** débetur: pars autem alienata ita debe- -
tur, fi non adimendi animo alienata fit. $. 13. Si quis de-
bitori fuo liberationem legauerit, legatum vtile eít **: et ne-
que ab ipfo debitore, neque ab herede eius poteft heres petere,
nec ab alio, qui heredis loco eft ^*. Sed et poteft a debitore
conueniri, yt liberet eum. . Poteft autem *? quis vel ad tem-
pus iubere, ne heres petat. $. 14. Ex contrario fi debitor
ereditori fuo, quod debet, legauerit , inutile eft legatum, fi
nihil plus eft in legato,. quam in debito: quia nihil amplius
habet per legatum. — Quod fi in diem vel fub condicione debi-
tum, ei pure legauerit,. vtile eft legatum propter repraefenta-
tionem *9,- Quod fi viuo teftatore dies venerit, vel condicio
extiterit, Papinianus fcripfit ,^vtile effe nihilominus legatum ,
quia femel conftitit. Quod, et verum eft, Non enim placuit
fententia exiftimantium, extincCtum effe legatum, quia in eam
caufam peruenit *7, a qua incipere non poteft. $. 15. Sed
fi vxori maritus dotem legauerit, valet legatum: quia plenius
eft legatum, quam de dote actio, Sedfi, quam non accepit,
dotem legauerit, Diui Seuerus et Antoninus reícripferunt, fi
quidem fimpliciter legauerit, inutile effe lematum: 1i vero cer«
ta pecunia, vel certum corpus, aut inftrumentum dotis in

praelegando ** demonftrata funt, valere legatum. .. $. r16.

Si res legata *? fine fatto heredis ?? perierit, lecatario dece-
dit. Et fiferuus alienuslegatus, fine faCto heredis manumif-
| | | fus
caes ficut Rabbinis Simeon, Ruben et Leui; Philofophis Dion vel Theon; A-
rabibus Zeidon et Amron, et Graecis in libris Bafilic. Petrus , Paulus , Maria.
Plat. Qnaeft. Rom. c. 30. Nominibus Gaiüi et Guiae pro commumibus vtuutur ,

ficut &i Gazi, Sedi, Laucii, Titü nomen ei, de quo agitur, imponunt. V. Gell.

lib. 1. c. 16. Auguftin. de nom. propr. D. pag. 388.. Cuiac. r.. Obf. 11. Scali-

. ger et Broukhuf. ad Tibull. lP. 1. Eleg. 4. Cafaubon. ad Per(. fat. 1. Bynkersh.

l. Obf 23. OT TO. 334 Hal. addit bominem. 34. Hal. it. 35 In £.
$2.$. 2.. D. de leg. 1. eft detratto, et ita Contii et omnes Charondae libri.
OTTO, 236 Verbi perauenerit vim et poteftatem. expofuit lulianus L. $2. $.
z. D. deleg. i. nempe, fiita peruenerit, vt auelli non poflit, fi perfecte fa-
Ga fuerit creditoris, vt loquitur L. 129. D. de reg. iur. Egregie hunc $. expli- .
cant a Cofta et Io. van de W/ater Obfera. Iur. Rom. L. xu. c. 10. —— 37 Hal.
addit rej. 38 Confer L. 1. $. 3. D. de vegula Catom. qua Celfi ICui eit
diffenfusa reliquis, Catonis regulam ad legata, tacitam licet conditionem conti-
nentia, trahentibus. A Co S T A. Vide tamen Ottonem in commentario ad b. h,
qui contineri ibi putat exceptionem, fi adie&a fit conditio, fi me viuo fundum
alienaueris. 39 Hal. adit effe. 40 Hal putat. 41 Hal. addit ezzs.
42 Hal. omuzmo. 453 Controuerfiam hic fubfuiffe conftat ex G pPibe
liberat. leg. eX communi ratione, rem legatarii ei legari non poiïe: ?R autem
res eius, qui eam debet, Sed verius eft, non rem fuam legari debitori , fed li-
berationem debiti, id eft, rem incertam : agitque debitor a&tione incerti ex te-
ftamento aduerfus heredem creditoris fui, vt debitum accepto ferre teneatur. A
COS T À. 44. Hal. fit. 45 Hal etiam. 46 id eft, praefentem folu-
tionem: repraefentari enim dicitur, quod in folutionem peripde acfimi'ttitur, at-
qucfi ftatim deberetur, quamuisin diem etfüb conditione debitum fit. A C OST A.
47 Hal.perzenerzt. 48 Hal.nufirumenta d. iurelegando. 49 Intcllige cer-
tum corpus autcertam fpeciem. Quantitas enim et genus legatum non pereunt. A
COSTA. 50 Id eii, fine vlla mora, dolo aut culpa heredis, L. 47. SD pen.

E3 de

N- — |. . INSTITVTIONVM

fus fuerit, non tenetur heres. Si vero heredis feruus legatus
fuerit **, et ipfe eum manumiferit : teneri eum ?? Tulianus
fcripfit: nec intereíffe vtrum fcierit *?, an ignorauerit, a fe

legatum effe. Sed et fi alii donauerit feruum, et is, cui do- .

natus eft, eum manumiferit: tenetur heres, quamuis ignora-
uerit, a fe eum legatum effe, — $. 17. Si quis ancillas cum
fuis natis legauerit, etiam fi ancillae mortuae fuerint, partus
legato cedunt. Idem eft, fi ordinarii ferui cum vicariis legati
fuerint: et 5^ licet mortui fint ordinarii, tamen vicarii legato
cedunt, Sed fi feruus cum peculio fuerit legatus: mortuo fer-
uo, vel manumiffo, vel alienato , et ?? peculii legatum éx-
tinguitur , Idem eft, fi fundus inftruCtus, vel cum inftru-
mento legatus fuerit : nam fundo alienato et inftrumenti le-
gatum extinguitur ?*. $. 18. 5Si grex legatus fuerit, po-
fteaque ad vnam ouem peruenerit, quod füperfuerit, vindicari
poteft. Grege autem legato, etiam eas oues, quae poft tefta-
mentum factum gregi adiciuntur, legato cedere Tulianus ait.
Eft enim ?5 gregis vnum corpus ex diftantibus capitibus, ficutae-

dium vnum corpus eftex cohaerentibuslapidibus. . $. 19.Ae- |

dibus denique legatis, columnas et marmora, quae poít te-
ftamentum faCctum adiecta fünt, legato dicimus ?? cedere.
$. 20. Si peculium 'egatum fuerit, fine dubio quidquid pecu-

lio accedit, vel decedit, viuo teftatore, legatarii lucro vel da--

mno eft. Quod fi poft mortem teftatoris, ante aditam heredi-

tatem 9? feruus adquifierit: Tulianus ait, fi quidem ipfi manu- -

miffo peculium legatum fuerit, omne, quod ante aditam here-
ditatem adquifitum eft, legatario cedere: quia huius ?* legati
dies ab adita hereditate cedit. Sed fi extraneo peculium lega-
tum fuerit, non cedere ea legato: nifi ex: rebus peculiaribus
auctum fuerit peculium. Péculium autem, nili legatum fue-
rit, manumiffo non debetur: quamuis fi viuus manumiferit,
fufficit, fi non adimatur: et ita Diui Seuerus et Antoninus re-
fcripferunt. lidem refcripferunt, peculio legato, non videri
id relictum, .vt petitionem habeat pecuniae, quam in rationes
dominicas impendit ?. Tidem refcripferunt, peculium videri
legatum, cum rationibus redditis liber effe iuffus eft, et ex eo
reliqua inferre. . $. 21. Tam autem corporales res legari

poffunt, quam incorporales, Et ideo quod defuncto debetur, |

poteft alicui legari, vt aCtiones fuas heres legatario praeftet:
nifi exegerit viuus teftator pecuniam : nam hoc cafu legatum
extinguitur. Sedet tale legatum valet, damnas efto heres 9?
, domum illius reficere: vel, illum aere alieno liberare. $. 22.
Sigeneraliter feruus, vel res alia legetur , eleCtiolegatarii eft?^,
nifi aliud teftator dixerit. $. 23. Optionis legatum, ideft?^,
vbi teftator ex feruis fuis vel aliis rebus optere legatarium iuf-

La

D. de legat. 1. L. 22. $. 3. D. ad SCtum "Trebell. Vbi tamen fine dolo et cul-

pa, fed fola mora heredis res legata perit, diftinguendum cum Sabinianis, an

res aeäue peritura erat apud legatarium, ac penes heredem, puta, fi feruus le-

gatus fado fuo mortuus eft, an non erat peritura, quia eam ftatim venditurus
erat legatarius, et ita periculum translaturus ad alium. — Hoc pofteriori cafü re-
netur heres praeftare aeftimationem, illo non, L. :5. $. 3. D. de rei vind. ^
COoSTA. 51 Hal. fit. 52. Hal. zpfum. 53 Hal mec interefl, ftiue-
vit. — 54 Hal quia. 55 Apud Hal. deeft et. 56 Eft enim peculium
-fer.m legati acceffio. — Vicarius autem feruus ordinarii acceffio non eft. Homo
enim hominis non eft acceffio. A COSTA et MARCILIVS. 57 Labeonem
hic fecutus videtur Imperator, quem tamen aperte notat et refellit Paulus L. j.
D. de infiv. vel inflrum. leg. Adde L. g. et 12. $. 27. et Jeq. D. eod. et L. 1.
C. eod. et confer a Coftam Marciliumque , qui Tribunianum hic fatis incircum-
fpe&te fententiam Labeonis merito explofam fecutum exiftimat, — 58 lta etiam
Theoph. et libri veteres Hotmani. Male vulgo autem. 1n vno Charondae effe

enim. o TT O. Hal. autem. 59 Vox dicimus abeft ab omnibus Char. o TT o.-

60 Hal. addit aliquid. 61 Hal. buiusmodi. 62, Hal. impenderit. 63 Hal.
addit meus." — 64 Veteris iuris hic eft corre&io , quo legato per vindica-
tionem relico, legatarii erat eledio, per damnationem, heredis, vt Vlpianus

docet P. t. Conf. Cuiacius xvit. Off. 2$. et a Cofta. 65 Binae voculae, id

eft, abfunt ab vno Char. o T T o. 66 Hotmani duó MSS. babebat olim in fe

p T TITOXX

ferat, habebat $5 in fe condicionem: et ideo, nifi ig)fe legata-
rius viuus optauerit ?7, ad heredem legatum non $? transrnit-
tebat 9?, Sed ex Conftitutione noftra et hoc ad 79 meliorem
ftatum reformatum eft: et data eft licentia heredi legatarii o-
ptare feruum 7*, licet viuus legatarius hoc non fecit "?. . Et
dilizentiore traCctatu habito, et hoc in noftra Conftitutione ad-
ditum eft, vt fiue plures legatarii exiftant *?, quibus optio re-
li&ta eft, et diffentiant in corpore eligendo: fiue vnius legata-
rii plures heredes **, et inter fe circa optandum diffentiant,

alio aliud corpus eligere cupiente: ne pereat legatum ( quod

plerique Prudentium contra beneuolentiam introducebant) for-
tunam effe huius optionis iudicem , - et forte *? hoc effe diri-
mendum, vt ad quem fors veniat *^, illius fententia in optio-
e praecellat. $. 24. Legari autem illisfolis ** poteft, cum
quibus teftamenti factio eft, $. 25. Incertis vero perfonis,

nequelegata, neque fideicommiíía olim relinqui conceflum e-

rat. Nam ne miles quidem incertae perfonae poterat relin-
quere, vt Diuus Hadrianus refcripfit. Incerta autem perfona
videbatur, quam incerta opinione animo fuo teftator fubicie-
bat: veluti fi quis ita dicat, quicumque filio filiam fuam in
matrimonium dederit *9, ei heres meus illum fundum dato.

Illud quoque quod iis relinquebatur, qui poft teftamentum feri-

ptum primi Confules defignati erunt * *, aeque incertae perfo-
nae legari videbatur. Et denique multae aliae eiusmodi 9?
fpecies funt. Libertas quoque incertae perfonae non videbatur
poffe dari: quia placebat nominatim feruos liberari, ^ Sub cer-
ta vero demonftratione , id eft, ex certis perfonis, incertae

perfonae reCte legabatur: veluti, Ex cognatis meis, qui nunc.

funt, fi quis filiam meam vxorem duxerit, ei heres meus il-
lam rem dato. Incertis autem perfonis legata vel fideicommit-
fa relicta, et per errorem foluta, repeti non poffe, facris Con-
füitütionibus cautum erat 5*. — $. 26. Poftumo quoque alie-
no inutiliter *? legabatur. .Eft autem alienus poftumus, qui
natus inter fuos heredes *? teftatori ?* futurus non eft. . Ideo-
que ex emancipato ?? filio conceptus nepos, extraneus erat
poftumus auo. $. 27. Sed nec huiusmodi fpecies penitus
eft fine iüfta emendatione relicta: cum in noftro Codice Con-
ftitutio pofita eft 5^, per quam et huic parti medemur, non
folum in hereditatibus, fed etiam inlegatis, et fideicommilffis:
quod euidenter ex ipfius Conftitutionis lectione clarefcit. . 'Tu-
tor autem nec per noftram Conftitutionem incertus dari debet:

quia certo iudicio debet (J;Uis pro tutela fuae pofteritati cauere. .
T

$. 28. Poftumus autem ?* alienus heres inftitui et antea pote:
rat, et nunc poteft: nifi in vtero eius fit, quae iure noftro v-
xor efíe non poteft, $. 29. 5i quisin nomine, cognomine,
o ' . praeno-

*

conditionem fed vocem elzm '"Theoph. ignorat. In quibusdam aliis eft tacitam
conditionem; et ita 'Theoph. ac gloffula Argentinenfis Hotmani. o TTO. Apud
Hal. eft olim. 67 Aliü optauerat; vulgo optaffet. o r T O. Sic Hal.. . 68 A-
beft negatio haec, quam et Hal. agnoícit, a prima editione Cuiacii, fed ope-
rarum certe vitio. Eam ergo et van de W'ater et Otto in fuis editionibus iure
exprefferunt. 69 Hinc Muretus h. l. exiftimat, in L. :9. D. de opt. leg.
'Tribunianum detraxiffe negationem, — Sed verius eft in d. L. 19. legatum efie
non optionis , Ííed eleGionis,. vt a Cofta, vel vt Marcilius inquit , al-
ternationis fiue disiun&ionis. 70 Hal, zn. 7Y Serumm deeft in pluribus
Charondae. o T T 0. 72 Hal. fecerit. —— '73 Hal. exfiterint. 74 Hal.ad-
dit fnt. 75 Quod in iure non eft nouum, vt hic docet a Cofta. Maluit autem
Praetor rem forti committere, quam ambitionis aut gratiae füfpicionem fubire, L..
24. $. 17. D. de fideicommiff. libert. 7G Vulgo venerit : in omn. Char. per-

- ueniat. o't T 0. Hal. veniat. 7* Hal. folum. 78 Omnes Charondae addunt
. gloflema: zd ef?, collocauerit. o x T 0. 79 Hal.effent. &o Hal. buiusmodi.

81 Veteres cautum efl: íed Conftitutiones defiderantur. o T T o. 82 Hal.
addit antea. 83 Hal. fuos, baeres. 84 Hanc lectionem firmat Theoph.
et pr. de bou. poffL n pluribus Charondae eft toffatoris. Senfus eft, qui non
nafcetur fuus. OT TO. 85 Vocem emancipato Notmanus fuperuacaneam YO^
cat, O T TO. 86 Hal fit. . $87 Vulteius et Bachou. cum Alciato l;5. 1X.
Parerg. c. 1. malunt son alienus, ct apud "Theophilum Sx 0523.67,0106 . quod
L difplicuig

ol . L A - m N 0 uden . RexEa r LL

tioni
bici-
T
üato,

at

1f«

verlü-
d' ] 80
itüt
(f«
rtae
iil
j
yt
(fte
aïïe-
. Qii
(de-
efat
itU$

non
ffis
Te-
:bet:
yete,

pote-
10 Y^

[]

tll
10

"Wid. L. 115. de V. S. ot r o. Hal. caranerit.

'97 Hal. addit ferzo.

303 Hal. quampluvimis.

INSTITVTIONVM LIB.IL TIT. XX. XXI. XXII

praenomine ?* legatarii $9 errauerit: fi 3? de perfona conftat,

nihilominus valet legatum. Idemque in heredibus feruatur,

et recte, Nomina enim fignificandorum hominum gratia re-
perta funt: qui fi alio quolibet modo intellegantur, nihil inte-
rett. $. 3o0. Huic proxima eft illa iuris regula, falía de-
tnonftratione legatum non perimi. Veluti fi quis ita legaue-
rit, Stichum feruum meum vernam do lego: licet enim non
verna, fed emptus fit, fi de feruo tamen conftat, vtile eft le-
gatum, Et conuenienter fi ita demonftrauerit, Stichum fer-
uum, quem a Seio emi, fitque ab alio emptus, vtile eft lega-
tum, fi deferuo conftat. — $. 31. Longe magis legato falfa
caufa ?? non nocet: veluti cumquis itadixerit, Titio, quia me

abfente negotia mea curauit, Stichum do lego: velita, Titio,

quia patrocinio eius capitali crimine liberatus füm, Stichum do
lego. Licet enim neque negotia teftatoris vmquam geffit ?*
Titius, neque patrocinio eius liberatus eft ?*, legatum tamen
valet. Sed fi condicionaliter enunciata fuerit caufa, aliud iu-
ris eft: veluti hoc modo, Titio, fi negotia mea curauit ?? ,
fundum ?^* do lego. $. 32. Àn feruo heredis recte lega-
mus ?*?, quaeritur. Etconfítat pure inutiliter legari ?*, nec
quidquam proficere, fi viuo teftatore de poteftate heredis exie-
rit: quia quod inutile foret legatum, fi ftatim poft factum te-
Ítamentum decefífiffet teftator, non hoc ideo debet valere,
quia diutius teftator vixerit. Sub condicione vero reCte lega-
tur?*, vt requiramus, anquotempore dieslegati cedit, inpo-
teftate heredis non fit.
feruo, quin domino reCte etiam fine condicione legetur, non
dubitatur. XNam et fi ftatim poft factum teftamentum deceffe-
rit teftator, non tamen apud eum, qui heres fit, dies legati

cedere intellegitur : cum hereditas a legato feparata fit, et

poflit per eum feruum alius heres effici, fi prius, quam iuffu
domini adeat, in alterius poteftatem translatus fit: vel manu-
miffus ipfe heres efficitur, quibus cafibus vtile eft legatum.
Quod fi in eadem caufa permanferit, etiuffu legatarii adierit,
euanefcit legatum. $. 34. Ante heredis inftitutionem inu-

tiliter antea legabatur, fcilicet quia teftamenta vim ex inftitu-

tione heredum ?? accipiunt, et ob id veluti caput atque fun-
damentum intellegitur totius teftamenti heredis inítitutio.
Pari ratione nec libertas ante heredis inftitutionem dari poterat.
Sed quia inciuile effe putauimus , ordinem quidem fcripturae
fequi, quod et ipfi antiquitati vituperandum fuerat vifum,

fperni autem teftatoris voluntatem: per noftram Conftitutio-
nem et hoc vitium emeudauimus,; vt liceat et ante heredis in-

fütutionem, et inter medias heredum inftitutiones, legatum
relinquere, et multo magis libertatem, cuius vfus fauorabilior

eft. ^ $.35. Poft mortem quoque heredis, aut legatarii, fi- -

rmili modo inutiliter legabatur: veluti fi quis ita dicat, Cum
heres meus mortuus erit ??, do lego. ltem, Pridie quam
heres autlegatarius morietur. Sed íimili modo et hoc corre-
ximus, firmitatem huiusmodi legatis ad. fideicommifforum fi-
militudinem praeftantes: ne vel *9? hoc cafu deterior caufa le-

difplicuit Hotmano , Fabroto.et Roberto 1. Rec. fent. 3. o rTo. $87 Cuia-
cius cum Ánt. Auguftino r1r. Em;end. g..Íuftulit vocem. agnomine, quamque
"Iheophilus et Hotmani codices antiqui non habent: fed extat in aliorum editi-
onibus et omnibus vett. Contii manufcriptis, etiam in L. 4. C. de teflam. , ex
quo hic $. defumptus eft. o TT o. Apud Hal. extat vox agnomime, qui et ini-
tio $ loco fi quis habet fi quidem, 88 Hal. addit teffator. 89 Hal. cumn.
O Hal. inferit adiecta. 91 Hal eefferit. 92 Hal fit. 93 lIta me-
ius in praeterito cum Theophilo et D. quam carauerit infuturo, cum Vulgata.
94 Hal. addit eum. 95
Hal. legemus. 96 Quia, cum feruus, quidquid adquirit, Domino adquirat,
non fibi, L. 7. D. de adquir. vel omitt. bered., fequeretur, heredi ipfi a fe-
metipfo legari pofle, heredem fibi ipfi debere, fecum experiri poffe, quod fieri
mullatenus poteft, L. 2:. $. s. D. de fideiuff[. 4 CoSTA, cui adde Marcilium.
98 Hal baeredis. 9 Hal. fuerit. ^ too Hal.
n. IOI Hal addit autea. I02, Ratio huius veteris fententiae haec fuit,
quod legata nón alterius coercendi, fed honoris ergo, et vt amicis relinqueren-
tur, inuenta funt , et ab amore et beneuolentia proficifcuntur. 4 COS T A.

104 Hal. figuifcaretar. 105 Apud Hal deeít

$. 33. Ex diuerfo herede inftituto -

22

gatorum , quam fideicommifforum inueniatur. ^ $. 36. Poe-
nae quoque nomineinutiliter *?* legabatur *??, et adimebatur,
vel transferebatur. Poenae autem nomine legari videtur,
quod coercendi heredis caufa relinquitur, quo magis aliquid
faciat, aut non faciat: veluti fi quis ita fcripferit, Heres me-
us fi filiam fuam in matrimonium Titio collocauerit, velex di-
uerfo, Si non collocauerit, dato decem aureos Seio: aut fi ita
fcripferit, Heres meus fi feruum Stichum alienauerit, vel ex
diuerfo, Si non alienauerit, Titio decem aureos dato. Et in
tantum haec regula obferuabatur, vt quampluribus 493 Princi.
palibus Conftitutionibus fignificetur *?*^, nec Principem qui-
dem *9? agnofcére, quod ei poenae nomine legatum fit, . Nec
ex militis quidem teftamento talia legata valebant, quamuis
aliae militum voluntates, in ordinandis teftamentis valde ob-
feruabantur. Quinetiam neclibertatem *95 poenae nomine dari
poffe placebat: eo amplius nec heredem poenae nomine adici
poffe, Sabinus exiftimabat: veluti fi quis ita dicat, Titius he-
res efto, fi Titius filiam fuam Seio in matrimonium collocaue-
rit, Seius quoque heres efto. . Nihil enim intererat, qua rati-
one Titius coerceretur, vtrum legati datione, an coheredis
adieCtione, Sed huiusmodi fcrupulofitas nobis non placuit z
et generaliter ea, quae relinquuntur, licet poenae nomine fu-
erint relicta, vel adempta, velinalios *?? translata: nihil di-
ftare a ceteris legatis conftituimus, velin dando, vel in adi-
mendo, vel in transferendo : exceptis videlicet iis, quae im-
poffibilia funt, vellegibus interdicta, autalias probrofa. Hu-
iusmodi enim teftamentorum difpofitiones valere, fecta meo«
rum temporum non patitur 195, — : |
DE ADEMPTIONE ET TRANSLATIONE LE.
d us GATORVM' * ^ t
|DEMPTIOlegatorum, fiue eodem teftamento adimantur
legata ^, fiue codicillis, firma eft, ? fiue contrariis ver-
bis fiat ademptio: veluti fi quod ita quis legauerit, Do lego,.
ita adimatur, Non do, non lego: fiue non contrariis, id eft ^,
alis quibuscumque verbis, — $. 1. Transferri quoque lega-
tum ab alio ad alium poteft: veluti fi quis ita dixerit, Homi-
nem Stichum, quem Titio legaui, Seio do lego : fiue in eo-
dem teftamento, fiue incodicillis hoc fecerit. Quocafu fimul*
'Titio adimi videtur, et Seio dari.

: TIDOXXIL
DE LEGE FALCIDIA *.

SVP EREST, vt delege Falcidia difpiciamus, qua modug
Q nouiffime legatis impofitus eft. Cum enim olim lege duo-
decim tabularum libera erat legandi poteftas, vt liceret vel to-
tum patrimonium legatis erogare (quippe ^ ealege ita cautum
eflet, Vtilegaffit fuae rei *, ita ius efto) vifum eft hanc le-
gandi licentiam coartare: idque ipforum teftatorum gratia
: : prouifum

quidem. ^ 106 Hal libertates. 107 Hal. alium. IO8 Puta, fi heredt
impoffibilitas imponatur, vt in hoc exemplo: Heres fi coelum dzgth tetigeris,
Titio decem dato, non valct legatum, et penes heredem manet , quia iniquum

.eft, heredem puniri, fi non faciat id, quod eít impoffibile eum facere. Sin
.vero legatario impoffibilitas imponatur hoc modo:. Zjtie cemtwm f[olidos de

lego , 'fi coelum afcenderit: valet legatum , et Titio ab herede praeftandum eft,
perinde ac fi impoffibilis conditio adiecta non fuiffet. 4 Co S'T A.

I Rubrica D. addit et fideicommi[forum. V ulgata male omittit et trauslatzone ,
quae Theoph. habet. oTTo. .Hal, omittit. 2 Apud lal deeft legata.
3 Hal. inferit fed et. 4 Hal. fed. 5 Hal. addit et.

1 Similiter Theophilus: fed in.vno Charondae Ad legem Falcidiam, vt in
D.ec C oTTOo. 2, Hal. addit cn. 5 An haec genuina fint verba Xit,
tabb. vid. Comm. noftrum pag. 104. 105. Vulgatahabet VTI QVISQVE,ficut. -
in Now. 22.62. V TI LEGASSIT QVISQVE DE SV A. RE, f?cundum
antiquam linguam. Sed Cont. ad P. ]. Certent , inquit »quamdin volent , Idi, Qmm-
matiti, Philelogi, nom pofe tamen certo fiotui arbitror , bis, an illis verbis , fu-
| erint

4ó. INSTITVTIONVM LIB. II.

prouifum eft, ob id, quod plerumque inteftato ^ moriebantur,
recufantibus feriptis heredibus pro nullo aut minimo lucro he-
reditates adire, Et cum füper hoc tam lex Furia, quam lex
Voconia latae füunt, quarum neutra ? fufficiens ad rei confum-
mationem videbatur, nouiffime lata eft lex Falcidia, qua caue-
tur,.ne plus legare liceat , quam dodrantem toterum bono-
rum: id eft, vt fiue vnus heres inftitutus effet ^, fiue plures,
apud eum eosue , pars quarta remaneret 7, $. 1. Et cum
quaefitum effet, duobus heredibus inftitutis, veluti Titio et
Seio, fi Titii pars aut tota exhaufta fit legatis, quae nomina-
tim ab eo data fünt , aut fupra modum onerata: a Seio vero
aut nulla reli&a fint legata, aut quae partem eius dumtaxat in
partem dimidiam minuant: an quia i1s quartam partem totius
hereditatis aut amplius habet, Titio nihil exlegatis, quaeab o
relicta funt, retinere liceret $, placuit, vt quartam partem fu-

ae partis faluam habeat, poffe retinere: etenim in finzulis he--
$. 2. Quantitas:

autem patrimonii, ad quam ratio legis Faleidiae redigitur ,.

fedibus ratio legis Falcidiae ponenda eft.

mortis tempore fpe&tatur?. Ttaque fi, verbigratia, is I? cen-
tum aureorum patrimonium in bonis habebat, centum aureos
legauerit: nihil legatariis prodeft, fi ante adiram hereditatem
per feruos hereditarios , aut ex partu ancillarum. hereditaria-
rum , aut ex foetu pecorum tantum accefferit hereditati, vt
centum aureis legatorum nomine erogatis, heres quartam par-
tem hereditatis habiturus fit , fed neceffe eft, vt nihilominus
quarta pars legatis detrahatur. Ex diuerfo, fi ** feptuaginta
quinque legauerit, et ante aditam hereditatem in tantum ex-
creuerint *? bona, incendiis forte, aut naufragiis, aut morte
feruorum, vt non amplius quam feptuaginta quinque aureorum
fubftantia , vel etiam minus relinquatur, folida legata deben-
tur 13, - Nec ea res damnofa eft heredi, cui liberum eft non
adire hereditatem : quae res efficit, vt fit necefle legataziis,
ne deftituto teftamento nihil confequantur, cum heredein
portione ** pacifci. $. 3. Cum autem ratio legis Falcidiae
ponitur, ante deducitur aes alienum, item funerisimpenfa, et
retia feruorum manumifforum: tunc deinde T5 in reliquo ita
ratio habetur, vt ex eo quarta pars apud heredes ** remaneat,
tres vero partes inter legatarios diftribuantur, pro rata fcilicet

portione eius, quod cuique eorum legatum fuerit. Itaquefi

fingamus, quadringentos aureos legatos eífe, et patrimonii
quantitatem , ex qua legata erogari oportet , quadringentorum
effe, quarta pars legatariis fingulis debet detrahi.
trecentos quinquaginta legatos fingamus, ocCtaua debet detra-
hi. Quod fi quingentos legauerit, initio quinta, deinde
quarta detrahi debet. .Ante enim detrahendum eft, quod ex-
- trà bonorum quantitatem eft, deinde quod ex bonis apud he-
redem remanere oportet. - T A n |
TITy - XXILH.. :
DE FIDEICOMMISSARIIS HEREDITATIBVS'.

MT vxc tranfeamus ad fideicommiffa. Et prius eft ^, vt de
hereditatibus fideicominiflariis videamus.

erint conceptaserba.o T TO. Hal.V TT QVISQVE LEGASSET. — 4Hal. |
.$ Non Furia, quod numerum legatariorum mon definiret ,-

inteflati.
&tque ita euenire poterat, vt multiplicato numero legatariorum heredi nihil fu-
pereffer: non Voconia, quod ea falua, pluribus legatariis exiftentibus, vnus
aureus ad heredes peruenire poterat. Ex 'Theophilo A CO STA. 6 al fit.
4 Hal. remaneat.
itvt. o'r TO. Hal liceat; et placuit. ponit poft fequens Pbabeat. 9 Ratio
fcilicet eft, quod hereditas et legata a tempore mortis teftatoris deferantur, et
cedant. L. vu. $. 1. C. decaduc.toll. & Co S 'TA. ^ 10 Hal Itaque (v. g-) fi i5,
4ui; et mox babeat. II In L. 75. pr. D. b. t. fi ex centum ,. feptuaginta
quinqhe. o'T TO. —2 Hal decrewerint. — 13 Ya in D. et Haloander. In
omnibus autem Charondae eft dentur. o T T 0. I4. Ín D. portione Jegatorum.
OTTO. 15 Vulgo demin : in quibusdam deniqwe. o T T 0. . Apud Hal. de-
vium. 16 Hal. baeredem. |

1 Omifit Cuiacius et ad. fenatusconfultwm Trebellianum , quae neque 'The-

Quod fi-

.S. 1. Scien-

8 Sic veteres Contii et omnes Charondae: liceret, placu- .

|

TUL X EXML —— ,

dum itaque eft, omnia fidéicommiffa primis temporibus infir-
ma effe ?, quia nemo inuitus cogebatur praeffare id, de quo
rogatuserat. Quibus enim non poterant hereditatem , vel le-
gata relinquere * , fi relinquebant, fidei committebant eorum,

qui capere ex tefítamento poterant ?, Et ideo fideicommifla
appellata funt, quia nullo vinculoiuris, fed tantum pudore e-
orum, qui rogabantur, continebantur. Poftea Diuus Augu-
ftus * femel iterumque gratia perfonarum motus, vel quia per
ipfius falutem rogatus quis diceretur , aut ob infignem quo-
rumdam perfidiam, iuffit Confulibus * auctoritatem fuam in-
terponere. Quod quia iuftum videbatur, et populare erat,
paulatim conuerfum eft in affiduam iurisdictionem: tantusque
eorüm fauor faftus eft, vt paulatim etiam Praetor proprius
crearetur , qui de fideicommiffis ius diceret, quem fidei-
commiffarium appellabant. $. 2. In primis igitur fciendum
eft, opus effe, vt aliquis re&to iure teftamento heres inftitua-
tur, eiusque fidei committatur, vt eam hereditatem alii refti*
tuat: alioquin inutile eft teftamentum, in quo nemo heres in-
ftituitur. Cum igitur aliquis fcripferit, Lucius Titius heres

| efto: poterit? adicere, Rogo teLuci Titi, vt cum primum po-
teris hereditatem meam adire, eam Gaio ? Seio reddas refti-

tuas. Poteft autem quisque et de parte reftituenda heredem

rogare: etliberum eft, vel pure, vel fub condicione relinque-

re fideicommiífum , velex diecerto, $. 3. Reftitutaautem
hereditate, is quidem , qui reftituit, nihilominus heres per-
manet: is vero , quirecipit hereditatem , aliquando heredis,
aliquando legatarii loco habebatur * ?. $.4. Et Neronis qui-

dem temporibus, Trebellio Maximo et Annaeo Seneca Contu-

libus, Senatusconfultum fatctum eft: quo cautum eft, vt fi
hereditas ex fideicommiffi caufa reftituta fit, omnes aCtiones,
quae iure ciuili heredi et in heredem competerent , ei et in e-
um darentur, culex fideicommiffo reftituta eft ** hereditas.

Poft quod Senatusconfultum Praetor vtiles *^ aCtiones ei, et

in éum , qui recipit *? hereditatem, quafi heredi et in here-
dem dare coepit. ^ $. 5. Sed quia heredes fcripti, cum aut
totam hereditatem, aut pene totam plerumque reftituereroga-
bantur, adire hereditatem ob nullum vel minimum lucrum re-
cufabant, atque ob id extinguebantur fideicommiffa : poftea

Vefpaliani Augufti temporibus, Pegafo et Pufione Confulibus,

Senatus cenfüit, vt ei, qui rogatus effet hereditatem reftitue-
re, perinde liceret quartam pàártem retinere, atque ** lege
Faleidia ex legatis retinere conceditur, Ex [fingulis quöqä&
rebus, quae per fideicommiffum relinquuntur, eadem retentio
permiffa eft. Poft quod Senatusconfültum ipfe heres onera
hereditaria fuftinebat: ille autem, qui ex fideicommiffo rece-
pit *5 partem hereditatis, legatarii partiárii loco erat, id eft,
eius legatarii, cuiparsbonorumlegabatur, . Quae fpecies lega-
ti partitio vocabatur : quia cum herede legatarius partiebatur
hereditatem, — Vnde quae folebant ftipulationesinterheredem et
partiarium legatarium interponi, eaedem interponebantur inter
eum, qui ex fideicommitfo recepit hereditatem, et heredem,
id eft, vt et *9 lucrum et damnum hereditarium pro ratd parte

! . | inter
oph. habet, neque codices Charondae. o T T 0. Hal.habet. 2, Omnes Char.
et prius de. o 'TTO. Kal Sed prius eft, vt de. 3 Hal. fuiffe. 4 Inpri-

mis LatinisIunianis, qui nec hereditatem nec legata capere poterant, teíte Vlp.
Fragm. b. t. 9. 7. M COSTA. , 5.Hal. addit baereditatem. 6 Hal. addit
primus. . ] Gronou. ad Liu. ljb. XXVIL. c. 24. mallet Confules; quia iubere
femper ponitur cum cáfu quarto: fed Paulus in L. 26. D. de adq..ber. fi iu[fero
filio vel feruo adire. Yta quoque Cicero, Caefar, Curtius, Claudianus et Ma-

crobius. Et quamuis Voflius zubeo tibi non aliter, quam Hellenifmo, putet ex-

cufari poffe, Jib. vit. de art.. Gramm. .c. 36. vide tamen exempla optimorum a-
pud San&ium Iib. 11.. Minera. c. 4. ibique Perizon. in mot. s. 6. o T T O. 8 Hal.
poteft. 9 Hal. Caio. 10 Hal. babetur. II Hal effet. ^ 12 Noa
dire&as, quod fideicommiffarius verus heres non fit: directae autem aGtiones

gpud verum heredem permanent, fed poft SC. fine re, id eft, fine effe&tu,

propter exceptionem SC., qua fe ipfum tueri poterat aduerfus creditores here-
ditarios , L. 1. $. 4. D. ad SCtwm Trebel. & COSTA. 13 Hial recepit.
14 Hal. iníerit ex. —— 15 lal recipiebat, 16 Apud Hal deeft et,
: É . 17 Sed

: ——-—.fb'!, 4(- a T — . dMEL pe

&
i.
Y
Q
li
tht
Sqle
Yils
(
lm
l-
d
j"
i
ny.
n
eden
u-
ütem
per-
qui-
n(u-
vtl
1e5,
i e
:&US-
a&
Tete-
m au
Tog
m re
yoftea
]ibus,
tme-
* dege
yoque
tentio
onefa
t^
Jegi
jatur
o et
1nte?
dett,
p

i

;Char.
L [npfi'
i Vl
: addit
j übctt
(afr
" Y
qut
yun t
8Hal.
j M
fs
s hr
u
f t
75:4

reftituere rogatus fit ?9.

INSTITVTIONVM . LIB. I1I.

inter eos commune effet, . $. 6. Ergo fi quidem non plus,
quam dodrantem hereditatis feriptus heres rogatus fit reftitue-
re, tunc ex Trebelliano Senatusconfulto *? reftituebatur here-
ditas, et in vtrumque actiones hereditariae pro rata parte da-
bantur: in heredem quidem 1iure ciuili: in eum vero, qui re-
cipiebat hereditatem , ex Senatusconfulto 'Irebelliano tam-
quam in heredem. At fi plus quam dodrantem, vel etiam to-
tam hereditatem reftituere rogatus eflet, locus erat Pegafiano
Senatusconfulto: et heres, qui femel adierit **5 hereditatem ,
fi modo fua voluntate adierit, fiue retinuerit quartam partem,
fiue retinere noluerit, ipfe vniuería onera hereditaria fuftine-
bat. Sed quarta quidem retenta, quafi partis et pro parte fti-
pulationes interponebantur, tamquam inter partiarium legata-
rium et heredem: fi vero totam hereditatem reftitueret, em-
ptae et venditae hereditatis ftipulationes interponebantur. Sed
Ífi recufet *? fcriptus heres adire hereditatem , ob id, quod di-
cat, eam fibi fufpeCtam effe quafi damnofam: cauetur Pegafia-
no Senatusconfulto, vt defiderante eo', cui reftituere rogatus

eft ^?, iuffu Praetoris adeat, et reftituat hereditatem: perin-

deque ei et in eum , qui recipit hereditatem , actiones daren-
tur, ac fi ^* iuris eft ?^?,. ex Trebelliano Senatusconfulto.

Quo cafu nullis ftipulationibus eft opus: quia fimul et huic,.

qui reftituit, fecuritas datur, et actiones hereditariae ei, et in
eum transferuntur, qui recipit hereditatem, vtroque Senatus-
confulto in hac fpecie concurrente.
tiones ex Senatusconfulto Pegafiano defcendentes et ipfi anti-
quitati difplicuerunt, et quibusdam cafibus captiofas eas ho-
mo excelfi ingenii Papinianus appellat ??, et nobis in legibus
magis fimplicitas, quam difficultas placet: ideo omnibus no-
bis fuggeftis tam fimilitudinibus , quam differentiis vtriusque
Senatusconfulti : placuit, explofo Senatusconfulto Pegafiano,
quod poftea fuperuenit , omnem auctoritatem "Trebelliano Se-
natusconfulto praeftare, vt ex eo fideicommiffariae hereditates
reftituantur: fiue habeat heres ex voluntate tettatoris quartam,
fiue plus, fiué minus, fiue nihil penitus : vt tunc quando
vel nihil, vel minus quarta apud eum remanet, liceat ei vel
quartam , vel quod deeft ^*, ex noftra auctoritate retinere,
vel repetere folutum, quafi ex Trebelliano Senatusconfulto ,
pro rata portione, actionibus tam in heredem, quam in fidei-
commiflarium competentibus. Si vero totam hereditatem
Íponte reftituerit , omnes hereditariae actiones fideicommifla-
rio et aduerfus eum competunt??. Sed etiam id, quod prae-

cipuum Pegafiani Senatusconfulti fuerat, vt quando recufabat

heres fcriptus fibi datam hereditatem adire, neceffitas ei impo-
neretur totam hereditatem volenti fideicommiffario reftituere,
et omnes ad eum et contra eum tranfire ^^ actiones: et hoc
transponimus ad Senatusconfultam Trebellianum, vt ex hoc
folo et neceffitas heredi imponatur! fi ipfo nolente adire, fi-

deicommiffarius défiderat reftitui fibi hereditatem, nullo nec

damno, nec commodo, apud heredem remanente. $. 8.
Nihil autem intereft , vtrum aliquis ex aífe heres inftitutus,
aut totam hereditatem, aut pro parte reftituere ?7, an ex par-
te heres inftitutus, aut totam eam partem, aut partem partis
Nam et hoc cafu eadem obferuari
praecipimus , quae in totius hereditatis reftitutione diximus.

17 Sed cur non Annaeanum dictum eft? L. enim Annaeus Senecá cum Trebel-
lio Maximo fait Conful fuffe&us ex Cal. Iul. a. 814.. An dicemus ita dictum a
principio; fed poftea translatum effe ad nomen Trebellii, quod L. Senecae, vt
perduellionis rei, damnata fit memoria? 1ta hariolatur MA RCILIV S, 18
Hal. adierat, idemque mox iterum, etretznuerat ac voluerat. I9 Hal. recs-
]that, et mox d:ceret. . 20 Hal.effet, moxque adiret et veflitueret, et veciperet,
21 Apud Hal.deeft fí.. — 22, Charondas ait, forte legendum ac fi veflituta eff,
quod 'T'heoph. iuuat. o TT 0. 23 Atqueita iterum iítas ftipulationes appellat
ipfc Iuftinianus in confirmatione Digeflorum $. 6. Scilicet heredi primo res erat
cum creditoribus hereditariis , deinde cum fideicommiflario agere debebat ex
fipulatu, vt recuperaret, quod creditoribus foluiffet. A CoS TA, . — 24 Deeft
quartae in vno Char. et Theoph. oT TO. | 253 Hal. competaut. 26 Hal.

$. 7. Sed quia ftipula--

)

TITOX3XHI 41

$. 9. Si quis vna aliqua re deducta, fiue praecepta, quae quar-

tam continet, veluti fundo vel alia re, rogatus fit reftituere

hereditatem: fimili modo ex 'Trebelliano Senatusconfulto re-
ftitutio fiat ^?^, perinde ac fi quarta parte retenta rogatus effet
reliquam hereditatem reftituere. Sed illud intereft, quod al-
tero cafu, id eft, cum deducta fiue praecepta aliqua re vel pe-
cunia ?? reftituitur hereditas, in folidum ex eo Senatusconíul-

to actiones transferuntur ; et res, quae remanet apud here-

dem, fine vllo onere hereditario apud eum remanet, quafi ex
legato ei adquifita. Altero vero cafü, id eft, cum quarta par-
te retenta rogatus eft heres reftituere hereditatem, et reftitu-
it: feinduntur ?* actiones, et pro dodrante quidem transfe-
runtur ad fideicommiflarium : pro quadrante remanent apud
heredem. Quin etiam licet vnare aliqua deducta, aut prae-
cepta, reftituere aliquis hereditatem rogatus eft, qua ?? :ma-
xima pars hereditatis contineatur: aeque in folidum transfe-
runtüraCctiones, et fecum deliberare debet is, cui reftituitur
hereditas , an expediat fibi reftitui. KEadem fcilicet interueni-

unt, et fi duabus pluribusue deductis praeceptisue rebus, re-

Ítituere hereditatem rogatus fit. Sed etíi certa fumma dedu-
Cta, praeceptaue, quae quartam vel etiam maximam partem

hereditatis continet, rogatus fit aliquis hereditatem reftituere,

idem iuris eft, Quae autem ?? diximus de eo, qui ex affe he-
res ** inftitutus eft, eadem transferemus ?? et ad eum, qui
ex parte heres fcriptus eft. $. 1ro. Praeterea inteftatus quo-

| que moriturus poteft rogare eum , ad quem bona fua vel le-

gitimo iure, vel honorario pertinere intellegit: vt heredita-
tem fuam totam partemue eius, aut rem aliquam, veluti fun-
dum, hominem, pecuniam, alicui reftituat: cum alioquin le-
gata, nifi ex teftamento , non valeant. . $. 1r. Eum quo-
que, cui aliquid reftituitur, poteft rogare, vt id rurfum alii
aut totum, aut pro parte ?9, vel etiam aliquid aliud reftituat.

. $. 12. Et quia prima fideicommifforum cunabula a fide here-

dum pendent, et tam nomen quam fubftantiam acceperunt:
et ?* ideo Diuus Auguftus ad neceffitatem iuris ea detraxit??, -
nuper et nos eumdem Principem fuperare contendentes, ex
facto , quod Tribunianus vir excelfus, Quaeftor ?? facri pala-
tii, fuggeffit, Conftitutionem fecimus: per quam difpofui-
mus, fi teftator fidei heredis fui commifit, vt vel hereditatem,
vel fpeciale fideicommitlum reftituat, et neque ex fcriptura,
neque ex quinque teftium numero, qui in fideicommiffis legi-
timus effe nofcitur, polfit res manifeftari, fed vel pauciores
quam quinque, vel nemo penitus teftis interuenerit: tunc fi-
ue pater heredis, fiue alius quicumque fit, qui fidem heredis
elegerit, et ab eo reftitui aliquid voluerit: i heres perfidia
tentus adimplere fidem recufat, negando rem ita effe fubfecu-
tam: fi fideicommiffarius iusiurandum ei detulerit, cum prius
ipfe de calumnia iurauerit: neceffe eum habere, vel iusiuran-

. dum fubire, quod nihil tale a teftatore audiuit *?^, vel recu-

fantem ad fideicommiffi, velvniuerfitatis *^*, velfpecialis folu-
tionem coartari, ne pereat ^? vltima voluntas teftatoris fidei
heredis commiffa. Eadem obferuari cenfuimus, et fi a lega-
tario, vel fideicommiffario , aliquid fimiliter relictum fit.
Quod fi is, a quo relictum dicitur ^?, confiteatur quidem a fe

aliquid
transferve, et mox transpofuimus. 2/7 Hal. addit rogatar. 28 Hal rogatur.
29 Hal fiet. 30 Verba vel pecumia non habet Hal, 31 Scindantuv ,

transferantur , maneant in. omn. Charondae. o T T 0.
33 Voxantem abeft ab omn. Char. et Theoph. o TT o. 34. Apud Hial. deeft
beres. 35 Hal trausferimus. 36 Hal. ast partem. 37 Apud Hial.
deeft et.- — 38 Ka in plerisque: vnus Charondae habet eadem traxit, quam
ile re&ctiorem le&ionem efle putat. o T T o, Hal. retraxit. 39 Male vulgo
Exquaeflore. o't'ro. Kal Tribonieuus vir excelleutiffünus exquaeftore. 40
Hal. audiuerit. 41 Vniuerfitatit omnes Char. o Y ro. Hal. vuinerfalis.
42 Hal. depereat. 43 Cuiac. expunxit verba pof?guam megauerit, quae ne-
que in L. fiu. C. de fideic. neque apud Theoph. neque in Cyni, Contii, Fabro-
ti, Ioh. Fabri, et Charondae MSS, reperiuntur. Marcilius vero retinet et Hort-
: | man,

32 Hal. fit, n qua.

42 INSTITVTIONVM LIB.IL TIT. XXIIL XXIV. XXV. -LIB. IIL. TIT. I.

aliquid relictum effe, fed ad legis fubtilitatem decurrat *^:
omnimodo 45 foluere cogendus eft.

TIT. XXIV.

DE SINGVLIS REBVS PER FIDEICOMMISSVM |

RELICTIS.

oTEsT autem * quis etiam fingulas res per fideicommif-
füm relinquere, veluti fundum, hominem, yefcem, au-
rum, argentum, pecuniam numeratam ?:.et vel ipfum here-
dem rogare, vt alicui reftituat, vellegatarium, quamuis a le-
gatario legari non poffit. ^ $. 1. Poteft autem non folum
proprias res teftator per fideicommiffum relinquere : fed-" he-
redis, aut legatarii, aut fideicommiflarii, aut cuiuslibet alteri-
us. ltaque etlegatarius et fideicommiflarius nonfolum de ea re
rogari poteft, vt eam .alicui reftituat, quae ei-relicta fit, fed
etiam de alia, fiue ipfius, fiue aliena fit. Hoc folum obfer-
uandum eft, ne plus quisquam rogetur alicui reftituere, quam
ipfe ex teftamento ceperit: nam quod amplius eft, inutiliter
relinquitur. Cum autem aliena res per fideicommiffum relin-
quitur, neceffe eft ei, qui rogatus eft, aut ipfam redimere et
praeftare, aut aeftimationem eius foluere. ^ $. 2. Libertas
quoque feruo per fideicommiffum dari poteft, vt heres eum ro-

äïetur manumittere , vel legatarius, vel fideicommiffarius. ,

ec intereft, vtrum de füo proprio feruo teftator roget, an de
eo, qui ipfius heredis, aut legatarii, vel etiam extranei fit.
Itaque et alienus feruus redimi et manumitti debet. Quodfi
dominus eum non vendat, fi modo nihil ex iudicio eius, qui
reliquit libertatem , recepit *: non ftatim extinguitur fidei-
commiflaria libertas, fed differtur: quia poffit tempore proce-
dente, vbicumque occafio ferui redimendi fuerit , praeftari li-
bertas. Qui autem ex fideicommiffi caufa manumittitur, non
teftatoris fit libertus, etiam fi teftatoris feruus fit, fed eius,
qui manumittit. At is, qui directo teftamento liber effe iube-
tur, ipfius teftatoris libertus fit, qui etiam orcinus ? appella-
tur. Nec alius vllus directo ex teftamento libertatem habere
poteft, quam qui vtroque tempore teftatoris fuerit, et quo fa-
ceret teftamentum, et quo moreretur. Directo ? autem liber-
tas tunc dari videtur, cum non ab alio feruum manumitti ro-
gat, fed velut ex fuo teftamento libertatem ei competére vult.
$. 3. Verba autem fideicommiflorum haec maxime in vfu ha-

LIBER T

TLT. h |

DEHEREDITATIBVS, QVAE AB INTESTATO
DEFERVNTVR.

NTESTATVS decedit, qui aut omnino teftamentum non
fecit *, aut non iure fecit: aut id, quod fecerat, ruptum
árritumue factum eft : aut nemo ex eo heres extitit ?.
$. 1. Inteftatorum autem hereditates ex lege duodecim tabula-

man. neceffaria eífe exiftimat ob L. ». et L. 23. C. eod. , licet in Argentinenfi
fuo libro ea in margine repererit. o'T T o. Habet et Hal. 44 Id eft, inten-
dat, minus folemniter reli&tum fuiffe fideicommiffum ; forte quod non interue-
nerant quinque teftes, A Cos TA. Hal. recarrat. 45 Hal omnino -

1 Hal tamen.
pee num. 3 Hal. addit et.
perceperit, quod 'Theoph. confirmat, O T T 0.
tronus in Orci familia numeratur. Alii Orcbzuus. o T T O.

2, Hal. veluti fundum, argentum, bominem, veflem , et.
4 Omnes Char. et L. 6. C. de fid. lib, habent
5 Orcinus ab orco, cuius pa-

6 Hal JDireda.

1 Hal. inferit effe. 2 In vno Charondae difcederet , cui "Theophilus
fauet et Charondas; quia in quibusddm reperiebat zw Africam. Sed aliis id non

videturj quia epiítolae ab abfentibus magis, quam praefentibus fcribuntur, O T- -

T O. 3 Qnod codicillis Lentuli teftamento licet confirmatis relidta effent,
nondum conftituto codicillorum iure. De legatis incapacibus relictis interpreta-

tur Theophilus fed praeter rem, Errat et. Cuiacius, dum 74 mot. pofler. telta- |

gefta effent.

bentur: Peto, Rogo, Volo, Mando, Fidei tuae committo.
Quae perinde fingula firma funt, atque 11 omnia in vnum con-

TA XXV.
| DE CODICILLIS.

. NTE Augufti tempora conftat codicillorum ius non fuiffe?
fed primus Lucius Lentulus (ex cuius perfona etiam fi-
deicommifla * coeperunt) codicillos introduxit. Nam cum de-
cederet ? in Africa, fcripfit codicillos teftamento confirmatos,
quibus ab'Augufto petiit per fideicommiflum , vt faceret ali-
quid. Et cum Diuus Auguftus voluntatem eiys impleffet, de-
inceps reliqui eius au&toritatem fecuti, fideicommiffa praefta-
bant: et filia Lentuli legata, quae iure non debebat ?, foluit.
Dicitur autem Auguftus conuocaffe Prudentes , inter quos *
Trebatium quoque, cuius tunc auCtoritas maxima erat, et
quaefiffe, an poflet hoc recipi, nec abfonans a iuris ratione
codicillorum vfus effet: et "Trebatium fuafiffe Auguíto, quod
diceret vtiliffium , et neceflarium hoc ciuibus efle, propter
magnas et longas petegrinationes, quae apud veteres fuiffentz

vbi fi quis teftamentum facere non poffet, tamen codicillos: -

poffet. Poft quae tempora cum et Labeo codicillos feciflet,
iam nemini dubium erat, quin codicilli iure optimo admitte-
rentur. $. r. Non tantum autem teftamento facto poteft
quis codicillos facere, fed inteftato ? quis decedens fideicom-
mittere codicillis poteft. .Sed cum ante teftamentum factum
codicilli faCcti erant, Papinianus ait, non aliter vires habere,
quam fi fpeciali poftea voluntate confirmentur. Sed Diui Se-
uerus et Antoninus refcripferunt, ex lis codicillis, qui tefta-

mentum praecedunt, poíle fideicommiffum peti: fiapparet 9 '
eum, qui pofteateftamentum fecit, avoluntate, quam * codicil-

lis expreflerat, non receffiffe. $. 2. Codicillis autem here-

ditas neque dari, neque adimi poteft: ne confundatur ius te-

tamentorum et codicillorum: et ideo nec exheredatio fcribi.
Directo autem hereditas codicillis neque dari neque adimi po-
teft: nam per fideicommiffum hereditas codicillisiure relinquitur.
Nec condicionem heredi inftituto codicillis adicere , neque fub-
ftituere dire&o 9 potett. $. 3. Codicillos autem etiam plures
äuis facere poteft, et nullam folemnitatem ordinationis deli-
erant, .

ERTIVS

rum ?, primum ad füos heredes pertinent *. — $.2. Suiau-
tem heredes exiftimantur, vt et fupra ? diximus, qui in pote-
ftate morientis fuerint: veluti filius filia *, .nepos neptisue ex
fillo, pronepos proneptisue ex nepote, ex filio nato progna-
tus prognataue. Nec intereft, vtrum naturales fint liberi, an
adoptiui, Quibus connumerari necelfe eft etiam eos, qui ex
legitimis quidem * matrimoniis non funt progeniti, curiis ? ta-
men
mento reli&a inquit. A COS TA. — 4 Hal. znterque eos. 5 Hal fed et in-
teflatus. 6 Hal. appareat. 7 Hal. inferit ;n. 8 Hal. inferit gzis.
1 Vid. L. 1. D. de fuis et leg. ber. L. 1. D. de iniufl. vupt. Vlpian. tit. 26.
$. , OT TO. 2 Hal, aut fi ex eo memo b. exfliterit. 3 Immo duodecim
tabulae hereditatem magis datam declarant, quam nominatim deferunt, his nempe
verbis: Cui fuus beres mec eftit , quia (ui vocantur ipfo iure naturae, L. 7. D. de
bon. dainnat. & COS T A. 4 Ex Gaii Eib. xu.. Inflit. in Collat. LL. Mofaic. tit.
16. $, 2. OT TD. 5 $.2. de bered. qual, Mox pro progmatus prognatame ,
quidam habent progewitus progenitaue: Íed Cuiac. b. t. prognatum de nepote
vel pronepote proprie dici, ex Cicer. Jib. Yu. "Tufc. Quaefl, obferuauit, Ono progua-
tus eodem Horat. . fat. 1. 9. 26. o Xj o. Apud Hal. deeit er. 6 Hal filia-
ne. 7 Hal. inferit uuptizs vel. 8 Curias enim fugere et deferere ciuitates fo-
lebant, rus habitandi gratia, munéra municipalia patfim detre&antes : in quos poe-
naconftituta, fundi, quem praetulerant ciuitati, confiícatio in L, vx. C, fi cur. vel.
cn. TÀ$ babit.ónal. Sed et beneficio hiC commemorato ad «iuitàtes incolenda$ iu-
uitare

£t2. "-t

ecmA00 ——f - 0 v

—— —— o e

edm
mpe
d
: fib
il y
Pote
r
il
fe
t
rd.
j

. 4. C. de mat. lib. o Y'1 0.

INSTITVTIONVM LIB. IIL ' TIT. L p

men ciuitatum dati fecundum diualium Conftitutionum ?,

quae fuper his pofitae fuünt, tenorem, heredum fuorum iura
nancifcuntur. Nec non eos, quos noftrae amplexae funt Con-
ftitutiones ?, per quas iuffimus, *? fi quis mulierem in fuo
contuübernio copulauerit, non ab initio affeCtione maritali,

eamtamen, cum qua poterat habere coniugium **, etex ea libe-

ros fuftulerit: poftea vero affectione procedente, etiam nupti-
alia inftrumenta cuim. ea fecerit, et filios vel filias habuerit:
non folum eos liberos, qui poft dotem editi funt, iuftos et in
poteftate patris effe: fed etiam anteriores, qui ^^ et iis, qui
poftea nati fünt, occafionem legitimi nominis praeftiterunt,

Quod obtinere cenfuimus , et fi non progeniti fuerint poft do-
tale inftrumentum confettum liberi, vel etiam nati ab hac lu-
ce fuerint fubtracti, Ita demum tamen nepos neptisue, pro-.

nepos proneptisue , fuorum heredum numero funt, fi praece-
dens perfona defierit in poteftate parentis effe, fiue morte id
acciderit, fiue alia ratione, velut emancipatione. Nam fi per
id tempus, quo quis moreretur *?, filius in poteftate eius fit:
nepos ex eo füus heres effe non pcteft. Tdque et in ceteris
deinceps liberorum perfonis dictum ** intellegimus. — Poftumi

quoque, qui, fi viuo parente nati effent, in poteftate eius fu-

turi *5 forent, fui heredes funt. $. 3. Sui autem heredes

etiam ignorantes fiunt: et licet furiofi fint *5, heredes pof- |
funt exiftere: quia quibus ex caufis ignorantibus nobis adqui-
ritur, ex his caufis et furiofis adquiri poteft, Et ftatim morte

parentis quafi continuatur dominium: et ideo nec tutoris au-
étoritate opus eft pupillis, cum etiam ignorantibus adquiratur
füis heredibus hereditas, Nec curatoris confenfu * * adquiritur
furiofo, fed ipfo iure. ^ $. 4. Interdum autem licet in pote-
ftate parentis *5 mortis tempore fuus heres non fuerit, tamen
fuus lieres parenti efficitur: veluti fi ab hoftibus reuerfus quis
fuerit poft mortem patris *?: ius enim poftliminii hoc facit.
$. 5. Per contrarium ?? euenit, vt licet quis in familia defun-

éti fit mortis tempore, tamen fuus heres non fiat: veluti fi-

poft mortem fuam pater iudicatus fuerit perduellionis reus, ac
per hoc memoria eius damnata fuerit. Suum enim heredem
liabere non poteft, cum fifcus ei fuccedit ^*: fed poteft dici,
ipfo ?? iure fuum heredem effe, fed definere. —— $. 6. Cum
filius filiaué, et ex altero'filio nepos neptisue exiftunt, pari-
ter ad hereditatem aui ?? vocantur: nec qui gradu proximior ^^
eít, viteriorem excludit. Aequum enim efle videtur ?^?, ne-

potes neptesquein patris fui locum fuccedere??. — Pari ratione.

et fi nepos neptisue fit ex filio, et ex nepote pronepos prone-
ptisue, fimul vocantur. Et quia placuit, nepotes neptesque,
item pronepotes et proneptes ?* in parentis fui locum fuccede-
re: conueniens effe vifum eft, non in capita, fed in ftirpes

hereditatem diuidi: vtfilius partem dimidiam hereditatis habeat,

uitare voluerunt 'Theodofius et Valentinianus Impp, A COSTA,. ELGCUE
9L 1:0. L'ri. C. de nat.lib. oTTO. - - 10
Hal. inferit vt. II Plenius L. 10. C. de matuv. lib. cum quis a muliere l-
bera et cuius inatrimonium monu eff legibus iuterdiclum , nominatim. exclufa an-
cilla, cuius tamen nuptiae generaliter permiflae in INom. $9. et 217. Forte
'Tribunianus et hic nondum conftituta fed meditata admifcuit, quod eum alias
fecifle, Cuiac. in f. b. t. not. pofler. docet. ^ COSTA. I2 Omnes Cha-
rondae quia et iis, quod Theoph. confirmat. O TT O. 13 Hal moritur.
14 Hal. addit effe. 15 Eius abeft a pluribus. Hotman, addendum p.tat: et
proximum a patref. eradum. babituri, Sed vid. fupra $. pem. de tutel. o T T O.
16 Paul. lib. 1V. Seut. in. Collat. LL. Mof. tit. 16. $. 3. addit: autznfantes , et
peregrinantes , quaetamen hic non funt addenda, cum Elb. Leonino E&. v. Emend.
c. 6. Adde L. 24. D. de obl. et acl. et L. 18. in fin. C. de iur. del. o'Y T O.
17Halaffenfu. —
addit fu. 20 Hal. inferit autem . boc. 21 Hal fnccedat. 22, Hal.
inferit quidem. 25 Voculam azi melius omififfet Cuiacius; quia non tan-
tum abeft ab omnibus Charondae, fed etiam a di&. tit. 16. Colat. LL. Mof.
pag. 792. Re&tius etiam in Gaii Inftit, Ijb. zr. tit. $.. $. 2. legitur patri vel auo :
neque enim filius ad hereditatem aui vocatur, fed patris; qui nepoti auus eít.
Denique Elb. Leoninus l/b. v. Emend. c. 6, ex marginali additione, notat, di-
&ionem azi éxpungendam effe. In verfu autem fequente re&e omiffa eft vox fui,

I8 Vox parentis abeft ab omn. Char. o T TO. — 19 Hal.

et ex alterofilio duo pluresue nepotes alteram dimidiam. Ttem fi
ex duobus filiis nepotes neptesue ^? extant ^?, ex altero vnus
forte aut duo, ex alterotres aut quatuor: ad vnum aut duos
dimidia pars pertineat, ad tres vel quatuor altera dimidia.
$. 7. Cum autem quaeritur, an quis fuus heres exiftere poffit:
eo tempore quaerendum eft, quo certum eft, aliquem fine te-
ftamento deceffiffe, quod accidit et deftituto teftamento. — Hac
ratione fi filius exheredatus fuerit, et extraneus heres inftitu-
tus eft ??, et filio mortuo poftea certum fuerit, heredem in-
ftitutum ex teftamento non fieri heredem, aut quia: noluit effe
heres , aut quia non potuit, nepos auo fuus heres exiftet.
Quia quo tempore certum eít, inteftatum deceffife patremfa-
milias, folus inuenitur nepos: et hoc ?* certum eft. $. 8.
Et licet poft mortem aui natus fit, tamen auo viuo conceptus,
mortuo patre eius, pofteaque deferto aui teftamento, fuus he-
res effüicitur. Plane fi et conceptus et natus fuerit poft mor-
tem aui , mortuo patre fuo, defertoque poftea aui teftamento,
fuusheres ?^ nonexiftet: quia nullo iure cognationis patrem fui

.patris tetigit ??, — Sic ?* nec ille eft inter liberos aui??, quem

filius emancipatus adoptauerat ?9. — Hi autem cum non fint ?*

quantum ad hereditatem liberi, neque bonorum poffeffionem
petere poffunt, quafi proximi cognati. Haec de fuis heredi-

bus. $. 9. Emancipati autem liberi, iure ciuili nihil iuris
habent: nequeenim fui heredes funt, quia?? in poteftate paren-
tis 39 effe defierunt, neque vllo alio iure per legem duodecim
tabularum vocantur. Sed Praetor naturali aequitate motus,
dat eis bonorum poffeffionem Vnde liberi, perinde ac fi'in po-
teftate: parentis tempore mortis fuiffent: fiue foli fint, fiue
cum fuis heredibus concurrant, Ttaque duobus liberis extanti-
bus ^?, emancipato ** et qui tempore mortis in poteftate fue-
rit: (ane quidem is, qui in poteftate fuerit ^^, folus iure ciui-

.li heres eft, id eft, folus fuus heres eft ^?. Sed cum eman-

cipatus beneficio Praetoris in partem admittitur , euenit, vt
fuus heres pro parte heres fiat. . $. 10. At hi, qui emanci-
pati a parente in adoptionem fe dederunt, non admittuntur ad
bona naturalis patris quafi liberi: fi modo , cum is moreretur,
in adoptiua familia fuerint. NNam viuo eo emancipati ab ado-
ptiuo patre, perinde admittuntur ad bona naturalis patris, ac fi-
emancipati ab ipfo effent, nec vmquam in adoptiua familia fu-
ifent. Et conuenienter, quod ad adoptiuum patrem pertinet,
extraneorum loco effe incipiunt. Poít mortem vero naturalis
patris emancipati ab adoptiuo **, et quantum ad hunc ^?, ae-
que extraneorum loco fiunt : et quantum ad naturalis parentis ^*
bona pertinet, nihilo magis liberorum gradum nancifcuntur.

-Quod ideo fic placuit, quia iniquum erat, efíe in poteftate pa-

trisadopriui, ad quos bona naturalis patris pertinerent^*, vtrum.
ad liberos eius, an ad adgnatos. $. rr. Minus ergo iuris
! | ; 5 habent
pro qua retinenda Vinn. fruftra difputauit. o'rro. . 24 Hotman. mauult
propior; quia proximitatis verbum Praetorium cft, et ad cognatos pertinet,
Atque ita Gaius dicl. tit. 16. Collat. LL. Mof. o Y T0. 25 Receptum adeo
hoc fuit interpretatione Prudentum, quod et nominatim Gaius fcripfit in frag-
mento, quod extat in Collat. Legg. Mof. cum LL. Rom.tit. 16. & COS'TA,
26 Id ex aperta mente Decemuirorum a ICtis eft introdu&um. — Euidenter lege
duodecim tabularum cauetur: quod et bonoravii iuvis obferuatio fequitur , ait
Diocletian. in L. 3. C. de fuis et legit. vid. L. 6. $. f. de V. S. o T TO. 2/7
Hal. proneptesue. 28 Neptesue abeft ab omn. Char. et Theoph. OT'TO.
29 Hal. exifiant. 30 .Apud Hal. deeft efj. — 31 Hotman. et boc adeo cer- -
tum eft legit, vt $. feq. vno fpiritu coniungat. Potius Iuftinianus voluit indica-
re, Papiniani fententiam pro nepote obtinuiffe, in L. 7. D. fi tab. teff. no"
ext, O TT O. 32 Hl inferit azo. 33 Hal attigit. 34 Hl fed.
43 Veteres libriauo, au&ore Charonda. o T T 0. 36 Hal. adoptauit, 37*
Hal. inferit fu. 38 Hal. qui. 39 Theoph. et MSS. Char. ignorant pa-
reutis. In verfu feq. Hotman. ex gloffa fumptum putat per legem Xu. tabb. ; aut
praeter legem fcribendum efle, fi retineantur. OT TO. 40 Hal exiffentibus.
41 Hal emanc. vuo et eo , qui. 42 MHal fuit. 43 Hal baeres
eft, et folus [uus baeres. 44 Hal addit patre. 45 Hal addit
adoptiumm |patrem pertinet. 46 Ml patris. 47 Hal pertineant,
j 5 | 48 Hal.

u INSTITVTIONVM LIB. HIL . TIT. 1.

habent adoptiui ^9 quam naturales, Namque naturales eman-
cipati, beneficio Praetoris gradum liberorum retinent, licet

jure ciuili perdunt *?, — Adoptiui vero emancipati et iure ciui- -

li perdunt gradum liberorum, eta Praetore non adiuuantur ??,
et re&te: naturalia enim iura ciuilis ratio perimere non poteft:
nec quia delinunt fui heredes effe, definere poffunt filii filiae-
ue, aut nepotes neptesue effe. Adoptiui vero emancipati ex-
traneorum loco incipiunt effe: quia ius nomenque filii filiaeue,
quod per adoptionem confecuti funt, alia ciuili ratione , id
eft, emancipatione deperdunt ?*, $. 12. Eadem haec obfer-

uantur, etin ea bonorum poffeffione, quam contra tabulas te-

ftamenti parentis liberis praeteritis, id eft, neque heredibus

inftitutis, neque vt oportet exheredatis , Praetor pollicetur. .

Nam eos quidem, qui in poteftate parentis ?? mortis tempore
fuerint, et emancipatos, vocat Praetor ad eam 55 bonorum
pofleffionem: eos vero, qui in adoptiua familia fuerint per hoc
tempus, quo naturalis parens moreretur, repetlit. Item ado-
ptiuos liberos emancipatos ab adoptiuo patre, ficut ab intefta-

to, ita longe minus contra tabulas teftamenti ad bona eius .
non 5^ admittit: quia definunt numero liberorum ?? effe.

$. 13. Admonendi tamen fümus, eos, qui in adoptiua familia
fünt, qui *5 po(t mortem naturalis parentis ab adoptiuo patre

emancipati fuerint: inteftato parente naturali mortuo, licet ea .
parte edicti , qua liberi ad bonorum pofleffionem vocantur ,

non admittantur: alia tamen parte vocari, id eft ?* , qua co-
gnati defuncti vocantur. Ex qua parte ita admittuntur, [i ne-
que fui heredes liberi, neque emancipati obftent, neque ad-
gnatus quidem vllus interueniat. Ante enim Praetor liberos
vocat tam fuos heredes, quam emancipatos: deinde legitimos
heredes, deinde proximos cognatos. $. I4. 5ed ea omnia
antiquitati quidem placuerunt: aliquam. autem emendationem
a noftra Conftitutione *9 acceperunt, quam füuper his ?* per-

fonis pofuimus, quae a patribus fuis naturalibus in adoptio-.

nem aliisdantur. Ínuenimus etenim nonnullos cafus, in qui-
bus filii et naturalium parentum fucceffionem propter adoptio-
nem amittebant: et adoptione facile per emancipationem fo-
Juta, ad neutrius patris fucceffionem vocabantur. Hoc folito
more corrigentes, Conttitutionem fcripfimus , per quam defi-
niuimus 99, quando parens naturalis filium fuum adoptandum alii
dederit , integra omnia iura ita feruari, atque Ífi in patris na-
turalis poteftate permanfiffet, nec penitus adoptio fuiffet füb-
fecuta: nifi in hoc tantummodo cafu, vt poffit ab inteftato ad
patris adoptiui venire fucceffionem, — 'l'eftamento autem ab eo
fatcto, neque iure ciuili, neque Praetorio, ex-hereditate eius
aliquid perfequi poteft, neque contra tabulas bonorum poffeffi-
one agnita, neque inofficiofi querela inftituta: cum nec necet-
fitas patri adoptiuo imponitur, vel heredem eum infüituere ,
vel exheredatum facere, vtpote nullo vinculo naturali copula-

tum, neque fi ex Sabiniano Senatusconfulto ** ex tribus ma-.

ribus 9? fuerit adoptatus. Nam et in huiusmodi cafu , ne-
que quarta ei feruatur, neque vlla actio ad eius perfecutionem

48 Hal. addit fii;. 49 Hal. perdant. 50 Hal admittnntur. 31 Hal.
perdunt. 52 Apud Eal deeft parentis. 53 Hal. eandent. 54 Ke-
étius abeft particula 202 ab omnibus Char., quià praecedit louge minaus. o T T 0.
55 Mal u mum. lib. eius. 56 Hal. quiue. 57 MHal fcilicet. 58 L.

penult. C. de adopt., qua toties gloriatur, etiam $. feq. ot'ro. .. 39 Hal z
et comtpofuimus. — Go MHal. defiuimus. 61 Quo, quantum ex 'Theoph. con-

jicere licet, caaütumi videtur, vt ei, qui ex tribus maribus adoptatus effet, 1s in
cuius poteftatem adoptione veniffet, non minus quam quartam partem heredita-
tis fuae relinqueret. MVRETV S. 62 Alciat. lib. IV. Parerg. c. 3. ex tribus
auanibus legendum cenfet, et trinam mancipationem intelligit. Raeuard. c. 4. de
anéb. prud. tribus mancipationibus. Scd quia in L. pen. $. 3. C. de adopt. eft tr;-
bus maribus ; ct 'Theoph. TO- Sabiniauum 36)*;&0& ex tribus qnavibus habet: 1deo
Cuiac. ad L. «it. C. de decur. nil mutandum effe probauit. Re&tius etiam Murc-
tus b. 1. et Iac. Gothofr. ad L. 132. C. T. de decur. fententiam S&i Sabiniani
hic abrogati, ex Theoph. explicarunt, quam Connanus 11 Cosm. 1 $. Fabrotus
ad Theoph. ait : Qui lectionem bauc zmmutant, corrumpumt, mon corrigant bunc
locum , qui mendo vacat. Qui 'T'beopbilum baec comminuifci putaut, a veri regio-

'ei competit, Noftra autem Conftitutione exceptus eft is,

quem parens naturalis adoptandum fufceperit. Vtroque enim
jiure, tam naturali quam legitimo, in hanc perfonam concurren-
te: priftina iura tali adoptioni feruauimus *?, quemadmodum fi

. paterfamilias fe dederit adrogandum. — Quae fpecialiter et fin-

gilatim ex praefatae Confütutionis tenore poffunt collegi.
$. 15. Item vetulttas ex mafculis progenitos plus diligens,. fo-

-]os nepotes ?*^, qui ex virili fexu defcendunt, ad fuorum vo-

cabat *? fucceffionem, et iuri ** adgnatorum eos anteponebat:
nepotes autem , qui ex filiabus nati funt, et pz*onepotes
ex neptibus cognatorum loco numerans ?*, poft adgnatorum
lineam eos vocabat, tam in aui vel proaui materni, quam in

.auiae vel proauiae, fiue paternae fiue maternae fucceífionem.
. Diui autem Principes 55 non paffi funt talem contra naturam
iniuriam fine competenti emendatione relinquere: fed cum ne-
potis et pronepotis nomencommune eft ?? vtrisque, qui tam*?

ex mafculis, quam ex feminis defcendunt: ideo eumdem gra-

. dum ct ordinem fucceffionis ei ** donauerunt. Sed vt ampli-

us aliquid fit eis, qui non folum naturae, fed etiam veteris

iuris füffragio "? muniuntur: portionem nepotum, vel nep-
^tum, veldeinceps, de quibus fupra diximus, paulo minuen-
! dam effe exiftimauerunt, vt minus tertiam partem *? accipe-

rent, quam mater eorum vel auia fuerat acceptura, vel pater

eorum , vel auus paternus, [fiue maternus, quando femina

mortua fit, cuius de hereditate agitur: iisque, licet. foli fint,
adeuntibus , adgnatos minime vocabant. Et quemadmodum
lex duodecim tabularum ?^ filio mortuo nepotes vel neptes,

pronepotes vel proneptes in locum patris fui ad fucceffionem.

* ^ E , '. . . 41* : * . * .
aui *? vocat: itaet Principalis difpofitioin locum matrisfuae vel
auiae, eos cum iam defignata partis tertiae deminutione vocat,

$. 16. Sed nos, cum adhuc dubitatio manebat ?*inter adgna-

tos et memoratos nepotes, quartam partem fübftantiae defun-
Cti adgnatis fibi vindicantibus, ex cuiusdam ** Conftitutionis
auCtoritate: memoratam quidem Conftitutionem a noftro Co-
dice fegregauimus, neque inferi eam ex 'Theodofiano Codice
in eo conceffimus. Noftra autem Conftitutione promulgata,
toti iuri eius derogatum eft: et fanximus, talibus nepotibus
ex filia, vel pronepotibus ex nepte, et deinceps füperltitibus,
adgnatos nullam partem mortul fucceffionis fibi vindicare: ne
hi, qui ex transuerfa linea veniunt, potiores iis habeantur,

qui recto iure defcendunt. Quam Conftitutionem noftram ob-
tinere fecundum fui vigorem et tempora et nunc fancimus: ita,
tamen, vt quemadmodum inter filios et nepotes ex filio anti-

quitas ftatuit, non in capita fed in ftirpes diuidi hereditatem:
fimiliter nos inter filios et nepotes ex filia diftributionem fieri

iubemus *?, velinter omnes nepotes etneptes??, etaliasdein-
ceps perfonas: vt vtraque progenies matris fuae ?? vel patris,
auiae velaui, portionem [fine vlla deminutione confequaturz

vt fi forte vnus vel duo ex vna parte, ex altera tres aut qua-

tuor extent, vnus aut duo dimidiam, alteri tres aut quatuor

alteram dimidiam hereditatis habeant.
. TIT. h

"e wultum aberrant.. Adde Senecam Ijb. 11. coutr. 1. Diues tres. fuflulit filios ,
poterat vnim in adoptionem dare. o't'Y o. 63 Hal. feruanus. 64 Hal
inferit vej neptes, et poft 2ui, quaeuc. 65 Hal.cocabant, operarum peccato.
66 Hal zwre. — 67 Hal coummeraus. 68 Valentin. 'Theodo£ et Arcad.
L. 6. C. de [uis et legit. o'T T 0. 69 Hal. fit. 7o Hal tamqui, exmox
quam qui. al ei : fragii ;
T H'Tuï : x(äl ïïal. eis.. 72 Kal Rzþæ;z&zzs. 13 Hal. tertia parte.
[4, Hic Iegr AW ta b. tribuitur, quod verbislegis nonfuit comprehenfum, fed
cx aperta mente illius a Prudentibus conftitutum eft, quod non minus legiti-
mum dicitur, quam quod verbis legis eft indu&um, L. 6. $. vlt. D. de V. s
$. vu. F. de legümma patron. tut. & COSTA. 75 Hal inferit fuz. 76
HaL maneret, — 'P7 Eiusdem legit Cantiuncula, Ferrarius, Contius et Ho:-
manus, atqueita in libro Dionyf. Charondas reperit. Conftitutio L. 4. C. T. de
i-cgäzt.l l;er.q[quai ql;alduältcm introduxit, inferta quidem eft Codici fultinianeo,
fc;][ : etracta clauiuia de quarta adgna.tomm in L. 9. C. de uat. , quam quartam
uftulit in L. vlt. C. eod., et rurfus trientem in Noz. 19.et 119. O TT O. 78
Hal. zabeamus. 79 Mal. inferit et uter pronepotes et pronepics. 8o A-
pud Hal. deeft fuac. :

Aem—o a m | OW PONITRHADMISHIN L E VAE n

PO C GE P

INSTITVTIONVM

de TIT. 4 o | !
DE LEGITIMA ADGNATORVMSVCCESSIONR.

y nemo fuus heres, vel eorum, quos inter fuos heredes

Praetor, vel Conftitutiones vocant, extat *, qui fucceffi-

onem quoquo modo amplectatur: tunc ex lege duodecim ta-
bularum ad adgnatum proximum pertinet hereditas. $. l.
Sunt autem adgnati ^, vt primo quoque libro ? tradidimus,
cognati per virilis fexus perfonas cognatione coniuncti, quafi
apatre'cognati. Ttaque eodem patre nati fratres, adgnati (ibi
funt, qui et confanguinei vocantur: nec requiritur, an etiam
eamdem matrem habuerint. Item patruus fratris filio, et in-
uicem is illi adgnatus eft. Eodem numero funt fratres patrue-
les, id eft, qui ex duobus fratribus procreati funt, qui etiam

confobrini vocantur. Quaratione etiam ad plures gradus ad--

gnationis peruenire poterimus. li quoque *, qui poft mor-

tem patris nafcuntur, iura confanguinitatjs nancifcuntur..

Non tamen-omnibus fimul adgnatis dat lex hereditatem: fed

iis, qui tunc proximiore ? gradu funt, cum certum efle coepe--

rit, aliquem inteftatum deceffiffe. $. 2. Per adoptionem
quoque adgnationis ius confiftit: veluti inter filios naturales,
et eos, quos pater eorum adoptauit. Nec dubium eft, quin
improprie ? confanguinei appellentur. tem fi quis ex ceteris
adgnatis tuis: veluti frater, aut patruus, aut denique is, qui
longiore gradu eft, adoptauerit aliquem , adgnatos inter fu-
os * effe non dubitatur. ^' $. 3. Ceterum in mafculos quidem
adgnationis iure hereditas etiam longiffimo gradu vltro citro-
que capitür. Quod ad feminas vero ? ita placebat, vt ipíae
confanguinitatis iure tantum capiant hereditatem , fi forores
fint: viterius non capiant. Mafculi autem ad earum heredita-
tes, etiamfi lonsiflimo gradu fint, admittantur. Qua de cau-
fa fratris tui, aut patrui tui filiae, vel amitae tuae hereditas

ad te pertinet ?: tua vero ad illas non pertinebat. Quod ideo

ita conftitutum erat, quia commodius videbatur ita iura confti-
tui, vt plerumque hereditates ad mafculos confluerent. Sed
quia fane iniquum erát, in vniuerfüum eas, quafi extraneas,

repelli: Praetor eas ad bonorum poffeffionem admittit ea parte,

qua proximitatis nomine bonorum pofleíffionem pollicetur.
Ex qua parte ita fcilicet admittuntur, 1i neque adgnatus vllus,
neque proximior cognatus interueniat, Et haec quide.n lex

duodecim tabularum nullo modo introduxit: fed fimplicitatem

legibus amicam amplexa, fimili modo omnes adgnatos, fiue
mafculos fiue feminas cuiuscumque . gradus ad fimilitudinem
fuorum inuicem ad fucceffionem vocabat; Media autem iuris-
prudentia *?, quae erat ** lege duodecim tabularum iunior,
Ímperiali autem difpofitione anterior, fubtilitate quadam exco-
gitata, praefatam differentiam inducebat, et penitus eas a fuc-
ceffione adgnatorum repellebat, omni alia fucceffione incogni-

ta: donec Praetores paulatim afperitatem iuris ciuilis corrigen-

tes, fiue quod deerat, implentes, humano propofito alium or-

1 Hal exiflat. 2 in definitione adgnatorum non confentire videntur
YCti. Vlpianus enim in Fragment. tit.1, et im L. 2. $. 1. D. de fuis et logit.
bered. adgnatos cífle dicens,.a patre cognatos virilis fexus, per virilem fexum
defcendentes , feminas e numero adgnatorum manifefte excludit. Sed bene VI-
pianus adgnatos defcripfit, non fimpliciter, fed ratione tutelae, et ratione fuc-
ceffionis legitimae, ad quas caufas teminae non admittebantur. Iuftinianus autem
generaliter definiuit, ita vt et feminae per mafículos nos contingentes contineantur.
A COSTA, 3 Tit.15. &. 1. de legit. adgnat. tut. o T 'Yo. 4 Hal. etiam.
4 Hal. proximiores. 6 Cuiac. in notis ad b. . potius legendum putat qzin hi pro-
pries ob L. 1. $. vlt. D. de fuis et leg. L. 2. G. 19. D. ad SCt. Tert. Sed quia
adoptio non affertius fanguinis L. 3 5. D. d. adopt. fed ciuilem cognationem £. 4.
$. 2. D. degrad., rece Muretus, Charondas et Marcilius omnium codicum fcriptu-
ram tuentur. O T T O. '7 Xta pro adenatus inter fuos legit Ferretus,Ferrarius,Hot-
man. et Charondas: vtriusque autem leGtionis idem eft fenius. Sed aliorum lc&tio
iuter fuos beredes manifefte mendofa cft. o x T o. Hal. agnat«s inter fuos bevedes.
8 Hal.inferit attznet. 9 Hal. pertinebat. IO Hanc mediae Iurispruden-
tiae defcriptionem illuftrat Galuan. de Vfafr. c. 6. n. 7. Sed Zalms tom. 11.
Opp. p. 126. a Traiano ad lu&inianxum: Cl. Perizon. ad leg. F'ocon. p. 19$. ab

ftirpes, fed in capita diuidenda.

LIB, PbESSTITCOPES : 45

dinem fuis edictis addiderunt, et cognationis linea proximita-
tis nomine introducta, per bonorum poffeflionem eas adiuua-
bant, et pollicebantur his bonorum poffeffionem, quae Vnde
cognati appellatur. Nos vero legem duodecim tabularum fe-
quentes, eteius veftigia in hac parte conferuantes: laudamus
quidem Praetores fuae humanitatis **, non tamen eos in ple-
num *? caufae mederi inuenimus. |Quare etenim vno eodem--

quegradu naturali concurrente, etadgnationis titulistam in maf-

culis,, quam in feminis aequa lance conftitutis , mafculis qui-
dem dabatur ad-fuccetfionem venire omnium adgnatorum **,
ex adgnatis autem mulieribus nulli penitus, nifi foli forori,
ad adgnatorum fucceffionem patebat aditus. Ideo in plenum
omnia reducentes, et ad ius duodecim tabularum eamdem di-
fpofitionem exaequantes *5, noftra Conftitutione fanximus ^
omnes legitimas perfonas, id eít, per virilem fexum defren-
dentes, fiue mafculini generis, fiue feminini fint, fimili mo-
do ad iura fücceflionis legitimae ab inteftato vocari, fecundum
fui gradus praerogatiuam: nec ideo excludendas, quia confan-
guinitatis ^* iura, ficut germanae, non habent. . . $. 4. Hoc
etiam. addendum noftrae Conftitutioni exiftimauimus , vt
transferatur vnus tantummodo gradus a iure cognationis in le-
gitimam füéceffionem: vt non folum fratris filius et filia, fe-.
cundum quod iam definiuimus , ad füccefüionem patrui fui vo-
centur: fed etiam germanae confanguineae vel fororis vteri-
nae filius et filia foli, et non deinceps períonae vna cum.his
ad iura aunnculi fui perueniant: et mortuo eo, qui patruus-
quidem eft fui fratris filiis, auunculus autem fororis fuae fo--
boli, fimili modo ab vtroque latere fuccedant: tamquam fi o-

qmnes ex mafculis defcendentes, legitimo iure veniant *9, fcili-.

cet vbi frater et foror fuperftites non funt. .His etenim perío-
nis praecedentibus et fucceffionem admittentibus, .ceteri gra-,
dus remanent penitus femoti, videlicet hereditate non ad *?:
$. 5. 5i plures fint gradus
adgnatorum, aperte lex duodecim tabularum proximum vocat.:
Itaque 11 ( verbi gratia) fit ^9 defunéti frater, et alterius fra-
tris fhilius, aut patruus, frater potior habetur. | Et quamuis.
fingulari numero vía lex ^* proximum vocet: tamen dubium.
non. eft ,(quin et ?? fi plures fint eiusdem. gradus ,. omnes ad-.
mittantur. Nam et proprie proximus ex pluribus gradibus in-
tellegitur: et tamen non dubium eft, quin, licet vnus fit
eradus adgnatorum, pertineat ad eos hereditas. $. 6.. Pro-.
ximus autem, fiquidem nullo tettamento- faéto. quisquam . de-.
cefferit, per hoc tempus requiritur, quo mortuus eft is, cu-
ius de hereditate quaeritur. Quod fi fa&to teftamento quis-
quam . decelferit, per hoc tempus requiritur, quo certum effe
coeperit, nullum ex teftamento heredem extiturum: tune e-
nim proprie quisque inteftato ?? deceffiffe intellegitur. .Quod
quidem aliquando longo tempore declaratur. 1n quo fpatio
temporis faepe accidit, vt, proximiore mortuo, proximus et-
fe incipiat, qui moriente teftatore non erat proximus. $- 7^
d ! PJacebat

Hadriano, edi&i perpetui conditore, ad Conftantinum; Grauina J/b. 1. Orig.

"n. 46. à Cicerone ad Auguítun, per annos feptuaginta nouem, tempus cius

conílituit. o T To. — . II Hal. inferit quidein. I2, Graecum hoc dicendi ge-
nus Ant. Auguftin. [/b. 1. emend. c. 1. et Muretus Obf. Zur. c. 11. declararunt:
eft vero ellipfis T3 caufa, ergo, momines vt accufo te furti, voti te dammno , id
eft propter votum, voti caufa. Celfus Ib. 1. landatur Hippocrates artis et facuudiae..
V, SanGii Mznuerzu, lib. 1v.c. 4. O TT O, 13 Hal.inferit huic. I4 Hotmai.
agnatevitin propter initium $. o T TO. I5 Inquibusdam Charondace exequentes.
Conftitutio Latina eft in L. pen. C. de legit. bered. o T T 0. 16 Hal. faucinus.
17 Confanguinitas in iure noftro, vt apud probos auctores, eft fraternitas, Cü-'
iac. lib. x1.. Obf. c. 26. Sed.et fratrum filii in L. 44. D. de adopt. dicuntur
confanguinei, Re&e, cum et fratres patrueles dicantur. Vno in loco confangui-
nci latiflima fignificatione dicuntur cognati , L. vw. C. de imponenda Iucratina.
deftriptione : íed eft locus eius temporis, quo et linguae et iuris elegantia pef-
furi iam ire coeperat. 4 COS T A. I8 Quae fequuntur vfque ad czJelicet, Con-
tius et Hotmanus parenthefi includunt, o T 1 0. 19 Hal . 20 Hal.fint.
21 Hal addit daodecim tabularum. 22, Hal. omitiit et. 25 Hal. inteflatus.

46 INSTITVTIONVM 'LIB: 4IL -- TET. 4É.- 11

Placebat autem in eo genere percipiendarum hereditatum fuc- -

ceffionem non effe: id eft, vt quamuis proximus, qui, fe-
cundum ea quae diximus, vocàatur ad hereditatem, aut fpre-
uerit hereditatem , aut antequam adeat, decefferit: nihilo ma-
gis legitimo iure fequentes admittantur, Quod iterum Prae-
tores imperfecto iure corrigentes non in totum fine adminicu-
lo relinquebant: fed ex cognatorum ordine eos vocabant, vt-
. pote adgnationis iure eis reclufo ?^^. — Sed nos nihil deeffe per-
feCtiffimo iuri cupientes, noftra Conftitutione, quam de 1ure
patronatus, humanitate fuggerente, protulimus, fanximus ?*
.fucceffionem in adgnatorum hereditatibus non effe eis dene-
gandam: cum fatis abfurdum erat, quod cognatis a Praetore
apertum eft, hoc adgnatis effe reclüfüm: maxime cum in one-
re quidem tutelarum et proximo ?? gradu deficiente, fequens
fuccedit, et quod in onere obtinebat, non erat in lucro per-
miffum.
catur etiam. parens', qui contracta fiducia filium vel filiam,
. nepotem vel neptem, ac deinceps emancipat. Quod ex no-
Íftra Conftitutione ?^* omnimodo inducitur, vt emancipationes
liberorum femper videantur ?? contracta fiducia fieri, Cum a-
. pud antiquos ?? non aliter hoc obtinebat, nifi fpecialiter con-
tracta fiducia parens manumififfet. T
u ILI TI, 2371
DE SENATVSCONSVLTO TERTYLLIANO *
L E X duodecim tabularum ? ita ftricto iure vtebatur, et prae-
ponebat mafculorum progeniem: et eos, qui per femini-

-mi fexus necéffitüdinem fibi iunguntur, adeo expellebat, vt ne

quidem inter matrem et filium filiamue vltro citroque heredi-
tatis capiendae ius daret: nifi quod Praetores ex proximitate

- cognatorum eas petfonas ad fucceffionem, bonorum poffeffione

Vnde cognati accommodata, vocabant. —— $. r. Sed hae iuris
angufítiae poftea emendatae fünt. Et primus quidem Diuus
Claudius matri ad folatium liberorum amifforum, legitimam
eorum detulit hereditatem. !
confulto Tertylliano , quod Diui Hadriani ? temporibus fa-

&um eft, pleniffime de trifti ^ fucceffione matri, non etiam
auiae deferenda cautum eft: vt mater ingenua trium liberorum
$us habens, libertina quatuor, ad bona filiorum filiarumue ad--
mittatur inteftato? mortuorum, licet in poteftate parentiseft?:

vt fcilicet, cum alieno iuri fübieCta eft, iuffu eius adeat here-
ditatem *, cuius iuri fubieCta eft. ^ $. 3. Praeferuntur au-
.tem matri liberi defuncti, qui fui funt , quiue fuorum loco

.244 Hotman. fraéclufo, et infra b. $. praeclu[an ; quia recludere non . fatis lati-
ne dicitur, pro aditum negare, fed aperire notat, vt Horat. Jib.1. ep. j. . 16.
operta, veciudit. Sed vid. Vinn. b. ]. Conftitutio autem de iure patronatus , quia
Graeca fuit, defideratur. Meminit eius infra c. . $. 20. étalibi. V. Cuiac. lib. xx.
Obf. c. 34. O T T O. 25 ilalfancimus.: . 26 Yal primo. 27 In L. vit.
—— €. de emanc. lib. De fiducia videndus hic eft Cuiac. n «0t. Iac. Gothofr. tor. 1.
C. Tb. p. 254. et Cl. Schulting. ad Gaz. lib. 1. tit. 6. $. ». et ad Paul. lib. u
tit. 13. pr. o' T T 0, Hal. mox omnino. 2,8 Hal. inferit quafi. 29 Hal. veteres.

I A'Fertullo Confule, apud Fabrett. pag. 355., eft SCtum Tertullianum:
fed "Theophilus pariter ac Eufebius lib. 11.. Hff, Eccl.c. 2. fcribunt TesorvA-
Aixy0c , et Óoypo "'epruZhadverov, etiam librarii Graeci pleraque talia in
D. Pifanis commutant, vt Lyfitania, Centyrio, et contrario modo Parrbus ,
Affurius. N. Salmaf. ad .Spart. Hadriau. c. 1. et, qui hoc SCtum explicat ,
Wertran. Maurus de Iure Bberor..c. 7.. O0 T. T O. 2 Marcil. ad L. xu. tabb.
pag. 120. ait Tribun. bic peccare, et ex lege Xit. fcribere debuiffe; quia mater
liberis ,. fecundum L. Xit. tabb. fuit foror et confors; media autem iurispruden-
tia diuerfuüm ius introduxit. V. Vlpian. tZt. 26. $. 7. Cuiac. Enarrat. C..d. Stlo
Orpbit. et Grauina Ib. T1, Orig. ». $3. o r TO. 5 Cuiac. . 1, SCtüm illud
factum elfe putat A. Chr. 158. Tertullo et Sacerdote Coff. , et per Hadrianum
intelligit Diuum Pium ; quem aliquid tale conftituiffe, memorat.Zonar. lib. xit.
pag. 593. Ys quoque iure adoptionis , in lapidum titulis aliquando. Hadrianus
vocatur, apud Gruter. pag. 2j 3; ". j. et Fabrett. pag. $42. vt et in infcript. a-
.pologiae Iuftini , Philofophi Chriftiani , vt Contius b. |. et Menag. Zimoen. c. 1 2.
monuere. Id vero Bertrandus zu vita Gaii Tribunianum hoc loco vel ignoraffe,
velneglexifle, criminatur. Vixtamen eft, vt ille, cumICtis, in tantam nominum

contufionem prolapfus fuerit: et quamuis Ant, Auguftinus Jlib, 1v.. Eztend. c.16.-

etiam auus ve

.ex aequis partibus fratris et fororis *9.

$. 8. Ad legitimam fücceffionem nihilominus vo-

$. 2. Poftea autem Senatus-

Io Hal. et,

funt, fiue primi gradus, five vlterioris. Sed et filiae füae
mortuae filius , vel filia opponitur ? ex Conftitutionibus matri
defunctae, id eft, auiae fuae. Pater quoque ? vtriusque, non
17? proauus matrianteponitur, fcilicet cum inter
eos folos de hereditate agitur. Frater autem confanguineus,
tam filii quam filiae excludebat matrem: foror autem confan-

Suinea pariter cum matreadmittebatur. Sed fi fuerat ** frater
.et foror confanguinei, et mater liberis honorata *?: frater

quidem matrem excludebat, communis autem erat hereditas
$. 4. Sed nos Con-
fütutione ^* quam in Codice noftro nomine decorato pofui-
mus, matri fübueniendum effe exiftimauimus: refpicientes ad
naturam et puerperium et periculum, et faepe mortem ex hoc
cafu matribus illatam.. Ideoque impium efig* credidimus, ca-
fum fortuitum in eius admitti detrimentum: Ífi enim ingenua
ter, vel libertina quater non peperit: immerito defrudabatur
fucceffione fuorum liberorum. :Quid enim peccauit, fi non
plures, fed paucos peperit? Et dedimus ius legitimum ple-

num matribus, fiueingenuis, fiue libertinis, etíi non ter e-
nixae fuerint vel quater , fed eum tantum vel eam , qui quae-

ue morte intercepti funt, vt et fic vocentur in liberorum fuo-
rum legitimam fucceffionem. $. 5. Sed cum antea Confti-

tutiones ^^ iura legitimae fücceffionis perfcrutantes, partim

matrem adiuuabant, partim eam praegrauabant, et non !9 in -

folidum eam vocabant , fed in quibusdam cafibus tertiam ei par-
tem abfirahentes, certis legitimis dabant perfonis, in aliis au-
tem contrarium faciebant: nobis ** vifum eft recta et fimplici

.Via matrem omnibus perfonis legitimis anteponi, et fine vlla

deminutione filiorum fuorum fucceffionem accipere: excepta

fratris et fororis perfona, fiue confanguinei fint, fiue fola co-
gnationis iura habentes: vt quemadmodum eam toti alii ordi--
ni legitimo praepofuimus, ita omnes fratres et forores, fiue.

legitimi funt *5, fiuenon, ad capiendas hereditates fimulvoce-

mus: ita tamen, vt fi quidem folae forores adgnatae vel co-

gnatae , et mater defuncti vel defunctae fuperfint: dimidiam
quidem mater, alteram vero dimidiam partem omnes forores
habeant. $i vero matre fuperftite et fratre vel fratribus folis ,
vel etiam cum fororibus , fiue legitima, fiue fola cognationis

iura habentibus, inteftatus quis, vel inteftata moriatur, in

capita diftribuatur eius hereditas. $.. 6. Sed quemadmo-

dum nos matribus profpeximus , ita eas oportet fuae foboli
-coníulere: fcituris eis, quod fi tutores liberis non petierint,

vel in locum remoti vel excufati intra annum *? petere negle-
| P : | xerint,
iudicium fuum fufpendat. Negat id fortiter Iac, Gothofred, ad L. £. C. Tb. de
fep. viol. et ad L. 1, C. Th. de inf. poeu. coel. Schulting. ad Vlpiam. tit. 26.
$. 4. Magis etiam affenuor Guil. Grotio lb. 1. de vit. ICt. c. 6.. SCtum hoc

fub Hadriano conditum effe, quia álius, vel idem Tertullus, qui fub Pio Con-

ful fuit, potuit fub Hadriano fuffe&um antea confulatüm geffifie, et huic SCto
nomen impofuiiïe. V. ClI. Heinecc. Antig. b, t. $. 3. o T TO. 4. Male alii
trifii matri: nam fucceffio triftis et lu&uofa vocatur L. vlt. C. de iufl. et fabft.

. L. vlt. C. comm. de fucc. , et matres, liberis fuperftites , in titulis fepulchrorum,

fe paflim fceleratas vocant, id eft ob fcelus infelices, et triftes heredes, apud

Reinef. cl. xt. s. 122. Fabrett. c. n p. 2537. Turbato ordine im fenio parentes
znfeliciffimi filio optimo, apud Grut. p. 32$. V. Papin. zzeum. c.16..$. 10. O T T O.

5 Iuteftratorum emnes Char. o T TO.
eft in quibusdam et Theoph. oT T 0.
II Hal. fuerant,
po. Ontolio mrodówv xsuoouauéyyy, matrem iure liberorum coboneftatam, et
Vlpian. tzt. 9. $. 7- ingeuuae trium liberorum iuve bonovatae : idque poft Cuiac.
ad Vlp. d. l. placet Fabroto ad Theoph. Vinnio, et Colero Parerg. c. 15. o T-
T o. Hal. onerata. I3 Fratri et forori omn. Char. o't TO. Hal. fratribus et
forovibus. 14 L..2. C. deiure lib. o't'T 0. Integram hanc Conttitutionem v-
noque tenore dederat Iuftinianus in priori Codice : fed in nouo, quo hodie vti-
mur, fciffa eft in duas partes. Prima.extat in L. 2. C, deznre liberoram, evalterain
L.vlt. C. b.t. 4 COS T A. 15 1,1.2. 3- C Tb. de legit. ber. Char. hic legit:
iura legitima per[crutantes, et vocem faucceffionis , vel fucceffionum gloffema effe
putat. o TT O. . I6 Halzec. 17 L.vlt. C.ad SC. Tertull. o't'rTo. — 1$
Hal. fint, I9 Intra annum lu&us. Horat. lib. 1. ep. 1. v. 21. at piger awmws

6 Hal. fit.- 7 VWox bereditatem ab-
8 Hal. praeponitur. 9 Hal cero.

Pupilis , quos dura premit cuftodia matvis. V; Merill. lib, 1. Obf. c. 27. o T x 0.

12 Vulgo onerata: Íed Thecph.*pnfrä-.

d.

ic

confauguineis et adgnatis defunctae matris,

INSTITVTIONVM-. .LIB. 1II.

-xerint, aàb eorum impuberum morientium fücceffione merito

repellentur. $. 7. Licet autem vulgo quaefitus fit filius fi-
liaue: poteft tamen ad bona eius mater ex Tertylliano Sena-
tusconfulto admitti.

TIL PU
DE SENATVSCONSVLTO ORPHITIANO.

PE R contrarium autem vt * liberi ad bona matrum inteftata-
rum admittantur ? Senatusconfulto Orphitiano, Orphito?
et Rufo Confulibus * effectum eft, quod latum eft ? Diui
Marci temporibus: et data eft tam filio, quam filiae legitima
hereditas , etiam fi alieno iuri fubieCti funt?: et praeferuntur
? $. r. Sed cum
ex hoc Senatusconfulto nepotes * ad auiae fucceffionem legiti-
1no iure non vocabantur ?: poftea hoc Conftitutionibus Prin-
cipalibus ? emendatum eft, vt ad fimilitudinem filiorum filia-
rumque et nepotes et neptes vocentur. $. 2. Sciendum au-
tem eft huiusmodi fucceffiones, quae a *? Tertylliano et Or-
phitiano ** deferuntur, capitis deminutione non perimi, pro-
pter illam regulam ** , qua nouae hereditates legitimae capitis
deminutione non pereunt, fed illae folae, quae ex lege duo-
decim tabularum deferuntur. $. 3. Nouiffime fciendum eft,
etiam illos liberos, qui vulgo quaefiti funt, ad matris heredi-
tatem ex hoc Senatusconfulto admitti. $. 4. Si ex pluribus
legitimis heredibus quidam omiferint hereditatem, vel morte,
vel alia caufa impediti fuerint, quo minus adeant: reliquis,
quiadierint, adcrefcit illorum portio, et licet ante decefle-
rint, quiadierint*?, ad heredes tamen eorum pertinet,

RCCTIT W —
DESVCCESSIONE COGNATORVM. . .
osT füosheredes, eosque, quos inter fuos heredes Praetor
et Cohftitutiones vocant, et poft legitimos.(quorum ^ nu-

mero funt adgnati, et hi, quos in locum adgnatorum tam fu-
pradicta Senatusconfulta , quam noftra erexit Conftitutio ? )

proximos cognatos Praetor vocat, qua parte naturalis cognatio -

fpeCtatur. . Nam adgnati capite deminuti, quique ? ex his
progeniti funt, exlege duodecim tabularum inter legitimos non
habentur, fed a Praetore tertio ordine vocantur: exceptis folis
tantummodo fratre et fororeemancipatis , nonetiam liberis eo-
rum, quos lex Anaftafiana * cum fratribus integri iuris con-
ftitutis, vocat quidem ad legitimam fratris hereditatem , fiue
fororis: non aequis ramen partibus, fed cum aliqua deminutio-
ne?, quam facile eft ex ipfius Confütutionis verbis colligere.

I Apud Hal. decft zt. 2, Hal. admittuntur ex. 5 Hal. quod Orphbitio.
4 Meminerunt horum. Confulum A. Chr. 178. Lamprid. in Comm. c. 12. et
dMarmor.. Felfin. pag. 253. SCtum quoque Orphitianum ab iis, fub Marco Imp.
nomen accepiífe, Gloffae verborum iuris Graecae tradunt, Vlpian. tzt. 26. $. 7.
erationem Marci Ántonini vocat: Capitolinus legem , in ezws vita c. Xi. Leges
etiam addidit de bonis maternis, et item de filiorum fucceffionibus pro parte ma-
terna. Gaius et Paulus hoc SCtum lh. fing. illuftrarunt. V. Rubr. L. 6. L. 9. D.
ad SCt. Tert. et Orpbit. o'T Y O. 5 Verba quod latum efl, abífunt ab Hal.
6 Hal i. — 7 Hal. addit et ueptes. $ Hal vocarentur. —— 9 Valentin.
"heodofii et Arcadii L. 4. C. T. de lepit. ber. oT TO. 10 Hal.ex. II
Kal. addit fenatusconfultis. 12, Quae exítat in L. 7. D. de cap. min. o T Y 0.
13 Charondas gloffema vocat , quod tempore Accurfii abfuit, fed praecedentia
fic declarantur, etin L. 9. D. de fuis et legit. eft antequam adcrefceret. o 'T T 0.

"o Hal. quo. 2, L. pen. C. d2 legit. ber. o' TT O. 3 Qui quaeue e&
in plurib. Charondae. o T To, 4 Kelata illa erat in. Codicem priorem, in
pofteriore eft omifía; fed mentio eius fit in L. 4. C. de legit. tut. et L. vit. C.
de legit. ber. o'T'Y o. 5 Vt finguli, qui manferunt in poteftate, duplo plus
habeant fingulis emancipatis, M VRE'TVS. 6 Hal Eo;. 7 Proximitas
idem, quod cognatio, vti et adgnationi opponitur in L. 4. D. de cognatis,
qua ratione et adgnati fere legitimi vocantur, cum generali fignificatione et fui
et confanguinei fint legitimi. Illius autem ratio effe videtur, quod Praetor in e-
di&o fuo proximiorum nomen pro cognatis vfurpauerit, et cognatos proximos
appellauerit, vt eos ab adgnatis fepararet, cum cognatorum nomen effet ambi-
guiumn et vtrisque commane: nam adgnati cognati fumiliter funt, L. :. $. 4. D.

ii

TIT OMEAYL-V.eVL- 47

Aliis vero adgnatis inferioris gradus licet capitis deminutionem
paffi non funt, tamen eos anteponit, et proculdubio cognatis.
$. r. Hos ? etiam, qui per feminini fexus perfonas ex trans-
uerfo cognatione iunguntur, tertio gradu proximitatis ? no-
mine Praetor ad fucceífionem vocat ?. $. 2. Liberi quoque,
qui in adoptiua familia funt, ad naturalium parentum heredi-
tatem hoc eodem gradu vocantur, $. 3. Vulgo quaefitos
nullum habere adgnatum ?, manifeftum eft: cum adgnatio a
patre, cognatio a matre fit: hi autem nullum patrem habere
intelleguntur. £f^adem ratione ne inter fe quidem poffunt vi-
deri confanguinei effe: quia confanguinitatis ius fpecies eft ad-
gnationis. Tantum igitur cognati funt fibi, ficut ex matre
cognati *?, . Itaque omnibus iftis ** ea partecompetitbonorum
poffeffio, qua proximitatis nomiue cognati vocantur. $. 4.
Hoc loco et illud- neceffario admonendi fumus. adgnationis
quidem iure admitti aliquem ad hereditatem, etfi decimo gra-
du fit *^, fiue de lege duodecim tabularum quaeramus, fiue
de edicto, quo Praetor legitimis heredibus daturum fe bono-
rum poffeffionem pollicetur. Proximitatis vero nomineiis fo-
lis Praetor promittit bonorum pofleffionem, qui vfque ad fex-

.tum gradum cognationis fünt, et ex feptimo a *? fobrino fo«

brinaque nato nataeue *^,
Vs ER CPIT O VL.O : !
DE GRADIBVS COGNATIONIS z

Ho c loco neceffarium eft exponere, quemadmodum gradus
! cognationis numerentur, Quare ^ inprimis admonendi
fumus , cognationem aliam fupra numerari, aliam infra, ali-
am ex transuerfo, quae etiam a latere dicitur. X Superior co-
gnatio eftparentium, inferior liberorum: ex transuerfo fratrum
fororumue, eorunique, qui quaeue ? ex his progenerantur ?:
et conuenienter patrui, amitae, auunculi, materterae. Et
füperior quidem et inferior cognatio a primo gradu. incipit: at
ea, quae ex transuerfo, numeratura fecundo. $. 1. Pri-
mo gradu eftfupra pater, mater: infra filius, filia. $. 2.
Secundo ? fupra auus, auia: infra nepos, neptis: ex trans-
uerfo frater, foror. $. 3. Tertio fupra proauus, proauia:

infra pronepos, proneptis: ex transuerfo fratris fororisque íi-

lius, filia: et conuenienter patruus, amita, auunculus, ma-
tertera, Patruus eft frater patris, qui Graece vrpodoc ? voca-
tur ^, Auunculus eft frater matris, qui apud Graecos proprie
Qurpgog $: et? promifcue Jéjc dicitur *?, — Amita eft patris
foror **. iMatertera vero matris foror: vtraque *? Jeix,
vel apud quosdam r;721g appellatur *?. ^ — $. 4. Quarto gradu.
: fupra
vnude cognati. ^ COS T A. 8 L. 3. et 4. D. vnde cogu. oTTO. 9 Hal.
uullos b. aguatos. IO In aliis et matris coguati. Charondas matris coguatis.
Marcilius tuetur vulgatam,, ficut et smatvi cognati. Sed Fabrot. ad 'Theophilum
Cuiacio adftipulatur propter veteres MSS. et Theoph. T0 UuT poc. o T T 0. Hal,
T. ergo c. f. f. ficut etanatri cogn. fuut. Vulgatum hoc contra Caíaubonum defendit
Marcilius hoc fenfu, liberos vulgo quacfitos non eï.ï"e inter fe confanguineos,
fed cognatos tantum , nec matri liberos illos proprie fed cognatos. Nam liberos
dici ciuiliter cognatos, et filios naturaliter. 11 Hal.inferit ex- I2 Conf.

a Cofta h. et Iof. Aucranius Interpr. iur. L. 1. c. 13. ". 2. et 40. 13 Hal.
omittit d. 14 Nato mataue in omnibus Charondae. o T T o.
1 Hal. cognatiomum. 2, Qua in ve omnes Charondae. V. Cuiac. lh. v1.

Obf. c. vit. o r TO. 4 Quaene ignorant vett. et Theoph. o T T o. 4 Hal.
geueranttim. 5 Hal.addit gradu , idemque mox $. feq. poft tertzo. . 6 Vul-
gata alia vocabula Graeca habet, fed haec Th;eophxlus firmat, ex quo etiam, vtet
ex MSS. pofteriora $. addita funt. De voce Jeiog v. Forn, lb. 1. Sel. c. 14. O T T O.
Hal. 770&7:;3053 &Àdoc. * Halappelatur. — 8 Hal. qui graece uT pxosQog
dicitur. 9 Hal addit sterque. 1O Hal ocppellatur. 11 Hal. addit
quae graece fn*æ'rpccäs'?*u?:r/ appellatur. 12 Omnes Charondae, ficut Vulga.
ta et Theoph. promi(cue vel promiftuo S'eix, oTTo, I3 Hal. Matert. vero
m. f., quáe graece goyroudéA Q dicitur, et vtraque promifcue feix. appellatur.
Graeca, quae hic in Hal. recenfione leguntur, ita ille in interpretatione Grae^
corum editioni praefixe explicat: 7rpodsAQ og, quafi patris frate& — - .
TpXJeAQog ,

48 INSTITVTIONVM LIB. iIl.

fupra abauus, abauia: infra abnepos, abneptis: ex transuerfo
fratris fororisque nepos, neptis *?: et conuenienter patruus
magnus, amita magna,id eft, aui frater et foror: item auun-
culus magnus, et matertera magna, id eft, auiae frater et fo-
ror: confobrinus, confobrina, id eft, qui quaeue ex fratribus
aut fororibus progenerantur **. Sed quidem *? recte confo-
brinos eos proprie dici putant, qui ex duabus fororibus proge-
nerantur, quafi confororinos: eos vero, qui ex duobus fratri-
bus progenerantur, proprie fratres patrueles vocari. $i au-
tem ex duobus fratribus filiae nafcuntur, forores patrueles ap-
pellari.! Ateos, qui ex fratre et forore propagantur *^, ami-
tinos proprie dici *7. Amitae tuae filii. confobrinum te ap-
pellant, tu illos amitinos. — $. 5. Quinto *8 fupra atauus,
atauia !?: infra adnepos, adneptis: ex transuerfo fratris fo-
rorisque pronepos, proneptis: et conuenienter propatruus,
proamita , id eft, proaui frater et foror: proauunculus ^*,
promatertera, id eft, proauiae frater et foror. |Ítem fratris
patruelis, ^* fororis-patruelis, confobrini ^" confobrinae, a-
mitini amitinae filius filia: propiorfobrino, propiusfobrina ??.
-Hi funt patrui magni, amitae magnae, auunculi magni, ma-
terterae magnae filius filia. $. 6. Sexto gradu fupra trita-
uus tritauja: infra trinepos trineptis: ex trausuerfo fratris fo-
rorisque abnepos abneptis: et conuenienter abpatruus abamita,
id eft, abaui frater et foror: abauunculus abmatertera, id eít,
abauiae frater et foror ^^. Item fobrini fobrinaeque, id eft,
qui quaeue ex frat:ibus velfororibus patruelibus, vel confo-
brinis vel amitinis progenerantur. $. 7. Hattenus oftendif-
fe fufficiat, quemadmodum g-adus cognationis numerentur.
Namque ex his palam eft intellegere, quemadmodum vlterio-
res quoque gradus numerare debeamus: quippe femper genera-
ta quaeque ?? perfona gradum adiciat ^?, vt longe facilius
fit refpondere, quoto quisque gradu fit, quam propria cogna-
tionis appellatione quemquam denotare. $..8. Adgnationis
quoque gradus eodem modo numerantur. $. 9. 5ed cum
magis veritas oculata fide ^" quam per aures animis hominum
infigitur ?9?: ideo neceffarium duximus poft narrationem gra-
duum, etiam eos praefenti libro infcribi, quatenus poffint et
aüribus et oculorum infpeéctione adulefcentes perfectiffimam
graduum doctrinam adipifci. —— $. ro. ?? Illud certum eft,

ad feruiles cognationes illam partem edicti, qua proximitatis

vpXOeA(Qoc, quafi matris frater. Ücoc , parentis frater. TopodéA , qua-
fi patris foror. . ua]r ao £. u quafi matris foror. Beio, parentis foror. 13
Hal. weptisue. 14 Multa de confobrinis hic notat Cuiacius , alia Conti-
us ad tit. de grad. Opp. pag. $42. et Ant. Auguftin. lb. r1. Emend. c. g. fed ad-
de, fi lubet, Differtat. meam. 1I. de mupzZs confobr. c. 1. o T T O. Hal. procrean-
tuv.. I5 Hal quidam. ^ 16 Hal progexerantur. 17 Hal. addit pz-
tait. 18 Hal addit grada. I9. Hal. adauus, adania. 20 Hal. et
proauumculuas et pvomat. 21 Hal inferit vel. 22, Hal. addit et, idem-
que poft amitzni. 25 Haloander propius fobrino, wvti Sextus Pompeius, et
L. 2. C. comm. de fucc. Id vero aut COÀOLt(Cc; dicum, aut emendandum effe,
fcribit Ryck. ad Tacit. l;b. XIL. Zum. c. 64. Peius in Contii MSS. propior fobri-
1us, propior fobrina , vt Dioclet. L. 2. C. vmde legit. et Graeci. ReQius cum
Gaio in L. 1. $. 7. D. b. t. omnes libri Charondae propior fobrimo, propior fo-
brina. 'Yacit. lib. xit. Amn. c. 62. Lepidam Agrippinae, fobrima priorem vwocat.
V. ibi Lipf. o'r ro. Hal. propius fobrino , propius fobvima. 24 Vulgata ad-
dit: Jtem propatrui, proamitae, proanuumculi, promaterterae filius fiia: item
propius fobrimo fobrinaue filius filia: quae et in Venetis primum impreffis repe-
riuntur. Abfunt vero a Theophilo, omnibus Charondae M$S. , et Anton. Au-
guftin. d. li. 11. Emend. c. 5. au&oritate libri Albornotiani, ea expungenda ef-
fe dixit. Contius vero ita legendum putat: ftem propioris fobvini fobrinaeue fili-
15 filia, id eft fobrini fobrinaeque. Item qui quaeue ex fratribus vel fororibus pa-
traelibus vel coufobrinis vel amitinis nepotes neptesue progenerantur. Aliter Vinn.

b.l o rTO. Leguniur verba, quaein Vulgata addi notat Otto , et apud Hal.-

25 Deeft apud Hal 4uaeque.. — 26 Hal. adücit. 277 Hanc fententiam ex
Polybio et Herodoto Cuiacius P. . ex Xenophonte, Philone, Iofepho et Cte-

fia Grotius ad Lacae cap. 1. ex aliis Fabrotus ad Tbeopb. edit. 1. et Ferandus

Adduenfis t. 11. tbef. iur. ciu. pag. $97. iMluftrarunt. Lucianus verba alata, Se-
neca teítes de auditu fécumdae motae appellauit, lib. 1v. Nat. quaeff. c. 3., et
Seneca Epifl. 6. Homines amplins oculis , quam anvibus credunt. . Ceterum Cuia-

TL VWL

nomine bonorum poffeffto promittitur , non pertinere: nam
nec vlla antiqua lege talis cognatio computabatur. Sed noftra
Conftitutione *?, quam pro iure patronatus fecimus (quod ius
vfque ad noftra tempora fatis obfcurum atque nube plenum ,
et vndique confufum fuerat) et hoc humanitate fuggerente
conceffimus, vt fi quis in feruili confortio conftitutus, libe-
rum 5* vel liberos habuerit, fiue ex libera, fiue ex feruilis
condicionis muliere: vel contra ferua mulier ex libero vel fer-
uo habuerit liberos cuiuscumque fexus: et ad libertatem his
peruenientibus, et ?? ii, qui ex feruili ventre natifunt, liber-
tatem meruerint: vel dum mulieres liberae erant, ipfi in ferui-
tute eos habuerint, et poftea ad libertatem perueneriut: vt hi
omnes ad fucceffionem patris vel matris yeniant, patronatus
jure in hac parte fopito. . Hos enim iiberos non folum in fuo-
rum parentium fucceffionem , íed etiam alterum in alterius
mutuam fucceffionem vocauimus, ex illaleze fpecialiter eos
vocantes, fiue foli inueniantur, qui in feruitute nati, et po-
ftea manumiffi funt: fiue vna cum aliis, qui poft libertatem

parentium conceptifunt:.fiue ex eodem patre, vel?? ex eadem -

matre, fiue ex aliis ?* ad fimilitudinem eorum, qui ex iuftis
nuptiis procreati funt. $. rr. Repetitis itaque omnibus,
quae iam tradidimus, apparet, non femper eos, qui parem

gradum cognationis obtinent, pariter vocari: eoque amplius

ne ?? eum quidem, qui proximior fit cognatus, femper potio-
rem effe. Cum enim prima caufa fit füorum heredum, et eo-
rum quosque ?$ inter fuos heredes iam enumerauimus: ap-
paret pronepotem vel adnepotem. ?? defuntti potiorem effe,
quam fratrem aut patrem matremque defuntti : cum alioquin
pater quidem et mater (vt fupra quoque tradidimus) primum
gradum cognationis obtineant, frater vero fecundum , prone-
pos autem tertio gradu fit cognatus ?*, et abnepos quarto:
nec intereft, in poteftate morientis fuerit, an non, quod vel
emancipatus vel ex emancipato , aut feminino fexu ?? propa-
gatus eft. — $. 12. Amotis quoque fuis heredibus, et quos
inter füos heredes vocari diximus: adgnatus, qui integrum ius
adgnationis habet, etiamíi longiffimo gradu fit, plerumque
potior habetur, quam proximior cognatus. Nam patrui nepos
vel pronepos auunculo vel materterae praefertur. "Totiens igi-
tur dicimus, aut potiorem haberi eum, qui proximiorem gra-
dum cognationis obtinet, aut pariter *? vocari eos, qui co-
gnati

cius vetus graduum cognationis diagramma hic adpingi curauit: aliud ex fronte
Codicis 'Theodofiani defumtum J;b. vi. Obf. c. 40. aliud Contius ex Hbro tv.
Sent. Panli edidit: fed Charondas in nullo manufcripto, nec Fabrotus in meli-
otibus "Fheophili codicibus, formam graduum fe reperiffe teftantur, praeter v-
nam , in codice optimae notae Dionyfiano, quam Charondas fubiecit. o T T 0.
28 Hal. znfigatur. 29 Vulgata nouam hocloco rubricam nouumque caput de
feruili cognatione habet: fed res indicat, fequi partem capitis eiusdem, quae

| in omnibus Charondae MSS. et quibusdam veteribus Contii, nec non apud in-

terpretes BaoiAmy , et Photium in Nomocanone, vt et in Theophili editio.
nibus Viglii, Curtii, Fabroti et Douiatii fuperioribus cohaeret, idque ex pr.
$. XL. fatis firmatur. Probat id quoque Ant. Matthaeus hoc argumento , quod
Harmenopulus caput de emtione et venditione Xxit. vocat, quod alioqui xxiv.
foret. Fons autem erroris vulgati eft, quod fpatium aliquod in membranis, fed
ad graduum deícriptionem vacuum, hic reperiebant. Noz eff titulus per fe, me-
que debet fepavari, ait Muretus b. l. o r Yro. Apud Hal. hic eft noua rubrica
De fernili cognatione T?t. vn. 30 De hac fupra ad $. pen. tit. 2. OT TO.
31 Hotman. mifere hic Tribunianum, velut pecudem Latini fermonis ignaram ,
exapitat, quod liberum pro vno filio dixit, contra Gaii regulam in L. 14$. D.
de V. S. Verum alibi fimiliter locutus eft in L. »5. C. de iuoff. teft. L. $. $. s.
C. de fec. nupt. ex fupra $.. 2. per quas pevf. nobis adquir. vbi caufam eius tuiti
fumus, cum aliis, quibus Scipio Gentilis /b. fiug. Origiuum addatur. Quintil.
decl. 2. Liberi ac pareutis non alius mibi videtur affelus, quam quo verum ma-
tura, quo mundus ipfe confiriclus eff. o Y T 0. 32, Ab Hal. abeft et. ^. 33
Hal. fiue. '34 Wulgata fiue ex aliis muptiis, quod Theoph. non agnofcif.

Hotman. ex libro MS. et Cuiacius: fize ex aliis, qualicunque copulatione mati

fint, ad fimil. o'Y 'Y o. Hal. habet muptzis. 35 Nec ewm omnes Charondae.
OTTO. 36 Hal. quos. 37 Hal. abmepotem. 38 MHal cognationis.

. 39 Nonnulli Codices Cuiacii genere. or T o. Hal. foemineo fexa. 4O In qui-
.busdam Charondae additur & partem. o'r T o.

n
lf
i
f
Gu

L

ion

T
I)
li
i

qe

i
m
Bip.
ii

tf

tu(

MSH
T
ff
lt
jua
qui
il
[
Quy
L

iti

INSTITVTIONVM LIB. III.

gnati funt: quotiens neque fuorum heredum iure, quique in-
ter fuos heredes funt, -neque adgnationis iure aliquis praeferri
debeat fecundum ea, quae tradidimus: exceptis fratre et foro-
re emancipatis, qui ad fucceffionem fratrum vel fororum vo-
cantur: ,qui et ficapite deminuti funt, tamen praeferuntur ce-
teris vlterioris gradus adgnatis. |

| | TIT Vb :
DE SVCCESSIONE LIBERTORVM,

A vxc de libertorum bonis videamus. . Olim itaque licebat
À * liberto patronum fuum impune teftamento praeterire.
Nam ita demum lex duodecim tabularum ad hereditatem liberti
vocabat patronum , fi inteftatus mortuus effet libertus nullo
fuo herederelicto. ltaque inteftato quoque * mortuo liberto,
fi is fuum heredem reliquiíffet, patrono nihil ? in bonis eius
iuris erat. Et fi quidem ex naturalibus liberis aliquem fuum
heredem rcliquiffet, nulla videbatur querela. 'Si vero adopti-
uus filius fuiffet, aperte iniquum erat, nihil iuris patrono fu-
pereltie. $. 1. Qua de caufa poftea Praetoris edicto haec iu-
ris iniquitas emendata eft: fiue enim faciebat teftamentum li-
bertus, iubebatur ? ita teftari , vt patrono partem dimidiam
bonorum fuorum relinqueret, Etíi aut nihil aut minus parte
dimidia relinquerat, dabatur patrono contra tabulas teftamenti
partis dimidiae bonorum pofleffio: fiue inteftatus moriebatur,

fuo herede relicto filio adoptiuo, dabatur aeque patrono contra

hunc fuum heredem partis dimidiae bonorum poffeffio. Pro-
deffe autemliberto folebantad excludendum patronum naturales
liberi, non folum, quos in poteftate mortis tempore habebat,
fed etiam emancipati, et in adoptionem dati: Ííimodo ex ali-
qua parte fcripti heredes erant, aut praeteriti contra tabulas
bonorum poffeffionem ex edicto * petierant: nam exheredati nul-
lo modo repellebant patronum. . '$. 2. Poftea ? lege Papia
adaucta funt iura patronorum, qui locupletiores libertos habe-
bant. Cautum eft enim, vt ex bonis eius, qui feftertium ?

centum millium patrimonium relinquerat, et pauciores quam

tres liberos habebat, fiue is teftamento faCto, fiue inteftato *
mortuus erat: virilis pars patrono deberetur. Itaque cum v-
num quidem filium filiamue heredem relinquerat libertus: per-
inde pars dimidia debebatur patrono, ac i is fine vllo filio fili-
aue teftatus 9 deceffiffet: cum vere duos duasue heredes re-
linquerat, tertia pars debebatur patrono: Ífi tres relinquerat,
repellebatur patronus. $. 3. Sed noftra Conftitutio, quam

|pro omnium notione ? Graeca lingua compendiofo tractatu ha-

bito compofuimus : ita huiusmodi caufas *? definiuit, vt, fi
quidem libertus vel liberta minores centenariis fint , id eft,

I Ab Hal abeft4uoque. —— 2 Sicveteres Codices Cuiacii, et Iohannes in
gloffis Accurfii. o T T o. 3 Inquibusdam Charondae zubebat , fcilicet Praetor.
V.Cuiac, xvit, Obf.1 3. oO T T O. 4 Hal. inferit praetorio. 5 Hal. inferit vero.
6 Vid. Ant. Auguftin. 1. Esend. 7. 0 T T 0. 7 Hal. inteflatus. 8 Inomni-
bus Codicibus legitur zuteflatus: íed Cuiac.hic et lzb. 1. Obf. c. 13. et lib. xvn.
€. 13. Corrigit teflatu;; quia Ífi inteftatus deceflerit, folus patronus fuccedit:
idque placuit Hotmano et Charondae, atque ex Theophilo firmatur. At Ro-
bertus lib. . Rec. lect. c. 24. Y. a Cofta et Marcilius nihil mutandum efife cen-
fent oOTTO. . 9 Siclibri veteres Áccurfii, Hotmani et Charondae. Theo-
philus dià TO TrXCly eïuoq wpööïykoy, vt omnibu$ iunoteíceret: atque ita in
L. 6. C. de baevet. Nou. 7. c. 1. alias ommi matione: neutrum male, inquit
Marcilius. o T T 0. Hal. pro omni natione. Io Hal. cau[fam. 11 Contius
reprehcnditivimm dochffimum , qui hic repofuit innus mile auvei$, etmox
ceutum feflertzis. Eft is Hotmanus, qui li. 1v. 4utig. Rom. poft Budaeum Jjh.
1. et HIL. de affe ita fenfit, De eodem Francifco Cuiac. xix. Osf. 3:1. Fmnde ap-
pavet, quam fit ftultus ille, qui mille et centum Joco commntat n In/h'tutz'qni.bu:f,
quod "Tbeopbilus lucnleuter explicuit. Sed Hotmanus ad hanc infettationem nimis
aculeatam modefte non minus quam erudite refpondit in difputat. de awreo lu-
Jümianico, quae poft Iib. 1v. Autiquit. pag. 678, reperitur. W'iffenbachius Cuie-
cium fecutus eft. Eriblem. Trib.ad L. peu. de invisd. Huberus fubfifüt in Ea-

mom. ad eaud. L. at Mieron. Elenus l;b. n. Diatrib. c. 3. tom. W. Tbef. imr.-

Ciu. pag. 1421. et L. Fr. Gronouius, qui omnes hac in re fuperauit, contra Cuiac.

in thefi pronunciant JiJ, 11. de pec. vet. c. f. nec mihi Hotmani emendatio P. $. fper-

TIT. VI. VII. | -

minus centum aureis ^* habeant fübftantiam: (fic enim lecis
Papiae fümmam interpretati fumus , vt pro mille. feftertiis v-.
nus aureus ^^ computetur) nullum locum habeat patronus in
eorum fucceifionem *? , fi tamen teftamentum fecerint. Sin
autem inþeiïati decefferint, nullo liberorum reli&o: tunc p.ä-
tronatus 1us (quod erat ex lege duodecim tabularum) integrum
referuauit. (Cum vero maiores centenariis fint É hergdes
vel bonorum poffeffores liberos habeant, fiue vnum ,. fiue plu-,-
res cuiuscumque fexus vel gradus, ad eos fücceffionem paren-
tium deduximus, patronis omnibus ** vna cum fiua progenie
femotis. Sin autem fine liberis decefferint, fi quidem intefta-
ti: ad omnem hereditagem patronos patronasque vocauimus.
Si vero teftamentum quidem fecerint, patronos autem vel pa-
tronas praeterierint , cum nullos liberos haberent, vel haben-
tes eos exheredauerint, velmaterfiue auus maternus eos praeter-
lerint, ita vt *? non poffint argui inofficiofa eorum teftamen-
ta: tunc ex nofira Confttutione per bonorum poffeffionem

| contra tabulas non dimidiam (vt antea) fed tertiam partem bo-
norum liberti confequantur: vel quod deeft éis ex Conftitutio-

ne noftra repleatur, fi quando minustertia parte bonorum fuo-
rum .libe.ertus. vgl liberta eis relinquerit: ita fine onere, vt nec
liberis liberti libertaeue ex ea parte legata vel fideicommiffa
praeftentur, fed ad coheredes *9 hoc onus redundaret *?: mul-
tis aliis cafibus a nobis in praefata Conftitutione congrepatis ,
quos neceflarios effe ad huiusmodi iuris difpofitionem perípe-
ximus: vt tam patroni patronaeque, quam liberi eorum , nec
non qui ex transuerfo latere veniunt, vsque ad quintum gra-
dum ad fuücceffionem libertorum *8 vocentur, ficut ex ea Con-
ftitutione intellegendum eft: vt *? fi eiusdem patroni vel pa-
tronae, vel duorum duarumue ?? pluriumue liberi fint : qui
proximior eft, ad liberti feu ?* libertae vocetur fücceffionem ,

.etin apita, non in ftirpes diuidatur fücceffio: eodem modo et

iniis, qui ex transuerfo latere veniunt, feruando. Pene enim
confonantia iura ingenuitatis et libertinitatis in fucceffionibus
fecimus. $. 4. Sed haec de iis libertinis hodie dicenda funt;
qui in ciuitatem Romanam peruenerunt: cum nec funt alii li-

berti, fimul et Dediticiis et Latinis fublatis, cum Latinorum

legitimae fucceffiones nullae penituserant, qui ?? licet vt liberi
vitam fuam peragebant, attamen ipfo vltimo fpiritu fimul ani-
mam atquelibertatem amittebant, et quafi feruorum ita ^? bona
eorum iure quodammodo peculii ex lege Iunia ?^* manumiffores
detinebant, Poftea vero Senatusconfulto Largiano cautum fu-
erat, vt liberi manumifforis non nominatim exheredati facti,
extraneis heredibus eorum in bonis Latinorum praeponerentur,

Quibus füperuenit etiam Diui Traianiedictum, quod eumdem

H | hominem
nenda videtur. Add. Alciat. ib. nx.. Difpundl. c, 9. et Ant. Auguftin. Jb 1. E-
Tend. C. 7. $. 9. OT TO. 12 Contius exiftimat, re&e,folidum aeítimari
mille feftertiis , quia in £. 49. pr. D. foluto matrimonio decem folidi Raulo
po& vocentur decem millia. Atenimuero in illa Lege 49. D. fol. snatrim. TO fo-
lidorum irrepfifle, optimi ICti, eosque inter et Aueranius Jnterpr. iuv. Lib. 1.
C. 24. opinantur..Sane certum eft, centenarium libertum fuiffe, qui centum
millia in bonis habebat, £. 26. D. de Bon. lib. L. 16. D. de Iure Patronatas.
Centum millia feftertium efficiunt fummam mille aureorum, non centum; cum
aureus contineat centum feftertios, non mille. Dicendum adeo eít accifis Impe-
rii opibus et priuatorum facultatibus indies decrefcentibus, a luftiniano ita fum-
mam fuiffe determinatam. Aueran. d. L Ita quoque fere Marcilius, qui in L.
49. TO milliaà 'Tribuniano additum vult. - I5 Hal. : fucceffione. 14 Hal
inferit modis. 15 Hal. 2uod. 16 Hal. inferiteoraum. 17 Hal.redimdet.
18 Hal iiferit libertavumae. —— 19 Hal. et. 20 Hal daarmmque. 21
Hal. «2l. 22 Hal quia. 23 Ab Hal. abeft ;ta. 24 Vulgo additur
Norbana : fed '"Tbeophilus ignorat , et fimiliter Vlpian. t/t. 3. $. 3. lege
lunia cautum efl.. Xem Fragmentum regul ex vetere ICto $. $. et L. cm.
C. de Lat. lib. tol. Lata eít M, Iunio Silano et :Norbano BDBalbo Colf.
A. V. DCCLXXI. et quamuis ab vtroque Confule , qui eam tmlerunt, no-
men acceperit ; a priore vulgo appellatur. Plura de illis Ryckius ad "Tacit. /;h,
L. Amm. c. $9. Putauit Alciat. b. X. Parerg. c.. 7. in duobus titulis antiquis le-
gis huius memoriam reperii : CLEMENTI CAESARV M N. SER-
VOe äïCIN Q N. SERFV O, notam cnim N. adícriptam effe, quod
j illi

$0 . . INSTITVTIONVM LIB. IIT, TIT. VII. ViIL IX.

hominem, fiinuitovel ignorante patrono ad ciuitatem ^? venire
ex beneficio Principis feftinabat ^^, faciebat quidem viuum ci-
uem Romanui, Latinum vero morientem. — Sed noftra Confti-
tutione ?* propter huiusmodi condicionum vices, et alias dif-
ficultates , cum ipfis Latinis etiam legem Iuniam, et Senatus-
confultum Largianum, et edictum Diui Traiani, in perpetu-
um deleri cenfüimus, vt omnes liberti ciuitate Romana fruan-
tur: et mirabili modo quibusdam adieCtionibus ipfas vias, quae
in Latinitatem ducebant, ad ciuitatem Romanam capiendam
transpofuimus. |

: TIT. VH |
DE ADSIGNATIONE LIBER TORVM.

N fumma quod ad bona libertorum * admonendi fumus, cen-
fuiffe fenatum, et ? quamuis ad omnes patroni liberos, qui
eiusdem gradus fünt, aequaliter bona libertorum pertineant:
tamen licere parenti, vni ex liberis adfignare libertum, vt poft
mortem eius folus is patronus habeatur, cui adfignatus eft: .et
ceteri liberi, qui ipfi quoque ad eadem bona, nulla adfignatio-
neinterueniente, pariter admitterentur, nihiliuris in 1is d þo-
nis habeant: fed ita demum priftinum ius recipiunt, 1i is,

cui adfignatus eft, decefferit nullis liberis relictis. ^. $. I.
Nec tantum libertum, fed etiam libertam: et non tantum filio
nepotiue, fed etiam filiae neptiue adfignare permittitur. $. 2.

Datur autem haec adfignandi facultas ci, qui duos pluresue li-
beros-in poteftate habebit, vt eis, quos in poteítate habet,
adfignare ei*libertum libertamue liceat. Vndequaerebatur, fi
eum, cui adfignauerit, poftea emancipauerit: num euanefcat
adfignatio. Sed placuit euanefcere, quod et Iuliano et aliis
plerisque vifum eft, —— $. 3. Necjintereft, ? teftamento quis
adfignet, an fine teftamento: fed etiam quibuscumque verbis
patronis hoc permittitur facere , ex ipfo Senatusconfulto,
quod Claudianis temporibus factum eft, Suillo Rufo et Ofterio
gcapula $ Confulibus. | |
| TIT 1X

DE BONORVM POSSESSTONIBVS.

v s bonorum pofleffionis introductum eft a Praetore, emen-
. dandi veteris iuris gratia T. — Nec folum in inteftatorum
hereditatibus vetus ius eo modo Praetor emendauit, ficut fupra
dictum eft, fed in eorum quoque, qui teftamento facto decet-
ferint. . Nam fi alienus poftumus heres fuerit inftitutus :
quamuis hereditatem iure ciuili adire non poterat, cum infti-
tutio non valebat: honorario tamen iure bonorum poffeffor ef-
ficiebatur, videlicet cum a Praetore adiuuabatur. Sed etisa
noftra Conftitütione * hodie recte heres inftüituitur, quafi et

!

illi Latinae effent .conditionis , ex lege Norbana: quod mihi haud verifi-
mile videtur, er-vel ex fuperioribus fatis refellitur. o TT o. Apud Hal. eft Nor-
bena. 25 Hal addit Romanam. 26 Hal. feffimarat. 27 L. vu. C.
de Lat. lib. toll. et Ryck. Anzmadu. ad 'Tacit. Eb. 1. Hifl. c. 28. Adietliones
optime explicat Cuiac. xvi. Obf. 21. o TTO. . UR

1 Hal inferit attzuet, ^ .2, Hal. «t. 3 Hal bis, et mox recipiant.
4 Hal. omittit e. 5 Hal inferit am. 6 Vulgo Sabellio Rufo et Aflerio
Scapula Coff. Y aliis: Suelleo Rufo et Offerio , ve Suillo Rufo et Offerio. Theo-
philus: Suilo Rsfo et Hoflforio Scapula. Vlpian. in L. :. D. b. t. Velleio Rufo
et Offerio Scapulas vbi Ant. Augufílin. ri. EÉmend. 7. in Confulum nominibus
peccatum efle, ait, fed nihil definit, neque de wom. propr. D. pag. 25 9. Suillii
Rufi Confulis meminit Plin. lb. vit. c. 4. Oftorii Scapulae Tacit. lib. Xvi. Zuu.. c.
14. 1j. Agric. c. 14. O't' T O. Hal. Sabellio Rz;fo et Aflerio Scapula. Floflerio, vel
Oflerio cit ex L. 1. pr. D. b. t. fed Offorfus homini nomen fuit, vt Tacitus
faepe et 'Theophilus. Bynkershoek m Obf. 7. |

I Cuiac. in notisprimis addi iubet vel potius füpplendi, citra neceffitatem.
OTTO. 2, Quae fuit relata in tit, de incertis perfomis, de qua Strauchii differ-
tatio erudita extat, v. Comm. noftr. ad $. 2$. delegat. o t T o. 3 Hal. infe-
xit Praetor. 4 In aliis fimilem legi , vel.legis iurisconfl. o TT 0. 5 Vix
poteít intelligi, bonorum pofleflionem couira tabwlas effe ex teffamgnto, wt

iure ciuili non incognitus. $. r. Aliquando tamen neque
emendandi, neque impugnandi veteris iuris, fed magis confir-
mandi gratia ? pollicetur bonorum poffeffionem. — Nam illisquo-
que, qui recte facto teftamento heredes inftituti füunt, dat fe-
cundum tabulas bonorum poffeffionem. — Ttem ab inteftato fuos

heredes et adgnatos ad bonorum poffeffionem vocat. Sed et

remota quoque bonorum poffeffione, ad eos pertinet hereditas
iure ciuili. $. 2. Quos autem Praetor folus vocat ad here-

ditatem, heredes quidem ipfo iure non fiunt: nam Praetor he- .

redem facere non poteft: per legem enim tantum, vel fimi-
lem * iuris Conftitutionem heredes fiunt: veluti per Senatus-
confulta et Conftitutiones Principales: fed cum eis Praetor dat
bonorum poffeffionem, loco heredum conftituuntur, et vocan-
tur bonorum pofleffores. JAdhuc autem et alios complures
gradus Praetor fecit in bonorum poffeffionibus dandis, dum id

agebat, ne quis fine fucceffore moreretur. Nam anguftif(imis

finibus conftitutum per legem duodecim tabularum ius perci-
piendarum hereditatum. Praetor ex bono et aequo dilatauit,
$. 3. Sunt autem bonorum pofleffiones ex teftamento quidem

.hae. Prima, quae praeteritis liberis datur, vocaturque Contra

tabulas ?. Secunda, quam omnibus ure fcriptis heredibus
Praetor pollicetur, ideoque vocatur Secundum tabulas. Ét
cum de teftamentis prius locutus eft, ad inteftatos tranfitum
fecit. Et primo loco fuis heredibus, et iis, qui ex edicto
Praetoris inter fuos * connumerantur, dat bonorum poffeffio-
nem, quae vocatur Vndeliberi. Secundo legitimis heredibus..

Tertio decem perfonis, quas extraneo manumiffori praeferebat.-

Sunt autem decem perfonae hae: pater mater, auus auija, tam
paterni quam materni: item filius filia, nepos neptis, tam ex
filio quam ex filia: frater foror, fine confanguinei funt, fiue
vterini *. "Quarto cognatis proximis, : Quinto Tum quem ?

.ex familia, Sexto.patrono et patronae, liberisque eorum et

parentibus, Septimo viro et vxori. ^Octauo cognatis manu-

mifforis. — $. 4. Sed eas quidem Praetoria introduxit iurisdi-
. €tio: a nobis tamen nihil incuriofum praetermiffum eft, fed no-

ftris Conftitutionibus omnia corrigentes, contra tabulas quidem
etfecundum tabulas bonorum poffeffiones admitfimus, vtpote ne-
ceffarias conftitutas: necnon ab inteftato, Vnde liberi, et Vn-
de legitimi bonorum poffeffiones. . Quae autem in Praetoris e-
diCcto quinto loco pofita fuerat, id eft, Vnde decem.perfonae:
eam pio propofito, et compendiofo fermone fupernacuam o-
ftendimus. Cum enim praefata bonorum poffeffio decem per-
fonas praeponebat extraneo manumiffori, noftra Conftitutio ?,
quam de emancipatione liberorum fecimus , omnibus parenti-

. büus eisdemque manumifloribus contracta fiducia manumiffio-

nem facere dedit: vt ipía manumiflfio eorum hoc in fe habeat
priuilegium, et fuperuacua fiat fupradiCcta bonorum pofíeffio.
| | | | Sublata

hic dicitur. Sed ita fe res habet. Omnis fucceffio tum civilis tum praetoria

vel ex teftamento eft, vel ab inteftato. Si ab inteítato non eft, L. :. $. 2. Vn-
de liberi, fequitur, vt ex teftamento fit. Qui vero? Refcinditur quidem iudici-
um teftantis L. 1. pr. D. de legat: praeff. non tamen refcinditur ipfum tefta-

, mentum, de cuius iure, an valeat, nec ne, Praetor non quaerit, fed de iure

eius, qui petit bonorum pofleffionem. Immo nec poreft Praetor fübuertere id,
quod a lege fuit conftitutum , vt hic teftamentum paternum: poteit tamen in»
dire&e, vt hic, data bonorum poffeifione effe&um a legis fan&ione prodeun-
tem impedire. Vide haec vindicantem Iof. Aueranium Znterpr. inr.cin. lib. Y C. .
6 Omn. Char. ex ed.. Praet. fnis coummmeranttr. o Y T 0. Hal. addit baerede:.
7 Hal frater, fororue , con[auguimei, vel vterini. 8 Magna hic lecionum

eft varietas: tzuc quamdo, Cwm quae, ex qua, eum quem, twm qmia ex. Cha-

rondas in libro Dionyf reperit: 444 ex familia; Hotmani liber Tigurinus qu£
ex familia: Argentorat. tumi qui ex familia. Murets tauquam ita ex familia:
Marcil. ad xu. tabb. pag. 154. qua ex faemilia: Contius tum qua: Sed Cuiac.
imitatione L. :. et L. 4. Vndelegit. iegit twm quem, cui Fabrotus ad The-
oph. accedit: fed quia veteres Theophili Codices habent twm quam, VWigli e-

| ditio vero tanquam , non patemab iis difcedendum effe: nam adgnati patroni ad

eam bonorum poffeffionem tamquam ex familia patromi vocabantur: nec ipfe
Cuiacius Fb. Xx. Obf. c. 34. ab ea lectione alienus eft, quam et Maranus probat
in Parat. de bov. poJ. o Y Y 0. Hlal. tanquam ex familia. 9 L.«l C. de e-
?anc,

ii

(-— a -a od Lm -u o — m o —

"N $—— deou . o o r - d a rE

u L. CNMEIEE . m RE p n i n

Viees ul a g Sedh. Sasmdb

e

$»— £

LE

l
1r-

feg
n
liis
udem
ntm
dbus
H
ftum
(itto
Jfg-
bus.
lat,
Ej
D

Qe
)!
n«
"
ristl-
j 10-
idem
o fe-
tVt«
ris &-
jnae:
m o«
l per-
Itio 9.1
jent-
Yij«

"

lo
:318[3
«toria
Vi
üdic*
telt-
lc lutt
ert idæ
sen 1
odet-
J6 h
gä'f?dï'f ]
Sjotut
jni (
famz'?'is:
j Cuie
j T
vigi *
mol d
, ij
P[Obät
k
gb

INSTITVTIONVM LIB. HL TIT. IX X XI. T

Sublata igitur praefata *? quinta bonorum poffeffione, in gra-
dum eius fextam antea bonorum pofleffionem induximus, et
quintam fecimus, quam Praetor proximis cognatis pollicetur.
$. 5. Cumque antea fuerat feptimo loco bonorum poffeffio ,
'Tum quem ** ex familia, et octauo, Vnde liberi *? patroni
patronaeque et parentes eorum : vtramque per Conftitutionem
noftram, quam de iure patronatus fecimus, penitus vacuaui-
mus !?. Cum enim ad fimilitudinem fucceffionis ingenuorum
libertinorum fucceffiones pofuimus, quas vsque ad quintum
tantummodo gradum coartauimus, vt fit aliqua inter ingenuos
et libertinos *^ differentia: fufficit eis tam contra tabulas bo-
norum poffeffio,: quam Vnde legitimi, et Vnde cognati: ex
quibus poffunt fua iura vindicare, omni fcrupulofitate, et in-
.extricabili errore iftarum duarum bonorum poffeffionum refolu-
ia* $. 6. Aliam vero bonorum poffeffionem , quae Vn-
de vir et vxor appellatur, et nono loco inter veteres bonorum
poffeffiones pofita fuerat, etin fuovigoreferuauimus, etaltio-
re loco, id eft, fexto eam pofuimus, decima veteri ** bono-
rum poffeffione ,. quae erat Vnde cognati manumifforis, pro-
pter caufas enarratas *? merito fublata: vt fex tantummodo
bonorum poffeffiones ordinariae permaneant, fuo vigore pol-
lentes. $. 7. Septima eas fecuta , quam optima ratione
Praetores introduxerunt. Nouiífime enitn promittitur edicto
iis etiam bonorum poffeífio, quibus vt detur, lege vel Sena-
tusconfulto , vel Conftitutione comprehenfum eft: quam ne-
que bonorum poffeffionibus,. quae ab inteftato veniunt, neque
iis, quae ex teftamento funt, Praetor ftabili iure connumera-
uit: fed quafi vltimum et extraordinarium auxilium prout res
exegit , accommodauit, fcilicet iis, qui ex legibus, Senatus-
confultis, Conftitutionibusue Principum ex nouo iure, vel ex
teftamento, vel ab inteftato veniunt. — $. 8. Cum igitur plu-

res fpecies fucceffionum Praetor introduxiffet, eas?ue per or- |

dinem difpofuiffet: et in vnaquaque fpecie fücceffionis faepe
plures extent difpari gradu perfonae: ne actiones ereditorum
differrentur, fed haberent, quos conuenirent: et ne facile in

poffeffionem bonorum .defuncti mitterentur, et eo modo libi

confulerent: ideo petendae bonorum poffeífioni certum tempus
praefiniuit *$, $. 9. Liberis itaque et parentibus tam natu-
ralibus quam adoptiuis in petenda bonorum poffeffione annu-
um *? fpatium , ceteris ^? centum dierum dedit, Etíiintra
hoc tempus aliquis bonorum poffeffionem non petierit, eius-
dem gradus perfonis adcrefcit: vel fi nemo fit deinceps ?^* ,

ceteris bonorum poffeffionem perinde ex fuccefforio edicto pol- -

licetur, ac fiis, qui praecedebat, ex eo numero non eflet.

. Si quis itaque delatam fibi bonorum poffeffionem repudiauerit:

non quousque tempus bonorum poffeffioni praetinitum exceffe-
rit, expectatur: fed ftatim ceteri ex eodem edicto admittuntur.

. $. 1o. Ín petenda autem bonorum poffeffione dies vtiles fingu-

li confiderantur, Sed bene anteriores Principes ^^ et huic

10 Hal, praeditla. II Vid. fupra wot, $. OT TO.
I2 Apud Hal deeft liberi. I3 Hal enmacuauimus.
15 Hal vefoluta. ^ — 16 Hal. pro

manc, lib. o T TO.
Hal. Tanquam.
I4 Omnes Charondae l/bertos. O T T 0.
veteri habet 440que. 17 Hal. enumeratas.
OTTO. 19 Hal. anuni. 20 Vulgata addit ceteris vero agnatis vel cogna-
ti. Theophilus legiffe videtur cognatis aut extraneis: íed vtrumque gloflema
eít, quod MSS. ignorant. o T ro. Hal. addit aatem adgmatis vel cognatis.
2X Hal. vel fi nullus fit " deinceps. 22 L. vlt. C. qui admitt. ad bon. poff.
oTTOo. 23 Marcil. ad Horatii Odam 2 $. lib. 1. legit currat. o T T O. 24
Omnes Charondae: fií admittendi eam iudicium intra flatuta. W. Cuiac. o T-
TO. Hal fed quocunque modo admittentis eam. indicimm ( intra fl t. t. )
oftenderit. ! ! y

18 In quibusdam defimiuit.

1 Hic intelligi nequeunt operae fernorum, quod illae non pereunt capitis .

'deminutione, L. z. D. de vfwfr. leg. nec operae artificiales: quia, cum quafi
in pecuniae praeftatione confiftant, in heredem tranfeunt, et confequenter in
adrogatorem , L. 4. D. de operis lib. íed officiales, quarum proprietas cum in
edentis perfona , et in eius, cui eduntur, confiftat, L. 9. de operis lbert. per-
fonam patroni non egrediuntur, eique tantum íolui poflunt, noa extraneo,

|

Fuit is forfan vnus creditorugi, certe liber homo. o T T o.

caufae grouiderunt , ne quis pro petenda bonorum poffeffione
curet ?*: fed quocumque modo fi admittentis ^* eam indicium
intra ftatuta tamen tempora oftenderit, plenum habeat ea-
rum beneficium. :

SiIT X
DE ADQVISITIONE PER ADROGATIONEM..

E sT et alterius generis per vniuerfitatem fucceffio, quae
neque lege duodecim tabularum , neque Praetoris edicto,
fed eo iure, quod confen(u receptum eéft, introdu&ta eft. Ec-
ce enim cum paterfamilias fefe in adrogationem dat, omnes
res eius corporales et incorporales, quaeque ei debitae funt,
adrogatori antea quidem pleno iure adquirebantur: exceptis
ls, quae per capitis deminutionem pereunt, quales funt ope-
rarum obligationes *, et ius adgnationis. WVfíus etenim et v-
fusfructus, licet his antea connumerabantur, attamen capitis
deminutione minima eos tolli noftra prohibuit Conftitutio ?:

nunc autem nos eamdem adquifitionem,. quae per adrogatio-

nem fiebat, coartaüimus ad fimilitudinem naturalium paren-
tum. Nihil etenim ? aliud nifi tantummodo vfusfructus, tam
naturalibus patribus *, quam adoptiuis, per filiosfamilias ? ad-
quiritur in iis rebus, quae extrinfecus filiis obueniunt, domi-
nio eis integro feruato. $. r. Mortuo autem filio adrogato
in adoptiua familia, etiam dominium ? eius ad adrogatorem per-
tranfit: nifi fuperlint aliae. perfonae, quae ex Conftitutione
noftra * patrem in iis, quae adquiri non poffunt, antecedunt *.
Sed ex diuerfo pro eo, quod is debuit, qui fe in adoptionem
dedit, ipfo quidem iure adrogator non tenetur, fed nomine fi-
lii conuenietur ?, et fi noluerit eum defendere, permittitur
creditoribus per competentes noftros magifítratus, bona, quae
eius cum vfufructu futura fuiffent, fi fe alieno iuri non fubie-
ciflet, poffidere, et legitimo modo ea difponere.

TqIT KLo

DE EO, CVI LIBERTATIS CAVSA BONA AD-
i DICVNTVR F. :
A CcESsszrT nouus cafus fücceffionis, ex Conftitutione Diui
Marci. Namfiii, qui libertatém acceperunt a domino in
teftamento, ex quo non aditur hereditas, velint bona fibi addi-
ci libertatum conferuandarum caufa, audiuntur. $. 1. Dt
ita Diui Marci Refcripto ad Popilium ?^ Rufum continetur.-
Verba Refcripti ita fe habent: Si Virginio? Valenti, qui tefta-
mento fuo libertatem quibusdam adfcripfit, nemine fucceffore
ab inteftato exiftente *, in ea caufa bona eius efle coeperunt,
vt vaeniri ? debeant: is, cuius de ea re notio eft, aditus ra-
tioném defiderii tui habebit, vt libertatum tam earum, quae
directo, quam earum, quae per fpeciem 9 fideicommiffi reli-

. €ae fünt, tuendarum gratia addicantur tibi: fi idonee credito-

ribus caueris de folido, quod cuique debetur, foluendo. Et
| ; 1
qualis eftadrogator, L. 10. 1:. 12. D. eod. Ita ex Cuiacio xvir. Obf. 14. 4 CO-
STA. -2 Intelligit decifionem L. :6. C. de vfufr. o T YO. 3 Hal. euim.
4 Hal. parentibus. 5 Hal. filiosfamiliarum. — 6 Mial. inferit reram. 7
Baro Conftitut. graecam deperditam ; Ferretus L. vit. C. de tefl. maa. alii cum
Cuiacio L. vit. C comm. de fucc. intelligunt. o T T 0. 8 Hal antecedaut.
9 Lta etiam Theophilus; vulgo comgemitur. o T T O. EKt fic Hal.

1 Theophilus legiffe videtur adgquiruntur: fed addicumtur magis huc perti-
net, quod verbum etiam in contextu reperitur, et notat ius in aliquem trans-
ferre." Defcendit illud ex lege x1t tabb. et inter tria Praetoris verba folemnia
erat, Do, dico, addico, V jan. tit. :9. $. 10. Gaius apud Boct. z T'opic.
Quid. lib. 1. Faff. v. 47. Eadem ad au&iones quoque et priuatorum venditiones
imaginarias relata fuit, Horat. li. u. fat. g. v. 10g. Cicero lib. . im. Verr. c. 4.
Bonoraum poffeffiouumuue addittio. Crebros autem librariorum in eo lapfus Ant.
Auguítin. notauit Hb. 11. Ejmend. c. 3. O'TTO. 2 Haloander Pompilium.
Auguftinus lb. 111. Emend. c. $. Pampbilium legit: fed Theoph. IomiAoPsQu.
3 Hal, Verginio,
4 Hoc comma inde a voce aeimine Theoph. male omiíit. OTTO. — 5 Ha].
venire. 6 Vhys Charondae habet fpem, nec male, illius iudicio. O T T O,

G 3 ! 7 kial

h

$2

ii quidem .,» quibus dire&a libertas data eft , perinde liberi e- -

runt, ac fi hereditas adita effet. Ti autem, quos heres manu-
mittere rogatus eft, a te libertatem confequantur *: ita * vt
fi non alia condicione velis bona tibi addici, quam vt ? etiam,
qui directo libertatem acceperunt, tui liberti fiant. — Nam huic
etiam voluntati tuae, fiii, quorum de ftatu agitur, confenti-
ant, auctoritatem noftram accommodamus. . Ét ne h.musRe-
fcriptionis noftrae emolumentum alia ratione irritum fiat: fi fi-
fcus bona agnofcere voluerit, et ii, qui rebus noftris atten-
dunt: fcient *9 commodo pecuniario.praeferendam ** liberta-
tis caufam: et ita bona cogenda, vt libertas iis falua fit, qui
eamadipifci potuerunt, fi*^ hereditas ex teftamento adita eflet.
$.2. HocRefcripto fubuentum eft et libertatibus, et defunfþs,
ne bona eorum a creditoribus poffideantur, et vaeneant. Cer-

te fi. fuerint hac de caufa bona addicta, ceflat bonorum vendi- |

tio: extitit *? enim defun&ti defenfor, et quidem idoneus , qui
.de folido creditoribus cauet. —— $.5. Inprimis hoc Refcriptum
totiens locum habet, quotiens teftamento libertates datae funt,
Quid ergo fi quis inteftatus decedens , codicillis libertates de-
derit, neque adita fibi ** ab inteftato hereditas ? *? fauor
Conftitutionis debebit locum habere. le-
€edat, et codicillis dederit libertatem: competere eam nemint
dubium eft. $. 4. Tunc enim ** Conftitutioni locum eífe
verba oftendunt, cum nemo fucceffor ab inteftato exiftat: er-
o quamdiu incertum erit, vtrum exiftat, an non, ceflabit
Conititutio. Si *9 certum effe coeperit, neminem extare *?,
tunc erit Conftitutioni locus. $. .5. Siis, quiin integrum
reftitui'poteft, abftinuerit fe ab ^? hereditate; quamuis poteft
in integrum reftitui, poteft ^* admitti Confüitutio, et bono-
rum addictio fieri. Quid ergo fi poft addictionem libertatum
conferuandarum caufa faCtam, in integrum fit reftitutus?. Vti-
que non erit dicendum reuocari libertates: quia femel compe-
tierunt, $. 6. Haec Conftitutio libertatum tuendarum cau-
fa introducta eft. Ergo fi libertates nullae funt datae , ceffat
Confütutio. Quidergo fi viuus dederit libertates, vel mortis
caufa, et ne de hoc quaeratur, vtrum in fraudem creditorum,
an non factum fit, idcirco velint fibi addici bona: an audiendi
funt? Et magis eft, vt audiri debeant, etfi deficiant verba
Conftitutionis. $. 7. Sed cum multas diuifiones eiusmodi
"Conftitutioni deeffe perfpeximus, lata eft a nobis pleniffima
Conftitutio ^^, in qua multae fpecies collatae funt,. quibus ius
huiusmodi fucceffionis pleniffimum eft effectum, quas ex ipfa
lectione Conftitutionis poteft quis cognofcere,
TET XIL ; |
DE SVCCESSIONIBVS SVBLATIS, QVAE FIE-
^^^-BANT PER VENDITIONEM, ET EX SENA-
TYVSCONSVLTO CLAVDIAN O. :
E RANT ante praedictam fücceffionem olim et aliae per vni-
À 4 uerfitatem fucceffiones: qualis fuerat bonorum emptio ,
* Hal confequentur.
perinde liberi erumt. o 'T T O, ! :
addit effe. I2 Hal. ac fi. 13 Hal. exifi;t. 14. Hal. fit. 15 Hal
inferit a, et poft babere ponit ?. 16 Ita quidem MSS. Hotmani, Theophi-
lus, et Cuiac. Hb. xvi.. Obf.. c. $; in fimm. Vulgo iuteflatus. or'r 0. Hal. zute-
fiatus decefferit. 17 Voculam enuim omiferat Cuiac. in not. prioribus; quae
etiam abeft ab omnibus Charondae et Theophilo. o r T 0.
vero. 19 Hal. exflere. 20 Hal. omittit f2;5. 21 Hal. poffit, et poft
fieri ponit? 22, In L.vit. C. de teflam. manumt o x To. :
1 De his ambagibüus confule h. l, Theophilum.. —2 'Theophilus ordina-
via iudicia explicat, quae tempore conuentus habebantur. Quid autem comgen-
t1$, docet ad $. 4. 1. quib. ex cauf. mamumitt. q100 lic. Sed dicendum ordinaria
fuiffe, cum folemni more, et certis praefcriptisque formulis exercebantur; ex-
traordinaria vero absque iis, L. 47. D. de negot. gefl. C o S T A. 3 Hal. fuerart.
4 Hal. ef. 5 Vide Tacitum Z4unal, Xn. c, 5 3. Add. Cuiac. xxx.. Obf.. 1 6.
I Óta melius, quam in vulgata certo: nam Theophilus d7A07. o'rro.
Hal. certo. Q,,Sic)r.e&e veteres libri; non diuiditur: quid énim eft. diuifio
diuidáiüwur? o TrO. Hal diuiitur. » d |

9 Hal.inferit 77. IO Hal(cient. . x1Hal

18 Hal inferit.

3.

Certe i. teftatus I6 de-

8 Nil cauíae eft, cur Charondas malit: fed ita fcz'lz'cct'

ro, menfuraue * conftant ?:

. ri cohaereat. o'rT 0. Hal quoniam.

Hal. iedebitim.

INSTITVTIONVM LIB. IIL |TIT. XIL XII. XIII. X1V.

quae de bonis debitoris vendendis per mvltas ambages * fue-
ratintroducta, et tunc locum habebat, quando iudicia ordina-
ria ^ in v(u fuerunt * : fed cum extraordinariis iudiciis pofteri-
tas vfa eft: ideo cum ipfis ordinariis iudiciis etiam bonorurm
venditiones expirauerunt , et tantummodo creditoribus datur
officio iudicis bona poffidere: et prout vtile eis vifum fuerit^,
ea difponere , quod ex latioribus Digeftorum libris perfeétius
apparebit. $. r. Erat et ex Senatusconfulto Claudiano mi-.
ferabilis per vniuerfitatem adquifitio ?: cum libera mulier fer-
uili amore bacchata, ipfam libertatem per Senatusconfultum a-
mittebat, etcum libertate fübftantiam : quod indignum noftris
temporibus effe exiftimantes , et a noftra ciuitate deleri, et -
non inferi noftris Digeftis conceffimus.

TIT OXIDILe o55
DE OBLIGATIONIBVS.

NVNC tranfeamus ad obligationes. . Obligatio eft iuris vin-
culum, quo neceffütate adítringimur alicuius foluendae
rei, fecundum noftrae ciuitatis 1ura. $. z.. Omnium autem
obligationum fumma diuifio in duo genera deducitur: namque
aut ciuiles-funt, aut Praetoriae. Ciuiles funt, quaeaut legi-
bus conítitutae , aut certe * iure ciuili comprobatae funt.
Praetoriáe funt, quas. Praetor ex fua iurisdictione conftituit,
quae et*äm honorariae vocantur. $. 2. Sequens diuifio in
quatuor fpecies deducitur ?. — Aut enim ex contractu funt, aut
quafi ex contrattu , aut ex maleficio , aut quafi ex maleficio,
Prius eft, vt de iis, quae ex contractu funt, difpiciamus.
Harum aeque quatuor fünt fpecies. |Aut enim re contrahun-
tur, aut verbis, autliteris, aut confenfu, de quibus fingulis

difpiciamus. : |
QVIBVS MODIS RE CONTRAHITVR OBLI-
"GATIO. : *

RE contrahitur obligatio, veluti mutui datione. Mutui
autem datio iniis rebus confifit, quae pondere, nume-
veluti vino , oleo , frumento,
pecunia numerata, aere, argento, auro: quas res aut nume-
rando, aut metiendo, aut adpendendo in hoc damus, vt acci-
pientium fiant, Et quandoque ? nobis non eaedem res, fed
aliae eiusdem naturae et qualitatis redduntur:. vnde ^ etiam
mutuum appellatum fit, quia 3ita a me tibi datur, vt ex meó -
tuum fiat *; et ex eo contractu nafcitur actio , quae vocatur
condictio 9, $. r. Is quoque, qui non debitum accepit ab
eo, qui per errorem foluit, re obligatur: daturque agenti
contra eum propter repetitionem condicticia aCctio. Nam per-
inde ab eo * condici poteft, fi paret ? eum dare oportere, ac
fi mutuum accepiffet. "Vnde pupillus, fi ei fine tutoris aucto-
ritate non debitum ?.per errorem datum eft, non tenebitur in-
debiti condictione , magis *? quam inutui datione **. . Sed
haec fpecies obligationis non videtur ex contractu confiftere:
| E | | cum
I Hal menfura. ?, Hic enim res confiderantur, tamquam quantitates,
non tamquam corpora L. 94. $. 1. D. de folut. Sunt enim res vnitae, non fin-
gulae res vel corpora certa. Ideoque ex veteris Grammaticae regulis pluralira-
te carere dicuntur a Carifio veteri Gramimatico Ib. 1. Inflit. Grammat. A CO $-
TÁ 5 Vulgo quoniam: fed in omnibus Contii MSS. eft quandogue : atque
ita legendum effe Ant. Auguftn. lb. 111. Emend. c. 7. Nerius lit. 1. Ánal, c. 2 1.
et Panccirol. Jib, 11. Tbef. var. le&. c. 282. docuerunt. Charondas addit, ita in-
terpuugendum efíe: fiant, et quamdoque mobis ^ - veddanitur, vtveríus hic prio-
h ' 4 Hal. inde, et mox eff. 5 Con-
tra difputat Cuiacius 11,.— Obf. et mutüum di&um effe ait, quod res mu-
tetur. Quod non placet Marcilio, quia mutatio rei non faciat mutuum. proprie.
6 Male in quibusdam addicr certz, quod Charondas rcfellit ex L. :. D. de in-
terr. n i. fac. et L. 17 D. de cond. trit..o T Y 0. 7 Hal. er. 8 Veteres cum
vulgata habent apparet: fed re&tius in libris Charondae cft. paret , ex antiqna
iudicii formula, $. 14.-infra de aclion. Petron. c. 137. furiscou[ultus Paret s10n
Paret babeto, v. Manut. ad Ciceron. Diuinat. e. 17. o'r'ro. Hal epperet. — 9
10 Hal. n magis. I1 Hounanus mallet a&one. o T T 0.
12, lial

*

5^7
s :

Yif
nioe
ltem
DQu
leg
funt,
tuit,
10 if
, at
fcio,
Imis,
t
ul

]«
(0,
me
Ktié
d
tan
qeo
&t
! f:b
gæü
| p?ï-
(to«
* jj«
Sed
eres
cum

gt

of i
lu
4 COf
: o
jc p
5 (ote
s fl
jj am
jüq
at
p"
H

INSTITVTIONVM LIB. I1L. .. TIT. XIV. XV.

cüm is, qui foluendi animo dat, magis diftrahere voluit *? |

negotium, quam contrahere. $. 2. Item is, cui res aliqua
vtenda datur, id eft, commodatur, re obligatur , et tenetur
commodati aCtione, Sed is ab eo, qui mutuum accepit, lon-
ge diftat: namque non ita res datur, vteius flat: et ob id de
ea re ipfa reftituenda tenetur, KEtisquidem, qui mutuum ac-
cepit, fi quolibet fortuito cafu amiferit, quod accepit: veluti
incendio, ruina, naufragio, aut latronum hoftiumue incurfu :
hihilominus obligatus permanet *?. At is, qui vtendum ac-
cepit, fane quidem exactam ** diligentiam cuftodiendae rei
praeftare iubetur: nec fufficit ei tantam diligentiam adhibuifle,
quantam in *? fuis rebus adhibere folitus eft: fi modo àlius di-
ligentior poterit ** eám rem cuftodire. Sed propter maiorem
yim, maloresue cafus, non tenetur:. Ài modo non huius **
ipfiusculpais cafusinteruenerit. Alioquifi id, quod tibi com-
modatum eft *? , peregre tecum ferre malueris, et vel incurfu
hoftium praedonumue, vel naufragio amiferis: dubium non
eft, quin de reftituenda ea re tenearis. Comiodata autem res
tunc proprie intellegitur,, fi nulla mercede accepta vel confti-
tuta, res tibi vtenda data eft: alioqui mercede interueniente,
locatus tibi vfus rei videtur. Gratuitum enim debet effe com-
modatum. —— $.3. Praeterea et is, apud quem res aliqua de-
ponitur, re obligatur *? et actione depofiti: quia et ipfe de
eare, quam accepit, reftituenda ténetur. $Sed is ex eo folo.
tenetur, fi quid dolo commiferit: culpae autem nomine, id
eít, defidiae ac. negligentiae non tenetur. ltaque fecurus eft,
qui parum diligenter cuftoditam rem furto amiferit: quia qui
negligenti amico rem cuftodiendam tradidit ^?, fuae facilitati
id imputare debet. $. 4. Creditor quoque, qui pignus ac-
cepit, re obligatur: quia ^* et ipfe de ea re, quam accepit,
reítituenda, tenetur actione pigneraticia ?^?, Sed quia pignus
vtriusque gratia datur, et debitoris, quo magis pecunia ei cre-
deretur ?5, et creditoris, quo magis ei in tuto fit creditum:
placuit fufficere, quod ^* ad eam rem cuftodiendamexactam dili-
gentiam adhiberet: quamfipraeftiterit, etaliquo fortuitu ?* ca-

íu eam rem amiferit: fecurum efle, necimpediri creditum petere. :

DE VERBORVM OBLIGATIONE *, -
VERB rs obligatio contrahitur ex interrogatione etrefponfio-
ne ^, cum quid dari fieriue nobis ftipulamur: ex qua
duae proficifcuntur actiones, tam condiclio ?, fi certa fit fti-
pulatio, quam ex ftipulatu *, Ífi incerta ?: quae hoc nomine
inde vtitur, quia ? ftipulum apud veteres firmum appellabatur,
forte a ftipite * defcendens. .. $. r. In hac re olim talia ver-
ba tradita fuerunt, Spondes? Spondeo. Promittis? Promit-

12, Hal. voluerit. I3 Eft enim debitor generis, quod perire nonpoteft, L. y.
et 10. D. de vfufr. ear. rer. Et eft Dominus rei peremtae, L. 9. C. de pignor..
act. AddeSenecam Ib. vit, de Benef. c. 10. 4 CO S T A. Hal. vemanet. 14 Cu-
iac. im noti; et Hotman. malunt exa&ffinam ; quia ita liber Argentinenfis: ita
etiam quidam Charondae, et Gaius in L. 1. $. 4. D. de.obl. et at. vnde haec
ad verbum defumta, fcriptum habent. Sed Theophilus exacfam legiffe videtur;
quia vertit dzlzzenter vem cuflodive tenetur.. Marcilius faue exa&lam interpretatur
exaé&tffnam, .quafi articulus fa11e addat gradum, vtin L. . $. y. D. commod. cufto-
diam . plaue diligeutem. o t Y o. 15 Apud Hal. deeftzu. —— 16 Hal. poterat.
17 Hal. omittit hauius, et mox habet ziteruenit. 18 Hal.additdomi ^ 19 Cu-
iac.in notis legendum monet; 44 et actione depofiti ipfe, in quibusdam Char. eft :
quietipfe de eare, quam accepit , veflituenda tenetur actione depofiti, quod magis
placet ; quia fimilis conftru&io eft in $. feg, et 1n Digeftis pro quia eft qzi.
oTrTO. Hal rme oblgatur, teneturque ad. 20 Hal. tradit , non ei, fed.

21 Qw et ipfeYlotman: et Charondas. o T TO. — 22, Hal. pignuoraticia. 33

Kal. credatur, 24, Hlal. fi, etmox adbibeat, 25 Hal. fortuito.
I Vulgata obligatzomibus, vt in Dig. fed Theophilus in fingulari. o T r 6.
Hal. obligatiomibus. 2, InD. eft refponfu, vt ex. flipulatu. o' Y TO 3 Hal.
addit certz. 4 Huius differentiae ratio cft, quod im condi&tionibus intendi-
tur, alterum dare oportere. In ftipulatione adeo certa, femper obtinebat condi-
&ionis formula. Sed ad ftipulationem incertam pértinebatet hoc, quod quid fie-
ri promiffum effet, verbi gratia, cum infulam aedificare, aut domum reficere
quis ftipulanti promiferat, quo cafu condi&io dari non potuit, quod ftipulator
noà dare fed faccre intenderet. Prodita adeo in hoc cafu formula ex ftipulatu.

-

$2

to. Fidepromittis? Fidepromitto 3, Fideiubes? Fideiubeo.
Dabis ? Dabo. Facies ? Faciam. — Vtrum . autem Latina an
Graeca, vel qua ? alia lingua ftipulatio concipiatur, nihilin- -
tereft: fcilicet fi vterque füipulantium intellectum eius !9 lin-
guae habeat: nec neceffe eft, eadem lingua vtrumque vti, fed
fuffcit congruenter ad interrogata ** refpondere. ^ Quinetiam
duo Graeci Latina lingua obligationem contrahere poffunt.
Sed haec folemnia verba olim quidem in vfu fuüerunt, Poftea
autem Leoniana ^^ Conftitutio lata eft, quae folemnitate ver-
borum fublata, fenfum et confonantem intellectum ab vtraque
parte folum defiderat, licet quibuscumque ** verbis expreffum
eft. $. 2. Omnis itipulatio aut pure, aut in diem, aut fub
condicione fit. Pure, veluti, Quinque aureos dare fpondes?
Idque confeftim peti poteft. In diem: cum adie&o die, quo
pecunia foluatur, ftipulatio fit: veluti, Decem aureos primis
Calendis Martiis dare fpondes ? Id autem quod in diem ftipula-
mur, ftatim quidem debetur: fed peti prius, quam dies vene-

rit ^^, non poteft. At ne eo quidem ipfo die, in quem fti-

pulatio faCta eft, peti poteft: quia totus is dies arbitrio fol-
uentis tribui debet. Neque enim certum eft, eo die, in quem.-
promiffum eft, datum non effe, prius quam is praeterierit,
$. 3. At fi ita ftipuleris, Decem aureos annuos, quoad viuam,
dare fpondes? et pure facta obligatiointellegitur: et perpetua-
tur: quia ad tempus deberi non poteft. . Sed heres petendo,
patcti exceptione fubmouebitur *5. $.. 4. Sub condicione
ftipulatio fit, cum in aliquem cafum differtur obligatio: vt fi -
aliquid factum fuerit, aut non fuerit, ftipulatio committatur :
veluti, Si Titius Conful fuerit faCtus, quinque aureos dare
fpondes? Si quis ita ftipuletur: Si in Capitolium non afcende-
ro, dare fpondes? perinde erit ac fi ftipulatus effet, cum mo-
rietur *? fibi dari **. Ex condicionali ftipulatione tantum fpes
eft debitu iri **, eamque ipfam fpem in heredem transmitti-
mus, fi prius quam condicio exiftat, mors nobis contigerit,
$. 5. Loca etiaminferiftipulationi folent: veluti, Carthagïne"
dare fpondes? Quae ftipulatio licet pure fieri videatur, tamen
re ipfa babet tempus iniectum ??, quo promiffor vtatur ad pe-
cuniam Carthagine ^" dandam. Et ideo fi quis Romae ita fti-
puletur, Hodie Carthagine dare fpondes? inutilis erit ftipula-
tio, cum impoffibilis fit repromiffio. ^ $. 6. Condiciones,
quae ad praeteritum, vel praefens tempus referuntur, aut fta-
tim infirmant obligationem, aut omnino non differunt: veluti,
Si Titius Conful fuit, vel, Si Maeuius viuit, dare fpondes?
Nam fi ea ita non funt, nihil valet ftipulatio: fin autem ita fe
habent, ftatim valet. Quae enim per rerum naturam funt cer-
ta: non morantur obligationem, licet apud nos incerta fint. -
Ceterum fi incertum promiffum erat dari, condi&io incerti omnino competebat.
ACOSTA. . 5 Hal additfit. — 6 Hal, 4uo4. 7 Quia durior haec con-
ie&tura videbatur, Ferretus ex libris quibusdam ffzipa, Hotmanus c;wr*rc;ï re!po-»
nit, hoc eft denfo, fpiffo: fedin quinque MSS. Contii cft p;te. o T T 0. 8
Fidepromittis? Fidepromitto in nullo reperitur Charondae,. nec in MS. 'Tiguri-
no Hotmani; at Theophilus habet, .et libri Contii. o'r T 0. 9 Fal aalibet.
10 Alii eiusdem, alii buius, aliiemius. o t T O. I1 Znterrogatum omnes Cha-
rondae et Theoph. o T T 0. I2 Non Leonina, vt vulgo. o T T o. Hal. Leonina.
13 Hal quibnscunquetandem omiffo, licet. I4 Veniat,mom potefl, ac tec, o-
mnes Char.oT TO. / r5Stipulatio huius $. eft ptra, quod necdiem nec conditio-
nem adiectam habeat; an perpetua fit, poterat dubitari, cum ex voluntate con-
trahentium tempore circumícripta fit, nimirum vita ftipulatoris. Huic dubita-
tioni occurrit Iuftinianus, dum afferit, tempus non efíe legitimum modum tol-
lendae obligationis. Et ideo etiam obligatio poft mortem durat, et ex ca dari
a&io heredibus ftipulatoris poteft, quae tamen per doli mali aut pa&t exceptio-
nem eliditur. A. COSTA. IG Hal. moereretur. 7 Nec locus eft cau-
tioni Mucianae, quae in lepatis a. voluntate defüncti pendentibus admittitur;
fibi enim debet ftipulator imputáre, quod tolem legem ftipulationi dixerit. L.
26. D. de veb. dubzs. & COSTA. 18 Hal. debitum iri. 19 Ia pro Cer-
tbagini ex MSS. Contius quoque legit, et L. :4:. D. d. V. O. et Grammati-
corum , Diomedis et Prifciani, canones legi iubent, Quamuis enim Plautus et
Cicero in datiuo videantur víurpare, magis tamen eft, vt fubintelligamus par-
ticulam. zw. V. Vofl de arte Gramm. lib.'vii c. 46. oTTOo. Hl Car-
tbagini. |— 20 -Hal adiedum. 21 lial. Cartbagiui, €t mox iterum.
i3 22 Hal.

$4 INSTITVTIONVM . LIB. lil

$. 7. Non folum res in ftipulatum deduci poffunt, fed etiam.

fa&a: vt fi ftipulemur aliquid fieri, vel non fieri: et in huius-
modi ftipulationibus optimum erit poenam fübicere, ne quan-
titas ftipulationis in incerto fit ^^, ac necefíe fit attori probare,
quid ?? eius interfit. Itaque fi quis, vt fiat aliquid, ftipule-
tur, ita adici poena debet, Si ita factum non erit, tu ^* poe-
nae nomine decem aureos dare fpondes? Sed fi quaedam fiert,
quaedam non fieri, vna eademque conceptione ftipuletur ??,

claufula hniusmodi erit adicienda: Si aduerfus ea faétum erit, |

fiue quid ita factum non erit ^?, tunc poenae nomine decem
aureos dare fpondes ? "
: : TITS X

DE DVOBVS REIS STIPVLANDI ET PROMIT-
i o COISUEENENDLC "

T ftipulandi et promïttendiï duo pluresue rei fieri poffunt.
Stipulandi ita, fi poft omnium interrogationem promiflor
refpondeat, Spondeo: vt puta cum duobus.feparatim ftipulan-
tibus ita promiffor refpondeat, Vtrique veftrum dare fpondeo.
Nam fi prius Titio fpoponderit, deinde alio interrogante :
fpondeat: alia.atque alia erit obligatio, nec creduntur du rei
ftipulandi effe. Duo pluresue rei promittendi ita fiunt, Maeut
quinque ? aureos dare fpondes? ? Sei eosdem quinque aureos
dare fpondes? Ííi refpondent * finguli feparatim ,. Spondeo.,
$. r. Ex huiusmodi obligationibus ?, et ftipulantibus ? fo-
lidum fingulis debetur, et promittentes finguli in folidum te-
nentur. jn vtraque tamen obligatione vna res vertitur, et
vel alter debitum accipiendo, velalter foluendo, omnium peri-
mit obligationem, et omnesliberat, — $. 2, Ex duobus reis
promittendi, alius pure, alius in diem, vel fub condicione ob-

ligari poteft: nec impedimento erit dies aut condicio, quo mi- .

nus ab eo, qui pure obligatus eit, petatur.
: | TIT. XVIl v ;
DE STIPVLATIONE * SERVORVM.

SE Rvvs ex perfona domini ius ftipulandi habet. Sed ? he-
reditas in plerisque perfonae defuntti vicem fuftinet: ideo-
que quod feruus hereditarius ante aditam hereditatem ftipula-
tur: adquirit hereditati, ac per hoc etiam heredi pottea fa&to
adquiritur. — $. r. Siue autem domino, fiue fibi, fiue con-
feruo f&o, fiue imperfonaliter feruus ftipuletur : domino ad-
quirit. ldem iuris eft et in liberis, qui in poteftate patris
fünt, ex quibus caufis adquirere poffunt. — $. 2. Sed cum fa-
&um in ftipulatione continebitur, omnimodo perfona ftipu-
lantis continetur: veluti fi feruus füipuletur, vt fibi ire agere

42 Sic etiam fupra locutus eft priuc. de Vucap. me vevimm domimia i incerte
effeut, etfi Gaius in L. 1. D. «od. me incerta dominia effeut. Vid. Contius
K 1 o1:tf9. 23 Hal. quod. 24 kíal twuc. — 25 kHal addit quis.
46 Hal fuerit. i ii j :

. X Hal interroganti. — ? Hal. decem, idemque mox iterum. . 3 Hal,
Anferit et. 4 Hal.refpondeant. . —5 Quae multae effe poffunt cum et ex
ceteris contraQtibus, veluti emtione venditione , locatione condu&tione, depo-
fito et commodato, immo et teftamento duo rei promittendi fieri poffunt, L.
3. D. hi t. & COSTA 6 Ita Cuiac: pro flipulatiomibus recte legit ;; nam
'lheophil. Fabroti habet 5 40 rv émegurwvyTGV &xosq: et licet quaedam
aliae , etiam Viglius xoj 7y &xepwr0Ewy legant , Contius et. Charondas
Cuiacio adftipulantur. In verfu proximo idem Cuiac. ex Theophilo reftituit e-
Tim, pro tamen. O T'TO. Hal ffpulationibus : verum tamem elt in prima edi.
tione Cuiacii , quod reftituimus. r | IU

1 Marcilius contra Cuiacium contendit, ex quibusdam legi debere fipu-
lationibus. O Y 'Y O. 2, Hal. inferit et. . 3 Aliud itaque eft, fi iter, actum,
viam ftipuletur feruus, tunc enim non fa&um fed ius ftipulatur , et adquirit
domino obligationem. & COST A. 4 Hal. alicui. 5 Hal füpulatur.

1. Alio fenfa praetoriae quaedam ftipulationes iudiciales vocantur in. L. ?.
D. de praetor. flipul. quia a Praetore quidem ipío, fed iudicii futuri conftituen-
di cauía vel vt ait d. L. 1. propter iudicium interponuntur. A COS T A. 2, In

TIT. XV. XVL. XVH. XVIIIL XIX.

liceat: ipfe enim tantum prohiberi non debet, non etiam do-

minus eius ?, — $. 3. Seruus communis ftipulando, vnicui-

que dominorum pro portione dominii adquirit, nifi iuffu vnius
eorum, aüt nominatim cui ^ eorum ftipulatus eft: tunc enim
ei foli adquiritur. Quod feruus communis ftipuletur ?, fi al-
teri ex dominis adquiri nor poteft , folidum alteri adquiritur,
veluti fi res, quam dari ftipulatus eft, vnius domini fit. -

AMILS A VIIL |
DE DIVISIONE STIPVLATIONVM.

TIPVLATIONV M àliae fünt iudiciales$, aliae Praetoriae,
aliae conuentionales, aliae communes 'tam Praetoriae,
quam iudiciales. $. r. Iudiciales * funt dumtaxat ^, quae
a mero iudicis officio proficifeuntur, velati de dolo ? cautio,
vel de perfequendo feruo, qui in fuga eft, reftituendoue pre-
tio. $. 2. Praetoriae funt, quae a mero Praetoris * officio
proficifcuntur, veluti damni infe&ti, vellegatorum. Praeto-
rias autem ftipulationes fic exaudiri oportet, vt in his contine-
antur etiam Aedilitiae: nam et hae a iurisdiCtione ? veniunt.

.$. 3. Conuentionales fünt, quae ex conuentione vtriusque

partis concipiuntur: hoc eft neque iuffu iudicis, neque iuffu
Praetoris, fed ex conuentione contrahentium : quarum toti-
dem generafunt, quot, pene dixerim, rerum contrahenda-
rum. $. 4. Communes ? ftipulationes funt, veluti rem fal-
uam fore pupilli ^: nam et Praetor iubet rem faluam fore pu-
pillo caueri: et interdum iudex, fialiter expediri haec res non
poteft 5 , vel de rato ftipulatio ?. | !

5 TT LTA. d
pE INVTILIBVS STIPVLATIONIBVS,

MNrIsres, quae dominio noftro fubicitur, inftipulationem
? deducipoteft: fiue illa * mobilis, fiue foli fit, $. x. At
fi quis rem, quae in rerum natura non eft, aut effe non po-
teft, dari ftipulatus fuerit: veluti Stichum, qui mortuus fit,
quem viuere credebat: aut hippocentaurum, qui effe non pof-
fit: inutilis erit ftipulatio. $. 2. Idem iuris eft, fi rem fa-

cram, aut religiofam,. quam humani iuris effe credebat: vel ^

publicam, quae vfibus populi perpetuo expofita fit, vt forum,
vel theatrum, vel liberum hominem, quem feruum effe crede-
bat, vel cuius commercium non habuerit, vel rem fuam dari
quis ftipuletur. Nec in pendenti erit ftipulatio ob id, quod
publica res in priuatum deduci, et ex libero feruus fieri poteft,
et commercium adipifci ftipulator poteft, et res ? ftipulatoris

effe definere poteft: fed protinus inutilis eft *. TItem contra.
licet initio vtiliter res in ftipulatum deducta fit: fi ? poftea in

earum

L. g. D. de V. O. ex qua totus hic titulus defumtus, et a compoütoribus ad-

iedis quibusdam exemplis locupletatus eft, legitur 42ae duntaxat. OTTO. | 3
Quando nempe iudex non tantum iubet reftitui rem , fed etiam ftipulatione in-
terpofita caueri, dolum malum abeffe, abfuturumque effe, L. 10. L. 45. D.
de R. V. L. 9. $. $. et 7. D. quod metus caufa L. 21. $. 1. D. de Zedil. edi-
Go. ^ COSTA. 4 Hal isdicisb. ——5 In libris Accurfianis eft a zurisdidhio-
ne Praetoris: fed quia vox Praetoris non reperitur in. L. j. D. de V. O. nec
apud Theophilum, nec in quibusdam MSS. diligentiffimi quique interpretes ,

| Baro, Duarenus, Charondas, Ruffardus et Donellus ad d. L. $. item Hotma-

nus, et Vinnius ad b,]l. coníentiunt, eam expung'endam effe: nec tamen ab-

firde ita legitur, vt putabat Hotmanus. V. Commentarium. o TT O. Hal. addit.

Praetoris. Vetus gloffema hoc eft, vti do&e demonítrat Ianus a Cofta ,. quem
contuliffe non poenitebit. — 6 Alio fenfu dicuntur nonnullae ex praetoriis
communes , L. i. D. de Praetor. flipulat., de quo vid. a Cofta. Ab Hal.
abeft fizpulationes. 7 Hal pupilo. — $8 Hal resexped.mon poteft. 9 In

quibusdam JHpulatio exigitur; in aliis vero Cuiacii et Charondae deeít poftre-

mum exemplum, fcut in L. . D. de verbor. obligat. Sed 'Theophilus habet.
Contius coniicit bic legendum vel duplae ffipulatio , ob L. 1. D. de Praetor.
füpilat. o'rTo. o :

1 Apud Hal. deeft illa, et fit habet poft mobilis. — 2, Hal. inferit rem.
3 Haladditfua. — 4 Ex regula Catoniana, quae vult, ea, quaeinitio non value-
runt, ex poít fa&to non conualeícere. Quam et in ftipulationibus locum habere
docuit Cuiac. ad. L. 2. et 16. D. de verb. obl. a COSTA. — . 5 Hal. addit ta-
l men.

E dar s aE x ii p —— —— — db r

PUbe Ed . K OX . x - d ÉM diRn AL

-- $— — um 9^ — —— d- - £4€D —— — M

- — WE 3 Sdba o

e5 s -

M
p
lit,
pof-
f
d^
utn,
ede-
dari
quod
xell,
atoris
'ontra
te? j
4
j at
$
j m
. D.
T
lii
| n«
retes ,
otma-
e d
addit
qu
etorti?
) fa.
, lt
otre
habet
rittif

u
yalue-
jbere
t tr
quéth

INSTITVTIONVM

earum qua caufa *, de quibus fupra di&tum eft, finefatto pro-
mifforis deuenerit: extinguitur ftipulatio. At nec ftatim ab
initio talis ftipulatio valebit, Lucium Titium , cum . feruus e-
rit, dare fpondes? et fimilia: quia quae * natura fui dominio
noftro exempta funt, in obligationem deduci nullo modo pof-
funt. $. 3. Si quis alium daturum facturumue quid fpopon-
derit *, non obligabitur: veluti fi fpondeat, Titium quinque
aureos daturum, — Quod fi effetturum fe, vt Titius daret, fpo-
ponderit, obligatur. . $. 4. Si quis alii, quam cuius iuri
fubiectus fit, ftipuletur, nihil agit. Plane folutio ? etiam in
extraneam *? perfonam conferri poteft: veluti fi quis ita ftipu-
letur, Mihi aut Seio dare fpondes? vt obligatio quidem ftipu-
latori adquiratur, folui tamen Seio, etiam inuito eo, recte
poffit, vt liberatio ipfo iure.contingat: fed ille aduerfus Seium
habeat mandati aCctionem.' — Quod fi quis fibi etalii, cuius iuri
fubiectus non fit, dari decem aureos ftipulatus eft: valebit
quidem ftipulatio, fed vtrum totum debeatur **, quod in fti-
pulationem dedu&tum eft, an vero pars dimidia, dubitatum eft.
Sed placet non plus quam dimidiam partem ei adquiri. — Ei qui
iuri tuo fübieCtus eft, fi ftipulatus fis, tibi adquiris: quia vox
tua tamquam filii fit, ficuti filii vox tamquam tua intellegitur
in iis rebus, quae tibi adquiri poffunt. $. 5. Praeterea in-
utilis eft ftipulatio, fi quis ad ea, quae interrogatus fuerit,
non refpondeat: veluti *^ fi *? decem aureos a te dari ftipule-
tur, tu quinque promittas, vel contra: aut fi ille pure ftipule-

tur, tu fub condicione promittas, vel contra: fi modo fcilicet
id exprimas, id eft, fi cui fub condicione vel in diem flipulan-

ti, tu refpondeas, Praefenti die fpondeo. Nam fi hoc folum
tefpondeas, Promitto: breuitervideris in eamdem diem vel con-
dicionem fpopondiffe, Neque enim neceffe eft in refpondendo
eàdem omnia repeti, quae ftipulator expreflerit. —— $. 6. Item
inutilis eft füpulatio, fi vel ** ab eo ftipuleris, qui.tuo iuri
fubiectus eft, vel f is a te ftipuletur.
folum domino fuo obligari non poteft, fed ne alii quidem vlli:
filii vero familias *? aliis obligari poffunt.
neque ftipulari, neque promittere poffe, palam eft. Quod et
in furdo receptum eft: quia etis, qui ftipulatur, verba pro-
mittentis: et is, qui promittit, verba ftipulantis aud.irevdebet:
vnde apparet non de eo nos loqui, qui tardius exaudit: fed de
eo, qui omnino nonaudit ^?. — $. 8. Furiofus nullum nego-
tium gerere poteft: quianonintellegit, quae ^* agit. . $.9.
Pupillus omne negotium reCte gerit, vt tamen ? ficubi tuto-
ris auctoritas neceffaria fit, adhibeaturtutor: velutifi ipfe ob-
ligetur: nam alium fibi obligare etiam fine tutoris auctoritate
poteft. —^$. 1o. Sed quod diximus de pupillis, vtique de iis
verum eft, qui iam aliquem intellectum habent:. nam infans,
et qui infanti *? proximus eft, non multum a furiofo diftant:

'quia huius ?? aetatis pupilli nullum habent intellectum. — Sed

in proximis infanti ^^, propter vtilitatem eorum, benignior
juris interpretatio fa&ta eft: vt idem iuris habeant, quod pu-

muen. 6 Vulgata im aligmam eorum caufam;: quidam Charondae im earum
quam caufam. o Y Y 0. Hal. fi tamen pofleain aliquam eorum caufam. 7 Hal. 4zae
ennn omiilo quia. 8 Hal proimiferit. t ?
conferri nequit, fa&um poteft ; foluendi autem licentia facti cft, atque ita dare,
in perfona ftipulatoris eff. dominium transferre, in perfona adie&i fimpliciter
tradere; res enim adieQo non adquiritur, fed quod accepit ,- cogitur actione
maudati ftipulatori reddere, L. : 3:. $. v]t. D. de cerb. oblig, 4 CO ST A. IO
Extranei oiunes Charondae. 0 T T O. II Hal addit ffipulatorz. 12 De
pugna .Legis 1. $. 4. D. de verb. obl. cum noftro $. vide ngn. a Coftg et Mar-
ciium; quorum optima fententia, in hoc $. Imperatorem fecutum eiie Gaium ,
cuius tamen fententia poftea emollitd , et ftipulatio illa benigna interpretatione
Prudentum fuftentata eft, quod obtinuittempore Vlpiani in d. L. 1. $. 4. D. de
verb. obligat. 13 Hal inferit guis. I4 Velnon eft apud Theophil. necin
MSS.o'Tr TO. 15 Hal. familiarum. -.— AG Exauditin L. 1. $. 14. D. deobligat.
et a&iou. etin omnibus Char. o T T o. 17 Hal uod. 18 ita rectius, quam
vulgo ;ta temen, vt vbi. O T TO. Sic apud Hal. 19 Thcuphilus et Accurfi-
us infautiae : ali zmfantibui: ali im proximis infamti. o'T YO. kial infumtiae.
PX Hal buiuimodi. 21 ilal inufauiiae. 22, A,Xäi attizero; quidam teti-

Sed feruus quidem non .

9 Obligatio in alienam perfonam |

j

Ípondere debemus.

LIB,HL :TIE.XIX. $5
bertati proximi. Sed qui in poteftate parentis eft impubes,
necauctore quidem patre obligatur. $. 11. Si impoffibilis
condicio obligationibus adiciatur: nihil valet ftipulatio. .Im-
poffibilis autem condicio habetur, cui natura impedimento eft,
quo minus exiftat: veluti fi quis ita dixerit, Si dicito caelum
attingero ?^?, dare fpondes ?5? At fi ita ftipuletur, Si digito
caelum non attingero, dare fpondes? pure facta obligatio in-
tellegitur: ideoque ftatim petere poteft. $. 12. Item verbo-
rum obligatio inter abfentes concepta, inutilis eft. Sed cum
hoc materiam litium contentiofis hominibus praeftabat , forte
poft tempus tales allegationes opponentibus, et non praefentes
efle ^*, vel fe, vel aduerfarios fuos ^? contendentibus: ideo
noftra Conftitutio, propter celeritatem dirimendarum litium
introducta eft, quam ad Caefarienfes Aduocatos fcripfimus ?5z

| per quam difpofuimus, tales fcripturas, quae praefto effe pat-

tes indicant, omnimodo eíle credendas: nifi ipfe, qui talibus
vtitur improbis allegationibus, manifeftiffimis probationibus ,
vel per fcripturam, vel per tefzes idoneos adprobauerit, in ipfo
toto die ^*, quo conficiebatur inftrumentum , fefe vel aduer(a-
rium fuum in aliis locis effe ?5. $. z3. Pofít mortem fuam
dari fibi nemo ftipulari poterat: non magis, quam polt eius
mortem, a quo ftipulabatur. .Ac necis, qui in alicuius pote-
ftate eft, poft mortem eius ftipulari poterat: quia patris vel
domini voce loqui videtur. Sed et fi quis ita ftipuletur, Pri-
die quam moriar, vel, Pridie quam morieris, dari ?^?? inuti-
lis erat ftipulatio. Sed cum (vt ita ?? di&tum eft) ex confenfu
contrahentium ftipulationes valent ?*: placuit nobis etiam in
hunc iuris articulum neceffariam inducere emendationem: vt
fiue poft mortem, fiue pridie, quam morietur ?^ ftipulator,
fiue promiífor, ftipulatio concepta eft ??, valeat ítipulatio.
$. 14. Item fi quis ita ftipulatus erat, Si nauis ex Afia ?* ve-
nerit, hodié dare fpondes? inutilis erit 55 ftipulatio, quia
praepoftere concepta eft. Sed cum Leo inclytae recordationis,

. in dotibus eamdem ftipulationem , quae praepoftera nuncupa-
$. 7. Mutum |

tur, non effe reiciendam exiftimauit ?5: nobis placuit ec huic
perfeCctum robur accommodare, vt non folum in dotibus, fed
etiam in omnibus valeat huiusmodi conceptio ftipulationis.
$. 15. Ita autem concepta ftipulatio, veluti fi Titius dicat,
Cum moriar, dare fpondes? vel, Cum morieris: vt ?* apud
veteres vtilis erat, et nunc valet, $. 16. Item poft mortem
alterius recte ftipulamur. $. 17. Si fcriptum in inftrumen-
to fuerit, promififfe aliquem: perinde habetur atque fi iater-
rogatione praecedente refponfum fit. $. 18. Quotiens plures
res vna ftipulatione comprehenduntur, fi quidem promiífor

fimpliciter refpondeat, Dare fpondeo: propter omnes tenetur.

5i vero vnam ex his, vel quasdam daturüm fe refponderit *5:
obligatio in iis, pro quibus fpoponderit, contrahitur. Ex
pluribus enim ftipulationibus vna, vel quaedam videntur efle
perfeCtae: fingulas enim res ftipulari , et ?? ad fingulas re-
$. 19. Alteri ftipulari ( vt fupra dictum
! eft )
gero. OT TO. Hal. attigero vulgari fcribendi ratione. 23 Acute Marcilius -
ftultam et nugatoriam appellat hanc ftipulationem. Ex eius fententia voluit, aut
debuit Tribunianus ita dicere: Centum wübi dare fpondes ? Si digito caelum ad-
tigeris dabo : quae feftiuáe funt negationes. 24 Hal fwife. « 2$ Non-
nulli aduerfarzs fuis. o Y Y 0. 26 Ad interrogata Aduocatorum fcripra, fed
miffa ad Ioannem Praefe&tum Praetorio Orientis et Illyrici, vt conftat ex L. :4.
C. de contrab. et committeuda [lipulatione. Simile exemplum eft in$. 2. verf. Et
ex contravio J. Quib. alien. lic.veluon. A CO S'T A. 2/7 Hal. toto eo die. 28
Íta etiamr omnes Charondae, non fwifle. o'Y TO. Sic Hal, 29 Hal. dare
fpondes. 30 Hal zam. 31 Hal. valeant. 32 Hal moriitur. 33
Hal. fit. 34 Contius, cura Theophilo, quem non laudat, ex Afia eras ve-
merit; vt praepoftera fpulatio magis appareret. Quamuis vero libri MSS. et
Accurfius, vt ex gloíla éius conftat, particulam cros iguorent, tamcn, praeftat
eam fübintelligere vel inferere, q«am cuim aliis, interpun&ione poft voculam
bodie reie£ta, huic difficultati fubuenire, quod etiam Fabroto ad Yheophilum
difplicuit. o T T O. 35 Hal. erat. 36 Hal exiflimanerit. 37 Hal, et.
38 Hal fpoponuderit. 39 Hotman. uo» ad [ing. quia fufücit dixiffe, pro-
aitto.

&

x F d P^

$6 INSTITVTIONVM LIB. III. TIT. XIX. XX. XXI.

eft) nemo poteft ^?. Inuentae fünt enim huiusmodi ^* obliga-

tionesad hoc, vt vnusquisque fibi adquirat, quod fua intereft: -

ceterum vt ^? alii detur: nihil intereft ftipulatoris. Plane fi
quis velit hoc facere, poenam ftipulari conueniet: vt nifi ita
factum fit, vt comprehenfum eft, committatur poenae ftipula-
tio etiam ei, cuius nihil intereft. Poenam enim cum ftipula-
tur quis, non illud infpicitur , quid interfit eius , fefi quae fit
quantitas in condicione 4? ftipulationis. Ergo fi quis ftipule-
tur Titio dari ^^? nihil agit: fed fi addiderit ^? poenam, Nifi
dederis, totaureosdare fpondes? tunccommittiturftipulatio^?.
20. Sed et ^* fi quis ftipuletur alii, cum eius intereffet,
placuit ftipulationem valere. Nam fi is, qui pupilli tutelam
adminiftrare coeperat, ceffit adminiftratione Ms contutori fuo,
et ftipulatus eft *? rem pupilli faluam fore: quoniam intereft
ftipulatoris fieri, quod ftipulatus eft, cum obligatus futurus
effer 59 pupillo, fi male ?* gefferit, tenet obligatio. Ergo et
fi quis procuratori fuo dari ftipulatus fit, ftipulatio vires habe-
bit. Et fi creditori dari ?? ftipulatus fit: quod fua intereft,
ne forte vel poena committatur, vel praedia diftrahantur ,
quae pignori data erant, valet ftipulatio. $. 21. Verfa vice,
qui alium facturum promifit, videtur in ea effe caufa , vt non
teneatur, nifi poenam effe 53 promiferit. —— $. 22. Item ne-
mo rem füuam futuram , in eum cafum, quo fua fit ?*^, vtili-
ter ftipulatur. .
promiflor: perinde nulla contrahitur obligatio, ac fi ad inter-
rogatum refponfum non effet: veluti fi hominem Stichum a te
quis ftipulatus fuerit, tu de Pamphilo fenferis, quem Sti-
chum vocari credideris. $. 24. Quod turpi ex caufa promif-

fum eft: veluti fi quis homicidium vel facrilegium fe facturum.

promittat, non valet. $..25. Cum quis fub aliqua condicio-
ne ftipulatus fuerit ,. licet ante condicionem decefferit: poftea
exiftente condicione heres eius agere poteft. Idem eftet ex
promifloris parte. $. 26. Qui hocanno, aut hoc menfe dari
ftipulatus eft, nifi omnibus partibus anni vel menfis praeteritis,
non recte petet. $. 27. Si fundum dari ftipuleris vel homi-
nem, non poteris continuo agere , nifi tantum fpatium ??
praeterierit, quo traditio fieri poffit. |
| TIT ÀX |
DE FIDEIVSSORIBVS.
PRo'eo, qui promittit, folent alii obligari, qui fideiuffores
appellantur *: quos homines accipere folent,. dum curant,
vt diligentius fibi cautum fit. $. r. In omnibus autem obli-
gationibus adfumi poffunt, id elt, fiue re, fiue verbis, fiue li-
teris, fiue confeníu contractae fuerint, At ne * illud quidem
intereft, vtrum ciuilis, an naturalis fit obligatio, cui adicia-
tur ? fideiuffor: adeo quidem vt pro feruo quoque obligetur,
fiue extraneus fit, qui fideiufforem a feruo accipiat, fiue ipfe

mitto. O TT O. 40 Regulam de abfente intelligit Cuiacius, et ex diuerfo
admittit, alteri praefenti non inutiliter nos ftipulari, quod et confirmare niti-

tur in Paratitl. Cod. de imutilibus flipulationibus. Sed tutius effe generaliter

hanc regulam recipi, tam de praefenti, quam de abíente, oftendit 4 CoS'T A.
41 Hal inferit fHipulationes vel. 42 Hal. fi. 43 OQnaeque conditio eft in
L. 38. $. 17. D. de V. Q. «nde Hotman. . hic legit q2antitas conditioque, fed
inuito 'Theophilo. oT T 0. 44. Hal. fi quis ita fipuletur, Titiodavi? — . 45
Hal. adiecerit. 46 Hotman. ait, aut abuítue committitur poni pro contrabi-
tur, aut addendum effe, |fi nou dederit. . o Y t o. 47 Voculam et quidam
veteres ignorant et Theoph. o T TO. 48 Omnes Charondae cefferit admiui-
firationem , €t Ício promifcuein Pande&is hoc verbum regere accufatiuum et a-
blatiuum: fed frequentior et venuftior eft pofterior loquendi ratio; idem enim
efít, ac fi diceret, abícedere ab adminiftratione in grátiam contutoris, per elli-
píin praepofitionis. Vid. San&ii Mineru, lb. rI. c. 3. voce cedo ibique Perizon.
in notis z, 22. Mox pro gefferit, alii cefferit. o'f'r 0. Hal. cefferit admanifiva-
tione. 49 Hal /[Hpuletur. 50 Hal. fit. 51 Hal inferit res, — 52
Hal. fuo quis inferit et omittit dari, 553 Hal. ipfe. $4 Paul. in L...$75.
D. de V. O. dixit qza fua fit. o T TO. 55 Spatii omnes Charondae. o T To.
*

I Item adpromiffores L. j. $. 2. D. de verb. obl, et L. 64. $. 4. D. folut.
matrin. ^ COSTA, cii adde Marcilium. 2 Hal. nec. 3 Hal. adicitur.

$. 23. Si de alia re ftipulator fenferit, de alia |

.6 Hal. aut.

dominus in id, quod fibi naturaliter debetur. — $. 2. Fideiuf-
for non tantum ipfe obligatur, fed etiam heredem obligatum
relinquit. $. 3. Fideiuffor et praecedere obligationem , et
fequi poteft, — $. 4. Si pluresfint fideiuffores: quotquot e-

runt numero, finguli in folidum tenentur. Itaqueliberum eft.

creditori, a quo velit folidum petere. Sed ex epiftola Diui
Hadriani compellitur creditor a fingulis, qui modo foluendo

funt litis conteftatae tempore, partes petere. ldeoque i quis

ex fideiufforibus eo tempore foluendo non fit, hoc ceteros o-
nerat. Sedfiab vno fideiuffore creditor totüm confecutus fu-
erit, huius folius detrimentum erit, fi is, pro quo fideiuffit,
foluendo non fit: et fibi imputare debet, cum potuerit adiuua-
ri ex epiftola Diui Hadriani *, et defiderare, vt pro parte in
fe detur actio. $. 5. Fideiuffores ita obligari non poffunt,
vt plus debeant, quamdebetis, proquoobligantur. g:ïam eo-
rum obligatio acceífio eft principalis obligationis: nec plus in

acceffione poteft effe, quam in principali re. .. At ex diuerío,
vt minus debeant, obligari poffunt. Itaäue fi reus decem au-

reos promiferit , fideiuffor in quinque reCte obligatur , contra

vere obligari non poteft. Ttem fi ille pure promiferit, fideiuf-
for fub condicione promittere poteft, contra vero non poteft.

Non folum enim ? 1in quantitate, fed etiam in tempore minus
et $ plus intellegitur. Plus eft enim ftatim aliquid dare, mi-
nus * poft tempus dare. $. 6. Si quid autem fideiuffor pro
reo foluerit, eius recuperandi caufa habet cum eo mandati iu-
dicium. $. 7. Graece fideiuffor ita accipitur, 7 éwz Tíse
xsÀsUm , AÀéym, JéAw, fiue /JovAouoj, Sed et fi Qu dixerit,
pro eo erit, ac fi dixerit A£yw ?. $. 8. In ftipulationibus fi-
deiufforum fciendum eft generaliter hoc accipi: vt quodcum-
que fcriptum fit quafi actum, videatur etiam aCtum. — Ideoque
conftat, fi quis fcripferit fe fideiuffiffe, videri omnia folemni-
ter aCta, . | |
TIT. XXL |
DE LITERARVM OBLIGATIONE *.,

O LIM.fcriptura fiebat obligatio ?, quae nominibus fieri di-
cebatur, quae nomina hodie non funt in vfu. Plane fi
quis debere fe fcripferit, quod ei ? numeratum non eft: de pe-
cunia minime numerata, poft multum temporis exceptionem
opponere non poteft: hoc enim faepiífime conftitutum eft.
Sicfit, vt * hodie, dum quaeri ? non poteft, fcriptura oblige-

tur: et ex ea nafcitur condictio, ceffante fcilicet verborum ob-

ligatione, — Multum autem tempus in hac exceptione antea
quidem ex Principalibus Conftitutionibus ^ vsque ad quinquen-

nium procedebàt: fed ne creditores diutius poffint fuis pecuni- -

is forfitan defrudari , per Confhitutionem noftram tempus co-

artatum eft, vt vltra biennii metas huiusmodi exceptio mini-

me extendatur.

WIDDE. AX LL

4 Id eft Antonini Pii, qui et ipfe Hadrianus vocatur. In Peuli Seutent. lib. 1.
tit. 20. legendum erat: ex epiflola Diui Pii, non vt vulgo: ex Edidho Praeto-
vis: Ícriptum enim erat. E. D. P. MVRETVS. 5 Vulgata habet aatem, pro
qua ftat Hotmanus, fed Th ophilus EÓà *yxp póvov. o TTO. MHal. autem.
7 Hal. inferit eff. 8 Hal Graece etigm fideiuffor ita accipi-
tur, Tj E£juj TÍsei XeAeUm &ym. Sed et fi dixerit Ü£Ao, | fiue fBsAojoy ,
fed et Qul pro eo erit, ac fi dixerit A&yw. Graeca idem itaexplicat: 2 $-
Uu ise xeAseUm Pyc , mea fide iubeo ego: 0&AÀw, volo: ,Bä/ïoyoq Cgn-
fulto volo: $77,u2, adfimo: AÉyw , dico. |
I Hal. obligationibus. —— 2, Quando pecunia numerabatur de arca et do-
mo, vt eft in L. 40. D. de veb. cred. , erat neceffaria Ripulatio: quando autem
de menía argentarii, obligatio fine vlla verborum folemnitate contrahebatur,
quia vires accipiebat obligatio ex fcriptura menfae, L. 27. $. :. D. de furtis.
Sed tantum chirographo cauebat debitor, fe a, puta Maeuio, creditore pecu-
niae, certam quantitatem accepiffe de menfa argentarii, quo chirographo amif-
fo, per fcripturam meníae probari poterat, numeratam fuiffe pecuniam. V. Cu-
iac. lib. xXX1t.. Obf. c. 4. et ad L. 9. et 27. D. de patlis. ^ COS T A. 3 Hal.
fibi. 4 Hal inferit et..— — 5 Hal querz. 6 L. vn. C. Tbeod. Si certum
pet. cbirogr. et L. wu. C. Hermogen. de canta non. myinerata pecnn. MVRETVS.

l

da
ttà
pu
at
f
vd
hus
a
bu:

infra
4H
tond.
dàe (
if c
funes
lres
0 n

F J

Ti5
rerit
sf
tf«
que
I

fi (i«
jne 1
epe
onem
» elt
bige-
mo»
antel
p
gl
ys t
i

j
A b
Pt
y, p
quith
T
La
j

Ti
0 quem
yebitif
j fgïff)':
, FCCU'

INSTITVIIONVM LIB.IIL TIT. XXIL XXIIL — UW

TIT.OXXiB |
» . DE CONSENSV OBLIGATIONE *.
C ONSENS v fiunt obligationes in emptionibus, venditioni-
bus, locatiohibus, conductionibus , focietatibus , man-

datis. Ideo autem iftis modis confenfu dicitur obligatio con-
trahi: quia neque fcriptura ^, neque praefentia omnimodo o-

pus eft, at nec dari quidquam neceffe eft, vt fubftantiam capi- -
atobligatio: fed fufficit eos, qui negotia ? gerunt, confenti-

re. Vnde inter abfentes quoqüe talia negotia contrahuntur,
veluti per epiftolam, vel per nuncium. Item in his contracti-
bus alter alteri obligatur in id, quod alterum alteri ex bono et

aequo praeftare oportet: cum alioqui in verborum obligationi-

bus ahus ftipuletur, alius promittat ^. . :
: TIT. XXIII. RU
DE EMPTIONE ET VENDITIONE,

EMP TIO et venditio contrabitur fimulatque de pretio con-
À 4 uenerit: quamuis nondum pretium numeratum fit, ac ne
arra quidem data fuerit. Nam quod arrae nomine datur, argu-
mentum eft emptionis et venditionis contratCtae. Sed hàáec *
quidem de emptionibus et ? venditionibus, quae fine fcriptura

venditionibus innouatum efít.

nem conftituimus, nifi et inftrumenta emptionis fuerint con-
fcripta, vel manu propria contrahentium, velab alio quidem
fcripta, a contrahentibus autem fubfcripta: et (i per tabellio-

nes * fiunt, nifi et completiones acceperint, et fuerint parti--

bus abfoluta. Donec enim aliquid deelft ex his, et poeniten-
tiae locus eft, et poteft emptor vel venditor fine poena rece-
dere ab emptione ?. ]ta tamen impune eis recedere concedi-
mus , nifi iam arrarum nomine aliquid fuerit datum : hoc ete-
nim fuübfecuto, fiue in fcriptis, fiue fine fcriptis, venditio ce-
lebrata eft: is qui recufat adimplere contractum , fi quidem
eft emptor, perdit * quod dedit: fi vero venditor, duplum re-
fütuere compellitur, licet fuper arris nihil expreffum eft.
Pretium autem conftitui oportet: nam nulla emptio fine pretio
eífe poteft. $. r. Sed et certum pretium effe debet: alio-

. quin fi inter aliquos ita conuenerit, vt quanti Titius rem aefti-

mauerit, tanti fit empta: inter veteres fatis abundeque hoc
dubitabatur, Ífiue conítat venditio, fiue non ". . Sed noftra
decifio ita hoc conftituit, vt quotiens fic compofita fit vendi-
tio, Quanti ille * aeftimauerit, fub hac condicione ftaret con-
traCtus: vt fi quidem ipfe ?, qui nominatus eft, pretium defi-
nierit, *? omnimodo fecundum eius aeftimationem et pretium
petfoluatur, et res tradatur, et venditio ad effeCtum perduca-
tur: emptore quidem ex empto actione, venditore ex vendito

agente **, Sin autem ille, qui nominatus eft, vel noluerit,

vel non potuerit pretium definire: tunc pro nihilo effevenditio-
nem, quafi nullo pretio ftatuto. Quod ius, cum in venditio-

Y Vulgata de obligationibus ex. confenfu. Quidam de comfenfu obligationi-
bus. o T T o. Apud Hal. hic titulus infcribitur de oblisationibus ex confenfu. 2,
Alii:; meque verborum , meque [cripturae vlla proprietas defideratur, meque: fed

Nerba hic fub praefentia continentur, quam Gaius in L. 2. $. :. D. de obl. et

a. omifit, o T T o.
AÀxypux. oTTO,

! sE HMab i ber. Z Voces emptionibus et ignorant libri Charondae, ficut
infra ab emptione re&e edidit Cuiac. o T T 0. 3 Hal. inferit emptionibus et.
4 Hal. tabellionem. 5 Hal addit et venditione. 6 Perdat omnes Cha-
rondac. O T T O. 7 Vulgo couflaretne venditio, an 10n : fed omnes Charon-
dae Cuiacio adftipulantur. o T T o. Hal. couflaretne veuditio, an uon. 8 Iile
Zpfe omnes Char. o T T o. 9 Hal. ille. 10 Hal inferit tac. 11 O-
mnés Charondae, cum Theophilo: venditore autem ex vendito. Atqne ita ve-

3 In libro Charondae Dionyf. zegotium , id eft cuyxA-
4 Pofteriora abfunt in d. L. z. o r To.

teres pro a&ione empti venditi. Cicero ljb. 1. de sat. deor. c. 50. Reliqua, quae-

ex empto, aut vendito, conduito, aut locata, contra fidem fiuut. Varro lib. u. de

nibus nobis placuit, non eft abfurdum et in locationibus et *^
conductionibus trahere. . $. 2. Item pretium in numerata
pecunia confiftere debet. Nam in ceteris rebus an pretium ef- -
fe poffit ^?, veluti an homo, an fundus, aut toga alterius rei
pretium effe poffit, valde quaerebatur. ^ Sabinus et Caffius
etiam in alia re putant ** poffe pretium confiftere, Vnde illud
eft, quod vulgo dicebatur: permutatione rerum emptionem et
venditionem contrahi, eamque fpeciem emptionis et venditio-
nis vetuftiffimam effe: argumentoque vtebantur Graeco Poeta
Homero, qui aliquam partem exercitus Achiuorum vinum fibi
comparafle ait, permutatis quibusdam rebus, his verbis:
"Evv & olviQoyro uxoxuouóevrsc " Avsioi ,
"A: này scxAugD , GR.or d odidwyt oidxjpu ,
" ARkor d& Qivol'e, &or Ó xUrolo: [Bósaciy ,
" AR.oi 0 xydpxródeei 19. N
Diuerfae fcholae auCtores contra fentiebant, aliudque effe exi-
ftimabant permutationem rerum, aliud emptionem et venditi-
onem.. Alioquin non poffe rem expediri permutatis rebus,
quae videatur res vaenifle *7, et quae pretii nomine data effe:
nam vtramque videri et vaeniffe, et pretii nomine datam effe,
rationem non pati, Sed Proculifententiadicentis, permutatio-

tionibt tionit |uae 3ine rà | nem propriam effe fpeciem contractus a venditione feparatam,
confiftunt, obtinere oportet: nam nihil a nobisin huiusmodi 5 -

In iis autem, quae fcriptura -
conficiuntur, non aliter perfectam effe venditionem et emptio- -

merito praeualuit: cum et ipfa ** aliis Homericis verfibus ad-
iuuatur ^?, et validioribus rationibus argumentatur: quod et .
anteriores Diui Principes admiferunt, etin nottris Digeftis la-
tius fignificatur. — .$.:3. Cum autem emptio et venditio con-
traCta fit, quod effici diximus, fimulatque de pretio conuene-
rit, cum fine fcriptura res agitur: periculum rei venditae fta-
tim ad emptorem ?? pertinet, tametíi adhuc ea res emptori
tradita non fit, Itaque fi homo mortuus fit, vel aliqua parte
corporis laefus fuerit, aut aedes totae, vel aliqua ex parte in-
cendio confümptae fuerint, aut fundus vi fluminis totus, vel
aliqua ex parte ablatus fit, fiue etiam inundatione aquae, aut
arboribus turbine deiectis longe minor, aut deterior efle coe-
perit: emptoris damnum eft, cui neceffe eft, licet rem non
fuerit naCtus, pretium foluere. Quidquid enim fine dolo et
culpa venditoris accidit, in eo venditor fecurus eft. Sed et fi
poft emptionem fundo aliquid per alluuionem acceffit ^*, ad
emptoris commodum pertinet. Nam et commodum eius eífe
debet, cuius periculum eft. Quod fi fugerit homo, qui vae-
niit ^? , aut fübreptus fuerit, ita vt neque dolus neque culpa -
venditoris interueniat ?? , animaduertendum erit, an cuftodi-
am eius vsque ad traditionem venditor fufceperit. Sane enim
fi fufcepit ?^*, ad ipfius periculum is cafus pertinet: fi non
fufcepit, fecurus eft. Item etin ceteris animalibus ceteris-
que rebus intellegimus : vtique tamen vindicationem rei et -
condictionem exhibere debebit emptori: quia fane qui nondum
rem emptori tradidit, adlhuc ipfe dominus eft, Idem etiam eft
de furti et de damni iniuriae actione. $. 4. Emptio tam fub
condicione, quam pure contrahi poteft. Sub condicione, ve-
luti, Si Stichus intra certum diem tibi placuerit, erit tibi em-
: ptus
R. R. t 2. Émtor poteft ex empto vendito illum dammare, fi wou tradit, id cft

condemnationem obtinere. V. L. 19. D. de ber. vel ac. vend. L. 25;. D. de

a&. empt. o T TO. 12 Hal. inferit z. 13 Hal. poffet , valde quaerebatur,
moxque iterum poffet, et omittit valde .quaeæ:ebamr. 14 Hal. inferit. Et.
15 Hal. patabant. 16 Veríns Homeri , qui funt 1] H. 472. f24. , ita vere
tit in Graecorum interpretatione Haloander;
Hinc fibi certatim gentis de more comati . .
Vina parant Graii, aere dato, fulgenteque ferro,
Tergoribusque, bubus fed et ipfis, mancipiisque.
17 Hal bis veniffe, vulgari fcribendi ratione, 18 Jpfía omnes Charondae,
vt referatur ad-fententiarh. o T T 0. Hal. ;pfe, quod et in Ottonis editione legi-
tur. 19 Hal. adissabatur, etargumentabatur. 20 'Merito, cum emptori

| imputetur, quod pretio dato rem non acceperit: nec aequum fuit, venditorem,

qui fe rei tradendae neceífitate obítrinxit, hoc periculum fübire, cum per eum
non ftet, quo minus rem alienatam emptor accipiat, A COST A. 21 Hal,
accefferit. 22 kl venit. 23 Hah nteraenerit, 24 Hl fufte-
H perit,

" INSTITVTIONVM. LIB. IIL. TIT. XXIIL XXIV, XXV.

ptus aureis tot. $. 5. Loca facra vel religiofa, item publi-
€a, veluti forum, bafilicam, fruftra quis fciens emit, quae
tamen fi pro profanis, vel priuatis deceptus a venditore ?? e-
merit, habebit aCtionem ex empto, quod non habere ei liceat,
vt confequatur, quod fua intereft^? deceptum non effe, Idem
iuris eft, fi hominem liberum pro feruo emerit.

a TIT, XXiV. L
.DE LOCATIONE ET CONDVCTIONE.

l DCAT1O et conduétio proxima eft emptioni et venditioni,

iisdemque iuris regulis confiftit ^. Nam vt emptio et ven-
ditio ita contrahitur, íi de pretio conuenerit: fic et locatio et
conductio ita contrahi intellegitur, fi merces conftituta fit, et
competit locatori quidem locati actio, conduéctori vero condu-
. €u. $. r. Et quae fupra diximus, fi alieno arbitrio 'E?eü-
um promiffüm fuerit, eadem et de locatione et conductione

di&ta effe intellegamus ? , fi alieno arbitrio merces permifla fu- |

erit ?. Qua de caufa fi fulloni polienda curandaue *, aut far-
cinatori farcienda veftimenta quis dederit, nulla ftatim merce-
de conftituta, fed poftea tantum daturus, quantum inter eos
connenerit: non proprie locatio et conductio contrahi intelle-
gitur, (ed co nomine actio praefcriptis verbis datur. $. 2. Prae-
terea ficut vulgo quaerebatur, an permutatis rebus emptio
et venditio contrahitur ?, ita quaeri folebat de locatione et
conductione, fi forte rem aliquam tibi vtendara fiue fruendam
quis ? dederit, et inuicem a te aliam rem ^ vtendam fiue fru-
-endam acceperit. Et placuit non efle locationem et conducti-
onem, fed proprium genus eífe *.contraCtus: veluti fi cum v-
num bouem quis haberet, et vicinus eius vnum, placuerit in-

ter eos, vt per denos dies inuicem boues cominodarent, vt o-

pus facerent, et apud alterum bos periit ?: neque locati neque
conducti, neque commodati competit actio: quia non fuit gra-

tuitum commodatum, verum praefcriptis verbis agendum eft. .

$. 3. Adeo autem aliquam familiaritatem inter fe habere viden-
tur emptio et vendito, item locatio et conductio: vt in qui-
busdam caufis *? quaeri foleat, vtrum etuptio et venditio con-
trahatur, an locatio et conductio.: . Vt ecce de praediis, quae
perpetuo quibusdam fruenda traduntur, id eft, vt quamdiu

. penfio, fiue reditus pro his domino praeftetur, neque ipfi con- .

ductori, neque heredi eius, cuiue. conductor heresue eius id
praedium vendiderit, aut donauerit, aut dotis nomine dederit,
alioue quoquo ** modo alienauerit, auferre liceat, .Sed talis
contractus quia inter veteres dubitabatur, et a quibusdam lo-
catio, a quibusdam venditio exiftimabatur: lex Zenoniana lata
eft, quae emphyteufeos contractus propriam ftatuit naturam ,
neque ad locationem, neque ad venditionem inclinantem , fed
fuis pactionibus fulciendam: et fi quidem aliquid pactum fue-
rit, hoc ita obtinere, ac fi natura talis *^ etffet contractus,
fin autem nihil de periculo rei fuerit pactum: tunc fi quidem

qurit, et mox mom fufceperit. 26 MHal in-

25 Hal inferit 4ms.
ferit exn. ;

104 Confiflant omnes Charondae. o T 0. 2 Hal. intelligimus. 5 O-
mnes Charondae libri promiffa, vt initio $. id eft quantzum alius arbitratus fue-
rit. OT TO. 4 Marcilio ad Perfii fat. $. difplicez cuvaudaue ; quod et 'Theo-
philus omifit, et Gaius in L. 2z. D. de P. V. ex qua fere hic $. defumtus cft.
Vlpianus lauare dixit in L. 2. D. de cond. fiue cauf. íed Fabrotus ad 'Theoph.
oitendit, officium fullonis effe, nou tantum d»rare, fed etiam cwrare. Viique
Vlpianus veitimenta a fullone curanda. et polienda coniungit L. 12. D. de furt.

Cyprian. Ep. 12. a fullone curatam veceperit. o Y Y O. $ Hal contraberetur. |

6 Hal tibi aliquis. —— 7 Rem abeít a quibusldam MSS. o ro. Hal a te

vtendam f. fr. alimm vem acceperit. 8 Apud Hal. deeft effe. 9 Hal ap..

. Ait. alterius bos perierit. Io Aliü cafibus. o'rTO.. . IX Hal quocuuque.
12 Ita Aemilius Ferretus primus legendum monuit pro matwralis; quem Cuia-
. cius, Charondas ct Fabrotus re&e fequuntur: nam "Theophilus : qoxvei (Qu-
C&(0g TOlMUTQG TTpocHO9c TQ OUVOJM b yjsTi, quafi ed matura. contractus
e(fet. Sic in. L. 24. $. y. D. foletnatr. fi sero eft in fuos natura talis , non ma-

ea renontenebitur,.
conduCionis , heres eitus eodem iure in conduCtione fuccedit.

totius rei interitus accefferit, ad dominum fuper hoc redundare
periculum: fin *? particularis, ad emphyteuticarium huius-
modi damnum venire: quo iure vtimur. $. 4. Item quaeri-
tur, fi cum aurifice Titius conuenerit, vt is ex auro fuo certi
ponderis certaeque formae anulos ei faceret, et acciperet,

| verbi gratia, aureos decem, vtrum emptio et venditio, anlo-

catio et conductio contrahi videtur ** ? Caffius ait, materiae
quidem emptionem et venditionem contrahi, operae autem lo-
cationem et condu&tionem. — Sed placuit tantum emptionem et
venditionem contrahi. Quod fi fuum aurum Titius dederit,
mercede pro opera conftituta: dubium non eft, quin locatio et
conductio fit. $. 5. Conductor omnia fecundum legem
conductionis facere debet: et fi quid in lege praetermiffum fu-
erit, id ex bono et aequo debet ** praeftare. . Qui pro vfu aut
veftimentorum, aut argenti, aut iumenti, mercedem aut de-
dit, aut promifit, ab eo cuftodia talis defideratur, qualem di-
ligentiffimus paterfamilias *5 fuis rebus exhibet *?: quam fi
praeftiterit, et aliquo cafu *? eam rem amiferit, dereftituenda
$.6. Mortuo conduétore intra tempora

$ DE SOCIETATE. |
Q'ocrETATEM coire folémus aut totorum bonorum, quam
Graeci fpecialiter xoivompoZíxv * appellant: aut vnius alicu-
ius negotiationis, veluti mancipiorum emendorum vendendo-
rumque ?, ant olei, vini, frumenti , emendi vendendique.
$. 1. Et quidem fi.nihil de partibus lucri et damni nominatim
conuenerit, aequales fcilicet partes et in lucro, et in damno
fpeétantur. Quod fi exprefíae fuerint pártes: hae feruari de-
bent. . Nec enim vmquam dubium fuit, quin valeat conuentio,
fi duo inter fe pattifunt?, vt ad vnum quidem duae partes et
lucri et damni pertineant: ad alium tertia. $. 2. De ilia fa-
ne conuentione quaefitum eíft, fi Titius et Seius inter fe pacti
funt , vt ad Titium lucri duae partes pertineant ,. damni ter-
tia: ad Seium duae partes damni , lucri tertia: an rata debeat
haberi conuentio? Quintus Mucius * contra naturam focietatis

talem pactionem efle exiftimauit ?^, et ob id non effe ratam ha-

bendam. Seruius Sulpitius, cuius fententia praeualuit, con-
tra fenfit: quia faepe quorumdam ita pretiofa eft opera in focie-
tate, vt eos iuftum fi£. condicione meliore in focietatem ad-
mitti. Nam et ita coiri poffe focietatem non dubitatur, vt al-
ter pecuniam conferat, alter non conferat, et tamen lucrum
inter eos commune fit:: quia faepe opera alicuius pro pecunia
valet; Et adeo contra Quinti Mucii fententiam obtinuit, vt

illud quoque conftiterit poffe conuenire, vt quis lucri partem
| ferat, de damno nonteneatur, quod et ipfum Seruius conue-

nienter fibi * exiftimauit, Quod tamen ita intellegi oportet;
vtfi in aliqua re lucrum, in aliqua damnum allatum * fitt
' , comper-

turali. O T TO. Kal maturalis. 13 Hal fim antem. 14 Hal. videatmr.
15 Apud Hal. deeft debet. Y6 Valde placet Martini fententia, harum re-
run, quae facile interuerti poilunt, locationem feparandam eífe a locatione

fundi vel aedium, vt in hac leuis culpa, in illis leaiffima culpaà praeitetur, A

COSTA. 17 Hal. adbibet. — 18 Hal. addit fortuito.

X Ita recte Cuiac. ex Theophilo et MSS, pro 201vwyizy legit, quae vox
generalis eft et communionem notat. o'TTO, Hal habet A01VQVÍAY , et in
Graecorum interpretatione ita explicat: comunuuionem et indiwiduam verum o-
mniwun focietatem, vt zn Deimoflbene fregnenter. 2, Hal. vendendorum eiendo-
vruTque. :3 Hal.fmt,etitamoxquoque$.2. —— 4Hal.fcribitur Motzus. 5
Maxime obferuanda eft haecratio Mucii, licetin focietate praeualuerit Seruii fen-
tentia, pactiones nemipe contra naturam contracdtus effe nullius morsenti, quod ex-
emplo de precarioin L. 22. D. de precario et inpignore L. 7. $. vIt. D. de difiratt.
pignov. ilmürat A COSTA. 6 Pro fieri omnes Charondae libri babent. fibi ;

id eft apte ad fuam fententiam. Vulgata vtrümque /fibi fieri. o TY o. Hal. opéra- -

rum peccáto fibi fueri, Otto edidit fierz. 7 Tta re&ius, quam vulgo . zJa-
tum, et in fine $. Incri Charondas quoque legit, pro Iuero. o t 1 0. Hal, zllztum.

$ Halz

VRM d- ^5 Mecifera A R. —

dite
li.
ien.
certi
tet,
-
Tie
L-
T et
dert,
tog
m
1.
ut
t
m ]
tnentà
fpot
ccedi,

Qu
atl«
a do-
iQUe,
utn
o
j d-
rtes t
fá f
pc
j tet-
eheat
etatis
2 hi«
C0f«
focie-
n T
d
uerm
gl
jl
ol
gpote
t
)mpen-

o
qum r
ao
«t à

gt v
n i
n "
ao
: L
P. )
rj r
[ gt
JÜ 1714'
)
j il

INSTITVTIONVM, LIB. lIi,;, qJIT. XXV.- XXVI | $9

compenfatione fa&ta, folum quod (upereft, intellegatur lucri *
effe. $. 3. Illud expeditum eft, fi in vna caufa pars fuerit
expreffa: veluti in folo lucro, vel in folo damno, in altera ve-
ro omiíla: in eo quoque quod praetermiffum eft, eamdem par-
tem feruari. $. 4. Manet autem focietas eousque, donec
in eodem confenfu perfeuerauerint, | At cum aliquis renuncia-
uerit focietati, foluitur focietas. Sed plane fi quis callide in
hoc renunciauerit focietati, vt obueniens aliquod lucrum folus
habeat: veluti fi totorum bonorum focius, cum ab aliquo he-
res effet relictus, in hoc renunciauerit focietati , vt heredita-

tem folus lucrifaceret, cogitur hoc lucrum communicare. $i.

quid vero aliud lucrifaciat, quod non captauerit, ad ipfum fo-
lum pertinet. Ei vero, cui renunciatum eft, quidquid omni-
no poít renunciatam focietatem adquiritur, foli conceditur.
$. 5. Soluitur adhuc focietas etiam morte focii; quia qui focie-
tatem contrahit, certam perfonam fibi elegit ^. |Sed et fi con-
fenfü plurium focietas contracta fit 1?: morte vnius focii fol-

uitur, etíi plures fuperfint, nifi in coeunda focietate aliter

conuenerit. $. 6. Item fi alicuius rei contracta focietas fit,
et finis negotio impofitus eft, finitur focietas. $. 7. Publi-

catione quoque diftrahi focietatem , manifeftum eft:. feilicet fi-

vniuerfa bona focii publicentur: nam cum in eius locum alius
fuccedit,'*, pro mortuo habetur.. . $. 8. Item fi quis ex fo-
ciis mole debiti praegrauatus bonis fuis ceflerit, et ideo..pro-
pter publica aut priuata debita, fübftantiaeius vaeneat.*^ ; fol-
uitur focietas, fed hoc cafu, fi adhuc confentiant in focieta-
tem, noua videtur incipere focietas. ^ $. 9. Socius focio v-
trum eo nomine tantum teneatur pro focio aCtione, fi quid do-
lo commiferit, ficut is, qui deponi apud fe pafífus eft: an et-
lam culpae , id . eft,. defidiae, atque negligentiae. nomire ,
quaefitum eft. Praeualuit tamen, etiam culpae nomine tenéeri
eum. Culpa autem non ad exactiflimam diligentiam dirigenda
eft. Sufficit enim talem diligentiam in. ** communibus rebus
adhibere focium, qualem fuis rebus adhibere folet. . Nam qui
arum diligentem focium fibi adfumit **, de fe queri, hoc eft,
libi imputare debet. ub d« od
DE MANDATO. . m
BäANDATV w contrahitur quinque modis : fiue fua tan-
YÀ tum gratia aliquis tibi mandet, fiue fua et tua, fiue
aliena tantum , fiue fua et aliena, fiue tua et aliena. . At fi tua
tantum gratia * raandatumfit, fuperuacuum eft ?,: etobid nulla
obligatio, nec mandati inter vos a&tio nafcitur. . . $. r. Man-
dantis tantum gratia interuenit mandatum: veluti fi quis tibi
mandet, vt negotia eius gereres, vel;vt fundum ei enieres ,
vel vt pro eo fponderes. $. 2. Tua ? et mandantis:. veluti
fi.mandet tibi, vt pecuniam fub vfuris crederes ei, qui in rem
ipfius mutuaretur: autífi volente te agere cum eo ex fideiuffo-
ria caufa ^, tibi mandet, vt cum reo agas periculo mandantis:
vel vt ipfius periculo ftipuleris ab eo , quem tibi deleget in id,
quod tibi debuerat. $. 3. Aliena autem ? caufa interuenit
tRandatum: velutifi tibi $ mandet, vt Titii negotiagereres, vel
vt Titio fundum emeres, velvtpro Titio fponderes. $.4. Sua
et aliena: veluti fi de communibus fuis et Titii negotiis

gerendis tibi mandet, vel vt fibi et Titio fundum emeres, vel.

8 Hal. iIncro. 9 Hal. efeit. Yo Coita fit in D. et libris antiquis, o T T o,
11 Hal fuccedat. 12 Hal. verneat. 13 Apud Hal. deeft . —^ 14 In
L. 72. D. b. t. eft adquirit, de fe queri debet. Vulgata: de fe queri fibigue im-
putáre debet. o't T O. Hal. de fe queri fibique boc imp. debet. : :

1 In L. z. pr. D. b. t. additur tibi, quäe vox etiam in quibusdam MSS,'ektat.

obTTO. 2 Hal. additmandatim, et mox poft emlla, ex eo. 3. Hal. addit
eratia. 4 Scilicet iure, quod ante £.. 2 $. C. de fideinfforibus et Nou. 4. obtinuit,

quo liberum erat creditoriagere, vel aduerfus reum principalem, veláduerfus fide-
iufforem ; itatamen, vteleQione vnius alterius obligatio confumeretur. A CO S'T A.
5 Mal, inferit tautwm. 6 Hal, inferit aliguis.

7 Hal quia'fi, omiffó vt. i

vt pro eo et Titio fponderes; ..$. 5. Tua et aliena: veluti
fitibi mandet, vt Titio fub vfuris crederes: quod fi ? vt fine
vfuris ?.crederes, aliena tantum gratia intercedit mandatum.,
$- 6. Tuzï, d gratia interuenit mandatum ; veluti fi tibi mandet,
vt pecünias tuás in emptiones potius praediorum colloces,

quam feneres *? : vel ex diuerfo vt ** feneres potius, quarm

in emptiones praediorum colloces. ^Cuius generis mandatum,
magis confilium, quam mandatum eft, et ob id non eft obljga-
torium: quia nemo ex confilio ** obligatur, etiamíi non ex-
pediatei, cui dabitur ^?: cum liberum cuique fit apüd fe :ex-
plorare, an ^^ expediat confilium, Itaque fi otiofam pecuni-
am domi te habentem hortatus fuerit aliquis ,. vt.rem aliquam
emeres, vel eam crederes: quamuis non expediat tibi eam e-
miffe, vel credidiffe, non tamen tibi mandati tenetur. . Et ad-
eo haec ita funt, vt quaefitum fit, an mandati teneatur, qui
mandauit tibi, vt pecuniam T'itio fenerares. Sed obtinuit Sa-
bini fententia, obligatorium effe in hoc cafu mandatum: quia

non aliter Titio credidiffes ,. quam 11 tibi mandatum effet;

$. 7.. Hllud quoque mandatum non eft obligatorium, quod con-
tra bonos mores eft: veluti fi Titius de furto,. aut de damno

faciendo, aut de iniuria facienda tibi mandet: licet enim poe-

nam iftius facti nomine. praeftiteris, . non tamen vllam habes
aduerfüs Titium actionem. $..8.. Is,. qui exequitur, manda-
tum.,..non.debet excedere finem mandati.. Vt ecce fi quis vs-
que ad.centum aureos mandauerit tibi . vt fundüm emeres vel
vt.pro Titio fponderes: neque pluris emere debes, neque in
ampliorem pecuniam fideiubere : alioquin non habebis eum-eo
mandati aCctionem. : Adeo quidem vt Sabino.:et Caflio placne-
rit,. etiam fi vsque ad. centum aureos cum eo agere volueris,

inutiliter te acturum. . *5 Diueríae fcholae auétores. * : recte
| VSque ad centum aureos te acturum exiftimant:. quae fententis
| fane benignior eft. . Quod fi minoris emeris ,:.habebis fcilicet
. cum eo ** actionem:. quoniam qui mandat, vt fibi centum au-
| reorunr fundus emeretur, is vtique mandaffe intellegitur,. vt
, minoris,; fi pofüit, emeretur. |
| contraCtum , fi, dum adhuc integra res fit, reuocatum fuerit ;
.] euanefcit. .. $. ro. Item fi ádhuc integro mandato, mors.al-
| terius , *? interueniat, id eft, vel eius, qui mandauerit, velil-
| lius, .qui mandatum fufceperit, foluitur mandatum. . Sed vtis
Jitatis caufa receptum eft, fi eo mortüo, qui tibi mandauerat;
|tu ignorans eum decelfifíe *?, ^executus fueris. mandatum ,

$. 9. Reétequoque mandatum,

pofle te. agere mandati actione: alioquin iufta et. probabilis. i-

. gnorantia.tibi.damnum adferat ^?. — Et huic fimile eft;; quod.
placuit, fi debitores manumiffo difpenfatore T'itii, per igno-
rantiam,liberto foluerint, liberari eos: ,cum alioquin ftricta iu-
ris ratione.non poffent liberari: quia alii foluiffent, quam.cuà
! foluere.debugerint. .. $. rr., Mandatum non fufcipere cuilibet
liberum eft: fufceptum autem confummandum eft, aut quam«
| primum. renunciandum , .vt; per. femetipfum ,. aut per alium
eamdem rem.mandatorexequatur. | Nam nifiita renunciatur t
| vt integra caufa mandatori referuetur, eamdem rem explicandi,
. nihilominus. mandati actio locum habet: nifi iufta caufa inter-
! ceffit 2?,. aut non renunciandi, aut intempeftiue renunciandi.
| $. .12. Mandatum et in diem differri, et füb condicione fieri

poteft;- $. 13, In fumma fciendum eft, mandatum, niír
gratuitum [it 25. jn aliam formarm negotii cadere. Nano
| d mercede
10 Hal.fcribit foeneresz
h —— 13 Hal manda-
16 Proculeiani puta,

$ Hal inferit pecamz'mk. 9 Halinferit tamtum. I
I1 Hal.inferit pecunzas tHas. . 12 Hal addit manudati.
batur. ^" 14 Hal. addit fibz. 15 Hal.inferit Se7.

fola benignitate fubnixi, cum "fuerint Sabinianis rationes graues et mafculae;,

quas fübriliter ex L. 3. $. 2. D. b. t. explicat 4 COS T. 17 Vox nmïquig
in vulgata gloffema cft. o TTO. Eitin Hal. 18 Hal alteratrius. 19 .Ha'l«.;
decedijfe operarum fortepeccato. —— 20 Haladferret. —- 21 Hal remsncietur,
22, Hal. zntercefferit. 23 Admittit tamen remunerandi- gratia honorem , L7
7. D. b. t.; et ita Tullius pro $. Rofcio Amer. loquitur: Si wibil aliud ' fece-
ruwt , nonne fatis fuit bis gratias agi , deuigue vt perliberaliter ageretur , qml,—z'guift:
Ea | Vonerss

€o INSTITVTIONVM .LÍB. IIl

mercede conftituta, incipit locatio et conductio effe, Et vt
generaliter dixerimus ?*, quibus cafibus fine mercede fufcepto
officio, mandati aut ^? depofiti contrahitur negotium: iis ca-
fibus interueniente mercede, locatio et conduétio contrahi in-
tellegitur. Et ideo fi fulloni polienda curandaue veftimenta
dederit ?9, aut farcinatori farcienda, nulla mercede conftituta,
neque promiffa ,, mandati competit actio., A

TL AAVILE ia |

DE OBLIGATIONIBVS OVASI EX CONTRA-

Iyosr genera contra&tuum enumerata, difpiciamus etiam de

A& isobligationibus, quae non proprie quidem ex contractu
naíci intelleguntur:. (ed tamen quia non ex maleficio fubítanti-

am capiunt, quafi ex contrattu naíci videntur. ^. $. 1. Igitur -

cüm quis abfentis negotia geflerit: vltro citroque inter.eos na-
fcunturactiones, quaeappellantur negotiorum geftorum. . Sed
domino quidem rei geftae aduerfüs eum, qui geffit, directa
competit aCtio: negotiorum autem geftori contraria, — Quas
ex nullo contractu proprié nafci, manifeftum eft: quippe ita
nafcuntur iftae a&tiones, fi fine mandato quisque alienis nego-
tiiss gerendis fe obtulerit. Ex qua caufa ii, quorum negotia
gefta fuerint, etiam ignorantes obligantur. Idque vtilitatis
caufa receptum eft, ne abfentium, qui fubita feftinatione coa-
&i, nulli demandata negotiorum fuorum adminiftratione, per-
egre profecti effent , defererentur negotia: quae fane nemo
curaturus effet, fi de'éo, quod quis impendiffet, nullam habi-
turus effet aCtionem. - Sicut autem is, qui vtiliter gefferit ?

negotia, hàbetobligatüm dominum negotiorum ?: ita et con--

tra ifte quoque tenetur, vt adminiftrationis rationem reddat.
Quo cafu ad exactiffimam quisque diligentiam * compellitur

reddere rationem: nec füfficit talem diligentiam adhibere, qua-

lem fuis rebus adhibere foleret.?: fi modo alius diligentior

commodius 9 adiminiftráturus effet »;negOtia./ 5$« 2. "Tutores

quoque, qui tutelae iudicio tenentür, non proprie ex contra-
'tu obligati * intelleguntur, (nullum enim negotium inter tu-
torem et pupillum contrahitur) fed quia fane non ex maleficio
tenentur, quafi ex contractu teneri videntur. .Et $ hoc autem
cafu mutuae funt aCtiones. Non tantum enim pupillus cum
tutore habet tutelae aCtionem: fed ex contrario ? tutor cum
pupillo habet. contrariam tutelae, fi vel impenderit aliquid in
..rem pupilli ,. vel pro eo fuerit obligatus, aut rem füam credito-
ribüs *? eius obligauerit. $. 3. Item fi inter aliquos corn-
munis fitres fine focietate: veluti quod pariter eis legàta do-
nataue effet: et alter eorum alteri ideo teneatur comniuni di-
uidundo iudicio, quod folus früctus ex ea re perceperit, aut
quod focius eius fólus in eam rem neceffarias impenfas fecerit:
non intellegitur proprie ex coritractu obligatus **, quippe ni-
hil inter fe contraxerunt. Sed quia non ex maleficio tenetur:
«uafi ex contraCtu teneri videtur. ^ $. 4. Idem iuris eft de
€o, qui coheredi *? familiae ercifcündae iudicio ex his caufis
obligatus eft. —— $. s. Heres quoque legatorum nomine non
proprie ex contrattu obligatus intellegitur (neque enim cum

bonorisbaberi? & CóS T A.^ — 24 MHaldicaimí. ^— 25 Hal Jjfiue. 26 Hal.
curandaue quis dedevit veflimenta. | 1
o X Hal de obligationibus , quae quafi ex contratin. mofcuntur. 2, Hal.
'gej]'it. 3 Alias negotiorum. geflorum , et ira Theophilus, in cuius vno tamen,
eoque antiquiffimo codice deeft vox gefforum , id quod Fabrotus ex L. 6. C.
Tb, de denunc. et Charondas au&toritate MSS, probat. o T T o. Hal, domiuum ba-
bet obligatum negociorum. geftorum. 3 Scilicet receptum eft, vt voluntarius
Procurator omnem diligentiam praeftet, L. 24. C. de v[ur.; et de leuiffima
€ulpa tenetur, exemplo Procuratoris, qui ex mandato gerit. L. 23. C. mand.
Ímmo et aliquando de cafu fortuito, L. 17. D. de neg. gefi.; contra aliquando
dumtaxat de dolo L. 3. $.. s. D.eod. Yta ^ Cos TA. . Alia fententia eft Marci-
li, qui dolum, latam et leuem culpam exigit. Priori fententiae accedit Schil-
ter Exercit. ad D. xX. $. 67. — 5 Hal folet. . 6 Wulgata eo commodius, ct
ita Theophilus, fed interpres addidit de fuo. Omnes Charondae commodiusue.
oTTo. Hal eo commodius. 7 Hal addit effe. 8 Apud Hal. deeft Et.
9 In L. j. $. 1. D. de QO. et A. fed et contra, et ita Accurfius, inuitis libris

non repetuntur.

TIT. XXVI, XXVII. XXVIII.

herede, neque cum defuncto vllum negotium legatarius geffif-

'fe proprie dici poteft) et tamen quia ex maleficio. non eft obli-
gatusheres '?, quati ex contractu debereintellegitur. —— $.6.1-

tem is, cui quis per errorem non debitum foluit, quafi ex
contratctu debere videtur. Adeo enim non intellegitur proprie
ex contractu obligatus **, vt fi certiorem rationem fequamur,
magis (vt fupra diximus) ex diftra&ctu, quam ex contractu pof-
fit dici obligatus effe. . Nam qui foluendi animo pecuniam dat,
in hoc dare videtur, vt diftrahat potius negotium, quam con-
trahat. Sed tamen perinde is, qui accipit, obligatur, ac fi
mutuum illi daretur, et ideo condictione tenetur. $. 7. Ex
quibusdam tamen caufis repeti non poteft, quod per errorem
non debitum folutum fit. Sic namque definierunt veteres *5,
ex quibus caufis inficiando lis crefcit, ex iis caufis non debi-
tum folutum, repeti non poffe: veluti ex lege Aquilia, item
ex legato. Quod veteres quidem in iislegatis locum habere
voluerunt, quae certa conftituta, per damnationem cuicum-
que *5 Jegata. fuerant. Noftra autem Conftitutio, cum vnam
naturam omnibus legatis et fideicommiffis indulfit, huiusmodi
augmentum in omnibus legatis et fideicommiffis extendi volu-
it: fed non omnibus legatariis ** praebuit , fed tantummodo
in lis legatis et fideicommiffis, quae facrofanctis ecclefiis, et
ceteris venerabilibus locis, quae religionis vel pietatis intuitu
honorificantur ** , derelicta funt: quae fi indebita foluantur ,

KM wvUIM s

PER QVAS PERSONAS NOBIS OBLIGATIO
Y p ADQVIRITVR.

XxPosrTIS generibus obligationum, quae ex contractu,
velquali ex contractu nafcuntur: admonendi fuümus ad-
quiri nobis non folum per nosmetipfos, fed etiam per eas *
perfonas, quae in noftra poteftate funt, veluti per feruos et fi-
lios noftros: vt tamen quod per feruos quidem ? nobis adqui-

ritur, totum noftrum fiat: quod autem per liberos, quos in

poteftate habemus, ex obligatione fuerit adquifitum, hoc di-

uidatur fecundum imaginem rerum proprietatis et vfusfructus,

quam noftra difcreuit ? Conftitutio: vt quod ab a&tione com-

. modum perueniat, huius vfumfructum quidem habeat pater ,

proprietas autem filio feruetur *, fcilicet patre aCtionem mo-
uente fecundum nouellae noftrae Conftitutionis diuifionem.

$. 1. Item per liberos homines, et alienos feruos, quos bona

fide poffidemus , adquiritur nobis: fed tantum ex duabus cau-
fis, 1d eft, fi quid ex operibus ? füis, vel ex re noftra adqui-
rant. $. 2. Pereum quoque feruum, in quo vfümfructum

vel vfum ? habemus , 'fimiliter ex duabus iftis caufis nobis ad-
quiritur.. — $. 3. Communem feruum pro dominica parte do-

minis adquirere certum eft, excepto eo, quod vni nominatim
füpulando, aut per traditionem accipiendo, illi foli adquirit:
veluti cum ita ftipulatur, Titio domino meo dare fpondes ?

. Sed fi vnius domini iuffu feruus fuerit ftipulatus, licet antea

dubitabatur: tamen poft noftram decifionem res expedita eft, vt
illi tantum adquirat, quihoc ei facereiuffit, vt fupra diCtum eft.

veteribus. o T'TO. Itemque Hal. IO Creditori Dig.'Lheoph. et omnes Cha-
rondae. o TTO. . II Hal addit effe. — 12 Quidam addunt fuo. o r T o.

I3 Apud Hal. deeft bere;. I4. Hal. addit effe. I5 Ex eo fcilicet, quod
iure antiquo denegaretur condi&io ad repetendum id quod datum effet, cum
vel minima transactionis fufpicio inerat, L. vlt. C. de condick. indeb. Aliter pau-
lo, fed eadem fententia Cuiacius. V. A COS T A. 16 Hal. cuique. 17
Hal. inferit boc. 18 Ita etiam libri MSs. Contii et Charondae: alias legi-
tur bonorantur, relicla. o 'T'T 0. Sic apud Hal.

I Hal. fed per eas quoque. 2 Hal. mof[iros. 3 Ita rectius, quam
vulgo decreuit. Theophilus Ó/£xoivev. o rro. Hal. decremit. 4 Quidam
referuetur. o TT O. 5 Ita et plures Charondae : vulgo operis. o'r T O. Sic
Hal, 6 Voces vel vfin a libris quibusdam abfunt, Accuríio monente, ea-
que Mgtïh. et. Vinnius cum Cuiacio delent: fed non defunt apud Theophi-
lum, 5| 800v, qui etiam explicat, nec in quinque Contii, er feptem Charon-
dae MSS. oTT o.

É iE — H A MR — C»

L.

OHNMMIPIVIIONVM LIB. HI. TH.,. XXIX. 61

TIT. XXIX, |
QVIBVS MODIS OBLIGATIO TOLLITVR.

TOLL ITVR autem omnis obligatio folutione eius, quod
debetur: vel fi quis confentiente creditore *, aliud pro
alio foluerit. Nec tamen ? intereft, quis foluat: vtrum ipfe,
qui debet, an alius pro eo: liberatur enim et alio foluente:
fiue fciente, fiue ignorante debitore, vel inuito ? folutio fiat.
Item fi reus foluerit, etiam ii, qui pro eo interuenerunt, libe-
rantur. Idem ex contrario contingit, fi fideiuffor foluerit:
non enim folus ipfe liberatur, fed etiam reus *, $. r. Item
per acceptilationem tollitur obligatio. Eft autem acceptilatio,
imaginaria folutio ?. ^ Quod enim ex verborum obligatione
Titio debetur, id fi velit Titius remittere, poterit fic fieri, vt
patiatur haec verba debitorem dicere : Quod ego tibi promifi,

habesne acceptum ? et Titius refpondeat, Habeo. Sed et

Graece poteft acceptum ? fieri: dummodo fic fiat, vt Latinis
verbis folet, £xeic AxfBav Owwvcpiux v0cx ; fxm Awfwv *. Quo
genere ( vt diximus ) tantum eae foluuntur obligationes, quae
ex verbis confiftunt, non etiam ceterae. Confentaneum enim
vifum eft, verbis fatctam obligationem, aliis poffe verbis dif-

folui, Sed etid, quod alia ex caufa debetur, poteft in ftipu-

lationem deduci, et per acceptilationem diffolui. Sicut autem
quod debetur, pro parte recte foluitur, ita in partem ? debiti
acceptilatio fieri poteft. $. 2. Eft ? prodita ftipulatio, quae

vulgo Aquiliana appellatur, perquam ftipulationem *? contingit,

vt omnium rerum obligatio in ftipulatum deducatur, et ea per
ácceptilationem tollatur. Stipulatio enim Aquiliana nouat **
omnes obligationes , et a Gallo Aquilio ita compofita eft:

. Quidquid te mihi ex quacumque cauía dare facere oportet, o-
" portebit *^, praefens in diemue *?: quarumque ** rerum timi-
, " ?

hi tecum actio ^?, quaeque aduerfus te petitio, vel aduerfus

te perfecutio eft, eritue: quodue tu meum habes, tenes poffi-

desue ^^, doloue malo fecifti, quo minus poffideas: quanti

| quaeque earum rerum res erit, tantam pecuniam dari ftipulatus

eft Aulus Agerius , fpopondit Numerius Negidius **. .Item

x diuerfo, Numerius Negidius interrogauit Aulum Agerium,

X Quod poft multas detuum difputationes obtinuit, vt patet ex L. 1. $.

$3- D. de conflit. pecun. L. 25. D. de iure dot. L. 26. $. 4. D. de condi&d. in-
deb. et Vlpianus ideo in d. L. :.. $. ;. verbo placet wtitur. A. CO S T 4. 2
Apud Hal. deeft tamen. — 3 Hal addit ec. — 4 lpío iure; nam fideiuffor
locum ipfius rei obtinet, L. 4. D. de fideiwffor. & CoS'TA, —— 5 Eft iuris ci-
uilis commentum , quod cum fit plenum fi&ionibus, commentis, et imaginibus,
eleganter ius commentitium dicitur in Lege 20. D. de poenuis. A C OS'T A. 6
Sic plures libri veteres et Digefta L. $. $. vlt. de accept. vulgo autem acceptila-
tio fieri. o r T o. Sic Hal. " Hal. poft folet addit exigi, et Graeca ita expli-
cat: fot denarios acceptos babes ? acceptos babeo. —^ 8 Klal imparte. 9 Hal,
inferit autem. —— 10 Hanc vocem ignorat Hal. II Vulgo remouat, male.
o T TO. Sic Hal. 12, Hal. oportebitue. I3 In libris Contii et Charon-
dae adiicitur: aut fub conditione, quae Theophilus ignorat et L. 74. D. de ac-
cept.. O T TO. 14 Hal qudrumcanque. I5 Hal. addit e/f. 16 Haec

ita diftinguit Ianus a Cofta, vt babere ad ciuilem poffeffionem referat, temere ad.

naturalem , poffidere ad wtramque. KHal. poffides praemiffo commate. "7
Hal. Nwm. Nigidius. 18 Ita Theophilus et Contii veteres hanc periodum
poftremam concipiunt , quibus Charondas adftipulatur. Aliter autem in D. et
vulgata: Quod Numerius Nigidius Aulo Agerio fpofpondit, id baberetme a fe
acceptum , Numevius INigidius Aulum . Agerium vogauit, Aulus Agerius INume-

Quidquid tibi hodierno die per Aquilianam ftipulationem fpo-
pondi, id omne habesne acceptum? refpondit Aulus Agerius
Habeo , acceptumque tuli *$, $. 3. Praeterea nouatione
tollitur obligatio: veluti fi id, quod tu Seio debeas *? ; 8 Ti«
tio dari ftipulatus fit. Nam interuentu nouae perfonae , noua
nafcitur obligatio , et prima tollitur translata in pofteriorem:
adeo vt interdum, licet pofterior ftipulatio inutilis fit, tamen
prima nouationis iure tollatur: veluti fi id, quod tu Titio de-
beas *?, a pupillo fine tutoris auctoritate ftipulatus fuerit,
quo cafü res amittitur: nam et prior debitor liberatur, et po-
fterior obligatio nulla eft ^*, Non idem iuris eft, fi quis a
feruo fuerit ftipulatus: nam tunc prior perinde obligatus ma-
net, acfi poftea nullus ftipulatus ?? fuiffet ?3. Sed fi eadem
perfona fit, a qua poftea ftipuleris: ita demum nouatio fit, i
quid in pofteriore ftipulatione noui fit: forte fi condicio, aut
dies, aut fideiuflor adiciatur, aut detrahatur. Quod autem
diximus, Ífi condicio adiciatur, nouationem fieri: fic intellegi
oportet , vt ita dicamus factam nouationem , fi condicio exti-
terit: alioquin fidefecerit, durat priorobligatio, Sed cum hoc
quideminterveteres conftabat , tuncfieri nouationem, cum no-
uandi animo infecundam obligationem itum fuerat: perhoc au-
tem dubium erat, quando nouandi animo videretur hocfieri, et
quasdam de hoc praefumptiones alii in aliis cafibus introduce-
bant: ideo noftra proceffit Conftitutio, quae apertiffime defini-
uit, tunc folum nouationem ?* fieri, quotiens hoc ipfum in-
ter contrahentes expretffum fuerit, quod propter nouationem
prioris obligationis conuenerunt: alioquin ?? manere et prifti-
nam obligationem, et fecundam ei accedere, vt maneat ex v-
traque cauía obligatio, fecundum noftrae Conftitutionis defini-
tionem , quam licet ex ipfius leCtione apertius cognofcere.
$. 4. Hoc amplius, éae obligationes , quae confenfu contra-

| huntur , contraria voluntate diffoluuntur. Nam fi Titius et

seius inter fe confenferint, vt fundum Tufculanut emptum
Seius haberet centum aureorum ??: deinde, re nondum fecu-
ta, id eft, neque pretio foluto, neque fundo tradito, placue-
rit inter eos, vt difcederetur ab ea emptione et venditione:
inuicem liberantur, Idem eft in conduétione et locatione, et
in omnibus contraClibus, qui ex confenfu defcendunt ?7,

rio Nigidio acceptum fecit. o T TO. Et fic habet Hal. 39 Vulgo: f
id , quod tibi Seius debebat., a Titio dari flpulatus fis ; fed 'Theophilus,
Hotman. et Charondas Cuiacio adíftipulantur, o T To. Hal. ita legit, vt vulgo
bic legi monet Otto, 20 Hal debes. 21 Sed fi pofterior obligatio nul-

. la eft, qui poteft liberari prior creditor, et prior obligatio ab ea, quae non

eft, tolli? Nimirum, quando lmperator confiderat perfonam creditoris, qui
rem amittit, et perfonam debitoris, qui liberatur, agnofcit vim naturalis obli-
gationis: vbi vero confiderat perfonam ypupilli, iure ciuili veluti impenetrabilis,
eam omnino dicit nullam, vt et loquuntur ICti in L. 47. D. de condict. ndebi-
ti etin L. 9. D. de oblig. et action. Vid. Aueranius Iuterpr. uy. cim. lib. m.
C. 14. adde c, 15 , vbi, an a&io reftitutoria creditori aduerfus priorem debito-
rem danda fit, difputat, et negantem fententiam contra plurima dübia firmat,
21 Stipulatus, id eft, interrogatus paffiue: quod ex Priíciano et Gloffis Fabrotus.
ad Theophilum illuftrat, qui vertit perinde ac ft nulla fipulatio poflea interuenif-
fet. o r ro. 23 Variae funt huius differentiae rationes ab Interpretibus pro-
ditae, Optima videtur Cuiacii l/b, vitt, Obf. c. 1 1. feruum ex fententia Sabini ne
naturaliter quidem obligari , .fi extra caufam peculiarem interuenerit. V. Ian. a Co-
fta, qui tamen et ipfe in re tam obfcura variauit. 24 Hal iníerit prioris
obligationis. 25 Hal aliogmi et manere prift. Ao Hal ceutwm amreis.
27 Hal.addit ficut jam. diclum e[i. ;

LIBER

*

e * LIBER QVARTVS

: iB ocu lp p
pE OBLIGATIONIBVS OVAE EX DELICT
NASCVNTVR.F, j *

Cv M expofitum fit fuüperiore libro de obligationibus ex con-
/ trattu, et quafi ex contractu ^: fequitur, vt de obligatio-
nibus ex maleficio ? difpiciamus. Sed illae quidem ( vt fuo
loco tradidimus) in quatuor genera diuiduntur. - Hae vero vni-
us generis * füunt: nam omnes ex re nafcuntur, id eft, ex ipfo
maleficio: veluti ex furto, aut ? rapina, aut damno, aut in-
iuria, $. 1. Furtum eft contreCtatio ? rei fraudulofa *, vel
ipfius rei, vel etiam vfus *, poffeffionisue, quod lege naturali
prohibitum eft admittere, — $. 2. Furtum autem vela furuo,
id eft, niero dictum eft, quod clam et obfcure ? fiat, et ple-
rumque nocte: vela fraude, vela ferendo, id eft, auferendo,
vel a Graeco fermone, qui Qeoxz *? appellant fures. Imo et
Graeci x-0 78 Qépeiw ?* Qupac dixerunt. $. 3. Furtorum
autem genera duo fünt: manifeftum , et nec manifeftum.
Nam conceptum et oblatum, fpecies potius actionis funt furto
cohaerentes, quam genera furtorum , ficut inferius apparebit.
Manifeftus fur eft, quem Graeci ér' XvroQuow ** appellant:
nec folum is, qui in *? furto deprehenditur, fed etiam is,
qui in eo loco deprehenditur, quo ** fit: veluti qui in domo
furtum fecit, et nondum egreffus ianuam deprehenfus fuerit:
et qui in oliueto oliuarum, autin vineto vuarum furtum fecit,
quamdiu in eo oliueto aut vineto fur *? deprehenfus fit ! .
lmo vlterius furtum manifeftum extendendum eft, quamdiu
eam rem fur tenens vifus **, vel deprehenfus fuerit, fiue in

X In quibusdam Charondae de obligationibus ex deliffo: vt fupra: de ob-
ligationibss ex con[enfu, et de obligatiomzbus ex quafi contraclu. o Y TO. 2
Verba et quafi ex contracia re&tius abfunt in quibusdam , vt paullo poftz et gua-
i. ex maleficio ipfe Cuiac, hic omifit; nam fub contra&u et maleficio quafi con-
tra&tus et quafi maleficia comprehenduntur, vt Charondas hic notauit. o TT O.
5 Hal addit et guafi ex smaleficio. —— 4 Quod ipfe Imperator mox explicat :
ex re, non ex literis, verbis aut confenfu, ex facfo, ait Vlpianus L. 25. $. 1.
JD. de obl. et act. , ex peccato, ait Modeftinus L. 52. $. $. D. eod. 4 COSTA.
5 Apud Hal ter deeft aut. 6 Contre&are autattreQtare, vt veteres dicebant
eft manibus tra&are et tangere. Quocirca re&e Theophilus hanc contrectatio-
nem dixit z Ac(pyeiv, indicans a&um palpandi et attre&tandi rem manibus.
]ta cum Sabinus' exiftimaret rerum immobilium furtum fieri, Gellius XI, :4.;
reprobata fuit haec fententia L. 38. f. D. de vfucap. L. 25. D. de Furt. quia
zes immobiles loco moueri et contrectari non poílunt;, AVERANIVS l/. 1. c. 2 g.
Intevpr. Zuv. cin. 7 1n L. 1. & ;. D. b. t. additur: Jucri faciendi gratia :
at Theophilus et libri veteres ignorant, Multa ad hanc definitionem Marcilius
b.$. o r To. Hal. omittit praecedens rez, et addit Iucri faciendi gratia. — 8
Hal. addit ezus. 9 In L. :. pr. D. b. t. eft obfcuro, et mox ferendo et au-
ferendo. Vulgata id ef?. aufereudo hic legit, quod gloffema redolere videtur;
jed apud Paulum et idem denotat, quod ;d ef?, vti faepe alibi, Vid. Stewech.
ad Veget. lb. 1. c. 20. et ad Arnob. lP. 11.. Male autem: Accurfiani 44 muta-
runt jn quod QQuoxc appellamt: nam relatio crebro, contra Grammaticorum

canones, alio refertur, per anaphoram ; vt fupra in definitione tutelae, et ali--
bi. Vid. Aufon. Popma de vfu ant. locut. lib. 11. c. 2. et Cl. Noodt. lib. 1. Obf, -

€.4. OT TO. 10 Hal. qzod (Qapsc , idqueifterpretatur fures, —— 11 Hal.
a. ferendo. 12 Hal. interpretatur im ipfo faurto admiffo ,. fcilicet deprebenfmn.
I3 Hal. inferit zpfo. I4 Hal addit furtum. I5 Apud Hal. deeft fzr.
16 Hal fuerit. —— Y7 Idem ex hoc Gaii loco annotauit iuris antiqui peritifli-
mus Seruius ad illa Virgilii: INonwe ego te vidi etc. vt obferuat Cuiacius lib. xi.
Obf. c. 3$. & CO S T A. Vifio autem illa coniunda eft cum clamore: Tenete fa-
vei; qui clamor pro comprehenfione eft. MARCILIVS. 18 Cuiacius in
-.0t. po[flev. exponit: ab alio, gerente puta megotium domini, non a quolibet a-
lio, quod tamen non defiderat L. 7. $. vit. D. p. Quare dicas contra regulatn
luris ciuilis; per liberam perfonam nihil nobis poffe acquiri, hoc ita receptum
effe, odio furum. A CoS T A. 19 Alii peruenzret, et ftatim . pertulerit. o T-
TO. 20 Hal, deferre vel. — ^1 Ap. Hal. deeft rem. 22 Hal. fcilicet.
23 Haec vetus confuetudo, qualis fuerit, incertiffimum eft, Primus, vt opi-
nor, peculiari cpiftola ad W'olffeangum Hungerum ICtum confcripta explicare
annifus eft Marcus Tatius Alpinus, quae Bafil. 1545. 4. edita, et a Ioanne van de
NVater in calce Inftitutionum ab eo editarum recuía, in qua exiftimat, furtum
per lancem et licium effe furtum per ifta inftrumenta. commiffum , adeoque fa-
trilegio proximum, quod licio praecin&i, facri minifterii obtentu, facerent

publico, fiue in priuató, vela domino, vel ab alio *?, ante-
quam eo peruenerit *?, quo perferre ac ?? deponere rem ?^*

| deftinaffet. Sed fi pertulit, quo deftinauit, tametfi deprehen-

datur cum re furtiua, non eft manifeftus fur. Nec manife-

ftum furtum quid fit, ex iis, quae diximus, intellegitur: -

nam quod manifeftum non eft, id fcilicet nec manifeftum eff,

$. 4. Conceptum furtum dicitur, cum apud aliquem teftibus.

praefentibus furtiua res quaefita et inuenta fit: nam in eum
propria actio conftitutaeft, quamuis fur nonfit, quae appella-
turconcepti. Oblatum furtum dicitur, cum res furtiua ab ali-
quo tibi oblata fit, eaque apud te concepta fit: vtique fi ea
mente tibi data fuerit, vt apud te potius, quam apud eum ,
qui dedit, conciperetur: nam tibi, apud quem concepta fit,
propria aduerfus eum, qui obtulit, quamuis fur non fit, con-
ftituta eft aCctio, quae appellatur oblati. Eft etiam prohibiti
furti a€tio aduerfüs eum, qui fürtum quaerere teftibus prae-
fentibus volentem prohibuerit, Praeterea poena conftituitur
edicto Praetoris per aCtionem furti non exhibiti aduerfus eum,
qui furtiuam rem apud fe quaefitam et inuentam non exhibuit.
Sed hae actiones , id eft ^^, concepti et oblati, et furti

prohibiti, nec non furti non exhibiti , in defuetudinem

abierunt. — Cum enim requifitio rei furtiuae hodie fecun-
dum veterem obferuationem ?? non fit ^* : merito ex con-
fequentia etiam praefatae actiones ab vfu communi recefferunt:
cum manifeftiffimum eft^?, quod omnes, qui fcientes rem
furtiuam fufceperint, et celauerint, furti nec manifefti obno-

xii funt. — $. 5. Poena ?? manifefti furti, quadrupli eft,
tàm ex ferui quàm ex liberi perfona: nec manifefti, dupli ^*,

fuppilando res facrificandas e lancibus , in quibus illae res oftiatim quaefitae fe-
rebantur et reponebantur, Idem. Oldendorpiiad L, xii. zab5. et Riuallii in Hi-
Jior. iur. naenias recenfet , Ánt. quoque Auguftini [b, IV. emendat. c. 4, traditam

fententiam refutare annititur. 'Tatium Alpinum fequifur Franc. Balduinus ad L. -

XiL tabb. Videíis et Marcilium ad L. xi. Tabb. et Cuiacium Lbro xxiu. Obf.
C€. 19. poft quos do&te rem excuflit Io. van de W'ater Obfera. lib. . c. 1. Hic
lancem pro libra accipit ad adpendendam pecuniam olim adhibira, vel potius
pro patina, in qua £Ug£TQ07 offerebatir, cexta nempe pecuniae fümma, qua
aedium inquilinus, tum quisque in familia alliceretur ad. rem furto ablatam in-

| dicandam ac reftituendam. Homini ita inftrudo, impetrata a magiftratu venia

additum fuiffe li&torem , qui cinctus licio, cingulo diuerficolorio, íui muneris
indicium faceret, liberumque domino rei furto amotae in aedes aditum pracfta-
ret, Dixit et fentenüam Iof. Aueranius Znterpret. iur. lib. 1. c. 26. qui Feito, vt
nunc eft, per omnia fubícribit, intrafle nudos, fed ob feminas licio cin&tos,
eadem de caufa lancem oculis obieciffe, et haec inprimis Graecorum ritu firma-
re conatur. Poft tot viros do&os non fpernenda diligentia ritum. fugientem rc-
vocare ftuduit Abrah. Wielingius Dietribe de furto pev lancem et licium concepe
to Marpurei i719. $. cui adeo concipere eft vindicare, lanx ipía eft libra, ad-
hibita a concipiente, vt propriae rei hoc quafi fymbolo oftenderet, adquifitam
effe fibi ex iure Quiritium per lancem et lbram , eoque coram Praetore et íu»
perftitibus praefentibus iure eam fe vindicare, licium denique reiecta Galuani de
vfufr. c. 15. $. & opinione, quilicium interpretatur £Up&Tg0V , confutata etiam
Auguftini fententia, qui totius populi Romani conuentum eo nomine fignificari
putat, Noftro eft veftis genus, quo praecingebantur li&ores publica, id eft,
magiftratuum auctoritate aliquid facturi. Nihil Wielingi rationibus motus 'À-
:/cözfu,cwg Helmftadienfis,, quem Cornelium Dietericum Kochium "Theologum
et Philofophum in Academia Iulia eximium fuiffe, ex Programmate in funus eius-
dem confcripto didici, difguifitionem coniecturalem de bac x1. tabb. Lege edi-
dit Hehnfl. 1721. 4. et furtum per lancem et licium conceptum, furtum per
falfam ftateram et per falfam menífuram (licio fcilicet agrimenfores olim, vt
hodie , víos effe coniicit) commiffum interpretatur. Denique et Io. Conr.
Schwartzius in monmmentis ingeniorum T. d. p. f. Íententiam dixit, cui fur-
tuin concipere eft, furti communione fe adftringere, idque per lancem. ez licium
fieri putat, fi quis rem furtiuam, lance vífus ad ponderandum pretium , licio fea

, licitatione media emat. Elige, cui dicas, tu mihi fola places. Diffiteri equidem

nequeo, fi ampliare non liceret, Wiclingio me effe acceífurum. 24 Hal.
fiat. 25 Hal sanifeflum fit. 26 DoGiffime de poenis furtorum, cum
aliarum. gentium tum Romanis et Decemuiralibus et Praetoriis, furtique in ma-
nifeftum et nec manifeftum diftin&ione agit. Tofeph. Aueranius Jib. 1. c. 25. u-
terpretat. iur. 2/7 Sed et criminaliter plerumque agebatur temporibus . Vlpi-
ani L. vlt. D. b. non tamen ad amputationem membri iure nouo. Nos. 134. c.
1 $. Sed et Decemuiri furto manifcíto ftatuerunt poenam capitalem, V. Gellium
lib,

J
il
n
ÀN

a**

INSTITVTIONVM, LIB.IV.. TIT. L s

$. 6. Furtum autem fit non folum, cum quis intercipiendi
caufa rem alienam amouet: fed generaliter, cum quis alienam
rem inuito domino contractat ?^?, — Itaque fiue creditor pigno-

-re, fiue is, apud quem res depofita eft, ea re vtatur: fiue is,

qui rem vtendam accepit, in alium vfum eam transferat, quam
cuius gratia ei data eft, furtum committit: veluti, fi quis ar-
gentum ytendum acceperit, quafi amicos ad coenam inuitatu-

1

rus, et id peregre fecum tulerit: aut fi quis equum , geftandi -

fcripferunt deeo, quiinaciem^? equum perduxiflet. $. 7. Pla-
cuit tamen eos , qui rebus commodatis aliter. vterentur ,

quam vtendas acceperint, ita furtum committere, fi fe intelle- |

gant id inuito domino facere: eumque fiintellexiflet, non
permiíffurum : at fl permiflurum credant, extra crimen videri ,
optima fane diftinctione: quia furtum fine affectu furandi non
committatur ?9, — $. 8. Sed et fi credat aliquis, inuito do-
inino fe rem commodataim contractare ,. domino autem volente

. caufa commodatum fibi, longius aliquo duxerit: quod veteres |

id fiat: dicitur furtum non fieri, "Vnde illud quaefitum eft,-

cum Titius feruum . Maeuii follicitauerit , vt quasdam
res domino fübriperet, ?* et ad eum perferret, et feruus id
ad Maeuium pertulerit, Maeuius ?? dum vult Titium in ipfo

deli&cto deprehendere , permiferit feruo quasdam res ad eum.

perferre: vtrum furti, an ferui corrupti iudicio teneatur Titi-
us, an neutro? Et cum nobis fuper hac dubitatione fuggeftum
eft, et antiquorum Prudentium füper hoc altercationes perfpe-
ximus, quibusdam, neque furti, neque ferui corrupti aCtio-
nem praeftantibus, quibusdam furti tantummodo: nos huius-
modi calliditati obuiam euntes, per noftram decifionem fanxi-
mus ??, non folum furti actionem , fed et ferui corrupti con-

tra eum dari. Licet enim is feruus deterior a follicitatore **

minime factus eft, et ideo non concurrant regulae, quae ferui

corrupti aCtionem introducerent $?: tamen confilium corru-
ptoris ad perniciem probitatis ferui introduCtum eft, vt fit ei-
poenalis actio impofita, tamquam fi re ipfa fuiffet feruus cor-
ruptus: ne ex huiusmodi impunitate, etin alium feruum, qui |

facile poffit ?9 corrumpi, tale facinus a quibusdam perpetre-
$. 9. Interdum etiam liberorum hominum furtum
fit: veluti fi quis liberorum noftrorum , qui in poteftate noftra
fit, fubreptus fuerit. $. ro. Aliquando et ?9 fuae rei ??
furtum quisque *? committit: veluti fi debitor rem , quam
creditori pignorls caufa dedit, fubtraxerit. . $. rr. Inter-
dum ^* furti tenetur, quiipfe furtum non fecit : qualis eft*^,
cuius ope ^? confilio furtum.factum eft. In quo numero

eft, qui tibi nummos excuffit, vt alius eos raperet: aut tibi-

ebítiterit, vt alius rem tuam exciperet: aut oues tuas vel bo-
ues fugauerit, vt alius eas exciperet **. . Et hoóc veteres fcri-
pferunt de eo , qui panno rubro fugauit armentum. — Sed fi
quid eorum per lafciuiam, et non dàta opera, vt furtum ad-

mitteretur, factum eft, in factum «&tio dari debet. At vbi-
ope Maeuii Titius furtum fecerit, ambo furtitenentur. Ope^?
confilio eius quoque furtum admitti videtur, qui fcalas forte -
feneftris fupponit: autipfíasfeneftras vel oftium effringit, vt-

lib. x1. c. 1 $. et inprimis Bynkershoek. O/fersation. lib. vvr. c. 1. 28 Hal.
Ícribit coutre&at.

latere ait, et cum Cuiacio in notis pofterioribus, legit m Aviciam, ex Vale-

rio Max. lib. VIIL. c. 2. . 4. ct Symmacho. lh. vrr. epiff. 69. Aricia autem pri--

mum in via Appia erat oppidum ab exceffu Romae. Horat. lb. 1. Sat. 5. pr.
Egreffam 110gna me excepit Aricia Roma; bofpitio modico. Re&ius vero 'Theo-
philus ftat a vulgata leGione, et Vlpian. in L. j. $. 7. D. commod. equi ad bel-

]um du&i meminit: nec opus erat exemplum illud cum minimis circuinftantiis |
retuliffe, cum et ad aliud, quod Gellius ex Bruto ICto retulit, refpicere po-.

tuerit Lb. vIt. c. 2j. et magis eft vt is, qui equum in aciem perducit, fubeat

periculum eius amittendi, quam qui Ariciam perduxerat. o T TO. 40 In ;

libris Charondae committitur, et verfu fequente fed fi. o T T O. 31 Plures
Charondae fubvipiat, et ad eum perferat. o T T O. 32 Hal addit autem.
53 Hal, fanczmus. -

ideo non currant vegalde, , V.. Charondam. o r To. 33 Hal. ntrodwcia.

. 29 Wilffenb. ad tit. D. de furt, $. $. infame mendum hic

34 Alii: licet enzm feruus deterior sminime fattus eft , et.

alius furtum faceret: quiue ferramenta ad effringendum, aut
fcalas, vt feneftris fupponerentur, commodauerit, fciens cu-
ius ** gratia commodauerit. $. 12. Certe qui nullam opem
ad furtum. faciendum adhibuit, fed tantum confilium dedit,
atque hortatus eft ad furtum faciendum, non tenetur furti.
$. 13. Hi, qui in parentum vel dominorum poteftate funt, fi
rem eis fuübripiunt, furtum quidein illis ^* faciunt, et res in
furtiuam cauíam cadit, nec ob id ab vllo vfücapi poteft, ante-
quam in domini poteftatem reuertatur, fed furti aftio non
nafcitur: quia nec ex alia vlla cauía poteft inter eos aCtio nafci,
$. 14. Si vero ope ** confilio alterius furtum factum fuerit:
quia vtique furtum committitur, conuenienter ille furti tene-

.tur: quia verum eft, ope confilio 'eius furtum factum effe.

$. 15. Furti autem actio ei competit, cuius intereft rem fal-
uam effe, licet dominus non fit. ]ltaque nec domino aliter
competit, quam fi eius interfit, rem non perire. $. 16. Vn-:
de conítat, creditorem de pignore [ubrepto furti actione a-
gere pofle, etiamfi idoneum debitorem habeat: quia expedit
ei pignori potius incumbere, quam in perfonam agere, Adeo
quidem, vt quamuis ipfe debitor eam rem fübripuerit, nihilo-
minus creditori competit ^? a&tio furti. $. 17. Item fi ful-
lo polienda curandaue ?? , aut farcinator farcienda veftimenta
fnercede certa ?* acceperit , eaque furto amiferit: ipfe furti
habet aCtionem, non dominus: quia domini nihil intereft, e-
am rem non perire, cuni iudicio locati a fullone aut farcinato-

.re rem fuam pérfequi poteft 5?. Sed et bonae fidei emptori

fubrepta re, quam emerit, quamuis dominus non fit, omni-
modo ?? competït furti aCtio, quemadmodum et creditori.
Fulloni vero et farcinatori non aliter furti ^^ competere placu-
it, quam fifoluendo fint ??, hoc eft, fi domino rei aeftimatio-
nem foluere poffint. Nam fi foluendo non fint, tunc quia ab
eis fuum dominus confequi non poffit, ipfi domino furti com-
petit aCtio: quia hoc cafu ipfius 1ntereft, rem faluam effe. 1-
dem eít, et fi in partem ?* foluendo fint 5" fullo aut farcina-
tor. $. 18. Quae de fullone et farcinatore diximus, eadem
et ad eum , cui commodata res eft, transferenda veteres exifti-
mabant. NNam vt ille fullo mercedem accipiendo, cuftodiam
praeftat: ita is quoque, qui commodatum vtendum percipit??,
fimiliter neceffe habet cuftodiam praeftare. Sed noftra provi-
dentia etiam hoc in noftris decifionibus emendauit, vt in do-

mini voluntate fit: fiue commodati actionem aduerfus eum,
| qui rem commodatam accepit, mouere defiderat, fiue furti ad-

uerfus eum, qui rem fübripuit: et alterutra earum electa, do-
minum non poffe ex poenitentia ad alteram venire actionem.
Sed fi quidem furem elegerit: illum, qui ret vtendam acce-
pit, penitus liberari. Sin autem commodator veniat aduerfus
eum , qui rem vtendam accepit: ipfi quidem nullo modo
competere poffe aduerfus furem fürti actionem, Eum autem,
qui pro re commodata conuenitur, pofle aduerfus furem furti
habere aCtionem: ita tamen fi dominus fciens rem efle fuübre-
ptam aduerfus éum, cui res commodata fuerit , peruenit. Sin
autem nefcius et dubitans rem non ?? efle fubreptam apud eum,
jrup : , : commo-
36 Hal. poffet. 37 In quibusdam pertemtetur, vt in Conftit. Iuftin, eoque
Cuiacii nota tendit. o T 1 0. 38 . Hal. autem etiam. 39 Verius omnino
effe videtur, quod Marcilius ad $. . b, t. annotat, non fuae rei fed poffeffio-
nis alienae hic furtum fieri. 40 KHal. quis. 41 .Hal. addit 440que. 43
Hal. addit i. 43 Hal. addit et. 44 Hal acciperet. 45 Hal iníe-
rit et. Variam fuifle circa haec verba veterum fententiam aliis feparatim,
aliis coniunctim accipientibus oftendit a Cofta. 46 Kal. inferit rei. 41
Apud Hal, deeft 7Hi. 48 Hal inferit et, idemque mox iterum poft ope.
449 Hal. competat. 50 Repete notam fupra ad $. 1. J. de locat. et conduct,
OTTO. 51 Vulgo additur confHituta, quod a quibusdam Charondae abeft.
oTTO0. Extat apud Hal. $2, Hal. poffit. 53 lta re&ius, quam vulgatae

'emmino, Senlus eft: fiue foluendo fit, fiue non. or ro. Hal. omuino. 54

Hal. inferit actzonen. 55 Hal. fuerint. 56 Hal. im parte. 57 Hal.

|fuerit. 58 Variant hic . MSS. in quibusdam vtendwm acccperit; alii vtendi

osceperit ; valgo wtendi cav[a accepét. o Y 1 0. Etic Hal. 59 Sic veteres libri

ct

64 .. . -—INSTITVTIONVM LIB, IV. . TIT. L. II HI.

quadruplo ineft et rei perfecutio: vt poena tripli fit, fiue
comprehendatur raptorin ipfo delicto, fiue non. Ridiculum
eft enim * leuioris conditionis efle eum, qui vi rapit, quam.

commodati a&tionem inftituit 5?, poftea autem re comperta

voluit $* remittere quidem commodati actionem, ad furti au-
tem 9? peruenire: tunc licentia ei concedatur 9? , et aduer-
fus furem venire, nullo obftaculo ei opponendo , quoniam in-
certus conftitutus mouit aduerfus eum, qui rem vtendam acce-
pit, commodati aCtionem: nifi domino ab eofatisfattum eft^^:
tunc etenim omnimodo $* furem a domino quidem furti actio-
ne liberari : fuppofitum autem effe ei, qui pro re fibi com-
modata domino fatisfecit: cum manifeftiffimum eft 59, etiam
fi abinitio dominusa&tionem commodati inftituit $7, ipnarus 5?
rem effe fübreptam: poftea autem hoc ei cognito, aduerfus
furem tranfiuit *? : omnimodo ?? liberari eum, qui rem com-
'modatam accepit ^*, quemcumque caufae exitum dominus ad-
uerfüs furem habuerit: eadem definitione obtinente, fiue in
partem 7?, fiue in folidum foluendo fit is, qui rem commoda-
tam accepit 73. — .$. 1r9. Sed is, apud quem res depofita eft,
cuftodiam non praeftat: fed tantum in eo obnoxius eft, fi quid
ipfe dolo malo fecerit. Qua de caufa, fi res ei fubrepta fue-

rit: quia reftituendae eius rei nomine depofiti non tenetur:
nec ob id eius intereft rem faluam elfe, furti agere non poteft: -

fed fürti actio domino competit. . $.20. In fumma fcien-
dum eft, quaefitum effe, an impubes rem alienam amouendo,
furtum faciat. .Et placet ^* , quia furtum ex affectu confiftit,
ita demum obligari eo crimine impuberem, fi proximus puber-
tati fit, et ob id intellegat fe delinquere, ^ $. 21. Furti actio

fiue dupli, fiue quadrupli, tantum ad poenae perfecutionem.

pertinet. Nam ipfius rei perfecutionem extrinfecus habet do-
minus, quam aut vindicando, aut condicendo poteft auferre.
Sed *5 vindicatio quidem aduerfus potfeflorem eft: fiue fur i-
pfe poffidet, fiue alius quilibet: condictio autem aduerfus fu-
rem ipfum heredemue eius , licet non poífideat, competit.

TIT. IL :
DE BONIS VI RAPTIS *.

Mv 1res alienas rapit, tenetur quidem etiam furti: quis e-.

nim magis alienam rem inuito domino contractat, quam
qui vi rapit? ideoque recte diCctum eft, eum improbum furem
efle. ^, Sed tamen propriam actionem eius delicti nomine
Praetor introduxit, quae appellatur vi bonorum raptorum: et
eft intra annum quadrupli , poft annum fimpli: quae actio vti-
lis eft, etiam Ífi quis vnam rem , licet minimam , rapuerit.
Quadruplum autem non totum poena eft, et extra poenam rei
perfecutio, ? ficut in aCtione furti manifefti diximus ; fed in

et. L. vlt. C. de furt. vulgo vem . effe. o'r T o. Sic Hal. 60 Hal. znfüituerit.
61 Hal. voluerit. 62, Hal. inferit a&zouem. — . 63 Hal. conceditur. —— 64
Hal fzerit. 65 Hal ommino. 66 Hal fi.. 67 Hal infütwerit.
68 Omnes Charondae zguoraus, etitain d. L. vlt. o r TO.
rit. 4o . Hal ommninuo. 71 Hal acceperit. 72, kal zm parte.
73 MHal. acceperit. 74 In vulgata placuit, et ftatim ex affeiu furandi; po-
fterior vox gloffema eft. o T T 0. Vtrumque Hal. 75 Hal. addit re;.

I Marcilius praefert rubricam , quae in Theophili, Accurfii et Haloandri
libris reperitur: de vi bonorum vaptorum , vt intelligatur obligatiome: quae vox
etiam in quibusdam Charondae additur. o T T 0. 2 Di&um hoc a Iuliano
in L. 14. $. 12. D. quod metus caufa, L. z. &. 10. vi bonorum raptor. et a Pa-
piniano in L. $0. $. 3. D. de furtis. ^ COSTA. 4 Haec verba et extra p.
r. perfecutio vulgata ignorat; fed in omnibus Charondae, et apud Theophilum
exftant. o T TO. lgnorat Hal. . 4 Hal emim effet. 5 Obferuandum eft,
hanc aQionem a Praetore non contra raptorem manifeftum effe introductam
(contra eum enim competit a&io grauiffima in quadruplum ,. quam poenam nul-
la a&io excedit. $. 21. I. de atfion.) fed aduerfuseum, qui ex loco, in quo ne-
mo erat, abftulit ,. hominibus tamen coactis et armatis: vnde certa ducitur con-

ie&ura eum rapere voluiffe. Ille adeo, vt raptor nec manifeftus , cum antea

poena furti nec manifefti in duplum coerceretur, Praetor hanc introduxit tripli
intraannum. A COoSTA, Adde, fi lubet, Io. van de Water lib. 1. Obf. c. j.
6 Ia tamen, et Íequentia aliter. Accuríis legit, contra fidem MSS. Contii,
Vetuftiffiuus etiam Cuiacii codex in fine huius commatis habebat: abfolui de
poeua vapti, mon de ve debet : fed ea, tamquam ab interprete profecta, fpreuit.
o T T o.Hal. Jtatamen. 4 Hal. quis.

69 Hal. tranfie- .

8 Hal. inferit nam, et paulo poft habet :

ui clam amouet 5. $. r. Quia tamen ita 5 competit haec
aCtio, fi dolo malo quisque * rapuerit: ? qui aliquo errore in-
duCtus , fuam rem effe exiftimans, et imprudens iuris eo ani«
mo rapuit ?, quafi domino liceat etiam per vim rem fuam au--
ferre *? poffefforibus **: abfolui debet. Cui fcilicet conueni-
ens eft, nec furti teneri eum, qui éodem hoc ánimo rapuit.
Sed ne, dum talia excogitentur *^, inueniatur via, per quam
raptores impune fuam exerceant auaritiam: melius diualibus
Conftitutionibus pro hac parte profpectum eft , vt nemini lice-
at vi rapere rem mobilem, vel fe moüuentem, licet fuam eam-
dem rem exiftimet: fed fi quis contra ftatuta *? fecerit * rei

quidem fuae dominio cadere. Sin autem aliena *^ fit: poft

reftitutionem eius, etiam aeftimationem eiusdem rei praeftare.
Quod non folum in mobilibus rebus, quae rapi poffunt, Con-
ítitutiones obtinere cenfuerunt: fed etiaám in inuafionibus ,
quae circa res folifiunt, vtexhac caufa * omnirapina homines
abftineant. $. 2. In actione ** non vtique expectatur **
rem in bonis aCtoris effez nam fiue in bonis fit, fiue non fit'?,
fi tamen ex bonis fit, locum haec actio habebit, Quare fiue
locata, fiue commodata , fiue etiam pignorata, fiue depofi-
ta fit *? apud Titium, fic vt interfit eius, eam rem ?? non
auferri, veluti fi ^* depofita re culpam quoque promifit,
fiue bona fide poffideat: fiue vfumfructum in ea quis habeat,
vel quod aliud ius ^*, vt interfit eius non rapi: dicendum eft
competere ei hanc acCtionem, vt non ?? dominium accipiat ^*
fed illud folum , quod ex bonis eius, qui rapinam paffus eft,
id eft, quod ex fübftantia eius ablatum effe proponatur. Et ge-
neraliter dicendum eft, ex quibus caufis furti aCtio competit
inreclam facta?^?, exiisdem caufis omnes habere hanc actionem. -

TIT. HT.
DE LEGE AQVILIA.
DAMNI iniuriae * a&tio conftituitur per legem Aquiliam:
cuius primo capite cautum eít, vt'fi quis alienum homi-
nem , alienamue quadrüpedem , - quae pecudum nvmero fit,

123

iniuria occiderit: quanti ea res in eo anno plurimi fuerit, tan-

tum domino dare damnetur. $. 1. Quod autem mon praecife,
de quadrupede, fed de ea tantum, quae pecudum numero eft ?,
cauetur: eo pertinet, vt neque de feris beftiis, neque de ca-
| " nibus
ductus. 9- Hal. vapuerit. 10 Hal. inferit a. IY In Cuiacii prima €-
ditione eft poffeffionibus, operarum certe vitio. 12, Hal. excogitantur. 13
Hal. inferit principum. 14 Hal.inferit res. 15 Hal. inferit ab. IÓ
Hal, Sanue zn bac. adt. 17 Spe&atur in quibusdam MSS. Char. et excufis,
Vlpian. in 4. L. 2. $. 22. fpectamus , eoque Cuiac. magis inclinat in notis, Fre-
quens fane eft horum verborum commnutatio, et Crufius ad L. 40o. D. de bered.
2nfl.c. 25. € contrario in L.:95. $. y. D. d. V. O. cum vulgata. exfpe&ar; le-
gendum exiftimat; fed Paulus paullo ante fpedlandum dixerat. o'T TO. 318
Apud Hal. deeft fit. 19 Hal.inferit res. — 20 Vulgo additur per vim , in-
uiris libris prifcis, 'Theoph. et Pande&is. In Dionyf. Char. deeft etiam negatio:
eam vem auferri: quod Cont. tamquam elegantius probat. o T To. Hal. addit
per vim. 21 ,Hal. inferit n 222 Hal. quid al. iuris. 23 Hal. «on vt.
24 Melius in L. 2. $. 22. D. b. t. vt non. dominium accipimmus, id e& a-
gunt, non qua domini, fed quia eorum intereft. o T T O. 25 In quibusdam
vapta, quod magis probo; quia et Theoph. fic legiffe videtur. o TT 0.
1 Ablatiuus damni iniuvia eft in L. 27. $. 10; D. b. t. L. 25. D. de furt.
Cicero pro Rofcio Com. c. 13. Lis conteflata cum Flauio dammi inimvia effet.
Sed veteres etiam. genitiuo xXp»xuXg pro ablatiuo funt vfi, dammi iuiuriae,
vt fuper pecuniae L. $3. de V. D ad L.. Corn. de fic. Yta autem el-
liptica locutio eft fupplenda: Actio nomine vel cauía dammi, iniuria , id eft
per iniuriam et culpam dati. Sic damni iufethi promittere, ait Cic. in "Top. et
ICti. oT'To. 2, Gaius i L. 2. D. b. t. verba capltis primi refert: Q A-

DRFPEDEM VEL PECV D E M. Hotman. P. t. legit quadrupedemue
pecudem , quem Noodt fequitur c. 2. ad. L. Aquil. fed Accuríms adícripfit vel
pro id efá, quod forte paradoxum appellat Contius. Vide tamen fupra ad $. 4,
de

INSTITVTIONVM LIB. 1V.

fibus cautum effe intellepamus: fed de iis tantum , quae ?

proprie pafci dicuntur: quales funt equi, muli, afini, oues,
boues, caprae. De fuibus quoque idem placuit. Nam et fu-
es pecudum appellatione continentur: quia et hi gregatim pa-
Ícuntur, Sic denique et Homerus in Odyffia ^ ait, ficut Aeli-
us Marcianus in fuis Inftitutionibus refert:
Afeic TÓv. ye cUscci TxoXusvoy* ol Ób véuovro —
! Ylxo Kópaxoc mérog, &mí T& xpyv3 '"AosQJoUcsg ?.
$. 2. Iniuria autem occidere intellegitur, qui nullo iure occi-
dit, ltaque latronem 9 qui occidit, non tenetur: vtique fi a-
liter periculum effuügere non poteft. — $. 3. Acneis quidem
hac lege tenetur, qui cafu occidit: fi modo culpa eius nulla
inueniatur. Namalioquin non minusquamex dolo *, ex culpa
quisque hac lege tenetur. $. 4. Itaque fi quis dum iaculis
ludit, vel exercitatur, tranfeuntem feruumtuum transiecerit ? :
diftinguitur. Nam fi id a milite in campo, eoue ? vbi folitum
eft exercitari, admiffum eft: nulla culpa eius intellegitur. . Si
alius tale quid admifit *?: culpae reus eft. Idem iuris eft de
milite, fi in alio loco, quam qui exercitandis '* militibus de-
fünatus eft: id admifit *?. —— $. 5. Item fi putator ex arbore
deiecto ramo feruum tuum tranfeuntem occiderit: fi prope vi-
am publicam , .aut vicinalem id faCctum eft, neque proclamauit,
vt cafus euitari poffit *?: culpae reus eft. Si proclamauit**,
nec ille curauit cauere *?, extra culpam eft putator. ^ Aeque
extra culpam effe intellegitur, fi feorfüm a via forte, vel in
medio fundo caedebat, licet non proclamauit: quia in eo loco
nulli extraneo ius fuerat verfandi, $. 6. Praeterea fi medi-
cus, qui feruum tuum fecuit, derelinquerit curationem * , at-

que ** obid mortuus fueritferuus,culpaereuseft!9. ^ $.7.Im-

peritia quoque culpae adnumeratur: veluti fi medicus ideo
feruum tuum occiderit, quod eum male fecuerit, àut perpe-
ram ei medicamentum dederit. — $. 8. Impetu quoque mula-
rum, quas mulio propter imperitiam retinere non potuerit, fi
feruus tuus oppreftus fuerit: culpae reus eft-mulio. . Sed et fi
propter infirmitatem eas retinere non potuerit, cum alius fir-
mior retinere potuiffet: aeque culpae tenetur *?. Eadem pla-
cuerunt de eo quoque, qui cum equo veheretur, impetum e-

ius, aut propter infirmitatem , aüt propter imperitiam füam

retinere non potuerit. $. 9. His autem verbis legis, Quan-
ti ?? in eo anno plurimi fuerit, illà fententia exprimitur: vt
fi quis hominem tuum, qui hodie claudus, aut mancus, aut
lufcus erit, occiderit, qui in eo anno integer et pretiofus fue-
rit: non tanti is ^* teneatur, quanti ?? hodie erit, fed quanti
in eo anno plurimi fuerit. Quaratione creditum eft, poena-
lem effe huius legis aCtionem: quia non folum tantum ?? quis-
que obligatur, quantum damni dederit, fed aliquando longe

de vfu et bab. pag. 213. et Leonin. Hib. vr. Emend. c. 4 O0 TTO. 5 Vox | ! '
mox fed et aliquaudo in quibusdam eft et Theoph. o T T 0.

gregatim, quam Accurfius habet, abeft fimiliter ab omnibus Charondae, non
vero a 'Theophilo. In L. 2..$..2. D. b. t. 4tae pecudum mumero funt, et gregatim
babentur.. Marcianus in L. 6j. $. 4, deleg, 3. quae gregatim pa(cuntur. O T T O.
Hal. habet gregatzm. 4 Hal. Odyffea, et mox Martianus. Verfus funt Odyff.
N. 407. feq. 5 Hal in interpretatione Graecorum Inftitutionibus praefixa
icà vertit : Sedantem videas, qui erramt per pafcua , porcos Ad. Coracis . faxum ,
iuxta - fontemque Aretbufam. 6 Vulgata addit znfidiatorem. Gaius in L. 4.
pr-. D. b. t. latronem. infidiantem. dixit. Sed 'Theophilus et libri Charondae
eam vocem ignorant. o T To. Hal. 4ui latromem. iufidiatorem. occiderit, "Tuetur

vocem infidiatorem contra Caiacium in notis fecundis delentem , Marcilius. |

4 Xta. ex Theophilo legit Cuiac. probante Contio et Fabroto. Omnes autem libri
Charondae cum Vulgata : mom minus ex dolo, quam. Loquendi genus inuer-
um eft. o T ro. Hal. habet vt Vulg. 8 Hal traiecerit. — 9 Vulgo zm
eo campo , wbi. Ya libris Charondae zu campo, eoque. o'T T O. EHal. im eo campo,
vbi. Io Hal. admiferit. II Hal. ad exercitandum.
13 Hal. poffet. 14 Praeclamauit in pluribus Char, o r To. Hal. Sed fi procl.
15 Hal. praecamere. IG Hal. addit eus. 17 Hal. et. 18 Hal. erit.
I9 Ita etomnes Charondae et Gaius L. $. D.ad L. Aquil. culpae nomine : fedidem
in. L. 15. pr. D. delib. cauf. Poterit exlege Aquilia agi, cum ealege etiam culpa
teneatur , et ita Vulgata habet b. L. o T T o. Hal. culpa ten, 20 Alii quanti
id: in quibusdam, 4aanti ea rés i eo ammo, wtíupra pr. b. t. o Y T O. Hal.

. Hal. inferit zs.

I2 Hal admiferit. |

TIT. IIL. 65

pluris. Ideoque conftat in heredem eam a€tionem non tranfi-
re: quae tranfitura fuiflet, fi vltra damnum numquam lis ae-
ftimaretur. $. 1o. Iilud non ex verbis legis, fed ex inter-
pretatione. placuit: non folum perempti corporis aeftimatio-
nem habendam effe, fecundum ea, quae diximus: fed eo am-
plius quidquid praeterea, perempto eo corpore, damni nobis?*
allatum ?? fuerit: veluti fi feruum tuum heredem ab aliquo in-
ftitutum antea ^^ quis occiderit, quam ?* iuffu tuo adiret 258 :
nam hereditatis quoque amiffae rationem effe habendam conftat.
Item fi ex pari mularum vnam, vel ex quadriga ?? equorum v
num. ?? occiderit, vel ex comoedis vnus feruus occifus fueritz
non folum occifi fit aeftimatio, fed eo amplius id quoque com-
putatur, quanti depretiati funt, qui fuperfunt. ^ $. rr. Li-
berum autem eft ei, cuiüs feruus occifus fuerit, et ** iudicio
priuato legis Aquiliae damnum perfequi , et capitalis criminis
eum ?? reum facere. $. 12. Caput fecundum legis Aqui-
liae ?? in vfü non eft. '$. 13. Capite tertio de omni cetero

. damno cauetur. - Itaque fi quis feruum ,. vel eam quadrupedem,

quae pecudum numero eft, vulnerauerit: fiue eam quadrupe-
dem, quae pecudum numero non eft, velüti canem aut feram
beftiam , vulnerauerit, aut occiderit: hoc capite a&tio confti-
tuitur. In ceteris quoque omnibus animalibus, item in omni-
bus rebus, quae anima carent: damnum iniuria datum ?^*, hac
parte vindicatur. Si quid enim vftum, aut ruptum, aut fra-
Ctum fuerit, actio ex hoc capite conftituitur: quamquam pote-
fat ?? fola rupti appellatio in omnes iftas càáufas fufficere.
Ruptum enim intellegitur, quod quoquo modo corruptum eft.
Vnde nor folum fracta, aut vfta, fed etiam fcifía, et colli(a,
et effufa, et quoquo modo perempta atque deteriora fatta, hoc
verbo continentur. Denique refponfum eft, fiquis inalienum
vinum, aut oleum id immiferit ?9, quo naturalis bonitas vini
aut olei corrumperetur: ex hdc parte legis ?" eum teneri.
$. 14. Illud palam eft, ficut ex primo capite ita demum quis-
que tenetur, fi dolo aut culpa eius homo, aut quadrupes occi-
fus occifaue fuerit: ita ex hoccapite, de dolo ?? aut culpa??,
de cetéro damno quemque teneri. ^*? Hoc tamen capite rion
quanti in eo anno, fed quanti in diebus triginta proximis **
res füerit, obligatur is, qui damnum dederit. ^ $. 15. Ac

. ne ^? Plurimi quidem verbum adicitur. Sed Sabino reCte pla-

cuit, perinde habendam aeftimationem, ac fi etiam hac parté
Plurimi verbum adiectum fuiffet. — Nam plebem Romanam,
quae Aquilio tribuno rogante ^? hanc legem tulit ^*, conten-.
tam fuiffe, quod prima parte eo verbo vía eft **. $. 16. Ce-
terum placuit, ita demum directam ex hac lége aCtionem ef-
fe, fi quis praecipue corpore fuo damnum dederit. Ideoque
in eum , qui alio modo damnum dederit, . vtiles a&tiones dari
: - folent:
addit 74. 21 Hal omittit i. . 22 Quanti is bodie omnes Charondae :
j 25 Hal. tantz.
24 Hal. vobis. 25 Vulgozllatum. o T T 0. Sic Hal. 26 Hal ante. 27
28 Hal. baereditatem adierit. 29. Ita re&tius ex L. 2 1. D.
ad L. Aquil. et Theoph. quam 2zadrigis: notatillavox hic quatuor equorum iuga
fine curru. V.. "Turneb. ad Cic. de fato, o't r o. Hal. quadrigis. 30 Hal. inferit

| quis. 31.Hal.inferit ex. — .32, Ke&tius vox ewm a quibusdam et Theophi-

lo abeffe videtur Charondae. o T o. 533 Cuiacii in Paratitl. D. et C. ad
L. Aguiliam fententia eft, hoc capite fuiffe cautum, fi quis aliquam vtilita-
tem nobis interceperit, cuius exemplum ex Plinio Natar. biflor. lib. YX. cap.
j9. de Anthia pifce attulit. De feruo corrupto hoc caput egiffe, multi conten-
dunt, et peculiari equidem libro Claud. Chifletius. De effutis tamen et eiectis
conceptum fuiffe, magua cum fpecie afferit Bynkershoek 1. O/f. :j. 24
Vulgo per zuiuriam datum. Omnes Chatondae: dammum imiuria bac parte. o T-
T 0. Hal. per iuiuriam datum. 35 Poterit omnes Charondae. o T T 0. 36
Accurfius sifcuerit: omnes Charondae immifcuerit. o r TO. Et fic quoque Hal
37 Hal. inferit Aguiliae. 38 In quibusdam re&tius ex dolo, id eft propter
dolum , idque magis placet Charondae. o TT o, 39 Hal. inferit et. 40
Hal. inferit Ex. ^ — 41 Nonnulli vetereslibri addunt retro. o T 0. 42 Hal.
At nec. 43 Hal nterrogante. 44 Hotmanus turpe Triboniani pecca-
tum hic redarguit, qui iz[fit fcribere debebat, quae etiam Gronouii cenfura eft
not. ad. Liu. lib. X. c. 13. Mox pro vfa eff legix v/us efet. o T 1.0. 45 Eägl.
' «[et,

66 | INSTITVTIONNM. ; LIB/ TV.-; TIEEAHOCUV.

folent: veluti fi quis hominem alienüm, aut pecus ita inclufe-
rit, vt fame necaretur: aut iumentum tam ** vehementer e-
gerit, vt rumperetur: aut pecus in tantum exagitauerit, vt
praecipitaretur: aut fi quis alieno feruo perfuaferit, vt in ar-
borem afcenderet, vel in puteum defcenderet, etis afcenden-
do. vel defcendendo, aut mortuus, aut aliqua corporis parte
laefus fuerit: vtilis aCtio in eum datur *". .Sed fi quis alie-
num feruum, aut *? de ponte, aut de ripa in flumen deiecerit,
et is fuffocatus fuerit: eo quod proiecit, corpore fuo damnum
dediffe non. difficulter intellegi poterit *? : ideoque ipía lege
Aquilia tenetur. Sed fi non corpore damnum ?? datum, ne-
que corpus laefum fuerit, fed alio modo damnum alicui conti-
gerit: cum non fufficiat ^*, neque directa, neque vtilis Aqui-
lia 5?: placuit eum, qui obnoxius fuerit, in faCtum actione
teneri: veluti fi quis mifericordia ductus , alienum feruum
compeditum foluerit, vt fugeret,
| TITT. IV.
DE INIVRIIS.

! ENERALITER iniuria dicitur, omne quod.non iure fit.
! Specialiter, alias contumelia, quae a contemnendo dicta
eft, quam Graeci Jpiy appellant : alias culpa, quam Graeci «-
iíuzux ^ dicunt, ficutin lege Aquilia damnum iniuriae? acci-
pitur : alias iniquitas et iniuftitia , quam . Graeci. xóiuíav . vo-
cant. QCum enim Praetor, vel iudex non iure contra quem
pronunciat, iniuriam accepiffe dicitur. $. r. Iniüria autem
committitur non folum, cum quis pugno, puta *, aut fulfti-
bus caefüs, vel etiam verberatus erit: fed et fi cui conuitium
factum fuerit; fiue cuius bona quafi debitoris, qui nihil debe-
ret ^, pofleffa fuerint ab eo, qui intellegebat nihil eum fibi
debere: velfi quis ad infamiamalicuius libellum, aut carmen?,
fcripferit, compofuerit , ediderit, doloue malo fecerit, quo
quid eorum fieret: fiue quis matremfamilias, aut praetextatum
praetextatamue adfectatus fuerit: fiue cuius pudicitia attenta-
ta effe dicetur: et denique aliis pluribus modis admitti iniuri-
am, manifeftum eft. ^ $. 2. Patitur autem quis iniuriam
non folum per femetipfum, fed etiam per liberos fuos, quos
in poteftate habet: item per vxorem fuam:. id enim magis

iuriam feceris: non folum filiae nomine tecum iniuriarum agi
poteít, fed etiam patris quoque et mariti nomine, Contra au-
tem 1i viro iniuria facta fit: vxor iniuriarum agere non poteft.
Defendi enim vxores a viris, non viros ab vxoribus aequum eft.
Sed et focer nurus nomine, cuius vir in * poteftate eft, iniu-
riarum agere poteft, $. 3. Seruis autem ipfis quidem nulla

iniuria fieri intellegitur, fed domino per eos fieri videtur. :

e[fet. 46 KHal. zta, 47 Wnus Charondae accommodatur, quae vox vtili-
um aQionum eftpropria. OT O. 48 Voculani aut priorem ignorat The-
oph, et libri Charondae. o T T o. 49 Hal, poteft. 50 Hal. inferit fuerit.
51 Coutigit, quam non [ufficit omnes Charondae. o TT O. 52, Hal. neque
ztils legis Aquiliae actio. !
1 Hal (/Spiy explicat. contumeliam. 2, Sic veteres MSS. 'Theophilus
et impreffi a Roberto Stephano: Baro autem aliique cum Haloandro £y-
XÀ3]X ,. Grotius in fl fp. u pr2] 40 legit. Poftea pro voce odiníory Salmaf.
C. 7. ad ius Attic. et de si0d. vfur. c. 17. veponit xi/xy , et hoc pr. a Tribu-
niano ex Pauli Hb. fimgulari et titulo de imiuriüis, cuius fragmentum extat in
Collat. LL. Mof. tit. 2. $. s. interpolatum eífe opinatur; quem Heraldus recte
confutat c. 46. Obf. et. Emend, et ad ius Attic. lib. W. c. g. Sed qui ipfe non
fatis placet Cl. Schultingio ad 4j&. $. y. In fine b. pr. Hotmanus legit: imiuria
eum affeciffe dicitur ; at nom opus eft, fi fubaudias, cum "'Theophilo , zs, con-
tra quem non zuve pronunciat. Minus affentior Colero, qui ftuporem "'Tribunia-
niin b. pr. accufat cap. 32. Parerg. cum magis verifimile fit,. Collationem LL.
Mofíaic. ex hoc pr. reftituendam efle. ov T 0. Hal. äyn?«.;;luæ, quod vertit cal-
pam. 3 Hal dammum iniuria datum , et/ mox oZuo,u[ocz/ xocj aàilay ,
quod vertit zuzguitatem et iniuflitiam., 4 In quibusdam , cum Vulgata ,. ad-
ditur pulfatus. o T'r o. Hal. inferit pulfatus , omiflo puta. 5 Veteres debito-

vis poffideautur , omiffis verbis quz uibil deberet. o't't o... . 6 Vox carmen de- |

quotiensin tuam contumeliam iniuria ei facta fit.

Non tatmen iisdem modis , quibus etiam per liberos et vxores:
fed ita cum quid atrocius comrmiffum fuerit, et quod aperte ad
contumeliam domini refpicit: veluti fi quis alienum feruum *
verberauerit, et in hunc. cafum actio proponitur. At fi quis
feruo conuitium fecerit, vel pugno eum percufferit: nulla in
eum aétio domino competit. $. 4. $i communi feruo ? in-
iuria faCcta fit, aequum eft non pro ea parte, qua dominus
quisque eft, aeftimationem iniuriae fieri: fed ex dominorum
perfona, quia ipfis fit iniuria, — $. 5. Quod fi vfusfructus in
feruo Titii eft, proprietas Maeuii, magis Maeuio iniuria fieri
intellegitur. $. 6. Sed fi libero *?, qui tibi bona fide fer-
uit, iniuria facta fit: nulla tibiactio dabitur, fed fuo nomineis

experiri poterit: nifiincontumeliam tuam pulfatusfit : tuncenim:

competitettibiiniuriarumattio. lIdemergo eft et inferuo alie-
no bonafidetibi feruiente: vttotiens admittatur iniuriarum actio,
$. 7. Poe-
na autem iniuriarum ex lege duodecim tabularum , propter
membrum. quidem ruptum talio erat: propter os vero fractum

nummariae poenae erant conftitutae, quafi ** in magna vete-
rum paupertate, . Sed poftea Praetores permittebant ipfis, qui

iniuriam paffi funt, eam aeftimare: vtiudex vel tanti reum ^^
condemnet , quanti iniuriam paffus aeftimauerit, vel minoris,
prout ei vifum fuerit, . Sed poena quidem iniuriarum, quae ex

lege duodecim tabularum introducta eft, in defuetudinem abi-

it: quam autem Praetores introduxerunt, quae etiam honora-
ria appellatur, in iudiciis frequentatur. Nam fecundum gra-
dum dignitatis, vitaeque honeftatem , crefcit aut minuitur ae-

. ftimatio iniuriae. . Qui gradus condemnationis et in feruili
perfona non immerito feruatur: vt aliud in feruo actore, aliud.

in medii aCtus homine, aliud in viliffimo vel compedito ^?
conftituatur. $..8.. Sed et lex Cornelia de iniuriis loquitur,
et iniurlarum aCtionem introduxit, quae competit ob eam . rem,
quod.fe pulfatum quis,. verberatumne, domumue fuam viin-
troitam effe dicat. Domum autem accipimus, fiue in propria
domo . quis habitat *^, fiue in conducta, vel gratis fiue hofpi-
tio receptus fit, . .$..9. Atrox iniuria aeftimatur vel ex facto:
veluti fi quis ab aliquo vulneratus fuerit ^*, vel fuftibus cae-

fus: velexioco, veluti fi cui in theatro, vel in foro, vel in
praeualuit. taque fi filiae alicuius, quae Titio nupta eft, in- |

confpectu. Praetoris iniuria faCta fit: vel ex perfona, veluti fi
magiftratus iniuriam paffus fuerit, vel fi Senatori ab humili **
iniuria facta fit, aut parenti patronoue fiat a liberis vel libertis.
Aliter enim Senatoris et parentis patronique, aliter extranei et

humilis perfonae iniuria aeftimatur. Nonnunquam et locus

vulneris atrocem iniuriam facit: veluti fi in oculo quis percut-
ferit **. Parui autem refert, vtrum patrifamilias, an filiofa-
milias talis iniuria facta fit: nam et haec atrox ** aeftimabitur.
| $. 1C.
eft in veteribus Cuiac. libris. Eft vero vox xit. Tabb. addita voce salum , quae
vtraque apud Horat. lib. 11. fat. :. Plin. l$. Xxvin. c. 2. et Arnob. Hb 1v. repe-
ritur. o 'r T o. Hal. inferit aut bifloriem. Hiflorimm 'Theoph. re&te interpretatur
71'56 0V Àoyov, orationen: pedeffrem, et hoc ipfum diligenter monitum videtur
a Iuftiniano, quod lex xit. Tabb. onali carminis tantum mentionem faciat. M A R-
CILIVS. 7 MHalinferit ezus. 8 Vulgata addit atrociter, citra neceffita-
tem. OT TO. Et idem Hal. 9 L. 16. D. boc tit. grauiffime huic $. obftare vi-
detur Cuiacio, L. a Cofta, aliis, quod non eft. Species legis illius eft talis: Se-
nator, qui ferui pro dimidia parte dominus eft, aeftimat iniuriam feruo fata
mille aureis, iudex condemnat reum in quingentos. Plebeius, qui dominus eít
alterius partis, ferui iniuriam acítimat centum aureis, iüdex condemnat eurm in
quinquaginta. Ita ex Imperatoris mente aeftimatio iniuriae feruo communi fadtae
non pro parte, qua quisque dominus elt, fed ex deminorum perfonis fit: iudex
tamen , fecundum Pedii fententiam, pro maiore parte, quam pro qua dominus
eft, damnationem non facit, fed quando pro dimidio domini funt, vt fupra,
vnicuique dimidium fuae aeftimationis adiudicat, quando autem partes domino-

, rum funt inaequales, inaequales etiam partes in fua cuique parti adiudicat. A-
| VERANIVS HEb. 1. . 21. Interpr. iur. ciu. 10 Hal. addit bomzni. II
| Quafi ex magna omnes Char. o T T o. 12 Vox reum abeft a libris prifcis et
| Theoph. o rTo. . 13 Vulgo additur zus aeffimationis, minus re&e. o TT O.
| Extant haec verba apud Hal. I4. Hal, babitet, 15 Hal. ab alio vuln. fit.

I6 Hal. inferit perfong. 17 Hal percuffus fuerit.. X$8 Hl inferit Zuzuria.

19 i

— -4 —

,.e'*ca'&u

—j

Ts U

— —— 4 —2 —— QU C -——

INSTITVTIONVM LIB.IV. TIT. IV. V. VI. 67

$. ro. In furnma *? fciendum eft, de omni iniuria eum, qui
paffus eft, poífe vel criminaliter agere, vel ciuiliter. Et fi
quidem ciuiliter agatur ?^?: aeftimatione facta fecundum quod
dictum eft, poena ^* imponitur. Sinautem criminaliter, off-
cio iudicis extraordinaria poena reo irrogatur: hoc videlicet
obferuando, quod Zenoniana Conftitutio introduxit, vt viri il-
luftres, quique fuper eos funt, et per procuratores poffint a-
Cionem iniuriarum criminaliter vel perfequi, vel fuüfcipere,
fecundum eius tenorem , qui ex ipfa manifeftius apparet,
$. x1. Nonfolum autem isiniuriarum tenetur, qui fecitiniuriam,
id eft, qui percuifit: verum ille quoque continebitur *?, qui
dolo fecit vel curauit ^*, vt cui mala pugno percuteretur.
$. 12. Haec a&tio diffimulatione aboletur. t ideo fi quis in-
iuriam derelinquerit, hoc eft, ftatim vt ^* paffus, adanimum
fuum non reuocauerit: poftea ex poenitentia remiffam iniuri-
am non poterit recolere, :

DE OBLIGATIONIBVS QVAE QVASI EX DE-
asb LICTO NASCVNTVR ,

SI iudex litem füam fecerit ?^, non proprie ex maleficio obli- |

gatus videtur: fed quia neque ex maleficio, neque ex con-
tractu obligatus eft, et vtique peccaffe aliquid intellegitur ,

licet per imprudentiam: ideo videtur quafi ex maleficio teneri:

et in quantum de ea re aequum religioni iudicantis videbitur,
poenam fuftinebit ?. $. z. Item is, ex cuius coenaculo ^,
vel proprio ipfius *, vel in quo gratis habitabat $, deiectum

effufumue aliquid eft, ita vt alicui noceret *: quafi ex malefi- |

cio obligatus intellegitur. Ideo autem non proprie ex malefi-
cio obligatus intellegitur, quia plerumque- ob alterius culpam
tenetur, aut ferui, autliberi. .Cui fimilis eft is, qui ea parte,

qua vülgo iter fieri folet, id pofitum aut fufpenfum habet, -

quod poteft, fi acciderit *, alicui nocere: quo cafu poena de-
cem aureorum conftituta eft. De eo vero quod deiectum effu-
fumue eft, dupli, quantum damni datum fit, conftituta eft a-
€&üio. Ob hominem veroliberumoccifum, quinquaginta aureo-
rum poena conftituitur. Si vero viuat, nocitumque ei effe
dicatur ^: quantum ob eam rem aequum iudici videtur, actio
datur. ludex enim cotmnputare debet mercedes medicis praefti-

tas, ceteraque impendia, quae in curatione facta fünt: prae-

terea operarum '?, quibus caruit, aut cariturus eft ob id,
quod inutilis factus eft. — $. 2. Si filiusfamilias feorfüm a
patre habitauerit, et quid ex coenaculo eius deiectum effufum-

19 In fumma igitur veteres. O T T O. 20 Hal, agitur. 21 Hal. inferitreo.
Z2 Hal temetur. 25 Hl fecit imiurium, vel qui procuramit. 24 Apud
Hal. decft vt. : :
1 Alü de obligationibus quafi ex deliclo: wt fupra rubr, cap. 1. O T TO.
2, Id cít, litis alienae periculum fufceperit, L. 2. L. :6. C. T. Quorum. appel-
lationes uon recipiantur, et vtitur eadem loquendi formula Seneca de confol, ad
Polyb. et Macrob. Jib. 11. Saturm. c. 12. 4 COS TA. —— 5 Hoc eft, tenetur prae-
ftare id, quod reuera intereft, in quo aeftimando verfatur religio iudicantis.
Sin autem per dolum malum aliquid committit, veram acftimationem litis prae-
ftare tenetur cum difpendio aeftimationis, id eft, cum infamia L. :5. $. 2. D.
de iudic. L. 2. C. de poema iud. qui male indic. A CO S'T A. 4 In coenacu-
lis, vt fuperioribus aedium locis, plebs humilis habitare folebat: vnde pericu-
lófi cafus et deiectiones, de quibus graphice Iuuen. fat. 3. cuius vt et Symmá-
chi et Vitruuii et Tertulliani loca attulit A COSTA. 5 Hal. addit vel con-
dato. 6 Hal. Pbabitat. 7 Itain D. at omnes codices manufcr, Charon-
dae z0ceretur. O T TO. 8 Hal. ceciderit.
cetur omnes libri veteres et Digefta. o r T 0. IO [|ta etiam D. alii operas.
o T TO. Sic Hal. II Hal. fzerit. IZ Hal. addit effe. I3 Genus ho-
iminum, quod male audire folebat, Horat. fat. g. líb. 1. Inde formn Appi dif-
fertum mautis, cauponibus atque malignis et fat. 1. Perfidus bic caupo. Cf. Cu-
iac. lib. XXVII.. Obf. c. 31.. L.3. $. 1. D. b. t. A COS T A. 14 Vulgo dolo at
jurto: íed Cuiac. et Hotman, maluerunt damno, ex L. y. $. fin. D. de obl. et adt.
et L. fiii. D. naut. caup. Neque etiam de omni dolo, fed feruorum tantum actio
erat poenalis. o T T o. 15 Hal. exercet, 16 Hal. inferit ueque ex malefício.

I Omnino diftinguenda funt , formula, illa nempe verborum folemnitas
et conceptio, qua componebatur et edebatur a&tio, et aQio ipfa, ius, pote-

9 Viuet nocitumque eieffe di- |

ue fit **, fiue quid pofitum fufpenfumue habuerit, cnius ca-
füs periculofus eft: luliano placuit, in patrem nullam effe a-
Cionem, fed cum ipfo filio agendum *?, — Quod et in filiofa-
milias iudice obferuandum eft, qui litem fuam fecerit. $. 3. l-
tem exercitor nauis , aut cauponae !'?, aut ftabuli, de dam-
no 7^ aut fürto, quod in naui, aut caupona,-aut ftabulo fa-
Ctum erit, quafi ex maleficio: teneri videtur: fi modo ipfius
nullum eft maleficium, fed'alicuius eorum, quorum opera na-
uem, aut cauponam, autftabulum exerceret 55, « Cum enim **
neque ex contractu fit aduerfus eum conttituta haec actio, et
aliquatenus culpae reus eft, quod opera malorum hominum v-
teretur: ideo quafi ex maleficio teneri videtur. In his autem
cafibus in faétum a&tio competit, quae heredi quidem datur,
aduerfus heredem autem non competit,

EPL-VÍ
DE ACTIONIBVS.

SVPER'EST', vt de aCtionibus loquamur. AG&io autem ni-
9 hil aliud eft, quam ius * perfequendi iudicio ?^, quod fibi
debetur?. —— $. r. Omnium ^ aCtionum, quibus inter aliquos,
apud iudices arbitrosue *, de quacumque re quaeritur, fumma
diuifio in duo genera deducitur ^: aut enim in rem funt, aut
in perfonam. Namque agit vnusquisque aut cum eo, qui ei
obligatus eft, vel ex contractu, vel ex maleficio: quo cafu
proditae funt actiones in perfonam, per quas intendit aduería-
rium ei dare aut facere oportere, etaliis quibusdam modis ".
Aut cum eo agit, qui nullo iure ei obligatus eft, mouet ta-
men alicui de aliqua re controuerfiam : quo cafu proditaeactio-
nes in rem funt: veluti fi rem corporalem poffideat quis;
quam Titius fuam elfe affirmet , et poíieffor 5 dominum ? fe
effe dicat *?: nam fi Titius fuam effe intendat: in rem actio
eft. $. 2. Aeque fi agatius fibi effe fundo forte, vel aedi-
bus vtendi fruendi, vel per fundum vicini eundi agendi, vel
ex fundo vicini aquam ducendi: in rem aCtio eft. Eiusdem

generis eft actio de iure praediorum vrbanorum: veluti fi agat

ius fibi effe altius aedes fuas tollendi, profpiciendiue, vel pro-
iciendi aliquid, vel immittendi tignum in vicini aedes. Con-
tra quoque de vfufruttu, et de feruitutibus praediorum rufti-
corum, item praediorum vrbanorum, inuicem quoque prodi-
tae funt actiones: vt fi quis intendat, ius noh effe aduerfario
vtendi fruendi, eundi agendi, aquamue ducendi, item altius
tollendi, profpiciendi, proiciendi, immittendi **: iftae quo-
que actiones in rem fünt, fed negatiuae, Quod genus actio-
| : nis
ftas, facultas agendi perfequendique, quod debetur, vt contra Cuiacium ius
hic formulam interpretantem re&te pluribus docet A CoS T A. 2 ld eft, a-
pud pedaneos iudices a magiftratu datos, quod tamen nouiori iure ita explica-
bis: fiue iudicium agatur apud ipfos magiftratus, Ífiue apud iudices datos in
quibusdam caufis L. 2. et vit. C. de pedan. iudic. A Cos TA Hal. im indicio.
3 Nempe proprie quis debere dicitur id, ad cuius praeftationem ex facto fuo
obligatur : hic etiam debere dicitur, qui tenetur facere vel reftituere, quamuis
fe ad id non obligauerit, L. 178. $. ?. D. de verb. fignif. vt adeo tam in rem ,
quam in perfonam a&io contineatur. Noodt ad D. de femat. p. 49. —— 4 Kal.
inferit autem. —— 5 Arbitrorum duo genera funt, dati et compromiffarli, Dan-
tur a Praetore in iudiciis bonae fidei, etíunt veri iudices, quamquam in ftricti
iuris iudiciis iudices proprie appellentur. Compromiffarii funt, in quos a.garti-
bus compromiffum eft. wMvRETVs. 6 Hal didacitur. * Quid fibi bis vl-
timis verbis velit Imperator, perquam dubium eft, ita vt eximius ille ICtug la.
nus a Cofta fibi non conftet bic im totis prioribus et poflerioribus * in prioribus
Cuiacium refutat, qui deactionibus, quaeinrem funt et concipiuntur , fed ipfa
vi et poteftate perfonalibus explicat, fimnul ipfe ea verba ad a&iones ex malefi-
cio et quafi maleficio refert: in pofterioribus adieciffe Imperatorem vult et aj
quibusdam modis , vt oftenderet, a&tiones perfonales non eflead haec verba dare
facere adftri&as , fed bodie poffe eas varie concipi, vt res poftulet, aduerfíari-
um tradere, Íoluere, praeftare aut fimile quid facere debere. 8 Hal. pof-
feffor autem. 9 Hal. inferit ezus. 1O Scilicet contrauindicatione, qua
opus erat in illa folemni vindicationis forma ex L. xir Tabb. introducta: fed
in alterailla iinus folemni a Prudentibus introducta, qua vnusquisque res fuas
non ex cauía Quiritium, fed ex iure gentium vindicabat, ea nibil fuit opus,
Vid.lan. a Cofta £. 1. et inprimis Schilterus Exercit, ad D. Vt. $. 14 ir Hal
i jofpicieue

68

Nam in his is agit, qui non poffidet: ei vero, qui poffidet *?,
non eft aCctio prodita, per quam neget rem actoris effe, Sane
. vno cafu *? qui poffidet, nihilominus a&toris partes obtinet,
ficut in latioribus Digeftorum libris opportunius apparebit.
$. 3. Sed iftae quidem aCtiones, quarum mentionem habui-
mus **, et fi quae funt fimiles *^, ex legitimis et ciuilibus
caufis defcendunt. .Aliae autem funt, quas Praetor ex fua iu-
risdictione comparatas habet, tam in rem, quam in perfonam:
quas et ipfas neceffarium eft exemplis oftendere. .^^ Ecce ple-
rumque ita permittitur ** in rem agere, vtvel a&tor diceret"*,

fe quafi vfücepiffe, quod non vfuceperit: vel ex diuerfo pof--

fefforem '? diceret ^9 , aduerfarium füum non víucepitte,
quod vfuceperit. $. 4. Namque fi cui ex iufta cauía res a-
liqua ^* tradita fuerit, veluti ex caufa emptionis, aut donatio-
nis, aut dotis, aut legatorum, necdum eius rei dominus ef-
fettus eft: fi eius rei poffeffionem cafu amiferit, nullam habet
directam in, rem aCtionem ad eam perfequendam : quippe ita
. proditae funt iure ciuili aCtiones, vt quis dominium fuum
. vindicet, Sed quia fane durum erat, eo cafu deficere actio-
mem, inuenta eft a Praetore actio ??, in qua dicitis, qui pof-
feffionem amifit, eam rem fe víucepiífe ^* , et ita vindicat fu-
am effe: quae actio Publiciana appellatur, quoniam primum a
Publicio Praetore in edicto propofita eft. $.:5. Rurfus ex
diuerfo, fi quis, cum Reipublicae caufa abeffet, vel in hofti-
4um poteftate eflet, rem eius, qui in ciuitate effet ?^*, vfüuce-
perit: permittitur domino, fi poffetlor Reipublicae caufa abef-
fe defierit, tunc intra annum ??, reícifla vfucapione, eam
petere: id eft, ita petere, vt dicat, polfefforem vfuü non ce-
piffe, et ob id fnam rem effe. Quod genus attionis quibus-
dam et aliis fimili aequitate motus Praetor accommodat: ficut

ex latiore Digeftorum, feu Pandectarum volumine intellegere

licet, $. 6. Item fi quis in fraudem creditorum rem fuam ali-
cui tradiderit: bonis eius a creditoribus ex fententia Praefidis
poffeffis ^?, permittitur ipfis creditoribus, tefcifía traditione,
eam rem petere: id eft, dicere eam rem traditam nonefle: et
ob id in bonis debitoris manfiffe. $. z. ltem Seruiana et
Quafi Seruiana, quae etiam hypothecaria vocatur, ex ipfius
Praetoris iurisdiCtione ?* fübftantiam capiunt. —Seruiana au-

gro[piciendiue vel proüciendi immittendiue. 12 Hotman. ez veró, qui mon
polfidet, et ftatim pro actoris legit alterius , vel aucloris. Charondas Iib. 11. Ve-
rif. c. 2. in plerisque codicibus vocem a&oris expunQam reperit, et 'Theophi-
lus omifit. At Cuiac. Balduin. et Pacius acoris explicant a&uri. o T T o. 13
Aemilius Ferretus ex duobus codicibus peruetuftis legit. o2 vuo cafu , inuito
'Theophilo'et Roberto /;5. 1. Rec. lect. c. $. Baro fame iu boc cafu; Muretus u

vmno cafu; ali faue illo cafu: fed recepta le&io ex veteribus libris confirmatur. -

OT TO. I4 Scilicet et realium et perfonalium , earum nempe, quarum pro-

ditae funt a&iones vel legibus, vel ex cura Prudentum , ciuilibus verbis, vt a--

cute obferuat MARCILIVS. 15 Puta vtiles, quae dantur ad inftar et. fimi-
litudinem dire&arum. MARCILIVS. . 16 Hal inferit VT. 17 Hal per-
mnittit Praetor. 18 Hal. dicat. 19 Hotmanus, Charondas, Dalduinus,
Terretus et Ruffardus legunt poffefforem, tum propter librorum au&oritatem ,
tum quia res id [poi*mlat ; idque Cuiac. z z0tis et 'Theophilus confirmat. Accur-
fius vero, vitiofa le&ione dubius, poffefforem petitorem interpretatur. V. Chri-
ftoph. Riccii Vnd. iur. cap. 16. o'r ro. Hal. poffeffor, quod et in Ottonis e-
ditione legitur. 20 Hal dicat. 2r Quidam ex Theophilo reponunt
aliena: fed nihil mutandum cenfet Fabrotus, quia Paraphraftes luftinianum in-
terpretatur. O T T O. 22, Non tam eX fua auctoritate, quam ipftus iuris ciui-
lis, quod poft impleta tempora bonae fidei pofíeffori vindicationem- dat aduer-
fus quemcunque, ita, vt illa tempora Praetor fuppleat aduerfus malae fidei poí-
fefforem. MARCILIV S. 23 Se quafi vfucepi[Je in pluribus Charondae, quos
probo. o T T o. Hal. inferit quam v[u non cepit. 24. Omn. Char. eff. o't'T 0.
25 Sunt alias a&iones Praetoriae rei perfecutoriae perpetuae: haec autem non
eft, quod contra ius ciuile datur, L. 35. D. de oblig. et acl. id- eft, contra vfu-
«apionem iure ciuili introdu&am. 4 CoSTA. 26 Hunc verborum ordinem
laudat Charondas, prae eo, qui eft in Vulgata. o T To. Apud Hal. vt in Vulg.
eft poff. ex fent. Praef. 27 VWtclariffime docet L. 17. $. 2. D. de pattis, cum
qua confer, -quae tradit a Cofta. 28 Hal inferit ofj. 29 Afhione
'Theoph. or TO. 30 L. 238. $. 2. D. de verb. fignif. Pignus enim eft pro-
yrie, quod deponere dicitur debitor apud . creditorcin :: vnde depofitum pignus

INSTITVTIONVM

nis in controuerfüs rerum corporalium proditum. non eft.

biles.

libertus fit, vel de partu agnofcendo.

LIB. 15 71T. VL

tem experitur quis de rebus coloni, quae pignotis iure pro
mercedibus fundi ei tenentur, Quafi Seruiana autem ?? , qua
creditores pignora hypothecasue perfequuntur. ([nter pignus
autem et hypothecam, quantum ad actionem hypothecariam
attinet, nihil intereft. Nam de;qua re inter creditorem , et
debitorem conuenerit, vt fit pro debito obligata: vtraque hac
appellatione ?? continetur. Sed in aliis differentia eft. . Nam
pignoris appellatione eam proprie rem contineri dicimus, quae
fimul etiam traditur creditori, maxime fi mobilis fit ?. At
eam, quae fine traditione nuda conuentione tenetur, proprie
hypothecae appellatione contineri dicimus, — $. 8. In perfo-
nam quoque aCtiones ex fua iurisdictione propofitas habet
Praetor ?*; veluti de pecunia conttituta, cui fimilis videbatur
receptitia, Sed ex noftra Conftitutione, cum et fi quid pleni-
us habebat, hoc in actionem pecuniae conftitutae transtufum
eft, ?? ea quafi fuperuacua iuífa eft cum fua auctoritate a no-
ftris legibus recedere. Ttem Praetor propofuit ?? de peculio
feruorum, filiorumque familias: et ?* ex qua quaeritur, an
a€tor iurauerit, et alias complures. $. 9. De conftituta au-
tem pecunia cum omnibus agitur, quicumque pro fe, vel pro
alio foluturos fe conftituerint: nulla fcilicet ftipulatione inter-
pofita: nam alioquin fi ftipulanti promiferint: iure ciuili te-
nentur. . G. 1o. AGtiones ?? autem de peculio ideo aduerfus
patrem dominumue comparauit Praetor: quia licet ex contra-
étu filiorum feruorumue ipfo iure ?? non teneantur: aequum
tamen eft peculio tenus, quod veluti patrimonium eft filiorunm
filiarumque, item feruorum, condemnari eos. $. ir. Item

.fi quis poftulante aduerfario iurauerit, deberi fibi pecuniam ,

quam peteret, neque ei foluatur: iuftitfime ?? accommodat ei

. talem aCtionem ??, per quam non illud quaeritur, an ei pecu-

nia debeatur, fed an iurauerit, |.. $. 12. Poenales quoque a-
Ctiones bene ?? multas ex fua iurisdictione introduxit: veluti
aduerfus eum , qui quid ex albo eius corrupiffet *?: et in.e-
um, qui patronum vel parentem in ius vocaflet, cum id non
impetraffet: item aduerfus eum, qui vi exemerit eum, qui in
ius vocaretur, cuiusue dolo alius exemerit, et alias innumera-
$. r3. Praeiudiciales ^* actiones in rem efie viden-
tur ^?, quales fünt, per quas quaeritur, an aliquis liber, an
Ex quibus fere *? vna
illa
apud Paulum i/5. 1. Sent. tit. f. quod aliis auctorum veterum locis illuftrat A
COSTA. 21 Et hoc, colore quaefito a iure ciuili, vt obferuat A COST A.
32, Hal. inferit et. 33 Hal. inferit a&zonem. 34 Vulgata eam ex qua:
ali illem ex; in alis vtrumque deeft. o T T 0. Hal. fikorumque familiavum : et
edt, ex qua. 55 Minus accurate 'Theoph. de pecalio cx*ywwiv, actionem :
nam ex omni contraQu dantur aQiones de peculio L. 5. D. de pecul, O YT O,
36 Puta ciuili, cuius regula, vnumquemque ex füo contra&tu, non ex alieno ob-
ligari oportere, L. peu. C. me vxoy pro mavito. A C OST A, 37 Sed iterum :
colore quaefito ex iure ciuili, vt obferuat A Cos'T A. 38 At&ionem ex iure-
iurando, quae et in fa&um L. 11. $. 1. D. de iureiur. L. $. C. de veb. cred. et
vtilis L. 13. $. 1. L. 29. D. de iureiur. dicitur. MARCILIVS. 39 Vulgo
acliones multas; alii peius paene anultas : (ed bene multae funt zumumerabiles, vt

in fine $. explicatur. Beme eft particula ZuEzrix5 » et vebementer notat. Cic,

lib. V. epifl. 12. Qui femel verecundiae fmes tranfierit , eum bene et nauiter opor-
tet effe impudentem. Lucret. lib. V. v. 704. Donec eum contra pleno bene lumiue

jfulfit. Vid. Giphan. znd. Lacret. et Fabrot. ad "Tbeopb, b. $. o'r TO. Hal.

acliones Praetor multas. 40 Paulus Ijb. 1. Sent. tit. 13. $. 3. et adde, quae
ad hunc locum de forma albi notat A COST A. 41 lta di&tae duplici de
caufa, et quod aliis caufis, fi quae interuenerint, iudicium per coníequentias
afferunt, et quod ante et priore loco difceptantur et iudicantur. Potius autem
dicendae videantur cognitiones, quam aGtiones, quod maiores iudices requi-
rant, L. 32. $. 7. D. de vecept. Sed dicendum, generaliter fumpto a&ionis
nomine praeiudicia quoQue contineri, L. 5;7. D. de obl. et a&liou. Et aliquan-
do in his quoque a Praetore recuperatores, id eft, fele&os iudices fuiffe datos,
probat A CO S'T A. 42 Dominium enim propría a&ione vindicatur: fed vbi

-de ftatu homini$ agitur, quod caufam proprictatis implicitam quodammode ha-

beat, de proprietate fimul agi videtur. A COS'TA ct MARCILIVS, 43
More fuo "oTheophilus particulam fere omifit, quae. tamen neceffaria eft, quia
haec a&io quaedam habet ex edi&o Praetoris L. 14. et feg. D.. L. 21. C. de
lib. casf. V. Ian. a Cofta ». $. Male Cuiac, in notis primis pro fere legit certe;
peias

-----

INSTITVTIONVM .;LIB. IV.. TIT. VI 69

illa legitiniam ** caufam habet, per quam quaeritur, an ali-

quis liber fit: ceterae ex ipfius Praetoris iurisdictione fübftan-

tiam capiunt. $. 14. Sic itaque difcretis a€tionibus, cer-
tum eft, non poffe aCtorem füam rem ita ab aliquo petere, Si
paret ^? eum dare oportere. ^Nec enim quod actoris eft, id ei
dari oportet: quia fcilicet dari cuiquam id intellegitur, quod
ita datur, vt eiusfiat. NNec res, quae iam actoris eft, magis
eius fieri poteft. Plane odio furum, quo magis pluribus actio-
nibus teneantur, effeCtum eft, vt extra poenam dupli aut qua-
drupli, rei recipiendae nomine fures etiam hac actione tene-
ántur, Si paret *9 eos dare oportere: quamuis fit aduerfus eos

.etiam haec in rem attio, per quam rem fuam quis effe petit.

$. 15. Appellamus autem in rem quidem actiones, vindicatio-
nes: in perfonam vero actiones, quibus dare *? facere oporte-
re intenditur, condictiones: condicere enim eft denuntiare
prifca lingua ^9. — Nunc vero abufiue dicimus , condictionem
aCctionem in perfonam effe, qua actor intendit dari fibi oporte-
re ^?: nulla enim hoc tempore eo nomine denuntiatio fit.
$. 16. Sequens illa diuifio eft, quod quaedam actiones rei per-
fequendae gratia comparatae funt, quaedam poenae perfequen-
dae, quaedam mixtae ?? fünt. — .$. r7. Rei perfequendae

. caufa comparatae funt omnes in rem actiones. Earum vero a-

Cionum, quae in períonam funt, eae quidem , quae ex con-
traCtu nafcuntur , fere omnes rei perfequendae caufa compara-
tae videntur: veluti quibus táutuam pecuniam, velin ftipula-
tum deduCtam petit actor : itemque commodati, depofiti,
mandati, pro focio, ex empto, vendito, locato, conducto.
Plane fi depofiti agatur eo nomine , quod tumultus, incendii,
ruinae, naufragii cau(ía depofitum fit, in duplum actionem
Praetor reddit: fi modo cum ipfo, apud quem depofitum fit,
aut cum herede eius, ex ?* dolo ipfius agetur: quo cafu mixta
eft aCtio. — $. 18. Ex maleficiis vero proditae actiones, ali-
ae tantum poenae perfequendae caufa comparatae funt: ?* ali-
aetam poenae, quam rei perfequendae, et ob id mixtae funt.
Poenam tantum perfequitur quis aCctione furti: fiue enim ma-
nifefti agatur quadrupli , fiue nec ?? manifefti dupli, de fola
poena agitur, Nam ipfam rem propria actione perfequitur

quis, id eft, füam effe petens: fiue fur ipfe eam rem poffideat,-

fiue alius quilibet. Eo amplius aduerfus furem etiam condi-
Ctio eft rei. $. 19. Vi autem bonorufn raptorum actio mix-
ta eft, quia in quadruplum ?* rei perfecutio continetur: poe-
na autem tripli eft. Sed et legis Aquiliae aCtio de damno in-
iuriae ?* mixta elt , non folum fi aduerfus inficiantem in du-
plum agatur, fed interdum et fi in fimplum quisque agit ??:
veluti fi quis hominem claudum aut lufcum occiderit, qui in
€o anno integer et magni pretii fuerit ^^, fecundum iam tradi-

j

peius Muretus fere ornatus caufa additum putat. o T T 0. 44 Ex XiI. enim ta-
bulis deícendit L. 2. $. 24. D. de O. 1. 4 CoSTA. 45 ReGe: non ap-

paret. v. fupra ad $. 1. quib. mod. ve contr. o'rro. Hal appavet. || 46 Hal :

fi appareat. 47 MHal inferit aut. . — 48 lta etiam Philoxenus z2 gloffis :
denuntiatio autem eft comminantis , vt docet Donatus in T'erent. Adelpb.
A. 2. Sc. 1. qua nihil opus in vindicatione, quae rem afficit, non perfonam.

A COSTA et MARCILIVS. 49 Scilicet fecundum id, quod hodie obtinet -

'et obferuatur: vt illae tantum a&tiones in perfonam in veteri condidionis nomi-
ne remaneant, etiam fublatis denuntiationibus, quae dari, id eft, dominium
transferri intendunt. A COST A. 5o Hal mifiae. 51 Hal de, et mox
sifla, et fic vbique. 52 Hotmanus addit alzae rei, vt contincatur condi-
&io furtina, de qua in fine. $. vbi vero a quibusdam Charondae vox rej abeft.
O T T 0. 53 MHal. «on.
Accuríftus damno ininriadato. o Y'T 0. Sic et Hal. 56 Hal. agat. 57 Vul-
gata hic addit: ftauti euim dammatur , quauti is bomo eo im aumo plurzini fnerit.
OoTTo, Habet Hal.
lib, XX. Conietl. c. 10, irreptitia cenfet, et delenda verba tam w vem, quam
in perfousm, tamquam ex gloffis profeda, quod mihi non videtur. o T T O.
Hal. inferit a&/o , et loco 4aae habet qua. 6o Hal quamplurimis.
6X Hal. caaffis. 62, Hal. abfiulevit. 63 Deducitur, id cft fit vel ducitur.
Petron. cap. 10. vt veterem cmn. Gitone qneo. vationem deducerem, Sueton.. Ang.

| na: et ideo in duplum eius fit condemnatio.

$4 Vulgata quadvruplo. o'r'*o. $ic Hal. 55.

38 Ant. Faber de error. pragm. p. 4. dec. 94. ". $. et.

tam diuifionem. — Item mixta eft aCtio contra eos, qui relicta
facrofanctis Ecclefiis , vel aliis venerabilibus locis legati vel fi-
deicomimiffi nomine, dare diftulerint ufque adeo, vt etiam in
iudicium vocatentur: tunc enim et ipfam rem , vel pecuniam,
quae relicta eft, dare compelluntur,, et aliud tantum pro poe-
: $. 20.. Quae-
dam actiones mixtam caufam obtinere.videntur, tam in rem,
quam in perfonam ?? : qualis eft familiae ercifcundae actio ,
quae competit coheredibus de diuidenda hereditate. — Item
communi diuidundo, quaeintereos redditur, interquos aliquid
commune eft, vtid.diuidatur. ]ltem finium regundorum ?? ,
quae inter eos agitur,' qui confines agros habent. In quibus
tribus iudiciis permittitur iudici rem alicui ex litivatoribus ex
bono. et aequo adiudicare: et fi vnius pars praegrauari videbi-
tur, eum inuicemcerta pecuniaalteri condemnare. $.21. O-

mnes autem actiones, vel in fimplum conceptae funt, vel in

duplum, vel in triplum, yelin quadruplum, Vlterius autem
nulla actio extenditur. $. 22. In fimplum agitur: veluti ex
füpulatione, ex mutul datione, ex empto , vendito, locato,
conducto, mandato, et denique exaliis compluribus $? caufis.

| $. 23. In düplum agimus: veluti furti nec manifefti, damni

iniuriae ex lege Aquilia, depofiti ex quibusdam cafibus $.
Item ferui corrupti: quae competit in eum, cuius hortatu con-
filioue feruus alienus fugerit, aut contumax aduerfus domi-
num factus eft, aut luxuriofe viuere coeperit, aut denique
quolibet modo deterior factus fit. . In qua attione etiam earum
rerum, quasfugiendo feruus abftulit ??,. aeftimatio deducitur??,
]tem ex legato, quod venerabilibus locis relictum eft, fecun-
dum ea, quae fupra diximus. $. 24. Tripli vero, cum qui-
dam maiorem verae aeftimationis quantitatem ** in libello con-
uentionis inferuit, et 9? ex hac cauía viatores, id eft, execu-
tores litium , ampliorem fummam fportularum nomine exege-
rint: tunc enim id, quod propter eorum caufam damnum paf-
füs fuerit reus, in ?* triplum ab actore confequetur: vtin hoc

triplo, et fimplum, in quo damnum paffus eft, connumeretur,

Quod noftra Conftitutio induxit $*, quaein noftro Codice fulgetz
ex qua dubio procul eft ex lege condiCticia ?? emanare *?.
G. 25. Quadrupli *?: veluti furti manifefti, item de eo quod
metus caufa factum fit: deque ea pecunia, quae in hoc data
fit, vtis, cui datur, calumniae caufa negotium alicui faceret,
vel non faceret. Item ex lege condicticia ex noftra Conftituti-
one oritur **, in quadruplum. condemnationem imponens iis
executoribus litium, qui contra Conftitutionis normam a reis
quidquam exegerint. $. 26. Sed furti quidem nec marifefti
aétio, et ferui corrupti, a ceteris, de quibus fimul locuti fu-
mus, eo differunt, quod hae attiones omnimodo dupli funt z
Pcife at

c, 42. populi vationem deduceret. V. Yo. Fred. Gronou. I;5 11. OPf. c. 10. ct notas
variorum. ad Ciceron. lib. 1. de off. c. 18. o r T O. 64 Vulgata: T*ipli vere
agimus, cum qnidam majorem vera aeffimatione quantitatem inlibello conuentzo-
nis inferunt : íed Hotman. et Char. Cuiacio adftipulantur. o T T o. Vulgatam Hal.
fequitur. — 65 Hal.«t, moxque exigerent. 66 Particulazz abeít ab omn.

"CChar. OT TO. 67 Hal. iutroduxit. 68 Conudiditiam Hotmanus , contra

'Tigurini aliorumque librorum auctoritatem lcgit:, probat cti.am Charom'ias,. ct
firmat inprimis Theophilus, vertens: 407 daubium eji., quin ex couflitutione
condi&lioexlege nafcatur. Vulgata vero : quam proculdubio ceztin efl, exlege cou-
diditia emanare. o 'Y T 0, Sic et Hal. Otto habet condicfitiam. 69 Olim
nempe in ius vocatio fiebat a priuatis, poft;a a mag'lüratxb.us intcrpella.tione
a&oris interpofita , .. 4. C. de frnud. et lit. -exg)ev'zj. perviatores, qui pro
modo quantitatis l'ibeno expreffae fportu!.ag a reis gxxgcbant. lN*uïlum. in þac re
erat periculum , quamdiu poenae Plus petitionis obtinebant $. 23. h. fed fublato
hoc periculo Conttitutione Zenonis , ibid. maiorem fummam comple&ebantur a-
&ores libello , vt reos onerarent: quam iniuriam, vt compefceret Iuihmaqus
lege condi&itia, conítituta in a&qrcs tripli poena, (-3-on.i7t'iturj.onex.n in Codice
fulgentem clacubrauit, ex qua et illa altera lex condi&titia viatoribus pofita ,

$. feg. emanat. Cuiac. lib XI. Obf. c. 22. A COSTA €t MARCILIVS. — "O

Hal. inferit zutem agitur. — "]1 Vulgata: Jtem ex lege comdicitia nofira Con-
Bitutio oritur. Hotmanus ex coniectura: [tem cendidjtia ex lege, quae ex noftra
: | : Cen/li-
d^.

13 ! :

"- INSTITVTIONVM.LIB.IV. TIT. VI.

atillae, id eft, damni iniuriaeex lege Aquilia, etinterdum **

depofiti, inficiatione duplicantur: in confitentem autem in .
fimplum dantur. Sed illa, quae de iis competit, quaerelicta -

venerábilibus locis fünt, non folum inficiatione . duplicatur,
fed etiam fi diftulerit relicti folutionem , vsque quo iuffu ma-

giftratuum noftrorum conueniatur. 1n confitentem vero *?, |

antequam iuffü magiftratuum conueniatur, foluentem, fim-
plum *^ redditur, —— $. 27. Item actio de eoquod metus caufa
faCtum fit, a ceteris, de quibus fimul locuti fumus, eo dif-
fert: quod eius natura tacite continetur, vt qui iudicis iuffu i-
píam rem actori reftituat, abfoluatur. — Quod in ceteris cafibus
non ita eft *5: fed omnimodo quisque in quadruplum condem-
natür, quod eft et in furti manifefti aCtione. $. 28. A&io-
num aütem quaedam bonae fidei fünt, quaedam ftricti iuris * $,
Bonae fidei funt hae: ex empto, vendito, locato, conducto,
negotiorum geftorum, mandati, depofiti, pro focio , tutelae,
commodati, pigneratitia, familiae ercifcundae, communi di-
uidundo, praefcriptis verbis, quae de aeftimato proponitur, et
ea, quae ex permutatione competit, et hereditatis petitio.
Quamuis enim vfque adliuc incertum erát, fiue ** inter bonae
fidei iudicia connumeranda fit hereditatis petitio, fiue non ??:
noftra tamen Conftitutio aperte eam effe bonae fidei difpofuit.
$. 29. Fuerat antea et rei vxoriae aCtio vna ex bonae fidet 1udi-
ciis: fed cum pleniorem effe ex ftipulatu actionem inuenientes,.
omne ius, quod res vxcria ante habebat, cum multis diuifio-
nibus in actionem ex ftipulatu, quae de dotibus exigendis pro-
ponitur, transtulimus *?: merito rei vxoriae aCtione fublata,
ex ftipulatu ??, quae pro ea introductaeft,. naturam bonae fidei
iudicii tantum in exaCctione dotis meruit, vt bonae fidei fit.
Sed ?* et tacitam ei dedimus hypothecam. Praeferri autem a-
liis creditoribus in hypothecis tunc cenfüimus, cum ipfa muli-
er de dote füa experiatur, cuius folius ?^ prouidentia hoc in-
duximus. $. 3o. In bonae fidei autem ?? iudiciis libera po»
teftas permitti videtur iudici ex bono et aequo aeftimandi,
quantum actori reftitui debeat. In quo etillud continetur, vt
fi quid inuicem praeftare aCtorem oporteat: eo compenfato, in
reliquum is, cum quo actum eft, debeat condemnari. Sed et
in ftrictis ?^ iudiciis ex refcripto DiuiMarci, oppofita doli mali
exceptione, compenfatio inducebatur. Sed noftra Conftitutio
eas ?? compenfationes, quae iure aperto nituntur, latius in-
troduxit: vt actiones ipfo iure minuant, fiue in rem, fiue in
perfonam , fiue alias quascumque: excepta fola depofiti aCtio-
ne, cui aliquid compenfationis nomine opponi, fatis impium
effecredidimus?9: ne füb praetextu compenfationis, depofita-
rum rerüm quis exactione defrudetur. $. 31. Praeterea
quasdam aCtiones arbitrarias, id eft, ex arbitrio iudicis. pen-
dentes appellamus: in quibus, nifi arbitrio iudicis is, cum
quo agitur, actorifatisfaciat: veluti rem reftituat, vel exhibe-
at, vel foluat, vel ex noxali caufa feruum dedat, condemnari
debeat, Sed iftae aCtiones tam in rem, quam in perfonam in-
ueniuntur. Ínrem, veluti Publiciana, Seruiana de rebus co-
loni, quafi Seruiana, quae etiam hypothecaria vocatur. In

Con[litutione oritur. Quidam 'Charondae: Item condicitia ex lege ,'quae ex mo-
Jira. Conflitutioue ovitur , in quadruplun. condemnationem inponit. ln Marcilii
membtanis: Item ex lege conditlitia, quae ex noftra Confl. oritur. o Y Y 0. Hdl.
vt Vulgata, et mox ztoffrae Conflitutionis. 72;, Dedolo addit Accurf. o r Y O.
3 Theophilus et omnes Char. vero et antequam. o T'Y 0. 74 Hal fimpli.
75 MHal non eft ita. 76 Quidam zudiczi; fed Cont. Zgris mage probat. 'The-
oph. legit quaedam fiviclae. o'T T 0. De trimembri a&ionum diftin&ione in bo-
nae fidei, ftri&i iuris, et arbitrarias lege differentemI. a Cofta ad 7. $. et Nic.
Hier. Gundling. peculiaritra&atione de vfu praclico actionum bonae fidei et flvicti
invis.Hal Sax. 1724. 4. ^^ 77 SiueHal, omittit. 78 Hal. conn. b. p. effet,
an mou. 79 Hal transtulerimus.
a Theoph. et quibusdam Char. o r'ro. 82 Recte Accurfius, s&ulzeris , male
'Fheophilus, dotis, wom donationis propter nuptias , deceptus a L. 12. $. vlt. C.
qui potiores iu pign. Liberis tamen indulgendunr effé non dubitat Cuiac. vt ex-
pofuit'ad Nos. 91., quod et pati videtur vox folius. Sed cum Iuftinianus tam
aperte profitéatur, fe contemplatióne mulieris hoc friuilegium induxiffe, credi-

-tate apud eum actum eft. .

Jivichi iuris.
Vulgo vi aut tetus cau(a, ícd viabefta'Theoph. etomn. Char. o T T o. Habet Hal. -

80 Halinferita&zo. ^ 8X Sedabeft

perfonam, veluti quibus de eo agitur, quod ?? aut metus cau-
fa, aut dolo malo fattum eft. lItem cum id, quod certo loco
promiffum eft 5?, petitur. Ad exhibendum quoque attio, ex
arbitrio iudicis pendet. n his enim attionibus, et ceteris fi-

milibus *?, permittitur iudici ex bono et aequo fecundum cu- -

iusque re1, de qua actum eft, naturam aeftimare, quemadrmo-
dum aétori fatisfieri oporteat. $. 32. Curare autem debet
iudex, vt omnimodo ??, quantum poffibile ei fit, certae pe-
cuniae, vel rei ?* fententiam ferat: etiamfi de incerta quanti-
$. 33. Si quis agens, in intenh-
tione fua. plus complexus fuerit, quam ad eum pertineat :
?? caufacadebat, idelt, rem amittebat, necfacile in integrum
aPraetore reftituebatur, nifi minor erat viginti quinque annis.
Huic enim, ficut in aliis caufis, caufa cognita füccurrebatur,
fi lapfus iuuentute fuerat: ita et in hac caufa füccurri folitum

erat. Samne fi tam magna caufa iufti erroris interueniebat , vt

etiam conftantiffimus quisque labi poffet: etiam maiori viginti-
quinque annis fuccurrebatur: veluti fi quis totum legatum pe-
tierit: poft deinde prolati fuerint codicilli, quibus aut pars le-

gati adempta fit, aut quibusdam aliis legata data fint, quae ef-

hiciebant,:vt plus petiiffe videretur petitor, quam dodrantem,
atque ideo lege Falcidia legata minuebantur ??. . Plus. autem
quatuor modis petitur: re, tempore, loco ?^, caufa. Res

veluti fi quis pro decem aureis, qui ei debebantur, viginti pe-

tierit: aut fi is, cuius ex parte res eft, totam eam, vel maiore
ex parte ?? , fuam effe intenderit. "Tempore:, veluti fi quis
ante diem vel ante condicionem petierit, Qua ratione enim
qui tardius foluit, quam foluere deberet, minus foluere intel-
legitur: eadeim ratione qui praemature petit, plus petere vide-
tur. Loco plus plus petitur: veluti cum quis id , quod certo
loco fibi ^* ftipulatus eft, alio loco petit, fine commemoratio-
ne illius loci, in quo fibi dari ftipulatus fuerit ?*: verbi gratia,
fiis, qui ita ftipulatus fuerit, Ephefi dare fpondes? Romae
pure intendat íibi dari oportere. 1deo autem plus petere intel-
legitur, quia vtilitatem, quam habuit ?* promiffor, fi Ephef
folueret, adimit ei pura intentione: propter quam caufam alio-
loco petenti arbitraria actio proponitur, in qua fcilicet ratio

habetur vtilitatis, quae promiffori competitura fuiffet, fiillo

loco folueret ??. . Quae vtilitas plerumque in. mercibus maxi-

mainuenitur; veluti vino, oleo, frumento, quae per fingulas

regiones diuerfa habent pretia. Sed et pecuniae numeratae
non in omnibus regionibus fub iisdem vfuris fenerantur. $i
quis tamen Ephefi petat, id eft, eo loco petat, quo vt fibi de-
tur ftipulatus eft, pura actione recte agit: idque etiam Praetor
monftrat, fcilicet quia vtilitas foluendi falua eft promiffori.
Huic autem qui loco.plus petere intellegitur, proximus eft is,
qui caufa plus petit: vt ecce fi quis itaa te ftipuletur, Homi-
nem Stichum aut decem aureos dare fpondes? deinde alteru-
trum *?9 petat : veluti Hominem tantum , aut decem aureos
tantum, 1deo autem plus petere intellegitur, quia in eo ge-
nere ftipulationis promifforis eft electio, vtrum pecuniam an
hominem foluere malit. Qui igitur pecuniam fantum , vel
| | o hominem
derim, non effe indiftin&e contendendum liberis aduerfus creditores, et hoc fo-

. lum cafu aluftin. excepto, liberos effe pracferendosanterioribus creditoribus, cum

83 Ab Hal. abeft autem. 84 Hal.

aduerfus nouercas agunt. A COST A.
86 Hal [aue iniquum ejfe credimus. 87

835 Hal.easdem.

88 Vocesalio loco in quibusdam adie&ae, fapiunt gloffema. o T T o. 89 Vtin
Pauliana L. 10. $. 15. D. quae in fraud. creditor. in Fabiana L. s. D. fi quid in
fraud. patron. in aQione finium regundorum L. 2. et L. s. D. fin. reg. in redhibi-
toria L. 45. D. de aedil. ed. in aCtione rerum amotarum L. $. f. D. rer. amot. in
a&ione confefloria et negatoria ferüitutum L. 7. D. fi fert. vindic. A CoS'T A.
90 Hal.ommino. . Q9X Certae rei 'Theoph. et quidam MSS. o r T o. omifla fcil.
voce pecimiae. 92, Hal. inferit a. 93 Hotmdán. verba haec vel transponenda,
vel voculam ;deo intercidendam efle ait. o r T 0. 94. Hal. inferit et. 95
Hal. maiorem partem. o6 Hal. inferit dari. 97 Hal. eff. 98 Hal. ha-
beret. 99 Vulgares libri addunt quo fe foluturum fpopondit. Alii quo foluere
deberet; Ííed meliores ea ignorant. or'ro. Hal addit qwo fe f. fp. IO?

!

j

n
i,
tum
X
lt
|pe
jl
eg
"
iem

R;

ort

INSTITVTIONVM. LIB. IV TIES VE VIL 71

hominem tantum fibi dari oportere intendit, eripit eleCtionem
aduerfario: et eo modo fuam quidem condicionem meliorem
facit, adueríarii verofuideteriorem. — Quade caufa talis in ea re
prodita eft a&io, vt quis intendát hominem Stichum, aut au-
reos decem fibi dari oportere: id eft, vt eodem modo peteret,
quo ftipulatus eft. Praeterea fi quis generaliter hominem fti-
pulatus fit, et fpecialiter Stichum petat: aut generaliter vinum
ftipulatus *?*, fpecialiter Campanum petat: aut generaliter
purpuram ftipulatus fit, deinde fpecialiter Tyriam petat, plus
petere intellegitur: quia electionem aduerfario tollit, cui fti-
pulationis iure liberum fuit, aliud foluere, quam quod petere-
tur. Quinetiam licet viliffimum fit, quod plus petat *??,
nihilominus plus petere intellegitur : quia faepe accidit, vt
romiffori facilius fit illud foluere, quod maioris pretii eft.
ged haec quidem antea in vfu fuerant : poftea autem ^** lex

Zenoniana et noftra 19* remcoercuit *??. Et fi quidem tem-
pore plus fuerit petitum: ftatui oportet ^?^, quod Zenonis |

diuae memoriae loquitur Confítitutio. Sin autem quantitate

vel alio modo plus fuerit petitum: *?* omne, 1i quod forte

damnum, vt in fportulis *??, ex hac caufa acciderit ei, contra

quem plus petitum fuerit, commifla tripli condemnatione, fi-
$. 34. Si minus in *?* inten- |
tione ^1? complexus fuerit aC&tor, quam ad eum pertineat: -

cut fupra diximus, puniatur.

veluti fi cum ei decem *** deberentur, quinque fibi dari opor-
tere intenderit: aut fi cum totus fundus eius effet, partem. di-

midiam fuam efle petierit: fine periculo agit: in reliquum e- -

nim nihilominus iudex aduerfarium in eodem iudicio ^^* con-
demnat, ex Conftitutione diuae memortiae Zenonis.

fed in eodem iudicio cognita veritate, errorem fuuim corrigere
ei permittimus ^*?; veluti li is, qui hominem Stichum petere

deberet , Erotem petierit : aut fi quis ex teftamento fibi dari-

oportere intenderit, quod ex ftipulatudebetur. —— $.36. 5unt
praeterea quaedam actiones, quibus non 114 folidum, quod
nobis debetur, perfequimur: fed modo folidum confequimur" ^?,
modo minus: vt ecce, fi in peculium filii feruiue agamus.
Nam fi non minus in peculio fit, quam perfequimur, in foli-

dum dominus paterue *** condemnatur; Ííi vero minus inuenia--

tur , eatenus condemnat iudex , quatenus in peculio fit.
Quemadmodum autem peculium intellegi debeat, fuo ordine
proponemus, . $,37. ltem fi de dote *** iudicio mulier a-
gat: placet eatenus maritum condemnari debere, quatenus fa-
cere poffit, id eft, quatenus facultates eius patiuntur. taque
fi dotis quantitati concurrant facultates eius, in folidum da-
mnatur: fiminus, intantum, quantum facerepoteft. Propter
retentionem quoque dotis repetitio minuitur. Nam ob impen-
fas in res dotales faCtas, marito **? retentio conceffa eft, quia

Haàl. alterum. ior Hal inferit fít, et. IO2 Vulgo guis petat. In quibus-
dai Charondae quod. quisque. o'T T o. Hal. quis p. 103 Hal vero. . . 104
De his Zenonis et Iuftiniani Conftitutionibus vide Cuiac. l. xit. Oóf. 2 1. 105
Hal. coartanit. 106 Alii quid flatui oporteat. Yn pluribus quod flatui oportet.
oTTo. Hal. quid flatuioporteat, omiflo fequentiqwod. — ' 107 Hal, inferit Zg.
IO8 Charondas voces vt im fportulis in quibusdam reperit, et Theophilus hoc
exemplo víus eft : fed quia Vulgata eas ignorat, forfan interpretis funt. o T T o.
Kal eas ignorat. 109 Praepofitio in. nullo Charondae MS. et paucioribus
tantum excufis reperitur, o T T O. 110 Hal. addit. fu. III 4ure in
Vulgata eft interpretis; ficut particula fi in verfu fequente, abeft ab omnibus
Charondae et 'Theophilo. o rro. Habet awrei Hal. 1I2 Hal. inferit e;.

113 Quaíi hac noua Conftitutione: vulgo autem permittitur. o T T o. Sic Hal.

Olim errorem corrigere licebat ante litem. conteftatam. ipfo iure, poft litem
conteftatam ex decreto Practoris, L. 3. C. de edendo. Quod indiftin&e permi-
fit absque Praetoris auxilio Iuftinianus hac noua Conftitutione, quae alibi non
eXtat. A COSTA. 1i4 In alis additmur mon femper folidum , inuitis libris
veteribus, fed 'Theoph. habet. o r T o. Habet et Hal. 113 Hal perfequimar.
II6 Omnes Char. pater dominusue. o T T O, 117 Hal. inferitzn. 118 Cu-
jac. particulam quafi re&te hic omifit, quam 1n Vulgata fciolus aliquis adiecjt,
propter L. vnm. $. s. C. de rei vx. atf. ex qua omnis retentio ceffat. At veto illa
non extat apud (Theophilum, nec iu MSS. Charondae, nec extare debet, quia

|

Si quis aliud pro alio intenderit, nihil eum periclitari placet, | hi
| igitur iuffü domini cum feruo negotium geftum erit: in foli-
um Praeter aduerfus dominum acCtionem pollicetur : fcilicet

uis quaeftus pertinet.

é

ipfo iure neceffariis fumptibus dos minuitur, ficut ex latioribus
Digeftorum libris cognofcere licet. $. 38. Sed et fi quis
cum parente fio patronoue agat: item fi focius cum focio, iu-
dicio focietatis agat: non plus actor confequitur, quam aäuer-

| farius eius facere poteft. . Idem eft, fi quis ex donatione fua

conueniatur. $. 39.. Compenfationes quoque oppofitae ple-

rumque efficiunt, vt minus quisque confequatur, quam ei de-

4IIS9 N : : 1 1 M
bebatql ^. * JNamque ex bono etaequo, habita ratione eius,
quod inuicem actorem ex eadem caufa '?? praeffare oportet:
in reliquum eum, cum quo aCtum eft, condemnare *?*, ficut
lam dictum eft. —— $. 40, Eum quoque "??, qui creditoribus
fuis , bonis ceffit, fi poftea aliquid adquifierit, quod idoneum
emolumentum habeat: ex integro in id, quod facere poteft,
creditores cum eo *?? experiuntur. lnhumanum enim erat,
Ípoliatum fortuhis fuis in folidum damnari.

TIT. :VIE |

QVOD CVM EO CONTRACTVM EST , OVI IN
ALIENA POTESTATE EST F.

VIA tamen fuperius mentionem habuimus de actione,
.qua in peculium filiorumfamilias ^ feruorumque agitur:
opus eft, vt de hac aCtione, et de ceteris, quae eorumdem
nomine 1n parentes dominosue dari folent, diligentius admo-
neamus. Et quia fiue cum feruis negotium geftum fit, fiue
cum iis, qui in poteftate parentis ? funt, his * fere eadem iu-
ra feruantur: ne verbofa fiat difputatio, dirigamus fermonem
in perfonam ferüi dominique, idem intelle&uri de liberis quo-
que et parentibus, quorum in poteftate funt. Nam fi quid in
his proprie obferuatur ?, feparatim oftendemus. $. r

quia ? qui itacontrahit, fidem domini fequi videtur. $. 2. Ea-
dem. ratione Praetor duas alias in folidum actiones : pollice-
tur: quarum altera exercitoria , altera inftitoria appellatur.
Exercitoria tunc habet locum, cum quis feruum fuum magi-

| ftrum naui praepofuerit, et quid cum eo eius rei gratia, cut

praépofitus erit, contraCtum fuerit. ldeo autem exercitoria
vocatur, quia exercitor appellatur is, ad quem cottidianus na-
Ínftitoria tunc locum habet, cum
quis tabernae forte, aut cuilibet negotiationi feruum *.prae-
pofuerit, et quid cum eo eius rei caufa, cui praepofitus erit,
contraCtum fuerit. Ideo autem inftitoria appellatur, quia qui
negotiationibus praeponuntur, inftitores vocantur. [ftas ta-
men ? duas a€tiones Praetor reddit, et fi liberum quis homi-
nem, aut alienum feruum naui aut tabernae aut cuilibet üe-
gotiationi praepofuerit: fcilicet quia eadem aequitatis ratio et-
iam eo cafuinterueniebat?, ^ $.3. Introduxit et aliam actio-
nem

expreffe de iure Digeftorum loquitur, et ad illa nos remittit. V. Fabrot. ad Tbe-
opb. Yan. a Cofta b. $. et Cl. Schulting. ad Vipian. tit. $. $. 9. o T T O. Hal. habet
quafi. 119 Hal. debeatur. 120 Voces ex eadem cau(a Cuiac. in notis cen-
Ííct re&ius a Theoph. omitti: fed I. a Cofta et Marcilius eas retinent, quia in
omnibus libris veteribus reperiuntur. o T T 0. Haec verba ex eadem cau(a, exiu-
re veteri interpretanda, quo in bonae fidei iudiciis admiffa tantum fuit compen-
fatio ex eadem caufa, Sed deinde admiffa fuit ex diuerfa etiam , vt Paulus docet
lib. 3. Seut. tit. s. Quod non animaduertens TTheophilus, haec verba pro fu-
perftuis habuit, quae tamen conftanter retinent omnes libri. 4 COS T A. I2EI
Diffentit Hotmanus, quia in M$SS. omnibus eft condemmare, et in impreffis an-
tiquis paullo ante praecedit index, igitur mauult: poterit iudex - - condemmare :
in aliis coudemmari placet. Vulgata habet condemmnat, omiíla voce zudex. o T T 0.

| Cuiacii editio ita habet, vt nos dedimus: Ottonis iudex - - condemnat : Hal.

122 Accurfius cum eo quogme: alii Is

condemmat omiffo vocabulo iudex.
123 Cum eo omittit Hal.

quoque. o T Y 0. Hal. cum eo quoque.

Vulgata: Quod cwm eo, qui in aliema potefiate eft , negotium geftum effe
dicituv. orYro. Sic Hal 4 Kal fiiormmfamiliaerum. 3 Hal paren-
tum. 4 Apnd Hal. deeft bis. 5 Alias feruetur. o TTO. Sic Hal
& Vulgo 4wia is qmi. o'r'To. Sic Hal. — '7 Hal. addit fuum. — 8 ifüas am-
tem in pluribus Charondas et Theophilo. oTT29. 9 Fal ínterucuiat,
10 Hal,

72 | INSTITVTIONVM LIB. IV. TIT. VII. VIII -

nem Praetor, quae tributoria vocatur. Namque fi feruus in
peculiari merce fciente domino negotietur, et quid cum eo e-

ius rei caufa contraCtum erit: ita Praetorius dicit, vt quid- -

quid in his mercibus erit, quodque inde receptum erit, id in-
ter dominum, fi quid ei debetur *?, et ceteros creditores ,
pro rata portionediftribuatur. Et**quia ipfi domino diftribu-
tionem permittit , fi quis ex creditoribus queratur, quafi mi-
nus ei tributum fit, quam oportuerit: hànc ei actionem ac-
commodat, quae tributoria appellatur. $. 4. Praeterea in-
troducta eft aCtio de peculio, deque eo, quod in rem domini
verfum erit: vt quamuis fine voluntate domini negotium ge-
ftum erit, tamen fiue quid in rem eius verfum fuerit, id to-
tum praeftare debeat: fiue quid non fit in rem eius verfum, id
eatenus praeítare debeat,' quatenus peculium patitur ^^. n
rem autem domini verfum intellegitur, quidquid neceffario in

rem eius impenderit feruus: veluti fi mutuatus pecuniam cre- -
ditoribus eius foluerit, aut aedificia ruentia fulferit, aut fami- -

liae frumentum emerit, vel etiam fundum, aut quamlibet ali-
am rem neceffariam mercatus erit. Itaque fi ex decem vt pu-
ta *? aureis, quos feruus tuus a Titio mutuos ** accepit, cre-
ditori tuo quinque aureos foluerit, reliquos vero quinque quo-

libet modo confumpferit: pro quinque quidem in folidum da- -

mnari debes: pro ceteris vero quinque eatenus , quatenus in
peculio fit. Ex quo fcilicet apparet, fi toti decem aurei in

rem tuam verfi fuerint: totos decem aureos Titium confequi

pofle. Licet enim vna eft aCtio *^, qua de peculio, deque
eo, quod in rem domini verfum fit, agitur: tamen duas habet
condemnationes. ltaque iudex, apud quem de ea actione *^
agitür, ante difpicere folet, an in rem domini verfum fit: nec
aliter ad peculii aeftimationem tranfit, quam fi ?** aut nihil in
rem domini verfum effe '? intellegatur , aut non totum.
Cum autem quaeritur quantum in peculio fit: ante deducitur

quidquid feruus domino, eiue, qui in poteftate eius fit, de-

bet: et quod fupereft, id folum peculium intellegitur. Ali-
quando tamen id, quod ei debet feruus, qui in poteftatem *?
domini fit, non deducitur ex peculio: veluti, fiis in huius??
ipfius peculio fit. Quod eo pertinet, vt fi quid vicario fuo

feruus debeat: id ex peculio eius non deducatur. — $. 5. Ce-

terum dubium non eft, quin is quoque, qui iuffu domini con-
traxerit, cuique inftitoria vel exercitoria aCtio competit: de

peculio, deque eo, quod in rem domini verfum eft, agere.-

poffit. Sed erit ftultiffimus, fi omiffa aCione, qua facillime
folidum ex contractu confequi poffit: fe ad difficultatem per-
ducat probandi in rem domini verfum effe, vel habere feruum
peculium , et tantum habere, vt folidum fibi folui poffit. Is
quoque, cui tributoria actio competit, aeque de peculio et de

in rem verfo agere poteft. Sed fane huic, modo tributoria

expedit agere, modo de peculio et de in rem verfo. — Tribu-
toria ideo expedit agere, quia in ea domini condicio praecipua
non eft: id eft, quod domino debetur, non deducitur: fed e-
iusdem iuris eft dominus, cuius et ceteri creditores. . At in a-
. €tione de peculio ante deducitur, quod domino debetur: et in

10 Hal, debebitur. 11 Sicquoque vnus Charondae: in ceteris vero corruptus
eft hiclocus. Vulgata: Etideotributoria vocatur , quia ipfi domino diflributionem
Praetor permittit ; alii permittitur; alii promittitur. o 1 T 0. Hal. ita, vt vulgo legi
monet Otto, et poft permittit, inferit nam. I2, In quibusdam patietur. o T T 0.
13 Hal puta. — 14 Vulgata matuo. oT TO. Sic Hal. — 15 Aó&ioni de pe-
culio ineft actio de in rem verfo, quae dari non poteft, nifi fit aut fuerit pe-
culium : verfum enim eft pars peculii, quia hoc dominus feruo debet, aequum
autem eít, vt ficut naturalia debita minuunt ipfo iure peculium,. cum fcilicet
feruus domino debet, L. 9. $. 2. .D. de peculio, ita etiam augeant, cum do-
minus eft feruo naturaliter obligatus. Quoniam tamen deficiente aliquando a-
&ione de peculio, quae exftin&to peculio annalis eft, datur de in rem verío,
quae eft perpetua, ideo recdte in Digeftis habetur titulus fpecialis de im rem
verío. A COSTA. 16 De ea re in quibusdam Charondae. o T T 0. 17 A-
pud Hal, deeft fi. 18 Apud Hal. deeft effe. I9 Hal. in poteflate. 20 Ab

id, quod reliquum eft, creditori dominus condemnatur.
Rurfus de peculio ideo expedit agere, quod in hac actione to-
tius peculii ratio habetur: at in tributoria eius tantum., quo
negotiatur. Et poteft quisque tertia forte' parte peculii aut
quarta vel etiam minima negotiari: maiorem autem in praediis
et ^* mancipiis, aut fenebri pecunia habere. Prout ergo ex-
pedit, ita quisque vel hanc actionem , vel illam eligere de-
bet. Certe qui poteft probare, in rem domini verfum effe:: de
in rem verfo agere debet. $. 6. Quae diximus de feruo et

domino, eadem intellegamus ?* et de filio et filia, aut ?? ne- -

pote et nepte, et patreauoue, in cuius poteftate funt. $.7.11-

lud proprie feruatur in eorum perfona, quod Senatusconful- .

tum Macedonianum prohibuit mutuas pecunias dari ?* eis,
qui in parentis erunt poteftate ?5: et ei, qui crediderit, de-
negatur aCtio, tam aduerfus ipfüm filium filiamue, nepotem
neptemue, fiue adhuc in poteftate funt ^*, fiue morte paren-
tis, vel emancipatione, fuae poteftatis effe coeperint, quam

aduerfus patrem auumue: fiue eos habeat adhuc in potefttate,.

fiue emancipauerit. ' Quae ideo Senatus profpexit: quia faepe
onerati aere alieno creditarum pecuniarum, quas in luxuriam
confuümebant, vitae parentum infidiabantur. $. 8. 1llud in
fumma admonendi fumus , id quod iuffu patris dominiue con-
tractum fuerit, quodque in rem eius verfum erit, directo quo-
que pofle a patre dominoue condici, tamquam fi principaliter
cum ipfo negotium geftum effet, Eiquoque, qui vel ^" ex-

.ercitoria vel inftitoria aCtione tenetur, directo poffe condici

placet: quia huius quoque iuffu contractum intellegitur.
! dl WP i
DENOXALIBVS ACTIONIBVS. .

x maleficiis feruorum: veluti fi furtum fecerint, aut bona
rapuerint, aut damnum dedeript, aut iniuriam commife-
rint: noxales actiones proditae funt *, quibus domino damna-
to permittitur, aut litis aeftimationem fufferre, aut ? homi-
nem noxae dedere. $. r. Noxa ? autem eft * corpus,
quod nocuit, id eft feruus: noxia ipfüm maleficium: veluti
furtum , damnum, rapina, iniuria. $. 2. Summa autem
ratione permiffum eft noxae deditione defungi 5.' Namque e-
ratiniquum, nequitiam eorum vltra ipforum corporà dominis
damnofam effe.-
mine conuentus, feruum a€tori noxae dedendo liberatur: nec
minus in perpetuum eius ? dominium a domino transfertur.
Sin autem dàmnum ei, cui deditus eft, - feruus refarcierit
quaefita pecunia: auxilio Praetoris inuito domino manumitte-
tur, — $. 4. Sunt autem conftitutae noxales áCtiones, aut le-
gibus, aut edicto Praetoris, Legibus: veluti furti * lege duo-
decim tabularum , damni iniuriae ? lege Aquilia. — Edicto
Praetoris: velutiiniuriarum, etvibonorumraptorum. . $.5.
Omnis autem noxalis actio caput fequitur. Nam fi feruus tu-
us noxiam ? commiferit: quamdiu in tua poteftate fit, tecum
eft aCctio. 5i *? in.alterius poteftatem peruenerit: cum illo
incipit aCtio effe. At fi ** manumiffus fuerit: directo ipfe te-
| L MELTUT ,.

Hal. abeft bwius; — 21 Hal vel . 22 Hal intellioimus. 25 MHal

et. . 24 Haldare. ^ 25 KHalqui inpot.par.funt. —— 26 Hal. fint. 27 .

Apud Hal. deeft ve/.

I Qnuotquot lex voluit effe noxales. Notat enim Tanus a Cofta hic, effe
nonnullas ex priuatis delidis aQiones non noxales, atenimuero et -Popularc's
nonnullas effe noxales.. — 2, Vulgata ipfum bominem; in quibusdam bwnc bo-
ininem. o'T TO. Hal. zpfum b. 3 Franc. Hotmanus hanc differentiam inter
noxaim et noxiam falfam effe contendit,. et propter hunc locum Tribunianum.vocat
animal linguae Latinae imperitiffimnum. Sed bonum 'Tribunianum egregiis
prorfus exemplis defendit MARC1iLIVS. ^ 4 Hal. addit ipfum. 5 Hal.
fungi. 6 Hal. addit fera;. 7 Hal inferit ex. $ Hal.iterum inferit ex.
9 lta omnes Charondae, alii soxam. o r TOo. Sic et Hal. IO Siu autewi
omnes veteres, OT T O. Hal, Si autem. 11 Sicetiam Theoph. in omnibus au-
tem

$. 3. Dominus noxali iudicio ferui fui no--

fee—— al — P A o

m £"e—— - (

MM L . o r . mioco- MM

£, em

(2

(

- 3maioribus literis;

INSTITVTIONVM LIB.1lV. TIT. VILIX. X XL - 73

netur, et extinguitur noxae deditio. Ex diuerfo quoque di-
recta a&tio, noxalis effe incipit. Nam fi liber homo noxiam
commiferit, et is feruus tuus effe coeperit (quod quibusdam
cafibus effici primo libro tradidimus) incipit tecum effe noxalis
aCtio, quae antea ** directa *? fuiflet. $. 6. Si feruus do-
1nino noxiam commiferit: aCtio nulla nafcitur. Namque inter
dominum et eum, qui in poteftate eius eft, nulla obligatio

mafci poteft. Ideoque et fi in alienam poteftatem feruus per-

uenerit, aut manumiffus fuerit: neque cum ipfo, neque cum
eo, cuius nunc in poteftate fit, agi poteft. Vnde fi alienus
feruus noxiam tibi commiferit, et is poftea in poteftate tua ef-

fe coeperit , interdicit ** aCtio: quia in eum cafum deduéta :

fit, in quo confiftere non potuit, Ideoque licet exierit de tua
poteftate, agere non potes: quemadmodum fi dominus in fer-
uum fuum aliquid commiferit, nec.i manumiffus aut aliena-

tus fuerit feruus, vllam a&tionem contra dominum habere po- .

teft. $. 7. Sed veteres quidem haec *? et in filiisfamilias"?
maífculis et feminis admifere. . Noua autem hominum conuer-
fatio huiusmodi afperitatem recte refpuendam effe exiftimauit,
et ab vfü communi hoc penitus receffit. Quis enim patiatur
filium füum et maxime filiam in noxam '? alii dare: vt pe-
ne per *? corpus pater magis, quam filius periclitetur: cum
in filiabus etiam pudicitiae fauor hoc bene excludit *?? Et i-
deo placuit, in feruos tantummodo noxales actiones effe pro-
ponendas: cum apud veteres legum commentatores inueneri-
mus faepius dictum , ipfos filiosfamilias ^? pro fuis delictis
pofle conueniri, TeM E :
TIT- LA |

SI QV ADRVPES PAVPERIEM FECISSE DIC A-
: TVR. !
NIMALIVM nomine, quae ratione carent, fi qua * lafci-
uia, aut feruore, aut feritate pauperiem fecerint: noxa-
Jis actio lege duodecim tabularum prodita eft. : Quae animalia
fi noxae dedantur, proficiunt reo ad liberationem : quia ita
Jex duodecim tabularum fcripta eft, vt puta , fi equus cal-
citrofus calce percufferit, aut bos cornu peterefolitus * petie-
rit Haec autem actio in iis, quae contra naturam mouentur,
locum habet. Ceterum fi genitalis fit feritas, ceílat ^. — De-
nique fi vrfus fugit a domino, et fic nocuit, non poteft quon-
dam dominus conueniri: quia defiit * dominus effe, vbi fera
euafit, Pauperies autem eft damnum fine iniuria facientis da-
tum. XNec enim poteft animal iniuriam fecifle dici, quod fen-
fu caret. Haec quod ? ad noxalem pertinet actionem. $. 1.
Ceterum fciendum eít, Aedilitio ediCto prohiberi nos canem,
verrem, aprum, vrfum , leonem ibi habere, qua vulgo iter
fit Etfi aduerfus ea factum erit, et nocitum libero homini

eíle dicetur *: quod ? bonum et aequum iudici videtur, tanti.

dominus condemnetur: ceterarum rerum, quanti damnum da-

zem Char. legitur Azt fi. o T T 0. t2, Hal. ante. 13 Id eít, quaerecta diri-
gitur adueríus eum qui deliquit. Ita quoque in $. zlt. tit. praec. dire&tae actiones
opponuntur illis, quibus tenetur dominus ex contraCtibus feruorum.»A C o S T A.
14 Vulgo znterdicitur ; fed melius Char. iutercidit in quibusdam reperit, quam le-
£ionem et Theoph. firmat vertendo, a&o furti iam nata extingnatur, eamque Cu-
Jac. fequiturin notis. o T T o. Hal.znterdicitur. 15 Hal. boc. 16 Hal.filiis-
familiarim. 17 Multi 4oxiam ; fed Theoph. moxam. o'Y TO. I8 Aliiper
orpus filii; fed Accurf. pofterius vocabulum non agnofcit , nec Theoph. vt pene
jn corpus [uum. pater qui baec patitur, qagis quam filius periclitetur. o'Y T 0. Hlal.
inferit filii. 19 Hal. excludat. 20 Hal. filiosfamiliarum.
1 Siquidem omn. Char. et mox feruore, non pazore, vt vulgo. o T T 0. Sic
Hal, pauore , afterifco appofito, et hucfpe&tat notapraefationifubieda. — 2 Re-
&e illa, Si equus caleitr. etc. minoribus literis (criptafunt, quia minime funt verba
xir. tabb. Male vero Hotman. has vocestraiecit poft claufulam, Haec autem acf.
notatus a Cuiac. XIV, Obf. 1 1. cui refponditkiotm. O^f 1. 14. 0Y 1 0. Hal. fcribit
5 KHal. inferit corua. 4 Quod lex xit. Tabb, ita a Decem-
uirisfcripta, vt de eare nihil merinerit: prifca enim et antiqua vrbis frugalitas fe-
zas beftias nondum inuexerat, quae deinde magis ad voluptatem fpectaculorum com-
parabantur, quam ad vfum et neceffitatem. A CoS T A. Hal. addit aco. 5 Ali
definit.oTTo, - 6 AMii Haec funt quae : alià Haec quidem. Q UX Q. Ex fic Hal.

alieno nomine iudicium accipiebat.

nus de eadem re experiretur.

i

tum fit, dupli. Praeter has autem Aedilitias aCtiones, et de
pauperie locum habebit. Nunquam.enim actiones, praefer-
tim poenales, de eadem re concurrentes, alia aliam confumit ?.
EIL:A
DE IIS PER QVOS AGERE POSSVMVS.
N vNc admonendi fumus, agere poffe quemlibet hominem
autfuo nomine, autalieno. Alieno, veluti procurato-,-
rio, tutorio, curatorio: cum olim in vfu fuiffet, alterius no-
mine agere non poffe, nifi pro populo, pro libertate, pro tu-
tela. . Praeterea lege Hoftilia permiffum erat furti acere eo-
rum nomine, qui apud hoftes effent, aut reipublicae caufa ab-
eflent, quiue in eorum cuius tutela effent. Etquia * hoc non
minimam incommoditatem habebat, quod alieno nomine
neque agere , neque excipere actionem licebat: coepe-
runt homines per procuratores litigare. Nam et morbus, et
aetas, et neceflaria peregrinatio, itemque aliae multae caufae
faepe impedimento funt, quo minus rem fuam ? exequi pof-
fint. $. r. Procurator neque certis verbis, neque prae-
fente * aduerfario *, immo plerumque ignorante eo conftitui-
tur. Cuicumque enim permiferis rem tuam agere, aut defen-
dere: is tuus procurator intellegitur. $. 2. Tutores et cu-
ratores quemadmodum conttituantur ? prirno libro expofitum eft,
| TIL- Aboud:
DE SATISDATIONIBV S.
S ATISDATIONYM modus alius antiquitati placuit, alium
nouitas per vfum amplexa eft. Olim enim fi in rem ace-
batur *, fatisdare pofleflor compellebatur: vt fi vi&us ^ nec
rem ipfam reftitueret, nec litis aeftimationem eius ?, poteftas

effet petitori, aut cum eo agendi, aut cum fideiufforibus e-

ius: quae fatisdatio appellatur Iudicatum folui. Vnde aute m
fic appellatur *, facile eft intellegere: namque ftipulatur ?
quis, vtfoluatur fibi quod fuerit * iudicatum. . Multo magis
is, qui in rem actione conueniebatur, fatisdare cogebatur, fi
at. Ipíe autem qui iu rem
agebat,. fi fuo nomine petebat, fatisdare non cogebatur. Pro-
curator vero fi in rem agebat, fatisdare iubebatur, Ratam rem
dominum habiturum. Periculum enim erat, ne iterum domi-
Tutores * et curatores eodem
modo, quo et procuratores, fatisdare debere, verba edicti ?
faciebant: fed aliquando his agentibus fatisdatio remittebatur.
Haec ita erant, li in rem agebatur. $. 1. 5i vero in perfo-
nam: ab aCtoris quidem parte eadem obtinebant, quae dixi-
mus in aCtione, quainrem agitur. Ab eius vero parte, cum
quo agitur, fi quidem alieno nomine aliquis interueniret, o-
mnimodo ? fatisdare *?: quia nemo defenfor in aliena re fine
fatisdatione idoneus effe creditur. |Quod fi proprio nomine a-
liquis iudicium accipiebat in perfonam: ludicatum folui fatis-
dare non cogebatur **, . $. 2. Sed haec hodie aliter obfer-
: | uantur.
7 Hal. dicatur. $ Dig. Theoph. et quidam MSS. melius habent quautz. o T T 0.
9 Quod qui capiendum fit, explicat Cuiac. virt. Obf. 24. m
I Íta nonnulli codices Char. at Theoph. et Vulg. Sed quia. 0 T T o, Sic Hal.
2, Hal. inferit zpfi. 4 Hel. inferit femper. 4 Quales folemnitates olim
in Cognitoribus conftituendis requirebantur, quorum a Procuratoribus difcrimen

tradit MARCILIVS. 5 Omn. Char. conflitumntur. oYYo.
Y Speciali fcilicet in cem adione, quae diciturrei vindicatio? nam et gene-

rali, id eft, hereditatispetitione, de bereditate non minuendacauebet, L.;. D.

de ber. pet. ^ CoSTA. .. 2 MHal addit effet. 3 Es decít apud Hal.
4 Hal appelletur. 5 Hal flipulabaiur et foluevetur. 6 Vulgo fiiffet; in
quibusdam vtrumque deeft. o r r o. Hal. fuffet. 7 -Hal inferit vero. 8 Ge-
neraliter nempe fcripta. Scd benigna Prudentum interpretatione fenfim obtinuit, vt
fatisdatio agentibus plerumqueremitteretur, quafi Praetor deiistantum cogitaue-
rit, qui fe alienis negotiis fponte fua immifcent, non de iis, qui ex oflicii neceffitate
adhoc impelluntur. A CoSTA. 9 Hotman. oynino : quia nulla diftindioin
vindicationibus fuit: fed fruftra prouocat ad Theophilum, qui Cuiacio patrocina-
tur. OT T O. 1o Hal. fatisdavet. 1I Ratio eft, quod fidem eius, cum quo
contraximus, fine fideiuffore fimus fecnti: adeoquenon poflimus ex poftfa&o con-
ditionem eius facere deteriorem, At in rem actio daturin eum, qui nullo iurc no-
bis obligatus eft, de re; quam noftram dicimus ; aquo merito cautionem exigi-
: pu$;

-

-

74 ?

uantur, Siue enim quis in rem actione conuenitur, fiue in
perfonam *? fuo nomine: nullam fatisdationem pro litis aefti-
matione dare compellitur: fed pro fua tantum perfona, quod
in iudicio permaneat *? vfque ad terminum litis, vel commit-
titur fuae promiffioni cum iureiurando: quam iuratoriam cau-
tionem vocant: vel nudam promiífionem, vel fatisdationem
pro qualitate perfonae fuae dare compellitur. $. 3. 5in au-
tem per procuratorem lis vel infertur, velfufcipitur: in acto-
ris quidem perfona, fi non ** mandatum actis infinuatum eft,
vel praefens dominus litis in iudicio procuratoris fui perfonam
conüirmauerit, ratam rem dominum habiturum, fatisdationem
procurator dare compellitur: eodem ** obferuando, et fi tu-
"tor, vel curator, velaliae tales perfonae, quae alienarum re-
rum gubernationem receperunt, litem quibusdam per alium
inferunt, $. 4. Si vero aliquis conuenitur: fi quidem prae-
fens procuratorem.dare paratus eft: poteft vel ipfe in iudicium
venire, et fui procuratoris perfonam per Iudicatum folui fatis-
dationem *5 folemni ftipulatione firmare: vel extra iudicium
fatisdationem exponere, per quam ipfe fui procuratoris fide-
iuffor *7 exiftat pro omnibus ludicatum folui fatisdationis
claufulis, Vbi et de hypotheca fuarüum rerum conuenire com-
pellitur: fiue in iudicio promiferit, fiue extra iudicium caue-
rit: vt tam ipfe quam heredes eius *? obligentur: alia infuper

cautela, vel fatisdatione propter perfonam ipfius exponenda:

quod tempore fententiae recitandae in iudicio inuenietur -
vel fi non venerit, omnia dabit fideiuffor ?^? , quae ?* conde:'
mnatione continentur, nifi fuerit prouocatum. $. 5. 51
' vero reus praefto ex quacumque caufa non fuerit, etalius velit
defenfionem eius fübire: nulla differentia inter aCtiones in rem,
vel in perfonam ?? introducenda, poteft hoc facere: ita tamen
vt fatisdationem Tudicatum folui pro litis aeftimatione praeltet.
-Nemo enim fecundum veterem regulam (vt iam dictum eft) a-
lienaerei fine fatisdationedefenforidoneusintellegitur. — $.6.
Quae omnia apertius et perfeCtiffime ?* a cottidiano iudicio-
rum vfu in iplis rerum documentis apparent. — $. 7. Quam
formam non folum in hac regia vrbe , fed etiam in omnibus
noftris prouinciis, et fi propter imperitiam forte aliter cele-
brantur ^*, obtinere cenfemus : cum necefíe eft omnes pro-
uincias, caput omnium noftrarum ciuitatum, id eft, hanc re-
eiam vrbem, eiusque obferuantiam fequi. —— |
: ART. XIE
DEPERPETVISET TEMPORALIBVS ACTIO-
" NIBVS, ET QVAE AD HEREDES, ET IN HE- . —
: REDES TRANSEVNT. ! *
Hoc loco admonendi füumus, eas quidem aCtiones, quae
ex Lege Senatusueconfulto, fiue ex facris Conftitutioni-
bus proficifeuntur, perpetuo folere antiquitus competere, do-
nec facrae Conftitutiones tam in rem quam in perfonam actio-
nibus certos fines dederunt: eas vero , quae ex propria
Praetoris iurisdiCGone pendent, plerumque intra annum viue-

mus, quia diffidentia caufae du&us eam deteriorem reddere poffet. A CoSTA.
12 Hal. perfonalz. 13 Quidam Char. pertzuebit, In fine $. Hotmnan. expungit
vel fatisdationem , au&toritate veterum librorum. o YT o. 14 in qmbus.dal'n
vondwm. o'Y'TO. 15 Alii eadem. o Y Y o. 16 "Theoph. legit fatisdationis
folemnes ftipulatioues, etita omnes Cont. et Char. Ipfe Cuiac. quoque in priore e-
. ditione notat, fic in quibusdam veteribus fe reperiffe, et probat, poftea vero a
Vulgata non deceffit, Intelliguntur autem tres claufulae iudicatum folui, quas mox
ita vocat, ex Vlpiano in L. 6. D. iud. folui. o'ro. 7 Sed pro fe ipfo fideiubere
nemo poteft. Quare videtur dicendum, dominum dici fideiufforem fui procuratoris,
quod procurator poft litis conteftationem dominus litis fiat. 4 C 0 T A. 18 5ui
in pluribus. o T T 0. 19 Minus recte vulgo n judicium veniet, o T T 0. Sic Hal.
20 Cuiac. in not. pr. vocem fideiuffor omnino expungendam cenfebat, quiaab-
furdum fit, vt precurator pro reo praefente caueat. Rectius autem eam retinuit
in editione pofteriore, quia Theoph. habet, et refpondet fatisdatiomi, vt fen-
fus fit: omnia vel ipfe reus, vel datus ab eo fideiuffor foluet: retinet eandem
Marcil. P. $. Hotm. mauult vel ipfe vel fideiuffor. Sed in codice Char. Dionyt.
fideiuffor decft. oTT. 21 EHal infíerit z5 22 Mal vel perfonales.
23 kHal pejfetius. 24 Vulgo celebratur. o Y TO. Sic Hal.

petunt, aut dari folent.

. 2 Hal. inferit q40d.

cunia.

INSTITVTIONVM LIB.IV. TIT. XLI. XIL XIII.

re: nam et ipfius Praetoris intra annum erat imperium. — Ali-
quando tamen et in perpetuum extenduntur, id eft, víque ad .
finem ex Conftitutionibus introduttum: quales funt eae, quas

bonorum pofleffori, ceterisque qui heredis loco funt, accom- -

modat. furti quoque manifefti aCtio, quamuis ex ipfius -

Praetoris iurisdictione proficifcatur: tamen perpetuo datur:

abfurdum enim eífe exiftimauit anno eam terminari. & I
Non omnes autem aCtiones , quae in aliquem aut ipfo iure.
competunt, aut a Praetore dantur: et in heredem aeque com-
Eft enim certiffima iuris regula , ex
maleficiis poenales aCtiones in heredem rei * non competere:
veluti ^ furti, vi bonorum raptorum , iniuriarum, damni in-
iuriae. Sed heredibus huiusmodi actiones competunt, nec
denegantur: excepta iniuriarum aCtione, et fi qua alia fimilis
inueniatur ?. Aliquando tamen etiam ex contractu actio con-
tra heredem non competit, * cum teftator dolofe verfatus fit,
et ad heredem eius nihil ex 5 dolo peruenit ?. Poenales au-
tem aCtiones , quas fupra diximus , fi ab ipfis principalibus
perfonis fuerint conteftatae : et heredibus dantur, et contra
heredes tranfeunt. $. 2. Supereft vt admoneamus, quod fi
ante rem iudicatam is, cum quo actum eft, fatisfaciat actori,
officio iudicis conuenit eum abfoluere, licet iudicii accipiendi
tempore in ea caufa fuiffet, vt damnari debeat *: et hoc eft,
quod ante vulgo dicebatur, omnia iudicia abfolutoria :effe.
TET XDL RI :
DE EXCEPTIONIBVS.
SE QviTVR vt de exceptionibus difpiciamus, . Compara-
tae autem funt exceéptiones defendendorum eorum gratia,
cum quibus agitur. Saepe enim accidit, vt licet ipfa perfecu-
tio, qua actor experitur, iufta fit: tamen iniqua fit aduerfus
eum , cum quo agitur. $. r. Verbi gratia fi metu coa-
€tus, aut dolo induétus, aut errore lapfus, ftipulanti CTitio
promififti, quod non debueras promittere *: palam eft, iure

ciuili te obligatum effe: et aCtio, qua intenditur dare te opor-

tere , efficax elt : fed iniquum eft te condemnari. 1Ideoque
datur tibi exceptio ^ metus caufa, aut doli mali, aut in fa-
€&tum ? compofita, ad impugnandam aCtionem. — : $. 2. Idem
iuris eft, fi quis quafi ^ credendi caufa pecuniam ? ftipulatus
fuerit, neque numerauerit, Nam eam pecuniam a te petere
polle eum/ certum eft: dare enim te oportet, cum ex ftipula-
tione tenearis. 'Sed quia iniquum eft. eo nomine te condem-s
nari: placet per exceptionem pecuniae non numeratae te de-
fendi debére, cuius tempora nos (fecundum quod iam fuperio-
ribus libris. fcriptum eft) Conftitutione noftra coartauimus:
$. 3. Praeterea debitor fi paétus fuerit.cum creditore, ne a fe?
peteretur: nihilominus obligatus manet: quia pacto conuento
obligationes non omnimodo * diffoluuntur: qua de caufa effi-
cax eft aduerfüs eum actio , qua * actor intendit, Si paret ?
eum dare oportere. Sed quia iniquum eft contra pactionem e-
um damnari *?: defenditur per exceptionem pacti conuenti;
I Vocula vei abeft a quibusdam Chir. et TheophoTTo,. 2 Vegti?::
nullo Char. reperitur. o T T 0. 3 Quidam ex Theoph. hicinferunt, regulae lo-
co, verfum fequentem : Ex contractibus venientes actiones beredibus et ?n beredes
dantur. Vel; Ex contractibus autem actiones proculdubio beredibus et in beredes da-
buntur. Scá Fabrotus ad Theoph. non putat eíIe Iuftiniani et re&ius abefle. o T T 04
4 kal. inferit velauti. 5 Hal. inferit eo. 6 Quod ita contra veteris iuris
regulam eife introdudum, docet 4 CoST A " Wal deberet. ; :
1 Re&ius vox promittere abeft a 'Theoph. et quibusdam Char. oTT o.
3 Quidam n factum'actio : fed Accurfius iam vidit vocem
a&io vitiofam efíe. o'r'T 0. ita di&ta haecactio, quod narratiue exponebatur, vt
docet 'Theoph. Nam fuere et exceptionum formulae certae, vt docet infcriptio L.
20. D. de except.. quas Praetor actionibus fubiiciebat, veluti quasdam conditiones,
hoc modo: condemmna Titium, fi non conuenuerit de pecunia mon pétenda, vndeia
L. 22. D. de except. exceptio conditio dicitur, A COSTA, 4 Quafi a
pluribus Char. abeft. óY70. 5. Hal. inferit a te. 6 Hial iníerit pe-
4 Sic veteres libri : vulgo ommino. o 'r T 0. Kal ommino. 8 Alii
quim. oTYo. $ic klal 9 Hal apparet, —— 349 Hal condemurri,
: É^ 11 Iin

INSTIILVIDONVMOLIB.VL. TILIXHUE XIV. XV. 7j

S. 4. Aeque fi debitor creditore deferente iurauerit nihil fe
dare oportere: adhuc obligatus permanet. Sed quia iniquum
eft de periurio queri, defenditur per exceptionem iurisiurandi.

.In iis quoque aCtionibus, quibus in rem agitur, aeque necef-

fariae funt exceptiones , veluti fi petitore deferente poffeffor
iurauerit eam rem fuam effe: et nihilominus petitor eamdem
rem vindicet: licet enim verum fit , quod intendit, id eft,
rem eius ^* effe, iniquum tamen eft potiefforem condemnari.
$. 5. Item fi iudicio tecum actum fuerit, fiue in rem, fiue in
perfonam: nihilominus obligatio *? durat: et ideo ipfo iure
de eadem re poftea aduerfus te agi poteft: fed debes per exce-
ptionem rei 1udicatae adiuuari. $. 6. Haec exempli cauía
retulifle fufficiet 1t?. — Alioquin quam ex multis variisque cau-
fis exceptiones neceffariae fint: ex latioribus Digeftorum feu
Pandectarum libris intellegi poteft. Quarum quaedam ex le-
gibus, vel ex iis, quae legis vicem obtinent, vel ex ipfius
Praetoris iurisdictione fuübftantiam capiunt, $. 7. Appel-
lantur autem exceptiones aliae perpetuae et peremtoriae, ali-
ae temporales et dilatoriae. $. 8. Perpetuae et peremptori-
ae funt, quae femper agentibus obítant, et femper rem, de
qua agitur, perimunt: qualis eft exceptio doli mali, et quod
metus caufa faCtum eft, et paCti conuenti , cum ita conuene-
rit, ne omnino pecunia peteretur, $. 9. Temporales atque

dilatoriae funt, quae ad tempus nocent, et temporis dilatio-

nem tribuunt: qualiseft paCti conuenti, cum ita conuenerit'^,

. ne intra certum tempus ageretur, veluti intra quinquennium:

nam finito eo tempore non impeditur actor rem exequi. Ergo
li, quibus intra certum tempus agere volentibus obicitur exce-
ptio, aut paCti conuenti, aut alia fimilis: differre debent a-
Cionem, et poft tempus agere. ldeo enim et dilatoriae iftae

exceptiones appellantur. ^ Alioquin fi intra tempus egerint,
Obiectaque fit exceptio: neque eo iudicio quidquam confeque-

rentur.^? propter exceptionem, neque poft tempus olim age-
re poterant, cum temere rem in iudicium deducebant, et
confumebant, qua ratione rem amittebant. Hodie autem non
ita ftri&te haec procedere volumus: fed eum, qui ante tempus
pactionis vel obligationis litem inferre aufus eit *6, Zenoni-

anae Conftitutioni fübiacere cenfemus , quam f(acratiffimus le-

gislator, de iis, qui tempore plus petierint, protulit: vt et
inducias, quas ipfe aCtor fponte ** indulferit, vel *9 natura
aCtionis continet, 7? contemferit, in duplum habeant ii, qui
talem iniuriam paífi funt: et poft eas finitas non aliter litem

fufcipiant, nifi omnes expenfas litis antea acceperint: vt acto-

res tali poena perterriti, tempora litium doceantur obferuare.
$. 1o. Praeterea etiam ex perfona dilatoriae füunt exceptiones,

quales funt procuratoriae: veluti fi per militem aut mulierem .

agere quis velit. Nam militibus nec pro petre, vel matre,

. vel vxore, nec ex facro refcripto procuratorio nomine expe-

riri conceditur: fuis vero negotiis fupereffe fine offenfa ?? dif-
ciplinae poffunt. Eas vero exceptiones, quae olim procura-
toribus propter infamiam, vel dantis, vel ipfius procuratoris,
opponebantur: cum in iudiciis frequentari nullo modo perfpe-
ximus, conquiefcere farnximus ?^*: ne dum de his altercatur,
ipfius negotii difceptatio proteletur.

YrIn nonnullis rem fuam ; quos probat Char. o t T 0. 12 Hotmano legendum
videtur a&o, quia vox obiigationis in rei vindicatione inepta eft: atCuiac. ait:
Serua, obligationem dici etiam im iudicio in rem. o'Y ro. I3 Hal. fufficiat.
14 Quidamconaemit.o TT o. — 15 Hal.conmfequebantur. . 16Hal. fit. 17
Forte in quibusd, Char. nec male. o T 1 0 I8 Hal. inferit q25. 19 Hal.in-
feritf. — 20Halinferitzulitavir. — 2X Non fancimus, vt vulgo. 0 T T 0. Sic Hal.

I Hal videtur , tamen. 2, Hal. funt. 5 Hal. etiam inferit. 4 Vul-
í . à « : H ^ é * P " $, ? 5
£o fi bonis: quod Cuiac. et Hotm. merito difplicuit : nam Theophilus ; & ei [Mf
äääg;yu » mifi bonis ceffi; atque ita libri veteres ec Bafilica ad L. 3. C. de bon.

&nd. iud. V. Quiac. Parat. ad C eod, tit. oX T Q. Hal. f bonis,

TLT, . XIV, :
DE REPLICATIONIBVS.
NTERDVM euenit, vt exceptio, quae prima facie iufta
I videatur ^, inique noceat. Quod cum accidit, alia alle-
gatione opus eft, adiuuandi aCtoris gfatia, quae replicatio vo-
catur: quia per eam replicatur, atque refoluitur ius exceptio-
nis. Veluti cum pactus eft aliquis cum debitore fuo, ne ab
eo pecuniam petat, deinde poftea in contrarium pacti funt, id
eft, vt creditori petere liceat: fi creditor agat, et excipiat de-
bitor, vt ita demum condemnetur, finon conuenerit, ne eam
pecuniam creditor petat, nocet ei exceptio: conuenit enim i1-
ta: namque nihilominus hoc verum manet, licet poftea in
contrarium pacti fint. Sed quia iniquum eft , creditorem ex-
cludi, replicatio ei dabitur ex pofteriore paCto conuento.
$. r. Rurfus interdum euenit, vt replicatio, quae prima facie
iufta eft, inique noceat, , Quod cum accidit, alia allegatione
opus eft, adiuuandireigratia, quae duplicatio vocatur, $.2.
Et fi rurfus ea prima facie iufta videatur, fed propter aliquam
caufam aCtori inique noceat, rurfus alia allegatione opus eft,
qua a€tor adiuuetur, quae dicitur triplicatio. $. 3. .Qua-
rum omnium exceptionum vfum interdum vlterius, quam di-
ximus, varietas negotiorum introduxit: quas omnes apertius
ex Digeftorum latiore volumine facile eft cognofcere. $.4.
Exceptiones autem, quibus debitor defenditur, plerumque
accommodari folent etiam fideiufforibus eius, et recte: quia
quod ab iis petitur, id ad ipfo debitore peti videtur: quia
mandati iudicio redditurus eft eis, quod ii pro eo foluerint.
Qua ratione et fi de non petenda pecunia pactus quis cum reo
fuerit, placuit perinde füccurrendum effe per exceptionem pa-

€i conuenti illis quoque , qui pro eo obligati effent ^, ac fi*

cum ipfis pactus effet, ne ab iis ea pecunia peteretur. Sane
quaedam exceptiones non folent his accommodari. Ecce enim
debitor, fi bonis fuis cefferit, et cum eo creditor experiatur,
defenditur per exceptionem, Nifi ^ bonis cefferit; Sed haec
exceptio fideiufforibus non datur: ideo fcilicet, quia qui alios
pro debitore obligat, hoc maxime profpicit, vt cum facultati-
bus lapfus fuerit debitor, poífit ab jis, quos pro eo obligauit,

fuum confequi. '
! Tll XV.

i DE INTERDICTIS *. dH
SEQ VITVR, vt difpiciamus de interdiCtis feu a&tionibus,
J quae pro his exercentur ^. Erant autem interdicta, for-
mae atque conceptiones verborum , quibus Praetor aut iube-
bat aliquid fieri, aut fieri prohibebat: quod tunc maxime fa-
ciebat ?*, cum de poffeffione, aut'quali pofleíffione inter ali-
quos contendebatur. $. r. Summa autem diuifio interdi-
Ctorum haec eft, quod aut prohibitoria funt, aut reftitutoria,
aut exhibitoria. Prohibitoria funt, quibus * vetat aliquid fie-
ri: veluti vim fine vitio poffidenti ?, vel mortuum inferenti,
quo ei ius erat inferendi: vel in facro loco aedificari , vel in
flumine publico ripaue eius aliquid fieri, quo peius nauigetur.

, Reftitutoria funt, quibus reftitui aliquid 1ubet: veluti bono-

rum pofleflori poffelfionem eorum, quae quis pro herede, aut
pro poffeffore poffidet ex ea hereditate ^: aut cum iubet ei,
x | qui

I Similiter Theoph. Sunt véro, qui ex rubricaPand. addant et actionibus,
quae pro bis competunt: quibusnon affentior ; licet a Tribuniani fint manu, o T T O.
2, Si forte iufta quaedam caufa fit reddendi interdicti, et verba folemnia interdi&i
deficiant: fine interdi&to Praetor dabat a&ionem in faQum : cuius víus tandem
praeualuit, poftquam omnia iudicia extraordinaria effe coeperunt. Sine illis interdi-
&is etfolemnibus verbis ad exemplum interdi&orum dantur aGtiones in factum, et
vt in $ vit. P. t. eft, perinde agitur fine interdi&is, ac fi vtilis a&io ex caufa interdi&ti
reddita fuiffet : id eft, agitur quafi aCtionereddita ex caufa interdi&i redditi, fe
cundum ritum et ordinem expofitum. A C 0 S T A. 3 Vulgo fiebst, fedin Cont,
quoque libris faciebat. o T T O. 4 Hal.inferit Praetor, 5 Quae verba per«
tinent ad interdictum Vti poffidetis et Vtrubi. 4 Cos T A. 6 Voces ex ea bere-
ditáte gloflema videntur Cha;. quia abíunt a plucibus MSS. era Theoph. o TT 0;
K 23 J : 7 Hal.

76
qui vi? poffeffione fundi deie&us fit, reftitui poffeffionem.
Exhibitoria funt, per quae iubet exhiberi: veluti eum, cuius

de libertate agitur: aut libertum, cui patronus operas indice- .

re velit: aut parenti liberos, qui in poteftate eius funt. Sunt
tamen, qui putant ? proprie interdicta ea vocari, quae pro-
hibitoria funt, quia interdicere eft ? denunciare et prohibere:
reítitutoria autem et exhibitoria proprie decreta vocari. Sed

tamen obtinuit, omnia interdiéta appellari, quia inter duos.

dicntür !9. — $. 2. Sequens diuifio interdictorum haec ett:

quod quaedam adipifcendae pofleffionis caufa comparata funt,.

quaedam retinendae, quaedam recüperandae. $. 3. Adipi-
Ícendae ** pofleffionis caufa interdictum accommtodatur bono-
rum poffefíori , quod appellatur Quorum bonorum: eiusque
vis !2 et poteftas haec eft, vt quod ex iis bonis quisque, quo-
rum pofleffio alicui data eft, pro herede aut pro poflellore
poffideat: id ei, cui bonorurn poffeffio data eft, reftituere de-
beat. Pro herede autem.poffidere videtur, qui putat fe here-
dem effe. Pro poffeffore is poffidet, qui nullo iure rem here-
ditariam, vel etiam totam hereditatem, fciens ad fe non per-
tinere, poflidet. Tdeo autem adipifcendae pofleffionis voca-
turinterdictum: quia ei tantum vtile eft, qui nunc primum
conatur adipifci rei pofleffionem. — Itaque fi quis adeptus pot-
feffionem , amiferit eam: hoc interdictum ei inutile eft. in-
terdi&tum quoque quod appellatur Saluianum, adipifcendae
offeffionis caufa comparatum eft: eoque vtitut dominus fün-

di de rebus coloni, quas is pro mercedibus fundi pignori fu- .

turas pepigillet, . 4. Retinendae pofleffionis caufa com-
parata funt interdicta Vti poffidetis , et Vtrubi: cu
que parte de proprietate alicuius rei controuerfia fit: et ante
quaeritur *?, vter ex litigatoribus poflidere, et vter petere
debeat. Namque nifi ante exploratum fuerit, vtrius eorum
poffeffio fit, non poteft petitoria ^* aCtio inftitui: quia et ci-
uilis et naturalis ratio fácit, vt alius poflideat *?, alius a pot-
fidente petat. Et quia longe commodius eft poflidere potius
quam petere *5: ideo plerumque et fere femper ingens exiítit
contentio de ipfa poffeffone, Commodum autem polfidendi
in eo eft, quod etiamfi eius res non fit, qui poffidet, fi mo-
do a&tor non potuerit fuam effe probare, rémanet ^* füo loco
|pofteffio.
jura, contra petitorem iudicari folet. Sed interdicto quidem
Vti pofüdetis, de fundi vel aedium pofleffione contenditur:
Vtrubi vero interdicto, de rerum mobilium poffeffione. — Quo-
rum vis ac poteftas plurimam inter fe differentiam apud vete-
res habebat. Nam Vti poffidetis interdicto is vincebat, qui
interdiCti tempore poffidebat: fi modo nec vi, nec clam, nec
precario naétus fuerat ab aduerfario poffeffionem , etiamli ali-
um vi expulerat, aut clam abripuerat *? alienam pofleffionem,
aut precario rogauerat aliquem, vt fibi poffidere liceret. — V-
trübi vero interdiCto is vincebat, qui maiore parte eius auni
nec vi, nec clam, nec precario ab aduerfario poffidebat. Ho-
die tamen aliter obferuatur. Nam vtriusque interdicti poteftas
(quantum ad poffeffionem pertinet *?) exaequata eft, vt ille
vincat etin re foli, et inre mobili, qui poffeffionem , nec vi,
nec clam, nec precario ab aduerfario litis conteftatae ?? tem-
poredetinet. ^ $. s. Poffidere autem videtur quisque non

"] Hal. inferit de. 8 Hal. pstent. 9 Lal fit. IO Ita MSS. vet. Char.
et omn. Cuiac. etiam'Theopb. Hotman. pruritu corrigendi legit uter duo, velin-
aerdicunturi V. Menag. c. 3 9. /Amoen. O T T O. II Theoph. apzfcendae ; vt in
«Gloff. veteribus apzfci, ab apio, apzfcor. O 'T T O. 12.In pluribus Char.zw5, ficut
fupra iam bis vidimus , jus et vis in fcriptiset editis libris faepe permutari.
0 't'*o. 13 Hal. quaeratur. 14 Omn. Char. petitoris.o T TO. . . 15 Hal.
inferit et. 16 Sicetiam Cont. codex. Vulgo: commodinus eff et potins po[Jidere,
quam petere. Ia aliis defunt et potius. o r T 0. Hal. vt vulgo. 17 Hal inf et.
18 Hal arripaerat. I9 Abeft a quibusd. Char.. o T T 0. 20 Ali conte-
flatiouig.O t TO. — "21 Omn. Char. dliws. O T T O. 22, Animo quoque folove-
tinere, in quibusd. et Theoph. o T T 0. Et Hal. 25 Hal relinquendae. 24
Hal po[jt. 25 Mal iníeit v 26 Hal.poffideat. . 277 Noodt

cum ab vtra-

Propter quam caufam cum obfcura funt vtriusque -

. 28 Quidam alienam. o t X o.

. 53 Hal.reus autem is eft..

-INSTITVTIONVM 'LIB. IV. TIT. XV. XVI.

folum fi ipfe poffideat, fed et fi eius nomine aliquis ^* in pof-
feffione fit: licet is eius iuri fubieCtus non fit, qualis eft colo-
nus et inquilinus, Per eos quoque, apud quos depofuerit
quis, áut quibus commodauerit, ipfe poffidere videtur. Et
hoc eft quod dicitur, retinere pofleffionem pofle aliquem per
quemlibet, qui eius nomine fit in pofleffione. Quinetiam a-
nimo quoque retineri ^? poffeffionem placet, id eft, vt quam-
uis neque ipfe fit in poffeffione, neque eius nominealius, ta-
men fi non derelinquendae ?? poffeifionis animo, fed poftea
reuerfurus inde diícefferit, retinere poffeffionem — videatur.
Adipifci vero poffeffionem per quos aliquis poteft, fecundo li-
bro expofuimus. Nec vlla dubitatio eft, quin animo folo adi-
pifci poffeffionem nemo poteft ?^. $. 6. Recuperandae pof-
feffionis caufa folet interdici, fi quis ex poffeffione fundi, vel
aedium vi deieCtus fuerit. Nam ei proponitur interdictum
Vnde vi, per quod is, qui deiecit, cogitur ei reftituere poffef-
fionem, licet is ab eo, qui ?? deiecit, vi, vel clam, vel pre-
cario poffidebat ?9. Sed ex ^* Conttitutionibus facris, vt fu-
pra diximus , fi quis rem per vim occupauerit , fi quidem in.
bonis eius eft, dominio eius priuatur: fi aliena. ?? , poft eius
reltitutionem etiam aeftimationem rei dare vim pafio compel-
litur. Qui autem aliquem de poffeffione per vim deiecerit :
tenetur lege Iulia de vi priuata, aut de vi publica: fed de vi
priuata, íi fine armis vim fecerit: fin aütem cum armis eum.
de poffeffione ?? expulerit, de vi publica ??. Armorum au-
tem appellatione non folum fcuta, et gladios, et galeas fighi-
ficari intellegimus , fed et fuftes et lapides. — $. 7. Ter-
tia diuifio interdictorum haec eft, quod aut fimplicia funt ,
aut duplicia, Simplicia funt, veluti in quibus alter actor,
alter reus eft **; qualia fünt omnia reftitutoria, aut exhibito-
ria. Namque actor eft ??, qui defiderat aut exhiberi, aut re-
ftitui: reus eft is ?? , a quo defideratur, vtreftituat, aut ex-
hibeat. Prohibitoriorum autem interdictorum alia fimplicia
funt, alia duplicia. Simplicia funt , veluti cum prohibet
Praetor in.loco facro, vel in flumine publico, ripaue eius ali-
quid fieri. Nam actor eft, qui defiderat, ne quid fiat: reus
eft, qui aliquid facere conatur. Duplicia fünt, veluti Vti
poifidetis interdictum, et Vtrubi. Ideo autem duplicia vo-
cantur, quia par vtriusque litigatoris in his condicio ?^ eft,
nec quisquam praecipue reus vel a&tor intellegitur: fed vnus-
quisque tam rei, quam actoris partes ?? fuftinet. $.8. De
ordine et vetere exitu ?? interdictorum fuperuaeuum eft hodie
dicere. Nam quotiens extra ordinem ius dicitur (qualia funt
hodie omnia iudicia ?7) non eft neceffe reddi interdi&tum: fed
perinde iudicatur fine interdiCtis, ac fi vtilis aCtio ex caufa
interdicti reddita fuiffet. s :
Til XVI
DEPOENA TEMERE LITIGANTIVM.
N vwc admonendi fümus, magnam curam egifle eos, qui
iura fufünebant, ne facile homines ad litigandum proce-
derent: quod et nobis ftudio eft, Idque eo maxime fieri pot-
eft, quod temeritas tam agentium, quam eorum *, cum qui-
bus ageretur ^, modo pecuniaria poena, modo iurisiurandi
religione , modo infamiae metu coercetur. $. I, Ecce e-
nim iusiurandum omnibus, qui conueniuntur, ex Conftitutio-
| ne
lib. x. Probab. cap.$. legit Sed et. ob L. 1. $. 2. D. de viet vi arm. o T TO.
29 Hal inferitei. 30 Hàal. addittenetur.
31 Voculam efi ignorat Th. et omn. Char. o T T 0. 52, Hal. Nan actor s eff.
34 Eadem fcilicet eft vtriusque intentio, in fimpli-
cibus a&or a rco intentione differt. A CO ST A. 45 Partem libri Char.T&£ x
'Theoph. o TT o. 56 Hotm. vitz, vt formulam agendiinteligamus. 6 TT O.
31 Huc fpeQat Hal. notula pracfationi eius fnbiuncta.
1 Nempe eorum, qui in ciuilibus et pecuniariis caufis temere intentionemn
proponunt, vel improbe inficiantur. Ad publica iudicia h, t. non pertinet,
Ííed ad eos, qui, vt alios malitiofe litibus vexent, velnon xexert, pecuxüani
accipiunt, de quibus tít. D. de calumniat. ^ COS' A, 2 Xlalagitur, — ä

-

INSTITVTIONVM |LIB.IV. TIT. XVL XVIL

ne noftra defertur. Nam reus non aliter fuis allegationibus v-
titur, nili prius iurauerit, quod putans fe(e bona inftantia ?
vti, ad contradicendum peruenit. At aduerfus inficiantes,
ex quibusdam caufis dupli vel tripli * actio conftituitur: ve-
luti fi damni iniuriae, aut legatorum locis venerabilibus reli-
Corum nomine agetur ^. Statim autem ab initio pluris quam
fimpli eft actio: veluti furti manifefti quadrupli, nec manife-
füi dupli. Nam ex caufis his et aliis quibusdam , fiue quis
neget, Ífiue fateatur, pluris quam fimpli eft actio. Item a-

. €toris quoque calumnia coercetur. Nam etiam actor pro calu-

mniaà iurare cogitur ex noftra Conftitutione ?. Vtriusque et-
iam partis aduocati iusiurandum fubeunt, quod alia noftra

Conftitutione comprehenfum eft. .Haec autem omnia pro ve-
teri calumniae actione introduéta funt, quae in defuetudinem -

abiit: quia in partem decimam * litis * aCtores mulctabat,

quod nunquam . factum effe inuenimus: fed pro his introdu-
&um elt et praefatum iusiurandum, et ? vt improbus litigator
et damnum et impenías litis infetre aduerfario fuo cogatur.
$. 2. Ex quibusdam iudiciis damnati ignominiofi fiunt: veluti

. furti, vi bonorum raptorum, iniuriarum, de dolo, item tu-

telae, mandati, depofiti, dire&tis non contrariisactionibus *?,
profocio, quae ab vtraque parte directa eft: et ob id quilibet

ex fociis eo iudicio damnatus, ignominia notatur. Sed furti .
quidem, aut vi bonorum raptorum , aut itiuriarum, aut de

dolo, non folum damnati notantur ignominia, fed etiam **

pacti, et recte. Plurimum enim intereft, vtrum ex delicto
aliquis, an ex contractu debitor fit. $. 3. Omnium autem
aCtionum inftituendarum principium ab ea parte edicti profici-

fcitur, quaPraetor edicitde in ius vocando. Vtique enim in .

primis aduerfarius in ius vocandus eftad eum *?, quiius dictu-
rus fit. Qua parte Praetor parentibus et patronis, item parenti-

busliberisque patronorum et patronarum hunc praeftat honorem,

vt non aliter liceat liberislibertisque eosin ius vocare, quam fiid
ab ipfo Praetore poftulauerint, etimpetrauerint, Etfi quis aliter
vocauerit, in eum poenam folidorum quinquaginta conftituit,

SCCUPIT XAVIBL
DE OFFICIO IVDICIS.
VPERES T vt de officio iudicis difpiciamus. .Et quidem
inprimis illud cbfernare debet iudex, ne aliter! iudicet,
quam quod * legibus, aut Confütutionibus, aut moribus pro-
ditum' eft. $. r. Ideoque fi noxali iudicio addictus ^ eft ,
Obferuare debet, vt fi condemnandus videtur dominus, ita
debeat condemnare, Publium Maeuium Lucio Titio in decem
aureos ? condemno ,. aut noxam dedere. $. 2. Etíiidrem
actum fit *, fiue contra petitorem iudicauerit, abfoluere de-
bet poflefforem: fiue contra pofleflorem, iubere eum ? debet,
vt rem ipfam reftituat cum fructibus. S5ed fi poffeflor neget,
in praefenti fe reftituere poffe, et fine fruftratione videbitur
tempus reftituendi caufa petere,. indulgendum eft ei: vt ta-
inen de litis aeftimatione caueat cum fideiuffore, fiintra tem-

Kd eíft, vera inficiatione, vt etiam graeci Rhetores depulfionem aut inficiationem -
oppofitam intentioni vocauere &vysao;y, ideft, iuflautiam, vt Hermogenes lib.-

Il cap. de inuent.et fegu. M AR CX L. 4 Voces vel tripli abfunt ab omn. Con'g
Ruflardi et Char. MSS. nec'Theoph. habet, et vetuftiores interpretes eas delendas
effe monuerunt. o T T 0. Apud Theoph.eft ve] quadrupli ; et Cuiac. vult iu wot. fec.
ibid. reponendum efte vel tripli. Forte tamen dices verius, vtrumque et hicetap.

'Theoph. abeffe debere. MAR C1L. :.^ 5 Kal agatur. 6 Cont.ex fuis MSS. .

.a*diccit : quod woncalumuiaudi animo litem mouiffet , fed. exiflimando fe bonam can-
Jum : babere: eadem quoque extantin L. 2. C. de urei. propt. cal. atqueita Hotm.

,OoT'TO. ? Ín pluribus Char. qzae zu decema parte. o Y T O. $ Dedecima

litium agit Cuiac. vrt, Obf. . 9 Vtrumqueet, quod praecedit, pariter ac
hoc, abeft ab omnibus antiquis Char. et 'Theoph. oT'TOo. —— !O Hal. inferit
itei. I1 Hal. fed et. I2, Hal. id efl, ad eum vocandus. :

rÀpud Hal.deetft quod. —— 9 Vulgoaditws, quod Vinn. probat : in veter. excufis
additus.:: ted inP. Flor. vbiquefere additt'us : fadex enim ex forinula Praetoris addicitur,
arbiter elettus aditur, Z. 4. enfin. D. de eo quod cert. L. 59. $. vlt. D. ad SCt. Treb. In le-
ge Mamilia /// DICIS DATIO ADDICTIOQV E ESTO, Varro lib. V. de L. L. addixit tu-
dicium. Apud Val. Max. lib. v1t. c. 9. n. 4. ettiudex aditus ; atlib. vin. 0. Q. 9 9. Aquilius
judex addittus: vtrumque re&e : nam addi&us adibatur, Briflon. vero in Lex. addétfas hic
legendum ait,et vidctur [uftinian, exGaio forfau,vel alio yet.haec defumdfitle. ot'ro, adétus

24

pus, quod ei datum eft, non refüituiffet 5. Et fi hereditag

. petita fit: eadem circa fru&tus interueniunt, quae diximus in-
À " 2 . 7 » 5 at N : N : -- * * d
teruenire in * fingularum rerum petitione. — lllorumautem fru-

Ctuum, quos culpa fua poffeffor non perceperit *, in vtraque
actione eadem ratio pene habetur, fi praedo fuerit. Si vero bo-
na fide ? poffeffor fuerit, non habetur ratio *? confümptorum,
neque non perceptorum. Poft inchoatam autem . petitionem ,
etiam illorum fruCtuum ** ratio habetur, qui culpa poübiï'oi

| ris percepti non funt, vel percepti confumpti funt. $..3.

Si ad exhibendum aétum fuerit, non fuüfficit, fi exhibeat rem -
Is, cum quo àctum eft: fed opus eft, vt etiam rei caufam de-
1bea.t exhibere , id eft, vt eam caufam habeat aCtor, quam ha-
»iturus effet, fi cum primum ad exhibendum egiffet, exhibi-
ta res fuiflet. Ideoque fi inter moras !? yfücapta fit resa
pofleflore: nihilominus condemnabitur !2, — Praeterea fru&tu-
um medii temporis, id eft, eius, quod poft acceptum ad ex-
hibendum iudicium , ante.rem iudicatam interceifit : ratio-
nem habere debet iudex. Quod fi neget is ^*^, cum quo ad
exhibendum actum eft, in praefenti *5 exhibere poffe, er
tempus exhibendi caufa petat, idque fine fruftratione poftulare
videatur, dariei debet: vttamen caueag fereftituturum. Quod
f neque ftatim iulfu iudicis rem exhibeat, neque poftea exhi-
biturum fe caueat, condemnandus fit in id, quod actoris in-
tererat.ab initio rem exhibitam effe *5, $. 4. Si familiae
ercifcundae iudicio ** actum fit, fingulas res fingulis heredi-
bus adiudicare debet, Etfi in alterius perfona praegrauare vi-

deatur adiudicatio , debet hunc inuicem coheredi certa pecu-

nia (ficut iam dictum eft) condemnare. Eo quoque nomine
coheredi quisque füo condemnandus eft, quod folus fructus

, hereditarii fundi perceperit, aut rem hereditariam corruperit ,

aut confumpferit, Quae quidem fimiliter inter plures quoque,
quam duos coheredes fübfequuntur. $. s. Eadem interue-
niunt, et fi communi diuidundo de pluribus rebus actum fue-
rit ^5. Quod fi de vna re veluti *? fundo , fi quidem iíte
fundus commode regionibus diuifionem recipiat, partes eius
fingulis adiudicare debet: et fi vnius pars praegrauare videbi-
tur, is inuicem certa pecunia alteri condemnandus eft. Quod
fi commode diuidi non poffit: veluti homo ?? forte, aut mu-
lus erit, de-quo actum fit: tunc totus vni adiudicandus eft,
etis inuicem alteri certa pecunia condemnandus ^f. — $. 6.
5i finium regundorum actum fuerit: difpicere debet iudex, an
neceffaria fit adiudicatio: quae fane vno cafü neceffaria eft, fi
euidentioribus finibus diftingui agros commodius fit, quam
olim fuiffent diftinCcti, Nam tunc neceffe eft ex alterius agro
partem aliquam alterius agri domino adiudicari: quo cafu con-
ueniens eft, vt is alteri certa pecunia debeat condemnari, . Eo
quoque nornine damnandus ?* eft quisque hoc iudicio, quod
forte circa finesaliquid maliciofe commifit, verbi gratia, quia
lapides finales furatus eft, vel arbores finales cecidit ^?,
Contumaciae quoque nomine quisque eo iudicio condemnatur:

| veluti
Hal. 3 Omn. Char. attreis. o T T O. 4 Vulgoadditur coram iudice ; fed re&ius ab-
funt, nec Theoph. habet. o T T o. HabetHal. 5 Aliie, vtlupra pr. de fid. her. iufft
Confulibus,ibiquenotata. o T T o. Hal. ei. 6 Hal. reftituerit. . d2-Hal. de. 8

Vulgo additur fiue iliorum, quos perceperit, quae apud Th. et in MSS. Char. defunt, nec

[ Fabrot. admittit. o T T o. Hal. habet. Perceperit, id eft, confumferit : non contemnenda

le&io, quia fubicit: fib. f. poffeffor fit, nonhabttuv ratio nequenon perceptorum neque
confumiorum. Ceterum vexatillimus eft locus, cuius tamen lumma: in vtraque actiong
fru&us percepti antelitem conteítatam etexítantes praeítanturabonae et malae fidei pof-
feffore: fru&us non exítantes, id eft percepti et confumti, vel qui percipi potuerunt, 1n v-
traque a&ione praeftantur a malae fidei poffeffore. Eft adeo ethic vtriusque a&tionis perg e»
adem ratio, hacfcilicetdifferentia, quod in petitione hereditatis illorum fru&tuum prae«
ftentur vfurae, quaenon praeftantur in rei vindicatione. Si vero bonae fidei poffeflor fuerit,
in rei vindicatione nulla ratio habetur confumtorum et non perceptorum, in petitione he«
reditatis praeftat bonae fidei poffeffor fru&us, per quos locupletiorfa&us eít. Poítlitem
conteítatam eadem omnino eft in vtroqueiudicio omnium poffefTorum conditio.A C O $ T A.
9 Hal. bonae fidei. 30 Recteomifitzeque; quia negatio praecefíit. o T r o. Hal. habet.
11 Fruttuwim abeft abomn. Char. o T T 0. 12 Vulg. additexfibendi.o'T T o. 12 [ta
Theoph. fed omu. Char. condemnatu. o T T 0. 14. Vulg. neget reus. o T T 0. Sic Hal,
15 Hal. addit fe. 16 Vulgo fi ab initio ves exhibita e[fet. o T -T 0; SicHal. 17 Vox
&tdicio abett a quibusd. vet. Th. vt finium regundorum. et communi diuidundo. o'r T o
18 Hal. fit. 19 Hal. inferit de. 2O Theoph. vel omo, etita omn. libri vet. Char,
Hotm. Vinn, vtfenfus fit, firesnon commode, vcl omninro non diuidi pollit, o T T 0. Hal,
velati fi honio. 21 Hal. additejt. Q2 Hal. condsmnendas, 23 Vulgo excidii.
OTToO.Sic Hal, -$4 Hal. fuerit. - '

K 3

78

veluti fi quis iubente iudice, metiri agros paffus non fuerit.
$. 7. Quod autem iftis iudiciis alicui adiudicatum fit ^^ : id
jtatim eius fit, cui adiudicatum eft. " | -
H r TIISONXVII--|
DE PVBLICIS IVDICIIS. u
VBLICA iudicia neque per actiones ordinantur, neque o-
mnino quidquam fimile habent cum ceteris iudiciis, de
quibus locuti fumus: magnaque diuerfitas eft eorum, 'et in in-
ftituendis, et in exercendis *. — $. 1. Publica, autem dicta

funt, quod cuiuis ex populo executio eorum plerumque datur. -

$. 2. Publicorum iudiciorum quaedam capitalia funt, quaedam

non capitalia. . Capitalia dicimus , quae vltimo. fupplicio affi-.-

ciunt , vel aquae et ignis interdictione, vel deportatione,
vel metallo. QCetera fi quam ? infamiam irrogant cum damno
pecuniario, haec publica quidem funt, non tamen capitalia.
$. 3. Publica autem * funt haec: lex Iulia maieftatis, quae in
eos, qui contra Imperatorem vel Rempublicam aliquid moliti
funt, fuum vigorem extendit ^. Huius poena animae armiffio-

nem füftinet, et memoria rei * etiam poft mortem damnatur. -

$. 4. Item lex Iulia de adulteriis coercendis, quae non folum
' temeratores alienarum muptiarum gladio punit *, fed et eos,
qui cum mafculis nefandam libidinem exercere audent. Sed
eadem lege Tulia etiam ftupri flagitium punitur, cum quis fine

vi vel virginem , vel viduam honefte viuentem ftuprauerit. -

Poenam autem eadem lex irrogat peccatoribus *, fi honetti
funt, publicationem partis dimidiae bonorum: 1i humiles,
corporis coercitionem cum relegatione. $:52 1teir lex
Cornelia de ficariis, quae homicidas vltore ferro perfequitur,
veleos, qui hominis occidendi caufa cum telo ambulant. Te-
lum autem, vt Gaius nofter in ? interpretatione legum duode-
cim tabularum fcriptum reliquit, vulgo quidem id appellatur,
quod ab arcu mittitur, fed et-omne fignificatur, quod manu
cuiusdam mittitur *9, Sequiturergo, vt lapis, etlignum, et
ferrum hoc nomine contineatur, diCctumque ab eo, quod in
longinquum mittitur, a Graeca voce ézo 78 75À8:et * * hanc fi-
gnificationem inuenire poffumus et in Gràeco nomine. Nam
- quod nos telum appellamus , illi &£Acc appellant 9 78 Bo&e-
doj 1?. |Admonet nos Xenophon *?, nam ita feribit: aoj v«
B& OnoU &Qépsro Aóyx,u, robsUuxrx, cQevüóvoi, mrÀciso. 0E
xx] AÍJo. — Sicarii autem appellantur a fica, quod fignificat
ferreum cultrum. — Eadem lege et venefici capite damnantur ,.
.qui artibus odiofis, tam venenis, quam fufurris magicis homi-
nes . occiderint , vel mala medicamenta publice vendiderint.
$..6. Alia deinde lex afperrimum crimen noua ^* poena perfe-

quitur, quae Pompeia de parricidiis vocatur: qua cauetur, vt
fi quis parentis, aut filii, aut omnino adfectionis eius, quae

2003X Aceurf. etininflituendo etin exercendo, o Y Y 9. Sic etHal. — 2 Vulg. afficiunt
howines, vel etiam aquae, led inuitis libris veter. o T To. SicetHal. 3 Siquae iu plur.
Char.o TTO. 4 Hal.inf.iudicia. . 5 Oflendit quidam Char. o T T O. 6 Habent
membranae snemoria Tyranni, ethabet Theoph. Tyrannus enimis proprie, qui reus per-
duellionis. Memoriae autem damnationem accipe, nominis, titulorum, dignitatis aboliti-
onem, aedium, ftatuarum demolitionem, imaginum detra&ionem et id genus alia. M A R-
ciL. 7Hancgladii poenam ex Conttitutione Coníftantini M. effe, clare patet ex L. 30.
. ad L. Iuliam de adulter. Sed an antiqua L. luliae poena fuerit relegatio, an vero alia
grauior, difceptatio eftinter doctos. Marcil, hocitatenet, a Coíta ampliandum cenfet. le
Itain omn. Cont. etChar. legitur pro ffupratoribus, et Cuiac. innot. ad h. L. ex Horatio et
Miartiale docet, Latinis in vfu effe, peccare et peccatum fpecialiter dicere pro ftupro etadul-
terio. Sic mulier peccatrix Luc. vrx, ibique Cafaubon. innot. Male BaptiftaPius Zmnot. c.
53. praedicatoribus legit,t.x. Faciscrit, Grut. pag. 469. orro. Hal.flupvatovibus. . 9
Hal.ex. IOSimiliteromn. Char. Vulgo fignificat, quod m. cuiusqueiacitur. oTTO. Sic
Hal. .1iHal.a Gr.v. 7'77),2? figuratum. Et fic: Tyy)x,ä vertit procul, longe,et /S'::f?x,og,
* ogelwum. I2 Haec.tria verba ignorat Hal. . 13 Inepte Scipio Gentlis m.
Paverg. 29. et Pancirolus rr. thef. vav. lett. 986. tuentur Vulgatam, Z4dmonent nos epi-
grammata in Xerolopho vrbis fauftiffomae fcripta; contra fidem. MSS. Theoph. et
Gai. in L. 233. de V.. $. Locusilleextatapud Xenoph. lib. v. Exped. Cyri, vti Ant. Au-
guftin. iv. £mend.5. et de nom. pvopr. D. p.3377. indicauit.oTTo. Hal. vtVulg, appofito in
fine aíterifco, et omiífo fpatio vacuo. Et fic quae in hac periodo fequuntur, defiderantur.
14 An poena haec dicitur noua, quod infolens? An vero, quod defierat effe in vfu, parricidis
— vel viuis exuttis vel beftiis obie&is, vt docet Paulus li&. v. Sent. tit. 24. €t a Conftantino fit
vedu&a in Z. vn. C. de his qui paw. vellib. occid. ? ACOS'T A, 15 Hanc le&ionem pro-
bat Hotm. et Char. auctoritate MSS. Theoph, et Z. vn. C. de his qui par. vel lib. occ. vnde
haec defcripta funt. Vulgo adfinitatis eius, quae muncup. ;gzimrentum continetur. OT T O.
Sic Hal. fed male; vid. Noodt Probab. éur. lib. 1. cap. x1.. — 16 Ita Theoph. et L. vn. C.
de his quipar. Plerique vero Cod. cum Vulg. praeparauerit. Sed Tacit, 11, 4mn. 31, vo-

qecuniam vel vew facraum. o v T o, SicHal.

INSTITVTIONVM LIB.IV. - ITIT.L XVII. XVIIL

nuncupatione parricidii continetur ^?^, fata propereuerit 7$ ,
fiue clam, fiue palam id aufus *7 fuerit: nec non is, cuius
dolo malo id faéctum eít, vel confcius criminis exiftit, licet
extraneus fit *$, poená parricidii puniatur: et neque gladio,
neque ignibus, neque vlla alia folemni poena ^* fubiciatur,
fed infutus culeo ?9 cum cane et gallo gallinaceo, et vipera ,
etíimia, etinter eas ferales angufítias comprehenfus, fecun-
dum quod regionis qualitas tulerit, vel in vicinum mare, vel
in amnem ?* proiciatur: vt omnium ?? elementorum vfu vi-
uus carere incipiat, et ei caelum füperftiti, et terra mortuo
auferatur. Si quis autem alias cognatione vel affinitate perfo-
nas coniunctas necauerit, poenam legis Corneliae de ficariis
fuftinebit. $. 7. Item lex Cornelia de falfis, quae etiam
teftamentaria ?? vocatur , poenam irrogat ei, qui teltamen-
tum, vel aliud inftrumentum falfum fcripferit, fignauerit, re-
citauerit, fubiecerit: quiue ?^ fignum adulterinum fecerit,
fculpferit, exprefferit fciens dolo malo. Eiusque legis poena
in feruos vltimum füpplicium eft (quod etiam in lege de fica-
riis et veneficis feruatur ) in.liberos vero deportatio. $. 8.
Item lex Iulia de vi publica feu priuata aduerfus eos exoritur,
qui vim vel armatam, vel fine armis commiferint. Sed fi qui-
demarmata vis redarguatur?^?, deportatio ei ex lege Iulia de vi

publica irrogatur: fi vero fine armis, intertiam partem bono-

rum ?* publicatio imponitur. Sin autem per vim raptus vir-
ginis, vel viduae, vel fanctimonialis, vel alterius fuerit per-
petratus, tunc et peccatores ?? , et ii, qui opem ?? flagitio
dederunt, capite puniuntur, fecundum noftrae Conftitutionis
definitionem, ex qua hoc apertius ?? eft fcire. $. 9. Item
lex Iulia peculatus eos punit, qui pecuniam ??, vel rem pu-
blicam, vel facram, vel religiofam furati fuerint. Sed fi qui-
dem ipfi Iudices ?* tempore adminiftrationis publicas pecunias
fübtraxerint, capitali animaduerfione puniantur??: et non fo-
lum hi, fed etiam qui minifterium eis ad hoc exhibuerint u
vel qui fübtrattas ab his fcientes fuüfceperint. Alii vero qui

inhanc legeminciderint, poenae deportationis fübiugantur ??,

$. ro. Eft et inter publica iudicia lex Fabia ?? de plagiariis :
quae interdum capitis poenam ex facris Conftitutionibus irro-
gat, interdum leuiorem. $. 11. Sunt praeterea publica Iu-
dicia, lex Iulia de ambitu ?9, lex Iulia repetundarum ?*, et
lex Iulia de annona 33 , etlex Iulia de refiduis *?, quae de
certis capitulis loquuntur: et animae quidem amiffionem non

irrogant, aliis autem poenis eos fubiciunt, qui praecepta earum

neglexerint. Seddepublicisiudiciis haec expofuimus, vtvobis
poifibile fit fümmo digito, et quafi per indicem ea tetigifle:
alioquin diligentior eorum fcientia vobis ex latioribus Dige-
ftorum feu Pandectarum libris Deo propitio aduentura eft.

luntaviam mortem properauiffet, et Senec. Hevc. fuv. a& 3. Quid iuuat. durum prope-
vare fatum? o'T T o. Hal. praeparauerit. 17 Alii emifus. o T T O. 18 Totahaec
periodus a voce 1ec on, abettin. L. vn. C. de his qui qur. vellib. o T Y 0. 19 Hal. vil
alii fol. poenae. 20 Hal. culíeo. 21 Hoceft a Conftantino L. vn. C.'de his quipar.
vellib. Nihil de amni Porpeius et Hadr. £. pen. D. ad L. Pomp. deparr. Simare nullum
proximum fit, beftiis voluere obiici. Scilicet ne fluminis aqua inceltaretur fpiritu parrici-
dae. Mate autem eít immenfum , et creditum eft eluere poffe omnia mortalium mala.
MARCIÍL. 29 Ommni d. L. vn. et MSS. Char. orro. . 293 Meminit Cicero 1.
Verv. c. 42. legis Corn. teflasnentariage nummariae, fiue quod fueritgeminalex Corn. de
falfis teftamentis, et defallis nummis, vt A CoS T A: fiuequod fuerint duo. legis capita, vt
MARCIL. Hocconftat, L. Corneliam SCto Liboniano ad omne genus falfi porre&tam eftfe.
24 Hal. vel. 25 Hal. arguatur. o6 Suorumin Vulg. gloffema eft. o T T o. Habet
Hal. . o7Aliasvaptores, fed vet. Cont. peccatores. o T TO. Hal. raptores. — 28 Hal.
inferithui.. ^. 29 Hal. inferitpo/fibile. 30lta Theoph. etCont. Vulgo quigublicam
21 Scilicet ipfi prouinciarum Praefides,
39 Hal. puniuntur. 323 Quidam adhi-

vt probat Bynkershoekh; 1. Obf. 9.
35 Hotm. ait fibi nondum compertum

buerunt. o T TO. 34 Hal. fubiugentuv. *

. effe, vtrum lex Zlauia, vtin Cod. an Fabia, aut Fauia, vt ap. Cic.pro Rabir.c. 3. etin D.
legendum fit; fed'Theoph. Fabiam vocat; au&tor vero ettempus eius ignoratur. OT T O.
. Hal. Jex Flauza.
' lib. X1v. aliquo cafu deportatio, L. vu. C. ad L. Iul. de amb. in. municipiis aureorum C.

26 Poena ex L. Iulia prohibitio petendi honores quinquennio, Dio

cum infamia, £. vn. D. eod. Ceffatillud crimenin vrbe, cum in locum ambitus fuccetferint
fuffragia, tit. C. de fuffvag. M ARCIL. 37 Aduerfus eos, qui in magiftratu pecunias,
donum, aut munus capiunt. Poena varia, exilium L. 7. $. 3. ad L. Iul. vepet. relegatio L.
38. D. de poen. aliquando mors vel deportatio d. L. 38. MARCIL, 38 Aduerfus eum,
qui annonam publicam fraudauit, cniusue dolo fa&utn eft, vtannona effet carior vel ar&i-
or. Quae fuerit peena non facile di&u. w A RCIL. 39 Aduerfus eos, qui pecuniam in,
publicos vfus ac&eptam retinuere totam aut ex parte.Poena amplius tertia parte,quam de-
betur L. 4. $. 5. D. ad L. Iul. pec. itavt fi CC. aureos retinuit, praeftet CCC. MARCILIVS,

D. IVSITI-

D 1VSTINLANT

SACRATISSIMI PRINCIPIS

ESTORVN

PANDECTARVM

IVRIS ENVCLEATI

EX OMNI VETERI IVRE COLLECTI

LiBRLI

AD PANDECTAS F LORENTINAS FIDELITER EXPRESSI

ET CVM EDITIONE NORICA ET VVLGATA
ACCVRATE COLLATI.

L

0——— —— w C-— — — e p o T EL ERN CTHRROPRT zi

Cs o c0€—A^ - RE £u w w 790— — w —K CA of P o — — X 4 CU c

ïl'lJ TE u T EC AT o N N o "s —— Á

F.
*
*
$
a * .

ciiesbaue DORSCD EOWT-EO-CGRRANCISCI T AVRELIL BL

| ILLVSASIRIOSIMO OrPriMOUVE
PRINCIPI COSMO MEDICI FLORENTINORVM DVCI

| DOMINO SVO
FRANMLTISCVS IAVRELLTVS JSALVTEM.

T nter varias mulüplicesque honeftarum a&ctionum tuarum rationes, quas admirans Europa fere tota vere-
ratur et colit: in poftremis illa habenda non eft, qua vniuerfum litteratorum coetum tibi artiffime de-
uinxifti.. Mittamus enim ampla praemia per te cottidie congefta in huiusmodi viros, cum in luce aulae
tuae vitam degentes, tum Florentiae Pifisque gymnafia quouis doctrinarum genere illuftrantes. — Iftud
quidem vt perquam magnificum, veraque liberalitate tua dignum, Íic tibi cum magnanimis maioribus
tuis commune: gentilicium enim vobis id, ac prope natura infitum: virtutes praemiis excitare et profe-
qui. Quod vero fele&torum librorum thefauri usque a magno illo Cofmo feniore in haec tua tempora
fumma diligentia, maximo fümptu, e diuerfis orbis partibus in veftram Mediceam bibliothecam conuetti,
tuo munere nunc edantur: hoc proprium tuum adgnofcimus, hoc tibi vni acceptum ferimus. Tu relictas
a maioribus tuis opes non finis defpeCtas atque inutiles armariis cancellisque conclufas delitefcere, aut
vix paucorum non dicam vfui, fed afpe&ibus patere expofitas: verum illas, et quidem maximas, finu ef-
fundis. Itaque quod ii coeperunt; tu perfecifti: quod mente agitarunt, re confirmafti: in eo pariter lau-
dandi, quod eorum virtute paratum eft, vt praefenti beneficio potiremur. Hoc tu magis, quod cupienti-
bus, gratias habituris, atque adeo non indignis confulto ac liberaliter elargiris, non tibi tueris res innu-
meris commodo futuras iam iam'tineis carieque confumendas. Tu profe&to vt optimi libri in manus peri-
torum perueniant, nulli fumtui parcis. Confilio, voluntateque tua effe&um, vt imprimendorum librorum
non ignobiles artifices praemiis a te propofitis alle&i huc fe contulerint, pulcherrimos typos aduexerint,
plures omnium linguarum libros praelis fubiecerint, plures in dies fubie&uri. Sic aeque doGtis viris, bo-
nis libris, per te optime confultum: his illorum editione beneficio fummo adficiendis, illis in lucem per-
petuam a parietum clauftris et fecuturo interitu vindicandis. — Hanc tuam propeníam in publica com-
moda voluntatem perfpiciens Laelius pater, cupiensque principi ac domino fuo etiam extra auditorium
et fecreta confilia, quibus muneribus tuo conceífu fungitur, affidueque.tibi praefto eft, honeftam ali-
quam, teque füummo duce non indignam operam ponere: iampridem animo conceperat, vt prae ceteris
egregius vnus et venerandus liber, fimul et omnium votis expetitus aufpiciis tuis emitteretur. Pandecta-
rum id feu digeftorum eft antiquum volumen, Florentinae nunc, olim Pifis adferuatum, cum Amalphi
prius omnem fupra memoriam fuiffet. — Inde acceptum Pifani, quod Innocentium fecundum pontificem
maximum, et Lotarium Caefarem item fecundum claffe aduerfus Normannum Rogerium iuuiflent, egre-
gie nauatae operae monumentum rettulerunt, diuque penes fe habuerunt: donec per Ginum Capo-
nium aeque nobilem ac ftrenuum virum Florentini anno falutis fexto et quadringentefimo íupra millefi-
mum Pifis in poteftatem reda&is fubie&ionis fymbolum tranítulere. Liber itaque Florentiae illo ex tem-
pore fumma cum cura ac religione, tamquam de caelo delapfus, merito eft cuftoditus. Atque haec ex
antiquis Pifanorum annalibus apud Plotium Gryphium eorum ciuem accepimus: quibus et Raphael Vo-
laterranus per omnia fere adftipulatur: et illo multo antiquior Raynerius Grachia Pifanus his libris quos
ante ducentos ferme annos de bello Thufco confcripfit: quod opus inter cubiculares tuos libellos ah-
quando vidimus. — Sed et Plotius idem adfirmat, antiquum inftrumentum domi fe habuifle donationis
eius in Pifanos per Lotarium collatae, quod poftea contagiofae peftis periculo vitando inter alia fcripta
igne confumptum fit. Hunc optimum librum iam quadringentos amplius annos in Etruria habitum ne-
mo fatis umquam laudauerit, fiue antiquitatem fpe&emus, fiue finceritatem ac fidem. — Quis vero dubitet,
iam tum Lotarii faeculo permagni eundem fuiffe pretii? neque enim maximus princeps grandi accepto
beneficio leue quoddam ac vulgare munus in amicum atque potentem populum contuliffet. FHunc ipfum
toto ferme decennio cum mea, tum Laelii patris manu fumma diligentia tractatum, quoad per occupa-
tiones innumeras effici potuit, liberalitatis tuae munus emittimus, omnibus vel minutiffimis: exemplaris

eius figuris bona fide repraefentatis, praeter quam ficubi pauca quaedam manifefto calami aut dormitan-
tis, aut graecanico ritu latina parum cognita defcribentis librarii lapfu perperam excidiffent. Graece ve-
ro tradita, quae frequentia funt, vt quam emendatiífima prodirent, vir, vt Ícis, omni doctrina praeditus,
gloriaeque tuae in primis ftudiofus Petrus Victorius operam dedit. Hic liber quantum reliquis praeftet,
qui haCtenus inter manus hominum verféntur, ipfe aperiet: ipfe cum ceteris collatus laudes fuas. fecum
feret, opesque ingentes explicabit. Eic denique vetuftatem atque adeo auGoritatem plurimam vel vno argu-
mento commendare poteft, quod poftremi digeftorum tituli paginis carie disiectis, et ab imperito vel indiligenti
quopiam homine praepoftere concinnatis atque compofitis, penultima antepenultimae praelata eft, haecque
pofterioris in fedem reie&ta: quod cum pater quodam fuo libello, tum prolixius difertiffimus iurisconfultus atque
omni virtutum genere illuftris Antonius Auguftinus edocuit. Fic error a nobis primum animaduerfus, in
omnes quos vidimus vel calamo vel typis defcriptos libros inrepferat. Cum igitur nullum digeftorum volu-
men praepofteri huius ordinis expers in manibus habeatur: fatendum eft et ex hoc cetera fluxiffe, errorisque
originem effe vetuftiffimam. Quantam autem credemus huius venerandi voluminis effe vetuftatem, quod iam
illo ipfo tempore fitu ac fenio corrofum , glutino et membrana fuerit farciendum ? Sufcipiant igitur haec, et
fruantur ftudiofi omnes tam praeclaro bono: inclytoque nomini tuo gratias agant: in primis autem legum
|profeffores, quorum praecipue intereft inftrumenti atque fupellectilis huius copia locupletari: expectentque
propediem Deo auctore teque propitio, fi quid forte in praefens defiderio ipforum eft reliquum, quod. vel ad
pandectarum vel ad alios iuris ciuilis libros illuftrandos per nos praeftari poffit. Vniuerfos enim cum Accur-
fianis, aliisque, vt vocant, gloffematis multo meliores quam umquam antea fint editi, breui edere cogitamus:
vt hoc quoque nomine fefe tibi obftrictos obnoxiosque adgnofcant, cuius ope atque aufpiciis non contemnen-
do beneficii cumulo augeantur. Dignum quidem opus tua magnitudine, vt luftinianus Imperator non mi-
nus religione ac prudentia, quam fortuna Auguftus, te hifdem item nominibus clarum atque infignem , eius
monumenti quod maximum orbis terrarum commodo meditatus eft, vindicem nac&us fit, atque adfertorem.
Tu vero laboris et officii noftri qualescumque hos fructus boni confule. Siquid autem operis dignitati ac ma-
] ieftati deerit, id noftrae imbecillitati rerum ipfarum difficultate circumuentae adícribendum, et, qua emines
clementia, condonandum puta. Atque vt quaecumque in tui nominis gloriam publicae vtilitati molimur,
maturare ac perficere pofIimus, nobis vt coepifti fauere perge. D : 4

Florentiae nonis quintilibus.

PRAEFA-

PRAEFATIO EIVSDEMH.
EECLORDIBVS .

um vetufliffimo Florentinarum Pandeclarum codice nullum omnino alium integritate ac fide comparandum effe,
iam omnibus eft perfuafiffimum: proptereaque potiffimam ei fidem iure ac merito habitam in quaeflionibus dis-
putationibusque finiendis, quotiens controuerfia aliqua fuperioribus temporibus inter legum profeffores orta fue-
rit(a). Eius ordinis hominibus valde nos gratificatum iri putantes, confiltum dudum cepimus libri illius ex vmbra inlucem
proferendi. . Quae res cum denique euentum nunc acceperit, haud fcimus quam feliciter, optamus quidem certe,
operae pretium fore putauimus, Omnem rationem atque ordinem quem in eo libro vobis peruulgando fecuti fumus,

€xplicare.

Primüm igitur omnium fciendum, in nullo nos quod quiequam momenti haberet, ne latum quidem vnguem ab
eius fide disceflifle: vt quoad fieri poflet, eiusdem vera fpecies repraefentaretur: atque inde factum eft, vt interdum
quaedam, pauca profecto, incerta, tum errata quodammodo in gramumaticis, externi librarii infcitia fiue- neglegen-
tia ea fuerit, aut fimpliciter aut certis notis aduertenda vobis proponeremus , potius quam ea vel mutaremus noftro iudi-
cio, vel omitteremus: vt ita vobis res integra relinqueretur. : Ad haec orthoeraphiam vocum perpetua con(lantique ratio-
ne Ícriptarum omnino obferuauimus : fiquidem non modo non veremur illam doctis viris fordere, quin etiam iucundam
fore confidimus.. Accedit, quod non ita facile a tam antiqua tamque accurata obferuatione recedendum effe cenfuimusz
praefertim cum in multis refpondeat ea, quam vetuftis litteris confcriptam videmus in Medicea bibliotheca, indeque olim
editam, in primis quiaque 1is Cornelii T'aciti libris quos fcripfit ab exceffu Diui Augufti: tum quae ex antiquis diuerfis
marmoribus ac tabulis nobis fuit faepius oblata. Quo magis mirati fumus Gregorium .Haloandrum virum doctiffimum,
deque digeflis alioqui bene meritum,. praegnas praegnatis, et vrgueo, taliaque quam plurima confulto reieciffe:. contra
vero nonnulla tamquam ex pandectis accepta retuliffe, quae aliter in eis habeantur. Quae varie in eo volumine fcripta
funt, fi quidem fine vitio, pariter varie reddimus : vnde Compraehendere et Comprehendere, Extare et Exflare, Ple-
biícitum et Plebisfcitum inuenietis. Si quando autem, vt nobis videbatur, vitiofe, non admifimus. Propterea non In-
terpraetationem et Praetium et Praecarium, fed Interpretationem et Pretium et Precarium dumtaxat appo.füinms. Quod
ad reliquum libri ordinem attinet, fingulas in columnas noueritis, et absque vlla vel claufularum vel vocum difiinctio-
ne, fine aliquo praeterquam capitum interuallo, fihe punctis, (5) aut quam rariIimis, et his plurimum in capitunr feu
legum fine, exfcriptum eífe: quapropter quilibet fuo 1pfius arbitrio his aliter atque in hoc noflro inueniet, vti poffit.
Nos quidem veftris omnium commodis confulentes , et vt ne res omnino infueta, et confufionem quandam in fe conti-
nens oculis veftris obiceretur, ea pofuimus: multitudinem tamen punctorum vitauimus, et his quatuor tantum contenti
fuimus:, :.? quae, ipfa rarius quam communis fert confuetudo , funt inferta. Rari fuimus et in accentibus, quorum aee
que nullus eft vfus in eo volumine. Quemadmodum nec vlla Ícripturae compendia recepta funt, ne in. numero quidem
librorum fignificando aut rariffimo alibi quam in titulo de legibus fenatusque confultis: et praeterquam. quod faepe víus
eft is librarius in verfuum fine titulo eo , feu linea, quae loco n aut m fuperimponitur: et bis terue fummum diphthon-
gis coniunctis, — Vnde fatis appareat librum illum non ita multum poft Iufliniani fuper huiusmodi fcripturae compendiis
juffa exaratum: ideoque ea fcriptorem paene obferuaffe : haec nos iuffa non negleximus. . Et ne in Graecis, quae hic fre-
quentius copiofiusque quam in caeteris antea editis inuenietis, accentus, item nexus, compendiofaeque litterarum com-
prehenfiones, quibus in ea Jingua hodie impreffores vtuntur, effent impedimento quo minus ea explicite traderentur: grae-
ca fere omnia maiufculis literis expreffimus. — Maiufculis praeterea. vfi fumus in titulorum et legum principaliumque
claufularum initiis, tum nominibus Turisconfultorum. librorumque ex quibus leges ipfae feu capita referuntur: tum in
Dei ac Imperatoris et Diui, propriisque aut gentium nominibus: tum in antiquis legibus, fenatusconfultis, edictis, actio.
num exceptionum formulis referendis: item iis quae materialiter, quod aiunt, et demonftrandi docendique caufa po-
nuntur. Praeter haec fi quas vnas vel plures maiufculas minoribus literis admixtas extra confuetum fcribendi morem in-
uenietis, vel f1 quas ipfis maiufculis infertas minores, fcietis non temere fed dedita opera pofitas: quo fignificaretur vel vnam
literam poni pro duabus, vt celeRimo, Cornell, adIcere, pro adiicere, Cornelii, celerrimo: velalteram pro altera, FaVius,
popOlus, pro Fabius, populus, praeFuit pro praebuit, Fi pro vi, quod effe videtur fimile Digamma Aeolicon antiquis gram-
maticis (r) dicto: VerVtienfes pro Berytienfes, Qui pro cui, dIcifto pro decifio, bOBIS pro vobis, fcriBüt,v qui T, inquiD, pro
Ícripfit, quid, inquit: vel vnam fyllabam pro pluribus, vt fEN'Tia pro fententia, necESSEt, FOreCEPERINT,
pro necefle effet, fore receperint: quae cum infinitis fimilibus ne vos fallant, dilgenter potius an.-?madue'rtetïs.) quam no«
bis quicquam detrahatis. Illud enim in primis egimus, vt Jibri veritatem antiquitatisque vefligia vobis exprimeremus: id-

La que

(a) vid. Ant, Aug. Lib. t. c, f. CoNT. ! : E* uwt : s : n d
(^) Hoc fummum eft indicium antiquitatis fcripturae : nam primus D. Hieronymus (tefte Caffiodoro in Libn de diuinis Le&tionibus) propter fimplicitatem fta-
| trum colis et commatibus ordinauit translationem fuam. CoNT.

(c) Vt Prifciano, in cuius Lib. 1. digamma Aeolicum F. Latinorum prorífus fimile cf — coxz,

que ipfum per haec indicia potiffimum, vt vos hac de re infolita admoneremini, fimul et ipfi cmgmii?ïï erroris calumni-
am fufpicionemque effugeremus. — Illud plane non inficiabimur, opinari nos in quibusdam Graeci illius Ícriptoris nati-
uam prolationem, quandoque etiam neglegentiam aut imperitiam potius reputandam, quam antiquum fcribendi morem:
qui tamen ipfe in plurimis recte per eum fervatus eft perpetuo quodam certoque ordine (4).

Notas praeterea nonnullas adhibuimus, diuerfa vobis fignificaturi: aliqua enim in contextum pandedtarum non in-

ferta, verum poflea addita per antiquum librarium, tali figno notauimus, * — * et hoc quidem plurimum, fi et absque
iis rectus fenfus conftabat: nam quae defectu certo fupplendo addita rebamur, ea non curauimus demonflrare. Quae
vero fuperflua vifa funt, his notis conclufimus » ) Quae parenthefi funt comprehenfa, non habentur pandectis:
nos autem perfecto rectoque fenfu reddendo ea tali nota appofita adhibuimus. ( ) Parenthefin alias omnino reieci-
mus, quod numquam in faxis aut manu fcriptis codicibus, eo quo in praefens vfu recepta fit, inueniatur. Locos fu-

fpectos atque incertos, vel a regulis latini fermonis alienos hoc figno demonílrauimus. * ) Duas diuerfas lectiones.

ita recepimus, f1 ambae congruae funt vifae: tum quae primo loco Ícripta erat, in contextum inferendam curauimus:
alteram interiori margini adponendam cum huiusmodi figno. T — Praeterea vt veftrae , quantum in nobis effet, commo-
ditati feruiremus, addidimus feptem partium diflinctiones fuis locis infcriptas: paragraphorum, legum , paginarum nume-
ros: librorumque ac titulorum in fuperiore paginarum margine indicium: quarum rerum nulla in exemplari eft obferua-
tio. Optamus itaque vobis haec omnia grata fore: certo quidem fcimus neminem antehac tanta cura. in rem iffam incu-
buiffe, neminem tali fide rettulifle. — Politiani libros, quos vir ille doctiffimus fua manu ex horum ipforum euolutione
reconcinnauerat, totos contulimus. — Haloandrini, et Heruagiáni, et quos Hugo a Porta proximo biennio edidit, inter
omnes verfantur: hic quidem puram putam quam praetendit Florentinarum pandectarum lectionem, numquam vidit:
accepit autem multa ex quodam bono viro, cui familiariter fuorum priuatorum librorum Laelius patér non adeo tunc
emendatorum copiam fecerat, ex quibus tum alia tum adnotatiunculas nonnullas defumpfit, Hugonique exhibuit nobis
ignaris. Haec ille omnia pro fuis edidit: plurima tamen omifit, plurima fecus quam in. Florentino exemplari habeantur,
tradidit: vt clare vobis legentibus apparebit. Neque id mirum: cum difficile fuerit nobis ipfis optata perficere, qui ve-
nerandum illum librum amplius decennium domi habuimus, atque. verfauimus in hunc vfum. — Quod . fi otium in prae-
fentia fuppeteret, quaedam praeterea vobis non ingrata praeberemus: quae tamen ipfa libri abfolutionem perfectionem-
que non imminuunt: quaeque haud multo temporis interuallo in edendis vniuerfis Iuftiniani Augufli ciuilis fapientiae li
bris praeflare fperamus. — Valete. . L: :
(4) Adde quod fequitur poft Adnotatain Graecis. — Scive etiam. oportet Leclorem, cum Awpuw, woiie, -bmltaque 'alia buiuscemodi momina eo cafu, et virilis
et muliebris generis, mom fub[cripto : offendet, id mom fachum meglegemtia aut mo[tra aut operarum : fed boc quoque mos dediffe aucboritati eius libri, in quo

plerumque ita fcriptum efl, Addidiffet opportune de ; ad latus vt in ordine, caeterarum litterarum pofito, pro fübícripto, vt in L. 2. $. :. Qui
. get. tat. vel curat. in. L. 6j. $. 4. de Legat. III. et in L. vn. de Via publ. et fi quid àu ea facum ejfe dic, RK | :

/
/

PRI.

—— —

MÉ

PRIVILEGIA EDITIONIS TAVRELLIANAE-

Gm'do "ltanius Sfortia miferatione diuima S. Euffachii Diaronus Cardinalir de San&a Flora S. R. E. Camerariur; — D.
- le£fo mobis in Chriffo Laurentio Torrentino bibliopolae im ciuitate Florentiae refidenti falutem in .IDomino fempitérnam.
Iexpoui nuper mobis i Camera. Apoffolica curaffi, quod. ad tommunem omnium Jfudioforum. vtilitatem 1ua pïf'ojyria n
libros legum fuper originalibur antiquis Pandebiis Pifanis mmcupatis, nondum im lucem editir at uonnulla alia diuería opera
ha&iemus uon impre[fa imprimi facere intendis. — Quamobrem veritus ne huiusmodi opera pofImodum ab. ais absque tua licen-
£a iprimautur , quod. tibi maximo deinno cederet , ad nos recurfum habuifli humiliter Jupplicando, vt tibi defuper opportume
at benigne prouidere dignaremur. — .Nos igitur tuis. houeffir fuppliationibus. huirmodi moti, volentes tibi [pecialem gratian

ipeufa

| facere , teque gratiofo fauore profequi , De mandato. S. D. N. PP. viuae vorir oraculo mobir fa&io, et au&loritate nofri Ca-

merariatus officii tibi ve quaeuis opera haGienus mom impre[Ja et per te imprimenda per decem. anmos qoft. impreffionem. diBio-
yum operum a quoquam fime 1ua licentia imprimi aut vendi fm venalia tenevi po[pmt , tenore praefentiwm concedimus. et. indul.
j : " * 4 e f9» : N E * :
gemus, — Inhibenter omnibus et fingulis vtriusque fexur. Chriffi Jidelibus vbique tam in. Italia quam extra eam exiffentibur,
praefertim. bibliopolis e£. librorum imprefforibus fub excommrunicationis latae fententiae. — In. terrir vero S. R. E. mediate vel

- ammediate fubie&lis et ducentorum. dücatorwm. auri Camerae Afpoffolicae appheandorum. et. amiffionis. librorum poenis, guoties

£ontrauentum fuerit, ip[o faü&io absque alia declaratione incurrendis, ne. intra. Decennium . ab impreffone. di£lorum operum
compuzandum di&iar Pande&har et quaeuis alia opera mwc imprimere awc alibi impreffa veudere ftue fine commento ffue: cum com-
suento vtl quibuscunque gloffematibus vel annotatiombus au&iae et exculfae fuerint ha&lenus non z'mjmy?z et per Íe mmprimenda,
fine tua. expre[fa licentia dicio decennio durante imprimere , vendere , [e venalia habere vel propouere. oudeant. vel praefumant.
Mandantes vniuerfis et. fimgulis Irchiepiftopis , Epiftopis, F'icelegatir, Gubernatoribur , Loca tenentibus, Vitarür et alüs
offiialibur quouir momine muncupatis S. R... E. mediate vel. immediate fubie&lis, vt quofies pro parte tua fuerint requifiti vel
eorum: aliquir fuerit vequifiturz: tibi efficacis defenfiomis praefidio affiffenter praemiffa ad. omnem tuam requifitionem conira in-
obedientes per cenfuras Exclefiaflias et. alia iurir remedia au&toritate noffra immo verius. apoffolita exequantur:. fnuocato
etiam ad . hoc fi opus fuerit. auxilio brachii [ecularir, mon obffantibus conflitutionibur et. ordinationibus: apoffoliis caeterisque
confrariis quibuscunque. — .Et. infuper. quia admodum dificile effet praefeutes nofftras literas ad quaelibet. loca. deferri, volusus
et eadem. au&toritate decernimus ip[arum. tranfwnptis vel exemplis etiam in. ipfir operibus impreffis et mauu alicuius notarü
qublici fubferiptir et. figillo alitums perfonae in dignitate Ecclefaffita conffitutae mumitis plenam et eandem prorfus fidem. vbi-
que tam in iudicio quam extra adhiberi debere , quae praefentibus adhiberetur , ff exhubitae vel offenfae fuerint. —.In. quorum
Jidem . et teffimonium praemifforum praefentes fieri et per infrafcriptum Camerae Zfpoffolicae notarium fubftribi, figillique mo-
Jiri quo im talibus vtimur. wFmus et. fecimus. appenfione muniri..— . DDatum. Romae in. Camera. Zfpoflolita die vitima menfis

Aprilis AT. D. L. Poutifitatus fanctiffmi in. Chriflo patris et D. N. D. Iulii diuina prouidentia P. tertii amo primo.

G. ASCANIVS CARDINALIS CAMER. HIER. DE TARAÁNO.
D n

Camlzu Quintur Diuima fauente clementia Romanorum Pmperator. Zuwguflur, at Germaniae, Hifpaniarum , vtriusque Si-
éiliat , - Hierufalem , Hungariae , Dalmatiae , Croatiae etc.. Rex : edrchidux dufiriae: - .Dux. Burgundiae ete.. Comes
Habfpurgi , Flandriae , "Turolis ete..—. Notuwm facimus. tenore praefentium vniuerfis: : Quod. quum fidelir nobis dilefhusr Laeurens -
&ur Torreutinus Flonder tupographus Florentinus, mobis reurenter. expofuerit , fibi ab illuftri Duce Cofmo AMedices, mofiro,
et Imperii facri fideli bene dileblo demandatam effe prouimciam , in publizum fhudioforum v[im typis excudendi libror Pandetia-
vum ab arthetypo Diui Iufliuiani Imperatoris praedecelJforis noflri, auguflae memoriae , qui olim Pifir, mumc vero Florentiae
ad/eruomtur : et nos fuppliciter rogauerit, quandoquidem in eum editionem multas vigiliar, et laborer at magnos fumptus facere
nece[]e. fit , vt eius indemnitati cautum e[fe velimur, ne quir alius illi fru&um fui laboris impune interripere conetur. Nos ve-
yo reputantes mobifcum , quantum buis et commodi hac editione Reipublicae literariae acce[furum fit , quantum ztem. te.nebmmm
praeftautiffimae facultati iurir obieBfuri efent illi qui eos libros vbi femel in lucem exierint , impune ac perperam. imitarentur :
ef proinde tum ipfius Reipublicae commodo , um huius Torrentini priuatae vtilitati cautum at confultum. cupientes fenore
gpraefeutium. ex certa. fcientia, et. Imperiali autoritate noffra, et qua. aliar funginur , mandamus vniuerfis et. fmgulis T'ygo-
graphir, Bibliopolir , et. aliis quiburcunque rei librariae praefetlis , Officiariis et miniflrir, ac in vniuerfum miwcmz?ue /Za-.
£us , ordinis, aui comditionis hominibur, mobis tam ratiome facri Imperü quam aliar quoquomodo fubditir, me huzumzaafz
opus Paudetiarum, citra ipfrur Laurentii Torrentini expre[Jam voluntatem , intra decem. annos, a data praefentuum roxi-
yue venturos excudant , neue alibi: excu[fum intra fines. Imperü , et. ditiomis noflrae importent , vendant, difirahant , publfüfp
elomue , fab poena. grauis indignationir mofirae et amiffionis huiurmodi librorum fit ad. aemulotionem. excu[forum , quos ?Pfi
Laurentio Torrentino aut ab eo mandatwm habenti , vbicunque illos na£yi fuerint , in fuam poteffatem vecipere et fibi vmgiz-
care ius efto, praeterea imultae fex marcharum. auri puri Jïcho "offro Caefareo t ipfli. Laurentio, per eos qui . Jecus fmï*f"t
i | quotigfe

——

^

quotiestumque contrafaGhum. füerit , ex aequo pendendae: Harwm tefrumonio literarum. mmauwt, mofira fübferiptarum e£ frgilli

noffri eppenfone snunitarum. — Datum in oppido noffro Bruxellenfi. die vigefima tertia menfir. Septembris, nno Domini
Millefimo quingeutefimo quadragefimo mono, Imperii noffri vigefimo mouo et Regnorum noflrorum trigefimo quarta.

CAROLVS. Ad. mandatum Caefareae et Catholicae maieftatis proprium,

OBERNBVRGER,

»

Hm.y par la grace de Dieu Koy de France u Preuoff de Parir .szjl&/ml de Lyon €7 a iour nos Balis, Preuofs
] €7 aultres officiers ou leurs. lieutenantz falut. — Éecew auons Phumble fupplication de noffre c/zeï €9 amé Lourens Tor-
yentin libraire demourant en [a uille de Florente, Contemant que auec grand foing, labeur €g fraim il a recouuert [es
vrays fippts €7. originaulx. der. PaudeBles €7. liures des. Digeftes, lefqueles il fai&& smprimer €7. metire em leur vray ordre
€? plus corre&lo impreffion quils nout eucores eff imprimez iufques a prefent... ais il doubte que. fi toff que. fejdicizs liuves

viendront eu lumiere, plufieurs imprimeurs de noffre Royaulme €7. aultres noulfiffont imiter l'ordre , corre&iion & forme de fa-.

di&te impreffion €7 vendre €9. expofer. leursdi&lss: fiurer en oftre Royaulme, en. quoy faifant ledi&? fuppliant feroit. frufiré du
fülloire et vecompenfe de fon labeur, €7' des fraiz: quil sj a fai&fz €7 fraies : fil ne mous plaifoit a ce Iuy pourueor. — Nous a ces
caufos defirans pourutoir a l'indemaite dudi&l fuppliant et fauorifer ceulx qui s'employemt au bien. €7 utilité publicque, aefmement
des bouues lettres , a itellm auons permis €9 oGlroié , permettons €7 o&iroyons quil puijfe C huy loyfe faire apporter en noffre. Ro-
qaulme desdicizs liures de Jon impre[ion , [ans que durant. le temps E7 e[pace de dix ans. aultres amprimeurs , li[)*i'f'fqäüfö'f, 0i 9HCT'-
chanr , puif]ent uendre ne exj:rqfeï en uente de ceulx que fur les tipper, mottes , correGlion , ott z'mimfion dudi& fuppliaut ifes auroi-
ent depuis foif imprimer : fi ce meft. de P'accord, vouloir et confantement dudi&t fuppliant, fur geine de forfaitjure €7' ronfifation
desdiétzs liures ainft venduz €7. expofes en. vente €7. de peine arbitraire. . Si vour mandour que uoffre prefente. permiffion vt
ob&iroy € de tout Ie contenu em ces prefeutes, vous fai&ier ledi& fuppliant, fes faBleurs E7 entreme&leurs ioyr. £ afer plainemeut
€9' paifiblement,, faifant [er inhibitions e£ deffeuces. a ce requifes, 7 qceller publier €7. motifier par tout E7 a tous ceulx quil,appar-
tiendra. — |Car tel eff noffre plaifir. Donné a fain& Germain en Laye Íe. xiü.iour de Septembre lan de grace mil cing cens cin-
quaute €7 de noftre Aeegue le quatriefie. |

Par le Roy l'euefque de Bayonne maiftre des requeftes ordinaire de l'boflel prefent.

GVYNEAVYV.

K, tuardusfextur Dei gratia Zngliaz, Franciae et Hiberniae Rex : fidei defoufor, et in'terra eccleftae Angficanae et Hibernicae
fupremum caput:. Omnibur ad quos hae venerint falutem. — .Cum Laurentiur Torrentinur Germanur ab Hluffriffimo Domi-
Qo Cofmo Florentiae Duce, ficut accepimus, condu&iur ad imprimendor complures libros ex 1ir quorum exemplaria retondita funt
in celebri Florentiae bibliotheta: mobir exponi et fupplicari focerit, vt quoniam ip[e fub praelo habet praetlarum opus Digefforum
Jeu Pande&iarum iurir ciuilis Romanorum accurate defumptum ad verbum ex archetipo, quod per muita fecula Pifis, deinde .Fío-
rentiae conferuatum extitit, quod etiam plurimi do&i homines illud ipfum effe crediderunt, quo vfus olim fit uffimanus Imperator
eorum uolumimum. conficiendorum author, magnosque fumptus ad illorum vtilitatem, qui Turisprudentiae fLudiofi fant, fecit in hac
noua editione adornanda, quae avetufliffmi exemplaris illius fide et. authoritate nufquam difcrepet : id quod mullus hageuns T-
brorum excu[Jor praeflitit. — Hac de caufa benigne prouidere velimus, ne aliorum auaritia. ei fraudi fit:. hoc il primleginm. facile
conce[fnmur pro ea voluntate qua praediti fumus erga omnes. qui bonarum litterarum fhudüs aliquam vtilitatem et commodum. affe-
vunt. Propterea iubemus ne quis Auglus vel alienigena urquam in noflro Imperio et. ditione , libros Digefforum feu Pandetia-
rum iuris ciuilis Romanorum ad Lourentii Torrentini editionir, quam diximue, exemplum et emendationem conformatos intra
Japtennium ab hoc die inchoatum imprimat quibuscumque chara&ieribus aut volumimun magnitudine, vel alibi a quolibet imprelfos
venales habeat absque ipfius Laurenti affufu et permiffione : : etiam fi forte additis quibusdam. annotationibus vel explanationibus
editi forent. — Si quis vero contra hoc noffrum iuffum facere aufus fuerit, volumus eunz libros esmodi omnes amittere, et Louren-
tium Torrentinum illor fibi hat moftra conceffione acquifitos e£ adiudicatos regpetere iure po[[ey quorumcumque hominum priuilegiis
quibuscumque aon obffantibus. — £n cuius rei teffimonium has litteras noftrar fteri j?ci.mä;r gateutt, — Teffe me ipfo apud P uefe,
Data decimo othauo die ZAprilir auuo regni noffri quiuto. p : |
| | STANDISHE.
Per ipfum Regem et de data praedicta auctoritate parliamenti 6s

Examinat. per. H. Hauufelde. -

s QV

lt

fub

(ic
fül
T

b a,

N

Mv fubfequuntur tituli, graeci verfus, epiftulae, iurisprudentium libri, eo quidem ftant ordine, quo traditi
funt per librarium pande&tarum fcriptorem: magis tamen videbatur is ordo nobis probandus, fi primo

loco effet epiftula quae incipit Deo auctore: proximo,

cuius initium Tanta circa nos: tertio epiftula graeca

fubiunüis libris iurisprudentium: quarto epiftula cui initium Omnem totius: poftremo tituliet graeci verfus.
Mouebamur, quod tum ab antiquo fcriptore fignificatur fecundo et quarto loco reponendas eas epiftulas.quas
dicimus, cum earum principiis adfcripferit B et A: tum ex ipfarum lectione feries huiusmodi declarari vide-

tur. Tituli vero fi ftatim initio voluminis collocentur,

quo nunc funt ordine, videntur omiffi qui primi omni-

um tituli eos fubfequuntur de Conceptione deque Confirmatione digeftorum: verum quia parui funt haec

pretii, mutare non curauimus,. admonuifle contenti..

'TITVLï 'lT'OTIVS OM!

VIVM DIGESTORVM.

SEV PANDECTARVM IVRIS ENVCLEATI
: EX OMNLIVRE VETERI COLLECTI

M "AVCTORITATE DOMINI
IVSTINIAN

J —FELICITER INCIPIT LIBER PRIMVS
€ De iuftitia et iure.

B De origine inris, et omnium magiftratuum, et fücceffione
prudentium. " :

.. 9 Delegibus, fenatusque confultis, et longa confuetudine,
à De conftitutionibus principum. . : s :

& Deftatu hominum,
. De his qui füi vel alieni iuris funt. ;
£ De adoptionibus, et emancipationibus, et aliis modis quibus
— .. poteftas foluitur. g RAT
j De diuifione rerum,'et qualitate.
Ó De fenatoribus.. s
; De officio confulis. .
ax. De offici3 praefecti praetorio,
48 De officio praefeCti vrbis. .
,!y De olficio quaeftoris.
10 De officio praetorum.
i& De officio praefecti vigilum. |
4s De officio proconfulis * et * legati,
i? De officio praefecti Auguftalis.
ij De officio praefidis. f
i De ofücio procuratoris Caefaris, vel rationalis,
z De officio iuridici. | :
z* De officio eius Qui mandata eft iurisdictio.
x9 De officio adfeflorum. :
Explicitus eft liber primus.
Incipit liber fecundus. .

& De iurisdictione. |
f9. Quod quisque iuris in alterum ftatuerit, * vt * ipfe eodem
iure vtsturc — u ! :
* 9Si quis ius dicenti non obtemperauerit,
) Deinius vocando. . — | :
$ Si quisin ius vocatus non ierit, fiue quis eum vocauerit
quem ex ediéto non debuerit. — .
€ Ín ius vocati vt eant, aut fatis vel cautum dent,
? Nequis eum qui in ius vocabitur, vi eximat. — .
; Qui fatisdare cogantur, vel iurato promittant, vel fuae pro-
miffioni committantur. |
6 Si ex noxali caufa agatur, quemadmodum caueatur.
; Deeo per quem factum erit, quo minus quis in iudicio fiftat.
£« Si quis cautionibus in iudicio fiftendi caufa faCtis non ob-
temperabit. : : ,
(B De feriis et dilationibus et diuerfis temporibus,

NOSTRI SACRATESSIMI
LAYGVSTI

1 y. De edendo.

M0 De pactis.

;& De transactionibus. du m
Explicitus eft liber fecundus,
: . Incipitlibertertius, —
x De poftulando. !
B De his qui notantur infamia.
y De procuratoribus et defenforibus.
ó Quod cuiuscumque vniuerfitatis nomine, vel contra eatm
agatur. . ' :
v De negotiis geftis,
s De calumniatoribus. |
Explicit liber tertius.
- Incipit liber quartus.
x Deinintegrum reftitutionibus. —— ! :
B Quod metus caufa geftum erit, :
y De dolo malo. E
ó De minoribus vigintiquinque annis.
& De capite minutis. *
s Dequibus caufis maiores vigintiquinque annis in integrum
reftituantur. $ n a
2 De alienatione iudicii mutandi caufa facta. . —
7 De receptis qui arbitrium receperint, vt fententiam. dicant,
Ó Nautae, caupones, ftabularii vt recepta reftituant,
Explicitliber quartus feliciter.
* Incipitliber quintus. L
« De iudiciis, vbi quisque agere vel conueniri debeat,
B De inofficiofo teftamento.
y De hereditatis petitione.
| 8 Si pars hereditatis petatur.
« De poffefforia hereditatis petitione.
« De fideicommiffaria hereditatis petitione.
. Explicit ex ordine digeftorum liber quintus:
| de Tudiciis liber primus.
Incipit ex ordine fextus: de Iudiciis fecundus,

] x De rei vindicatione.

B De Publiciana in rem a€tione, .
y Siager veCligalis id eft emphyteuticatius petatur.
Explicitex ordineliberfextus: de Iudiciis liber fecundus.
Incipit ex ordine liber feptimus : de Iudiciis liber tertius.
« De vfufructu, et quemadmodum (quis) vtatur fruatur.
8 De vfufructu adcrefcendo. !
y Quando dies legati vfusfructus cedat. i D
! | Qui-

L

4 Quibus modis vfusfru&us vel vfüs amittitur..- A
& De vfufruétu earum rerum quae vfu confumuntur, vel minu-
untur. : |
s« Si vfusfructus petetur, vel ad alium pertinere negetur.
€ Deoperis feruorum. ^ —^ T
; De vfu et habitatione.
0 Víufructuarius quemadmodum caueat. |
Explicit ex ordine digeftorum liber feptimus:
de Iudiciis liber tertius.
.. Incipit ex ordineliber oCtagus: deludiciisliberquartus.
& De feruitutibus. A d
f De feruitutibus praediorum vrbanorum.

y De feruitutibus praediorum rufticorum. ' M.

à Communia praediorum tam vrbanorum quam rufticorum.
$ 5i feruitus vindicetur, vel ad alium pertinere negetur.
s Quemadmodum feruitutes amittantur.
Explicit ex ordine digeftorum liber oCtauus:
de Iudiciis liber quartus. |
Incipit ex ordine libernonus: deTudiciisliberquintus, -
& Si quadrupes pauperiem feciffe dicatur, — — ^ —
B Adlegem Aquiliam. | d
y De his qui effuderint vel deIcerint.
4 De noxalibus actionibus. :
Explicit ex ordine digeftorum liber nonus:
- de Iudiciis liber quintus. 4
Incipit ex ordine liberdecimus: deludiciisliberfextus.
& Finium regundorum.
B Familiae hercifcundae.
y Communi diuidundo.
9 Ad exhibendum. :
Explicit ex ordine digeftorum liber decimus: .
. de Iudiciis liber fextus. du u
Íncipitex ordinelibervndecimus: de Iudiciis liber feptimus.
a. De interrogationibus in iure faciendis et de interrogatoriis
aCtionibus, : REU
B De quibus rebus ad eundem iudicem eatur.
y De feruo corrupto. cro a
, De fugitiuis.
s De aleatoribus.: ;
« Si menfor falfum modum dixerit. — 2 !
& De religiofis, et fumptibus funerum, et vt funus ducere
liceat. :
? De mortuo inferendo, et fepulchro inaedificando.
Explicitus eft ordine digeftorum liber vndecimus:
: de Iudiciis liber feptimus feliciter.
Incipit de rebus creditis fi certum petetur liber primus:
ex ordine digeftorum feu pandectarum duodecimus.
o De rebus creditis fi certum petetur, et de condi&tione. j
& Deiureiurando fiue voluntario fiue neceffario fiue iudiciali.
y Deinlitem iurando. d !
ó De condictione caufa data, caufa non fecuta.
« De condictione ob turpem vel iniuftam caufam,
«s De condictione indebiti.
$ De condictione fine caufa. !
- Vxplicit ex ordine digeftorum liber duodecimus:
: de Rebus liber primus.
Incipit ex ordine tertius decimus:
de Rebus fecundus feliciter.
& De condictione furtiua. :
B De condictione ex lege. — . :
y De condictione triticiaria.
? De eo quod certo loco dari oportet,
& De pecunia conftituta.
s Commodati vel. contra.
€ De pigneraticia actione vel contra.

(a) "Taur. et redbibitione, quemadmodum in ipfo Titulo, et tamen in Cod. Flor. adeft

Explicitus eft liber ex ordine tertius decimus:
: | de Rebus liber fecundus.
Incipit liber ex ordine quartus decimus: de Rebus tertius.
x De exercitoria actione. | ! | |
B Delege Rodia de iactu, -
y De inttitoria actione.
9.De tributoria actione, | ! u
& Quod cum eo qui inaliena poteftateeft, negotium * geftum *
effe dicetur.
s De fenatusconfulto Macedoniano. |
- CExplicit liber ex. ordine quartus decimus. — .
Incipitliberexordinequintus decimus: deRebusquartus.
& De peculio. , -
B Quando de.»ecülio actio annalis eft.
y Dein rem verfo. !
à Quod iuftu. |
| Explicit liber ex ordine quintus decimus.
Incipitliber ex ordinefextüs decimus:de Rebusliber quintus,

L

& Ad fenatusconfultum Velleianum.

B De compenfationibus,
y Depofiti vel contra, !
Explicit ex ordine liber fextus decimus.
,. Incipit liber ex ordine feptimus decimus:
| de Rebus liber fextus.
x Mandati vel contra.
f Pro focio. : 2 |
Explicit liber ex ordine feptimus decimus.
— Incipit liber ex ordine digeftorum octauus decimust
. . de Rebus liber feptimus. —

| & De contrahenda. emptione, et de pactis inter emptorem et

venditorem compofitis, et quae res veniri non poffunt.
B De in diem addi&tione. £ 5 Houtt

. Y De lege commifforia, d
2 De heredidate vel aCtione vendita. /| . . M
& De refcindenda venditione, et quando licet ab emptione dis-

cedere, .. -- | :
s De periculo et commodo rei venditae. !
$ De feruis exportandis, vel fi ita mancipium veneat, vt manu
mittatur, vel:contra. ^.« .. ub C ho t
Incipit ex ordine digeftorum liber nonus decimus:
. de Rebus octauus.. |

x De attionibus empti * et * venditi, —

. B. Locati conducti.

y De aeftimatoria actione. x
ó De rerum permutatione, |

| « De praefcriptis verbis, etin faCtum aCtionibus. — ^ ^

Explicit exordine digeftorum liber nonus decimus feliciter.
| * libri fingulares * ^
Incipit.ex: ordine digeftoruim liber vicenfimus: -
fingularium primus. |

^.

« De pignoribus et hypothecis, et qualiter ea contrahantur, et

de pactis eorum. 1
D In quibus caufis tacite contrahitur pignus vel hypotheca,

y Quae res pignori vel bypothecae datae obligari non poffunt,

ó Qui potiores in pignore vel hypotheca habeantur: et de his
qui in priorum creditorum locum fuccedunt. '
« De diftractione pignorum vel hypothecarum. -
s Quibus modis pignus vel hypotheca folvitur vel non,
ExplEcitus eft ex ordine liber vicenfimus:
! fingularium liber primus.
Incipit ex ordine liber vicenfimus primus:
Óingularium fecundus. |
x De aedilicio ediCto, et redhibitione (a), et quanti minoris.
P De eui&tionibus, et duplae ftipulatione. |
y De exceptione rei venditae, et traditae. (/)

hic loci repetita praepofitio. AR.

(^) Taur. habet: De exceptione re venditae et traditac per manifeftum errorem typographi. GEx.

Explicit

UC £s

RT—

P —— —— — 77 ——

n*

& De tutelis.

« Explicit ex ordine liber vicenfimus primus:
fingularium . fecundus.
Incipit ex ordine digeftorum liber vicenfimus fecundus:
fingularium tertius.
x De vfuris, et omnibus acceflionibus, et mora,
P De nautico faenore. :
y De probationibus et praefumptionibus,
. De fide inftrumentorum..
€ De teftibus.
s De iutis et facti ignorantia. : - :
Incipit ex ordine liber vicenfimus tertius:
| | fingularium liber quartus. .
& De fponfalibus. » i
B Deritu nuptiarum. -
y Deiure dotium. .
à De pactis dotalibus,
& De fundo dotali. d OE at
Explicit ex ordine liber vicenfimus tertius.
Incipit ex ordine liber vicenfimus quartus:
fingularium liber quintus.
& De donationibus inter virum et vxorem,
B De diuortls et repudiis. TE
y Soluto matrimonio dos quemadmodum petatur. |
Explicitus eft-liber ex ordine vicepfimus quartus:
fingularium liber quintus. |
Incipit ex ordine liber vicenfimus quintusz
— fingularium liber fextus.
& De impenfis in res dotales factis. :
B Dererum amotarum actione., ! x
y De agnofcendis et alendis liberis, vel parentibus, vel patronis,
vellibertis. — . | du
à De infpiciendo ventre, cuftodiendoque partu. . |
& Si ventris nomine muliere in poffeffionem miífa, eadern pos-
feffio dolo malo ad alium translata effe dicatur.. :
« Si mulier ventris nomine in pofleffionem calumniae caufa fu-
iffe dicatur. Ht z s
2 De concubinis. m
Explicitus eft liber ex ordine vicenfimus quintus:z
fingularium fextus.
Incipit ex ordineliber vicenfimus fextus:
fingularium liber feptimus.

B Deteftamentaria tutela. :
y» De confirmando tutore vel curatore.
à Delegitimis tutoribus. ts
s De tutoribus et curatoribus datis a qui ius dandi habent,
* et.qui, * et * in * quibus caufis fpecialiter dari pos-
: funt (c). ! !
« Qui petant tutores vel curatores, et vbi petantur.

4 De adminiftratione et periculo tutorum et curatorum qui

gefferunt, vel non: et de agentibus vel conueniendis
vno vel pluribus. OR N rLeer o u
x De auctoritate et confenfu tutorum et curatorum.
Ó Quando ex fatto tutoris velcuratoris * minores * agere vel
conueniri poffunt. T K : d
1 De füfpe&is tutoribus et curátoribus.
Explicitus-eft (d) ex ordine liber vicenfimus fextus:
RE fingulis liber feptimus. AT
Incipit ex ordine liber vicenfimus feptimus:
| fingulis liber octauus.
& De excufationibus.

B Vbi pupillus educari vel morari debet, et de alimähtis ei

praeftandis.

y De tutelae, et rationibus diftrahendis, et vtili curationiscau-
— fa a&tione. | | |

|

-à De contraria tutelae, et vtili a&one..

s De eo qui pro tutore, pro vel curatore negotia geffit,
v Quod falfo tutore auctore geftum effe dicatur.
2 De fideiufforibus et nominatoribus, et heredibus tutorum et
curatorum. !
; De magiftratibus conueniendis, et heredibus eorum.
4 De rebus eorum qui fub'tutela vel cura funt, fine decreto
non alienandis vel fupponendis.
| De curatoribus furiofo et aliis extra minores dandis.
Explicitus eft ex ordine liber vicenfimus feptimus:
5 fingularium o&tauus feliciter.
Incipit ex ordine liber vicenfimusoctauus:
: fingularium liber honus.
& Qui ;efcamenta facere poffunt, et quemadmodum teftamenta
1ant. :
B De liberis et poftumis heredibus inftituendis, vel exheredan-
dis, vel praeteritis.
v De iniutto, rupto, irrito fatto teftamento.
) De his quaein teftamento delentur, inducuntur, yel infcri-
buntur. d
& De heredibus inftituendis,
s De vulgari et pupillari fubftitione.
4 De condicionibus inftitutionum. .

.3 Deiüre deliberandi.

Explicit liber ex ordine vicenfimus oCauus:
fingularium liber nonus. .
. Incipit ex ordine liber vicenfimus nonus:
: fingulis (2) decimus.
« De teftamento militis.
8 De adquirenda vel amittenda hereditate.
y 'Teftamenta quemadmodum aperiantur, infpiciantur, et de-
fcribantur. .. P. |
à Si quis omiffa caufa teftamenti, ab inteftato, vel alio modo
poffideat hereditatem. |
e De fenatusconfulto Silaniano et Claudiano, quorum tefta-
" menta ne aperiantur.
« Si quis aliquem teftari prohibuerit, vel coegerit.
2 De iure codicillorum. |
Incipitliber primus * de * legatis et fideicommiffisz
; ex ordine liber trigenfimus.
« Delegatis et fideicommiffis. | t :
Incipit liber fecundus de legatis et fideicommiffis :
| ex ordine trizenfimus primus.
« De legatis et fideicommillis. | m
x Incipit liber tertius de legatis et fideicommiffis:
ex ordine trigenfimus fecundus.
« De legatis et fideicommiffis, i
Incipit liber quartus de legatis et fideicommiffis:
, ex ordine liber trigenfimus tertius.
« De annuis et menftruis legatis. . . |
B De vfü, et vfufructu et habitatione, et operis per legatum
.. .. vel fideicommiffum datis. |

| y De feruitute legata.

ó De dote, praelegata.
« De optione vel eleCtione legata.

« De tritico, vino, vel oleo legato.

? De infttu&to vel initrumento legato.
7 De peculio legato,
Ó De penu legata.
; Defupellectile legata. |
Incipitex ordine digeftorum liber trigenfimus quartus.
x De alimentis vel ciVariis legatis.
B De auro, argento, mundo, ornamentis, * unguentis, vefte
vel veftimentis, ** et ftatuis legatis.
| y De

(c) Taur. poft a inferuit cruciculam, et in margine addidit "]^ ab bis qui. Nimirum poft 4 recenter füppletum £ bisinter verficulos. Eadem mianus fequens

* et qui * ad finem verfus adiecit, Addidit praeterea praepofitionem

* im *, omnia fine dubio ex ipfo Titulo, BR.

(4) Erat folum — Explicit eft, a recenti manu fappletum zs5, quod hic faepius contigit. Pofteriori voci fingulis Taur. in margine adiecit - fimgmlarium. n
priori voce fimgulis erat tantum fimgul. Puto hos errores ex decurtato f/ugul. pro fiugularium ortos, pun&to negligentius adie&o. — Ceterum plura i hi$
occurrunt, ant mendofe exarata, aut quae recte fe habebant, nulloiudicio emendata. BR. S
. Cg) Taur. etiam hic in margine p fingularinm : ex in ipfo Codice fuit initio fingsli, qugd Brenkmanni conie&uram firmat. GkR.

y De liberatione legata.
$ De adimendis vel tranaferenüis legati& .
& De rebus dubiis..
« De his quae poenae caufa relinquuntur,
Q De regula Catoniana.
j De his quae pro non fcripto habentur, ;
0 De his quae vt indignis auferuntur. |
Incipit ex or dine liber trigenfimus quintus.
& De condicionibus et demon&rattombus, et caufis, et modis
eorum quae in teftamento fcribuntur,
Ad legem Falcidiam.

^W

y SiQui plus quam per legem F a101d1am liceret, legatum effe

dicetur.
Incipit ex ordine liber tmgenümus fextus.

,& Ad fenatusconfultum Trebellianum et Pegafianum.
B Quando dies legatorum vel fideicommifforum cedat.
y Vtlegatorum feu fideicommifforum feruandorum caufa ca-

ueatur. 5
E Vt in poffeümnem lecatorum vel üdemommti'forum cau['a

efle liceat.
Explicit de legatis et fideicommiffis liber feptimusz
ex ordine dlge&orum liber trigenfimus fextus.
Incipit * de * bonorum poffefhombus libers .
ex ordine liber trigenfimus feptimus.
& De bonorum pofíeffionibus. !
f& Si tabulae teftamenti extabunt.
y De bonorum pofleffione furiofo, mfanü, muto, furdo, cae-
| co coNpetenti.
à De bonorum pofleffione contra tabulas.
e De legatis praeftandie contra tabulas bonorum poffefïione
petita. :
e De collatione bonorum.
Q De collatione dotis.
7 De coniungendis cum emancipato hbem eius.
4 De Bentre in poffeffionem mittendo, et curatore eius.
; De Carboniano edicto.
ix De bonorum poffeffione fecundum tabulas.
18 . Sia parente quis manumiftus fit.
1y De bonorum poffeíffione ex te&amento militis.
£0 De iure patronatus.
i& De obfequis parentibus et patronis prae&andls. -
Explicit ex ordine digeftorum trigenfimus feptimus,
Incipit liber trlgenümus o€tauus:
de bonorum paüefüombus fecundus.
& De opems libertorum.
p Debonis liberti. '
v De libertis municipum et aharum vniuerfitatium, :
ó De adfignandis libertis,
& Si qmd in fraudem patroni faCtum fit.
« Si tabulae teftamenti nullae extabunt, vnde liberi,
4 Vnde legitimi. p
97 Vnde cognatx.
0 De fuccefforio edicto.
: De gradibus et adfinibus et nominibus eomm.
i& Vnde vir et vxor.
; B. De veteranorum et militum fucceH' lone,
i'y Quibus non competit bonorum poffeffio.
(à Vt ex legibus fenatusue confültis bonorum poffeffio detur.
i& Quis ordo in bonorum poffefüionibus detur.
15 De fuis et legitimis heredibus.
:é Ad fenatusconfultum Tertyllianum et Orphitianum.
prhutus eft liber ex ordine digeftorum trigen-
fimus octauus: ;
. de bonorum poffeffionibus fecundus.
Incxplt ex ordine liber trigenfimus nonus. '
« De opeu», noui nuntiatione. |
B De damno infetto, et proiectionibus, et fuggruendls.
y De aqua, et aquae pluuiae arcendae.
à De pubhcamb, et veCtigalibus, et commiffis,
& De donationibus. . |
s De mortis caufa donationibus,

Explicit liberex ordine digeftorum tri oenümus Donu
[ncipit ex ordine liber quadlagennmus.
« De manumiffionibus. :
P De manumiffis vindicta. — ,
y De manumiffionibus quae feruis ad Vmuerütatem pertmen—
tibus imponuntur,
À De manumiftfis teftamento.
& De fideicommiffariis libertatibus.
s Deademptione libertatis.
( De ftatu liberis.
7, Qui fine manumiffione ad libertatem perueniunt,
Ó Qui et a quibus manumiffi liberi nonfiunt, Ad legem Ae«
! liam Sentiam.
; Deiure aureorum anulorum,
i x De natalibus reftituendis.

| ; 8 De liberali caufa..

( Y Quibus ad libertatem proclamare non liceat.

| 10 Siingenuus effe dicatur.

(& Ne * de * ftatu defunctorum poft qumquenmumquaemtur.

1« De collufione detegenda.

Explicit liber ex : ordine digeftorum quadragenfimusg,
Incipit ex ordine liber quadragenfunus primus.
x De adquirendo rerum dominio. —
B De-adquirenda vel amittenda poffeffione,
y De vfurpationibus feu Vfucapxombu,s,
à Pro emptore. -
& Pro herede et pro poffeiï'ore,
s Pro donato.
Q Pro derelicto.
5 Pro legato, r d
- Ó Pro dote. | 4 d d
; Pro fuo.
»./x Communia de acceffionibus poiïefïïonum )
Exphcxt liberex ordine digeftorum quadragenfimus primus,
neipit ex ordine liber quadragenümus fecundus.
& De re iudicata, et de effeCtu fententiarum, et de interlocu-
tionibus.
B De confeffis, .
De ceffione bonorum. -
Quibus'ex caufis in poffefïïonem eatur.
. De rebus au&toritate iudicis pofüdendis feu Vendundls.
De feparationibus.
De curatore bonis dando.
Quae in fraudem creditorum facta fünt, vt re&ituantur.
Explicit liber ex ordine dlo*e&orum quadragen-
fimus fecundus.
Tncipit ex ordine liber quaéragenfunus tertius,.
& De interdicts..
B Quorum bonorum.
Quod legatorum. -
Ne vis fiat ei qui in poü'eiïionem mifus eritz -
.De tabulis exhibendis.
Ne quid in loco facro » vel itinere) fïat.-
De locis et itineribus publicis.
De loco publico fruendo.
; (De via publica, et & quid in ea fa&um efï'e dicatnr.)
; & De Bia publica, et itinere publico reficiendo.
; B. De fluminibus, ne quid in flumine publico ripaue eius fiat,
quo pelus nauigetur.
i y Ne quid in flumine publico äat, quo aliter aqua fluat, at-
que vt priore aeftate fluxit.
;9 Vt in flumine publico napigare liceat,
,& De ripa munienda,
;s De vi, et de vi armata. —
i$ Vti. poffidetis.

—svx;nn ( G.2

mvæ « 0. 0532

1*; De fuperficiis.

;0 De itinere aCtuque priuato,
x De aqua cottldmna et aeftiua« ! í
xx De riuis.
x5 De fonte. :

4y De. cloacis. z2 Quod

2

lo

Lt

30 Quod vi aut clam.
x& De remiftionibus.

( *s De precario.

z4 De arboribus caedendis,
x5 De glande legenda, -
x2 De homine libero exhibendo.
11 De liberis exhibendis, item ducenciJS.
À Vtrubi,
Ax De migrando. |
AB De Saluxano interdiCto.
Explicitus eftliber ex ordine digeftorum quadragenümus tertiusi:
Ineipit ex ordine liber- quadragenfimus qua:tus,
« De exceptionibus, praefcriptionibus et praeiudiciis. -
B De exceptione rei tudicatae.
y De diuerfis temporibus ( f), praefcriptionibus, et de acces-
fionibus poffeffionum.
4 De dolo malo, et metus exceptione.
& Quarum rerum actio non datur. .
s De litigiofis,
4 De obhg;aüombus et af:hombus.
Explicitus eft liber ex ordine digeftorum quadra-
genfimus quartub
: Inc1p1t ex ordine liber quadragenfimus quintus,
& De verborum obligationibus.
.f De duobis reis conttituendis.
y De ftipulatione feruorum.
Explicitus eft liber ex ordine d1ge&orum quadra«
genfimus quintus,
Inci pit ex ordine liber qmdragenümus fextus,
x De fideiufforibus et mandatoribus.
£ De noBationibus * et deleäatmmbus
y De folutionibus et liberationibus.
9 De aeceptilatione. -
s De ftipulationibus praetorns.
«s Rem pupilli vel adulefcentis faluam fore,
€ [udicatum folui;
7 Ratam rem haberi, et de rati habitione.
Explicitus eft liber ex ordine digeftorum.
quadragenfimus feptxmus,
o, De priuatis delictis.
p De furtis. ,
y Detigno iun&to.
Ó Siqui 1 teftamento liber efie iuffus fuemt poft mortem domini
: ante aditam hereditatem fübripuifTe aut corrupiffe dicetur.
e Furti aduerfus nautas, caupones, ftabularios,
s Si familia furtum feciíle dicetur. -
€ Arborum furtim cae(arum.
5j Vibonorum raptorum. |
Ó De mcendm, ruina, naufragio, rate, naue expugnata.r
t De iniuriis et famofis libellis.
ix De extraordinariis criminibus,
; B De fepulchro violato,
£y De concuffione, |
i d" De aVigeis.
s De praeuaricátione,
A r; De.receptatoribus,
idQ De furibus Valneariis. 5
A7; De effraCtoribus et expilatoribus,
40 De expilatae hereditatis,
4z De ftellionatus.
zx (De) termino moto, -
x5 De collegiis illicitis et corpombus.
2y De popularibus actionibus.
Explicitus eftliber ex ordine digeftorum quadra—
| gentimus feptimus. |
1 Incipit ex ordine liber quadragenfimus o&auus.
& Deiudiciis publicis.
f De accufationibus * et inferiptionibus *
*y De cuftodia et exhibitione reorum, .

à Ad legem Tuliam de adulterTs co&rcendis.
& Ad legem Iuliam maieftatis.
s Ad legem Iuliam de vi publica.
2 Adlegem Tuliam de vi priuata.
3 Ad h,a em Corneliam deficariis et Beneficis,
à Ad 3e(ren Pompeiam de parricidiis,
[ Le lea*e Cornelia de falfis.

1.« Ad 1e0'em Iuliam repetundarum,

B De lege Iulia de annona.
( y Ad legem fuliam peculatus, et de facrilegiis, et refiduis,
(;0 Ad legem luliam ambitus. |
( $ Delege Fauia de plagiariis.

l:« Ad 1enatusconfultum lmpElltanum, et de aVolitionibus

| criminum.
; De requirendis vel abfentibus damnandls.
i3] De quaeftionibus. (
( 0 De poenis.
z De bonis damnatorum, : :
xx (De bonis eorum, ) qui ante fententiam vel mortem fibi
confcierunt, vel accufatorem corrumperunt,
uB Deinterdictis, et de relegatis, er deportatis.
xy De fententiam paffis, et reftitutis.
xó De cadaueribus punitorum.
Explicitus eft liber ex ordine digeftorum quadra-
genfimus octauus.
Inmptt ex ordine liber quadragenfimus nonus.
x De appellationibus et relationibus.
B. .CÀ) quibus appellari non licet.
y (Quisa quo appelletur.)

| 9 Quando appellandum fit, et intra quae tempora,

s De appeïlatwmbus recxmendls, vel non,
s' De libellis dimifforiis qui apoftoli dicuntur.
2 Nihil nouati appellatione interpofita.
3 (Quae fententiae fine appellatione refeindantur.)
4 An per alium caufae appellationum reddipoffunt.
&« (Si tutor vel curator vel magiftratus creatus appellauerit.)

] ;« Eum qui appellauerit, in prouincia defendi.

(B Apud eum, a quo appellatur, aham caufam agere compel-
lendum. (
1 y Si pendente appellatxone inors mteruenent.
;,0 Deiure fifci.
; € De captiuis, et poftliminio, et redempt1s ab hoftibus.
i& De re militari. :

.4Q De caftrenfi peculio,

;3 De veteranis.
Explicitus liber ex ordine dlgeiïomm quadragen-
fimus nonus.
Incipit ex ordine liber qumquamenümus.

& Ád municipalem, et de incolis, -

8 De decurionibus etfiliis eorum,
y De albo fcribendo.
à De muneribus et honoribus,
e De vacatione et excufatione munerum.
« Deiure immunitatis,
Z De legationibus.
7 De adminiftratione rerum ad ciuitates pertinentium.
4 De decretis ab ordine faciendis,
; De operis publicis (g).
iX De nündinis.
ip De polhutatmmbus. P : :
; y De variis et extraordinariis cosrmtwmbus, et fi iudex litem
fuam feciffe dicetur,

10 De proxenlticis.

i $ De cenfibus.
;« De verborum fignificatione,
De diuerfis regulis iuris antiqui,
EX PLICITV S EST EX ORDINE DIGESTORVM
LIBER QVINOVAGENSIMVS
| FELICLIRI
M 2 PRAE-

Cf) Taur. ad mzugmem T temporalibss, Xta nempe fuper temporibus recenter adícriptym a), vt effet te,rgumhbm RR^

(g) Taur. in margine 'L J operibu;.'

PRAEFATIO GREGORII HALOANDRL.

AMPLISSIMO DECVRIONVM ORDINI REI PVBLICAE NOREMBERGENSIS -
(5 GREGO R IVS HALO ANDE R. |

! quidem exiflimo, magnuifici ac fapientiffimi viri, fi fuus vbique rectis ftadiishonos haberetur: et qui ius ciuile profi-

tentur, plus augendo bono publico, quam priuato cenfui fluderent: neque obflaret hominuminuidia, qui tanc demum
fe beatos, totoque terrarum orbe celebres fore credunt, fi peruetufta exemplaria follicite penes fe adferuent, et vfi-
bus publicis fubtrahant: iam pridem aliquos futuros fuifle, qui peruefligatione ac collatione antiquorum codicum, fumma
ope adnifi, ius ciuile interpolatum, beneque k»caf?iga'tulm nobis reliquiffent.* Quisenim neget, iam inde ab eo tempore,
quo primum Romani imperii maieflas, partim mcurfïone exterarum gentium, partim Opprefïïon-e tyrannorum labefacta-
ta, et ad inane nomen redacta eft: cum omnes bonas artes, praeclaraque fludia ingens vulnus accepiffe: tum ius ipfum.
ciuile ita miferandum in modum magna ex parte concidiffe; vt recuperandi reftituendique eius in integrum omnis pene
fpes fublata effe videatur? Nunc vero cum et bonae literae, quae paulatim fuperioribus annis caput erexerant, fine qui-
bus iuris ciuilis cognitio, tanquam firmiffimo praefidio deflituta confiftere neguït, de integro peffum eant: et iuris ftudio-
fis, conatus: his autem, qui eius generis libros detinent, publicandi voluntas lefit: neceffario res eo. decidit, vt quoniam

— jufti et ordinarii exemplaris copiam habere non datur, ne perpetuo puerorum more digitis micemus in tenebris, vicaria

interim opera vtamur. His ego rationibus adductus nihil quidquam praeter vtilitatem publicam fpectans: quo magis et
ciuilium quaeffionum modus adhibeatur, et ftudiofi praeftantiffimos humanisque actionibus vtiliflimos Jibros non offenfo
pede peragrare queant: notas Pandectarum Florentinarum, quae olim Pifanae fuerunt (antiquiffimum exemplar, et quod

ob finceritatem ac fcripturae fidem ante quadringentos annos.in fumma veneratione femper habitum eft) quarum infpici--

endarum defcribendarumque poteflatem magnus ille Politianus beneficio Laurentii Medicis excellentiffimi viri habuit, in
commune profero. Hae ipfae quot quantisque mihi laboribus, fudoribus, curis, vigiliis, lucubrationibus confliterint: ne
dicam me capitis periculum adiiffe, dum communibus fludiis opem ferre fedulo adnitor: facilius cogitatione confequi,
quam oratione explicare poflim. — Àc quo maiore cum authoritate (indigent enim tutelari quodam numine) prodeant: vo-
bis muneri offero, non folum vt deditiffimi mei erga vos animi, et fummi aduerfus rem publicam veftram amoris fpecimen
edam: fed etiam vt fludiofi bonique omnes immortales vobis gratias debeant, qui me huiusce rei ergo, et honorifice acci-
pere, et fingulari munificentia profequi, veftrisque fumptibus hocce in opere abfoluendo benigne fuflentare non dubitaueri-

tis.. Accedet ergo ad cumulum virtutum veflrarum hoc etiam, quod cum ita ab initio rem publicam veflram incredibili

prudentia adminiflraueritis, vt non modo caeteris Germaniae ciuitatibus, municipiis, coloniis, metrocomiisadmirationi, fed et.
jam vnico exemplo fueritis: nunc ciuitas veflra, fi non alumna, tamen. reparatrix legum merito ab omnibus appelletur.
Quod autem de notis a me fcriptum eft, id' ne quis de verbis meis erret, fic accipivolo: non per omnia me ilarum fi-
dem fecutum effe (quando plurima in iis contineantur, quae non folum non defendi, fed ne tolerari quidem poffint, aut
debeant) fed eatenus duntaxat, quatenus peruulgata noflra lectionis bonitate manifefle praecelluerunt, vel aloqui proba-
bilior ratio fuafit: maxime f1 antiquorum codicum confenfus, quos neque paucos, neque peffimos cum iis contuli, acce-
deret. . Nam qui exemplar illud Florentinorum dpx'érv«zov (2) Iufliniani fuiffe contendunt:' hi mihi plurimum falli vi-
dentur, contrariumque plus, quam fexcentis locis, meridiano fole clarius commonflrari potenit. Illud tamen non iue-
rim inficias, fi vspiam hoc tempore exílet exemplar, quod et vetuflate et integritate caeteris antiflet, vnde Pandectarum
iuris ciuilis 'OFES citra controuerfiam prorfus in integrüm reflitui queat: hoc ex multis fi non folum, praecipuum tamen

fore. Quo factum efl, vt fi quando in diuerfas fententias varietate lectionum raptus, iudicio meo confidere aufus non

fuerim (hominem enim me effe memini, qui vt ignor.re multa, ita et errare poffim) maluerim integrum iudicium ad
aequum lectorem transmittere, quam de fententia mea. quidpiam temere flatuere: quam rem aflerifco (vt plurimum)
notaque appofita teflatus fum: teflaborque deinceps, cum ab initio totum opus recognouero. Ex contràrio non ita ab-
iuratus et iniquus notis hifce fui, vt fi quae ratione prolata, ibique fcripta effent, facile ab iis receflerim: vt maxime ex-

fliterint, qui plurima in Pandedlis corrigendo, iuflis etiam voluminibus editis, aliter locum aliquem fcribendum reponen-

dumque putauerint. Libet eius rei in gratiam fludioforum exempli cauffa vnum de multis proferre, quo facilius de cae-
teris coniunctura. poffit fieri. In eius conflitutionis, quae in vulgatis codicibus fola praefationis inflar efl, in Pandectis
| : NT Floren-

(4) Ne vlla vel minima particula Pandellarum Noricarum, quam integram fuis in locis inferere annifus fum, queat defiderari, hic lubet adiicere, quae optimus
HALOANDER in calce totius Operis Graecis a fe Larine verfis praefatus eft: LEC'TOR IBVS. — Quoniam videbam futurmn, vt prae bis quae. f[ubin-
de Pandettarum libris Graeta adfper[a. fumt, manfeam contrabevent, qui non. vtranque linguam pevdidiciffent : magnum me operae preciwm . facere avrbitratus
fim, fi i gratiam eorum baec ipfa vtcunque ex tempore latinis verbis expre[fa, fub operis finem adiicerem : magis boc fecutns, vt bona fide latina. intelligen-
tibus fententiam vepraefentarem, quam vt fuperflitiofius verba adummerando, vel duvius, vel ob[curius lognerer. Qua in ve. tamen mon ita delicatus fui, vt fi
quis alius vel verfn, vel foluta oratione quaepiam tolerabil modo expre[fiffet, debita eum laude fraudanerim. | Qnapropter ommes etiam- atque etiam oratos volo,
vt qualecunque fattum flndiumque noftrum pro fe in optimam quisque partem accipiat. V A.LETE. Haec diligentia fefe vsque ad hanc epiftolam nuncu-
patoriam extendit, adeoque in hoc ipfo loco in Graecis Latine verfis exítat: X pycérUOV, id efl, prémarium exemplar. Reliqua,B. L, fuis in locis offendes. G x s.

tf

Florentinis fecundum locum obtinet, tum ézrypaq? (b), tum contextu, crebra mentio antecefforum fit.. Eam plerique
dictionem, vt rationé carentem et fubditiciam expungere, et vel adfeffores, vel antefeffores reftituere non dubitarunt: quafi
de :wgo?:äï goic (c) Athenienfium, vel Praefïdum 0*&953 goi; (d) hoc loco habeatur oratio, ac non potius Ícholaflicum hoc
verbum fuerit de voce graeca (licet nimis quam curiofe) expreffum. — Siquidem apud graecos verbum arponyéiSag (0)
per translationem inter caetera fignificaffe, praeeundo aliquem veluti porrecta manu in penetralia facultatis ac profeífio-
nis alicuius deducere: id vel particula 7rgomyovutvwc (f/) Alexandro Aphrodifienfi caeterisque - familiaris oftendit: vt
anteceffores ea aetate nihil aliud, quam iuris profeffores habiti fint, qui in fcholis publicis authoritate principis certis locis
jus ciuile docerent: quibus ea conítitutione Imperator quodam modo formam ac docendi rationem, quanquam a polte- -
ris peffimo exemplo neglectam, vtiliffimam tamen et commodiífimam, praefcriba. — Qua ratione et qui- iuri operam na-
uabant, generali vocabulo non tantum difcipuli, fed et fcholaftici appellatione dicebantur: id quod ex graecorum epi-
grammatis non vno in loco obferuguimus. Verumenimuero quod ad fcribendi rationem, quam Graeci 5690790'-**
qiay (g) appellant, pertinet: eam neque remotiorem ab víu atque obferuatione noftra adhibui, neque item omnino cir-
cumforaneam illam atque vulgarem: amplexus fum. — Quemadmodum enim fcriptionis infolentiam deuitans, non prae-
gnas praegnatis, non vrgueo, non pigneris, non infinita alia, quae in Florentino codice propemodum perpetua funt,
ícripfi: ita de induflria exfilium, adferuo, exflitit, cotidie, aliaque eius generis, quae legendo quis facile animaduertet,
non refugi. . Neque id imprudenter, fed doctiffimis acerrimoque in literis iudicio virisauthoribus feci: ex . quibus honoris
cauffa nominare libet Io. Baptiflam Egnatium Venetum, et D. Iulium Pflugk, vtrumque incomparabili eruditione fpecta-
taque morum integritate praeditum, quorum alter me non folum hominem Germanum confilio, fed etiam vetuflis co-
dicibus adiuuit: alter vero, praeterquam quod primus mihi author exftiterit iuris ciuilis capeffendi, et mirabiliter hoc ftu-
dii genus propter tot falebras, mendas, commentariorum barbariem, obfcuras et nonnunquam inutiles quaefliones, rixas-
que fcholafticas initio auerfantem cohortationibus ac fpe meliorum retinuerit: poíflea ne quid in me benignitatis ac libe-
ralitatis omitteret, fuo etiam fumptu in Italiam ducere ac reducere non dubitauit: vtoptimo iure fludioft, quidquid mea
opera ac labore ad ipfos vel commoditatis vel vtilitàtis peruenturum fit, huic tanquam authori primario acceptum ferre. de-
beant. De librorum nomenclatura, quam infcriptionibus capitum adieci, nihil eft, quod pollicear: cum non ex notis

- eam, fed aliis codicibus defcriptam habuerim: nec alio confilio omiffam putem, quam quod marginis anguflia non ca-

peret, quod idem in vno et item altero loco tractatus de 'Tutelis accidit, vbi verba Modeftini graeca deeffe notantur qui-
dem, fed non adfcribuntur. Qua in re tamen ne quis vel fidem vel diligentiam meam requireret: quidquid eius erat, ita
fignis diflinxi, vt fine negocio cognotci poffit, quae latine, quae rurfus graece fcripta initio fuerint: dum quae graeca effe
debent, congeminatam crucem prae fe ferunt, latina trifolium. — Potuiffem fane imitatus eórum exemplum, qui concin-
nandis adnotationibus gloriam fibi peperere, quos non multo meliores his puto, qui tantam nobis librorum molem obie-
cerunt, et manifefle in Iuftiniani edictum commiferunt: et ipfe bonum numerum librorum conficere, fi tam gloriae meae,
quam ftudioforum rationem habere voluiffem, qui hifce legendis magno temporis difpendio a cognitione iuris auocan-
tur. Sed magis mihi Zamolxidis apud Platonem confilium adlibuit, qui putabat, tum demum certae corporis parti re-
Cte medicinam accomodari poffe, fi totum prius corpus bene conflitutum fuiffet. - Confimiliter ego exiftimaui, felicius
confuli huic fludio, fi fontes ipfi rerum, qui' calamitate temporum noftraque focordia interciderunt, reparentur perpur-
genturque. Caeterum cum digeftorum opus Imperator in feptem partes diftribuit, quibus feparati rerum tractatus et di-
fputationes continerentur: recte me atque ordine facturum arbitratus fum, fi in partiendo opere plus apud me paterer -
Imperatoris authoritatem, quam imperitam vulgi, adeoque fine ratione receptam coniuetudinem valere: praefertim vero cum
iy od veaoazc (^) (quod genus conftitutiones noflri authore Bulgaro in collationes diuifas Authenticas vocant) ipfe Impera-
tor clamet, confütutione 134. d xaxóc e7rWooUpeva Ouds - uaxodi cummo'eía fisBcuouc-Sua BouAOje2a (). Qua-
propter totum opus ita partiti fumus, vt fiue in duo, fiue tria volumina redigi id ftudiofi velint, füumma commoditaté

fiat: et vna eademque opera Bulgari et Azonis faeculo natae voluminum appellationes, praeter barbariem nihil olentes,

e medio difcedant. Laurentii denique Vallae eriminationibus, caeterorumque calumniis, quibus tam iureconfultos vete-
res, quam ipfum Iuftinianum conuitiis impetunt: alio tempore, cum plus ocii nactus ero, et firmiore valetudine .fuem., .re.
fpondere conabor. lllud in praefentia non negauerim, nulla iniuria noflrorum hominum imperitiam accufari, qui ca-
put aliquod ex Digeflorum opere in teftimonium adducentes, legis verbo et gemino ff. vtuntur: cum ex monumentis an-
tiquiffimorum codicum conflet, latinos &v qo/e 7reperímAo/c fimpliciter huic 4y, vel huic 4* notae, qua operis nomen
fignificabant (vnde et fupina librariorum negligentia irrepfit, vt hodie f£. fcribantur) titulum nudun?que capitis principium
hunc in modum adieciffe : Dig. vel 4y. vel r. de act. empt. Iulianus: graecos vero frequentius operis nomen mmfiife:ltltua

(b) mftriptioue. :
(c) antefefforibus, et qui principem locum im comuentibus publicis tenebaut.
(4) adfeffovibus. E !
(e) praecedere. Quod verbum proprie eorum cfl, qui caecorum duces funt.
f ) antecefforie, fiue ex profeffo. » ss
gg) vecte fcribendi ratiouem, | :
gb) iw wouellis.
"d) Quae perperam excogitata funt, ea me longa quidem. eonfnetndine confirmari: volamit.

Y

"*lüm, caput, ac verfüm, quem Seudirior (£) i quafi nouam fadii fpeciem fiue cafum, noflri inepte paragraphum appella-

runt, per numeros tantum indicaffe hoc modo: £48. d. aur.. B. x«Q.e. Deu. 1a. (1): id quod fragmenta quaedam de

pignoribus, de fucceffione ab inteflato,

de peculio graece fcripta;, quae penes me habentur, antiquifluna teflari poffunt.

Quod reliquum eft exopto, vt aequus mihi rerum aeflimator contingat, qui magis fludium, voluntatem, atque induflriam

expendat, quam
emplum, qui rei literariae bene cupiunt: nactique m

am fi quid humani admiferim, calumniam nectat, et in peffimam partem on?ni.a rapiat.. Capiant de me ex-
eliores codices, non certando maledictis, a quibus natura fum alie-

niffimus: fed benigne in publicum confulendo, hofieftiffimum rebusque humanis perquam neceflarium fludii genus ad-
iuuent: qua re non folum a me, fed etiam bonis omnibus immortalem gratiam inibunt. |Hos igitur Jibros, ampliffimi

patres,
me fructum percepiffe putabo:

nei partem, veaodc (i) denique ipfas in publicum proferam: H |
auctius reddatur: atque ab omnibus dei et feruatoris noftri benignitas praedicetur, qui non dedignitatus fuerit per me in-

fi ea fronte et animi hilaritate acceperitis, qua vobis a me offeruntur: non folum laboris atque operae magnum
fed etiam efficietis, vt aliquando (volente deo) temporis Progr,effu bonam Codicis Iuflinia-
] quo magis facto noflro et iuris ciuilis fludium quotidie -

fimum homuncionem fuosrefpicere. —Cui laus honor et gloria in faecula faeculorum AMEN.

DIX

*

Curauïmus' praeterea (ne quid diffimilem) maioribus literarum formis deferibi, tum legum, fcïnatusco.nüiïtor.um, ediclg-
rum et quae materialiter poni a Grammaticis dicuntur, verba: tum Pupulatxonum,. exceptionum, inflitutionum, fub.-
flitutionum, legatorumque formulas : quod intelligerem ea re non folunï magnar operi lu.cen'ï accefïhr.am, fed etiam ftu-
diofos bona laboris parte leuatum iri. Eodem pacto iis confuluimus, qui graeca nefciunt, in fine operis Graecorum re-
fcriptorum, refponforum, quaeftionum, vocabulorum interpretatione adiecta. !

(E) tbematium, forma dimiuntina, propofitionem, faclum, cafum, fpeciem : nam bis omnibus vtuntur veteves confalt buius verbi loco. Inde Vlpianus dixit jþ€-
ciem proponere, ad L. Aquiliam, id quod Caius veferre cafum, de condicione iudeliti. :

(D) libro quarto, título fecundo, capite fexto, tbemate vndecino.
(Qm) monellas.

-ME

od P 4 "—— —

É EPIGRAMMA
PANDECTIS FLORENTINIS INSERTVM.

BIBAON IOVETINIANOE ANAZ 'TEXNHEATO THNAE
HN PA TRIBONIANOX METAAQI KAME IIAMBAZIAHI
OIA TIE HPAKAHI IIANAIOAON AXIHAA. TEYZAZ
HX EII MAPMAIPOTXIN ATAAMATA IIANTA OEMIZTON
ANGPROIIOI A' AXIHE TE AOPYKTHTOY TE AIBTZXHE
EYPOIHX TE IIIGONTAI OAOY ZHMANTOPI KOXMOT (*)

(*) Soluta oratione hoc Epigramma vertit Politianus Li5. XT. Epiflola «lt.
et paulo aliter in AMifcellameis cap. 41. Carmine. quoque verterunt Alciatus
et Contius. BR. Vterque totidem verfibus, quot funt in Graeco. Contius
fuam verfionem pracfixit Iuris Corporibus a fe editis, qua etiam in fuo vfus eft
Charondas. Alciatus in ipfo ítatim initio Lzbri II. Praetermi(foruwm Epi-
gramma fecit, wt ait, vtcumque Latinum, mom vt trau[marimam ilam Vemne-
—rem veddat, [ed «t QGraeca igmorautes, qualem qualem eims [enfum veci-
fiat: quam ob caufam idem, etiam ab aliis vfurpatum , adiicere lubet:
; | Iufliniauus opus princeps boc edidit, ommis
Quod "T'ribonianus vectori coudidit ovbis:
Tauquam aliis variam . componens afpida magno
AAlcidae, namque. bic fulgent mira omnia legum :
Aff Europae, Afiaeque. bomines, Lybicique (ubatHi,
: Cuné&a gubernantis domini praecepta feguumtur.. L :
$Hac Aiciati verfione etiam Haloander in Graecis Latine verfis vfus eft, haec ad-
dens; Epigrammu, quod eperis titulo fubiehum eft, ita fane feruatis mwineris

| veddi po[fe oflendit. Alciatus mon folum de iuve ciuili, fed etiam bonés literis egre-

gie merituy. — Pro clypeo in verfü tertio Alciatus et Contius habent afpi-
da, fed hoc Latinis ferpenteim.notat. RR. — Quo ipfo forte motus Abbas SALVI-
NIVS idem Epigramma paulo liberius redditum cum BRENEMANNO Con-
municauit, quod ex huius Volumine, quod Graeca in T,. infcripfit, deprompium

hic fubiicere. placet:

- Jufliuianus opus. confecit mobile et iftum
Rite libvum flruxit amira. Patev iuclytus arte.
Yu[[a "Vribonianus perfecit regia, magno
"Terrarum. Domino cura praeftaute laborams,
' Alcidae ut clypeum ingenti molimine condeus |
Daedaleum, varium, omnigenis fculptumque figuris, :'
In quo multa infunt. fimulacra pitentia. Legmn.
Aff Afiaeque viri, bello. Libyaeque fabactae
. Enropaeque eius aumen coelefle fequuntur,
Qui toti excelfus Leges dat. Invaque qundo.. G u.

Wediie -7 o E o B

—— v

NH L hs ib ^ Qub o rE

Ls

TA
E
*

" IMPERATOR CAESAR FLAVIVS IVSTINIANVS |

L

—A.;E CONCEPTIONE DIGESTORVM.

PIVS FELIX INCLVTVS VICTOR AC TRIVMFA-
TOR SEMPER AVGVSTVS TRIBONIANO QVAE-

STORI SVO SALVTEM '*,

bis a caelefti maieftate traditum eft, et bella feliciter per-

mus ? adiutorium ^*, vt neque armis confidamus, neque no-
ftris militibus, neque bellorum ducibus, vei noftroingenio, fed
omnem fpem ad folam referamus fummae prouidentiam tri-
nitatis: vnde et mundi totius elementa proceflerunt, et eo-
rum ? difpolitio in orbem terrarum producta eft, $. r. Cum
itaque nihil tam ftudiofum $ in omnibus rebus inuemitur *,
quam legum auctoritas, quae et diuinas et humanas res bene

difponit, et omnem iniquitatem expellit: repperimus " autem.

omnetm legum tramitem, quiab vrbe Roma ? condita et Ro-
muleis defcendit temporibus, ita effe confufüm, vt * in * "?
infinitum extendatur, et nullius humanae naturae capacitate
concludatur: primum ** mobis fuit ftudium *7 facratiffimis
retro principibus initium fümere, et eorum comnftütutiones

emendare, et *? viae dilucidae tradere: quatenus in vnum co-

dicem *^ congregatae, et omni füperuacua '? fimilitudine,
et iniquiffima difcordia abfolutae, vniuerfis hominibus prom-
ptum fuae finceritatis *9- praebeant praefidium. $. 2. Hoc-
que opere confümmato, in. vno volumine noftro nomine prae-
fulgente coadunato: cum ex paucis et tenuioribus releuati ad
f'ummam et pleniffimam iuris emendationem peruenire prope-
faremus,et omnem Romanam fanctionem et colligere et emen-
dare, et tot£ ** au&torum difperfa volumina vno codice ** in-
dita oftendere, quod nemo *? neque fperare neque optare au-
fus eft: resquidem nobis difficillima ^9, immo magis impofli-
bilis videbatur, ^ Sed manibus ad caelum ereCti ^*, aeterno

auxilio inuocato, eam quoque curam noftris repofuimus ani-.-

mis, Deo freti, qui et res penitis defperatas ^? donare, etcon-
fummare fuae ^9 virtutis magnitudine poteft. $. 3. Et ad
tuae finceritatis optimum refpeximus minifterium: tibique pri-

mo et hoc opus commifimus, ingenii ^* tui documentis , ex

noftri codicis ordinatione acceptis: etiuffimus, quos probaue-

x

— Ha.ithabet: bnp. lufiimianus A. Trüboniano Viro eminentufimo,
, Quacflori Sqcvi Palati. — Deo autbore. GER.

! ! 2, Ita poft Hal. etiam "Taurel-
lius edidit. Sed s in plica membranae Flor. latebat, vnde eam iam Laur. The-

od. Gronouius protraxit, et gabernantes refütuit in Emendat. Paud. confer

Brenkmannm, in Hfü. Paud. L. Il c. 1.p. 10:1. GER. 3 Hal erigimus.
'Táur. maiuícula litera vti debebat. ER. 4 Tlor. eft adiutoriaim, telte Gronou.
in Emend.c, 9. Brenkmannus tacet, GEB. 5 Hal reram. GEH, -6 Hal.
in margine c70U0ciov. Conf. Ant. Augufl. II, Emend. 1. BR. 7 'aur.
inDBenitur. GEB. 8 Hal reperimus, Gronou. Emend. c. 2. notat, alte-
ram p ab alia manu eífe fupra pofitam. GE B.
GEB. IO ita etiam Hal. fed in. libro Florentino non exftare, nec Tanrel-
lium debuiffe inferere, maxime quod Epiflola I1I. $. 1$. ipfe Imperator dicat:
binani vero iuvis conditio infinitum decurrit, plurimum contendit Gronou. c. 1 7.
fed exíftat omnino T0 íu Florentiae, licet Brenkmann. hic nihil me doceat, nec
video, quid peccarit Taur. poftquam ftellulis fuis moiuit, hanc vocen efle po-
ftea additam per antiquum librarium. —Quid hic fcripferit reapfe Imp. valde du-
bium eft, non modó ob loca Epfl. IT. et Epifl. I1I. $. 1. ab ipfo Gronouio no-
tata, fed etiam ob frequentiífima librariorum Florentinorum compendia, qui hic
et in Epifi. III. $. 18. potuerunt INfinitum máluiffe. GEB. — II Hal. prius.
GER. 12 kal. inferit a. Multum contra hanc voculam difputat Gronou.
Emendat. c. 1$. GEB. . 13 Hal ac. GEB.-. — 14 Hal vao codice. GER,
15 'Taur, fuperuaQua. GE B. 16 Hal. feremitati. GEB. . — Y7 In P. F. et
tota an&ormmn difper(a volumina. — Sic a Portaad oram 11. Sed a redundans Flor.
expuncta eít, et litera imprudexiter- geminata, vt in hoc ipfo $. 1. relevatia ad
fummam. 8&. Haec magis placent, quam quae Gronou. Emend. c. 9. . habet,
et nunc intelligo, quae idem ait: moumus m digeflis Floventinis comtingere, vt
interim vepetatur litera: nempe errorem. tam in propinquo obuium Gronouius
apertius fateri noluit. GEBS. 18 Hal et Vulgata vai codii; BR. * I9
Hal. inferit a//45. GEB,

BEo auctore noftrum gubernante ? Imperium, quod no- -

agimus, et pacem decoramus, et ftatum reipublicae fu-.
ftentamus: et ita noftros animos ad Dei omnipotentis eregi- -

9 Ap. Hal. Roma abeft. -

-.33 Hal. funini muminis. GEP.

GEBR . 42 Hal vim. GER.

20 Flor. e& diffücilema teke Gronou. Bmend. c.-|

ris ? tam ex facundiffimis antecefforibus, quam ex viris di-
fertiffimis togatis fori amplilfimae fedis, ad fociandum labo-
rem eligere, . His itaque collectis, et in noftrum palatium in-
troduétis, nobisque tuo teftimonio placitis, totam rem facien-
dam permifimus ?^5: ita tamen, vt tui vigilantiffimi animi gu-
bernatione res omnis celebretur. $. 4. lubemus igitur ??
vobis antiquorum prudentium, quibus auctoritatem confcriben-
darum interprerandarumque legum facratiffimi principes prae-
buerunt, libros ad ius Romanum pertinentes et legere et eli-
mare: vt ex his omnis ^9 matéria colligatur, nulla, fecundum
quod poffibile ?? eft, neque fimilitudine ??, neque difcordia
derelicta: fed ex his hoc colligi, quod ?* vnum pro omnibus
fufficiat. Quia autem et alii libros ad ius pertinentes fcripfe-
runt: quorum fcripturae ?? nullis au&toribus receptae, nec vfi-
tatae funt: nequeqnos eorum voiumina noftram inquietare di-
cnamurÍfanCtionem. $. 5. Cumque haec materia füumma no-
íftri ?? numinis liberalitate collecta fuerit, oportet eam pul-
cherrimo opere extruere, et quafi proprium et fanctiffimum
templum iuftitiae confecrare: et in libros quinquaginta, et cer-
tos titulos totum * ius * ?^* dicerere, tam fecundum noftri
conftitutionem codicis, quam ediéti perpetui imitationem ?*,
prout hoc vobis commodius effe patuerit: vtnihil extra memo-
ratam confuümmationem pofüt efíe derelictum: fed his quin-
quaginta libris totum ius antiquum per millefimum et quadrin-
centefimum paene annum ?. confufum, et a nobis purgatum
quafi quodam muro vallatum nihil extra fe habeat: omnibus

auctoribus iuris aequa dignitate pollentibus, et nemini quadam

&

praerogatiua feruanda: quia non omnes in ornia, fed certi per
certa vel meliores, vel deteriores inueniuntur $. 6. 5ed ne-
que ex multitudine auctorum, quod melius et aequius eft, iu-

| dicatote:. cum poflit ** forfitan ) 57 et deterioris fententia

et multas 39 et maiores in aliqua partefüperare, Et:deo ea
quaeantea ?? in notis Aemilii ^? Papiniani ex Vlpiano et
Paulo, nec non ** Marciano adfcripta funt, quae antea nullam
vim optinebant propter honorem fple.tdidiffimi Papiniani, non
ftatim refouere: fed fi quid ex his ad repletionem fumri inge-
nii Papiniani laborum, vel interpretationem ^? neceffarium ef-
fe perfpexeritis, et hoc ponere legis vicem ^* optinens norm

moremini: vt *^ omnmes qui relati fuerintin hunc codicem

^5 prudentiffimi viri habeant auctoritatem, tamquar fi eorum
i | | ftudia

$. '"Taurell. poterat dare diffici L Ema. CYorte smetuit, ne ob geminum fitera

rum maiorum fignificatum, quibus et geminatae et permutatae indicantur, quis

legat difficilelema. GEB. — 2X Taur. in margine ereclis:. videlicet 77 i fue
perne 5 adícripta, immo et copula adie&ta eft, fed manu aliquaïlto recentiore.
BR. Atque ita quoque Hal, ere&is et aeteruo, GEB. 22 Gronou. inene
dat. c. 3. mauultlegere defuetas: quod fyllaba ra efta corrigentis manu. GEB.
23 Ap. Hal. fmae abelt. GEB. 24 Yaur. iugenf. GEB. —— 25 Hal. pré-
bares. G E. 46 fta Hal Taeur. permi(fnus. | GEB. 27 Flor. elt.zue
getur, monente Gronow. Eimeud, c. 9. qui vult zugiter. "I?refzk-ma.nnus tacet.
Non dübito probaffe le&ionem Taurcllii, et re&e quidem. I;lb-ra-afms € vocé
proxime antecedente jubemms fcripferat zw, mox animaduerío errore , h-.mul
obferuans fuperfluam « a cofre&tore poffe deleri ,. addidit gEtww pro gitun,
GE R. A& Hal omnibus. GEB. 29 Flor. eít Jfïbiäe, quod iam Gfono.u-,
Emend. c. 10 monuit, et tamquam ex ingenio'iuo in fcibile mutat. ïSed Brenke
mann. ad h. l recentior, inquit, manus c inter $ et i fuperne inferuit, vt nmunc
fit fcibile. GE B. .50 "Taur. fimilEtudime. GEB. 31 Haï.. df:ï?lltfï& fed
quod ex bis vwww' pro omuibus.. G EB. 32 Hal et Vulg. inferit a, BR
34 Contra hanc voculam pugnat Gronou,
Emend. c. 4. quod eo lubentius probo, cum ï;renkmann. nos edgceat: nounis
il inter verficulos adfcriptwm. appavere, fed. literas ardeo euanidas effe, vt probe die
cerni nequemmt. Taurell. torte Hal. eft fecutus, qui iftam voculqlfx habet. GEB
35 Con£ Bynkersh. IL Obf. vit. BR. . 36 Hah per sle et qul*a(i?'zu*
gentos fere ammos. GEP. 37 Yaur. in adnotat. po[fit fm-;ätmz-. 7H Ea-rz(?ef
éis po[fit an.-a. quibus minus difceffimus, quam ceteri libri qmi lmägn't, Poffz.t vnius
forfitum. — 1ta quoque Hal Hunc locum Gronou ficco trantüt pede. GE B.
38 Hal erVulg. maltos. BR. —— 39 Ap. Hal. antea abcft,. GER. 40 Tauf
AemEli GEB. 41 Hal inferit et. GEB. 42 Hal interpretationum,
44 Hal etloco v&. GX £ 45 Hal b«
' j cedice,

.quod dictum eft, ab huiusmodi coní

$. 1o. Sed et fi quae legesin veteribus libris pofitae, iam i

ftudia ex principalibus conftitutionibus profefta **, et noftro
diuino fuerant *^7 ore profufa: omnia enim ^? merito noftra
facimus, quia ex nobis omnis eis impertietur auctoritas ^?:
nam qui * non * ?? fuptiliter facum emendat, laudabilior
efteo qui primus inuenit. — $. 7. Sed et hoc ftudiofum ?*
vobis 5? effe volumus: vt fi quid in veteribus non bene pofi-
tum libris inueniatis, vel aliquod fuperfluum, vel minus perfe-
&um: * fuperuacua longitudine femota, et quod imperfe-
Ctum * 53 eft, repleatis, e£ omne opus moderatum et quam

, pulcherrimum oftendatis: hoc etiam nihilo. minus obferuan-

do: vt,fi aliquid in ** veteribus legibus vel conftitutionibus,
quas antiqui 1n fuis libris impofuerunt ?", non recte fcriptum
inueniatis, et hoc reformetis, et ordini moderato tx:adatl.s :ovt
hoc videatur effe verum, et optimum, et ?? quaïï. ab initio
fcriptum, quod a vobis ?* electum, et ibi pofitum fuerit: et
nemo ex comparatione veteris volumints quafi vitiofam fcri-
pturam arguere audeat. Cum enim lege an&qua, quae Regia
nuncupabatur, omne ius omnisque poteftas populi Romani in
Imperatoriam ! ? poteft: . .
étionem omnem non diuidimus $9 in alias et alias condito-
rum partes, fed totam noftram effe volumus: quid poffit anti-
quitas noftris legibus abrogare? Et in tantum volumus eadeöng
omhia, cum repofita fünt, optinere: vt etfi aliter fuerant ?
apud veteres confcripta, in contrarium autem in pofitione
inueniantur, nullum crimen fcripturae imputetur ??, fed no-
frae electioni hoc adfcribatur. $. 8. Nulla itaque in omni-
bus praedicti codicis membris antinomia 9*, fic enim a vetu-
ftate Graeco vocabulo 99 nuncupatur, aliquem fibi vindicet

62

locum, fed fit vna concordia,vna confequentia, aduerfario ne--

$. 9. Sed et fimilitudinem, fecundum

mine 99 conftituto. m

?

ummatione volumus
exulare, et ea quae facratiffimis cork"ïfgitm':ion'ifbus.3 quas in chi-
cem noftrum redegimus, cauta funt, iterum poni ex vetere 1u-
renon concedimus: cum Diualium conttitutionum fanctio fuf-
ficit $9 ad eorum au&toritatem: nili forte vel propter diuifio-
nem, vel propter repletionem 9?, vel propter pleniorem inda-
ginem hoc contigerit: et hoc tamen perraro, ne ex continua-

tione huiusmodi lapfus oriatur aliquid in tali prato fpinsfu?.
n o

codice. GEB. — 46 Vulgata perfetha. BR.
Hal. etiam. GEB. :
£o Magno nifu aduerfus hanc voculam pugnat Gronou. integro cap. 3. et Brenk-

mannus 'Gronouianaeinterpretationi affenfus eft. "Vti autem, deleta negatione, -

non poteft non 70 fubtiliter cum verbo emendat coniüngi, ita tunc TO fa&um
prorfus mihi languerä videtur: nec facile crediderim, lgcfac maieftatis luftinia-
neae fore réos, qui negationem tuentur: cum idem ille, qui,. fuPtzliter. emenda-
tum, ait,.eo ipfo indicet, id, quod emendat, antea zon fubtiliter efle factum, a-
lias fubtilis emendationisnon indiguiflet. G EB. 5X Hal. Sed in boc fladium.
GEB, 52 Taut. Dobis. GEB. |.53 Gronou. c. 6. verba, inquit, zrter flellnlas no-

tata, in Florentino mannfcripto neque olim neque bodie apparent. — Sed "Yaurell in -

praefatione teftatur, tali fieno motata addita effe per antiquum librarium, et quod
magis mouet, Drenkmannus in margine fcripferat: verba bic aflerifeis zuclufa. ali-
quauto poft a velegente -in mavgine fuppleta videntur: et rurfus in haec infpi-

. * i . E " H * 3574 : " .
Ciens ita .emendauerat:' verba -bic aflerifcis inclufa a velegeute ?m marvgrme al

quanto poft fuppleta funt : tandem linea perpendiculari omnem illam noram in-
duxit: quod tamen eo;ac fi et 'Yautell. et ipfe fuerint falfi, interpretari non li
cet, cum pleraeque illae notulae margini illitae, easque inter et proxime ante-
cedens et fubfequens ideo fint cunfiem in modum deletae, quod Brenkmannus
casdem deícriptas notis fuis perpetuis inferuerit. En! litem non nmifi literae
Pifanae infpeQione finiendam. — Gronouio largior, conftare huic loco fuum abs-
qué illo centone fenfum, licet TO efl inter tot verba, imueniatis, vepleatis,
ofleridatis, minas commodum videatur: locum tamen re&ius et. rotundius fe ha-
bere, fi illa inferta funt ab aliquo aliquanto poft relegente, extra partes- pofitus
facile deprehendet. GER. 54 Hal. Si quid ex. GEB. 55 Flor..eft zm-
fuerunt, forte pro znfnermmt, et ita mauult Gronou. c. 7. Emend. Pand. Kal.
pofuerint. Vulg. pofuerunt. BR. 56 Ap. Hal. et abeft. GER. 57 aur.
Bobis. GE B, 58 Taur. INperatorium. GEB. . 59 Haljfit. GER. 60
Hal diuifius,et mox voluzmus. GEB. 61 Hal. «t fi aliter fecerint. GEB.
62 Taur.in margine [ compofitiowe , Gronouio adueríante cap. :$. fed nec
'Taurell. aliud voluit, quam fecundo loco effe fcriptum, v? in margine, non hoc
fe malle prae prima fcriptura, — Hal habet z compofitione moflra. GER.
63 Hal. inueniamtur: mom [cripturae fed. GEB, 64 Hal. xvriVop[a, et
vertit legum pugnamtia. GEB. 65 'aur. Bocabulo. GE B. 66 Hial.»l-
l.. GER, 67 Taur. volOmus. GEB.

58 translata funt 9? poteftatem : nos vero fan- -

47 Hal fuerint. GER. TU
49 Flor. effe au&orita obíeruat Gronou. c. 24. GERB. |

68 Hal f«ffücid GEB. — 69

" defuetudinem abierunt: nullo modo vobis ?* easdem ponere
permittimus: cum haec tantummodo optinere volumus *?,
quae vel iudiciorum frequentiffimus ordo exercuit, vel lon-
ga confuetudo huius almae vrbis comprobauit, fecundum
Saluii Tuliani fcripturam, quae indicat debere omnes ciuitates
confuetudinem Romae fequi, quae caput eft orbis terrarum,
non ipfam alias ciuitates. |Romam autem intellegendum eft
non folum veterem, fed etiam regiam noftram, quae Deo pro'-ä
pitio cum ?? melioribus condita eft auguriis. $. rr. ldeo
iubemus, duobus iftis codicibus omnia gubernari: vno confti-
tutionum, altero iuris enucleati, et in futurum codicem com-

.pofiti 7^: velfi quid aliud a nobis fuerit promulgatum Infti-

tütionum vicem optinens, vt rüdis animus ftudiofi fimplici-

| bus*5 enutritus, facilius ad altioris prudentiae redigatur fcien-

tiam. $. 12. Noftram autem confummationem, quae vobis 79
Deo adnuente componetur, digeftorum vel PandeCtarum .no-
men habere fancimus: nullis iuris peritis in pofterum audenti-
bus commentarios illi applicare, et verbofitate fua fupradicti
codicis compendium confundere: quemadmodum in antiquio-
ribus ** factum eft, cum per contrarias interpretantium fen-
tentias totum ius paene conturbatum eít: fed fufficiat per in-
dices tantummodo et ?? titulorum fuptilitatem, * quae mxp&-
riTÀx nuncupantur * 7?, quaedam admonitoria eius facere,
nullo ex interpretatione eorum vitio oriundo, S. r3. Ne au-
tem per fcripturam aliqua *? fiat in pofterum dubitatio: iube-
mus rnon per figlorum ?* captiones, et compendiofa aenigma-
ta, quae multas per fe et per fuum vitium antinomias ?7? indu-
xerunt, eiusdem codicis textum confcribi ; etiam fi numerus li-
brorum fignificatur *?, autaliud quicquam ?^: nec ?? et-
enim ? per fpecialia figla numerorum manifeftari, fed per lit-
terarum confequentiam explanari concedimus, $. 14. Haec
igitur omnia Deo placido facere tua prudentia vna cum aliis
facundiffimis viris ftudeat, et tam fuptili quam ** celerri-
mo?$? finitradere: vt codex confummatus, et in quinquaginta
libros digeftus, nobis offeratur in maximam et aeternam rei me- -

. moriam, Deique omnipotentis prudentiae ?? argumentum, no-

ftrique Imperii veftrique ?? minifterii ?* gloriam. . Data
octauodecimo calendis lanuariis Lampadio et Orefte viris cla-
riffimis confulibus ??. rErLriciTER ?*. I LW

'Taur. propteRepletiomem, et Wlal. propter vepletlomem. ^ Scriptum initio pro-
pterletionem, adie&umque recenti manu fuperius inter r et ], ep. BR. Indignis

. modis hic Gronou. c. 10. Taurellium exagitat, quod cum Haloandro in voce

manifefte morbofa corre&tionem quam emendationem fat facilem, fed non aeque
claram maluerit. GE B. . 7o Hal per loco im. GEB. . 71 Taur. voVis.
GE B. 72 MHal. velimus. GEB. 73 Ap. Hal. cum abett. GER. 74
Hal componendi. GEB.. | 75 Kal fimpliciter. GER. 76 Hal. quae a "o-
bis. GEB. 77 Erat initio Flor. wanutiquioribus: recens manus et z inter verfi-
culos praepofuit, vt hodie fit ez u antiquioribus. BR. Ylal. et amtiquioribus tem-
poribus. Gronou. hic nihil. GE&. 78 'To et abeft a contextu, repofitum
manu recentiore. BR. MMire Gronouius c. $. in' 'Taurellium inuehitur ob hanc
voculam, et quae fequuntur, fatis fcilicet. certus de re incertiHäma, num loco
indices, fit legendum zndicEs, hoc eft, indicis. GERB. 79 Gronou. alleg.
loco contendit haec Taurellium non aliunde niíi ab audaci calamo Haloandii
accepiffe, qui hanc le&ionem hic integram procuderit, Ab Haloandro non effe,
fed ab antiquioribus exemplaribus fatis conftat. Cetérum flu&uo inter affer-
tionem Gronouii, haec in libro Mediceo abeffe, et fidem Taurcllii ftellulis ver-
ba fignantis, maxime quod et Brenkmannus hic taceat. Hal in Graecis latine
verfis: 7rapoTITÀX, quafi titularia dicas, quod per ea titulus cum titulo, locus
cum loco conferatar. idem pene, quod «ulgo comcordamtias vocamus, mifi fallor.
GER. . 8o Hal aliguam. GEB. 81 Taur habet in textu fi[Nplorum,
etin margine -b — fimgalorum. | Nempe monente Brenkmanno deletae p alia
manu antiqua g» impolitae funt, Miror Gronouium hic tacuiffe. Hl habet
Jignorum et mox figna. GER. 82 Hal xvriwvoglag. GEB. 85 Hal.
fignificabàtur. GEB. .. 84 Hal quidquam. GEB. 85 Hal mweque etenim.
G E. &6 Hal infent baec. GER. 87 Flor. eft guamquam. Gronon.
C. :0. Ónrerpretatur: tam fuptili quam quamcelerrimo. '"Yaurellio, et, vt arbi-
tror, tacenti Brenkmanno inepta geminatio librarii vifa eft. G E. 88. Taut.
celeRimo. G. 89 Taur. in margine T prouidentiae, et ità quoque Hal.
GEB. g9o Hal. et vef/ri GEB. 9gI Taur. miuiflerl. GEB. 92 MHal. D.
XIIII. CAL. IAN. CP. 1III. LAMPADIO et HORESTA VIRIS CC,
CONSS. . 93 Gronou. integro cap. 11. docet, Florentiae legi LEGE FE-
LICITER. Brenkm. vocem LEGE inepte a .íciolo praefixam contendit, me

non inuito, GER.

UDtre

L.
Dd
liï&tes
um
m ej
Dro-
lo
Onffi.
Qm.

14

us !

'nï;ä"
*la(ilü

bt
.i;gnis
voct
iequ
1] 412
J
(*
veria
F
ff
if

r

0cO
lg.
i
ffe,
fa.
vtt^
tint
o
iJif.
rIflhy
ii
)d
H
ii
qol
D
Alf.
lil

il

* IMPERATOR CAESAR, FLAVIVS, IVSTINIA-
NVS, ALAMANNICVS ?, GOTTHICVS, FRANCICVS 3,
GERMANICVS, ANTICVS, ALANICVS, VANDALICVS, AFRICANVS,
PIVS, FELIX, INCLYTVS, VICTOR AC TRIVMPHATOR, SEMPER
AVGVSTVS, THEOPHILO, DOROTHEO, THEODORO, ISIDORO,
ET * ANATOLIO, ET THALLELEO ?, ET CRATINO VIRIS IL-
LVSTRIBVS Ó ANTEKCESSORIBVS, ET SALAMINIO VIRO
DISERTISSIMO ANTECESSORI / SALVTEM,

AMNEM reipublicae noftrae fanCtionem iam effe purgatam
et compolitam tam in quattuor libris Inftitutionum feu
elementorum, quam in ?. quinquaginta Digeftorum feu Pan-
dectarum nec non in ? duodecim Imperialium Conftitutionum,
quis amplius quam vos *? cognofcit? Et ** omnia quidem
quae oportuerat et ab initio mandare, et poft omnium confum-
mationem, factum. *^ libenter admittentes, definire, iam per
noftras orationes tam ^4? Graeca lingua quam Romanorum,
quas ** aeternas fieri optamus, explicita * funt * 15, Sed
cum vos * et omnes poftea * 79 profeflores legitimae
fcientiae conftitutos etiam hoc oportuerat fcire, quid et in qui-
bus temporibus tradi nece(farium ftudiofis credimus *?, vt ex
hoc optimi atque eruditiffimi efficiantur: ideo *9 praefentem
diuinam orationem ad vos praecipue faciendam exiftimamus *?,
quatenus tam prudentia veftra quam. ceteri anteceffores, qui
eandem artem in omne aeuum exercere maluerint, noftris re-

gulis obferuatis, inclutam ?? viam eruditionis legitimae pof-

fint ambulare, Ttaque dubio procul quidem elft, neceffe effe ?*
Inftitutiones 1in omnibus ftudiis primum fibi vindicare locum,
vtpote prima veftigia cuius ?? Í[cientiae mediocriter traden-
tes: ex libris autem. quinquaginta noftrorum Disgeftorum fex
et triginta tantummodo fufficere * tam.* ad veftram expofi-
tionem, quam ad iuuentutis eruditionem iudicamus ?3, fed
ordinem eorum, et tramites per quos ambulandum eft, manife-
ftare, tempeftiuum nobis effe ?^* videtur: et vos in memoriam
quidem eorum quae antea tradebatis, redigere: oftendere au-

tem nouellae noftrae compofitionis tam vtilitatem quam tem-

X Praemittunt omnes, excepto Haloandro. ZN NOMINE DOMI-
NI IESV. CHRISTI, pie fed praeter Codicem Florentinmm. BR. Triuo-
rius in Obf. Apolog, c. 1.. Tbef. fur. Tom. 1. p. 211. hanc formulain tacite
&-À v8 xovoü repetitam " exiftimat, fed fruftra. iudicio J7;elimgzi. Monitus
nempe ab amico, Abrah. W/ielingium, paulo ante cum noftrarum literarum da-
mno defunctüm fuae Repetitioni luflitutionum Iuris Ciuilis T'raiedhi ad Rbenum
1740. $. editae Conftitutionem Omnem . inter alia adieciffe, notulisque exor-
naíle, lubens ifta percurri, et quae noftri inftituti erant, in rem meam verti; ad-
dito vbique nomine, aliis vero, quae libere et erudite addiderat, dimiffis, G E B.
24, Hal et Vulg.. Alemamicus. BR. - 3 Taur FRANgICVS. GEBR.
4 Ap. Hal hoc et fequens et abeíft. GEJ. 5 Hal Tballelaeo et re-

, &e. Eft fine dubio deriuandum nomen &z? 34AA8 iA«ísc, a. vamo olimae. BR.

6 Gronou. c. 20. vix continet manus vt hic non inferat et, maxime, quod
Flor. in S. Crucis libro ita legatur. GEB. 7 Ap. Hal anuteceffori abeft.
Nempe fcrupulum mouit, Salaminium a ceteris fui ordinis viris feiungi, nec il-
luftris. titulo honorari.. Sed Wielingio videtur feptem illos priores, expleto
XX. annorum docendi munere, comitiuam palatii iam meruiffe per. L. vm. C.
de.Profefforibus, qui mer. comit. í. L. vn. C. de Comit. qui prouinc. regunt.
GEBP. 8 Hal inferit Lbris. GEB. 9. Ap. Hal x .abeft, GEs.
lo Hal wos. GEB. — 11 Hal quaudo loco et. GEB. — 12 Hal deleto prae-
cedenti commate facfam, cui tamen Wielingius confenfum cum Vulg, tribuit,
et ex ingenio ipfe ita difpungit et poff, ommium counfammationem factam l-
benter admittentes, defimmire, ctc. GER. I3 Hal, inferit zu. GER. 14
Hal. inferit et. GEB. I5 Tifunt habet etiam Hal. refpuit huc reuocato
figno interrogationis Gronou. c. 72. GEB. IG Stellulis inclufa ab Hialo-
andro effe contendit Gronou. c. alleg. :2. quod falfum: fed eadem Vulgatam
et recte quidem agnofcere, monet Wielng. GEB. 17 Satis antique alte-
rum di inter verficulos eft additum, vt fiat credidimus. $i quid mutandum,
quod non credo, fcriberem cum Hal. credamus. B R,. I8 Hal. deoque. GE B.
19 Hal. exifiÉÓuamimus. GER. 20 Pro z velut coaeue y repofitum. — Ita
fane omnes. (etiam Hal) BR. . 21 Hal legit Jtaqwe cum dubio procul ue-
ceffe fit. Sed et Gronou. c. 13. 72 effe pro repetitione agnofcit. — Wicling. ma-
uult retinere ob planiorem orationis curfum licet Vulg. habeat vt Hal. et vt
Gronou, edit. Veneta 1569. 4. GEB. —— 22, Taur. in textu. habet Qüjus, et
in margiae Qwiu;que. Sed et fupra 4 locata c idque, ni fallor, ab cadem ma-

;

. Hal, autem abeft. GE B.

"en. GEB. —
. BR. Haloandrinam laudat Wicling. GE R.
et muncupationem ueyuit TÀW mQÓT«V. BR.

pora, vt nihil huiusmodi ?5 artis relinquatur incognitum.
$. I. Etantea quidem, quemadmodum et ?5 veftra (cit 27
prudentia, ex tantalegum multitudine, quae inlibrorum quidem
duo milia, verfuum autem tricies centena extendebatur, nihil
aliud nifi fex tantummodo ?$ libros et ipfos confufos, et iura
vtilia in fe perraro habentcs, a voce magiítra ftudiofi 29 acci.

| plebant, ceteris iam defuetis, iam omnibus *? inuiis. ][n his

autem ?* fex libris Gaii noftri Inftitutiones, etlibri fingulares
quattuor, primus de illa vetere re vxoria ??, fecundus de tu.
telis, et tertius nec non quartus de teftamentis et de legatis
connumerabantur: quos nec ?? totos per fequentias 3^ acci.
piebant, fed multas partes eorum quafi fuperuacuas praeteri-
bant ??. Etprimi anni ?* hoc opus legentibus tradebatur

non fecundum edicti perpetui ordinationem fed paffim, et qua-

fi per faturam ?* collectum, et vtile cum inutilibus mixtum ? ^
maxima ?? parte inutilibus de utata. In ^*? fecundo autem
anno praepoftera ordinatione habita, * prima * pars legurm eis

tradebatur, quibusdam certis titulis ab ea exceptis: cum erat

enorme poft Inftitutiones aliquod ^* legere, quam quod inle-
gibus et primum pofitum eft, et iftam nuncupationem merue-
rit *^. Poft eorum vero le&ionem, neque illam continuam,
ed particularem, et ex magna parte inutilem conftitutam, ti-
tuli alii eis tradebantur tam ex illa parte legum quae de iudi-
ciis nuncupatur, et *? ipfis * non * ^* continuam, fed ra-
ram vtilium recitationem praebentibus, quafi cetero toto volu-
mine inutili conftituto: quam ex illa quae de rebus appellatur,
feptem *? libris femotis, et in his ** multis partibus legenti-
bus inuiis, vtpote *7. non idoneis, neque 49 aptiffimis ad eru-
ditionem confítitutis. 1n *? tertio autem ?9 anno quod ex 5*
vtroque volumine, id eft, de rebus vel de iudiciis, in fecundo
anno non erat traditum, accipiebant fecundum viciffitudinem
vtriusque voluminis: et ad fublimiffimum *2 Papinianum,
eiusque refponfa iter * eis * ?? aperiebatur. Et ex praedi-
Cta refponforum confummatione, quae decimo et nono libro 5*

concludebatur, octo tantummodo libros accipiebant: nec eo-
rum totum corpus eis tradebatur, fed pauca ex multis, ea 55

bre—

nu. Rede vero Vulg. Nor. omnes cuiusque. BR, Ex his clare patet, qiuae

- Taur. hic habet in margine, effe omnino Flor. vt in Digeftis idem folet facere,

licet non a prima manu. — Quid hic Gronou. moliatur vide c. 13. Wieling. in
cuinsque acquiefcit. G EB. 23 Hal iudicemus omiffo fequenti fed. Grm.
24 Ap. Hal effe abeft. GER. 25 Ap. Hal. modi abeft, G E &. 26 Ap.
Hal. et abeft. GER. 2/^ Olim Flor. fuit fiet, quod magis accedit ad fciet
B R. 28 Hal tentum. 'Yaur. tauDummodo. GER. 29 Hal magifiri
difipuli. G£B. . 30 Hal et ommiuo loco iam ommibus. GER. 31 Ap.
. 32 Hal de veteri illa vei uxoriae aciome. G EB.
33 Hal meque. GEB. 34 Gothofr. in nota confequentias: fed ita Taur. in
margine, et ante eum .Klal. in textu. GEB, 35 laur. praeteriVant. GER.
Vulg. praetermittebant. B R. 36 Hal. et Vulg. et primo quidem ammuo. BR.
37 Vide Turneb. XFTI. Adauevf. 34. — Cafaubon. de Satyr. poefi lib. II. c. 4.
p. 321. Sc. Gentilem II. Parerg. 28. Andr. Schottum 1. OPf. Philolog. 2. Wie-
ling. GEB. 38 Hal otih inutilibus miflo. GEB, 39 Hal. inferit ta-
40 Ap. Hal. Iu abeft. GER. 41 Pro aliguid Mal. alind.
42 Vulg. qmeruit vozvoy, Hal,
43, Ap. Hal. et abeft. GER.
44 Negationem hanc ab antiquiffima manu effe contendit Gronou. c. :4. Non
autem potuit diffiteri in fine verfus effe exaratam, et excurrere, licet addat s0*
procul, Brenkm. ad hanc litem tacet. GEB. 45 Vulg. et Hal. o&o. Intel-
ligo libros feptem de iudiciis, cum illi ad o&o de rebus refpexerint. B R. 46
Hal. iij5. GEB. 47 Ap. Hal. pote abeft. GE . 48 Hal. wec. GER.
49 Àp. Hal. In.abeít. GEB. 5o Hal. vero loco autem. GER. 51 Hal.
in loco ex, GEB, 52, Vulg. fubtiliffimmm, . 3 R. 53 Gronou. c. 14. incu-
fat temeritatem 'Taurellii, quod zter pariter fit ab aliena manu; et mauult in-
ter refpouía aperiebatur 73 via excidiffe. Sed nunc audiamus Brenkmarnnüm,
qui, legebatur inquit, initio in membrana Etruíca refpon[averiebatur , et ab an-
tiqua manu corredtum zter aperzebatur. Poft alia manus recentior eis inferuit,
vt rotundior fenfus euaderet. EFiaec BR. vbi velim notes, R, et P. cffe literas
valde affines:.quare perquam probabile euadit, legiffe veterem librarium, vel

faltem fcribere voluille refpon[Aperiebatur, adeoque 3 via non excidiffe, fed
, non adfuiffe; immo 79 zter ab antiquo relegente e correctiori codice effe reíti-

tutum. Hal iter ei$ aperiebatur. GERB. $4 VWulg. decem et mouem li-
brij, BR, — 55 laur in margine habet etloco ea, et Hal. in textu. GEB,

56
N

breuiffima ex ampliffimis: vt adhuc fitientes ab eis recederent.
His igitur folis a profefforibus traditis, Pauliana refponfa per
femetipfos recitabant: neque haec ?^ in folidum, fed per im-
perfectum 57 et jiam quodammodo male confuetum inconfe-
quentiae 5* curfüm. Et hinc ?* erat in quartum annum
omnis $? antiquae prudentiae finis: vt (fi) quis ^^ ea quae
recitabant, enumerare mallet 9?, computatione habita inue-

niet 93 ex tam immen(a legum multitudine vix verfuum fexa- -

ginta milia eos füae ?* notionis perlegere .$5: omnibus aliis
deuiis et incognitis conítitutis: et tunc tantummodo ex ali-
qua minima parte recitandis, quotiens vel iudiciorum vfus hoc
fieri coegerit 99, vel ipfi magiftri legum aliquid ex his d
erlegere feftinabatis, vt fit ?* vobis aliquid amplius difcipu-
orum peritia, Et haec quidem fuerant ?* antiquae eruditio-
nis monumenta, fecündum quod et veftroteftimonio confirma-
tur. $. 2. Nos vero tantam penuriam legum inuenientes, et
hoc miferrimum iudicantes, legitimos thenfauros *? volenti-
bus aperimus, quibus per veftram prudentiam quodammodo d
erogatis, ditiffimi legum oratores efficiantur difeipuli. Etpri-
mo quidem anno noftras hauriant [nftitutiones, ex omnt pene
veterum Inftitutionum corpore elimatas, et ab omnibus turbi-

dis fontibus in vnum liquidum ftagnum conriuatas, tamn per

'l'ribonianum virum magnificum magiftrum et exquaeftore *?

facri palatii noftri et exconfule, quam duos e vobis, id eft, The-
opilum 73 et Dorothéum facundiffimos anteceflores. In re-
liquam vero anni partem *^ fecundum optimam confequen-
tiam primam legum partem eis tradi fancimus, quae Graeco
vocabulo *5 cpórx nuncupatur, qua nihil eft anterius: quia
quod primum eft, aliud ante fe habere non poteft: et haec *^
eis exordium et finem eruditionis primi anni effe decernimus.
* Cuius * *7? auditores non volumus vetere tam friuolo quam
ridiculo cognomine Dupondios appellari, fed Tuftinianos **
nouos nuncupari, et hoc in omne ?? futurum aeuum optinere
cenfemus: ut hi qui rudes adhuc legitimae fcientiae ?? ad-

fpirent **, et ícita prioris anni accipere maluerint, noftrum

nomen mereant 9?: quiailico tradendum eis eft primum vo-
Iumen quod nobisemanauit auCtoribus: anteaenim dignum an-
tiqua confufione legum cognomen habebant: cum autem le-
ges iam clare et dilucide ?? animis eorum tradendae erant ?*,
neceffe erat eos et cognomine mutato fulgere. $. 3. In ??
fecundo autem anno, per quem ex edicto eis nomen antea po-
fitum, et a nobis probatur 99, vel de iudiciis libros feptem, vel

&6 Hal boc. GEB. —5'7 Taun zNperfetum. GEB. — 58 Vulg. snale conflita-
íum confequentiae cuv[um. — Melius Hal. vt eft Flor. Inconfequentia eft. dvauoxa-
Si«, vox falífo fufpe&a, cum ea vtatur Quintil. VIII. InfHit. Orat. 6. Pro
male confuetum, vero Vir eruditiff. Laur. Theod. Gronouius tentat wzale confu-
tum, crili profe&o non adeo abíona, faltim perquam modefta. "Vtinam ean-
dem indolem erga Taurellum feruaffet, BR. — Curfus iuconfequentiae male confues
tus, eft mos Pauliana refponía imperfe&e et absque fequentia recitandi male
introdu&tus. Ifta refponía non male confuebantur, fed male diffuebantur. Eo-
dem tendit Wiclingii conie&ura per imperfe&wm et iam quodawmmodo confue-
tum malae coufequentiae cur(um, quà tamen non indigemus. GE2, . — 59 Taur,
in margine is. Erat Flor. et mc. vt afpirationem Taurellius adiecerit. Vulg.
Et is erat. Hal. I$ erat abiecto Et. BR. 60 Ap. Hal ommnisabeft. GER.
61 Ita etian. Hal. et alii. — Vera le&io videtur editionis Venetae «t gmui ea.
Wielingius. GEB. 62 MHal. vellt. GEB. 63 MHal inuemiret. GERB.
64 Taur. eoSnae et in margine vacue. — Nempe fupra a et e antiqua ma-
nu cu additae. Ceterum ' omnes (etiam Hal) fcribunt vacuae. BR. 65
Hal. perlegiffe. GEB. 66 Hal boc exegit. GEB. 67 Hal, Zi. GEB.
68 Hal. et Vulg. effet. &R. 69 Hal fueruut. GEB. 7o Hal tbefan-
Y0$. GEB. 7Y Ap. Hal q4uodammodo abeft. GER. 72 VNulg. exquae-
florem, et mox exconfulem. Hal. in margine: Ó àzà v&v óvávwv, loquemdi for-
ana ei feculo familiari pro quaefforio et confulavi Viro. Quomodo vetetes latimi
pro confule et Salluff. pro milite et Cic. pro quae[lore, vno verbo per omnes cafus
et mumevos dixerunt. BR. Idem Hal. inter Graeca latine vería: 78 473 ómá-
vuv, Qui amplius inter confules mon fit. Sic in epigrammnatis 6 àz0 o-ápxpv. i.

ex praefecto, et eius qui praefectura funébus evat: et pa(Jim im mouelis. Inftiniani..

G E B. 73 Hal. Tbeophbilum. GEB. 724 Vulgata zm veliqua. v. a. pavte.
g R. 75 Hal. inferit z. Vulg. zevov. BR. Mle r vgóve vertit prima-
via et veluti praecipua. G EB. 76 Vulg. boc. BR. 77 MHanc voculam
Gronou, impugnat integro capite 7j. fed perperam ex fententia. Wielingii.
GEB. 78 Legimus cun Hal. Iufüiuianeos neuos. BR Contra Wiclngius

de rebus octo accipere eos fancimus, fecundum quod tempo-
ris viciffitudo indulferit, quam intattam obferuari praecipimus,

Sed eosdem 97 libros de iudiciis vel de rebus totos, et *? per

fuam confequentiam accipiant, nullo-penitus ex his derelicto:

. quia omnia noua pulchritudine funt decorata, nullo inutile 9?,

nullo defueto in his penitus inueniendo. —Alterutri autem
eorundem volumini ??, id eft, de iudiciis vel de rebus, adiun-
giin fecundi anni audientiam volumus quattuor libros fingu-
lares, quos ex omni compofitione quattuordecim librorum ex-
cerpfimus: ex colle&tione quidem tripertiti ^ voluminis, quod
pro ?? dotibus compofuimus, vno libro excerpto: ex duobus
autem de tutelis et curationibus, vno ??: vt ex gemino vo-
lumine de teftamentis, vno: et ex feptem libris de legatis
et fideicommiffis, et quae circa ea funt, fimili modo vno tan-
tumlibro. Hos igitur quattuor libros, qui in ?^ primordiis
fingularum ?? memoratarum compofitionum pofiti ?* funt,
tantummodo a vobis eistradi fancimus, ceteris decem oportu-
no tempore ?? conferuandis: quia neque poffibile eft, neque
anni fecundi tempus fufficit ad iftorum quattuordecim libro-
rum ?? magiftra ?? voce eis tradendorum recitationem. $. 4..

'Tertii infüper *?? anni doctrina talem ordinem. fortiatur, vt.

fiue libros de iudiciis, fiue de rebus fecundum vices legere eis
fors tulerit *: concurrat ^ eis ? tripertita legum fingularium
difpofitio, et in primis liber fingularis ad hypothecariam for-
mulam, quem ^ oportuno loco, in quo de hypothecis loqui-
mur, pofuimus: vt cum aemula fit pigneraticiis actionibus,
quae in libris de rebus pofitae funt, non abhorreat eorüm; ?
vicinitatem: cum circa easdem res ambabus paene idem'ftu-
dium eft 9, Et poft eundem * librum fingularem alius li-
ber ? fimiliter eis aperiatur, quem ? ad edictum aedilium, et
de redhibitoria aCtione, et de euictionibus, nec non duplae fti-
pulatione *9 compofüimus: cum enim quae pro ** emptio-
nibus et venditionibus legibus cauta funt, in libris de rebus
praefulgent *?: hae autem omnes quas diximus definitio-
nes *? in vltima parte prioris edicti fuerant ** pofitae: ne-
ceffario eas in anteriorem-locum transtülimus, ne a venditio-

nibus *5, quarum quafi ** miniftrae funt, vicinitate *^ vlte-

rius deuagentur *?. Et hos tres libros cum ^? acutiffimi Pa-
piniani lectione tradendos pofuimus, quorum ?? volumina in
tertio anno ftudiofi recitabant, non ex omni eorum corpore,
fed fparfim pauca ex multis et in hac parte accipientes. Vobis
àutem ?* pulcherrimus ?* Papinianus non folum ex refpon-

ob fequentia, wofirum momen mereaut. Nimium hoc videtur, dupondios in

tanti legislatoris nomen tranfire, noflrum women eft nomen cum a nobis decre--

tum, tum a noftro nomine ortum, maxime quod iidem ad primnum zfEmiane-
um volumen ilico admittantur. GEs. '/79 Hal inferit pofl. GEB. " 8O
Hal. inferit capeffemdae. GE B. $r Haladfpiramt. GEB. — 82 Hal et
Vulg, méreantur. B R. 85 Taur. diluciTe. G EB. 84 Hal. fint, et mox
erit. GEB. ". 85 Ap. Hal. Iu abeft. GER. 86 Scriptum eft Florentiae
probaturmel, itaque malumus probatum vel: videtur enim librarius ftatim fe cor-
rexiffe, vt in proximo $. Florentiae fcriptum eft emmudem expun&o deinceps
elemento fuperuacuo. al probatum efl. BR. 87 Ap. Hal finale dem
abeft. G E B. 88 Ap. Hal. et abeft, GER. 89 Hal. et Vulg. znnutili.
B R. 9o Vulg. voluminum. BR. 91 Hal tripevtita. G EE. 92, Hal.
de loco pro. GE B. 93 'Faur. in margine et. Hal. Sed et ex, non. vt Wie-
ling. fcribit Sed ex. GER. 94 Ap. Hal. iu abeft. GEB. 95 Vulg. fin-
gularium.- B R, 96 Hal.praepofiti. GEB. — 97 Hal tempori. GEB. — 98
Vulg. inferit s. BR. . 99 Hal magifiri GES. ^ oO Hal demique. GEB.
I Vulg. obtulerit. BR. 2 Vulg. occurrat. B. 3 Ap. Hal eis abeit.
GE B. 4 Vulg. quam. 8R. — 5 Hal earum. GER. 6 Hal. fit. GEB.
7 Hal eum. GEB. ^ $8 Ap. Hal. liber abeft. GER. 9 Hal iníerit de
vfaris: item. alius quem, ted et Vulg. ita legere tradit Wieling. GEE. 10
Vulg. fiipulationibus. BR. II Hal de GEB. . I2 Vulg. fulgerent. Hal.
perfulgevent. 5 R. I3 Vulg. inferit ve! dimifioues. BR. I4 Hal praeto-
vii editti effent. GEB, 15 Vulg. venditionum. BR.' — Y6 Magni hic cri-
minis reum peragit Taurellium Gronou. integro cap. :6. quod non annotaue-
rit 7? qnafi elle alhia manu fupra pofitum. G x B. 17 Hal et vicinae. GEB.
18 Accipio pro dizagentur. B R. vtreor, more Taurelliano pro dEmwagentur. ka-
bet dinagetur Lactant. de Ira c. 9. extrem. G E B. I9 Hal.prolococum. GEB.
20Hal. cmius loco quorum. GESW. — 2X Vulg. hic inferit ?pfe, etfane haec vox
Elorentiae coaeua, vt videtur, manu fuppleta eft. BR. — 22 Kal puleberrime.
GER.

L—uiii — E n E — - ]

. 217 — -—-— —— o — w

Es — anmRAoÉÁÀ P

fis, quae in decem et nouem libros ?? compofita fuerant, fed
etiam ex libris feptem et triginta quaeftionum, et gemino vo-
lumine definitionum, nec non de adulteriis ?^*, et paene omni
eius ?? expofitione in omni ?? nofítrorum Digeftorum ordi-
natione praefulgens ?* propriis partibus praeclärus *?5. fui re-
citationem praebebit. Ne autem ?? tertii anni auditores, quos
Papinianiftas vocant ??, nomen et feftiuitatem eius amittere

videantur: ipfe iterum in tertium annum per belliffimam ma-

chinationem introductus eff: librum enim hypothecariae ex
primordiis plenum eiusdem maximi Papiniani fecimus lectio-
ne ?*, vt et nomen ex eo habeant, et Papinianiftae ?^ vocen-
tur, et * eius reminiícentes, et ?? laetificentur, et * feftum
diem, quem cum primum leges eius accipiebant, celebrare fo-
lebant, peragant: et maneat viri fublimiflimi praefectorii Papi-
niani et ?* per hoc in aeternum memoria, hocque termi-
no 35 tertii anni doctrina concludatur. — $. 5. Sed quia foli-
tum eft, anni quarti ?* ftudiofos Graeco et confueto quo-
dam 3* vocabulo A/r«c ?? appellari: habeant quidem fi ma-
luerint hoc cognomen: pro refponfis autem prudentiffimi Pau-
li, quae antea ex libris viginti ?? tribus vix ^? in decem et
octo recitabant, per iam expofitam confufionem eos legentes:
decem libros fingulares, qui ex quattuordecim, quos antea. **
enumerauimus, fuperfunt, ftudeant leCtitare: muito maioris et
amplioris prudentiae ex eis thenfaurum ?? éonfecuturi, quam
quem ^? ex Paulianis habebant refponfis. Et ita omnis ordo

librorum fingularium a nobis compofitus, et in decem et fe-

ptem libros partitus eorum animis imponetur **: quem in
duabus Digeftorum partibus pofuimus, id eft, quarta et quinta,
fecundum feptem partium diftributionem: et quod iam primis
verbis orationis noftrae pofuimus, verum inueniatur *?: vtex

triginta fex librorum recitatione fiant iuuenes perfecti, et ad*
omne opus legitimum inftructi, et noftro ^? tempore non in-

digni, duabus aliis partibus, id eft, fexta et feptima noftrorum
Digeftorum, quae in quattuordecim libros ** compofitaefunt,
eisdem pofitis ^?, vt poffint poftea eos ^? et legere, et in iu-
diciis oftendere, — Quibus fi bene fefe 59 imbuerint, et in
quintianni, quo prolutae ** nuncupantur, metas, Conftitutio-
num codicem tam legere, quam fuptiliter intellegere ftudeant:
nihil eis legitimae fcientiae deerit, fed omnem ?* ab initio
vsque ad finem füis animis amplectantur ??, et, quod paene
in alia nulla euenit arte, cum etfi viliffimae fint ?*, omnes ta-

GER. 23 Hal libvie. GER. 24 'Taur. adulterIs. GEBR.
pene buiusmodi. 3 &. 26 Ap. Hal. omni abeft. G E B. 27 Hal. perfulgen-
te, non, vt Wieling. ait, perfungente. GEB. 28 Hal praeclavam. GEB.
29 Hal. Acmne tertzz. GEB. 30 Hal. vocabant. GEB. — 31 Vulg. legi fe-
cimus vt ez momen Hal. fecimus, vt et leflionem et nomen, BR. 32 Hal. Pa-
pinianiflaeque. G £ B. 33 Ap. Hal. etabeít. GER. 34 Ap. Hal. et abeft.
GEB, 35 Etiamnum Flor. eft termine, et conítat ex Varr. IV. de L. L. ve-
teres dixifle termen. — Vix tamen tam reconditae antiquitatis vox hic poteft de-
fendi, monere tàmen idem Taurell. poterat. 8 R. 36 Hal. anuo quarto. GE B.
37 Hal. quodammodo. GE B. 38 Hal. in Graecis vertit Solutores, qui iam
legum aenigmata per fe poffeut foluere. GE B. 39 Hal triginta, fed cum Flor.
facit Index ICtorum Pande&is praemiffus, obferuante Wieling. G E B. 40
Vulg. vix abeft. BR. 41 Hal aente. GER. 42 MHal. tbefauros. GER.
43 Ap. Hal et Vulg. 44em abeft. B. 44 Taur. iNponetur. G E B. 45
Hal. inuenietur. GE B. 46 Hal. nofilrogue. GEB. 47 Hal et Vulg. l-
bris. B R. 48 Vulg. ibidem appofitis. lal ita difpofitis: malim ezsdem ita
pofitis, BR. 49 Hal. eas. GEB. jo Hal fe. GERB. 31 Florentiae
antique y fuper » icriptum cernitur. Editores hic Graecis literis vtuntur. BR.
Inter hos eft etiam Hal, qui in Graecis haec habet: 44 Aórwe, id eff, folutoribus
conditione praeflarent. GEB. 32 Hal et omme. GER. 53 Taur. aN-
pleclantur. Fial. comple&tentur. GE B. 54 Àp. Hal. fiut abeft. G. 55
Ap. Hal. n abeft. GE B. 56 Hal. et Vulg.a wobis ortum. B R. 57 Vulg.
inferit a nobis. GEB. 58 Te wobis Íativ antique praefixa eft praepofitio,
uam hic aeque admittere poterat Taurell. ac $. fequenti, etfi iftic: quoque eam
fibi fufpectam effe defignet. Immo illud 4 recentius videtur, quam hic adícri-
prum. Omnes certe (etiam Hal.) a mobis exhibent. BR. 59 Taur. Bola-
mina. GEB. 6o Flor. eft Beryticum., tefte Gronou. c. 17. qui adeo vult le-
gi Berytiorum, vel Berytium, vel Berytieum, &-à T8 fugwrie2c. Sed et Drenk-
mann, annotat, librarii calamum, quem Gronouius hic fidelzffimzum appellat, dediffe
berytigum. Vulg. Beryten[inn. kTal. Berytien[ism, quem Taur. vidctur lecutus. G & 2.

25 Vulg.

|

men infinitae funt, haec fola fcientia habeat finem tmirabilem,
in ?? praefenti tempore a nobis fortita ?5. $. 6. Difcipuli
igitur, omnibus eis legitimis arcanis ?* referatis, nihil habe-
ant abfconditum: fed omnibus perlectis, quae ?? nobis per
Triboniani viri excelfi minifterium, ceterorumque compofita
funt, et oratores maximi, et iuftitiae fatellites inueniantur, et
iudiciorum optimi tam athletae quàm gubernatores in omni lo-
co aeuoque felices. . $. 7. Haec autem tria volumina 5? a
nobis compofita tradi eis, tam in regiis vrbibus, quám in Be-
rytienfium 9? pulcherrima ciuitate, quam et legum nutricem
bene quis appellet, tantummodo volumus: quoa iam et a re-
tro principibus conftitutum eft, et non in aliis locis quae
* a * ?* maioribus tale:non meruerint 9^ priuilegzium: quia
audiuimus etiam ?? in Alexandrina 9^* fplendidiffima ciuita-
te, et in Caefarienfium, et in aliis quosdam imperitos homines
deuagare ??, et dotrinam difcipulis adulterinam tradere, quos
fuüb hac interminatione ab hoc conamine repellimus, vt fi aufi
fuerint in pofterum in hoc perpetrare 99, et extra vrbes re-
gias, et Berytienfium metropolim hoc facere: denarum libra-
rum auri poena plectentur $7?, etreiiciantur $9 abea ciuitate
in qua non leges docent, fed in leges committunt. $. g. l-
lud autem quod iam tum ? ab initio hoc opus mandantes in
noftra oratione, et poft completum *?.in alia noftri numinis
Conftitutione feripfimus, et nunc vtiliter ponimus: vt nemo
audeat eorum, quilibros conferibunt, figla ** in his ponere,
et per compendium ipfi legum interpretationi vel compofitioni
maximum adferre difcrimen: fcituris omnibus librariis, qui
hoc in pofterum commiferint, quod poft criminalem *? poe-
nam ?? aeftimationem libri in duplum domino eius, fi nefcien-
ti dederint, inferre compellentur: cum et ?^ ipfe qui talem
librum comparauerit, *? nihilo eum habebit, nemine iudice
ex tali libro fieri recitationem concedente, fed pro non » pro»
79 (cripto eum haberi ** difponente. $. 9. lllud vero fa-
tis neceffarium *5 conftitutum cum fümma interminatione
edicimus, vt nemo audeat neque in hac fplendidiffima ciuitate, .
neque in Berytienfium pulcherrimo oppido, ex his qui legi-
tima peragunt ftudia, indignos et peflimos, immo magis *?
feruiles, et quorum effectus iniuria eft, ludos exercere, et alia
crimina vel in ipfos profeffores 9?, velin focios fuos et ma-
xime in eos qui rudes ad recitationem Jegum perueniunt 5*,
perpetrare: quid ?? enim ludos appellet eos, ex quibus crimi-
na

61 Videfi lubet Gronou. c. 2 $. GE B. 62, Hal. mernerunt. GER, 63 Hal.
iam loco etíqm. — Gronouius c. 1. ait planiffime Flor. legi 4zot iam, id eft plu-
vimos. Müror hic Brenkmanni filentium. Wielingio etiam videtur, Iuftinianum
tam acutum non vidiffe, mauultque reponere ex veftigiis Florentinae Scripturae
quoque imn. GEB. 64 Hal. Alexandria. G EB. 65,Hal. et Vulg. deza-
gari, in quod propendeo, licet Voffius in. Etyrmol. obferuat, Veteres dixifle va-
gor et vag0. BR. , G6 Erat olim n boc perperare, forte non male a perpe-
rüm, vt illud Graecum veezegévs3as, — Ceterum Vulg. et Nor. habet perpetrare,
deleta prius praepofitione zm. B R. 67 Hal. plectantur. GEB. 68 Taur.
reIciantur. GEB. 69 Vulg. cum. B R. 70 Vulg. inferit opus. B R, 71
Hal. et Vulg. figna. BR. Confer. Brenkmanni Hiff, Pandett. II. 3. GEB. 72
Hal. in margine: alias terminalem , quod vefpondet Graéco vexsvruíav. GY.
73 Hal. inferit etiam. GERB. 74 Ap. Hal ct abeft. GEsB. — 775 Hal.
praefigit pro. Vide Grouou. c. 1$. GE, 76 Hal pro mom fcripto. Prae-
poütio hic perperam repetita eft, adeoque nulla rehglone expungenda. Sed
et alibi in ipfis Pand. Graeci non videntur ferre potuiffe praepofitionem hanc
ante particulam aut aduerbium. BR. Secus tamen vifum Gronouio c. :$. qui
ob Epiftolae Graecae verba, 4* dvrüe iv Tb (hfAÍo &vT) wOb vysygayucvis
cayrEAds Fies putat, legendum effe pro nom pror(íus fcripto. Sed nec hoc li-
brum, cuius tamen fan&titatem hic quoque veneratur, a mendo liberat; ct, nifi
me omnia fallunt, fubftitnuntur menti: Imperatoris contraria. Non prorfus Íícri-
ptum, aliqua tamen ratione eft fcriptum, nifi malis prorfus mou pro fcripto.
Sed et in Graeco z2 zavrsAZe magis cum *£s; quam cum. yeyezuuéva cohaerere
videtur, vt omnino ii Brenkmanni noftri fententiam tandem difcedam. Poft
haec notata vidi Wielingio fimilem traie&ionem prorfus pro mom ftripto viíam
effe neceffariam. GE B. 71 Gronon. c. £. extr. ait Flor. legi babere. G E B.
78 Hal. weceffario. GEB. 79 Ap. Hal. sagis abeít. GER. 8o Hal.
poffeffores, et in margine alias profeffores. GE B. 81 Hal. et Vt.v.lg. veuiunt.
BR $2 Taur in margine 444s. Nimirum d deleta fubantique 5 cft re-

: pofita,
N 2

.a oriuptur? hoc *? etenim fieri nullo patimur modo, fed
optimo ordini in noftris temporibus et hanc partem tradimus,
et toto ?^ poftero transmittimus feculo: cum oportet prius
animas ?5, et poftea lingvas fieri eruditos ?9. — $. ro. Et
haec omnia in hac quidem florentiffima ciuitate vir 'excelfus
praefeCctus huius almae vrbis tam obferuare: quam vindicare,
prout delicti tam iuuenum *7? quam fcriptorum qualitas exe-
gerit, curae habebit, In Berytienfium autem ciuitate tam vir
clariffimus praefes Poenicae ?? mzaritimae, quam beatiflimus
eiusdem ciuitatis Epifcopus, et legum profeffores. $. 11. In-
cipite igitur legum doctrinam eis Dei gubernatione tradere, et
viam aperire quam nos inuenimus: quatenus fiant optimi iu-

pofita, CorreGionem emnes ( etiam Hal.)) receperunt, BR. $5 Hal. baer.
GEB. 84 Hal, et Vulg. totz, BR. 85 Hal. animis, et mox lingnis. G B.
86 Vulg. eruditas. BR. 87 Taur. zu Benum. GE B. 88 Vulg. prouinciae.
Hal. Pboeniciae quod probo x R. 89 Ap. Hal. zm omne feculum . abfunt, fed
et BR. in exemplo typis deftinato 73 a in faeculum, quod 'Taur. habet, deleuit.
G E B. go Vulg. wofiriW. BR. 91 Ap. Hal et abeft. GEE. 92,
"Taur. Claucus. G E B. 93 Ap. Hal.znter [e abíunt, et Gronou. c. 22. ex-
trem. annotat 72 fe Flor. non effe. Brenkmann. tacet, GEB. - 94 Sic in
Pand. cum tamen appareat éxavópfjoia f»weu(oíuv legendum. Sic 'Taur. in er-

ftitiae et reipublicae miniftri, e£ vos maximum decus in omne
feculum ?? fequatur, quia veftris ?? temporibus talis lecum
inuenta eft permutatio, qualem et ?* apud Homerum patrem
omnis virtutis Glaucus ?? et Diomedes inter fe ?? faciunt,
diffimilia permutantes, : ;
Xpucsa wcAxéwy £xxrOy ho ?* éyvem olwy. ?5

Quae omnia optinere fancimus in omne aeuum ab omnibus
tam profefforibus, quam legum auditoribus, et librariis, etipfis,
et ?9 iudicibus obferuanda. Data feptimo decimo Kalendas
Ianuarias Conftantinopoli, Domino noftro luftiniano perpetuo
Augufto ter Confuüle ?*. ! ALum

ratis. — Omnes autem ( etiam Hal. ) ediderunt £xaróufoy Pwenfofav. BR. — 95
Vulgata verfio Zurea. acreis ,. centena onemariis. Xlal in Graecis ita vertit:
Aere laboratis auro. vadiantia, s0uem
Aeftimata bubus pro forte valentibus centum.

non fatis feruatis metri legibus. GEB. 96 Ap. Hal et abeft, GEB. . .97

Hal exhibet D. CP. XVIL CAL. IAN. D.. IVSTINIANO : PP. III..

CONS. videtur excidifíe 44. poft P P. BR. notat, forte ex tert. vltimam lite-
ram excidiffe. GEB.

DE CONFIRMATIONE DIGESTORVM.

IN NOMINE DOMINI DEI NOSTRI IHESV CHRISTI.
IMPERATOR CAESAR FLAVIVS IVSTINIANVS, ALA-
MANNICVS, GOTTHICVS, FRANCICVS *, GERMANICVS, ANTI-
CVS, ALANICVS, VANDALICVS, AFRICANVS, PIVS, FELIX, IN-
CLVTVS, VICTOR AC TRIVMPHATOR, SEMPER AVGVSIVS,
AD SENATVM ET OMNES POPVLOS ?,

lANTA circa rlos diuinae humanitatis eft prouidentia,
vt femper aeternis liberalitatibus nos fuftentare digne- .
tur. Poft bella ? enim Parthica * aeterna pace fo-
pita, poftque Vandalicam gentem ereptam, et Carthaginem,
immo magis omnem Libyam ? Romano imperio iterum focia-
tam: etleges antiquas iam fenio praegrauatas, per noftram vi-
gilantiam praebuit in nauam ? pulchritudinem et moderatum
peruenire compendium: quod nemo ante noftrum imperium
umquam fperauit, neque humano ingenio poffibile effe penitus
exiftimauit. Erat enim mirabile, Romanam fanctionem ab vr-
be condita vsque ad noftri imperii tempora, quae paene in mil-
le et quadringentosannos concurrunt, intefünis proeliis vacil-
" lantem, hocque et in Imperiales Conftitutiones extendentem,
in vnam reducere confonantiam ^: vt nihil neque contrarium,
neque idem, neque fimile in ea inueniatur, et ne geminae le-
ges pro rebus fingulis pofitae vsquam appareant: namque hoc
caeleftls. quidem prouidentiae peculiare fuit: humanae vero
imbecillitati 5 nullo modo poffibile, Nos itaque more folito
ad immortalitatis refpeximus praefidium , et fummo . numine
inuocato, Deum auctorem ét totius operis praefulem fieri opta-
uimus: et omne ftudium Triboniano, viro excelfo, Magiftro
-officiorum, et ?^ Exquaeftore facri noftri palatii et Exconfule
credidimus, eique omne minifterium huiuscemodi *? ordina-
tionis impofuimus, vt ipfe vna cum aliis » viris ) ** illuftri-
bus et prudentiífimis viris noftrum defiderium adimpleret: no-
ftra quoque maieftas femper inueftigando et perfcrutando ea,

Y Taur PranGicus. GER. 2 Mal Imyp. Caefar Flauius Ia-.
füiniamus A. ad Sematus et ommes populos, G ERm. .5 Taur. Vella. GEB.
4 Hal in margine alias Perfica.. GE B. 5 Taur. LibVan. GEB. 6 Ita
'Iaurell. et in margine. zouam, nimis religiofe, etfi corre&tio fat recens fit.
Sic infra $. 6. olim fcriptum odiafas, pro. odiofas. nn. 7 MHal. comcordiam.
GE B. 8 Taur. zumecilittati absque maiori litera. G E B. 9 Ap. Hal. et
abeft. GEB. 1o Hal bauiusmodi. GER. II Ap. Hal. iám zéris hic non
legitur. — Et videtur, inquit Brenkmannus, e feguenti veríu abervante oculo buc
transletum. — Érat autem olim et alius evrov fat craffus in fequentibus feriptum-
que: iluftribus inprudentiffimis viris. — Aliter vifum Gronouio c. 20. qui legit
viris illuflvibus et pradeutiffümis iuvis. GEB.

I2 Taur. iunBeniebatur, GEB. !

quae ab his componebantur, quidquid dubium et incertum in-
ueniebatur '?, hoc !? numine '^ caelefti ereCta *? emen-
dabat, et in competentem formam redigebat. — $. r. Omnia
igitur confecta funt, Domino et Deo noftro Ihefu Chrifto pofti-
bilitatem tam nobis quam noftris in hoc fatellitibus praeftante.
Et principales quidem Conftitutiones duodecim libris digeftas,
iam ante in Codicem noftro nomine praefulgentem contulimus.

Poftea vero maximum- opus adgredientes, ipfa vetuftatis ftudio-

fifima opera iam paene confufa et diffoluta, eidem viro excel-
fo permifimus tam colligere quam certo moderamine ** tra-

dere. Sed cum omnia percontabamur, a praefato viro excelfo -

fuggeftum, et ** duo paene milia librorum effe confcripta, et
plus quam trecentiens decem milia verfuum *? a veteribus et-
fufa, quae neceffe * effet * omnia et legere et perfcrutari *?,
etex his fi quid ^? optimum fuiffet, eligere. Quod caelefti
fulgore et fummae "Trinitatis fauore confectum eft fecundum
noítra mandata, quae ab initio ad memoratum virum excelfum
fecimus: et in quinquaginta libros omne quod vtilifimum erat,

. collectum eft: et omnes ambiguitates decifae ?^*, nullo fedi-

tiofo reliCcto, nomenque libris impofuimus ?? Digeftorum feu
Pandectarum, qui ^* omnes difputationes et decifiones ?^ in
fe habent legitimàás, et quod vndique fuit collectum, hoc in fi-
nus ?? receperunt, in centum quinquaginta paene milia ver-
fuum ?^* totum opus confuüummantes: et in feptem partes eos
digeffimus non perperam, neque fine ratione: fed in numero-
rum naturam et artem refpiclentes, et confentaneam eis diui-
fionem partium conficientes, $. 2. Igitur prima quidem pars
totius contextus, quae (iraeco vocabulo vgwrx« ^* nuncupa-
tur, in quattuor libros fepofita eft. $. 3. Secundus autem
articulus feptem libros habet, qui de iudiciis appellantur ^.
S- 4. In tertia vero congregatione omnia, quae de rebus no-
minantur contulimus, oCto libris eis ^? deputatis. — $. 5.
Quartus autem locus qui et totius compofitionis quafi quod-
13 Hal cwm loco bor. GES. — 14 Taur. nOmine. GEB. —— 13 Hal redie.
G E B. I6 Hal. moderamini. GEB. 17 Hal efl Sed et Flor. hoc et
non ita recenter in ef? conuerfum. BR. J8 Taur. verfVm. Xlal tvicies cen-
tenaverí(umm. GEB. — Y9 Taur. perferutarE. — Ynitio erat tantum perfcruta, vl-
tima fyllaba adfcripta eft a manu paulo recentiori. B R. 20 Hal et ex bir
quod optimum. GEBR. 21 Taur. amViguitates dlcifae. GEB. — 22 Yaur.
iNpo[uimus. GEB. 253 Taur. in margine quia, et videtur probabilis
correctio, licet recentior. BR. Recepit Hal. GER. 24 Taur.. dlcifiones.
GEB. . 25 Hal inferit fzos. GER. 26 'Taur. verfim. ^ Sed correxit BR
in fuo exemplo typis deftinato in zerfFm. GEB. . : 27 Hal. praemittit 72,
et vertit in Graecis przmaris. GERB. 28 Hal. appellatur. GE . 29 Taur.
H

—— AA Veb aQ f—n — U0 C CH 7 aA — A (l

f2 fT €b6€

Mummisdeo. p AUE MR N

us M EEUMME E r P

peeMm 0 —5 P-— osN

M EE rE

Z F Bs . -

DA — WE --

b - n — w

- 1 P.—

h.
Z

T —— —
t —

E3
74

dam inuenitur vmbilicum ?9, o&o libros fufcepit: in' qui-
bus ?* omnia, quae ad hypothecam pertinent, repofita funt,
vt non ?? pigneraticia aCtione in libris de rebus pofita mul-
tum diftarent. Alio libro eodem ?? inferto volumine, qui ae-
dilicium edictum, et redhibitoriam aCtionem et duplae ftipu-
lationem, quae de euiCtionibus propofita ?* eft, continet:
quia haec omnia titulis emptionum et venditionum confenta-
nea funt: et'praediétae actiones, quafi pedifequae illarum ab
initio procefferunt,in vetuftioris quidem edicti ordinatione in
loca deuia et multo ?? diítantia deuagantes: per noftram au-

tem prouidentiam his congregatae: cüm oportuerat ea quae

de eodem paene loquuntur, in confinio ponere. Alius itaque
39 ]iber poft duo primos ?* nobis excogitatus eít de víu-
ris, et traiecticiis pecuniis, et de inftrumentis, et teftibus, et ??
probationibus, * nec non praefumptionibus *: et memorati
tres fingulares libri iuxta compofitionem de rebus pofiti funt.
Poft hos fi qua ?? de fpon(alibus vel *?. nuptiis vel dotibus
legibus *^ diéta funt, repofuimus, tribus librorum volumini-
bus.ea eoncludentes. De tutelis autem et curationibus gemi-
noslibros conícripfimus. IEt memoratam ordinationem octo
librorum mediam totius operis repofuimus, omnia vndique
tam-^vtiliffíima quam pulcherrima iura continentem. — $. 6.
Quintus autem exoritur nobis *^ Digeftorum articulus, ia
quem . ^*? de teftamentis * et * ^* codicillis tam priuatorum
quam militum, omne quidquid antiquis dictum ^?, inueniat
quis depofitum, qui de teftamentis appellatur. De legatis au-
tem et fideicommiífis quinque librorum numerus adgregatus
eft. Cumque nihil tam péculiare fuerat, quam » ut ) *? le-
gatis quidem legis Falcidiae narratio, fideicommiffis autem Se-
natusconfulti 'l'rebelliani: fingulis libris vtrique eorum appli-
catis, tota pars quinta in nouem libros coadunata eft. . 5olum
autem Senatusconfultum 'lrebellianum ponendum elfe exifti-
mauimus: captiofas etenim et ipfis veteribus odiofas Pegafia-
ni Senatusconfulti ambages, et vtriusque Senatusconfulti
ad ** fetam fuperuacuas quam fcrupulofas diuerfitates refpu-
entes, totum ius fuper his pofitum TTrebelliano Senatuscontul-
to adiudicauimus. Sed:/in his nihil de caducis a nobis memo-
ratum'eit: ne caufa quae in rebus non profpere geftis, et tri-
ftis ^* temporibus Romanis increbuit calamitatibus, bello ^?
coalefeens ciuili 5?, noftris maneat ?* temporibus, quae fa-
uor caeleftis et pacis.vigore ?* firmauit, et * fuper ** omnes

in margine ei Euanuit hoc in loco fcriptura. BR. — Hal. ei. GER. . $0
Hal et Vulg. quidam znuenitur tinbilicus. BR. 31 Hal iu quovum primo.
GE B. 32 Omnes inferunt a ( etiam Hl atque ita etiam in.Cod. fed et

hic nonnemo recentiorum. BR. conf. Gronou. c.24. GEB. | . 33 Hal eidem. |

GEB. 24 Hal 4aae euictiouibus adpofita. G EB. 35 Hal. multum. GE B.
36. Hal demique. GEB. .. 37 Hal pofl duos primum:, G B. 38 Hal J/ez.
GES. 39 Hal uae loco fi qua. GER. 40 Hal.et. GER. 41 Hal.
de dotibus et legibus. earum. GEBR. 42 Hal vobis. GER. 43 Vulg. m
quo. BR. ^, 44 Hoc et recentioris manus eft. B R. 45 Hal. et Vulg. anti-
quitus dicium eff. BR. 46 Ap. Hal. vt abeft. GER. 47 Hal inter fe.
GEB. 48 Hal et Vulg. trifibus, quod recipiendum exiftimo. BR. 49
'faur. Vello. GEB. 50 Flor. hic fuppleta praepofitio ;z, quod adeo habent
omnes. Siopus foret, folaid geminationepoffeteffiici. B R. Si Taurelliano mo-
ye Ícribas ciuillNofivis. Hlabet praepofinonem quoque Hal GEB. ^ I
Hal et Vulg. remameat. BR. ——52 Kal vigor. GEB. 53. Taur. *à fuper,
vt et 73 vicfori ítellulis inclufit, et ad fuperpofuit habet in margine pofuit.
Magnum fibi malum eo ipfo a Gronouio acciuit, qui c. 22. Virum optime de
luftiniano meritum tyrannidis accufat, de illo fuper nullam egaíav in membro-
naceo Mediceo effe contendit, 7$ v;&ori fuperícriptum cerni, fed male. aliunde
progreffum in medium contextum effe immiffum, re&e legi: quae famor caeleffis
et pacig vigore firmauit, et omues gentes in. Vellicis periculis fuper pofuit. Quid
enim, inquit, in his Jpotef*c effe molefti? fimulad illud Virgil. XI. 625. fcopu-
losque fuperiacit vudam, et ad Patris notas ad Liuium prouocat. Sed audiamus
ante omnia Brenkmannum, qui poft le&um Gronouium, Ex nots, inquit, d T'aur.
affixis conflat, primam [cripturam fuiffe: et omues. gentes in. Vellicis periculis
fuperpofuit. —Subantiquus corretbor ^po[leriori vocabulo praepofitionem. detraxit,
deletamque praecedentibus An[eruit, adie&a in[uper di&ione vicori. Et alteram
quidem corre£tionis partem veceperunt editores, alteram pro. arbitrio inflexernnt :
babent quippe: et fuper omnes in bellicis vi&oriis pofuit. —Raffardus eam ve-
ferens [ubiuugit: forte legendum eff in bellicis vi&oriae periculis. Sic ile. Ego
zero Taurellum ducem fegaor. — klaec Brenkmannus, vt omaino dubites, quid de

x
gentes i bellicis ** viCori * perieulis füperpofuit ?3: nelu-
Cctuofum monumentum laeta fecula inumbrare concedatur.
$. 7. Sexta deinde pars Digeftorum exoritur, in quibus omnes
bonorum pofleffiones politae fünt, quae 5* ad ingenuos,
quae ?? ad libertinos refpiciunt: vt ?5 et ius omne quod
de gradibus et adfinitatibus defcendit, legitimaeque here-
ditates ?* : et omnis ab inteítato fucceffio, et "Tertullia-
num ??, et Orphitianum Senatusconfultum, ex quibus ma-
ter ?? et filii inuicem fibi heredes exiftunt, in geminos libros
contulimus, bonorum pofleffionum multitudinem $9 in com-
pendiofum et manifefliffimum ordinem concludentes. Poft
haec ea, quae de operis noui nuntiationibus, damnique infe-
Cti, et pro 9?* aedificiis dirutis, et eorum infidiis et quae..5*
de aqua pluuia arcenda 9? veteribus auctoribus placita funt:
nec non ?* de publicanis, et donationibus tam inter uiuos,
quam mortis cauía conficiendis cauta legibus inuenimus, in
librum fingularem deduximus. De manumiflionibus autem et
de liberali caufa alius liber refpondit $5: quemadmodum et
de adquifitione tam dominii quam poffeffionis, et titulis qui
,eam inducunt, multae et variae leCtiones vni funt infertae 99
volumini, alio libro deputato his qui iudicati, vel in iure con-
fetfi funt, et de bonorum detentionibus * et venditionibus *,
et ut ne quid in fraudem creditorumfiat. Poftque haec omnia
interdicta glomerata ?? (unt: et deinceps exceptiones et 98
de temporum prolixitatibus: et de obligationibus et actioni-
busliberiterum $? fingularis extenditur: vt praefata *? fex-
ta pars totius Digeftorum voluminis otto libris definiatur.
$. 8. Septimus autem et nouiffimus articulus Digeftorum fex
libris formatus eft, quos de ftipulationibus * feu verborum
obligationibus * **, et ** fideiufforibus et. mandatoribus,
nec non nouationibus. ?? et folutionibus, et acceptilationibus,
et de Praetoriis füipulationibus, omne quod 7^ ius inuenitur,
. gemino volumine infcriptum eft *?, quod in librisientiquis
. nec numerari poffibile fuit. Et poft hoc ** duo terribiles li-
bri pofiti ** funt pro deliCctis *? prinatis, et extraordinariis,
nec non publieis eriminibus, qui omnem continent feueritatem
poenarumque. atrocitatem. .. Quibus permixta *? ífunt et ea
quae de audacibus hominibus cauta funt 99?, qui fe celare co-

. tis infliguntur, vel conceduntur, nec non de eorum fubftan-
|tis, Liber autem fingularis pro ** appellationibus nobis ex-
! H . CO-

Gronouii fide fit habendum. Vt editores, ita et Hal Nihil vulgatius eit,
quam illud fcopulos fuper. Sed longe ab eo diftat: ommes gentes im. bellicis: pee
viculis faper. Loca Patris funt valde dubia. Et ad illud intolerantius, vt ipfe
vocat; fauorem caeleflem. faa tempora 2n bellicis peviculis fuper omnues gentes, po-
fiffe, nihil refpondet Gronouius, ut adeo et hic Brenkmanni fidem et viam fe-
qui lubeat. GE . 34 Hal. inferit tz. GEB. 55 Hal quam loco qude.
. GER. 56 Ap. Hal. vt abeft. GE R. 57 Hal baereditatis. GEB. — - 58
. Hal. Tertylliauum. G EB. 59 Hal matres. GEB. 60 Eratolim in Pand.
poffe(fiouusmultitudinem , deletis fubantique us repofitum $, inde igitur .ïiþfi-
. Cetiam Hal.) habent poffeffionis multitudinem. 'Vaur. ipreta. corre&ione fcripfit
poffeffionu Multitudinem. Eft etiam in Codice numerus multitudinis. BR.. Dis-
.fentit a Taur. Gronou. c. g. in fine. GER. 61 Hal. deloto fro. G E. 62
Ap. Hal. quae abeft. GER. 63 'Taur. arGenda, GEB. 64 Hal. in-
ferit q440. GEB. — 65 Hal. et Vulg. refpondet. BR. 66 Erat olim Flor,
infeptae quafi inclufae, ita paulo ante concludentes, fed facilis cgntuüo inter
R, et P. Interea tamen corredio recentior eft. — Rurfum in Cod. habetur im-
fertae. BR. 67 Hal. conglomerata. G ER. 68 Ap. Hal. et abeft. Gxs,
' 69 Hal, ztem. GEB. 7o Hal pérfecia. GEB. 7Y Ap. Hal [feu verbo-
vum obligationibus abfunt. GEB. 72, Hal. inferit de. GEs. 93 "Táuf.
10 Bationibus: b tamen antiquiffime deleta, appofita z. BR. 4 Hal omme-
que, a Por. omme quidem. Noftro iudicio luftinianeae latinitati adícribendum
omue qmod, pro quodcunque, BR. 75 Hal effe. GEE. 76 Hal et Vulg.
baec. BR. 77 Ap. Hal. pofiti abeft, GE z. 78 Vapulat Taurellius apud

delidlis: ipfe autem emendat, pofiti fumt pro delitlis ant pro delictis prinatis etc.
Ego credideriny maiori adhuc reuerentia et minus languide poffe legi poftt
fuut pro delidiis. — Sunt (fciicet illi duo libri?) pro delidis primutis et extraor-
dinariis nec wom publicis criminibus, et tamen Taurellii et Brenkmanni fententiam
probo, qui tam apertae repetitionis ne quidem meminiffe dignati funt. GEs.

79 Hal permifla, GEB. 8o Hal íamnt,et qui. GEBR. $1 Hal de loco

g*w.
N 3 |

| nantur, et contumaces exiftunt: et de poenis quae condemna-

Gronouium c. 23. quód non annotauit Flor. effe pofiti funt pro delififuut pro.

cogitatus eft contra fententias, tam ciuiles quam criminales
caufas finientes. — Cetera autem omnia quae ad municipales ??,
vel de *3 decurionibus, et muneribus, vel publicis operibus,
vel nundinis, et pollicitationibus, et ?^ diuerfis cognitionibus,
* etcenfibus *, velfignificatione 95 verborum veteribus in-
wenta funt, quaeque regulariter definita, in fefe recepit ^^
quinquagenfimus $7, totius confümmationis perfeftus
$. 9. Quae omnia confetta funt 89 per virum excelfum, nec
non prudentiffimum Magiftrum, Exquaeftore et Exconfule Tri-
bonianum qui fimiliter eloquentiae, et legitimae fcientiae
artibus decoratus, et in ipfis rerum experimentis emicuit, ni-
hilque maius nec carius noftris vnquam iuffionibus duxit: nec
non per alios viros magnificos et ftudiofiffimos perfecta funt,
id eft, Conftantinum virum illuftrem, Comitem facraruin largi-
tionum, et magiftrum fcrinii libellorum, facrarumque co£nitio-
num, qui femper nobis ex bona opinione et gloria fefe com-
mendauit ??: necnon Theophilum virum illuftrem, magiftrum
jurisque peritum in hac fplendidiffima ciuitate laudabiliter
optimam legum gubernationem extendentem: et Dorotheum
* virum * ?* illuftrem et facundiffimum quaeftorium *?,
uem in Berutienfium ?? fplendidiffima ciuitate leges difci-
pulis tradentem propter eius optimam ?* opinionem et glo-
riam ad nos deduximus, participemque huius operis fecimus:
fed et Anatolium virum illuftrem magiftrum, qui et ipfe apud
Berutienfes ?5 iuris interpres conítitutus ad hoc opus alle-
étus ?9 eit, virab antiqua ftirpe legitima procedens, cum et
pater eius Leontius et auus Eudoxius * qui ?* poft Patrici-
um inclytae recordationis quaeftorium et antecefforem, et ?^
Leontium virum gloriofiffimum praefectorium ?? confularem,
atque Patricium fillium *9? eius * optimam fui memoriam
inlegibus reliquerunt *: necnon ? Cratinum virum iluuftrem
et comitem facrarum largitionem, et optimum anteceflorem
hnius alfhae vrbis conftitutum: qui omnes ad praedictum opus
ele&i fünt vna cum Stephano, Mena ?, Prosdocio, Eutolmio
* Timotheo *, Leonide, Leontio, Platone, lacobo, Conftan-
tino, Iohanne ^, viris * prudentiffimis, qui patroni quidem
funt caufarum apud maximam fedem praefeCturae quae Orien-
talibus praetoriis praefidet, Omne antem fuae virtutis tefti-
monium vndique accipientes, et a nobis ad tanti operis con-
fummationem electi $ füunt: et cum omnes in vnum conue-
nerunt gubernatione Tribuniani ? viri excelfi, vt tantum opus
nobis auctoribus poffint * conficere, Deo propitio in praedi-
&os ? quinquaginta libros opus confüummatum eft. — $. 1o.
'anta autem * a * !? nobis antiquitati ** habita eft reue-
rentia, vt nomina prudentium taciturnitati tradere nullo patia-
mur modo: fed vnusquisque eorum qui auctor legis fuit, no-
ftris Digeftis infcriptus eft: hoc tantummodo a nobis effecto,
vt fi quid in legibus eorum vel ^ füperuacuum vel imperfe-.
&um *? vel *^ minus idoneum vifum eít: vel adiectionem,
vel deminutionem neceffariam accipiat, et rectiffimis tradatur

j GEB. . 82 Hal et Vulg. de municipalibus. &R. $3 Ap. Hal. de

abcít. GEB. 84 Hal ac. GEB. 85 Hal at fignificationibus. GER.
86 Hal. recipit. GEB. $7 Hal quinquagefimo. GEB. 88 Hal perfe-
éiio. GER. 89 Ap. Hal. eonfecta funt abfunt. BR. 9o 'laur. cominen-
daDit. GEB. 91 Haec vox ab antiquiffima eft manu, ER. 92, Hal. et

93 'Izur. Ferutizenfium. Hlal. Berytienfium. GEB.
94 Taur. Vptmmnam. GER. 95 Taur. Varatienfes. Sed u fecunda antique
in y mutata. BR. Hal. Berytenfes. GER. 96 Hal. elecfus. GEB. 97
Ap. Hal. et auus eius Eudoxius, qui, abfunt. Cedo rationem. BR. 98 Hal.
inferit auus eins Eudoxius pofl, et hic habes rationem a BR. defideratam. GER.
99 Taur. in textu praefectorem et in Adnotat. praefecorem. — Sic in. Pa. puta-
quus praefectorium et propinquitate dicliomis confularem, erratum im praefetto-
vem. GEB. 10O Hal. filos. G E. I Hal. reliquertt. GER. 2 Hal.
inferit et. GEB. 3 Hal. Moena. GER. 4 Hal loause. GEB. 5
Hal. iuris, GEB. 6 'Yaur. elIcfi. GEB. 7 Hal Teribeuiani GEB. 8
Hal poffent. GEB. 9 Ap. Hal. praedicos abeft. GEB. IO Grononius
huic voculae aduerfatur c. 7$. Brenkmannus autem teftatur, hoc a tam antiquum
efle, vt quafi coaeuum videatur. GEB. 11 Hal. anutiquitatib. GEB. 12
Ap. Hal, vel abeft. G. I3 Taur. zNperfectum. GEB. 14 Hal azt.
GEB, 15 Hal fed et ex multis. B. .16 Taur contrarls, GEBR,

Vulg. quaeflorem. BR.

Hal. eruditienem. G EB.

regulis, et in 7* multis fimilibus vel contrariis ** quod re-
€tius habere apparebat, hoc pro aliis omnibus pofitum eft, vna-
que ** ompibus auétoritate indulta: vt quidquid ibi fcriptum
eft, hoc noftrum appareat, et ex noftra voluntate compofitum :
nemine audente comparare ea quae antiquitas habebat, et !*
quae noftra au&toritas introduxit: quia multa et *? maxima
funt quae propter vtilitatem rerum transformata funt, adeo vt
etfi principalis Conftitutio fuerat in veteribus libris relata, ne-
que ei pepercimus ??, fed et hoc corrigendum ?* efle puta-
uimus, et in melius reftaürandum: nominibus etenim veteri-
bus relictis, quidquid ^^ legum veritati decorum et neceffa-
rium fuerat ??, hoc noftris emendationibus feruauimus: et
propter hanc caufam et fi quid inter eos dubitabatur, hoc iam
in tutiffimam peruenit quietem, nullo titubante relicto.

$. 1r. Sed cum profpeximus quod ad portandam tantae fapi-

entiae molem non funt idonei homines rudes, et qui in primis
legum veftibulis ftantes intrare ad arcana eorum properant:
et aliam mediocrem emendationem ?* praeparandam efle cen-
fuimus, vt fub ea colorati, et quafi primitiis ^* omnium im-
buti ^?, poifint ad penetralia eorum intrare, et formam le-
gum pulcherrimam non coniuentibus ?* oculis accipere. Et
ideo 'l'riboniano viro excelfo, qui ad totius operis gubernatio-
nem electus eft, necnon 'Theophilo, et Dorotheo, viris illuftri-
bus et facundiffimis antecefforibus accerfitis, ^9 mandauimus,
quatenus libris quos veteres compofuerunt, qui prima legum
argumenta continebant, et Infüitutiones vocabantur ??, fepa-
ratim colleCtis, quidquid ex his vtile et aptiffimum et vndique
fit 39 elimatum, et rebus quae in praefenti aeuo in vfu ?*
vertuntur, confentaneum inuenitur ??, hoc et capere ftude-
ant, et quattuor libris reponere ??, et totius eruditionis pri-
ma fundamenta atque elementa ponere: quibus iuuenes ?*
fuffulti poffint grauiora et perfectiora legum fcita fuftentare.
Admonuimus autem eos, vt memores etiam noftrarum flant ?*
Conftitutionum, quas pro emendatione iuris promulgauimus:
etin confectione Inftitutionum etiam eadem emendatione ?*

, ponere non morentuür: vtíit manifeitum et quid aritea vacil-

labat ?7?, et quid poftea in ftabilitatem redactum eft. Quod
opus.:ab his perfettum , vt nobis oblatum et relectum eft, et
prorio füfcepimus animo et noftris fenfibus non indignum efíe
iudicauimus ?9, et praedictos libros Conftitutionum vicem ha-
bere iuffimus: quod et in oratione noftra, quam ?? eisdem li-
bris praepofuimus, apertius declaratur. — $. 12. Omni igitur

Romani iuris difpofitione compofita, et in tribus voluminibus,.

id eft, Inftitutionum et Digeftorum feu PandeCtarum, nec non
Conftitutionum, perfetta, et in ^? tribus annis confummata,
quae vt primum feparari *^ coepit, neque in totum decen-
nium ^* compleri fperabatur: omnipotenti Deo et hanc ope-
ram ad hominum füftentationem piis optulimus animis, vbe-
resque gratias maximae Deitatireddidimus *?, quaenobis prae-
ftitit *^ et bella feliciter *? agere *?, et honefta pace per-
| | potiri

17 Ap. Hal. et Vulg. que abeft. BR. 18 Hal cunm zis, loco et. GEB. 19
Hal. maulto maxima. GEB. 20 Hal. pepercerimus, et mox pntauerimmus. BR.
21 Sic olim erat Flor. At non multo poft boc, in banc et emeudandum in emeu-
dandaim mutatum, fed in reflaurandum, omnia inta&a funt, quod procul dubio
'Taurellio eam corre&ionem fufpe&tam fecit. Ceteri ante Taurell. (etiam Hal.)
omnia in femininum mutarunt. $R. 22, Gronou. c. :3. obferuat, alterum
quid ab antiquo fcriba effe omiffum: BR. tacet: poterat Taurell. dare QVID,
vt literae maiores eflent nota geminationis. GEB. — 25 Hal fwit. GEB. 24
25 Hal primitus. GEB. 26 'Yaur. zNéxti.
GE B. 27 MHal conniuentibus. G EB. 28 Hal. avceffitii0:. G E. 29
Hal. praefigit vudique. B. 30 Ap. Hal. fit abeft, GxB. — 31 Ap. Hal.
in vfu abfunt. GEB. 32 Hal. inuueniatur. GEB. 33 Hal et Vulg. zm-
ponere. B R. 24 'Taur. iuBemes. GER. 35 Hal jfit. GEB. 36 Sat
antique hoc transformatum in eandem emendationem. SuípeGta viía 'Taurcllio,
fed omnes ita habent. (etiam Hal.) 8 R. 37 'Yaur. Bacillabat. GER. 38
Taur. zudicaDBzmus. GERB. 39 Hal. inferit m. BR. 40 Ap. Hal. zn abeft.
GEB. 41 Gothofr. in nota: Lege fperari, et ita Florentiaeantiquitus fa&tum,
Neutrum habet Hal. 5 R. 42 Hal. toto decemnuio. B. 43 Olim fuit in
praefenti, poftea autem d; additae. 5R. 44 Gronou. c. $. notat, Flor. efle
praefitet.. GEB. 45 Taur. flliciter. GEB. 46 Hal peragere. B R.

fan
lq
eft,
do:
at
$
U.
ani
Uu)
fam
etite)
inta
Yon
Cs
mo
pte:
nul
mul
tilil
quic
bret
tes 2
ds 1

qu

| H

ii ?
C
Yl
cili
66
tue
6 :
&ij
Hs

A^

lhfr-

Is
ligum
[
Viqne
j
Ude-

»
?

potiri *7, et non tantum noftro, fed etiam omni aeuo tam in-
ftanti quam pofteriori leges optimas ponere. $. 13. Omnibus
itaque hominibus eandem SanCtionem manifeftam facere, ne-
ceffarium * effe * *5 perfpeximus: vt fit eis cogpitum, quan-
ta confufione et infinitate *? abfoluti, in quam ?? moderatio-
nem et legitimam veritatem peruenerunt ?*: legesque in po-
fterum habeant tam directas quam compendiofas ??^, omni-
busquein promptu pofitas, et ad poffidendi libros earum faci-
litatem idoneas: vt non mole diuitiarum expenfa poffint ho-
mines fuperuacuae ?? legum multitudinis adipifci volumina,
fed viliffima pecunia facilis eorum comparatio pateat tam diti-
oribus quam tenuioribus, minimo pretio magna prudentia re-
paranda 5*. $. r4. Si quid autem in tanta legum compofi-
tione, quae ab immenfo librorum numero collecta eft, fimile
forfitan raro 55 inueniatur, nemo hoc ?* vituperandum exi-
ftimet: fed primum quidem imbecillitati ?* humanae, quae
naturaliter ineft, hoc infcribat *?: quia omnium habere me-
moriam, et penitus in nullo ?? peccare, diuinitatis magis
quam mortalitatis eft: quod-et a maioribus dictum efít: dein-
de fciat quod fimilitudo in quibusdam et his breuiffimis ^?
adfumpta non inutilis eft, et nec 9* citra noftrum propofitum
hoc fübfecutum: aut enim ita lex neceffaria erat, vt diuerfis
titulis propter rerum cognationem applicari eam oporteat 9?:
aut cum fuerat aliis diuerfis permixta 9?, impolfibile erat
* eam * 9* per partes detrahi, ne totum confundatur 9?: et
in his partibus in quibus perfeCtiffimae 99 vifiones ?* expo-
fitae veterum fuerant, quod particulatim in eas ?* fuerat fpar-
fum, hoc diuidere ac feparare, penitus erat inciuile: ne tam
fenfus quam aures legentium ex hoc perturbentur ??. Simi-
lique modo fi quid *? principalibus Conftitutionibus cautum
eft, hoc in Digeftorum volumine poni nullo conceffimus mo-
do: quafi Conftitutionum recitatione fufficiente: nifi et hoc
raro ex lisdem ** caufis "? quibus fimilitudo adfumpta eft.
$. 15. Contrarium autem aliquid *? in hoc codice pofitum

. nullum fibi locum vendicabit *^, nec inuenitur, fi quis fuptili

animo diuerfitatis rationes excutiet 75: fed eft aliquid ** no-
uum inuentum, vel occulte pofitum, quod diffonantiae querel-
1am diffoluit, et aliam naturam inducit difcordiae fines effugi-
entem, $. 16. Sed et fi quid forfitan praetermiffum eft, quod
in tantis milibus quafi in profundo pofitum latitabat, et cum
idoneum fuerat poni, obfcuritate inuolutum neceffario dereli-
'€&um eft: quishoc adprehendere ** recto animo poffit? pri-
mo quidem propter ingenii mortalis exiguitatem: deinde pro-
pter ipfius rei vitium, quod multis inutilibus permixtum T

- mullam fui ad eruendum praebuit copiam 7?: dein 9? quod

multo vtilius eft pauca idonea effugere **, quam multis inu-
tilibus homines praegrauare ??, — $. 17. Mirabile autem ali-
uid ex his libris emerfit, quod multitudo antiqua praefente
breuitate pauciorinuenitur 5?: homines etenim qui antea li-
tes agebant, licet multae leges fuerant pofitae, tamen ex pau-
cis lites perferebant ?* vel propter inopiam librorum quos

47Hal potiri. GEB. ' — 48 Hoc effe, videtur recenter adícriptum. 2R. 49
KHal. iniquitate. BR. 50 Hal.quantam. GER. 51 Hal.peruenerznt. G EB.
52, Yaur. coNpendiofas. GEB. 55 Taur. fupernaQia. GEB. 54 Vuülg.
comparanda. BR.. — 55 Olim erat paro, quod demum recentiffime mutatum.
Hal. habet rarum. ER. 56 Ap. Hal. boc abeft. GER. 57 'Yaur. z Nbe-
cilitatz GEB. 58 Hal. et Vulg. adfcribat. B. 59 'Taur, 2 Nzllo. GE .
60 Hal. breuiffime. GEB. 61 Ap. Hal. zec abeft. GER. 62, Hal. opor-
iuevit. BR. 63 Hal. permifla. GE .
€. 2. extr. GEB. 65 Hal. et Vulg. confunderetur. BR. 66 Hal. perfe-
ifune. GESB. . 67 Hal et Vulg.iuffiones. BR. — 68 Hal.ea. GEB. — 69
Hal. perturbaventur. GEB. 7O Hal. inferit zm. GERB. 71 Sic primum
fuit, fed mutatum antiquiffime in Zisdem. BR. et ita quoque Hal. GE £. 72
Hal. praefigit ex. GEB. 13 Hal. aliquod, GEB. 74 Yaur. vEndica Brt.
Ego fine maiufcula P fcribo, vt Hal. et recentiores. Neque tamen ideo Ícriben-
dum naenietur, vt facit Nor. BR. 75 Hal excutist. GEB. 76 KHal.
quod. GEB. 47 Hal et Vulg. reprebendere. BR. 78 MHal. permiftum.
GEB. 79 Gronou. cap. 14. vult, Florentiae legi propriam, quod ipíe con-
uertitin prope viam. Brenkmannus tacet, — "Faurellius, vt probabile eft, ex pro-

64. Laíciuae manui tribuit Gronou. -

comparare ** eis impoffibile $$ eràt, vel propter ipfam in-
fcientiam, et voluntate iudicum magis, quam legitima aucto-
ritate lites dirimebantur, In praefenti autem confummatione
noftrorum Dl.ge&?;'um e tantis legesjcollectae funt volumini-
bus, quorum et ^* nominaantiquiores homines non dicimus
nefciebant, fed nec vnquam audiebant, quae omnia collecta funt
fubftantia ampliffima , congregata: vt egena quidem antiqua
multitudo inueniatur, opulentiffima autem breuitas noftra effi-
ciatur, Antiquae autem fapientiae librorum copiam maxime
Tmbomanus. vir excelülcjntlfi.lmus praebuit, in quibus multi
fuerant et ipfis eruditiffimis hominibus incogniti: quibus
omnibus petrlectis, quidquid ex his pulcherrimum erat, hoc fe-
motum in noftram compofitionem peruenit. Sed huius ope-
ris Cconditores non folum ea volumina perlegerunt, ex quibus
499 » " . 2 . (. L] L
leges pofitae i,unt.8 g'ed. etiam alia multa, quae ??, nihil vel
vtile, vel nouum *?? eis inuenientes, quod exceptum ?? no-
ftris Digeftis applicarent, optimo animo refpuerunt. $. r8.
;Se(i'i quia d;.gmae qt'.l.tdrä;?.reg Perfe(ïmfümae funt, humani vero
iuris conditio femper ?* infinitum decurrit, et nihil eft inea ??,
quod ftaré perpetuo poffit, multas etenim formas edere natura
nouas deproperat: non defperamus quaedam poftea emergi ne-
gotia, quae adhuc legum laqueis non funt innouata ??, $i
quid igitur tale contigerit, Auguftum imploretur remediumz
quia ideo Imperialem fortunam rebus humanis Deus praepofuit,
vt poffit omnia quae nouiter contingunt, et emendare, et com-
ponere, et modis, et ^* regulis competentibus tradere, Et
hoc non primum a nobis dictum eft, fed ab antiqua defcen-
dit profapia: cum et ipfe lulianus, legum et edicti perpetui
fuptiliffimus conditor, in ?? fuis libris hoc rettulit: vt fi quid

imperfectum inueniatur, ab imperiali fantctione hoc repleatur:z

et ?5 non ipfe folus, fed etDiuus Hadrianus in. compofitione
edicti, e£ Senatusconfulto quod eam fecutum eft, hocapertiffime
definiuit, vt fi quid in edicto pofitum noninuenitur ?? hócad eius
regulas, eiusque coniecturas et imitationes poffit nouainftruere
auctoritas, $. r9. Haec igitur omnia fcientes patres conícri-
pti, et omnes orbis terrarum homines, gratias quidem ampliíli-
mas agite fummae Diuinitati, quae veftris ?** temporibus
tam ?? faluberrimum opus feruauit: quo enirm antiquitas di-
gna diuino non eft vifa iudicio, hoc veftris "?? temporibus
indultum eft. KHafce * itaque leges, et adorate, et obferuate,

| omnibus antiquioribus quiefcentibus: nemoque veftrum aude-

at, vel comparare eas prioribus, vel fi quid diflonans in vtro-
que eft, requirere: quia ^ omne quod hic pofitum eft, hoc
vnicum et folum obferuari cenfemus. Nec in iudicio nec in
alio certamine, vbi leges neceflariae funt, ex aliis libris, nifi
ab iisdem ? Inftitutionibus, noftrisque Digeftis et Conftitu-
tionibus a nobis compofitis, vel promulgatis, aliquid vel reci-
£are, vel oftendere conetur: nifi temerator velit falfitatis cri-
mini ^ fubiectus, vna cum iudice, qui eorum audientiam pa-
tiatur *, poenis grauiffimis laborare. $. 20. Ne autem in-
Eu cognitum

xime antecedentis vocis literis primis 75 propriam enatum efle exiftimauit, in
quo et ipfe confifto, quod probe dicatur: nullam. fui praebere copiam, infolenterz
nullam fui praebere viam. . GEB. $0 'Taur. in margine deimde. Nempe de

fubantique additae. Hal deuso, quod deiude paulo ante adfuit. BR. 8I
Hal. idonuce effingere. BR. $2 "Taur. praegraDare. KHal. praegrauari. GEB.
85 Taur. zn Benitur. GEB. 84 Hal. perferebantur. GER. 85 Taur.

87 Hal etiam. GEB.

coNparare. GEB. 86 Taur, zNpo[ffibile. GEB.
9o Hal et Vulg.

88 Hal guae :fii. GER. 89 Hal. inferit /n. GEB.
excerptum. B R. 91 Hal. et Vulg. inferunt z. B R. 92 Hal eo.BR. . 93
Hal et Vulg. zmzodata, et recte. BR. 94 Hal ac. GEB. 95 Ap. Hal.
in abeft. GEB. 96 Hal. inferit boc. GEB.' — 97 Hal. zmaenmatur. GE B.
98 Hal. nofiris, GE B. 99 Hal iam. GER. 100 Hal. nofiriv. GE R.
1 Ap. Hal. ce abeft. GER. 2 Haec vox quia aliquamdiu a Codice Flor.
exulauit addita paulo ferius. — Forfan eo carere poffumus, quare tanto magis aíte«
rifcis a Taurell fignari debuerat. BR. Idem Taurellii memoriam onerando fa-
cit Gronou. c. 16. GEB. 3 Hal. ezsdem, fubiuncto commate. GEB. 4
Taur. criminE. GEB. . 5 'aur. in margine 65 et mox accommodamnit.
Sed et hae mutationes aliquanto recentiores funt. a& — Hal. qi ei andieutum
accome

N

cognitum vobis fiat , ex quibus veterum libris haec confum-

matio ordinata eít ?, iuffimus et hoc in primordiis Digefto-
L] : r

rum noftrorum inferibi: vt manifefriffimum fit, ex quibus le-
gislatoribus, quibusque libris eorum, et quot $ milibus hoc
iuftitiae Romanae templum aedificatum eft. — Legislatores au-
tem vel commentatores eos elegimus, quià digni tanto opere
erant ?, et quos et. *? anteriores piiffimi Principes admittere
non funt indignati **: omnibus vno dignitatis'apice imperti-

to !?, necfibi cuidam *? aliquam praerogatiuam vindicante:

cum enim conftitutionum vicem **, et has leges optinere cen-
fuimus, quafi ex nobis promulgatas: quid amplius, aut minus in
quibusdam effe intellegatur: cum vna dignitas, vna poteftas
omnibus eft indulta? $. 2r. Hoc autem, quod et T5 ab ini-

tio nobis vifum eft, cum hoc opus fieri Deo adnuente manda--

bamus, tempeftiuum *5 nobis ** videtur, et in praefenti fan-
cire: vt nemo neque !5 eorum qui in praefenti iuris peritiam
habent, neque (qui) *? poftea fierent, audeat ?? commmenta-
rios hisdem ?* legibus adnectere: nifi tantum fi velit ^^ eas
in Graecam vocem transformare füb eodem ordine, eaque ?*
confequentia, füb qua et ?^* voce Romanae ?5 pofitae funt ;
hoc quod Graeci z«rz wódx ?* dicunt: etfiqui ?* forfitan
per titalorum fuptilitatem adnotare maluerint, et ea quae pa-
ratitla ?^* nuncupantur, componere. (
terpretationes, immo magis peruerliones, cos iactare non con-
cedimus: ne verbofitas ^? eorum aliquid legibus noftris adfe-
rat ex confufione dedecus: quod et in antiquis edicti perpetui
commentatoribus factum eít, qui opus moderate confectum
huc atque illuc in diuerfas fententias producentes * contra-
hentes 39, ) in infinitum detraxerunt, vt paene omnem Ko-
manam fanétionem effe confufam ?*. Quos ?? f[fi paffi non
fumus, quemadmodum pofteritatis admittatur ?? vaua difcor-
dia? Si quid aütem tale facere aufi fuerint, ipfi quidem fallita-
tis rei conftituantur, volumina autem eorum omnimodo ?*
corrumpentur ?5, $Si quid vero, vt fupra diCtum eft, ambi-
euum fuerit vifüm, hoc ad imperiale culmen per iudices refe-
ratur, et ex auctoritate Augufta manifeftetur, cui foli conces-
fum eít leges et ?^ condere, et interpretari. $. 22. Ean-
dem autem poenam falfitatis conftituimus et aduerfus eos, qui
in pofterum leges noftras per figlorum ?* obfcuritates aufi
fuerint confcribere: omnia enim, id eft ?* et nomina pruden-

nccommodauerit, G EB. 6 Hal. et Vulg. fit. BR. v Hal.fit. GEB. . 8
'Jaur. q40D. .GER. 9 Taurell in textu tanto opERamt ct in margine
opere fuerant. — Et hoc pofteriori modo omnes; ( etiam Hal. ) Ccterum. gemiua-
tio Taurelliana hic rem non conficit, vt quáe repetitis maiusculis facit opererant
deficiente tertia e in opere erant. — Proprie autem fcriptum tanto opererant adie-
£tis praeter neceffitatem fz. BR. Sed fi vere et primitus fcriptum fuit ( quod
vox proprie faepe Brenkmanno valet) opererant, miror omnino Taurellium , pro
fua religione non edidiffe tauto operErant, nifi malis calami vel operarum hic
incufare errorem, qui in his facillime ipfi Taurellio fubrepere potuit, quod il-
lam primam fcripturam opereraut, ominino Taurellii geminatio in opERaut ex-
hibeat, et fimili errore vetus ille corre&or 73 f4 adiiciens Taurellio praeierit, fiue

enim ante fecundam e ifta elementa colloces, fiue. poft illam: ifto modo eft:-

eper fuerant, hoc autem: opere furant. GEB. IG Ap. Hal. et abeít. GER.
11 Hal dedignati. BR. I2, Taur. zNpertito. GEB.
qguogquam. BR. I4 Hal. vices. GEB. I5 ÁAp. Hal. et abeft. GEB. — 16
"'Taur. tempeft Bbimn. G E B. 17 Hal. inferit effe. GE B. 18 Hal. «ec. GE B.
I9 Ante Taurell. omnes hic pronomen fupplerunt, vel potius ex 7egme fece-
runt zec qui, Íed et ex fequenti fierent fecerunt. fuernt (etiam Hal.) BR. — 20
Tial audeant. GER. 21 Hal. Zsdem. GEB. 22 Hal. velint. GEB.
23 Hal eademque. GEB. 24 Ap. Hal et Vulg. et abeft. B R. 25 lta
eft Flor. voce Romanae, fed aut legendum voce Romana, aut voces Romanae, — M-
lud Editores (etiam Hal.) alterum ipfe praetulerim: neque aliter in Codice le-
gitur,. BR. Amplcctitur etiam Gronou. c. 24. GER. 26 Hal. xevà «ó3«c.
EgR. Etidem Hal. in Graecis latine verfis pedetentim et veluti iisdem vefligiis
infiflendo. G E B. 27 Florentiae addita d. recentius. BR. 28 Hal. «ae4-
TiTA4, ct in Graecis latine verfis titulaviae adnotatioues. GEB. 29 Taur.
Berbofitas. GERB. 30 Deleta eft haec Vox Florentiae a manu antiquiore,
quae hic paffim correxit. Omnes (etiam Hal.) praetereunt, vt gloffema ex . pro-
ducentes Ortum. BR. 51 'Hal. hic addit cermeres, Sed Graecam loquen-
di rationem hic adeffe exiftimat Auguft. L. II. c. 1. Auda&ter recentiores vt
peue omnis Romana (au&tio effet. confufa, B R 32 Hal Quod. GEB.

Alias autem legum in-

I3 Hal. et Vulg..

29

)

eouce[fum efl, vt adeo prius et abfit. GEB.

tium, et titulos, et librorum numeros per confequentias ?? li-
terarum volumus, non per figla manifeftari: ita, vt qui tálem
librum fibi parauerit, in quo figla pofita funt, in qualemcunque
locum ^? libri, vel voluminis, fciat inutilis fe efle codicis do-
minum: neque enim licentiam aperimus ex tali. codice in iu-
dicium aliquid recitare ^*, qui in quacumque fua parte figlo-
rum habet malitias *?. Ipfe autem librarius, qui eas inícri-
bere aufus fuerit, non folum criminali póena fecundum quod
di&um eft, ple&etur: fed etiam libri aeftimationem in duplum
domino reddat, fi et ipfe dominus ignorans talem librum vel
comparauerit, vel confici curauerit: quod et antea ^? a no-
bis difpofitum eft, et in Latina conftitutione, et in Graeca **,
quam ad legum profeffores dimifimus *?. — $. 23. Leges au-
tem noftras, quae ** in his codicibus, id eft ^*, Inftitutio-
num, feu Elementorum, et ^5 Digeftorüm, vel ^? . Pandecta-
rum pofuimus, fuum optinere robur ex tertio noftro. feliciffi-
mo fancimus confülatu praefentis duodecimae indictionis, ter- -
tio Calendas fanuarias ?9, in omneaeuum ?* valituras, et ?*
vna cum noftris Conftitutionibus pollentes, et fuum vigorem
in 9? iudiciis oftendentes in omnibus caufis, fiue quae poftea -
emerferint, fiue quae in iudiciis adhuc pendent, nec eas iudi-
cialis, vel amicalis forma compefcuit: quae enim ?^ iam vel
iudiciali fententia finita funt, vel amicali pacto fopita, haec re-
füfcitari 55 nullo volumus modo, — Bene autem properauimus.
in tertium noftrum confulatum ?5 et has leges edere: quia
maximi Dei, et Domini noftri Ihefü 57 Chrifti auxilium feli--
ciffimum eum 59 noftrae Reipublicae donauit: cum in hunc
et bella Parthica abolita funt, et quieti perpetuae tradita, et
tertia pars mundi nobis adcreuit 5?. Poft Europam enim et
Aliam et tota Libya 9? noftro imperio adiunt&ta'eft, et tanto
operi ** legum caput impofitum eft 9?: omnia caeleftia do-
na noftro tertio confulatui indulta ??. — &. 24, Omnes itaque
iudices noftri pro füa iurisdictione easdem leges fufpiciant **
et tam in fuis iudiciis, quam in hac regia vrbe, habeant, et pro-

ponant, et praecipue vir excelfüs huius almae vrbis praefectus :

curae autem erit tribus excelfis PraefeCtis praetoriis, tam Ori-
entalibus, quam. Tllyricis **, necnon 95 Libycis ?7, per fu-
as auctoritates omnibus, qui fuae iurisdictioni fuppofiti. funt,
eas manifeftarc, Data feptimo decimo Calendis Tanuariis, Iu-
ftiniano domino noftro ter confule ??. rELICITER.
Hal. admittetur. GEB. 34 Hal ommino. GER. 35 Hal. corrimpantur.
GEB. 36 Hal transponit haec verba: cmi foli lege coudere et ?uterpretari
37 Hal et Vulg. fignorum, et
38 Ap. Hal id'eff abíunt. GEE. 39 Hal.
confequemtiam. GEB. 40 Hal. qualicunque loco.. B R. 41 Hal. recitandi..
B R. 42 Hal fignorum babet maliciem. GEB. — 43 Hal emte. GEB. E .
Verba in latina, item n Graeca in PandeQis apparent deleta: rationem igno-
ramus. Hinc tamen abfunt in omnibus editionibus (etiam KHaloandri) B.
45 Hal demifunuus. BR. ^ 46 Quo pa&o Taurellius hic pronomen neutrius
generis tueatur, fateor me ignorare. Nos cum Vulg. Nor. ceteris fcribimus
quds. Forte in Codice, ex quo Mediceus defcripru's eft, fuit C loco $ graeca
nempe litera pro Latina, quae facile potuit in (7 degenerare. BR. 47 Hal.
pro zd ef? habet vel. BR. 48 Hal. vel loco et. GEB. 49 Hal. fes. GER.
5O Flor. antiqua manu, temere tamen Calendis Jauuariis repofitum Ícilicet ex fi-
nalibus, vt opinor. BR. — 51 Hal omm aeuo. BR. 52, Ap. Hal. et Vulg.
et abeft. B R. 33 Ap. Hal.;» abeft. GEm. , $4 Hal. etemim. GEB. 53
Hal. refufcitdre. G E. 56 Hal. tertio noflro confulatu. &R. 57 Flor. eit
nofivIbefu, fi Taurellianum. morem fequaris, vnica "A appi&a. BR. 38 Hal,
aeuum. GEB. — 59 Yaur.adcreBit. GE B. — 60 Taur. LibVa. A manu illa margi-
nali fubantiqua.z in y mutata, et ita etiam mox in LibVcs. BR. . Ó*X laur.
operE. GER. 62 Nor. et Baud. zmpofitium et omnia, quod certe minime di-
fplicet. BR. 63 'Taur. confulatuIndulta. GEB. — 64 Taur. in margine fu-
[cipiaut: ita nempe alia antiqua manu mutatum cft, fola literarum immutatione.
BR. 'Tuetur primam fcripturam pro more Gronouius cap. 24. vt mihi videtur,
incaffüum. Non negarim, leges vt fufpiciamt, pofle iudicibus immperari. Impe-
ratum effe vt fufcipiant, fuadent illa antecedentia pro fua iurisditdlioue, et quae
fequuntur babeaut et proponant. Simili modo Imperator in fine Prooemii lu-
ftitutionum leges moflras accipite. Etiam Haloandro placuit 73 fufcipiaut. GEB.
63 'Taur. IlWvicis. HWal Illiricis. G E B, GG Hal inferit et. GEB. 67
Taur. LibVcis. GEB. , 68 Hal D. XVIL CAL. 1AN. CF. D. IEk-
STINIANO. PP. CONS. &R. : .

paulo poft bis figma. 5 R.

f EN

- 'anta.

, Vertitur vulgo . Libyae.

* EN ONOMATI TOT AEXHOTOT KAI GT
| HMON IHT XT 7.
AYTTOKPAT.AP KAIXAP, 0A. IOTETINIANOS,

A'Axuavymos, Vor3imóe, Opooyuxóc, Vepnuxvinóc, A'vriuóc, A'Aew-
306, BayóoAmog, A'Qoimovóc, éuvcefyc, &vrux;s, Evdo£oc, VT )G,
TgomouoU»cog cewéfasog AVvyovsoc, r9 ueyoAg Bov w«l Ti
OXug, xal Tügwus TUlc 6 OnoVMÉVIG T]juoV
: TOASCIY, :
[]
W dduusv zbiv 0 Je0c uerz Tuv Tp0c Ylépoxc &pqvysy merc TO
; « i 2 x e/ l D M
umub TX BaydiAey» Tpomwioy woj T«v oOÀqv JNifvss wrzoi uoj
Q2 5 ? N * "
Tiv 9 726 Ovonasorér3s Kxpyjdovog &xavadvi uo] T0 T3c &ra-
yavsucsue * [mvv 9. muAcuov voutev Soyov]| &g mépwe wycsyéw
* V r e D ; E TUX
[9sp ovócic] av T0 yu9v Befxciksuxórws (&mi) ?:ovóÀ . ém
^2 ( d 3, . " l: N e "x 5 " J
yoÜy [üuAAscS9oi mTIGSV &v OuT&E Ovvcroy OÀwg [T3 Xwdpwmívg

Qcea *? ] dvro dy évoulo3y. [ H'v vip Javuasov, Tv P'w- |

guxleov vouoJeciay cro T0U Tc Tpso Durepac Pouse xrisporrog pé-
260 TÜV Tijc 7;,c.':57äpacg /a)occleezccg Apovav, ovmep ;ch!ccgüt-foc, Xþ)uæ, x
« TpixxOciX Ér3 cvyToÉxsciv] ovx £v volg &/A.01e piOvov, G.
« éy volo Baciuneig dixru£egt qmo0g Vmracauv.oisv ** cuu(pm-
ylay v& ud) Quuvíay ua] T0 u&v w uevoy xurijc * é£eAdiv: TO
óà TxuTÓv T& uj Ouoioy é£w33con **, ulavy dÀ auTT wüovg &i-
díxy *? mupxowéy, ss Évx TOv meiuevov &(Q éndeq . wodesavot

arpoyux. vóuoy, T9c ywdey pome, * 77)c encidey QiARVdpumelnc :

ddiy $v, &R oux uvOpwrxgg TIVOG Üixvoixc, ) £yogetpzioews 7) Ov-
1 * t — 075 f2 k , £ AT N
yéusuc *9 0Awc. ll uéigóvy r0vro d5 TO cvvuJicuévov qulv, ruc
[2] 1 s 3 1 , ; & € ^9 3. h
^ eipoc eig €s0v. cvurÉuyTSs, 9) MirqonyTec ulv aUTOV GUVAAX-

füdw **, iyexetwpücauév T& x, '9 co mv ££eipyackusdat - "Toi- -

L

Bwnawg *? Q 99. iydo£orirg woyíspq ») cmo uuæ;säpwg TüU
| | - Seiou

1 Ánte verfionem huius Conftitutionis haec praemittit a Porta in 1L-
(Editione a 2&. facpius allegata) Quid iu Digefforum, Codicis et Inflitutionum |
libvis praefliterit, bac wevbofa et prolixa conflitutione declavatz eddem provfus -
forma, qua in L. '"Yanta C. de vet. iur. enucl. id. zpfum perfecutus efl: vt cui- .
Hactenus a Porta qui ideo ;

zis apporeat, Graecam. de . Latino expreffam . effe.
etiam Conítit. Tanta videtur omififfe, Eadem de caufa Ant. Auguftin, in Col-
le&ione Graecarum Conftitutionum Codicis loco veríionis fubftituit. Conft.
Contulimus autem Graecam hancce Conítitutionem, cum ea quam Au-
guftinus primum edidit, quamque ex ceo defcripfit a Porta. — Praetermifimus
tamen nonnulla, quae fatis manifefte typographi, non Auguftini, vitio- videntur
irrepfiffe. Verüionem vero fuo loco tradimus, (nempe in Graecis ad r vnde
eandem huc reuocaui. GEB. ) Denique monendum, totum prius folium huius
Conftitutionis hodie deüderari, quare loco archetypi cam Graecis Auguftini
eam huius Conftitutionis partem . contulimus. incipit autem fcriptm*a, Floren-
tina, quae hodie füpereft, hoc eft, àálterum archetypi folium ab his verbis zZ
fipAío ,;cxï &i Tüs éeXmTÍsc CtC. Quae habentur in. $..7. BR. 2, ld eft, e«&
xbsv i«coU XQ:ieoU, compendio fcriptoribus Ecclefiafticis familiari. Augu-
iinus folum habet 5£09 jp2v, recifis íequentibus. BR. 5 Omifit Brenk-
iannus veozzi&xov, triumpbatorem. G. 4 Tranftulerunt hanc Conftitutio-
nem, Ánt. Contius et Franc. Hotomannus, alter prefle et ad verbum, floridiore
alter elegantioreque ftylo. Ipfi vero. mediam viam fecuti fumus. | CeterumAnt.
Auguftinus in Colle&one Graecarum Conflitutiomum Codicis Yoco verfionis fubftituit
Confit. Dlanuta circa mos. — Eft enim vt ipfe obferuat lb. II. Emenud. c. 1. Grae-
«a haec Conftitutio eodem tempore ac eadem fententia confcripta ac Latina illa
de confirmatione Digeftorum. Nam vtraque eundem diem ac Confulem fub-
Ícriptum habet. Et hanc Graecam non male Contius Latinae metaphraíin di-
£it in praef. ante fuam Pande&. editionem. BR. 5 In Graeco Afówe, et
Sed huius regionis nomine totam Africam Graeci com-
ple&ebantur, nec fere aliud, quo eam defignarent, nomen habebant. BR.
6 Auguftinus xz 7ií; omiflo altero articulo, certe elegantius eft cum vtroque.
BR. 7 De hac et fequentibus lacunis videndus Auguftin. Emendat, lib. et
cap. 3. Aldiefit autem primam huius Conftitutionis partem fuo tempore ita con-
tritam fuiffe vt non multa verba eaque difficillime legi poffent. Attuleramus,
addit, nobifcum exemplar quoddam eius Conftitutionis ex noftzi do&oris (Al-
ciatum defignat) exemplo exfcriptum : fed id nos ea parte nihil iuuit. Neque
etiam aliud Politiani, ex quo Alciatinum fumtum fuit, excepta illa priori. parte,
quam exiftimamus aut Politiani tempore, aut noftro efüictam efle. Ea enim

|pars in Politiani libro non eft, íed eius exemplum baec prima verba habet poft

*

fX

—

!|

| fentive notat.

IN NOMINE DOMINI ET DEI NOSTRI
IESV CHRISTI.
IMPERATOR CAESAR FL. IVSTINIANVS, ALAMANNI

CVS, GOTTHICVS, FRANCICVS, GERMANICVS, ANTICVS, ALA-
NICVS, VANDALICVS, AFRICANVS, PIVS, FELIX, INCLYTVS, VI-
CTOR $, SEMPER COLENDVS AVGVSTVS, MAGNO SENATVI
POPVLOQVE ET VNIVERSIS ORBIS NOSTRI
: CIVITATIBVS,

DEDIT * nobis Deus poft pacem cum Perfis [initam ] poft

Vandalicum trophaeum, et totam Africae 5 acquifitio- .

nem poftque celeberrimae Carthaginis receptionem et nego-
tum, renouationis veterum legum ad finem. perducere: quod
nemo eorum, qui ante nos lmperatores, in mentem inducere
fperauit neque fieri omnino poffe exiftimatum eft. JErat emimi
mürabile omnem. Romanam. Sanflionem a condita veleri Roma
vsque ad, nofiri imperii tempora, quae pene i mille et trecen-
tos Gnnos concurrunt non in aliis modo fed in imperialibus
quoque Conftitutionibus omnem confonantiam et diffonantiam
fentire,. pugnantia tollere: eadem atque [fimilia fubmouere,
vnam autem ipfi (legislationi ) pulchritudinis fpeciem praebe-

re, vt vna lata in fingulisrebus lex exiiteret, Superni auxilii et

quae illinc flüit benignitatis proprium fuit non autem humanae
cuiusdam cogitationis aut conatus facultatisue omnino. Nosigi-
tur quod nobis in more pofitum eft, manus ad Deum tendentes
etpoftulantes nobis ipfum opitulari, aggreffi fumus atque omne
perfecimus "Triboniano gloriofiffnmo Magiftro et exquaeftore

facri

Iuftiniani cognomina; quae miniata legi facile poffunt, &wep ZyQu mapauoMe
34peTa etc, quae his Latinis refpondent: Qwuia baec omuia titulis emptioumm. et
venditiouum. confenutauea [umt. Couflt Tanta $. y. KHa&enus ex Augufino.
Taurellius adhuc minus affequi potuit, vt e fequentibus apparebit; Ex eo tem-
pore, vt dixi, totum primum folium periit. Apud Continm haecita funt fup-
pleta, xaà 70 v46 Pravaveóctue (vÀv maAuic, vípuy Egyov) & mégue dymyeiv (treg
&350s) vv wQb $uv fHsBasiAcuxÓóTwy Pms) BÓb g vüw, Wt adeo inter verba. (e-
BasiMsuxÓruv et &zet nihil fuppletum videas, tantum notat Contius 7: £re? vide-
tur fuperfluere, — Haec autem fine dubio fuppleuit ex Lege Aé£2xev C. de vet.
iur. enucleand. vbi etilla particula. ére reperitur. BR. 8 Quae his uncis
inclufa, inque verfione latina curfiuis, quas vocant, literis exprefla funt, exple«
uit Contius ex Conflitutione A£2sxs» C, de vet. iwv. emucl. BR. 9 Áugu-
ftin. i o23:. Sed nunquam eliditur diphthongus. Videtur i2 per errorem
accepifle pro £m BR. 1O Haec a Contio inferta in verfione neglexit
Brenkmannus. GE B. II Auguftinus hic plura habet quae Taurellius fine
dubio non potuit eruere, nimirum évouí3q . . , . wvogoóSesíuv, . .
TÜu vüg woecBorégue .. . 04 . MÉXNOR TOV . o n

. * LÀ LÀ

21* ww du Bu rE ww U. .. v vt av Vrv P» sole KAMGS, CO
B R. IZ2 Ex v& 4ísv» Contius in verfione fua wtare fecit, quod nihili eft,

ac fi nimirum fuiffet véveiw, et hoc tamen 'propric nuere, vergere, incliuare de-
notat. Kiotomannus quia non intelligebat, omifit, afterifcis tamen et fpatia
fubftitutis, atque adeo, cum irit praecedentibus lacunas fupplerit, hic contra no-
uam vltro fecit; E(t autem. Z/eiv verbum poeticum et Atticum, quod awdire,
At reuera phrafis infolens eft cum illo we3c. — Nifi forte & vel
àiv, id eft, fezmper reponendum videatur, vt verbum potius in praecedenti la-
cuna deliteícat. BR. , 13 Auguftin. àvro?;, minus re&e: reípicit enim . vouae
Sssímv. BR I4 Efw3402: proprie eft expellere: atque ità Contius. Hoto-

jnannus Tevi0ueve. B R. 15 Auguftinus i3v, quod melius, KHotomannus
| vertit palcbervimaim quandam formam comparare. —— Comtius pulchritudinig
ideam tribueve, BR. I6 Conrius vertit zucepti vel potefiatis. BR. 17

Hotomannus vertit et ezus explorato. auxilo. Contius eogue vt mos complecdi
dignaretur, inwocato, BR IS8 Minus re&e Auguftinus zoívuy và cEY. BR,
19 Hinc etex hoc loco tantum coepit legere hanc Conftitutionem Ant, Au-
guft. vt ait /ib. I1I, c. 15, Yta habet Contius. Vnde ergo praecedentia ea-
que pleniora Taurellianis? Puto igitur, cum ait Auguftinus in exefis illis et ob-
foletis literis haec verba a fe agnita effe: plane illa diftin&eque agnita fuiffe,
fuperiora autem velut per conie&turam ad . folis puta fplendorem et maxima ad»
hibita diligentia, vt paulo ante indicat. & R. 20. Ap. Auguftinum eft' zóce,

quod
Q

El

Sejou 2* sv muarloU w UtXTQV Ts TuV Olyy vroupylay ??
« oxoxpusyon, nxL TIOL &À À oic 'z,ï;luäo'ä'ozg TE &xcoæo'ïg 23 oäuöxgoäd;u'þ
épwTüyTEG EV Kei TO yiyvousvoy ^^ 0 o"z*;; æyæzcgnrya;pou
gaydavoyr&c, T&Giy & & TÓG äv&ägþcämg 35 7,7:/";?1' TXpX TOU C&-
oTórou Jeoy x awri]poc wv lwcou Xgisov yvwotwG T& $) SxA-
Wyews 29 émmi9évreg mrépus mpocixov. $. I. "lxc uiv oUv évcs-
fBdis diuriEÉew ddx wpórspov Owdswx ifgMom mepiseiAuvrec ?7,
T6 Ts 9usrípuc $uc&Beluc Gmuvuuoy ?? cuvredeinauev. [BuBAMov
yüv óà cr8c ümivrwy TOV É,TpocOsy vouoJerqgouvrwy auvayoayoy-

Q ^ ! * 4 D " "u x ? ;
vec yvopag ix 0y mÀsjdovs cro vv DiBMov, &mep jv uàv. x
* x ; d 4 N M
v du lAu, pidpuOy d& Ciiov ei;v pupiduy mpixwooiy Emi Eu

perpóv T& 9* Gu ») ävo*v'z/ow:']ov "o-w/'nyoä?/o;æzï & gois x Tle»-
TíxoyTX 0UV TX TXVTO wewm:»ylufaäfx /3'1,6)&30; TÀ V, oauwflïeu CUV-
Gynyüvrsg 3? TO xpioipov, ) vT&GXe TXG Sarjaen TeuovTég, Xj
pujdiy xor x T OVTEG Ér, so0ixd 0L 6Voy .33.N OTED Btþ*moy/dlge&a,
éirs amxydéx]y» mpocqyopévaausv. Éu T& T0U TY VOMUV Ut ài-

x £2 x [ ? e , '
eipéceis T& 2 Qirumwaeig 3*, Eu T& TOU TO TV 35 ejc Ey c3gor-

cS3iy dabü£EnoOou ciuTuy. &urQ Jéusvor arpocqyoglaw*. oU regouré-
; X , P s » — — sf $-
pw T& vrévT& wo] éuo. piopidwv elgury. üpid 0v 369 xuriQ OovTEG 30

x ^2 ? * ?, [] : 3 :
ii Éw ToUTO i ÉgMEvoI Trpeypuvreiac, $ ToUTO 9u qapépyus $
$« ^ ^i e2 e2 ; ; N E r', : :
&AX Tjc TOV dorduwv QUcsgg T& n0j appovice 38 gcoy xGXOL.

..2, 39 "Tre yxpusAóUusyx qrxpo Tr&ci TU TO V TÉTOUQ0I cr6-

SéusS9a *9 BiBAlog. $. 3. E Qsige ve T& de iudiciis AT BN

irépong ím]x. $. 4. Koj r& de rebus, ov«. & TÀeiogt TOV o'wr;ä.
G. s. To 0b àQsEyc rv cuyvypdsusroc wépoc, Omep Ó TÉrxpTOV
T& &t 20 pócoy ** isl rOv arxvróc, 0wra) [DiBMoig . &AAoc £vemSdÉ-
pe9u: *9 dv ois écl uiv x vsodwuxpla *^, Ov wobbs wou *^
«jc pigneraticias cpesdsx. £si 0à xj aedilicion ** zmrov u

f - coM D : - ;
j mepl rv éxvünjosuv EmepwmTQCic" &orep Gu , mapxxoASU u-

vx ^* yuby nxQesUrA TOV Tpictuy. 59, móbjw dÉ mov TC Vouo-
E i , : ; " D d N »
Jeolwe omunuo uéyo, o*vï/wg;yo;fsumäwväeu Ó TV . Tpoc GÀX
cuyyéveixv, Vva, TX "repl TV xuTOV OuxAsyónsvo w TOppm Oiecu-

, " 3 3 , zi UAR A 2 AR LUAT 2
2018 7 M&?]AWV- €eiTx 8'71"77704'70lb€827 TQUTOIG TOX TE 773[) 7 0XU0V 8'7- .

eiuv *? uu] SuAxcceisv 99, uoj r pl avugolalwyre uot trao-
ódov pxprvpuy nxo] dmodeiZssy vEwo] wgoAerewy ?^ eic BiBMov
Pv rgla dà rxUrX uovóBiBAx perd vv r9y de rebus mpayuareixy
cuveyyuc dAcy wxrcJéuevon xo) &udig TX "r&pl uijepwV )
épuy 9? a apomóg vsvouorediuéya auyooyüyrec, vpía deduta-
| : Ux qMEM

quod faltim elegantius. BR. '&Y Proprie, diziu? fed facri inwaluit. BR.
Z2 Auguftinus iovgysíav idque melius videtur. BR. 23 Cont. et Ho-
tom. pradentibus. BR. 24. Auguü, ysvópeyov, vtrumque recte, — T2 g(uyv'qf(.cfyow,
quod erat, id eft, verum, fa&um ipfum, oppofite ad ambiguum et controuerfum,
quod fequitur. 'Contius vertit zmquirentes femper ea, quae ab eis. componeban-
tur. Hotomannus autem a 4mibus ves fiugulas, ita vt opus procedebat, feifci-
tati. BR. 25 Àd verbum zndita. . klotomannus pro ea quae mobis con-
ce(fa efl. Contius fecumdum. datam. mobis. 8 R. 26 In interpretatione vo-
cis SdAyeue, quae hic occurrit, hallucinari videntur interpretes, — Procul dubio
autem 34Adae eft a S4Xr« foueo, et quia fpes animum | fouet ac refocillat, pro
Ípe ac fiducia vocem accepimus, Appofite Tibullus lP. II Eleg. 7. Piuirent
ouulti leto mala. — Credula vitam [pes fouet, et snelins cras fore, femper ait. Spes
alit agricolas etc. — Profe&to S2xz«gà in Lexicis fpes, fiducia exponitur: etScho-
liaftes Homeri per x2, 53ovà, erugauuSío, gandimm, voluptas, folatiwm. .. Con-
tius hic yvácsác v& xo) SáAveusc, fcientiam. et intelleclus vigorem. vertit: fed haec
eadem funt. Ferri poffet, fi auimi vigorem wertiflet. Llotomannus iterum ni-
hil hoc loco, minore tamen cum religione ac fupra, cum. totum . vocabulum
fupprimat, et diffimulet, B R. 27 1n Confüt. Taasta paragraphus OQrmnia
igitwy huic refpondet, notante Contio, vt etiam facit in fequentibus. BR. — 28
Kta suceXa x2 9usox) contra&tio et dilatatio cordis. —Digerendi verbo vtitur
Hotomann. Contius comprebendendi. 59 . 29 Contius woffrae pietatis co-
gnomine fulgentem, Ícilicet ex Conftit. T'anta. BR. 30 Habet Auguftinus
eíxuy üux EAéT]9. BR. 31 Hotomann. zu dimenfum et compofitum. aceruum
| vedegimus: quae nihil ad Graeca. X Contius vero, zu moderatum et per(picuum
collegimmus compendium BR. Noulmodulatuin fequiori latinitati idem fignifica-
re quod oderatum, concimuum, modwm tenens. Sed quotusquisque erit no-
ftrorum, maxime autem ex illis, qui Graeca ignorant, quem non fallet vox in-
Íolens? De cantibus hic fermonem effe, plerique exiftimabunt, évsóvemroy

autem proríus non eft, facile confpiciendum, ASgoicuzx luftiniani eft iveóvem]ov, -

quia eft Zuue7gov, inter compendii modum fe continens, vt re&e vidit Contius.
Ea autem funt facilius confpicua, quae grandiora funt, non ea, quae in angu-
ftum funt contradta — Fruítra funt omnes illi qui facundam illam Graecitatis

H

| grapho tribuendum. BR,

facri noftri palatii et exconfule ad omne minifterium vfi et
nonnullis aliis illuftribus fapientibusque viris, interrogan-
tes femper, quod erat, controuerfüm autem difcentes, omni-
bus vero e concefía nobis a Domino Deo et Seruatore no-
ftro Iefu Chrifto cognitione et fpe conuenientem finem impo-
nentes, $. x. ?* Pias igitur Conftitutiones lamí antea. duode-
cim libris contrahentes noftrae pietat!s cognominem compofui-
mus codicem, Nunc vero omnium veterum luris conditorum
colligentes fententias e multitudine librorum, qui erant circi-
ter duo millia: numerum autem verfuum habebant tricies cen-
vena millia ad modulatam ?? fimul et facile confpiciendam
coegimus collectionem. Quinquaginta itaque nunc fecimus
libros e fuperioribus colligentes vtilia, et vniuerfas quaeftiones
refecantes, et nihiladhuc diffidens relinquentes. Quemlibrum

Digefta fiue Pandecten appellauimus, tum quod legum conti-

neat diuifiones ac diftinCtiones, tum ex eo, quod omnia in
vnum collecta recipiat, hanc ipfi ponentes appellationem, non
vltra centum quinquaginta verfuum millia ipfi dantes, et in
feptem illum digerentes tractatus, idque non temere,
verum numerorum naturam . et concentum fpectantes.

$. 2. Quae enim apud omnes vocantur vp97x h. e. Prima feu

Primordiain quatuor condidimus libros. $. 3. Deinceps quae
de iudiciis in alios feptem. $. 4. Et quae de rebus non in
plures quam octo. - $. 5. Sequentem vero operis partem, quip-
pe quarta eft pars et totius dimidia o€to aliis libris inclufimus,
in quibus eft hypothecaria non adeo longe a pigneraticia di-

ftans. Eftet aedilium edictum et de euictionibus ftipulatio, .
quae ambo appendices conítitutae venditionum, multo autem -

remota a (veteri) iuris ordine, congregauimus propius proptér
eam quam inter fe habent cognationem, vt ne ea, quae
de iis differunt, longe a fe diftent. . Deinde his adiun-
ximus de vfuris terreftribus atque maritimis et de Inftru-
mentis et producCtione teftium et probationibus Libro vno.
Tres hofce libros fingulares poft traCtatum de rebus pro-
pe inuicem apponentes, et rurfus quae de fponfalibus et nu-
ptiis et dote legibus ftatuta funt, congregantes, tres libros
in

breuitatem per Latinae finguae in talibus penuriam commode reddi poffe cre-
dunt. Germanico fermoni tale quid licet, adeoque non male reddi Graeca his
crediderim . Eue qaeffige wund. daber leicht. zu ueberfebende Samlung, et latine

in hunc modum zz fuae men(urae, fimul in comciumum .coaceruauimus compen--

dium, GEB. 32, Haec etiam retro colligentes. verti potxerant, fed forte non
facile fuiffet intelle&um,. . Superiores quoque vertit Hotom. at Contius prae-
termifit. 8 R. 33 Hotom. nallaque vrepugnamtia relidda. —^ Contus mwllo fe-
ditiofo velicío,nempe ex latina Iuftiniani Confütutione. BR. 34 Hotom.
habet defimitiones et conflHiutiones. Contius dimifiones ac decifiomes. Ceterum
per haec verba alludit Imp. ad nomen Digefia, cuius hic rationem reddit, vt
mox v& Panudecles. BR. 35 Auguit. zà cávrz sic €y á39oí91y. Sed tum vi-
deretur legendum 43gcie3évrw. — Sane "Yaurell. zZv propius accedit ad etymon
Pandectes. BR. In fua tamen verfione Brenkm. Auguftinum fequitur. GE B.
36 Haec vox abundat, et intricatam verfionem redderet. Dicendum enim fo-
ret 204 vitra centum quinqnuaginta ver(uum milliam. wumerun. — Contius tran-
ftulit 202 vitra quindecim myriadum. mumerum. 2R. 37 Hotom. won te-
"nere ant fortuitu. Conuüus won perperam meque fime vatione, BR. —— 38 Ho-
tom. et Cont. barmoniam. BR. 39 Conft Tanta $. lgitur prima. BR.
40 Hotom. conclufomus. ^ Contius fepofuimus. BR. 41 Nempe traclamt,
quod Contius addidit. BR. — 42 Méso non eft dimidium, quod Graeci Zj;cv
vocant, fed suedzummn, et fane quarta pars ordine fuo pofita in feptem, eft inter
tres antecedentes, totidemque fequentes zedia, non totius dimidiwm. GEB,
43 Minus re&e Auguftinus i dme3éus8z diftrata praepofitione, Hotom. vertit
coxiplexi fumus. |Contius depofuimus conf, $. 2. B R. - iftud mihi error opera-

rum videtur. GEB. 44 Auguftin, articulum omifit et latinis literis fcribit

bypotbecaria.. R. 45 Augu&in. habet vzeegezs. perperam.. Forte typo-
46 Habet Auguftinus x medius 7b Whwrov.
quod fenfum non habet. 8R. 47 Comntius accefforia et con[equentiae. BR.
48 Adi Bynkersh. ljb. II. Obf. 25. BR. . 49 Auguftin. éyysíov re, quod or-
natius. B R. 5o Contius traie&itüs fiue mavitimis, ex Conitit. Tamuta. BR.
51 In Brenkmanni verfione haec omiffa et praefwimtiomibus forte vitio defcri-
bentis. S$unt enim haec ad Graeca notata ab aliena manu. GEB. 52 Au-
: guft.

AVCBITT mum — EuE — 5 " — ia

coc"-t X E

gey Torety 39 rk&uTq($372 avyTXZet [BiBAIn, sà, wjv sà, Tsol TV wydeuó-
ywy 9? cis véxs qAmlus Óvo, rTXvrx Ós X de tutelis T«px T&o1v 6vo-
od óusva, uxyryda cuveusQuAoiwcausda 9* cayvdvOwTO TóvruV
fMv moxyuoreinv, dj ueaairxrov, ws eipyrou, roUro uépoc Tij
TXcyc cuvrXZewc TOU [DiBAÍou 99 remonjusdo, v ndMsx d x,
xpgoipuoruTx TOV vOuwy $y ToUTOS dyoypxNusvo. &. 6. 59
"d dà du weph Óundopuv 2 woÓcys ÀAxwyirov ) Quieiwouplcouv
&mxyro. GUvqyoyounsy d&s ivyéx fBAlwy cpiduOv, wv syéiroun 57
gv TX TEpi Üixpusy 20 nodiui A.v 99, rv & nxdoAoU, Qaupiy,
TU T& s Tol0U7IV (5 (BoUAOVTO. spxTuTOI, dUo xo-JesuTX xoj de
teflamentis £riyeyoxguuéyx. "mévrs d& &Qs£gs TX "epi Axvxrav
0j Quoeixouulacuy na] mcuc T)s É9 xuTOIS (9TXOSWS ÜIXASYORE-
yc. Kei émewmep 0 vovu Falcidiu Aóyos «àocsypjs v& w«l épuó-

5

dioc 3v 9? müy Axyérav 20 Qideiuougtoony. Iiorqri 995 dix vo0-
T0 5 oj iurOV &uJUs T2 TUXV AxyyxXrwy VmrEJqnxusy "OCyMaTCi,
fPi6Mov oXov dvedéyrec kuTQ perx TiVos fApy;eiec mpoo-dowys 97.
Kai XvJug éweir0 T0 Tv TOU Valcidiu wwoiv . &ri v9v Quóei-
xouplocuy 3v TO wxÀoUusvoy lrebellianon 9? dóygus, s roUTw
TV T&AsuTxÍav T3g GUyrdEswg riuTUC wosveiuouey 99 wuopay, TO
zv TC vouodscios TcUTAc eic TO Y os/9eMiavov Guz/ocyæyo'y;reg, 2
: * 3 P OR ^ ; ; ^2
TepWrTÀy eiVo v)v TOU rA 94 Lhpyacixvou Gï vol,uo.?'emccg éu-
povrEs Wuj Ts cÀoyouc TUV ÜoyuTwy TéTUOV Üix(Qopxs T& M0j oi-
auwvlas, &s 0 xou 0i arÀcu puos]oeyTES T'epiysVONMÉVXs TE MOj ÉTi-
Quuíous 99 ZudAovy, uj &rAcuséoq riVl Aoyg TO TEv ToUTO OXjj-
p 9* cuvadpoicxyres $?
guocduevor mZiv, xot] oUro & TO véwm ]ov uéo(O- T?s 0Àys cuvrx-
£&tws T0Is ÉVVÉX TOUTOISs kyEITO4 9? fBi&Afois, &y oig oUdby UTip TV
grAou uadoUnmv ulv Gipyrou, dioTL 20 TocÜTO. MovTE IV j pEl QUX
iurwy5 79 p Puwyualw» émemwOhxcawTS "oÀvreiy, x, UmOuyuue
dewoy 7* rày &uQuAIwy w esm o ToÀÉMV, 0UX Éscpxv &y uaugols
zroAuréusd)ou, uoX 0ue 0 CsOs etxvyv vr& ÓÉdwxsv wulv Gyen Zwre
qUy "? Eyóov, Eure TV EZudey x orxv Ó£or moÀsueiv, Dasc. wero
q)s xurüU "3 QomC TOV ÉVxvTÍwV xgxTév.. $.. 7. 7* Eomerou 75
àà ulv x Éwry Tic uolge TOUTOU Ü TOU TyTOS GUS/MMTOS, ONTO
zspiexAewuévq 79 (Bi6Mom. &owerowi 0B xxÀs Éu TOV Ovopxdo-

', - (34. EUPEUS 0 'N]j CZ & Igf*t t"' [ Oï» 1.7/;;;& * ? I'
peVQV OIXNAXTOWNAUV, CS us OMOlG TOLG Q/XOIG MWOTROTSEN/OIUSVOL, .

Tüs T& €is TOUS ÉU y&yOVOTXc, TUG T& €iG TOU cT&AsUJ£poUc (QQEpo-
pévoc, x TET &umpocd&y *7 cvyxucsuc r& uc] aox(peiac ?
€is uuJapxy s yeyousy auvrouixy *?, óvo (BiGAlww xur&Ig coiduoy
eoxeiy vsvopuuóreg. — lloosavemAéLouss 99 db durolo x, ric $É
&djxJéroU xxÀAouuáyus omicxc ÜixOo us wo) xuTEG TX6 TUP vyé-
guy $t
fl 9?, uxi &rl Tj éoyxrino 99 xurdv rX mepi c0U "Teprovux-
víou 9* c& xoj Orficianiu evvedvuausy dóyuar(G^, E dv MT ÉpsG

q&3ymGisg 9? dAwy díadoxo qívoyreu, — Yloóen: 0à àQs£s

« fFiGÀfov

guft. uyucuy s2 yapoy. Subfiftimus. Ex Auguftini le&ione poffet illud yZuov re-
formari in y4uov. BR. 53 Kw9su2v notat cavatovem, notat et tutorem. —1il-
lud tamen magis: nam pro tzatore ézírgomoe; dici confueuit. Hic certe perpe-
ram Hotom. et Contius JDe tutoribus minoris actatis, cum hoc, loco Imp. de
induftria periphrafi et magnificis expreffionibus vtatur: quod paffim in hac
Conftitutione licee animaduertere. — Praeterea fatis faftidiofe bis terue idem di-
cerct. BR. 54 In compendium, vt vertit Hotom. poffet etiam im capita, red-
di. BR. — 55 Omifit hanc vocem in verfione BR. forte fciens prudensque,
vt fupra illam Zgi3u3v, GE R. 56 Conft. Tanta $. Quintus. B R. 577 Ho-
tom, Znter quos duo priorem locum obtinent.. Contius quorum principatum obti-
"ient. BR. 58 Auguftin. xa2:«sAA«v. — Sed Taurellii Scriptura magis Graeca
cít. B R. 59 Pofito ad v afterifco in margine collocat Auguftin. «a fed non
eít neceffe, immo obícurat fententiam. BR. 60 Haec vox etiam maturae
rcéte vertitur. lta Aelianus de wataura amimalium, Graece msQ? vÀv Záwv iW-
4To5, infcriptus eft. Et ita vertit Hotom. Contius autem proprio tracfatui, ER.

.€1 Id eft, santiffa. Xlotom. acce(fiome. — Contius adieclione. BR. : 62 Mic

et in fequentibus apud Auguftin. eft Trebellianow. Hoc autem magis ad Grae-
€um acccdit. Ita ipfe Taurell. in antecedentibus Paleidiw. BR. Sed Augufü-
ni le&ioni aduerfatur, quod adie&ta fit vox 3óyuz, neque huins 3éóyparos auctor
vocatur T'rebellamus fed "T'ebellius. Supra eft 78 $aAxiís, puta vóus, GEB.
£63 Debet otnnino effe &xeve/uauev , atque ita Auguítinus. BR. 64 Augu-
ftin. 72v vAz« vo, quod melius videtur. B R. 65 Augull wwyacimvíov. R.
quod placet ob fequentià TeefeXMavíov et Orficianiu, GER 66 Vno ver-
bo captiofas, vt etiam vertunt Hotom. ct Contius, B R. 67 liotom. vertit
trafFatum Contius Graecum . fcbema. retinct. BR 63 Hotom. coacerauantey.

xo) eis T9V TOU losGeAMuxvlou uedo- -

voEets xo] ToUc &i TóUTOIc BduoUc Eyypivvavres v [Di-

in hac compofitione habere conceffimus. ^ Enimuero de
curatoribus iunioris aetatis duos illos, qui de tutelis apud

| omnes appellantur, et hic in fummam redegimus, oécto ho-.

rum librorum tractatum et maxime mediam, vt dictum
eft, hanc partem totius compofitionis fecimus, optimas
profecto et vtiliffi«mas legum in his defcribentes. $. 0.
Quae autem ad teftamenta pertinent, et infuper de Legatis et

| Fideicommilfis vniuerfa in nouem librorum numerum contuli-

mus, quibus praeferuntur duo, qui.de teftamentis et codicillis
tum in vniuerfum, inquimus, tum (iis) quae faciunt, vt vo-
lunt, milites conditi funtet de teftamentis infcripti. Quinque
vero deinceps de legatis et fideicommiffis et omni eorum quae-
füone differentes. Et quoniam Falcidiae fermo contignuscon-
gruensque erat legatorum et fideicommifforum proprietati, pro-

pterea et eum continuo legatorum fübiecimus tractatui, librum

integrum ipfi affignantes cum breui quodam additamento. Et

rurfus quoniam ad Falcidiae imitationem in fideicommiffis erat
quod vocatur Trebellianum Senatus confultum, huic quoque
extremum compofitionis huius tribuimus locum, omne quod
hanc ad iuris partem pertinet in Trebellianum conferentes, e&
fuperuacuam effe antiqui Pegaliani difpofitionom comperien-
tes, etabfurdas horum Senatusconfultorum differentias et fimi-
litudines, quas fane antiqui etiam perofi, nimis fubtiliter exco-
gitatas et damnofas vocarunt, et fimpliciori quadam ratione
vniuerfam hanc formam concinnantes, et in Trebelliani con-
formantes ordinem: et haec profecto quinta parstotius compo-
fitionis ad nouem hofce redigitur libros, in quibus nihil de ca-
ducis, quae olim obtinebant, nobis diéctum eft, quoniam haec
quoque inaufpicata quadam neceffitate in Romana vigentia re-
publica, et ciuilium bellorum trifte monumentum non decebat
temporibus illis vfurpari, quibus Deus pacem nobis dedit age-
re domi forisque, et quando opus fit bellum gerere, facillime
ipfius opera aduerfarios fuperare. $. 7. Sequitur autem nobis
et fexta quaedam portio huius vniuerfi fyftematis oCto inclufa
libris. Praeclare autem exorditur ab iis quae de bonorum pos-
feffionibus appellantur, quas nos fimiliter vt cetera confide-
rantes, tum quae adingenuos, tum quae ad libertinos perti-
nent, ex multa fuperiori confufione et fubtilitate in dilucidam
perduximus breuitatem, duorum librorum numerum ipfis fuf-
ficere arbitrati. Adnexuimus autem ipfis quoque ab inteítato
vocatas vniuerías fucceffiones et ipfos generum ordines et ad
Ipforum oram ea quae ad T'ertullianum et Orfitianum per-
tinent Senatusconfultum contulimus, ex quibus matres
filiique inter fe 1íucceflores fdunt. ^ Procedit autem liber
alius,

Contiüs congregantes. BR. 69 Male Contius et Hotom. hic habent perfice-
ve, abfoluere. — Videntur àyéerz cum áve?ras confudiffe, quod in éxemplari eft;
et inputatur, vefertur, tribuitur denotat. — Alterum ab àvíe eft, altermp ab -
4ui, BR, 7o Hotom. iufelici quodam fato. Contius propter vfum guen-
dam mow profpevum. BR. 7Y Contius lméwofum ex Conít, Tumta. BR.
72 Hotomann. accepit Ex e 7v in mafculino genere, fubintelledto, Zv3gáov,
cum in neutro zg«ywrav intelligi debent, BR, — 73 Hotom. camque oporteat
bella noflvis viribus etc. quod menti Imperatoris plane contrarium. — Nempe vig
&uroU Bomsc eít, àvroU SeoU bomig: atille 4vro acccpit pro éxvre? fui ipfius, Ícili-
cet luftiniani. Contius vertit cum ipfius famore. BR. 74 Conít. Tanta $.
Sexta. BR. 75 Contius fequitur deinde et ,exoritur mobis: nempe quia du-
rior locutio videbatur, cum 7?: et exoritur, non fit in Graeco. BR. 76 Àu-
guft. cegixexAkiuévu absque c. — Sed melius videtur quod Taurell. exhibet.. B R.
71 Hoc eft, fuperioris temporis. Xlotom. ex vetevi illa. .Contms anterzorum
temporum. — Porro prior habet ex zmmenfa illa veteve colluuie. BR. 78 Ho-
tom. et Contius obfcuritate. BR. 79 Hotom. et Contius compendium. BR.
&o Hotom. coniwuximus. Contius adplicauimus. BR. 81 Hotom. cognua-
ti0nWiH. BR. $2 In Brenkmanni noítri verfione non comparent, deícriben-
tis, vt arbitror, errore, baec verba »« voeüc é» Toórow fg3poUe PyyQéVavess 7
BiBMo: etium obnios in bis gradus eidem inferentes libro. GEB. .. Cum his vo-
cibus và (99Aí» hodie incipit fcriptura Florentina, vt fupra etiam monitum.,
BR. 83 ld eft, ad extremitatem, ad calceem. Hotom. zm pofirema eorum
parte. — Contius circa ommium fmem. BR. 84 Auguft latinis lchx'xs
Tertulliamiu, et nec in MS. Florent, 9 apparet, B R. £5 Malim Lberique,

pro
Q3

- Bi&Aloy &XXo v T& 6pl TOv v Oitodonojuxciv Spyuy, x TX Tepi T76
Tv oAicSouvóvrmv T& 9 uxruspouévay ontyuruy koxAeius 9*
99 TUV ÉV TDäTPl; T uocnovg—yäzfrwu, xi,män ,wïg 7'(02:?2/ äö*oä*ragv æogäg 8'7
eidimolvrwy roUc TÉlxc, uw] TxTepl TOV ( JpoicoVTWV TX 0]0610 TÉ-
A 99, 2$ srpóovye Qupsdvy, TOv re crpocdiopstwv, TOV T& eig vyoIxy u
meAsurTg ctyapepouévimv vooderoby. 10 &udic €i TI T&l 36 OT0Ixo-
oüy ?9 éAsuJsplac íclw, y ») TOv Umsp TXUTYc Cycvwv, TOv TO &i
arxpudédorou Bi6AÍq. — Emi d& s :roä 7pl 1,10;&7?;, ? T3c Ói aurije
x ]]oews, : vv &coysody aüT)v diriwy, eic äu,awe&ïä;ceiäæ góy-
epopuux. xo] && Tl *ye Gueg pl Ümoxentay &giv, coropxtosuy T& w
Tüy iy voUToig TiyE xxTX c(Quy durdy OuoAoyoUvrwy, w] TÜG ^^
Tüy Üvrwy dyoxuepüsswc ?? oj daveiemyjr T& wwTox E 97 wj
aposwc, wj Ts TOV wgom'.uoc'fxwu Quxxolosmig TE uot m;äe[uo—x
yÍac 9^, w] roU uj mi arxJéiv ToUc duveiQoyruc JAXG(9- 9^, ul
qoUro ópoltoc eic Ev s39oi«x.. BIGAMov. uo] róv Gv interdiCten ?^
v& ?* mgómoy Ov mrÀeiomiv &vog mrapadeduxxuey [BibALov. änc»'z:&äy TE
&l T mxpoypoDoc x Th?z)g T o:ïu'rocï*g T(,emyluäyoug ägcwggycogbgez(
xgoöuou,g, Xj fröz/xfrc'öï äuoxcgv TE ææywygw cc:rïsää[uefïäcsrpo?ov. j Kiu
guyiyd*yousv vó qy d)j vüuro uépoc, oümep sycyron "^ o TEl TUV
Qixotarov, w'e élojrou, veyooquuévo, eic owra DibAEy 001 A0V £u-
qoy dy roUTO Mépog TC DA cuvrXEewc xmcodJéusvo Q. 8. 77 lN 0
dà n rüu vxvrOG T&ÀsuTXxlov, Omsp Efdouov Qs -zägïu, Pue Ti
mpxyuereixg *, EE [BiGAloy xXorduus mepiésxArou, ? ooxüpevoy uv
&x TOV PrepwTcswy, Ó Bxivoy d& 9 duX ceg TOV Umip Éyyumc
eeypouuuuévay , wot] Ty6 rcïïu J pedv n DoATc , ïccq ci:oakz;'aecäc;; T&
xoj &AeuJsplag MuTOV, uXj TOV eimyyuévov £n Tjc TV TQuTOQUV
yonoJec[xc émepuT10swy. Xzep Gmauvrx OUo mX YUV CUVÉSHATOU
Bi&Alo; xoj roic T& ? Éwmpocdev, oU0 9 erméty £siy, 060 x:ï:.xï'*zso*—
TOrx ", mpolOv Óà eic TOv Urbp rv &yulxuotrwv. Adyov uot] Xray-
TX xuTaAÉyoy Ómóan TÀV T& LeTpiwTÉDUY Écly. cuuxpTHXETIV, DUTED
jduerixc uxÁAoDciw, 0cx TS OUSc] T&TXyuÉvx "ooToVoU C oUCIV, O.O
v5jv r» extraordinariw» ? axvrolg &mwvridéxciy PmwyUuplav, xya-

flalvov 9 di wo)eic Tk dyuócim TÀY ÉyuAxuorww &wep cQodpora-

qX T& Écly uot] ueydoy &Q' éxvrolc uaA.ei TzV Towiv. | AMo d& uxv-
T&uJx ÍGAor rxÜra Ó5 TO Tspl TOV (uapTIuoTwY T& xO) ÉywAx-
gTwY GUVÉ«oUGiV* TTgoGo/x u ÉpAWTOL yXo xuTOIG XOg TOX T'ED) TV
iT iyuMuaci) uày cÀIROMÉVeV, Éxurouc d& cQavéig ueSisdyTwY,
xoj TZc 0vo46 xuTOlc "EpiBGÍxg, wOj T7c Éwoyoué£yye Tolg uxTX-
dedina u évoic mroivijc 9j Gvyswpnioewc. cos ó8 x ulv ér£oou DIGALoU
mv 0 m&p) TOV &Qéoswv vylverou Aoyoc, xowog dv eimórwg xoTX
TQV NyjQuv, rv T& eic o puxrx TOV T& eic éyuopuara Qspouévmv.
ómóGaó0& Uréo T& ToÀITOV UTÉO TE DpUAsUTOV, xo) Aerrovpyutudt iv xot]
TUv Oxuoclwy Spywy notjaroviyyopswy 19 qod moocy ** Emvyyelixc wotj
aroixíAuy &pwrioswv ? woj T3c Oywoclac cmToypxpyc vevouodérg-
TO TOig TXÀoJ, 00X TE ( !Ó Umép TC TOV Ü»uurwy Éslv Ovopu-
cÍxc, u) rGV Éy navóciy eipynévuv olc adAo,, TRUTX CmTuVTE TO
vsAsurxiov vrepiéxei [BibMov. "ovrou *^ Ó9 vo0 cvexueroc, crsp
&X TX T&Qi TU EmSQUT)GENV ÉelV,EwTOV pLby, 0c0V TrpOG TyV 0i-
xeioy

pro eo, quod habet Brenkm. filiigue. G. 86 Hoc eft, de cautione damni
infe& vt etiam vertit Hotomann. — Contius vero Ze ea, quae ob vaimofa et di-
vuta aedificia datur, fatisdatioue. BR. — Vtrumque ego praetulerim verfioni no-
ftri Brenkmanni: neque enim hic de fecuritate aedium ruinofarum, fed inte-
grarum agitur, adeoque 2s$ZAeie, non fecuritatem íed cautionem. denotat, quae
cft aedium ruinofarum adeoque, danmni infecli, vt Hotom, vel ob aedes vuinofas,
'«t Contius, fi forte fuerint, non. dzrztae, vt idem, fed füo vitio prolapfae. GE B.
$7 Hotom, fluxu. — Cont. zmpetu. BR. 88 Poterat lmp. fimpliciter dicere
oreQ? TeAev&yv, de publicanis, vt eft in. Pand. fed inde apparet, eum confulto am-
pliori dicendi genere vti. BR. — - 89 Hotom. vertit benenolentiam Ícilicet pro
Zwoixv, vidit Zuvoisv, B R, 90 ,-Augu&.' é-ócec o0v. Forte vitium typi eft:
nihil enim fibi vult. Bn. 91 Auguft. xa vv omifla vzZc contra difíertam
archetypi Ícripturam. BR. — .92 Proprie facultatmm veceffu. BR. 93 Id
eft detentione per creditores. — Defignat titulum. de bonis audforitate iudicis pos-
fidendis fen vendundis. Kiotom. tranftulit venditioues ob debita. BR. ——
Contius curatione refpicit tit. de curatore bonis dando. BR. . 95 Per fraudem
fcilicet debitorum. BR. 96 In Archetypo eft zuterdiclon Ó6ne «. — Augufi-
nus hic Graecos literarum chara&eres habet. B. 97 Debebat alterum v«
vel x4 fequi. Nam folitarium illud non inuenitur. Quum autem in Pand.
hic titulus infcribatur de [mterd.&is fiue de extraovdinaviis aiomibus, quae pvo
bis competant, goflunt reliqua excidiffe. Contius fed et interdictorum modum. 5 .

émeguTActuv videtur legiffe: nam Jüpulatiouibus, vertit. B R.

alius, ea fanciens, quaeagunt de operibus in aedifieiis, ac delaba-
fcentium et ruinofarum aedium fecuritate, et de iis, qui aliquid
fraudis in hisadmittunt, etex aquarum curfu vicinos laedunt, et
de colligentibus publica vectigalia et infuper de donationibus
tum indefinitis (feu fimplicibus) tum ad mortis cogitationem
relatis: rurfum autem fi quid de quacunquelibertate eft, aut de
eius controuerfiis, hoc vni traditum eft libro. Praeterea quae
pertinent ad poffeffionem, et acquifitionem per eam, et caufas
illam inducentes, in vnum tractatum contulimus. Et fi quid
omnino de iudicialibus eft fententiis, et de iis, qui in hifce

quaedam aduerfus feipfos confitentur, et de bonorum ceffione,

et de creditorum detentione venditioneque, et de rerum ( feu
bonorum) feparatione et cura, et ne quid creditores detri-
menti capiant, id quod fimiliter in vnum collectum eft li-
brum. . Et interdictorum rationem non pluribus vno tra-
didimus libro. Hinc vero ad praefcriptiones (feu Exceptio-
nes ) et ad ftatuta in iis acceffimus tempora, et obligationum
et aCtionum fepofuimus rationem, et congregauimus omnerm.
hanc partem, cuius agmen ducunt bonorum poffeffiones, vt
dictum eft, in octo librorum numerum congefta, fextam hanc
partem vniuerfae compofitionis fegregantes. $. 8. Vniuerfi
autem extrema (pars) quae feptima eft totius traCtationis, fex
librorum numero contracta eft, incipiens a ftipulationibus,
tranfiens tum per ea quae de Fideiuflione, tum per ea quae de
debitorum numeratione et folutione et liberatione eorum 'et
introductis ex Praetorum ftipulationibus fcripta funt, quae qui-
dem omnia duobus a nobis contracta funt libris, quae quot ab
antiquis éonftituta fuerint neque dicere eft, procedens vero ad
deliétorum difputationem, et omnia enumerans, quotquot mi-
norum funt delictorum, quae priuata vocant, quotue non ordi-
nata (feu non ordinaria) appellant, íed extraordinariorum
eis cognomen imponunt, afcendens autem et ad publica crimi-
na, quae fane grauiffima funt et ingentem fibi prouocant poe-
nam. Duo et hic libri res deliCctorum et criminum continent,
admixta vero fünt eis etiam illa (quae tractant de criminum
conui€&tis feipfos autem celantibus et de horum bonis, et de ir-
rogata damnatis poenavel venia. Initiumautem nobis alterius
libri rurfus eft de appellationibus, fermo communis iure meri-
to aduerfus fententias, tum in pecuniariis, tum criminalibus la-
tas: quaecunque autem de ciuibus (id eft municipibus) et Bu-
leutis (1d eft decurionibus) et muneribus operibusque publicis
et nundinis et redituum pollicitationibus, et variis cognitioni-
bus, et de publico cenfu veteribus conftituta funt, et quaecun-
que hactenus de verborum funt fignificatione, et de 1is, quae
pro regulis a veteribus dicta funt, haec omnia extremus
completctitur liber. ^ [llius profeCto fyftematis, cui initi-
um a ftipulationibus, fextus liber eft, quantum ad peculiare
| initium

98 Hotom. praecedumt. . Contius praefant. BR. 99 Confür. Tanta
$. Septimus. BR. 100 Habet et Auguftinus hoc loco ec» non «« abje-
&a v vt folet ante confonantem. B. I Hotomann. videtur hanc vocem
cum illa zeéyuaroc confudiffe: vertit enim aegotiz. BR. 2, Contius deman-
data efl tanquam foret mwegievréraArai. BR. 3 Hoc 3? aliquanto recentius
inter verficulos eft additum, adeoque afterifcis interfepiri potuiffet. B R. 4
Male Auguftin. iyyeíse, BR. 5 Archetyp. et Augult. xa vowye fumQoc3sv.
Forte xa? vóys.. Cui le&ioni mutatio poft tacta, fed a recentiori manu deinde
turbata, fauere vitletur. BR, 6 0 32 fubantique inclufumn eft vncis oblongis.
Verum neque Auguftin. eam lituram curauit. BR. 7 Tb xa3esé7a ; non adeo
videtur ad libros quam ad res pertinere, Senfus eft, tot res a Iuftiniano duo-
bus tantum libris comprehenfa effe, vt difficile di&u fit, quot et quam late apud
veteres patucrint. BR. 8 Hoc Auguítin. Graece ícribit. ER. 9 Non
xaTáfawoyw, vt vertit Contius deícemdit. Eft bhic gradatio quaedam zncipiens,
traufiens, procedens, denique afcem]eazs. B R. IO Proprie feris. BR. It
Proprie ve&galmm BR. I2 Ego4ces interrogationes denotat, fed hoc lo-
co éiusmodi interrogationes, quibus iudicis cognitio inftmitur. —KHotomann.
I5 Male edi-
dit Auguflinus Vcere, aC fi óc abundaret. Nempe male le&um et diftinctum
jeare 6c, cum fcribi legique debeat $z« véoc baclenus. BB.. Iq4 Erat initio
; ' T9vTe

C "—

t

yr

IMÓR - 5 g2 2 —X — - .2 UX

——À Á ——
— — E^ — —— — - — -- N- o

H

uelxy cowov *5 WxJesoc, TEUTUx0SOV ÓE, "pÜc TUv DÀXV TC CUV-
vuEemc touoviay *9. — $. 9. ** A'rep Erravrx cvyréSeirat ]e
xo] £wmremóvgron uaAOc ]s wotj ]9e "xp zucv usAsicswc cElwc ma-
g,oc' ]e szþjwwocvö'v FU éydoEororou *9 mwoajcoQuwrirou uaxvyíspov, xotj
o nxvoausópwy dv xuerépwv fAnciAsiuy. T9, nojUmrwY, Xyopoc&vre
] modrrewÉvrs d 6qropsveiv, Svrs]o9 ]oUe vóuovc yoxiew £udoxi-
moüvroc, ]|ovàs ?? querépuv &wmpoadsv ?* ovóév ]i9euévouvoocrá-
£emwv,uo] ]v xoj va éuro ^? o moXyuoq ulv énmrovgooévav, ]ovrésiw
Kovsavrlvov ]s ]oU ueyaAorperescrou uopyroc v Jeiov ^5. Axo-
vyirióvey xoj avriypxpéwe ]ov.-Jeiou oupwlov, gvrs Seimv A8sA-
Avv xo] ]v Baciundy divyvaosev, xoueyv éxurov dó£xv ulv &v
&mociy mrxpacoropévou, xo] mrooays OeoQiAov ]oU ueyxAorpsmsstrou
pxyleoou xot] vópouc. &ri 3 fxoiAldoc "]xorqg6 móAsoe o&suvoc ]s
xo] xypUTVwc w] ]9c ÓidmouoImEe EmiTQÓÉvcEwc wLleg ?? u-
dxoxovroc, xx] Awpodé£ou oU pueyxAoTQsTEskroU xUXiswplou ^
xo] didaucucAou iy ]j ]v vóuov xvmósdevyuévg ?7 móÀen, (Qa-
piy di jv diduuóv T& 79 no) wspiQxvy ]v Byovriov wzrpomoAw,
Ov ?j "rspl dluroD xpusn dóEx ?? mj eig guc syyoysv uou "]v ma-
góvrav peroayéiy qpovrpéxruro aróvov, uot] A'virroMou ]s ]0v u-
a Xorperescrou waylspou, 6c d) xotj xuróg crapx Bypurío ]X &x
yóuuwv TrxideUet XxÀdc 39, ayyp x ]pryoviug ceuvyc ]ovg 5* ma-
px OobaLu w vóusw didxcuéAoUg 37* marufbuvww* xvwwpépet
qoüv ?? elc Nsóvrióy ve uot] E'vdéZiov, &yÓpag &ri vónoic uero mra-
epbuoy 0v jz $uxA£ovg wvxwe wucuswpioy xo] évrajydopx 3^,
u) Asóvrioy ?? "]oy mxvéuQuuoy caro Vrpscev, Varcrmv, no] Tlo-

Jehuov, ov &ureD zaiduc ?9 * ues Jauuacusv ) ?* "gv ov

peyoAorpemesirou xx] coQurxroU nópguToc 39 gv Jeiwv Ampyi-
j ; N^ 3 N ? * 3 * L] D] ?
"iovtov, vóguvre 39 woj xurog cyad6c é£wyuyrye £ml ]5e Bacii-
doc ]Xurzc ielv mOAswc, u) mpoc ]ovrowc 2orsQvov, Myva, Yooc-

- doxlou , EvroAuiou, 'lipoSéov, &vvídou, fNsovrlou, NAcTQyoc,

T'oxudBov, Kwvsavrivou, Ywxvvou, 9v coQwrorwav, ovrep ívrsc
(iropsc ^? plv eiciy ]v évdo£orxruv Vmpx,wv dv ispov duv
arpourtplwy, dózay d& arapo aioiy ov &xi coQptz Qmolg Exovrec,

* I , $* D ; n M AE n 7
eixórag mxp udy énpldqauy &zior xa-desxyon ]ou ooovrou perc-

OXeiv
-veur) j«, v priori voci tamen antiquiffime adícripta, nm, I5 Contius ad
proprium principium. BR. '
feu barmoniam. BR. 17 Coníft. Tauta $. Quae ommia. BR. 18 Glorio-
fiffimo, aut, fi mauis zlluflvifieuo. BR. . Ig Minus recte Contius zofirorum
palatiorum. Nam flaciAcíz, uv, Graecis palatium notat perinde ac Latinis aedes,
iym, templum. BR. 20 In membraána Etrufca eft zZvrs. Manifefte melius
et ita Auguftinus quoque. B R. 2X Simihter et Auguítinus communi more.
At in archetypo eft £vzgos9sv, vt vulgo in lapidibus et monumentis antiquis.
Poftea iterum iterumque occurrit Zuzgoc3sv. B R. 22 ln Libro Florent. eft
d- àwro: fed bene Taurell. « in o conuertit, vt vitium manifeftum. — Porro
proxime antecedens xz) olim aberat. Perperam vero Auguftin. x4 Tv xaT
&uTí DrO xa) Àv xui - uT, conuéertendo xa - in x«r et retinendo w.
Quare neífcio, quid fibi velit Contii nota. — Fzdetur, inquit, feribendum &vrà
Ceterum poffet videri abundare totum illud a? adiedtitium, quafi ad maiorem

emphafin adícriptum. BR. — Sed idem Brenkm. vertit fu^ ipfo et in notulis, quas

Graecorum verfionibus fubiecit, ita habet Parmm beue Hotom. cum ipío mam
T'ribonianus operi praepofitus erat, quae, qui cum ifta priori notula, quam Tau-
relliano exemplari adícripfit, conciliari nequeant non video. Proba itaque eft
le&io Florentina, et fi ibi exftaret zvzo, excidiffe v in fine vocis 4vzov exifti-
maífem. GE B. 23 Hic rurfus diuinarwm wertendum erat vel diualium.
Nempe 72 diuiuum in hifce nimium vifum Latinis. BR. z4 Proprie fcribae.
Contius vertit Autigrapbarium (feu Magifirum.) BR. 25 Hotom. quique
leges snagna veneratione et diligentia, atque ddeo vt profefforiae dignitati couue-
*Ht. Contius vero et leges feu iura —— lamdabilitev et cum fummis vigilüs et
vt magi[leria fedulztate diguum eft. B. 26 Male vterque vertit Quaeflore.
'Tum enim Kvziságov deberet effe, non vt eft xuziswofov, — Eft autem quaefforius,
idem quod Ex4uaeflor. Qnuin ipfe Hotomann. mox reddit re&e Qonaefforium.
E R. 277 Debet effe 4vaàs3eryuévovs, — Sic et Contius legendum elíe ceníuit.
BR. Non aduerfor, malim tamen conffituto, pro creato. GEB. 28 Augult.
disíàx4Aóvre, a Porta in edit, anni 135 1. Ziouuóvre, et in margine di4weve forte
lezatur melius. Sicibi. At in exemplari Florent. legitur, &efjiuóvre, et recta
eft Ícriptura. — Contius tamen vertit vereudam: nempe legifle videtur, vt a Por-
ta habet in margine. BR. 29 Poffet et transferri, fama. BR. 39 Au-
guitin. eAcc. — Sed clare « conípicitur ante Awe, licet cetera cum multis, quae
Íequuntur, lacera detrita et exefa fint. Sed et magis e feníu eft «aAZe, BR.

41 Auguftin, voU mag2 Qoíufo» TÀw víuw» QigTxeAÍac, De vov aut vovs hihil |

bodie iudicari poteft, abraío initio verfuum, in quo haec fuerunt. — $i articulus

16 Idem ad totius confummationis perfedlionem.

initium, quinquagefimus vero (fi) adtotum compoütïonis Con-

centum (referas). S. 9. Quaequidem omnia compofita fünt et
elaborata pulchreet pro iuffionis noftraedienitate tum a Tribo-
niano gloriofiffimo et fapientiffimo Magiftro et Exquaeftore no-
ftri palatii et Exconfule, viro et in agendo et in dicendo et in
legibus fcribendis celebrato, qui nihil mandatis noftris anti-
quius habuit, tum ab iis, qui fub ipfo rem nobis confecerunt:
videlicet; Conftantino magnificentiffimo Comite facrarum largi-
tionum et Magiftro ^* íacri fcrinii et facrorum libellorum et
imperialium cognitionum, qui nobis bonam fui exiftimationem
in omnibus praebuit, et infuper (2) Theophilo magnificentiffi-
mo Magiftro et leges in Imperatoria hac ciuitate grauiter et vi-
gilanter et pro magiftralis inftituti dignitate docente, et Doro-
theo magniücentifümo Quaeftorio et Doétore in legum ciuita-
te creato (intelligimus autem celebrem et confpicuam Bery-

tienfium metropolin) quem eius bona exiftifnatio etiam ad

nos deduxit, et vt praefentium laborum participem faceremus,ad-
duxit, etab Anatolio, magnificentiffimo magiftro, qui fane et ipfa
apud Berytienfes iura docet praeclare, vir ex venerabili trina
generatione iuris doCtorum apud Phoenices defcendens, Re-
fertnamque genus ad Leontium et Eudoxium viros in legibus
poftPatricium gloriofae memoriae Quaeftorium et anteceflorem
et Leontium celebratiffimum expraefectum et exconfulem et
Patricium eius filios in admiratione habitos et a Cratino ma-

gnificentiffimo et fapientiffimo Comite facrarum largitionum,

legum quoqueet ipfe bonus Interpres eft in imperatoria hac ci-
uitate, et praeterea a'Stephano Mena, Profdocio, Eutolmio, Ti-
motheo, Leonida, Leontio, Platone, lacobo, Conttantino,
Ioanne dottiffimis viris qui quidem omnes oratores fünt. glo-
riofiffimorum PraefeCtorum facrorum noftrorum Praetorio-
rum, famam autem apud omnes fapientiae merito pofliden-
tes, iure a nobis iudicati funt digni, qui fierent tanti laboris
! par-

adfuit, debuit effe 72« praefertim fi. Auguftini 3i32sxaAÍíae recipiamus, Verum
collatione latitudinis literarum fa&ta in abrafis non videtur tantum fpatii fu-
iffe, vt caperet articulum trium, nedum quatuor literarum, vna cum zagZ, cu-
ius vltimi tantum duc&tus apparent. Praeterea non tanta hic articuli. neceffi-
tas. Certe Auguftini zov et Taurellianum zovc non quadrant, uifi retineas
àidacX4Aev; de quo mox. R. 22 Auguft. àBaexazA(ze, vt diximus et hoc
rectius videtur ob fequentem Iuftiniani declarationem, dum Leontius et Eudo-
xius pater et avus Anatolii deíignantur, ficque efficitur tertia generatio, —Sal-
tim Vicorii feu Taurellii 3iózexAovs fubfiftere non poteft, nifi ponamus praepofi-
tionem é excidiffe vt effet & 7o26 7Zv v6uv 99ueuáAoUe xaTafdafvav, ad magiflros le-
gum defcendens. Praeterea poffet quis fufpicari fuiffe ro0 —— 3i3as4ZAov vel ài-
woxxAeíos, nfuper a Porta ad oram edit. de À. 1551. habet Sic fortaffie
reflituendus locus : 7Àv wugà qoívijs vÀv vóuuv Qi0uékÁAwv, — Verum Auguftini
le&io magis ad fenfum facit. In eo tamen idem minus re&e, quod z$v — —
Biecxuiue repraefentat. Tpía fcriptura hodie non difcernitur. B R. 53
Tévec addendum puto, ita eftap. Hug. a Porta. BR. et in verfione Brenkm, babet
hanc voculam genas, quam adeo, parenthefi fignare debebat. GE B. 34 Au-
guítin. &vri«4roQa. Et hic, vt am monitum, erofa omnia aut difparentia, ta-
men » perfpicue videtur apparere. Sicque etiam Theophjlus et omnes Graeci,
Contius vertit Autzcenforem, tamquam nomenproprium foret, contra vero pa*
tricium bis ícripfit ceu nomen appellatiuum. BR, 35 Auum credo prioris
Leontii,abauum Anatoli. BR. ^^ 36 Re&te Auguftin. vàw Zvro? -«i0m, vt eX
tenuibus fcripturae vefligiis detegitur. Alias quoque neceflario fcribendum
fuerat 7o)0e, BR. 47 Male iunxit Taurell. z« particulae óc, cum ad fequens
verbum pertineat zs3avugecg, — Non recte item fcribit Auguftin. wee ré3uvpacudé-
vove, cum liquido non nifi vnum 7s reperiatur. Immo diferte annotatur ín
laudata edit. H. a Porta ALocus corruptus, qui fic fortaffe veflitui poffet: às ve-
Savpacuévoue, quanquam ne fic quidem eft integer. . Haec ibi: nempe rcliqua ver-
ficuli portio poft e3avuacuev et fequens integer intercidit, ita nibilominus vt
ex erófis literarum ductibus eliciatur initio proximi verficuli fuiffe 77» me?, wt
Taurell. non vt Auguft. xa? 7e?, qui et ipfe afteriíco interpofito oftendir, fefe
addubitaffe. ^ Contius hic vertit fpmmae admirationis viros additque in margi-
ne fic puto fapplenda Graeca boc loco mamca et mendo[u. BR. 38 Ita Co-
dex Flor. Auguftin. vero cum bic ; tum fupra, vbi eodem modo fcriptum in
exemplari archetypo, »óurros exhibet, atque ita quoque paffim in MSS. ac edi-
tis legitur. 8R. — 39 Membrana Flor. et Auguftin. véuev oPet recte. BR. — 40
Pivegeg hic funt adaecati, nam apud Praefe£tum Praetozio Illyrici Aduocatos 50
: : : : | - fuijfe
O 3 E

exéiv dyDvoc ^*. "'DXorx piy obv wwlv mépl ]yy ov Dige-
fton ^? Zéeremóvqros cvyyoxyv diux gv eoriwe quiv. eipyu£vav
iyjóÉwv r& xoj couv xvpmv **, Io. ** 'Tosaura 0i ulv
eidwg üjc pygxioTqTOG YÉyoVEY, c«s 0UOà ouérpoa. "]oe mpooyoploe
"dv &rgocSev vouo3erdv vmrsueivagey, iM )uv ixdsov 700'7;[,01/
o?e vóuong ^5 é£meypXspxuev amrpocwyoplov. oä,ueiw,bow,rgc ,u?u eiri-
7rep Eocery sjv oux opJic &doxet, uépy Ó5 ]6 u&v ?cäfekgwsg:, ]«
0i Tood)évves, &X w*obö.c?'z/ TE TO mäöguou ä)-.o;;:teuoz, ïzæ/;þ;u io;;y:/ & x-
civ mxpxcoovrsc |e &Eovclac loxUv ^^, GE mXv, 0wep Eyyéypa-
a lo 7!3&3) f& to, "]oDvo sjuerápot yevéddoa yvesu, pajdevo ]e Jabbciv
ecxpxriJ£vo ^* d ysvousvx vüv ]ole É;mpocOsv, £wetón moAAx
aoj ovd3 doiOpapdijvou Gdidix *9, uerwredeinupsv ^? eic ]o upéir-

^ [2 ] P / ,
Tov, «d» éiri Bu ]i ]v areAouorépwv curoxoorópewv GixTO-.

£eip0c Gol 9? éipyro a»xux 9T* "]x f:,zäu yco 6z/o';aïcroc :Ioïg
Éwrpoodev &QuAdExuev, ]jv àà ]v végav ocknäaoclu 52777(u87830w(
£momodquedu, omsp u) éri 99 sucixcóueyoy Exeivoic av, T0A ÀX
à? ]2 ]omÜrx críxerro 9^, oUro Owfpwroi "]e o memépoa o sv
eic axQi] mepiéeyue TÉAoc Exgoyro vóuoy "^. — S. II. ?5 Emesy
db ixpyv woí w perplav eicwywyyv ?* mroujcacJon Tp06 ]ovc

&orivontoy dar]ouévouc 99 oj Tjv neig u QubuauxMas ov ngepoUv-

az 5?, óvài ]oUro ]5c xuerípue tEw uirsAlmouev mpovavsc. o;ï)u-
A& "leigeviavé 9. &vdo£ordr 9 xj v ]5e. 0Ac yo(axoäsaz.«xg
Umovoyla» imirergoguquésp 99 «o] OeolAg vyeujv 9* xoj Ampo-
3 "]oie ueyoAomoensscroic uuj coQuwrotroic cyruaoIycopoi Eyue-
Asugciusvon 9? dierxEdqueSo, mpocyxeiv. éx 9v ]oig cpy,ong £v
eiocymy&ig cvyueiu£vav ]o wxipirxroé 99 "& xoj sporoUvro xct
órócn 9^ To?g v)v «olirsvouévog cuuQépoeron mpxyuaciy : 9?,
]&urx &Éskév, uj dXpolow, u) eic zXc eyeyeiv, ueuviodoa Ó5
act) "]v 3juerépuv QuerdEemy, &c eic émavóodwciw "]Bv &umpocdev
cemTobjusedx, 99, xox] üurw cuvJéiver fB[GAouc TéÉoGxpuc, TpuTO
soryéie 9* J3c eiawywy)e écouévac, &c 0j uaAcv Initituta vevo-
guovxn Koj ày xo] raUTX» TüV vopodeciny 99 cuyJévrec mpooy-
yayov dXulv, xw] vuéic Xmaoay nxwrucuevXusvor wwj Owxplyav-
T&; 9?, xxÀdOc T& bye w] wxrx TOV wuéTsooV Explvapsy voUy
xoj xuérspoy éivoi xo roUTO TO [iGAÍov xoEQQgvxusdo, wo] TOY&
Tjv TV xuerépuy Querd£swy loxv Ey;ew auro, mx) xuTQV, GV &v
pooiloic oD AiBAloU dieAéy dyusv, Gmuciw — EOwAcaxusv. 9.
&. 12. ** Oéw rolvuy rjv P'uuduv vouoXeclay *? cxEZxyrec
xoj íy Tpicly Tolc 0Àoi *3 (BiGA[oic T& mj Évixvxolc mQXyua ro-
coUroy éwm&TOYoXÓTEC, ÜcEp "J uv |wv cpxyv vmip &xrxomvy éAmÍ-
Qu, vX dà dy vsÀsurXum 7^ peJ Omsp weig furov 7? éivos TO
| d 4277

fuiffe conftat Z. 17. C. de Adu. dinerf. iudic vt et apud Praefe&um / Orientis
150. L. 3. L. 11. C. eod. et apud Praefid. Syriae 30. L. . Cod. eod, etapud Prae-

fedum vrbi 8o. L. 7. C. eod. GoTHoFR. Monuerat iam Contias patromos vo-

cari in latina Conftitutione. BR. 41 Contius certaminis, quod hic admo-
dum improprium eft. ER. 42 lta clare eftin archetypo. Áuguftin, tamen

habet Ayésuv. BR. 43 Hotom. zlluflres et prudentes bomines. BR. 44

Conítt. T'auta $. fed cum profpeximnus. 8R. 45 Vocem hanc Brenkm. in fua ver-
fione neglexit, non ftudio, vt reor, fed per incuriam : verum vniuscuiusque eorum
legibus infcripfimus nomen. GER. 46 Contius et nam (atque pavem) omwui-
éus praebentes poteflatis vim (em vobur. infuper in margine azcoritatem. R.

4'7 Hoc elft, vt vertit Contius, comparare ea quae nunc facta funt, cui bis, qae
prins erant. BR. 48 Cum minutiffima fectari foleat Drenkm. obferuandum hic .

erat, xal o)22 giSpuOivan bà3is, non effe et. zmnmmera, ed mecumneratn facilia,
quae omnino diuerfa funt, nifi malis dicere, noftrum Drenkmannum 2nuuimera
hic eo fignificatu pofuiffe, quo ipfe Imperator in Prooem. InfHt. $. 1. dixit
znnumeras prowincias etim $. 12. I. de Aliou. achiomes zunumevabiles, appellat.
GER. 49 Augufítin. kezare3/xauev. — Sed in hoc vt in aliis magis Gramma-
ticorum regulas quam MS, Flor, fidem fequitur. BR. — , 50 Ita quoque ar-
€hetypum. Auguftin. vero vie xaAAo: ov edidit. — Voluit fcribere «4AA:v, quod
non ita male effet, fi fcriptura ferret. B R. Quod ego non capio: cum id, qnod
immutatur, €0, quod recens fa&tum eít, non poffit, faltim ab emendante, dici
xÁAMOV. GE B. 51 Contius fi-quid impeviali aliqua. antiquorum Dmperato-
vum con[litutione in aliam di&um fuerat formam. 8 &. Quae Contii reQiora, fal-
tim clariora videntur iis, quae dedir Brenkmannus. Ego redderem in hunc mo-
dum etizm, Si aliquid imperiali quadam vetro principum. couflititione i alium
didum fuiffet modum. GEB. 52 KHoc eít, auGoritatem, quod habet Ho-
tom. BR. 533 Auguft, e/rie easiuZóusvov, Sed Taurell. etiam hic. re&e ar-
chetypum refert. BR. — Ego nullus dubito, hunc efle operarum errorem. -GEB.
54 Contius ibi erant repofita ad verbum quidem fed nimis barbare, BR. — 55

participes, — Haec itaque nobis circa digeftorum confcriptionem
elaborata funt, per eos, quos modo diximus inclytos et doCtos vi-
ros. $. 1o. Tanta autem nobis reuerentia fuit antiquitatis, vt
neque mutàre nomina veterum iurisprudentium paffi fimus, ve-
rum vniuscuiusque eorum infcripfimus nomen, mutantes qui-
dem fi quid fe habere nobis non recte videbatur, partim tollen-
tes, partim addentes atque e multis melius eligentes, et aequum

omnibus praebentes auctoritatis robur, vt omne quod in libro

fcriptum eft, noftra fit mens (fiue fententia) et nemo audeat
quae nunc fiunt antiquis comparare, poftquam multa et innu-
mera in melius tranftulimus, etiam fi quid imperatoriae ali-
cui veterum principum Conftitutioni alia dictum eft forma.
Nomina enim antiquis feruauimus, legum autem veritatem
noftram fecimus, quemadmodum etiam fiquid diffidens iis
inerat (plurima vero eiusmodi extabant) id diftintctum eft,
et definitum, et ad clarum abfolutumque ius eft redaCtum,

$. rr. Quoniam vero oportebat etiam quandam mediocrem
ifagogen condere ingratiam eorum, qui recens leges attigerant,
nec maiorem do&trinam capiunt, neque hoc extra noftram reli-

quimus prouidentiam, fed Triboniano gloriofiffimo,cui vniuerfae

iurisprudentiae minifterium commitfum fuit et Theophilo quo-
que ac Dorotheo magnificentiffimis et doctiffimis Anteceffo-
ribus mandantes conftituimus, conuenire ex iis, quae ab anti-
quis in Ifagogis compofita fuerunt, opportuniffima et obtinen-
tia et quaecunque cum iis quae nunc in. vfu concurrunt-haec
excerpere colligereque et ad nos perducere, meminifle quoque
noftrarum Conftitutionum, quas ad corectionem antecedentium
condidimus, atque ita componere librosquatuor prima elemen-
ta ifagoges (id eft introductionis) futuros quas fane Inftituta

vocare vifum eft. Enimuero hac lurisprudentiae parte con-

cinnata attulerunt nobis et nos vniuerfam confiderantes et exa-
minantes, recte fe habere et fecundum noftram iudicauimus
mentem, et noftrum quoque effe hunc librum pronunciauimus,
et hoc quoque noftrarum Conftitutionum vim habere, ex iis,
quae in prooemiis libri difleruimus, omnibus declarauimus.

$. 12. Ad hunc modum igitur Romanorum lTurispruden-
tia ordinata et tribus integris voluminibus atque annis tan-
to negocio confeCto, quod fane initio fupra omnem fpem
erat, et ad extremum poftquam nos rem fuperabilem efíe

InOoll«

Male hic idem n per[picuum fiuem deducla eff. quaeque lex, Perperam. nempe
và, czdi ad véAec refert, fed tunc e«Qis cfle deberet: quare referenda illa vox
ad vóuov. BR. 56 Conftit. T'auta $. Sed cum profpeximus. B. 57 Hoc
eft zatroducionem, vt vertit Hotom. BR. 58 Sic ex praefcripto archetypi,
prorfus erronea eft Auguftini ícriptura émwayewévove, BR. — Malim tamen 73
&r]ouévovs reddere attingunt. GEB. 39 Auguftin. fed iterun perperam.
bux, ógeüvruc. B R. 60 Contius quz et ad totius opevis legitimi gubernatio-
nem ele&us eftl. BR, — Sed quis cum Brenkmanno vopo3ecízv. dixerit urispradeu-
tiaqm? et ha&enus reGrius ipfe Contius, Malim eu ommis buius iuris condcnu-

di (aut fi. malis ordznandi) miniflerium concreditum e[l. G E B. 61 Tam Ax-
guftin. quam 'T aurell. hic errarunt coniungendo particulas ye u5v non coniungen-
das, B R. 62, Contius vertit accerfitis ac Íi effet x«Ascéusvoi, — Elotom, pror-

fus non babet, BR. 63 Male Auguftin. xvgióraTe. BR. 64 MS. Flor.

oracz, Íed male. BR, —— 65 Hotom. quae maxime commoda et vfitata ac prae-
fenti réip. flatui vtilia effemt. Contius quae effeut aptiffnna et im ipfis verumt
argumentis obtinentia. BR. Ego malim et quaecumque megociis nuuc im repu-
blica occurrentibus confentanea (unt. GEB. 66 Cont. guas pro emeudatione
veteri$ iuvis promulgamimms. BR. 67 Auguft. «es« neque hoc reGte, alte-

rum enim elementa notat, vt hic alterum verficulos. BmR. 68 Malim Ewuzm
. s : Y . . * " N
vero et bac iuvis comditi vel ovdinati parte compofita eandem. attulermt. mobis.

GE B. 69 Malim explorantes et dindicautes. GEB. 7o Malim more
Brenkmanni paulo prefíius et bumc quoque ip[um moftrarum. Conflitutionum. vo-
bur babevre, iis, quae im imitüs libri dixzmus, ommibus Tianifeflauimus. GEB..
71 Conft Tanta $. Qmme igitur. BR. 72 Malm Romana legislatione.
GER. 73 Videtur vert debere haec tribus m vniuerfum libris, vt nempe

Inftitutis et Digceítis etiam Codex annumeretur, cum tres anni, quod

Imp. addit, Codicis confe&ionem non includant. GE E. 74 Malim q4uod
quidem initio — ad extretuum wero, GEB. — ^5 Contius peuetrabilem. BR.

76

i

M

LY

yv
s
Qu
I
ro

(
Tul,
fell«

a
ICfidg

eli.
iDj-
Det-
t

ToRYyun idciiausv, 0UO5 eic OéuxToy Érogc 0Àov euvreSsveu mooado- 1
P y: [ 77 öq i

xzJ2y», Ó MOVwy TQu)OV ÉVIXUTOV oZvrorNs).ämng ]&xoc* xe] vQ
deomóra Osq uoj Tovrov kyxdéyrec TOV XJAÀov TQ xoj eipyvav &ysiv,
act] aroAéuouc navropdoUv, wot] vortoXerzaoimTXVTI TO T& T 6 2110 À
T& 6Q oudv, r T& 63 1256 x pOv depuooéyo, Olucuov qiidwwusv,
&maciM cyJpuvmoig oWjcxi: Qxvepxy TyV qusTÉoxv Umbo duTÜV
ooudyv ve, mo) mpOvoxv 19, Omwe &v T7e &uwmrpoodey omraAAoy£y-
TE5 ]roox;c T& 77 wet] avyy Ua eme, xoj mépoc Eyodaqe oudày vooSs-
cixg 18, x pxamvros vouoig opJolc v& wj GUVTOMOIG, N] TXO1y qrpo-
* 8l poic,xct) rv TtV Olv cuyToMay x ouévoig * ?, xotd T poueuué-
yoig ye 99 Gmaciw Tolc fouAouévoie QxdÍwc eic wry)oiy ovt ETL TOA GV
Osouévoic * pirtov, Vva TO Tv c»pjswy &xeivuv. BiBMy dXooi-
ceiev qÀJoc, XM &m oÀlyg Tiga]uxT) TOlE T& TrÀoUTOUCIy OuOLoG,

Tolc & é£ éAxr ]ovoc 0puopévoig ovaiac, &Óeixy T7c * ÉxvrQvimup- -
£

syouévog xrzgcseg. . $. 13. ?^ I,*Tz dÉ ri, J oug 93 üvroc
cou xo] vüv qdpoiguévou, uj £x TocOUTUV MupiXÓwy GUAAEyfvTOG,
dó£eisy Eyery óuóuog 9* roUro db olX camriviov EgsoSyou, asv
gÀAX rolc vacluvdpwmivqge £coxruatévoic Quaeuc 95, óux E£m 0i-
xouxc omroAoylauc 99 ovd& roUTo dOZeisv eivou. — TO yxo dix mravrtv
dyéuJuvoy 9*, Xeiug&v En uóvqe, oJR. ovn avydpwmrlvgg lasrdog 99,
ao w] Tolg 00 xuGy Éipurout mv tsw, Umx ?? oj vjv TOV
Giolmy axpsdeEdueda JÉcI, ) TOV Uronetuévay mpoyudruy ToUTO
crxumoUvrwy, TO dciv ?? mxvrO mÀslociw &Qxpuocdgvo vomOIG, 3)
q0v cuvavoueu l don Tiy) Zévg 9. T0 ÜouoUy Otoroy Tj wpdo9ey 9?

, " N 5 ) e
«o] duaxpirov curdv Tiv Owxipeoiv eivou, 3j wot] TO TroAAduic QuAIY- -

Swos 70 72 0lxc Jewploc ?* cvuvex;be, wa] w Owxmxodvon mOV

voUy ?* q3 vv q0» yeypoutu£vaov coipécet pudrey 95. — mjv

xo] voUro éirou mc] Txpeiloymmron du Tv TOV TO yjuxTOG Xydbys]V,
À. E«v Bporqu, uj oudeulay &xurüu coredov mxpe»ousvoy 99 d-
cJqcw. — $.. X4. Yavro 0& roUro w] &rl Tv dày vevoyoSernué-
ywv éy vxig fBmciluumig OwvrxEsciy ÉQuAuEaUsv, TX voip $ueivouc
eipyuéya, xa«ro ToUTO T&5v YO fDl AÍov ov CUVES' t 010 USV, r
ocoy ?* £xco0 | zgeg "^. Tpe OuoloTyToc ci]iQy. 'S. 15.
99 E/yxyriec Ób colcAAog txovrí Tivx vouov v Em] TOU
fiBAlov roUrou neipéymv, oUt. &v Ti Éupoi bxdíwg, eiye dix arv-
TV TY T3c ÉVayTIOTUTOG OptV OigkeAd6iv amsUceigy" 199 x Zaw
vl r d QQopav, 0 mrpoc x QdEy XAXowrépxy lawc qxpo Qorepov arois?
Tjy TOU vououJégi ^. $. 16. ^ E'idkuaj vi rvx iv arapeiroi vv
veJelyxi ? deóyruv, eimog vyop xoj vi TowÜUro cuuBdvoi * dux
Tjv T3e Cydoemvue ciadévetxy Quasmwe, &ÀAO i arayr) udAAMoy 5

&y éiy Toig uV Umpuooig, qroXAqu cmAMdordoy woxdy, TOU xxTX-

Amrsiv 9 jowc oÀiya vivx TOV ÓoxoUvTwV EmWTNÓeiev, pupikciy

c2cedoy xyupelpojroig éywoTopwpUyQRévux * T 9, uo] wmoMeiusvo,

. 46 Hotom. benenolentiam tanquam effet Zuvoizy. 8 R. 77 Contius priori foluti per-

zurbatione. B R. quodíaneplacet. GEB. . 78 Contius et nallum finem babente in-
yis pofitione. BR. Malim, vt fupra faepius: wec metas vllas babente legisla-
x*ione, GEB. 79 Contius et ltium compendium adfeventibus. BR. Ego
malim et lLtum breuitatem amantibus. GEB. 80 Male Auguftin. ze pro
yt. BR. 81 Et hic idem male o5 £avvóv. BR. 82 Conft. Tauta $. Si
quid autem. 8 R. 83 Contius S; quid antem ex multitudiue en, quac muuc
congefla eft. BR, — 84 Contius videbitur effe fimile (vel geminatum) BR. — 85
Contius bumanae naturae imbecillitatem confiderantibus. mR. &6 Hoc eit
excufationemt — Contius apologiam. BR. 87 Proprie zunoximm. Mlotom. vi-
ti0 vacat. BR. $8 Hotom. bmanarum virimn. |Contius sortalis couftanu-
iiae (feu voborig?) BR. ^ 89 Hotom. et Contius v/i. BR. 9o Contius vt
oporteret idem pluribus applicavi titulis. BR. 9I Proprie cwm aliquo peve-
&rino. Contius igitur vel quia cum extraneo loco effet commnixtum id, quod fi-
gnile fuperiori videbatur. BR. 92 Si coniecturae locus foret, legerem: 7 7
euvAVAILEMÍ us Ti Efve Tb QoxoUy UjoioV TÀ TrQÓóG3EV wX OUczQvrOy RuTOV TV Oi-
Qecw tivas Ct verterem aut quod commixtum [it extero cuipiam id quod videtur
fimile antecedenuti, fitque iflorum. discvetio fepavatu diffiilis. . Effe vOv: w et ov
confufionem facilem, docent ea, quae fupra $. 9. notata funt, vbi inuería ratio-
ne erat, 2va3eoevyuévo loco &va3e0evyuévov. G E B. 93 Vifionis. Go'TH. quod
valde placet, cum Sewgía fit a Ss&opss, vt vifio a videre. GEB. 94 Hotom.
2uens legislatoris. — Contius suens et intelledhus ( legentium). Ymmo vero mens
et fententia ipfius legis. Nam verbum 2izemac35»2; non congruit cum illis in-
rerpretationibus, quod animaduertens Hotom. coufundi, reddidit. Contius fe-
pavari (aut. dinelli ). B R. 95 Brenkmannus faepe praeter rem, nimis preffe
fequitur verborum in Graecis ordinem. — Malo ze difirabatur ens detrachone
verbovam (alibi) iam foriptorym. G EB — 96 Fa etin archetypo fuljle vide-

i

monftrauimus, cum minime compófitam iri neque totis decem
annis fperaretur, trium duntaxat annorum celeritate abfoluen-

tes, et Domino Deo hunc dedicantes laborem, qui et pacemagere,

et bella profpere gerere, et iura condere, omni tum anteattae
tum noftrae, tum fequenti aetati largitus eft, iuftum exiftimaui-
mus, vniuerfis hominibus teftatum facere noftrum pro eis ftudium
et prouidentiam, vt priori liberati tumultu, et confu(ione, et ter-
minum habente nullum iuris fcientia, vtantur legibus rectis at-
que concifis et ad manum omnibus et caufarum compendium
amplectentibus, et omnibus volentibus in medio pofitis et pa-
ratu facilibus, qui non amplius multa indigeant pecunia, vt
inutilium illorum voluminum ingentem vim congregent, fed
paruo pretio diuitibus pariter ec iis, qui ex tenuibus pro-
cedunt fortunis facultatem fe comparandi praebentibus.
$. 13. Si quid autem, cum multafint etiam ea, quae nune
congregata, et ex tot myriadibus colleCta, videatur fimiliter fe
habere, id autem rarum fore exiftimamus, attamen humanam
naturam cogitantibus, non extra iuftam defenfionem id elífe
videbitur. Eíe enim per ommnia irreprehenfibilem, diuinae
fuerit folius non autem hurmanae virtutis, quemadmodum et
maioribus noftris dictum eft. - Veruntamen eft quatenus etiam
fimilium admifimus pofitionem, vel fübiectis rebus id poftu-
lantibus oportere idem pluribus accommodari locis, aut quod
commixtum fit cum aliqua noua re id, quod videtur fimile
priori, et difficilis eorum diiudieatio et diftinCtio fit, aut vt (ae-
pe feruetur totius infpeCtionis continuatio, neque diuellatur

fententia eorum, quae iam fcripta fuerant, fübtractione verbo-

rum, nifi fi et hoc alicubi affümtum ett ob rei neceffitatem,
verumid exiguum eft, et nullum fui ipfius fere praebens fenfum.
$. 14. Id ipfum et in iis quae iam fancita erant in Imperatoriis
Conftitutionibus feruauimus, quae enim in illis dicta erant in
hoc libro collocari non permifimus, praeterquam quod ex
"x fimilitudinis caufis. $. 15. Legum autem
vllàm earum, quae in hoc libro pofitae funt, aliis contrariam
non facile quis inuenerit, fiquidem per omnes contrarietatis
fines discurrere ftuduerit: fed eft quaedam differentia, quae af-
fumta diueríam forte in alteram partem facit legis pofitionem.
$. 16. Si autem aliquid fortaffe praetermittitur eorum, quae
poni oportet, confentan.eum eft et quid huiusmodi contin-
gere propter humanae imbecillitatem naturae, certe omnino

| praeftantius. fuerit fübieCtis noftris, multis liberari inutilibus,

quam relinquere pauca quaedam eorum, quae videntur vti-
lia, myriadibus propemodum innumeris defofí et condita

et
tür, Probe tamen difcerni non poteft, cum tota pagina propemodum extrite
fit, Perperam fane Auguftinus zagexéns3u, quod hic nullius vfus eft. n R. 97
Auguftin. d«« fed dubius locus eft et mutilus etiam apud eundem. R. 98

Ita perfpicue in membrana Flor. cuius auerfa pagina cum illo ee incipit, refi-
duo videlicet alicuius futurij aut nománis v. c. 4icSzest, voi5oe: aut fimilis voca-
buli. Auguftin. hoc ss« vt defperatum quid omifit, Apud Contium haec ita
.expleta funt: 9sov && v0u 9 Tiv bmaVíue "vrsQueáote Tüc DpouóTwTOS ATiOv, et im
Verfione: mifi ob aliqnam interdum circumflantiam . fimilitudinis aliqua caufa ve-
lida efl. Motom. uifi quae propter fimnilitudimem caufarum. BR. 99
Coníft. T'anta. $. Contravinm, B R. 100 Hotom. /fi modo vuiuerfas coutraviorune
definitiomes percurrat. . Contius fi anodo ad ommes contravietatis fmes animume
intendeve fe[limet. Bm. 1 Hotom. diweríam fortaffis iu altero facit legig
fentemtiam. — Contius alterius gemeris forte bauc et illam legis pofitionem appa-
vere faciat. B R. 2 Conít. Taonta $. Et fi quid. B. 3 MS. Flor. et cum
€o Auguftin. vs32v& BR. Verterem quae pofaiffe oportuerat. GEB. 4
Contius ( forte enim et aliquid tale c.o7.zt'zgzt) BR. et quidem reGe, nifi malis
verifimile enim eff et tale quid. contigifle. GE B. 5 Motom. ztiliss. Con-
tius selins. B R. quod pofterius placet. GEB. 6 Contius dwm prinautur
forte paucis quibusdam, quae -wdcban.tur idoued. BR. 7 Exempiar. archety-
pum habet £vx«rogugvypéva. Auguftin. vero £v xavegopvyuéva. Videlicet 'Tau-
rell. ad canonem orthographicum Flor. reducere voluit, cum tamen et in nu-
mis inueniatur H CTNKAHTOC et alia id genus. Auguftin. autem fcripturae hic
tenacior feparare maluit particulam per íe nihil denotantem, quam in gramma-
ticorum indignationem incurrere. Praeterea manifefto errore yel Apgu[*tini vel
'Typographi o cum « commutatum eft. BR. — $8 Eterofum hic loci eft arcþe:
typum, et ruga ihfuper implicatum. — Explanata tamen ruga apparet, Auguftini
repiéefentationem bene habere. — Ef enim, wt et ícnfus poftulat z« s. zx;' R.
9 ie

uj óvÀsv) corsdóv vGw TTV ? wvydpuux, roUToU T& Évexsy Olx-
AxJóvra Qgüiwc. — $. Y7. "? TocoUrwv dà Ovrwv rv twmpoc-
Ssv veypuuuéyuy [iBAov, £. &Anselewv vouoderdy v& xj B-
falwv énplvero vx vv Éw dixaswploig dysivov, vv piy, £mei)
uBlv syrópouv, vd)» àà, Érelmep Ovn ipxovv mróvoic mAeloau, £v-
psiv TÀ qoÀÀd rdw xpyoluuoy oux ioyjuóvrty TT* y)y dà wa TV
cUvra£i ** dOpowoi viUT/ ToÀUg vduuwy wparoUvrtwy doiduoc,
&x. Buv omrnvleov, xet] uólag £eupguéviv, uc] v ovOE T T00-
ayopímg 0i 0AÀol uc] TV cpodpx ävc?ommv'wwuxäwi-völcw;gyz/äy!-
yuoxov: ov d vxv UAqy jlv iQyovorirqy 0 (i3eic ? ,äz/d*o:;,om-
z0c "Voifiovixyóg qupéay,ero, moAAY T& [Almv, u?q óuóà dpid-
a elvoa *^ budiuv axpuay,ipevoc mMjJoc, V cmavrwy Óupucc
cvxywscSéyruy *9, dq990.03:7 vX mapóvra [DiBMa. K volc vye oi
qup 344v p0c ToUro cuycdpoigdÉvrec aroAA.olc 05j icotj éréptig EVE-
vuxcov [Bifilowc, àv oic Gudày $ugóvrec amouódeiov, 0UdE wxiv8v "u-
Q À mpocJsy wJpocuéve, rjv éE xvrGV ÉmoTwe ceredonl a
cxy dy TÀe v ovyypíupuri 79 — TGv yoguy &oQopky **.
$. r8. *9 E', dÀ wej ri r Aorrov Zs Drqoehy *?, uoj w] To)c

vánois roíroig Eyyeypoquiévoy Quavsly* qroAAe qap àx méQuasv xou- —
[ / É M N m A 7
youpysiy ?9 $ Qoig" dAÀx Bncisiav 0 Osog duX ToUTO 2063 3]-

xsy ?* eig dyOpwmoUc, ÜTUwC &y Tolg Osouévoig xel Ti Oi ]ov-
cx ??, vjv Tijc uVJpumlXqc Qucewc dopisiuy 23 ayempol T&
«oj pyroic mepmAslor vouorg TS æcgc,?cfg'pozg v ao 0UX ouéTSQOy Yy&
coUr0 Aéyouev,uóvoy* X q05 uoj 0 TXyTUV TU éy vouogéroug ?
éudoxipamórwy aopuroTOG lovAivog &vrO ToUTO (Qoiveroci Àéymv,
aoj s &n vijc [BxciAelug &mi rode kyatuouévouc «fayz:;y'a'eaw ETI-
! Aotuevoc- 79 dyazjojotosiy ^7, no] mpóc ye A dgiavoc 0 17 éuce-
fhotc Ad£swc ?9, 0ürg p TO wyawafpwu 29 »waT is'*?'o; Exosoy
yonoJsróuusye, iy poxe? Tui cuviys ?9 )uBAlw, TOV xperisoV
T'ovuxvóv qrpàg roUro mxpaAe a, woTO TOV AÓyov, 0v ÉV vtOlVg OisE-
3A9sv ixl5e wpscBuréguc P'uipue, turo d) roUro Quoiv, dic éiri
mX TO Qixreroyuévoy ctyuuvNpeiev. 3*, mpoosixóy ? ésw TOUC &V
cpocic roUro vreipiadou dyoupely, wtot] X'epoméveiy TO. mov éx TOV
4à duxrerwyuévuv cuoloudixy 9?. . $. 19. ?* "Taora vovwv
Groyrec, Quuby db Up&c v&, & ueydÀs] ?? fBouky, uaj 0 Aorrog &-
Ug Tj x)ueréong qroAiTS[uG Gd purroc 36, givdOxOVTEG, S,CpIV M&v
óuoAoysire Omg, Tij voig zj4eTÉQoig x;póvoig obyoJOv vocoUroy 37
QuAXExVTV »epzade 39 dàrolc guerépons vottoi, TOV roic mriÀo Br-
foMoic éyyeypequévuy 9? mpoéxoyrsc Ovdsyi, oud& xvre£sroic ovrec
uT Tp6c vX vOy wslueyo, dio 0, uV &i Qoxon] iv mv &AMAOIC
Qj cuuQ3éyyscdon, o obv v0 pi» mQorepoy ulv wc cÀvoiTE-
Aàíg *9 daapéssiro **, vvv dà ]ovro Q0Zou ugoréiv. Xj vyXp ooma-
' qopéuou&v
9 Nemini prope ommium per Pleonafmum. — Hotom. fimpliciter meque euiquam.
Quae fequuntur et propterea facile lateutia, non habet Contius ob prauam Tau-
relii diitindtionem. BR. Nempe hic poft yvágiuz. pofita. diftindione maxima,
reliqua usque ad yocem (£Aézv .absque omni difün&tione transmifit, cum ta-
men oportuerat poft yvágguz comma, poft jbaoíag punctum collocari. — Forte
'TYaurellio obfuit, quod legerit 3sévrov loco 92 tvzov, quod ipfum acute obferua^
uit Brenkmannus, ideoque in exemplari rypis deftinato 72 32 ab 6wrav lineola
tenuiffima diuifit. G E B. IO Conít. Tanta $. Mirabze. BR. II Contius
Hanc euim ob caufam tot libris (quos antea fcribi oporvtebat) deflituta iudices,
facilius ex. pauciffimis Puris auttoribus et libris ad fimem. litium . peraeniebant et
iudicia decidebant vel propter iuopiam librorum, vel quia ctc. & R. — Fuit et Con-
tio fraudi Taurellii praua diftindio. Licet agnofcere zévrev 3é fvexev, bauc
enim ob cau[am, 9iaAuSóvrm deflituti, be3íes facilius, quae omnia ad fuperiora
noh ad haec inferiora pertinent. Sed etex: 3sóvruv TV VpgorSev yetygauuité-
yu» (hfAíuv Occafione cuius fupra memini erroris, Contio Oedipo, enatum;
quos antea fcvibi eportebat. GEB. — 11 Hotom. ctilia quidem illa fed tameu
vfum mon obtinentia. B R. qui tamen hic, a Hotomanno deceptus, non minus
Oedipum agit, quam fupra Contius. . Diftin&tiones collocandae, vt a me facdtum
eft, et fenfusfua fponte fluit: bis equidem, quod libvis caverent, ilis autem, quod
laboribus pluribus (quos nempe libris, fi forent ad manus, evolvendis impendere,
erat neceffum) «on faufficerent, iuuenire multa: eorum, quae v[mi effe poterant,
v0n Zaleutibus. GEB. - — Y2, Contius Jz praefeuti' autem. confummatione, R.
13 Male Auguftu. 2Q4361, BR. I4 Auguítin, gi$usSives et re&te BR.
15 Contius owc&e lecfis. BR. I6 Hic et mox in &yyetyg a uasévov archety-
pum regulas Grammatices feruat. BR. 17 Male Auguftin. hanc vocem in
duas partitur é&c $egà». Nec videtur error typographicus, quia « finale eft, non c.
Ceterum Hotom. smeríto recufavunt, ne leges vilas ex ipfis im boc.opus in[ere-
vent. Contius zllationem ex bis iu boc opere faüciendam optimo amimo ve[pue-
vant. BR. — Potuit tàmen et hoc a typothetae vel corre&toris effe fapientia. Ce-

-

et nemini forte mortalium mnota, et propterea . facile la-
tentià. — $. 1r7. Cum tot autem fuerint olim fcripti libri,
e pauciffimis iuris conditoribus, et libris iudicabantur res
iudiciales, partim quoniam librorum copiam non habe-
bant, partim quoniam non fufficiebant laboribus plurimis, vt

Nunc autem in hac compofitione collectus eft copiofus legum
obtinentium numerus e libris raris, et qui vix reperiebantur,
quorum neque titulos multi etiam ex iis, qui peritia iuris valde
celebrabantur, cognofcebant, quorum profecto materiam nobis
vberrimam memoratus gloriofiffimus 'Tribonianus praebuit,
multorumque librorum neque numeratu facilium exhibens co-
piam, quibus omnibüs fufficienter perle&tis colle&a funt prae-
fentia volumina. Enimuero, qui a nobis ad hoc congregati
fuerunt, in plurimos et aliosinciderunt libros, in quibus nihil in-
uenientesidoneumaut nouum praeter ea, quae prius colleCta fue-
rant, ex iis merito improbauerunt, vt ex ipfis in hoe opus infe-
rerentur. $. 18. Si qua autem in pofterum controuerfia orta
effet, dequa nihil in his legibus fcriptum appareret (multaenim
noua producit natura) profeCto imperium Deus propterea de-
mifit ad homines, vt indigentibus femper aliquid conftituens,
humanae naturae incertum (et fluctuans) adimpleat, et certis
circumícribat legibus et finibus. Et non hoc ipfi folum dici-
mus, verum iampridem etiam omnium, qui inter iurisconful-
tos floruerunt, doCtitfimus Iulianus id ipfum- apparet dixiffe, et
ab imperio fuper exortis controuerfiis implorans fupplemen-
tum, et infuper Hadrianus piae memoriae, quique Praetorum
annua edicta in breuem quendam coegit tra&tatum, optimum Iu-
lianum ad hoc affumens, in oratione, quam in publico recita-
uit in veteri Roma, hoc ipfum aflerit, vt fi quid prae-
ter id, quod conftitutum eft, emerferit, confentaneum eft, qui
,in magiftratu funt, id conari dirimere, et remedium adhibere
fecundum eorum, quae iam difpolita funt, confequentiam.
$. rg. Haec igitur omnes, vos autem compellamus, amplis-
fime Senatus, et reliqui omnes noftri imperii ciues, agnofcen-
tes, gratias profitemini Deo, qui noftris temporibus tantum
boni referuauit: vtimini vero noftris legibus, eorum, quae in

que comparantes ea cum 1iis, quae nunc pofita funt, propter-
. ea quod etiam fi videantur quaedam quodammodo inter fe
minime confonare attamen prius nobis tanquam inutile di-
fpliceret, nunc autem hoc obüinere vifum fit, — Etenim prohi-
i bemus

terum placet verfio Hotomanni. GER. 18 Conft. T«nta $. Sed quia, BR.
19 Contius Si vero poflea aliquid moui controuertetur. BR. 20 Lotom.
noua ferre confueuit. Contius mouare mouit. BR. 21 Hotom. diuiuitus ad
bomines perlatum efl. Contius Deus impofmit bominibus, B. 22, Hotom.
vt fi quando aliquid deeffe videretur, de eo femper legem flatuems. — Contius
vt emergentia et legis egemtia lege defmiat, BR. 25 Proprie ni barbarum
foret, ndefinitatem íeu imdefimitudinem. — Mürtus re&e Hlotom. qeod. bumanae
uaturae dee[fet. BR. 24 . Contius et regulit. BR. —— 25 .Malim wertere
luvis couditores. G E B. 26, Malim znploraffe. G EB. 27 Contius qui
et ab imperiali auctoritate implorat fieri legum. vepletionem u emergentibus am-
bizuitatibus et quaeflionibus. BR. 28 Proprie fortis. BR. 29 in Cod.
Flor. eft «e«iráguv. ad finem tamen Conftitutionis occurrit cum duplici «. B R.
30 Aug. cwijyev. male. BR, 41 Hotom. acciderit, quod languidum nec vim
Graecae didionis exprimit, quae ad amuffim refpondet và. emergere, quod. vel
per fe elegans verbum eft, et 1in hac materia energiae fingularis. BR, 32, Ma-
lim officium eft eorum qui etc. GEB. . , 33 Sccundum communem loquendi
formam, fed archetypum et Auguftin. dxoAov?eiav.. B R. 44. Conft, Taruta $.
Haec igitur ommia. BR. . - 35 Magne, ífed proprium Senatui titulum malui-
mus. Hotom. Patres Con(cripti, etita Contiusin marginc. 8 R. 36 Prefüus pau-

. lo, vt Brenkm. alibi folet: et 4uisquis fuevit mofiri imperiüi bomo. G EE. 37

Olim Flor. fuit 7eso)zo, — Aliquanto recentius v inter verficulos adieca. — Prius
communius — Alterum infcriptionum eft, et magis antiquum. R. 58 Mem-
brana Flor. et Auguftin. xe£z92;.. — Debet autem effe xeze3e. — Nimirum vt alibi
in Pand. et in MSS. Graecis paffim & et & permutantur. Lmmo videtur fuiffe
x95s3«. fed antiquiffime e in &: mutatum effe. &R. 39 Hic Taur. exbibens
iyyéyesupí)uv cum Aug. confpirat contra Archetypum Flor. quod bic rurfum
diferte v habet ivysygauuévav. B R. 40 Contius vt imperfechum difplicuit, BR

41 Male Auguíl, Zragécuvo. — Videtur autem latens in plica » eum feiellifle. 2 .
: | AL

inuenirent multa eorum, quae vfui effe 6äoffent, non obtinentia. .

veteribus libris fcripta funt, animum nulli attendentes, ne-

j
"T
A.

7s

t
TÓ
(ti
d
w
yio
4

UR
tür
Cod
malt
pera
Quae
g
«t
éilitg
(
t )
Q
uX
ävrs:g[;
tm f
Q
Ciey
fnit
by; ;
Certi
GE?
Tau
Tau
6 :
Aug
t
34 ]
p
od
&in
i
ICU

lt
| iihri,
lr fis
ld.
Mentu
ln
tf
rdlde
| ofis
U
T$ (0.
Tenu]
f i
: Ctrj
1 dic.
onfi.
ile, d
emp
Aofmm

,
(

eopéuopsy éxelyoig TO Aormov «pxocdoi: rRuTO. db dy we] uóvx vo-

Auréusc Joa T6, u0t] wporelv ovyy,epoUuéy Te, uotj J'eam[qouv, g Oye
&mixeipdy £xw TOV Lwmpocdsy DBAlwy, t ovux $x "ovrev 0X rv
QJo BiBAIv uovev, uotj uv duwrdZsuwv TOv Txp uV cvvridepé-
ywuy 3? g ysvouévmwV, ypsodol Ti vOuoic, 7) ]ovrouc &v Omosq-
ploig cyoryiweloxei, 7 Srye dinxqoi, "ourwv Um. xvrQ demvuuévov
&véxsodoi *9, qpxmTOVjoewG EvosocSeoi, xx] duuooimy xóiux-
TUY XpiJeig TO T7]C T0 (

àyAov, g Umosyosroi ^^. &. 20. ^5 Koj ]o)ro Ó& Xoisov éiwou

- Wolvovreg, TO cmpodsivei r0u TOv Digefton *9 j9/8A[ou, woj ToUc

Éwmpoc3sv vouoderov **, wwj v ]ovrwv fDiBALa, uo] oJev s cvA-
Aoyx ruvvOy sUlv cJoowrJéyroV éyévero votuv, ]oUvro r& yevécdou
srpoceraExusy, u) d») o yéyovev, xo) Gu ye v pl ]ovrev Umors-
Juvoa 906 vj J'eim 59* uv dwrcZer mTeosusAsvauedo, Omtwc &V
&maciy 2 Quvspov, rÍ.uiy vo T]c mporÉoxc creiplag, T& MOj copi-
eíxg ^? qv,Tl d& TO arup «v é£supguévovy. Nouodérag ?9 08 i,
vo. 9* yóuucy éguatvsurOc, Éuelvouc s d polaapev, e mapo moiy 9?
ósÓoxipo u évor xadésaciv, x0) ToUc Buwmpoadey toécayTeg 9? wurO-
wpoTopuc, tto) T3c T. Exelvav ]uscóvrec byxuge ?*.. E't yxo mig ??
TU Ovl Tolg XÀwiolg Yopodéroug: 99 vyyepiQouévwy. ésiv, . ']ov-
v ?* jb ryc Tp0c ToUTO TO [DMiBAlov uerovaíug 99 xamwyopévca-
psy. ll£cív y& tv rolc éyraüJa neiuévoig uíxv TXZIV T& xotj X£l-
ay Ósüuxauev, oudsvi 9? qusldovog kudsvrixg apx TOV Érepov Qu-

Aoriuxdeiog; $9. E ycp ']oic wxp aurOv vyeypuuuévoig cmraci -

D 4 J » * P 09 5 ; s Q t 3
faciluxdy dierotEewy dedeiuuuev laxiv, rí &y &v ovroic éiqov ric,
3 SAxT]ov &x;ew douobg 9*. S. 21. 9? E'xslvo ye wwjv éuJuc T&
TÓV vouod&ciay xJooicdovo ]xuTqw PéyxsAsuvóusvor 99, voy. dà 9^
Id $ N u el , £ M
eQJic, tuTV DsfBcioDvrsc, Xmxciv Opolug xmoryopsvousv, TO uo£-
ya Jajcoh woT& TUV VUv OVTQV, WjTE TOV Usspoy écopuévyav, "]ov-
TwV Ü TOV VÓjwy Urropyy uoroc ypxQerv, m Àov ei u) BouAoideley 95
? 3 . t5 3 44 " P . 6 ao k m
£ig ey Tyy ElAAxvwv yXorT]lay «vrx ueruaAsiv, uovy dà TJ)
u ? 6T . * L "9 , : t CIBE Ed
2T 0 wf;ääcs , u)ounévg Xpyaæa&oq TGY VOpuuy z-;p;cïyuef'qc, xoj ei
TÀ MAT TQV TQYy Ovouucouévwy TpuTÍTÀwy, w ÉmOg, Tpoc-
ypxxvo BovAxdeisy wpslav, Érepoy Ü& qxvrmXCiV waÓorioUy 9?

T&pi XuTO TroXT ]etv, pajó& &udic doUvou eiosoic , xo) v Quo Burd-.

c&we, xc vrxjdoue ol vottoig o opuv. *9, "JoUro, omeo x«] mpóc-
Jey £ml Tjc TOU .H'diwrov yéyovsv vouodécíxc **, des woj ol
ysourw jBpx»UTxTOV UTO xuJesO0g, ÉX Tjc TOV ToÀey Umo-
pyqwxrwy üuxQopc eig ayxolQugroy éiuruJ3voj TÀQ39oc. — E
yXo Ti (Quvém vuxov cuQuyrounsvoyv 3 Tolg TV -
X ocywviswig, ? Toig TOU Mpívely aooxuJwuévoig ^ , ToUTO

foaci-

42 Vterque compofitie. . Male; fic enim coincidit eum fequenti, fa&tis, "Vide- |

tur autem hic Imperator diferte refpicere ad aliorum Imper.. Conftitutiones in
Codicem relatas et iura, quae ipfe de nouo conítituit. BR. Sed ipfe Br. hic

smale notat Hotomannum et Contium quibus componere hic eft ordimare, vt Ym-

peratori in $. 1. Prooem. Inftit. legibus tam a "obis promulgatis, ( ysvouévoi,
quae enim recens fiunt, promulgandae funt) quam compofitis (suvri3euévoi) G EB.
43 Contius legere, vel fi quis iudicauerit ex bis, apud fc eas vecitavi paffus. B R.
44 Hotom. poenam nulla alia cognitione adbibita eo ipfo loco cevto ac fine «lla
dubitationc fubibit. Contius et poenam addittas, nempe erit, quod etfi non . di-
ceremus, vel ex boc ipfo manifeflum effet. 8 R. 43 Conftit. Tauta $. Ne an-
tem. BR. 46 Hoc denuo Graecis literis Auguftin. contra Archetypum. BR.
47 Archetypum et Auguftinus, vt nempe neceffario fcribendum erat, habent ve-
po3Síruc. BR. 48 Contius diuinae. BR. 49 Peítime heic loci Hotom.
&regíay vettit infcientiam, nec multo melius Contius. znexperientiam. Ynfolen-
tem facit vterque Iuftinianum et ingratum aduerfus antiquos, quos multum ha-
Cenus laudauerat. Eft quidem Zze:oíz infcientia, imperitia fÍed tunc a vs?ga do-
cumentum, experientia venit, non vt hic a 7ée«e finis termznus, vnde £msi9os im-
fimitus. Quin ipfa voce Ciceronis hic vti potuiflet Hotomannus, vt qui de fin-
bus ait: Infmitio ipfa quam &mweigíav vocant. Alterum vero wterque vertit zn-
certitudinem. BR. . Locus Ciceronis eft de Fznib. bon. et mal. lib. L. c. 6. infin.
GE B. 50 Hotom. Iurisprudentes. — Contius Legislatores. BR. 51 Et hic
'"Taurell. peccat. Refcribendum Y7o; vt re&e Auguft. BR. 52, Sic vterque
"Taurell. et Auguft. Poteft tamen commode et magis empbatice legi 740 &za-
esv. fic infra yeyeauuévoi mrasiw, et paffim. BR. — 53 Ita etiam Archetypum.
Auguftinus 2e£szvrae, quemadmodum paulo poft zvxóvrec mutat in zvxóvrac, Prius
tamen melius: verum quia non eft adeo víitatum, Auguftino tenebras offudit. B R.
54 Et hic in transferendo parum felix Hotom. dum habet gratia apud Princi-
pem valuiffemt, et celebritatem per eos comfecmti effent. Xioc enim de viliffimis
peflimisque aulicis dici poffet. BR, ——Non in hoc latet vitium verfionis: facile
enim conftat lecori, de iis hic effe fermonem, qui ob iuris eximicsi fcientiam

gratia apud Imperatores valuere. In eo laborat verfio, quod videatur innuere

ICtos, qui vivi vivis placuerint Imperatoribus, cum vel maxime etiam ad eos

, & uo] ux Aéyoiusv, x xuTOdsV "wpO-

emendauit Àuguft. & yáe mi. BR.

bemus illis in pofterum vti: haec autem fola in republi-
ca vigere et obtinere concedimus et fancimus. Nam qui
aggredietur ex prioribus libris, non autem ex hifce duobus
voluminibus folis, et Conftitutionibus a nobis collectis vel
faCctis, vti quibusdam legibus, et hafce in iudiciis recitare,
vel, fi iudicet, eas fub íe allegari fuüftinere, falfi reus erit
et publicorum criminum damnatus poenam, etiam fi non
dicamus, attamen per fe manifeftum eft, illam fubiturum.
$. 20. Et hoc ipfum optimum effe iudicantes, praeponere Di-
geftorum libro et veteres iurisauctores, et horum libros, et vn-
de collectio modo colle&Ctarum legum facta fuit, id fieri man-
dauimus et faétum fuit, fimulque illa fubiici huic facrae no-
ftrae Conftitutioni praecepimus, vt omnibus perfpicuum fit,
quid prioris infinitudinis et immenfitatis fuerit, et quid a no-
bis adinuentum. luris autem auctores fiue legum interpretes
illos collegimus, qui apud omnes probati forent, ét prioribus
placuiffent Imperatoribus, et ab illis memorari meruerunt.
Si quis enim veteribus luris conditoribus minime notus eft,
illi huius voluminis participatione interdiximus. — Omnibus
autem hic pofitis vnum ordinem vnamque dignitatem dedimus,
nemini maiori auCtoritate prae altero indulta. Si enim vniuer-
fis eorum fcriptis Imperatoriarum Conftitutionum tribuimus
vim, quidnam in his maius quis aut minus habere exiftimet 2

$. 2r. Cum autem ftatim corpus legum hoc colligi iuffe-

rimus, nunc rurfus ipfuüm. confirmantes, omnibus pariter

prohibemus, vt nemo audeat, neque eorum, qui nunc funt, ne-

que eorum, qui poftea futuri, harum legum commentarios

fcribere, praeterquam fi velint in Graecorum linguam conuer-

tere, fola vero, quae xerx «óóx (id eft ad calcem) vocant, vti

interpretatione, et fi quid ad vfum eorum, quae Paratitla nun-

cupantur, vt conueniens eft, adícribere velit, aliud vero nihil

omnino circaea facere, neque rurfus dare anfam diffidii et con-
.trouerfiae, et multitudinis legibus, quodet ipfum antea in Edi-
.€i accidit expofitione, quapropter, breuiffimum ipfum cum
fuerit, ex variorum commentariorum diuerfitate in infinitam
extenfum eft molem, $1 quid enim extiterit forte dubium, vel

caufarum difceptatoribus, vel iis, qui iniudicando praefident, id
| Impe-

*

LA

pertineat, qui poft fata ab Imperatore meruerunt memorari, et quorum adeo
fententiae placuerunt. GEB. 5$5 Archetypum quoque ita|habet, fed bene
. 56 Malim Legislatoribus hoc eít, Im.
peratoribus, de quibus fermonem effe exiftimo, ne hos cum ICtis, qui ctiam
luris conditores appellantur, quis confundat. GE R. 57 Sic olim, at recenti
manu fcriptum eft o fupra «. quam correctionem re&te fequitur Aug. exhibens
voUro. BR. lta nempe Nofter ad Graecum Textum Taurellianum notarat. Vi«
detur ab hoc cum Graeca ordinaret, diíceffiffe, quod in verfione habet Si quis

enim - - - motus efi, illi exc. me fane adftipulante. Neque enim de fen*

tentiis minus celebrium ICtorum, fed de ipfis eorumque voluminibus hic agi
videtur. GEB. 58 Contius et bwic iuterdiximus buius volumiuis commu-
nicationem, hoc eft, vt vertit Hotom. «e quicquam cum boc libro comimunuc ba-
beret. B R. 59 Archetypum $v3eve. fed male. B R. Go Contius maipre
data praevogatiua. BR. 61 Hotom. quoríum eorum aliquis maiores vel mi-
"ores partes babere vidéretur ?. Contius. quid efl, quod. iu. bis amplius quodque
minus bábere debeat 2 BR. 625 Confüt. Tanta $. FHloc autem. BR. 63
Hic vterque rurfas orthographiae quam Codici Flor. fidelior eft, vbi diferte:
PyneMeuópsvos, — Klotom. Quod autein, vt primum bae fanctiones coactaé et conge-
flae funt, praecepimms, idem muuc quoque coufirmantes, deuno vetamus, ne quis etc.
At Contius Jliud autem, quod flatim cum bauc compofitionem. legum. congvega-
vi mandaremus, infimus, iterum et munc faucimus. illud coufirmando, ommibus fr-
militer interdicimus, ne quis etc. BR. Mallem [ilud certe, vt flatim, cum bauc
legislationein colligi im vuum primum iuberemus, ita uunc vrurfus, eandem coufir-
mantes, omnibus funiliter interdicimus. G £B. 64 Archet. et Aug. vvre. B R.
65 Hoc nihili eft. Archetypum et Aug. fovA9s7ev. BR. 66 Eadem ip[a.
Abefta Brenkm.verfione. G ER. 67 Verfio ad calcem, vt Br. habet, mihi 1ila
videtur, quae textui fubiungitur. Malim, fi verfione opus eft, »a7à zó3z dice-
re eam, 44ae fingulormim verborum -vefligia premit. GEB, 68 Malm fe-
cundum víum etc. GER. 69 Pro u45' iri2» vt habet Auguftin. Adiicit
Contius me tantilum quidem. R, 7o Contius wec ravíum. dare feditionis

et dubitationis aut infiwitae multitudinzs legibus occafiomem. R. 71 Ma-
lim /Jegislatioze. GES. 72 Hotun. iuter litigatores aHt indicej. B &.
: 43

s

".

, D e " : d ?
fhaaikeUe éouqvesoet wxAge, omep curQ uóvg "? mupx TOV VOV

&Qsirw. w Oys Qapogy aapc TxUTUV $uy Tyy vouodscixy ün"o:-
pj Ti worrocYéo 0 wotTot O05 Ts 'ïiþLSTäpch n,e/'ï&u'aew,g o Ào
TEp0J ,7 4: 0UTOG i'c;fv vols Tijc Tupxmonjceuc a';usäg;asuoq VÓpoie, TOU
TrxQ UTÓU o*vwsäeurogsæ(pgcgwicgo;cösuou,,noq u ?tæj&&stgo;ug-
you Tgórow. S. 22. Avrolg *^ aurgc émmeiuévye vije Tro1-
v3c, «0] uxrx TOV cxuétic "7 mioiy év 77 ypepn xpwuevwy, Cmep
clyyhxg uaÀoUcis, u] 0i Xurdv cuvrxoxr]ew v9» yoxdav äWLXCï-
pouvriy, LAAx u di Àov *9 moUc T& xpid uoUc, TÀTS o',uä(uocïæ TY
a coQuiy 7? mjv T& 0sv vopodecixy 99 youQóvrav. Vswcav
b «c] oi PiBMov otra yeypxpuévoy w ]oiusvor, wc, evóvirrov E£ou-
eiw T5 ovrou x]gciw ocvó& yco Oídousv Xdewv Tolc 70:007*qu
i Moig &y ol Qixexploig moluredegdua, xo] wpureiv 57. udy
& cup ol 9?, và [BuBAloy $m iurüv rüv uépove, ovmep Eyonyiiia -
xeroi, wojóey Exrery ]orUro cuelov, À. éy érépup. oupüoyroTE av-
TOU uípet, wZv & mrpoc rE i ]oUro yevóuevoy. &qe wUTÜG piw TO
fhBAlov Xvri uxób yeygaputvou rawrTsAgs E£ei, 0 0à TÜUTO *Eypu-
Quec, x dyvooUvri T X yoouevw doUe, OrmAaoixy umgcö*:ye'e; TC
ToUroV Queriuoaemc 99 TU eBAuuudvm Tv mocórgTX, OUOEY ?jT |oV

conodQoUcye w T36 éyuloporiugc xxT xvrov Toiw4jc 9?*. Vooro.

yxp d xo] Txlg &AAouc ÓyrroEeniv, rxig agl ]oUrwv redeicouc £ve-
/ D D , ( D z M« p ,
vyocVxuev: rxlc v& 72 P'oualevarposAXovccg Qovj- vj re TOVE/AA
, e n x I ,
yty yAwr]g 9?5, $v mp0g oUc TOV votev x ygric 99 eyreypa-

Apxusy, $. 23. 9? 'Ya)orx dà 09 vX [ABA(a, rà v& vGwv lnfhitu-
ton 9? vcX rs r9y Digefton 99 (auiv, éx r0v mépxroc Ts Tpl-
vuc ÉurVxoUc duv vrcrixc npuréiv 9? Jesmidousv, ]ovrésiv 0.
TüsrpO TQu3V xuxÀxsdcv lavovxpízy 99. r26 Txpovoqe OwosuTIG

; e b 7 X ^
&Tiy&QOjGENC Éig TOV . AO/TOV DerOTO MoxTOUVTO oovov, MOj TUiG
j 2 Ti« J r
fxciAmxig cuwmoÀmsuvOóMwsym duxriEsciW, oj s oxy EyxovTe ?7,
t2 f f X ?
£rí TE TV Üsspov cuufdygopuévwy, éml ve vioy &v Omoswploig wory-
m x AE vx , * öxa H s. )A :;» 92 erx.l M
pévev* Eri xo| QuAoug w mxoxóstouévuy cmxAÀaycug ^^. l0 yxo
[/4 * * : $.. ^i
E,TpocJey Go 7) 080ixo uévov, q ovuBeBaauévoy ?9, ayxmyely 9^
guu xyswóusdx. Hv d roiruy Vaxrixy dulv ovouasortrav ?? dé-
Qux&y 0 Ococ, Urye &r curze 9rs mpOc lléoeug Apyvg ro Béfiouov

L r [l m 7 es $9
Éoxsv,TóT& ]o:Uro TY vopuov aynrédere 99 . iBAlov, omso ouds-.

yi TQy Éwmpocder é£sUQgrou, uo] moóc ys 9* ]oíry TZc Omovuévae
poipx, Tuv oÀxv ANifvgy Qauéy, Tólc zuerépoiz oocTÉJerroy cux-
7 ]pois. &TX Möfocnän TOU ,c(ceyo:'lou(*?eäu, xoj ctT7006 749v Yy-
gou XpisoU 0px Tj6 loírqgc vxerixe qgulw ósdouéva. $. 24. ?*
A'mxvT&c "]owuv 0i énAsésuTo: T3c zusrépuc molirslug Gosovres,
* , MLA d o , : ? Q "
TY 3'8&(662/:];»660:/ ']æw;ayu ö*sxef(aeugz äzæ;rCfE:v X;oz;cö'oq "]mgl 7'Q0e107-
pévoiz sv vonoic, &xuxsog &y TO w] &xmuTOV "rxpxoxsuxcet dixa-

explo 99. mpo3ocei d& durjv &y v ueyleg ue] aciMói ]xvrg aró-
N5 r -7 2 e $ ^
Aei ?? xj o ]asrqgc éydoE£OruToc *99 Dmxowoc. uslycet Óà TO 78

UrspQuesdiriy aoj &uxesstirig jpuoy puy[spg, voYz vs &ydo£ordiroic
aox] maveuQuuoi ^ VTüpxus TOV iepwy quOv Tpwwplwv, molc
7& ?Tp0c 9»Ai07 xylayroyro, rolc Ts &i Ti)c V AAvpldoc, ol r& &rl fi-
foyc, dux mpooraEewv ? oluslw» Xmaciv Toic U énurOUg 3 T&-
qxyuévog raUTO Tromjcoy weroavy mo0g Tiv &rXyTWV TOV Tneré-
Quv Umyuómy cmropxAOyisoy vyydciy ^. !

Data XVII. Kalendas Tanuarias Domino noftro Iuftiniano
perpetuo Augufto IIl. Contule. -

413 Hotom. z quiipfelexefl.. Nempe 2v7à uóve videtur confudiffe cum: Zvrà vóus,
aut faltim codice víus, qui ita haberet. Bm. "74 Hotom. fi quis contra, quam
bac noftra conflitutione [fancitum efl, commentarium aliquod coufcribere alia, quam
qua permifimus forma, non dubitauerit etc. — Contius vero . quisquis au(us fuevit
&d banc nofivam leginn compofitionem commentarium aliquod. adiiceve, alitev. at-
que nofivae. buius iuffionis forma praefcribit etc. Bm. 75 Conft "Tauta $.
Eadem autem. 5 R. 76 In Tuíco exemplari: dvrZe vaíT4g. Et fic Contius
et Gothofr. BR. 7'"] Contius notis (feu fignis), BR. 78 Hotom. znte-
gre ac perfecfe. — Contius per totam confeguentiam literarum. 8 . 79 ld ett,
Murisperitorum, vt apud Gell. No&. Attic. lib. IV. c. 1. Pradentum habet. Con-
tius. BR. 80 Contius fota;n legwm pofitionem. BR. . 8X Contius per-
peram ot; et aliquid agere. B R. 82 "aurellus verba && evpfgaí4 diftinguere
neglexit. B R. 83 Contius ezws aeffimatiomis. BR. 84 Hotom et Con-
tius poeng. BR. 85 Id eft, fermone. B R. 86 Hotom. Legwm f[ludiofis,
quod plane contrarium. Contius ad Jegmm Profcffores. 8 R. 87 Conít. Tan-
ta $. Leges autem moflras. BR. 88 Haec rurfum Graecis typis Auguítin.
$ R. 89 Hotom. valere, Contius fuum vobur obtineve. BR. 90 Con-
tius ente tertiim. Kalendavim . Iamuaviavum. BR. 91 Erat olim in Codice
Hetrufco zxev ficut et evumeaezevópevov, verum fubantique tam hoe quam illud

rum tribunali fe accingat.
'Xima et imperatoria ciuitate et hnius gloriofifmus Prae-

Imperator reCte interpretabitur, quod quidetn ipfi foli a legibus

permittitur. .Atqueadeo quisquis aufus fueritpraeterhancno-

ftram Turis compofitionem commentarium aliquod condere, fe-
cundum formam a iuffionenoftra alieniorem, nouerit hic fe falfi
legibusobnoxium fore, erepto, quod ab ipfo compofitum fuit, et
omnibus modis corrupto. $. 22. Eadem impofita poena etiam
aduerfus eos qui notis quibusdam in fcribendo vtuntur, quas fin-
las vocant, et per eas contuürbare fcripturam aggrediuntur, non

autem per totum tum numeros tum nomina veterum S$a-

pientum tum vniuerfum luris corpus defcribunt. Sciant
etiam librorum ita fcriptorum pofleflores, inutilem fe eius-
modi pofleffionem habituros: neque enim facultatem con-
cedimus huiusmodi libris iniudiciis verfari etobtinere: etiamíi
contingat, librum in ea parte, in qua recitatur, nullam huius-
modi notam habere, fed in alia qualibet fui parte, quamuis vna
vice tantum hoc admiffüum fit, Ttaque ipfe librum pro non
fcripto prorfus habebit. Qui vero eumcripferit, et ignaro em-
tori tradiderit, duplam perfoluet illius pretiilaefo quantitatem,
nihilominus competente adhuc criminali aduerfus ipfum fup-
plicio. Id enim profeéto etiam in aliis Conftitutionibus fuper
his editis fcripfimus, tum iis, qüae Latinorum procefferunt vo-
ce, tum Graecorum lingua, qua ad Legum doctores refcripfimus.

$. 23. Hos porro libros Inftituta et Digefta inquimus, a fine
tertii felicis noftri confulatus obtinere fancimus, hoc eft;
a tertio Kalendas Tanuarias. praefentis duodecimae indictionis
in reliquum omne valituros aeuum, et cum Ímperialibus Con-
ftitutionibus vigorem etlocum habituros, tum in iis, quae po-
ftea acciderint, tum quae in iudiciis pendent, quae necdum ami-
cabilibus tradita funt transaCtionibus. Quodcunque enim ha-

| €tenus vel iudicatum vel transactum, mouere minime patimur.
. Quem quidem tertium confulatum nobis florentiffimum dedit
Deus, fiquidem. in ipfo pax cum Perfis conftabilita eft,

et huiusmodi legum dedicatum eft volumen, quod ne-
mini antea excogitatum, et infüper tertia orbis terra-
rum pars, vniuerfam Aíricam dicimus, noftris adiecCta eft
fceptris, —— Haec omnia a magno Deo, et Seruatore no-
ftro Iefu Chrifto dona tertii Confulatus nobis concefía.
$. 24. Vniuerfi igitur laudatiffimi noftri imperi Magi-
firatus facram hanc noftram accipientes Confütutionem, vc
vtantur praedictis noftris legibus, vnusquisque in fui ipfo-
Proponet autem ipfam in ma-

fectus. |Curae autem erit excellentiffimo, et laudatiffimo no-
ftro Magiftro, gloriofiffimisque et celeberrimis Praefectis facro-
rum noftrorum praetoriorum, tum iis, qui ad orientem folem,
tum quiin Illyrico, quique in Africa per fua ediCta vniuerfis
fibi fubie&is haec palam facere ad omnium noftrarum fubdi-
torum inexcufabilem cognitionem.

in pluralem numerum conderfum eft. & n. 92 Proprie conciliationibus. B R.
93 Contius legendum cenfet: evufifasgévov, refpiciens procul dubio ad prae-

| iens evufugátouui. — Sed forte praeteritum eft euufzéfmeiuus et inde cvufgeflacué-

7». BR. 94 Hotom. et Contus verra&ari. BR. 95 Ad verbum: momina-
tiffanwm, Ífed nimis barbarum videtur. n latina Conftitutione inuenies felzcis-
fimm, quod ipfe Contius adiicit. B R. Sed iíta vox adceo barbara non cít, vt
Brenkm, vult, fi nempe pro celebratiffimo accipiatur. Sane Prifcianus de Metris
Comicis apud Hel. Putích. col 1 32/7 habet nzominuatiffü)os Grwaeciae audtorcs.

| GER. : 96 Hoc eft, publicatum, íed cum folennitate, vt in dedicando íolet.

Male Hotom. et Contius compofitum et vepofitum. BR. 97 Conit Tanta
$. Omnes itaque. BR. 98 Contius vnuusquisque in fuo procurabit indicio.

B R. 99 Mialim m regia bac «rbe. ta enim ipfe imperator $. fmr. 1. de

f?ttis'dat. GE B. IOO £Excelfss, in latina Conftitutione. BR. i Contius
beatzffimis, credo, quia éQuuígew pro ;w;zecg;gm fere dicimus. BR. 2, An-
&oritates in latina Confiitut. et ita Contius. BR. 3 Erat autem in MS,
Flor. ó$ é£avr&v. mutatum autermn fubantique in 2$ £avroóe vt hic cum Auguít,
et Taurell exhibemus, |Sed melius feciffet corre&or, fi in $ iavroi; mutaf-

fet. BR. 4 Contius wetitiam. .X &,

L

l]

—
p

(0l-
i
U.

S VOR

? Qn
Q en-
ïï'&ï'öm,
li m

m

i fine
x di
s on-
)d
n h-

.mJu

[em«
hd
1io-
,
ligi-
, Y
iplo-
Pne-
0 00
ficto
l-

'. í
jh

2
g
d
Mars
u;?;;'f.f.
foht.
at
"m.
ontius
, lr
ys,
"
uitzlf'

v
Xxi

EZ : OXON APXAION ? KAI TON YH ATTON TENOMENQN BIBAIQN ZTFKEITAI TO
IAPON TÀN DIGESTON HTOI TOY IIANAEKTOT EYTXZEBEZTATOT BAXIAE£LE
IOTZTINIANOY ZYNTATIMA *.

oxus t 0 louMxvoo 4
DIGES.TON iB syevyuovra 9
Ad Minicium ,Bi&us e£ 9 —
Ad Vrfeium fi8Aix 7&coxox *
De ambiguitatibus /8/6/.ov &)
Papinianu
Quaeftionon 9? i& rpinuovTx &T]«
Refponfon fi6Aiwe Óexa svyew
Definiton //i&Aux dvo
De adulteriis fi6Aix cvo
De adulteriis //i6Aioy ev ?
Asvwvojixog *9 — BibAtov. &v
Quintu Muciu Scaeuolu *!
Opwv fBiGAioy &v
| AAÀdQrov
Digefton fi6Aux Teccexpxxoyra T?
Sabinu
Iurisciuilion 2i8Iux rpix. *?
YlooxovAov
EmisoAov Di6Aus owrw *^
Aafswvoz.
Ile/avw» i&um owrw *?
Pofteriorum . BiGAis dexx
Nepariou |
Regularion *9 /8/62« Oeuwmrevre |

Y Tufferat Tuftinianus Conftitutione, quae Graece et Latine fcripta eft,
$. rorzürz, Tanta vt a quo ICto fingula accepta effent, fignificaretur: vno au-
tem loco omnium librorum, e quibus Digefta confcripta fuerunt, Index. fcribe-
xetur. Vtrumque praeclarus ille Codex Flor. folus habet, quamuis Indicem
Norici quoque libri habent e Politiani Epiftola quadam, vt arbitror, confe&tum.
Nam qui Florentiae eft, Graecus eft, et locis aliquot diuerfus, Sic fere Au-
guft, L Emend. 4.lmmo iam ante Haloandrum Stephanus eiusmodi Indicem
confecerat, in quo ille Politianum preffius fecutus eft, dum plane eandem in
recenfendo feriem feruat. Infcriptionem a Stephaao fic infcriptam habemus:
CATALOGVS IVRISCONSVLTORVM | LIBRORVMQVE . EX
QVIBVS PANDECTAE CONFECTAE. Apud Hal. ita legitur: Nomi-
na prudentium, eorumque. Libri, ex quibus Digeflorim opus coupofitum. eff et con-
ciunátum. Ef autem illa Politiani Epiftola, vltima Libri V. BR. 2, Bu-
daeus et Polit. in L. 1. de Inff. et Iur. enumerant triginta et feptem. Turiscon-
fultos, ex quorum libris PandeQCae contextae funt. Sed fuerunt plures. Hic
enumerantur triginta quatuor, Defunt autem "Terentius Clemens, de quo in
L. 1 6. de probat. Cerbidius Scaeuola, L. 12. de Vfur. P, Furius Anthianus, L. zit.
de Pa&dis, Aelius Gallus, L. 257. de V. S. Claudius Tryphoninus, L. 67. de Ritu
«upt. et Árifto, de quo in L. 20. de Iure dot. Ex Aníelmo B R. Miror, Brenk-
mannum hic tam facile fidem habuiffe Anfelmo, cum in hoc Indice Authentico
numerus ad octo et triginta afcendat, et inter eos legantur "Terentius Clemens,
Cerbidius Scaenola, P. Furius Anthianns, Claudius Triphoninus. Abeft in Indice
Aclius Gallus, quod dudum vidit Híal. qui eum Indici fuo in fine adtexuit, loco
tricefimo nono. Ariftonem autem male Anfelmus inter Fragmentorum Au&o-
res refert, quod allegata L. 20. de Iur. dot. Pauli eft, licet Ariftonis ibi mentio
fiat. Conf. fi lubet, Gronou. hit in fine. GER. 3 HaecLatine ita redden-
da Ex quot veteribus et per ipfos conditis libvis componitur praefeus : Digefto-
vum fiue Paudectarum piiffni Inperatoris Inffiniani opus. BR. Ap. Haloandrum
huius Indicis titulus ita fe habet Nomzua Prudentium, eorumque libri, ex qui-
us Digeftorum opus compofitum eft. et concinmatum, GEB. — 4 Hal in mer-

Mepufoavov Bi6Aix emro -
Refponfon ?* 6X Tpix
* Tauclenu *$
Ex Caffio i&ux óeuomrevre
Epiftolon /&i&jux deuereccaps :
Ad Plautium fiGAix Tsvrs *
Celfu
Digefton *? £i&A rptæuoum BVVEX
Tlowroviou
Ad OQOnuintum Mucium lectionum /6Aix rpiotoyra gyvex 99
Ad Sabinum /i6Aux roixxovTX mevre ^* |
EwmisoAwv fji6Àie emoct
Variarum lectionum ?? 86212 ?5 Qeuwmevre
Ad Plautium fi&ux e ]«
Tideicommiflon ?^* /Ji6Aix arevre
Senatusconfultüm ?^5 J6Aux zsvre
Regularion ^9 Jfi&A:y sv
Eyxeiidiou Bi&Aux duo . 7*
BoAsvroc
Fideicommiffon ^* BiBAux sz]x
MounioyoU
fideicommiffon ??' BiBAie deuxeZ
Publicon ?? figXux dexarescapo !
Mavontiavou

gine Zu bunc motas fcripferunt. Mavcellus et. Paulus. 6E8. $ Ap. Hal eít
Digeftorum lib. nonaginta nouem. Conf. fi lubet Gronou, GER. 6 Ap. Hal.
Ad Minutium Natalem lib. fex. GEB. — 7 Ap. Hal Ad Frfeium Ferocem
lib. quatuor. GEB. $ Hal. in margine 7» quaeflioues Vlpiauus, ?m re[pon-
fa finul et quaefliomes Paulus motas [cripfit. GEB, 9 Hal hiz habet L.
fingulares de adulterzis. G EB, IO Hal. 4cvvepaxdv. G E B. I1 Primocrat
Scaeuola poftfa&us Genitiuus Graecus. BR. — Confer, Gronou. qui cxiftimat
v» SCAEV OLA effe genitiuum Doricum. GEE. 12 Hal in margine Hz-
ius libros Paulus iu Epitomam vedegit. G ER. I3 Hal hic habet laris ci-
vilislib. tres. GEB. Nulla ex his libris Refponfa 1n Pandedtis reperiuntar. Ex
Ruffard. 8 &. 14 Reperiuntur tamen Refponía ex Iib. XI. Epittolarum, nifi
mendofae fintinfcriptiones. — Et L. 1 6. detritic. vin. ol. leg. fumta eft ex Procu-
li lib. IIT. ex pofterioribus Labeonis, Ex Ruffardo. B. I5 Hal in mar-
gine fm libros vei3aviv . Paulus motas feripfit. — Pofferiorum. Iaboleuus epitoiem
fecit. GEB. . 16 Hdl Regularwm. GEE. 17 Hal Refpouformm. GEB.
18 Omiffus fuerat Iauolenus et collocato hic figno ad finem paginae repofitus,
atque ita, vbicunque hic afterifii reperiuntur. BR. 19 Hal. Dzgejormm.
GE B. 20 MHal. lib quindecimo. GERB. 21 Sumta eft tamen ex L^.
XXXVI. ad Sabiwsm L. 20. de captim. et pofliu. vem. nii forte error eft
ininfcriptione. Ex Ruffardo. B R. 22 Hal in margine i Hbri alicubi
adducumtur: ad edidum ex vaviüs lefhiomibus. — Ttem : variavum quaefHowum.
GER. Defcripta etiam L. 1$. de Recept. avbitr. ex . lib. XV1I. Epiftolarum et
Variarum Lecionum. Ex. Ruffardo. BR. 23 ln Archetypo eft: BB. et fic

infra faepius. B R. 24 Hal. Pideicommifforum. GE R. 25 Hal Senatus-
confultorum. G E B. 26 Hal Regalavum. Sed et hunc et fequentem titu-
lum commutat, vt hic fit prior, ille pofterior, quod et alibi fi.. GE B. 27

Gronou. putat addendum effe : Zyxesgiófou GigMov?v. — Ob L. 2. D. de I.et I. L. z.
D. de O. I. etL. 239. de V. S. qui funt. ex lib. fingulari Enchiridii, G E.

28 Hal Fideicommifforum. GERB. 29 Hal. Fideicommifforum, et in margine
adduc. etiam quacflionum de fideicemmiflis. GE2 — 530 Hlal. Pablicerum. G E a.
3i.
Pa

ER a uF

« »æ*f

"Tepevriou nAgusvrog
Ad leges £iAux. emosi
Apinavou
Quaeftionon ?* /,BAux svvex
MxpoueAAou ??
Digefton ?? £,82ix rgixuovr ey **
Ad leges figx s£ — -
Refponfon ?? J,8Aiov sv
KeofSidiou ZucuBoAov
Digefton 59 8i8Jux recaapxxovra
Quaeftionoh 37 BuBAwe emosci
Refponfon ?? £i8Ax s£
Regularion ?? 8,BÀi Tecexox
^9 De quaeftione familiae £9/8Auoy ev **
Quäefcionum publice tractatarum /9/8A10v &y.
| QAuwpsvriyou

Inftituton ^? JBAux dexadvo
T'oiov
Ad edi&ctum prouinciale £iBAux À - 6 - ^*
Ad leges fiBAus dexwmrevre x
Ad Edictum vrbicum Ts &ovx supsÜsvrx füAium dexe *^
Aureon fiBAix em]a ^5 |
AoósuxdeXrou ifAue e£ 49
Inftituton f/j8Aix Tscoxpx **
De verborum * obligationibus 8/8Aix ; "-
De manumiffionibus.£/8Aux Tpi«
Fideicommiffon 59 /g/ux dvo
De cafibus fiA:ov &v
Regularion /iBAiov &v
Dotalicion /9/8A1ov sv
"Tarobuopixc [BifMduov &v
BevouAetoo M
Stipulationon /8Aix óeux svyex **

31 Hal, Quaeflionum. G E B. 32 Hal. in margine Iu bnmc notas. fecvipfit
Martianus, quemadmodum in. Scaeuolam Claudius "Triphoninus et Paulus. G ER.
33 Hal Digeflorum. GEB. 34 Deícripta eft quoque £L, z. de captím. et
pofilim. veu. ex lb. XXXIX. Digeftorum. Marcelli. — Ex Ruffard. BR. — Quid
fi itaque coniicias legendum efle Tgiéxovra ivvéu? GER. "
forum. GEB. 36 Hal JDigeflorum. GEB. 37 Hal. Quaefliouum et in
margine adduc. et variarum quaeflionum. G E B. 38 Hal. Refponforum. G € B.
39 Hal Regulavum. GEB. 40 Hal. Lib. fiugulaves: de quaefliome. familiae,
Quaeflionum publice tractatarim. GEB. — ,4X Nullae leges ex eo libro fumtae
funt. Ex Contio BR..qui praeterea obferuauit Flor. effe BB. ac fi de pluribus
libi:s ageretur. 42, Hal. InfÉtutionum. GEB. 43 ln Archet. A. B. BR.
44 Male Polit. in laudata epift. et qui eum fecuti Steph. Hal. et a Por. in Il.
ad edi&um publicum. —Adiicit tamen Hal. alias vrbicum. Praeterea abftinuit
ab alio Politiani mendo. — Habet ille et cum eo Steph. pro 'decem libris, quin-
decim. Sunt libri ad edi&um vrbicuin hi, qui ad edictum Praetoris vrbani fuüb
variis titulis infcribuntur monente Coutio. B R, - Nempe habet Hal. ad edidhum
publicum qui baberi potuerumt lib. decem, et in margine alias, vrbicum. — Ant.
Auguft. Eb. L. cap. . fcripfit: Iuflimiani tempore duodecim extabamt, quod illo
librorum indice confiat. Ad haec Gronou. Fata bominmm! percucurri ommes
Paudectas et nusquam liber vndecinus aut duodecimus aut vltra ad. edithum vr-
bicum: citatur tautum. Gaii liber primus, fecundus et tertius ad edittum Prae-

35 Hal Refpon- |

toris: cétera, qui plures citantur, carent mumero. GEB. 45 Hal amureorum
|

AGionon ?? 6À jexx
De officio Proconfulis /2/641x re6axpx 5?
De poenis paganorum /i6Aiov sy
Publicon ?* /6A:x Tpie
De interdictis Bj6Aix s£
TesoruAMavoo
Quaeftionon fi&Aix oxrw 55
De caítrenfi peculio /£i&Aiov &v
| lousoU
Conftitutionon 59 J6Aux eioci
: OvAmixvov
Ad edictum /i&Xix oydogxuoyro mpix
Ad Sabinum £i6Aix mevrouovro &v
Ad leges fiBAux emoci
Difputationon 57 Bi&)ux Óexuo
Protribonalion 59 &A dexx
* De officio Proconfulis Zi&Aux dexux *
YIxvdeurovu PiGAim deua .5?
Regularion 99 jf;6Aux err«
Fideicommiflon 9* 5£,8!xse£ —
Opinionon 9? /fi&Aioy s£
De adulteris 9? BGX msvr&
De appellationibus 8/62ux receupx
De officio confulis Ai&ux pis -
Inftituton $* 8;6A;x óvo
Regularion f/i&Aioy ev. 9?
De cenfibus £/i&Aix £.
Refponfon 9* 8,6ix dvo
'Tov «vrov uovo6i6Ào 9*
De fponfalibus |
De officio Praefe&i vrbi
De officio Praefecti vigilum -
De officio Curatoris reipublicae
De officio Praetoris tutelaris

De

fiue verum. cotidianavum . libri feptem, GEB. —— 46 Taurell in adnotat, 3e9e»
xa)eATOU, ?h Pand. duoóswaotxrov literis partim graecis partim latinis et * dele-
ta. KHal. et a Porta ex Politiani praeícripto 3&2exa3£Arov. BR, — Adde Gronou.
hic cum Labitto pugnantem. GEB. 47 Hal Iufütutionum lib. tres. GER.
48 Taur. Berborum. GEB. 49 Flor. BB. T. BR. 5o Hal. Fideicom-
iifforum. Xdem hic addit: 4 edichum aedilium curulium lib. duos, et reliqua
ita exhibet Lib. fingulaves, De cafibus, Regularum, Dotalium, Ad formulam
bypotbecariam. GER. 51 Fal . füpulationum lib, decem et mouem. GER.
52, Hal. Aiouum. GEB, 53 Flor. veecsgz, et ita femper in fequentibus.
B R. 54 Hal Pablicorum. GER. 55 Hal. Quaeflionum lib. tres. GER.
56 Hal. Conflitutionum. GEB. 57 Hal. Difputationum, et in margine b
Hibvi alias quoque adducuntur quaefliowum. —— Ytem: paublicarum — difceptatio-
uwm. GE B. 58 Hal Ommiumn tribunalium. GER. 59 Hic verficulus
Flor. eft in margine repofitus, fed absque figno aliquo relatiuo. BR. Hal. ha-
bet av3ewróv, et quidem inter fcripta Vlpiani loco antepenultimo. GEB. — 6O
Hal. Regaularum. GEB. 61 Hal. Pideicommi([orum. GER. 62, Hal.
Opinionum. GERB. 63 Erat olim de adalterüs, vt infra inter Pauli tra-
Qatus: verum expun&a paulo recentius gemina j vnica fupra repofita eft,
Politianus tamen ípreuit correcionem. — a et reliqui (etiam Hal)) BR.
64 Hal ZInflitutiouum. GEB. "65 MHal hic huius verius habet ni-
hil: vltimo tamen loco bhorum tra&tatuum Vlpiani addit: Reegularum vurfus.
G E E. 66 Hal Refponforum. GEBR. 67 Hal Lib fmgsulares. GEB.
86

Ls t r ERUR cnsimdib M - —— — — Vv wQgma ^ —— o

" SMNBIE, —R —— T

axc 6 o s m — Qu - Qd — - — ——Sn

J

* "—— -« ER

De officio Quaeftoris **
: TixvAov
Ad Edictum Bi8Aix oydoyxovra
Quaeftionon 9? ji&Au emocisZ
Refponfon 79 Bi&im emocirpis
preuion 7* Bi6Àm emocimpix
Ad Plautium *? fi8Xux dexx onT
Ad Sabinum fiGAix dexuo £
Ad leges fji6&Aix Óexx
Regularion *? /&ux &T«
Regularion fji&Auov. &v **
Sentention sro; fa&on *5 i&ux s£
Sentention *9 J6/ux TevT
Ad Vitellium ** /iGAix T&66xpu .
Ad Neratium f8Aux TeG0x02x
Fideicommiffon 79 /6ix Tgux
Decreton *? i& Tgix
De adulteriis i6us Tgux
Manualium /£i&Aix 7p — :
Inftituton 99 j;6A;x Ovo :
De officio Proconfulis 9:6A1x dvo
Ad legem Aeliam Sentiam fiSuxy 9t
Adlegem Iuliam 9^ i/8Aix dvo -
De iure fifci £i6A1x àvo
Regularion £i8Aioy &v
De cenfibus ///&Aix dvo 9*
'Tou xvrou uovobGiGAx 9*
De poenis paganorum
De poenis militum —
De poenis omnium legum
De vfuris
De gradibus et adfinibus
De iure codicillorum
De excufationibus tutelarum
Ad regulam Catonianam
Ad Senatusconfültum Orfitianum — .
Ad Senatusconfultum Tertyllianum *?

fuiffe, mirum eft, .Ex Contio. BR. IndeHal. addit duos De officio confulavium,
3De excufationibus tutelarum, GEB. 69 Hal Quaeffliouum. GEB. '7o Hal. Re-
fponforum. GEB. 71 Hal Breuis edidli. GEB. 72, Hal, in margine
alias adducuntur quaeflionum ad. Plautium. GEB. 43 Hal Regalarum. G E.
^A kHic verfus, vt et penultimus inter tra&atus plurimorum librorum ab Hal.
loco motus eft: vtrumque tamen idem inter wovofifAz fiue libros fingalares col-
locauit in initiis: Regalavum iterum, Regularum tertio. GEB. 75 Hal.
Sententiarum fiue factorum. GEB. 6 Hal. Sententiarum veceptarum. GEB.
Hal. Ad Fitelium Sabinum. GXB. 78 Hal Fideicommifforum. GXx.
^9 Hal. Decretorum, et ia margine alicubi fic adduc. Imperialium fententiarum
im cognitiomibus prolatavum ex libris fex primo decretorum lib. fecundo. GEB.
&o Hal Iuflitutiouum. GEB. . $1 In Archet. BB. T. BR. 82, lTaur. in
margine Jzuiam, correctio eft a manu recentiore, BR. 83 Hic verfus ap.
Hial. abeft, qui eius loco habet 44d edifhum aedilimm curulium lhib. duos, G.
84 Hal Lib. fingulaves. GE B. 85 Pof hoc rubrum HaL inferit: 4d Re-
gulam Catoniqnam. GEB. 86 Hal addit et Claudiauum. GEB. &7
"'[aur. Belleiamum. GEB. — 88 Ap. Hal fes Claudiamum, abífunt. GEB. — 89

Ex hoctra&atu et tribus fequentibus nullae leges fumtae. Ex Contio BR.

&ial hic inferit De officio adfefforwm. ^ Gronou. etiam hic tutius effe putat,

Ad Senatusconfültum Silanianum 5$
Ad Senatusconfultum Velleianum 97
Ad Senatusconfültum Libonianum feu Claudianum 5$
De officio praefecti vigilum :
De officio praefecti vrbi
De officio praetoris tutelaris 9? :
De extraordinarüs criminibus
'Yro395x1xpix 9?
Ad Municipalem ?*
De publicis iudiciis
De inofficiofo teftamento -
De feptcmuiralibus iudiciis
De iure fingulari
De fecundis tabulis *
Ad orationem Diui Seueri
Ad orationem Diui Marci ?2
Ad legem Velleam ??
Ad legem Cinciam
Ad legem Falcidiam
De tacito fideicommiffo
De portionibus, quae liberis damnatorum conceduntur
De iuris et facti ignorantia
De adulteriis
De inftructo et inftrumento
* De appellationibus * 94
De iure libellorum
De teftamentis ?*
De iure patronatus
De iure patronatus quod ex lege Iulia et ?* Papia venit
De actionibus ?*
De concurrentibus aCtüonibus — *
De interceffionibus feminarum
De donationibus inter virum et vxorem
* Delegibus * ?$8
De legitimis hereditatibus

De libertatibus dandis
* De

-68 Reperiuntur et ex aliis Vlpiani libris fumtae legés, quos hic praetermiffos | vt iftorum quatuor locum occupent, De officio adfefforum, De variis leiouibus,

De conceptione formularum, Deadfignatione libertorum, quam fententiam, fi ater-
tio loco memorato fcripto difcefferis, Haloandri diligentia dudum occupauit.
Grz». 9o Hal Ad bypotbecariam formulam. GEB. —— 91 Gronou. notat,
jmaSwadeur Ad municipalem, effe Flor, in eodem verfuü, et, quod nullae Leges
ex his in Digeftis reperiantur, putat effe ab infulfa mann GER. — 92 H-al.
addit et Commodi. GEB. . 93 Nullas hac infcriptione reperiri leges obfer»

uat Gronou, ideoque mauult L. Fufiam Caniniam ex L, 37, de Condit. et de-

monftrat. et L. 215. de V, S. GER. 94 Poft haec Hal, inferit: De adfigna-
tione libertorum. GEB. 95 Neque ex hoc De tefflamenti; leges fumtae
funt, vti nec e libro De Iure Patronatus, quod ex Lege Iulia et Papia vemit,
item De Acionibus. Denique etiam De donationibus inter Virwm et Vxo-
rem, cum duobus proximis. Ex Contio. BR. 96 'r5 et a feriore manu efle
videtur. B R. 97 Hoc De Adonibus in margine repofitnum. BR. Eft adeo
Taurellii peccatum, quod ftellulas non addiderit, Grononius practerea obfere
uat nullas ex hoc libro fumtas leges, et ideo Taurellium arguit, quod admife-
rit in contextum, vz4e, inquit, zm ommes poflea libros bic error promanauit,
Qui autem bhic error, vt fequitur, potuerir inquinare Gregorinm Haloandrum et
maxime Angelum Politianum, aetate priores, me non capere, ingenne fateor, —
Gz8. 98 Nullasleges ex his tribus, quorum v2 de Legibus cít medium, ci«
táris

* De Senatusconfultis * ??
Tryplioninu 1
Difputationum /5iGAu eixoor &v | |
KoAAispxroU
De cognitionibus £i&Aix s£
Edicton monitorion *?9? Bi8x s£
De iure fifci Bi$Aix T&o0xpo *
Infütuton * J6Aux rp:&
Quaeftionon ^ //i&Aix Ovo
Maevavpov
Militarion ?. ]j&ux resespx
| MaguixyoU
Inftituton ^ fi6Aix Óexo; e£
Regularion 5 fi&Aux vevrs
De appellationibus /2/62ux dvo
Publicon 9 £i6Aix dvo "
'Tov xvTovu uovoG16A«
De delatoribus povoSi6Aov
"Yaro3xgixg : ovobi6Aov
Ad Senatusconfultum Tm'äpillianum pevo[uiGAoy *
: | TaAAos AuvAx 8 |
Refponfa ?
/ — Moéseivov
Refponfon !9 B& dexasvvex
lIxvóexrou BiGAiux Osux dvo **
Regularion ** BiBix deux
Differention *? Jfi6Aix svvsx
Excufationum /fi&Aix s£ UE .
. De poenis fi&lua TEOODDO . 55
'Tou xvrou gmovoGibAe ***

tari, poft Contium, vt fupra vidimüs, etiam obferüat Gronouw. et fübftitur cupit:
De articulis liberalis canfae et De cognitionibus.- G E B. 99 Liber hic de Se-
? matusconfaltis iungendus videtur antecedenti de Legibws, tum ob materiac affi-
nitatem, tum quod folummodo poft tra&tatum de donationibus inter virüm et
vxorem fignum continuationis feu infertionis reperitur, cum ceteroqui et* aliud
fignum collocari debuiffet poft eum, qui proxime antecedit. 2 n. puta, in ferie
'Taarelliana, ideft, ad titulum De Ebertatibus dandis qui Flor. verba De Seuatus-
coufultis, vtputa ia margine pofita, non antecedit, vnde notulae Prenkmannianae
nafcitur obícuritas, quae de cetero rec&te fe habet ita breuius et clarius tradenda:
Duo debere adeffe figna infertionis, alterum poft titulum De donatzonibus inter
Virum et Vxorem, in gratiam verborum in margine De Lecibus, alterum poft
titulum de libertatibus dandisin gratiam reliquotum in margine 1De Senatnms-
confultis, fed horum pofterius fignum Flor. abefle, adeoque illa duó in margine
collocata De legibus, De Senatuscon[ultis probabiliter effe iungenda. GEs.
1oo Hal. Edichi monitorü. G EB. I Hal Jufltutiomum. GEB. 2,' Hal.
Onaeflionum. GEB. 3 Hal JDe ve militari. GER. 4 Hal Znfütutio-
qunm.GER. 5 Hal. Regnlavum. GEB. 6 Hal. De publicis iudiciis. GE 8.
7 Hal Lib. fmgslaves. — De delatovibus. |.Ad. Senatusconfultum. "Turpilliauum.
Ad bypotbecariam formulam. GX s. 8 Hal IKLIVS AQVILA. Gronoa.
putat duos effe diuerfos Au&tores, Aelium Gallum, ob L. : x3,.de P S ec d-
lium Aquilam, iftiusqué opus propter velocitatem aut aliam quam defidiam a
fcriba Flor. omiíffam. GEB. 9 Hal Refponforum lib. ouwm. GEB. | . YO
Hal. Refponforum. GE B. Ii Hal sazv3sxvóv lib. duodecim. GEB. 12
Hal. Regularum. GEB. 13 Hal differentiarum. GEB. 14 Hal Lir.
fingulares. G EB. 15 Ex hoc et proximo trg&atu non fumtae Leges. Ex

De praefcriptionibus
De inofficiofo teftamento .
De manumiffionibus **
De legatis et fideicommiffis.
De teftamentis
De eurematicis
De enucleatis cafibus :
De differentia dotis
De '* ritu nuptiarum s
"Txopgouvr4vou *9 Ylareoyov
Militarion ** i& Tec6xpx |
| — Maupov

16

Militarion ?9 i&Aix óvo
Publicon ?^* /fi&Ax óvo -
De officio Praefidis /£;&Aux dvo -
Euxoewv ?? fi&Aiux duo
De appellationibus f£i6Aix. óvo
A puxdiou
De teftibus Bi6Awv sv
De officio praefecti praetorio Zi&Aioy ev. ??
De muneribus ciuilibus fi&Aiov &v ?*
: Povivov
Regularion ^5 Bi6Jux dexx dvo ?^ |
Avov qroi Owpoiou AvÜixyoU
Mepoc sómrou PibAux mevre ?7
| Ma£ikov
Ad lezem Falcidiam ^* - :
Eoquoyevixyoo -
Emmouws ?? ibAw sE
: —— Expuci eny; cÀ 99

Contio. RR. 16 Hal p ivesuaTisQv. —— Y Duo hi poftremi tituli, tan-
quam fynonymi, contigue vnus poft alterum fcripti in Archetypo. ER. 18
Hal Tarentius. Conter, fi lubet, Gronou. GE R. 19 Hal De re milita-
TY4. GER. 20 Hal De re miktari. GES. 21 Hal. De pubhcs indicüs.
GEB. .22, Hal.&xosóv fine ad. Legem vicefimam baereditatum, et quidem lo-
co vltimo, GEB. 23 Efthic, vt alibi, BB cv, etiam in proximo verficulo.
B R. 24 Hal triplex illud £ifvov sv initio expreffit per Lib. fingulaves.
GERB. 25 Hal . Regularum. GES.
iud. ex Lib. XIII. Regulavum. Ex Ruffard. &R. ^ 27 Hal Partis edidi
lib. quinque. GEB. 28 Hal addit lb. vnau. GEB. 29 Hal. émiro-
uv iuri$. GEB. 30 Scriptum eft Flor. vt hic dedimus 4 non vt Taurcll.
yA id ef: Habent verfus CCXXX. — Haec autem in calce ad marginem ad-
Ícripta funt a manu paulo recentiore. —Ceterum notat hic Contius: In aliis ex-
emplaribus huius editionis Fle'rentinae' excufum eft cà, non yA. vtrumque autem
in ipfo Tufco codice effe non poteft. Ergo fi eft illic fcriptum y4. fignificat
trecenties triginta millia verfuum haberi in libris fuperiori indice comprehenfis,
Atqui [uftinianus trecenties tantum. decem millia verfuum contineri dixerat,
Si autem fcriptüm eft «. figaificat ducenties triginta millia verfuum contineri.
Atqui Iuftinianus octoginta millia amplius addiderar. — Aut certe hic numerus
c^. fignificabit ducentos triginta verfus non in libris illis contineri, fed indicem
illum continere verfus feu lineas feu fcripturae ordines et duCtus 230. Hoc
enim modo verfus in his Conftitutionibus accipiendos effe probauiffe me arbi-
tror, lib. I. Subfecin. Lecl. ita Cont; vide ibi c. $. «dde Dunzaren. difpatat. anue
nerf. 6. RR. : :

DOMINI

Y

26 Deícripta eft etiam L. 34. de ve ,

TR
] Minag).

i ,4 WWMI:J lu

1&'&9('7
1 s i.
Pl

/

z

J

J lat LAgqo f , LO d : n eh d
&AL»M»CJ'/JL*&&"& 'zM 21**1 (LUA UCe Á u»ff n

N- 5 (7;;3/?) b yp ectrad

n40- À lo
j 24

t

-—

E
; [] * z

smd

WE

IVRIS EN
EX OMNI VETERE
SE

La / / P d
quechai 2« A

"i 1

.fq

J DIGESTORVM ?

Pa i
T0 jf ,4 ; : ,fi) d Lf: 3.;/ (eU n -5;/ x L I B E R P I: I M ;V;;— :S-. Pa /

DE IVSTITIA, ET IVRE. *
VrrriANVS libro L. Inftitutionum,

"* RI operam daturum prius noffe oportet, vnde nomen Tu-
ris defcendat. |
vt eleganter Celfus definit, fus eft ars boni et aequi u
. r. Cuius * merito quis nos Sacerdotes * appellet: lu-
$ftitiam namque colimus : etboni et aequi notitiam profitemur:

ur

fg:m $. aequum ab iniquo feparantes;: licitum ab illicito difcermi:ntes B)
— bonos non folum metu pblenarum, verumetiam praemiorum
/*X"'^ — quoque exhortatione efficere cupientes: veram, nifi fallor, phi-
! /mg lofophiam, non ? fimulatam affeCtantes *?. $. 2. Huius ftu-
" hu&:/ dii duae fuünt pofitiones, publicum, et priuatum. Publicum

jus eft, quod ad ftatum rei Romanae fpeCtat. Priuatum, quod
ad fingulorum vtilitatem **: funt enim qufedam publice vti-
lia, quáedam priuatim. Publicum ius in facris, in facerdoti-
: bus,in magiftratibus conftitit *?^. Priuatum ius tripertitum
eft: colle&um etenim eft ex naturalibus praeceptis, aut genti-
um, autciuilibus. $. 3. Ius naturale eft, quod natura omnia
4 o i, animalia docuit, nam ius iftud non ** humani generis propri-
] ,; um, fed omnium animalium, quae in terra *^, quae in mari *?
7 naífcuntur, auium quoque commune eft. Hinc defcendit ma-
c lul xis atque fdeminae coniunctio *?, quam nos matrimonium ap-.
pellamus: hinc liberorum procreatio, hinc educatio: videmus|

etenim cetera ??æggtïgä; feragetiam ^*, iftius iuris pe-

: waf)*;

K.

.Ll J 1494., 1m'd1$:1a TERTIM L
/j £, Triüa s ,caä'e MSf'gätldm äï*, quo gentes humanae,
: ytuntur: quod a naturali recedere, facile intellegere licet *?:|
ia illud omnibus animalibus, hoc folis hominibus inter fe
/ . &ommune fit ??, | A
,,,,;ï;gz;/g;f:f IL. Poxeoxrvs ?* libro fingulari Enchiridii. V z-
Vab ge[^- 34 V TY. erga Deum religio: vt parentibus. atmgg pareamus.
Meem)temeDu lil.FLonEkNTINVSlibroI. Inftitutionum. Vv vxwj
A atque iniuriam propulfemus. Nam iure hoc euenit, vt quod
Mquisque ob tutelam corporis fui fecerit, iure feciffe exiftime.

]

j

G o d 1 HaL Domini Jufliniaui . Sacratiffini: Principis Inris enucleati etc;i
" * Nulg. Iu Nomime Domini ameu. — Inflhiniani Sacratiffüni Principis Perpetut w
.* — exfH Iuris euucleati etc. GE B. 2, 1» ff Digeftorum indicium, vnde fit on
)q //*6 tum, coniicit Haloander in "Praefat. ad: Digefla. GES. —5 De Pandectarum
nomine, an mafculini generis fit, agit Brenkmannus Zu Hiflor. Pandedt. lib, 111
ä?WW c. 6. GER. — 4 Bafil.lib. II. '.fz.'t. I.' Tom. L. p. 27. 8 R. anf?r,' fl lubet;,
lh. fetr 4 quae fcripfi in D7ffertat. de Tufitia et Iure. GEB. 5 Vulg. inferit zus. B x.
1-;2 L. 9 Vide Gouean. Zar. Le&. lib. 1. C. 19. et 1p. et ad omnem hanc legem Gtz-
diedadias; [td oO Lopez Maderam Amimaduevf. Iuv. Ciu. c. 1. et Conftant.. Landum . Enar-
l ? / yat. . $. GEE.. . 7 Nempe Jaffitiae, vt adeo parenthefi verba illa mam vt
fæ: , Merd elegauter etc. includenda videantur Burgio in Ele&is lio. T. c. ?, GEP. 8Vile
7"*'(2' d u ^" Pagan. Gaudentium Jurid. Expofit. lib. 1. c. 42. GER. 9 Con£ Marqu. Fie-

10 Nonnullae editiones babent affechau-
Vide Feftum, voce adfecfarve. GEB. 11 Vulg. adát
I2 Hal conufiflitt Gz9». ' 13 Vulg. inferit folum. BR.
14 Vulg.inferit quaezncoelo. Male. Sequiturde auibus. BR. 15 Hal. que
. derra marique. GERB. 16 Vulg. couiugatio. BR. 17 Vulg. addit beffás.
BR. 18 Gothofr. in nota: Alias perzta. Sed Florentinam fequuntur o&o
Codices. BR. Puta Vat. I Ml IV. Pal F. Barber. S. Crucis. Magliabed.
'[rcuifan. G E B. IQ Hal. recedere, inde licet facile intelligere, BR. o
Hal. eff. GE E. 21 Nomen ICti hic non apparet in Paud. Flor. eo, quod
fcriptum erat, recenter abfterfo: fed re&te Pomponium non cditi folum fed et

|

qdes. Praeter rem.
.yertinet. B R.

j 4 ,/ À 3 ET , w "
f'd/ (,-3. i& t /'/nmv (/u'ü'/fuf f?2 6 d '-.//FU() T //th'
u " "
: &

&

DOMINI NOSTRI * SACRATISSIMI PRINCIPIS

Eft autem ? a iuftitia appellatum: nam,

r "
has

f

7 ï/ ("(ï;u ?* ZL ,j*äæ us LA

ee L Hua,

4 ts Mp p aL "
ao o i AL ?þ

"m

N L XAUN 4
VCLEATI *

"IVRE"* COLLECTT
V PANDECTARVM^.

| tur,et, cum inter nos cognatiodem quandam natura confti-
|tuit ??, confequens eft hominem homini infidiari nefas effe ?5,
IV. Vr»ramvs libro l. Inftitutionum. MANvVMIS- fw"e
ISITONES quoque iuris gentium funt. Eft autem manumifflio, "

ide manu miffio,fid eft,Jdatio libertatis ^*: nam, quamdiu quis
|in feruitute eft, manui et poteftati fuppofitus eft: ^" manu-
miffus, liberatur poteftate. Quae res a'iuré Bentium originem f«e ,
fumpfit: vtpote" Cum iure naturali omnes liberi na(cerentur, f oc ex 4 4
nec effet nota manumiffio, cum feruitus effet incognita: fed E
pofteaquam iure gentium feruitus inuafit, fecutum eft benefi-
cium manümiffionis: et cum yno naturali nominé hominesap-" — : .
|pellaremur ^9, iure gentium tria ^" genera effe coeperunts «f . . .
liberi, et his ?^9. contrarium ferui, et tertium genus liberti, id aE
eft, bi ^? qui defierant effe ferui. ;/?:dermoseruncaua-, o Bermoyens, Ti
^5 V. HiERMOGENIANVS libro|. Turis epitomarum ägf'"fgmæ- |prhme
Éx mnoc iure gentium introducta ?* bella: difcretae gentesz ^ |/ « — —
regna cotídita: dominia diftinCta: agris termini pofiti ??: Ze» p — ^ -
dificia co ta: commercium *?, emptiones, venditiones, X*'
locationes, conducCtiones, obligationes inftitutae: exceptis qui- '
busdam, quae * a * ?^ iure ciuili introductae funt.
VI. VnPrANvs libro|I. Inftitutionum.
eft, quód neque in totum a naturali ?*?^, vel gentium récedit, ^ -
nec per omnia ei 35 feruit: itaque cum. aliquid addimus, vel . -
detrahimus iuri communi; ius proprium, id eft ciuile, effici- 9«
mus, $. r. Hoc igitur ius noftrum conftat aut ex fcripto, — f.$.
aut fine feripto: vt apud Grdecos rv vóuwy ob ghv ÍyyQxQon j . .
ol àà &yoeQoi 37. [ON N«XCiNCHNJEFT PA Qio SJA^€X6Q aT. — .
VII. PAPINIANVS librogïï; Definitionum, Ivs Av« ff 1. 4
TEM ciuile eft, quódjex legibus, plebis fcitis, fenatusconfultis, 27 . ".

A

a.
EU

L

*

h]
/

lvs cr VILE )|jrimo

—Ü

eb
decretis principum, auctoritate prudentium venit. $. r. lus f.«,
praetorium eft, quod praetores introduxerunt, adiuuandi, vel - 127'.(
fupplendi, vel corrigendi iuris ciuilis gratia ?", propter vtili- v
tatem publicam: quod et honorarium dicitur, ad honorem ?? ad Á —e
praetorum *? fic nominatutn., "
| gur

Ícripti codices, vt Vat. UI. S. Cruc. Magliabech. et Bynkersh. agnofcunt, BA.
24 Hal conufituerit, GEB. 23 Vide, &i lubet, Ant. Gouean. Far. Lect.
lur. Ciu. lib. 1.c. 20. Petr. Perennon. Animada. fur. li. II. c. 18. et Cone
ftant. Landum Emorrat. c. T. GER. 24 Vide omnino Ferand. Addueníémx
Explicat. lib. l. — Ceterum Hal. hic habet Eff autem manuimifiíode manmu da-
tio. nuan. G E B. 2,5 Hal. praefigit et. GEB. 26 Hal. appellarentur. G E B.
2/7 Hal. inferit bominum. GEB, 28 Hal, z. GE B. 29 Hal tertium ge«
nus lbertiuz, qui, GEB. 3o Hal luris &xropsv. GEB. 31 Vulg. inferit
funt. BR. 32, Vid. Conftant., Landum. Énarrat. c. 24. GER. —— 33 Go«
thofr. in nota: commercia Haloagd. GEB. 24 Haec praepofitio a. recenti
manu eít, et poterat abeffe, adeft tamen in. omnibus Codicibus. 8 R. 35
Vulg. inferit Zwre. B R. 56 Legimus omnino ezs feruit, vel "Taurelliano mo«
re eiSeruit. Xlabent diferte Graeca 4vro?e Fmevas, BR, |Eft tamen, annoian
te Brenkmanno, in Barb. er Magliab, ei ferwit, et quid fi Vlpianus hic recte
fenferit, ius naturale et gentium non differre, Graecique errauerint? Sane
panlo poft meminit zuris commmumis in fingulari. GEB. 47 Id eft leguim
aliae quidem fcriptae, aliz? mow fcriptae. —Florentiaein XygaQor duplex y eft 5 R.
Hal. vertit Legum ipfazum partzm fcripto couflat, partim fime [iripto. Qui ad
voculam partzm, haeret, adeat Gellium INocf. Atti. X. 13. GEB. 38 Exem-
plis haec illuftrat Conftant. Landus Emarr. c. 26. GER. 39 Vulg. ab bo-
nor?. R R, AO Vid. Car, Ann. Fabrotus ad Tbeoph. tit. de lur. NNat, Gent,
d ! et

s

4 ';.CLLI«W)DD- 75 :

V

2
* st
La sirena: VIIIL. MaAncrANvs libro I. Inftitutionum. NAw ET
,L»(e(.ztïm*ïuw« ipfum ius honorarium|viua ** vox eft iuris ciuilis.

IX. Garvs libro T. Inftitutionum. Omwwezs populi,
. quilegibus et moribus reguntur, partim fuo proprio, partim
communi omnium hominum iure vtuntur. Nam quod quis-
,que populus ipfe fibi ius conftituit, id ipfius proprium ciuita-

m

ius gentium, quafi quo iure omnes gentes vtuntur ^^.
F i :
X. VrPiaANvs libro L. Regularum. IvsriTrIA eft
. conftans et perpetua voluntas ius fuum cuique tribuendi 4?.
H x .$72- lurisprudentia jeft;diui-

| ere, füuum cuique tribuere. |
TY iufti atque iniu-

æïï? ^" parum ^$, atque humanarum rerum notitia;
J pefea aU. — & fcientia.. ,
h. o owimus Ureht: XL Pavivs libro XIV.:ad Sabinum. Ivs »rvnRnr-
ja.---/; AV VYA u -0 A4T RR . 48.*5 ; .
£^ db BYXS modis dicitar. Vno modo, cum id quod femper
N [ aequum ac bonum eff?, ius dicitur: vt eft ius naturale. — Altero

£ Zyee eotrahcatt

— C LM —

Necminusius *? recCte appellatur ?? in ciuita-
Praetor quoque ius reddere dicitur,

eít iusciuile.
te noftra ius honfgrarium.;

appellatione collata.ab eo, quod fit, ineo ??, vbifit: quem lo-
cum determinare hoc modo poffümus: ?? vbicunque Praetor
: . . falua maieftate imperii fui, falupque more maiorum ?*, ius di-
4064 45 i il: core conftituit,is locusrecte ius appellatur. :
Lvo (XII. NIARgI ANVS libro I. Inftitutionum. NoNNvw-
QVAM ius etiam pro neceífitudine dicimus: veluti, eft mi-

"7 P

hi ?* ius cognationis, vel adfinitatis. )

- À 2 7

RE

J [* Ls

et. Ciu, GEB. 4I Vulg. q&afi viua. Sed ifta vocula etiam abeft a Bafil.
BR.. 42 Vulg. inferit bomines. BR.- 43 Dubitatum cft, num vox fit pro-
ATE batae latinitatis, fed perperam. — Vid. Columell. izb. IV. c. 24. n. 1. et 4. et
70 $w* Rhodium in Lexic. ád Scribon. Largum bac voce. GEB. — 44 Hal. vtantur. GEB.
| .. 45 Vulg. tribuens, cui fauent Baül. &kásw và Vrv imovípopca 3íxemov, — Simili-
ter Scholia. lure tamen Ruffardus improbat. g &. , Addé Alciat. Parerg.lib. I.
i * €,29g. Petr. Burgium Elecf. lib-I.. c. 1. .. Petr./ Auellanum in Locis reffit. et ex-
" oglicat. c. 28. Noodtium Probab) Tur. l LA 1. et 2. GEB. 46 Conte-
ras lo. Mercer. Opzn. lib. I^ c. 4.X et^ inprimis Petr. Perennon. Zmimadu. Iaur.
C ZLIL:d4GEB — fy Hal. inferit recte. GEB. 48 Vulg. vuo qui-
dem modo id, quod» & R. ^ 49 Vulg. inferit ciuile. BR. — 50 Hal. dicitur. GE B.
51 Vt rei ipdiätae füa conftet au&toritas. Conftant. Landus Emarrat. c. i.
G E B. 5Z.WVulg. imid. BR. . 53 Hal. praefigit vt, et in fine habet appel-
letur..G E B. 54 Verba faluo more maiorum, iurisdi&ionem denotant, illa ve-
xo falua maieflate imperih poteftatem et imperium. merum. Petr. Perennon.
Aninada. Iuv« Giu. lib. I. c. 12. GEB. 55 Apud Hal mibi abeft. GEB.
' I in Membrana Florentina erat folummodo: — De origzne iuris et omni-
um magiflvatuum et fucceffione, — Haec atramento tantum, non minio fcripta funt,
ideoque feriora. . Poít manu omnino recentiori adiectum eft eorzm. Sed Tau-
rellius Indicem videtur fecutus et Haloandrum. Et fic quoque Ícripti codices,
quos adiuimus. — Cuiacius VIIL Obf. 25. Au&orum iubítituere. nititur pro
eorum, vt in b. L. ?ufra $. 13.. Addi poteft L. 4. $. 12. fupra de Doli mali. et
Tet. except, Quod fi aliqua 72 eorimn. habenda effet ratio, haud abfürde repo-
neremus [Ctorum, In Bafil.hic titulus eft omiffus, nifi quod L. z. $. 3 1. lega-
tur fub tit. De Magzfivatibus et officiorumm etc. L. VI. T. L. BR. — Taurell. in
Adnotatis prudentium. fic in veteri et in indice Pandettarum. in Pan. eft eorum,
vt adeo incertum non fit, quos fuerit fecutus. — Codices fcripti, quos adiuit Br.
funt Treuif. Barb. Vat, IV. Magliab. qui habent przdentum, Vat. I. et III. vbi
) eit prudentium. GEB. 2, Hal. faffm*z'. GEB. 3 Hal. exzfizmauimns. G € B.
4 . Hal. conflat. GEB. 5 Melius tprtaffe perdacunt. ta Barb.:S. Cruc. Tre-
wif et quos contulit Ruflard. at MS. Vaticanum fidem feruat archetypo, n n.
MS. Illud eft Vat. lll. GER. 6 Vulg. eo. BR, 7 Haec trià verba fine

MCIRICA. 0 CIDV-ET
, v 7 /

d "]

tis eft: vocaturque ius ciuile, quafijius] proprium ipfius ciui-
E 1 j

Ii ï . * . .
Im"." ^"| tatis. Quod véro naturalis ratio inter omnes homines confti-
aé—a£. tuit, id apud omnes *? peraeque. cuftoditur *?: vocaturque

1&. I. Juris praecepta funt haec: hopefte viuere, alrerum non-
aed |

lf : x ^ a z e4 . * P .1 .ä .
u) uteemi at r o do, quod omnibus aut pluribusin quaque ciuitate/vtile eftz vt

etiam cum inique decernit 5*: relatione fcilicet faCta, nonadid,
quod ita Praetor fecit, fed ad illud, quod Praetorem facere conue-.
nit. | Alia fignificatione ius dicitur locus, in quo ius redditur:

gquma4tca r X5 Ct-0Er lC 6trarvo & g,M TY.

lr aui mentio fit fa&a, patris non item?TG E R. -

JDIGESTORVM-LIB. L TIT. f Itf

DE ORIGINE IVRIS, ET OMNIVM MAGISTR A-
, TVVM, ET SVCCESSIONE PRVDENTIVM *.
-/7"^" - (GaArys libroT.;ad legem XII. Tabularum. «52
F ACTVRVS ? legum vetuftarum interpretationem, necese
fario prius ab Vrbis initiis repetendum ekiftimaui ?: non

busconftaret ^. . Etjicerte/cuiusque rei potiffima pars principium z « — 9
eft. Deinde,fi inforo caufas dicentibus nefas, vt itadixerim, vi- p- fb
detur effe, nulla praefatione facta, Iudici rem exponere: quanto dfic/gv'jecc'e,d
magis ihterpretationem promittentibus inconueniens erit, omis- TE
fis initiis, atqu.eä)'äging 3on repetita, atque illotis, vtitadixerim,
manibus, protinus materiam interpretationis traCctare? namque
nifi fallor, iftae praefationes et libentius nos ad le&tionem propo-
fitae materiae producunt ?: et cum ibi 9. venerimus,yeuiden- j**
tiorem praeftant intelle&tum. /Za2)pmometmem u1 o 0000 -
ll. PouPourvs libro fingulari Enchiridii.
SARIV M itaque nobis videtur ipfius luris originem, atque pro-
ceffum demonfirare, |
populusfinelegecerta *, fine iurecerto primum agere inftituit:
omniaque manuaRegibus * gubernabantur.z4$. 2.. Pofteaau-
Ctaad aliquem modum ciuitate, ipfum Romulum ? traditur fo*-
pulumintriginta pàttes diliififfe, quas partes curiasappellauit *9: . X xX.
propterea quod tune reipublicae curam per fententias;partium
earumexpediebat. Etita Legesquasdamet ipfe cüriatas ad po-
pulum tulit. "Tulerunt et fequentes Reges: qu&e omnes con- -
fcript&e efftantin libro/Sexti| ** Papirii: qui fuit illis tempori-/ j//
bus/quibus Superbus *^ Demarati Corinthii fllius *3, ex prin-Ssserago f4
cipalibus viris. Is liber, vt diximus, appellatur ius ciuile Pa- 545 7^*
pirianum :'4fon quia Papirius de füo quicquam ibi adiecit, fed /
iquod leges fine ordine latasin vnum compofuit/u$. 3. Exactis [ 57*
deindeRegibuslege ** Tribunicia, omnes legeEZBgääs exole-/ /2edft
uerunt: iterumque coepit populusRomanus incertomagisiure, ——
et confuetudineali *5, quam per latiileSem *7: idque prope-ua «f
viginti ** annis paffus eft. $. 4. Poítea ne diutius hoc fieret: X
Lplacuit publica auctoritate decem ^? conftitui viros, per quos
A olb u ut , - X. : pete-

lege certa, interpretis effe cuiusdam vult Marcilius in Interpr. XII. Tabul. init.
G E B. 8 Hal manu vegib. GE B. — 9 Hal. ipfe Romulus. GE8. — 10 Hal.
appellarit. G E B. II Ipfe Pomponius infra $. 36. hunc Papirium vocat .Pu-
blium. GEB. — Cuiacius refert, in variig MSS. hanc notam VI. reperiri, et inde
forte effe mendum Sexti, quare cum Ruperto legimus £nu libro fexto Papirii BR.
12, Opinionem de Superbo, quod Tarquinius Prifcus fit, re&e refutat Ant. Au-
guftinus de Non. Propr. Pand. col. 275. mot. c. quod Papirius, fi Prifci tem- .
poribus vixiffet, non. gääi(.ifev*&?rpqium egum colligere leges. Hal. vocem Sa-
perbus, non habetl G ES.A * "13 Taurelliusin Annotatis fuperbus Demarati etc.
fic m Pau. et in veteri mauuferipto. .Quo ipfo innuere videtur, etiam Tar-
quinium Frifcam Demarati filium fuiffe appellatum fuperbum. — Sed Papirius, vt
di&um, ad Prifci tempora referri nequit. .Ant. Auguftinus de Nom. Propr.
Pand. col. 257. mot. c. Sunt, inquit, qui exiftiment fcribendum fili, filius aut.
FiLIus. EHuius loci non recordatus eft Corn. van Bynkershoek, qui inter Prae-
termiffa hoc retulit. — Premit autem hanc conie&uram quod bis peccaíle vide-
intur breuitate librarii, alter fcribendo filIloco fil, alter FILIus, loco filI filius,
k quod infolitum fit 73 fj filius loco mepos, et quod caufa non adfit idonea, /.
I4 Goueanus Z. Varior. 2 z,.Temgr*t» :
Tribunitiam legem putat cffe Terentillam a C. Terentillo Aría Trib. Pl. latam : (or:*!Ai 4
fd rectius Ruffard. Tribunitiam legem ad Brutum refert Tribunum QCelerum. (5560/
BR. I5 Vulgo bae deeft. 8R&.— 16 Hal. habet, confuetudine aliqua vti. n
io Cod. Flor. fupra 44am, quod proxime fequitur, fcriptum eft. 2uamti, ac fi-
Orre&or ex hifce tribus al, guam, per, facere. voluiffet aliguanti[per, quod vti-
que plane nullins vífus fuiffet, quare nec 'rägzjuam videtur aufus expungere. MSS.
Codd. vndecim c&njägt;ldi'rtz liqua q;tzï- quom.y in MS. 'Taurinenfi IV. pro
ei confuetudine fcriptum efUYet confuetudiste. ( Eynkershoekius ad veftgium Cod.
optimi reponendum cenfet àgi, id eft, reoz. a R; 7 Reperi in Collationibus Brenk-
nanni Codices decem, Bar. Vat. Y Ii. HI. IV. S. Cruc. Treuif, Taurin. I i ?V "
Nagl, G E B g dcä ärlam lege. Vat. IV. prolata lege. — Vat. 1^ ^ praeláta
hge,BE Qu r* TAR VEFAHO EK Ícriptum exiftimat V'Iginti amnis, et expóni de-
baiffe fexaginta aumis. BR. —— 19 Bynkersh. transponi vult verba in bunc mo-
dum placuit publica aucboritate, peterentur leges a. Graecis: cinitatibus, et decem

confii

ZASSF ,-
v

. » y" FA * - ^ « Je o DN S.
quia velim/verbofos; commentarios facere, fed quod in omnibus/ —f/*«yff?n É
rebusanimaduerto id[perfeCtum effe, quod ex omnibus füis parti-, ,25 g,ll '
* R

. * ce,9 L p IH W. 1 e * . " ! 3
s. . I. Et quidem initio ciuitatis noftgae 34 i o -
1 . |

4'jw!!d»f1

peterenturlegesa Graecis ciuitatibus, et ciuitas fundaretur legi-
bus: quasin tabulas eboreas ?? perfcriptas pro Roftris compo-
ffuerunt ^', vt poffint ^* leges apertius percipi ??: datum-
£r- que efteisius eoanng in ciuitate fümmüm: vti leges .et corrige-
A rent,|Mi opus effet,ïäinterpretarentur ?*: neque prouocatio ab
| ';ä;—eis, licut a reliquis magiftratibus fieret. Qui ipfi animadä;
j ASM ',ggïgrunt 2* gliquid deeffe iftis primis legibus: ideoque fequenti
E . anno alias duas|ad easdem] tabulas ?^* adiecerunt: et itajex| ^*

T /"Ml &'accïdentägppellatae funt legzes duodecim tabularum fz'quarum

m/»'m( 3 )
-
m

ï;ä"H ääfgïwa' ferendarum auctorem fuiffe decemuiris Her'mo.dorum quendam
w €Xj- Ephefium, exulantem in Italia, quidam retulerunt. $. 5. His
i legibus latis, coepit, vt naturaliter euenire folet, vt interpretatio
a. tes delideraret prudentium auctoritate neceffariam effe difputatio-
nem ?? fori. Haecdifputatio, et hoc ius, quod fine fcripto ve-
iA öaff nit, compofituma prudentibus, propria parte aliqua [nonlappella-
" | . tur, vt ceter(e partes iurisfuis nominibus defignantur, datis pro-
| priis nominibus ceteris ,p,:ïmb.us ??: fed communi nomine ap-
T pellatur ius ciuile.P«$. 6J Deindeex his legibus eodem tempo-
: re fere actiones compofitae funt, quibus inter fe homines difce--
L uf ptarent: quasaCtiones nepopulus, prout ?? vellet, inftitueret,
A Á "ef" certagj[gbllggesque effe voluerunt: etappellatur.?* haec pars
o ä/: Wïiurisï, eglis aCtiones, id eft legitimae actiones j??. , Et ita eodem
U rs r & óm609: a netempore tria haec iura nata funt: leges/dtï(öäecim]tabula—
: Ái4). xum: ex his fluere coepit ius ciuile: ex isdem legis actiones
AX — 25 pf 3 compolitae funt. Omnium tamen ?? harum, et interpretandi
EE fcientia, et aCtiones, apud collegium Pontificum erant: ex qui-
[] 1^^V ? busconftituebatur,/quis quoquo ?^ apno praeeffet priuatis: et
: f 'f/f*'j]*" Mclwgore 35 populusfannis prope centumhhac contuetudine vfus eft.
r )W MTA 77|Poftea cum Appius Claudius propofuiffet *9, etad for-
?mï' L.eJpa.cXnam ?* redegiffet has actiones: Gnaeus ?* Flauius fcriba
'57: U. —— €ius, libertini filius, fubreptum librum populo tradidit:| et adeo
L* 7 gratum fuitid munus populo, vttribunus plebis fieret, etfenator,
p W et/jediliscurulis: hic 3? liber, qui aCtionescontinet, appellatur

J4 — Qogeesiacede us ciuileFlauianum: ficutiille *9, ius ciuile Papirianum)f nam
T f'*-*",,*"ewhec Gnaeus Flauius de fuo quicquam adiecitjlibro.] Auge(cente
. $,,, ciuitate, quiadeerant qudedam generaagendi, non ^* poft mul-
V Lody. "u w AÉ xPe- .O m : 4
ouxQe. 2ett; tum temporis fpatium Sextus Aeliusalias a&tiones compofuit, et
TAE librum populo dedit, qui appellatur iug&äelianum&f&'. 3.] Dein-
-- /,j de cum eflet in ciuitate lex duodecim tabularum, et ius ciuile,
47:424)04»7( eflentetlegisactiones: euenit, vt plebsindifcordiam cum patri-

"Ti

A.

K deüu.. Com[htui viros, per quos ciuitas fundavetur legibus. BR. — 20 Confer Bynkershzin
: Praetermif.b. GEB. 21 MS. Bynkersh. finegloffis pofuerunt. bR. — 22, Vulg. ct
Xlal. poffent. Ap. Hal.leges, abeft. GE B. — 23 Vulg.perfpici. BR, — 24 Hal. vtiet
leges corrigevent, fi opus effet, et iuterpretarentur. — Nulg. vtileges corrigerent, et, fi
epus effet, znterpretarentur.. Yta etiam Pal. L IIL IV.alii. BR..— 23 Hal. qwi
ipfi cum, amimaduerterunt. — Vulg. qui et ipfi amunaduerteruut. 8R.— 26 Vulg.
.4lnas eisdem tabulis. Pal Y. L. YV. duas eisdem tabulas. B. 27 Al ex ac-
cidenti, et ita fex MSSta. BR. — Reperi in Collatione Le&dionuüm variantium
Barb, Vat. IV. S. Crüc. Bynk. annotatos: 'Treuifanum tamen habere vt Floren-
tiae eft. Hal. ex accidente. Taurcll. in'Adnotat. accilentia, fic in. Pan. in. vet.
accidenti, reclius. G E B. 28 Taurellius in. Adnotat. aucoritate uecelfariam
effe difputationem fori,in P. difputatiome. quod fi admittimus, oportet effe an-
&ovitatem. in vetuflo codice efl, auctoritatem, neceffariamque effe difputationem
. fori. re&ior tamen videtur noflra leclio, uam fequitur, baec difputatio et boc ius.
; tïpü tamen in alteram !ec"tio?gn; ?'uc'torimtem, ueceffariamgue effe difputationem
m jori procliuiores fumus, — 1r8 Qä '.ïV.MPal. ! .&aurin. L IV. Treuf. et Byn-
l"'(.mr kersh.-(ümilbt&' ääat. I. et f nifi quod illi AU quey/ poftea fit additum;g" hic

tl | . Nero v effe'eti it etiam 1n Vatïcy, MLAvbi praeterea pro
4 g dex $. Cruc. ad pfac "s corre&us eít.

^

m defidereg:
ztecefJariamque, eft et meceff; miaää
Add. Bynkershoek in Praeterm. b. BR. Et, fi placet, Def. Heraldum de Rer.
Iudic. Auctor. lib. L. c.. 1. $. 6. GER. 29 Verba datis p. ". c. partibus Hal.
non habet, et multis abundare videntur, inuito tamen Bynkersh. in Praeterm.
b. BR. 30 Hal.vt. G x x. 21 Hal. appellabatur. G EB. 32, Ap. Hal.
id oft legitimae a-iiomes, defunt. De Legis AG&ionibus vide Iac. Raeuard. de
Auctor, Pand. c. 2. et Barnab. Briffonium Sel. Anutiqu. lib. IV. c. 20. GER.
$3 Cuiacius XVIII. Of i:1. in fine lego omnium tamen XII. tab. et inter-
pretandi Ícientiae etc. pro omnium tamen harum. Quod improbat Bynkersh.
àn Practerm. b. et mauult barum. conuertere. in. borum. BR. 34 Hal. 4uo-

. gue, deterius Pal. IV. 4uisque quo. BR. — 35 Ap. Hal fere abeft. GE B. — 36

TF a peienn at odl apedhalu V.. l lr a rl T a m o M L

DIGESTORVM LIBE T. TIT. IL

bus perueniret, et fecederet: fibique iura conftitueret, quae[iurzg

3
plebis feita ^* vocantur. Mox cum reuocata eft ? plebs:
quia multae di(cordiae nafcebantur de his plebis fcitis, pro le-
gibus placuit ftTeaJobferuari, lece/Hortenfia ^* : et ita faCctum

republicae per vnum confuli: nam Seriatus non perinde omnes
pruincias probe gerere 55 poterant 595. ]eitur conftituto
Pincipe, datum eít ei ius, vt quod con&ituifï'et, ratum eflet.
/S- £2./ Itain ciuitate noftra, autiure, id eft, 57 lege conftituitur

e

erpretatione conü&it:[gaut funt legis aCtiones, quae formam
aPndicontinent: autple

ifcitum, quod fine au&toritate Patrum
conftitutum: auteft magiftratnum edi&tum, vnde ius honora-
rimnafcitur: autfenatusconfultum, quod folum Senatu confti-
oente induciturfinelege: auteft principalis Conftitutio, id eft,
viquod ipfe Princeps conftituit, pro lege feruetur. $. 13. Poft
ginemiuris, et proceffum cognitum, confequens eft, vt de ma-
gi[tratuum nominibus,etoriginecognofcamus: quia, vt expofui-
mus, per eos, qui 10ri dicundo praefunt, effe&tus rei accipitur
lgantum ?* eftenim iusin ciuitate effe, nifi fint, qui iuraireg e-
r^? poffnt? Pofthoc dein 99 de auctorum 9? füccelfione

$16. Exactis deinde Regibus, Confules conttituti funt duo ^^,
» penes
dg. compofuiffet, inuito Bynkersh. in. Praeterm. b. R. 37 Cuiac. ad for-
Jdai,inuito Bynkersh. b. g£R. — 38 Hal Cneus. GER. 39 Hal. binc.
E B. 40 Hal. illud. Gx a, 4l Hal et qui praeeraut qmaedam geneva
eudi compofuerunt, nec poft multum etc. Vulg. qui aderaut, quaedam gemera
enudi compofuerunt, n0u poft iultum etc. Conf, Bynkersh. in Praeterm. b.
l. 42, Hal. plebifcita, et mox plebifcitit. GER. 43 Hal effet. GE.
. Hal. Ortenfia. GEB. — Vulg. addit /ata. B g. 45 Hal. leges. GE R.
al. zutereffet. G E B.

3

1

"Archetypo Florent. hodieque exítat v/as, et in Cod. Treuif; idera reperitur,

. qui omnes
bent: ad pauciores viro$ iuri$ etc. G EB, 53 Bynkersh. in Praeterm. b.
niicit legendum per patres, h. e. Scnatum. BR. 54. Florentiae legitur ne-
SSSEt, more Taurellii, qui tales voces literis inaequalibus Ícripfit, vt nempe
aiores geminationem indicent, cum Florentiae eiusmodi voces aequalibus lite-
s fint exaratae, vt haec NECESSET, quod hic in notis femel monuiffe fufficiet,
EB. 55 Hal.regere. Defendunt Florentinam Cuiac. et Bynkersh. b. Ex
'obe gerere, in Pal. L. enatum prouebere, et in Vat. IV. protegere. Vulg. ha-
et loco probe 72 prouide. BR. 36 Hal. et Vulg. poterat, et ita fcribendum
le mihi non eft dubium. B R. 57 Pal. HL at lege, ita vt mediae voces zz-
^ ide[l, defint. B. 58 Hal parum, loco quantum. GER. 59 Hal.
tddere. GE E. 60 Hal. pof? deinde. — Vulg. poft baec deinde. — Pal. W. . pof£
pc demmu. BR. 61 Quo fenfu ICti hic dicantar au&ores, disquirit Iofcpiu
erius Znalecf. lib. IT. c. 1. GER. 62 Ap. Hal erat qui, abfunt. GER,
5 Vulg. veges eiiciendi. B &. 64 Aufelmus, inter. Notas Dion, Gothofredi
[ allegatus,

L

?

m 2(72

eft, vt inter plebis fcita, etlegem. *5,fpeciesiconftituendi inter- * ^. z ,
eflent *9, gote&as autem 4 eadeää?&ïäfg. -5.3])leiïäe:nqtäafwfxm.pff e.,,z;c,'g,,g
difficile plebs connenire coepit, populus certe ^9 multo difiple — ; Es
liusin tantaturbahominum: neceffitasipfa curam reipubliche ad
Sepatum deduxit. lIta coepit Senatus fe interponere, et quiä. | :
qud con&xktäüe.t, ob/feruabatur: idque ius app;elïa)þg*c.ul- fenatu?— VR pont
:läonfultum&/r Sjuïoq Eodem tempore et magiítratus iura redde-
! ant: et vt fciréht ciues, quod ius dequaque re |quisque/ dicturus.. LJ ^ence 220
eiïþt, feque praemuniret, *?: edicta proponebant : quae edictá. ndi o
Pnetorum ??, iushonorarium conftituerunt.. Hoforarium di- « ——
citir,quod/ab lipgor ä l'zgf(l.to is veneratAK$. rr. Nouiffime, ^^ 7«« C. m
üdïtad muciofää'ïuä Cónfitüdldi via ^^ 4 "anfiffe, 'ipfis rebus aüæ'f;, u
ditantibus, videbatur: perpartes ?* euenit, vt neceffe effet. 54 odl WM CU

aM 7-?; ^É , df fm
nmw;zwcï.*rra&ïfï' ( ;'/tövru :
| ) - :;«;rouäg, v ,?ncrk/./;w*w R* l
ai eft proprium ius ciuile, quod fine fcripto in fola prudentium ^"* /2*** '' *

i xorerc, z

emus: quod conftare non poteft ius, nifi fit aliquis iurisperi- — at , p :
tS,per quem polfit cotfidie in melius produci. $. 14. Quod M/ä/;ï poos ln
a magiítratus attinet, initio ciuitatis huius conftat, Reges LA epro ET U
dnem poteftatem habuiffej" $.. ; J Isdem temporibus et Tri- 127 -N
num celerum fuiffe conftat. " Ts autem erat qui 9? equitibus - E
aeerat, et veluti fecundum locum a Regibus optinebat: quo in -4 lo .
imero fuit lunius Brutus, qui auctor fuitRegis eiciendi 93. L Fageera. at EC

! /aae,wä

N- atl fs ia
£oonuf of jyripne , :
depirthum . Dare qurd
46 P^. Íon.i eäe/rajewd "

. 47 Ap. Hal. autem abeft. G k g. 48 Mal popu- poften o t Ayitada. dQ :
[que, ità vt 73 certe plane abfit. GE z. 49 Hal. praemsuirent. GER. — 50 7 4«; QR VET
p. Hal. edicta Praetorant, abfunt. G x B. 51 Hal.'ad bonmorem. GEB. — 32, , VA Wa

[ 4 :

Bynkefsh. Vian,in ceteris omnibusz7a. Praeterea ex IX, MSS. poít pau- ^« 24, /.»ru-' »
es, inferunt viros. Bynkersh. transponit ad viros pauciores. Gloffa eft, quam 4 uu u /,,Z,, Ls
quens voX zmuris, peperiffe videtur. Carent ea Vat. II et Barb. BR.. In pf at p e-Jæ/ me
ollationibus reperi Vat. IV. S. Cruc. Magliab. ''reuifan. annotatos, AT.

/oyt...| .

L:

j 4

penes quosfümmum ius vti effet, lege rogatum eft. Dicti funt

fibi vindicarent, lege lata faCtum eft,

peromniaregiam poteftatem .
vtab eis prouocatio effet, neue poffent in
| - .. whur.— maduertere iniuffü populi: folum relictum eft illis vt coercere
LK "" J"- yoffent, etin yincula publica duci ?? iuberent /5. 17.] Poft
f "a mai—,fAY, deindecum cenfusiam matori tempore qäendusv 8 effet, et Con-
: -"-va ?* fulesnon fufficerent; huic quoque officio(Cenforesconttituti fünt.
Látu. Livipintar /S?ï*fs./ Populo deinde aucto, cum crebra orerentur 9?. bella, et
hs M*m*/wab.. C qu/äedamacrioraafïnitix:nis[inf?rrentur 79, interdum re exigente,
E . lacuit maioris poteftatis magiftratum conftitui; 1taque Dictato-
pr "?je* &6 res proditi fünt, a quibus nec prouocandiiusfuit: et quibus ettum
| *fw."" r p capitisanimaduerlio data eft. Huncmagiftratum, quoniam fum-
LLf iee: —— qam poteftatem habebat, non erat fas vitra fextum menfem r«ti-
£, Ó cntecs. Bere, "$ I 9:) Et hisDi&at-o:ibus Magiftri equitum iniungebin-
tur **: fic, quomodo Regibus Tribuni .
: — T,.« .. fere tale erat, quale hodie Praefectorum praetorio: magiftraus
i3». tamen 77 habebantur legitimi. /$. 20./1sdem temporibus cim
plebs a Patribus feceffiflet, anno fere feptimodecimo ?? polt Le-
Cesexattos: Tribunos fibiin monte Sacro creanit, qui eflent ge-
Kal beii magiftratus: di&i Tribuni, quod olim :
: 2 fvnc " pulusdiuifuserat, etex fingulisfinguli creabantur: vel quia[ri-
PL erijon', buum fuffragio creabantur. / $. 21./Itemquevteffent, qui adi-
: bus praeeffent, in ** quibusomnia fcita fua ** plebs deferebt:
| duos ex plebe conftituerunt: qui etiam Aediles appellati funt.
** effecgepiflet: vt

Ldd.n s 4 /5. 25 /Deinde cumjaerarium populi auctius ,
- ! effent *5 qui illi praeeffent, conftituti funt Qudgeftores, qui je-
.. AfXt cuniaepraeeffent **: dictilab eo, (quod) ixjuirendae, et confr-
: Mb";e;; E uandae pecuniae caufacreati erant.../ $. 23. Et quih, vt diximis,
1 7&5,-;;?,,&4;(2. [,, | de capite ciuis Romani iniuffu popüli, non erat lege perimiffim
J ^ "MiCenfulibus, ius dicere : propterea Qu&eftores conttituebantur ?
! à populo, qui capitalibus rebus praeeífent: hi appellabanur
! XiL]- Qufeftores parricidii 5*: quorum etiam meminit lex duodecm|
E V fæ/w tabularum. /5. 24../' Et cum placuiflet leges quoqqejfgg;j/: latxgx
Pab AO. — Teug eft ad populum, vti omnes magiftratt 82] fe abdicarent, quo
od t Decemuiri conftituti $* anno vno ** cum magiftratum prop-

Senoneceot.^" garent fibi, et cum $6 iniuriofe tractarent, neque vellent den-
E LY db ümtþ)*ï ceps fufficere magiftratibus 37 vtipfi, et fadifio fua perpetuo ren-
EO 4| publicamoccupatam retingre $8-. pimia atque afpera domin-

E : :
w Q;:cn' [r^^ . tione eQremiperdyxerant **

j[: iwheet : ;,-vloö-aïïu hoAortm

d * r ? / —— 351 V s .
u — Initium fuiife feceffionis dicitur Verginius ?? quidam, qui cun

,

allegatus, confudit Confules fuffe&os cum ordinariis, et inepte in L. r. $..
iufra de Offic. Quaefl. vbi dicitur SC. fa&um Decimo Drufo et Porciua. COS.
tres Confules memorari exiftimat. BR. — 65 Taurell in Adnot. qm tamu.
Sic iu vet. au quia Tamen: mwam quiatamem n Pam. Hae voces quia tainu,
interpretatione a proximis funt feparandae, et cum fequenti incifo lege lata? -
élun efl, conftruendae. BR. 66 Barb. iu vincula produci. 'Yrewif m vi-
cula publicainduci. Yleinepte,hictemere. Vat. IV. et $. Cruc. vt Florentiae. B.
67 Bynkersh. in Praeterm. h. mauult iubere, et fe quoque ita conieciffe ait B.
Simul tamen fatetur, nullum codicem huic coniecturae fauere. GEB. . 68 Hal. -
iore t. agendus effet.. Vulg. wazori iam tempore augendas effet. n MS. Bynkersh.t
Camp. a majori tempore, V. ipfum Bynkersh.in Praeterm. p.BR. 6gVulg. orzrc-

/ f do.BR. 71 HaletVulg. iungebantur,quod probat Bynkersh. in Praeterm. h.&MS.
| fequi Florent. depreheudit B R. puta Barb. $. Cruc. Treuf. GEB. ^ 72 Hal emu,
loco tamen, omiffa fimül voce legitzmi. Conf. Bynkersh. in Praeterin. b. B.
73 Medius hic Pomponius inter alios au&ores. v. Bynkersh. b. BR. — 74 Vu..
et MS. Bynkersh. L tznc, loco olim. BR. —— 75 Bynkershoekio placet lecb
MS. Campenfis et quibus ( puta. Aedilibus) omnia fcita fua etc. BR« 46 A.
Hal. fua, abeft. GE B. 77 'Yaurell. in Adnot. aucius. — Sic m vet. in P«.
aulu : aptatumque autiquitus, auclius. — Sed nec inepta prtor le&tio. au&u. . f. 3-

?
| qg*Mt ; äþ&* [3 78 Ap. Hal. vt effent, abfunt. G.
i. QUT: ez y Gz 9 Ap. Hal. qui pecumiae praeeffeut, abfunt. GE B. 80 Taur. confiitueVa-
] L TMM (tür. GEB. &1 Hal. paricidii. GER. 82 Hal qsagiflratus. GEB. - t
, m* Eal et, loco qw.. GEB. — 84 Hal. inferit funt. GE B. — 85 Hal, inferit j

pio Gentilis in Parerg. c. 34. GEE.

R
e

ab eo, quod plurimum reipublicae confulerent: qui tamen ?? ne

caputciuis Romani ani- -

celerum, quod officium.

74 ip tres partes JO- .

vtexercitus arepublica fecedert. -

tur. BR. "7Olnarchetypo legitur zufererentur, ex quo inferrentur,contra&um C-

d ts ) puli effe coepiffet aerarium. — labent an&um Nat. YV. Pal. I. IlI, IV.T Illud a- |
/I:"/NOL : dendum antiquiffimo tempore 7 fuperne inter t et 4 velut infertum effe, $ vo
longe demum poft adie&tum videri. BR. Defendit primaeuam Florentinam $-

DIGESTORVM LIB. L TIT. IL

praemiffo pun&o. — Ceterum adde huic loco non vnam medicinam facientem

EPT *»*'*'*.sä&ïæ&ä&yæ&h r UPE o AEREDUCSPOL ERal t Pt o RR EScEa m

animadhertiffet, Appium Claudium, contra ius, quod ipfe ex ve- : /
tereiure in duodecim tabulas ?* tranftulerat, vindiciasffiliae fuae. Z & E

afeabdixiffe?7: etfecundum eum, quiin feruitutem ab eo fup—-æ***fä E .
pofitus petierat, dixifle: captumque amore virginis omne fas ac "h Mi
nefas mifcuiffe : indignatus, quod vetuftiffima iuris ob,fefr,uantia in Z;Q/:ca)htas 1 ï?w
perfona filiae fuae defeciflet, vtppte cum Brutus, qui primus Ro- J&ex, f»., - Pf

máe Conful fuit, vindiéias fecundum]ibertatem dixiffet in perfo- j47 - EM
na Vindicis ?? Vitelliorum ferui) qui proditionis coniurationem duf , ,JLU
indicio fuo detexerat, et caftitatem filiae ** vitae quoque eius. - 1
praeferendam putaret : arfepto ?? cultro detaberna lanionis fili- f B :

am interfecit :- inhoc fcilicet, vt morte virginis contumeliam ftu- f&« f
priarceret, ac protinus recens a càede, madenteque ?6 adhuc fi- 2« )l J
liae cruore, ad commilitones confugit: qui vniuerfi de Algido ?*, f
vbi tunc belli gerendi ?? caufa legiones erant, relictis ducibus 7^ ?^- — Uw
prifinis ??, figna in Auentinum tranitulerunt: omnisque 4b |
plebs vrbana mox eodem fe contulit, * populique confenfu par-
timincarcerenecati ) *?9. Tta rurfus respublica fuum ftatum re-
cepit. /$. 25.] Deinde, cum poft aliquot anfos, (quam) * duo«. —
decim tabulae latde funt, et plebs contendétét cüm patribus, et pt p
vellet ex fuo quoque corpore Confules crear&f£, et patres recu- It ^
farent, fatum eft, vt'Tribuni militum creareriüüir, partim ex ple- . m

be, partim ex patribus, confulari poteftate. "Mique conftituti siepro n ,
funt vario numero: interdum enim vig inti fuétunt, interdum f«f XX
plures, nonnumquam pauciores) ? $. 26./ Deinde cum placuiffet — « !
creari etiam ex plebe Confules: coeperunt ex vtroque corpore !
conftitui. Tunc vt aliquo pluris patres/ haberent ?, placuit sew'es :

duos ex numero patrum conítitui: ita facti funt/Aediles curu--""t/2:*^5. N
les. /$. 27.| Cumque Confules auocarentur * bellis finitimis, 44 4, j
neque effet, qui in ciuitate ius reddere poffet: factum eft, vt ; ! j
p

Praetor quoque crearetur, qui Vrbanus appellatus eft, quod in E
vrbe ius redderet ?. /$. 28./ Poft aliquot deinde annos, non fuf- If E
ficiente eo P'raetore, quod multa turba etiam peregrinorum in
ciuitatem veniret: creatus eft * et aljus Praetor, qui Peregri-
nus áppellatus eft, ab eo, quod plerumque inter peregrinos ius
dicebat. - /5.035. -Deinde cum effet neceflarius magiftratus, qui
tae(praeeffent ^; Décemuiri in 3 ]itibus iudicandis fuäf!gtï*jc)/'ll,—/
conftituti. /$. 30./.& Eodem tempore et Quattuorviri,(qui cu- , ;,-,-;53,1-
ram viarum(gererent/*9j: et Trinmuiri monetales, a)eris, gelb» 3. . :
ti, auri flatores: et Triumuiri capitales, qui carcerts, cu odiam gg"ü*fm'o
haberent: vt, cum animaduerti oporteret, interuentu orum-fwïïï-e»bq*'?g
fieret. //5. 31./) Et quia magiílratibus, vefpertinis tempáribus, L.Jääuwt,,

86 Hal vem, loco cum. GE B. $87 Hal. ma- '1';."

Bynkersh. in Praeterm. B R.
89 Hal rempublicam perdu-

giflratus. GE B. $8 Hal retinerent. GER.
xerunt. GEB. — 9o Vulg. Firgimius. BR. — 91 Hal. tabularum. GEB. 92
Pal L. abdicaffe. Budaeus reftituit abiudicaffe: praeter rem. BR, 93 Vulg.
Vindici. BW. ^ 94 Hal. inferit fuae. GEB. 95 Taur, in Addu&. arrepto.
Sic im vet. arretto i Pan. quafi erectg elatoque ad vuluerandum. — Barb, accepto.
Magl, tamen vt Taur.,et Vat. IW. vt et Treuif. arepto. GEB. 96 Vulg.
madensque, et ita plures M. Codd. adftipulante Bynkersh. 8&. —Codices illi
fant Vat. IV. S. Cruc. Magl. Treuif. GE&. , 97 Et montem et vrbem fuiffe
Algidum putat Ruffard. P. —Vulgo additur de Allgido monte, et poft in Aven-
tinum monutem. B R. 98 Hal. belligerandi. GE B. 99 Vulg. protznus, loco
priffit. & R. —— 1OO MHal contalit, ita populi coyfeufa partim decem viris in car-
cere mecatis, partim in exfilium adlis, vurfus vespublica etc. A Florentina non, ,v
1*egedcndum probe monet Bynkersh. b. BR&.| Sane vt Flor. babent Vat, I. 'II.T-(EI?W),'])"?*
II IV. S. Crac. Magliab. Treuif. Taurin. L. neque tamen omittendum,in Taur. ^ ^ 2
IV. effe partim im carcere mecatis. '"Yaur. in Adnot. populique confenfu etc. fic
in Pam. et in vet. GEB. I Hanc particulam fuppleuerunt omhes editores,
l(getiïm Hal.) licet abfit etiam ab aliis MSS.,vt Barb. 'Treuif. Vat. IV. vide Byn-
ersh. in Praeterm,, b.*BR.( V, l? CYe i, 4B R. Hal. baberentur. :
Vulg. t« Vat. .Jäïäägws pluresg' /Ka J'D;ä; Iliggmgä S....C;k-.:.c..3 ac. Magl. Tre. ^
uif, et Bynkersh.:ct aliquo plures páffesbaberent. — Vat. Wl.(cum Flor. faciens) 3
fupra vocem pluris, habet adfcriptum z*fliquo maioris bonoris.| B R. 4 Täur.Ta? M(a/b
aDocarentur. GEB. 5 Hal. dicebat. GE R. 6 In membrana Flor. 72 eff, Mu5 BJ?
expunctum videtur. BR, — 7 Hal. praeeffet. GEB. 8 Ap. Hal. zw, abeft. 4 fy p |
GE B. 9 Hal.repetit Confituti funt eodem etc. GE B. 10 Taur. in Ad- Í 1/5 : a.
not, gererent. n vet. agerent. iu Pau. gerent. aut itaque agerent putamus at M& / W'g
geR.E'nt. .(- CfW.".M.; tu)

Md
m

i h.

aM

"
'!f.]l"fw jl |

F o nüí
4 um

^l h

uf

Il

X ijositi, deinde diuus Claudius duos Praetores adiecit, qui de fideicom-

T oses

eues. .,Qd/( ; pracfenti. BR.

DIGESTORVM LIB.

z $- p e « e . * "iNES *
in püblicum ** effe inconueniens erat, Quinqueuiri conftitu-

444-ti funt cisTiberim, et vltis *^ Tiberim, qui poflint pro,magi-
/' firatibus füngi. /$. 32. Capta deinde Sardinia, "moxiSicilia,
C ritem Hifpania, deinde Narbonenfijprouincia: totidem Praetores,
putem quotprouinciae in ditionem *? venerant, creati funt: partim
7 qui vrbanis rebus, partim qui prouingialibus praeeffent. — Dein-
da,de Cornelius Sulla ** q'l;yfyeftiones publicas conftituit: veluti
) de falfo, de parrícidio !?, de ficariis *^: et Praetores
(&f Jtuorladiecit. Deinde Gaius Iulius Cáefar duos P'raetores, et
.. .-. duos /Aediles, qui frumento praeeffent, et *Tx23 Cergqre| Cerea-
&ä* j les conftituit.||| Ita duodecim] Praetores, fex /Aediles funt crea-
^pyf ti. Diuusdeinde Auguftus fedecim Praetores conftituit. Poft

L 'miffo *9 ius dicerent: ex quibus vnum diuus Titus detraxit:
et adiecit *? diuus Nerua, qui inter fifcum et priuatos ius di-
ceret. Ita decem et otto Praetores in ciuitate ius dicunt.
| $. 75.| Et haec omnia, quotiens in republica funt magiftratus,
BN ,,5Qbferuantur: quotiens autem proficifcuntur, vnus relinquitur,
j P " dOui ius dicat: is vocatur PraefeCtus vrbi ?^?, qui PraefeCtus
. olim conftituebatur, poftea fere ?* jLatinarum/feriarum caufa

"ntroductus eft,et quotannis obferuatu.r:väa"m ?? Praefectus
annonae, et vigilum ?? non funt magiftratus: fed extrafordi-
E/

LI
*

nem, vtilitatis caufa, conftituti funt; et ^* tamen hi, quos Ci-
ftiberes 25 diximus, poftea Aediles fenatusconfulto creaban-
tur ?9. /$. 34J Ergo ex his omnibus decem '[ribuni plebis.

s -Llïth?/ï,, Confules duo, Jdecem et octo Praetores,Mex /A/ediles, in ciuita-
lf& w teiura reddebant. $. 35. ugs giui 18 fcientiam plurimi, et
maximi viri profeffi fünt: (*Lcïämf eiie

eorum maximae dignatio-
BRU w | o ag PU true
t ev'ad.tnis ^* apud populum Romanum uerunt, (eoruty ?* in prae-
& 7^ fentia ^? mentio habenda eíft, vt appareat, a quibus et quali-
IV. Lovt; bus haec iura orta et tradita funt. | , Et quidem ex omnibus, qui
nact; fcientiam nancCti funt, ante Tiberium ,Coruncanium ?? publi-

£,.. ce profeffüm neminem traditur: ceteri autem ad hufic ?*. vel

W/,&abant. /5. 36.]Fuit autem in primis peritus Publius ?* Pa-
: 'pirius, qui leges regias in vnum contulit. Ab hoc g/pius
: Claudius, vnus ex Decemuiris, cuius maximum confilium in
,, Quodecim tabulis fcribendis fuit. Poft hunc Appius Claudius
fuma , eiusdem generis maximam fcientiam habuit: hic Centemma-
derapeon. DUS 35 appellatus eft. — Appiam viam ftrauit, et aquam Clau-
£L ajo/u'«mdiam induxit, et de Pyrrho in yrbe ?? non recipiendo fenten-

geREnt. Hal. agerent. | Bæc]t,g i gublico. BR. 12, Bynkersh.
g «A/le j. cz;auult vl. "Vulgo eftfczt rdettt ac5, DTETA. B. 13 Hal. ditiones. G E B.
D od v u PL $4 G ER I5 Hal paricidio. GEB. IG Gothofr. in nota:
' Quidam addunt et de imimrüs. Wli qwida;s fant Hal et qui eum funt fecuti.
Probat hoc additamentum Pet. Pithoeus, improbant Io. Franc, Ramos in Evrror.
Tribon. de poena. Parric. lib. IV. p. 110. ct van de Water Obf. lib. l. c. 1 6.
G EB. 17 Ap. Hal. et, abeft. GER. 18 Vulg. fideicommiffis. 8 R.
Vulg. inferit vmum.. BR. — 20 Vulg. vrbis. BR. — 21 Vulg. vero. BR. — 2
Hal fame. GEB. — 23 Hal inferit quanquam, GEB. — 24 Ap. Hal et abeft.
GEB. 25 Hal cis Tyberim. GES. 26 Haec Bynkersh. in. Praeterm. b.
ita reftituit, et tameu bi et quos. Cifliberes diximus, poffea, vt aediles SCto crea-
bantur. BR, 27 Wulg. dignuitatis. BR. 28 Vox eorium Ylor. adícripta in
,. margine, vt adeo alterifcis, non parenthefi includi debuiffeta Taurcllio. g RJ Hal
brarii inepta pofterioris anticipatione cffe enatum. GEE. 29 Vulg. zu
40 Hal Tyberium Coruncaumm, GEB. :
et reperi in Collationibus Brenkm. Barb. S. Cruc. 'ófreuif. ita habere. GEB.
32, Vulg. confaltoribus, vel coufultatiouzbus. 8 R. 33 Ap. Hal. vacare decft.
Bynkershoekius mallet vacabaunt. BR. 34 Hal Sextus, GERB. 35 Hal.
caecus, loco centemmanns, habet in textu, at in margine alias centemmiauns, alias
centimanus, fed parum vecle, GER.. " 36 Hal. in vrbem. GEB. 57 Vulg.
inde. B R. 38 Hal. Claudius vfu, qui videtur ad boc etc. GER. 39 Ergo
ante hunc nec Roma, nec Romulus, nec populus Romanus dicebantur, quae
nemo vnquam putauit. Atfidicas, hunc primum Valerios et Furios dixiffe,
minus ineptum fit. Apud Ciceronem inuenio L. Papifium L. F. M. N. primum

4

Papirium vocatum, Praetor is fuit et Di&tator anno Vibis 415. quadriennio -

pol Conful, Cenfor anuo 435. At Appius Cenfor fuit anno A4L - Conful

uat- ,

;»,3n latenti ius ciuile retinere cogitabant, folumque confüultato- .
-eAribus ?^ vacare ??, potius quam difcere volentibus fe prae-

Al Hal adbuc,

ius eorum omifit, et videtur fane perquam verifimile, hoc ipfum prius eorum |

mde Conful, et Afiae Proconful fuit: Paulus Verginius: et ,u,'m
Quintus Tubero, ille Stoicus, Pan(9e 9? auditor, qui et ipfe 7

! lerii effeut et pro. Fufüs Fuïz'waln archetypo olim fuit vt pro Valerüi effent et

blica. GE R.

POVEENESOSUS

h ooBidisoHb

tiam tulit: hunc etiam a&tiones fcripfiffe traditum eft
mum de vfurpationibus, qui liber non exftat Idem 37 Ab
pius Claudius, qui videtur ab ? hoc proceffiffe, J 39 ]i ez "Gs
raminueinit: vt pro Valefii Valerii effent, etproFufiisFuriis 49 41.;7&4(; 724,,-&
. 37-] Xuit poft eos maximáe fcientiae nggroniu's*";*"';h]el- Ms .

;

pri-

I
"

populus Romanus coQc» appellauit: nec quisquam, ante hune, c (5 $ 4r.
j » 41 ; 1 " u : j pac ol : : & La
aut poft hunc *^, hoc nomine cognominatus eft, |Gaius *7 qe -

Scipio Nafica, qui optimus a fenatu appellatus eft: cui etiam
];mblikgg-.-43 domus in facra via data eft, quo facilius confuli
poffet. -fï)ein;ie Quintus Mucius ^* qui ad Carthaginienfes :
miü'ug,Llegatusäcum. effent dtgþþteffe?je pofitáe, vna pacis, al« u J wW—
tera belli, arbitrio fibi dato, vtram vellet, referret ** Romam, **flM'Jw
vtramque fuftulit, et ait, Carthhginienfes petere debere, vtram. ^97?* /MfÉ of "u
mallent accipere. $. 38. Polt4hós|fuit Tiberius Coruncani- -*Jjä Jéiteas ag
us *$,.vt dixi, qui primus profiteri coepit: cuius tamen fcri- ( 6 — 9«eneeneas
ptum nullum exítat, fed ^" refponía complura *? et memora- x 3.
bilia eius fuerunt. Deinde Sextus *? Aelius, et frater eius ' '

Publius!äelius,,et Publius] Atilius *?, maximam fcientiam in/ Dacc 2ertn igorrt o
profiterído habuerunt: vt ?* duo Aelii etiam Confules fuerint. 27* " ^
Atilius autem primus a populo fapiens appellatus ett. Sex- * M*"Wc**ï*
tum/Aelium etiam Énnius 'lau-dauitmf*g', et exítat illius liber, zzzzz-- ^ m

qui infcribitur 'ripertita *?, qui liber veluti cunabula iuris — .
qencp) X
2Oemye : :

continet. . Tripertita autem dicitur, quoniam lege duodecim
tabularum. praepofita, iungitur interpretatio, dein fübtexitur
legis aCctio. Eiusdem effe tres alii libri referuntur 5*: quos

tamen quidam negant eiusdem efle. fos feCtatus ad aliquid j :

eftCato. Deinde ?? Marcus Cato ?^ princeps Porciae fami- ;
liae, cuius et libri exftant: fed plurimi filii eius, ex quibus ce- -
teri oriuntur. |$."39.) Poft hos fuerunt Publius Mucius, et s«
Brotus, et Manilius: qui fundauerunt ius ciuile. Ex his Pu-
blius Mucius etiam. ?* Ydecem lit)eno reliquit : Brutus,]fe- «s UX. Q
tem: Manilius, tres )? eægdïaïffväümfxïa fcripta *?, Ma- 4/J exz7- t 2
nilii monumenta. lili dàó confulares fuerunt: Brutus, prae—- nv ,;,,.2;, m/
torjus: Publius autem Mucius, etiam Pontifex maximus. M^ m

/57 *$5.| Ab his profecti füunt Publius Eïjutilius Rufus, qui Ro- ka.

Conful **, Etiam Sextus Pompeius Gnaei Pompeii patruus je* .
fuigfLeodem tempore: et Coelius *?^. Antipater, jqui hiftorias : ;M -a
conícripfit: fed ;glus eloquentiae, quam fcientiae iuris operam j«
dedit: etiam Lucius Craffus, frater Publii Mücii, qui Mucianus [2
diCtus eft: hunc Cicero ait iurisconfultorum difertiffumum $?.
| ' abole A I
quinquennio poft. FHaec habet Ant. Auguft. de Non. propr, ufrmd. col. 307.
n0t. (. confer eundem col. 343. not. c. GEB. 4O0 Vulg.þ-vt pro Valefiis Va- !

Mu /

pro Fufüs Fuvis. Correctio eft a. recentiori manu. BRÍ Hal vt pro Valefüs
I vah e. & iz "

Valerii effent, et pro Fufüs Furii. GER. 4I Verba aut. pof bunc, 2pud Hal.
et alios defunt, forte ob Atilium fapientem, cuius mentio infra $. 38. verum, 4465 1 r 0s
quia Atilius ibi primus ita appellatus traditur: potius illa amte bmuc aut, de- & rug.; 7270
lenda fuerant, Ceterum quamuis reipfa idem velit vtrumque, aliter tamen B 7 ud
nat Sopbus, aliter Sapiens. BR. — Confer Val. Guil. Forfterum de. I»r. Interpr..
lib. I. c. 2. à. 24.. Sc. Gentilem s Parerg. c. 21. lac. Curtiam . &sas. [ib. I.
6 327, GES. 42 Hal e8 Guaius praemittit Sed et. GEB. — 43 Hal pa-
44 Rupertus fubftituit za Macius v Maximms, probante byn-
kershoekio. BR. Faurell. in Adnot. Qmuimtus Mucius. fic im PFam. et m vet.
Hal. Quiutus Fabius. GEB. A5 Vulg. referre. BR. — 46 Hal Tyberius
Corauncanis. GEB. 47 Hal licet, et mox faerint. GER. 48 Hal. com-
pluria. GEB. 49 Flor. eft Sextus Caelius, ex fortiori, vt opinor, clocutione.
In MSS. Bynkersh. et Campenfi eft Sextus Caecilius. "W. Bynkersh. in Prae-
term. b. BR. 5o Vulg. Attiizus. B R. 51 Halet, et mox fuerunt. GE B.
52 Taur. laudaBit. GEB. 53 Vulg. tripartita. BR. 54. Vulg. feruutur.
BR. . $5 Ap. Hal. Cate. Deznude, abfunt. GER. 56 Vulg. Hos ]ec'fatuf
eft deinde ad. aliquid Mavrcus Cato. BR. 57 An. Hal. etism, abef. GEB.
58 Ob locum Ciceronis Iib. IT. de Oratore c. 5 . Bynkersh. i Praeterm. le-
git Brautus tves, Manilius feptem. BR. 59 Hal iuferipta. Vide Bynkersh.
in Praeterm. b. G E. 6o Hal. habet Pemnaetzi GEB. 61 Negant h.oc
do&iffimi Viri, Vid. Bynkersh. in Praeterm. b. GEB. 62 Hal fPompems
Cnei Pompei patruus. — Fuit ct eodem tempore Caeiins. Vulgo pro parrue lc-
gebatur patricius. B R 63 Lucius Qratfus fuir ICtus difcrtiflimus, fed non

,Mue
Q 2 "ET

£ ^ cio. Namque eum dixifle, turpe efle patricio, et nobili, et cau-
d . fasoranti *5, ius, in quoverfaretur, ignorare: ea velut contu-
Lictwr melia Sdjuius tra&tatus **, operam dedit iuri ciuili: et pluri-
: mum eos, dequibus locuti fümus, audiitzfinftitutus ** a Bal-
abal» bo Lucilio *?, inftructus autem maxime a C:allo Aquïhoï, qui.
exta^t Íuit Cercinde *?. I// Itaque libri complures eius exftant Cerci-

Mwïngwfït lus Romanus pro Roftris pofuit, et hodieque ?* exftat ipro

LS 1. s runt: Alfenus Varus, Gaius 95, Ajjlus (OfiliusJ F itus Caefi-
Miqueoei L^ u$ *^, Aufidius 'Tucca, ?*, Aufidius Namufa, Flauius Prifcus

u æ'-ä[ 7:« Gaius Ateius Pacu uius/*5, Labeo Antiftius, Labeonis Antiftii
at uf pecisg pater, Cinna, Publigius Gellius 5?. — Ex his decem, libros

6 , DIGESTORVM . LIB. L TIT.

/5. '41/ Poü,,l;gs Quintus Mucius Publii filius, Pontifex maxi-
mus ius ciuile primus conftituit, seneratim in libros decem
A et octoredigendo. $. 42. Mucii auditores fuerunt complu-
res: fed praecipuae auttoritatis Aquilius Gallus $*, Balbus
- Lucilius, Sextus Papirius, Gaius Iuuentius: ex quibus Gallum
/. maximje auctoritatis apud populum fuifTe, Seruius dicit: omnes
tamen ?? hia Seruio Sulpicio nominantur, alioquin per fe eo-
rum fcripta non talia exftant, vt ea ad ^* omnes ?* adpetant:
denique nec verfantur omnino ?? fcripta eorum inter manus
homintum, fed Seruius libros fuos compleuit: pro, cuius, fcri-

H i , z 4 Qee(e
] ptura 9?, ipforum quoque memoria habetur. fl Sr.gcz; : Em
aut p TtO EF

: Wcum in caufis orandis primum locum,
k* l4 1*. . . 2 7^ f* ;
t Marc i raditur ^?, ad ,confulendut
: Oft Mftvlhi " Olïtllï.&?tïef?.t , .—t s þüïïä* ï&**ä?e* ;
^A Quintum Mucium de re amici fui perueniffe,'c üm fibi
&efpondiffe de iure Seruius parum intellexiffet, iterum " Quin-
p ^tum 73 interrogaffe **, et a Quinto Mucio geipon(:um efle,
nec tamen: percepifle: et ita obiurgatum efle *? a Quinto Mu-

nae confeCti. Hic cum in legatione periflet, ftatuam ei popu--

RoftrisAugufti, Huius volumina complura 32 eggiär;ï; eli-
qit autem prope centum et oCtaginta ?? libros. |$. 244
hoc plurimi profecerunt ?^: fere tamen hi libros cornfícripfe-

xc

E.

oCto/ ?? confcripferunt, quorum omnes qui fuerunt, libri di-
gefti funt ab Aufidio Namufa in centum quadraginta libros,
P. Mucii frater. Inde forte Hal. haec verba /unc C. a. i. difertiffimum paren-
thefi inclufit, et in margine adiecit : (now omnia exemplavia babent) Forte fcri-
ptum L. Craffus, et legendum — Lciumus. Craffus, vt plures Viri do&ti volunt.
Florentiae legitur. Mwnuianus, et feruauit Hal. at in margine adiecit alas Mz-

tiauus. WVulgo habetur AMwtzus. BR. Ciceronis locus ignoratur. Bynkersh.
in Praeterm. b..— Addam 'Yaur. in Adnotat. Muciamus. — Sic im wet. im Pam,
Munianus. de P. Crajfo Mwuciano nou femel apud Ciceronem. GEB. —— 64 Flor.

eft Aquilius Callus, manifeto mendo. BR, Ant. Auguftinus de Nom. Pand. col.
213. mauult Aquillius, vt et mox Lucillius, GEB. 65 Hal. emim, loco ta-
Te"n. GEB. G6 Ap. Hal.ad abeft. GEB. . 7 Vat. L. Pal. I IV. Barb.
Magl. et Bynkersh. iL inferunt bomines.| S. Cruc. tamen et Taurin. IV. vt
Flor.|Pal. II. et Treuif. vt vulgo eft emendatum:zt ea omues adpetaut. BR.
68 Vulgo omnia, probante Bynkersh. in. Praeterm. h. BR. 69 Hal. ex ca-
ius feriptura. Vulgo et in quibusdam MSS. per cuius fcripta. Bynkershockius
mauult per caius feripturam. BR. 7o Hal Sermins autem. Vulg. Seruius
antem Sulpicius. B R. "1 Hal. aut certe. GEB. 72, Yaur. optzuere T'radi-
tur. GEB. — 73 Vulg. inferit Mutium, BR. — 74 Hal. eumque eum de iure ve-
[poudentem pavum intellexiffet, et iterum. Quintum zuterrogaffet, et ita in fe-
quentibus effet, et percepiffet. G E B. "5 Hal. ita obiurgatum, vt 72 et, et và
effet, abfint. GEB. 76 Hal. et mobili viro caufas exoramti, am ideo quod
olim in archetypo erat ex caufas orauti? Vulg. et uobili viro et caufas ovanti.
Vulg. et nobili viro et caufas oranti. B. '""7 Hal. tra&us. Erat. quondam
Flor. tractatus, vti etiam Taurellius edidit, at corre&or nefcio quis deleuit r et
cta nimis praecipitanter. Si enim tracfatus in tra&us reformare voluiffet, c fal-
tim intactum relinquere debebat, fin in tac£us, etiam r delere. Vulg. habet ta-
é&us. Defendi poffet tra&us per. L. 29. $. 1. infra ad L. Iul de Aduit. At
tacus placet Bynkershoekio. — Vtriusque le&ionis exempla in MSS. occurrunt.
BR. ln Collat. reperi $. Cruc. et Treuif, habere ta&cusT Adde Marqu. Fre-
herum VFerifinil. lib. II. c. 1. GE R. 78 Hal zuflru&us. GEB. 79 Flo-
rentiae clare adeft duplex /, vt et fupra $. 42. . Idem dicas ad $. 4y. vbi legi-
tur Cafcellius. BR. 80 Hal. Cerciunae. Vulg. Circinae. Eft Corcyra, Gr.
x&gxuga. B R. 81 Recte, ni fallor, hic et retinuit Taurellius, etfi. Floren-
tiae deletum fit. Eft enim litura recens; Hal. pro et laodieque,- repofuit et
Hofliae, improbante Bynkershoekio. BR. 82, Hal. compluria. GEB. 83
Vulg. ocosinta. BR. 84 Vulg. profluxerunt. B R. 85 Gothofr. in nota:
Delendum nomen Gazus, alioquin. 11. effent, non 10..— Sed iam Hal. id animad-

Lt d
*

J honorem teítamento Publium Mucium nepotem eius T

iauit] &.
Deredem: fuit autem quaeftorius, nec vltra proficere voluitW
22 Em0n L

V. Bynkersh. in Praeterm. b. n n,
. 94 Hal. wuam et de legibus. Vicenfimae ct de invisdictione primus confcripfit. G E B.

" herum Ferifim. lib. I. c. 3.

uertit et ideo. dedit. Gaius Anulus Oflius. GEB. 86 Hal. Titius Caefins.

II

Ex his auditoribus ?* plurimum aüctoritatis habuit Alfenns
Varüs, et Aulus Ofilius, ex quibus Varus et Conful fuit: Ofi- ;
lius in equeftri ordine perfeuerauit, Is fuit Caefari familiaris-»z Jeimes
fimus: et libros de iure ciuili plürimos, et qui omnem partem — .
operis fundarent ??, reliquit: nam de legibus Vicenfimae ptis c4
mus confcribit ??, de iurisdictione ?*^: idem edictum Prae- V

toris primus diligenter compofuit, nam ante eum Seruius du- * . en,

.os libros ad Brutum perquam ?* breuiffimos ad edictum fub- ^"

fcriptos reliquit. $. 45. Fuit eodem tempore| E /Trebatius,
qui idem Corneli Maximi ?* auditor: fuit Aul
Qui tus98/ïz' lucius, Volufii ?? 5 auditor: den

el

!

JU OAV Qu s ; y * 2f a
cum illh etiàm Auguftus confulatum offerret, Ex his Trebafa*ä.,

du ]

.

tius peritiorCafcelio, Cafcelius 'Trebatio eloquentior fuiffe di- 449*

Mi m ss dl

citur, Ofilius vtroque doéctior *.

* 1 MO H 1 D J : Á
[ ius Cafcelii fcripta non exüantï;ïyeljeü H
nifi,vnus liber ;

enedictorum ?: 'frebatii complures: fed mi4

| K " Ya v 9 u m,
nus frequentatür ?. /$. 46./ Poft hoé * quoque Tubero,fuit, M;
qui Ofilio operam dedit: fuit autem patricius, et tt*anjïïä ? 8 fs

* E : * a i h at ; T IUTN Zs du ; " poLee--
caufis agendis ad ius ciuile: maxime poftquam Quintum Liga- becs- - "

rium accufauit, nec obtinuit apud Gaium Cdefarem. P Is eft
Quintus Ligarius, qui, cum Africde oram teneret, in
Tuberonem applicare non permifit, nec aquam haurire ?: quo
nomine eum accufauit, et Cicero defendit. Exitat eius oratio -
fatis " pulcherrima, quae infcribikur, pro Quinto Ligario. 425
Tubero do&tiffimus quidem habitus eft iuris publici, et priuati:
et complures vtriusqueoperislibros reliquit. Sermoneetiam ?
antiquo vfus ? affectauit fcribere: et ideo parum libri eius
grati habentur. /$. 47.| Poft hunc maximáe auctoritatis fue-
runt Ateius Capito, qui Ofilium fecutus eft: et Antiftius La- 27
beo, qui omnes hos audiuit: inftitutus eft autem a Trebatio. M&/
Ex his Ateius Conful fuit: Labeonoluit, cum offerretur ei abAu- ïf |
gufto confulatus, quo fuffectus * Vfieret, & et ) honorem fufci- "

irmuin

pere5*^: fed plurimum *? ftudiis operam dedit: et totum an-jä,/-'g'; DIX

; | nutt escudl:
Vulg. T. Celfus, B R. 87 Hal Tuca. GER. 88 Taur. PacuBius. GEB. ï:öz
Vulg. Proculus. BR. 89 Vulg. Publius Caecilius. B. 90 Vulg. decem
et ocfo libros. — Coniun&ionem recte. Zafius iam fuftulit. In MS. tamen Bya-
kersh. fine gloffis ex bis XVIIIlibros. BR. — Ita error. errorem parit. Ex 4e-
cem libros octo fa&um decem od libros, ex hoc decem et oclo libros. GE B.
91 NempeSeruii Sulpicii. — Alii malunt au&toribus. — V. Bynkersh. in. Praeterz,
b. BR. 92, Hoc cft, qui nullam 1uris ciuilis. partem reliquerunt intadtam,
93 Fuit fortaffe primitus confcri Bfit. BR.

95 Hal quew breniffmos. .Ego non magis mutarim hoc loco Ícripturam,
quam mox $. 46. fatis pulcberrima et fapra Conft. Tamta $. 19. tam faluber-
vimum.BBR. ldem duobus idoneis locis Curtii et Apuleii firmat. Corift. Landus
in. Exercit. libello "Yhef. Iur. Ciu. Tom. IIL col 1394. GEB. 97 Hal in
margine al maximus, GEB. —— 96 Hal. Caftellius, et ita ctiam Flor. vt fupra
notatum, Vulg, Caffellins vel Caffelius. |.Ap. Valer. et Ammian. . Caefellias, ob-
feruante Dynkersh. Bn. 982 lac. Curtius habet Q. Mntii Scaenolae. Baiduinus
Q. Mutii et Volcatii. V.Bynkershoekium Flor, lc&ionem afferentem in Praeterm. b
BR. 985 TYaur. FolOfz. GER. 99 Hal. qui deiude, loco denique. GEB. | 100
Hal. »ec vltra voluit procedeve. GE g. I Peritior, (uzeigóregec, quafi dicas ma-
gis praéticus, do&ior eedéregec,qui artem íiue fcientiam magis callet, et adiu.
menta do&rinae ex aliis difciplinis in promtu babet, adeoque theoreticus ma-
gis, eloquentior, ob Copiam et ornatum dicendi. B R. 2 Cont Marqu. Fre-
Sc. Gentilem. Parerg. lib. 1. c. $9. Bynkersh. ia
Praeterm. b. GEP. 3 Hal. freguentautur. G E B. 2u 4 Hal Pofl bos. Eo-
dem modo Pal. IHI. Barb. Treuif. Dynkersh. IL. — Vidcelicet. Graecorum Sigma;
quod in exemplari Florentino aliisque monumentis antiquioribus formam habet
cum C. Romanorum communem, hic loco S videtur polita, quae obteruatio fae-
pius vfu venit. b R. Barb.pofW bosque. 'Yreuif. pofl bos quoque, $. Cruc. vt
Flor. GE s. 5 WVaur. traun(It. GEB. 6 Taur. aurire, .De ipfa re, quae
hic narratur, v. Bynkersh. in Praeterm. b. GEB. 7 Ap. Hal. fatis, abcít.
G E B. 8 Hal. tamen, loco etiem. G. 9 Budacus mutauit in verfus.
Bynkersh. mallet antgui v(us. & R. IO Taur. fOffecius. G E. II Iial.
[wftiperet. — Gouean. 1. Var. Ledl. 2 j. ad fin. legit ezm bouorem fufcipere. | Scd
7) et manifefta eft repetitio vltimarum literarum in proximo fieret. lmmo pun-
&um deletionis pofitum eft fupra e omiffo altero fupra .f. ERR. Habet tamen
illud etiam Barb.,fed deeft in S. Crac. Grs. 12 , Vulg. plurimam. Bk.
( : 13

x
— T

R—

X o—-———

m N —

DIGESTORVM LIB: L TIT:; IH. II ;

num ita diuiferat, vt Romfe *? fex.merægu;m?& um ftudio-
* coe * . .
W &Näg[ fis eüetäex menübus.fegederet,, et con crrlben Is ibris| ope-
* i ram|daret. ltaque reliquitquadringenta *? volumina: exqui-
££?5 bus plurima inter manus verfantur, |Hi duo primum veluti di-
uerfas fe&tas fecerunt: nam Ateius Capito in his, quae ei tra-
! dita fuerant, perfeuerabat: Labeo ingenii qualitate *9, et fidu-
: cia doctrinae, qui et ceteris operis fapientiqe) *" operam dede-
u) oOCrat, plurima innouare inftituit, et ita Áteio Capitoni Maffuri-
us *9 Sabinus fucceffit, Labeoni Nerua:|*? adhuc eas diffen-

ls ex €,

*

Jgf&äf fiones aüxerunt. $ Hic etiam 2P. Nerua Caefari?^?*. familiariffi-
ärä&mus fuit. "Maffurius'Sabinus in equeftri'ordine fuit, et publi-
U ec QU primus fcripfit ^^, pofteaque hoc coepit beneficium dari a
! " ! Tiberio ^? Caefíare, hoc tamen illi conceffum erat.« Et vt
obiter fciamus, ante tempora Augufti publice refpondendi ius
non a Principibus dabatur: fed qui fiduciam ftudiorum fuorum
| fug*d habebant, confulentibus refpondebant. Neque refponía vtique
"b lignata dabant: fed plerumique iudicibus ipfi ^* fcribebant,
Lf"g'wwä; aut teftabantur, qui illos confulebant ??. Primus diuus Au-
st guftus, vt maior iuris auCtoritas ^* haberetur, conftituit, vtex
au&toritate eius refponderent, et ex illo tempore peti hoc pro
beneficio qOepit: et ideo optimus Princeps/Mhdrianus, cum ab
eo viri praetorii peterent, vt fibi liceret refpondere, refcripfit
eis, hoc non peti, fed praeftari folere wet ideo fi quis fiduciam
fui haberet, deleCtari fe: populo ad refpondendum fe praepara-
ret. IrgoSabino conceflum eft a Tiberio Caefare, vt populo

u M

refponderet: qui in equeftri ordine ^* iam grandis natu, et

fere annorum quinquaginta receptus eft: huic nec amplae fa-
.cultates fuerunt, fed plurimum a fuis auditoribus fuftentatus
: tAt .eft. Huic fucceffit Gaius Caffius Longinus, natus ex filia Tu-
M(þ*beronis, quae fuit neptis Seruii Sulpicii: et ideo proauum fu-
um Seruium Sulpiciumappellat. 'Hic ** Conful fuitcumQuar-

3é^ ino ??, temporibüs|Tiberii: fed ?? plurimum in ciuitate au-
A-&4|^^ (Loritatis habuit, eousque ?* donec eum Caefar ciuitate pelle-
244 ret 3?: expulfüs ab eo in Sardiniam, reuocatus abVefpatiano,
! 13 Taur. Romai, qui tamen hoc facit inuita corre&ione. Nam ; coaeue deletum
3 eit, fubftituto e. — Eft nimirum confufio Latinae diphthongi cum Graeca, quae

. cafü procul dubio contigit: ita certe et alibi in his libris, vbi cam non. reprae-
fentat Taur. BR. 14 Hal menfes. GEB. 15 Hal. quadraginta. GEB.
16 Muretus acritate. — Flor. tuetur Bynkersh. in Praeterm. b. BR. 17 Hal.
"doftrinae fretus, quod prae ceteris fapientiae. — Vulg. doclrinae qui et prae ceteris
operis fapientiae. Pal 1. et Bynkersh. IL. exhibent 4ui et ceteris operis
$ientiae op. d. Similiter Trcuif.,praeterquam quod pro addititio et habet
Vat. Il. 42ia fiftit pro; 2ui etjjet fapieutia pro fapientiae;pofterius etiami Pal.
IHiL.|praeterea in Taurin. IV. legituriqui et ceterzs oper;;nä;apiemiac dederat. ln

Barb. qui prae ceteris operzs fapientiae op. d. — Vat. Y. J* Pal. IV, S. Cruc. et
c&äagliab. Florentinam exhibent[ Ex tot variantibus, fi conflanda emendatior le-
io, fcriberem : 4uia et prae ceteris fapientiae op. d. BR. I8 Hal. Mafna-
I9 Hal. 4si adbuc, neque fere aliter in MSS. BR. In Barb. pu-
ta et Treuif,*attamen S. Cruc. vt Flor. GER. 20 Ap Hal Hic etiam, ab-
fant. GEB. ' . 21 Hal. Caefaris familiaviffimus.. G E B. 22 'Tlaur. in mar-
gine refpondit. — Videlicet hoc aliquanto poft in margine eft adie&tum, vncinu-
lis ad 72 fcripfit ab eadem manu vtrinque adpofitis, quibus pro more exempla-
ris Florentini id verbum a reliqua fcriptura excluditur, hoc eft, deletur, feu prae-
termittendum effe iudicatur. — Vulg. fere habet fcripfit, et defendit Bynkersh.
in Praeteri. b. BR. 23 Hal. pofiquam boc beneficium cepit a. "'ybevio Cae-
fare. GEB. 24 Hal. zpfis. Gx B.
MS. Bynkersh. vt maioris autoritatis baberetur. BR. 27 MHal refponderet,
cuim in equeflvem ordinem, et in fequentibus receptus effet. G EB. 28 Hal.
appellawit. Is et con[ul. GEB. 29 Valde follicitatur hoc nomen emenda-
; tionibus, fed fruftra. "Vide Bynkersh. in Praeterm. P. BR. 30 Hal. et lo-
I co fed. GER. 31 Ap. Hal eousque, abeit. GEB. —— 32 Hal expelleret.
- Fecit hoc Nero Caefar. Ant. Auguftin. de Nom. propr, Pand. col. 236. GER.
35 Hal eov. GE B. 34 Hal. et ipfe, loco etiam, GEB. ^ 35 Mal Proca-
liami. GEB. 36 "Yaur. hicet paulo poft habet Vefpafffaui. Sed et fupra ha-
bet Vefpa(fiano, vbi Brenkm. in exemplo typis deftinato alterum 5 deleuit. G E z.
37 Hal et Vulg. Ja£oleuus, et Taur. JaVolenus. GEB. 38 Hal. Celfus pa-
ter: patri Celfo. G EB. 39 Hal. Celfo quidem et item Iaboleno. GEB. — 40
Hal Aburnins. Vulg. Ebuvuius. V. Bynkersh. in Praeterm. b. BR. 41
Et hoc nomen varie follicitatur. —Vide Bynkersh. in. Praeterm. b. BR. — Vt et
in- Obferuationibus luris om. lib. VII, Obf. 6. in fine. GEB. Rs

W.ää;fa E

vrius. GE B.

: f * g L ; * Je * x :
Proculi au&toritas maior fuit, nam etiam 34 plurimum potuit,

25 Hal confulueraut. GEB. 26 .

diem fuum obiit. Ngtu;ä(e fücceffit Proculus. .Fuit eodem 33 z4-
tempore et Nerua filius: fuit et alius Longinus ex equeftri
quidem ordine: qui poftea ad Praeturam usque pernenit, Sed

appellatique funt partim Caffiani, partim Proculeiani 35: quge (&;'am' 1
origo a Cgpitoncï, et Labeone cóeperat. Caffio C(/elius äabi-x*"*""**( -
nus fücceffit, qui plurimum temporibus Vefpafiani 39 potuit: — .
Proculo Pegafus, qui temporibus Vefpafiani Praefectus Vrbi nebdee.

fuit: Caelio Sabino Prifcus I3jolenus ?7: Pegafo, Celfus 38, 4527
patri Celfo, Celfus filius, et Prifcus Neratius: qui vtriqueCon- . zZ4/^.

fules fu.ertllgt: Celfus quidem, etiterum: lauoleno 3? Prifcto 4 7
Aburnus ^? Valens, et Tufcianus **, item Saluius Tulianus,

DE LEGIBVS, SENATVSVE/. LTIS : Jf ,

ET LONGA CONSVETVDIN
: €» /l EC

PariNriANvs libro.I ,Definitionum. &R ,
g EX EST commune praeceptum: virorum prudentíüm con. 3?£44 :

fultum: delictorum, quge|[fponte vel ignorantia contrahunä-fjäää(iw*i&s
2 E C mb

2

; A "m 2, 5 w od * 1
tuür,4coércitio; ^: comiünunis reipüblicae fponfio. iab r
Il, MancrAwvs libro I. Inftitutionum. NaMw Em j2 7f
DemoftWfenes orator fic definit ?^: '"Tovro. 2e; VóMoc, ( TyTO - oT o CT*] 'ï
M SENEE RA Ro * 6 ,'

ïiuäp/cävrou/g ? qrpoc?jxei Treídsoou dii mroAÀX, Xo| txÀIsx OT| TXG WOA (s R p
ési voutoc Eupyux ^. wey uo) Qupov Oso) 5, dóyuo.dà cyJpaimuvy Qpo- [7514'7«4?72.";—'*

víutoy, &rxvopsupuedà TV xouciuy. * u íuovclwy du TYLUÉTIVs
T0Aswg * d& cvv9 4 0170 Oï?, ]V d agl $ mpochxetQv Tolg ày
Tj TóÀe ?. Sed f—:? IW Mnj e *? Stoicse fl'apientiä/e
Chryfippus fic incipit libro **, quem fecit 7pl vopovy, * (y »U.O'ä//nHPHO J-(Tö |
uog TXyTwV écl DailsUg Deiwv ve, uwj] cyJpumivev 13 mqowyud- — 0C gc cere,
TUV, Aei d& aUTGV TposcTqV T& 15 eiyej rv unÀgvua] rOy. *9 dl« f u^ 2
Xpov xj to)QäWw uo] jysuóva. wot] uxro. ToUTO wxvóyx T& 19 Qyxp- - R.
Gov ao oc,d*[mïgz uo| TV (þüo*ezxwo):zr;ncïy .(rw'wu,, TO0SUMTIXOV
M8V cV Tommréoy t', cmuyopsUTIMOV d& WV OU monyTÉOy 19, — —
IIT.

m
a

I Vulg. coer&o. In Bafilicis, vbi hic tit. fub rubrica de Iuftitia et
Iure continetur, eft ézis9eQ3, — Florentinam tuetur Bynkersh. III. Obf. I9. BR.
De cetero hanc legis particulam illuftrat P. Burgius in. Ele&, c.. . integram

. Conftant. Landus pecul. euarrat. in Thef, L. C. R. Tom. IIl col. 1369. Ad-

de, fi lubet, Iac, Le&ium ad Modeftinum de Poenis pr. GE B. 2 Vulg. defi-
"iuit. BR. MHaec Demofthenis et Chryfippi definitio non vera eft, fed, vt Grae-
ci appellant, xarà £zaivov, fecundum laudem, au&ore Ifidor. lib. 1I. Orig. c. 2 g.
v. Noodt. b. GER. 3 Ap. Hal. 2v3eázovc, abeft. GER. 4 Minime re-
cens manus deleta » repofuit e, vt effet £veeuz, analogiam forte fecuta, ac fi ab

évgéu eflet, éupéso, inde profe&to fvesci. B R. Sedpleraque alia deriuata ab &v-

efexu ita formantur : éugerie, évgeric, &ugergov, et ipfum *vgeuu apud Veteres oc-
currit, quorum loca vide in H. Steph. Tbef. Liugu. Graec. GER. 5 Hal.
Se&v, ex ipfo nempe Demofthene, et fuit apud ipfum forte Marcianum, fed ali-
ter hic Tribonianus. BR. 6 Conf. Rad. Fornerius Rerum Quotid. lib. V.
6p uLK 7 Hal -vóaec. GEB. 8 Hal. zZcei. GEB. 9 Vulgata
verfio : Lex efl, cui otmmes obtemperare conuenit : tum ob alia multa, tum vel qma-
xzuneeo, quod ommis lex inueutum et munus Dei efl: decretum vevo prudentum
bominum, coercitio eorum, quae fpoute vel inuoluntarie delinquuntur : commuuis
fponfio ciuitatis, ad. cuius praefcriptum ommes, qui in ea vepublica fumt, vitam
inflituere debent. — Hal. in Graecis paucis mutatis ita habet: Lex efl, cui orimes
obtemperare comuenit, cum ob alia multa, tum vero axime eo, quod ommis lex
inuentum etmumus deorum efl, com[ultum prudentium bominum, coercitio eorum,
quae vel fponte vel iguorantia delinquumtur, commumis [poufio ciuitatis: ad cu-
in$ praefcriptum ommes, qui in ea vepublica funt, vitam iuflituere pav eft. GEB.
IO Gothofr. in nota: A. fummus, vel dic fummae, quia inter fe&as philofopho-
rum eft praecipua. — Sed in Scholiis Bafil. legitur diferte: Xeócemmos 6 QiAósoQos
&xpoTáT4c Uv coQíae vrugà Tois ZTOIoi, BR. Vt adeo fuerit Stoica fapientia in
Chryfippo fumma, non, vt volebat Goth. ipía Stoica fe&ta inter reliquas, fum-
ma. Vt Florent. ita habent Barb. S. Cruc. Treuif. GEB. II Hal. librum.
GE B. 12 Id eft, de Lege. Hal. veg? vésuv, de Legibus. GER. 13 Hal.
év3gumeíusv. GEB. . 14 Ap. Hal veabeft. GE R. 15 Ap. Hal. 7v abeft.
G E B. IG Hal z. GEB. — 17 Vulg.zois7ésv, et trnox àv vom7éuv. BR. — Ce-
terum ad h. ]. commentatus eft Muretus in Zbef. Iur. Ciu. Tom. IV. col. 183.
Vltima Chryfippi illuftrat $c. Gentilis J. Parerg. 29. GEB. — 18 Vulgata ver-
fio: Lex efl omnium diuinavum. et bumanarum. verum. vegiua. — Oportet. autem
3 eam

Énclon. ol

Gsscperraro eueniunt.

; — VL Pavrvs libo XVII. ad Plautium. ?*.. /TO TAP!

^ äg:ou

([7) fed fufficit[e

L certe iurisdictione fuppleri.
l'(.,, ,

$ |DIGESTORVM LIB. L

II. Pouproxrvs libro XXV, :? adSabinum. IvRa^
conftitui oportet, vt dixit Theqphirattus, in his q &ri T0 « Àci-
soy ?? accidunt, non ?* quae x mupaAóyoy] ?2. ^ ——
— 1V. CEzsvs libro V. Digeftorum.- E x urzs, quae for-
te yno ?? aliquo cafü accidere poflunt, iura non conftituuntur.
* V.lozgM libro IXVIL ?^* Digeftorum. |NAM AD ea
potius debet aptari ius, quae et frequenter, et facile, quam qude

j AOM x 9 ? Ro —À Ü
än*gfz Mgiäigg]",uwegphg&*gg, [mxpsBaivouciy oi yon od é-
| —7 7N - " ä-i—ä*&j : X*

7VII. MopesTiNvs libro I. Regularum. Lxazs vir-
tus haec ?? eft: imperare, * vetare * 2? permittere, punire Vi
VIIL .VnriAxvs libroilll/ ad Sabinum. ivmA non
in fingulas perfonas, fed generaliter conftituuntur.
IX. ÍInxMiliboo XVI!?* ad Edictum. — Now ambi-
Senatum ius facere poffe. | 7577*

X. IvLIANUs libro/LIX. Digeftorum

Q & æ

- m ??, NreovE
leges, neque fenatusconfulta * ita * ícribi poffunt, vt omnes
* cafus * 35, qui quandoque inciderint, comprehendantur:
34 ea, quae plerumque accidunt, contineri.
. XI. Inex libro!XC, Digeftorum, ET rpEOo de his,
quà&e primo conftituuntur: aut interpretatione, aut conftitutio-
ne optimi Principis certius ftatuendum eft. — jcire«s
XII. Ingx libro XV. Digeftorum. NoN PossvNT
omnes articuli fingillatim 35 aut legibus, aut fenatusconful-
-tis coniprehendi: fed cum in aliqua caufa, ?? fententia eorum
manifäïa 37 eft, is, qui iurisdiözioni pr)älbeü:, ad fimilia ??
procedere, atque ita ius dicere debet.

; XIHI. VrrrAxvs libro L. ad Edictum /Aledili.um * cu-

rflium * 2?,., N Aw, v r ait - Pedius, quotiens lege aliquid,

p AC OX "an, Em . ' '
"1 du vnum vel altentim introductum eft, bona occafio eft 49 cetera,

' quàe tendunt ad eandem vtilitatem,

I .
XIV. PAvrvs libro /LIV. ad Edictum. Qvonp'vero
contra rationem iuris receptum eft, non eft producendum ad
confequentias *7. j |
! XV. IvriAwNvs libro XXVII. Digeftorum. Iw urs,
quae contra rationem iuris conftituta funt, non poffumus fe-
qui regulatm iuris.
XVIL Pavrvs libro fingulari de iure fingulari. Ivs
SINGVLARE eft, quod contra tenorem rationis propter ali-
quam vtilitatem auctoritate conftituentium introductum eft.
XVIL CrErsvs libo XXVI. Digeftorum, ScrmE
| Xl

eam e[fe pracfidem. et bouis et malis, et principem et dacem. effe: et fecumdum boc
vegulam effe inflorum, et ininflorum, et corum, quae matura ciuilia fumt, auimam-
tiwm, praeceptricem. quidem. faciendorum, probibitricem autem. mon. faciendorum.
Hal. in Graecis ita vertit: Lextam diniuarum quam bumanavum verimn omnimn ve-
gina efl, quo magis comuenit, vt wom folum vebus boueftis turpibusque. pracfideat,
fed etiam principatum et ducatum teneat, et per boc vegulam praefcribat inflüis fi-
mul et iuinflis: vtpote quae animantibus matura ad colendam cimitatem idoneis
faciunda iubeat, probibeatque nou facienda. G EB. 19 Flor. vicenfimo quinto.
G E B. 20 ld eft vtplurinmum. 2Y Vulg. inferit u Zs. BR. 22, Id cít
ex inopinato. Hal. hic habet: im bis, quae i« maguAóyov émi Tb mrAeisoy accidaumt,
vtrumque vertit, in Graecis, vt Vulgata. Miror haec placaiiï'e Haloandro, cum
iam Budaeus in Pand. Flor. fe aliud vidiffe teftatus fit. BR. 253 Si Bafilica
audiamus, legendum vni, habent enim $vài &2 TÀy Ouymuévav EY cuu(ogvat. B R.
24 Hal.lib. XV. GEB. — 25 Perperam hanc legem fuperiori anne&it Vulg. omif-
fa infcriptione. BR. — 26 Id eft quod enim femel aut bis exiflit. Mal. quod enzm
femel tantum aut. iterumexfHitit. GEB. — 277 Id eft Praetereunt legislatores. Kial.
id legum latores practereunt. Scntentia multis veterum celebrata.v. Fabrotum Exercit.
ILextr.GEB. 28 Ap.Hal. baec, abeft. GEB. — 29 Hoc fupplementum adeo anti-
quum eft, vt coaeuum videri poffit. BR. — 50 Ad h. l. commentatus cít Conft.
Landus in Thef. Iur. Ciu. T. HIL. ccl. 1376. GEs. — 31 Hal. l;b. XIII. GE B.
32 Hal.ad Edicim. GEB. — 33 Etiam hoc fupplementum antiquum et apprime
neceffarium. BR. 34 Ap. Hal. et, abeft, quin et Graecorum translatio in
Schol, Bafil. eo caret. BR. 45 Hal. fiugulatim. GEB. 36 Vulg. u ali-
quo cafu. BR. — 3 Yaur. eernMamifefla. GEB.

vel interpretatione, vel

92.«:&494/ X,XI. NenATz1vs libro VI. Membranarum. ET 1pEo

38 Vide Io. Mercer. J.

TULC^AH. qe
7- )

leges non hoc ^ eft, verba earum tenere, fed vim ac *? po-
teftatem. | ( WegusUne nomo !
4 XVIII. InEw libro XXIX, ^^ Digeftorum. Bzxr-
GNinVS leges interpretand/a[e funt, quo voluntas earum con-
feruetur.
XIX. IpEM libro XXXIII. Digeftorum. ,IN AMBr1-
GvA voce legis ea potius accipienda eft ügnifxcaïio, quge vi-
tio ^5 caret: práefertim cum etiam voluntas legis ex hoc col-

ligi poffit. | V
XX. IvrraAwvslibro;LVj ^* Digeftorum. Now ^*
omnium, quge a maioribus conftituta funt, ratio reddi poteft.
rationes eorum, quae conftituuntur, inquiri non oportet: alio-
quin multa ex his, quae certa funt, fübuertuntur & R.
XXH. VrPráxvs libo XXXV. ^? ad Edictum.
Cv w 5? lex in praeteritum quid indulget, in futurum vetat.
ä 'n"-, XXIII. Pavrvs libro fïï ad Plautium, MriNiIiME
fünt fnutanda, quáe interpretationem certam femper habuerunt.
XXIV. Czzrsvs libro IX, Digeftorum. IxcivirE
eft, nifi totalege perfpecta JB*, vna aliqua particula([eius pro- p
pofita, iudicare, vel refpondere. - ,
| XXV. MoprksTiNvs libro VIII. 52 Refponforum.
NvrrLaA iutis fatio, aut 3equitatis benignitas patitur, vt quige
falubriter cFro vtilitate hominum introducuntur, ea nos duriore
interpretàtione contra ipforum commodum producamus 75 nd
feueritatem. ( germee , Doindt. a n tman iA
XXVI. PAvrvs libro IV. Quþ/e&ionum. Now EST
nouum, vt priores leges ad pofteriores trahantur.
XXVIL TrnTYiLiANvs ?^ libro L. Qufeftionum.
InEo, quia antiquiores leges ad pofteriores trahi, vfitatum
eft: * et * femperquafi hoc legibus inefe credi oportet, vt ad eas
quoque perfonas, et ad eas res pertinerent ?^, quae quando-
ue fimiles erunt. |
XXVIIL PAvrvslibro V. ad Legem Tuliam et Papiam,

Sxpn xT pofteriores leges ad priores pertinent: nifi contra-

rWe fint: idque multis argumentis probatur ?9. & m
XXIX. IpnEw jlibro* fingulari,ad legem Citíciam
CowTRA legem facit, quijid facit, quod lex/prohibet:
fraudem vero 59, qui faluis verbis legis, fententiam eius cir-
cumuenit. . ! s j

XXX. VrnrriANVS libro IV. ad Edictum.

50
L

in 7:»0»?1«*,' !?X

"

FRAVS

. enim legi fit, vbi ??, quod/fieri noluit, fieri autem non vetuit, ..J'N:«:Kro'yue,,
c&m-.

id fit: et quod diftat purov omo dixvolxc 99, hoc diftat fraus ab :
" i M ;
€o, quodäääa.jlegcm fit.. PT OP L AIAMOÍAC
Opin. j. GEB. — 39 Etiam hoc ab eodem antiquiffimo corre&ore, cuius me-
minimus in L. 7. et 10. inter verficulos adícriptum. BR. 40 Hal. praefigit
et. GER. 41 Vulg. coufequentiam. BR. 42 Ap. Hal. boc, abeft. GEP.
43 Hal. et. GEB. 44 Olim erat Flor. XXUII, poft duae vnitates intrufae
funt. BR. 45 Flor. erat fcriptum citlo, fed ftatim indu£ta eft litera £ vt vi-
deri poffit legendum effe quae vi caret. — Nam; illa litera t deleta, ] et o per fe
videbantur corruere, — Vi autem carere fignificatio videtur, quae non eft con-
torta, fed fimplex, pura, re&a, Bafilica tamen habent dvezíavrm]ov éusvefav. BR
Habent etiam Barb. S. Cruc. Treuif. quae vitio caret. Atque ita quoque Hal.
quae vicio caret. GEB. 46 Florent. eft quinqnagenfmo quimto. GEB. — 47
Vide Forfter. de Iur. Interpret. lib I. c. 1. $. 6. et Noodt. I. Obf. z. GEz.
A8 Vulg. fubuerterentur. BR. — 49 Flor. trigemfimo quimto0. GEB. — 50 Vide
Bynkersh. VIII. Obf. 25. GEB. — 51 Flor. erat initio fcriptum perfecta, quod
forte defendi poffet, vt idem fit, ac tota lege in partes feQa, et fingulis parti-
bus probe examinatis et perpenfis iudicare. Nec abludere videtur locus Cice-
ronis IV. Acad. Quaefl. 39. Ecquid nos codem modo rerum naturas perfeca-
re, aperire, diuidere poffumus, vt videamus, etc. Et tamen correctio membrae
nae Florentinae antiqua eft. BR. — Illuftrat hanc legem Rad. Fornerius Rer. Quo-
HELONE IIL cij OE 52 Hal l. VII. GEs. ^ 53 Etiam hedie
Flor. legitur producemus, necício, cur hic magis veritus fit Taurellius indicati-
uum admittere praecedente particula caufali, quam tot aliis in locis. BR. 54
Hal TERTVLLIANVS. GER. 55 Hal pertigeaut. GEB. — 56 Mal,
probetur. GEB. 27 Hal Ciunim. GEnB. — 58 Hal addit legis. GEB.
$9 Hal. fequentia id fit, huc transfert. G£s. — 6Q Id eft dicium a. ententia.

; , i kïaï»

hs. w.'"UO J — —— 9 x d

ä/f . Xl

» ;wt "

D

um

!

UW A v 9

—
—— **

, ; 3 3807 Aj ,)a,'w)e | : IK
2 Yij ;*,f?&ä—w' DIGESTORVM LIB.

XXXI. Ingw Bbro XIIT. $* ad legem Iuliam et Pa-
. , . pim. PnriwcE»s legibus ?? folutus eft: Augufta autem
femo COU licet legibus foluta non eft ??, Principes tamen eadem illi pri-
Qs &/^^, uilegia tribüunt) quae «* ipfihabent. Lf* Ui l
,,J)QSXU)(.DW')&XK ,llvrraAmwvs libro XCIV, $5 Digeftorum. Ijïl;:
6; QVIBVS cáutly (criptis legibus non vtimur, id cuftodiri opor-
//XXXlill, tet, quod moribus et confuetudine indutctum 99 * eft *: et
| fi quain re hoc deficeret, tunc ?* quod proximum et confe-
quens ei eft: fi nec 9* id quidem apphreat, tunc ius, quo vrbs
Roma $? vtitur, feruari oportet. /$. r.) Inueterata |confuetu-
L fA59. do pro lege non immerito cuftoditur, et hoc eft ius, quod di-
"Citur moribus conftitutum. Nam cum ipfíde leges nulla alia
ex caufa nos teneant, quam quodiudicio populi receptáe funt:
merito et ea, quae fine vllo fcripto populus probauit, tenebunt
omnes: nam quid intereft, fuffragio populus voluntatem fuam
declaret, an rebus ipfis et faCctis? Quare rectiffime etiam illud
receptum eft, vt leges non folum *? fuffragio legislatoris, fed
etiam tacito confenfu omnium per defuetudinem abrogentur.
XXXIII. Vuprrawvs ** libro I. de officio Proconfu-
lias DrvrvnNwaA confuetudo pro iure et lege in his, quóe
non ex fcripto defcendunt, obferuari folet. |
"5 XXXIV. IpnEw librotIV, de officio Proconfulis. Cv w
de confüetudine ciuitatis, vel prouinciae corfüddere quis vide-
, tur, primum quídem illud explorandum arbitror, an etiam con-
i;ï:,wi) &: tradicto "^* aliquando iudicio confuetudo |firmata fit.
v s XXXV.-.HegnwocGENrANvs libro L. Iuris Epitoma-
germouanttima SEDM(G&, quáe longa confuetudine comprobata funt,
. . 2€ per annos plurimos obferuata, velut tacita eiuium conuen-
—n£ tio.2?, non minus, quam ea, qu&e fcripta funt iura, feruantur.
XXXVI. PAvrvs libro VII. ad Sabinum,. Iwmwo **
magnhl auctoritatis hoc ius habetur: quod in tantum probatum
eft, vt non fuerit neceffe fcripto| id|*5 cofüprehendere. Z
ZXXXVIL Ipngw libro I. Quieftionum. Sx p inter-
N pretagone legis qu/akrgtur:. * in primis * infpiciendum eft,
24 —rt'quo iure ciuitas retro in eiusmodi cafibus vfa *9 fuiflet **:
optima enim eft legum interpres confuetudo.-
Li CL 944 — XXXVIIL jCa rnisrRATvs libro L Quéeftionum.
Ü Naw $5 Imperator nofter Seuerus refcripfit, in ambiguitati-
bus, quAe ex legibus proficifcuntur, confuetudinem, aut rerum
perpetuo fimiliter
tinere debere, — . j
AXXIX. CELsvs libroQXXHI.' Digeftorum. Qvo»n
non ratione introductum 36, féd errore primum, deinde con-
fuetudine optentum eft: in aliis fimilibus non optinet.
XL. MopEsTiNvs libro l. Regularum. EgGo omne

*
A0

Y

Hal vertit verbis expreffum ab agitatioue mentis et feutentia. GEB.
Hal. Lb.. XIIII. GEB. 62 Conferantur Noodt. u Differtat. de
Iure fummi Luperii et L. Regia Tom. L. Op. col. 26. et Heinecc. ad. L. Ial.
et Pap. Popp. lib. IIT. c. $. GEB. 63 Vulg. fit. BR. Nempe vt coniun-
&ionis licet, iufta fit cum . verbo fubiunctiuo conftru&io. Alia ratione mederi
voluit huic loco Sam. Petitus zm Commentario ad Leges Atticas p. 25 1. vt fcili-
cet interpungatur : Zugzfla autem licet, legibus foluta mom efl, id eft, quamquam
Augufta fit, legibus foluta non eft. . Sed hoc commento, duriore, cum etiain
vox Augufla, fit fupplenda, nihil opus, quod G. L Voffius zu Artis Grammatz-

cae lib. VII. c. 67. dudum obferuauit, Licet, indicatiuo iungi a ICtis, Vlpiano

in L. $. $. vlt. D. de Transadl. Modeftino in L. 20. D. de Accufat, — lulia-
no in £. z. $. z. D. de Iure Codicil. GE B. 64 Hal. inferit et. — Vulg. quae
et ipfe babet, ráutata nempe praecedenti voce, priucipes, in princeps. GEB. — 65
Flor. fcriptum erat, LXXXIIIL. fed mox quartus denarius inter L. et primum fu-
perne adieQus eft. gBR.— Hal. bj. LXXXIIII, GER. 66 Hal. zutrodactum.
GEB. — Ó7 Taur. deficereTunc. GEB. — 68 Hal me. GEB. — 69 Vulg.
Romana, BR. —— '7O Vulg. folo. BR. 71 Flor. ita olim fuit: verum corre-
&or zà Vlpianus deleuit, repofito Idem. — Sed non reperiuntur libri Iuliani de
officio Proconfulis, bene autem Vlpiani, quin et codices omnes omnino, quos
adiui, cam mutationem duxerunt effe contemnendamu J&W.;eæz Bafil. otArt,
- BK. Codices reperi in Collat. S. Cruc. et Treuif. AG ER. ii Veriorem le-
&ionem contradicta aliquando iudicio Leunclau, 14. TNotat. $. ex Bafüicis: $7«

Ü AA ;
: " d

iudicatarum auctoritatem, 'vim le is('*'9 Op-

ó1

dÀ r r a n marthat: o t RE
, fwf/ezx esse Cvn/fa/t fmm M/LT?. 47154/2321 (ID,,JI 2 WIW/-X ,

tl

.titulos, vt res patitur, dicemus. « : . ;

:&(uþwüw&sïw $y fäzxæ?weïcp &Qefaiódu, eruit. GE B.

GEB.

|

*

D' DT SHL IV V. 9

ius aut confenfus fecit, aut neceffitas conftituit, aut firmauit
confuetudo.
LT. VrPrANwvs libro IT. Inftitutionum. . TovvMw
autem/ius conftitit ** aut in adquirendo, aut in conferuando, WW
autin minuendo: aut enim hoc agitur, quemadmodum quid
cuiusque fiat, aut quemadmodum quis remlvel ius fuum con-
feruet, aut quomodo alienet, aut amittat, |

| v o ARER—IV
&DE CONSTITVTIONIBVS PRINCIPVM. /gg

VrrriANvS libro I. Inftitutionum, :
von Principi placuit, legis habet vigorem: vtpote * cum
äege regia, quae de ign'ïperio eius lata eft, populus ei et in
eum ? omne füum imperium et poteftatem conkerat 3.- G..
Quodcumque igitur Ifnperator per epiftülam et fübfcriptionem
ftatuit, vel cognofcens decreuit, vel de plano interlocutus eit, ,
vel edi&cto praecepit: legem effe conftat: haec * funt, quas /
vülgo ? conüituäones appellamus, $. 2. Plane ex his quä;
dam funt perfonales ?, nec ad exemplum trahuntur: nàm
quae 7 princeps alicui * ob merita indulfit, vel fi quam poe-
nam irrogauit, vel ficui fine exemplo fubuenit: perfonam non
egreditur, 23.57. / .
II. VrrrAmwvs libro IV. Fideicommifforum. Ix nx-
nvs nouis ? conítituendis euidens effe vtilitas debet, vt re-
cedatur ab eo ipre, quod *? diu&equum. vifum eft.
IIl. TAv orexwvs ** libro:XIll! Epiftülarum *?, B-
NEFICIVM Itperatoris, quod a diuina fcilicet eius indulgen-
tia profici(citur, quam pleniffime interpretari debemus. 4 1 xM.
IV. MopEsmiNvs libro II. Excufationum. AI ME-
TATENEZTEPAI diwrd£eic icyupbrepoa vv p6 aUrüv Golv * 3,

Quos ^

A.ü*mfw»],:/jlme. ?7:4—7440»1 Tescep* j eros qead ^ jet; AISMPATENEC TENAAM d MTATICAC x T -P oTEP

. [TIT. Vj . HwNNPOR V GuN ELCIN.
DE STATV HOMINVM. /4
Jaeíat (Garvsshlibro L. Infttutionum.-
MNE ius, quo vtimur, vel ad perfonas pertinet, vel ad
res, vel ad actiones. TE |

£* ]L HEeRMOGENIANVS libro L. iuris Epitomarum. ?* »7»: ey7o -
Cvv rG1TVvR hominum caufa omne iusconftitutum fit: pri- " — 7 &

mo de perfonarum ítatu, ac poít de ceteris, ordinem Edicti
perpetui fecuti, et his proximos atque coniuffétos applicantes
III, Gazxvs libro I. Inftitutionum.

SVMMA ? itaque //e

- de iure perfonarum diuifio haec eft: quod omnes homines aut

liberi funt, aut ferui,

IV.

75 Vulg. contentioue. BR.
75 Ap. Hal. id, abeft. GER. 76 'Taur. cafib V Sa.
78 Confer. Em. Merillii Comment. ad lib. 1.
Quaeflionum . Callifir. ad b. l, mit. GER. 79 Hal.legum. GEB. $0 Hal.
addit ef?, eadem vocula in fequentibus omiffa. G £ B. 81 Flor. librarius voci
conftitit, imprudenter adie&a proxima litera a. effecerat conffitita, et hoc ipfum
poftea commutauit in conmfiituta, — Ceterum conflitit pro coufiflit, tralatitium eft

74 Hal. Imo. GER.
71 Hal. fuit. GER.

in Pand. Flor. BR. Hal, habet confifiit, et ita quoque Barb.'S . Cruc. ,Treuiil

G E B. ,
: I Flor. olim erat otputate, videlicet loco ztpote, librarius fcripferat ot-
puta, feque ipfüm correxit in continenti. BR. 2 Quo fenfu haec a ICto
fcripta funt, vide ap. Noodtium de Zur. fummi Imper. et L. Reg. Verba illa,
ei et i eum, funt loquentis fortius et plenius, fere vt Iulianus in £, 2. $. 3. u-

fra de Codicill. et Velleius li?. 1I. de Planco n omnia et in oummnibus veuali. 'Ad-

de Noodt. I Obf. 3. quamuis aliter videatur Forftero de fÍnterpr. ib. 1, c. 2. &.
3?. GER. 3 Vulg. contulit. B R. 4 Vulg. bae. BR. 5 Taur. vOlso.
G E E. 6 Hal praefigit quae. GEB. "7 Hal. quod. GER. 8 Taur.
aliQiii. GEB. Taur. "oBis. GER. IO Hal. inferit zas. GEB. II
Taur. JaVolemus. Hal IABOLENVS. GERB. 12 Hal £m GEB.
15 Id eft Conflitutioues tempore pofleriores, potiores funt bis, quae ip[as praeces-
ferunt, Etita quoque Hal. GER. EPT
: Noodt.

2, Hal. lib. L. kyvresv. GEB.

Jy /Mma & 7( 7uam Plyceeereme Lnfæf)/rzyfan'äï; c/e ',

^ 14
iJ&. jaerm,,

Cf

€&, jmmeo t
A

4&,,

H
j

A£vl
^E iïï; j j
«

Ll d

w L Msonn Vi

* fn

u mWf—W]Ni-

; D C W

funt, qui ex iufta feruitute manumiffi fünt

.eamos deducit. . Aliis aliaplacent.

d/:*Vc)J'ILLfft'cL « ewsz.ü'o non ext ea 71-&4"170!4?"'-' 7*";'
/

'Xo

T AS eft naturalis facultas eius, quod cuique facere libet, gjfi
Aiquid vi, aut iure prohibetur. /$. r.)Seruitus eft copftitutio
juris gentium, qua quis dominio alieno contra ;1ättlrag1jfub101—
tur. $. 2. Seruiex eo appellati funt ^, quod Imperatores ca-
ptiuos vendere, ac per hoc feruare, nec occidere folent, /5. 3./

E^ : æ(,ojtgþu,Mancipia vero dicta, quod ab hoftibus manu capiantur.

; d

V. MamcrzaxNvs libroil) Inftitufionum. E-m s&m-
voRvM quidem vna eft condicio: liberorum autem hominum

quidam ? ingenui funt, quidam libertini. $. 1. Serui autem
——446 .. »o in dominium noftrum rediguntur, aut ture cu;uþ, aut gentium.

fure ciuili, fi [quis|fe maior[viginti annis ad pretium participan-

ERY : : 3 :
7 E[:X)g ! dum venire paffus eft *. fure gentium ferui noftri funt, qui
ab /hoftibus capiuntur, aut qui ex ancilis noftris nafcuntur. -

$. 2./ Ingenüi funt, qui ex matre libera nati (unt: .fu:fïïcit
enim 7* liberam *fu'jgfe $ eo tempore, quo ?. pafcitur, hcetf an-
cilla concepit: et(éjcontrario ^^ fi libera conceperit, deinde
ancilla !II pariat, placujit eum, qui nafeitur, liberum naíci.
Nec intereft[iuftis. nupttis concepit *^, an vulgo *?: quia
non debet calamitas matris nocere ei, qui in ventre 7^ eft.

fit, deinde ancilla poftea facta, aut expulía ciuitate *9 pepe-
verit :?: liberum, an feruum pariat? et tamen rectius proba-
tum eft, liberum nafci: et fufficere ei, qui in ventre eft, libe-
ram matrem vel medio tempore habuifle.
VI. Garvs libro t In&itutionurr;.i';
VIL Pavrvs librofingulari deportionibus; quáe libe-
ris damnatorum conceduntur. Qvi rw vtero elt, perinde ac
fi in rebus humanis effet, cuftoditur, quo(fiens de commodis
ipfius partus *qu/aþritur: quamquam alii, antequam naícatur, ne-
quaquam *? profit. — —
VIII. PAPrNIANVS libroilIT, Qu;le&ionu.m. IwPr-
RATOR Titus Antoninus refcripfit, non ldedi ftatum libero-
rum ob tenorem inftrumenti male concepti ??. |
IX. InEM libro XXXI. ^* Quäejï:ionum. Iw uvr-
q1s iuris noftri articulis deterior eft condicio feminarum, quam
mafculorum.
X. VL?IANVS libro T. ad Sabinum.
Hermggrþrggitum ?2 cui comparamus ??? et magis puto eius
fexus ^^ deftimandum ??, qui in eo práeualet.
^ XL PAv/r.vs libro XVIIL Refponforum. PAvrvs ?5
refpondit ?*, ggl;æ; qui viuente patre et ignorante de coniun-
Qedd : , ;

—f — [S. 3 Ex hoc quaefitum eft: fi ancilla praegnas *5, manumiffa.

LQisnkRTINI

Noodt. J. Probab. 12. BR. 4 Yta quoque Pomponius in L. 239. $. 1. infra
de V. S. et hiaper. in $. 3. F. de Iur. Per(ou. immo et Auguftinus de Ciz. De;
XIX. 15. et Vcterum plures. , Sed Salmafius de Vfur. p. 256. ab Acolico cé-
Vid. Menag. /moen. Inr. Ciuil. c. 39. GEB.
5 Hal. bominum multae. — (Quidam enim ingemii. GEB, 6 Mwulieris ex SC.
Claudiaio, fed a luftiniano fublato, hic mentionem feciffe Marcianum, acute
coniicit P. Burgius zm Eledl. lib. I. c, $. licet hic emblema non adfit; vt rec&te
notat Bynkersh. quem vide VII. Obf. 10. GER. 7 Hal autem, loco enim.
$ Vulg. inferit matrem. GEB. — 9 Mal fuiffe, quo tempove na[citur. GEB.
10 Hal. conceperit, e contvario et fi. GEB. — 1l Vulg. inferit fa&fa. BR. . 12
Vulg. conceperit. BR. 13 Taur. vOlgo. GEB. I4 Vulg. vtero. BR,
15 Hal. praegnans. GEB. 16 Haec verba ant expulía cimitate Hial. paren-

.. thefi inclufit, adie&is ab vtroque latere ftellulis, licer in margine nihil addide-

.rit. MHaefit nempe ad eundem fcopulum, ad quem et Raeuardus, quem vide in-
terpolantem ZV. Var. 12. — Aliter fuccurrit. Goueanus. JI. Var. Lec. XI. a
-Raeuardo Zvevópec notatus. GE B. 17 Hal peperit. GEB. 18 Explicat
hanc definitionem Io. Mercer. J. Opinzon. 10. GEB, I9 Olim mequequain,
forte pro wequiquam corrupte ex mequicquam. nm. 20 In Schol. Bafil. ad-
. ditur: quid euim fi muliev libera aut propter vecordiam, aut pev obreptionem, ant
fraudem, $m5 uugíac, 5 euvapmuystc, 3 &máruo, fe in infirumento ancilam. vocaue-
Yiüi; BR. 21 Flor. eft trigeufimo primo. Kal lib. XXV. GEB. — 22 Taur.
in Adnotat. Hermapbroditum. bermaproditum u Pan. nou male, b tamen. poft
addita. De Hermaphroditis ex antiquitate differit Conft. Landus n Exercitat.
libello ad b. l. àn. Thef- Iur. Ciu. Tom. IIT. col. 1397. GEB. 23 Vulg.coin-
paremus. BR, — 24 Vulg fexum. BR. — 25 Kal exiflimandgm. GES. — 26

DIGESTORVM LIB. L TIT. V.

.TV. FromENTINVS libroIX.Inftitutionum, LxsEn- |

ScvsA ?^, fi tres pepererit ?5, libera effe teftamento iufía,

implenda mulieri eft: fed non dubitari debet, quin vltimus li-

o 2 M j ^ TE l
JAibera edatur, quod poftea nafcitur **: veluti fi quáelibet :

1tio ergo facti pofius eft, non ?* iuris. 4 «Ievtont r t tf nf

QvAERITVR

RCR TE NEEIET u a TE IRRHTINOPATAET NTP A gtl AMAT ERN a p n m m a MICUA:L- dDs LADC r UAESUBONIBA UE i L o RRU ER ., "m

Sdiap IUO PBS n i FE Je lebe jc-,rpms" &Myäw m /x-r'*c;(fi;/)aä;fa.?

Gione ?* filiae conceptus eft, licet poft mortem aui natus fit, ",
iuftum filium ei, ex quo conceptus eft, |&ffe/^? nón vidéri, — 1 /4£. E
XIL IpnEw libro XIX. Refponforum. SE&evrrwo mene- — — 4

fe nafci perfectum partum, iam receptum eft propter .auctorita-
tem doCtiffimi viri Hippocratis ?? : etideo credendum eft, eum,fyrecra —
ui ex iuftis nuptiis feptimo menfe natuseft, iuftam filium effe. N
c»o XIII. He&RMoGEN1ANVS libroL [urisepitómarum??, —
SEnvvs in caufa capitali, fortun&e iudicio ?* a ämino com-
miffus, etfi fuerit abfolutus, non fit liber. |
XIV. PAvrvs libro IV, Sententiarumäf NowN SVNT
liberi, qui contra formam humani generis conuerfo more pro-
creantur: veluti fi mulier monftrofum aliquid, aut prodigio-
fuüm enixa fit. Partus autem, qui membrorum humanorum of- N
ficia ampliauit, aliquatenus ?? videtur effectus: et ideo inter
liberos connumerabitur. Ti Aonss. Owecsu
XV. TR"??PHONI)&SZQ libro X. Difputationum. Anx- i
primo partu vnum, fecundo tres peperit: quaefitum eft, an ?$,
et quis eorum liber effet? haec condicio libertati adpofita iam

ber nafcatur, nec enim natura permifit fimul vno impetu duos
infantes de ?* vtero matris excedere ?9: vt ordine incerto
nafcentium non appareat, vter ?? in feruitute, libertateue na-
fcatur. Incipiente igitur partu exiftens condicio efficit, vt ex

äïïä&öondicio libertati mulieris adpoütaiparturiente T* g, exigljl—;:æefä;v:
ftat: vel, ^* manumiffa füb hac condicione, fi decem miliahe- .^:
redi Titioue ^^ dederit, eo momento, quo parit ^5, peï:..ali-ï".;jæïï.-
um impleuerit condicionem: iam libera[peperiffe credenda eft, | /^-*- ^s ]
XVI. VrPyANvs libro;VILé* Difputationum. Ingw ) /?.. |

erit, fi eadem Arefchfa primo duo ** pepererat *?, poftea ge- Jw/?a"ï? N /
minos ediderat ^?: dicendum eft enim, non poffe dici vtrum-.
que ingenuum nafci *?, fed eum, qui pofterior nafcitur, qude- - —

Xl, . XVII. Inzw libroXXIIJ 32/ad-Edictem. Ix onmEeA- |

Romano ?? qui funt, ex Conftitutione Fmpemtöfïs! f5 0Ehige "* ] j
| nini ?* ciues Romani effecti funt. L9 0 I E IXX IPM ) 'fl
-XVlll. Enew lipro XXVII. ad Sabinum. IMäERA-.- fe
: j

TOR ä&rianus Publidp ?* Marcello refcripfit, liberaimj quae
praegnas vitimo fupplicio damnata eft ?*, liberum parere, Et .
folitum effe]feruari eam, dum partum ederet. Sed 5? $i ei,J/t &
quae ex iuftis nuptiis concepit, aqua et igdi interdictum eft 5?,
ciuem Romanum parit, et in poteftate patris. Ly?;?,.þ,,,&&;g,, |

Ap. Hal Paulus, abeft, GEB. — 27 Vulgo Pawlus vefpoudit, abeft. GEB. ; fiüi
28 Gothofr. in nota: Hal. conditione. GER. 29 Ap. Hal. effe, abeft. GE s. Ü i
30 Adeatur doGtiffimus Fabrotus in Exercitat. L quae eít de tempore bwmaui ; m
partusin "Tbef. Tur. Ciu, "T'om. IIT. col. 1149. GEB. 31 Hal zwris émirouéy. [ i |
GEB. 2328unt, quilegunt fortunae indicii. 8 R. Nempe Menag. Amoenitat. Iur. s
Cin. c. 6. ctPetr. Burgiusin Eleclisc. 15. — Cum Flor. faciunt Barb. Vat. L. Pal. I,S. i
Cruc,Treuif, GEB. — 33 Hal. alicuus videtur effe&tus. Ant, Auguftin. /. ämend.xg. lls
Ícribendum ait aliquatenaus 'ä?iet i effetbum. — Sed 1pfi fcribimus aliquatenus vide-
tur effélus. BR. — Habenttarféenéffedhus Barb. S, Cruc.'Trevif. G x 2. 34 Vulg.
Aretbufa. BR. — Conf. Conft. Dandum in Lzbell. Exercit.in Tbef. Iuv. Ciu. "Tom. y
IIL.col 1400. GEB. . 353 MHal. peperijet. GEB. 36 Vulg. au. aliquis, et ]; *
BR. 37 Hal. inferit vno. GEB. 38 Vulg. procedere, B R. 39 Hal. . BM
vtrum. GEB. 40 Hal. qui. GER. 41 Vulg. «uefcatur. BR.. —— 42 Olim É
in Pand. Flor. fuit parturitiente, fed paulo poft corrcétum eft. B&. 43 Hal. 3 nf
et. GEBR. 44 Ap. Hal. 2e abeít. Adeit tamen in Barb.. Vat. I Pal. z. S. |.- i
Cruc. Magl. 'Treuif. GEB. — 45 Hal. praefigit fí. GEB. — 46 Hal. kb, V TI. j o u
. GER. 47 Vulg.duos Bm. — 48 Vulg. pariat. BR. — 49 Hal.edat. Vulg. Bu
ediderit. B R. 50 Ap. Hal. wafci, abeft. GE B. 51 Vulg. quam, loco son. I
B R. 52 Florentiae legitur vicenfimo fecundo. Hal. lib. XII. GER. 53 ERN
Vulg. im vrbe Roma. Dudum correxit Alciat. IT. Dispuu&. 22. Bafil. ctiam goif
i T5 P pR ys et Scholia oi iv À xóxXo Vvrsc v P apeuxü, TovrÉSW, ol TtAOUY- 3 Gip
v:é Umb P wuaíow. BR. Adde Noodt.b. p. 22. GER. 54 Vulg. inferit dif. à
B R. 55 De Antonino, cuius haec fuit Conftitutio, copiofe egit Spanhemius EU
de Orbe Romano Exevcitat. II. c, 1. feqq. BR. .. 56 Hal. Publio. GEB. — $7 |-— 4
Hal. fit. GEB. 58 Hal. inferit et. GER, 59 EFlor. olim erat et, non ef,

1 T

nec

" ?æ QÁ .ä :d £i1-

MR ' i
Íc-zt .

-UXIX. CErsvs libro;XXIX. Digeftorum. Cv« rr-

x
k
AE

vulgo 97 qu&eütus, matrem fequitur. | /& |- ]
"o - XX. VrPrANvs libro XXX II! 97 ad Sabinum.
Qvr rFvRERE Cóepit, et ftatum, et dignitatem, in qua fuit,
. ^fuaé dominium retinet 9*, as
VAT, t XXI MopEsTINvs libro|VIT. Regularäm. Howo
' . fiber, qui fe vendidit, manumiflus non ad fuum ftatum. reuer-
titur, äuo fe abdicauit: fed' efficitur libertine condicionis.
' XXII. InEM libro XII. Refponforum. HenENxtvs
Modeftinus refpondit, fi eo tempore enixa eft ancilla, quo fe-
cundum legem dOHaïiönis manumiffa effe .debuit: cum ex con-
ftitutione libera fuerit, inyenuum ex ea natum $*. |
^ XXIIL Ipzw libro ;L.|Pandectarum ?*. Vvrco 9?
concepti dicuntur, qui patrem demonitrare non poffunt, vel
qui poffunt quidem, fed eum habent, quem habere,non licet:
qui et fpurii appellanturerzgd rv omopay 99. Xf 1 EMNChOP )—c
XXIV. VrPriAwvs libro XXVIIL. 9? ad Sabinum.
LEX NATVRAE haec *? eft, vt qui nafcitur fine legitimo
matrimonio, matrem fequatur ?*,' nifi lex fpecia]is aliud in-
ducit. . AR Leczj 9 u-
COSXXV. Ipn,libro L. ad legem Tuliam et Papiam. Iw-
K:jmtum, G E NY v M accipere debemus etiam jeum, de quo fententia la-
ta eft, quamuis fuerit libertinus, quia res iudicata
aéceipitur- Z^ ^ ^* 0 Apenelo Yel p |
XXVI. IvrrAwvs libroiLXIX, *^ Digeftorum. Qv1
" in *? vtero funt, in toto pene iure ciuilt intelleguntur in rerum
natura effe.
200 AfmsH . tur: etfi praegná$ mulier,ab foftibus capta:fit *5, id, quod
j MA LA uatum erit 76,- poftliminium habet: item-pátris, vel matris
condicionem fequitur. Préetereafi * ancilla * prgegnas fup-
repta fuerit, quamuis a'pu'd-bonïbüdei—emptorempepe t
id quod natum erit, tamquam furtiuum, vfu non capitur. His
cortfequens eft, vt libertus quoque, quamdiu patroni filius na-
— , , fci potfit, eo iure fit, quo fünt, qui patronos habent. - :
ao m XXVIL VreraAwvs libro V./Opinionum. Ev w, qui

^

VVVVVV

fe libertinum effe fatetur, nec adoptando patronus ingenuum
facére potuit, p t j ss

GaArvs libro T. Inftitutionum. -

* fui iuris funt, '-qu;(e'dam'z alieno iuri fübie-
€ae funt. Videamus itaque de his, quae alieno iuri fubie&fe
funt; nam fi cognouerimus, quae,iftae perfonae funt, fimul in-
tellézémus, quaefui iurisfunt: difpiciamus itaque de his, quae
in aliena poteftate funt, /s.-1/ Igitur in poteftate fünt ferui
dominorum. Quae quidem poteftas iuris gentium eft: nam
apud omnes perifeque- gentes animaduertere poffumus, domi-
nis in feruos vitae necisque poteftatem fuiffe, et quodcumque

nec fine emphafi effe prima fcriptura. videtur. BR. — 60 Hal. funt. GER.
61 'laur. 2:Olgo. GE8. ^ 62 Flor. trigenfimo: oclauo. GEBR. 63 Hal. in-
ferit et. GEB. —— 64 Vox retinet minime cft ab antiqua manu. Taur. aíte-
riícis fignauitin Adnot. B R. ^ Verba Taurelli funt: retzuet..* retiuet *. cum ad-
di id verbum mon evat neceffavium : quod tamen. additum in P, GEE. — 65 Vulg.
addit effe. B R. 66 Hal. zav3exrav. GEB. . 67 Yaur. VoLGO. GER.
68 Id eft a fatione. — Ita quoque Hal. De variis etymis vocis fpuriz, Menag. Amoenit.
lur. Ciu.c.39. GEB. . 69 Hal.lib. XXII. GEB. . '7O Ap. Hal. baec, abeft.. G .
71 Quid fitmatrem fequi traditYo. Mercer. IT. Opin. 9. GgB. — "72, Elor. eft fexa-
genfmouono. MHallib.LXVIII. GEB. — '73 Taur. QuIn. GER. . 74 Hal. iis.
GE B. 75 Hal jeent GENM . 46 Hal f GER. . . ..
X Ap. Hal perfonae, abeft. G E. 2 Hic Hal. in margine alias
* quaedam (guae i pand. Fl. in quo fallitur. B R. 4 Hal. acquiri. GER.
4.Vulgo inferunt Pz. BR. . 5 Taur. pOmiri. GEE. . 6 Hal. faeuiat. G E B.
7 aur. Veticae, Hal. Beticge, Vulg. Vticae, BR .. 8. Hal, inamfeftatur, G k B-

—— — VEREGRUNUSMERIS CC M L: ——
/ od

| ADBIGESTORYM- LIB. UL CTITO Y VE

crTIMAKE nuptiae faCtae fint 9?9, patrem liberi fequuüntur: | E A
fupra modum, et fine caufa legibus cognita in feruos fuos ffe- 149* $/7—.

et magiftratum , et poteftatem videtur retinere, ficut ?? rei.

| que violationem compellat: quae fint partes Praefidis, ex re-

pro veritate.

Nam et legitimáe hereditates his ** reftituun- .

? L. ? VI- /;]23; L...j;vne'r:)(l/.wvfyæ'y;z*..(
/z DEJHIS QVI SVI VEL ALIENI IVRIS/SVNT/A

i D.E IVRE perfonarum alia diuifio fequitur: quod -qu,*f/edam'

niculum inueniffe in domo füa: placet nobis Iuliani fententia,

Exciderant haec et pronepos, repofita autem funt ab eadem manu, quae fupra

'wc' T

-

fuyr 820

L

€37*

Yl

per fernum (adgujgimxjid domino adquiritur ?. $. 5. Sedhoc

tempore nullis hominibus, qui fub imperio Romano funt, licet.

vuire. Nam ex Conftitutione Diui * Antonini, qui fine caufa
feruum fuum occiderit, non minus puniri * iubetur, quam qui
alienum ferunum occiderit. Sed et maior afperitas dominorum
e'iu*s&æx-m Principis Conftitutione coércetur. - "t o
- l. VrPraAxvs libro VIII. de officio Proconfulis. Sx f
DOMINVS in feruos ffeuierit 5, vel ad ifipudicitiam turpem- ,. ,.
fcripto Diui Pii ad Aeliüm MarcianumProcgnfulem Baeticae, * Gofirns
manifeftabitur ?. Cuius refcripti verba haec fuht: Domino-
rum quidem poteftatem in füós feruos illibatam effe oportet,
nec cuiquam hominum ius fuum detrahi: fed dominorum in--
tereft, ne auxilium contra fZeuitiam, vel famem, vel intolera-
bilem iniuriam ? denegetur his *?, qui iufte deprecantur.
Ideoque cognofce de querelfxs eorum, qui ex familia Iulii Sa-
bini ad ftatuam confugerunt: et fi vel durius habitos, quam
equum eft, vel infami iniuria affeCtos cognoueris, veniri **
iube, ita vt in poteftate *^ domini non reuertantur: qui **
fi meae Conftitutioni fraudem fecerit, fciet *^ me .X5 admis-
füm feuerius exfecuturum,' Diuus etiam mdrianus Vmbri&t-. eee
am quandam matronam in quinquennium relegauit, quod ex
leuiílimis caufis ancillas * atrociffime traCtaffet.
IHI. Garvs libro I. Inftitutionum. IrEw in potefta-
te noftra funt liberi noftri, quos ex iuftis nuptiis procreaueri-
mus ^*: quod ius proprium ciuium Romanorum eft. — :
..IV. VrPrANvs librol. Inftitutionum. NAMw crvr- /722:5
vM Romanorum quidam funt patresfamiliarum: * alii *8 fïlii—[gg&.-j'—yf
familiarumj][*: qu&edam matrekfamiliarum ; qu3edam filiaefa- ij' —— À Lrn a
miliarum. Patresfamiliarum funt, qui fünt fuae poteítatisz j122ocn- o
fiue puberes,)fiue impuberes: fimili modo *? matresfamilia- (7552 f -

M—

5te

x
2/1!- :
v2 LA
L

siin ; 'et Hilise, jaude. 7- fonodm aliena poléis aedas, A alnen )
ftate. Nam qui ex me et vxore mea nafcitur ^*, in mea po- "a. 4275 . ——

teftate eft: item qui ex filio meo et vxore eius nafcitur, id eft,
nepos meus et neptis, aeque in mea funt poteftate: et prone-
pos ??, et proneptis, et deinceps ceteri. (
V. InpEx libro XXXVI. ad Sabinum ?^?5. Nx»sorEs AL
. -0 t . . :
ex filio, mortuo auo, recidere ?^ folent in filii poteftatemf, hoc , , — ..
eftfpatris fui . ^*: fimili modo et pronepotes ?9, * et * ?"if'"/':füt
deinceps, vel in filii poteftate ^9, fi viuit, et in familia man- , ,.
fit: velin eius parenfis, qui ante eos in poteftate eft. Ethoc, , s
non tantum in naturalibus, verum iri adoptiuis quoque iuris eft, 1—7«07 ^ m
Vl. InE« libro IX. adiSabinum; FErirrvaMw eum defi-| ) ^^ 6; u

a.i?f(»(dl-

nimus, qui ex viro et vxore eius nafcitur. Sed fi fingamus 4Á. , " Médi
afuifle ?? maritum, verbi gratia per decennium, reuerfum an- ' V ob ais n

hunc non effe mariti filium. Non tamen ferendum lulianus|u/£4— —— '
ait, eum, qui cum vxore fua (adfidue moratus nolit. filium .ggif WÓ y
enofcere, quafi non fuum. — Sed mihi vic;letur, quod et Scge-
uola probat *9?, fi conftet maritum aliquamdiu cum vxore non :
con- :

cdl ^5 vadame cve:

9 fntolerabilis iminria, fiue, vt infra, imfamis imimria eft contumeliae fpecies,
quae:alias fiuprum appellatur, vt ex initio legis apparet. BR. — 1IO Hal iir.
GE B. II Hal. venire, et ita etiam mutatum Florentiae. B R. 12 Hal.
potefiatem. GEB. — 13 Hal 44od. GER. 14 Vulg. et Barb. et Bynkersh.
fciat. B R. 15 Vulg. inchMBR. Et ita Barb. S. Cruc. Treuif. GET.
16 Hal. inferit fzas. GE a. 17 Hal. procreamimus. GEB. 18 Hal 4ui-

daem. GEB. I9 Hal. inferit et. GEB. 20 Hal. filii vero et filiae. fami-
liarum, qui. GEB..— . 21 Hal. mafcuntur, et mox fmnt, loco eff. GE R. 22

addidit * a/z filii familiarum *, vt mirum fit, hic non aeque appofitos effe
afterifros a Taur. BR. — 23 Hal. ad edifum, GEB. 24 Flor. reccidere.
GER. 25 Ap. Hal. boc efl, patris fii, abfunt. G R. 26 Vulg. prone-
pos. BR. 2/7 Hoc, et, tam antique eft fuppletum, vt coaeuum vider! poffit,
Vulg. habet et ceteri deinceps. £ R, — 28 Hl poteflatem. Vulg. potefiate
[unt, BR. — ,29. Hal obfwife, Gàx. — $30 Taw. proFat. GEB.

) 1 j/ [7/ a £ 5. 7 n Á ao Wüäl'f*ü«fme rci

12

concubuiffe infirmitate intérueniente, velalia caufa, vel 3* fi
'L',, ea valetudine paterfamilias fuit, vt generare non. poffit: hunc,
ui in domo natus eft, licet ?? vicinis fcientibus, filium non--äï'e.;
» U VIL. IpnEM libro/XXV. ad Sabinum. Sr Qva poena
—— pater fuerit affectus ?3,:vt vel ciuitatem *amlttat,.vel feruus
poenae efficiatur: fine dubio nepos filii loco fuccedit. |
VIII. Inkex libro XXVI.adSabinum. PaTmRE'furiofo
cÁ, liberi nihilominus in patris fui poteftate funt. . Idem etinomni-
t 'E&('f't) bus eft þ-äre.ntibus., qui habent "libei'os in pgte&ate: nam;cum
EY | ius poteftatis moribus fit receptum; nec poffit definere quis ha-
jL"Wc)æ&mæwa»" bere in poteftate, nifi exierint liberi, quibus cafibus foléntz|ne-
2e5b^- ^ quaquam dubitandum eft, remanere eos in poteftate, - Quare
non folum eos liberos in poteftate habebit, quos ante furorem
genuit: verum et fi qui ante furorem concepti in '.furore;editi
funt, fed)et|?* fi in furore agente eo. vxor concipiat, viden-
dum &f, an in poteftate eius nafcatur filius: nam furiofus li-
cet Vkorem ducere non poffit, retinere tàmen matrimonium
poteft. Quod cum ita fe habegt ?*, in poteftate filium habe-
bit. Proinde et fi furiofalfit vxor, ex ea ante conceptus in po-
— (Éí.teftate nafcetur: fed,efin furore eius conceptuslab eo, qui non
— furebat, fine dubio in poteftate nafcetur ?*: quia retinetur ma-
(t. trimonium. - 33 et jj ambo in füurore agant, et vxor et
22 maritus, et tunc concipiat, partus in poteftate patris nafcétur ??,

CUM

—

quafi voluntatis reliquiisin furiofis manentibus: nam cum con-
fifrat matrimonium altero furente, ,-conþþïet: 49 letivtroque.
/5'. $7 Adeo autem retinet ius poteftatis pater furiofus, vt et
adquiratur illi commodum eius, quod filius adquifiuit.: 4 .
^:IX. Pourouwrivs libro XVI. ad. Quintum Mucium.
FrnivsrFAMrILIAS inpublicis caufis loco . patrisfamilias ha-
betur, veluti vt **: magiftratum gerat, /vt/tutor detur. .
! X. VrnPrANVvS libro IV. ad Legem Iuliam et Papiam.
Sr rvpEx nutriri,vel ali oportere pronunciauerit: dicendum
eít, de veritate q'u.;ferendum, filius fit, an non: neque enim ali-
mentorum caufa veritati facit praeiudicium. . ^ .. ^ —
! XL MoprsriNvs.libro Z4 PandeCtarum.. Iw vrTa
filii naturales, vel emancipati, non rediguntur in patriam po-
teftatem. j | ia , MK p

/X DE ADOPTIONIBVS, ET jEMANCIPATIONI-

ll,fff:'b'uf/wïy/af*ä*,, BVS ET ARIIS MODIS, QVIBVS|POTE- .
| | STAS| SOLYVITYR. l u dl 3

TE E MonpEsTiNvs libro II. Regularum..
« E;uLrosrFAMIiLIAS ^ non folum natura, verum et adoptio-
| 1 4 faferna m/;üu F nes faciunt. | / $. 1J Quod|fadoptionis nomen e&-quäiergj
|— weex ha, ie. generale: in duas autem fpecies diuiditur: quarumygltera/ ado-
: ptio fimiliter dicitur: altera, adrogatio. ^ Adoptantur filiifa-
milias ?: adrogantur qui fui iuris funt. It rb
Il. Garvs libroT. Inftitutionum. GENERAL1S enim
adoptio*duobus * modisfit: aut Principis au&ofi-tate,gxut fna-

41 Hal.hic habet velut. GEB. . 32, Hoc eft, licet vicinis teftibus contra&o ma- |
A A ]

trimonio. Noodt. b, Op. p. 26. GEB.' 33 Hal adfeciusw. GEB. - ;
Hal et, abe. GEs. ^ 35 Vulg. addit efi. B R; ^^ 36 Hal babét. GER.
37 Vulg. hic et in fequentibus bis mafcituf, B R. 538 Vulg. Sed, abeft. z x.
39 Vwlg. addit.4uia retinetur matrimonium. BR. . 40 Vulg. conflát. BR,
4I Hal. veliiti fi vel, et mox rurfus vel loco vt. GEB. ( b

1 Hal. quibus patria poteflas. — Vulg. quibus ius patriae poteflatis. BR.
$ Hal fiosfamiliarmm. GEmB. — 5 MHal flufumiliarum. GB- C
van de Wter 11I. Obf. 16: GER. — — $ 99e Etymo hoc aliter Gellius P. Nod.
Attic. 1$. quod probat Menag. Amoen. Iur. Cin. . 39. vide tamen Hier. Ale-
ándrum ad Juflit. Caii b. GE s. 6 Gothofr. in nota: A4/. nondum poffunt,
et ita legendum videtur ex. L. 123 zufra de V. S. « Contra difputat; et. Floren-
tinam tuetur Chriftoph. Riccius ;2 Vindic. Tuf. c. 4.. GER. 7 De differen-
tia inter Eunuchos et Spadones v. Anton. Auguftin. JIT. Emend. f. GER.
$& Hal. addit cafirati &àutewr non pol|mut. GEE..'" g' Hal.fed etiam. GER.

/L'( (WPM Wbï' Cd:tkn/r(l,lg—a cpAB 9/,( u

4 - XICIngM libro

[e-*^txXTI, PAPINIANVS libro XXXVI. 7? Quaeftionum.

We dv

DIGESTORVM 'LIB. L^ TIT. VL VII. j |

fa. f Dmæ?ï éedifere u *j
giftratus imperio. Principis"wau&oritatg/ adoptamus'eos, qui
fui iuris fünt: quae fpecies adoptionis dicitur.adrogatio, quia
et is, qui adoptat, rogatur, id eft, intejrogatur ? 'an velit eum,
quem adoptaturus fit, iuftum fibi filium efle: ét is qui adopta-
tur, rogatur, an id fieri patiatur. Imperio magiftratus adopta-
mus * eos *, qui in poteftate parentis funt: fiue primumgra-
dum. liberorum optineant, qualis eftfilius, filia: fiue inferio-
rem, qualis eft * nepos *, neptis, pronepos, proneptis. / $. IJ
Illud vtriusque adoptionis commune eft: quod.et hi, qui ge« :
neraré [nont 9 5of1'unt, quales fünt fpadones *, adoptare pof- " r

Óertad ;

funt 3. J$. 2.] Hoc vero proprium eft eius adoptionis, quae
per Principem/fit: quod is, qui liberos in poteftate habet, fi fe
adrogandum dederit: non folum ipfe poteftati adrogatoris fubi-
citur, fed et ? liberi eius in eiusdem fiunt.*? poteftate,. tam-
quam-nepotes. ^ .. 75 500 FEl t f r x
— HL PAvrvs libroIV. ad Sabinum, $r Cowsvr vel
Praefes filiusfamilias fit: poffe eum apud femetipfum vel eman-

r
/4 Ti lïz['l,-;frzz-wn&

/ rt.æM d-:itö'n ex): GMFZ-W". ,

l

du
Í

cipalif vel in adoptionem dari, conftat. |/&eex 7€ : . —— -
. IV.'MopssTINVs libo IL. Regularum. MMacar- , . |
STRATV-M; apud quem legis|aCtio eftl * et.* emancipare .fïf!';'ffgïïg?m«fi /W
lios fuos, et in adoptionem dare apud fe pofie, Neratiifenten- — — — | u
tia eft. XVim. | Kal . |
w ,&&CELSVS Jibro iX XVIIT, Digeftorum. - IN Apo- '
PTIONIBVS, eorum dumtaxat, qui.fuae poteftatis funt ?7, — . !
voluntas exploratur: fin autem a patre dantur in adoptionem,
in his *? vtriusque arbitrium fpeCtandum ** eft, vel confen-
tiendo, vel non contradicendo, — . .. .. . Mp |
: VI. PAvrvs.libro XS(XV ad Edictum. CvMw NE&- M
PoSs adoptatur, quafi ex filio natus, confenfus filii exigitur.
! Idque etiarn Iulianus fcribit. . JA abaw Qo, s dd ^
; 2XMH. CEersvs liboo XXXIX, ?^ Digeftorum. Cv«
ADOPTIO fit, non elt neceffaria in eain rem auCtoritas eorum,
inter.quos iura adgnationis. confequuntur. 44ma. — . i
4de NHI MopresTiwvs libro II. Regularum. Qvop;
nej!5 curatoris auctoritas intercederet in adrogatione, ante
tenuerat, füb diuo Claudio reCte mutatum eft. . ; MAIES
— IX. VrprANVS librol.ad Sabinum. /E'txAMw cjgecus
adoptare vel adoptari poteft. . .. .. 0. rl a
X. Pavrvs libro II. ad Sabinum. Sr,ovzs nepo-
tem, quafi ex filio natum, quem in poteftate habet, confentien-
te filio àdoptauerit, non adgna(citur auo. *5 fuus heres:zquip-.
e cum poft mortem aui quaiiin patrisfuirécidit ** poteftatem. — — »
FX adSabinums. 51 15,qu ? f . ,. —
um haberet, in nepotis locum adoptaflet, perinde atque fi ex eo Grf ghenc dert
filius natus effet,let is *? filius au&tor factus non eflet : mor» &
tuo auo, non effe nepotem in poteftate filii. AT YU MC
.XII. VnsrANvS libro XIV. ad Sabinum ?9. — Qva
ho«

[ M
L.Sf*l?rv
Á

|4

LIBERA' TVS eft patria poteftate, is poftea in poteftate
;nefte.reuerti non-poteft, nifi adoptione| ?* ..íeí/r,,

IN owxr fere iumej finita

patris adoptiui poteftate, nullum ex -
fi 0CA s; . OJboW n

priftino

ro Vulg. funt. BR. II Hal Inw adoptionibus eorum, qui fuae poteflatis fumt,
ipforum dimtaxat voluntas. GE B. ^^ Y2 Hal zs. GEB. - 13 Hal exfpefam-
dum. GEB. I4 Hal. lb. XXXVIII. GER. 15 Vulg. Quod nec. BR.
Hal Qmuod vt "ec. GEB. ^ 316 Hal inferit vt. GER. 17 Vulg. vecidati
BR. Flor. reccidit. GEB. ^ Y8 Hal. Si quis, cum. filinsm. GER. 19 Hàl.
fi- ek 'eo. filio natus effet, et filbus. GEB. 20 Scriptum in Archetypo ad AMaf-
fitviun Sabiuum, fed '"Taur. 72 Maffurium tépudiauit, quod poftea idem uncis de-
. letitiis inclufum fit.' Sed merito nobis fufpe&ta eft haec correctio, eo folo ni«
téns, quod paffim in infcriptionibus habetur ad Sabimwm. Atqui vulgo iftic
legis Alphem:s, neque tamen hoc impedit, quo minus alicubi plenius Ícribatur [ 'ja,V/*
Alpbemus Varus. BR.' — 2X In omnibus editionibus, excepta Haloandrina, fube - b
! iicitur verficulus hic integer: fed: fi femel fuerit adoptatus, amplius adoptari ^nom [ ï/MJ "
potefi. Rufífardus hoc re&e pro gloffa habet ad conciliandum hoc refponfüm
'cum L. 37. ínfra eod. — lpfe in '"VIY. codicibus MSS.,quos eontuli, nihil horum 1l
réperire potui. &R. — Puta in Barb. Vat, IV. Pal. 1. 3. Cruc, Magl. Treuif. fepti :
7 22 Hal hb XXXVIIL GEB, /

.mimf annotatuni non réperi^ G&g.-

,[j/.,/./f.

DIGESTORVM .LIB. L TIT.^YVIE

prfüino ?? retinetur vefügium: denique et patria dignitas
qudefita per adoptionem, finita ea, deponitur. :
( hRàIQUXIV. Powrowrvs libo V. ad Sabinum. SED
| 5* £vrAw ?* nepos ex filio apud adoptatum ?* patrem conce-
Lifä;"*'f«&" ptus;Vet natus, per emancipationem iura omnia perdit ?^?,
L o us XV. VrnPrAwNvs libo XXVL. ad Sabinum. Sz Pa-
TERFAMILIAS adoptatus fit: omnia, quae cius fuerunt, fet.
)etstadquiri poffunt| tacito iure ad eum tranfeunt, qui adoptauit:
] esof videte hoc amplius, liberi eius, qui in,poteftate ? funt, eum /fequun-
: tur: fed et hi, qui poftliminio. redeunt, vel qui ini vtero fue-
L^. runt, * cum * adrogaretur, fimili modo iff' poteftatepx adro-
gatoris rediguntur. 55 17 Qui düos filios, et ex altero eorum
nepotem habet, ffi vult nepotem quafi ex altero natum fic ?*
&fase,- , 8doptare: poteft hoc efficere,fi eum emancipauerit/et fic adopta-
l JJS.k.ueritzl [quafi ex altero natum: facit enim hoc quafi quilibetAuon
: $. fr. quafi/auus :)ef]qua rationgg/ggiüex quolibet natum poteft ado-
o« ptare, ita poteft et quafi ex altero filio. $. 2. In adrogationi-
E bus cognitio vertitur, num forte minor fexaginta annis fit,
n uuar* quia * adrogat, quia ?? magis liberorum creationi ?? ftu-
| / '.. dere debeft 3*: nifi forte morbus, aut valétudo in caufa fit,
P " . gut lia iufta caufa aärogandi.: veluti 1 coniunctam fibi perfo-
| ^s 7^ :gam velit adoptare.. A. 3/ Item non debet quis plures adro-
7* "gare, nifi ex iufta cáufa. ^Sed nec libertum alienum: nec ??
.. ,maiorem minbr , ^* jro" -t VM. — cefto
£z6 N £: XVL. lJAYorgwvs ?? libroVL. exCaffio. AporTro
j' enim in his ?* perfonis locum habet, 1in quibus etiam. ?? na-

tura poteft habere ?^. : Ed
XVIL VrrraAwNvs libro XXVI. ad Sabinum. Nec
Er permittitur adrogare, qui tutelam, * vel * curam alicuius
adminiftrauit, fi minor viginti quinque annis fit, qui adroga-
f.tur: ne forte eum ideo adroget, ne rationes reddat. Item in-
L ;&fwänya?'fqmreggum eft, neforteturpisicayfa adrogandi fubüt. $17 Eo-
- ^grum ?? dumtaxat pupillorum adrogatio permittendd'eft his ?*,

At —jpk[:;f,, qui vel naturali cognatione, vel fanctiffima affectione[ ?? du-
i od ci adoptareüt: ceterorum prohibenda] ne eflet ** in potefta-
: te tutorum et finire tutelam, et fubftitutionem a parente fa-
3 &am extinguere. /$. 2. Et primum quidem excutieudum erir,
— 4 quae facultates pupilli fint, et quae eius, qui adoptare eum ve-
Xbh-lit: vt aeftimetur ex comparatione earum, an falubris adoptio
poffit pupillo intellegi. Deinde cuius vitaeMit is, qui velitpu-
,WBW pillum redigere in familiam fuam. — Tertio, cuius idem. ^* ae-
T , tatis fit: vt aeftimetur, an melius fit de liberis procreandis co-
Tl mesäew)gitare eum, quam ex aliena familia quemquam redigere in po-
: extc- teftatear fzgglf"- $. 3. Préeterea |videndum eft, an. non ^? de-

.CC R beat permitti ei, qui vel vnum habebit, vel plures liberos, ado-

|dwi'e, ptare alium:; ne aut illorum, quos ? iufüis nuptiis procrea-
jéto. . Uerit *^, déminuatur fpes, quam vnusquisque liberorum ob-
fequio paret ^^ fibi: aut *^9, qui adoptatus fuit ^*, minus
. percipiat, quam dignum erit ^* eum confequi. $. 4. [nter-
([t&, dum et ditiorem permitdätur ^? adoptare pauperiorri, fi vitae
er-äm, eius fobrietas clara fit, vel affeCtio 59 honefta nec incognita.

$. 5. Satisdatio autem in his cafibus dari folet.
XVII. MAncErrLvs libro XXVI. Digeftorum. Now
ót, ALITER enim voluntati eius, qui aärogare pupillum volet, fi
caufam eius ob alia probabit ?*, fublcribendum erit, quam 1i

2 Hal. inferit ure, GEB. — 24 Hal.Sedet. GES. — 25 Hal adoptiuum, ma-
le adoptatus pater hic dicitur ratione aui adoptantis. BR. 26 Hal perdet.
GEB. 27 ial inferit cius. GEB. — 28 Nullus. dubito, quin illad fic adopta-
jeþatum fit e fequenti fic adagfïgmerit, quod in proximo verliculo ifti eft fubic-
€unh. Halfic eiecit. Vulg! habet watws fitfBR. Cum Hal facit Treuif.

T-erf /44 74/fnec;

Y Vulgatà Qarb. vbi legitur matum . fit, et fa&um matus fit. GER. 239 Hal.
-///;4,-/ a Az;( is, qui arroget, quimiagis. GEB. . 30 Vulg. procreatiowz. BR. — 51 Vulg.
. — (lebet. BR. Hal 4cq4€. GEB. — 33 Taur. laVoleuus. ial labolemus.

/ GEB.... 34 Hal^ 35 Vulg. et BR.
z r R, . Mis, loco Eorum. GEB. 38 Ap. Hal. bis, abeft. GEB.
E N 39 Hal adfeclione. QgB. — 40 Hal fit. GEB. . 41 Hal. demum, loco zdent.
GEB. 42 Vulgo sonm, Qeclt. BR. — 43 Hal. inferit ex« GE P. — 44 Hal.. procrea-

36 A»v. Hal. babere. abcit.

/ll/f 06"(7)7(10710"; '?ä:;?::m a,rf'ojn,ï;ty— [V'() CAVÉR . u—Z ;':/V/'Lk De — it«-f CUU . 0.

.äliquis

. que adoptare, neque adrogare quis abfens, jnec)per àlium eius-

13

cauerit feruo publico, fe re&iäm]turuwz, quïe ex bonis
eius confecutus fuerit, illis, ad quos res peruentura effet, fi ad-
rogatus permanfiffet in fuo ftatu.

XIX. VrriANvs libo XXVL »d Sabinum.

Hris

VERBIS fatisdationis, quae ab adrogatore praeftari debet, ad .c&-/,wlhD( m
quos ea res pertinet, et libertatibus profpeCtum effe, quae fe- :
cundis tabulis datae funt, et multo magis fubítituto feruo 53, — 2 l
item legatariis, nemo dubitat. ,. $. r. Quae fatisdatio fi omifï!wcff)/wäno Tadu t

fa 5^ fuerit, vtilis aCtio in adrogatorem datur.
XX. MancErrvs libro XXVI. Digeftorum. Haxc
autem fatisdatio locum habet, fi ifmpubes deceffit. Sed et fi
de pupillo loquitur, tamen hoc et ?? in pupilla obferuan-
duin 35 efh Gu . .
XXl. Garvs libro fingulari Regularum. NAw xT
feminae ex refcripto Principis adrogari poffunt 57. j o L.
XXII. VneraAwvs libro XXVI. ad Sabinum. Sx Ap-

ROGATOR deceflerit,/impubere relicto filio adoptiuo, et mox: LJ jufea ao T :

impube$ decedat/an heredes adrogatoris]teneantur? Et dicen- gre "av — f p t
dum eft, heredes quoque reftituturos et ?5 bona adrogati et "RDv — cenalfs |
ipraeterea quartam partem. .. $. 1. Sed, an ifpuberi adrogator "*«« J2 era-.,
fubftituere poffit, qugeritur? Et puto non admitti fübftitutio- L*v fereu li
nem: nifi forte ad quartam folam, duam ex bonis eius confe- 3
quitur; et ha&tenus, vt ei vsque ad pubertatem fubftituat. £,
Ceterum fi/ fidei eius committat ?*, vt quandoque reftituatzy.$7t-
non oportet skdhmitti fideicommiffum: quia hoc non iudicio ||g4.
eius ad eum peruenit, fed Principali prouidentia. $. 2^ Haec»^
omnia dicenda

N

"i —

funt, fiue in locum filii, fiue in locum nepotis ü?w
impuberem adroganuerit. — — | DTEV
XXIIL Pavrvs libro XXXV. $9 ad Edictum. Qvx ^
rN adoptionená datur, his quibus adgnafritur, et-9* cognatus
fit: quibus vero non ad$nafcitur, nec cognatus fit: adowgtfä
enim, non Jus fanguinis, fed ius adgnationis adfert: et ideo oj
fi filium adoptauerim ??, vxor mea illi matris loco non eft: «*
neque enim adenafcitur ei, propter quod nec cognata ?* eius
fit. Item né&imater mea auiae loco illi eft: quoniam his, qui
extra familiam meam funt, non adgnafcitur: fed filiae meae is, — . !

(g(avmï

; -^ '*;* , '

: j A
quem adoptaui, frater Xfit, 5*,|quoniam 9* in familia] mea eftYe7: 11—12/( erefe
filigg nuptiis tamen etiam 99 eorum prohibitis. | od

SpeEPX XIV. VrpPrANVS,libro I. Difputationum. NEQvE
abfens, neque diffentiens adrogari poteft.
XXV. IpEew libro V. Opinionum. Pos- mortem fi-
liae fuae, quae, vt materfamilias, quafi iure emancipata, vixe-
rat, et teftamento fcriptis heredibus deceffit, aduerfus fattum
füuum, quafi non iure eam nec praefentibus teftibus emancipaf-
fet **, pater mouere controuerfiam prohibetur. /$.-17 Ne-

g —

, Lj
Í. :

modi follemnitatem peragere poteft. , — "** *ega, 6
XXVI. Iv riANvSslibro LXX-& * Digefiorum. Qv w
filius meus emancipatus adoptauerit, is népos meus non erit.
XXVIl. Ingw libro JEXXXV. Digeftorum. . Ex
ADOPTIVO natus, adoptiui locum optinet in ?? Würe ciuili.
44 XXVIIL GaArzvs libro I Inftitutionum. LrsgRvM
arbitrium eft ei, qui filium, et ex eo nepotem in poteftate ha-
bebit, filium quidem poteftate demittere 7?, nepotem vero in
: | poteftate

JM. :
L^.

ID $5 — v

À

sit. GEB. 45 Hal parat. GEB. 46 Vulv. addit me. BR. 47 Hal,
fit. GEB. 48 Vulg. erat. BR. 49 Hal. permittitur. GEB. 50 Hal.
adfe&lio. GEB. . 51 Wulg. probanerit. BR. 52 Apud Hal.e«, deeft. GE£.
23 Deletam vult hanc vocem ferzo Noodt ad D. h. GER. 54 Hal. obmniffa.
GE B. 535 Hal. etiam. GEB. 56 'Taur. obfer Baudum. GE B. 57 Vi-
de van de Water I1I. Obf. 16. GE&. 58 Hal veffituere bona, Vulg. ve-
füituere debere boua. BR. — 59 Hal commnitit. GER. — 60 Hal l. XXXVI.
GEB. 61 Ap. Hal. et, abeft. GE. 62 Hal. adoptauero. G EB. 63
Hal. cognatus. GEB. 64 Vulg. cffi. BR. 65 Hal in margine alias et
quaudiu. GEB. 66 Vulgo alterutra harum vocum tajuem etimn, abeft, ap.
Hal. prior. BR. 67 Hal emauciparit. GEB. 68 Flor. feptuageu[imo.
Hal. li. XXV. GER. 69 Ap. Hal i& abe&. GEr. — 70 Hal damitere, 79 —— ^

*v

c&/ / g5 7 ija//vröm an æfex an 46 7&5 )c./ä[,*þ(,[(/b 174,

: -J/ /, 7/1/,"/5,,",.fua)dm llv) Átrrs ioarsrs La Áa d ao 7uaLM dececeno )ï'?u/,.l.,x
f /e/,.l)// /zlwt Muwzü 7«4 j
? DIGESTORVM .LIB.

poteftate retinere: vel ex diuerfo, filium quidem in poteftate

retinere, nepotem vero manumittere: vel omnes fui iuzis effi-
cere. Eadem et * de * pronepote dicta effe intellégémus.

?ali AXIX. CA;E!ISTR ATVsS libro II. Inmtutlonum. o1I
PATER naturalis loqui quidem non poffit, alio tamen modo,
. quam fermone, manifeftum facere poiflit;, velle fe filiumzfuumy
) in adoptionem dare: perinde confirmmtur adoptio, ac fi iure)fa-
a)t Gaefiet, C - p o m :
XXX. P?VLVS libro I. chvuIarum. ET Qvx vxo-
* wWno; tnixe5. ( €/ res|non habent, filios adoptare poffunt
o MÉ '-J XXXI. MAR(?-IAI;VS Phbm V. Reoulaxuf'ï;. NON
POTEST filius, qui eftin poteftate patris vllo modo compel-

i Jeit f leuevm, ne fit iXf potcftate fiue naturalis, fiue adoptiuusj
E.Af; XXXIL ParrwrAxvs libro XXXI. Qugeftionum.
- n NoNNVMQVAM autem 1mpubes, qui adoptatus eft, audien-
n reDcum-H dus erit, fi pubes fattus emancipari tdefideret) * * quue caufa
velL, Mn cognita per iudicem ftatuendum 7? erit, /$J A Imperator Ti-
J—- tus Antoninus refcripfit, priuignum fuurm tutori adoptare per-

mittendum. - DI
AXXIIIL. MaRcCrAxNvs libro V. Reoularum. Er s
ubes factus non expedire fibi in pote&atem eius redigi pro-
ZL. It, (167 9. erila d "
auerit, fequum leffe *? erftancipari eum a patre a optluo at
^v que ita priftinum ius reciperaf&] 7^.
XXXIV. PaAvrvs libro XI Qu/e&wnum. LQyAE-
Defusdt, etait SITVM efc]75 fi tibi filius in adoptionem hac lege fit datus,
i. aet,S at vt.poft triennium puta eunder, mihi,in adoptionem des, an
d** (/ I) I) .. I?
eEogati 4 f a hl d. aïölo&lla fit? Et Labeo püt»t nullam éffe aCctionem: nec enim
"tf ROR d qgaoxriþus noftris conuenit *5 filium temporalem habere.

actio p
"T XXXV. Ibngw libro|L Refponforum. PEn AporTz-
,—e,üdt abl LONEM dignitas non minuitur, fed augetur: vnde Senator, et
wm,,&wvv(w fia pxebeio adoptatus eft, manet Senator: fimiliter manet et

Senatoris filius. | xX ,
M XXXVI. IpEwx hbroXXVHI Refponforum. EwaAs-
) CÍPARI filium a patre quocumque loco polle conftat, vt exeat
* de patria poteftate. $. 1. Apud Proconfulem etiam in ea pro-
7 uincia, quam fortitus non eft, et manumitti, etin adoptionem
dari pofie placet.
AXXVII. InEMw libro Il. Sententiarum.
RE quis nepotis loco poteft, etiamfi filium non habet.
Eum, quem quis adoptauit, emancipatum, vel in adoptlonem
datum, iterum non poteft adoptare.
(,)u[dæ/ P pe Mu»?dwr
Apor'rio noniure facta, a Principe confirmari pote?:

Lunfæw p 44 ^ XXXIX. VLPIANVS(hbm)IH de officio Confulis. **
Nanw 1TA Diuus Marcus Eutüchiano ** refcripfit: Quod de-
rf

fideras, an impetrare debeas, (aeftimabunt iudices, adhibitis
etiam his, qui contradicent *?: id eft, qui lfederentur confir-
yi sed us MWW tptione adoptionis, .
XL. MopEesTiNvs libro T. Differentiarum. Apno-

ADOPTA-

ft. €ATO paä;efqmlhas, liberi, quiin eius erant poteftate. nepo-
| , .tes apud alirogatorem efficiuntur: fimulqae cum fuo 9? patre
L Jri9 */W,J í. ineius recidunt 9* poteftategt: Iquod/non fimiliter in adoptio-
nam nepotes ex eo in aui naturalis retinen-

82
nem contmgït

C 4se 4(4(
W;(]&f (/H f »äg praemxttunt de potefiute. Barb. habet:a poteflate dimittere. /BR 71

fg velit. BR. 72, Pro flatueudum, iun quhctypo Flor. diu fuit ffatudum
nam ez omnino recentius funplctnm eít. de fi potius d loco t pofitum dica-
mus, legendo flatutzm erit, ita vt hoc avocula fi regatur? BR. 73 Hal. ef?.
GE E. 74 Hal. recuperare. G E B. 735 Vuu*o quaefitum efl, abeft. G gn.
46 Hal. conuenire. G E B. 71 Hal. Proconfvlzy GEB. 478 Hal Euticbiano.
Vulg. Eautycbiano. &^. 79 Hal. coutradicerent. G E B. 80 Ap. Hal. fzo,
übeft. GEB. — 81 Flor. reccdunt. GE . 82 Hal. adoptz'one GE . 83
Hal. plena pubertate. GEB, 84 Ap. Hal emm, abeft. GEB
accerfere. BR. 86 Hal. fed mec zs, loco wec i$ nepos. GE B.
tUnuerat. GEB. 88 Vulg. rea(loptamt, vel veadoptauevit. BR.
lib. XXI. GERE. 9o Hal. « vel incerte. — Vulg. ve] deinceps.
tandum, ex filio vel ucerto, idem valet ac in genere, ex aliquo filio. z n.

tur poteftate. [ Non tantumcum quis adoptat, fed etcum

-—

85 Vulg.
87 Hal re-
89 Hal.
Sed nihil mu-

911

| id eft[(decem et octo annis eum ?* préecedere debet.

- ex quo nepos illi eft in poteftate, emancipauerit, et poftea eum

optiuum transferuntur.

/$. 14

AXXVIIIL. MancErLvs libo XXVI. Digeftorum. -

inferit. cimitatum.

Bafil 7à 3wpgécim buosvóo àoiv, dAAR Tie xowóT4TOC." BR.

L OTIXCOVIEOGVIIL

j W
agroaqt, maior'effe debet eo, quem fibi per adrbgationem, vel -
per adoptmnem filium facit: et vtique plenae pubertatis *5,
$. 2. iX
Spado adrogando, füum heredem fibi pdícifcere 55 poteft: nec
ei corporale vitium impedimento eft. /«crefee«c. 4
XLI. IpnEw libro II. Regularum. Szx'eATÉR ühum,s.c,e,,m-gm,,m

adoptauerit: mortuo eo, nepos in. patris non reuertitur pote- |Ze; -
ftatem. ENec is nepos ** in patris reuertitur poteftatem, quem |
auus retinuerit 5* hho dato näæadoälonem , quem denuo red- v«
adoptauit /9 9. 151 ae jerour J Xj
XLIT. InEw libro I. Pande&arum. ETIAM 1nfantegï
in adoptionem dare poflumus. - ? t E f. necgusbprier iil adds Digeca od ;
XXI, XLIIIL. Powronrvs libr 389 ad Quintum Mu-
cium, AporrrioxEs non folum fitiorum, fed et quafi ne- Y
potum fiunt: vtaliquis nepos nofter efle videatur, perinde quafi p. des.
ex filio4frel incerto ?? natus fit. ] ffeS . (v banc*c*/yf f2 A EL sey ; .mnæ
XLIV. PRocvrvs libro VII£ Epiftularum. . Sx 1s, z.
qui nepotem ex filio habet, in ?* nepotis loco ahquem ad-..
optamt' non puto, mortto auo, jura COT angu in hf ler: ne- 17'
potes futura eff 1&21?110/ adoptauit, Yt etiam 1ür6 legis/|? f
nepos fuus effeg*g afi'ex Lucio puta hho fuo, et ex matrefa- l 4 d f*'/'
milias eius natus eflet, contra putoA« Uiescvz ratts Xi.
; XLV. Pavrvs libro III] ad légem Iuliam et Papiam.
OxrxRa ?? eius qui in adoptionem datus eft, ad patrem ad-
LOA
.. KLVI. VrPriamwvs libro IV. ad legem 1uliam et Pa-
piam. Iw sERVITVTE fea quy(eütus mihi filius, in pote-
Íftatem meam redigi beneficio Principis poteft: hoei tmum ta-
men eum manere, non dubitatur. :

friv. vin/ -
(DE DIVISIONE RERVM, ET O;VALITATE /Sz

hong..

H

sufr. /wof—m t GArvs libro IL Inftitutionum.

SVMMA rerum diuifio in duos * articulos * deducitur. -
nam aliae füunt diuini iuris, aliae humani. Diuini iuris
funt, veluti ^ res facrae, et religioffe. Sanctae quoque res," -
veluti muri, et portae ? quodammodo diuini iuris funt. /^7 4
Quod autem diuini iuris eft, id nullius in bonis eft//id vero, // "7 n«
H) £in: Nl-a-—-n
quod humani iuris eft, plerumque alictiius iil bonis eft: poteft
autem * * et ,X mullius in bonis effe: nam * res * heredita-
riae antequam aliquis lieres exiftat, nullius in bonis funt. . Hae. Jague
autem res, quae hurmani iuris funt, aut publicae furrt; aut pri-
uatae: quae publicae funt, nullius in bonis effe creduntur: &.
ipfius enim vniuerfitatis effe creduntur. Priuatye autem /fmït/
quae fingülorum füht ?. $. r. Quiedam praeterea res cor-
porales funt quiedam mcorporales. Corporales]hae funt, quae
tangi poffunt, veluti fundus, homo, veftis, aurum, argentum,
et demque ah;(e res innumerabiles. Incorporales fünt, quae
tangi non potlunt: qualia funt ea, quae in iure conhftunt.
ficut hereditas, vfusfructus, obligationes quoquo modo con-
tractfe 5. Nec ad rem pertinet, quod in hereditate res cor-
porales

ao

Ap. Hal. zu, abeft. G E. 92, Vintimillius ex libro vetuftifimo Ranconeti
hoc modo locum hunc reftituit vt ta;m Zure legeque nepos fuus, quam fi ex Laucio,
puta filio fuo et ex matrefam. etc, — Placuit haec l1ectio Duareno 77. szputnt 14
Gothofredo, aliis. B R. 93 Confer Iacob. Gothofr. ad Capita L. lulice de
marit. ordin. in "Tbef. Iuv. Ciu. Tom. III. col. 224. qui onera dotis dandae
elocandorumque liberorum hic intelligit. GER.

2 Ap. Hal. veluti, abeft.. GEB. ^'3 Vulg.
B R. 4 Hal enim, loco antem. GER. 5 Wlla priora
ipfius enim vninerfitatis e]fe creduntur, Hal. videtur repudiaffe. Perperam. 1
Illa nempe verba ;pfins
enim vuiuerfitatis e[fe creduutur, ap. Hal. abfunt, et rehqna in hum modum fe

habent quae antem prinatae fuut, fi npulorum exiflunt. GEB. .^ 6 Hal hic ad-
dit

1 Vulg. diducitur. BR,

» frha

*E

'j Mj
« «Mw"
?

— P — n

—

?/- , .
J' //- Al /- / J Dorn asv
,

DIGESTORVM LIE.

porales continentur: nam 7 et fructus, qui ex fundo perci-
piuntur, corporales funt: et id, quod ex aliqua obligatione no-
bis debetur, plerumque corporale eft: veluti fundus, homo, pe-
cunia: nam ipfum ius fucceffionis, et ipfüm ius vtendi fruen-
di, et ipfum 1us obligationis incorporale eft. Eodem numero
^.funt et 9 iura praediorum vrbanorum, |et rufticorum :| quae
. etiam feruitutes vocantur. &. '- :
IL ManériAxvs ibre-IIT. Inftitutionum. Q v xe-

. DAM naturali iure communiaffunt omnium, quaedam vniuer-

ü&fü fitatis,]qudedam nullius, pleraque fingulorum: quae variis ex
: caufis cuique ? adquiruntur .'?. $. 1/ Et quidem maturali
séc pafe 24« jute omnium communia fafit illa:|àér; aqua profluens, et f*

a :fvfff; aämare: et per hoä litora ma;isä d tb s amdueeDenl a t abrebeo ln
" !»-—L-—(ï&mw u-l jFrongENTINVS hbWonum.(
E. L: LE lapil, gemnäa(gäceter 4 ,. quae in. litore inueni-
( Thrwd:utanus, iure naturali róftra ftatim hunt.
/ " : dLeÁm£weglV. MamcrAwvs libro IIll Inftitutionum. NEexwo
//)e / igitur ad litus maris accedere prohibetur pifcandi caufa: dum
K us amen villis, ét aedificiis, ét monumentis abítineatur 7*:
* —M i. quia mon furit iuris gentium, ficut et,mare, idque et *? Diuus
aM - Pius pifcatoribus Formianis, ec Capénatis *9 reícripfit. /ä/ /f
æ' L J.«QK(;A/ Sed 3F flumina p&ene omnia, et portus publica ** funt.
] "'yw"al—r[);ud/*äovfwï V. Garvs librosIrrerum coftidianarum fiue aureo-
P onu . rum. ! RrPARVM *? vfus publicus eft iure gentium, ficut
-Sïï? :W ipfius fluminis. Itaque nauem ^? ad eas appellere ^^, funes
jwlom ag Ex ?* arboribus ibi natis religare, retia ficcare, et ex mare re-
deh mage
io—. Agaur Adicuti per ipfum flumen nauigare. Sed proprietasjj^ illorum]
Mï*/zl';m(&f)e&, quorum praediishderent: qua de caufa arbores quoque in
Præw -þls-fääa natae eorundem funt. - X In mare ?^ pifcantibus
^ Q* ) liberum eft cafam iin litore ponere,Nqua ?* fe recipiant.
C VI. ManCrANvs libro III. Inftitutionum. Iw TAN-
—— VvM, vt et ?? foli domini confüituantur, qui ibi aedificant :
fed quamdiu aedificium manet: alioquin, aediticioidtlapfo, quafi
iure poftliminii reuertitur locus in priftinam caufam: et, fi ali-
*is in eodem loco aedificauerit, eius fiet. $. r. Vniuerfitatis

CeL ypremes

- funt, non fingulorum, veluti ?? quae in ciuitatibus funt thea- -

— *tra, et ftadia, et fimilia ??, et fi qua alia funt coniniunia ciüi-
j * tatfum. ldeoque ?*.nec feruus communis ciuitatis, fingulo-
- rifmn pro parte intellégitur, fed vniuerfitatis. Et ideo tam con-
P^ tra ciuem, quam pro eo pofle fernum ciuitatis torqueri Diui
Pratres refcripferunt. Ideo ?? etlibertus ciuitatis non habet ,
necefle veniam ediCti petere, fi vocet in ius aliquem ex ciui-
bus. $. 2/ Sacrae res, et religiofae, et fan&ae, in nullius bo-
nis funt. ^ $. 3. Sacrae autem res funt hae,??, quae publice
Hs ii
ditfznt. GEB. — 7 Ap. Hal. nam, abeft. Gr g. — 8 Ap. Hal. et abeft. Gx s.
9 Taur. Qiique. GEB. IO Vide ad h. l. Noodt. 7. Proba?. Iur. 7. et $. GEB.
AE Ap. Hal. et, abeft, GER. 12 Hal. lb. T. GER. 13 Hal. et cetera.
GEB. 'I4 Hal abffineat. GEB. . 15 Ap. Hal. et, abeft. GE&. — 16 Vulg.
Capuanis. BR. — 17 Hal iníerit et.. Own£ Noodt. J. Probab. $. GEB. — 18
Hal. publici. GEB. I9 Hal. infefitZzogue. GEB. 20 Hal maues. G E B.
21 Vulg. applicare. n Bafil. zgocepuíZew mAovv. BR. — Hal. poft appellere, col-

Jocat ct. GE B. ;2"' æ&?f?l O.gx, abeft. BR. 253 Vulg. ex mavi: deducere et
pnus aliquod in -:g? Yepo zär(ïä'*fïal. et ex mari deducere omug aliquod . et Wf s
veponere. . Confirmatur haec le&io Barb. et Bynkersh. niüi quod poft al/uod,
copulam non habeant, . Pal. L. er Treuif. legunt, vt Vulgs, S. Cruc. vt Flor. B R.
24 Vulg. inferit earum. BR. 25 Hal, 4sdem. GES. — 26 Hal.mari. GE B.
2/] Satis antique inter verficulos z fippletum ante 414, vt adeo Taurellius po-
tuiffet exhibere * zm * 444 fe vecipignt. Profe&o quinque MSS. quos ego hic
infpexi zn qua, fiftunt. BR. Reperi Tí Collat. MSS. quatuor: Barb. Pal. L. S.
Cruc. Tréuif. G E. 28 Ap. Hal. et, abeft. GeE8. — 29 Ap. Hal. veluti,
-abeft, GER. — 30 Ap. Hal. et fimilia, defunt. —Vulg. et bis fimila. BR. — 31
Hal. Itemque. GE R. 32. Ap. Hal. zdco, abcft. GER. 33 Ap. Hal. bae,

abeft. GEB. 34 Hal. priuatim. GEB. 33 Hal priuatum. GE B. 36
;Ap. Hal. et, abeft. G E p. 37 Hal.inferit tantum. —Vulg. coufentiemte do-
ino. BR. 38 Hal inferit zou. GEB. ^ .39 Vulyo praefigunt tamen., B R.

40 Vide Bynkersh. J. Qof. j. 8&.. Et Sc. Genülem [1. Parerg. 16. — Pagan.

PUmD 4 . . . * ; PUA . i
P . "ducere, onus aliquid in his ?? reponere: cuilibet liberum eft,

confecratae fünt, non priuate ?*: fi quis ergo: priuatim ?? fi-.

|

"

L TITOVHL s

bi facrum * conftituerit, facrum * non eft, fed pm?fnum. P a UJW;*&VE
Tmel autem aede facra facta, etiam diruto aedificio, locus ficdi " of j'aero as t
manet, $. 4. Religiofüum autem locum vnusquisque fua vos äïzfæäz*t
luntate facit, dum mortuum infert in locum fuum. In com- & ^ - J*'*"a'j
mune autem fepulchrum, etiam inuitis ceteris, licet inferre,
Sed et ?9 in alienum locum, concedente ?* domino, licet in- :
ferre: et licet poüewztum 33| habuerit, quam illatus eft mor- s —
tuus, ?? religiofuslocüs fit. $. 5. Cenotaphium *? quoque -^*e« u — |

magig .p-lacet. locum, efte yeligiofam: ficut teftis in ea re eft
Vereilius. 4 — — mf um r | |
. VII. VrnrraANvs libro XXV. ad Edictum. Sxz»p pr- ,
v1i Fratres contra refcripferüunt ^*, .. p | |
VIIIL. MARÉCrAxvs libroIV. Regularum. SANcTVM "^
eft, quod ab iniuria hominum, defenfum atque munitum eft.

x * *-,4,- 4. . ^ , T * fs
$. r. Sanctum adtém di&fi €ft a faeminibus ^? Enocue t a as

tem *? fagmina qu&edam herbae, quas legati populi Romani
ferre folent *^, ne quis eos violaret: ücugi/ legati Grzecorum
ferunt ea,'quae vocantur cerycia *5. 6(5' 2- in municipiis quo- [:
que muros effe fanctos, Sabinum reéte refpogdiff: —ggïw;/,//
fert: prohiberique oportere, ne quid i.näïïïäi immitteretur 9. ?u«'«)w-'-u's,, (rn.éro

IX. VrPriAmNvs libro äXVïH. T*"ad Edi&tum. S4- Zæ*ä;?mwm)

CRA LOCA ea ^? funt, quae publice fünt dedicata: fiue in -
" " * 49 e x .'. x 2 h 3..
Clplfïat? ïf-ïnt ,.üuepm agro. $. r. Scx.endum eft, locum pu- eg-;z;æ. z t
blicum tuünc facrum fieri poffe, cum Princeps eum ldgmcagu;,«"/f,""'g a du Pt

vel dedicandi dedit poteftatem. — $. 2. Illud notandum eft, aliud , E
effe facrum locum, aliud facrarium: facer locus, eft locus con-
fecratus: facrarium eft locus, in quo.facra reponuntur ??;
quod etiam in Aedificio priuato effe poteft: et folent, qui libe-
rare eum locum religione volunt, facra inde euocare. $. 3.
Proprie dicimus fancta, quae neque ?* facra, neque profana pe« rzpe AL
funt, fed fanctione quadam confirmata:, vt leges fanctae funt, ^^** -
fan&tione enim quadam funt fübnixae 5?:(qu6d/enim lanctione r
quadam fübnixum eft, id fanCtum eft, et& Deo rion fit confeaxcGz r p
cratum: etinterdum in fan&tionibus adicitur ??, vt qui ibi.ali? 777 , z o
quid commifit, capite puniatur. $. 4. Muros autem munici- Sjeiévroni/jeri, écaD"
pàáles nec reficere licet fine Principis, vel Praefidis auctoritate:
nec aliquid eis con:ungere, vel fuperponere ?^. $. 5. Res fa- t«ec,

Cra non recipit aeftimationem 5, "refplev£ éxfmatonsor., Jeln urtenénd: ufieei ijäæ'ïa :

[ X. Powrourvs libro VI. ex|Plautio 55. ARISTOr;. ao pcdis
L . - 4 5 aUe v * x » : * /9 $, 4
ait: ficut id, quod in mare aedificatumfit, fieret priuatum, ita De/n "Mib eh, ^. C
M L] * LÀ 1 * h- z xg;,t— H c
quod & mari occupatum fit, fieri publicumJ o 2e:um. —— Y T fäw,.
^ — XL Pow»oxrivs 59 libro IL,ex;variis le&ionibus, U* "L aire z —

Sr ovrs violauerit muros, ??,. capite punigur ??: ficuti &
quig tranfcendet 9* fcalis admotis, vel alia. qualibet ratione:
nam ciues Romanos alia, quam per portas, egredi ^^ nonli- "^

[? s
d
2z

g 3 j;æ.(æ;"f." 6;»q

»dorfal
*' .- ä.*ige '?':«?g,.

Gaudentium 1. Zurid. Expofit. 16. et Inprimis luculentam Iac. Gothofr. de Cé- . , ^, ",. ..

45 Hal. «wpvxe?a, Ct vertit caducei. GER. 46 Vulg. et Pal. I. Batb. et Byn- :
kersh. comruitteretur gdi reuif. anmitteretur. |S. Cruc. vt Flor. et in Daül iugZ4A- "
Aewv Ti v0is veíxecw. ^ Et tamen praemittunt eadem 7) fj'A£vjev : immo 1n Scho--
lis legas Yve Q T& 7A44462432 *a] &vrOV, TP quid in eo$ committeretur. |Vt
proinde m suaro$ immittere, hic idem Íit, ac, Zu snuvos imnmittendo commnittere.
BR, 47 Flor. fexagenfimo octauo. — Hal. lib, LXIX. GEB. 48 Ap. Hal.
eaq, abcft. GE . 49 Àp. Hal. fint, abeft. GE B. 50 Ap. Hal. facraé res
pouuntur. GEB. 531 Hal wec, et mox iterum. GEB. 52 Hal vt funt
leges, quia fanclione quadam fnbmixae funt. GE. 53 Hal adücitmr. G* B.
54 Hai[uppouere. GEB. — $5 Bafil v» ieqüv dXweríuwrós dew. Bm. — 56 Eial.
ad Plautium. GER. 57 Hal. inferit «. GER. 58 Hal IDEM. GER.
59 Errant, qui exiftimant, hic intelligi muros vnice ciuitatis Romanae. V. L. $. .
$. 2. fupra b. et L. 3. $. 17. infra de Re Milit. Noodt. ad Digefla b. GER.
6O Vulg. puniatur. GEB. 61 Taur. in Adnotat. traufcendet, transfcendet
in Pan. GE B. — 62 Bafilica Lib. 46. tit. 1. Tom. VI. p. 164. habent ingre-

R 3 dl.

notapbio Diatribam in Tbef. Dur. Ciu. T. 1II. col. 329. GEB. gU Se d . * ^0X tss
hoc refcriptum Marcianus ignorare poterat, qui fuas Inftitutiones Fratribus An- ( Z g RE
tonino et Vero iam Diuis fcripüt? Vide L. 6. $. :. b. et Bynkersh. L Obf. $.. , 6^ « —
G E B. 42 Vel potius a fanciendo, vt re&e videtur innuere Vlpianus in legge ^ ^ ^ - ,
feq. $. 3. Menag. Auneu. Iur. Ciu. c. 29. Adde Sc, Gentilem in Orginib. 7771 vó: 3
voce faucwm. GEB. . 43 Mal emm. GER. 44 Hal fohbaRb GER. ,. — — ,. w g
Áf.€x-pfAaAaed,;

J pf t

, *

" A d * * 1 Ü * : j OE E b , 5 i : * ^

3. Ü ) s «— r 3* -—-7 y " VE iv * o 3 CÉ4' . 1 i .( Á
t;na-ü g,(e,[ 1 m/ä;*z- zfl»;/ru;' quo—D, I'KD;d'ï:;rrz eä*zq a; pv Qf /")hu.j/ä ; chnf')u/ü/vt mw[(f*fn €, /L(Z( Av —X )a:g PA £
/

/;g,, ectarn. g,y/;/,z.wn;)t:f- /c'c'*uf & 77&*71 vfnn&;r désas- t .fu'*;a/m J'/ä: 6770 nä/z;/ld y('/a('/alg;n Airnz;/m /fï € f /;Zf"(l("" "I'Lclz*(. CX gecs

ea 5$ r&«*m 7w n»zL-W/WV'[ n&ül- ä;/xläp(' A äm /ut&ünz ;»(*74;11 /M,-r LA j;&&f*du&l 7[:4:9111;- :i,(.d*agö

16 DIGESTORVM LIB.

7A G;(fefm ^

cet: cum illud 55 hoftile et abominandum fit: nam et 9^
Romuli frater Remus occifus traditur ob id, quod murum
tranfcendere 95 voluerit. |

M. - fTYT. IX/

& DE SENATORIBVS. &

VrrriaAwvs libro LXII. ad Edi&tum,
| f yro u n ONSVLAR|I feminae vtique Confularem virum praeferen-
]1 fity m : dum * nemo ambigit. Sed vir Praefectgrius an Confu-
J et 14 lari feminae praeferatur, videndum. — [Putem praeferri:

[ ttyado, MP

quia ? maior dignitas eft ^ in fexu. virili] $. r. Confulares
autem feminas dicimus Confularium vxores: adicit ? Satur-

1 ]A d uree ninüs, etiam ? matres, quod nec vsquam relatum eft, nec um-
AR quam receptum.
— ]L MamcEerrvs libro IIL. Digeftorum. . Cassrvs
w Lonqinus non putat ei permittendum, quy propter turpitudi-
ALE Q m e€ " * * **
- nets du nem ? Senatu motus nec reftitutus eft, iudicare, vel teftimo-
nium dicere: quia lex lulia repetundarum hoc ? fieri vetat.
s HI. MopkEsTINvs libro VI. Regularum. SEwaro-
9i Dv REM remotum ? Senatx.ucapite non minul, fed Romae mora-
STt hue viga d tl p "f u o IO
j : j i .
Waco r Diuus Seuerus et Antoninus permiferunt

IV. Pow»ronrivs libro XII. ex variis lectionibus.
Qv:i iwpiaNvs eft inferiore ordine, indignior eft fupe-
pore ^* | | |
V. VrPriANVS libro L ad legem Iuliam et Papiam.
SENATORIZS filium accipere debemus, non tantum eum, qui
naturalis eft, verum adoptiuum quoque: neque intererit, a
quo, vel qualiter adoptatus fuerit: nec intereft, iam ** ilä Se-
natoria dignitate conftitutus eum fufceperit, an ante digfita-
tem Senatoriam, :
, $

LL L xerico. ponh- VI. PAvrvs libro jII.; ad legem Iuliam et Papiam.
L ete *Z. — SxzuNaATOnirs filius eft et is, quem in adoptionem accepit *? :
E quamdiu tamen in familia eius manet: emancipatus vero ^*
nomen filii emancipatione amittit. — S. 1. A Senatore *? in
adoptionem filius datus ei, qui inferioris dignitatis eft, quafi
Senatoris filius videtur: quia non amittitur Senatoria dignitas
adoptione inferioris dignitatis: non magis quam, vt Confula-
ris definat effe,

; VII. Vreraxvs libro T. ad legem Tuliam et Papiam.
EwAwciPATVM 2 patre Senatore, quafi Senatoris filium
DOXA. DL dabst plaget. .Y Item Labeo fcribit, etiam eum, qui poft
& mortem pàtris Sehatoris natus fit, quafi Senatoris filium effe.
E Sed eum, qui, pofteaquam pater eius de Senatu motus eft,

es

ao

quafi Senatoris filium, — Quorum fententia vera eft: nec enim

J MJ proprie Senatoris filius dicetur ** is, cuius pater Senatuj mo-
M ^ tus eft, antequam. ifte ** nafceretur. ** Si quis| conceptus
Vejéa f m quidem fit, antequam pater eius Senatul moueatur, natus autem

di, forte melius. Et ita eft in L. 3. $. 17. znfra de Re Milit. B R.
id. GER. 64 Ap. Hal. et, abeft. GEB. . 65 Taur. in Adnot. tranfcendere,
traus(cendere iu Pan. GEB. |
I Hal. inferit effe. GE B. 2, Hal. praefigit et, Vulg. Et puto. BR.
5 In Pand. Flor. 442, notante hoc a Porta in l. 1mmo fic ibi quondam fuit,
fed ex qua fa&um quia. — Abolitam archetypi fcripturam hic reduxit Vintimil-
lius, praceunte Ant. Auguftin. 77. Emend. 2. — Codices omnes tam fcripti quam
editi 4zia repracfentant. BR, — Etiam Hal. Scripti funt Barb. et S. Cruc. GER.
4 Ap. Hal.efl,abeft. GEB. — 5 Hal. adiit. GEB. — 6 Hal et. GEB. 7
"Vulg. inferit a. B R. 8 Vulg. baec. B R. 9 Erat quondam in archetypo
fenatoremtum: xecentius demum vemo additum inter verficulos. ^ Forte s0 fuf-
fecillet. Tamen in L. 9. zufra b. legitur remoti a Senatu. Vulgo et hic legi-
tur remotuzmn a Senatu. BR. Hal vemotum Senatu. Librario praeter literam o
tihil excidifle videtur, vt legas SematoreMotum. GEB. 10 Hal. refcripfe-

concipitur et nafcitur, Proculus et Pegafus opipantur non. effe -

63 Hal.

Ic T .[ Tc VIII. I Xo XO | de
& m. L * o " . 4 mal
poft patris amiffam dignitatem: magis eft, vt quafi Senatoris ,
filius intellegatur: tempus enim conceptionis fpe&tandum, ple-. noi
risque placuit. $. 2. Si quis et patrem, et auum habüerit Sec ór t -

natorem: et qgah filius et quafi nepos Senatoris intel écitur. : J j
Sed|li pater àmiferit dignitatem ante conceptionem huiussz 4 etc '1.,)&&]
qu&eri poterit,(an quamuis; quafi Senatoris filius non intellée o uuap. 0 i

gatur, quafi nepos tamen intellegi debeat? Et magis eft, vt de- t , 4 (Wb"/" W
beat: vt aui ^? potius ei dignitas profit, quam obfit cafus m n
patris. | | b s EM
VIIT. Ipnxw libro VI. Fideicommifforum. FEgwriNAE f
nuptae clariffimis perfonis, clariffimarum perfonarum ?? ap- - N
pellatione continentur. Clariffimarum feminarum nomine, Se- /j
natorum filiae, nifi quae viros clariffimos fortitae funt, nonha-
bentur. Feminis entm ?* dignitatem clariffimam mariti tri- W f-A
buun: parentes vero donec ple&zgä ?2 nuptiis ffuerint[copu- g,ü , al i
latae:.. amdiujgitür clariffima femina erit, quamdiu Senatori w
nupta eft, vel clariffimo: aut feparata ab eo, alii inferioris di- Lee p |
gmtatls non nupüt.- ,or/m:" ao Dbax mane pectnt a) r y// rff/um fämm,,fï?ua-r'ä,,ïwä/mä-o m m
IX. PAPINIANVS &ækIV |Refponforum. FILIAM-æ&ïdæE? Bo
. . . í ^ $ ^ i 3 : ]' qenen u W 3
Senatoris nuptias liberti fecutam, patris cafus non facit vxos 4« as j
rem: nam qujlefita dignitas liberis, propter cafum patris remo- Ü hz&m
ti a Senatu, auferenda non eft. ! )T "
; X. VrPrANVS libo XXXIV. ad Edi&um. Lrse- [ fä
R o|s; Senatorum accipere debemus, non tantum Senatorum fi- ( ff-'**fe
lios, verum 2E omnes, qui geniti ?* ex ipfis, exue ?? libe-[efgam, 5 Jt- ä?ï'ff!'ï*"gf
ris eorum dicantur: fiue naturales, fiue adoptiui fint/liberi Se-^vefex, "t m T
natorum, ex quibus nati dicuntur. SedÍi ex filia Senatoris na- U"JW'*"() J 'f! ?M'ci:
Ui

tus fit: fpectare debemus pa;::ris' eius condicionem. d EL

XI. PAvrvs libro Xl;l 26 (ad Edl&ätfl) SiN AA ii T 'U
RES, licet in vrbejldomicilium habere videantur, tamen et ibi 24 ^ ;
unde oriundi funt, habéte dofnicilium intelléguntur: quia di- [/ 4oJezn- :
gnitas, domicilii adieCtionem potius dediffe, quam permutaffe kb 7;"
AIL.VrPrANvs libro IL. de Cenfibus. NvrrAEg , . Wä»t
prius Confulari viro impetrare folent a Principe, quamuis per- t 95ere«- jl
raro, vt nuptde iterum minoris dignitatis viro, nihllominus im/^*, ; .. h

Confulari maneant dignitate: vt fcio Antoninum Áuguftum]lu- A. [ aE ymon,, /;ZMPE
liae Mamaeae ?? confobrinae fuae indulälffe. $ 1. ^* Sena- )F)z;æ W 3b
tores autem accipiendum eff eos ??, qui a Patriciis, et Confu- ( 4 Ul
; A : -- M - à E " Ü
libus ??, usque adomnes illüftres viros defcendunt: quiaet. (
hitfoli in Senatu fententiam dicere poffunt. l orinef oel ,&nm)l;;ff !

Voct 0 W Fb ug LA " - R us i
Al . /X DE OFFICIO CONSVLIS; A od
Vzr?PxaANvs libro II. de officio. Confulis, - | tl
OFFICIVM' Confulis eft, confilium praebere. manumittere , i
volentibus. $. 3- Confules et feorfum * finguli manu-*/:z'.—,ïïf',f; : ii
mittunt ^, Sed nor potefcæþ Wud alterunr xiomina edi-.vfd'zc uerfó äï
; : äet/! —Lw?wla,,./ü;.,kægw d.eP..rIEja,,«üetötum ;»MMJ htm
| 4 ; [ 2£. "ii V
vumt. GEB. 1I Vide ad h. l. M. Vertr. Maurum de Iure lib.c. 23. GER.. — vaf u
I2 Vulg. az. BR. 13 Hal accipit. GER. I4 Hal emim. GEB. 15 2 «]
Hal. inferit vero. GER. 16 Hal. dicitur. GER. 17 Hal ipfe. GEB. tt
18 Hal. praefigit Sed. GER. I9 Taur. aBi, GER. 20 Hal foemina- ,
vuM. GEB. 21 Hal. eieuzm. GEB. 22, Hal. plebeis. Vulg.plebezis., B R. pa
253 Hal. inferit etzam. GE B. 24 Vulg. progeniti. B R. 25 Hal cvel ex. t
GEB. . 26 Flor. quadrageufmo primo. MHal lib. XII. GEB. 27 Hal. Ir;
Mammaeae, et in margine alias Marimae. "Nulg. Matromae. BR. 28 Hal. t
hic in margine Forte compzlatormn fmmt verba. — Conf. Leunclau. II. Notat. ad itq
Dig. c. 5. et Gilb. Regium EvavqioQ. Iur. Ciu. L. Il c. 2. GER. 29 Vul- gl
go inferunt effe, fed fruftra haec quenquam offendere, docet Noodt. de. Pad. et tojj
Transad. c. 25$.. Adde L F. Gronou. ad Gellii IV. 9. B. 30 Vulgo con- J
fulavibus, gratis, cum . confularis fit ille, qui fuit conful, vt probe notat H. a - Íoto
Porta. B R. 31 Ap, Hal. et, deeft. GEB. - | | ( 4
I Mal hic repetit et. GEBE. 2 klal wangmittere poffunt. G E& | tl

D7
T.
rl
* LA GD m
TE
] . " 4
l:f,.'tu CO'J— Ou
iä**f*m :
( v At
[J-.tmüdw | 2
Ptjrino d (uio
. (Un

Uï*ä&

ul
ttrmia
OM
quirh o
7 M/»ï

À
(

i Pnp-
W
Gu Ljis

TE

' n

") t ; "fö

3 "ulln
u

i5

ib
jl*

|

.d),

. derit. ?, apud alterum manutmittere: feparatae * enim * fünt |

ME m ; " itie ii« ". 9 . « um lf e $
r tur, et Magiftros equitum fibi eligerént, qui agfociati

ïm' 4.

d dctum
| $- ]^
Wa ^ at P
Uv

manumiffiones. . Sane fi qua ex caufa collega manumittere
non poterit *, infirmitate, vel aliqua ? iufta caufa impeditus,
collegam pofíe manumiffionem expedire, .Sfenatus cenfuit.
$. 2. Confules apud ifeiferuos fuos manumittere poffe, null&.
dubitatio eft. Sed fi euenerit, vt(minor vigintijannis Conful
fit, apud, fe manumittere non,poterit ?, cum ipfe fit, qui ex
fenatiusconfulto confilii caufam examinat: apud collegam ve-
ro, caufa probata, poteft. . «cuzwdeburern rt, bmesdatars ,

ÍPRAEFECTI PRAETORIO.
NI ('(arücf

/ZpE OFFICIO

E h
AvnEeLIVs AgCADrVyS C

-Magifter libello-

NT * ut * L E £ 44 . —
75 . rum; libro finguldfi de officio PraefeCt praetorio. "2-P
REVITER commemorare neceffe eft, vnde conftituendi
A PraefeCtorum praetorio officio ^ origo manauerit, Ad
vicem Magiftri equitum PraefeCtos praetorio antiquitus infti-

tutos effe, a quibusdam fcriptoribus traditum eft. Nam cum

(àpud veteres Dictatoribus ad tempus,fümma poteftas credere- .

LVO RLRCE!

| gartf::l-
ales curae * ádmilitiae gratia ) ? fecundam poft eos pote-
fcaïegn rererent: regimentis reipublicde ad Imperatores per-
etuf ^ translatis, ad fimilitudinem Magiftrorum, equitum

raefeCti praetorio à Principibus eleCti funt, data

4 hïy-glibentia 5 ad difciplinae publicde emendationem. 7$. 1. His
£ e/j?,,era/um

b6vvo

d
m——À

z.

w TC
o a.

cünabulis 9 Praefectorum auctoritas initiata ii tantum meruit
&ugeri, vt appellari a PraefeCtis Praetorio non poffit. Nam
cum ante quaefitum fuiffet, an liceret a Praefectis praetorio
appellare, et * iure liceret, et extarent * exempla eorum, qui
proóuocauerint ?: poftea publice fententia Principali leCta, ap-
pellandi facultas interdicta eft: credidit enim Princeps, eos,
qui ob fingularem indäqiïr'a n, explorata eorum fidé, et eraui-
tate, ad huius officii magnitudinem adhibéntur *?, non aliter

Zgyz.tïüdïcæ&ümg eiï'eä-pro fapientia ac luce dignitatis fuae, quam ipfe
,. foretiudicaturüs. $. 2. Subnixifunt etiam ** alio priuilegio

rü*.: * . ^
?«« - braefeCti praetorio !?:

L.

ais

neja fententiis eorum minores 4etate
ab ahis magiftratibus, nifi ab ipfis PraefeCtis praetorio, refti-

tui poflint, E. /;r?c/ü'f /;'7; |

" d

3:Hal edidit GEB. . 4 Hal potef. GEB. - — $ Hal. alia fequenti voce
iufla, fimul : omiffa. G E. 6G Hak pottie G. . s d w
I Ap. Hal Charifius magifler libellorum deíunt. GER. 2 Ita eít
Flor. officio origo. At omnino videtur legendum officI pro offici, vt o finale con-
tagio fequentis vocis fit enatum. ^ Hal. couffituendi praefecti praetorio officium.
ita et Vulg. nifi quod pluralem. numetum íeruet. BR. —Habent officivm Barb.
Pal. . II. S. Cruc. Treuifan. GEB. .. 3 Hal. affociati principali ci 92e t
gratia. ; Vat. L. IL,S. Cruc., Magl.,et Bynkersh.«adfociati phtticipallrc
litiae-gratia.. 'Taurin, L. et Treuifikdä?ä'm"icipali cuvae dd militzae gratía
Vat. IV. Pal. L. IL,et ex corre&ione Vat. IIl. et Barb., vt j[- al. eemelade | Taut:
IV:. fociati participavi curae militiae gratia. Quod Gothofredo in notis placuit
ad[ociati participales, ciurae ac militiue gratia minime omniug difplicet , adfocia-
tos participales fubftantiue capio, et 72 curae ad politicam gubernationem refe-
to, nifi malis verba, curae ac militiae, figura rhetorica pro|cura uilitari, acci-
pere. BR.. Taur. in Adnotat. participales curae ad militiae gvatia... Sic in Pam.
et in vet. Wifi quod in' vet. efl eratiam. GER. 4 Hal. petpetuo. GEB. — 5
In' archetypo Flor. plenzorelicentia, vecens nranus is fuperaddidit, vt nunc fit da-

ta efl pleniór eis licentia. Malo, tamen cum :Norica data dis pleuiore liïf,
Ty

atqué.ita paffim quoque in/MSS7 Codex $. Cruc. aQ habet; data WA e
pleniorlicentia. R. /MSS,/fünt Barb. et Treuif. GE B. ^ 6 Hal. inferit Frae-
torio. GEB. .'7 Hal. llavi et am iure. GEB. 8 Hal extarentque. G E B.
9 Hal. prowocawerant. GEB. .. Yo Hal. adbibereutur, GE B. — 11 Hal. et,
loco etia. GEB. . 12 Ap. Hal. pracfeci praetorio abfint, GEB. |
o EWWulgoFvbis. B.52 Ttaetiam $. 7.znffa. | E. contrario in rubr.
et femper fub hoc titulo Praefc&fus, vrbi. -. Immo.vero /in ipfa xubrica s.íatis an-
tiqueZadiectum eft; atramento tamen non minio, 3ed ct mox iterum, recen-

i 17
. /& DE OFFICIO PRAEFECTI VRBIJE /A^. 7

7

eít pleniore

VrPriaxvs libro fingulari, de officio Praefecti VrbiJ, 'sece eL 7 rf
MNIA Omnino crimina Praefettura Vrbis ? Mi 41 fääïcag /,:*ellä;ï"ïï,äw"t*'
uit ?: nec tantum ea, quae intra Vrbem admittunturz Jfrpona i aamm.
; ; : : A d x V. Ttioub s - . O 26n; n
verum ea quoque, quae extra Vrbem intra Ttaliam * Epiftula o !
DiuiSeueri * ad Fabium * Cilonem ? PraefeCtum Vrbifmiffa JoeC e£oz ex foracto
declaratur. $. r. Sergos, qui ad ftatuas confugétiüt ?, vel m'jsaajï*am.-,
fua pecunia emptos, jVt|manumittantur, de dominis querentes XleXx &f du ée hr n
audiet.,;S. 2. Sed et patronos egentes de fuis libertis queren- «« SAhéc,
tes aq;ïx,gg:/: ? rmhaxime üjj*/egros; fe efle dicant, defiderentque a ,« 54f-
libertis exffiberi. — $. 34 Relégandi, deportandique in infu. |
lam *?, quam Impérator ,adfienauerit, licentiam habeä(f ,
$. 4. TE Initio eiusdem Epiftulaeita feriptum eft: Cum Vrbemgg.,ff?. Q
noftram fidei tuae commiferimus. Quidquid ** igitur intra — | :
Vrbem admittitur, ad PraefeCtum Vrbijvidetur pertinere: fed . .f aco p
fi quid intra centefimum miliarium admiffum fit, ad Praefe- yraetovam. o r
umaV rbi, pertinet: ,,I,;t fi vltra ipfum lapidem, egreffum eft ^7/-* us fites v
Praefeti Vrbinotionem *^. $. 5. Siquis feruum fuum adul- g2 r
terium commifiífe dicat in vxorem fuam, apud Praefectum Vr-JOK—/,M r :
bi erit audiendus. $. 6. Sed (ä( ex interdictis.Quod, vi autïfg';"fufæn f&ii?j.
clam, aut interdicto Vnde vi audire poteft. « $. 7.1 £? Solent ad , z -Wm »
Praefc—eafï:tl,fä'"rr-lHJ"..5 Vrbis remitti etiam tutores, fiue curatores, .. lP n ad 1
qui male in tutela, fiue cura verfati, grauiorefanimaduerfione 0—/7555 deie. e
indigent; quanr vt fufficiat eiS/fufpe&torum infamia: quos pro- p ——0.
bari ipoterit vel nummis ** datis tutelam occupaffel, vel prae2 Jfgfzjm,,l.fïm
mio acceptooperggnwgediffe vt nonyïäonbhs tutor alicui dare- //s. AL 8 .
tur, vel confülto circa edendüm patrimonium quantitatem mi- | lo ox Jpa at o m
nuiffe, vel euidenti fraude pupilli bona alienaffe. ^$. 94 Quod J 7, .
autem diCtum eft, vt fernos de dominis querentes Praefectus Lsccex ", o

v

audiat, fic ag.cipiemus : non acgufantes dominos, hoc enim ne- ^£
quaquam ferüo periittendum eit *9, nifi ex caufis receptiss ,,, — ..
fed fi verecunde exg)&ulent: fi fa.euw,lü duritiam, fi fä'ïgïg-rg; g,, ; fdnæ;ö,,
gg-äjeos premant *?4: fi obfcenitatem *?^6, in qua ^" eos z g4,.7.— gecam.

compulerint ?', vel compellant, apud PraefeCtum vrbi expo- w n nE
nant.. Hoc quoque officium Praefecto Vrbi a Diuo Seuero da- u p p uj
tum eft, vt(mancipia tueatur, ne proftituahtur. $. 9. Prae-(27.57. fu.
terea curare debebitPraJä?us Arhi, vt nurfümularii ?? fprobe. "
felagant ?? circabmne negotium fuum ?*:; et ;ggperegtj&)i?, [h 45f. i od
. quae funt prohibita. $. 1o. Cum patronus contemni fe à li- än;!,,gg,t;,a

berto dixemit, vel contumeliofum,Ííibi'libertum queratur, vel &,' e;»iser.

jec; ï,&/; .

conuicium fe ab eo paffum, liberosque fuos 25,. vel vxorem, PT d
vel quid' huic fimile obicit *9, Praefectus Vrbi adiri folet, et ** ; 672 ex l T

| : 21"/'5 o ) ene. Pro M&Mïw-
tius licet. Tandem fcripturae toties recurrentis conítantia abfterriti videntur.
corre&ores;: Vbique autem Vulg. vrbis fubftituit, Norica vero vrbz.. — Neutrum
placet : nam vtroque modo re&te dicitur, et praefeclus .vrbis inuenitur in. L. t.
$. 2. infra de Obfequ. par.. et patr. pracfl. BR. 3 laur. vindicaBit. GEB.
4 Hal praefigit vt. GEB. 5 Et Antonini, vt patet ex L. 1. $. 4. nfra de Le-
gat. 3. Noodt. ad Dig. b. GEB, — 6 Taur. FaVum. Hal. in margine alias
* iu]H. GEB. 7 Wulg. Cilionem. ReGte autem Ícriptum, Cz!qmm, K!Aæ:fa:,
—&u6d hominem fignificat, cui fronseft eminentior, non, vt nonnulli volunt, Chz-
-)uuem, quod denotat hominem, cui magna funt labia. | Menag. Zimoen. lur. Cia.
C. 31. GEB. . 8 Hal. confugeruut. GEB. — 9 Hal et maxime. GEBR. — IO
Taur JN(&lam. GEB. . 11 Vulg. Im znitio. B R. 12, Taurell. edidit gaic-
quid, at vero in Adnot. fe correxit: 4uicquid, quidquid in. Pan. vt femper alias.
Erat autern initio in membrana Flor. quodquid, folaque o mutata, fuperpoíita 7.
B.R. 13 Hal praefigit fed. GE B. 14 Hal. «otio «on efl, nempe com-
mate poft lapidem demto et poft egreffim efl, pofito. GEB. 15 Vulg. prae-
figit Jtem. BR. 16 Hal praefethum. GEB. — V7 Hal mumis. GER. 18
Áp. Hal. eff, abeft. GEE. — 19 a Vulg. fi faeuitia, fi duritia, fi. famz eos pre-
munt. . Hal. fi faeuitiam, fí duvitiam, fi famem * qua eos comprimaut, etin mar-
gine addit alias *, quae.os comprimat. lud comprimant haud dubie inde or-
tum, quod in membrana Florent. con adícriptum inter verficulos ante vocem,pre-
mant. Wndeet varia MSS. habént comprimant. | Sed recte ha&enus Vulg. quae
er a Taurell. iurepraelataeft. B. — 19/ Hal. obfcoenitatem. GER. 20 Hal, im. .
quam. GEW. 21 Vulg.compulerunt. BR. 22 Hal mumularii. GEB. 23 Hal.
gerant. GER. .. 24 Ap. Hal. fuum,abeft. GE B..— 25 Ap. Hal. fuos, abeft. GE B.
26 Hsl obücigt. Gkw. . 2/] Hal. pracfeling vrbi aditus promodo. "Temere, nï f;xf
: : « J - licet

E A ET AL i

7/3176724«"1

szc ïä , . b: r:"'-)cfü—fu

: ii

L /1 :
& js | 5.71-] Wï
E 72/): TY ?,wy'.".ztu dua. aLa.
^ i '?' 447"/ f^/V i
) M;f " ",/ :
'73;,;-. .—ä—t /:oürüb

'—m ?
/)M:maff/ l/ton
/ /

C'.'
w ( $

* ",

[v at

DP

"d atudlo 74&0 hiio,,

f A j r r hi *1* * 2
V)has!yïä? ( , ,Mios milites ftationarios habere.

ïl IL PAvrvs libro fingulari de - officio Prác
// AnriR

Ü iunins peirar? Vibro T
F , f

T DIGESTORVM LIB. I

pro modo querellde corrigere eum, aut comminari, aut fuftibus
, caftigare, aut vlterius procedere in poena ?? eius folet: nam
et puniendi plerumque funt liberti. . Certe fi fe delatum a li-

prona. varhs 5.7032«- berto, vel ?? confpiraffe|eum contra fe|cum inimicis (doceat,
7 ocen . tade- ^* etiam metalli poena in eum ftatui debet. $. rr. Cura carnis
stl ditx-1oct4t, omnis, lvt iufto pretio praebeatur, ad curam Praefecturae perti-

fuarium fub ipfius cura eft: ifed, eti cete-

.

net: fet ideo et forum]
rorum pecorum,

quoque,popularium ?*, et difciplina fpeCtaculorum d Praefe-
. Y ; : 3ey- pro "a e iT Ài s a.
: 9?3" Vrbi curam pertinere videtur: et fane, debet'etiam ?2 difpo-
jere ad Xtuendam popularium|quie-
tem, et ad referendum übi,ïg üid vbi 33 agatur.. $. 13. Etvr-
be!interdicere Praefectus Vrbi,,et qua aliaj ?^ folitarum regio-

;;* num poteft, etjiegotiatione, et"profeffione, et aduocationibus,

et foro, et ad tempus, et, in,perpetuum. Interdicere poterit
et fpectaculis: et fi quem releget ?^ ab Italia, fummouere "^
eum etiam a prouincia fua. .$. 14- Diuus ?* Senmerus refcri-
píit,[eos etiam, qui illicitám/ ? collegium coille ?? dicun-
tur ^9, apud PraefeCctum Vrbiaccufandos, /"*"Jegen 9T
: : fe&i. Vrbi,
1 etiam[ab argentariis, vel aduerfus eos, ex epiftula Diui
AFdriani, et in pecuniariis caufis poteft. [ 19

L 5*)- '9,99/*74*2:&*"";5 IIL.|Vrserawvs libro Il./ad Edictum. PRAxErECcTYS

Vrbi, cumiterminos Vrbis ^* exierit, poteftatem non habet:

extra ^^ Vrbemy,| poteft iubere iudicare.
$ st Jceawc ]pt ul ol* berE —— )

/ä DE OFFICIO QVAESTORIS. /

: ; i
Vrr»riaNvs libro fingulari de officio Quaeftoris.
n1GO Quaeftoribus creandisz*ämantiquiiün1a eft, et pae-
ne ante omnes magiftratus. |Gracchanus denique Iunius ?,
mpil

é a

X .

O

tiffo de Poteftatibus, étiam ipfum Romulum et Nu-
npilium binos, Quaeftores habuiffe, quos ipfi non fua
voce, fed populi fuffragio crearent, refert. Sed ficuti dubium
eft, an Romulo et Numa regnantibus Quaeftor fuerit: "a c

j ( u ! ZL : Ms j . iA
T jeina o J rullo oftilio rege Qudeftores fuiffe certum eft ^.* Sane cre-

a

rior ? apud veteres opinio eft, Tullum Hoftilium? primum in

NHicet bis occurrat 72 folet, in eadem periodo. BR. ^ 28 Hl poenam. GEB.
29 Hal.inferit f. GEB. |— 30 Hal. quod et in fequentibus fpedat. .GEB. 5191
Vulg. populorum. BR. | 32 Ap. Hal. etiam, abeit. GEE. 33 Vulg. quid
vbique, al. quid in vrbe. quid vbi, eft, quod Graeci dicerent * z43v. Si quis au-
tem comma interie&tum malit, inter duas illas voces: quid, vbi, non intercede-
rem. Bafil và mavraxoU xwoóptie, quae ubique agitantur. BR. Adde Iof, Ne-
rium 1. Analed. j. qui et ipfe populares fa&tiones interpretatur, et haec vltima,
quid v BI ícripta, et quid vbi vi agatur, legenda exiftimat. GEB. 34 Vulgo
quamis alia. 'Yaur. quAlia. Hal. qualibet alia. GE R. —— 35 Hal.relegat. GE B.
26 Hal [ubmouere. G EB. 37 Taur DiBus GER, 58 Taur. qulllici-
tum. GER. . 539 Vulg. coegiffe. BR. — 40 Hl dicumtur. GEB. — 41 Ap.
Hal. vrbis abeft. GE B. 4L Hal extra tamen potofl. Wulg. fed extra vrbem
poteft. .. S. Cracc extra Drben déro potefl. Barb. poteflatem mom babet extva vr-
bem. fed poteft inbere iudicave. ^ Yreuifugadicare gt iubeve cí Bynkbrsh,| indicave
fen iubére. Nullum defcriptüra dubiumrelinquunt Bafilicaczm tamen, inquiunt,:

r

adbuc in Vibe efl potefP iubere indicare, vel etiam extra vrbem. BR.—

I Hol quaefloris creandi. GEB. 2 Hal. Iunius certe Gracchamus.
GEB. 3 Hal inferita GER. 4 Hic et antique adfcriptum inter verfi-
culos, poteftque confufuüm videri cum antecedenti eff. " Poffumus carere hac par-
ticula, omnes tamen praeter Taurell. conftanterexhibent. BR. — Etiam Hal. GE B.-
5 'Yaur. crerior. GEB. 6 Confer. Sc. Gentilem zu Origin. voce Quaefto-
yes. GER. 7 Hal Feneflella. GEs. $8 Hal in margine al .Peccina for-
te P. Cecinna. |Vulg. Decio Drufo. BR. — 9 Olim Candidati principi. Po-
ftea s intrufa. E R. I1Oo Hal emim. GEB. "II Hal vacabant. GEBR. — 12
Ap. Hal 4ue, abeft. Gxz. — 13 Flor. fcriptum optinaitinnddifferetter, fola-
que in his litera d. deleta, et. quidem leuiter. Hinc Auguftin, 71 Emend. 1.

tradit, Florentiae legi-bodicgue obtiuuit im vt indifferenter. quaeflores creavi, pro .

creari, — Praeterea Haloandrum fere inculat, .

i *

quo ipfe zt iudifferenter-Quaeftores

ue€ armentorumJ/quae ?? ad huiustodiprae- ,
d;?æa'wæa,;af'te"e/f,,'f bitionem fpectant, ad ipfiuscuram pertinefít. $. 12. Quies,

MTA XILCXIEDOXIV.-

HAn 3. j » s k v C
Rempäblicam induxiffe Quaeftres. $. f- Et a genere qude- | ,,,
rendi * Quaeftoresjinitio dictos, et lünius, et Trebatius, et ^^ ^ —
Éáéneftella ^ fcribunt. - $. (« Ex Quaeftoribus quidam 'fole-"j/^2—
feftiatusconfulto, quod factum eft De- j« «

As

] . ,n * $ *
bant prouincias fortiri ex ,
: v UE &A o , yrró 4 Ti Ws : Ka .
cimo Drulf et Porcmfä'fä" Coníulibus. Sane, non omnes Qu;re-*üf*".*?f-sg
ftores prouintias fortiebantur, verum excepti erant Candlgäty. ; M"'U.,æ d

Principis ?: hitetenim 79 folis libris Principalibus .in'.Senatuyw;Po r
legendis vacant **. .$-3. Hodieque n Oþtmmt, indifferen- -
ter 13 Quaeftores creari, tam patricios quam plebeios: ingref- -
fus jeft] enim et quafi primordium gerendorum honorum fenten-
tiaeque in Senatu dicendae. $. 4. Ex his, ficut ägimus Wi
quidam fünt, qui Candidati ] Principis dicebantur ^*, quique
epiftulas eius in Senatu le

E[-(,—c:ïmw;)rïm'. )e^ 9 LC óntut5

M M TIYT.— 77 7 D EY
& DE OFFICIO PRAETORVM *
| : "as JOCUAL, — d 81

- : VrPiANvslibro XXVI. ad Sabinum.. .
Apv p filiumfamilias Praetorem p'öteiï páter eius.fmanu-
mittere. — . | : j
IL. PAvrvs libroä ad Sabinum. ; .
ipfum apud fe emancipari, vel in adoptionem dari placet. —— A*X
lL Vrsaawvs libo XXXVIIÍ. ? ad Sabinum. AXX .
BARBARIVS fþilipgfus, cum feruus fugitiuus ?. effet, Ro-ägff:)?egï)
mae Praeturam, ftxsä, et Praetor defignatus eft *: fed nihil /'754*« E
ei feru,ittzteäwoäi etiffe ^, ait Pomponius, quafi Praétor nón

fuerit *. Atquin ? verum eft ?, praetura eüm functum, et ,2 - ,,,

tamen videamus fi feruus, quamdiu latui;gn,jo ignitate/prae-
toria, functus fit **: quid dicemus? Kqoàe edixitp ^^, quaede-kbfr.f]uab
creuit, nullius fore momenti ?. an fore, propter vtilitatem eo—-l?gf;gf*.
rum, qui apud eum egerunt ^* vel lege, vel quo alio iure? Lty;;:,;w'ï
vefum pàto, nihil eorum reprobari. Hoc enim humanius eft:. tht
cum etiam potuit *^ populus Romanus feruo decernere hanc ..

.SED ETIAM

P. d
«

.:,', (

poteftatem: fed et fi fcillet feruum . efle, liberum effeciffet, J**
Quod ius multo magis in Imperatore 7? obferuandum eft. — 6sv

. ]V. Inex libroiLi de omnibus Tribunalibus. PRKE-
TOR neque ** tutorem, neque fpecialem Iudicem ipfe fe da- —

U p»g'jz 43*'9*:11 Q "

quod illad vt non fcripferit. Sed nec ullus Codex id habet. Neque noftra
fententia culpandus Taurell. quod idem praetermiferit. — —|Nobis enim illud zuad,
: nihil aliud effe videtur, quam confufa repetitio literarum z75t ex proxime an-
tecedente voce optiuuit, propter i, quod fequebatur in zndifferemter. — Atque

habent quoqueBarb. Pal. J S. Cruc, Treuif[Gxz. — 14 Hal diximus.:GEB, ,
116' Vulg. legebant. GER — Lou 5 r ij&guqx"*

I Hal. PRAETORIS. GER. 2 Hal. li. XXVIII. GER. 3
Taur. fugitiBus. GES. — 4 Loquitur Vlpianus, ac fi non fucrit reuera Prae- -
tor, cum tamen Praetura fun&tus fit, Heraldus Obf. c. 4. GER. — $ Negan-
tem particulam hic delet Hotman. II Qoaseft. c. 17. — Sed Florentinam tuetur
Robettus J. Animada. 1$. BR. 6 Hal. obfütiffe. GER. | 7 Gloflema hie
adeffe, exiftimat Heraldus Obf. c. 4. et legendum «azt Pomponius quin verum
fitp. e. f. Adde Greg. Lopez Anmzmadu. Iur. Ciw. c. 6. GEB. 8 Taur.
aDquin. GEB. 9 Hal atqui vera etimm praetura. GEB. —— YO Ap. Hal,
in, abeft, nonnulli hic negatiuam inferunt, quos refellit Robertus Z. Recept. vit.
et J. Animadu. 18. BR, 11 Herald. Osf. c. 4. hic iterum gloffema ftatuit
et legit' quamdiu latuit, praetura. funtlus ef. GEB. — - Y2 Hal. dixit. GE B.
i 13 Vulg. egerint. BR. I4 Hal potwiffet. GER. I5 Flor. 7à magis ver-
ficalüm claudit, fequiturque in altero peratore. — Poft magis autem pargae quae«
dam obfcuraeque literae iam olim adícriptae erant, ex quarum vefligiis vide-
ter füiffe inauguf? quafi im Augujlo. .&típreto hoc commento antiqua manus
in-margine interiore ante peratore, pofuit inzu, vt nunc fit m Iuperatore. BR.-
Struchurarn verborum indicare, haec verba non ad eum, qui eligit, fed ad . eum,
qui electus eft, referri oportere, adeoque de feruo Duce icu. Imperatore exefci«
tus, aut de Confüle Romaho, qui aucteribus latinitatis: peraeque Infperator àp-
pelletur, accipienda effe, exiftimat Anton. Guibert. Coftanus Quaeflion. lur. c.
XIL GER — 16 Hal secet moxitesum. GER. —— ! D2 *

15 Hal. dicuntur. GEB.

- AC

ita fatisfit dubiis Ruffardi et Contii b. Bm. — Lta Dodiegme obtinuir indifferentery ^ ; ,. WZ

Mi

1 DIGESTORYM LIB.

M ! ls as SATEM -X U |
.P, : » . Pavrvs dibro fingulari;de officio Praefecti vigilum.
m 150 À Pv vq(t—u)iüöres, incendiisarcendis Triumuiri praeerant, qui
d E ab eo, quod| excubias agebant, noCturni diéti fünt. 1n-
prm, terueniebant nonnumquam et * Aediles, et Tribuni plebis.

Aj LMPM"*" Erat autem familia publica circa portam|? et muros difpofita,

vnde ?, fi opus eflet, äuoäïbäfur ^. Fuerant ? et priuatae -
fámiliae, quae incendia vel mercede vel gratia extinguerent.

«
L €« m)'um

Deinde Diuus Auguftus maluit per fe huic rei confuli.
"».w5 . IL VrPrANVS libro fingülarilde officio PraefeCti vi-
s. giüum. Prvnisvs vnodie incendiis exortis $. :
w n IIl. PAvrvs libro fingularif de officio Praefeti vigi-
';Z«L'lum. NAM SALV TTEM Reipublicde tueri, nulli magis credi-
:b dal. fwmdiïcongenire, nec alium föc?re.ei rei, qugm,.Cfefar.em. TIta—
: que feptem cohortes opbr£unis locis conftituit, vt binas * re;
wm."ïg iones Vrbis ynaqu&eque cohors tueatur ?: praepofitis eis
ä'ribunis, et fupef omnes fpe&tabili ? Viro, qui Praefectus vi-
.2,4 — gilum appellatur. $. 1. Cognofcit PraefeCtus vigilum de in-
A E. cendiariis, effraCtoribus, furibus, raptoribus, recegtátoribus ideds
nifi fi qua tam atrox, tamque famofa perï'ona[iæ Vt Praefecto
U)üf Vrbi remittatur, Et|[quia]plerumque incendia culpa fiunt in-
habitantium: aut fuftibus .caftigat eos, qui neglégentius
im'?xmignem T* habuerunt, aut feuera interlocutione comminatus,
. . * ^fuftium caftigationem remittit. $. 2. EffraCturae fiunt ,ïlä,
1

|
MU

Mawiiul
H g"/; rfva«£: rumque in infulis, in Jorreisque *^ vbi homines !Fretioj
:M *&e—m o^jukt mam gartem fortunarum fuarum reponunt: cum vel cella et-
Qv Qpeiisson, fringitur, vel.armarium, vel ardhm et cuítodes plerumque pu-
d'cf., miuntur: et ; Diuus Antoninus Erycio ** Claro refcripfitz

4 LT& aitenim, pofle em, fforreis effra&is, qudeftionem habere de
É w* fTeruis cuüodlbus:dämet in illis ipfius Imperatoris portio effet.
d nedkdod $. 3. Sciendum/eftfautem, Praefe&ctum vigilum per totam no-
t:rmf,n £. €&tem vigilare debere: et(cderrare *9 caléiatum *5, cum ha--

-^wudatu» mis 7*, et dolabris *3. $. 4., Vt curamadhibeant *?, ommnes
« (G$-— inquilinos admonere, ne ne&lécentia aliqua ?? incendii cafus
;W:WWM;.oriatur;*praeterea, yt aquam vnusquisque inquilinus ^* a in
r (h£) cenaculo ?* b habedt, iubetur admonere. V ?2 Aduerfus ca-
; "tuébal pfarios ?^* quoque, qui mercede feruanda
æfgf*w menta fufcipiunt, iudex eft conftitutus: vt fi quid in feruandis
:« veftimentis fraudulenter admiferint, ipfe cognofcat. . j^*
s IV. VrerAxvs libro fingulari de officio Praefecti Vr-
, Wt f«j hi 55, IMPERATORES Seuerus et Antoninus Iunig]Rufino

"

: 1 Ap. Hal. et, abeft. GE s. 2, Hal. portas. GER. 3 Hal qwae
inde. GEB. — 4 Vulg. vocabatur. GEB. — 5 Hal fuerunt. GEB. — 6 Conf.
fi lubet, Conftant. Landi Exercitat. libell. ad b. l. in "Thbef. Iur. Ciu. Tom. Ill.
€0]. 1405. GEB. — "7 RcGe obferuat Nardinus in Roma antiqua, feptem illas
regiones, in quibus morabantur vigiles, nempe II V. VL VIL VIIL.XIL et
XIV. muris feu moeniis vicinas fuiffe, iuxta ea, quae in L. :. dicuntur: circa
portam et murvos, et hic quoque oportumis locis. BR. 8 Hal tweretur. GE B.
9 Taur. frectaVili. GE s. IO Hal. et receptovibus. G E . 11 Hal. zgnes.
GES. — I2 Àp. Hal, que, abeft. — Ceterum publica hic horrea intelligit Noodt.
IV. Probab. 3. in quibus bona fua deponebant hi, qui non habebant priuatas
" gm : R cuftodias. V. L, 9. C. de piguerat. acf. et Lamprid. z. Vita Alex. c. 39. GER.
I MAm IUTUES Hab st Vulg. et ita, et hanc exhibent Barb. Pal. I. Treuif. Magliab.!G £ &.
14 Hal Erzti, et in margine alias, Eyvitio. Vulg. Eurytbio. BR. — Hunc
eundem effe,cum eo, qui memoratur a Spartiano in Vita Seueri, quod eo iterum
et Seuero Coníule Seuerus natus fit, putat Menagius Zmoen. Iur. Ciu. c. 31.
et fimul inde colligit, Antoninum, qui ad Erycium fcripfit, effe Pium. GER.
X5 Vulg. oberrare. Conf, Raeuard. 1. Varior. $. B R. 16 Hal. calceatam.
Add. Bynkersh. 7II. Obf. :7. GER. 17 Vulg. cwm avmis. BR. Conf,
Hieron. Elenum 17. Diatribar. 10. GEB. — Y8 Cont. Bynkersh. VI1II, Obf. 25..—
GES. I9 Vulg.adbibeat. Klal.aliter interpungit cum bamis et dolabris, vt curam
adbibeaut : omnes inquilinos admouere etc. BR. — 20 Hal. per negligentiam aliquaif.
. GEBR. 214 Ap. Hal. iu2uilinus, abeft, GEB. — 21 £ Hal. caenaculo, GE B,
22 Mal. praefigit Sed. GER. 25 Hal. in margine elzas carpfarios cum. in
alüs tum etiam in Fl. paud. — Ypfe tamen vbiuis conftanter capfarios inueni. BR.
24, Vulg. balneis. BR. 25 Hal. vigilum, et hanc le&ionem probat Noodt.
Il. Probab. $. ortamque credit confufionem cx figlis P. V. 8&. — 26 Ex le-

l f( '/ä: "j 3 j la'//tu*)&x uaä:;lft'ä" im ] n /W»aof (;,c:):.;*t.) aicw "(JQ-W :

foneret prouinciam: vt Imperator nofter cum Patre Aüfidio

* DJIP/J'ch ^ ^ LJ e * E
. uinciis h(m- untur, $. 2. Proficifci autem Proconfuülem melius
'. ^^ ; 5
quide VXore
enátu

nbaw eis [f* vefti- -

. fino de Nom. Paud. BR.

| in $. Crïz'g;r(a fadum, GEB.
| put. GEB.

E oX XVI.

Praefecto vigilum ita refcripferunt: Infularios 29, et eos, qui
neglégenter ignes ^* apud fe habuerint 2$,. potes ?? füfi-
bus Vel ?? flagellis caedi iubere: eos autem, qui dolo feciffe
incendiufn conuincentur, ad Fabium ?: Cilonem, Praefe&um 742« .

Vrbi, amicum noftrum remittes; 32 fugitiuos conquirere, , itaiter. 442*
eosque dominis reddere debes,. 4:4:7 (J/(,ä )ss- E. W!:c "E

QOER EVEA4 u 4 w
/ZpE OFFICIO PROCONSVLIS ET LEGATI. /4/
.K VriPrawvs libro X. Disputationum,. |
ROCONSVL vbique quidem proconfülaria infignia habet,
ftatim atque Vtbem egreffus eft: poteftatem autem nonex-
ercet, nifi in ea prouinfia fola , quae ei decreta eft. |

IL. MaRÉrANvs libro I.
Proconfules ftatim,

I9

d !
.I
0 u

Infiitutionum. ^ OuwEs
rOC quam Vrbem egreffi fuerint, habent iuris- Adm?"(/täf) :
dictionem: fed non * contentiofam, fed voluntariam: yt ecce, A erry l r G o at;
: il* ' 2. : ; 3 Xt« s
maliumitti apud eos poffunt tam liberi, quam ferui, et/ad- |,)
optiones fieri. $. t. Apud Legatum vero Proconfülis [nemo| ,. 5 2*
manumittere poteft ?, quia non habetiurisdictionem talem. — ^ ^^
Ill. VLPrANvslibro XXVI. ad Sabinum. Nkc Ap-
OPTARE poteft: omnino enim non eft apud eum legis atio Z—
IV. Ipxw libro L. de officio Proconfuüliss Osskn-
VARE autem Proconfulem oportet, ne inJfofpitiis praebendis CUP

Sedériano refcripfit.
fuos habere poteft:

Á* r. Nemo Proconfulum ftratores *

sf e .e15 o * . 5 y y , " ' fm,(
fed vice eorum, milites minifterio in proe- 5« tx [eucilaa. eoriem.

*

-LcC €OrTr7L, QML »:

T 40 o
ineyxore ?: fed Étfcum vxore poteft, dummodo L2eM L .
fciat S m,äyö et Meiþla.gConfulibus cenfuiffe futu« 5147 —
rum, vtfi quid * vxores eorum, qui ad officia proficifcuntur, E aeta K
deliquerint: ab ipfis ratio, et vindicta exigatur. $. 3. Ante- 1 /&*, |
quam vero fines prouincide decretae fibi Proconfül ingreffus
flit: edictum debet deaduentu füo mittere, continens commene . 2ot ; - )
dationem aliquam fui: fi qua ei familiaritas fit cum prouincia- —— '
libus, vel coniun&tio,iet maxime excufantis/?, ne publice,vel ^9 , — .
priuatim occurrant i effefenim congruens ?, vt vnusquis- &JF;Z/Z E
que in fua patria eüm exciperet *?. /5/ Recte autem et .. / ;

4 74
/ .,(pv[nc 4 €AA4 2 d.

ordine facit, fi edictum deceffori fuo miferit: fignificetque,
. "* e " - " * : I I
qua die fines fit ingreffurus :,plerumque enim incerta haec **, LOM.

et inopinatal turbant prouinciales, et aCtus impediunt. ,& ;
Ingrefium. V,-If etiam hoc eum obferuare oportet, vt per eam 7
JOC OY rmg ,','e-"wn)æfmmumüän' | partena :
fumj . ;
ge 16. $. 1. infr. de Pfu et Habit. a. Gotbofr. in. nota allegata patet, Infula-
rium non effe Infulae dominum, vt vult gloffa, fed Infulae cuftodem. BR. Ad-
de, fi lubet, Heraldum de Rer. Iudicat. Au&ovit. làb, I. c. g. $. 8. GER. 21
Vulg. ignem. BR, 28 Hal babuerwnt. GEB. — 29 Wulg. potefi. BR. . 30
Hal. et. GER. 31 Hal in margine alias, Faumium. lta Taur. FaVinim.
GEB. . 32 Hial.remittere et fugitiuosz. GEB.
I Ap. Hal. fola, abeft. GE R. 2 Hal. nou tamen. — Vulgo fed, omit-
titur. B R. 3 Vide P. Burgium 7. Ele£. 2. Charondam rieS«v. c. ;. lacob.
Conftantinaeum . Subtil. Enodat. 12. et Noodt. de Inrisd. lib. Il. c. 4. GER.
4 Hal. habet fiaterés. — Apparitorum fpecies füunt Budaeo, a fiftendis reis ita
appelati. Conf. Gouean. J. Le&ion. 34.et Raeuard. J. VWar, £2. BR. "ls
tovesþää) t Barb. et S. Cruc. GER, 5 Lampridius in Fzta Seueri (qui VI- |
pianum legis huius au&orem in L. 4, de coutrab. et committ. flipnlat. amicum *
appellat) c. 42. narrat, Imp. credidiffe, Praefides fine vxore vel concubina cífe
non poffe, obferuante Tuflan. de la Rue in 4Amoeu. lur. Obf Decade L. c. 3.
qui fententiam Vlpiani tandem Dec. I7. c. ;. inter Vlpiani iocos et fales refert.
GER. Ó'acit.lb. IV. Aunal. c. 20. dicithocfa&um Cethego et Varrone COSS.
eX fententia Cottae Meffalini. Fuerunt tamen M. Valerius Mefíalla et M. Au-
relius Cotta Confules fub Tiberio Caefare A. V. C. DCCLXXIL notante Áugue
7 Yaur, fi qni T. GEB. 8 Hal excufans, et
in margine alza$, recufanmdo. — Mlud etiam paffim in MSS. Sed recte eft Flo»
rentiae, et 72 excufantis, ad và fui, referendum : excufantis eft, cum humanitate
aliqua recufantis, Bynkersh. IV. Off. 1:. 8&. MSS. funt Barb. et "Treuif. et
K 9 Hal conuemzens. GEB. . — 10 Hal exc-
1I Ap. Hal. baec, abeft. GEB. —— 12 Hal imgreffas etiam boc
obferuare debet. — Vulg. et acfus jmpediumt ingre[fus. — Hoc etiam eum . objeruare

oportet ,

20

1 j : . a $: ?
/M yetet et, quas Graecia. ^^ (émiàilug /*^, appellat, fiue xxrodAowy * 5,
P. AC obferüare, in quayà primum ciuitate veniat, vel applicet:
CAL À. H »c a. : enti faci P gupicten inps BPPU* otlte d du
"Es odl magni enim facient prouinciales, feruari confuetudi-
27 äälï/xfäi'f r nem, [et huiu&iodi praerogatiuas. ^ Quaedam prouinciae etiam
T "hoc fabent, vt per mare in eam. prouinciam *? Proconful ve-

: g f-:q*[ ; "f,'.mä'b»m,, . * » * *. l . d : 4
L p fk:;w j;,,, Aurisdictionem nancifcatur, nec enim prius ei competit, quam

r t nt ovl eam ?9 prouinciam venerit, alii eam mandare, quam non
Ms n . o /4'. ( habet: fed ä'?t' ante/fecerit, et ingreflus prouinciam in eadem
L1 , " voluntate guerit*i credendum fft,| videri Legatum habere iuris-
H Lt j* at , auere) d3&10nem, non 9x1—nde, ex quo mandata eft, feä ex quo prouin-
t ciam Proconful ingreffus eft. | |
V. PAPINIANVS libro L.Quaeftionum, ArrQvam-
Do mandare iurisdiCtionem Proconful poteft, etfi nondum in
prouinciam peruenerit: quid enim fi neceflariam moram .in
itinere ?* patiatur, maturiílime autem Legatus in prouinciam
peruenturus fit? 2/f. E d T 4
VL VrrrAwvs librol. de officio Proconfulis. So-
LENT ?? etiam cuftodiarum cognitionem|mandare Legatis:

[ : 4 .^

t H U)- /
lL gt jv "

adimere mandatam iurisdictionem licet quidem Proconfuli, non
autem debet inconfulto Principehoc facere. |$.2. Legatosnon

L al nl t oportejl) cincipem confulere, fed Proconfulem fuum: etis ad con-

| [ISA. . fultationesLegatorum debebit refpondere 7?. $. 3. Non vero into-
W dÁt, jsk. tumxenisabítinere debebit Proconful, fed modum adicere * ", vt
Md madofe. nequejmorofe in totum abftineat, neque auarelmodumixdhiorum
L$&€ Luejoun* excedat: quam rem Diuus Seuerus et Imperator Antoninus ??
Tul'lu, — elegantiffimefepiftulajfant moderati: cuiug iftul verba haec
al tU ??* funt: Quantt 'aäüxer;gy per.gnetx audi, qui eräþämgs. --Ve-
s t u tus prouerbium eft,(üvre mivrx, Ovre TXVTOT& "* QUTE TU-
n 77 ceni pE mvrus)3^, nam valde inhumanum eft, a nemine-accipere:
ferrra. UL [ picfiz. fed paflim viliffimum eft: et jé- omnia auariffimum. — Et quod
v f

F. - asunt m at ; mandatis continetur, né donum vel munus ipfe Proconful, vel

du — j;ö.q,;ïæw. v r d p..—cþ;uüü;ï.q. | , '
! " i Y
eportet. In fex fcriptis conftanter legi zmgreffus; quorum duo,S. Cruc. et Tre-
uif.,eam vocem iungunt praecedentibus, vt facit Vulg. pergunt autem: Etzam
bocetc. . Nos 72 ingreffurum Batddozae putamus effe récipiendum, aut. fubftitu-
endum m ingre(fu, aut denique refcribendum zwgveffum etiam bunc obfernare
oportet. BR. Reliqua quatuor MSS. funt,Barb. Vat. L,IIL,Magl. GEB. . I3
Hal. praefigit fed. G E. I4 Hal. Graeci, et mox appellaut. lmmo vero
praeiuit temerarius archetypi corrector. BR. 15 Id eft acceffus ad vrbem.
Ita et Hal. vbi Graeca vertit, interpretationis caufa addens: quod ommibus im vr-
bem proficifceutibus pateant. GEB. — 16 Id eft adnauigationem ,et ita. quoque
Hal. GEB. 17 Hal inferit vel. GEB. ^ 18 Hal. faciumt. GEB. | 19
Hal. i2 eas, loco n eam prouiuciam. GEB. , 20 Ap.Hal woffer, abeft. Gx R.
21 Defideria Afianorum, funt eorum preces, 2vx2, vota: qui defiderat, preca-
tur. Similis analogia eft in 5£oua: opus babeo, led et vogo, vnde 3ésgsie. fupplica-
tio. B R. 22 Hal vefwipferit. GEB. — 23 Id eft et inter mutrices vrbes
Epbefim. — Wal. vbi Graeca vertit matrices vrbes, explicat fiue prouinciarum ca-
pita. GER. 24 Forte re&ius primum, ob ea, quae habet. Spanhem. de Vf[u
et. Praeft. Namifm. Differt. IX. 8 R. 25 Hal weque. GEB. — 26 Ap. Hal.
emn, abeft. GEB. 277 Yaur. itEmere, GEB. — , 28 Hal. folet. GEB. 29
Vulg. addit babet, GE&. 30 Hal. alias, fe dedere. GE B. 31 Hal. adZicere.
G E B. 32 Hal. Antonius, mendo typorum, vt reor. GEB. . 33 Al --
74 V. Iac. Curtium 711. Eixaz. 4. vbi et 72 per, quod. Hal. et *Vülg.; in fe-
quentibus habent, reiicit. GE B. 34. Id elt negue omnia, weque quomus ten-
pove, neque ab ommibus, Et ita quoque Hal GERB. - 35 Hal. ihfer*x.t per.
G & . 36 Hal. aliquo. G E. 37 Vulg. cff. BR. 38 Hal. quotidiani.

— Á n - z
E ATE ATEENTEE BRU ERIDEEERERUS

: DIGESTORVM LIB| L TIT. XVI.
partem prbuincïaä)iä;grediatur, perquam ingredi moris eft, *?

/ad/ea, quae eduliifiijexcedant ^* víum. Sed n

f B . . 5 a. ] 6
retro,optinuit, dare. $. 1. Aedes 2^,

E */M — miat: vt Afia, fcilicet vsque adeo, vt Imperator nofter ^? An-
lal [AM?*) tonifus Auguftus ad defiderià ^* Afianorum féfcripfit ^?, Pro-
E r df o í, contuli necefütategl imgoüta-rg per mare Afiam ap;iïicare,; uï?j ;
Jub 0x a H n y puprporrdAewv ?? E'Qesoy] primayi ?^ ydiingeres — /$-— 67
';"ü(lmï'; Lsas1 a. Poft haec ingreffus prouinciam, mandare iurisdictionem Lega-
i. 00 LL tofuo debet: nec ?? hoc ante facere, quam fuerit prouinci--
7 am ingreffus. Eft enim perquam abfurdum, antequam. ipfe

maiüs imperium in ea prouinciahiàbet omnibus, poft Principem. Oa

| Sane, fi fifcális ?^ pecuniaria caufa fit, quae ad Procuratorem s/c exjt

-u d- poft 4^ — fcilicet vg/praeauditas euftodias ad fe remittant, vt innocenutem .
ipfeliberet: fed hoc genus mandati extraórdinagium eft: nec
enim potett quis gladii poteftatem fibi datam, veljcuius alterius -
Ldefé — egércitipnis ad alium transferre: necliberandi igitur reos ius 29;
J A a, cum accufari apud eum nonipoffint. .. 1- Sicut autem mandare
L. iurisdictionem, vel non mandare, eft in arbitrio Proconfulis: ita
|

obfequentem emendare aut verbis, aut' fuftium ca&igatieng;w

! forte, dum honori poftulantium 53 datur, fe

uocatos quoque petentibus debebit indulgere, plerumque

f«'. Zf.*?li . W ! E s. il n W . |
quiaJin ahg/ 36 officiojerit 37; accipiat, ematue quid, nifi vi- /w?æfä-—"'y& I
Ctus colfidiani ?? räpufa, ad xeniola ?? non pertindk: fed 496xo6wajom^ — 4
-Aprimng, Doén S i. at ffd
«(VIL InEx libro IL. de officio Proconfülis. — $z 1w LL | d
aliam quam 4? celebrem ciuitatem, vel prouinciae caput ad- 5c/» ^ | [l
uenerit **: pati debet commendari fibi ciuitatem, laudeäggeöm:aaf'""." d
fuas non|grauateJaudire* cum honoti fuo prouinciales K vin- -. RAT
dicent,,et ferias fecundum mores et confuetudinem *5, qääe R

ras, et opera public Q ,^. .. ,.

circufffire infpiciendi gratia, an farta tecta qude 1:129/47,- /)? 2n ,&.æfä "d
aliqua refectione indigeant :;Wfü*nt, vtconium- -- —— —
mentur, prout vires eius Reipublicde permittunt) curare debäi;)dt(:m
curatoresdue"opérum diligenkes follemniter praeponere: mi-|&pre o £
nifteria quoque militaria, fi opus fuerit, ad curatores adiuuan- —— ,
dos ** dare. $. 2- Cum pleniífimam autem iurisdiCctionem .
Proconful habeat: omnium partes, qui Romae, vel ^?, quafi u
Magiftratus, vel extra "ordinem ius dicunt, ad ipfum pertineht. -a /
^ VIII. InEM libro XXXIX. ? ad Edictum. ä'r IDEOJI l "

ducenda ^? funt ad munerum qualitatem. — —

.þ*
a
i E
n

'

IX. Ingxw libro I. ?* de officio Proconfulis.- NEch;,æ,,,
i a : d dott ^b ou,, -

QvicovAM eft in|prouincia, quod non per ipfum expediatur. z "T la
Principis refpicit, melius fecerit, fi abítimeat. $. I. Vbi ggi-æ"f'ä KU, "
cretum ?? peceffarium.eft, per libellum id expedire Procon- ;5 Ld,f;ïi:
ful non poterit ?*^: omnia enim, quaecumque caufae cogni-.
tionem. defiderant, per ?* libellum nón polfünt expediri. [
$. À. Cirea Aduocatos ?? patientem effe Proconfülem opor-
tet,. fed cum ingenio, ne contemptibilis videatur; necadeo ?* .
. KE GG uml d E - "pur P du u r 'ben —
dlüï*mggm*e, fiquos caufarum concinnatores ** a, vel redempto*—-cgamwæ,j
res depehendat 59 5: eosque 5? folos pati poftulare, quibus per?^^ RE
Edictum eius poftulare permittitur. $. 3. De plano ** au-.
tem Proconful poteft expedire haec, vt obfequium parentibus, :
et. patronis, liberisque patronorum exhiberi iubeat : .onæünari |
[etiam " f terrere/filium' a patre oblatum,, qui non, [vt[ oportet, -
conüerfari dicatur. Potérit de plano fimihter et libertum non

$. 4. Obferuare itaque ** eum oportet, vt fit ordo aliquis po-
ítulationum 97?, ícilicet vt omnium defideria þäudij»gtur' ne
A Ur- VA. a. ^ s. dl o É
1 Improbitati 9*52 .^
ceditur 9*, mediocres defideria fua non proferant: qui ïquat
omnino non adhibuerunt, aut minus frequentes, neque in ali-
qua dignitate politos Ajluocatos fibi profpexerunt. /$. s. Ajdist
67
feminis, vel pupillis, vel alias debilibus: vel his, qui fuae men-

GEB.. 39 Hal xemia imm. Vulg. xemia. BR. . 40 Confer. Ferand. Ad-
duenf. Exphcat. lib. I. ad b. l, GE. 41 Hal. exceáunt. GEB. 42 Vulg. |o4
perducenda. BR. : — 43 Vulgo aliquam, probante Dynkersh. 1. OLf. .6. vbi ad- |
h.l commentatur. BR. ta quoque Hal eliguam. GEB.. 44 Hal perueme- -
rit. GEB. . 45 Tuffan. de la Rue in Amoen. Inr. Obferu. Decad. T. c. 10. le- :
git con[uetudines. GEB. 46 Hal. hic inferit etimm. GEB. —— 47 Hal am. !
farta tedla fint, et. quae fint. . Sed legendum omnino farta tedaqme fmt. Ft - |
hoc jam aur. in Adnot. animaduertit. —Certe in Byakersh. inueni ax farta |
tecla et quae fiut, vel erunt, au aliqua etc. BR. Barb. habet vt eft Flor. . Verba.

Taur. funt te&a quae. fic in Pam. ve&ius tamen videbatur, que. GEB. . 48
Taur. adiuBaudos. GERB. 9 Ap. Hal. vel, abeft. G s. 5o Hal. lib.
XXXVII.GER. 51 Hal lb Il. GEB. — 52 Vulg. inferit vel. BR. .. 53
Taur. in Adnot, decretum. dicretum. mam dicretum u Pan. GEB. 54

Hal. potefi. GE B. — 55 Per libellum, id eft, nuda libelli porrecti fubtcriptione.
Ita Franc. Zoanettus in Reffitut. ad Dig. c. 15$. GEB. — 56 Taur. circAduocatos.
GEB. 57 Hal ide. GEB. 58 « lac. Conftantinaeus F. Subtil. Enodat. 28.
ait, Duarenum et Charondam malle concionatores. lpíelegit coutznuatores. G ER.

58 b 'Yaur. habet depraebendat. GEB, —|.99 Halajos quoque. GEB. 60 Confer
Iac. Curtium IIll, Eo«c. 41, GEB. 61 HalZztemque. | Sed cum Flor. faci-
unt Barb. ,S. Cruc. Treui, GEB. 62, Vulg. pofiulantiwm. BR. 63 Hal.

inferit,Jocus. GEB. — 64 'laur. zmproVitati. GEB. 65; Treuif,; concedi- A AK J
tur. Sed Flor. feruánt Barb..et S. Cruc. GER. 66 Vulg. qwia. .Vt et feïï'g-:
MSS. 5R.,Puta. Barb, S. Crnc.,Trcuif.föi 3. — 67 Kal plurimumque. G E Bo Éabut p

'XïWJam
N g

4.0/7 | y a a.. 7'c

tis non funt, fi quis eis petat: vel fi nemo fit quikpetat, vltro
eis dare debebit, Sed fi quij ?? per potentiam aduerfarii non
inuenire fe Aduocatum dicat, ;fezgge oportebit ei Aduocatum
H * 69 o / $ic & "ä*ï a^ 2.'. * o $. e :
dare, Ceterum oprimi 9? aliquem per aduerfarii fui poten-

| .,tiam "? non oportet: hoc enim ** jetiam| ad inuidiam. s
lus Vr R NEENSE 2 , fs Ea - 2 d : 13 (a
m qui prouinciae praeeft, fpectat: fi quis tam 1mpotenter e
: " 4gerat, vt omnes metuant aduerfus eum aduocationem fufcipe-
E ftprdoe Ye. . —$;-6. Quae etiam ]
3""'-["0'3,,- et *? debent fab his obferuari,

omnium Praefidum communia funt:

X. Ip f& libro X. de officio Proconfuliss MEmMrNzrs-
sE oportebit, vsque ad 7* aduentum fuccefforis omnia debere
Proconfulem agere, cum fit vnus proconfulatus, et vtilitas pro-

Muinïi-ae exigat effe aliquem, per quem negotia fga prouincia-

* . 2 * r * 4 5 o ---
les explicent: ergo in aduentum fuccefloris debét "^ 1us di-

fj..cere. $. I. Legatum fuum ne ante fe de

!((I'?x.(l,/ju, -)
li
m fLC,&:uel'
t s
, (
!
u

: : 7j
És *
:

J&BP;M.M.Pr,ööönfuli*ä:uääg QVID erit,
- "exigat: reicere ** Legatus$:
Li szjeUnr*, enim animaduertendi, cg'*erce T
^ habet. $)

Läþrnium Rufium 79 Proconfulem|Achaiae admonetur.

p XLiVsxvrErvs Bzczscmaerxeves libro IL. de officio

maiorem animaduerfionem
" Proconfulemi debet: neque
vel atrociter verberandi ius

: proyincia dimittat,
. et lege Iulia repetundarum, &t Refcripto Diu???adriani ad Cal-

VeCSA.
BD b Ib ad Editum. |LBeATVS

| LVW"M mandata fibi iurisdictione, iudicis dandijus[habet 79.[fe«téus
f

JauP, XIII. PowPoxrivs libo X. ad Quintum Mutium.

"tÀ, LgGAT:I Proconfulis nihil proprium habent, nifi a Proconfu-

-u
JM&&

^

d ;"" t J.ä. ts

ir1^f4Í
CV , EY

. le eis mandata fuerit *? iurisdiCtionz

XIV. VrrrAwNvs libro XJ€. ad legem Iuliam et Pa-

r E 4 VI' .
piam. PmnocowsvLEs non 'amplius, quam fex fafcibus
XV. LicxXWfvs Rvrixyvs libro Iïf. Regularum.

ET LxcaAr: Proconfulum 9? tutores dare poffunt.
XVI. VnLPrawvs libroXI] ad Edictum. PRocox-

SvL portam Romae ingreffus, deponit imperium.

"DE OFFICIO PRAEFECTI AVGVSTALIS./
QX £. [Vrrrawvs libo(XV. * ad Edictum.]) —
PR EFECTVS Kegypti non prius deponit praefecturam et
imperium, quód ad fimilitudinem Proconfulis, lege ^ fuüb

. Augufto ei datum eft, quam Alexandriam ingrel/us fit fucceffor

eius: licet in prouinciam venerit, et ita mandatis eius conti-
hetur.

od
a E aees

^uUntuc,

fl/zäl DE OFFICÍO PRAESIDIS. / |

ACER ; libro I. [de officio Praeüdiä K^ o

ftc&y g, P RAESIDIS Domengenerale eft: eoque ?^ et Proconfules,

et Legati Cdefaris, et omnes prouincias regentes, licet Se-

68 Hal. Sedetfiquis. GEB. —— 69 Tta eft in membrana Flor. verum dubio pro-
cul culpa librarii, qui hic eo facilius peccavit quod P. et R. afüinis formae fint in eo
.codice. BR, Immo librarius hocfecit fciens prudensque, omittens more fuo ge-
minationem literae et 'Taurellii erat dare, oPrimi. G E B. 7o Vulg. zmpotea-
tinm, quod in archetypo legi perperam fibi perfuafit Blaublommius, et in Bafil.
eít, 34 73v Bwvaceiay rv Avribínuv, propter potentiam admev[ariorum. BR. . 'TY
Ap. Hal. enim, abcít. GER. 72, Graeci dicerent &xgarac, incontinenter, in-
temperauter.. SALVIN Videlicet prae faftu, arrogantia et libidine. dta m-
lgobe et impotenter, iunguntur a Quintiliano ljb. L. c. j. et Seneca perappotite
Zpiflol. 41. magna potentia impotenter vti. E R. 73 Ap. Hal. et, in priore
nempe hoc loco, abeft. G x z. 74 Hal. iu. GER. 75 Hal. debebit. —An-
tiquiflimis literis Flor. inter verficulos adfcripta eft fyllaba £, vt fieret debebit,
necfortaffe adeo' male, Taurellius potuiffet iftam corre&ionem recipere. B a.

Z6 Hal. Calpurniwm Rufinum. Vulgo Calpburnimn. Ruffum. 9. ^ WIah ;
vemitterc. Et ita eft in. Barb. et Treuif.',Flor. habet S. Cruc. GEB. 78 Ve-

teres legerunt us 20n babet. Primus negationem fuftulit Ang. Politian. 2

fcell. c. 79. — Legitur etiam affirmatiue in Bafi, MSS.,quae ego vidi, feptem ne- -

Sunt reliqua. MS. Barb.
79 Hal. fit.

gationem habent, immo in Pal. I. eft fuppleta. BR.
'Ireuif. "Taurin, IV.'$. Cruc Meptunum non rcperi, GEB.

: : /Zl;.,yfc*vc Potnda " od aanphcy Lt ia n-kyc'/'þuää;u ca)m Fa lr g eZ u cn Mu 67175/»1«;)*:1 :

DIGESTORVM LIB. L TIT. XVL XVIL XVIIIL

PA
natores tünt *, Praefides appellantur *: Proconfulis appella-
tio fpecialis eft. X 0 V. Jed peineee . x ?CMM !
wl VuPrANVS ;1lbæäggggy;. ad Sabinum. Pma/- SXXXH.
SES 2j apud fe adoptare poteft, quemadmodum letlemancipare .ec*
filium,jet manumittere feruüm &.oesf al Y juont | ER
: LH —gf.XVLVS hbr.otX . ad Sabinum. PnaxkskS mxä
prouinciae " in fuae prouinciae homines tantum imperium ha- i |
bet, et -3)100,, dum in prouincia eft: nam fi excefferit, priuatus Lepre f m "t
eft. Habet interdum imperium et aduerfus extraneos homi- Vrf a g :
nes,figguid " manulcommiferint; nam et in mandatis Prin- L244£ pafuo — É
cipum eft, vt curetis, qui prouinciae prdeeft, malis hominibus
prouinciam purgare: nec diftinguitur, vnde fint. zf
IV. VrerANvs libro XAXIX, ad EdiCctum. $; P 79/1«:..
SES prouinciae maius imperium if -ef' prGuincia liabet omni-

. bus poft Principem.

.. M. IpEw libro L. de Omnibus Tribunalibus. PmXx- |
SES, prouinciae non magis tutorem, quam fpecialem iudicemg P
ipfe ]Eg]-dare poteft, l(b . — "m
VI. Inxwlibro L. Opinionum ?. I£rrcrmAsJjexi i.
aCtiones, et violentia fatas, et extortas metu venditiones, e£' a«
cautiones, vel fine pretii numeratione prohibeat Praefes Ms -
uinüci£e. Item,fne quis iniquum lucrum. aut damnfnum fentiat,
Praefes prouinCiae prouideat. $. r. Veritas rerum erroribus |
geiï;ïrum "? pon vitiatur: et ideo Praefes prouinciae tidi fe- 5« At 'o, LLsue r m
quatur, quod ** conuenit eum ex fide eorum, quiáe probabun- db
tur 5*. $ 2.]lNe poäggjtiores viri humilioreS iniuriis ]äi&:i—" "L5 r-
ant, neue Defenfores eorum calunihüiofis criminibus infeCten- m
tur innocentes, ad religionem Praefidis prouinciae pertinet. ^ :
$. 3. Illicita minifteria fub praetextu adiuuantium militares vi- JPWWZZ*::"
ros ad concutiendos homines fprocecflenti.:a.- prohibere, et depre- —— R
henía cóercere Praefes prouintiae curet: et fübj fpecie tributo- |J;ie. U - ] 99t..
rum illicitas exactiones fieri prohibeat. $. 4. Neque *5 liei- . , V
ta negotiatione aliquos prohiberi, neque prohibitalexerceri, ne- 2* J .
que innocentibus poenasfitrogari, ad follicitudinem fuam Prae- RSC — | |
fes prouinciae reuocet. $. 5. *^ Ne ténuis *5 vitae homi- s«&»v e/ee &
nes füb praetextu aduentus officiorum' *9 vel militum, lumi- Es IY |
ne vnico **, vel bretüi fuppelle&ili lad/aliorum vfus translatis, /1$. |
iniuriis vexentur, Praefes prouinciaé prouidebit, $. 6. Ne ;L'g:cm(,)ew('æ&fu
quid fub (nomine militum, quod ad vtilitates eorum in com- TR DO
mune non pertinet, a quibusdam própria fibi. commoda inique dübm m i
vindicantibus committatur, Praefes prouinciae prouideat **.
$. 7. Sicuti Medico Q;fp»fu,tgri eüentus mortalitatis non debet,
ita quod per imperitiam commifit, imputari ei debet: prae-
textu *? humanae fragilitatis deliCctum decipientis in periculo :
homines ?? innoxium effenon([debet. $. 8. Qui vniuerfas pro- 157 « cocrc£ .
uincias regunt, ius gladii habent: etün metallumidandi ^* po- * tarula M. , m :
teftas eis permiífa eft, $. 9. Praefes prouinfiae, fi multam, pzc L LE
quam ifrogauit, ex praefentibus facultatibus eorum, quibus
eam.

2, Vulg. inferit fadfa. B R.
I Vulg. Martzauus. BR. —2 Kal eo quod. GEB. 5 Hal jfit,
Et ita habet Barb. et S. Cruc. GER. 4 Hal appelleutmr. G EB. 5 Vul ^
go inferunt prouinciae. BR. 6 Ap. Hal, proniuciae, abeft. GE . 7 Hal.
inierit 29 alzmmm. GEB. 8 Hal. in margine Faec dzo capita i& monnullis 20
babentur. G B. 9 Marqu. Freherus 414. Parers. XI. putat, hauc et fequen-
tem legem effe ex libris Vlpiani de officio Proconfulis, errore ex notis QO. P.
fubnato. G E B. 1Oo Hal. geflorum. | Vide tamen Perennon. IL Auimaduer[f.
9. GEB. Ir Vulgo hic inferunt fequz, B R. 12 Hal probautar fequi.
GE B. 15 Hal. wec. vti et ia fequent, Vulg. neque a. B R. I4, Hal. prac-
figit Et. GE B. I5 Flor. olim fuit temu; vitae, ac fi legendum eílet zeun£
vitd. BR I6 Id eft, officialimm. — Bynkersh. 11J. Obf. tq. 8 &. 17 "ire-
uif, exhibet Lzmine. 'Yuctur Flor. Bynkersh. J. O£f. 4. Sed et de angufto
coenacnlo, quod vnum lamen, vnam feneftram habet, cum Fornerio et Briilonio
accipit Otto in praef. ad T'om, IV. "Tbef. Iur. Cin. p. 2z. BR. Vide omnino
Rad. Fornerium £. Rer. Ouotid. 19. et Zoanettum Refütutionzm c. 21. quo-
rum vterque ad Codicem, /zmiue habentem, prouocat. Ke *æi ,ta,j?cn in Col-
lat. Brenkmanni Darb. $, Cruc. |Magl, exhibere lmm";?z';.g(äïig. UVA 8 Hal. pro-
4idebit. GE B. 19 kial iníerit emim. GER. 20 al bomünis GEB. 21 ial

SZ in

i Hal kb, IT. GER.

(X
eam dixit 2?, rediei non poffe deprehenderit ?3: neceffita-

Aei 7 . teJ?* folutionis moderetur, repraehenfa ?5 ,9xaCtorum illicita
—— aüaritia. Remifía propter inopiam multa (à) prouincias regen-
tibus exigi non debet. AE '
2 e ! le » —— /
. VIL Ipxw libro Ill /Opinionum. — PaXresrs pro-
es uinciae, infpectis ffedificiis, dominos eorum, caufa cognita, re-
J;M-.'j, : ficere eajcompellat: et aduerfus detractantem ?^*, competenti
-alv . | remedio deformitati auxilium ferat.

VIII. IvrrAwvs libro L. Digeftorum. SXxrx au-
diui Caefarem noftrum dicentem, hác refcriptione: Eum, qui
prouinciae praeeft , akiire poteïä 21—m5on imponi neceffitatem
Proconfuli, vel Legato eius, vel Praefidiiprouinciae, fufcipien-
| U,&/,,,"f,;ä. jr-ej)ä-,igäe[Eo.gnitionis-: fed eum(aeftimare ?? debere, ig'fe cognofce-
[ re, jan iudicem dagg debeat. a$ bn.
,/ 'dit. T AX. g*ALLILSlILTlsRA,TXä libro I. de Cognitionibus ??.
14 -Gx NERALi'Fïä";:"qtïQüþ:æ' Princeps ad Praefides prouincia-
| yga, . T0m remittit negotia per refcriptiones : yeluti, eum, qui pro-
! uinciae praeeft, adire poteris: vel, cum äg adxe&wne, is defti-
7 *jc&t, mabit ?? quid(fit partium füarum: non imponitur neceffitas
^ . Proconfuli, vel Legato fufcipiendae cognitionis, quamuis
ifíón) 3* fir. adieCtum, is feftimabit, quid fit partium fuarum:

;L&)Mmïæ"debet, vtrum ipfe cognofcat, an iudicem dare
] d 2 PUR

J &(ïäu/r

L2X.|
et ,vev Btmj:

. d 4
M 1.0 e : "t
mbqïäg 7 lebeat : ; '?Uf .£p d.
u i &J. X. HERMoGENIANVS libroIl. iuris«Epitomarum. ?*
fäm?*'/*ïfd |o wf Ex ** owNiBys caulis, de quibus vel Praefectus Vrbi, vel
: |

g ^ PraefeCtus praetorio, itemque Confules, et Praetores, ceteri-
WM'"Z& v5 que Rom: gnofcunt, Corre& 35 et Praefid -
püswre iemwf! eio, 0 9^ que Iomae cognolcunt, Correctorum et Praeiidum pro
| : uinciarum eft notio. A.
XI. MaRGiANvs libroilL
enim prouincialia defideria, quae Romae varios iudices habent,
ad officiüm Praefidum pertinent] — Z , I Me
! s j XIL ;PROocvrLvs libro IV. Epiftplarum. | SED rr-
d a4aele5, — egq is qui prouinciae praeeft, omnium Romae magiftratuum
! ( [ ,í,;. Vice et officio fungi debeat, non t'am;gry 39 fpeCtandum eft
| ,:d.."ä'*ïznz:g bäzwm quid Romae factum eft,|quam quid fieri debeat. .
Ur. i. .. XIII. VrPrANvs libro |VIL ?* de officio Proconfu-
uml n liss CowanRvzir ?* bono etääz raui Praefidi curare, vt pacata
pr du fiare "congrass 8 tque quieta prouincia fit, quam regit:- quod non .d1f.f101le ob-
cl dl t —2 — tinebit, fi follicite agat, vt malis hominibus prouincia careat,
F. eosque conquirat: nam et facrilegos, latrones, plagiarios, fu-
m Mad res conquirere debet: et prout quisque deliquerit, in eum ani-
inaduertere: receptoresque ?? eorum coércere, fine quibus
latro diutius latere non poteft, $. 1. Furiofis ^?, fi non pos-
0 0 nlb D t l

in margine aliag, dammamdi. GER. 22, Vulg. zudixit. B R.
hic habet depraebenderit, contra quam eft in Pand. Flor. quia nempe $. 5. eít
depraeben[a, et hoc ifpfo $. repraebenfa, quafi vero non et alibi haec varient. B R.
24 Hal. neceffitatem. — Quid fi refcribimus? weceffitati. BR. — Quod . placet, mi-
fcuerunt enim librarii has literas e et z, vt fupra L. 9. $. 1. de Offic.. Proconf. in
dicretum etin L. 2. iufr. Quod quisque iur. in. offecere, — Haloandrinam tamen
le&ionem refert Barb. et in S. Crucis ita factum.TG ER. 2,5 Florentinae fuf-
TJ j( (W .(R-jfcdfmgantur decem Codices, quos infpexi. BR. — Ad quos referas Barb. Vat L II
ET III. Pal. L. S. Cruc. Treuif. Taurin. IV. FG E B. 26 Hal. detrectautem. G EB.
. ,/(A 2'7 Hal. potes. Et ita $. Cruc. Treuif. et Bynkersh. In Barb. tamen eft, vt
'mffæ *72 Flor. BR. ln S. Cruc. pro adíre erat audire, manifefto. errore ex antecedenti
Q55 MM audiui. G E B. 28 Hal. exiflimave. G E B. 29 Hal. cognationibus, vt reor,
: errore typorum v. L. 19. infr. b. et L. 3. tit. feq. GEB. 30 Hal. exzflima-
bit h. et paulo poft, atque iterum exzflimare. G EB. 31 Vulgo eiiciunt «on.
BR. 32 Hal. debear, manifefto fphalmate. GE R. 33 Hal. zuris &miro-
pav, GE B. 34 Hal De. QCum Flor.faciunt MSS. BR. Puta Darb. S. Cruc.
Treuif, GEB. 35 Hal. in margine alas, Correptorum. GEB. — 36 Hal. tam.
Vulg. tamteu tam. — Sed Florentinam Graecifmis annumerat Ant.. Auguftin. I7.
Emend. $. BR. — Commode tamen legi poffe -»ou 1'AMen coniicit Rad. For-
nerius I1. Rer. Quotid. 2. GE E. 37 Hal. li. VI. GER. 38 Hal con-
eruct. GE B. 29 Vulg. receptatoresque. BR. — 40 Hal. furiofi absque com-
mate, quod Florentinae re&eadfcripfit Taurell. 5R. — 41 Hal. o£uiandum. GE B.
42 Hal. paricidium. GE B. 43 Hal inferit cum. GEBR. 44 In hac voce
nihil mutandum cffe, ftatuit Menag. Z4moen. Iny. Ciu. c. 31. GEB. — 45 Hal.
Tertylio, Vulg. Tertullio. GEB. — 46 Vulg. inferit eo. B R. 47 Hal. ant.

22 | DIGESTORVM LIB.

Inftitutionum. OmwwNrA |

425 Taur.:

LIGIT. / XVENL
fint per neceffarios contineri, eo remedio per Praefidem ob- — .
uiam eundum ^* eft, fcilicet, vt carcere contineantur: et ita ! 'f'""
Diuus Pius refcripfit. Sane excutiehdum Diui Fratres putaues ] & ioc,
runt|in perfona eius, qui parricidium ::n admiféfat; vtrum fi- «c«'a, &n:
mufati) fürore facinus admififfet, an vero ^? re vera Jcompos 2m4—t,
mentis non effet: vt fi ünflulaffet, ple&cïretur: fi fureret, in -** ^
carcerecontinereturf MM — , C mf p
XIV..MaAczn, libro /IL/de Iudiciis Püblicis Drvvs 4
Marcus et Commodus ** Scapulae Tertyllo *5 refcripferunt
in haec verba: Sitibi liquido compertum eft, Aelium Prifcum ^Lz,,
in eo furore effe, vt continua mentis alienatione omni intelle- J4 £.
Ctu careat, nec fubeft vlla fufpiäio, matrem ab eo fimulatione :
dementiae occifam: ,potesl de modo poenae eius diffitfiflare, lul Z,
cum fatis furore ipfo puniatur, et tamen ** diligentius cufto2

diendus erit, ac **, fi putabi$, etiam vinculo cótrcendus:
quoniam *? tam ad poenam, quam ad tutelam eius, et fecuri
tatem proximorum pertinebit. $Si vero, Xäggägrumque *;üele't',g
interuallis quibusdam fenfu faniore, non ^?"fórte eo momen- st tmxum.,
to fcelus admiferif, nec morbo eius danda eft venia, diligenter , — ä
explorabis? et fi quid 5? talefcompereris, confules nos, vt 24 754
aeftimemus, an per ifmanitatem 5*7facinoris, fi cum poffet
videri fentire, commiferit, fupplicio ádficiendus fit. Cum au-
tem ex litteris tuis cognouerimus, tal! eum loco atque ordiné ,
effe, vt a fuis, vel etiam in propria villa cuftodiatur: recté fa- rect«s
&urus nobis videris, fi eos, a quibus illo tempore obferuatus
effet 5?, vocaueris, et caufam tantae neä,lnggen.tiae excufferis,
etàm ^ 5? vnumquemque eorum, prout tibi leuari velfonerari
cülpa eius videbitur, conftitueris: nam cuftodes furiofis non r tes.
ad hoc folum adhibgþffur, ne quid perni&iofius ipfi in fe moli- -
antur, fed ne aliis, quoque exitiodfint: quod fi committatur 5^,
non immerito|ctlpàe| eorutti adfctibendum €ft,' qui neglégen- /.1 9A
tiores in officio fuo fuerint, 77., M r

9s ; ^ : um E EE E
XV. ManCriANvs librol. 59 de Iudiciis Publicis. &«2 x

Irnrvp obferuandum eft, [ne quijprouinciam regit, fines eius 1-"4*//*'7"'*
excedat, nifi voti foguendi caufa;: dum tamen äbnjätare ei non J f
liceat. Thlaweu. :.f?f?*?g!ä!?:?—æ:äï&w)v ; |
T? XVI. ;MAcEn|libro L. de officio. Praefidis. SkxA-
TVSCONSVLTO cauetur, vt de hi&, "qude prouincias regen-
tes, comites ?^, aut libertini *9? eorum, antequam in prouin-
ciam venerint ??, contraxerunt, parciffime ius dicatur: ita vt
attiones, quae ob Jeam]| caufam inítitutae non effent $9, poiïä?uïaff Wztü"
quam quis eorum ea prouincia ?* excefferit, reftitugptur 9*. ^

| r v 7 E
GEB. 48 Hal. inferit sow. Et ita fupplerunt omnes editores, quos adi- f

uimus. Vulg. infuper quoniam, conuertit in 420d, vel potius ex vna particula
quoniamifecit duas quod nom. lpíe negatiuam orationem praefero, Codicum
tamen, quos vidi, nullus negantem admittit. BR. — Vidit aytem hic Barb. S. Cruc.
Treuif. ;fimul annotauit,in Barb, effe fuperícriptum alias, quod non tam. GER.
49 Hal.et quos vidi fenfu [amior efl, mum forte, , Etiam MSS. nonnulla, in ^. -
quibus Barb. et Bynkersh.,nom in vwm mutarunt. | Neque tamen, fi m reci- 4 t éree. "æy
pimus, aut proxime antecedentia mutanda funt, aut in fequentibus cum Hal. :
Ícribendum danda fit. Nam tranfitus ille modorum frequens eft apud Noftros.
BR. Voculae «m etiam patrocinantur Graeci: u vore £v T& xeiQ TOV . &yasu-
xv dQéveuse vt induciarum (morbi puta) tempore occiderit, tefte Leunclau.
11. Notat. ad Dig. 7. GE&. 50 Taur. qui T. GE B. 51 Vulg. pro im-
manitate. GEB. — 52, Hal. obfernatus eft. Vulg. obfernandus. effet. B R. 58
Ap. Hal. i, abeft, fed non video, qui poffit abeffe, quare typi culpam effe ar-
bitror, quamuis eandem exprefferit Heruag. et Vintimill. et referat ad oram
prioris H. a Porta. BR. 54 Vulg. omittatur. Sig e quatuor, quos infpexi ,.
folus Barb. BR. Duos reperi cum Flor. facientes: S. Cruc. et Treuif GES. |
55 Monogramma poftremarum trium literarum, quod Flor. in hac vltima voce
et fine verfus confpicitur, magis ad indicatiuum fuerumt, vergit. BR. 56 Hal.
lib. IT. GEB. 57 Hal. comitesue. — Et ita habere Barb. reperi in. Collat., at
S. Cruc. i comitesque/T G E B. 58 Hal. lberti. GEB. — 59 Hal wemirent. T g(ff' A.

GEB, 60 Hal. et vt a&iones amiffae ob eam caufam, quod inflitutae mom s 249
fint. GER. 61 Vulg. eam prouincimin. BR. 62 Antiquitus et prope co- ^ ——

acue, vt videtur, a deleta, repofitae ere, vnde hodie legitur reflituerentur. — At
foli eo modo libri vulgati, indicante eam ícgripturam Kleruag. ia fuis le&tioni-
bus.

" W

// : Ltf /-mïua aeim 3 reesmputurs at Y o

(/5/-'49»-444-«/ Ju. /4,; - ad b ;'7 Dekcne., | |
"IGESIORVM LIB L TIT, XVIIHL, XIX. ; XX XXL

23

: "E N LA SSSSONENS aMupe, J.oninas
r $i quid tan((xäy,gglt—g äcld-lte;:s? veluti fi iniuriam, aut furtugn adirg| hereditatem poteft: et fi Cy/efar heres inftituatur, mi-
" ] L aflus eft, háctenus ?* jeil . ius dlcfendum eft, vt litem -.G fcendo fe opulenFä;; þfereditati ? Procurator heredem Cáefa-
'ux""w-ï wa COUFER?Qäz re ablata.exhi.lbeatur, äjdepqngtug,; aut fifti, | rem facit. c fb MII . "fos, t
MQ-?»: : exhiberitid fatisdato/promittatur. P ] ce, n aleo,, Il. Pavrvs lïbeyäSgI,l.tentiafqm. SÜvop st ea bs.
C o XESE XVH.;(;?:LSVS libro III. Digeftorum. — Sx ron TE | na, ex quibus Imperator heres inftitutus eft, foluendo non
B ULuosk. ^Praefes prouinciae ,manumderlnt i .veI' tutorem dederit, prius- | fint ?: re perfpecta, confulitur Imperatort? : heredis enim in- ; A:Wu—ä
igj[ quam cognouerit4uüccefforem/aduéniffe : erünt S* haec rata. ftituti, in adeundis, velarepudiandis * huiusmodi hereditati- /Z;C"'"'fw—-:xf
l u- ddun XVIIIL. MopEsTiNvs libroV. ^* Regularum, Prr- | bus, voluntas exploranda elt. /»,,/,, DINES J Q iA E
' BISCiTO continetur, vt ?? ne quis Praefidum |munüsJ do-- JA«.—1Il. CaALÉIsTRATVS|libro VI. Kä; Cogïwitionibus hn :
" -L-e€. num ?. caperet: nifi efculentum, potulentumue, quod intra |lCvnaTonEs Cdelaris ? ius deportandi non. habenmz; [ roccenerer,
l, ; dies proximos prodigatur. "4* X«&- — 77 s CT. (;zd,.,".än-; huius *? poenae confüituendae ius non habent. $ r. Si ta- ïï*oäc-.«ae,,
XIX. 'CALäïs TRATVS librog L. de Cognitionibus) | men, (quafitumultuofum, vel iniuriofum aduerfusicolonos Cde-. *, od

"" JÁcj^ OnskRvANDYVM elt ius reddentij (vt]in adeundo quidem fa-
g H cilem fe praebeatjj fed conteníni non patiatur: vnde mandatis
" *772 adicitur, ne Praefides prouin&iarum in vlteriorem "* familia-
ritatem prouin&iales admittant: nam ex conuerfatione aequali
| ' U zj* i«contempítio dignitatis nafcitur. $. x: Sed et in cognofcendo

faris prohibuerint ** in Prffdia Cáefariama !7 accedere, abfti--722 — 1- "75
peäe debébit: idque Diuus Pius lulio refcripfit. $. 3. *3 De- 1 tec, * :
inde, neque redire cuiquam permittere poffunt: idque Impera- "o«2 geaeton,/ 55 **')
tores * nofiri * ^^ Seuerus et Antoninus ad libellum 34231'*- [OCPET P ES
miae reícripferunt. : um

li, i neque excandeícere aduerfus eos, quos malos putat, neque pre- W
— . ré*klalun, cibus calamitoforum inlacrimari oportet: id enim non eft con- - 4 XX |
us ' — ftantis et reéti iudicis, cuius animi motum vultus detegit. Et DE OFFICIO IVRIDICI *.
n füummatim ita ius reddi "^ debet, vt auctoritatem dignitatis *3 VrrriANvs lib XXVL ad Sabinum. XXXK

ingenio fuo augeat. prmo — f
: .XX. PApriNrANvs librol. Refponforum. — LeGA--
m þ;rl-äïe,«:dem Tvs Cdefaris,id eft ** Praefes, vel (Corrector *? prouinciae,
,,-W"?,,,,?(&*Jy: abdicando fe, non anïttit imperium. $. |
$. XXl. PAvrLVs libro fingulari de officio Adfefforum.
t ** de feruo corrupto, vel ancilla

legis actio. Mïï« | | |
; TE ID.E M hþro AXXIX, ad Sabinum. . Ivniprco, s. "*?*'&ï*;:ïu*
qui Algxandrme agit, datio tutoris Conftitutione Diui Marci 'ö",fryï;ïe,/ww* ^
conceíía eft, | : Iuenkui ais s
rv ad ia Qf?/i ()..&/g,ï&f f w-Sj"c..

ADOPTARE quis apud luridicum poteft: quia data eft'&i,

&
^

/fIT./ XXI.

sss

L
v Ül

Fup, PnaaEsES cum cognofca
^"* deuirginata 77;. vel feruo iäïpfato , fi aCtor rerum agentis cor-
| L*:?;P ruptus effe|dicetur, vel]giusmodil homo., vt non ** folzïxm ja-
Z &urayfí adue,rfus. fubftantiam, fed ad totius domus euerfionem
d j VL pertineat: feueriffime debet animaduertere. fiz-/feränu);e(

DE OFFICIO PROCVRATORIS (CAESARIS,
VEL RATIONALIS. ——

UV VrsrAmvs libro|XVI. ad Edictum. X [/['[ i

P VAE ACTA geftaque * funt a Procuratore Caefaris, fic
vb 0 ; jab eo; comprobantur, atque fi a Cgefare geíta funt *
o r0 K BRECAI xem Cdefaris Procurator eius quafi rem propriam tra-
fæ/&:*ädf, dat, non puto eum dominium transferre: tunc enim transfert,
cum negotium Caefaris gerens, confenfu ipfius tradit: deni-
U s«« que fi vgnditionis, vel dö(ïm"'?iojfsf' vel transactionis ? caufa
quid agat, nrhil agit: non enim alienare ei rem Caefaris, fed

TT z .
q?&gdihgenter gerere : $—2. Eft hoc praecipuum

corminiflum eft.
in Procuratorke gy'efaris uodä ^ eius iuffu feruusJCáefaris

63 Vulg. acciderit. BR. — 64 Vulg. eatemus. BR. . 65 Ap. Hal.
et Vulgo e, abeít, BR. 66 Hal Es. GER. 67 Hal. inferit et. GEB.
68 Hal. kb. VI. GER. 69 Vulgo vt, abeft. 2 &. 7o Hal donummue.
GEP, 71 Vide Bynkersh. V. Obf. 14. GEB. 72, Nal. reddere, GEB.
25 Hal. diguitati. GEB. 74 Hal vel, loco id efl. GER. 75 Hal. in
margine alias, Correptor. GEB. 76 Xlal cognofcit. G E B. 77 De voce
deuirginata, vid. Bynkersh. J. Obfers. 25. GEB. 78 Gothofr in not. putat
legendum vt »u ad folam iadluram. — Hal. et Vulg. vt mom folum iatbnra, Et
fic prope omnia MSS. Cum Gothofredi le&ione confpirànt Graeci: 4se &
mrobc uóvuv Cupíav, &AAA wal mQUe xaTacQoQüv GAoU 7ÀU GixoU Tb 0QZ .A dépes3ai. BR.
MSS. fant: Barb. Vat, III. Pal. L. Magl. Taurin. IV. Etiam in. Vat. Í. et Tre-
vif. ita fa&um. At S, Cruc. vt Flor. GEE.
1 Ap. Hal. 4ne. abeft. G E s. 2 Hal. effeut. Wulg. fint. BR. 3
Hal, vend:tionis, transattionis, vel donationis cauffa. G EB. 4 Ap. Hal et,
abeft. GEB. — 4 Sunt qui fimpliciter fine fpeciali mandato poffe Procurato-

bus. B R.

rem Caefaris adire hereditatem dicant, cum tamen in hereditate, quae non eít -

foluendo, Caefar confulendus fit. L. 2. zufr. b. tunc vero et non opulentam,
accedente fpeciali mandato poteft adire, quod pariter eft praecipuum, cum per
alium procuratorem hereditas plane adiri nequeat. — L. 0. infr. de acquir. vel.
omitt. beredit, Procurator enim Caefaris non eft fimplex procurator, fed ma-
giftratus iurisdi&ione confpicuus. Aueran. Juterpr. fur. lib. l c. t2. m. 41.
GER. GHalfust.Gxkm. 7 HaletVulg mperateri BR. — 8 Àp. Hal. vel

/4DE OFFICIO EIVS, CVI MANDATA EST

IVRISDICTIO. /

PAPINIANVS libro ll| Quaeftionum. — /7 7: W fä"* 3' W*) PA Pt
QV ECVMQVE fpecialiter * lege|vel/fenatusconfulto, vel T &W
conftitutione Principum tribuuntur, mandata iurisdictio- E |
ne /non|transferuntur: quae vero iure Magiftratus competunt, L $f. l

mandari poflunt. . Et ideo videntur errare Magiftratus, qui cum
publici iudicii habeant exercitionem ?^ lege vel fenatuscon-
fulto delegatam ?, veluti legis Iuliae * de adulteriis, et fi
quae funt aliae fimiles, iurisdiCtionem füam mandant. Huius
rei fortiffimum argumentum uod lege Iulia de vi nominatim
cauetur, vt is cuä optigerit * exercitio *, poffit eam fi pro-
ficifcatur mandare. Non aliter itaque mandare poterit, quam
fi abeffe coeperit: cum ali lurisdictiojetietfra praefente man-
detur.
tionem Praetor, quam et fenatusconfulto habet, mandare non

A Lal

us i S*!J-n»(m,;;-;(atl(

P ..

Et, fi a familia dominus occifus effe dicgtur, cogni- þjr

ex .

poterit, $. r. Qui mandatam iurisdictionem fufcepit propri4esá UC 6 |
fuec

elus, qui mandauit, iurisdictione

um nihil habet: fed]et|?
us m vtitur.

p

repudiandis, abeft. G K B. 9 Id eft, Procuratores Caefaris. — D. 10. pr, et L.
11. $. 1. infr. de. Public. et Vetlig. Bynkersh. II. Obf. 20. GE. 10 Áp.
Hal. buius, abeft. V. Bynkersh. alleg. I7. Obf. 20. Crediderim in exemplo,
ex quo Pand. Flor. funt defcriptae extitiffe quia bi iu$ poenae confütuendae in$
non babent, et redundans alterutro in loco vocabulum, vt debebat, non effe de-
letum, quemadmodum in ipfa membrana Florentina interdum acciditä Barb.-
buiusmodi poemae. 8&. — Cum Flor. faciunt Pal. L.,S. Cruc.,Treuif.& Adde fi lu-
bet, Iof. Fern. de Retes ad Tit. D. de Interd. et Releg. lib. 1. c.2. GEB. — Y
Hal. probibuerunt. G EB. 12, Vulg. Caefaris. BR. 13 Hal. pracfigit Sed.
GE B. 14 Si Taurellius hic examuffim repraefentare voluit fcripturam ar-
chetypi, etiam $ finalis in PBwuperatores intra aíterifcos exhibenda erat: aeque
enim excidit, confufa videlicet cum 5 initiali in Seuerus$ quod vel ipfum mofire
fecum traxit. Erat quippe zmperatoreseuerus. BR.
1 Vulg. addit Alexaudrzni, nempe ex b 34
L. 1. BR.
; I Vide ad b. l. paraphrafin Noodtii de Iurisd. lib. 1I. c. 4. et ad & 1.
b. l. Aucran. Interpret. Dur. lib. I. c. 3. et 4. Ad totum tit. commentatus cít
Muretus in Thef. Iur. Ciu. Tom. IV. col. 211. GER. 2 Vulg. exercitatio-
nem. BR. 3 Hal. delatam. GEB. 4 Hal. et Vulg. lege Iulia, perperam.
7) legis Iuliae a vocibus, publici iudicii, regitur. BR. 5 Taur. QZi. GEB.
6 Hal. obtigit. GE B. 7 Wulg. exercitatio, BR. 8 Ap. Hal et deeft.

Sed tuetur Florentinam

Miror, quod Taurellius hoc et fine vlla nota ediderit, nec Ícripferit fed * et )

y

24 DIGESTORYM -LIB. E TIT-

Bu X f5 ,
vtitur. Verius efgc eg;m, more maiorum iurisdiCtionem qui-
dem transferri, fed merum imperium, quod lege datur, non
poffe:traufire. Quare nemo dicit, animaduerfionem Legatum
Proconfulis habere mandata iurisdiCctione. X Paulus notat: et ?
$ imperium, quod iurisdictioni cohgeret, mandata iurisdictione
| tranfre *? verius eft. | v
IL. VnsrriaANvs libro III. de Omnibus Tribunalibus.
MaxpaTA iurisdictione a Praefide, confilium non poteft ex-
ercere is, cul mandatur. (55/ ( ** Situtores vel curatores ve-
lint praedia vendere, caufa cognita id Praetor vel Praefes per-

L

E- 71 duraot mittat *?^: quod fi mandauerit Iurisdictionem, nequaquam po-
| fgks»t terit[mandata iurisdictiondleam]quzeftionem transferre.
LJhelaN , J4Am, —^ — M. IvrLiAmNvs libro X. Digeftorum. E-Ts:i PnRAx-

TOR fit is, qui alienam iurisdictionem exféquitur, non tamen
seey preie. — pro füo imperio agit, fed pro eo cuius mandattüi *? ius dicit,
quotiens partibus eius füngitur. — — :
-7 Maasitl IV. iMAcER libro ; de officio Praefidis. Coaxr-
qüachasap. ( 10 ** defufpettis tutoribus mandari poteft : immo etiam ex *?
mandata generali iurisdiCtione, propter vtilitatem pupillorum,
eam contingere conftitutum eft, in haec verba: lmperatores
Seuerus et Àntoninus Braduae ** Proconfuli Africge. Cum
propriam iurisdiCctionem Legatis tuis dederis, confequens eft,
| vt etiam de fufpectis tutoribus poffint cognofcere, $. i. Vt **
; ) poffeffio bonorum detur: vel, fi cui *? daniïni infeCü,non !?
caueatur, vtis poffidere iubeatur: aut ventris nomine ii1 olTef-
fionem ^? mulier, vel is, cui legatum eft, legatorum feruando-
, 4, rum caufa iïï'"g"äïgïqggæ mittatur, mandari poteft ?'.
X Vlll . V. Pavrvs libro äy-l-ïj!g ad MPlautium. - A?DA.—-
/ NO * * 4 Jepur « 2 4 " Qv Urv- a t 04.d.
masidafc T AM fibi iurisdictionem mandare, äl—egi-non . potfe ma-
nifeftum eft. $. 1. Mandatg iurisdictione priuato, etiam im-
; perium, quod ?^ non eft mertum, videtur mandari:
dictio fine modica ccfïs&ione 25 gulla eft.
r du

] "EY qT. quosit us
IpE IVRISDICTIONE/I.D
VrPiaAwvs libro primo Regularum.

'VS DICENTIS officium latiffimum eft: nam et bonorum
poífeffionem dare poteft, et in poffeffionem mittere, pupil-
lis non habentibus tutores conftituere, iudices litigantibus
dare, - !

eiu$. Mihi fuperfluum videtur, quafi natum ex intempeftiua repetitione oU ed
in fed. BR. Hal. zm-o, loco et, GE B. — 10 Vulg. inferit 2uod. BR.
It Hal praefigit Et. — Noodt. lib. IT. de Iurisd. c. 10. mauult vt. GEB. — I2
Hal. permittet. G E B. 13 Vulg. sandato. 3 R.
Il. Pavadox. 1. BR. 15 Ap. Hal. et Vulgo ex, abeft. "Vulg. praeterea 7ó
etiótu, 1n et conuertit. B R. I6 Hal. in margine alas, Dlandnae. GX B, 17
Hal. inferit ab áis. GEB. — 18 Taur. Qii,etpaulopoftiterum. GEB. — 19 Vulg.
-omiue. BR. 20 Ap. Hal m poffeffiouem, abfunt. GEB. 21 Ap.Hal. mandari
potefh, delunt. GE B. — 22 Vulg. mandari. BR. — 23 Hlal. nemznem, loco nom.
GEE. , 24 Vide Noodt de Iurisd. lib. 11. c. 2. 8m..— 25 Vulg. coercliome. BR.
I Hal Adfefforib. GE B. — 2 Hal. Adfejforum. G E 2. 3 Vulg. quo
viri fludiofi. BR. 4 Hal. lege. GER. 5 Ap. Hal. 44e3ue, abeft. GEm.
6 Videtur adeo ignoraffe Marcianus h. conftitutionem. Bynkersh. 7. Obf. s.

BR. ^7Hal Mifa.GEB. $ Halovidebitu.GEB. — 9 Hal lib. XXXI.
[ 7/ f'& G E B. IO De Adfeíforibus eorumque falariis egit Petr. Burgius Eled.c. g.
: T—G &UUM G E B. 11 Àp. Hal. « abeft| GE s. I2 Quondam legebatur praefitum,

et conftanter occurrit in MSS. Sed Budaeus reGte repofuit praeflitutum. BR.
Reperi S. Cruc. et Treuif. habere praeffitum. GEB. 15 Vulg. fi, abeft. n 5.
14 Lal et Vulg. Confiliarás, adeoque mox affident, et in fine probibeutur, et
fic quoque MSS$. . Sed Flor. defendit, et Confiliarium di&um fuiffe Confilia-
vem, putat Bynkersh. J. Obf. vit. Poffet etiam videri Confiliario reponendum,
veluti confafa litera terminante cum proximo eo. BR. — MSS., quae habent Coz-
; filiariis, iunt Barb, S. Cruc. Treuif GEB.

hass
—

quia iuris- .

TVXLIBER SECVADVR) ..

I4 Vide ad h. l. Alciat.

du a. t Rs * 62 : Aisdienitte, !7 MA A PL inoii M.
J' DP PT POT r t r tl luur - u ^ e2,2. a;)tïïw &.m d M . T « ,j] "w 4 " :
^ 22&*/5» m Mu . »J/C-m 67/11/';';7&/ )a-/z.üi BWA»ZW ;i)jn.r? ?&ï C?""Mfime. 76(46 CUHIATE O

cencgut ateagTr. ,

AAL AXIL "LIB.-IL THM. L

| /;(' DE OFFICIO AQSESSORVM 1-456.

d 1 1 1 . 6 *u&m (5
Jduoln, P AV LVS libro mgulargdä ?Ofï.l(fm Adfefforum. — I redicm at

u E
MN 3j officium À fefforäsäz Z,f gggw ftudiofi partibus « — o7o».
fuis funguntur, 1n his fere caufis conftat: in cognitioni- L^
bus, poftulationibus, libellis, ediéctis, decretis, epiftilis. 6'7??5 a 9f
Wa IL.ManóraANvs libro primo de Iudiciis Puflicis.
LIBER)TIwaäüdeïe poffunt. Infames autem licet non prohi- Es
beantur legibus ^ agdfidere: attamen arbitror, vt aliquo lgtie- sc «aans f
[gï?e] 5 decreto Principali referturj ? conftitutum, non poüää**ü'"**
ficio ag-feübrismi æggi. | "o Va ä :
VVaze, T. (Mra G Em (libro T. de officioPraefidi.. Sr &apEw , , ,
prouin£ia, poftea diuifa, fub duobus Praefidibus conftituta eft, "mf
velut Germania?szïä D Wäæï*af* ortus, in altera * adfi-|/g
debit: nec videtur * in fua prouincia adfediffe. 4/42— |
IV. PAPriNrANVS libro IV. ? Refponforum. Drgw
fun&to Legato Cfefaris, falarium Comitibus *? r
quodJaf?* Legatis praeftifftum *^ eft, debetur: modo fi *? hoc ibdm ol
non poftea Comites cum aliis eodem tempore fuerunt. Di-»« .
uerfum in eo feruatur, qui fuccefforem ante templqls accepit.

.N. PaAvrvs lbrol.Sententiarum. |CowNSILiA Aä&ffj'æ,wf
eo tempore quo agid t, negotia traCctare in fuum quidem au—lfjjlgfï
ditorium nullo modo" conceffum eft: in alienum autem, non
prohibétur. E APE A

VI. PAr»riNrANVSs libro |primo|/ Refponforum.

&

nfor Iu
cONSILIVM Curatoris Reipublice vir eiusdem ciuitatis ad- (
fidere non prohibetur, quia publico falario non frujtur, T

R;UII IA?OngXs ? libro VI.exCaffio. Cvr 1vnrs-
nricTIioO dafa eft, ea ? quoque concefla effe videntur, fine
quibus iurisdictio explicari non potuit. ^. 4
: IIl. VrzPrAxvs flibro IL. ^ de officio Quaeftoris. Iw- 3l i.

PERIVM autjmerum ? * aut mixtum eft. Merum ePcL. * uþwyf

imperium, habere $ladii 9 poteftatem /ad | animaduertenlæg ]
facinorofos * homines, quod etiam Poteftas appellatur. Mix-
| | tum

Y
I Vulgo additur onmmium iudicum. — Vide Commentat. meam de larisdi-
&ione fecundum doctrinam | Romanorum, vbi in praefat. de fcriptoribus longe
pluribus et c. 1. $. 1. de verborum zuris di&lio fignificatione egi. GER. 2
Hal IABOLENTVS. GEB. . 5 Hal ez GER. 4 Hal libro fimgulavi,
Et fane in Iuftiniani Indice citatur Iber fimsularis Vpiani de officio Quaeflovis, .
et propterea eo modo legendum cenfet Contius, etfi Flor. et in MSS. aliter ha-
beatur, BR... Vide L. vm. fupr. de Offic. Quaeflor, et ad ittam L. vn. Noodt.
in Comment ad Dig. GER. 5 Ap. Hal. et Vulgo ef?, abeíft. BR. 6 Gla-
dius accipitur vel pro ipfo ferro, quo quis feriri debet L. $. $. 1. infr. de. Poc-
«is, vel pro omni genere vltimi fupplicii L. 6. $. 8. fupr. de Offic. Praef. L. 6.
Jupr. de Offic. Proconf. vel pro omni grauiori poena ad merum imperium per-
tinente, cuius gladius fub Imperatoribus fuit infigne. —Aueran. Interpr. fu.
Bb 1 t. GER 7 Nullus eft manu defcriptorum codicum aut editorum,
quin habeat ad animaduertendumnVnfacinovofos bomines. — Gothofredus in mota;:
. Varronis locis non probat, quo: äïobandum erat, latine dici amimadzerten- |
dum. boiines, pro in. bomines, vti te&e dicitur repudiare artem, inücere frema,|
nec hoc conficitur ex loco Ciceronis pro S. Roftio Amer. c. 40. Praeterea poft |
antecedentem 74 fimilis plane, totidémque du&uum vox zz nullo negotio exci- |
dere potuit. Profe&o admodum indigne tractata eft haec lex a librario Flo—;ä
rentino, tum oiniffis neceffariis, tum eliám pluribus aliunde admixtis, quae ta- |
men ab ordinario corrigente reftituta fuxt. pR. — Conf. Bynkersh. qui aliis lo- |
cis Flor, defendit VIIL Obf. 2;. MS& Codices funt Barb. S. Cruc. Treuif

Bynkersh.

refidui temporis, d ïfþ seh Ó

LE n f l,

8 7 :mfl&m /um/ndl/þd "UAR $ /

DIGESTORVM. LIB. IL TIT. L^ ^

"p2 p ,
tum leftj imperium, cui * etiam iurisdictio ine&]"qugg in dan-
da bonorum poffeffione confifit, ? Iurisdictio eft etiam iu-
, dicis dandi licentia. . |
: ^ g. IV.!InEgM libro I. ad Edictum. — Ivs n caverf "?
Praetoria ftipulatione, et in pofleffioriem mittere, imperii ma-
^ gis &ft, quam iurisdictionis/ — ^7 Cs
| üpy? V. Iv1raAwvs lbro L Digeftorum. Monx maio-
^ déva[-)u4, yum ita comparatum eft, vt is demumjiurisdiCctionem mandare-
'cowþng poffit, qui eam fuo iure, non alieno beneficio haberet **./a6et
[ Vl. Pavrvs librojII. ad Edictum. Ev QvxaA nec
, . principaliter ei-iurisdiCtio data eft, nec ipfa lex defert, fed con-
du — seinexscim firmat mandatam iurisdictionem: ideoque fi is, qui mandauit
w:"zä(.-,.,g,,
. ta elt iurisdictio, geri coeperit, folui mandatum Labeo ait, ficut
-c n teliquis caufis. dos EECMT Daeeiipni aL

d t — VII. VrPrANvs libro E—ü-&d-Edæ&um"

M.

SI QVIS

—— "uenco dR incidit 475 [in &lbo| vel in cKfarta, ve

i a materia propofi-
oyege- in alia materia propo

s (t * . L « On 6"*- .
7.,,4,t0m erit, dolo malo corruperit: datur 11fþäum1qtyngeuæ£gm d

que, et filiifamilias ** verbis Édicti continentur.
vtrumque fexum Praetor complexus eft. $: 2« Quod fi dum
proponitur, vel ante propofitionem quis corruperit, Edicti

TLT

u

N a däendäntur' ** a dominis, etZ* eos, qui inopia laborant, cor-
: z ox'zai g DUS torq endum eft. $. 4. Doli .tïl—gïiaüt'em ideo in verbis
i? ; TM Edicti fit& mentio,guod fi per imperitiam vel rufticitatem, vel
— eaan;ab ipfo Praetore iuffus, vel cafu aliquis fecerit, non tenetur ??,
.. - $. 5. Hoc vero Edicto tenetur et qui tollit, quamuis non cor-
ïæäm'eärgperit:*e' em f qui fuis manibus facit, et qui alii ^* man-
- €x^^, dat: fedjfi alius fine dolo malo fegit, alius dolo malo manda-
-M9£, uit: qui mandaiit, tenebitur: fi vterque dolo malo fecerit: am-
K'Z, bo tenebuntur: nam et fi plures fe'cerinï,) vel corruperint, vel

— Á

—-Wz"'*mandauerint,'omnes tenebuntur. ) ib s r
| VIII. Garvs libroü)gggäl&gmgæ;1iggigg' ADpEO
L ïm)a* quidem, vt non fufficiat, vnum]éorum) poenam luere.-Fré-
TM IX. Pavrvs libro IlT. ad Edictum. Sxz raAMrrr,
. Zi[dfafe'h furto, ne[in reliquos actio detur; fi tantum dominus, cum de-
"7 gmffendere voluit ?*, vnius nomine praeftiterit ^*, quantum li-
ust, ber prge&g&rä fortafle, quia. hic -et: contempta, maieítas Prae-
Add ^ lþtoms vindicatur, et plura fatta intelleguntur?ïqgggadmodum 3
fzcex " cum plures ferui iniuriam fecerünt, vel damnum dederünt:

"$ac«., quia ?* plura facta fünt, non, vt in furto, vnum. . OCtauenus

L/,.;*'E;,,ä.;zmdolo. malo curauerint ^9, vt ab alio album corrumperetlütj:
4 quia ^? tunc vnum confilium fit, non ?? plura facta: idem
Pomponius libro decimo notat, -

X. VrPrAwvs libro IIf. ad Edictum. Qvz rzvnrs-
DICTIONTI praeeft, neque fibi ius dicere debet, neque vxori,
vel liberis fuis, neque libertis, vel ceteris, quos fecum habet.

animaduertendum — in facz'nowf(ff .&&mi-
nes. GEB. 8 Taur. Qiii, GE R. 9 Hal praefigit vt, fequentibus . verbis
ef? etiam, omiffis. GEB. IO Hal. cawere, vtrumque dici poteft, melius in
paffiuo. Sic et Bafil. 72 xsAévew 3092vzi moavróQuav àcdáAtiny, BR. —— I Hal.
babet. Sunt etiam non adeo recenter literae re deletae in Pand. Flor. B.
12 Taur. QO. GER. I3 Vulg. won quidem. BR. I4 Vide Noodt. ad
Digefla b.p. 48. GEB. — 15 Hal. 4winquaginta. Sed quingentorum legunt
Graeci ad. L. penalt. infra de Falfis. |Quin et bic loci babent Bafil. mevrasócie
vouícuurz, MSS. certe conftanter quzngentorum. BR. Sunt illa Barb.,S. Cruc
"Treuif. Bynkersh. GER. 16 Modo talis fit períona, cui per edidum poftu-
lare licet, L. 4. iufra de Popular. atiion, — Noodt. ad Dig. p. 49. GEBR. 17
Hal. filiifamiliagum. G EB. 18 Hal. defendantur. GEB. I9 Treuif, in-
ferit zn. GE B. 20 Hal. teneatur. GEB. — 21 Flor, hic et, adícriptum in-
ter verficulos,/fed recenter. Inde támen Vulg. Nor. omnes item et qui. BR.
22 Hal aliisó GEB. — 23 Vulg. Poc, BR. 24 Hal defenderet. Wulg. de-
feudere,volucit. BR — 25 Hal praeffitit. GER. — 26 Hal. inferit et. GX5

rj f p n

" Bynkersh. Inter editos etiam Hal.

iurisdictionem, decefferit, antequam res ab eo, cui *?^ manda-

$uG &:id, quod iurisdä&ionis perpetuae caufa, non|quod ,*?, prout res .

a1); , 2üreorum iudicium, quod populare eft *9?. $. x. Seru;,"(ï'üb-'
Is Sed et

* quidem verba Cegïabgnt,QPomponiu?æIläm il'fggätentiäm Edi-
ij €ti porrigendam éffe ad háec. . $. 3. I Terüos autem, fi non

* LE e ? *e1* . 1* * J :
alicuius album corruperit: non fimiliter hic ?? edicitur, vt(in/|
t Rn . : * LÀ :
. fungetur ?? vice eius, qui mandauit, non fua.-

. caufam fufceptae ante

. . habuerat 54.nï/ggf— jeni
" hic quoque dominó füccurrendum ait: Sed hoc potett diciääl | E

| 27 Ap. Hal. quih, abcít. GER.
| do. GB R,
Wi. BR.

L E2

i babuerit. B R.

". XL Garvs libro (IL. ad Edi&um prouinciale.; Sx

IDEM cum eodem pluribus aCtionibus agat, quarum fingula-
rum quantitas intra iurisdiCtionem iudicàntis fit, coaceruatio
vero omnium excedat modum iurisdictionis eius: apud eum agi
potfe, Sabinp, Caífio, Proculo placuit: quaefententia refcripto
Imperatoris ** Antoniji confirmata eft. — $ 1; Sed et 3? f
mutuae funt ?? aCtiones, et alter minorem quantitatem, alter
maiorem petat: apud eundem iudicem agendutm eft ei, qui
quantitatem minorem petit: vfy-g.ejin poteftate calunïäiofa aduer-
farii mei fit, an apud eundem ?^ litigare poffipr£35. $.5
Si vna actio communis fit plurium perfonarum, veluti fami-
liae hercifcundae, communi diuidundo, finium regundorum:
vtrum fingulae partes fpeCtandae funt ?9 circa iurisdictionem
eius, qui cognofcit? quodYXOfilio, et Proculo placet: duiavnus-
quisque ?* de parte fua litfgat: an potius tota res, |quia fet]*ff
tota res in iudicium vernit, et vel vni adiu.dicari[po'g-lï? quod

i.a »9-.,
* / .4
A

jet] ? Caffio et Pegafo placet: *|et * fane eorum|fententia

probabili$" 49 eft. $ce pnmoo. epuu: — iv
. XIl. VrPrAwvs libro] XVIIL. aad
STRATIBVS municipalibus fupplicium a feruo fumere non li-
cet: modica autem catftigatio ** eis non eft deneganda. :
XHI. Ipnxw libro .Zïïä Sabinum. Evw, Qvt
iudicare iubet Magiftratum effe oportet. -$. 1. Magiftratus au-
tem, |velfisi^?, qui in poteftate aliqua fit ^*, vt puta Pro«
conful, vel Praetor *?, |vel alii]qui prouincias regunt, iudica-
re iubere eo die, quo priuati futuri effent ^,/non)poffunt.
XIV. InEgw libro XXXIX. ad Edictum.. Esr n&-

r r n

4274

x * * LLNRCONEEESLNUT E E ; "
cEPTVM, eoque iure vtimur, vt fi quis maior, vel aequalis
fubiciat fe iurisdictioni alterius: poffit ei, et aduerfus eum ius
XV. Ipnkw libro II. de Omnibus Tribunalibus. . Sx
PER errorem alius pro alio Praetor fuerit aditus, nihil valebit,
quod actum eft: nec enim ferendus eft, qui dicat, confenfiffe
eós in Praefidem **: cum, vt TIulianusfcribit, non confentiant,
quierrent *?, . Quid enim tam contrarium coüifenfui eft^ *?,
d e - Yl LO . à
quam érror, qui imperitjam detegit? L]44. .
.. KVI. IpEw lbro III. de Omnibus Tribunalibus.

LET Praetor ?? iurisdiCtionem mandare: etaut omnem mau-
dat, aut fpeciem vnam: 22 etis, cui mandata lurisdiCtio eít,

aE

* XVII. Ingw libro l. Opinionum. .PRAETOR, ficut
vniuerfam iurisdictionem mandare alii poteft, ita et in perfo-

nas certas, vel de vna fpecie ?5 poteft: maxime, cum iuítam
Wfaäïïïyatum aduocationis alterius partis
XVIIL. A(zR1cANvs libro VII. »5?.Quaeftionum. Sz

CONVENERIT, vt alius Praetor, quam ,cuius)iurisdicCtio ef-
fet, ius diceret, et priusquam adiretur, mutata voluntas fue-
rit: proculdubio nemo compelletur ?? eiusmodi conuentioni
ftare. : | ss if MO !

XIX*'.'

28 Hal. curanerit. GEB. 29 Hal. quan-
30 Hal. zec. GE B. 31 Vulg. Duperatorum Seueri et. Antoni-
32 Vulg. Quod fi. &R. 23 Hal. fint. GEB. 24 Supra tres
literas nde in eundem tria punéta coaeua funt pofita in fignum deletionis. — Ke-
ftat adeo apud eum litigare. B R. 35 Hal. poffit, et in margine alias, poffim.
G E R. 36 Hal. fint. GEB, 37 Ap. Hal. eft fimpliciter quisque. GEB.
38 Ap. Hal. et, abeíft. GE R. 39 Ap. Hal. et, abeft, Sed et in fFlorentina
fupra hoc et pun&ta deletionis apparent. B R. 40 Hal probabilior. GER.
41 Hal. bhic inferit zu. GEB. 42 Flor. quiuquagenfimo przmo. GEP. 43
Ap. Hal is, abeft. GEB. — 44 Hal fumt. GEB. — 45 Ledionem hanc Flo-
rentinam quae et Haloandri eft,. fed quam alii follicitant, tuetur Noodt. /£.
Prob, é. BR. 46 Hal. funt. GER. 47 Conf van de Water HII. Obf.
G E B. 48 Hal errant. GEB. — 49 Ap. Hal. eff, abeft. GEB, 50
Vulg. inferit fua78. B R. 51 Vulg. pracfigit uam. BR. 52 Hal. hic ha-
bet fungitur. GEB. 53 Vulg. vel vnam [peciem. BR. 54 Hal. et Vulg.
55 Hal /i Fl. GEBR. 56 Hal compellitsr. Cont, Noolq;.
1 9

eXa4: g i
d Edi&um,/ Maar-JL Xf A.

e;ug

So«.

ASÁ

fc6 €xX. q«of o

LLicé ex. — e-
LL

"

$- '

L1 gF
H . :

— yKteon.

DIGESTORV
: XIX. VrPrANVS libro VI. Fideicommifforum. Cv«
ixe5punt iil2 QVAEDAM puella apud competentem iudicem litem fufce-

;f perat ?*, deinde ?* condemnata erat, pofteaque ??, ad viri

26

, | 9£., matrimonium alii 5? iurisdictioni fubie&ti peruendrát: quae-
E t rnt; ,«,,,,j—-f*w*"'rebatur, an prioris iudicis fententia! exfequi poffit 9*? Dixi
^^ Aj* pofle quiaante fuerat fententia dicta. |Sed jet/fi poft fufce-
u Uï""ä ptam coguitionem,/ante fententiam, hoc eudniet 97, idem pu-
tb . tarem ?j fententiaque ?? a priore iudice recte fertur 9*^. — Quod
VP [ ER generaliteretin omnibus huiusmodi ?? |cafibus/ obferuandum

eít. $. 1. Quotiens (de) quarititate ad. iurisdictionem perti-
nente quäeritur, femper, quantum petatur quderendum eft, non
quantum debeatur. " |
XX.[PAvrvs librolL|ad Edictum.] ExTnRaA territo-
rium ius dicenti impune non paretur. Idem eft **, et|fi|fu-
(0wÁ

pra iurisdiCtionem fuam velit ius dicere.

QVODA4QVISQVE IVRIS IN ALTERVM STA-
TV[IERIT "|vr|7 1PSECEODEM IVRE VTATVR.

LAU, V o Nv s libro LL ad Edictum.

.Hoc EprcTrvw fümmam habet dequitatem, et fine cu-
iusquam indignatione iufta..-
idem ius fibi dici, quod ipfe aliis dixit, vel dici eflecit? $. r.
Qvi wAGISTRATVM POTESTATEMVE * HABEBIT,
SI QVID IN ALIQVEM NOVI IVRIS ? STATVERIT:
3PSE QVANDOQVE ? ADVERSARIO POSTVLANTE EO-
DEM IVRE VTI DEBET. SI QVIS APVD EVMng(r*I'ZMA-
GISTRATVM POTESTATEM/(VE "* HABEBIT, ALI-
QVID NOVI IVRIS OPTINVERIT, QVANDOQVE PO-
STEA ADVERSARIO EIVS POSTVLANTE, EODEM IV-
RE ADVERSVS EVM DECERNETVR: SCILICET,
QVOD IPSE QVIS ? IN ALTERIVS,PERSONA AXEQVVM
ESSE CREDIDISSET ?, ID 'O|IN/ ri»Psivs lovOQVE
PERSONA VALERE PATIATVR. |

CC

Dapflncierls

4
L.I Aot,,

[ 2

z;,

* * 3 ) j
59&*/?7*1/ .,Lou."ï/h an:

! Pi9reUA Lïæfi;f&äw ; ;
i/

f $. 2. Haec autem ver-
ba, |quod ftatuerit, qui iurisdictioni praeeft *?, cum effectuiacJ

A a . Cipimus, non verbotenus: et ideo, fi cum * vellet ftatuere,
E«l q€ prohibitus fit, nec effectum * decretum habuit *?, ceffat E-
] dictum. Nam ftatuit *? verbum rem perfeCtam fignificat, et
xX d confummatam iniuriam , nonjCoeptam. .Et ideo Íi inter eos

*5 ^5 . e . - j4 » ^ cet
quis dixerit ius, inter quos iurisdictionem non habujit, quo-
| £ ^ miam pro nullo hoc *^ habétur, nec eft vlla fententia, | ceffare
d d. Edicum putamus: quid enim offuit *5 conatus, cum iniuria
4 — A pullum habuerit effectum ? s |

lib. II. de Inrisd. c. 12. GE R. 57 Vulg. fufceperit, mox condenmata fit, et
tandem peruenmerit. BR. ^ . 58 Hal deiudeque. GER.
pofleaque, abfunt. GEB, . 60-Vulg. alterius. BR, 61 Hal poffet. GE B.
62 Hal.euemiret. GER. — 65 Hal. putarem de feutentia; quae a. GEB. .. 64
. Hal. ferretur. GEB. 65 Hal. buiusmodi. G ER. 66 Ap. Hal. eff, abeft.

GEE.

I Hal. flatuit. GE R. 2 Hal vt5 Vulgo vt, abeft. BER. .. . 5 Hoc
eít, negabit, vel recufabit, Scip. Gentilis . Parerg. 13. Noodt. b. BR. 4
Magiflratus videtur efle magiftratus vrbanus, foteflas, magiftratus prouincialis.
Noodt. «d Dig. b. Appofite Suetonius zz Claudio c. 25. lurisdidionem de
fideicommiffis — — — per prouincias potcflatibus maüdauit. BR. — 5 Quod
idem valet, ac iniquum. .. Vide Rad. Fornerium 171. Rer. Quotid. 24. GE R.
6 Vulg. quogue. BR. — ^ Hal. poteflatemue. GEB.
GEB. 9 Hal. credidit. GER. IO Flor. initio fcriptum erat credidiffedin-
ipfius etc. recentiori omnino mamu litera t fuperne adícripta eft, intrufaque 7
vt fieret credidiffet id im ipfius.
d pro t pofita occafionem poteft dediffe. Attamen omnes, quos vidi codices,
calamo et typis exarati, eo modo exhibent, vt hic ex Florentina "Taurell. BR.
: ^. - Yfti funt Barb. S. Cruc, Bynkersh. GEs. II Norica expunxit haec qui ia-
A AU 01199, isdiclioni praecfl, et Bandoza aunotat, eadem nec in Flor. nec in aliis codici-
" m M ! bus reperirt, quod de Flor. Cod. certe falfum eft. Videntur expun&ta, quod
"E fupra non reperiuntur in ipfo edicto, quae ratio videtur idonea .Noodtio ad D.

e
-
—
v s

j

LUBSIROTITO .

.vti: nec te, nec ipfum oportet hoc impetrare, etfi interdum pa-
Quis enim afpernabitur ?

Magiftratu in hoc Edictum incidit; an in his ?? ationibus 6

VT

| tra eum fecerit, qui iple eorum quid feciffet: et reCte: ne fci-
licet vel Magiftratus, dum ftudet hoc Edictum defendere, vel

.59 Ap. Hal. erat,

8 Ap. Hal. quis, abeft..
| ta interpunQtione enatae. BR.

Forte autem 73 zd fine incommodo abeffet, et |

" M. P j
II. Pavrvs libro IIT. ad(Editum, Hoc EprccTo
dolus debet ius dicentis puniri: nam fi Adfefforis impruden- j
tia ius aliter diCctum fit quam oportuit: non *? debet hoc Ma-
giftratui officere *7?, fed ipfi Adfeffori. 7- dul ur a,
HI. Vrrrawvs libro IIl ad Edictum. Sx ovis , .
iniquum Ad-Ediétumr(*? ius aduerfus aliquem impetradit: eo /—Jbï'*"ï
iure vtatur ita demum *?, fi per poftulationem etus hoctve- AaeeusDt -
nerit. ??; ceterum[&*ipfo non poftulante, non cogrcetur: fed
[ét|fi impetrauit, fiue vfus eft iure aliquo, fiue impetrauit ?7,,, J/,-f

vt vteretur, licet ufus non fit, hoc Edi&o punitur ??;- $. 1. , ,.
5i procurator meus poftulatüt ^?: qujeritur, quis eodem iure

vtatur: et putat Pomponius, me folum: vtique ?^, fi Hóf ei
fpecialiter mandaui, vel ratum habui. Si tamen ?? tutor,vel — —
curator furiofi poftulauerit, vel adulefcentis ^5: ipfe hoc Edi- aol
Cto coércetur. Item ?? aduerfus procuratorem id obferuan-
dum eft, fi in rem fuam fuerit datus., $. 2. Haec poena ad-
uerfüs omnem ftatuitur, qui in Edictum incidit, , pon folum eo

poftulante, qui ab eo laefus eft äqfepgïæfg gg mni, iquij qUandoqueJ—Wfï |
experitur. $. 3. Si.js pro quo ipopon ifti, impetrauerit ^?, 1. eraf.
ne aliquis debitor(iphus/aduerfus eum exfeptione vtatur: de-/.«/
inde tu in ?? negotio, in quo fpgpondifti, velis exffeptione Jl

tiaris ?* iniuriam, fi foluendo debitor non fit, Sedíi tu in-
cidifti in Edictum: reus quidem wvtetur exceptione, *[tu *Jiro;zwngc
non'vtägis] 32, pec poena tua a*d,geu.mï*ää)æül endi pertinebitz ;;Xg:"-fw :
et ideo mandati attionem non häb'efgïät. $. 4. Si filius meusin /mumï

quas ex perfona eius intendo ?^, lhióc ?5 Edi&to locusfit? Et

non puto: ne mea condi&io deterior fiat. $. 5. Quod autem.
ait Praetor, vt is eodem iure vtatur, an etiam ad heredem haec
poena transmittatur? Et fcribit Iulianus, non folum ipfi dene-
gari aCtionem, fed etiam herec-i,ijäus. $. 6. Illud quoque non
fine ratione fcribit, non folum in his actionibus pati enm pge--
nam Edicti; quas tunc habuit, cum incidéfét ?9 in Edi&um, ..
verum*üïg quae poftea ei adquirentur. $. 7. Ex hac caufa k J
folutum repeti non poffe Tulianus putat: füperefie enim natu- ,
ralem caufam, qude inhibet [rdpetitionem ?5, 772 x
|. . .« IV. GaAr1vs libro I. ad |Edictum prouincialej
eleganter Praetor excepit ??, Praeterquam fi quis eorum con-

Jgæ.'&.s,

J xvAl Y
LLVDL P

cHpm-

litigator, dum vult beneficio huius EdiCti vti, ipfe in poenam
iphus *9 Edicti committat. | r
b. bR. — 12 Hal babzerit. GER. — 13 Vulg. ffatueri. BR. — 14 Hal.
baec. GEB. — 15 Hal. obfuit. GEB. 16 Conf. Defid. Heraldum de Rer.

Indicat. Auttor. lib. 1. c. $. $. 11, vbi et verba finalia fed ipfi adfeffori, aduer-
fus A, Fabrum delere cupientem tuetur. G E B. 17 Yaur. offEcere. GEB.

I8 Ap. Hal. ad, ediclum, defunt, immo ab omnibus, quotquot vidit, codicibus
àabefle adnotat Ruffardus, quod et nobis perquam probabile eíft, ex infcriptio»
ne illa irrepfiffe. Simpliciter etiam Graeci in Bafil. 49:óv 74 xaTZ dvriDÍMOV, BR.
Quod ipfum dudum ita cenfuit Rad. Fornerius. 17. Rer. Quotid. 3. GEB. .. 19
Hal. zpfe eo iure ita demum «tetur. GER. 20 Vulg. euenerit. BR. —— 2
Hal. Sed et fiue impetrauit et vfus eft iure aliquo, fiue impetrawit, vt. Vulg.
Sed fi impetrauerit, fiue vfus cfl iure aliquo, fiue impetrautvit, vt. Planior No-
rica. Florentina tamen fubfiftit. B R, 22 Hal pauuietur. "Vulg. pmniatur.
B R. 23 Hal. in margine alzas,. Zmpetrauit, manifeíte ex glofla. BR. 24
Hal. ate folum vti, fi boc ei. Egregium fpecimehn variantis le&ionis e-male ini-
25 Hal Si vero. GEE. , .26 Hal. furiofi
27 Hal Idem, fequente id, omiffo. G E.

vel adolefcentis pofiulauit. G E. ]
30 Vulg. iníerit

28 Vulg. inferit a/. B R. 29 Hal. zmpetrauit. G E R.

ev. GEB. — 31 Hal. patiatzr, et in margine alias, patiarit. GEB. —— 32, Hal.
tu vero Wüo0n viéris. GEB. 33 Hal.z/;s. Vulg. ipfis. BR. 34 Hal in-
tento. GEB. 35 Hal. buic. Saepe in Pand, boc pro buic. BR. 56 Hal.

38 Hal quae repetitio-
40 Vulg. b»-

1 Olim

37 Hal. inferit et. GER.

et Vulg. zucidit..BR.
39 Ml «t Vulg. excipit. RR.

nei iubiberet. G XR.
iuj. BR.

iw Jwü Mm»( en /l[,nczm' Á« aan /t//&w

iab C — M EL

j

*

"fj

p*

Sfc'cg»);

^ «Tærïjj '

"x

L^

HX tmf'-Sgd 3 nec eum quil *
" Hátur ?. Práetered'Ín ius vocari non debet $, ,qui vxorem du-
m M P . um
J(&"M[-äf CÀt. ** Aut eam; quae nubàt: nec iudicem,jdüm|de re cogno-
., « Ícat: nec eum *, dum quis apud Praetor
ls.* que funus ducentem familiare, Quftaue mortuo, facientem ) $.
vhosinus ll ALÉIiSTRATVS libro L. Cognitionum. Vr
í»Q vrI.cadáuer profeduüntur: quod etiam videtur ex ? reícri-

- gandi caufa neceffe habet in iure, veljcerto loco fifti: nat

. yauerit. — Vulg. addit boc edicfo zpfe etc. B R.
^GEB. 7 De qua mouetur controuerfia, — Vide Grangianum zx Paradox. Inr.

jer: (s Len]n

,F 4 4 * '
&

£. AERTTÀATYIT.

/ SEQVIS IVS DICENTI NON OBTEN-
RE PERAVERPET *. /&
VrPrAwvs libro l ad Edictum,
( N N15vs Magiftratibus, non tamen * Duumuiris, fecun-
dum ius poteftatis füae conceffum eft iurisdictionem fu-
am défendere pdenali iudicio. $. r. "Is 3 videtur ius di-

centi non obtemperaíffe, qui quod extremum jin iurisdi-

; . COBM . B - 1.
.. .& €üone eit, non fecit: veluti, fi quis rem molüilem vindi-
£e«—.. Canb afe paffus non eft, fed dgwgi eam, velsferri ^ paffus eft:
9r€- ceterum, fi et fequentia recufaüit, tunc non obtemperaffe vide-

tur. $. z. Si procurator tuus, vel tutor, vel curator ius dicen-
ti non obtemperaüüt ?: ipfe punitur, non dominus, vel pupil-
lus. $. 3. Non folum autem reum, qui non obtemperauit $,
hoc Editto teneri Labeo ait: verüm.etiam petitorem. $. 4.

Hoc iudicium, non ad idjQüod intereft, fed quanti ea res eft 7,

concluditur: et cum/[meram poenam contineat, néque poft an-

num, neque in heredem datur.

: 2 -,(Defam "'JL O/chfü

/ DE IN IVS VOCANDO. /?/Zg

CZI PaAvrvs libroIV.ad Edictum.

; * . " : i x 2
N IYS vocare, eft iuris experiundi caufa v,ocark, f& 94 , i

cari * non oportet, neque Confulem, neque Praefectum, ne-
que Praetorem, neque Proconfulem, neque ceteros Magiftratus,

: . * ] * . h». 0-2. * ]. * L]
| qui imperium habent, quijcoércere aliquem poffünt, et iubere
.in carcerem duci: nec Pontificem, dum facra facit: nec eos,

uo publico in * caufa publica transue-

qui propter loci rï;i"ä;ionem inde fe mouere ^ non poffunt.

( Acaufam agit:|ne-

:

oc, pto nglgä;ril**ratmm comprobatum effe. Ya9

IV. VrPriawvs librofVigd Edictum. Qvrovk J)titi-
fu-
rfiofos, vel infantes. $. 1. Praetor ait: PAREN TEM, Pa-
TRONVM, ParnRoNaAM, LisEnos, PARENTES24/7?

J)f.a)m»w'i;n MUET enmUUN * :

I Olim in Pand. erat optemperanit. BR. 2, Gothofr. in nota Al.
tantum. Quinque MSS. ,quae hic confului, Florentinam conftanter fequuntur.

Etiam Bafilic Dt xuwQhs rv sghrwy4v, quod Fabrotus vertit exceptzs magz-
Jiratibus municipalibus, 8 R. — Adde Yofeph. Aueran. Interpr. Puv. lib. I. c. 4.

—

ft. 42.. Petr. Perennon. ad hoc edidtum commentantem, et le&ionem »om tan- :

tum duumuiris, tuentem, Io, Koolium ad L. Ater. Tarpeiam de multis cap. 4.
eandem impugnantem. De cetero illa quinque MSS. funt Barb. Pal. I. S. Cruc.
"Ireuif. Bynkersh. n Barb. tamen eft fuprafcriptum alias tautum. Hal. vt
Flor. tazen. GER. 3 Rob. Steph. et Heruagius: Is »on videturius dicenti
-on. obtemperaffe, qui, quod. extremum in z'uvz'sd,ifïione efl, fecit. 'Temere. Etfi
ves fortaffe eodem recidat. — Bafilica habent: Ov 3exs? wei3agxeiv v Dixucz, vt
€ft Florentiae. BR..— Adde Noodt. ad. Dig. h. vbi etiam textui poft verba ferri
apafus eft, per ellipfin verborum zws. dicenti obtemperaffe videtur, fuccurrendum
efle re&te monet: alias enim ad. fuperiorem emendationem recurrendum foret,
quae inde nata eft, quod videret ille, qui primus a Florentina difceffit, exem-
,plum non ad non obtemperantem aut non facientem, fed ad facientem obtem-
perantemque pertinere. — Ceterum et Petr. Grangianus Paradox. Pur.. Czu. c. 47.
hic ellipfin iam agnouit. GE &. 4 Vulg. aufferri. BR. 5 Hal. obtempe-
6 Hal. rurfus obtemperanerit.

Ciu. c. 47. GER. :
I Hal, vocaere. GEB, — 2 InPand. Flor, initio fuit femoseri, vti ex in-
genio voluit legi Raeuardus 1. Far. 6. at immutatio admodum antiqua eft.
GPerfpicue autem . Bafilica pro inde fe monere habent. 2£ Zvvv (ózov) àvxaugs-
i, ex illo loco fecedere. BR. — Cont. Yof. Nerium 1. Analect. 4. GEB. 3 Ap.
Kal Sed, abeft. GE B. — 4 Gothofr. in nota: Hotomann, vultlegi im cenfu

Il. VrrrzANwvs libro V. Ladægïdi&um.) IN rvs vo-.

DIGESTORVM LIB. Il TIT. IIL IV. 27

ParRoNI PaTRONAE **, IN IvS SINE PERMISSV .
MEO[NE|OVIS vockT. $G. 2. Parentem *7 hic vtriusque ?
fexus accipe. Sed anin infinitum, quaeritur? ** Quidam, pa-
rentem vsque ad tritauum appellari aiunt: fuperiores, maiores
dici. — Hoc veteres exiftimafle Pomponius refert: fed Gaius
Caffius omnes in infinitum ** parentes dicit: quod et hone-
ftius eft, et merito optinuit. $. 3. Parentes etiam eos acci-
pi Labeo exiftimat, qui in feruitutegäägm,fufceperünt: nec ta-
men *9, vt Seuerus ** dicebat, ad folos iuftos liberos *8, fed
etfi vulgo *? qugefitus fit filius, matrem in ius non vocabit.
V. PAvrvs libro IV. ad Ediétum. Qvza femper 29
certa eft ^*, etidpi fi ^^ vulgo ?? conceperit: pater vero is
eft ?^*, quem nuptiae demonftrant. :
Vl. InExw libro T. Sententiarum. PamEeNwTEs na-
turales in ius vocare nemo poteft: vna eft enim omnibus pa-
rentibus feruanda reuerentia. | |
VIL. Ingw libro IV. ad Edictum. ,DATRrIS adopti-
ui parentes impune vocabit, quoniam hi |eius| parentes non
fünt: cum his ?? tantum(co hatus/fiat, quibus et adgnatus.
VIII. Vrerawvs libro V. ad EÉdictum. Aporrr-
vv patrem, quarhdiu in poteftate eft, in ius vocare non poteft,
iure magis poteftatis, quam praecepto Praetoris: nifi fit filius,
qui caftrenfe habuit ?* peculium: tuncenimcaufacognita per-
mittitur ^*. Sed naturalem parentem, nez?3 quidem dum eft

in adoptiua familia, in ius vocari ??. — $. r. PA TRONVM, Ler
inquid, PATRONAMze ??, . Patroni hic 3* accipiendi funt, ^*
qui ex feruitute manumiferunt: vel *f* 97 collufionem de- nys
texit, vel fi qt? ?? praeiudicio pronuntietur effe libertus, cum J

alioquin non fuerit: aut fi iuraui eum libertum ;meum effez|

61 hd u- — —,.— — —— ÜC^dCooity: 7;'
quemadmodum per contrarium pro patrono non habebor, üü .^ "7 ""

contra me iudicatum eft: aut fi, me deferente, iurauerit fe li-

bertum non eífe. 4..7. Sed fi ad iusiurandum adegi, ne vxo- .
1 . 7Z H L e :
rem ducatjjne)nubat: impune in ius vocabor: et Celfus qul-"ua(

dem ait iri tali liberto ius 3* ad filium|1méüm; me viuo, noit .
tranfire. Sed lulianus contfajferibit. ?? ^ Plerique Tuliani
fententiam probant: fecundum quod euenift, vt patronus qui«
dem in ius vocetur, filius, quafi innocens, non vocetür.

IX. PAvrvs libro IV. ad Edictum. Is qvoovg,

qui ex caufa fideicommiffi manumittit] non debet in ius voca- ////4

; . ^ Ws L
ri$ quamuis vt manumittat,in 1us vocetur.

X. VrPrANVs libro;V.ad Edicum. Skep sr hac ge | i CC )oyvzm o
lege emi, vt manuxmtt-aæf et ex Conftitutione Diui Marci ve- :4. .. 6 426

; nit

publico. Sed Florentinam Bafü. confirmant, in quibus eft: z)» 3« Swueeix»
Xgeíav Béusvra v Ouuocío Doóuw, qui ob publicum v(um cuvfu publico transue-
bitur. BR. — Cum Flor. etiam faciunt Barb. ,Vat. I. II Pal. I. S. Cruc- Bynkersh,
et Hal. GE &, 5 Hal transuebitur. GEB. — 6 Vulg. decet. BR..— 7 Hal.
qui vxorew. ducit: aut quae mubit. nec iudicem oportet, dum de ve cognofcit, nec
dum quis. GEB. 8 Minus affequor, cut haec tantopere fufpecta fuerint
Taurellio. Certe in Bafil. itidem lego: eUre viv yeuovvra 9 T? vyapgougfvav,
éur& Dinusüy, iv Üoo Dueywómuer, oUve vàv. AAX Qu wggftuäusvw. Vulg. habet
mec eun, qui apud praetorem can[am agit, et itaffa&ufffï in Pal. L. et $. Cruc
BR. Cum for. tamen faciunt Barb. Treuif. Bynkersh.['G E b. 9 Ap. Hal. /-
et Vulgo ex, abeft. B n. IO Vulg. parentesque. BR. II Hal. patvonae-
«e. GEB. I2 Vulg. Parentes, et mox iterum. BR. I3 Hal praefigit
Et. GEB. I4 Hal. vsque in infinitum emnes paventes. G E a, I5 Vulg.
inferit filios, B R. I6 Hal. wec tantum. GER. . Y7 Hal Seraius et in
margine alias, Seuerus in F. GEBR. 18 Hal. addit pertiwet. GEB. I
Taur. zOlgo. GER. 20 Áp. Hal. femper, abeft. GEB. 21 Vulg. addit
mater. BR. 22 Hal etfi. GEB. 23 Tauwr &Olge. GES. . 24 Hal -
loco off, habet tantmm. Flor. fcriptum erat palermerbisetquem - etc. quod de-
mum recentius mutatum. BR. . 25 Hal zs, GER. — 26 Hal babeat. GER.
27 Hodie in Pand. exftat permittetur litera 7 iam olim in e transformata. BR.
28 Hal. uec quidem. GEB. — 29 Hal. et Vulg. addunt licet. 8R.—. 35 Vulg,
Patronamue. BR. 31 Ap. Hal bico abeft. GE n. 32 Hoc fupplemen-
tum fj recentis eft et atramenti et figurae, — Hal, vel qai collufiomes. detexerunt,
Vulg. vel fi collufiouem detexerit. Bafil etiam fingularem habent: xa 5 evg-
mwavyviav éAÉyiae xal 6 £ d hQou dvoQavS60e. BR. 33 Vulg. fi quis. Ap.
Hal, 2uj, abell. BR..— - 24 Hal. inferit patronatus. GEB. 35 Hal. praefi-
T : « gir

-

p hs /
;uamnxjud €.—7?»n )a..

Tiff' eæy ;

| p m CFUOU '"**y'" "

[ (/ y— &ä
,' "at MA Pg,l L'kïjl ;
^-4 ) ; ,v
hon

La*

L u

41 At .

4

/

TT Üowvyneee ;j f:,ïfvl/'*'h"""'
f

LA
w/«pitno YYvty n ena- s

ZA C -..J.'tuïu«l.u/]t**

lrE
i :

m
'.
w

à, JÁc.

D.

"

i M: 'nom(/ïi)

Lj Sst.

1

RE
»

19' s gabi : nam non
«P) uerfitatem velit experiri, zdiéti iel
^ a&torem eorum conftitutum in ius fit vocaturüs, $. 5. L1-

28

nit ad libertatern: cum fim patronus, in ius vocari non potero:
fed fi fuis nummis emi, et fidem fregi, pro patrono .non habe-

bor. $. r. Proftituta. contra legem venditionis, . venditorem .

habebit patronum, fi hac lege venierat, vt, fi proftituta . effet,
feretlibera. At fi venditor; qui manus jniectionem excepit,
ipfe proftituit: quoniam et haec peruenit ad libertatem, fub
illo quidem, qui vendidit, libertatem confequitur, rem
haberliei gequum non eft: vtjet-* 9 Marcellus libro. fekto .Di-
geftorum exiftimabat ?. $. 2. Patronum autem accipimus,
etiamfi capite minutus fit, vel fi libertus capite minutus] ??,
dum adrogetur ?? per obreptionem: cum lenimfhoc ipfo,
quoJ*? adrogatur, celat condi&cionem ^1: non id actum vide-
tur, vt fieret ingenuus. — $. 3. Sed ^2 fijius anulorum acce-
pit, puto eum reuerentiam patrono ex ibere debere, quamuis
omnia ingenuitatis munia habet. — Aliudaf , fi natalibus *^
fütrefitutus: nam Princeps ingenuum facit. $. 4. Qui ma-
numittitur a corpore aliquo, vel collegio, vel ciuita [
ft illornm libertus, fed

onorem h «t f aduerfus Rempublicam, vel vni-

db

L4

BEROS, PARENTESQVE 45. . pPATRONEI,'PATRO-
NAEQvE *5, vtriüsque fexus accipere ** debemus.

$. 6. Sed ]^* fi
reda&tus fi£ patronus, putat Pomponius eum amififle honorem:
fed f fuerit reftitutus, erit ^? ei etiam huius. Edicti commo-
dum falum. $. 7. Parentes patroni etiam ?? adoptiui exci-
piuntur: fed tamdiu, quamdiu adoptio durat. $. 8. Si filius

meus in adoptionem datus fit, vocari à liberto meo in 1us non

; AM i ^ ; , : i j M PUA :
Bd "goæmt: * fed * 5* negonepos in adoptiua familia Ifufceptus)

ed fi filius meus emancipatus adoptauerit filium, hic nepos
in ius vocari poterit: nam mihi alienus eft. $. 9. Liberos au-
tem fecundum Caffium, vt in parentibus, et vltra trinepotem
accipimus. $. Io. Si liberta ex patrono fuerit enixa: mutuo

fe ipfa, et filius eius, inius non vocabunt. $. rr. Sif autem

liberi patroni capitis accufauerunt libertum paternum, vel in

feruituteWq petierunt ??: nullus eis honor debetur. - $. I2.
Prdetór . ait,
QVIS.VOCET: permil
fit, velpudorem non fa
velparentes. Et totum hOé, caufa cognita, debet facere: nam
interdum etiam ex caufa famofa, vt Pedius putat, permittere
debet patronum in ius vocari a liberto: di eum, grauiffima in-
iuria adfecit, ?? flagellis forte cecidit. $: 13: Semper aytem
hunc lionorem patrono habendum, et fi qüafi tutorj vel-eürater,
vel defenfor, vel aftor]interueniat patronus. Sed fi patroni
tutor, vel curator interueniat: irpune poffe eos in ius vocari,
Pomponius fcribit: et verius B. o [
XL Pavrvs libro IV. ad Edictum. QvAmwvzs non
adiciat 59 Praetor, caufa cognita fe poenale iudicium daturum:
tamen Labeo ait, moderandam [iurisdictionem: veluu ?* fi

üs enim eít, fi famofa actio non

36 Hal. mon cffe Marcellas. — Vulg. mon eff vt Marcellus. w R.
Jta quoque Flor. fa&um, fed paulo recentius. ldeo cor-
rectio merito fufpe&ta vifa: Taurellio. B R. 38 Hal addit fit. GER. 39
Kial. adrogaretur. G EB. 40 Hal. et Vulg. 4q4od. BR. 41 Vulg. addit
fuam. 9 R. 42 Hal.inferit et. GEB. — 43 Hal. et Vulg. addunt efj. B R.
44 Hal. in margine alias, naturalibus ?n. Flor. in quo vehementer fallitur. 5R.
45 Ap. Hal. que, abeft. GER. 46 Hal. patromaeue, G E B. 47 Vulg.
excipere. B R. 48 Ap. Hal. Sed, abeft. GEB. 49 Hal. fore, loco erzt.
G E B. o Hal. Parentes etiam patroni etin margine alias, Patvomi etiam
parentes, et ita quoque Accur. legit. GE B. $1 Suppleta haec particula ad-
modum recentis notae eft. BR. 52 Vulg. zu feruitutem redigi petieriut. B R.
$5 Hal et Vulg. fine, loco wifi, BR. 54. Hal. fuggillat,
55 Vulg. praefigit ve/. B R. 56 Hal. adiiciat. GEB. 57 Ap. Hal. zel-
ati, abelt, GEB. 58 Hal. et Vulg. veniat. BR. 59 Ap. Hal. fi, abeft.
GEB. 60 Hal. lib. V. GER. 61 Videtur olim fuiffe Florentiae 2zffimu-
lado cum * fuprafcripta, vt effet diffimulando. Sed recens atramentum non pa-
titur diftinguere, an füperductum an de nouo fadum fit. WVulgo eft won diffi-

git et. GEBR.
37 Hal. exiftzmat. -

fed honorem

bneules.

veniam Edicti petere debet, quamuis .

O *11 . . LI . [
|pei poenam deportationis ad peregrinitatem

IN IVS.NISI ??. PERMISSV. MEO NE|
p d

lat ?*, qua patronus conuenitur, |

Vulg. fuügilet. BR.

neque puellas, qui aliene iuri fubicctae effent.

DIGESTORVM LIB. Il TIT. IV.

pdeniteat libertum, et aCtionem remittat, vel fi patronus voca-
tus non venerit ??, aut fj ?? non inuitus vocatus fit: licet
Edicti verba Tión patiantur. Wgempegeee// | 47 C av
XIL Vrriawvs Vibro|LVIL,$? ad Edi&um. Sz
LIBERTVS inius vocauerit contra Praetoris Edictum filium
patroni fui, quem ipfe patronus in poteftate habet: probandum
eft, abfente patre fubueniendum eftfe filio, qui in poteftate left:

iet

"m

»4

et ei poenalem in fa&tum attionem, lid eít, quinquagintá aureo- 7*/^

rum aduerfus libertum competere. |
XIII. MopEsTINVvs libro X. PandeCarum. Grewzx-
RALITER.eas perfonas, quibus reuerentia praeftanda eft, fine

"Auffu Praetoris in ius vocare non poffumus. x £s
XIV. PA»rN1iANVS libro l. Refponforum. Lrsrm-,

apt

T V S [a/patrono reus conftitutüs, qui fe defendere paratus, pro
tribunali Praefidem prouinciae frequenter interpellat: patro-
num accufatorem in ius non videtur vocare. — 1f 7/
. KV. PAvrLvs librof. Qufeftionum.
aduerfus patronum dedit libellum, non diffimulato 9* fe liber-
tum éffe eius: an fi ad defiderium eius refcribatur, etiam Edi-

Lj : » ^ ( : e. 6 .,- Lt a z5* *
G&i poena remiffa $? effe videtur *3? Refpondi, non puto ad Zy,

hunc cafüum Édictum Praetoris pertinere? neque enim qui li-
bellum Principi, vel Praefidi dat, in ius vocare patronum vi-
detur. premo ipalm. s cxuut t oKU-

XVI. IpnEw libro IL Refponforum. QvKxsirrvM

eft, an tutor pupilli nomine patronam füam fine permiffu Prae-
toris«S4 vocarg poffit? Refpondi eum, de quo quaeritur, pu-

J Lis EN"'RTV sI« ed aÁeem

F Cyponilum

»

—2

A

l, ;ï
"$

Jie oxi emu:):

pilli nomine etijyn in ius vocare patronam fuam potuifle, fine P,

ermiffu Praetoris. :
a, KVH In£w libro I. Sententiarum. Evw, pRo quo
quis apud officium cauit, exfiibere cogitur. lItem eum 9? qui

apud acta exhibiturum fe effe quem promifit, et fi officio non.

caueat, ad exltibendum tamen cogitur. /j*/»-, «Q«

XVIIL Garivs libroj[. ad legem;XIT. Tabularum,

ETIAM abvinea 59?, et balfneo 9?, et theatro nemo dubitat
d

in ius vocari licere. — . Aua UX T. a, ) |
— XXL Pavrvs libroL ad Edi&um. Sx»p etfi is,
qui domi eft, interdum vocari in ius poteft: tamen.de domo
fuajnemo extrahi debet. Doceein. u^ ,
XXII. Garvs libro L(adlegem XIT. Tabularum. N -
QvE impuberes X£?, puellas, quae alieno iur& fubiectae eflent,
| in

mulando. E quinque MSS. Pal ILyet B.ynEerAsE, di([imulaudo TCP.I;Gefe«nïant,,

quin et tria reliqua, fed ex corre&ione. Bafil w3 ézexgópes, mou diffmulans.
BR. "fria illa funt Barb. S. Cruc. Treuif. IGEn. 62, Gothofr. in nota com-
miffa. KMiotom. V. Obf. 19. admi(fa. Florentinam tuetur van de Water II. Obf.
12, GT. 63 Hal. etam vemi[fa edicli poena effe videatur. GEm. 64.
Hal. et Vulg. inferunt z ius. Sed et Bafil. habent fimpliciter xxAH TV -
TQuyu. BR, 65 Ap. Hal. et Vulgo eum, abeft. BR. 66 'Taur. Qiligue.
GEB. 67 Hal et Vulg. et latitet. Certum enim efl. BR.
rem fcripturam defendit Sam. Petitus ad Leg. Att. lib. IV. tit. 2. Et vt e
Bafilicis Pande&as emendare conatur Cuiacius lib. XXI. Obf. 38. fubftituens
a z'gnun, fiue z:anea, vt veteres loquebantur, ita viciffim Saluinius e PandeQUs
Dafilica: putat enim percommode pofle legi &v àprtAQvoe pro &mà muAUvos,
BR. 'Faur. Binea. Bynkersh. VIIL Obf. 3. 75 viuea, vertit in [/mea, vt a l-
nea vocare fit idem, ac a circo vocare, vbi linea. fpe&antium fedilia diftingue-
bat. GEB. 69 Hal. balneo. GER. : -(
habeat zuri fubieclae funt. n margine tamen annotat alias, meque izmpuberes
Sed Florentinae confentiunt Graé-

7o Hal vt Flor. nifi quod poftea:

cis

PrERIOVvE putauerunt, nullum de. domo fuà in ius vocarf $(Cpmzv,
licere: quia domus tutiffimum cuique J99 refugium atque re- f ^^
ceptaculum fit: éumque; qui þäþ in jus vocaret, vim inferre- "4 ?.
videri. V db Óa hll iduo. - : | «
XIX.,Pavrvs libro L . ad Edictum. SarisovEg
poenae fubirejeum, fi non defendatur, et latitet, certumgeft 97 :
quod mittitur adueffaaijus in poffeffhonem bonorum eius. Sed-
fi aditum ad fe praeffét, aut ex publico confpiciatÁY: reCte in —
.ius vocari eum Iulianus ait. ( Fcemon: €x. femot. eadtador
XX. Garivs libro L. ad legem XII. Tabularum, Sgp 22«

aa-

d

68 . Vete»

r)ti;'"'z

J

DIGESTORVM .LIB. II.

8 2 : 'æ'- ;n«.i-'-
in lus vocaré permiffüum eft. $. r. Quiinius vocatus eft, duo-
t2tm.l». bus cafibus dimittendus. ejä: fi quis eius perfonam dä?: et *!:
et fi, dumin 1ius venirgtur, (de1 ^ re transactum fuerit. a
,lVwo. ^ — XXIILAMARnECrIANvS libro IIlLInftitutionum. Cox-
— . MVNIS libertus, licet plurium fit, debet a Praetore petere, vt
T ei liceat yeY quendam ex patronis inius ?? vocarejnein pge-
| gam incidat ex Edicto Praetoris. - Vaeetzjuofet s
XXIV. VrrraAwvslibro V. ** adEdictum. Iw Evw,
di/«, qui aduerfüs ea] fecerit *?, quinquaginta aureorum 7 iudi-
cium datur: quod nec heredi, nec in heredem, nec 77 vltra
Y . annum4idatut.25/2) — : .
; XXV.iMopEsTINVS libro I. de.ngemS. SI SINE
venia Edicti impetrata libértus patronum in ius vocauerit: ex
querellà patroni, vel fupra dictam pgenam, id eft, quinquagin-
| i$ ta aureds 79 dat: vel a Praefecto yïgijf ?, quafi inofficiofus ??
L"""- — eaftigatur, fi inopia dinofcitur ** laborare.

r
QVIS IN IVS VOCATVS NON IERIT,
SIVE QVIS EVM VOCAVERIT, QVEM EX
EDICTO NON DEBVERIT ^.

| VrnPrANvs libro l. ad Edictum.
50 X Qvrs in ius vocatus fideiufforem dederit AK 3 iudicio
J fiftendi caufa, non fuppofitum iurisdictioni illius,ad quem
vocatur *, pro non dato fideiuffor habetur, nifi fuo priuilegio
fpecialiter renuntiauffit.
lLa iab t IL PAvrvs libro I. ad Edictum. . EÉx ovacvn-
| .QvE caufa ad Praetorem, vel alios qui iurisdictioni praefunt,
EW in ius vocatug venire debet: vt hoc ipfum íciatur, an iurisdi-
jw äfï&ulems fit. $. 1. Siquis in ius vocatus non ierit: ex caufa
""f competenti 5 iudice multa pro iurisdiCtione iudicis damna-
Li9t. ?itur: rufticitati enim hominis argendum erit. Item, fi ni-
;ïss'c " C hilinterfit a&oris, eo temporelia-its aduerfarium veniífe, re-

fifé u

',,,.füc.e mittit)Praetor poeriam: puta, quia feriatus dies fuit.
Lus lI VrPriANVvS|ibroXLVII. * ad Sabinum. CvMw

*:lovrs|in iudaiä?, * fifti promiferit ?*, neque adiecerit poenam,
i Tatus 2 nóW éflet: incerti cum eo agendum effe in id quod

: Lp-/)& inteieft, veriffimum elt: * et * £? ita Celtüs quóque fcribit.

EE : JA, A FE |
/O[TN IVS VOCATI| VT. EANT, AVT SATISj.
[ o as ande Ls VE CAVTVM 7 DENT. 21 1 dulec p
pocovet ftetésusesT . PawvrLVs libro L ad Edictum, ^ oenE,
EDICTO cauetur, Vt fideiuffor iudicio fiftendi caufa datus,
pro rei qualitate locuple$ detur: exceptis neceffariis per-
fonis: ibi enim qualemcumque accipi iubet: veluti, pro pa-
rente, ? patrono. | :
" 7444: äd& II. (CAnÉysTRATY s libro I. ad EdiCtum monitorium.
! ITEM promisue fuis, vel vxore, nuruue: tunc

enim qualiscunque fideiuffor accipi iubetur ?: |et|in eum, qui

—
g—ä.':

| d
J ul ! |
;s-u..(/"f (Cli: Üóve vàe Avkfloug wígue, Óm:ioucíus TVri TUyXaVoUcuc. BR. 71 Hal. de-
"L J fendat. GE R. ^ 72 Hal et Vulg. inferunt eg. BR. — 73 Hal. pro zu ius
/ habet fs. GEB. . '74 Hal. li. T. GER. 75 Hal. fecit. GE B. 76
Sf* Vulg. inferit ex . boc edicto. B R. 71 MHl mneque beredi, meque im beredem,
d *íec €etc. GE B. 78 Hal. patronz, vel quinquagimta aureorum poenam dat, re-
T liquis omiffis. GEB. —— 79 Vulgo vr/zs. BR. 80 Vulgo iníeritur [ztzgator.
æ.; B R. &1 Hal. dignoki;;iï. G E B. | !
r : 2007 Ap. Hal. hic titulus fexti, fextus hunc locum . occupat. GER. 2
Ü Hal. fine per eum cauerit, per qneim ex edito wou debuit. GEB. 3 Ap. Hal.
2 in, abeít. G ER. 4 Hal et Vulg. vocatus efl. BR. 5 Hal competente.
l. GEB. 6 Flor. quadragenfimo fcptimo. GEB. 7 Hal m indicimm fiff.
" GE B. 8 Hal promifit, et mox adiecit. GEB. 9 Hal. flatum, et fic erat
P [ Àn Pal L et Treuif. nz. — Sed Barb. S. Cruc. Bynkersh. vt Tlor. GEB. IO
( Xloc et recentius adícriptum eít. B R. '
H od - Ap. Hal wel cantwm, abfunt. GEB. — 2, HMal praefigit vel. pro.

TT dVXa4y: Wb UWIL 29

B ^
non accepääz ^, cuim fciret eam neceffitudinem perfonarum,
Wuinguaginta aureorum iudicium competit. 4*^ ex 0 Zewo: —
II. PAvrvs libro IV. ad Edictum. QvowrAM pro
locuplete ? accipitur fideiuffor in neceffariis perfonis.
IV. Vrrrawvs libro!LVIIL| * ad Edictum.| Qvr
pvos homines in iudicio * fifti promifit 5, 7fi alterim exhi-
beb alterum non: ex promiílione non videtur eos ftetiffe ?
cüm alter eorum non fit exhibitus. &xü

f

/äg NE QVIS EVM OVI IN IVS VOCA-

/TVR L OVI EXIMAT.

VrrrAwvs libro V, ad Edictum. -

9

Hoc Epnrcrva Praetor propofuit, vt metu poenae com-
pefceret eos, qui in ius vocatos vi eripiunt. $: £ Deni«
que Pomponius fcribit, ferui quoque nomine noxale iudicium Jut- ex* — L: —— 07
reddendum: niíi fciente domino id fecit ^: tunc enim fine51.

noxae deditione iudicium fquipift. . $. 2. Ofilius putat, 1a-
cum hoc ? Edicto non effe, fi perfona,qu/ie ii fus vocari non
potui&, exempta eft: veluti parens, et * patronus, ceterfeque
perfonae: quae fententia mihi videtur verior: et fane"fi deli-

L A& * : 1* —':'B * m -
quit|? FUI vocat, non deliquit4gui 5 exémit. éexémac ^^ —6

. DAvVLVs libroIV. ad Edictum. Namw cvx vter«
que contraLELdi&UH1 faciat, et libertus, qui patrong » vocat, et
is, qui patronum vi eximat *: deteriore tamen "ücö libertus
eft, qui in fimiliydelicto petitoris partes fuftinet. . Eadem ae-

. e * . L AX . L]
quitas eft in eo, qui alioyguam qquo| debuergt, in ius vocabatur.

Sed et fortius dicendum eft, non viderigteximi eum, cui fit
ius ibi non conueniri. J. m *
Hl. VreriaAwvs libro V. ad EdiCtum. vop fi fer-
uum quis exgmik| * in ius vocatum, Pedius putat ceffare Edi-
Ctum: quoniam non fuit * perfona, (quae|in ius vocari potuit.
Quid ergo?. ad ex)iflbendum erit agendum. $. r. Si quis ad
pedaneum iudicem vocatumiqueny *? eximat, poena JeiusfEdi-
&i ceffabit. $. 2. Quód Práetor praecepit, 5* vy- 12.
E c . . x u n.prP7 VIEXIMAT ^Z
(vil*? g anet dolo malo? fufficit vi, quamuis dolus malus(ggïfet.-l
IV. PAvzrvs libro IV. ad Edictum. Sgp e£xrMEN-
pnri verbum generale eft, vt Pomponius ait: eripere enim eft de

manibus aufferre *5 f perraptum: eximere, quoquo modo auf- «s z.

ferre: vt püta, li quis non rapuerit quem, fed moram fecerit,

merit; Sed/et/Ái eo lodi ** retinueri£, non ** abduxit,
verbis tenetur. $. r. Item, fi quis eum qui per calümniam
vocabatur *$, exem/ it: conftateütn hác Ediläoften'eri. $ 2:
Praetor ait, neue faciat dolo malo, quo magis eximeretur *7z
nam I$/potett fine dolo malo id fieri: veluti cum iufta caufa
eft exemptionis. geex.exetp oA 0 | jghrbiv
V. VreraANwvs libro V. ad Edictum. S1 erm alium
quis exemerit, hac claufula tenetur: fiue praefens fuit,fiue *?
| abfens,

4 Hal et Vulg. accepit. BR. — 5 'Taur,
in Adnot. locuplete, lVcuplete, nam per u in. Paud. GER. 6 .Hal Hb. F
G E B. 9 Lal in iudicium. GER. 8 Vulg. promiferit. B R. 9 Hal.
füitiffe. Exat olim in archetypo Jifletife, quod in fietijfe eft reformatum. 3 R.

GEB. 3 Vuïg; accipi debet. Bm.

I Vulg. vocatui cff. BR. — 2, Hal. fecerit. GER. ^ 5 Hal. bai. GEBR.
4 Ap. Hal. et, abeft. GER. 5 Vulg. delizgwit. BR. Cum Flor. faciunt
Barb., $. Cruc. , Treuif., Bynkersh. GE , 6 Hal. qui patroiun vi exemit.
GE B. 7 Eal exámit. GEB. 8 Vulg. Oned fi quis jeruum ci eximit, 5 R.
9 Halfuerit. GEB. — 10 Ap. Hal. guem, abeft, Gka. — 11 Vulgo praefigunt
"eé. BR. 12 Klor. eft exemat. "Taurell. minufcula literas EXeMAT repraefentare
neglexit. BR. 13a Ap.Hal. vjj abeft, GE s. 14 ? Hal.hicet mox auferre; G& B.
I4 Vulg. co loco. Bx..— 15 Hal. detinucrit, nec abdaxerit dis verbis. GEB. 16
Taur. vocaatur. GEB. . 1'7 Kal exzmatur. GEB.— 18 Hal. inferit et. GEB.
19 Pro fiue abfeus, eràt olim in Cod. Flor. fiet abfeus. Hoc autem fatis anti-

que corre&um fiue et abfens, hoc eit, fiue etiam abíens, quod emphafin habere

485

videtur,

ex/xgro d.

-

[SeTPHG Is p r

a«

B oe-se

1
E AÉ .
A3-- 7 04 C$7 6*
H

"
^'"üg qátemt,

?

Á
P
Li—d-co(e«)uïg,
f—ï'ar/f'uoä,, A
Lfc'c C5 ;t)m,(wf"-ü: Z..,- j
'arXy,s
L]ff
LVA

d
n ftG ;

—

quo minus in ius veniret, vt actionis dies exiret, vel res tem- * :

pore aiitteretur: videbikur exemiffe, quamuis corpus n—an&?
lus

Üranfísiret ,
se. LL
í L l';»f*))(t;n'wf: 1
: U 69 ^4 A , "
JM

fet

30 DIGESTORVM .LIB.
t 4x6ón ; -
abfens. $. r. In eum autem, quiieit exemit ^?, in factum iu-
fLC qgma):dicigïl[datur: quo non id continetur quod in veritate eft: fed
(exÍcu. a, quanti ea res eft ab aCtore aeftimata, de qua controuerfia eft:

Lstepro w n hoc enim additum eft, vt appareat, etiam fi calumniator/ quis
o S*. t, tamen hanc poenam eum perfequi. '$. 2. Docere autem
,,;./,,.,*excgn,,zf, debet quis, per hanc exemptionem factum,|quo minus (in 1Us/
co pet agl n produceretur: ceterum, í1i nihilominus productus eft, ceflat
ERLT: poena: quoniam verba.cum effectu füntaccipienda. $. 3. Hoc

iudicium in faCtum eft: et fi plures deliquerint, in fingulos da-
bitur: et nihilominus manet qui exemptus eit, obligatus.
$. 4- Heredibus autem ita dabitur, fi eorum interfit. Neque?*
-;,] [antem in heredem, neque poftanmum dabitur. .
3 VI. Inex libro XXXV. ?? ad JEdictum. Is, ovi
: debitorem vi exemit, fi foluerit, reum ?? non liberat: quia
poenam fuam foluit. u Drupr u a
E Jumtur —5 QovI SATISDARE[COGANTVR VEL IVRATO *
| ? PROMITTANT, VEL SYAE ^ PROMISSIO-
: NI COMMITTANTVR. D,'

J awïäüä iGarvs libro V. ad Edictum proumgxz'gle.D
: M; : "ATisDATIO eodem modo appellata eft, quoj fatisfactio.
t 4,2 : ä/-j ^ t A RRE 1 J : 144 "p ATA . | i.
driepeo m m 3 Nlam vt fatisfacere[dicimug/ei, cuius defiderium implemus ? :

ddar — ita fatisdare fdigimur [aduerfario noftro,|qui * pro eo, quod
)[r—it/wv"PftWïM** * a * nobis petiit, ita cauit, vt eum hoc nomine fecurum fa-
AL um ciamus datis fideiufloribus, j« . UH
| - I. VnseraANvs libro V. ad Edictum. FrpErvsson
tþ(,p,æn.mä/"ivm in ? iudicio fiftendi caufa locuples vidétur $ dari, non tan-

p tlior, hetteedes tum. ex. 7 faculédtibus, fed etiam ex conueniendi facilitate.
: 4 $. 1. Si quis his $ perfonis, quae agere non potuerunt, fide-
— iufforem ? iudicio fiftendi caufa dederit: fruftra erit datio.
J $. 2. Prfetor ait: $1 Qvxs PARENTEM,
J-ffc"v?/(, ÁK?PATRONAM, LIBEROS, AVT PARENTES PATRI'SNI,
PATRONAE4$ LIBEROSVE SVOS, EVMVE QVEM ^" IN
POTÉSTATE HABEBIT, VEL VXOREM,EVEL|[NVRVM
IN IVDICIVM VOCA|BIT: QVALISCVMQVE FIDEIVS-
SOR IVDICIO SISTENDI CAVSA ACCIPIATVR. $.5
Quod ait Praetor, liberosue fuos: accipiemus ** et ex femi-
ning| *^ fexu defcendentes liberos; parentique *? dabimus
hoc beneficium, non folum *^ füiiufis, fed etiam|[fi in| pote-
: . Et filius
fideiuffor pro patre fieri poteft, jetiam filin alterius poteftate fit.
:Nurum etiány *$ pronurum, et deinceps accipere debemus.
$. 4. Quod ait Praetor, qualiscumque fideiuflor accipiatur:

füc 0X gmwnfä:

U fö*/gf;'?lq P
YAM A

LL « J/D..ï z lo Itatei fit alicuius *?: hoc enim Pomponius fcribit.
pv EEE o

videtur. Omnes tamen illud et neglexerunt. BR. Etiam Hal, GEB. . 20
Vulg. exemerit. BR. 2r Hal wec, et . mox iterum, GER. .. 22, Hal. [;5.
XXV. GER. 25 Forteemm. Ya Ruflardus, praeter rem. — Etiam Dafilica:
xal üux bAsuSkQo? vüv Àcócmau6SÍyTE Üvwüyóueyov. B'R. "
1 Nempe llluftres £. 17. C. de Dignit. et rerum immobilium poffeffo-
res L. $. C. de Principibus agentium in vrebus Add, Cuiac. XII. Obf. 22. Pau-
peri, qui non poterat inuenire fideiuffores, erat eundum in carcerem. — Plautus
in Per(a I1. 4. 19.. Adde L. 1$8. C. de Teflibus, . Noodt. H. Obf. 20o. GER.
2, Nempe Fifcus et Respüblica L. 1. $. 18. et L. 6. $. 1. infra Vt leg. vel fidei-
conm. cauf. cau. et forte iure nouo Clerici L. 25.9. 1. L. 33. $. 3. C. de Epifc.
et Cler. Noodt. ad Digefla b. t. in fim. GER. 3 Vulg. adimplemus. BR.
4 Hal. cum . pro eo, quod a mobis petit, ita cauemus. — Vulg. cui pro eo, quod a
mobis petüt, ita cauemus. . Noodtius ad. Dzg. b. probat, nifi quod. malit caui-
i. Atque ita quoque fcriptum in Pal. I. ec Treuif.]fed corre&um in canuit,
vt habent quoque tria alia MSS, Bm. Sunt illcïüäarb., . Cruc. Bynkersh. G E z.
6 Ap. Hal ;s, abeft. GEB.. — 6 Hal. et Vulg. iubetur. B R. 7. Hal. zn,
loco ex. GEB. 8 Hal z. GER. 9 Vulg. fideiuffores. B R.

f 7 i 4* ciy 5X TÀüV YysxeTÀv, 9W TUv vüpduy, ant filüium in poteflate aut vxorem aut mu-
; T4l. BR. II Hal. accipimus. GEB. I2 Hal foemineo. GEB. 13
Hal. parenti quidem. GEB. I4. Hal. inferit fj. GEB. 13 Hal. alterius.
GEB. 16 Hal. et Vulg. nurum autem et pron. B R. 17 Hal. l;ib. V. GE B.
17 Hic ex gloffis interpolationes Vulgo legebantur: Sie im duplwm eff achio

PATRONVM;J

IOo Cu-.
iacius VII. Obf. 11. mauult eamze quam at diferte Bafilica: 9 vàv Vóiv óvekoó- -

I T. .VIEOYHA.
: füeoe trm. i lm

hoc quantum ad facultates, id eft, etiam X,non * locuPïeg"

ti, quanti | aCtionem cai .
ritatem contineat, an véro quantitatem, videamus: et melius
eft, vt in veram quantitatem fideiuffor teneatf, nifi pro:certa
quantitate accefht. — . Mu ia PENTOS ia asaoi bl
IlI. Garvs libro /F -7 adjEdictum prouinciale] Srvx
in duplum eft aCtio 7*; fiuéztripli," aut &2 quadrupli? tanti
eundem fideiufforem omnimodo ^? tene l
tanti[res effe intellégitur ^?.. d |
IV. PAvrvs libro IV. ad Edictum. Sxz pecEssE-

debebit Prfetor iubere ezjiibere ^* eum. Quod fi ignorans
iufferit exhiberi, vel poft decretum eius ante diem exhibitio-

euidentiffime loGüpletem, " vel, fi dubitetur, adprobatum fide-
àctio aduérfus eum effe poteft : qïïla' .iïne-non«

Sed et ipfe fideiuffor, qui non fit acceptus, tamquam de [inku-
ria fibi faCta ?* queri poterit,/puo boms XV/ 1 ( X
^OVE Pavrhvs libro/XIL/ 32/ád Edictum. Qvori-

DEIVSSOR nonfi geturifdoneus, fed dicatur habere fori prae-
fcriptionem: * et * metuat petitor, 1fe iure fori vtatur, viden-
dum, quid iurisfit? ét Diuus Pius, vt et ?^ Pomponius libro
epiftularum refert, et Marcellus libro tértio Digeftorum, et Pa-
pinianus libro téftio Qufeftionum, Cornelio/Procülo refcripfit,
merito petitorem recufare talem fideiufforem: fed, fi alias ca-
ueri non poffit, praedicendum ei, non vfurum eum priuilegio,
fi Conuenia£ur.

. [j "- LÀ . . t * -tl LJ . e .
diri, fi in alia eiusdem ?? prouintiae ciuitate fatisdationem
praeftare paratus fit: fi autem fatisdatio voluntaria eft, non in

fibi neceffitatem fatisdationis ix'iïpoüïg. '$. 2. 5i fatisdatum
pro re mobili non fit, et perfona fufpecta fit, ex qua fatis ?*
defideratur: apud officium deponi debebit, fi hoc iudici fede-
rit, donec vel fatisdatio detur, veljs"finem accipiat. . ^.
pli [ veluti furti manifeftli ) tauti eumdem, etc. BR. — 19 Hal fize. GER.
20 Vulg. ommo.B R. Hal in margine alias, folummodo. GEB. 21 Vulg.
teneri.BR. ^ 22 Hal quanti ves effe intellügeimus. GEB. . 23 Hal dedi:.
G E B. 24 Hal exbiberi. GEB. 25 Erat olim defefferit, mallem igitur
defecerit, non decefferit, cum infolens fit mutatio c. in f. Alibi quoque defece-
rit, pro decefferit occurrit, vt in L. 32. $. 14. infr.. de Donat. uter V. et V.
etin L. j. infr. de Teflam. milit. Poteft etiam a di&ante mendum fuiffe pro-
fedum. BR. 26 Hal lib. V. GEz. — 27 Vulg. pro mom condemmato.
Perfpicue autem Dafilica: óz2Q voU xaraOmac3évroc, BR. 28 Hal.' accepit.
G E B. 29 Vulg. non fine qualibet iniuria efl. BR. ^ Non quaelibet iniuria,

lib. VII. c. 28. laeditur autem hoc facinore corpus per manus inie&tionem, L. 7.
&. t. infra de Iniur. laeditur libertas ducendo, quo vocatus non vult. £. : ;. $. 7.
infra eod, laeditur exiftimatio, ac fi vocatus tam pauper fit, vt non. poffit inue-
nire fideiuflorem. — Aueran. Zutevpr. Iur. làb. T. c..22. GEB. — . 30 Vulg.ldat.
B R. 31 Quod aut fidem aut. facultates fideiufforis. in' dubium vocet.. Se-
cus, fi ex alia aliqua iufta caufa fideiufforem recufet. | Vide plura ap. Aueran.

alleg. loc.. Iuterpr. Iuv. lib. T. c. 22. GER. 32 Hal. lib. LV. GER. 222
Hal. lb». XIII. GEB. ; |

..84. Ap. Hal. et peæ;gwplan; . 35 Haleiws. GE .
36 Hal. wec. GEB. 37 Vulgo inf -t cex quinque codicibus dug,
Pal L. et Treuif. idem habent, p&. — Qui non habent, funt Barb. S. Cruc. et
Bynkersh. GER. 38 Vulg. fatisdatie. KXal)loto, fütis, habet datio. BR.

39

& ?* dicémus, (quia
L-idor u M

ENS vitiofe cautum vel fatisdatum eft, non videtur cautlumudf
VIL VrriAwvs libro XIV. 33 ad Edictum. Sz rz-//ll.eime

IT. $. r. Si neceflaria fatisdatio fuerit, et non.
facile poffit reus ibl eam praeftare, vbi conuenitur: poteft au-

alium locum remittitur: neque ?? enim ?7 meretur, qui ipfe.

[ veluti furti non manifefli ] fie tripli ( veluti coucepti, oblati ) amt quadvu-

$. .5. In fideiufforem, qui aliquäm:iääig'io fifti profniferit, tan« ]|jíe» .
res erit, aCctionem dat Praetor. Quod vtrüums;ve- -gaande .a

RIT, qui fideiufforem dedéfit ^3 iudicio fiftendi caufa: non.

ni$jdecefferit ^? : deneganda erit aCtio. Si autem poft diem . |4-
exzi-bitionis,dece,figmt,' autamiferit ciuitatem: vtiliter agi poteft; az»

: T Fau(l,/u,».j«& " 4 m P ; LI . k *
nredudeleN , G &1y $ librojl/ ^* adVEdictum! prouinciale,, $x Upe«
vERO pro *^condenínato fideiufferit ,* et * condemnatus —47"-

o ( a e. * * '2- L * 1- * e. . . .
deceflerit, aut ciuitatem Romaham afniferit: reCte nihilomi- ao
TC [ t u Ea -"*9*6,"9* n t ^ D m a C
nus cum fideiuflore eius acétur. $. r. Qui pro rei qualitate 7

[/

.';L * 01 * . ..i'»e 'v- L] /28.". [] .o 7 : U
iufforem ,iudicio fiftendi caufa n(f)*nyapgegäitïu ;,iniuriarum PT

élibe) ?9 in- | & ii
iuria eft, duci in ius eum, qui fatisídoneum fideiufforem dét 3. J&ï*j

C
PA

L.
?

eft non modica, fed infignis et grauis L. 24. $. 1. infr. de Dammn. inf. — Plin..

30.8.;

pott m -R o -

—

[ —— ——

FE

*
JJ fclþ'/lfü

lh

V

f

n

" a

lil A irmo
VIIL. Pavrvslibro XIV. ?? ad Edi&um. D prx
. ponenda in ftipulatione. ^? folet inter litigatores conuenire:
: Íi non conueniat, Pedius putat in poteftate Riä'ulatoris" efie:
W?.e)(/ffr moderato fpatio dé hóc ajiudice ftatuendo.| $. 1. Qui mulie-
rem ad)fibet ad fatisdandum, non videtur cauere: fed nec mi-.
les, nec minor vigintiquinque annis probandi funt: nifi hae
perfonae in rem fuam fideiubeant, vt pro fuo . procuratore.
Quidam et;(;(mïfïl fia marito fundus dotalis petatur, in rem
l £ fuam fideiufluram mulierem. $.. 2. Si feruus inueniatury ^?,
; , ,qui antequam iudicium accipiatur *?, fideiuffit *&« iudicatum
*"**ij:tzä"f""folui, fuccurrendum eft actori,jvt ex ^? integro caueatur. Mi-
ia noriquoque y;g;.hfgmggg? annis fuccurrendum eft: fortaíie
^. *. etmulieri, propter imperitiam. .& 3. Si fideiuffor iudicatum
- "^ folui, ftipulatori heres extiterit *9, aut ftipulator fideiuffori:
ex integro cauendum erit. $. 4. Tutor, ét curator, vt rem
faluam fore pupillo caueant, mitfendi funt in municipio *':
.. quia neceffaria eft fatisdatio. Item de f reftituenda domino
Lorf proprietatis; cuifas| *9- vfusfru&tus datus eft. Item legatarius,
vt caueat, euicta hereditate, legata reddi, et quod amplius *?
&4CC€.per legem Falcidiam ceperit ??. — Heres quoque vt legatorum
E fatisdet, audiendus eï"vt in municipium mittatur ?*. Plane
"(,,,73 fi miffo iam legatario in poffeffioneyh, cum per heredem fta-
— . ,^ ret ??, quo minus caueret, heres poítulet, vti de ?? poffes-
fione décedat 5*, paratumque fe dicat in municipio cauere:
impetrare non debebit. Diuerfum, fi fine culpa aut dolo here-
dis miffus fit in poffeffionem. $. 5. Iubetur iurare ?? de ca-
lummia, ne quis vexandi ,magis aduerfarii caufa forfitan, cum
Romfáe pofüt 59 fatisdaré, in municipium euocet, Sed qui-
444« . busdam hoc iusiurandum de calumgïia remigitur: velutjparen-
tibus et patronis. . Sic autem iurare debet, qui in. mumciä lum
remitfitur: Romge ££ fatisdare non ygoffe,ï—etfgfgfpoffe quo po-

[ d

YR

.fj'ff ftulat remitti: idque f& iOl calum jae caufa facere. Nam fic
7 "* mon eft compellendus iurare: alibi Lfï—:,';' quam eo loco fatisdare
CH 5 . * - ; » . BLL
fmæ,, non pofte: (quia fijRomae non poteft ?*, pluribus autem locist
vt poffit, cogitur. ?5 peierare, $. 6. ,Hoc autem tunc ?? impe-
trabitur, cum iuftà caufa eflefvidebjtur. Quid enim, fi cum
4 €erat in municipioi noluit cauere? hoc cafu non debet impe-
Wö trare: cum per eum fteterit, quominus ibi, vbilise| V? defide-
rata?", fatisdaret. ^; ( faulas, | gc)jacwe,
.IX. (|GA1vs libro V. ad Edictum prouinciale. Annr-

d

T HO ad fideiuffores. probandos conftituto, üï] alterutram
partem iniquum arbitrium $? videatur, »gerinde ab eo atque
äiudïcibus appellare licet,/96«aerene g

— vitt. v t
53 ad Edi&tum.. Sr )5*
pro locupletibus habendi funt:

d X. PAvrLvs libro LX
L^. arbitrp probati funt fideiuffores,
4 cum potuerit querellà ad $5 competentem iudicem deferri.
: i ['aufía i AT hi " LIUBE U 66 ;
cinteciuS o . 1. TQuilex caufa 1mpr55'a5fab arbitro probatos, aligsy ?? im-
& í. , probatos probat ?*; multoque magis, fi fua voluntate acce-
— pt pit 9* fideiuffores, contentus his 9? effe debet. Quod fi me-

!

39 Hal. ljj. XLIII. GER. 40 Hal. fiipulatiouem. GE P. 41 Hal. addit
amnt. GEB. 42 Vulg. interuemiat. . Video idem habere quatuor Codices
AMSS. quintus autem, qui eft $. Cruc.)ad eum modum corre&us eft. Sed prae-
terquam quod neceffitas mutandae fcripturae deficiat, coincidit etiam 73 zmter-
wenist cum fequente fideiuffit. B R. — Sed et verum fenfum plane interuertit iíta
leQio: neque enim de feruo, qui vt feruus fideiuffit, hic quaeftio cft, fed de eo,
qui fideiuffit, vt liber homo, et poftea inuentus eft feruus... De reliquo illi IV.
Codices funt Darb. Pai. L. Treuif. Bynkersh. GER. 43 Hal acciperetur.
GEE. 44 Vulg. fideinfferit. 5 R. 45 Haec praepofitio ex, quae prius
aberat, fero demum fnppleta eft, forte a fequenti ex Zutegro cauendum. . Proba-
bilius autem, vt opinor de adice&um fuiffet, facile in. Codice, ex quo Florenti-
nus defcriptus, potuit fuiffe otdintegro elifa vocali e, mox autem d. cum t con-
fundi potuit, aut data opera praetermitti, BR. — Qui hac coniedura, quae mi-
hi valde improbabilis videtur, occupatus adnotare neglexit, a Taurellio hanc
voculam afteriícis debuiffe includi. G E. 46 Hal exflitit. GEB. 47
Hal. in municipium. GEB. 48 Hal. de reflituenda domino proprietate is cui
u[usfructus. GEB. 49 Hal. inferit quam. GEB. . 50 Hal cepit. Vulg.
acceperit. BR. 31 Hal. et Vulg. remittatur. BR. 52, Hal. fietiffet. GE B.
53 Ap.Hal deabeít Gx&. . 54 Vulg. difedat. BR. — 35 Mal imrar.

LI

DIGESTORVM .LIB. ET VIBEC

fatisdare debeat? Paulus,refpondit, eum, qui abfentem ?^ def L. y

31

dio tempore calamitas fideiufforibus infignis, vel magna inopia

(ácgidit/*? , caufa cognita ex integro fatisdandum erit. E lAC
€ XI. Vrrramxvs libo LXXV, ** ad Edictum. IV-*WWWF':'

LIANYVS ait, fi antequam mandarem tibi, vt fundum peteres, -

r* Lj : . & M dugnim " 2 l : 3. * ". [] " |
fatis aqceperis petiturus fundum, et poftea mandatu meo agere J«ex C€pe«cs, P«NS !

4

infüitueris: fideiuflores teneri. Um— U. €0, 1 : n — Pnáo ,

XIL Ingsw librojLXXVIIL ?? ad Edi&um. . Ix TER 9sf fopf i
omnes conuenit; heredem füb CSnd,i.bione,ügendentä Eäädicio- yï//.m;" V
nel* poffidentem hereditatem, fubítituto [cauere debere de L 344
ereditate: [et fi defecerit condicio, adeuntem hereditatemjfub- t 354.
i'titgtggg et petere hereditatem pofle, et fi oftinuerit, com- *eex
mitth füpulationem: et plerumque. ipfe Praetor]condicionem * |
exiftentem, et ante diem petitionis venientem, ex caufa iubere LeCaw t
folet ftipulationem interponi. | E
. XIIT. PAvrvs.libro| LXXV. ad (Edictum. .Segp. m //f(e& exivr: L.
fi plures fubftituti fint/ fingulis cauendum eft. — J yost , ) i v.
XIV. Ipew libro lf. Refponforum. S/Frr 1vsrAMr-
LIAS defendit abfentem patrem. .Qujero an iudicatum folui

) ,
.j

C
b

fendit, etiam fi filius, vel pater fit, fatisdare petituro *5 ex
forma Edicti debere. — ,. J V IMasfennutu. jsend !
Vharco,, XV. j MA c g/libro T. de Appellationibus. Scxxx-

pvM eft, poffe([ores *5 immobiliumrerum fatisdare non com-
pell. $. r. Pofleflor autem i$'accipiendus eft, qui in agro,

—

/Wlaif
T

V?Cimtaæ rem foli poffidet: aut ex affe, aut prÓ parte. ;SedjA | 3 j/96, —

ettqui vectigalem, id eft *?, ephyteuticum * 27 agrum poffi- .
det, poffeffor intellécitur. Item, qui foiamwgp;*ietatem ha-
bet, poffeffor intellääendus eft. Eum vero, qui tantum vfum- ,
fructum habet, pollefforem non effe Vlpianus fcripfit, . $. 2. Jg—«fgf
Creditor qui pignus accepit, poffeffor non eft, tametíli poffes-
fionem habeat, aut fibi traditam, aut precario debitori concef-
fam. $3. Si fundus in dotem datus fit: tam vxor, quam ma-

ritus propter poffeffionem eius fundi poffeffores intellgguntur.zæ*:/*' "ff""zm,/æ,
& /A- Diuerfa caufa eft eius, qui fundi petitionem perfonalem' " . 2 : Pv *
hábet 75 0. .. $. 5. Tutores/fiue pupilli eorum, fiuelipfi poffideant,. Je ; li
poffefforum loco habentur. Sedjet]fi vnus ex tutoribus pof- LennTor T2
feffor fuit . "?, idem dicendum erit. $. 6. 81 füundum quem " M
poffidebam, a me petieris, deinde cum fecundum te effet)iu- T ;4&»77
dicatum, appellauerim: an pofleflor eiusdem fundi fim? et re- *
€te dicetur poffeliorem [meJ effe: quia nihilominus poffideo: L1J7f. CA s

nec 39 ad rem pertinet, quod diüiinci mihi ** ea poffeffio pos- DA CM v« d
fit. $. 7. Poffeffor autem quis, necnefuerit ??^: tempuscau- ^ , . ^
tionisfpe&tandum eft: nam ficut 5* ei, qui poft cautionem . ax;j:u —
pc)ffedwnem 84. vendidit, nihil obeft: M& nec
poft cautionem poflidere egepit, |.eest.
XVL PaAvrvs libro VI. ad Edi&ium. Qvr 1vnax 77

TO promifit iudicio fifti, non vidétur peieraffe, fi ex conceffa
las p a as

caufa hoc . deferuerit. fï:ïl'ïf/ D

GEB, 56 Erat quondam Flor, poffefet, quod in poffet reformandum vide-
batur, non tantum, quod miuus a corruptione recedat, verum etiam, quia fen-
fui fe magis accommodat. 8 R. 57 Hal. poffet. GEB. 58 Hal. poffet, co-
geretuv. GE B. 59 Ap. Hal. tunc, abeft. G E. Go Ap. Hal. zre, abeft.
G E B. 61 Flor, quondam fuit zrofiderat. BR. 62, Flor. eft arbzterium.
BR, 65 Flor. feptuagenfimo quinto. GEB. 64 Ap. Hal. ab, abeft. GE &.
65 Hal apud. GEB. 66 Vulg. et alios; BR. —— 67 Omnia hic turbauit
ptfn&um poft vocem deferri, quod fecuti alii prorfus nouum $. a verbis, 44 ex
canfa, inftituerunt. — Varia hic commenti funt viri docti, vt Heraldus Offernz.
c. .. Beft de ratioue emendandi leges c, 3. Primum | re&tam interpretationem
vidit Cuiacius. BR, — Adde van de Water 117. Obf. s. GER. 68 Hal. ac-
cipit. GE B. 69 Hal Zr. GEB. . 70 Hal acciderit. GER. "| Hal.
l, LXXVIII, GER. 72 Hal Hlb, LXXXF'I, GEB. 73 Ap. Hal.
et Vulgo pendente conditione, abfunt, B R. 74 Bal, inferit perfotam. GER.
75 Hal, et Vulg. petitori. B k. 76 Vulg. peffeflorem. BR. — . TT Mal, vel,
loco id efl. GEB. 78 4 Flor, eft empbyteyticum, GEB. — 78 b Itaet Hal. Vulgo
babent. GE B. 79 Hal fuerit. GEB. 80 Hal, inferit euim, GEB. — $1 Ap.
Hal nmibi abeft, GEBS. $82 Hal fit. GEB. 83 Ea Taurell, ficut ei, Sed

qní£n, 4€)

manifefte in archetypo eft ficutiej;, BR. 84 Àp. Hl pojfeffionem, abeft. GE 9.

43

j Diu

prodeft/ei, qui 4 v99 e Ua n d

!

32

Krr--€4 — v
//) s1 EX NOXALI/CAVSA AGATVR, QVEA-
a : ADMODVM CAVEATVR '. /&
u Vrrrawvs libro (VIi1 ad Edi&um.
r ovrs eum de quo noxalis actio eft, iudicio fifti promi-
|fit ^: Praetor ait, IN EADEM CAVSA EVM EXJIBE-
RE ?, IN QV A ki- EST, DONEC * IVDICIVM ACCI-
PIATVR. $. F. Ín eadem caufa fiftere,| * quid fit, videamus.
Et putp verius, enm videri in ? eadem caufa V^ $, qui ad ex-
periendum non facit ius à oris deterius. Sräeünat feruus
effe promifforis, vel aCtio amiffa fit, non videri in eadem caufa
ftatum Labeo ait: velfi i qui pari loco erat in litigando, coe-
pit effe in ? duriores vel loco, vel perfona mutata. Jtaque
fi quis ? ei, qui in foro promifloris conuentri non poteft, ven-
ditus, aut potentiori datus fit: magis efle putat, vt non V;.dea—
Q»/MIU.I' in eadem caufa fifti. Sed|et[fi noxae deditus fit, Ofilius
non putat in eadem caufía fifti: cum noxae déditione ceteris
noxalem aCtionem perémi putat "?.

IL. PaAvrvsilbro VlI. ad Edictum.

4 ^ ; P]
E . D m

lyu. C

ditus: perinde enim noxa caput fequitur, ac fi veniffet. — $. 1.
Si abfens fit feruus, pro quo noxalis a&tio alicui competit: fi-
quidem dominus non negat in fua poteftate e(fe: compellen-
cop? dum putat Vindius vel iudicio eum fifti promittere, vel iudi-
cium accipere: aut fi nolit défendere, cauturum ^^, cum pri-
ím, mum potuerit ? fe exfibiturum: fin *? vero falfo neget in
3 ? ; » . . - s.
| fua poteftate effe: fufcepturum iudicium finel noxae deditione:

; -wm | y 7/!5'-;'1'&- j L ^* . * * *| * L . .
! ?;Z: | LJf ddque 7^ Iulianus fcribit, et fi dolo fecerit, quo minus in eius
d. o Jecab a 7t- effet poteftate Sed fi feruus praefensleft * ", dominus abeft ^*;

. £, nec quisquam feruum defendit, ducendus erit iuffu Praetoris:
E. — u9 . . fed, cau(à cognita, domino poltea dabitur defenfio, vt Pompo-
[ Lemnecerteo nius et Vindius feribunt: ne ei abfentia fua noceat. ro
TERDN ATE *? aétori aCtio reftituenda, eft, perempta, eo quod ductus
feruus in bonis eius effe coepit *?.

L r&cy priule ; : d EdiA
W'igt" M/WM HI. VrPIrANVS hbrojsg [L ad Edictum. $x cv«
1 vfufruCtuario noxali iudicio agétur *?, isque feruum non de

VP

fenderit: denegatur ei per Praetorem vfusfructus perfecutio.
] IV. Garvs libro VI. ad 1g,diöjtu»m prouinciale, $r
cvM vnojex dominis noxalig 2? agetur, an pro parte fotii fa-
tisdare deberet ?^*? Sabinusjit, non debere: quia quodammo-
do totum fuum hóminem défendétet ??, cuiin folidum defen-
" ,d'fyldx neceffitas effe£ ?3: nec auditur ?^, fi pro parte paratus
' ft defendere. : u
þ —.^. V. VrsrrANvs libro XLVIL. ad Sabinum. S1 srR-
: vy.M in eadem [caufaffiftere quidam ^? . promiferit, et liberj fa-
: f*' eff';ff'llbn;-r,

1 Diu Flor, fuit cazetur, in indicatiuo recentiffime tamen 4 fuperius ad-
fcriptum, vt adeo miremur Taurellium hic corre&tionem efle fecutum, . Simili-
ter 'Tit. XL optemperauit, fcriptum fuit, pro opteurperanerit, prout nunc eft, B R.
2 Hal promiferit, GER. 3 Hal exbibeto. GEB.
tefietur, |Si cnim poft L. C. ferui conditio mutatur, tamen reus condemnatur,
imputaturus fibi, quod noxae dedendi facultate fe priuanerit, L. 57. et 38. in-
fra de. Noxal, A&fion, Noodt. ad Dig, b, GER. 5 Taur. viderIn. GERB.
6 Verba afterifcis inclufa eodem acuo in margine videntur repofita, quibus re-
centior manus adiecit 72 fiflere, quod fi recipiamus, et plenior erit Oratlo, et

librarius. Hal, habet in hunc modum: Iu eadem caufa quid fit videamus, et
puto.eum verius in eadem canfía fiflere, qui etc,. Vulgo habetur: Iu eadem can-
f fiflere quid fit videamus, et puto verius effe, m eadem cau[a eum viderr fite-
re, qui etc. R. — 7 Hal. veluti nec fj qui, Vulgo vel fi isqui. BR. — 8 Ap.
Hal. zz, abeft,. GEX. 9 Ap. Hal. quis, abeft. GE. 1O Hal. et Vulg.
puiat, BR. II Vulg. inferit emm, BR. I2 Hal et Vulg. potrerit. BR.
13 Hal et Vulg. fi. Bn. I4. Vulg. idemque. BR. 15 Hal, praefigit ct,
G E B. I6 Flor. olim erat abfent, quod fubantique in aboff, conuerfum. BR.
17 Ap. Hal. et, abeít. GER. I$ Hal. et Vulg. coeperit. ER. I9 Vulg.
agatur. BR. 20 Nempe aGtio, et poteft defendi per id, quod fíaepe occurrit,
adionem agi. Wide Briffon. de P. S, Potuit tamen et vox haec elle cor-
rupta ex Praecedente domiuis. lal babet uoxali, Wulgo additur moxali iudi-

/ä? DE

SED ALIO iure .
vtimur:.nam ex praecedentibus caufis non liberatur noxae de-.

hs.

4 Donec litem con--

probabilior aberrandi caufa, cum ab iisdem vocibus in casdem plane reciderit :

DIGESTÓRVM. LIB. LU TIT." 1X;X.

Cus fiftatur: fi de ipfo controuerfia eft capitalium a&tionum
iniuriarumque nomine, non recte fiftitur: quia aliter de feruo:

de libero vindiécta fumitur,
autem ad ceteras noxales caufas pertinet, etiam in
caufam videtur perueniffe. . r ao
VI. PAvrvs libro XI. ad Sabinum. — Sgp szx ftatu-

meliorem,

liberum fifti promiffum fit; in eadem caufa fiftijvidekur, quam« ngm

uis liber fiftatur, quod imDlicitus &i cifusyibertatis fuerit. — 1us,
TIT. X'/ f 19 ?**L*:f

&.

EO PER QVEM FACTVM ERIT, QVO -

MINVS QVIS IN IVDICIO SISTAT. &

VrPiANvs libro VIL. ad Edictum.

AE Ovrssrwvm putauit Praetor, dolum eius coércere, qui
.À impedit aliquem iudicio fifti. C E Fecifle autem dolo
malo non tantum is putatur, qui fui$ manibus, vel per fuos re-
tinuerit *: verum qui alios [quoque/rogauit, vt eum detinerent,] 154
vel abducerent, ne iudicio fiftat ?: fiue fcientes, fiue ignoran- !
tes quid;efldt, quod comminifceretur ?. ^$. 2
malum fic accipimus, x? ,À quis venienti ad iudicium aliquid m
» E . . owt 5 475 .
pronuntiauerit trifte, propter(quod is necef habuerit ad iu- 1. 5/-
dicium non venire, teneatur[Edicto ^: quamuis quidam pu- | ex/cc
tent, fibi eum imputare ?, qui credulus fuit ?. $. 5. Sireus -
dolo a&toris non fteterit *, non habebit reus ? aduerfüus eum
a&ionem ex hoc Edi&o: cum contentus effe poffit exceptio-
ne, fi ex ftipulatu conueniatur de póena, quod ad iudicium non.

venerit: aliter atque |fi ab alio fit impeditus: nam aCtionem J 4ef'aL,

propofitam aduerfüs eum exercebit, $. 4, 5i plures dolo fece-
rint, omnes tenentur: fed fi vnus praeftiterit poenam, ceteri
liberantur ?, cum nihil interfit. $, 5. Serui nomine, ex hae (/4
caufa, noxali iudicio agendum, omnes confentiunt. $. 6. Et —
heredijdatur *?, fed non vltra annum: aduerfus heredeig au- ale.

Jmpphétui ^9 et verberibus ?? de iniuria ?? fatisfit, aliter 0j «?«
ppicum. n hii J 'achac actto
vel condem*ïlatxoipecumar1a. Quod J,,, d

V

Dolum autem'ewitadus
46 A.oLjwtr.

tem ä&exïuszfpïftc(d-afïdam aCcüonemi**, vt ex dolo defuncti L .sradio,

heres non lucretur, i44£/&?4 Oezlem aefumen GS8 o | |
LY J]L Pavrvs libro(VI. ad Edictum. Sr AcTOomis Je
feruus, domino fciente, et cum poffit, non prohibente, dolo fe-
cerit, quo minus iif iudicio fiftam: Ofilius dandam mihi exce-
ptionem aduerfüs dominum ait, ne'ex dolo ferui dominus lu-
cretur: fi véro fine voluntate domini feruus hoc fecerit, Sabi-

nus noxale iudicium dandum ait, nec faCtum ferui domino ob-

ipfe ni« 'w/t—/*æ Dd
rl

eíle debere, nifi baftenus, vt ipfo careat: quando *^
äi deliquif.- dpenus v [en.

cio, Cuius interpretationis Wogrefäs in MSS. deprehenduntur. la /,.

Barb. erat woxalz agetur.- /S. Cruc.,verfibus tamen ibi/exas inter- //fau'

focii. Tlorentina praeferenda, quod et Graeci habent: f»«ses évrüv 6AbxAwQov
A N D à

xo4 &cQaMCQeTus xoq GuysxOiKET : QU

v UDAQ/D,
sque eorum in folidum et cauet et defendit, — -
et fequentia magis quadrant. BR. 22 Hal. defendere debeat. G EE. 23
Hal ef GEB. 24 Mal audiatur. GE R. 25 Hal. quis. GEB. 26
Quafi effec fupplicium fit. MHal.e Vulïl upplicio, neque aliter MSS. nifi quod
Barb. habeat vtrumque in nu'merom s. BR. MSS. funt feliqua : Pal
L S. Cruc. Treuif. Bynkersh. GEB. . 27 "Yaur. Berbevibus. GEB. — 28 Ap.
Hal. de imiuria abfunt, et probat Noodt. ad Dig.b. Sedetin Bafil nulla fit
iniuriae mentio, et tamen non video, quo pacto haec verba irrepferint. BR.
I Hal retimuit. GER. 2 Hal. fifleret. GEB. 5 Vulg. commit-
teretur. BR. 4 In Exemplari Flor. folum eft temeatur, füblidente e, recens
manus edifo, adiecit. Certe miramur, nihil figni hic appofuiffe Taur. ln-

terea hoc fupplementum omnes receperunt: teweatur ex boc edicbo. BR. lta

6 Hal fuerit. GEB.

etiam Hal. GER. '
9 Hal. liberabun-

; ..5 Vulgo addunt debere. BR.
7 MHal. fliterit. GER.

.8 Ap. Hal. reus, abeít, GEB.

tur, GEB. IO Vulgo addunt baec acio. BR. II Ap. Hal. aconem,
abeft. GER. 12, Quando pro quandoquidem,.. Quare male Vulgo qsomiam.
E quinque MSS. folus $. Cruc, habet vt Flor.ï&teri quam aur quonidm. BR.
: | Reli-

Ícriptum;fubandi iuditio, quod in Pal. I. Treuif. et Bynkersh. in ipfo contextu :
apparet.| B R. 21 Vulg. debeat. Sed Hal. debent.. Penden? haec a voc;e'ï H .(fä[ï i

a, t

[
i

!

Uf
!P,Jlrhau

;
N/
WW

u

.Läffl is, qui dolo fecerit *$

J nf il
r
N
h - 7
od b

- E Säg? )rit, quominusin ? iudicio fift
EHQJJ cuiu dolo impeditus fuerit/ ^*, à&ione in factum e

s
*

E. ,/quaginta/ftipulatus fuero, [fi]in iudicium retis non vern£iit, pe--
| a..ïäjlü— l titurus a reg centum, et dlöïlo galol Rs Sääf?qïäïä fagä fge- |
! Jp.— Bjafrit, fie in iudicium reus veni3t; cCentum a Sémbronio confe-
Tjae u QUar: tanti enim mea interfuiffe videtur: quia íi veniffet in
ii 5£./ iudicium, actio mihi ^? cehtum aduerfus ^9 reum, vel ad-
.. uerfus ?? heredem eius competebat: licet fideiuffor minorem
" fummam mihi promiferit. | [ À
/;)SI QVIS CAVTÍONIBVS IN * IVDICIO SI-
DO STENDI CAVSA FACTIS NON OBTEM-
| DCORERAXERITAS /225 948
t /7"* GaArvs libroL. ad Edi&cum prouinciale. !
V ICENA milia paffuum in fingulos dies dinumerari Prae-
X* toriubet, praetereum diem, quo cautum promittitur, et ?.
| f* Iro:Lone, 3à. quem fiftere in iudicium oportet : nam fane talis itineris ^
4^,9. dinumeratio neutri litigatorum"onerofa eft. — . |
g u — XVWi/. 1. VrerAawNvs libro LXXIV;. ad Edictum. Noxw
r Ql;mgg EXIGIMVS reum iudicio fifti; fi ,necoti propter quodz
r':f"*üï*'**"'ä?iudicio fifti promifit ?, fuerit transaCctum: íéd hoc ita, fi.
Ü * ppen| * prius id negotium transactum fit $, quam fifti oporte-
m fäf?äret: ceterum Ífi poftea transa&tum eft, exceptio doliJopponi |de-
f "" & bet. Quisenim de pdena promiffaj? laborat *? poít nego-

-f nem

^

& que parte dolo: ^* compenfando. $. 4. Sia fideiuffore quin-

z,|tium transadjum? cum etiam ** fransacti negoti

D
J

/La'/äljn /7'99/4/02*7-2 iv Iellesto .

- * & h]

, DIGESTORVM LIB.
[l/(yk,a/;nu*

. II Ivrrawvs ?? libro II. Digeftorum. Ex Hoc
EdiCto aduérfüs eum, qui dolo fecit, quo minus quis in iudi-
cium vocatus]fiftat, in fa&tum a&tio competit, quanti actoris
interfuit eum /fifti. In quo iudicio deducitur, fi quid hmiferit
aCtor ob eam rem: veluti fi reus tempore dominium rei inte-
rim fibi aclq-uirat, aut a&ionäliberatus fuendt ** "LE Plane,)
» quo minus in iudicio fiftatur, foluen-
do non fuerit, fequum erit, aduerfus ipfum reum reftituto-
riam aCtionem competere: ne *5 propter dolum alienum reus
lucrum faciat, et aCctor damno adficiatur. $. ZifSi—gtw*äz/ fti-
pulator dolo Titiilet|promiffor dolo Mr?'euii ** impeditus fue-
| M ?*: vterque aduerfus eum.
CO . . . - $« ae»räsäe'lätur.
- 3.floi et) ^^ ftipulator dolo promifforis, fet * promiltor do-
lo füpulatorismpeditus * fuerit 3 quominus ad iudicium
venirét ?*: neutri eorum Praetor füccurrere debebit, ab vtra-

s

i exceptio-
m putauerit quis nocere, quafi etiam. de poena transactum
fit? nifi contrarium fpecialiter partibus, placuerit. — $. r. Si

" d ww * . /& 'f' 4 2 .2 : R 1*
quis, municipalisgmuneris,; caufa, fine]füó]dolo inàalo impeditus,
h b hnerif| Dd* p

Reliqui funt Barb. Pal. L. Treuif. Bynkersh. GEB. — .13 Omnes praeter Hal.
Vipianus. BR. Qui Hal. cum Florentina exhibet lulmmas. GEB. - I4. Hal.
fit. GER. 13 Hal. fecit. GER. I6 Loco rationis, quae hic adfertur,
Bafilici exempla fubftituerunt: 7uv yào ÀiX cig Xghctue PMemoct voU TOA -
Tos iv TÀ ueT2aED, ) TÀ xoÓve OAtUSepu34: forte enim intevim vfucapione domi-
niam. fibi acáuifiuit, aut tempore liberatus efl, nimirum áb a&ione. BR. 17
Hal. Et fi. Vulg. Sed et fi. B &. I8 Taur. Maeul. GER. 19 Áp. Hal.
in, abeft. GEB. — 20 Hal in margine alas, fiflat vtérque : aduer(íus. GERB.
21 Hal fuit GEB. . 22 Hal Sed f Vulg. Sed et fi. BR. 23- Hl
fuit. GEB. .. 24, Hal. veuirent. GER. 25 Hal. et Vulg. dolum dolo. Flo-
rentinae MSS? adhaerefcunt. gR. — Barb. Pal. I. S. Cruc. Tt:æiyæäkynkersh; GE8.

26 Ap. Hal. walo, abeft. GE R. 27 Vulgo praeüäflät 7i. *Habent etiam
Ifto modo

4 & . st . : ^.
praepofitionem MSS, fi näx Bäþwmmo faltim ex fupplemento. B.
i. 9 Barb.|Florentinam tamen refert Cod. $. Cruc.,

Treuif. et Byakersh) hoc
28 Hal éww. GER. — 29 Ap. Hal. adwerfus, abeft. Gz &.

^ GEB.

I Vulgo im,abeft. BR. — 2 Olim optemperauit, vt ad rubricam fi ex
"oxalicas[a, dixi. B&. 3 Vulgo inferunt ezm. BR. 4 Flor, itemeris. GE B.
5 Hal. de megoci. GEB. —6 Hal promiferit. GEB. 7 Wulg. fi prius.
Ia quoque MSS. feptem, quae adii, et omnes negatione' carent. . Hal. le&io-
nem fi0do prius, attulit. — Videtur effe mendum in Florentina Bynkersh. IIJ.
O»f. 5. ad traiectionem recurrit, vt medicinam faciat fed boc ita, fi mom prius
fifli oporteret, quam. id megocium transadum fit. BR. — VIL. illa "MSS. funt:.
Barb. Pal, L. $..Cruc. Magliab. Treuif. Taurin. iV. Bynkersh; GEE, — -Hl

| peditus eft *9? et ideo etiam Lex

vit. Nulli enim Codices, quos mihi infpicere licuit, negantem Ícripturam agno-

IE- - TIT.- X)UXL 33
in 1udicig fecundum füam promiffionem non ftetit 12, aequis-
fimum eft tribui ei exceptionem. .$72- Simili modo et fi ad
teftimonium defideratus, ad, iudicium occurrere non potuitffzzz-

ritjeufubueniendum. .$73.-Si quis Z2 iudicio fe fifti promi- /1 2e«/Z
erit1* ** et valätudme, vel tempeftate, vel vi flüminis prohi- , ;; cj/

bitus fé fiftere non poffit *5: exceptione adiuuatur 15 od
-J€

. Hn . $j . 4* * ;*
ifmerito: cum enim in tali promiffioné
quemadmodum potuit *7 fe fiftere,

, nec
né prfefentia opus fit,
qui aduerfa valétudineim-
düodecim tabularum, Sx
IVDEX,VEL ALTERVTER EX LI TIGATORIBVS MOR-
BO SONTICO IMPEDIATVZR, iübet DrEM 1vpicrü| Es- 1 9z/Ior: m
SE DIFFISVM "7. $. 4. Sijnon/propter valétudinem Inu- 2;.. f ( J ft-a f -
lier nonjfteterit/iudicio, fed quod grauida erat, exc'egtionemngj L] u« Z!'*Lm»
dandam ?? [abeo ait: fi tamen poft partum decubierit, pro- p n ao p
bandum erit quafi valétudine impeditam. $. 5. Idem eft, et f
fi quis furere coeperit: nam qui furorelimpedigtur&^* * val&- Ja///u LA f5 du Cs
tudine impeditur *. $. 6. Quod diximus, fuccurri etiam N . " ,t
qui tempeftate, aut vi,fluminis prohibitus non venit, L — MTR LE

ftatem fic ?? intellézere debemus, * fiue maritima ?3, fiue a fmw..,i:äïï É
terreítris fit: tempeftatem 2* intellésere debemus * talem, — -; ^ ^ ^
qude impedimento fit itineri, vel nauigationi. $-7 Vis flu- - PUR AU
minis etiam fine tempeftate accipienda eft: vim fluminisintel- /6€- ^** i.
lg'gimus, et fi magnitudo eius impedimento fit, fiue ponsfolu- ,. ,
tus fit, vel nauigium non ftet ?5. $..8. Si qüis tamen, cum //X,
| poffét non incidere in tempeftatem, vel in fluminis vim,fiante .
| profectus effet, yeljtempore oportuno nauigaffet, ipfefe arta- [gf/
uerit: numquid exceptio ei minime profit? quod quidem cau-
fa cognita, erit ftatuendum: nam neque figiartandus fit ^9, vt |15 x
poffit ei dici/ cur non multo ante profe&tus eft ?7, quam dies
| promiffionis ?* veniret? neque iterum /permittendum ei, fi
quid fit, quod ei imputetur, caufari tempeftatem, vel vim flu- — . TE ES
minis. (Quid enim fi quis ^?, cum Romfe effet ipfo tempore ^ * ^^ ^
promiffionis fiftendi, nulla neceffitate vreente,Xvolubtatis Càu- qu£. — Lnä?ï;
fa in municipium profectusfit? nonne irïäf;gnus eft, cu1ljec ?? hbl u ex od
exceptio patrocin&tur? Aut quid, fijtempeftas quidem jn ma- l-0
ri fuit, terraautem ifte potuit venire, * vel * flumen circumire2 Cv $243
Keque dicendum ?* non femper ei exceptionem ä)rodïe e: nifi, z Jf Jb
anguftiae non patiebantur Q:—e,rä.j;gä metirl, vel zg,,gi.rcq;igire.L;ï*ml-;f;g;f;* *fw;;*
Cum ?? tamen vel flumen fic&bundaffet, vtüimpleffet omniem « C.nddj'e*llb!nm(.
locum, in quo fifti oportuit: vel aliqua fortuita c.afäïf:xtas eun- Zx«v,
dem locum euerti,?^: vel graefentlam venienti periculofam — ,,,5 2,, r Z

fecit: ex bono et dequo et ?? hic þä(gg*ggg el accommodan-
da 3* eft. $-9- Simili modojexceptio datur ei, qui cum ad

iudicium venire volebat, a Magiftratu retentus eft, [et tetentus) — ikep a, o

fine

é. ;

IO Hal et Vulg.
I2 Hal fHtit. GEB, . 13

| [ Jowus
fuit. GEB. 9 Hal in margine alias, promiffi. GER. ^
laboret. BR. . Y1 Ap. Hal. etiam, abeft. GE B.
Hal. inferit z. GER. 14 Hal promifit. GER. I5 Hal. potuit. GEB.
IG Taur. adiuBatur. GEB, 17 Vulg. potuerit. BR. I8 Hal.erat. GEB.
19 Hal. diffifum. Et ita et Flor. legendum videtur, vbi pro gemina litera fae-
piffime fimplex inuenitur. Sic velin principio legis etiamnum eft promifa, et
in L. q. $. vlt. iufr. b. t. fatisdato promi[um, qualia ceteroquin Taur. maiufcu-
la repraefentare confueuit. BR. 20 Gothofr. in nota: non dandam Coziac.
Florentinam et reliquorum conftantem lectionem defendit Bynkersb. III. Obf. M
Ícunt. BR. 21 Sic quondam fuit, fed antique deleta eft , vt reítet zmpe- gOA äyll/lf.
ditur. Hal. zmpeditus ef], et in. margine alias, mamque furore impeditur. BR. " |
22 AÀp. Hal. fic, abeft. GEB. 25 Hal. et Vulg. marima. "Wt tempefítatem .
hic Vlpianus appellat emaritzmam ita Nepos u Vita Attici c. 6. flu&us mariti-
7H0$. B R. 24 Hal. tempeflatemque. GER. 25 Vulg. fleterit. BR. — 26
Hal. efj. GEB. 27 Hal es. Salua res cffet, fi alterum verbum in alterius
locum fubftitueretur in hunc modum: wam meque fic. artandus efl, vt poffit ei
dici, cur non multo ante profectus fit, praefertim quia artamdus fit et profedlus
efl alterum alteri ex perpendiculo fubiectum appareat. Intere.a tamen 7? .er
alibi quoque occurrit fequente indicatiuo. BR. 28 Vulgo inferunt fiffeudi.
B R. 29 Ap. Hal, quis, abeft. GE B. 30 Ap. Hal Paec, abeit. 31
Hal. addit efj. GEB. 32 Hal. inferit flumen. GERB. 33 Hak f lpco
cum. GEB. 34 Hal. enertiffet, et mox feciffet. GEB. 35 Hal. etiam.
GEB. 36 Taur. adcemmodanda. Sed in Adnot. monet ac;ommodmzd; i
' üfi.

34

fine dolo malo ipfius: nam fi ipfe hoc affetauit, vel caufam

praeftitit; non ei proderit exceptio: fed ?* ipfius quidem do-
lus ei oberit, ceterorum ,2£ non oberit, quijmalo( dolo ?? fe-
Sed fi priuatus * eum * ,detinue-
erit haec exceptio. ^ -v fe«

Zü Jæ*/þ
odf cerünt *?, vt retineretur. ,
.5 MP i z& ?
! 111f. rit: nullo modo

-

ei ** pro

-qu.; quua Dacim-o II Pavrvs hbro/jLXIX. ^? ad Edictum. S&p
, i eihurACTIO ei datur aduerfus eum, qui *? detinpgitj in id quod
p — eius intereft, | Wuerte quadt, — AL
/xxXlij. IV. VrPIANVS ,libroXLXXI(f ^ad .E.ch&um. SED
b ho //1 gT fl quis z;gi)capitalismïecoqdääüütjgg 1ud1910 .üiïere fe non
potuit: merito ,** huic ignofcitur. - Rei capitalis condenina-
LL )X -.LZ'»( tum accipere/ debemus, qui morte, exilioue coércitus eft. |] Di-
| mbdespeetia *a: xerit :zläqui& quo/^? ergo haec exceptio dax?a.toï'fed ^6 re-
'euereii) fpondébitur, fideiufforibus ^? eius efle neceiiariam: aut fi for-
EM CA te in exilium, falua ciuitate ^9,1abiit: |vbi |^?. defenfori eius

$. r. Illud fciendum eft: eum, qui id-
circo non ftetit ??, quia capitis reus factus eft, in ea caufa ef-
fe, vt exceptione vti non poílit: daminato enim datur ?*. Pla-
ne fi vinculis, vel cuftodia militari impeditus ideo non ftetit:
in ea erit caufa, vt exceptione vtatur. . 5—:,,:?2":-"Piyfeterea fi fune-
re qt'iiï domeítico impeditus non ven.it, debet €i exceptio dari.
Sc3. Item, fi quis in feruitute hoftium fuerit ??, ac per hoc
3 iniudicium non ftetit: debetexceptioneadiuuari. $.4. Quge-
| ^^. fitum eft, an poffit conueniri 5?, ne vlla exceptio in promis-
! 1/';777 ^ fione 5^ deferta iudicio fiffendi caufa fatta obiciatur ??? et
.. -- sit Atilicinus, conuentionem if*c.zxgïäen"va].ereïö: Sed(et]??
. L4 odf ego puto i!.'ccmuentio'nenïx i&am.xtg]valere, i.ï.('peclahter caufae
fï.äMM.egcceptwmgg exprefäle fint, quibus a prquüorehfpoptg renun-
- fst-eyprate tT äatum eft. $.5. Item quderitur, fi quis, cuni jiudicio .üf'c.en-
f* — 2upet lat di caufa fatisdare non debéret, fatisdato promiférit: an fideiut-
ia foribus eius exceptio detur? Puto interefle, vtrum per erro-
rem fatisdato promiffum eít, an ex conuentione: fi per erro-
rem, dandam fideiufforibus exceptionem: Ífi ex conuentione,

"uexceptio.ita proderit.

| 2^u , s.

L cï /6
9À: 240, $m ;?äæv;]*"m |

Lj F5 L^V. .. minime*landam. Nam et Iulianus fcribit, (fij iudicio fiftendi .

S :? r L . L * (*
T ""W"W-l.'f -^'caufalpluris| 55, quam ftatutum eft, per ignorantiam promií-
fG. feoi., f füm fuerit, exceptionem dari debere: f; autem ex conuentione
Va . * * [
tantae füramae promiffio facta fit: exceptionem, paéti conuen-

« , / :
EGL- n replicatiope, infirmandam [ulianus ait ??.
JOeaa Pa ob V. Pavrvs libro|LXIX. 9? ad Edictum. $r pvo
DL u- rei ftipulandi ffnt 9*, et vni debitor iudicio fe fifti cum poena

, .promiferit alfer autem impedierit: ita demum exCeptio ád-
Ad4&, werfus altezrum danda eft, fi (ocii fint: nefprofit ei dolus pro-
pter focietatem. $ccz Ttem fi duo rei promittendi fint, et
. vnus ad iudicium non venerit, contempta fua promifífione iu-
dicio liftendi caufa faCta: aCtor autem ab altero rem petat, ab
altero poenam defertionis: petendo Ipoenem 9^ exceptione
füummouebitur. $. 2. Aeque i a patre facta fuerit promiffio

Pan. effe. GEB. 37 Hal. ac, loco fed. GER. 58 Vulgo inferunt vero.
3 R. 39 immutata folemni formula, cuius ordo eft dolo smale. Sed hoc a
librario ex quadam neceffitate facum eít. Scripferat enim initio verfus dolo,
omiíla fequenti voce szalo, quod vt commodius fuppleret, fini antecedentis ver-
ficuli praetermiffam vocem adiecit. Libri vulgares fupplementum illud recufa-
runt, Hal ct H. a Porta habent, ícd dolo malo. BR.
B R. 41 AÀp. Hal. ej, abett. GEs&. — 42 Hal. lib. LXXIV. GER. 43
Hal. inferit ew/:. GEB. /—— 44 Hal. inferit et, GEB. 45 Vulg. quid ergo.
B R. 46 Ap. Hal. fed, abeft. GEB. — 47 Hal. fideiuffori. GEB. — 48 Ap.
Hal. falua ciuitate, abíunt, non in Pand. Flor. vt credidit Bologninus, et dudum
mornvit Ant. Auguftin. ZII. Exend. (. Exul hic eft relegatus, vt probe mo-
nuit Ruífardus. B R. 49 Ap. Hal. obi, abeft. — Valet hic idem, quod 4uan-
do, qua in cafu. B R. 50 Vulg. ffeterit. Kal flitit, et mox iterum et ter-
tium. BR, 51 Vulgo additur exceptio. B R. 52 Hal. fuit. GEB. 53
Vulg. conuenzre. BR. 54 Alciat. 1. Parverg. 27. mauult diferta. Sed Flo-
rentinam re&te omnes repraefentant. BR. Etiam Hal. GE E. 35 Hal. ofb-
üciatur. GEB 56 .Ap. Hal. comuentionem iflam nonu valere, abíunt. G.
57 Ap. Hal. et Vulg. et, abeft. Neque tamen particula itta eft. expungenda.
. Quid enim obftat dicere, Vlpianum eo ipfe afferere voluiffe, fe, poft alios, ab
Atlicino diffeutire? B&. —— 58 Vulg. plus. 8R..— 59 Ap. Hal. [uliauns ait,

iudicio fiftendi gratia 5? ex|filii contractu, deinde de re actor

40 Vulg. fecerint. -

^DIGESTORVM LIB.

|

Ib ; JJb WL

legerit. cum filio, exceptione fummóuebitur, fi cum patre ex
$ Wt s 64 : - *4:
eius|prgmiffione agat. Et ^^ contra idem erit, fi filius pro-
| miféfit, et a&or egerit cum patre de peculio. | hod
| VI Garvs libro e;» ad Legem XII. l'abularum. . S: rzs,
: ui $?, fideiufforem dedit, ideo non fteterit, quod Reipublicae
^caufa äiuit ?5: jniquum eft, fideiufforem ob alium nege'ilïätäte aþ'
fiftehdi obligatum effe, cum ipfi 1 Aig.
lus VIIL. PAvrvs libro[LX $ | V//;x

liberum eflet /non/ fiftere.
97 ad Edictum. Sr ovz

teftate eft:
ro, vel patrefamilias fideiufft *? :
caufa abeffe diceretur

em ** exceptionibus vtitur, quibus, fi pro libe- //5«c.
et 1 Ài Reipublioif
praeterquam, fi Reipubliore

ceterae, quia communes funt, tam in libero hotnine, quam iä'?äïff :
aferuo locum habent. haswt. deligréme,, ATPT UT Do
VIIL Garvs libro| XXIX. ad Edicum gpgouinciTalïeJ;$ |
ET si poft tres, ant quifique, pluresue dies, quam iudicio fifti
fe'réus promifit **, fecum agendi poteftatem fecerit, nec a&to- « eat;
risius ex ^^ mora deterius faCtum fit: confequens eftidici, u
däendi eum debere [perf exceptioni 5 A Lene X o , N D 1.
IX VrriaAxvs libo LXXViL *^ ad Edium. Sz X .
. - 2. "R. A v s ' '
sEnvvs(iudicid fe fifti promittat: non committitur ftipula-1 9 5X
tio, neque in eum, neque in fideiuffores eius. $. 1. Si pluri- 5
um feruorum nomine, iudicio fiftendi caufa, vna ftipulatione 4$::m».,
promittatur: poenam quidem integram committi, liceïväïïs sf
ftàtus/non fitj Labeo ait: gnia verum fit, omnes ftatgà non ef-. —
fe: verum, fi pro rata/ ^ vnius offeratur poena; exceptione see«t, & .
doli vfürum eum, qui ex hac ftipulatione conuenitur. es
X. Pavrvs libro l. ad Plautium. — Sx Ev liudi-J ) 54
ciog|fifti promifero, qui jiam tempore liberatus effe dicebatur,
*Quia fiam) aCtione * forte * non tenebatur *9: aCtio in me Lþ"f
ratur. $. 1. Homo fifti/promiffusante diem dolo promiffori$ ./;,. z.
peritt; certo iure vtimur, non ante poenam peti poffe, quam .. A:
dies venerit **: tota enim ftipulatio.in diem collata *5 vide- »
tur. $.2. Quiiniuriarum a&turus(eft, ftipulatus erat ante li-;
tem conteftatam, vt aduerfarius fuus iudicio fiftat: commiffa
ftipulatione mortuus eft: non competere heredi *? eius jex)
ftipulatu actionem placuit: qui[äales ftipulationes propter rem
ipíam darentur 99: iniuriarum autem actio heredi non com-
petit. Quamuis enim haec ftipulatio iudicio fiftendi caufa fa-
Ca ad lieredem tranfeat, tamen in hac cauía danda non eft:
nam et defunctus fi vellet omiffa iniuriarum a&tione ex ftipu-.
latü agere, non permitteretur ei **, [Idem dicendum effef. -
,et 9? fi is, cum quo iniuriarym agere volebam, ftipulatione tali U
commifía decefferit: nam noüj[competit mihi aduerfus heredem JL
eius 9? ex ftipulatu actio: et hoc Iulianus fcribit: fecandurn.
quod fet//fijfideiuffores dati erant 5*, minime dabitur in eos
J 3 ov actio

abfunt, GEB. —— 60 Hal. lb. LXVIII. GER. 61 Flor. mutatum quidem
v funt in fint, quemadmodum et Hal. et omnes ediderunt: at nos.cum Tau-
rellio exiftimamus propter fubiun&iua, quae fequuntur, id fa&tum effe, . cum ;ta-
men haec a Noftris negligi palam fit. Ceterum ad 72 vmi proxime fequens
non male Taurcllius afterif(cos videtur appofiturus fuiffe, quoniam poftea fupple-
tum eft, neque tamen vrgens eius fupplementi neceffitas apparet. BR. —— 62
Ap. Hal. poenam, abeft, hac adhibita interpunctione ab altero poenam defertio- — .
mis petemdo, exceptione ctc. GE B. —— 63 Hal, cauffa. GEB. 64 Ap. Hal
Et, abeft. GER. 65 Hal. Si quis ewu. GES. — 66 Hal. et Vulg. abfue-

rit. B R. 67 Hal, lib. XIX. GES. 68 Hal, isdem. GER. 69 .Hal.
fideiwfiffet. GEn. — TO Ap. Hal. feruus, abeft. GER. 71 Vulg. promife-
rit. BR. " 72, Flor. olim e wra, corre&io autem recentior, vt adeo mirer

'Taurellium eam effe fecutum. 9 R. 73 Vulg. debere exceptione. BR, 74
Hal lb. XX. GER. 75 Wulg. inferit portione. BR. 76 Hal. quamuis
forte iam aclione non teneatur. . 'lemere. E quinque MSS. ,quae hic 'adiui, nul-
lus a Florentina recedit. BR. . Sunt illa Barb. Pal. I, S. Cruc. Treuif. Bynkersh.
GEE. "77 Hal. diespromiffionis veniat. GEB. — 78 Hal. et Vulg. inferunteffe. B R.
T9 Vulg. beredibus. 8R. 8O Hal. dautur.. GE B. 81 Ap. Hal. ei, abeft. GE s.
82 Hal. Jder dicendum ofl, fi ij. GE B. . 83 Ap. Hal. eius, abeft, GEB. — 84 Hal.

érauat.

feruum in iudicio fifti promiferit, vel alium, qui in aliena pos; /Z,X xv

.- [feruus *?: n Reipublicae ] Jdeso
caufa abeffe non poteft. Praeter hanc autenä exceptignem beneme) -

danda eft, vt vel ex)fibeam eum, vel deféndam, vt veritas inquis j 54. parála:

E
t

g
E

g":.:gxcw

.A K(A?(;y/æacönim ?2.en 977 f(,Z(W,,,W

E

a€tio mortuo teo. , Tdem *5 Pomponius, fi non poft longum

tempus decefferit, quia fi ad iudicium veniffet, litem cum €o1

contéftari aCtor potuiffet. — XX .

: aM VrnPrANVS libro;XLVIT. ad Sabinum. . Sxz Qvrs
.. ,,.&./g,:?m«qï&m.in 55 iudicio fiftü. promiferit, in eadem gz?fa eum
| : debet fiftere. l(In eadem" &t ä caufa fifterej! hoc feít,] ita 77

*

| Jf;ïx ),,,,';"e,(aw.u fiftere, vt actor 'þ"är.eT-ö:ü?if) loco deteriorjnon fit: quamuisjex4
HNEE I - , 8€tio rei poffit effe difficilior. Licet enim difficilior exactio fit,
n - LUÉ tamen dicendum Jeft| videri in eadem caufafeumjftetiffe *5: nam
| etfi nouumgfes alienum contraxiflet, vel pecuniam perdidiffet :
Jl videtur 3? tamen in eadem caufaftetiffe. |Ergo et[qui alii iu-
Af dicatus fiftitur, in eadem cauía ftare ?? videtur. ftzex /fCD/,&Q
ï*w Qb XIL Pavrvs libro XI. ad Sabinum. |Qvr Av TEM
j mouo priuilegio vtitur, non videtur in eadem caufa fifti.. $-t

f

D
fes&n),

)
i fauy, VEnon

Illud tenendum eft, quod ? geftimationem/eius, quod interfit
-agentis, ad illud tempusveferendum eít *^, quo fili debuit:
lad id] quo agipur; quamuis defierit eius interefle.
XHlÉE Ivrirawvs librolL V Digeftorum. QvoTrENs

UM '?ij . . feruus iudicio fiftendi caufa, (vtipfe litigaturus, vel ab alio fti-
,H DI fgþu.latgr, vel 1pfe promitf:it: nec co nitt: Ur Pcipulatio,.nec i
m LL$&. ^deiuffores tenentur: quia feruus conueniri, vel conuenire non
j* fxk poeko R. ;
TM XIV. NrmnaTIVs libro lI Membrangrum. — $i ?*
T PROCVRATOR ita ftipulatus eft ?^, vtfittat dumtaxat eum,
i ; quem ftipularetur, non etiam poenam fi ftatus non eflet füi-
"TET Ac ex: pularetur ?^, propemodum nullius momenti eft ea ftipulatio:

lmwwwpmcuratoris, quod/ad ipfius vtilitatem pertinet, ni il in-
18 Lismapbh tereft ?^ fifti. Sed cum alienum negotium * in * ftipulando
(l egerit, poteft defendi non procuratoris, fed eius, cuius nego-
! Qüf f^- tium gefferit ?", vtilitatem in ea re fpectandam efle: vt quan-
CM tum domini litis interfuit fifti, tantum ex ca ftipulatione, non

QU EP ftato reo, procuratori debeatur. Eadem. E:t fortius jadhue- dici
M'Mä daowtRc poífunt, fi procurator ita ftipulatus eflet, quanti ea res erit zj
, "u *'7/ 'vthanc conceptionem verborum, non ad ipfius,Mfed ad domini
A vtilitatem relatam interpretemur. &«e £. z.. — ] trvoluntilone, |
: llll Jtepmáker XV. PAPINrANVS libro[Il. Quaeftionum.]?3 — Sz
| | -Tv TOR iudicio fifti promiferit, et ftipulationijnon obtempe-
$ rauerit, et interea pppillus adoleuerit, aüt mortoyfr obierit,
i . R£ out etiam abftentus fb z2 bereditatd: denegabitur "?? ex fti-
. alAteQc] pulatu aCtio: nam et ipfius rei quae petebatur, fi tutor 1udica-
J u tus fuffit, et *?* eorum quidjacciderit, non efle dandam in
H eum a&tionem iudicati probatüm eft.
» t r fepadatort, E d r :
J erunt. GEB. 85 Vulg. inferit ait. BR. 86 Hal. Si quis quempiam
" iudicio. GEB. $7 Ap. Hal. ;ta, abeft. GEB. $8 Hak Jjhtufe, et
s paulo poft iterum. GEZ. 89 Hal videretur. GERB. go Hal fifi;.
n GEB. 91 Ap. Hal 4quod, abeft. Gzz. , .92 Hal. veferendam. — Vulg.
j5 quod aeflmatio — . —— — veferemda efl. Yta etiam. MSS. nifi quod . pro
0 ilius aeui elegantia exhibeant exflmatzo. B. Barb. habet extzmatzo,
ita fadum in $. Cruc.; Bynkersh.. exiflzmatzo. Treuif. quod exflimatio, fua
m interfit ageutis ad illud tempus veferenda cft. Defendit fcripturam Florentinam
" Val Guil Forfterus L. Obferuat. fuceifiu. 1. GER. 93 Flor. particula Sz
" a qua lex incipit, a recentiori proríus manu eft. Ab eadem manu efle vide-
" tur praepofitio ; a Taurellio in fubfequentibus afterifis inclufa. BR. — 94
" Ap. Hal. eff, abeft. GE. 95 Hal Jflpuletur. GER. 96 Vulg. inferit
" eumn. BR. — 97 Hal, gefit. GE ?. — 98 Hal Vlipianus Hb. III. de omui-
a bus Tribunalibus. GER. 99 Vulg. inferit ab. B R. IcO Vulg. inferit, ez.
" B R. Iol1 Hal aat, loco et. GER.
þgï : | 1 Pofterius hoc et initio non aderat in Pand. Flor. eft tamen atramen-
f, to, eoque recentiori adícriptum inter verficulos. BR. 2, Quidam addunt
mfff earum, et ex quibus caufis feriae nom. impediamtur, etiam Hal. niüi quod 73 ea-
" vum non habeat et in margine annotet: wo*m babeutur iu Pandect. PFlor. Bm.
74 3 Flor. olim erat seffum. et adiecta 7 recentior cít. BR. 4 Vulgo inferunt
Wï venire. BR. — 54 Hal aut. GES. . 6 Hoc etiam, tecens eft. BR. — 7 Vulg.
"m uec. BR. —. 8 Ap. Hal. Etabeft, forte enatum ex vltimis literis vo9 oportet. B R.
n 9 Hal.etam. GEB. I1O Hal sueffit: GEB. II Vulg. Praetormm. BR. — 124
i 'Taur. dElatio. GEB. — 12 Hal.vrget. GEB. 13 Flor. eftzpfezs, vt etiam Taur.
ïä' habet, Hioc recentior manus ad 7? Orationis referre voluit, et delera e 9 poft i

hs

q&üqaidg*m fententiam dixerit praefentibus illis, et fponte liti- — J2

i

* A

DIGESTORVM LIB.

i E.XE. XIL

AVT
/)DE FERIIS ET«DILATIONIBVS ET *

. v? DIVERSIS TEMPORIByYs. ^ /2)5

33

£: J ^* Á $
g 0x ficUu Caefsi C

C"2oedevt p

Vrrrawvs libro IV. de Omnibus Tribuhalibus] k«cjcrt veris o ia

p g
S R Y : R
NE QVIS n.ïeff.iu'm vindemiarumque tempore aduerfariuim
cogat ad iudicium venire, Oratione Diui Marci exprimi-
tur: quia occupati circa rem rufticam, in. forum. * comp ,
T P YXor m 6 n d D POLUN, P ;vt.:ompeïlen- UC A
di non funt. $. r. oed i Praetordüt per ignorán&iam, vet-*
focordiam euocare eos perfeuerauerit, hique fponte8venerintz

2

/

cantibus, fententia valebit, tametfi non recte fecerit, qui eos

jeuocauerit. 5in vero, cum abefle perfeuerauerint, fententiam — 1 aA« 42 m

Q6 2 ; : . .eT15
protulerik * etiam * * abfentibus illis: confequens erit dicere,
fententiam nullius efle momenti, neque ? fenim4Praetoris fa- LA )

| &um iuri derogare oportet. /Et|? Citra appellatiónem igitur

fententia infirmabitur. $. 2. Sed excipiuntur certae cau.fäe;äl) - m
ex quibus cogi poterimus, et ïhper id temporis, cum meffes !9
vindemigeque funt, ad Praetore$ !* venire: fcilicet fi fÉs tempo-

re peritura fit, hoc ett, fi dilationé? g a&ïqne*rüt--.vaï"'rempul;ä l n n n

XN Es A Ra : IQ' 7 E * ".
5ane quotiens res vrg)let b, cogendi quidem fümus ad Prae-
torerjn x.f.emre., verum ä(; hocxt.antg;n..cog aequgm.e;&, vtliscon- |
teftetur: et ita ipfis verbis Orationis exprimitur: denique

| alterutro recufante poft litem conteftatam litigare, dilationem,

Oratio conceffit. s« ex'c — e€»£, £.
: 49 31*1 i .
.. IL Ip&M;libro V. ad Edictum. Eapbrw Oratione
Diuus Marcus in Senatulrecitataeffecit, dealiis ** fpeciebus ** '4- (
Praetorem adiri etiam ** diebus feriaticis **?: vtpbuta vt tu- ft/
tores ggt curatores dentur, vt Jöfï—;igq admoneantur ceffantes *8, u;

15 , 14 .
excufationes allezentur, alimenta conítituantur, aetates pro C*ä' vrM. s

HENS

bentur, ventris nomine 15 pofï'efüonwy mittatur, vel rei fer-
uandae caufa, vel lezatorum, fideiue commifforum, vel damnt
infeäg'i: item de teítamentis exhibendis, *? vt curator detur
bonotum,eius, cui ^? an heres exftaturus ^*
faut/de alegdis liberisyp aren»tj,,buäïfatgggjg;f aut&fgjadeunda fu- LI224
fpécta hereditate: aut vt afpeCtu ?* 5. atrox iniuria aeftimeturz : ?D/Z
vel fideicommiffaria libertas prKeftanda(*24.. * — "— extc :
H Ipzxw libro Il. ad Edictum. Sorrr etiam mes-
fis |vindemiarumque tempore ius dici de ?5 rebus, quae tem- 6« 5.,

RA

n

pore, vel morte periturae funt: morte, veluti furti, darmi [in- « L f7t

iuriaej iniuriarum ?^* atrocium, |quii?^? de incendio, ruina,
L e£ z« naufragio,
U j

verfibus interfcripfit, vt effet zpfius verbis Ovatiomis. Yta et Hial. habet 5!erbis
ipfius Orationis, & R. Habet omnino Taur. zpfezs, nolui tamen ipfe iem, vt
manifefte falfum in textum recipere. GE B. 14 Hal. inferit etagt GEB.
15 Gothofr. in nota: Species bic pro cau[a, lite, et negocio. iis fpeciebus ad-
de ex L. j. C. eod, publicas et ficales, item piftorias caufas. Noodt. ad D.
b. GER. IG Ap. Hal. hic etas, abeft. GER. 17 Hal. habet ferzatzs,
et in margine feriatcis im Flor, etalis. SexMSS. habent feriatis. Septimum,
. quod eft $, Cruc. archetypo fidum manfit, poíftea tamen corre&umá$Zies ferzatic£
in Capitularibus occurrunt, — V. du Frefne in Gloffar. BR. — Ex illis fex, quin-
que reperi adnotatos: Darb. Pal. L. Magl. Treuif]Bynkersh. GER. 18 Taur.
edidit vt officiAdmoneanutur, ac fi foret officia adimoneantur. Sed in Adnotat.
vidit, fe erraffe, et legendum : officI admoneautur ceffamtes. Quod et firmant
Bafilica: xoj && BaSópgwe QuoimoUvrec Omopiuvuoxovras et negligenter adininifirau-
tes fabimonentur. — Codices tamen conftanter exhibent officia, ita vt ex (criptis
&belus S, Crucis babeat officiales ex nota interlineari, qualis eft in Vat. Ilf
Pro admoneantur, habet Treuif. admoueantur, et Taur. IV.. amouecntur. . Qui
v? ce(fantes ab antecedentibus feiungunt, habent ceffantis, quod ipfum, vt et Go-
thofredi ceffantium, fruftra eft, p R. — Verba Taurellii in Adnot. funt: offczAd-
moneantur, ceffantes etc, vettius officI admoneantur ceffantes, etc. st officiadino-
nedutur in P. Praeter 8. Cruc. Vat. If Treuif. ( Taur. IV., habent ceffautis
Vat. III.'PaLï.,Bagb.lïxïagl.,Bynkersh. GE B. I9 Hal pracfigit et, GEB.
20 Taur. Qij. GER. 114 Hal. ad/pcciu. GEB.

T 4 a.

, 2

m —

2at4 Halexfüturzs. GES.
21, Hal. vel fi cui fideicemmif[aria libertas praeftauda eft, et 1tà. habet Treuif. At
Bynkersh. velcui f.]. p.eft. — Barb.in fineadditofA —S. Crucis plane vt Flor. B R.
23 Ap.Hal. de, abeft. GEs. — 24 Vulg.£uiuriarumque. BR. — 25 Vulg.et quae.
Hal. quod, Pal. L Barb. et Treuif. priore modo habent, correctumque hac ra-
' üonc

x.) , d
i "

M r ?
ePD C .

& fit.Sincertumeftz !

sE F » |
& u ';mlïïkwt-f"-'-

CTZ R. 7

L]
^OK Ceeut u

IA-(-

-7«
j,, **2

H

"M " /)L
g

2.7

/

u —

DIGESTORVM LIB.
et fi qude

36

naufragio, rate, naue expugnata rapuiffe dicuntur ?* ;

J 0X 6, ; dimiles funt. Item fi res tempore periturge funt, aut aCtionis

J A. unins

$
spetqguurtioor t

Lme 1l,

dies exiturus eft ?*. oque- ;
pore finiuntur. $.-2. ltem in eum, qui quid nundinarum .
nomine aduerfus communem vtilitatem acceperit ^?, omni
tempore ius dicitur. us :
IV. PAvrvs libroT. ad Edictum. PRAEsrDES proz
uinciarum, ex confuetudinq[cuiusque loci, folent melfis vinde-
miarumque]caüfa tempus ftatuéte. '*
V.:'VnPIANVS libro LüïXI.!. PurI
Kalendas Ffanuarias ?9 Magiftratus neque ius dicere, fed nec
fui poteftatem facere confuerunt ?*. Jutasnient |
VL IpngM libro ILXXVII.) ad Edictum. ?? S: rx-
RIATIS diebus fuerit iudicatum, lege cautum eft, ne Vis ??
diebusjiudicium fit, nifi ex voluntate partium: et quod 34 ali-
ter aduerfus ea iudicatum ?? erit, ne quis iudicatum facere,
neue foluere ?5 debeat: neue ?? quis, ad quem de ea re in
; iusiaditumyerit, iudicatum facere cogatu.
. .
: VII. InE libro I. de officioConfulis; ** Onarro-
NEÉ quidem Diui Marci, amplius quam femel * non * ?? efle

$. . Liberaliajgüoque iudicia omni tem-
28

?W/n«f//wymï dandam inftrumentorum dilationem, expreffum ^? eft: fed vti-

: ) L. J*i-t":. f

litatis litigantium gratia, càüfa cógnita, et ^* iterum dilatio
tam ex eadem, quam exalia prouintia, fecundum moderamen *?
locorum impertiri *? folet:. gt maxime fi aliquid inopinatum
emergat. lllud videndum, fi defunctus acceperit aliquam dila-

j?tionem propter inftrumenta, an fucceflori[quoque eius/ dari de-

ä 'f[ * ; e;w U—O'd- : : : 4 L E
T ag]) ^T beat: an vero, quia iam data eft, amplius dari non polfit: et

LIAvRE

LA - , «
eilbra,| taefeodeeimo

magis eft, vt etjhic ^^ caufa coghita dari debeat.
Vil Pavrvsllibro XIIL]ad Sabinum. Monz Ro-

— gmano dies a media nocte incipit, [ét fequentis noCtis media par-

L Z^ LA?IM*;)

5 T :

Qf b
Iw

?6'771 "A. 41'6" M./'/

dul GRU
—————ÀÓM;À

£ ,
» ag I Vaf Iuto € t2

a a
F ..-3701—:*:.4:!/*. (. Íl.

te finitur: itaque quidquid]in his ^* viginti quattuor horis;Jid
eít duabus dimidiatis noCtibus lt[luce määïä"ääïum eft, perinde
495 quafi quauis ^* hora lqgisyälöjtum ä&—:/4ïä., l—6 A -
| IX. VaseraNvs libro|VIL: deofficio|Proconfulis. Dz-
vvs 'Treianus Minicio ^* Natali refcripfit, ferias a forenfibus
tantum negotiis dare vacationem : ea autem, quae ad difcipli-
nam militarem pertinent, etiam feriatis diebus peragenda[ in-
ter qufe ^? cuftodiarum quoque cognitionem effe.
*w. PAvrvs libro V. Sententiarum. Iw PEcvNra-
Riis caufis omnis ?? dilatio fingulis caufis plus| femel tribui
non poteft: in capitalibus autem reo tres dilationes, accufato-
ri difae] ?* dari poffunt: fed vtrumque ?? caufa cognita.

L] fvb ' a, 6-.

tionein S$. Cruc. Bynkersh. fine gloffis: et qui de incendio, alter: et quidem in-
cendio, BR. 26 Hal. diceutur. GEB. — 2/7 Ap. Hal. efl, abeft, GER. — 28
Confer Rad. Fornerium 1. Rer. Qmotid, 6. GER. 29 Hal. accepit. GER.
30 Vulg. präz'e Calendas Iamuavii, mirum, quod non habeant, pridie Calenudis
lanuariüs. Stc enim recens manus in ipfis Pand. Flor. emendauit. 2 n. 51
Vulg. confueuerunt. 9B R. 32 Hal. pracfigit Quid, figno interrogationis voci
iudicatum, affixo. G E B. 33 Hal. zis. GE E. 34 Hal. fi, loco 4404. GER.
33 Hal. iudiciwum, GE B. 36 'Taur, folBere. G E B. 37 Hal «eu quis,
GER. 38 Hal. Proconfulis, G E. B. 39 T? wom non prorfus antique ;ad-
Ícriptum eft. BR. 40 Vulg. comprebenfum. BR. 41 Ap. Hal. et, abeft.
G ER. 42 Vulg. moderationem. 8R. 43 Hal. in margine alias zmpetra-
7j, Res eodem redit: alterum eft magiftratuum, alterum litigantium. BR. — 44
Hal vt bi. Vulg. vt et buic. BR. 45 Hal. zis, GER. 46 Hal. quali-
bet. GEB. 47 Vulg. fit. BR. 48 Hal Minitio Natali, et in margine
alias, Munitio Naturali. Wulg. Minutio Naturali. BR. 49 Hal znterque
et. GEB. — .50.Hal. et Vulg. ommibus. BR. Ita quoque Barb, Pal, I. S, Cruc,
'Treuif. |et Bynkersh. qui poft pecunzarizs, inferit autem.TGEB. 51 Flor, vi-

: í ^ u
detur olim fuiffe duo, more Graecorum. Scalpro autem anterior pars voü

[e)

52,

aperta eft, et ligula per medium du&a effe&a C vt iam fit due. x n.
Vulg. vbique. BR. :

I Qusc demum cunque a&io fuerit L. 57. infr. de Oblig. et. Adlion.

: a d.
g *e n -
v D CC S'U

ad Edictum. PmnrDprkEj

GEB.

BL ! IHTE ATIL XAHE
/& ÜE EDENDO.« x
um VrrrANvs libro 1V. ad Edi&um. Ls

XA * ovizsovk aCtione agere volet ?,| eam ? edere de-
Q bet: nam zfequifümum videtur, eum, qui acturus eft, ede-
re aCtionem, vt proinde fciat reus, vtrum cedere, an conten-
dere vltra debeat: et fi contendendum putat *, veniat inftru-
Ctus ad agendum, cognita a&tione qua COnueniatur. . r. Ede-
re eft etiam ? copiam defcribendi facere, vel in libello com-
plecti, et dare, vel diétare. Eum quoque edere Labeo ait, qui .
producat aduerfarium füum * ad album, et demonftret, gnod * al m
| 1g/eft, vel id dicendo, quo vti velit.

$. 2. Edwqïesïäæw
PA en

fine die et confule fieri debent, ne quid * excogiteturfe]? P& M
et confüle, etpraelato 7? diefiat. Diem autem et confulem Q)ïzd "
pte-o.

€»n9o4K.
P-—^4$ gï,

excépit Praetor, quo inftrumentum conícriptum eft, non 1nd;£äæ RU
quem folutio concepta eft: nam dies folutionis, 1ätfuti fumma, E*3 s ém:
€
- - . j 141 € " ' 16 31tT : n 6 5f- :
debent: quoniam accepta, ,6;6 data, non alias poffunt apparere, ygj)d;þeï än.t
quae quis apud iudicem editurus eft: non tamen vt/et| *? in-|| fs*
ftrumenta, quibus quis vfurus non eft, compellatur edere. :
edit 13.23.3? :
$. 5. Eis qui ob fetatem, vel rufticitatem, vel ob ' fexum Iapü*'"'a* eri
non ediderunt, vel ex alia iufta caufa, fübuenigtur. 'iétive, €m x At
]II. Pavrvs libro
* : ; . . r
petatur, non iubet Praetor verba teftamenti edere: ideo fortaffe, . —7.
II. MAYRfcrAwvs *^ libro Ifde Poenis.L(Se x 4
Tv s[(centfuit|ffe *? quisquam. eorum, a^ quibus quid *9 fifco
petétur *?, alia inftrumenta ä(glatom cogaturedere, quam quae. Va
ad 'eam caufam pertlnf/ent *5, ex qua feideferre profeftus eflety A. ?
L ; ij j
all, ARGENTARIAE MENSAE EXERCITORES RATIO-,.
NEääïg, QVAE AD SE PERTINIE?. ?9, EDÍANT ADIE-je.
uius Ed -
fima elt: nam cum üng(ulorum rationes argentarii conficiant,
aequum fuit, id quod (miei caufa confecit ^*, meum quodam-
tinetur his verbis, vt vel ipfe cogatur edere. An et pateb « 34
qu;(eri;u.r. Labeo fcribit ^^ patrem non cogendum, nili f'm-sicïw.-qu-teï
Sed ^2 fi feruus argentariam faciat ?5, poteft enim, fiqui- /gf-.
dem voluntate domini ffecéfit gggmge.!gendu;n'?" dominum ^cet.
o
j . : t l. [ a
Aac . 82*07»;, dü..-.(;&a JUU I r d feciflet:
GEB. 2, Vulg. vult. BR. 3 Hal. inferit prius. GEB. 4 Hal putet.
5 Ap. Hal.etiam, abeft. GE B. 6 Gothofr. in nota: Aduerfaria
ren. J. Dfput. Anuniuevf. 13. Bh. 7 Hal quid dictaturus fit. Cuiacius
mauult: ex quo ediclo achuvus fit. B R. 8 Vulg. inferit fraudis. BR. In-
edito die et confule. Kaloandro hoc adeo fufpe&um fuit, vt ifta quatuor ver-
ba prorfus omiferit, BR. — IO Hal. aut prolato diefiat, |Cuiac. 11I. Obf. 1. ma-
ex praelato, fa&um prolato, Yn Vat. Ilïfïï-glaw eft correQum in praelato. Byn-
kersh. alter etiamnum habet prolato.*

pars eft ftipulationis. (jRationes tamen cum die et confule edi d
nifi dies et conful fuerit editus. $. 3. Edenda '* fünt omnia, : ;
$.. 4. Edere non videtur, qui ftipulationem totam non
llIL ad Edicum. 'Sr tgaA Tv M Teeis.
uia heredes folent habere exemplum teftamenti. /J z -
IV. VrPrawvs libro IV. ad Edictum. PmRXETOR
CTO DIE ET CONSVLE. $. 1. iC fátio aequis-
" : T. . ; l . T
modo inftrümentum mkhi edi. $. 2. Sed et filiusfamilias con-
ente eo argentaria exercatur ??: fed recte Sabinus refpondit, £. ü
tunc id admittendum, cum patri quaeftum refert äæ. $. 3.
edere, ac perinde in eum dandum eft ^? iudicium, ac fi ;i-pfgj*)wæ*:*ä
quam etiam effe Vlpiani ex lib. IV. ad edithum obferuat Noodtius ad. D. b.
fua, Alciatus 2. difp. vlt. $. Parevg. 7. quam Alciati conie&uram refellit Dua-
ter e et die recentius paulo adícriptum dito, vt fiateditodie, Etíane habet Vulg.
uult Florentinam, — Codices mire hic variant. n Vat. I. Pal, I. et Taurin. IV,
arb. Vat, II. S. Cruc. Magliab,Tä:t Byn-

Areut,,
kersh.-Dracftantior- praelato, ' vt F'lor,5i11 Bafil. hic legis: à:à và mwAwMbEAMSiivee
vQoxgovicuhv, hoc eft, me anticipatio temporis fraude fiat. BR. II Hal. infe-
rit autem. GER. I2 Ap. Hal. et, abeft. GE R. I3 Vulg. edidit. BR.
I4 Vulg. Martianus. al . Modeflmus. BR. I3 Ab hoc verbo Vulg, le-
gem incipit. BR. I6 Hal. inferit a. G ER. 17 Hal. pettur. Vulg. pe-
tatur. BR. I$ Vulg. pertzuent, et in fine profef[us eft. BR. I9 Mure-
tus in. Obfera. Tuv. c. 9. putat legendum: ratiouem cuique, quae ad fe pertinet.
GEB. 20 Vulg. ratiomes q. a. f. pertinent. BR. 21 Vulg. confectum eft.
BR, 22 Mal feripfit GEB. — 23 Hal exerceretur. — Vulg. exerceatur. B R.
24 Hal. referret. GE B. 25 Hal. et Vulg. inferunt et. BR. 26 Vulg.
fecit. BR. 27 Hal et Vulg. compelk. BR.

28 Hal. et Vulg. effe. B.
' '67(- "d //qu De/boatc'r .[*64?wdhyfmïï// f/f'vör&huïwvam J:!Aæä;ä M//mr&*anïï Jf f,,,,,,c-
'"'7":" . Aeut ; U lE 14«44'7;«4»- — hel gt 'zf.'.m,;f-'f & 7 / - u r / /
h quec. Pffee tl lpl aliur, r peleu, u rf l, o

29

4

tati

qui

0.* *,'-(-v

;
^ :

" H' ER * - *;I)i ..*« j n £n a. nr) fj PPP VP
2 Fien. at t dejeet p62 A. C Teer t oetem enaa. ( a Mp , r

m

at aDedicntur. comgide um a n h ,

feciffet: fed fi infeio domino feqit ??, (atis efle dominum iu-
)—S,) rare, eas fe rationes non habere. LSi feruus peculiarem faciat
argentariam, dominus de peculio, vel de in rem verfo tenetur:
— fed fi dominus habét,rationes, nec edit ??, in folidum, te
^i tur 3*. $. 4. IEtiam Isqui deliit $? argentariam facer
tionem compellitur. )5. 5. Sed ibi quis compellitur
'tvbi argentariam exe : &t hoc eit con itutum. . Qu !
inftrumentum argentariae 1Wa habeat, in alia ad-
miniftrauerit: ibi puto cogendum edere, vbi argentariam exer-
cuit: hoc 3* enim primum deliqui& quod alio inftrumentum

L"»öleem)t
d
las
7 Laibeu
Bpere. -
iil

1 tranftulit. — Quod fi in alio loco argentariam exercet 35, alibi
' |. "a, autem ad edifionem compelletur ?^ minime hoc facere cogi-
m *y&, fMf : nili defcriptum velis, vbi de éà re agitff, eum tibi dare **,
J tuis videlfcet fumptibus. ——
2:"0 V. Pavrvs libro III. ad Edictum. SPeATIVMQVE
ää ad perferendas ?* eas tribuendum eft. .
a VL VrPriANvs libro IV. ad Edium. Sr ovajex
T argentariis, vt plerique eorum, in villa habeat inftrumentum,
Jyenl £. vel in forreo: aut ad. 39 locum te per.ducät, aut de['cgiptas ra-
A . tiones dabit. $. 1. Cogenturéf (acce(fares argentarii édere raz
' M tiones. Quod fi plures funt heredes, et vnus habeat, folusjadj|
àt. | d,(:eawlf editionem compellgtur ^^: fed fi omnes habefnt *^, et vnus
W e)fu) ./ Aedld'gþ.t ^?, omnes adíeditionem compellendi funt. Quid enim,.
C g fi humilis e;:ä(.gfeplgratus ^3 vnus edidit, vt dubitare quis meri-
" ,* "" to de fide editionis poffit?|Vt igitur comparari rationes pos-
T L detonÉ. fint,| etiam ceteri edere debent, aut certe vnius &ditioni fübícri-
d- N uime o Hoctüdem. ^* erit, et fi plures fuerint; argentarii, a qui-
æf' ï:"dnlf"wüd bus 'ediïit?ïdeügergxtur. Nam et fi plures (tutóresitutelam adm&a
dl Mio Zwi' n.lih'.aueruni; ^5 fimul, aut omnes edere debent, aut vnius edi3
" o t Oi fubícribere. $. 2. Exigitur autem P ad—uergzämo argen-
non calumniae caufa poftulare edi libi: ne

& 3 [ (j : *2 * .
i;:ffü - «££x €, tarii iusiurandum,

vel quas habet,"edi fibi poftu-

" z/t forte vel füperuacuas rationes,
Do m ' Jet ^9| vexandi argentarii caufa. $. 4. Rationem autem effe'
li d 5l em
7-'«3?3., . Obli—(

.Lab?eö—äïtz;evltro * citrozt ^* dandi, accipiendi, credendi,
- gandi, foluendi fui carää negotiationem: nec vllam rationem
[anuda dumtaxat folutione debiti incipere: nec fj pignus acce-
perit, aut mandatum, compellendum edere: hoc enim extra
rationem effe. Sed et quod folui conftituit, argentarius edere
Ll 2ec/ i debet: nam[et/ hoc ex argentaria venit. $. 4. Ex hoc Edicto
At o in id, quod interfuit, aCtio competit. $. 5. Vnde apparet, ita
! demum tenere hoc Editcum ^?, fi ad eum p'eäïïägt. Perti-
nere autem videtur ad me ratio, fi modo eam traéctaueris *?
ine mandante: fed fi procurator meus abfente me mandauerit,
an mihi edenda fit, quali ad me pertineat? et magis eff, vt
edatur. Procuratori quoque meo edendam rationem, quam

40 Hal edat. GEB. . .3!
etiam fi mefciuzt emm . ar-
non habere defTt.

29 Ap. Hal. fecit, abeft, — Vulg. fecerit. BR.
Hal. in margine: z2 wounulis adüciuutur baec werba :
gentariam facere. GEB. 32 Flor, eft defit, miror Taur.
. edere, Vulgo abfunt:

& R. 33 Haec quinque verba fed ib quis compellitur |
k et in fequentibus legitur: fed boc eff coufiitutum. 5R. 24 Hal bic. Vulg.
| in boc. BR. 35 Hal exerceat. GEB. 36 Hal. compellatur. GEB. — 37

Hal. agitur ibi davi. GEB. ^ 38 Hl praeflandas. GEB. — 39 Vulg. Zn. B R.

|
ï 40 Wulg. compellitur. G EB. 41 Hal. babent. GEB. 42 Hal. edidit, au
1 omnes. Barb..et ommes. S. Cruc. Treuif. Bynkersh.,, vt Flor, GEB. 43
J Graecis Zmisoc, deploratae fidei. BR. — 44 Ap. Hal. deeft boc. ap. Vulg. idein.
OT R. 45 Hal adminiffrauerint. GEB. 46 Vulg. praefigit vel. BR. — 47
'W,(M, . Vulg. vitro citroque et ideo Taurell. videtur z citro afterifcos appqimifc, quod
s coníueta copula defit, cum alias hoc fupplementum adeo coaeuum fit, vt ab ea-
^ dem defcribentis manu profectum videri voffit, aut faltem a coaeua. Poffunt
! omnino illae voces Zevvóévusc poni, Sunt enim Codices Suetonii vbi in Calzg.
zlf:: c. 19. haec ipfa vltro citro fine copula leguntur. BR. — Nempe in membr. Peri-
zonii et nonnallis vetuftis editionibus tefte Burmanno ad izffizm Suetonii locum.
pe GEE. 48 Hal fteneri boc edicbo. GE B. 49 Flor. erat tracfamerit, mu-
M tatio antiquiffima eft, adeoque nec temere follicitanda. 5 R. 50 Quotquot
" " adimus, habent additum et confulem, videlicet manu antiquiere in ipío arche-
h typo ita füuppletum eft ad marginem, verum vt Taurellio ita et nobis illud e fe-
ï; quentibus praeter neceffitatem repetitum vidgtur, BR, — Habet addiramentum
j |
9

DIGESTORVM LIB. IL TIT. XIIL

| !!däminutionem 16 ) $f a

t : QX
OC^c LU — d« C*xeercot

T 4( ";a'i,x?r.' é t t cg detà — m - u GL P PS. Cv* é
) 4 41 ïsv Cvf e t

i.
.Snecum habet, non dubito, quafi ad eum pertineat: et caudu- &j 5, ..
rum de rato, fi mandatum ei non fit. $. 6. Si initium tabu- g
larum habet diem ??, in quibus Titii ratio fcripta eft, poftmo-
dum mea fine die, et confule, etiam máhi edendus eit dies et

* 1 3 k : : - . " $ M ^
confüli communis *,enim * omnis rationis eft]praepofitio - J4t.
diei, et confulis. $. 7. Edi ?* autem eft, vel diCtare, vel tra- &«««

dere libellum, vel codicem proferre. $. 8. Praétor ait: Am-
GENTARIO EIVE ERVM E ! 29 ;
$ , QVI ITERVM, EDI POSTVLA- mAcpn d tUR
qBIT ?^, CAVSA COGNITA,EDI IVBEBO. $. 9. Pro- *
hibet argentariio edi illa ratione, Quod etiam ipfe]?? inítructus 'ä—'ï ROE
- e o

A.

efle poteft inftrumento fuae(profeffionis: et ?* abfurdum eft, ' .. a uf
cum .iprfcï in ea fit caufa, vt edere debeat, ipfum petere, vt eda-,. Jfï& w ss þ*ä* E
turei 5^, An ? nec heredi argentarii edi.ratio debeat, vi- C
dendum: et, fiquidem iuftrumentum argentariae ad eum per-
uenit ?*, non debet ei edi: fi minus, edenda eft ex caufa:
nam et ipfi argentario ex cauía ratio ?5 edenda eft: fi nau- |
fragio, vel ruina, vel incendio, vel alio fimili cafü ?? rationes «« :
perdidiffe ?? prdpet, aut in longinquo haberel velutitrans ma- V *
re. .$«Xo. Nec iterum poítulanti edi Praetor iubet, nifi ex —
caula — Z. |
.. WIL. Pavrvs libro Ill ad Edictum. Vrrvc: f
peregre habere, quód primum ef(ïæfdm eft, doceat: vel minus | 2 *,
plene editum: vel eas rationes, quas ?? cafu maiore, non ve- ;
ro neglegentia perdiderit: nam, £T fi eo 9^ cafu amifit, cui
ignofci debeat, ex integffc edi iubebit. $. r. Haec vox, rTE- -
RvM, duas res fignificat: alteran[ 9?, qua demonftrafétur 95 L:(,/ :
tempus fécundum, quod Graeci jóeUrepov dicunt: alterawí ?7, - ä y
quae ad[l-llrlfequentia $8 quoque tempora pertinet, quae Graece "A€y-e-H FU N ?
dicitur,prxA1»:;9? ^ Quod ita accipitur, quotiens opus erit: |,547 ,Mm*
nam poteft fieri, vt bis editam fibi rationem quis perdiderit, » t as :
vt verbum *? rTERVM pro sXEPIVS acciplatur. v A. 22 , . Ya C yob. ]
: VIH. VrsriANvs librolV. ad Edictum. V: EXI- pb Ea *:fïf d
gitur argentarius rationes edere, tunc punitur, cum. dolo ma- C J
lo non exlfibet: fed culpam non praeftabit, nifi dolo ** pro- 64/ t

* . ZA* » /c " : x 8 *
ximam. Dolo málo aütém non edit *?, et. qui malitiofe edi- æla]af
Oib EEQUEED tfjuïfï non edit 7?. $. r. Is autem, qui in hoc eL2u
Edictum incidit *^, iid, praeftat, quod interfuit mea, rationes de«. | /'ioc
edi, cum decerneretur a Praetore: non quod hodie interet: et —
ideo licet intereffe defiit, vel minoris, vel,pluris intereffe coe-

pit, locum,actio *? non habebit: nequeägugmentum, nequeïlj??æ)y X A lj
^ pX. Pavrvs lbrojlll ad Editum. QvbAw u

fünt perfonae, quas ratiotes nobis edere oportet: nec tamen a
Praetore per hoc Edictum compelluntur: veluti cum procura-
torjres|rationesue noftras adminiftrauit, non cogitur a Prae-
2 : : to!
ore

Q*'

/-'g

3 nE Cf i

etian Hal GEB. . 41 Vulg.edere, BbR. — 52, Hal. pofiulauerit, anteceden-
te edi, omiffo. GEB. 53 Vulg. ille. BR. 54 Hal infert 4uod. GEB.
55 Ap. Hal. ei, abeft. GER. 56 Hal. inferit vero. GEB. 57 Hal per-
uenerit. GEB. — 58 Ap. Hal. ratio, abeft, GEn. . 59 Hal ala fimili cau[Ja.
GEBP. 6o Hal. inferit fe, et forte Taur. dare potuiflet perdidisSE. Grs.
61 Hal mifi caufJa coguita. Yta nempe habent Graeci: & 3 v Zvzíme $iye-
vecxoufpse, Obferuante Leunclauio 14. Notat. ad Dig. b. GE B. 62, Ap. Hal.
quas, abeft, — A.deft antem. in. Barb. Pal I S. Cruc. Treuif. Bynkersh. G EB,
63 Vulg. inferit et. 2R. 64. Hal. q40, loco eoe. G E B. 65 Hal et Vulg.
altera efl.. B R. 66 Deleta fyilaba tertia ve, reftat in Pand. Flor. demoufirae
tür, atque ita omnes, correCtio tamen recentior eft, BR. Etiam Hal. demon-
fivatur. G EB. 67 Hal altera. GX B. 68 Hal et Vulg. ad fequentia.
B R. 69 Hal. has quoque duas voces Graecas interpretatone indigere cre-
didit, et illud per, fecaudaum, hoc per, rav[us, reddidit. G E B. ïo 'Taur.
Berbum. GEB. — 71 Vulg. inferit ejo. BR. — 72 Hal. edidit. GEB. — 73
Quaedam hic per errorem repetita funt in Pand. Flor. in quibus eft ededit, non
obícure quid reponendum fit, innuens, Omnces tamen hic fcribunt edidit, quod
hic quidem magis probauerim, quam in initio periodi. B R. Etiam Hal. hic
edidit. GEB. — 74 Vulg. inciderit. BR. 75 Hal et Vulg. inferunt baec.
B R. 76 Scilicet babebit acio vt adeo praepolitione ad, quae Vulgo bis in-
feritnr, non opus fit. BR. Habet hanc voculam ad ctiam Hal. vtroque in lo-
co, vt et Pal. l. Treuif. Bynkersh. priori tantum Joqo $, Cruc.; pofteriore, Barb. :

Vz cít

- m

ma'
;«:"j/& 4
d LOI
M.
/

" as ; j
] fie ey 4 m ;a/et:
; 6"2 .m'rl

L. r Pa
: L!L't;mä.,?m:

L151.

o a2

» nf pl obl

: Ó

ce curabit, vbi Hal etiam habet euauit. GE B.

M . DIGESTORVM LIB.

j L] * L] e * £"*':. , E H
oré perimetüm in factüm aCtionis rationes edere: , fcilicet quia

Vif id confequi poffümus per mandati aCtionem. ** SEt cum dolo

malo,focius, negotia geffit, Praetor per hanc claufuülam non in-
teruenit: eft éfim pro focio aCtio. Sed nec tutorem cogit
Praetor pupillo edere rationes, fed iudicio tutelae folet cogi
edere. $. r. Nihil intereft, fi fucceffores, aut pater, aut do-
minus argentarii, eiusdem fuerunt profeffionis: quia cum iü
locum, et in ius fuccedant argentarii, partibus eius fungi de-
bent "?. Is autem, cui argentarius rationes fuas legauit, non
videbitur "? contineri: quia iuris fucceffom[äïs 59 verbis figni-
ficatur: non magis, quam fi ei viuus eas donaffet. Sed nec
heres tenebitur, cum neg.poiïideat, nec dolo m;;lo fec:(.emt. Sed
fi ei, antequam eàs * legatario * ?* tráderet, renuntiatum ..82
fuerit, ne ante eas ?? tradat, tenebitur, quafi dolo fecerit:
Ttem antequam eas tradat, tenebitur ?*. (Quod|fi nihil dolo ??
fecerit, caufa cognita legatarius cogendus eft edere. — $. 2.
Nummularios: $5 quoque non effe iniquum cogi rationes ede-
re, Pomponius feribit: quia et hi nummularii ?*, ficüt argen-
tarii rationes conficiunt: quia et accipiunt pecuniam, et ero-
gant * per * partes, quauylvp?äþglæfgwjf»æ
eorum maxime continetur :/et réquentitfimé 'ad Tid
rum decurritur. $. 3. Ceterum omnibus pottulantibus, et iu-
rantibus non calumniae caufa ?? petere: rationes, quae ad fe
pertinednt, edi iubet. $. 4. Ad nos enim 99 pertinet, non
tantum cum ipfi Contraximus, vel fucceffimus ei qui contraxit,
fed etiam fi is, qui in noftra poteftare eft, contraxit.
X. Garvs librol. ad Editctum prouinciale. AmRcGEN-
TARIMSNI'atiOnä edere iubetur: nec intereft, cum ipfo ar-
gentario controueríla fit, an cum alio. 5. I. .IäeOI autem ar-
gentarios tantum, neque alios vllos abfimiles eis ?* edere ra-
tiones cogit, quia officium eorum, atque minifterium puüblhi-

cam habeft ?? caufam: et haec principalis eorum opera eft, -
vt aétus fui ratiohe* ?? diligénter conficiant. $. 2. Edi au-

* L 2 t.. * , d- d. 975 . ] e EU
tem ratio 1ta mtellg.gltur, Ài a capite edatur: nam ratio, mp*
infpiciatur, intellégi non poteft: fcilicet vt non totum cuique

codicem rationum, totasque membranas infpiciendi defcribendi-

que poteftas fiat: fed vt ea fola pars rationum, quae ad inftru- :

endum aliquem pertineat, infpiciatur et defcribatur. $. 3.
Cum,autem in id actio competit ??, quanti agentis interfit edi-
tas fibi rationes effe: eueniet ?5, vt fiue quis condemhhatus fit,

fiue quod petierit ?^?, non obtinuerit, eo quod non habue-
rit ?5 rationes, ex quibus caufam fuam tueri poffit ??: id |
ipfum, quod]ita perdiderit,[Bf&ic aCtione confequatur. Sed an |

hoc procedat, videamus. . Nam fi apud hunc iudicem, qui in-

ter eum et argentarium iudicat, poteft probare, fe illo iudicio, .

quo victus eft, vincere potuiffe: potegit *?? ettunc probare:

et fi non probaïxt g aug;'ï] probantemr iudex non curabit, de
mw-äipfb, aut de iudice queri debet:

41/);:5 . .
eft enim )& adminicionem. GERB.
78 Hal. debebunt. GERB. 79 Hal. videtur. G E. !
81 Hal legatavüs, GER. 82 Hal. et Vulg. habent denunciatum, — Sed et
Pal. l et Treuif. ita habent, et in Barb. S. Cruc. et Bynkersh. ita factum. E.
83 Ap. Hal. eas, abeft. GER. 84 Ap. Hal. ztem autequam eas tradat, te-
nobitur, abfunt. GE B. 85 Hal inferit zsu4lo. GEB. 86 Nummularii dif-

ferunt ab argehtariis in eo potiffimum, quod non tantum pecunias dant, fide-

iubent, atque conftituunt, fed et venditiones, au&iones et.alia fimilia per eos

fiunt, ita obferuante W'eftenbergio de cauf. obligat. difJ. V. c. 4. $. g. et &. BR.-

Immo minores argentarit hi fuerunt vel potius maiorum -miniftri et mercena-
rii Cuiac. X. Obf. 14. et Salmaf. de Ffur. c. 17. p. 499. GEB. .-87
Ap. Hal wwmmularu, abeft. GEs. . 88 Hal ideo, loco et. GEB. — 89 Hal.
et Vulg. inferunt fe. BR. — 9o Hal. autem. GE B.
GEB.

93 Hal. vatiouem. GEB. 94 Hal. et Vulg. inferunt a capite. Kial. notat
in margine: aljas, zucipiatur. BR. 95 Hal. competat. GEB. 96 Hal.
enewit. GEB. . 97 Hal petüt. GEB. . 98 Hal babuit. GEB. — 99 Hal.-

pollet. GER. IOO Hal. et Vulg. potevat. GEB.
ait. Poterat idem 'Yaur, maiufcula praeftare. . B R.

I Hal. et Vulg. proba-
Idem dicas de fequenti vo--
2 Vulgo inferunt fi. B R. -

.codicibusque |
6&37&31& eo-

fed non ita eíft." Fieri | contrarium actum efle probetur.

77 Hal. et Vulg.v ,pfaefïguni Sed. BR. .
80 Hal. Zi: GEE. -

91 Ap. Hal. eis, abeft.-
92 Hal. babet, et Florentiae pofterior & in babeat deleta eft. BR. :

d HYCOXiB«mm.

Mt, w g H pén£s mlion,, u Ptandeon ht lt a, hat e d 10 - G. YEnLR HPiom- o BOR I p

enim poteft, vt nunc rationes, vel ipfo edente, vel alio modo

naff&tus, aut aliis inftrumentis, vel teftibus, quibus illo tempo-
re aliqua ex caufa vti non potuit, poffit probare, potuiffe f
vincere: fic enim et de cautione fübrepta aut corrupta compe- 7*
tit condigtio, et damjhi iniuriae a€o 3: quia quod ante non [/S^.
potuimus, intercepta cautione, probare, et ob id amifimus, hoc Á
nunc aliis inftrumentis, aut teftibus, quibusftum vti non potui- M*'*
mus, probare poffumus. Jb 51 w II n :
É-XI. MopEsTiNvs libro IlI. ^ Regularum. Exkw-
PLA inftrumentorum etiam fine fmcriptione edentis, edi pof-
fe receptüm eft.. 32 - | p
XII. tCAL.1TSTRATVS libro T. Edi&i)Moniteri Fz-

MINKE remotae videntur ab officio argentarii *, cum ea
opera virilis fit. : du ' |
| XIIIL. VrPirANVS libro[ü;g/ïjad-Edi&um. Hyfgc
AcTIO neque poft annum, neque in heredem, niü ex fuo fa-
€o, dabitur: heredi autem dabitur. d r
/V DE PAGTIS. Aesp I
: .ae VLPIANVS libro IV. ad Edictum. :
HVIVS Edicti aequitas naturalis eft *. Quid enim tam
congruum 2 fidei humapae, quam ea, quae inter eos ?j]
placuerunt, feruare? $. r. Pactum autem a pactione ^ dici- . '
tur: inde ? etiam pacis nomen appellatumä $. 2. L]?ge&,ä'u 5.3*.; ;
pactio, duorum pluriumue in. idem jplacitum) ?/ cor enf'usï.ü'&'m*iu
$. 3. Conuentionis verbum generale eft, ad omnia pertinens, ^*« ,.
de quibus negotii centrahendiii tranfigendique caufa confen- )92
tiunt qui inter fe agunt: nam ficuti conuenire dicuntur, quiex f .
diuerfis locis in vnum locum ? colhiguntur, etéveniunt, ita ,

let|? quiex diuerfis animi motibus in vnum confentiunt, id Ll?c,?!t

eft, in vnam fententiam decurrunt *?, Adeo autem conuen- .
tionis nomen generale eft, vt eleganter dicat Pedius, nugtim-f**""ïfïc
efle contra&tum, nullam?obligationem, quae rión Igjïbggt i fe-€

ia p

a.

L

« ^ B bt i 5
conuentionem: fiue re, fiue verbisfiat: nam et ftipulatio, quae * ^

verbis fit, nifi habeat confenfum, nulla eft. $. 4. Sed conuen-
tionum pleraeque in aliud nomen tranfeunt: veluti in emptio-
nem, h'nil

L

ocationem, in pignus, vel Iïtigf&ipulationem. l Atf vrngo
Il. PAvrvs libro IlI. ad&Edictum. LaAnBEo ait, con- -7*
uenire poffe, velire *?, vel perjepiftulam, vel per nuntiumz i^.
inter abfentes quoque poffe *?: fed etiam taeit& ** confenfu ^ o fevre,
conuenire intellegitur *^. $. r. Etideo, fi debitori meo red- i«
diderim cautionem, videtur inter nos conuenifle, ne peterem: As
profuturamque 7** ei conuentionis exceptionem placuit. "TA
. - IH MopEsTiNvs libro 1IL Regularum. Posr-
QVAM pigtius véro debitori reddatürzj**, (i pecunia folüta nón
fuerit, debitum peti poffe dubium non eit *?: nifi fpecialiter

5 Flor. dammiimiuriaadlio, quod etiam ferri poffet, iniuria in fexto cafu accepta.
B R. 4 Hal.lb. IV. GER. 5 Alias, argeutariae, vt in L. 6. $. 9. fupra
b. puta men[ae, vt in.L. 4..fupra b. GEB. j :

I- Vide de hac aequitate differentem Noodt. de Pa&. et Transadl. c. 1.
GEB. . 2 Vulg. inferit eff. BR. 3 Florentinam tuetur Noodt. de Paétis
c. 1. Diffentit Bynkersh. V1II. Obf. 9. et excitata L. g. a, y. de "V. O. ma-
uult legere litera geminata znter vreos. GEB. — 4 Confer Sc. Gentilem z Ori-
gin. voc, Pactum, Pax, et Menag. in Amoenit. Inv. Ciu. c. 39. GEB. — $ Hal.
vude. GE B. 6 Hal. Eff autem. GERB. "7 Hal et Vulg. inferunt et,
Etiam Graeci: &e vawvb» dgesiv xo4 cvvaívecic, — Klal. tamen habet in margine :
alias deef? copnla. Recte. — Sed ct Flor. inepte manu recenti eadem fuppleta. 5 R.
8 Ap. Hal. locum, abeft. GER. 9 Àp. Hal. et, abeft. GEB. — 10 Vide
Sc. Gentilem z Oriein. ad. Pand. voce: Conuentio. GEB. — 11 Ap.Hal vel,

abeft. G B. 12 Huic loco per interpundionem medetur Noodt. c, z. de',(ä,
Pattis. B R. 13 Ap. Hal pojfe, abeft. GE n. I4 Hal. et Vulg.Ttacito. 1 *3147(
BR. Etita quoque faQduni in Darb. $. Crac. Treuif, GEB. 15 Vulg. $n-

tellieuntur. Kial imtellhigetur, et pergit Inde fi. E R. I6 Hal in margine
alias, futuramque. , G.EB...— V. Hal. Poff pienus vero debjtori redditum. G E B.
18 Flor, poft dubiwm non eff legere eft J« R.C. — Hoc autem cum fenfum non
habeat,

DIGESTORVM LIB. IL TIT. XIV.

$w oX : ,71,46,, )

IV. Pavrvs libro II ad Edictum. . Ir&w, quia
conuentiones etiam *? tacite valent, placet in vrbanis habita-
Honibus ?? locandis ?^* inuecta 2* illata pignori effe loca-
$. r. Secundum
haec 23,f&g*gamptus pacifci poteft. .$.—2- Huius * rei * 9^
) argumeatum etiam ^^ ftipulatio dotis caufa fa&a eft: nam ?*
1-.4.!-?L ante nuptias male petitur, quafi[fi?" hoc expreffum fuiflet:
et ?9 nuptiis non fecutis, ipfo iure euanefcit ftipulatio :$idem
Iuliano placet. $.—4: Ex fa&oj;etiamrconfultus$;^? cum con-
155,i.^, veniffet, vt donec vfurde foluerentur,fors non peteretur, et fti-

lxofa — Mi
i &L tori, etiam fi mgäl | nominatim conuenerit.

pulatio pure concepta fuiffet: condicionem ineffe ftipulationi,
atque fi hoc expreflum fuiffet 75. |

V. VrPriawvs libro IV. ad Edictum. CowvEx-
TIONVM autem tres funt fpecies: aut enim ex publica caufa
lA. fiunt ?*, aut.ex ?* priuata:, * priuata * *^, aut legitima,
autiuris gent;zg&n: ^Publica conuentio eft, quaefit per pacem ?^
quotiens inter * fe * ?? duces belli qudedam pacifcuntur ?*.

VI. PaAvrvs libro IIl »ad-Edictum, — LEG1TIMA
conuentio eft, quae lege aliqua confirmatur: et ideo interdum
ex pacto actio nafcitur veltollitur, quotiens lege, vel fenatus-

confulto adiuuatur ?*. r

J VIL. Vrrraxvs libro IV. ad Edi&tum. Ivmrs gen-
" - ';ïqm conuentiones qudedam àCtiones pzfi'iunt, quáedam jexce-
^* Brione t le p: |
o jj[4c-*5tones, 4 2r- Qude pariunt aCtiones, in fuo nomine non
J' v M ftant, fed tranfeunt in proprium;nomen contractus: vt emptio,
"N ;;bzk. "venditio, IOCatio,ifcendu&io, focietas, commodatum, depofi-
Whde "o tum, et ceteri fimiles contractus. -$..2. Sed et fi in ?? alium
j. ;ej" ub contractum res non tranfeat, fubfit tamen caufa: eleganter
| &*,QAri&Q Celforefi it, effe obligationem: vtputa, dedi tibiarem
W o vt mihi aliqm dares)??, dedijt aliquid facias, «dc. GUv
n 4 alam daresj^", dedijVt aiiquid facias, (noc J .GUVALÀ -
m "Lf&üïf/wlæ x A? ieffe- ^* et hinc nafci ciuilem obligationem ^?. — Et
) n u - 1deo puto, re&te Iulianum a Mauriciano *3 reprehenfum inhoc:
9*1;?2.- m | ^deghq tibi Stlch.um, vt Pamphilum manumittas ^^: manumififti: -
MM ss ..4 eui&us eft Sticfus: Iulianus fcribit ^5 in factum actionem a
! : 71- Praetore dandam ^5: ille ait, ciuilem incertivi? aCtionem,lid.
? Y inces. CÍt] praefcriptis verbis, fufficere: effe enim contraCtum, quod
m [ L.läm AriftojevvxAAvyux|dicit, vnde haec nafcitur *? aCtio. $. 3.
| - à « "
;IW'&H habeat, a defcriptoribus atque editoribus, ipfoque adeo Taurellio penitus prae-
l "m fermlüpm eft. No.bgg probabile vidcn.u- librarium Florcgtinum omiH':am vocem
,7«4,, x iure alieno loco adicciffe, adeoque reftituendum effe : debitum. ;ure. petz poffe, du-

jt : J: .fT ijz'mn non eft. BR. Coníuluit hic Brenkm. P;gir ?'.Perl.b L S. Cruc. Treuif.. Byn-
| fk.,.- 'kersh. fed omnia reperit hic fe habere vt Vulg iB.Vfo,*f.*(ä-
abeit. GER. 20 Nempe Vrbis Romae, quod ad Veteris Romae exemplum
etiam Conftantinopoli fuit conceffum. — Prouincialibus idem indulfit Iuftinianus
in L. vlt. C. in.quib. cauf. pign. vel bypotb. tac. coutrab.. . Noodt. c. 2. de Pa-
&i GEB. . 21 Vulg. locatis. BR. . 22, Vulg. inferit et. BR. 23 Hal.
et Vulg. boc. BR. 24 T rei recentioris notae effe videtur. B R. 2,5 Hal.
eft et, loco etiam, verbo nempe fubftantiuo, quod eft in fine incifi, huc trans-
lato, G E. 26 Vulg inferit dos. BR. 27 Vulgo fi, abeft. BR. 28
Hal. expreffum. fit, vt muptiis, et mox ename[cat. GEB. 29 Hal confulto,
deleto nempe pun&o poft placet. G EB. 30 Vide haec explicantem Noodt.
c. 12.de Paüi$. GEB. — 31 Hal.funt. GEB. — 32 Ap. Hal. ex, abeft. GEB.
33 T? priuata, recentioris notae effe videtur. — Omitti vult Raeuard. IV. Far. 1.
l 'fu vidg Noodt. de Pactis «. 7. BR, Adde Stekium m Vindic. Leg. Amnticri-
! tic. c. 2. lac. Gothofredum Amimaduerf.. Inr.. Ciu. c. $. et Gregor. Lopez pa-
riter in Znmaduer[. Iur, Ciu.c. j. GEB. — 34 Gothofr. in nota. Haloand.
legit per principem. |Kial. omnino legit per principem aut uotie$, habet tamen
quoque in margine: alias, per pacem, quoties. N gccem MSS.gquae contuli, ha-
bent:.per pacem. Etiam Bafilica, 9? àg^vwe, de pace. BÉ,) — Haefit omnino
Brenkm. ad hunc locum, et ideo in margine collationum alleüit: f. propter pa-
cem, lnipfis tamen collationibus ad Florentinam habet: dec Barb. Vat. I. 1.
MII. Pal. L. S. Cruc, Treuif. Magliab. Bynkersh. Et ruríus in margine: In Pal.
A. fuit erat pro fit. Adde Noodt. de Paclis c. 7. GEB. . 35 De hoc pro-
nomine videtur addubitaffe Taur. quoniam fequens verbum pacifcuntur, paffiue
accipi poterat, vt plura in Pand. BR. 36 Vide Noodt..c. $. de Paétis, vbi
fimul coniicit, legitimae conuentionis definitionem ex Paulo minus apte iun-
Qam effe textui Vlpiani, in quo conuentio legitima videtur eíffe conuentio iuris
ciuilis, quales funt nexum, dotis di&tio, ftipulatio, acceptilatio, contraQtus no-

Ap. Hal. etam, -

*
1
!
!

3.y.lmr*ä)jä/ qà 9. P fl EPT
39
Si ob maleficium, ne fiat *?, promiffum fit, nulla eft obligatio

ex hac conuentione. $44. Sed cum nulla fubeft caufa, pro-
pter ?? conuentionem hic conftat non poffe conftitui obliga-

tionem. gitur nuda pactio obligationem[non] parit, fed parit £/J7t
exceptionem. — $. 5. Quinimmo jnterdumiformat ?* . ipfam L o , ;

aCtionem, vt in bonge fidei iudiciis. Solemus enim dicere, pa-
&a conuenta ineffe bonae fidei iudiciis. Sed hoc fic accipien-
dum eft, vt fi quidem ex continenti ?? pa&ta fubfecuta funt,
etiam ex parte actoris infint: ?E ex interuallo, non (ir -
nec valebunt, fi agatu?*: ne exjpatto aCtio nafcatur, — Vtputa,
poft diuortium conuenit, ne témpore ftatuto 55 dilationis dos
reddatur, fed ftatim: hoc non valebit, ne ex(patto aCtio naíca-
tur. Idem Marcellus fcribit: et fi ?* in tutelae aCtionencon-
uenit ??, vt maiores, quam ftatutae funt, vfurae praeftentur,
locum non habebit, ne ex pacto nafcatur dctio: ea enim pacta
infunt, quae legem contractui dant, id eft ?^?, quae in ingreffu
contractu&| faCta funt. j4Idem refponfum ício a Papiniano ??, n /«Q,
et 9? fi poft emptionem ex interuallo aliquid extra naturam. /JJfft, , 5 :
contraéctus conueniat: ob hanc caufam agi ex empto non poffe — - -
propter eandem regulam, ne ex|pa&to actio nafcatur. Quod et;«^s«
in omnibus bonde fidei iudiciis 9* erit dicendum. Sed ex
parte rei locum habebit pactum: quia folent et ea pacta, quae I
poftea interponuntur, parere exceptiones. $. 6. Adeo au- //'UMZIM." b
tem,df?. bonae fidei iudiciis exceptiones 9? poftea(fhCtae, quae fon m
ex eodemtfgïït/ coütractd, infünt, vt conftet in emptione, cete- »brca. g-ï:ä;, 1
risque bonae fidei iudiciis, re nondum fequta pofle abiri ab em&"*mf ä;://:)äzw. !
ptione. Siigitur in totum poteft, cur non gf pars eius pactio- ""g*b'f n E
ne mutari poteft? Et hdec ita Pomponius libro [eXto ad Edi-2ae — 77 E
&um 9^ fcribit. Quod cum,eltJ * etiam * ^5 ex parte agen-
tis pa&tio locum habet, vt(etd actionem proficiat, nondum re — Z£.f . :
fecuta, eadem ratione: nam fi poteft tota res tolli, cur non et, 4« «a j« Go o
reformari: vt quagdammodo quafi renouatus contraéctus videa- mf,ffzäï"ïïïf*'a*t*w
tur? quod non üinfuptiliter dici poteft. Vnde illud aeque non x
reprobo, quod Pomponius,libris $9 le&ionum probat: poffe Q fec P0 h;g'*;;
in parte $* recedi pacto ab emptionelit quafi repetita parts ? dv v P'*//e' a
emptione. Sed 9^.cum duo heredés emptorij,exítiterunt, - í
venditor ^9? cum altero paCtus eft, vt ab emptione recedere-
tur: ait Iulianüs valere paCtionem, et diffolui pro parte emptio-
nem:

U f* !fu'.'fæin Ü

* cZxod»

;7,;24

J('c Wäæzk.' €x
D

ET R

37 Taut. ád-

minum iuris gentium conuentionibus rite opponendae. GEB.
40 Id eft,

inBatur. GEB. — 538 Taur. sIn. GEB. 39 Hal. des. GEB.

contractum. G EB. 41 Hal. facias xoj CcuvéAAuyum Ewar, et binc etc, — Grae-
caque vertit: etcoutra&wmneffe. GEB. — 42 Hal. aclionem. G E B. 43 Hal.
et Vulg. Mavrciano. BR, 44 'Yaur. Pampbilu Mamsnnittas. GE B. 45 Ap.

Hal. fcribit, abeft. GEP.
. vid. ap Noodt. c. 9. de Padiis. GEB.
nofcatur. GEB. 49. Hal. fi vt analeficium fiat, notatus ab Anton. Augufti-
no L Emend. 2. tefte Noodt. c. 9. de. Pa&is Conf, L. $0. iufr. b. Exprefle
item Bafilica: 3jà cà gqà moWicaí 7) ÜvwmoV. BR. 50 Hal. praeter. GER.
51 Vulg. iuformat. BR. 22 E» 2gx;. Leunclau. IJ. Not. od Digefía c. 11.
G EB. 53 Hal. praefigit i. Immo hoc et Flor. eít adícriptum, fed recen-
tius, potuit facilius excidere ob antecedens zmfimt. BR. — /54 Hal. et Vulg.
agatur. BR. 55 Hal. flato. GEB. 56 Hal etimuf. GEs. — 57 Hal
conneniat. GEB. 58 Hoc id eff, non definit, fcd declarat. Vid. Noodt. de
Patlis c. 11. et adde Mercer. 1. Opin. 16. GEB. 59 Et quidem in L. 72.
infr. de. Contrab. Emt. vide Noodt. alleg. c. 11. de Paclis. GEB. 60 Ap.
Hal. et, abeft. Gx B. 61 Taur. fidelIudicis. GEB. 62 Hal. et Vulg. in-
ferunt z. BR. 63 Gothofr. in nota Al paétiones. Hal. habet pacomes,
et in margine: alias, connentiones, im pand. Fl. quod. ipfum. fi quis vrgeat, pofjet
forte obtineri per L. 3. de vefc. vendit. Vulg. et MS. Bynkersh. fine giolfis
commentiones. Florentinam tuetur Noodt. de Pa&. c. 1:. BR. Et etiam Aue-
ran. Iuterpr. Tur. lib. I. c. 14. GER. 64 Taur, in Adnot. fexto ad edictum
fic in Pand. auimaduerteudum. tamen Pomponium ad Sabinmm tamtum et ad
Plautium, wom ad. ediclum — fcripfiffe. G E B. 65 Suppletam hanc pariiculam
non habet Hal, 8 R. 66 Vulg. lib. 1II. B. 67 Hal. et Vulg. partem.
sR. . 68 MSS. pleraque habent.repetita paclis emptione, vt Vat, JI7 'Taurin.
IV. Barb. $, .Cruc. Magl. Treuif. Bynkersh. — In Vat. IL tamen et Treuif. cor-
re&um in partis. — Florentinam fequuntur Vat. L et Pal K et antiquior Dyn-
"kersh. Solus Vat. IT. habet padi ezmptione, B R. — Conf, Bynkersh. V. Obf. 2 f.
GER, 69 Hal. luferit et. Gz &. 7O Hal exfüterint, fi. venditor. GEB.

46 Quare Iulianus a Mauriciano reprehenfus fit,
47 Vulg. iucertam. BR. 48 Hal.

V 3 7

L W * :

, * E

LLf

L.1f$.

&nua.D : '

2 3 4

* 4 :

E

"

4o DIGESTORVM

2 Q5,]Bem: quoniamjet ** exalio contra&tu pacifcendo alter ex here-
— - dibusadquirere fibi potuit exceptionem 7?. Vtrumqueitaquelfre-
&e/ ?? placet/ et|quod Tulianus, et quod Pomponius [7^. | $—7:
hk ,,D/'u.AitQPraetog |PACTA CONVENTA, QVAE NEQVE DOLO
MALO,NEQVEADVERSVS LEGES, PLEBIS SCITA, SE-
NATVSCONSVLTA,libricTA *? PRINCIPVM, NEQVE

* H

|" :
*/"','i; j th?" ..IQVO FRAVS CVI| EORVM FIAT, FACTA ERVNT,
|dL 2een£- L""l s ERnvABO. $. 8. Pactorum 77 qu£edam in rem fünt, qufedam
| L J uam in perfonam. n rem funt, quotiexs generaliter pacifqor, nejf ?

Lsb Pa petam: in perfonam, quoties, nejá/ perfona petam *?, id eft,
nea Lucio Titio petam. Vtrum autem in rem, an in perfo-
nam |paCtum |faétum eft ??, non minus ^* ex verbis d
quam ex mente conuenientium /g&mandum eít: plerumque

$u E enim, vt et 9? Pedius ait, perfona patto inferitur, non vt per-
fonale paCtum fiat, fed vt demonítretur cum quo pactum factum
eft. $. 9. Doro wALO ait Praetor pactum fe non feruatu-
d dN rum. Dolus malus fitj $$ calliditate, et fallacia: et vt ait Pe-
É dius, dolo malo pactum fit, quotieus circumfcribendi alterius
275 cauía, aliud. agitur, et aliud 55 agi fimulatur. $. ro. 5ed fi

fraudandi caufa paCtum fatctum ?* dicatur, nihil Praetor (di-
»peruacuum 92: iniquum, fijquod femel remifit creditor debi-
tori fuo bona fide, iterum hoc conetur deftruere: fuperuacuum,
fi $? deceptus hoc fecerit: ineft enim douljgget fraus. $. rr.
. Siue autem ab initio dolo malo pactum fac um .e.ig fiue poft
f'fä/ pactum dolo malo aliquid fa&tum eft, nocebit exceptio, propter
: haec Verbaaädi&i, Ilg(ägg ?Oo fiat, $. r2. Quod fere nouiffi-
ma ?* parte pactorum ita folet inferi, rogaui;li]äþius, þf;popo13.-
hagt dit Máeuius: híec verba non tantum ?? patctionis locó acci-
iuntur, fed etiam ftipulationis. Ideoquew ftipulatu nafcitur
a€tio: nifl contrarium fpecialiterfadprobetur ??, quo$?^ non
animo ftipulantium hoc factum eft, fed tantum pacifcentium.
$. r3. Si pacifcar, ne[pae[iudicati ?5, vel incenfarum dedium

&ionem, quali in ea re Praetoris iniperium verfetur. Lab&;o
autem di(tinguit: vt, üggj,re familiarij operis noui nuntiatio
fit fa&a, liceat pacifcizezs2fi de re publica, non liceat: quae
diftinétio vera eft, Etin ceteris igitur omnibus ad Edictum
Praetoris pertinentibus, quae non ad publicam lgelionem, fed
ad rem familiarem refpiciunt, pacifei licet. .Nam et de furto
pacifci lex permittit. $. 15. Sedet fi quis pacifcatur, ne de-
pofiti agat: fecundum Pomponium valet pattum. . Item fiquis

1 .

7Y Vulgo et, abeft. BR. 72 Hal. exceptionem potuiffet. G E s. "43 A.
Hal. recfe, abeft. GER, 74. Hal. et Vulg. Pomponzus ait. Praetor ait: Sed
re&e Taurellius. — Quin adrhodum fiugulare eft, quod hic in membrasa. Etrufca
pun&un coaeuum inueniatur absque fpatio, tamquam videlicet librarius. follicite
cauere voluerit, ne quislegat: Pomponius ait. Praetor, quod alias facillime ac-
cidere potuifíet. BR. 75 Hal. et Vulg. inférit decreta, — Gloffa cft nefcien-
tis, principes etiam édicere, non vnice praetorem. BR.-
cuique. Wulg. cuiquam. BR. — 'T7 Hal. et Vulg. inferunt aatem, B&R. — ^8
Vulgo inferunt vezi. E R. 79 Ap. Hal. petam, abeft. GE B. 80 Hal. /it.
GEE. 81 Hal non uimis, etinmargine: GYaece loguitur, bu uáAa 9* pro
«on tam. Vide Noodt. de Pact. c. 4. MSSta, quae vidi, omnia eandem ó«e-
g'voyfaw habent. 8 R.
$2 Taur. Berbis. GER. 83 Ap. Hal. et; abeft. $4 Vulgo inferunt ex.
BR. . 85 Hal apituv, atque ági. G EE. 86 Hal iuferiteffe. GEB. — 87
Hal. adiicit. Wulg. edicit. Bm. 88 Taur. fuperua Qiium. GE B. 89 Hal.
inferit pfe. G EB. go Vulgo ze quid. Cont, Noodt. c. 1. de Patfis, BR.
Quid Mureto hic in mentem venerit, vide c. z0. O£fers. Iur. GEB.

'Taur. zoBiffa. GEB. 92, Transpofitione hic opus cfle, exiftimat Bynkersh.
ad L. Leda. c, $. Nihil mutandum cenfet Noodt. de Packis c. 10. BR. 93

Vulg. probetur. BR. — 94 Hal quod. GEB, — 95 Hal me iudicatz, et in mar-
eine alias, pro itidicato vel iucenfis aedibus. . Yn Bynkersh. fine gloflis : vt neque
iudicati vel incenfarumm aedium. Ypfe malim: me pro iudicato vel incenfavum
aedium agatur. in Dbafilicis eft: g xwica: Tü» 4mà :g;;mäiwg igavoäodw*ä ^i-

-

BIB, db II X1IM.

Jagat ff^, feruändum,f,MarceHus libro [gämdg iDigeftorum fcri-

//C),e»c cit ?*: Sed eleganter Labeo ait, hoc aut iniquum effe, aut fü- -

' : a^ A. "
gwmfwwagä&—-y: hoc pactum valet ?9. — $. 14. Si pacifcar, fi&/operis .
WW"" noui nuntiationem exfequar: quidam putant non valere pa-

Ífint, qui *? eandem actionem habent, vnius loco habentur. X/.

46 Taur. 4 1. Hal. .
Sunt illa Barb. Pal. L. S. Cruc. Treuif. Bynkersh. GES.-

91

]C.J; LP e*'g'

pactus fit, vt ex caufa depoütiþz)mäg?farïcuïum praeftet: Pom-
ponius ait, pactionem valere: nekiquali contra iuris formam 98 L15*
fictam non eífe feruandam, $. r6. Et generaliter, quotiens
pactum a iure communi remotum eft, feruari hoc non oportet z
nec legari| 265 nec iusiurandum|de hoc adactum !99, ne quis Lrsjec'ze ,.
bit: et fi ftipulatio fit interpofita de his, pro quibus paciíci4esfp at
non licet, feruanda non eft: fed omnimodo refcindenda.
$. I7. Si ante aditam hereditatem paciícatur quis cum credi-
toribus, vt minus foluatur, pactum valiturum ?^ eft. $: X8.
Sedfi feruus fit, qui pacifcitur ?, priusquam libertatem et he- — . -
reditatem apifcatur.*, quia fub condi£ione heres fcriptus fue- Q.-L/)L
rat, nony profluturum pactum. Vindius fcribit: [fMarcellus au- Jfemix oe.
tem libro octauo ([décimo Digeftorum

5, et fuum heredem, et/3-«
ferüüm neceffarium pure feriptos, pacifcentes, priusquam fe 9.
immifceant, putat recte paciíci: quod 7Z verum eft. Idem et ;L?t
in extraneo herede: qui fi mandatu ? creditorum adierit, etiam) o-
mandati putat eum habere actionem. Sed ? fi quis, vt füpra- ?* 7-.
retfulimus, in feruitute pactus €lt, negat «Pvïägcellus; quoniam
non folet ei proficere, i quid in feruitute egit, poft liberta-
tem: quod in pacti exceptione) admittendüm eft. Sed an «
vel *? doli[eiprofit)exceptio, qugeritur? Marcellus in fimili- .U?;ï'
bus fpeciebus, licet antea| dubitaiit, tamen admifit **: vt pu-uoes
ta filiusfamilias heres inftitutus, pactus eft cum creditoribus, - J
[et(emancipatus adifit hereditatem: et dicit doli eum poffe vti L12efi
exception& ^ I[dem probat, et fi filius viuo patre cum credito-
ribus paternis pactusfit: nam et hic *^ doli exceptionem pro- Ágge
futuram. Immo et in feruo doli exceptio non eft refpuenda,
$. rg. Hodie tamen, ita demum pactio huiusmodi creditori- /3
bus obeft, fi conuenerint in vnum, et communi confenfu de-
clarauerint, quota parte debiti contenti fint: fi vero diffentiant, W
.£uae- Praetoris partes neceffariae fünt, qui decreto fuo fequétur £^
maioris partis voluntatem. — 44« | Pa
VIIT. ,PAPxN1ANvs(jlbro X. Refponforum. Maro-
REM efle partem, pro modo debiti, non pro numero perfona-
rum. placgit. Quod fi fequales fint in cumulo debiti, tunc
plurium numerus creditorum praeferendus eft. IÍn numeroau-
tem pari creditorum, auctoritatem eius fequetur Praetor, qui di- £
gnitate inter eos praecellit. Sin autem omnia vndique in vnam Jf

g&ggrnlgatem concurrant, humanior fententia a Praetore eli- — .
genda eft: hoc enim ex Diui Marci refcripto colligi poteft. ä
— JX. PAvrvs libro LXIT. ad Edictum. Sr prrvmnxes -

. Vtputa

Q TÀV xavBévruv Vixuv, — Fabrotus vertit: INe agatur iadicatum . folui vel incem-
farum. aediym. — . &d. verbum effet:: INon monuere . fatisdationem. poft. condemma- —
tzonem vel a condemmatioue etc. BR. 96 Bafilica éijauévee evpdwvé, valide.
pacifcor, ab £éggs34; valere. . Fabrotus habet vtz/ter, non tam rede. Bm.
Non dubito, hanc notulam, vt multa alia Graeca, a Salwimio efle, qui mentém
Fabroti non eft affecutas, ICtorim . more loqucntis, quibus vtle, ?untile, et va-
lidum, iuaalidum aequipollent, vt in Tit, Puffitut. de Tuutilibus flipulatiouibus.

GEB. 97 Vulg. praefigit 4u0d. BR. 98 Hal in margine aHas, conutra
ius. GER. 99 Gothofr. in nota: Maluit quidam wec l/gat ap. Cuiacium 7. Oz-
feru. 14. Ypfe tamen Cuiacius Flor. tuetur, au&toritate Conttantini Graeci In-

terpretis vel potius ipforum BaciAm&v : evsduve?y Dux. TEecio, 0v33 Awyaríusi, BR.

L yeoefenst, ^

yz
M:

- d
] m

ln
|

nf
Itin
Tf (
fel'nag

— —

8

Hal. legatum. Murctus Obf, Iur. c. 10. mauult allegavi. GER. IOO Sic
Graeci amant loqui, et in fpecie líocrates dixit Zz«7ev Wowov. Ergo temere )
vulgares libri exactum. BR. Hal. vt Florentia adacium. GEB. 1 Hal ad

verba ne quis agat, ftellulis inclufa in margine : 02 omnia exemplavia babent. G EB.
2 Taur. Daliturun. GEB. 3 Hal pacifcatuv. GES. 4 Hal. adipifcatnr.
Sed et Flor. recentior manus d adícripfit, vt fieret adipzfcatur. — Yta et alibi. & R.
5 Contius annotat, in Vulgatis editionibus hic effe legem V'1II. fed mirandum,
quod retento aztem hac infcriptione vtantur: AMarcellus autem lib. XVIII. Di-
geff. BR. 6 Vulg. fefe. B R. 7 Hal. et Vulg. inferunt et. B R, & Vulg.
"nundato. BR. 9 Hal. ét Vulg. inferunt et. B R. Io Ap. Hal. vel, abeit.
G E B. II Hal adrmittit. GER. 12 Hal «et Vulg. buic. — Videlicet in
ipfo archetypo s adícripta inter verficulos, B R. 13 Vulgo inferunt vmam et.

Ment, ;
2 AP
CER
dft g
támen
POtCra[,
lnduder
müli. B]
e Vülg,
?]- (
í [Piflmis
Id i
lii

L
la -
-H

* MWJKQM fonarum loco acccipitur?[s&dg. 'Cumul.um debiti et *? ad plu-
ätþ W) res fummas referémus, fïj-,y-rïyfforte minutae ?? fummae |cen-
la. — "oi^n etumjaureorum debeantur, alii vero vna fümma aureorum quin-
LW " las m, quagintdà: nam in hunc cafum fpectabimus fummas plures:
ia :f quia illde excedunt in vnam fummam coadunatde. $. 3. Sum-
.iït ä C mje autem applicare debemus etiam vfuras, tg-k/wz..g).þw;ädcz:...
j2 CM al R. X. VrPriANvs libro IV. ad Edi&um, Rescnri-
AUE pTvM autem ?* Diui Marci fic loquitur, quafi omnes credi-
2 L,-L;.Mg,pttores debeant conuenire. Quid ergo fi quidam abfentes ifint ?
Eu | ^^vuum ?? exemplum praefentium abfentes fequi debeant? Sed
W(;'";," . , , ,h et priuilegiariis abfentibus haec pactio noceat, eleganter
häei iepnt ^. v otatur: fi modo valet.pactio et contra abfentes. Etrepeto,
Iu ., &ante formam a Diuoj:— Marco datam Diuum Pium refcrip i elfi-
RU —./ X« fcum quoque in his ?? cafibus, in quibus Kfypothecas non hà-
tuw [4JA.bet *^, Ig-tjceteros priuilegiarios exemplum creditorum fequi

ftte
fide.
o
m
1
ub
vt
[ 0*
d r
y, 2*
( Sic
ed
TE
. (£»
j
.^
gndnmv
in,
8 VU]gv
g, gböft
j
yn
j

DIGESTORVM LIB.

Vtputa ** plures funt rei ftipulandi, vel plures argentarii, quo-
fum nomina fimul fácta funt: vnius loco numerabuntur, quia
jey vnum debitum eft. Et cum tutores pupilli creditoris piures
ïngï-if,, conueniffent *5 vnius loco numerantur, quizvnius pupilli *?

LïJWW omine conuenerant **. Nec non etjynusrtutor plurium pu-
|./ £v "pillorum nomine vnum debitum praetendentium, jfij conuene-
ri& placuit vnius loco effe: nam difficile eft, vt wnus- homo
duorum vicem fuftineat: nam nec is, qui plures actiones ha-

lizcee) bet aduerfus eum, qui vnam actionem ** hdbet, plurium per-

oportere. Haec enim omnia in his creditoribus, qui fiypo-
, o* thecag. ^? non habent, conferuanda funt. $. r. Si pacto fub-
haat; iectafit poenge ftipulatio, quaeritur, vtrum pacti exfeptio lo-
cum habeat, an ex ftipplatu [actio'? Sabinus putat, quod eft ve-
rius, vtraque via vti poffe, prout elegerit qui ftipulatus eft: fi
. tamen ex caufa pacti exceptione vtatur, aéquum erit ?? acce-
. — pto eum ftipulationem ferref $. 2. Plerumque folemus dice-
[u^ £X xe, doli exceptionem fuübfidium efle pacti exceptionis: quos-
29 $- dam denique, qui exceptione[pacti vti ?^" non poffunt/ ?^?, do-
..€ * li exceptiong vfuros, et Tulianus fcribit, et alii plerique con-
zj* fentiunt: vtputa fi procurator meus pacifcatur, exéeptio doli ??
"* . "mihi proderit, vt 'Trebatio videtur: qui putat, ficüti pactum

rocuratoris mihi nocet, ita et ?? prodefte;,
: t"ll. .ll..-—-"'—$ /fz--—»-

^2, , AL Pavrvs libro IIL. ad Edictum. Qvra et folui
€i poteft.

XII. VrPraAwvs libro IV. ad Edictum. . NaAM ET
Tocere conftat: fiue ei mandaui, vt pacifceretur, fiue omnium
Ls pl rerum mearum procurator fuit: vt et ?* (Puteolanus libro pri-
Z mo Aldfeffoh;iärum 32 fcribit: cum placuit ??, eum etiam rem
in iudicium deducere.

"P :
(d,)fä'ïf) XIIL. Pavrvs ?* libro IIT. ad Edictum. SrEp sr
! v? tantum ad actionem |procurator|factus fit, conuentio facta do-
L($$:. Tino non nocet: quia nec foluijpoffit ?5. $. r. Sed fi in
rem fuam datus fit, procurator, loco domini habetur: et ideo
| ït feruandum erit pactum conuentum.

$R. I4. Hal. inferit fí. GER. 15 Hal. conueniunt. GEB. 16 Vul-
go pmpili, abeft. BR. 17 Hal conuenzmt. GEB. Ig Ap. Hal actio-
xem,abeft. BR. — 19 Vulgoet,abeft. BR. — 20 Hal.suultae, pro minutae. GER.
2Y Ap. Hal antem, abeft. GER. 22, Vulg. wumquid. BR. 23 Hal. zis.
GE B. 24 Hal. babeat. GERB. 25 Taur. b Vpotbecas. GEE. 2,6 Hal.
effe. GEB. 27 Flor. olim ? vti, non erat, et licet fubantique, trepidanter
tamen et fubtimide adícriptum. videtur. Certe propter fequens vfuros, abeffe

poterat, et, vt nobis quidem videtur, non fine elegantia, quare ftellulis. illud:

includere potuiffet Taur. n R.

28 Hal. poffiut. GEB. 29 Vulgo addunt

vtali. BR. 30 Hal. etiam. GEB. 31 Ap. Hal. et, abcft. 52, Hal.
et Vulg. adfefforum. B&. — Conf, Petr. Perennon. JI. Auzmadu. 2. GEB. 33

MHal cwm placuevit, Vulg. cui placuit. BR,
Vipianus eft. Vrobabilior tamen Taur. fcriptura, quamuis non male feciffet, fi
illud indicaffet. B R. 35 Hal. folui ei potefl. GEB. 36 Ap. Hal. rubra
legis 14. et 15. fe habent, vt Flor. nifi quod in pofteriori fit //b. LII. Sed L.
Tutoris quoque, fub rubrica legis 14. et L. Item magifiri fub rubrica legis 15.

jkproderit ei, et patri quoque, fi de peculio conueniatur

34 In Pand. Flor. etiamnum -

I TIT AIV. 41
XIV. VrPraANvs libro IV. ad Edictum 35. Irew

magiftri focietatium pactum p/*c prodefle et obe(fe conftat.
XV. PaAvrvs libro IlI. ad Edictum. . Tvronrs
quoque, vt fcribit Iulianus, pactum pupillo prodeft 37,
| XVL(OVrLPrAxNVvs libro IV.55* ad Edi&tum. Sr cv !
emptore hereditatis pactum fit factum, et venditor hereditatis
petat, doli exceptio nocet: nam ex quo refcriptum eft a Diuo
Pio, vtiles actiones emptori hereditatis dandas, merito aduer-
fus venditorem hereditatis exceptione doli ?? debitor heredi-
tarius vti poteft. $. 1. Sedjet[*? fi inter dominum rei ven-
ditae, et emptorem conueniflet, vt homo, qui emptus erat, red-
deretur ei, qui pro domino rem vendidit: petentijéilpretium,
doli exceptio nocebit. -Hl .
. XVIl. PAvrvs libroiIIT, ad Edictum. Sz vrs: de-
cem|^* demjet pacifcar, vt vigihiti] mihi debeantur, non na-
fcitur obligátio vltra decem. J Re enim non poteft obligatio con-
trahi, nifi ^^ quatenus datumyfit *?. $. r. Qugedam aétio-
nes per pactum ipfo iure tolluntur: vt iniuriarum, item furti.-
$. 2. De pignore iure honorario nafcitur[pacto ** a€tio: tol-
litur autem per exceptionem, quotiens pacifcor *? ne petam.
$. 3. Si quis paciícatur, ne a fe petatur, fed vt ab herede pe-
tatur *5, heredi exceptio non proderit. $. 4. Si pactus fim,
ne a me, neue a Titio petatur, non proderit Titio, etiam fie/tZ,/ — '

FR

heres extiterit: quia ex poftfaCto id confirmari non poteft.

,
—7/fj

E374

Y
—

rique putant. $. 7. Filitis, feguïl

tre dominoue petatur. — (.—4 4auísé

XVIIIL. (GA1v sj libro T. ad Edictum prouinäale. SIVE

)sur?,tü pac1fca?gqg', ne a pa-

$. r. Item ?* fi filiusfamilias pactus fuerit, ne a fe petatur, —^5
55 4
XX. Garvs libro I. ad Édictum prouinfiale. Vr
pE in rem verfo: velis ?* quafi defenfor filii, fi hoc malue-
rit, conueniatur. à N
XXL Pavrvs libroIII. ad Edictum. Em &nenEpr
patris viuo filio: poft mortem vero filii nec patri, nec heredi .
eius: quia perfonale pactum eft. $. 1. Quod fi feruus, ne a
fe peteretur ?7, pactus fuerit, nihil valebit pactum. . De doli
exdeptione videamus. Kt 9? fi in rem paciícatur, proderit do-
mino,

.L "l'za/'f :
£t

leguntu, GEB. 237 Vulg. prodeffe. pR. — 38 Hal. 5b. LIIT. GER.
Hal. inferit a. GE B. 4O Ap. Hal. et, abeit. 41 Vulgo addunt mi-
lia et mox vigzuti milia et iterum vltra decein milia. Xlal tamen in hoc ini-
tio legis habet decem wutua demt. BR. 42 Vide Noodt. c. :2. de Padis,
G E B. 43 Hal. eff. GES, 44 Flor. recenter 72 pacto adnata eft praepo-
fitio ex in margine fcilicet ei praefixa, . Sed iure id. incrementum fpreuit Taur,
Omnes tamen habent. BR. Etiam Kal GER. 45 Hal quoties pacifcar.
Vulg. quotiescunque pacifcor. BR. 46 Ap. Hal. haec fed vt ab berede peta-
tur, abfunt, approbante Noodt. c. 4. de Pattzs. 2 R. 47 Hal. et Vulg. infe-
runt zbi. BR. 48 Hal praefigit Et. GEB. 49 Hal. inferit fua. GE B.
30 Hal patris. GEB. 531 Ap. Hal. et, abeft. G ER. 52, Hal. u empto-
re. GEB. 53 Hal valet. Idem exiflimat. "Wwlg. validum boc effe exifi-
mat. dem et fi. BR. 54 Vulgo praefigunt et. 5 R. 55 Apud Hal. con-
aeniatuv, abcft. GEB. 56 Flor. và is refï)rmatum in fi, fed recentius: atque
ita quoque libri Vulg. Norica neutram voculam habet. . Taur. exhibuit, vt
quondam obtinuit, et forte rectius, E R. 37 Hsl petatwr. GEB. — 58 Ei:Ia!.
inferit

39

M .

Zj LL

4 5v 69 I .

eXener«.

pR

^8 |Hoc Iulianus fcribit in patre, qui pactus erat, nea fe neue. / g^ Y nf 'ue,.
afila *? peteretur: cum filia -P-za—jfäi u- .heli'es extitiffet, , &. 5. j: a '
Pactum conuentum cum venditore f4tiumj fi in rem conftitüa- W
tur, fecundum plurium fententiam et emptori ng;gggï, *et hoo. r r
iure nos vti Pomponius fcribit: fecundum Sabini autem fen- i?*vb?j?ï,
tentiam, etiam fi 1n perfonam conceptum eft, et 5* in empto- , ,;44:,,. L. PA
rem ?? (valet. ijhoc jeffe; *? exiftimat, etfi per donationem uJ,ij
fucceffio fatta fit.. &. 6. Cum poffeffor alienae hereditatis pa- / ( M&J[ A
&us;eft,[heredi, fi euicerit, neque nocere, neque prodeffe, ple- ( oz/9£. ; j;/ff 3

Jée ex ca. Z""?;

de eo pacifcantur, quod cum ipfis: fiue de eo, quod cum pa- s« :
tre dominoue contractum eft. IF : : P /""'?*W'»,, "d
XIX. PAvrvslibroIIl. ad Edictum. ApoviRENT .

E enpnamno a,* * . (N) 6 P :
exceptionem. Idem eft et in hi&,/qui bona fide feruiunt. L. J eenfonet,

€
UM ['*-g-..x,

LA

L fs.

w*

*j

7
2 , ' u í

4

s. '(flzw F
UA fA

Z A
4 : J/8
L.] JCe x We,
j
CM s

ovdo faam: fu. r

hie efis. KXIIt X X

ï-'i J (// j-['&'
f
t : €raso .

—

m
Es

,

J. Jö(.c*wm. T 54*2
" Mæijdæ;þ
| 7
.J/;ï!iawm» z

: L M.
l jäfït-
154
A JA

Ó/

"— "

'gy/;/ a 7 chm W&ïm'&f/wmme,,

42
r*

mino, et heredi eius pacti/conuenti Jexceptio: quod li in per-
fonam pactum conceptum eft,tunc domino?doli fupereft exce-
ptio. $. 2. Nos autem|hís 5?, qui in noftra poteftate funt,
pacifcendo prodeffe non poffumus: fed nobis id profuturum, fi
nomine eorum conueniamur, Proculus ait. Quod ita recte di-
citur, fi in pacifcendo id aCtum fit. Ceterum fi pacifcar, ne a
Titio ?? petas, deinde actionem aduerfus me nomine eius in-
fituas, non eft danda pacti conuenti exceptio: nam quod ipfi
inutile eft, nec defenfori competit. lulianus quoque fcribit,

ii pater pactus fit, ne a fe neue a filio] petatur, magis eftj ^*,

vt pacti exceptio filiofamilias danda non fit: fed doli profit.
$. 3. Filiafamilias pacifci poteft, ne de dote agat, cum fui iu-
ris efle coeperit. $. 4. Item filiusfamilias. de eo, quod fub
condigioneï&äf legatum eft, recte pacifcgtur 9?. $. 5. ([njhis,
qui eiusdemrpecuniae exactionem habent in folidum, vel qui
eiusdem pecuniae debitores funt, quatenus alii quoque profit
vel noceat pacti exceptio, qufferitur: et in rem pacta omni-
bus profunt, quorum obligationem diffolutam effe eius, qui pa-
cifcebatur, interfuit: itaque debitoris conuentio/ fideiufloribus
proficiet. 2. ZJ. ?'f-« — eneéad,
! XXII. VrPraAwvs libro IV.

$^ ad Edictum. Nrsr
hoc actum eft, vt dumtaxat a reo non petatur, a fideiuffore pe-
tatur $5: tunc enim fideiuflor exy.*eäione non vt&tur.
AXIIIL. Pæä Vs 1ibr0€g&],]-,J ad Edictum. FrpErvs-
sonis autem/ conuentio nibil ?* proderit reo: quia nihil eius
intereft, a debitore pecuniam non peti: immo nec igonlideiul-

*&foribus proderit, neque enim, quoquo modo cuiuspue intereft.

Cum alie conuentio facta prodeft: fed tunc demum, cum per
eum, cui exceptio datur, principaliter ei, qui pactus eft, profi-
ciat: ficut in reo promittendi, eïäis $7, qui proYeo obligati
funt. a
XXIV. IpEw libro 269 4dd Plautum., Skp ^"
filfideiuffor in rem fuam fpopondit *?, hoc cafu fideiuffor pro
reo accipiendus eft: et pactum cum eo factum, [cum reo fa-
ctum effe vidä'tur.] foe exr-jf [cj
XXV. IpnEM libroug.L ad |Edictum. | InExw in duo-
bus reis promittendi, et duobus argentariis fociis. $. r. Per-
fonale pactum ad alium non pertinere, quemadmodum nec ad
heredem, Labeo ait. $. 2. Sed quamuis fideiufloris pactum
reo non profit, plerumque tamen doli exceptionem reo profu-
turam lulianus fcribit **. ar d. a
XXVI. Vrrrawvs libro IV. ad Edictum. . VrpE-
nrcET fi hoc actum fit *?, ne a reo/quoque|petatur. Idem
et in |corifideiufforibus eft. ] :
XXVII. PAvrvs librallI.adEdictum. S: vwvs ??
ex argentariis fociis cum debitore pactus fit: an etiam alteri
noceat exceptio? Neratius,y Atilicinus **, Proculus *?, nq

fi in rem pactus fit,j alteri nocere: tantum enim conftitutumy

vt folidum alter petere poffit. Idem Labeo: nam nec nouare

alium poffe, quamuis ei recte foluatur. Sic enim et his, qui.

inferit quidem. GEB. 59 Hal zs. GEB. 60 Cuiac. mauult a filio,
tefte Contio. B R. 61 Hal. effe, atque ita habere reperi Cod. $, Cruc. quam-
unis omnino Barb. "Yreuif. Bynkersh. Florentinam exhibeant. GEB. 62, Hal.
et Vulg. inferunt fibi. B R. 63 Hal. pacifcitur. G EB. 64. Hal. lib. L11I.
GE B. 65 Hal haec a fideiu[Jore petatur, non habet, approbante Noodtio
loco ad L. 17. laudato. Sed Flor. confirmant Graeci. Eft nempe in Bafilicis
vt duntaxat a veo mon petatur, fed a fideiuffore. BR. 66 Hal habet mom.
GEB. 67 Hal. iis. GER. 68 Hal. ljb. IV. GEB. . 69 Hal. Et, lo-
co Sed. "Vulg. Sed et. BR. 7o Hal. fpoponderit. GEB. 71 Hal. fcri-
pfit. GEB. 72 Hal. efl, GER. 73 Vide Noodtium c. vit. de Padis.
BR. Et Io. Stekiunm in VZnudic. Leg. Auticrit. c. 3. Ludouic. Vitalem I. Par.
Led. $. et lac. Gothofr. Zuimadu. Iur. Ciu. c. 3. GEB. — 74 Vulg. inferit
et. BR 75 Hal. et Vulg. addunt aiunt. BR — 76 Vulgo addunt pote/?. 5 .
77 Mal. proderit. GEB. 78 Ap. Hal. fua, abeft. GEs. 79 Hal. quod.
GEB., $o Vulg. «on tam. BR. 81 Hal. videtur, et probat Cuiacius no-

DIGESTORVM LIB. II TIT. XIV.

Z/wvj, € K n rï(g /ma f /Z:A aDemf-

l4 " ) d 4 *
K—S.LC/ $ec A£TY *

s d :
in noftra poteftate funt, recte folui *5, quod crediderint, licet J
nouare non poffjht: quod eft verum. Idembiue[in duobusreis ^
ftipalandi dicendumjéft $. r. 5i cum reo ad certum tempus
pactio facta fit, vltra neque reo, neque fideiuffori prodeft *?,
Quod fi fine perfona,/füa *5 reus pepigerit, ne a fideiufore , ,
petatur, nihil id/brodétig/fideiuffori quidam putant, quamquam "77* L &
id rei interfit: quia *? |ea/demum competere ei debeat exce- /J
ptio, quae etreo. Ego didici prodefle fideiuffori exceptionem:
nonfic 9? enim illi per liberam perfonam adquiri, quam ipfi,
[qui/ pactus fit, confuli videmum 31: quo iure vtimur. $. 2. LJ $M.
Pactus, ne peteret, poftea conuenit, vt peteret: prius pactumtf
per .:giïälus .ehdet.ur: non quidem ipfo iure, f.ïcut .tollitur fü-
pulatio per ftipulationem,fi hoc actum eft: quia * in * ?? fti-J4ea,
pulationibus ius continetur, in pactis factum verfatur ??: et
ideo replicatione exceptio elidetur. Eadem ratione contingit, :
neïäïüdeiufforibugf prius pactum profit $.5 Sed fi pactum-€ bt öf;
conuentum tale fuit, quod actionem quoque tolleret, velutjin- «5 -
iuriarum, non poterit poftea pacifcendo,|vt agere poffit,[age- j - Joeft. :
rej $5: quia et prima actio fublata eft, e£ pofterius pactum à j
actionem parandam $7 inefficax eft: non enim ex pacto iniu-
riarum actio nafcitur, fed ex contumelia. Tdem dicemus **,
et in bonae fidei contractibus, fi pactum cOnuentum totam
obligationem fuftulérit, veluti empti: non enim ex nouo pacto
prior obligatio refüfcitatur, fed proficiet *? pactum ad noz |
uum contractum. //Quod fi non vt/totum contractunytollerqtjf ;ggg*z,u

$ ,
ue Q O o

fJt.

rius pactum poteft renouare/priftium Vcontgg/gcum.
fpeciedotis actionis procedere poteft:^puta pactam. mulierem,^
vt praefenti ?! die dos redderetur, deinde pacifci, vt tempo-
re ei legibus dato, dos reddàtur: incipiet dos redire ad ius 44
füuum: nec dicendum eft deteriorem condicionem dotis fieri
per pactum: quotiens enim ad ius, quod lex naturae eius ?*
atribuit, de dote actio regit, non fit caufa dotis deterior, fed for- ;
Haec et Scgeuolae noftro placuerunt.

"u raówr

mae fuae redditur. |
$. 3. Illud nulla pactione effidi poteft, ne dolus»22; praefte-
tur: quamuis fi quis pacifcatur, ne depofiti agat, i &ï) ipfa id'en, s rasera
pactu$ videatur, ne de dolo agat: '
$. 4. Pacta, quae turpem caufam Cohtinent, non funt obfer-
uanda: veluti fi pacifcar, ne furti agam, vel iniuriarum, fi fe-
ceris: expedit enim timere ?? furti, vel iniuriarum poenam.
Sed poft admifla haec, pacifci polfumus. — Item, ne experiarin-
terdicto vnde vi, quatenus publicam caufam contingit, pacifci
non poffumus. Et in fumma fi pactum 'conuentum a re ?9.
priuata remotum fit, non eft feruandum. — Ante omniaenim ?* x
animaduertendum eft, ne conuentib in alia re facta, aut cum $ /?
alia perfona, in alia re, aligiue perfor ?5 noceat. $. 5. Sijag jae
cum decemy,mihi|deberes, pepigero, ne a te viginti petam: in Xy.
ggüäg prodefle tibi pacti conuenti vel doli exEäFänem placet. X .

Je0 rA$:

tante Charonda. Vulg. videmus. Profe&o Florentina hic parum fana eft. E R,
82 Formae eft aliquanto recentioris hoc m. BR. 83 Conf. Noodtium de
Padlis c. $. GE B. 84 Hal inferit et. GEB. —— 85 Nodum hic latentem
ob L. vlt. b. t. foluere tentat Iof. Nerius I. Anale&. 2$. GEB. 86 Hal,
pacifcendo efjiceïg, vt agi pofft, quia. GEB. $7 Hal. reparandam, | Vulg.
praeflandam. BR. — 88 Hal dicimus. GER. 89 Hal proficit. GEB. — 90
Hial minueret, GEB. 91 Hal. praefeute. GEB. 92 Vulg. ei, praeter
rem. Bafil. quoties vQhe vv üweiuv Qócw ad naturam [uamidos vedit. BR. — 93
Gothofr. in nota Al. ne dolus malus. ta Hal «e dolus malas. G EB.
Vulg. re ipfz. Et hoc etiam notat Hal. in margine. Bafil iso3wage? àvrá
7À supQuvüces aequipollet ipfi pacto. — Fabrotus reddidit: vi zpfa idem eiusdem-
que poteflatis ejfe. B R. 95 Hal timeri. GEB. 96 Confer Noodt. c. 16.
de Padctis. BR. 97 Ap. Hal. enzm, abeft. 98 Vulg. aliue per(onae. R.
99 Hal. efficere exceptionem. — Vulg. efficietur per doli exceptionem. BR. — 100

Recens quidem adiectio eft s?v fi, fed . quod facilime excidere potuit. nR.

A d Paloe,

pactum conuentum intercefiït,.fedü&;gmþninueretaäfäï, pofte- . Taherfgi.
Quod et i'nzzä"'"*"*"gk

]5 ex t s

quod pactum grbderit.ä;gïg;æääï

: 2 ;
dævnyahææ !

Ltg-m, fi cum viginti debereg,g pepigerim, ne decem petam: :ef- X
Íficepetur per exceptionem mihilopponendam, vt tantum re- $4 77e, .
liqua decem exigere debeam. $. 6. Sed * fi * *?? üxpulatus"'*;ïdfæ'
VA 4 decem »x "
à-—— L Mg;(/lm/a — Cs o ; ?:* Z-. :

94

.
"

z
M
z
Ts
"t

db
ä u

. Lglvaxï&
Z!æ :

l
i q
L
jvl U
Ó
3 h
B i
, Qu
E
T x
;ät] Ti
j m
t
ii
rit:

L

| ld. ATj
Dofe

| PER:

D. Ug
PNOUR Vl
| — du
E
üer

Ym i
. G1
Vulg. à
Vulg. l
VUIgO i;
Ggp
Vulg, Í
foïfeguz;,
Cl
g,

4

—/
sSec-
P/

T
Möhc,,;

uik

Diet« M [
Lf
df
a

at

iid
p 9:
n

al

f Mpl

1:1[1)(/)(- «

Taf Á

: ia
n Ie Ju*gg j
latus a,k'fm;,

ecm Z( ;

d
s &
ao
j Bo
| Tulg
, p
gt
.9
j
"T
abl
TL
" h
100
Ui[ BR:

1

äMtum faCtum fit, heredi adquiri poteft.

Lsï«me.ä-

DIGESTORVM LIB. IL TIT. XIV.

decem aut Stïc)*fum, de * dggjþyg pactus fim, jet|petam Stic)wium
. . aut decem : exceptionem patti conuenti in totum obftaturam:
Aei" LE pam vt folutione, et petitione 4:, €t acceptilatione vnius rei
ATE tota obligatio ]folueretur: ita patto quoque conuento de vna
're non petenda interpofito totam obligationem fufümoueri.
v« (L A Sed fi id(aCtum inter nos fit, ne decem mihi, fed Sticifus prae-
C yuactur s itetur: poffum ? efficaciter de Sticho agere , *, nulla exceptio-
. ne opponenda. [Idem eft et fi de Stico non petendo conue-
;[;-/,,,Jä...nerig $. 7. Sed ti generaliter mihi hominem debeas, et pa-
cifcar, ne Stichum petagm: Stichüm quidem petendo;? pacti
. exceptio mihi ? opponétur: alium autém hominem fi petam,
reCte agam. — $. 8. [tem fi pactus ,. ne hereditgjce peterem,
fingulas res ut heres, * petam: eX eo quod pattutfi erit, pa&ti
conuenti exceptio aätanda erit: quemadmodum fi conuenerit,
. .me fundum peterem, et vífümfruétum petam: aut4 [ne] nauém
i& €4. Kedificiumue peterem, et diflolutis,his ? fingulas res petam:
-2 nifi fpecialiter aliud actum eft. $. 9. Si acceptilatio inutilis

x U.f*'.fuit, tacita paCtione id actum videtur, ne peteretur. $. 159ä'

i-14 : Seruus heredi poft aditurol[/ 2 ;nominatim pacifci non potejt, '
LXf £, quia ** nondum is dominusifitz)lfed fi in rem pa&tum conuen-

^ | AXVIIL Garvs librofl. adääi&üm prouinfiale. C o x-
09— RA iuris ciuilis regulas pacta conuenta rata non(habentur :

: veluti, fi pupillus fine tutoris auctoritate pactus fit, ne a debi-

- pume-. poteft. . Ex diuerfo autem fi pupillus pacifcatur, ne quod de-
RC beat *?, a fe peteretur *^: ratum habetur pactum conuentum:
]iX quia meliorem condifionem füam jfacere Jéijetiatt) fine tutoris
[)óft auctoritate conceffum eft. $. r. Si eurator furiofi aut prodi-
Lie».í. gipactus[fit, ne a furiofo, aut prodigo peteretur: longe vtile
ft.at ) eft curatoris recipi pactiones *5:. ffä] non contra. $. 3. Si
Chne " filius, aut feruus pactus fit, ne ipfe peteret, inutile eft pactum.
$i vero in rem pacti funt, id eft, ne ea pecunia peteretur: ita
pactio eorum rata habenda erit aduerfus patrem dominumue,
A& i liberam peculiijadminiftrationem habeant: et *5.ea res, de
*iaiz, qua pacti fint *7, peculiarisfit. Quod et ipfüm non elt ex-
, peditum: nam cum verum eft, quod *5 [uliano placet, etiamfi
bpZ maxime quis adminiftrationem peculii habeat conceffam, do-
| th) nandiius eum non habere: fequitur, vt,(fij donandi caufa de
, mon petenda pecunia pactus fit, non debeat ratum haberi pa-

H ctum conuentum. Quod fi pro eo, vtita pacifceretur, aliquid, | ro, an, poft pactum diuifionis, de fübrepta ?5 pecunia fmtri-fb) ,æ/æ.wæw
in quo non minus vel etiam amplius effet, confécutus *? fue- | bus aduerfus fratrem competit aCctio? Modeítinus ggþ&gndit, ft u od g
rit: rata habenda eft pactio. JT. O Heeereo A tUv agentibus ob portionem eius, quod fubreptum a Titio dicitur,
XXIX. VreiAxvs libro IV. ad Edi&um. Srw ?? lseneralis pa&ti conuentibxcéptioJhis 39, qui fraudem a Titio , 4 i2 .. J
l 4. AVvTEM]|dominicam pecuniam crediderit: quod credendi tem- | commiffam ignorantes tranfegerunt ob;äiatur, de dolo vtiliter a :
^ J ;

pore pactüs eft, vàlere Celfus ait. 3
XXX. Garvs libro L. ad Edictum prouinciale. Iw
PERSONA tamen filiifamilias videndum eft, ne aliquando et
fi pactus fit, ne ageret, valeat pactio: quia aliquando filiusfa-

milias habetactionem, velutiiniuriarum. — Sed cum propter ?!

TE t $ e * 3 [] . . " r [E
je &;M;mumam filio factam habeat et patïär actionem, quin pactio filii

nocitura non fit patri agere volenti, dubitari ^^ non oportet.
$. 1. Qui pecuniam a feruo ftipulatus eft, quam fibi Titius
debebat, fi a Titio petat, an exceptione pacti conuenti fummo-
ueriet poffit et debeat, quia pactus videákur ??, ne a Titio

MA
Lf' c6 . O,:c(.u.

1 Àp.Hal.de, abeft. GzB. — $ Qui huic loco fatisfieri poffit, non vnam ratio-
nem init Bynkersh. VIIT. Obf. 10. GER. 3 Hal poffe, GER. 4 Hal.
egi. GEB. . 5 Hal . petenti. GEB. 6 Ap. Hal. mibi, «beft. GE 4
Vulg. addit fpm. BR. — 8 Vulg. inferunt wow. BR. — 9 Hal s. GEB. . IO
Vulg. feruus bereditarius beredi futuro. BR. II Hal 4uod. GER. 12
Vulgo inferunt ze intra. BR. 13 Hal. debet. GER. I4 Hal. petatar.
GE B. 15 Hal. pacionem. GER. 16 Hal. inferit fí, GE B. 17 Hal. et
Vulg. funt. BR. I8 Hal. inferit et. GEB. I9 Hal. in margine alas,
confecuturus. GERB. 20 Vulg. Si. BR. 21 Hal.per. GEB, 22. Hal.
dnbitare. GE B. 23 Hal. videtur. GEB. 24, Hal. in margine al;as, idegr.

| tore fuo peteret, aut, [nel Inifà certum tempus, velutifï(jïün- |
LNuüGguennium, peteret: nam nec folui ei fine tutoris auctoritate

43

petat: quaefitum eft? Tulianus ita fummouendum putat, fi fti-

iuffor interuenit, ex qua caufa ^* in peculium actio non dare-
turz non effe inhibendum creditorem, quo minus a Titio pe- -
tat. Aeque nullo modo próhiberi e'gän debere, fi eum feruum
liberum effe credidiffet, — $. 2. Si fub condicione ftipulatus
fuerim a te, quod Titius mihi pure deberet ??: an deficiente
condicione, fi a Titio petam, exceptione pacti conuenti t pos-

Coóet .

pulatori if dominum iftius ferui de peculio actio danda eft; id jeet, JAf. d**f'**f
eft ?*, fi iuftam caufam intercedendi feruus habuit:»täuia for- ub o
te tantgndem pecunidfü ^? Titio debuit. |Quod fióüüafi fide- L f-—^^ x «f -

fim et debeam fummoueri?|Et magis eft, exceptionem non É É $ia
effe opponendam. i ac. GHfv us F R. -
XXXL. Vrsraxvs libro l. ad Edi&um Aedilium, cu- — 2f A22v(zoon.,
mlium. PaAcriscr contra EdiCtum Afedilium ?* omnimodo ii At .
licet: fiue in ipfo negotio venditionis geréndo conueniffet, N,(,f;,m, |
fiue poftea. nl z. 3 H scexte u*
XXXIL Pavrvs libro IIL . ad Plautium. — Qvonp |
dictum eft, fi cum reo pactum fit, vt non petatur, fideiuffori .
quoque competere exceptionem: propter rei perfonam placuit, :
ne mandatiJiudicio conueniatur. lgitur fi mandati actio nulla .| 44 /.
fit, forteifi donandi animo üdeiuü?fit, dicendum eft, non pro- , ia u |
deffe exceptionem fideiuffori. . T EE |
XXXIIIL Crersvs libro I. Digeftorum. Avvs NE- 4« j]fu&r,,.ä.wz

PTIS homine, quam ex filio habebat, dotem promifit, et pa-
Ctus eft, ne a fe, neue a filio fuo dos peteretur: fi a coherede
filii dos petatur ??, ipfe quidem exceptionej;Conuentionistuen-
dus non erit: filius vero exceptiohe conuentignis recte vtjetur,
quippe heredi confuli conceffum eft, nec quicquam ?? obftat,
vni tantum ex heredibus prouidere, fi heres fattus fit: ceteris
autem non confuli. inum |
XXXIV. MopEsTINvslbro V. Regularum. Ivs ?*
ADGNATIONIS non poffe pacto repudiari, non magis, quam
vt quis dicat, nolle ?^ fuum effe,lfüliani fententia eft. -
XXXV. IpEMw libro II. Refponforum. TRxs FRA-

inter fe diuiferunt, inftrumentis interpofitis, quibus diuififfe
maternam hereditatem dixerunt: nihilque,fibi conímune re-
manfiffe cauerunt: fed poftea duo de fratribus, id eft, Maeuius,
et Seia,|qui abfentes erant tempore mortis matris fuae, cogno—,(r"-*wïf.,

" . C pe . . e r
ius nulla meggnof** nftrumentodiuifionis continebatur. Qufe-

replicari pofe. :
XXXVI. PRocvrvs libro Vi. Epift '
cv M fundum meum polfides ??, conuenifletimibi tecum, vt

É

eius poffeffionem'Attio,3? traderes: äfi?fli*cänterpsg?ïäüändum
udi

97

uerunt pecuniam auream a fratre fuo effe fuübtraCtam. ??, cu- ï'ffaäm

I 2e «»*«ww/(o:u..

[a.

ao

p
TRES, Titius, et Maeuius, et Seia, communem hereditatem o, f .

U/fde n

/
- LL 9.

jgrum 1G E (gïänm.

a te non aliter me conuentionis exceptione exc debere, Wow&sg;ïmt
quam fi aut iam *? tradiliiffds, aut fi tua caufa id inter nos [| »7* us
conueniffet, et per te non ftaret,-quominus ** traderes. LAj Bs
XXXVII. PAprRIvs lvsTV sæpb'w de Confütu- ,
tionibus ^^. IwPERATORES Antoninus et Verus refcri- /LW.!:
— pleruntz
S. C'r'uc?& Sed cotre&um in tantsmdem pecuniae, — t tieiium eft in Barb. :
et bynkersh. II — Treuif, denique et Bynkersh. fine gloffis habent communi mo-
re pecisidae tantundem. BR, 26 Hal. ex cau[fa, qua in. GER. 27 Hal. VN
debebat. G EBR. 28 Hal. addit curulium. GER. 29 Hal petetur. GEB. — -
30 Hal q4widquam. GEB. 31 Hal iníerit agtem. GEB. 32 Confer
Anon, de Latin. ICt. Vet. pag. 385. et ibi Duker, wam. :6. BR. 33 Hal.

34. Hal. et Vulg. inferunt zm. 8 R.
37 Hal iAv GER.
40 Hal.et Vulg.
42 Hal. li». iT.

in margine alias, fabreptam, et iufra. GEB.
35 Hal. fubtradla. GEB. .. 36 Hal i, GERB.
38 Hal. poffideres. GEB. 39 Hal. et Vulg. T7cio. BR.
inferunt aute. 8 R; — 41 Hal. et Vulg. inferunt iam. BR.

25 Rauflardus tautundem pecuniam. — kta etiam fuit in Vat, DI et-

Con-

:

*, |

1
|

|

44

pferunt: Debitori Reipublicae a curatore æäu 43 pecunids
non goffe: et cum Philippenfibus remiíffe effent; reuocan-
das '^*. O p t
XXXVIII. PAprNriANVSs librolIi. Quaeftionum. Ivs
PVBLICVM priuatorum pactis mutari non poteft.
XXXIX. InEeM, libro V. Qugeftionum. | VETERIZ-
Bvs placet, pactionem obIcutram *?, vel ambiguam, vendito-
[ fAe: ri, et &5 qui locauit, nocere: in quorum fuit poteftate legem
- aper»ti&gþ( confcribere. . M R
41 A4. L. Inxw libro[I. ^" Refponforum. — TArx pactum,
L-z- PROFITEOR TE NON TENERI, non in perfonam dirigij
/z,| tur:dedetim genergle fit, locum inter heredes quoque liti-
gantes habebit. $. r. Qui prouocauit, pactus eft, intra diem
certum pecunia, quam**? tranfegerat, non foluta, iudicatis fe
fatisfa&turum* 1üdex appellationis, nulloalio de principali cau-
fa discuffo, iuftam conuentienem velut|confeffi fequétur. . $. 2.
Poft diuifionem bonorum][et/eris alieni, finguli creditores|a
r fingulis heredibus, non interpofitis delegationibus, in folidum,
A TAT vt conuenerat ^?, vfuras acceptauerunt: actiones, quas aduer-
LA J€9 Gpuncter.. füs omnes pro partibus habdnt, impediendae non erunt, ifi
Lj L'iprj*. . Yion, finguli, pro fide rei geftae, totum |debitum]fingulis joffe-
uft $. 3. Pater, qui dotem promifit, pactus eft, vt poft mor-
j v- «" covíierani L loïzmn't/
j j r "

tem fuam in matrimonio fine liberis defuncta filia, portio do-

,

*
VE Y, 2297

QW W V
tis apud heredem fuum fratrem irdianeret ??, ea conuentilo

per exceptionem doli proderit: cum inter contrahentes |id
aCtum fit, vt heredibus confulatur: etillo tempore, quo pater
alios filios 5* non habuit, in fratrem fuum 1udicium fupre-
mum contuliffe videatur. . | |
^ XLI. Ipnkx libro XI. Refponforum. ;LSQ ÍINTRA IL-

pesn n esd

LVM DIEM DEBITI PARTEM MIHI|[SI|SOLVERIS, AC-
CEPTVM TIBI RESIDVVM FERAM, ET TE LIBERA-
BO, licet aCctionem non habet 5?, pacti tamen exceptionem
competere debitori conftitit. 5*. 4
WH 00 XLIL Inzw librgyXVIL Refponforum. IwTER de-
bitorem et creditorem conuenerat, vt creditor onus tributi
praedii pignérati non adgnofceret, fed eius foluendi neceffi-
tas ?? debitorem fpectaret: talem conuentionem, quantum ad
ci rationem, non effe feruandam refpondi. Pactis etenim
priuatorum formam iuris fifcalis conuelli non placuit.
XLII. Pavrvs libro V. ?5 Qugefüionum. — Iw
EMPTIONIBVS fcimus, quid/ praeftare debitor ?" debeat,

a &'*:f "/W(«z/

t x u ^
i6ecex ov devemen Cns -
E

tu— ! C u :
u,,;)u*z»;no

*
LYv

P at r quldq-tgg ggf cog:rafä emptor. 1??,9(1 fi in contrahendo aliquid
[ fie) Es exceptum fuerit, id jeruari debeblf. - : |
: d. XLIV. Sc&vora ljbro V. Refponforum. Cv z
f;—/,l'ä.,!.u; eo effet pupillus, vt ab hereditate patris abftineretur, tutor

IU cum plerisque oreditoribus decidit, vt certam portionem acci-
volsur Bob perent.] Idem curatores cum aliis fecerunt ??:; qudero, an
[4 ) [et|tutor, idemque creditgr patris eandem portionemretinere ??

EEE TRV LUE
45 Hic remitti habet Hal. et Vulg. &&. Etiam
MSS. Barb. S. Cruc. Treuif. Bynkersh. GER. 44 Vulg. addit effe. B R.
^ . 45 Conf. Iac. Conftantitiáeum 17. fubtil. Enod. 15. GER. 46 Vulg. inferit
ei. BR. , 47 Hal. lib, V. GER. 48 Hal et Vulg. qua tranfegerat. - Sed
et in Pande&is Flor. non adeo recenter ;; deleta. — Hoc faltem a Taur. indican-
dum erat, BR. 49 Vulg. conueuerant. ER. 3o Hal maneret. GER.
' 51 Apud Halifilióss- übaft. G E B. 32, Particulam fi fequentem Hal. et Vulg.
huc transferunt. BR. — 53 Hal. et Vulg, babeat. BR. — 54 Hal, conflat, GE B-
45 Hal. in marginealias, ad debitorem. GEB. — 56 .Hal. ljb Il. GEB. — 57
Gothofr. in nota venditor. Cuiac; Contius Florentinam interpretatione tuetur.
BR. Etiam Hal. habet veuditor. GEB. — 58 Ap. Hal. haec: Idem cmratores
cum alis fecerunt, abfunt. GE B. — 59 Vulg.remittere. BR, 60 Hal. et Vulg.
tanquam,locovt. BR. — Gob Hal peenitentia. GEB. 61 Flor.diu fuit praedi,
nam altera i recentiffimaeft. BR — 62, Hal.cawerat. GE B. . 63 Habent hic Bafil.
ié* hoceft, quindecim. BR. — 64 In Pand. Flor. eft pactus et fi, notante etiam H, a
Porta in pofler. Saepius autem di&tiones ef? et et confufae a libreriis exempla-
iis Etrufci. Sicvel L. 7. pr. et $. 7. item . i. b, t. BR 65 Hal. et

Confiitutionum. GER.

liberis a focero poftea fufceptis, et heredibus teftamento reliétis |

DIGESTORVM .LIB. Il/; TIT. XIN.

debeat? Refpondi, eum tutorem, qui ceteros ad portionem vo-
Cafet, eadem parte contentum effe debere.- AC o
4. XLV. HeRMoGENTANVS librolI. Iuris Epitomarum.
IVISIONIS placitum, nifi traditione, vel ítipulatione fu- .
mat effectum, ad actionem, vt ??a nudum pactum, nullij pro-
deffe poterit. 'y.zvfmg; ( of ; "dnc, j. T
— XLVL (TEYrHoxixvs libro lL. Difputationum. "7^
PAcTvM inter legatarium factum, ne ab eo fatis! ^^**
accipiatur, cum in Semeftribus relata eft Conftitutio Diui Mat- ""*
ci, feruari in hoc quoque defunécti voluntatem: validyim effe L^t * *
conftat: nec a legatario remiffa heredi fatisdatio per paCtionem,
ex pfenitentia ?? f reuocari debet: cum liceat fui iuris perfecu--

—

.XLVIL ScXxvora libroI. Digeftorum. EwPronR
praedii 9* V1(f1 ti cauerat fe foluturum, et ftipulanti fpgpon- X X
derat; .Hogeapgäxdltor caüit ?^, fibi conuenifle, vt contentus

effet tfédecim ^9: et vt ea intra praefinita tempora acciperet, XJJ/

debitor ad eorum folutionem conuentus, pactus eft 9*1ffi ea 13sraligees
foluta intra praefinitum tempus non effent, vt ex prima cau- x«
tione ab eo petitio effet. Quaefitum eft, an cum pofteriore j
pacto fatisfactum non fit, omne debitum ex prima cautione pe- -
ti poteft 952 Refpóndi, fecundum ea quae proponerentur, pof-
fe. $. r. Lucius Titius Caium Seium menfülarium $9, cum
quo rationem iftiplicitam habebat propter accepta et data, debi- K
torem fibi conftituit, et ab eo epiftulam accepit unj haegJverba: 771:h T
Ex ratione |menfae,| quam mecum habuifti ** in hunc diem, , , s;
ex contractibus plurimis remanferunt apud me ad menfam me- — - -*
am trecenta oCtaginta 9? fex, et vfurae,«quae competierint: 77
fummaml?ïäïreorum, quam apud rme tacitam habes, refun- » $A
dam tibi: fi quod inftrumentum a.te emiflum, id eft fcri- mf
ptum *? cuiuscumque fummae ex quacumque caufa apud me
remanfit, vanum, et pro can es,atg,h)abeätur. Qufefitum eft, 3 $f.
cum/Lucius Titius ante hoc, cKirographum ?* Seio nummu- c»
lario ^* mandauerat *?, vtijpatrono eius trecenta redderet, 7 ,.
an propter illa verbajepiftulae, quibus, omnes cautiones ex quo-jat4 fa;
cumque contractu vanae, et pro dancellato 79.wt habe.fgntur,ï'
cautum eft, neque ipfe, nequejfilii *? eius, eo nomine conue- ;;,
w u / . ; ) . : " €x
niri poffüunt? Refpondi, fi tantum ratio accepti atque jexpenfi ^
eflet computata, ceteras obligationes manere in fua caufa. — .|^«ius
faulas XLVIIL. GAzxvs librollI. ** ad Legem XII. Tabularum. od
Iu TRADITIONIBVS reruim quodcumque *? pa&um fit, id P
valere manifefüuffimum eft. 2 266 m o. | !
XLIX. VrirriAwvs libo XXXVI. ad Sabinum. Sz
Qvrs crediderit pecuniam, et pactus fit, Xt, quatenus facere
poffit debitor, eatenus agat: an pattum valeat? Ft magis eft,y E.
hoc pactum valere: nec enim improbum(et ^* fi quis hacte- a«íe
nus defideret conueniri, quatenus facultates] *?.l patizstiu:
: L. IpnEw libro/ XLIL ad Sabinum. NoN 1MwPos-
SIBILE|puto in contractibus depofiti, commodati, et *? lo-

Vulg. poffit. &R. 66 Hal, eunmularium, et in margine. alias, menfulavium.
GER. 67 Hal inferit z;44e. GEB. — 68 Hal. odfoginta. GER. — 69 Vulg.
inferit aztem, BR. 70 Ap. Hal. haec d eff feriptum, abfunt. 'Sane formu-
lae pars non funt. BR. 71 Hal. inferit C. nempe Ca?o, Seio, vti paulo ante
L. Titius, GEE. 72 Hal in margine alias, menfulario. GEB. — 73 Vl-
tima a antiqua et tenui linea vulnerata, atque cius loco 7 euanida fuperne ad-
fcripta videtur, vt fiat smandauerit. Omnes tamen indicatiuum qmamdanerat re- E.
tinent, quod valde miror. BR. " Etiam Hal. GER. ']4 Prius erat pro cam-
cello, coaeua manu inter verficulos fuppletae at fa&umque adeo pro camcellato.
Denique recens corre&or expundaa o finali ad memoratas at adiecit ;s, ac pro-

"

L 1392 $x ,

| inde tandem euafit pro cancellatis, quod fequitur Hal, et H. a Porta in vtraque.

Reüiffime autem Vulgares libri, fpreta recentiore emendatione, pro cancellato,
rétinuerunt. B.R. 75 Hal. filins, mox poffit. GEB. 76 Hal. Eb. IV. GEB.
77 NVide Noodt. c. 12. de Pactis. GE. 78 Recentiori manu inter e et t
fuperne $ adícripta vt hodie fit: mec énim improbum eff, fi quis etc. — Vulgo ex
improbum, fecerunt zmprobandum. BR. , Hal. vt Flor. wec euim improbum, et fi '

quis. GER. — 79 Hal. addit patiuntur, — Vulg. eius patiuntur. BR. — 80 Ap.

tionem, aut fpem futurde[jperceptionis, deteriorem con&ituere.m*'*//;*nfm

äïä "t

As

r

Ui

*

h
.
i
110

UET
wá ü

ï]jhl m ,;&

, M]

.æmh,

MT

Hl
f
MSS
bent
- fünt:
u
filici
Vi G
sbe.
: Nug
6Ej
ittyy,
Md
Ul'tillm
fl('it Q

1 ,

b
huj

Lt A

u /'va,,än.

W
3
Wil

.u-j,.y"»(;"g U
n [(f:?':j "cexre, quafi debitoris negotium gereré
$- (£tr2*€. habita compenfatione fructuum, folutoque ??, quod reliquum
LLrsextos L deberetur, fundus debitori refüitueretur: etiam heres pacto,

e
l-
" Lusmä:
T

"

t1
OM
"
u
a*
Tl (
Ieb ((

I fie )
DN -

; il

&

x

gäe' M
—

;0 $«
lo-
Cat

gt
) Wg-
fomir
j anï?
9
t i
ïfïflt Id
n t
gtb
, p
maquc-
mce!mw)
N
TL

uüd,, €ati, et ?* ceteris fimilibus hoc pattum, wE FAcrAs rv-
REM $? sgRvvM MEVM: hocelt, ne ?? follicites, vt * fur
j *,9 e € r
L.(f;f..fiat, vEfugitiuus fiat: ne ita neglégas feruum, vtjfur efficiatur:

: ficut enim ferui corrupti jaCctio! locum habet, ita poteft etiam

Lf haec pactio locum habere, quae ad non corrumpendos fer-
goansn Ll. iL libroXXVL,; ad Edictum. Sr cvw te ex

.caufa legati debere pacifci 59 debitori tuo exiftimds *7, pa-
- &us fit 55 ne ab eo peteres: neque iure ipfo liberátur *? de-

u&e»x'ï? £. Dbitot, neque? petentem fummoudbit exceptione conuentio-
* sli

- nis, vt Celtus libro vggww fcribit. $. r. Idemijeodem loco
" 5 feribit, fi debitorem tuum iuffifti foluere Titio, cui legatuin
qnalss fal(o debere exiftimas ?*, et debitor paCtus fit cum Titio.fuo .
,. Gebitore confiituto: neque tibi aduerfusituum debitorem; ne-
LM*f**""QUe ipfi aduerfus fuum atctionem peremptam ??. 271
n DIb sDpxs ibro »:1251'93 'gþinionum. ErPtisTVLA,
| , qua quis coheredem fibi aliquem efle 1* cauit, petitionem nul-
Len ^m aduerfus poffeffores ?* rerum hereditariarum dabit. $. 1.
j w** Si inter debitorem, et eum, qui fundym pignäratunïärcrgdqu-
emerit, placuit ??, vt,

U'gæ quod defunctus fecit| fidem praeftare debet. — $. 2. Pactum,
*.' vt, fi quas fummas propter tributiones praediilgïgnori nexi fa-
^ - as creditor foluiffet, a debitore'reggperet, et vt tributa eius-
, . dempraedii debitor penderet: iu&unïzgdebqu& feruandum eft ?*.
7 6« $. 5. De inofficiofo patris teftamento a&tumis, Vt,e1$222. certa
9 ^ quantitas quoad viueret heres,|praeftaretMZ, paCtus eft: produ-
as ci ad perpetuam praeftationem id pactum poftulabatur: refcri-
;ptum eft, nejuej iure vllo, neque aequitate tale defiderium ad-
]7 LIIL IpEw libro V, (äinï(mum. SvMPTVS qui-
!' dem prorogare "?? litiganti, honeftum eft: pacifci autem, vt
. mon quantitas eo nomine expenfa cum vfuris licitis reftituatur,
! fed pars dimidia eius, quod ex ea lite datum erit: non licet.
OXKX[. — LIV. SexEvora apud Iulianum libro XXII . |Dige-
( Tápszí Mtorum nota.| 5r PAcmVS fim, ne 5tichum, qui mihi debe-

. Msie« . Sticlío puto ? non * tenerijYeum, qui ante pactum moram
r« omnarf fecerato: d 4 41
: LV. Ivniaxvs|libro| XXXV. Digeftorum. . Sz,px-
prówe mrTORm [it fruCtuarius, et pacifcatur feruus, in quo vfuínfru-
£. « Ktujm habet, ne ab eo petatur: pacifcendo, meliorem condicio-
r M ius facit, Item (fi)-? credit i fru&uari t
[2 « £, nem eius facit, Item (f1)-? creditor eflet fructuarius, et pa-
m ; €tusjeflety ne peteret, feruus autem fruCtuarius paciíceretur,
Läf. .vt peteret: beneficio paCti, quod feruus interpofuiffet&vtilitegj
..,, . Ad petitionem admittetur $. Pueheliturr, (ma ) — MAU
444 LVI. IpEM libro VI. ad Minicium. |sr cog]VENE-
RIT, ne dominus a colono quid peteret 7,jetiufta caufa con-

LT */Lax., m A.

Hal. et, abeft. GxR. 81 Vulgo inferunt Zz. BR. 82 H,ï;/äägtt
; vel fugitiuum, et ipfe 'Taur. adnotat, pofteriora ve9 fugitinum Flor. adefle. B.
.MSS. etiam Barb.,Pal, L. S. Cruc. Treuif. Magl. Bynkersh. conftanter ita ha-
bent, nifi quod MS. S, Cruc. inuertat: fugitiuum vel furem. — "Yaurellii verba
. funt: furem feruum, in P. furem uum feruum, in vet. furem vel fugitiuum . fer-
awm. GEB. .. 83 Flor. pro me eft etiamnum 70, vt adeo videri poílet mox
, follicites, effe legendum : alterum tamen magis placet. BR. 84 Hal. vel, loco
vt. GER. 85 Taur. corrumpendoSeruos. G EB. 86 Ap. Hal. pacifci,
. abeft. GEBR. 87 Hal exiflmares. GEB. — 88 Hal fi. GEB. — 89 Hal. et
. Vulg. lberabitur. BR. 9o Vulgo inferunt te. BR. 91 Hal. exiflimabas.
GEB. 92 Vulg. addit effe. &R... 93 Hal. lh. III. GER. 94 Ap. Hal.
. . effe, abeft. GEB. 95 Hal. et Vulg. poffefforem. 8 R. — 96 Hal. gerens emit,
placuerit. GEB. —— 97 Hal.addit ec. GEB. — . 98 Hal. iuftum ef, et ideo fer-
nandum. GEB. 99 Hal. et Vulg. acfurus, vt ei. BR. 1cO Confer Iac.
. Curtium 1. Eixesáv 33. GEB. I Hal ljj. XXXII. et fimul hanc legem
facit acceflionem legis 53. Reliqui, quod miror, Florentinam fequuntur. B R.
.2Hál nen intelligi aovam fieri. GE3& — 3 Ap. Hal. puto, abelt, GER.— 4

DIGESTORVM .LIB. AL .TIT... XIN.

$44* ; o . .
cederetur: an j integrum refritutis

a fijdoneae fint. .v
"batur, petam: non intellegitur mora mihi fieri ^: mortuoque

. Hal. admitteretur. GEB.

45

uentionis fuerit: nihilo [ngþus Efcoïonusj a domino petere
poteft. | OU N - . W* .
LVIL FromgrENTINVs libro VIIL Inftitutionum. -
Qvz zN futurum víuras a debitore acqéperat ?, tacite pactus Ll rée & ", :
videtur, neüntra id tempus fortem petat. $. 1. Si ex altera
parte in remstfex altera in perfonam pactüin conceptum fuerit,
veluti, ne ego petam, vel ne a te petatur: ?|]heres meus ab ä*«:fïï*' : |
omnibus vobis petitionem habebit, et ng, herede tuo omnes pä- J; K E E o
tere poterimus. um REO "Fnodl -
LVIIIL. NeRATIVSs libro IIl. Membranarum. |Ag j |
EMPTIONE, venditione, locatione, conductione, ceterisque — ,5
fimilibus obligationibus, quin integris omnibus confenfü eo- |/^ 4 .
rum, qui inter fe obligati fint; *?, fecedi pofüt] dubium non v« A. peo iff
eft. Ariftoni hoc amplius videbatur: fi ea, quae me ex em- — "4«
pto praeítare tibi oporteret, praeítitiffem, et cum tu mihi pre- Z«oxe
tium deberes, conueniffídt mihi tecum, vt rurfus ** praeftitis L/4/mv'mu , :

LLl I u

mihi ^^ a te in re vendita *? omnibus, quae .eth' übipraefti- heezx €&—-"— ——

tiffem, pretium mihi non dares, tuque mih; (ea!,m praeftitiffesz ([/ 9;/44 ,3'-;: geney
pretium te debere definere: quia bonae fidei ad quam omnia r

haec reg;guntur, interpretatio hanc quoque conuentionem ad- d
mittit ^?. Nec quifquam intereft *^, vtrum integris omni-ile22c6€, : —
us, injguae/ ^* obligati effemus, conueniretj vt ab eo negotio — ' 7 ^ 7«
is[ *5, quae ägo, tibi LAd . .L"j":
p

aeftitiffem, confentiremus, ne qgld tu mlgggo nomine prae- X -^.

[tares. Illud plane conuentióne, quae pertinet ad refoluen- z« exc

dum id quod a&tum eft, perfici non poteft, vt tu, quod iam ego
tibi praeftiti, contra praeftare mihi cogaris: quia'eo modo non e » $X .a,
tam hoc agitur, vt hJpriftino negotio difcedamus, quam vt no- [1.$£À .
uae quaedam obligationes inter nos conftituantur.
LIX. Pavrvs libro III. *? Regularum. PEemg ovos
adquiri nobis ftipulatione ?? poteft, per eosdem etiam ?* pa-
Ctis conuentis meliorem con'diäonem noftram fieri poffe, placet. . ^.

LX. PAPriRIVS IvsTvs ?? glib-gg* -VIIL Conftitutio- u
numj/ jImPERATOR Antoninus Auidio Caffio-referipfit4 Si 1 -14e2/72.
creditores |parati ^3 fint partem ex bonis, licet ab extraneo — D

confequi: rationem habendam prius neceffariarum perfonarum,
Dow
LXI. Pourowivs libro IX. ?^* ad Sabinum. Nz-
MO ?5 pacifcendo efficere potelt, ne fibiocum füum dedicare
liceat: aut ne fibi in fuo fepelire mOrtuifïl liceat: aut ne vici- |/Z»
no inuito, praedium alienet.. N -
LXII. Fvn1ivs/Au'TigrzANvSs ?* libro T. ad EdiCtum.
Si nEvs poftquam paCtus fit ^" a fe non peti pecuniam, ( (* 44 4
ideoque coepit id pactum fideiuffori quoque prodeífe, pactus. — ^ Ea
fit, vt a fe peti liceat: an vtilitas prioris pacti fublata fit iläe-
iuffori, quxefitum eft? Sed verius eft, femel adquififà fide-
iuffori pacti exceptionem, vlterius ei ^9 inuito extorqueri

. non poffte,

ALI.

5 Hoc, f a recenti manu eft. Minus re&e er-
! Hal ;ta f. GEB. 6
7 Hal petat. GEB. 8 Hal acceperit, GE R.
IO Hal. fuut. GEB. II Hal. ruvíum. GEBR.
I3 Hal et Vulg. im rem vweuditam. BR.
15 Hal. admitteret. GER. 16 Hal. . . l
intereffe. GEB. — 17 Hal.im quibus. GEE. — 18 Hal s Grm. 19 Hal 4
lib. VI. GEB. 20 Hal. flipulationibws. G EB. 21 Ap. Hal. etiam, abeft.-
GEB. 22 Vulg. Papiniamus. BR. 23 Vulgo pa&i. Sed Florentina eft
in MSS. quorum hic feptem contuli. In folo S. Cruc. parati mutatum in paclz.
Denique ec Dafilica haec vertunt: éroígee £xoves Azefeiv, parati fimt accipere.
BR. Reperi tales: Barb. Vat. E. Pal. I. Treuif, et Bynkersh. Sedet in Barb. eft
adícriptum al. padi f&ut, vt Brenkm. in margine Collationum anfotauit. G E B.

Vulgo inferunt smibi. BR.
go Taur. vncis inclufit, ac fi effet a fe profectum. z R.

9 Hal. praefigit et. GEB.
I2 Ap. Hal. mibi, abeft. GE R.
I4 Ap. Hal. et Vulg. ea, abeft. BR.

ü
p?

24 Hal. lb. IV. GEB. . 25 Vide Noodt. c. 11. de padlig. GEB. — 26 Hal.
Furius Autbinus. |Vulg. Florentinus. BR. 27 Hal eff. GE a, 28 Ap.
Hal, ej, abeft, GE 2. !
1 Con-

, lg j , fs.
j hollo 7 F
"d ,*le,:t'/l C"t: l—d € L )
Z /

E d r

46
ARIT.—XV. ;
.DE TRANSACTIONIBVS. 47 /4;
VzrPrANYs librojLijad EdiCtum. / .;7j.

. " | ^cRANSIGIT. Quafi de re dubia, et lite incerta ne-
Tu pR t Qväuïe finitatraw—rïfgitq: qui vero pacifcitur, donationis cau-
XXX . fa ^ rem certam,et indubitatam liberalitat.e; * remirttit.
x SCK XUlsl: TL Ip&w libro (LXXIV. ? ad Edictum. T laigupes ii
f(CEX: 7m CTVM accipere quis poteít, non folum fi Ath-a'na-fapulatm
fuerit fübiecta ^, fed et fi pactum * conuentum fuerit fattum.

prme *"iddu, L SeKgvora libro L iDigeftorum. IwPrERATO-

Jeusaes; — RES $ Antoninus et Verus ita refcripferunt: Priuatis.pa&ioni-
bus non dubium eft, medl ius ceterorum. - Quare transa-
L1f4. . . €tione] quae inter heredem, et matrem defunéti facta [eft| ne-
D al que teftamentum refci?'um videri poffe *, neque manumifhis,
; a4: — Vel legatariis a&tiones fuae ademptae. Quare iquidquid. ex te-
E. . o ftamento petunt, fcriptum heredem conuenire debent: qui in
p f 7"4) transa&tione hekeditatis ?, aut cauit ükgl proäonenbus heredi-

* C ^ . " . T
tatis, aut fi non cauit; non debet neglegentiam füam ad alie
nam iniuriam referre. $. r. Cum transaCtio propter fidei-

commiffum facta effet, et ? poftea codicilli reperti funt: quae-

ro, an quanto '!? minus ex transactione confecuta mater

defun&i fuerit, quam pro parte fua eft, id JJ ex fideicorimiffi
cátfa confequi debeat? Refggnd.m **, debere. $. 2. Debitor,
cuius pignus creditor diftraxit ^^, cum Mgéuio, qui fe legiti-
mum creditogis heredem effe iattabat, minimo transegit: pott-
ea, teftamento prolato, Septicium heredem effe apparuit : qude-
fitum eft, fi agat pignératitia debitor cum Septicio, an is vti
poffit exceptione transactionis fattde cum Mdeuio, qui heres
eo tempore non fuerit: poffitque Septicius pecuniam, quae

du 6s
' f( ox: em.

11
—eevec 1 GX Pa €k €,,

L£ Jf. Maeuio, vt heredi, a debitore numerata eft *3, condifione re-
a ts —-, pétere, quafi füb praetextu hereditatis acceptam ?vRef ondit|*^,
d fecundum ea, quae proponerentur, non poíle: quia neque cum
W"/ ä eo ipfe transegit, nec negotium Sepnïu Mgeuius gerens ac-
j x« VIil.
T « IV. VnrrANvs libro.XLVI. ad Sabinum. Aovr-

LIANA ftipulatio omniiodo *5 ommnes praecedentes obliga-
tiones nouat, et per&mit $: ipfaque peremitur per accep?;
lationem: et hoc iure vtimur. Ideoque etiam ^* legata

V. PAPINIANVS libroï.wnitionlï&. CVM.AQVIE—
LIANA ftipulatio interponitur, quae/ex/cor nfu redcþtur, H«
tes, de quibus non eft cogitatum 7?, in fuo ftatu retinentur.
Liberalitatem: ?? lenim captiofam interpretatio Prudentium
fregit. ,. | "w R. ed Voncr:

1 Confer Noodt. de Pa&tis c. 3. GER. 2 Confer Fabr»on.lm Exer-
cit. XIL. in Tbef. Inr. Ciu. Tom. II. col. 1220. GERB. 3 Hal. . LXX.
GxB. .. 4 Vulg. fabfecuta. BR. 5 Gothofredus in nota: Sed hoc.ita, fi
modo prius fa&um. P. Faber l. Semefir. 14. Sed Gothofr. Ffibn.xm perquam
ofcitanterinfpexit. Hic enim fic emendat legem 2. pr. fupra. . Si quis caution. iu
iud. BR. 6 Cum hac lege pugnare videtur eiusdem Scaeuolae L. :4. P.

Huber. in Eunom. Rom. Difp. $. im fine. BR. 7 Hal videri poteff, GER.
8 Hal. baereditarüs. GEB. 9 Ap. Hal et, abeft, GEB. 1O Erat olim
Flor. amminus, pro am quanto miuss, codemque, wt videtur, tempore infertum
inter verficulos eo, poft am. ^ Sed dein, antique tamen, adícriptum eft quanto,
pofito figno poft eo, quod non videbatur conuenire þu.;c loco: ceterum crgdl'-
-mus in exemplo, ex quo defcriptus eft Codex Flor. fuiffe co, pro quo, ordina-
ria rüv qu et c confufione, et c in e degeneraffe. Secundum haec reftituendum
foret: a quo TuiMus. BR. —— 1I Hal. vefpondi. GEB. 12 Hal. d.zjh'axemt..
G E B. 13 Hal. fuit. GEB. 14 Hal. refpond;. GEBR. 15 Hal. omni-
710. GEB. I6 Hal. perimit, et mox pevimitur. GEE. — . . -
18 Vulg. legata etiam et fideicommiffa. B R. 1g Hal. in margine alias, co-
gnitum. GEB. ^—20 Petr. Faber et Vinnius malunt liberatiouem, quibus acce-
dit Noodt. c. . de Pa&d. et Transacl. Sed et Eieraldus et. Grotius ita legunt,
mutantque fequens fregit, in fugit. Ridet Heraldum Salmafius ipfe ridendus,
dum legit ltteralitatem captiofam, id' eft, captionem lzt.emru'n?, verborum. Flor.
defendit Bynkersh. III. Obf. z. et liberalitatem. captiofam. interpretatur, quae
contra confenfum loquentis introduceretur, et fregit, ipfi eft. fnftulit.. Sed nec

p0x 4
:j $V gw.', J-,'

D dovabuidie: Luloelgh. . |

Jrevit. la, durrint vt

—— Á Ó «( ——9 —— QÓ À a

M// D '7; z' mélae /29122(44»» 4 ep /z/z,(/'/lfw

DIGESTORVM LIB.

fub condicione relicta in ftipulationem Aquilianam deducuntur. -

Sed adi Noodt. II. Probabil. Iur. 2. et de Pactis et. Transact. c, 22. nec non.-

17 Hal et. GEB.-

t

IN 4UEFELSCXM.
VI. GaA1 yis/ | libro XVH ;Pdþdi&un;proaïne;a;e; Dg^2
ta

His controuerfis, quae ex teftamento proficifcuntur, neque
tranfigi, neque exquiri veritas aliter poteft, quam infpeétis,

mnatusI.transegit,[tgggsg&ione non peremit 25»;39— iudicatam,
tamen eo;y quod datum eft, releuari rem iudicatam oportet,
$. 2. Vsque adeo autem, quod datum eft, etiam fi non proficit
ad transactionem, extenuat tamen rem iudicatam, vt inde fit
et dictum ?* et refcriptum, circa alimentorum transactionem *

debqri poteft, id praeftetur: quod autem datum eft, itüputetur.
..— VH Ipnew libro V. de Omnibus Tribunalibus. Cv
Hi, quibus alimenta relita erant, facile tranfigerent, contenti
modico praefenti ??: Diuus Marcus Oratione in Senatu reci-

o

25 9

du gä[&ore Praetore factad Solet igitur Praetor inter-
uenire ?*, et inter confentientes arbitrari, an transactio4??, g
vel quae admitti debeat. $. 1. Eiusdem Praetoris notio ob

diis alimentum legabitur. $. 2. Haec Oratio pertinet ád ali-
menta, quae teftamento vel codicillis fuerint reliCta, fiue ad -
teftamentum factis ??, fiue ab inteftato. Idem erit dicendum
et fi mortis caufa donata fuerint relicta : "UE
caufa donataätïnt, relicta 3. Sed et fi condicionis implendge
gratia relicta funt: adhuc idem dicemus. Plane de alimentis;
.quae non mortis caufa donata ?? funt, licebit et

vt ex vfuris eius fe alat, et mortis tempore pecunias reftituat: ,

liCtum. . $..5. Sed et fi fit certa quantitas relicta Titio, vel

37 poffit: nec enim transactione Titii minuun-

gere Titius *:
turalimenta Seii ?*. Idemgue|eftjet fi per fideicommiffum
" ! | du alimenta

in MSS. quicquam praefidii eft, iis, qui fcripturam huius loci follicitant. 5 R.
Omnes cum Flor. confpirantvBarb. Vat. L. 1Hi. Pal. l. S. Cruc. Treuif. Taurin.
IV. Bynkersh. Locus Heraldi eft Obfers. et Emendat. c.20. GEB. — 21 Vi-
tio compilatorum hanc legem non íuo loco effe collocatam agnofcunt meliores,
etiam recentiores, Noodtius et Schultingius. Inprimis autem conf. Gundling.
in Differt. de Transactioue teflameuti tabulis mom imfpeciis, et in. Singulavibus
de Tranusaclionibus $. 20. fequ. GER. 22 Taur, BerVis. GER. 23 Hal.
appellari potuerit. GEB. 24 Hal. praefigit et. GEB. 25 Hal. praefigit
an. GEB. 266 Hal. et Vulg. et fi transattio ton perimit. Erat olim Flor.
transaclionemonrerimitrem. — ReGe vero Taurellius. BR. 2/7 Hal. et edictum.
GE B. 28 Hal praefente. GEB. 29. Ap. Hal. fi, abeft. G. 30
Vulg. addit fit. BR. 31 Etiamnum eft Flor. Zuuenire, fed re&e omnes. BR.
Etiam Hal. habet zmteruenire. GEB. 32 Flor. poft vocem transactio, iam
pridem, vt opinor, fuppletum inter verficulos, et recenti atramento ruríus fu-
perdu&um 73 valeat. Hinclibri Vulgares ita habent. Haloandro tamen ce-
terisque et ipfi Taur. id fufpe&um fuit. BR. 33 Ap. Hal. ifta omnia fiue
ad teflamentuwm faclis fiue ab inteflato, abfunt. G &». 34 Omnibus, quos
confulo, editoribus hic viía eft recandare di&tio relzfa, vt quae temere ex fe-
quentibus irrepferit. Et vt hoc eo manifeftius fiat Hal. et H. a Porta in vtra-
que legunt donata fint. Sed et ante Hal. eo modo habet MS. S. Cruc. Quin-
que alia Flor. exhibent. Sed et nobis eliminanda videtur ifta diQio. BR. MSS,
funt.Darb. Pal. I. Bynkersh. WLquintum me latet. Sed etiam in S. Cruc.

eft;donata fint vel fucrint velidla. GE R. 553 Hal. data. GEB. 36 Hal.
tranfigere. G k B. 37 Ap. Hal. Titiw;, abelt. GE R. 38 Flor. olim erat

h):ä.træ /,."D 2('47!0 Pv fm (:r *-'Jm,ï"eo,, ^n £ (/ aw:)ekm !

tantum

4 ,.( Zi "471 '*)e,,,.,, Es

Lf

Citra Praetoris auctoritatem factam: Vt quod datum eft, D'ols n proen
citifad alimenta, ita vt, fi quid amplius ex caufa alimentorum i 0X

bte €x.

tata effecit, ne aliter alimentorum transactio rata effet, quams[cmdg,mk..
transaCtionem erit, fiue habitatio, fiue veftiarium, fiue deprae- z;üM/ jos
J z ? z ' ^A| A^
vel ab eo,(cumortis ieex ,& 11

t fine,Praeto« r
re .a)c(&ore tranfjpi ?9. $. 3. Siue igitur in mä?lïägffïïäüægw v rnot
fiue in dies, fiue in annos fuerint relicta: Oratio locum habet. J* ce:e ü)d
Sed[et[fi non fuerint perpetuo reliCta, fed.vsque ad annos cer-; / .. —
tos, idem eft. $. 4. Si integra quantitas) alicui'fuegylegata,n;.,;f;,g&ä,g

non ceflabit Oratio, licet non in annos fingulos videatur Àd' re- 7- x

P :.722 . ",. "
cognitisque verbis ?? teftamenti. —— ^. : yr
Vil. VrperAwNvs libro VIL Difputationum. — E | -W ,
POoSsT rem iudicatam transqätw valet, i vel/ appellatio inter- / jjgï/tm..;(;äeü Jy" |
cefferit, vel appellare potqerls'.ää, $. 1551 fideiuffor conuen- - ( 'IW
tus, et condemnatus fuiiïe/g& mox reus transegiffet cum eo, W.
cui erat fideiuffor condeninatus: 3 transactio valeat, qugeri- ,,, ,, A 2
tur? Et puto valere: quafi omni caufa et aduerfüs reum/et ad- | P i a!l
uerfus fideiuflorem dixï'oluta: fi tamen ipfe fideiuffor Íconde-t-- 'I&f[; ifïttlc

. f
ic-*, ]
— Q:& M.
SSt a teal *" ä
L
) d

Pl

res,|ita vt inde alimenta Seio praeftentur: magis eft, vt tranfi-. 1 4dcut; jeipi

H
.^ fit
.L atl
E utlf)
íq

A
L ip1
MW
/

'ï.w'ï,f tantm
E
Tic e
$ E
qu
du
J f
Litiy n
56 Ào
' 0"'3'9 ill
| V ag
I ]
Deum
ä.mda,

?

à

gl ul

-

n
:

B.
[O-WO j
t d

Tf

rl
lat fm:&t
N
fs Jl
n
um
i

h
lf
j
/
n
hi
ld.
ipit
|of.
hu

"7 « ,

., alimenta ad hoc ?? legatario fuerint reliCta, $. 6. Eamtrans-
a&tionem Oratio improbat, quae idcirco fit vt quis repraefen-
: . tatam pecuniam eonfümat. Quid ergo, f gqätæjcitra Praetoris
—R au&toritatem, tranfegerit/ vt quod per fingulos annos erat éi
THeX relictum, equeretur per fingulos menfes? Autlguid,Hi,
j ;ïix:o tur per üngztilos.dig's? mQu,üd deinde, fi ^* quod confummato
, anno vt *? acciperet,|jnitio anni confequatur **? Lt puto
fu: oX : eam, transactionem valere: quia meliorem condiäionem fuam
* "alimiéntarius * tüli * *5 transactione facit: noluit enim Ora-

' à L LÀ LÀ . . e
.;f*m tio alimenta per transactionem intercipi. $. 7. Nihil autem
, intereft, vtrum libertini|fintA quibus alimenta relicta funt, an
E'Min«renui: fatis locupletes, angminus, — $. 8. Vult igitur Oratio
' apüd/Praetorem de iftis quderi: in primis de caufa transactio-
nis, dein( $, de modo, tertio, de perfon& ** tranfigentium.
$. 9. In caufa hoc *? erit requirendum *?, quae cauía fit
wdevwr t o L . . : .
JT.Bï tranfigendi:&fine caufa enim neminem tran(igentem audiät
* : » Q—. e /.' L e e N " .
—Praetor. Caufae fere huiusmodi folentallegari, fi alibi domi-
Wö*t) eilium heres, alibi alimentarius ?? habeat: autWfij deftinet do-
4 b micilium transferre alter J?* eorum: aut ffi cauífa aliqua vrgye-
t SF,,tpra(efentis pecuniae: aut fia pluribus ei alimenta reli-
agäd fä*ägtgu lint, et mimätuatim fingulos conuenire difficile ei fit: aut fi
lu- [ä üa alia caufa/füit, vt plures folent incidere, quae Praetori fua-
Lf sim i. dednt ?5 transactionem admittere. . $. ro. , Modus quoque pe-
al rgnqdu- 1 a 54 : . : : : Oxbi o tdn) Ls
4 " €XK- cuniae, quae in transactionem venit, àeftimandus eft:. vt-
METTM u quantitas transactionis: nam etiam ex modo fides transa-
£/f- ctionis aeftimabitur. — Modus autem pro aetate eius, qui
.. tranfigit, arbitraridus eft et valétudine: nam alias ?? cum pu-
ero, alias cum iuuene, alias cum fene tranfigi palam eft: con-
B ftat enim alimenta cum vitafiniti, $. 11. Sed et perfonarum
[* Zda;wüf contemplatio habenda eft, hoc eft, cuius vitae fint hi, quibus
E /«- alimenta relicta füuut: vtrum frugi vitae hicfint ?9,fqui alias
s futhcere fibi poffintJan fequioris ?*, qui de alimentis pende-
5*;4 ant. ^ In perfona eiüs, a quo/alimenta( relicta funt, haec erunt
4 )a-lfpecjgnda 58 : Jinjquibus ffünt facultatibus ??, cuius propofiti,
.H cuius opinionis: tunc enim apparebit, numquid circumuenire
L'jt. velit eum, cum pro.tranfigit. $. 12. Qui tranfigit de alimen-
'tis, non videbitur neque de habitatione, neque de veftiario

» O'. * L ( : : L * » P L x
at transegiffek cum Diuus Marcus fpecialiterjetiam de iftis tranfi

givoluerit. $. 13 Sedet fi quis de alimentis iransegerit,
LQZ( non habebit necetle etiam de habitatione,(vel ceteris inuitus
E Mmf/mäfgeæ poterit igitur vel de omnibus fimul, vel de quibus-
" dam facere transactionem. — $. 14. De calciario $? quoque **
. arbitrio Praetoris tranfipendum 'eft, $. 15. Sivni pluribusue
f«:7c-fundus ad alimenta fuerit relictus,tyeli eum diftrahere:
ts« necefle eft Praetorém de diftractione eius, et transactione ar-
£. P^ bitrati. . Sed, $1. fi pluribus fundus ad alimenta fueritrelictus,
LU I et)hilinter fe tranfigant: fine Praetoris auctotitate facta trans-
Á Actio rata effe non debet. Idem eft Jet/fi ager füerit if alimen-
ta obligatus: nam nec pignus ad hoc datum, inconfulto Prae-
b /W:M&þore- poteritliberari. $. 16. Arbitratu Praetoris yg,qlde vniuer-
([i; p arec tautum Sej, BR. 39 Vulg. ab boc. BR.
Iaad: Ui r habet azt quod. : Vulg. aut id, quod. B. .. 41: Hal. praefigit mox. GEB.
| ^ 42, Hal. inferit ita. GER. 43 Hanc particulam. extrudit Vulg. melius No-
rica eam traiecit : ay19 acciperét, vt iuitio. BR. 44 Hal. confequeretur. G E B.
45 Haec vox recentius paulo adícripta eft, BR. 46 KHal. deinde, GER.
4T7 Hal. perfonis. GEB. . 48 Ap. Hal. boc, abeft, GE&B. — 49 Hal. znquiren-
dwi. GES. — 5oDehac voce confule Duker. ad Op»fc. de Latin. vet. ICt. p. 445.
"7. 6(. BR. — 51 Hal.et Vulg. alteruter. BR..— 52, Flor. priuserat wrguet, et mu-
tatio recentior eft, gR. Hal. vrgeat. GEB. — 53 Hal. fuadeat. GEB. 54
Hal qui, GEB. — 54 Hal hic et in fequentibus bis aliter, pro alias. GEB.
56 Ap. Hal, loco b; fint, adeft copula, et. GEB. 57 In Barb. eft fi qui
eriy, in S. Cruc. fequi oris, vtroque librario vocem non vulgarem non capien-
te. BR. lIunge Val. Guil. Forfterum J. Obfera. fuccifiu. 22. et Caefarem Co-
ftam £. Var. Ambiguit. Iur. 12. qui và feguioris probant, et Iacob. Conftanti-
naeum ]. Subtil'Enodat. g. qui 73 fegnmiovis, mauult. G ER. 58 Hal. fpe-
élanda, — Etiam Flor. recentior manus fpecfanda fabftituit. 3 R. 59 Hal. fa-

40 Hal. omiffis quid fi, vnice

DIGESTORVM LIB. IL TIT. XV.

i t . . : :j .
Íquod ^9"per fingólos menfes ei reli&ctum erat, ** contequeré-

/ i À O P A
/Lu Áet t iT, /M-*fw :

[/)N/m pterone nam

47

fis alimentis, |vel de parte eorum tranfigi oportere plus quam .«« ez
manifeftum eit. $. 17. Si Praetor aditus, citra [caufae cogni-
tionem, tranfigi permiferit, transactio nullius erit momeïlti:
Praetori enim ea res qugerenda commiffa eft, non neä;lägenda,
nec donanda. Sed et fi non de omnibus inquifierit, quäe Ora-
tio mandat: hoc eft de caufa, de modo, de perfonis tranfigen-
tium: dicendum eft, quamuis de quibusdam qudefierit, traïisa-
ctionem efle irrritam. $. r8. Sed nec mandare ex hac cauía

4

59 . T
N J J « L/J(g.)*L $

Aurisdictionem vel Praefes prouinciae, vel Praetor poterit.

$. rg. "lransactiones alimentorum etiam apud Procuratorem
Caefaris fieri poffunt: fcilicet ?3 fia fifco petantur alimenta,
fecundum quae /e£/?* apud Praefectos gerarii traufigi poterit.
$. 20. $i cum lis quidem effet de alimentis, transactum autem
de lite fuifTet, transactio valereinconfulto Praetore non poteft,
ne cireumueniatur Oratio: fingi enim lites poterunt, vt trans- : E
actio etiam citra Praetoris fiat auctóritatem. $. 21. Si eidem « ei m -;
alimenta, et praeterea legatum praefenti ?5 die datum [it, et
transactum fuerit citra Praetoris auctoritatem: id, quod datum | , ;;
eftjtimputabitur prius in legatumy quod praefenti die datum 1425 Y i
eft: ^9[fuperfluum, in alimentariam caufam 97. — $. 22. Si | eC /;jf.*'*";?*ï"'*,"ï
quis de alimentis transegerit ?? fine Praetoris auctoritate, id u

quod -da.tïï'm eft;in praeterita alimenta cedet: nec intereft, 99 /1S't. Ls exet
tantum in quantitate fit debita, quantum&gfüity) éft, an minus, :
an íD,4plus: nam et fi minus fit, adhuc tamen id quod in folu- — &^.
tum ad,ätum eft, in praeterita alimenta imputabitur. Sane fi is,
e

L 44

qui |de(alimentis transegit, locupletior factus fit ea folutione:
inlid|quod fáctus'fit locupletior ^*, aequiífimum erit, ?^ in
eum dari repetitionem: nec enim debet ex alieno danfno effe
locupleg 7?. $. 23. Si in annos fingulos certa quantitas ali-
cui fuerit relicta homini honeftioris loci, yelutijfalarium an-
nuum 7f, vel vfusfructus: transàáctio et fine Praetore fieri po-
terit. Ceterum, fi vfusfructus 7?, modicus alimentorum vice
fit relictüs, dico transactionem [citra Praetotépá/ factam nulliis].
effe momenti. $. 24. Si cui non nummus d alimenta, fed
frumentum, atque oleum, et cetera, quae ad victum neceffaria."
funt, fuerint relicta: non poterit de |his/tranfigzere, fiue-ane v»d v L. : Auuc,
nua,fiue menftrua ei relinquantur. Si tamen itafine Praetore V55
transegerit, vt in vicem eorum nummum quotannis, velquot- . n
menfibus;acciperet, £f neque diem, neque modum Länïïïwä 'm-e/ærmf ; |
fed tantum genus: vel eX contrario fi pactus fuerit, vt in ge- 154 n E
neribus alimenta acciperet, quae in nutnmis ei relicta fuiffent: |
vel fi vinum pro oleo, vel oleum pro vino, vel quid aliudicom- T 5ools
mutauit: vel 79 locum permutauit, vt qu£e erant ei Riömae dauboee s
alimenta relicta, in municipio, vel in prouincia acciperet, vel
contra: vel per(onam commutauit 7*, vt quod/a pluribus jerat
accepturus, ab vno acciperet: vel alium pro'alio debitorem ac-
ceperit ??: haec omniacw difceptz&ionïfh Praetoris, et
pro vtilitate'alimentarii recipienda 7?.funt. $. 25. Si ad ha-

-1- J&(ï GZ/I?((L ^
J«
r»rw'».:.

r r

»:

fUj r imo, €KJteZ« |
"a,./w'/ze*äliemeräü/dy ouor ]
bitationem certa quantitas fit annua relicta, et ita fit transa- ! .7 46
ctum fine Praetore, vt habitatio praeftetur, valet transactio:
quia fructus habitationis praeftatur,licet ruinae, vel incendia — .
| fub- .
caltatibus fit. Sed et Vulgo praecedentem voculam i omittunt, BR. —— 60
Hal. et Vulg. calceario. BR. . 61 Calcei itaque veftimentis non contineban-
tur. Bynkersh, ZII. Obf. 17. "Vide etiam 3ueton. zm V'efpaf. c. $. ibique
Torrent. BR. — 62 Hal. inferit et. GEB. — 63 Ap. Hal. (cilicet, abeft. GER.
64 Ap. Hal. et, abeft. Vulg. fecundum quod et apud. BR. — 65 Hal. prae-
fente, et paulo poft iterum. GEB. 66 Vulg. pracfigit et. B R. 67 Hal.
addit eff. GEB. 68 Hal. traufegit. GER. 69 Vulg. praefigit a. GEB.
70 Hal. inferit etam. GE B. 71 Hal. im quod fattus efi locupletior. Scri-
ptum olim erat Flor. Zni24x0d. — Kecentius autem mutatum eft in n id qu0, tan-
tundem adeo corruptum de nouo, quantum ex "yeteri corre&um. lta tamen-
habent Steph. H. a Porta in II et Baudoza. Recte autem Taurell. BR. — 72
Hal. inferit eius. GEB. 45 MHal. locupletior. Bafil xeg3avez, lucretur. BR,
74 Hal fmerit velidia veluti bomini bonefliorif loci falavium amnuwm, et in

fce cX LE

j QVIA71c fcC Yl

DX* ai-——taec,

margine: alias, veliffa veluti boueffioris loci folarium amnumm. GEB. 75
Hal. inferit ve]. GEB. 76 Hal. veluti fi locum. GEB. . 77 Ap. Hal. com-
mutawit, abeft, G& z. — '78 Hal acciperet. Vulg. accepit. k&. — 79 Hal.

3 ácci-
*

48
fubiecta transactio eft. Per contrarium quoque, fi pro habi-
: tatione, quae erat relicta, placuerit ?? certam quantitatem

praeftari: transactio rata eft.et citra ?* Praetorem. |
IX. IpnEM,|libro X: OQpinionum. Qvz ?? cvw tu-
toribus fuis, de fola portione adminiftratae tulelae fuae ege-
rat et transégerat, aduerfüs eosdem tutores ex perfona fratris
fui, cui heres extiterat, agens, praefcriptione factae transactio-
nisnon fummouetur. $. r. Transactio, quaecumque fit ??,

J- Q elferandunm De & . Ont] alioteo qeeód r gos. Consancll

m | : verTaesrala esT. v h ) j r D.
ï " ] fAA /,W Z /7 L. /;anïw W/;M ï/yfäwmm//mü t c. ) (,ï;ï a /57 L Ms s db lt Ó m i ht
Xä.yj n PC 34 | - M—iääihä?i,

DIGESTORVM LIB. IL. TIT. 'XV. LIB.

4 TIT. L

riorejlegatum fit. Sitamen poftea codicilli proferuntur, non . , , .
imprabe mihi dicturus videtur, de-eo dumtaxat. ?* 'fe cogitaffe, NT LR. W

u
Bu

quaiillarum tabularum, quas tunc nouerat ?*, fcriptura conti- ?A .
ne/,þ!tür rP M at M*flmfy ? Qu UÜPaeliaexees | narcianaf É D prt v À M 5/(

XIIL /AxwrLIVSs Mackn,librol.adlegem Vfcey(fimarïlü. s N
herediratiumf ^ N vr.rz Procuratorum Principis, inconfulto *
Principe, tranfigere licet. L reoltus, OU o A
CowTRO- L 7 Wi

XIV. ScKgvora librojL; Refponforum.

ML - dejhis tantum, de quibus inter conuenientes placuit, interpofi- | v Rs14A inter legitimum et fcriptum heredem^orta eít, eaque . p
| Lff ta creditur. $. 2. Qui per fallaciam ?* coheredis ignorans transaCtipne/faCta, certa,lege finita eft: quaero, creditores quem LIno x "O Of u W(
« lo5 — wpiuerfa, quae in vero erant, inftrumentum transactionis fine ! conuenire poffunt? ä-gggg?' ??5, fiügem, ?? 6 creditores4/reexien. ?"*'**.'-4'1
- Aquiliana ftipulatione interpofuit, non tam pacifcitur, quam | effent, * qui transa&tionem, feciffentdZ?? ): ( alii creditores 445 4^«- WLW'
— & decipitur. $. 3. Ei, qui nondum certus ad fe querellám con- ! effent, propter incertum fucceffionis, pro pa ite hereditatis, quam 3 "—'43.';' "a t;
ZT E tra patris te&ameqtu1n pertinere, (äe .ahls caufis cum. aduerfa- | vterque in transactione g.:;preü,en;, th.hþu.ïon eniendus eíft *. PWD eï
E riis pa&to transegit, tantum in his interpofitum paCtum no- | .XV. PaAvrLys libro l. Sententiarum. . PaAcTO COH*W « od
D jmime L5, jf ert? . cebit de quibus inter eos aCtum effet probatgï.!nng 35 tan- | uento Aquiliana ngga(jgg( ftipulatio fubiei ^ folet: fed conful- Jerit) n.
' E2 AUs tum transaCtio obeftj quamuis maior annis vigintiquinque , eam | t&l&? efc,. þmc poenalem , quoque ifcipulatione.m fubiungere 3 A?jf ;
XX M. (anii j $4:) interpofuit, de quibus aCcum 7f probetur: nam ea ?*, quo- /quia refciffo forte pa&o,Wex ftipulatu peti poteft. L St. ^ (
IN V g rum actiones competere ei $$ poftea compertum eft, iniquum XVI. HgRMoaENTANvS libro ]. luris Epitomarum. jl
(Lo s o C eft peremi ?? pacto, id de quo cogitatum non docetur.. vI FIDEM licitae transaCtionis rüpit, non exceptione tan- p
ac-xc/*«k»;*üf;*»ff*"'f*'fq—"""' . IpEM libro l. Refponforum. Dr nx filiorum, ; tum fümmouebitur, fed ét poenam, quam Íi contra placitum E'M
| -æ-i*»'i'-***fï*ï"*t' 1]3. quos in poteftate non habuit, tranfigentem patrem minime eis fecerit rato manente pacto ftipulanti reCte promiferat, prae- "?zr'f
I ^ obeffe placet ?9... .. | ftare cogetur. | ! ; : C,fg»,,
X.ï.. XL Ip&m libro[IV. ad Edictum. Posr mxw iudi- XVII. PAPINIANVS libro IL Quaeftionum. Vxex- li
| catam, etiam fi prouocatio non eft interpofita, tamen fi nege- | DI TOR hereditatis, emptori mandatis.aCtionibus, cum debi- ^
tur iudicatum effe, vel ignorari poteft, an iudicatum fit: quia | tore hgreditario, qui igno.rab?t 3. venditam effe hereditatem, J
" u . adhuc lis fubeffe poffit, transactio ü.em. poteft, transegit: fi emptor .heredlt.gtls h,.oc c.ïebltum aþ eo exigere ve- )
LA »t. XIL Cre£svs libro II -^* Digeftorum. Nomw EsT lit, exceptio transacti negotii debitori propter ignorantiam fu- : 5
4 geof eX, ferendus, qui generaliter in his ??, quaefce&amento lei|reli&a | am accommodanda eft. . Idem refpondendum. eft et in eo, qui | od
p funt, transegergat ??, fi poftea caufetur de eo ?^ folo 9ïco,- fideicommiffam/ * recepit hereditatem, fi heres cum ignorante "
zi p[g .gitaffe, quod prima parte teftamenti, ac non etiam quod pofte- | deïitore transegit ?. . udy g'ï,, L',,y]arw E i W*"*Wm Ua
M entablihei: n hiL ideriw$ TC D ^ LIBER TERTIVSZzE- — - J' i
uufl77 eK t'fj / gx,uuut DÀ ,*cc«,gg(g»du'fg,g( Lb L. hg lub 61*7:/644- At r M. . P "4 : jï ! pe » i //ül
- Wehev — M n d v5 qDprposde '/ cafüm excufauit ?. Pueritiam, dum mipongjml annis|decem ,. X nE
Dcþ.ä-fuzwædïqe/ïmg/ me ü':'*"*"'z DE POSTVLANDO. & /)2(' et feptem,qui eos non in totum compleuit, prohibet poftula- // * -X^^ ^ Lg
| 2e peze: ïf., UE '?V | l'b. VL ad Edi&um. - re: quia moderatam hanc aetatem ^ ratus eft ad procedendum — — ^ R
.. 34 ^ ALE BEESNNB ADEOUE N TU OH BDeg UOE uenui? [ M gubhcqm: qua getate, aut paulo maiore fertur Neruà flius, - W.
| peqe Mu vNc TITVLVM Praetor propofuit habendae/ rationis | et ? publice de iure refponfitaffe 9. ' Propter cafum, furdum, 24s€ ( D
vel emdia. aqaliur caufa, fuzeque dignitatis tuendae, et decoris fui * d- qui prorfüs non audit, prohibet apud fe poftulare: nec enim * w
Jd""'""'"f n | 9- - (3: ne, üne--deïe-&u-paüïm apud fe pofculetur. . $. 1. Ea- | erat permittendum éi poftulare, qui decretum Praetoris ex-
p 07 ntinus y propter tres fecit ordines: nam quosdam in totum prohibuit | audire non poterat: quod etiam ipfi erat periculofum futurum, s
E C o i s does poítulare: quibusdam.SXeb^ pro fe permifit: quibusdam et | nam, non exaudito decreto Praetoris, quafi non obtemperaffqt, del: $, qï'
pro certis dumtaxat perfonis et pro fepermifit. $. 2. Poftulare | poena vt contumax plecteretur. $. 4. Ait Praetor, st NON , N
autem eft, defiderium fuum vel amici fui, in iure apud eum, HABEBVNT ADVOCATVM, EGO DABO. Nec * folum (,.,i')gm;w-t" t
qui iurisdictioni praeeft, exponere: vel alterius defiderio,con- | his perfonis hanc humanitatem Praetor folet exhibere, verum be. "T
radicere. $. 3. Initium autem fecit Praetor ab his, xg,uiü.mto- et ? fi quis alius & qui certis ex caufis, vel ambitione ? ad- m
4& tum prohibentur poftulare. In quo Edicto aut pueritiam, aut ! ! " uerfarii ä:ff;al
accipienda. GER. - 8o Hal. placuit. GE. $1 Hal etam citra, "Wulg. | mafcvipto rettius videtur babere fic. qui trausa&hionem feciffent : id obferuandum MHLS
et finc. BR. 82, Speciem h. l. vid. ap. Noodt. c. . de Pacl. et Transadl. BR. | de aere alieno, quod ?uter eos conuenzffet, fi alii etc. Ceterum abrupto hic di- 7
83 Hal. Transactio enim, quaecunque fit. G EB. 84 Taur. in Adnot. falli- | cendi genere vfum effe Scaeuolam, iam agnouit Tuft. Zinzerling. zm Comment, lnty
-ciam im P. Sed eiusmodi i adducere voluiflet, plura notanda fuerant. BR. | ad. L. $. D. de Nautic. foeu, c. 9. . Laudem ingenuitatis in tanto ICto hic nom IN
- 83 Hal. $i quidein in bis tantum. G EB. 86 Vulgo inferunt effe. BR. — $7 | agnofcere vult Noodt, 11 Probab. lur. 2. Alia ratione medicinam facit vai fs
Hal. non autem, quorum. GEB. 88 Ap. Hal. ez, abeft. GEB. 89 Hal. | de Water T. Obf. Iur. 1. GEB. — 1 Hal expreffit, vtilibus atlionibus comue- D&
" comipertum eft, iniquum enim efl, periuri pacto. G E , go Hal. placuit. G E B. niendos effe. Sed' et Barb. S.Cruc, . 'Treuif. Bynkersh. svtilibus afliouibus con- MSs.
91 Hal. lib. IV. GER. 92 Hal. de bis. GEB. 93 Flor. a manu anti- ueniendus eff. GEB. 2 Hal. [wbüci, GEB. 3 Taur. ignoraVat. GEB« kesh
quiore fa&um tranfegerit. Sicque adco omnes. 5 R. Etiam Hal. GEBR. — 94 | 4 Vulg. fdez'comm'z'ffarinm. BR. ^5 Hal. tramfegerit. GEB. —— i d "n
('aur. JEo. GEB. — 92 Hal et Vulg. inferunt fe. Noodt. c. . de Pathis iu D | d " ü
fine putat, illud latere in cogitas SE. B R. 6 Etiamnum Flor. eft deeodemtaxat, I Ap. Hal. fui, abeft. Ggs. — 2 Ap. Hal. vel, abeft. Gzg. — 3 Cu* itin
forte de eodem dumtaxat,B R. 97 Hal.mowerit. GEB. 98 Vulgo continetur. BR. | iac. XXV l. Obf. 38. vult excuriauit. Petr. Faber 11I. Semeftr. 25. vult exce- m
3 99 a Litera t Flo:. antiquius deleta eft, inde omnes in Prima periqna. gn. Etiam | pit. Bene hic Timaeus Ifaber, f)bferuante Bynkersh. 7V. Obf. 11. AddeNoodt. — fs
' ; 3 XlalGrz2. 9;»Halidem.GEs8. Yo0o Godofr. in nota: Adde ex .-Haloan- | ad D. ». Sed nec Codices hic aliter quam Flor, gR. — Nempe Barb:(Pal. I.TJ. Ceuc. jl " C
[ ] W—&/Sæi ük ri editione: zd obj'eruandumlfef[fe de aere alieno, qyod imicy eos conuemiffet. Xdem | 'Treuif. Bynkersh. et ita quoque Hal. GE£. 4 Vulgo inferunt praetor. BR. : ,/f',' l
Ü Ye ex vetufto MS. etiam Taàurell. attulit. Et fan Mojcomnnmis eft omnium | 5 Vulg. etam. BR. 6 Gothófred. in nota: Refponfitare minus eft quam re-. — ïW/WHäOq.un
1 he (n MSS. ,quorum tredccim contuli, et editorum. Barb. caretïpronominäantejlgb- fpondere. "Vulg. refpondiffe. Goth. mihi non períuadet. Hoc verbi de ipío f'i-;nw,ä,läï'
JD XW'DLS' - feruandum. 'Taurin. IV. addit& COpli am et id obfernandum, — In Pal II im nïfz I:abeo'ne apud ÁÀ, Gellium XIII. Nock. Attic. 10. viïlïl-patxxf*. Refponfitare, ef fa:';"' Vidï'B'
| o ïwïrï wz.laliz'. BR. g Et Magl. habet fi oero ali, — Keliqui Codices funt:: Vat. 7 II Pal. | frequenter refpopdere, et fic non minus fed. plus eft, quam reípondere. 5 R. Idem TE
| : II[. IIl S. Cruc.|Treuif. Bynkersh. L, In. Vat. HI. eft Pere pro aere. -Vcrba Taurell. | dudum obferuauit Menag. Zimmen. Iur. Cóm. c. 2. GEB. 7 Hal. Non folum. :.K | ub'j
FMQ LTW-W' iu Adnotat. funt: qui trausatfiouem feciffent,"fi alii etc, fic im V.in vetufto ma- | GER..—— $ Hal.etiom. Gk*. — 9 Cum ambire in fimplici et natureäi. figni- h, æ?la:fïä
| ; , . f H | catione D

L,J füc ím:ex 7 o€ þ ere,

-^

DIGESTORVM

| " vokiGestar, verfarii, vel metu, patronum non inuenit. $. 5. Secundo lo-

Mu ( m ! co Edi(tum proponitur in eos, qui pro aliisne poftulent ?:
d ^- in quo Edicto excepit Praetor fexum, et Cà(um: item nota-
p uit ** perfonasin !^ turpitudine notabiles. Sexum *?, dum
T 5f. feminas [prohibet]pro aliis poftulare: etratioignidenr prohiben-

di *^, ne contra pudicitiam fexui congruentem, alienis caufis
3 fe immifceant: ne virilibus:officiis fungantur mulieres. Ori-
JV, laniago VeO introdu&ka efta|Carfania| ** improbiffima femina, quae
| inuerecuhde poftulans, et Magiftratum inquietans, caufam *$

Mu a ,, , dedit Edicto. . Cafüm, dum caecum vtrisque luminibus orba-
W)"*M Lr&'ïæifäf&"tum Praetor repellit: videlicet quod infignia Magiftratus vide-
jmw fz2£ *f - re, et reuereri non poffit. Refert etiam Labeo, Publijjim cae-
dutih A^ cum !7, AfpfénatidíNonii *5 patrem, auerfa fella a Bruto de-
ïgj 577 ftitutum, cum vellet poftulare. Quamuis autem caécus pro
i w ()falio poftulare non poffit, [ tamen Leïtgfenator- im ordinem reti-
M í net, et iudicandi officio fungétur ^^. Numquid,ergo * et *
Aff).& Magiftratus gerere poffit? Sed de hoc deliberabimus. Ex-
t* |A. Wt ?? quidem exemplum eius, qui geffit. Apfius denique
T ()uf f,)gplaudius 'ciecus confiliis publicis intererat, et in Senatu feue-
riffimam dixit fententiam de Pyrrlij ^* captiuis ^?. . Sed me-
. — A. fius eft, vt dicamus, rétinere iquidétiiam coeptum ?5 Magi-
;&7,-' ftratum polfe, adfpirare autem ad nouum penitus prohiberi:
4 (&; idque multis comprobatur exemplis. $. 6. Remouet autem a
| oítulando pro aliis et eum, qui ^* corpore fuo muliebkia pat-
LLS)* Fus eft. Siquis tamen vi praedonum, vel hoftium ftupratus
Lj?m eft, non debet ?? notari, vt et Pomponius ait. Et qui capita- |
li crimine damnatus eft, non debet pro alio poftulare. Item
^ — Senatusconfulto etiam apud iüdices pedahéos poftülare próhi-
/P. betur calumniae publicipiudicii ?9: damiatus. Et qui operas
" — fuas, vt cum beftiis depugnaret, locauerit ^?. — Beftias (autem|
Ll accipere debemus ex feritate magis, quam ex animalis genere:
nam quid, fi leo fit, fed manfuetus; ygï: alia dentata ?5 man-
ficjri-fueta? ergo qui locauit ^?, folus notatur, fiue depugnauerit,
; -u fiue non. Quod ?? fi depugnauerit, cum non locaffet| operas
i Jwæm; fqas, non.tenebltur 3f: non enim, qui cum befcns depu.gnz.t-
44 7 z5 wit, tenebitur: fed qui operas fuas in hoc locauit ??. — Deni-
L«eL, — que eos, qui virtutis oftendendae caufa hoc faciunt fine mer-
Ü )0/1 cede, non teneri aiunt veteres: nifi in [farena paífi funt fekho-
J norari ??: eos enim puto notam norn euadere. Sed fi quis
| operas fuas locauerit, vt feras venetur, vel vt [depugnaret ?*
n? ficatione notet circumire, Bafilica verterunt: xv egibgepse per circuitum,
E,M:"n, quafi diceres circumcurfionem. — An ideo fortaffe, quod callidi quidam ac verfu-
Y ti omnes nobiliores aduocatos de caufa fua confültum ire folebant, ne aduería-
m 'Lwï,fm;wï rii quemquam eorum adhiberg.poü'cnt, adeoque illos iidem gdirc cogerentur,
E.b qui nullius aut famae aut peritiae erant, BR. IO Hal. qui probibeutur, me
" pro alüs pafiulent. — Vulg. qui pro aliis, we poflulent,. probibentur. Et hoc mo-
d do habent plerique fcripti codices;Pal. L.,S. Cruc. , Barb. Treuif, yterque Byn-
1 | kersh. In Vat, L. qui Florentinam referebat, id verbüm eo logfji'fpoäletum eft.
K Minus probem, quod eft in Taurin. IV. et Magl.:qgwi pro alii? probibentur, me

" pofiulent. — Profe&o verbum deeffe videtur, hi potius verba pro aliis we poftu-
: lent oto folennibus edi&i verbis habeamus, quae etiam defectiue laudari folent,
i r : i : : :
! íed tum maiufculis a 'Taur. ea exhibenda erant: quin diuerfo chara&ere eadem

ï Ícribunt recentiores editorcs. BR. —— II Ap. Hal. notauit, abeft. GEB. — 12
ii Diffcile eft, hanc vocem tueri. -Reiecerunt ante Taur. omnesa|Aec aliter
" MSS. ,vt etiam in Barb. deleta Áür BR. Semper abfuit a( S. Cruct feuif. Byn-
: kersh. Neczbim eftap. Hal GEs. — 13 Hal.addit ywidem. GER. — 14
; ! Hal.addit eff. GEs. —— 14 Gothofr. in nota: Gaia Afrania 8. Val. 3. nem-

pe ex emendatione Alciati /J, Parerg. 37. ob iftum Val. Max. locum, — Àt Cu-
| iacius XXVI. Obf. ?. Florentinam afferit ob locum Iuuenalis, vbi tamen eít
? Carfinia, quod non probat Bynkersh. 2V. Obf. 12. MSS. quae in nominum
H ]'7 reiïritutione nullius momenti effe deprehendi, hic habent: Calpurmia, Chalpbur-
" ( [ "'(I m':?,/ Capbarnia,t& Chapbaruia. Pleraque tamen in prius inclinant, atque ità
"r u L4uurnin guoque ex corre ione eft in S. Cruc./g&. Hal:habet Calpuruia, €t 1n mar-
VN RA gine: alias, Carfunia. GE B. I6 Vulg. inferit bwzc. BR. 17 Hal et
m. dd '/;;,w')Vulg. Publium caecum, forte eundem, de quo Valer. Max. lib. VIIT. c. 7. $. 5.
f ^^ JGurgI^ Vide Bynkersh. IV. Obf. 12. BR.— 18 Taut. Nonl GEE. — I9 Hal et
f-' ./[( , Vulg. fungitur. BR, 20 Taur. habet exflitat, et ita quondam fuit, retinuit-
que Taur. etfi fyllaba ti, iam pridem fuit deleta. Libri Vulgares habent et. ex-

i | gloffis Sex alia correctionem fecuta . fo-

W flat ficque etiam MS, Bynkersh. fine

LIB.

IH.

TIT. .L 49

feram, quae regioni nocet, extra lhàrenam: non eft notatus.
His igitur perfonis, quae non virtutis caufa 35/beftiis pugna- £ «"* .
uerunt ?9, pro fe Praetor permittit allegare, pro alio prohibet.
Sed eft aequiffimum, fi tutélam, vél curfi huiüsmodi päi*fo-
nae adminiítrent, poftulare eis pro his, quorum. curam gerunt,
concedi. Qiui aduerfus ea feciffe monftretur, et pro aliis in-
terdicta poftulatione repellitur, et pro aeftimatione iudicis ex-

2
tra,ordinem pecuniaria pdena multabitur 37, — $. z. Vtià8 «

initio huius tituli diximus, tres ordines Praetor fecit non po-

ftulantium: quorum hic ?? tertius eft, guibus non in totum
denegat poftulandi facultatem, fed ne gyo omnibus poftula-
rent ^?: quafi minus |deliquerint, quam hi, qui fuperioribus ! illcfï«'nïwmr.»
capitibus notantur. $. 8. Ait Praetor: Qvr Lrck, Prk-.«
BI$ SCITO, SENATVSCONSVLTO, ED1icTo, Drecnz-
TO PniNciPVM]|P', NisI PRO CERTIS PERSONIS, || ,5 s
POSTVLARE PROHIBENTVR: HILPRO ALIO,]QVAM3j .. — —
PRO QVO LICEBIT, 1N IVRE APVD ME NE PO STV-J—"W "r , €ra.-
LEN'T. Hoc EdiCto continentur etiam alii omnes, qui Edi-
Co Praetoris vt infames notantur, qui omnes, nifi pro fe, et
certis perfonis, ne ^^ poftulent. .$. 9. Deinde adicit *3
Praetor: Qvr Ex HduS OMNIBVS, QVI SVPRA SCRIPTI
SYNT, IN INTEGRVM RESTITVTYVS NON ERIT. | l5X ovb at
Eum $^ quiex his *?, quilfupra fcripti funt, fic accipe *9: - ; F
fi fuerit inter eos, qui tertio Edicto continentur: et, nifi pro. — /A*:"'W[
certis perfonis, poftulare prohibentur: ceterum, fi ex fuperiori-
bus, difficile in integrum reftitutio impetrabitur.4*. . —-19. : i o
De qua autem reftitutione Praetor ïoquïïtïïæä, xrumdeeb — — n
quae a Principe vel a Senatu *?, Pomponius qugerit: et pu-
tat, de ea reftitutione fenfum, quam ?? Princeps, vel Senatus
indulfit. An autem * et * Praetor reftituere poffit, quaeri-
tur: et mihi videtur, talia Praetorum decreta non effe feruan-

—[ft6" ,

f (ï/

da: inifijficubi; ** ex officio iurisdictionis fuae fübuenerunt 52 fc.'ff- 9.»)«(7 Cuc,

vt in aefate obferuatur, fi quis ?? deceptus fit: ceterisque
fpeciebus, quas fub titulo DE N INTEGRV M. RESTITV-
rrowk,exfequemur. Pro qua fententia eft, quod fi 57
famofo iudicio con'clenfnatus per in integrum reftitutionem
fuerit abfolutus, Pomponius putat, huncjinfamia eximi. $. 1r.
Deinde adicit ?5 Praetor: PRO ALIO NE POSTVLENT:
PRAETERQVAM PRO PARENTE, PATRONO, PATRO-
NA ?9, LIBERIS, PARENTIBVSQVE PATRONI PA-
TRONAE?

lum extat/exhibent, et cum his Hal, Exflitit fane ferri poterat, fed frequen«
tatiuum, vbi de vno exemplo fermo eft, non quadrat. Ego putem librarium
hic fe correxiffe, et cum vitio fcripfiffet exfHzt illi at, adieciffe. — Ceterum paulo
poft pro zi geffit, eft, quinigefit, nifi quod altera * recenter fit addita. B. Re-
liqua MSS] funt Barb. Vat. L. S. Cruc. MaglFt.W Bynkersh. GEB.
2Y Taur. PVrrbi, "Videtur reapfe fuiffe PZrrbi et geminata 7 magis in y pro-
du&ta quam in z. BR. 22,:Vulgo addunt »won recipiendis. BR. 23 Hal,
aT. acceptum. GER. 24 Gothofredus in nota: £, éraiuehe, 6 iv và Üiutío
cópmTi và Vuvaixdv Dmopsívac 8. Ecl. I. c. I. Bafil. fimpliciter s$7xgux&s, fefe
proflitueus, mevetriciam faclitans. BR. — 25 Vulg. inferit boc edzcto. BR. — 26
Hal. calummiae cauffa publico iudicio. GEB. 2/] Hal. lecauit. GEB. 28
Vulgo inferunt beffia. B R. 29 Vulgo locanerit. B R. 530 Flor, erat quon-
dam 4zadfi, melius forte effet mutatum in qwid fi, vt habet Hal. B. 3I
Hal temetur GEB. — 32 Vulg. locauerit. BR. 33 Hal. fefe bonorari. Pa-
tiuntur fe honorari, qui mercedem poft pugnam, licet fub honeftiori titulo, ac-
cipiunt. Caef. Cofta Variar. Ambiguit. Inris lib. I. c. 28. GEB. 34 Hal.
depugnet. G EB. 35 Hal et Vulg. inferunt cwm, neque aliter MSS. BR.
Puta Barb. S. Cruc. Bynkersh. GER. 36 Vulg. depugnuauerzmt. BR. 37
Hal. et Vulg. zuultatur. BR. 38 Vulg. inferit Zu, BR. 39 Ap. Hal. bic,
abeft. 40 Hal. poflulent. GEB. 41 Vulgo inferunt placzto. BR. 42
Hal. 4ou. GEB. 43 Haladicit. Vulg.adiecit. BR. 44 . Ap. Hal. eum,
abeft. GE B. — 45 Vulg. Zs. BR. 46 Hal. accipitur. Vulg. accipimus.
B R. 47 Vulg. reflitutionem | impetrabit. BR. 48 Hal. leguatur. G EB.
49 Vulg. quae a principe efl. XMlal quae a principe datur, am quae a fematm.
MSS. quae vidi, nihil hic fupplementi habent. BR. Nempe Barb. Treuif. Byns* — , ^.
kersh.f GE B. 50 Hal. inferit vel. Gx8. 51 Vulg. fi cui. BR. 52 Vi
Hal. fubueniant. Vulg. fubmenerit. BR. 53 Hal. et Vulg. inferunt zsimor.
B R. 54 Bafil. i£ driuomoio) 9wkacwofov, quafi dicas : ex infamifico iudicio. B R.
$5 Hal. hic et paulo poft adiicit, et Vulg. adéecit. &a. 56 Hal patronawe.
: GEB,

/"'anwï

C b E ,

QUiS i W;', EM,D: a;z*u;(z-.

59

vnoxÁr 7: de quibus perfonis fub titulo p 1N 1vs v o-
cCANDO plenius diximus. Iciärn adicit: LIBERISVE SVIS,
FRATRE, SORORE, VXORE, SOCERO, SOCRV, GE-
NERO, NVRV, VITRICO, NOVERCA, PRIVIGNO,
PRIVIGNA, PVPILLO, PVPILLA, FVRIOSO ??, rFv-

P
. v m
" L ossnnad

, )

&6)25, RIOSA ; CUM : CIP du ..
.:cfï;:?;äuu;'&.f??": ,czzïdö TL (GGarvs libroiI ad Editctum prouinciale. FATVo,
| Zadus I ex Jacfao, fatua: cum iftis quoque pertonis curator detur.
^ psicox M. velic 77 . HL Vrerawvs libo Vl..ad Edictum.

Cvri ko-

Ll fd . RVM A PARENTE,S,AVT| GL ? MAIORIS PARTIS TV-
Lb "TORVM SENTENTÍA,|AVT AB EO, CVIVS DE EA RE
' AXCU «(I*vVRISDICTIO FVIT, EA,TVTELA CVRATIOVE DATA
U P a n 2. ^ .. 73-1 Z«
Jieumb: cicnas E RIT. - $. I. Agünitates non eas accipere debémus, quae
dauxt quöïäam fuerunt, fed praefentes, $. 2. Item. 'omponius,
E7 j nurus, et generi] appellatione, et foceri, et focrus, et vlte-

J quibus jezxo [prae;þgütig folet accedere contineri ait.
RP nE Ín curatoribus ?? debuiffe eum adicere **: (muti ce-
L4 2:&11«4";* ^terorumque, quibus dare 9? folent: id eft 55, furdo, prodi-
. 7*2 go, et aduleícenti. À d
Y IV* Pavrvs libro V. ad Edictum. ITrkxw, quibüs,
propter infirmitatem, curatorem Praetor dare folet Ts
v . W. VrrIiANVS libo IX. ad Edictum. ET ovr ne-
| goï;ïi,s jfuis aliquo perpetuo morbo fuperefle *?^ non poffunt.
— "VI. Inz« libro VI. ad Editctum. , Pv r o autem omnes,
ui non fponte, fed neceffario ófficio funguntur, poffe fine of-
-fenfa Edi&ti poftulare; etiam fi hi fint, qui nonnifi pro fe po-
íftulare poffunt. $. 1. $i quis aduocationem praeftare fuerit

/ff $. Meext - riores

D
LÀ LÀ

VIL Garvs libroIlI/ad Edictum prouinciale. Qvos
prohibet Praetor apud fe poftulare, omnimodo prohibet, etiam
fi aduerfarius eos patiatur poftulare. | :
VIIL. PapPrNriANvs libro II. Quaeftionum. IwpPr-
gRATOR Titus Antoninus refcripfit, eum, jcuij ^* aduocatio-
nibuslitriquinquennio 9* interdictum eflet, poft quinquennium
pro omnibus poftulare non prohiberi. Diuus quoque/Mfadria-
nus refcripferat $9, de exilio reuerfum poftulare poile, nec
adhibetur diftinCtio, quo crimine /filentium, vel exilium fit ir-
£, rogatum: ne jfj[,fcilicet póena tempore determinata, contra

. L1 À.
! .-J /ié a,«gpci,,-ï";

yic ext

L/'r"/".'"w.y/l fententiae fidem ^9, vlterius portigatur. |
n;,/? d ,&oC IX. IpEgxw libro L. Refponforum. . Éx £a caufa pro-

hibitus pro alio poüuþfe, gu;(e infamiam non irrogat, ideoque
ius pro oninibus poftülandi non aufert, in ea tantum prouincia
pro aliis non recte poftulat, in qua Praefes fuit, qui fententiam
dixit: in alia vero non prohibetur, licet eiusdem nominis fit.
| X. Pxwurvesm.bro fingulári Regularum **. Hrz**,
Qvi fifci caufas agunt, fuam, vel filiorum, et parentium *?

$5

GEE. 57 Hal, patronaeque. GEB, 58 Cum hic Taur. parenthefin omi-
fiffet, monuit in Adnot. deeff id verbum : furiofo, im P. | Adeft item in omni-
bus tam fcriptis, quam editis. z. Etiam ap. Hal, GER. 59 Ap. Hal. de,
abeft. GE B. — 60 Hal. inferit item. GEB. 61 Hal, adicere, et apud eum
4b muti prorfus abeft. 5 R. 62, Hal, et Vulg, dari, curatores nimirum. Ego
dare accipio de praetoribus. BR. 63 Hal. inferit 2iuto. GER. 64 Hal.
curator davi folet. G EB. 65 Bafil, 3ioixeiv 72 5iu. B R. 66 Taur. Qii.

GE B. 67 Hal quinquewnimm. GER. 68 Hal refcripfit, G E. 69
Vulg. se cuj. BR. — TO Hal in margine alias, fimem. GER. 71 Ap.Hal.
libro fingulari regularum, abfunt, GE B. 72, Hal. Iji. GER. 73 Hal. vel

parentum. GER. 74 Hal, cau(fam. GERB. 75 Hal. Tuipbonius. GER.

76 Anfelmus in nota Gothofredi: Caracalla, fub quo viguit Trypbouius. Ali

wolunt Seuevmm Alexandrum. — Pofteriorem fententiam ampleGtitur Ranchinus
Var. Ledt. lib.. L. c, 4. GEB. 71 MHal.et Vulg. caufam. — .E fíex codicibus
MSS. quos hic adiui quatuor quoque habent casfam, in reliquis duobus Barb. et
S. Cruc. ad eum modum ícriptura correGta eft. BR. — Taur. hic caufAdaer[us.
Codices quatuor funt Pal. L. 'Treu. Bynkersh. forte vterque, GER. 78 Hal.
toti huic $. :. fpongiam induxit. .Delere nimium eft. Sed tamen Triboniani
potius efle quam Tryphonini haud grauate inducor, vt &atuam,. nifi fortaffe po-
namus, Tryphonini libros difp'utationum fimiliter titulis diftributos fuiffe, et
quidem eodem ordine collocatis. BR« .. 1154 :

E

DPIGESTORVM .LIB.

rohibitus, fi quidem apud fe, vt folent facere tempore Magi-
ftratus fui, püto eum poftea apud fucceflorem eius adéfte poffe.

EILSOTIE GE qEC.

füorum, vel pupillorum, quorum tutelas gerunt, caufam et ad-
verfus fifcum agere non prohibentur. $. r. Decuriones quo- i/'pA,
que contra patriam füam, caufas *^ agere prohibentur praeter "
fuperiores perfonas. $) ,Zez&e4 —— | :
XL Taveuowixvs ^? libro V. Difputationum. A
ParwcreE noftro * refcriptum eft, non prohiberi tutorem
adeffe pupillo in negotio, in quo aduocatus contra patrem ,
. ? o* * *11. * (** 2 L d 1 , | udg
eius fuiffet. Sed et illud permiffum àb éo eft, agere tutorem swpowe — wï?
pupilli caufa»£? aduerfus fifcum, in qua aduerfus patrem pu-gj;ä??;:" "
piltij d fifci fuiffet Hautem inter ip» £^ eu ^.^ hi
pilsijantea aduocatus fifci fuiffet. $. r. Quiautem inter ine &4- Bv
fames funt, fequenti titulo explanabitur ?9, | .. m
| í q, ! Ui eKz b f ; L o a m.) vaWg
| ODE-HDS, OVI NOTAgTVR' INFAMIA. æMj
* T p T : " L—'Qm :4 .u'.?.;, E " :
IVLIANVS. hbroæg. ad Edictum. )cfL ff,Lmj:*n,, :
PRAETORIS verba dicunt: INFAMIA NOTAlTVR, Qv1 lÓv , ii
AB EXERCITV IGNOMINIAE CAVSA"AB IMPE- ^g
RATORE, EOVE, CVI DE EA RE STATVENDI]POTE- ] X. äft
1

fahebutuiatun d
"

qu/'c"'-'t', E 93

n EE usl E. MP —X

L
STAS FVERIT, DIMISSVS ERIT. Qvi ARTIS ^Lv-
DICRAE PRONVNCIANDIVE ? CAVSA|IN SCAENAM ]A

PROD:ELLQB-I—T. Qv LENOCINIVM FECERIT. QVIl?þrä' | V;,m'
IN * IVDICIO PVBLICO CALVMNIAE PRAEVARICA- | K:Sïat
TIONISYÉ ? CAVSA QVID FECISSE IVDICATVS Bs
ERIT. Qvi rvnvI " VI BONORVM RAPTORVM, IN- d
IVRIARVM, DE DOLO MALO ET FRAVDE ^, SVO NO- JWQ

MINE DAMNATVS PACTVSVE ERIT. Qvi RO SO- | 4
CIO, TVTELAE ?, MANDATI, DEPOSITI, SVO NOMIe-« 4
NE .NON CONTRARIO IVDICIO DAMNATVS ERIT.
QvirxAM,QVAE IN POTESTATE 'EIVS ESSET, GE- [ fun)

NERO MORTVO, CYM EVM MORTVYMÍESSE|SCIRET, 1 ul
INTRA ID TEMPVS, QVO ELVGERE ? VIRVM MO- u 0
RIS EST, ANTEQVAM VIRVM E[LVGERET, IN MAÀ-/. Duy& | ä/;
TRIMONIVM COLLOCAVERIT: EAMVE SCIENS QVIS$ 2 ^ . 7/|
VXOREM DVXERIT, NON IVSSV EIVS, IN CVIVS ' j g
POTESTATE EST:|ET QVI EVM, QOVEM IN POTE- 4 W
STATE HABERET '?, EAM, DE QVA SVPRA COM- P j
PREHENSVM EST, VXOREM DVCERE PASSVS FVE- A d
RIT. QvrivE svo NOMINE NON IVSSV EIVS, DN fïmä
cvivs [PO TESTATE ESSET|(?', EIVSVE NOMINE,l|SX P*
QVEM QVAMVE IN POTESTATE HABERET 19 -BINA |
SPONSALIA, BINASVE NVPTIAS * 1N * ** EgopEM ""
TEMPORE CONSTITVTAS HABVERIT. ïf
IL VrseriawNvs libro VI. ad Edictum. L(ïïfe-fr alt A. f;
Praetor, quiab exercitu dimiffus erit: dimiffum accipere de- »
bemus, militem caligatum *^*: velfi quis alius vsque ad Cen- B.
| d s. turionem, j
I Taur. in Ádnotat. Iulianus. fic in P. putamus tamen Vlpiauus, mam 1.9
Iuliaus non fcripfit ad edicfum, — lnterea tamen et Bafilica tribuunt hoc caput a:ml
luliano, vt et Scholia. |Contius exiftimat, Flor. re&é fe habere, et intelligi. li- "
bros Digeftorum ad Edi&um. BR. Sed iam Ant, Auguftinus ad INom. Propr. "
Pand. col. 68. annotauit, Iulianum ipfum Edi&um perpetuum edidiífe, adeoque il
Tribonianum forte ex ipfo Ediéto luliani haec defumíifle. GE B. 2, Flor. eít :
aritis. Forte ars eft ab àgezic, a virtute, vnde arits, pro artzs, indeque tandem du
QY$. B R. 3 Bafl. 3ià 73 vgecuuves. — Tigoswudsvo, eX praefignifico, porteudo. cafi
Nempe Zz»goc dicitur, qui non bene pronunciat, qui obfcura et informi elocu- i
| tlone vtitur. Scholia: xÁgwv TOU TrgovouvrimTEUGus 9 TTQocHRÉVXS, BR, 4 Àp. ?ag
Hal. in, abeft. GE &, 5 Graecihic ita circumícribunt: 3 eeedeüvzs 7& T0 i
óc &uroU cuywyogevoufyoU OÍxmiz TÀ lyavrío wíges vel prodendo iura eius, cui 3'
patrocmatur contraviae parti, BR. 'Taur. PRAEPARICATIONISVE. GEB. j
6 'Taur. FoRTI. GER. 7 Wlpianus in L. 4. $. vit. h. recitans hanc edicii AE
partem omifla fraude, faltim doli sali meminit, vt obferuat Noodt. de forma ^ nj

emend. doli :alic.7. Bafilica etiam hic folum habent: zeg? 36Aev, B R. 8 2

Confer Noodt. J. Probab. Iur. ?. BR 9 Hal /wgere. GER. .. 10 Hal. b
babet. GER. Ii Hal. eft. GE g. 12 Hal. babet. GE B. 13 Ap. Hal, ht
in, abeft.. GE B, I4 Ball. &z3 vàw vsosQavsórwv ab mouitiüs mülitibus, vbi Hs
in.Schol. 4à» &axxwyáro» vbv vsodi cQaTsucÁqQEvoV , vroi TV PuTEMM GQaTieTWV, $d
Fabrotus vertit: caligatum, mouitium anilitem, fiue vilem atque gregarimn: adde — T

Scholiog

)l xy h
Nf

fiin,
' E) iiv

"'W'. .

n

"
jle!rï

]

I ULLS(Q)

] XJ,T
:
!

i*

m

d
Jiod

L/&x. fa.

DIGESTORVM .LIB.

fUc Gro fb G t . C
turionem . *5, vel Praefectum cæürtls, vel alae, vel legionis:
«uL; Nvel Tribunum fiue cohortis, fiue legionis *? dimiffus eft.
Hoc amplius Porüponius ait, etiam eum, qui exercitui praeeft
licet confularibus infignibus vtitur ^*, ignominiae caufa ab
Imperatore miffum hac nota laborare. Ergo et fi dux, cum
exercitui praeeft, dimifius erit, notatur. Et, fi Princeps dimi-
n 5**70 ferit, et adiecerit ignominiae caufa fé !5 mittere, vt plerum-
;que facit, non dubltapgäï-m et|ex ?? Edicto Praetoris eum
[/65/47/ infamia effe notatum. . Nontamen, ümtra mäs)g;natlonem Prin-
SXewicipis fucceffor ei datus eft.. $. r. Exermtum tum autem, non vnam
£ osuto . cohortem, neque vnam alam dicimus: fed nümeros multos mi-
U,(Zgisä litum: nam exercituf praeeffe dicimus eum, qui legionem, vel
legiones cum fms auxilis ab IÍmperatore commiflas admini-
ræuïyïtrat Sed /l';giä etiam eurm, qui ab ahquo numero militum
ffus eft, quaü(abjezermtu miffum fic accipiemus.. : $. 2. Igno-
: miniae cauj;ä miffüum ??: hoc ideo adiectum eft, quoniam
f WW,,L, multa ?3 genera funt miffionum. .. Eft |?* hone&a, quae eme-
L14£. ritis ftipendiis, vel an*te[a;þj[mperatore indulgetur: et ?? cau-
. faria ^?, quae propter valetudine laboribus mlhtne foluit:
/ eft ignominiofa. lgnominiofa auäx(l miffio totiens eft, quo-
j,.j,.o tiens is, qui mittit, addit ^* nominatim ignominiae cauía fe
À uwmxttele femper enim n debet addere, cur miles mittatur. Sed
Qu et fi eum exauttorauerit, id eft ?9, infignia militaria detxaxe—
rit ^?, inter infames. efficit, licet non addidiffet ?9, i&nomi-
(awL mniae cauía|fe| eum ?* exauctoraffe. " Eft et quartum genus
LLSá. mli)foms, fi quis euitandorum dmunerum caufa militiam fubif-
. fet: haec autem mifífio g&—ïhmgnoncm non laedit, vt eft f,a(e-
piffime refcriptum. . $. 3. Miles, qui lege Iulia d& adülteriis.
fuérit danï'nafus, ita infamis eft, vt etiam ipfa fententia eum
facramento iznominiae caufa foluat. .
je L^ m?fzmlfii S| neque in Vrbe, neque alibi, vbi Imperator eft, morari li-
cet. $.5. Ait Praetor: ovt ([frx) ?? sCAENAM . PRODI-
ERWBT, infamis eft ?^. Sc/ena 35 eft, vt Labeo definit, quae
ludorum faciendorum caufa quolibet. loco , Vbi quis Ic üs |confiftat;
maaeaturqwfpe&acuium fui praebiturus, pofita fit in pubhco,
;Batoue, vel in vico ?$: quo tamen loco paiï'im homines.
fgä&acuh 3* édufa aämütantar 38.. Eos enim, qui quae&us
iaufa in certamina defcendunt, et omnes propter praemium in
enam prodeuntes, - famofos. effe Pegafus et Nerua íilius re-
fponderunt.
III. GaAxzvs libro I. ?? ad Edictum proumcnle. QOvi
AVTEM operas fuas locauit, vt iprodiret, 'nns ludicrae caufa,

L,.H...e

a.utem

ugüæ

fut ÓX

x

'15

$
,(.,LOXL

Scholion Cyrilli. Gloffa calznatum infimum ac obfcurum interpretatur, ac fi a
caligine di&i forent. B R, Paü Gaudentius JI. Iurid. Expof. 37. putat, caligis
non víos effe milites, nifi peit quam in numeros effent relati,. GEB. — I13 Flo:
Centyriouem. GER. IG Áp. Hal. haec vel Tribumum fiue cobortis fiue le-
gionis, abfunt. GEB. 17 Vulg. vtatur. B R. 18 Vulg. inferunt eum. . B R.
19 Hal. et Vulg. dubitabitur. R.
autem fupplentboc. BR. — 21 Ap.Hal.bic, abeíit. GE .

22, Ap. EHal. sufjum,
abeft, quia haec vox non ef in edi&o.

Suffecerat, fi Taurellius zffzm, com-
munibus literis fcripfiffer. BR. 23 Conf Pag. Gaudentium [I. lurid. Ex-
pof. 12. GER. 24 Vulg. inferit euzm. BR. 25 Hal. et Vulg. eff. B R.
26 Confer Noodt. I1. Obf. 11. GER. 27 NVulg. adicit. kial addidit. Fa-
Qum fcilicet addidit Flor. verum noftro indicio recentius et temere. BR. — 28
XCarpit hanc definitionem verbi exauctorare Valla VI. Elegaut. 62. Vide Opn-
fiula de Latin. Vet. ICt. p. 26$. fequ. et Duker. u Addit. p. 482, BR. Adde
Pagan. Gaudentium 171. Expofit. Iurid. 17. GER. 29 Hal fed fi ita exam-
élorauerit, vt infignia militavia detrabevet. GEB. 30 Hal. addidit. GEB.
31 Hal.ita,loco eum. GEEB. 32 Vulg. ignominiae antem caufa mifjis. Hal.
ignominia miffit. BR. 35 Hanc praepofitionem Taur. parenthefi inclufit, ac
fi plane abeffet in archetypo, quia nempe recentiffime adiedam efíe credidit ;
nobis autem iam olim adícripta videtur, at fuperdu&ta recenti atramento. B R.
24 Ap Hal. zufamis ejl, abíunt. GEB. — 35 Vulgo inferunt aztem. BR. — 56
Baíil. ? éyeà, vel agro. BR. 37 Vula fpec'ïuudz B R. 38 Hal. admzi-
tat. GER. — .39 Hal. l. I]T. GEB. — 40 Hal. et Vulg. prodüt. BR. — 41
Hal. inferit eos, GEB. 42 Vulg. Tbymelici. Yíto modo etiam Bafil et
Schol. Videntur autem 2v3ógiz denotaxe, quae in ingrefiu dicuntur ad portam.
&R. Hal etiam tbymelici, et Florentiae 4 et y plOnïïiLu" Occurrunt. GEB.
43 Hal et Vulg. Xyffici. MSS. praeter monítra nihil habenr. DBarb. fextici.
Tïemf ctBynkersl) duo f aujxïzcz. 9. Cruc. feuftici f plures plbebat confulere.

$- 4 ]I&nominiajautem] xb

20 Vulgo et, ct ap. Hal. ex, abeft,omnes ,

rum : arbitratores [acrorum certaminum. G E B.

BEOTIBUJEL $1
neque prodit ^?, non notatur: quia non eft ea res adeo turpis,
vt en',a)il confilium puniri debeat.
IV. VrprraAwNvs libro VI. ad Edifctum. . AvrnrkTAS
autem Sabinus et Cafftus refpondcrunt omnino artem ludicram
non facere: virtutis enim gratia hoc ** facere. Xt genera-
liter ita omnes opinantur, (etivtile videtur: vt neque thämeh-
cij ??, neque Jexufti£i *9, neque agitatores, nec qui ^^ aquam
equis fpargunt, ceteraque eorum mlmüema, qui certaminibus
facris deferuiunt, Jgnommwü habeantur.
autem, quos Graeci I/ggxGevrxg
non facere Celfus probat: quia mmliteuum, non artem ludi-
cram exerceant. Et fane locus ifte hódie 4 Prmcxpe non pro
modico beneficio datur. $. 2. Ait Praetor, qui lenocinium fe-
cerit. Lenocinium facit, qui quaeftuaria *? mancipia habue-
rit **: fed et qui in liberis hunc quaeftum exercet in eadem
caufa eft 5iue autem principaliter hoc n otium ger üiue
x&um 116(,41" :

^* appellant, artem ludluam

alterius negotiationis acceffione vtatur: :
vel &abulauus et mancipia talia habuit miniftrantia, e
fione m1n1Pcer11 quaeftum facientia: fiue balneator fuerit, V& t
in quibusdam prouinciis fit, in balineis ^* ad cuftodienda ve- À

ftimenta condu&aghabzenti49 mancipia: hoc genus obfgruan-x

tia ?? in officina, lenocinii poena tenebitur, $. 3. Pompoe T Ackof i A
nius, et 5* eum, qift in feruitute peculiaria mancipia pm&xtu—-*g u p p
ta habmt, notari ?? poft hbertatem ait. $& 4. Calumfiniatorita ,
demum notatur, li fuerit caluminiae caufae danfhnatus: nequef
enim fufficit caluníniatum, Item praeuaricator ??. Praeuari-
cator autem eft, quafi vam;iator, qui diuerfam partemadiuuat 5*, (;*'Zf";fï"z du
prodita /caufa/ fua 55: quod nomen Labeo?a varia'certatione uamm,,f /l-
traetum ait: nam qm praeuaricatur, ex vtraque parte äconih- Una^cA TA CUT
ti2?^: quinitimo ex aduerfa. $. 5. Item fi qui ?* fuürti, vi V À, -?,ä;
bgncrum raptorum, iniuriarum, de dolo malo, Täö-Jnomme da- 3-5 r
mnatus, pa&us*i'ïei ge'flt fimili modo infames funt ?93. *« Vre /mf o det

ii av vss hbro V. ad Edictum. Q
tellegitur confiteu crimen, qui pacifcitur.
VL[VrsrANvS libro VI. ad Ediétum. — Fvgr1 ac-
cipe fiue manueftg[ïïhue héc manifefti. $. z. Sed[fi L-(mrtl,
vel aliis famohïa&mmbus quis condemnatus prouocauit, peri-
dente iudicio nondum inter famofos habetur: fi autem omnia
tempora prouocationis ïapfa funt, retro infamis eít: quamuis,
fi iniufta appellatio eius vifa fit, hodie notari puto, non retro
notatur ?9, $. 2. Si quis alieno nomine condendnatus fuerit,
non

QVONIAM in-

Taedium nonnihil leniuit, quod in poftremo MS. lepidam hanc commentatio-
nem verficulis interie&am vidi : 7. quz faciunt ignem cum ove, fciliceta fe vvendo
di&os: fenjflicos. n Bafil eft vv iv £ve &yuviz Polkfvuv, n xyflo fe exercentium.
In ícholiis autem xyflici plcmm eypommtur voyrísw $; dv £usà Gywwluevor

| mÜxTai TUXDV xoq vou/yubc) xod Ücor voioUTo:, ld cít, qui in xyPco certant, puta pue-

Adde Conft. Landum in Exercitat. libello
ad h. l GcEm 44 Vide Alciatum V. Parerg. 3. Ruben. II EJed. :$.
Noodt, od Dig. b. BR. Et Petr. Pantoiam de Ayala ad L. fm. €. de Aleator.
in Tbef. fur. Cin. Tom. IV..col. 1097. GER. 45 Hal. in verfione Graeco-
46 Vide Bynkersh. Z. Obf. 2 .
GER. — 47 Hal babet. GEB. — 48 Vulg. balucís. BR. — 49 Hal et Vulg.
babeat, nempe verbis: velut in quibusdam prouwinciis fit, parentheii inclufis, prae-
figit Hal. et, Vulg. vel. Lubentiffime legerim Pabeus, E MSS. fex 'Tveuif. et
alter Bynkersh. (imiliter babeat, eïhlbent Ly Cum Florentina faciunt Barb.
Pal l $, Cruc. G;;Vt coniicio Bynkersh. aheïGEB 50 Vulg. inferunt won.
BR. 51 Ap. Hal. et, abeft. — Vulg. etza;. B R. 52, Hal. ec Vulg. inferunt
et, BR. 53 Taur. praeDavicator. G E B. 34 laur. adiuBat.. GEB. 55
Loco nominis praeuaricator Graeci hic definitionem fubftitnunt: $ 72v iav vmó-
Segwy "rQo3idoUc xo4 và &vrixe &vroU (owBuv. — Aduerífus noftram definitionem
hic infurgit Valla VI. Elegawt. $0. Vide autem Opafc. de Laetim. ICt. Vet.
p. 163. fequ, 8 R. 56 Hal. et Vulg. confijlit, et ita etiam in. L. 1. Zufra de
Praeuaricator.. Ceterum in antecedentibus pro wam . qmi praemaricator, edam-
num in archetypo legas wam. qui etc. quod forte poiïet ferri, pofita interroga-
tone pof confifizt, ipd magis placet wam» recepta in omnibus codicibus fcri-

giles et tragoedi et his fimiles. B R.

ptura. BR. 57 Hal et Vulo fi quis. BR. 58 Hal mfzw is$ eft. Vulg.
infamis fit.B R. Cum Hal. faciunt Darb. et Treuif. um Flor. $. Crac. et Byn-
kexshTGEB. 59 Hal inierit fit. G E B. 60 Ap. Hal notatqr, abeit.
; d ót

/—rcjf* XU,L u : (Wl WW ï/me CUM. 0rC.

$. r. Defignatores:

LJwt^
féc, 5X .e

;7&' LNASS inu(/ UOv
G&rt')-a;u?fn
] ^ eif.fmw ;,a,;.y la

L«—X?d u -du?:n/:.. fg,(

f:fl wfu;u
-

0C .xzik: x* aJ 7

C

äfff*

14.

:*5?

J&i'

e

TAl uY /*W

erd

) 4

non laborat infamia: etideo nec procurator meus 9* vel de-
fenfor, vel tutor, vel curator, vel heres, furti, vel ex alia fimili
040 fpecie condemnatus, infamia notabuntur 92:9 nec ergo: 9?, fi
/ gbinitio per procuratorem caufa agitata eft. $. 3. PAcTvs-
ovE;/^*, inquit, knrT. ^ Pactus fit; $? accipimus fi cum

7 2—1—-6 . : - umau t /,/ ^ . .
^ p préüQ qnantocumque pattus eft: alioquin éf qui precibus im-

petrauit, ne fecum ageretur, erit notatus: nec erit venide vlia
ratio: quod eft inhumanum. — Qui iuffü Praetoris pretio da-
: 0E pactus eft, non notatur. p Sed'et fi iureiurando dela-
le/ to iurauerit quiszlinon deliquiffe, non erit notatus: nam quo-
^7- dammodo innocentiam füam iureiurando zdprobauit. $. 5.
MauwnDbATI condembatus 99?. Verbis Edictó 57 notatur non
folum qui mandatum fufcepit, fed et is, qui fidem, quam ad-
uerfarius fecutus eft, non praeftat: vtputa, fideiutffi pro te, et
folui, mandati te fi condeninauero, famofumkfacio. $. 6. Il-

1 /t
, ?A*
E E LE

2gm

(::: ;W" lane addendu? eft, quod interdum ét heres füo nomine
[ d: ur, et ideo fnfamis fit, fi in depofito vel in mandato ma-
^ deérlatus fit. Non tamen in tutela, vel pro focio heres fuo
JA hc nomine damííari poteft: quia $87 heres neque in tutelam, ne-

que in focietatem fuccedit, fed tantum in des Seïllienum defun-
&i. $. 7. Contrario ? iudicio damnatus mnori, erit infamis.
Nec ifhmerito: nam in contrariis non de perfidia agitur, fed
de calculo, qui fere ;£? iudicio folet dirimi. d
x VIL PAvrvs libro V. ad Edictum. Iw AcT1I0NI-
Bvs, quie ex contra&u proficifcuntur, licet famofje fint TE
et&dangflati notantur, attamen pactus non notatur: merito,
|- [ rieex 'actto/tn: quoniam ex his caufis non tam turpis eft gpkaäig; quam (fupe-
rioribus. P dv | -en
| "m VIII. Vreraxvs libro VI. ad Edictum. GENERO,
inqui£, MORTVO. Merito adiecit Pragtor, CVM EVM MOR-
, .fäu.trvvm ESSE SCIRET, ne ignorantia puniatur: fed cum
jre9. w4, tempus luctus continuum eft, merito et ignoranti cedit ex die
( d odüs'eses — mortis mariti: et ideo fi poft legitimum tempus cognouit, La-
2 et £- beo ait, ip(à die et fumere eam lugubria et deponere.
27 U IX. Pavrvs librojV. ad Edictum. V*xomEs viri
deni Ll ö!'/l lugere nón conipellentur ?. $. r. Sponfi]?? nullus lu&tusjeftj
L44.172.9. K , X, IpEM libro VIIL. ad Edictum. 5o
pO t* ' pe impetrari, vt intra legitimum tempus mulieri nubere liceat.
$. r. Quae virum eluget, intra id tempus fponfam fuiffe non
nocet, : j

L f

$

XI. VrrrAwvs libro VL adEdictum. LriskeRORVM
autem et parentíum luctus impedimento nuptiis non eft. — $. 1.
,/lz;ä! grz?ü talis fit maritus, quem more maiorum lugeri non oportet,
^ n pofle eam J* nuptum, ? intra legitimum tempus collo-
Z cari: Praetor enim ad id tempus fe reftulit, quo vir elugete/
A W tur, qui folet. elugeri propter turbationem 7* fanguinis.
$. 2. ** Pomponius eam, quae intra legitimum tempus par-
tum ediderit, putat ftatim poffe nuptiis ** fe collocare: quod

61 Ap. Hal. menus, abeft. GER. 62 Vulg. wotabitur. BR. —— 63 Omnino
reponendum reor mec ego, fi etc. — Sic enim diferte legitur in membrana Floren-
tina. Sicque Vulg. et H. a Porta in priore exhibent. Sic denique etiam MSS.
Addo Baülica: à. 3à 3& é&vroAéoc iE dgujic Dd d DÍnu, Üure à TAupuEMnac
árwuioürui, — Si vero ab imitzo pev procuratovem lis inoueatur, neque is, qui dcliquit,
motütur. "Yaur. videtur Hal. fecutus et Hugonem a Porta in II. qui ergo repo-
fuerunt. Contra ego praetulit Hotmann. VII. Obf. 16. et Noodt. ad Dig. b.

BR. 64 Hal. et Vulg. pacfusue, etiam MSS. quoniam fícilicet ita eft in edi-
&o. BR. MSS. funt Barb. Treuif. Pal. L. Bynkersh. Sed $. Cruc. facit cum
Flor. GEB. 65 Hal. et Vulg. pa&um fic, torte: PACTV'S fic accipimus. BR.

Sane ita quoque memorati codices, etiam S, Cruc. GEE. 66 Ap. Hal conu-
! demmatus,abeft, quia abeftab edicto. Ez. — 67 Hal. et Vulg. edii. RR, — 68
Vulgo inferunt bzc. BR. 69 Ad hunc $. vide Noodt. J. Probab. Tur. 13. BR.
7o Hal. im iudicie. Sic quoque Scholiaft. Bafil. &» 3uxaswgío. — Bynkersh. I.
Obf. 6. mauult ndicio, probante Noodt. n Dig. b. quibus omnino fuffragamur.
Illud perquam notabile, quod in Barb. ex zudicio, fa&um fit zndicio. — Ceterum
( ex o&o MSS, fola duo praepofitionem admiferunt ante iudicio. BR. Nempe
gïTaurin. IV. et forte Bynkersh. alter.. Non admiferunt Vat. T. Pal I. S, Cruc.
! Mazl. Treuif. Bynkersh. GEB. 71 Hal fuut. GEB. ^ 72 Hal et Vulg.
et fere MSS. compelluntur. BK, Nempe Barb. Pal, L Treuif. Bynkersh. — So-

SoLET à Erinïï— |

"a DIGESTORVM LIB,. IIL TIT. II

£0 H
verum puto. $. 3. Non folent autem lugeri, vt Neratius ait, —
hoftes,|vellperduellionis damnati: nec fufpendiofi, nec qui ma-//1/2esft.
nus fibi intulerünt, non táedio vitg/e 79, fed mala confcientia, .
SL qu;f'sj $9 ergo, poft huiusmodi exitum mariti, nupü&im| 9* fe c
collocauerit, infamia notabitur ??.. CS. 4. Notatur etiam, qui
eam duxit, fed fi $9 fciens: ignorantia enim excufatur noniu- .
ris, fed facti. Excufatur, qui iuffu eius, in cuius poteftate erat, -
duxerit: et ipfe, qui paffus eíft ducere, notatur. Vtrumque :
re&e: nam et qui obtemperauit, venia dignus eft: et qui paf.
fus eft ducere, notari,?^ ignominka. 4 £ 5t, f
XII. PaAvrvs libro V. adZEdi&um. Qvri rzvssv
patris duxit, quamuis liberatus poteftate patria eam retinuit,
non notatur. d | | [ DN
XIII. VrPerAwvs libro VI. ad Edictum. . era
go fi non ducerefit ** paffus, fed pofteaquam duxit, ratum pedlus
habuerit ? &(putaägmüogqorauit. talem elle, poftea feit **:, 5 &
non notabitur. Praetor enim ad initium nuptiarum fe rettu-
l. $. r. $i quis alieno nomine bina fponfalia conftituerit, jc ex;'si
non notatur: nlfi eius nomine conftituat, quem quamue in po- ^efaiohr,
teftate haberet ?*. ^ Certe qui filium, vel filiam conftituere
patitur, quodammodo ipfe videtur conftituille; $. 2. Quodait .
Praetor, o DEM TEMPORE: non initia fponfaliorum eodem £«««
tempore factorum accipiendum eft, fed fiinid $9? tempuscon- U 2ee]t
currant. . S. 3. Item, fi alteria£? fponfa, alteri nupta fit: ex
fententia Edi&i, punitur..,$-4. Cum autem factum notetur,
etigmfi cum ea quis nuptias ?9 ve]fponfalia conftituat, quam

L]

0. 4. »
vxorem ducere vél non poteft, vel fas non eft: erit notatus.

. per omnia fententia eft. .. $. 6. Quantum ad infamiam pertinet, .
multum intereft ?* in caufa, quae agebatur, caufa cognitaali- —
quid pronuntiatum fit, an quaedam extrinfecus funt "? elocu-[4 .
ta: nam (ex|his infamia non ihrogatur. $. 7. Poena grauior 225*.
vitra Jegem impofita exiftimationem conferuat : vt et coriftitu- 'etex,
tum éft, et refponfum : vtputa, fi eum, qui partejbonorum mul- |/si-óx f, &«
lletari debuit, Praefes relegauerit, dicendum &tit duriori fenten- j 6 -t
ia cum eo transaCtum de exiftimatione eius: idcircoque non æ?,w.q.
effe infamem. Sed fi in caufa furti nec manifefti in quadru- ^ —
plum iudex condenfnayit, oneratum ?3 quidem reum poena 4
aucta, nam ex furto noif ?^ manifefto in duplum conueniri ?? J
debuit: verum hanc rem 96,,,exäimationem ei non conferuaf- J 'ï/ï
fe ?*, quamuis, fi iifbéenainióny pecuniaria eumtoneraffet, trans- f'-t*g*' d
aCtum cum eojvidetür ?3. — $. 8. Crimen ftellionatux infamiam L',ä;""'
irrogat daninato, quamuis publicum non eft iudicium. - É
| XIV. PaAvrvs libro V. ad Edictum. SEsRvvs, cu-
ius nomine noxale iudicium dominus accepgrit ??a, deinde eun-
dem liberum et heredem inftitugzit, ex eodem iudicio danina-
tus, non eít famofus, quia noh fuo nomine condemnatur:

un-

qui ppe/cumjginiïio lis in eum conteftata non fit. XV.
lum S. Cruc. feruat Florentinam. GEB. 75 Vulg. inferit emm. BR. —— 74
Hal. «won poterit tamen nmuptum. GER. 75 Vulg. uuptui BR. - 76 Con-
fer Io. Mercer. 1J. Opin. 20. et Sc. Gentil. J. Parerg. 24. GEB. 77 Hal.

praefigit Vnde. GEB. 78 Hal. putat.vel flatim poffe fe muptum collocare. ,/
Reapíe Flor. eft uuptus pro maptis. BR. n Barb. abeft fe, S. Cruc. Treuif.
Bynkersh. vt Flor. GEB. 79 Confer Fabrotum Exercitat. V. quae eft de
morte voluntaria. G EB. 80 Hal. et Vulg. fi q24, illetamen in margine alzas,
quis. BR. 81 Vulg, «uptis. BR. 82 Hal wotetur. GEB. 83 Ap.
Hal. fi, abeft. GE8. — 84 Gothofr. in nota: notatur. Ffal. GER. 85 Flor.
erat ducere fi pa(fas, deleto fi repofitum eff, fed recentius. Inde Vulg. ducere
pa(f«s eff. — Hal. verbumfubftantiuum neglexit. Recte edidit Taur. 5 R. 86
In Treuif. figno polito in margine adie&tum et patitur. & R. — Barb.] fezuzt. Pal.TJ 11?1&(/
I. S. Cruc. Treuif. et Bynkersh. vt Flor. GEB. $7 Hal. babet. GEB. — 88 -
Hal. idem, GER. 89 Vulg. alterius. BR. 9o Hal. inferit faciat. GX B.
91 Vulgo inferunt au. BR. 92 Hal. et Vulg. fiut, et tamen ex odo MSS. :
fex indicatiuum retinuerunt, BR. — Reperi tales Barb. S. Cruc. Taur. IV. | byn- W
kersh. — Siut eft in Pal. I, et Treuif. GER. 93 Hal ouerat. Wulg. óuera-

nit. BR. 94 Hal. 4ec. GEB. 95 Van de W/ater mauult condemmari, H.
Obf. 20. GEB. 96 Hal. bac re. GEB. 97 Hal. couferuat. GEB. 41. 98

injlz'tuejïztj GE B.
99 5

ÁMI

n a at t t t

Hal. videretur. GEE. — 99 a MHal acceperat, et. mox

LE ,( ——

$. 5. Ex compromiífo arbiter infamiam non facit: quia non P ibfff*m

9!

t Y

jra
lr
ifit
10l
E a
&iom
Dyik
«v
mum
&iO, (
UE
Tar,
u dj
fl o
TU e
Qub
&tore.
LT

r

DIGESTORVM LIB.

XV. Vr»rAwvs libro VIIL. ad Edictum. No'a-
TVR, quae per calumniam ventris nomine in pofleffionem mif-
ä fa eft, dum fe adfeuerat praegnatem ?? b.
j XVI. Pavrvs liboo VIII. ad Edictum.

praegnas effet, vel ex alio concepiffet.
- XVII. Vrrrawvs libro VIII. ad Edictum. Dxesvairc

enim coérceri, quae Praetorem decepit. Sed ea notatur, qude,
cum fude poteftatis effet, hoc fdcit;^90;
XVIIL Garvs libro IlI. ad Edictum prouinciale. Ea,
QVAE falfa exiftimatione decepta eft, non poteft videri per ca-
luníüiam in pofleffionejfuiffeT". [ezzee — wf
XIX. VrperANVvs libroVIIJ. ad Edictum. NowN ArLrA
autem notatur, quam ea, de qua pronuntiatum eft, )caïunfniae
caufa eam fuiffe in poffeffionem miffam. Idque et in patre

Cvw NON

exe

in poteftate habebat, in poffeffionem ventris nomine mitti.
fu. A XX. ParrNrANVs ^ libro lL/-Refponforum. Os
— ^HAEc verba fententia£ Praefidis prouinciae, callido Commen-
to videris accufationis inftigator fuiffe: pudor potius'Oneratur,
quam ignomini|wvidetur irrogati: non enim, qui exfortatur,
mandatoris * opera fungitur. |
XXL Pavrvs libo IL Refponforum. Lvcivs
'l'iTivs crimen intendit Gaio Seio, quafi iniuriam paflus, at-
: ; : i * ETILS .
que in eayá rejfi teftationem apud Praefectum Praetorig: recita-
uit: Praefe&tus, fide non,habita 2gefcafäonis ?, nullam iniuriam
Lucium Ti&um páffumiéffeá Gaio Séio, pronuntiauit. Quáe-
ro, an teftes, quorum teftimonium reprobatum eft, quafi ex fal-
fo teftimonio, inter infames habéptur ?? Paulus refpondit, ,ni-

/L. c hil proponi, cur hi, dequibus quaeritur, infamium loco haberi
— 3À debeant: cum non oportet ^ ex fententia, fiue iufta, fiue in-

s Cllaceriufta, pro alio habita alium. prfegrauari. f

Lt

ho lus dlacee XXIL (MancErLvs ? libroIl. Publicorum. Icrvs
UA "Wartis,fuftium ? infamiam non importat, fed caufa, propter quam id
oïeWm Y pati meruit: fi ea fuit, quae infamiam damhato irrogat *9. — Tf
U'wfcth,,öïn; .. 4K. ceteris quoque generibus poenarum eadem forma ftatuta eft.
UM — i BLA 7XXIIL. Vrrriawvs libro Vlil.-ad.-Edictum. — Pa-
! ^RENTES, et liberi vtriusque fexus, hec non et ceteri adgnati

ul | A ieuye] cognati, fecundum pietatis rationem, et animi fui patien-
tiam, prout quisque voluerit, lugendi funt: qui aütem jeos jnon

i'äM eluxit, non notatur infa'mia. : :
R:Z; XXIV. InEw libro W. ad ."Ech.(?cu..mr . o Iwp ERA-
A ss "usf TO R Seu.erus re.'['cmpüut,rnog otfuiffe muheggs-pamþþ eiüs quae-
W 00 $sls ftumy ^ in feruitute factum. | €77 Loy ad
XXV. PaprNiasNvs libro IL. Quaeftionum. — Ex-

HEREDATVM !? quoque filium luctum habere patris memo-

99 b Hal praeguautem , et in fequentibus praeguams. GEB. IcO Hil.
et Vulg. fecit. GEP. 1 Hal. per calgmmiam fuiffe im poffefionem, —— Vulg.
per calumniam fuiffe wniffa im poffelionem. BR. — ^2 Hal. idque erit et im pa-
tre. Vulg. idemque erit in patre. BR. 3 Bafil. nAu1AN. fimiliter in L. 2 5.
infra b. Papianus pro. Papzuianas,ita et alibi. B R. 4 Censez Drenkmannum
noftrum de L. Remmia c. 4. GEE. 5 Hal. et Vulg, quod malim.
[ E fex tamen MSS. folus Treuif. habet in dandi caft nifi ex corre-

q
€éHone, cum et iftic anteg ge 'gaus fuerit. BR, Reliqui Barb. Pal. I. S. Crulc.
'g'g'v, ' 6 Hal. et Vulg. babeantur. BR. 7 Hal.

Bynkersh. forte vterqu j
et Vulg. oporteat. B R. Hal Martiamus. GEB. . 9 Flor. videtur pri-

gnum fcriptum fuiffe poffium, aptatum tamen eft fufium. — Inde, opinor, cft le-
&io, quam Hal. habet ad latus: al/as, poflerzorum. Bafil. à jomapépevos 5 EA-
Aes TuueQeÜuevog üux &rusoUrur pomraMCuevos proprie eft claua percuffus. nn.
"Jaur. dedit fOffium. GxmB. — 10 Hal irrogaret. GEB. — 14 Ap. Hal. Ij». PT.
ad ediclum, abfunt. GER. 12 Flor. fuit fcriptum ezusquaeftimneius, €t pofte-
rius e/us in fignum deletionis vncinulis inclufum eft: fed. melius, opinor, alte-
yum et prius inclufum effet. Profe&o idem fedit editoribus, quos coníulo,
omnibus. BR. Etiam Hal. GEA. I3 Hal. exberedztatum, forte typorum
errorc. GE B. 14. Hal. in margine: alias deeft wegatio. Habent tamen Barb.
Vat. L. II. Pal. L. S. Cruc. Magl. Treuif. Bynkersh. GE B.
I Vulg, mandato. BR. 2, Vulg. conflitutitur autem. 5 R. 3 .Vulg.
feipft, BR. — 4 Hal appelletur. GEB..— 5 Hal, et Vulg. pracfigunt fajten.

erit ? feruandum, qui caliumniae caufa paffus eft filiam, quam .

'

DILCTIT H :3
rï?(e placuit. Idemque et in matre iuris eft, cuius hereditasad ,/».; ;
filium non 7^ pertinet. ,$. r. 5i quis in bello ceciderit, et fi / 7 /Zdi*/. ï?fE

*

— : J :
corpus eius non cofüpanéat, lugebitur. d X
: * L p u

PROCVRATORIBVS/KT DEFENSORIBVSJ jt E
VrnPraANVvs libro IX. ad Edictum. ' : :

És
bE
PROCVRATOR eft, qui aliena negotia mandatä * domini
adminiftrat. $. 1. Procurator autem vel omnium rerum, .
vel vnius fä,r effe pgtef?ï, confütutus ?^ vel coram, vel pernun-
tium, vel per epiftülam: quamuis quidam, vt Pomponius li-
bro vicénfimo quarto fcribit ?, non putent vnius rei mandatum
fufcipientem, procuratorem eífe: ficuti ne is quidem, qui Yém
perferendam, vellepiftülam, vel nuntium perferendum fufcepit,
proprie procurator appellatur ^: fed verius eft, eum quoque
procuratorem eífe, qui ad vnam rem datus fit. $. 2. Vfus au-
tem procuratoris perquam neceflarius eft: vt qui rebus fuis ipfi ;
fupereffe vel nolunt, vel non poffunt 5,lper alios poffint vel ve( "
agere, vel conueniri, $. 3. Dari autem procurator et abfens
poteft. |
IIL. Pavrvs libro.VIIT. ad Edictum. Dvwwonpo
certus fit, qui datus intellgfgg(gur $: et islm'*' ratum habuerit.
| $1. Furiofus non eft habendus abfentis loco: quia in eo ani-
mus deeft, vt ratum habere non ? poffit. .
.II. Vre:Awvs libro IX. ad Edictum. IT&M et? ad ve«o
litem futuram, et in diem, et fub condicione; et vsque ad diem
dari poteft. - ( g
IV. PAvrvs libro VIIll;ad Edi&um. Ec zw per-
petuum;] vcexco wbf a
. Vrnrrawvs libro VII. ad Edi&tum, PaAEskxs
habetur, et qui in hortis eft. : |
VI. Pavrvs libro VI. ad Edictum, Et ovx in fo-

f

[ d

*.

T

ro, et qui in Vrbe, et *? in continentibus jedificiis. 77- Lreke J I19H
.. VIL Vrrraxwvs libroiVIL|ad Edi&um. /Er xpgo ^ -^. i g
procurator eius praefentif** efie videtur. —— . — Af ( )deunt E
VIII. InEx libro VIII. ad Edi&tum.? FrnrrvsrAMI- - 4 Jesce:
LrAs .?/eét ad agendum dare procuratorem poteft, fi quae ** 444 ec |
1 io, qua ipfe exgeriri L: n 1 cafir "?*"*æ A MU ET. ;
um r* Pabést Md er Gu POR RNRE. viputa ininriam (2 G5 / 40
. £ rE LA

paffus, dabit ad iniuriarüm actionem: f1 forte neque pater
praefens fit, nec patris procurator Velit experiri: et erit iure
ab ipfo filiofamilias procurator datus. Hoc amplius Tuhenus
fcribit: etfi filiofamilias patri per filium eius in eadem potefta- -
te manentem fiat iniuria, neque auus praefens fit, polle patrem « ,
pro-

o

BR. 6 Vulg. zntelligitur. BR. 5 Videtur fj hic redundare, vel per re-
trogradam repetitionem voculae antecedentis, vel per geminatam validiore elo-
cutione literam s cui deinde vocalis adiecta, aut alia quacunque ratione. Pro-
fe&o abeft fj ab omnibus, quos contuli, codicibus fcriptis, editis, aderat tamen
in S. Crüc. fed deletum eft. g&, Reliqui codices collati funt: Barb. Pal L.
Treuif. Bynkersh. |Hal. Dunmiodo fi certus fit, qui datus inteliigitur, et is$ va-
tun babuerit. GEB. 8 Hal. in margine alzas deeff negatzo. GE B. 9 Áp.
Hal. et, abeít. GEB. IO Hal. et9vmig. inferunt 254 QR — IT Vulg. pro-
cnrator ei praefenti. Pswexgommende S. Cruc. et Treuif. cumggtibus aliisF ^ Pal F.
et Bynkersh. cum gloffis praefeus cffe. Ita quoque olim Parb.gfed eX praefens
fa&um praefeutis. Ego nihil muto, ellipticamque ita confütuo: Er ideo pro-
curator eius, ci praefemti procurator effe videtur. Plenius fane Bafilica: A2 8
BiouxsrA TV "cQuyjivww Tiv TovoUroU Tragóvro £m 0i034774.. B R. 12 Taur.
FILIoSfamihas. G EB. 13 Flor, fic olim erat 4zae fit. Sed e pridem de-
leta eft: quia tamen faepe eo modo occurrit in Pand, Flor. Taurell priftinam
fcripturam retinuit. Ipfis potius librariis acceptam ferimus vel iftic, vbi non eft
corre&um. — Neque tamen anteriores hicmagnam corre&tionis rationem habuiffe
videntur, Quamuis fi qua repraefentent,. refiduae tamen literae e adiiciunt Z,
vt fit f qua. ei fit aclio, vel vt Hal. et H. a Porta transponunt: fi qua fit ei acio.
B R. 14 Dafil. appellant 2:óx4rov mexoiauov, id eft, per fe acqgnifitmm pecu-
limm. BR. 15 Hal. Sed et vim aut (puta)) iniuriam paffus procuratorem. da-
bit. Vulg. Sed et fi vim filius familias etputa inimiam pajfus. fit, procuratorem

3 dabits

j
[^

" f'
:' 5 J

»i; p »,;-1
[ at a LTA

zfv l

d

L1J4.

CT EU &X * U AR hs

45

-

C2 "eart s

$4

rocuratorem dare ad vlceifcendam iniuriam, quam nepos ab-
fentis paffus eft. Zägïjdefendendum quoque poterit filiusfami-
lias procuratorem dare. Sed et filiafamilias poterit dare pro-
curatorem ad iniur;arygm aCtionefn. Nam quod;ad dotis exa-
&ionem|cum patre dat/procuratorem *$, füperuacuum effe Va-
lerius| Seuerus fcriblt:....cg.mmin'ficiat, patrem dare ex filiae vo-
luntate. Sed puto, t forte pater abfens fit *7, vel fufpeCtae
vitae, quo cafu folet filiae competere de dote aCtio, pofle eam
procuratorem dare. Ipfe quoque filius procurator dari poterit
et ad azendum, et ad defendendum. $. 1. Inuitus procurator
non folet dari." Inuitum accipere debemus, non eum tantum,
.qui contradicit, verum eum quoque, qui confenfiffe non proba-
tur. $.2. Veterani procuratoresjfieri poflunt. Milites autem
nec fi velit aduerfarius procuratores dari poffunt: nifi hoc tem-
pore litis conteftatae quocumque cafu praetermiffum eft: ex-
cepto eo, qui in rem füam procurator datus eft: vel qui|jcom-

münem caufam (omnis fui numeri|perfequátur *9, vel fufci- .
pit 7?: quibus ?? talis procuratio concega el $. 3. Pa o-

CVRATOREM AD(|LITEM SVSCIPIENDAM DATVM,
PRO QVO CONSENTIENTE DOMINVS IVDICATVM
SOLVI EXPOSsVIT, Praetorait, IVDICIVM ACCIPERE
coGAM. Verum ex caufa non debebit compelli: vtputa ?*,
inimicitiae capitalä&*änteruenerunt ?? inter ipfum procurato-
rem, et dominum: ?? g fcribitTulianus debereginprocuratorem
denegari aCionem. ltem fi dignitas accefferit procuratori, vel
Reipublicae caufa afuturus ?? f fit. j

"d

IX. Garvs libroilll] ad Edictum proui-näale. AvT

s1 valetudinem, aut/fiJneceffariam peregrinationem alleget. -
X. VrPIiANVS libro|VIII. ad Edictum. VEkr HE-

REDITAS füperueniens eum occupet, vel ex ?* alia iufta

caufa, Hoc amplius&et fi habeat praefentem. dominum, non
debere cottpelli. procüratorem. | |

[

»H

7 a* , ;
.lejleïq-*;mm ». A dU tS,

— LASII,

UL .P AXLVS libro|VIII, ad Edictum. Sx TAwEN

dominus cógi poffit. Qd
XIL Garvs libro III. ad Edictum prouinciale. S&p

ETIAM exhüs caufis dicitur aliquando cogendum procurato-
rem lüdicium accipere: veluti fi dominus praefens non [íit, et
aCtor adfirmet, trat&itemporis futurum, vt res E-ereat.

XIIL Vr»fANVs, libro VIIL ad Ediétum. Sx»
uXEc ?? neque paffim admittenda funt, neque jdeftricte ?5
deneganda: fed a Praetore, caufa cognita,j| temperanda.

XIV. PAvrvs libro VIII. ad Edictum. S5x »osrT da-
tum procuratorem capitales inimicitiae interceflerunt, non co-
gendum accipere iudicium, nec ftipulationem ob rem non de-
fenfam committi ??: quoniam noua caufa|fit.

XV. VnPiANVSs ?? libro VIIL ad Edi&uxm S1 DE-

dabit. Ylor. confirmant Bafilica, vbi nulla vis mentio occurrit, E R. 16 Hal.
qam. ad. dotis exactionem cum patre davi procuratorem, — Nolg. mam quod ad. do-
tis exactionem pertinet, cum. patre dare procuratorem. ln S. Cruc. Treuif, et
Bynkersh. cum gloffis eft: cwm patre procuratorem, in. Pal. L. fa&umil da-
vet, in Bhrb. autew In Bynkersh. fine glof. habetur quidem dat cum
Pand. fed et pertiubt ibi receptum eft, quae fimul non quadrant. RcGa eft le-
&io Flor. et fic Ordinanda: 4uod dat procuratorem cum patre ad. dotis exactionem,
boc fuperuacuum effe Valevius Seuerus fcribit. Graeci haec ita referunt: Ad
dotis autem. exa&tionem fuperuacuum efl, eum cum patre procuratorem dare. BR.
17 Tlaur, abfenSit. GER. 18 Hal perfequitur. "Wulg. profequatur. BR.
19 Vulg. fufceperit. BR. 20 Hal. quia. GEB. 21 Hal, et Vulg. pracfi-
gunt fj BR. 22, 'Hal. interuenerint. GEB. 234 Vulg. praefigit et.
B R. 23 b Mal. abfuturus, quod et infra L, 44. et $4. b. t. habet. GER.
24 AÀp. Hal. et Vulgo. ex, abeft. BR. 25 in nonnullis editionibus hoc re-
fponfum poftponitur fequenti, tefte Ruffardo, Contio, et H. a ?orta, BR. — 26
Hal. difiridle. GEB. . In Membrana Flor, perquam mendofe initio erat fcriptum
nequeeftrictedeniqueganda, pro neque defiviéte deueganda, vt etiam iam . olim eft
emendatum. BR. 2/7 Bafilica $vze fe(desoUvus $ 475 xgícewc 9oSeiou ZoQAeu :
neque coufirinatur cautio data a indice. Fabrotus vertit: wmec commüttitur flipu-
latio iudicatum folui. B R. 28 Vulg. Paulus. H. a Porta Idem h.'e. Vlpia-

DIGESTORVM LIB. III.

* L] e . w
fciente procuratore, et non contradicente, fecit: quod f1 aliter &ves,
aCtum eft, infcium quidem procuratorem teneri, fatis inciuile

| tor factus fit facerdos,

TIT.

FVNcCTVS fit dominus ante litem conteftatam, iudicatum fol- M;(
ui ftipulatione pró fuo procuratore data, procurator compellen- :

dus eft ad iudicium accipiendum: ita tamen, fi hoc dominus Ju ?f(ge**?f* r
(

II

eft. Committiturautem ob rem non defenfam ftipulationis clau- j
füla. $& r. Qui,ad communi diuidundo iudicium datus eft -
ad ?? agendum, ibem 39 et ad defendendum videbitur datus,
duplici cautela, interponenda. , ;/4.24:55. / f

XVI. PAvtLvs libro VIII. ad Edictum. Awrk li-
tem conteítatam libera poteftas eftvel mutandi procuratoris ?7,
vel ipfi domino iudicium accipiendi. r ht -
XVIL VrierAwvs libroiX. ad Edi&um. Posc li. 47
tem autem conteftatam reus, qui procuratorem dedit, mutare
quidem eum, vel in fe litem transferreïa! vivo*?? procuratore, e4 yua :
vel in ciuitate manente, poteft: caufa tamen prius cognita,. -^.
$. 14 Non, folum /autem/ipfi, qui dedit procuratorem, hoc per-/.a ^ D |
miftitur: ded,etiam heredi eius, et ceteris füccefforibus. $. 2. 1 776 6^ - —— |
In caufae autem cognitione non folum hïäc verfaxítur, quae fu- ^g "
pra diximus, in procuratore& non compellendo fufcipere iudi- | t M
cium: verum et getas. XI. NV. |
XVIII. MopnEs TIiNvslibroiX;PandeCtarum. Av r ?? |
reläilbnis beneficium ?*, — . ddit : |
! XIX. VrPrawvs libro IX. ad Edictum. ITxw fi
fufpectus fit procurator: aut in vinculis, aut in ?? ho&iumf*ï*w"wf» |
praedonumue poteftate. | a
XX. PAviívs libro,VIIL.ad Edictum. ^ Vr 1v-
pICIO , publico priuatoue, vel valétudine, vél miiore ré fuá
difütingàtur. U5* 7 |
XXI. Garvs libro [II. ad Edictum prouinciale.
EXILIO: velfi latitet, vel T iriimicus* poftea fiat.

m

poseue —— —— — - E *

VEL |

XXII. PAvrvs libro yflï-l ad Edictum. Av Ap-£ St
FINITATE aliqua aduerfario iungatur: vel heres ei exiítat,. Mmt
COU À ao- d !
XXIIT. Vreramvs libro IX.ad Editum) Áv Lox- P

GA peregrinatio et aliae fimiles caufae impedimento ?7 fint.

XXIV. PAvrvs libo VIIL ad Ediétum.
debebit: vel ipfo procuratore poftulante ?.

XXV. VrPiANVvs libro IX. ad Edictum. QOvjx
omnia non folum ex parte rei, fed etiam in perfona»aCtoris ob-
feruabuntur ??. — Sed ? fi aduerfarius, vel ipfe|procurator | of
dicat, dominum mentiri: apud Praetorem hgec ^** finiri opor-
tet: nec ferendus eft procurator, qui fibi agferit procuratio-
nem: nam hoc ipfo fufpeCtus eft, qui ^* operam fuam *? in- 7 |
geritjinuito **: nififorte purgare magis conuicium, quam pro-
n : curationem

Mv-TARI J (hie

[—ÉU — Rin—

nus, ob inuerfam capitum feriem. BR. — 29 Ap. Hal.ad, abeft. GE . 30
Flor. antea erat /dem, quod retinendum cenfemus contra recentis manus inno-
uationem, quam Taurellius eft fecutus. Illud zdem Kal et Vulg. fequuntur.
Varie autem hic locus interpungitur. 'Norica vt Taurell. nifi quod loco com-
matis duo pun&a fint. Vulg. antem comma ponit poft datus efl. B R. 3t
Bafilica aduocatum addunt: iv4AAZEa: bv Dyoiorriv, V vv euvyogov, BR. 32
Hal. in margine alzas, znuito. GE B. 33 Hal et Vulg. et, loco azt, B R.
34 Graeci hoc declarant: v2 ysvéc9w: àvzàv iegéz, hoc eft, quod ipfe procura-
Leunclau, J. Notat. c. 67. GEB, 35 Ap. Hal. zn,

abeft. GER. 36 Hal. et Vulg, inferunt fi. B R, 37 Hal et Vulg. infe- I',].
runt e, BR. 38 Blaublomm. et Heruagius notant addi alicub: et dormzuo. "
Sed tunc non animaduerfam 7? vel hic poni pro etiaw, et fic dominum tacite hs
includere. "Vnde in Bafil. pro vel, reperitur x04, CX iisque notandum, quod in k
lege fequenti pro his »ow folum ex parte vei, fed etimm iu pev(ona attoris tantum B
fit: xo4 &e vb mwQócum Ov ToU Pviyovroc, inclufa per eam particulam etiam rei per- i
fona. BR. 39 Taur. obferuaVuntur. G E. 40 Hal. et Vulg. inferunt et. "
BR. 4I Hal et Vulg. boc. BR. — 42 Hal. et Vulg, qwod. BR. — 43 Vulg. h
operas fuas. BR. 44 Bafil. ezéu3av &AAMoTQÍn 8Íug Umiuetyas, qui. findet alienae : fio
caufae inmorari, — Fabrotus transfert: q«i n aliemae litis defenfione per[euevave I
| affetlat; li

DIGESTORVM

AL t
fäurationem. exequi maluit: et hattenus erit audiendus, fi dicat
2 . e procurationej quidem carere velle, fed ^? fiüd/inl&efa exifti-
maàtione fua,** fiat. Ceterum ferendus erit7* pudorem füum
57? purgans. Plane fi dicat, in rem fuam fe procuratorem datum,
. et hoc probauerit: non debet carere propria lite. Ttem fi re-
u, Sff tentione aliqua procurator vti velit, non facile ab eo lis erit
resertütransferenda. !
o XXVI. PAvrvs libro VIII. ad Edictum, Nzsr do-
minus ei ** foluere paratus fit. v -
XXVII. Vrriawvs libro IX.adEdiétemz Iw paAv-
: KX cognition&'etiam hoc verfabitur, vt ita demum tratggferri
4 procuratore iudiciüm permittatur, fi quis omnia iudicii &?
ab eo transferre paratus fit: ceterum, fi velit quáedam trans-
ferre, quáedam relinquere, iufte procurator hanciéonftantiam ??
recufabit. Sedhaecita, fi mandato ?* domini procuratoregit:
ceterum, fi mandatum non eft: cum neque in iudicium ?*
^ quicquam deduxemi, nec tu ea comprobafti, quae inuito te acta
funt, tibi non praeiudicant: ideoque translatio earum litium
non eft tibi néceffaria, ne alieno fa&o/onereris. Haec autem
L gtea'ym- cognitio procuratoris mutandi, jPraetoris eft. $. 1. Si ex par-
-ctuatov 4 G. te a€toris litis tánslatio fiat, dicifnus, committi'iudicatum fol-
, *i&. uiftipulationem a reo fa&tam: idque £* Neratius probat et Iu-
lianus ??, et hoc iure vtimur: fcilicet fi dominus fatis acce-
pi. Sed P j* 595 f procurator fatis accepit, et transfera-
| tur iudiciüitm in dominum, verius eft Egïiïäï;,tti,wguex Pcipuzlatu
aCctionem;a procuratore in dominum transferri. Sed et fijaido-
mino, vel a procuratore in procuratorem iudicium transfera-
tur: non dubitat Marcellus, quin committatur ftipulatio: et
haec vera funt. Et licet procuratori commifía fit ftipulatio,
tamen domino erit danda vtilis ex ftipulatu a€tio, directa pe-
n nitus tollenda. Vil E |
4 XXVIIL Ipzw libro,T.; Difpatationum. $1 PRocv-
: /J. RATOR meus iudicatum folui fatis acceperit, mihi ex ftipula-
- tu aCtio vtilis eft ??, ficuti iudicati aCtio mihi indulgetur.

EC

f ?4 Sed et fi egit, 5* procürator meus ex ea &iläxl.atiogcz me inui-
zi to, nibilominus tamen mihi ex ftipulatu attio tribuétur: qude
! tes facit, vt procurator meus, ex ftiphlatu agendo, éxceptione
; debeat repelli: ficuti cum agit iudicati non in rem fuam datus, -
Á (x nec ad eam, ** gäprocurator fatctus. " Percontrarium autem,
j fi procurator meus iudicatum folui fatisdederit, in me ex fti-
l ä*ä)*?ulatu aCtio non datur. Sed et fi defenfor meus fatisdederit,
) in me éx .Pügulatu a&zgq non aa-twï. fd et fi def.fanfor meus
ii atisdederit, in me ex ftipulatu aetio ngil.?cjattgqum nec iudi-
cati mecum agi poteft. (C: Xj 96 hnac— |
qE XXIX. IpEx libro IX. ad Edi&um. .Sr AcTOR

malit dominum potius conuenire, quam eum, qui in rem fuam
procurator eft: dicendum eft, ei licere.

AUX P iæ&L vs libro I. Sententiarum. Acronrs

1
2 | affeat. &&. — 45 Hal. et Vulg. inferunt ;ta. BR. —— 46 Hal. et Vulg. fui.
^ B R. 47 Hal. et Vulg. eff. 28. — 48 Ap. Hal. ej, abeit. GEB. — 49 Hal.
" et Vulg. iudicia. BR. ^ $0 Gothofr.innota : reponendum zuconflantiam. — lpíe
5 Taur. hoc agnouit in Adnot. Omnes ctiam codices, quorum hic feptem in-
T ! fpexi, conftanter habent znconflantiam. BR. Mihi nihilominus conttantiffime
" ïlacet le&io Florentina. In iis enim, quae Procuratori Dominus relinquere vult,
;R' uam vult eidem approbare conftantiam, fed quod haec non fit integra, recte eam
vi recufat Procurator. Ceterum Codices, qui habent zuconffantiam, funt Barb. Vat.
" I; Pal. I. S. Cruc, Treu.lf. l.iynkersh..forte vterque. Verba Taurellii funt: com-
*1 Jlantiam. Sicin P.vectius inconflantiam, vt in vet. manufcripto..GEB. — 51 Hal.
9n manudatu. GYB. 52, Hal. sec in iudicio. GEB. 53 Hal. idque et. Nera-
" tins et Iuliauus probant. GEB. .— 54 llud et, a recentiori manueft. B R. Ap.
T Hal. abeft, GEB. $5 Florentiae eft manifefte et, absque vlla mutatione. 3 R.
" Hal. habet eff. GEB. — . 56 Hal. et Vulg.. agát. BR. 57 Hal et Vplg.
" ean.dem..- BR — 58 Libri V ulgaresz indicantibus Heruag. et Ruffardo, ex iudi-
1Eet. cati actione Vldellc;t, vt notat etiam H a Porta in II. in Pand. Flor. eo mo-
" do aptatum eft, et quidem a manu recentiore, vt adeo rectius hanc correctionem

fpreuerit Hal. H. a Porta et Taurell. conf. L. feg4. unde forte corre&io de-

L fumta. B R. 59 Vulg. inferit vero. B R. 60 Hal. et Vulg. admifimus. 5 R.

Tif

LIB.

|peratoris nofiri apparet. $.3. Ait Praetor: Cv1vs Nowr-

.Er ??, QVO NOMINE AGET 99 ID RATVM HABERE

11l

TIT.

LL T

procurator, non in rem fuam datus, propter irïïpenfas iqua ;ä :
litem fecit, poteft defiderare, vt fibi ex iudicatione 53 fä'tis*üat; Zä a econo.
fi dominus litis foluendo non fit. "— :
XXXI. VLPIAN VS—.librollä(Jad Edictum. Sr ovrs,
cum procuratorio nomine condenlnatus effet, heres extiterit
domino.litis: iudicati aCtionem non recte recufabit: hocífi ex
affe, — Sif/ autem ex parte heres exfiterit, et totum folue- jf
rit, fiquidem ei mandatum eft hoc quoque, vt foluat, /
mandati aCtionem aduerfus coheredes habebit: |fi non fit
mandatum, negotiorum geítorum actio datur. — Quod eft,
et fi|heres procurator non extiterit, et foluerit. $. r. Vuius
litis pluiium perfonarum plures dari procuratores, non eft pro-
hibitum. $. 2. lIulianus ait, eum, qui dedit diuerüs"tempm-i—
bus procuratores duos, pofteriorem dando priorem prohibuiffe
videri. U |

p i

LA $4.
F i«

»

x |
XXXIL Pay.vs libro VIIL ad Edidium, Prvar
Bvs procuratoribus in folidum fimul datis, occupantis melior
condicio erit: vt pofterior non fit in eo, quod prior petit, pro-
curator. : :
XXXIIL VrriaAwvs libro IX. ad Edictum. Sxm-
vvmw quoque et filiumfamilias procuratorem. poffe habere
aiunt: et quantum ad filiumfamilias, vertim &ft: in feruo. 5?,
fuübfiftimus. .Et negotia quidem peculiaria ferui poffe gerere « —
aliquem, et hoc caífü procuratorem eiüs éffe, i,ad—m&nwg jons f WIWM
quod et Labeoni videtur: actionem autem intendere vetamus, ^' ( deliee)
$. r. Eum vero, qui de ftatu fuo litigat, proc?atorem habere

|pofle, non dubitamus] non folum in adminiftratione rerum, lfed| 7zex veZarn«
etiam in acfionibus, quze ci, vel aduerfus eunt competànt 9*: Q . L/Cenon.,

ex pofleffione * fiue * feruitutis, fiue libertatis de füo ftatu
litigat. |Ex contrario quoque eum procuratorem dari; poffe,
manifeftum eft. $. 2. Publice vtile eft, abfentes a quibuscum-
que deéfendi: nam et in( capitalibus iudiciis defenfio datur.
Vbicurmque itaque abfens quis damnari poteft;ibi quemuis ver-
ba pro eo facientem et inhocentiam $?^ excufantem audiri je-
quum eft, et ordinarium admittere: quod 9? ex refcripto [m-

, D
lx commeunfemeest

Ht

, . Pasi
NE QVIS ACTIONEM DARI SIBI POSTVLABIT 9*,
IS EVM VIRI BONI ARBITRATV[DEWENDAT: ET ,
EVM, AD QVEM EA RES PERTINET, BONI VIRI AR- - [ j
BITRATV|SATISDET. $. 4. Xequum Praetori vifum eft, "& CA A
eum, qui alicuius nomine ?* procurator experitur, eundem - Ü urrh.
etiam dä*enüonem fufcipere. $. 5. Si quis in rem fuam pro- P
curatorinterueniat: adhuc erit dicendu m*ääiebere eum defen- |
dere: nifi forte ex neceffitate fuerit factus. s
XXXIV. Garvs libro III. ad Edictum prouinciale. Sr
Qvris in rem fuam procuratorio ?? nomine agit *?, veluti
emptor hereditatis: an debeat inuicem venditorem defendere?
er

61 Flor. fa&um eft competent, fed recenter, 3b eadem nempe manu, a qua eft
fequens fise, quod Taurellio fufpe&um fuit. " Habent autem Vulg. Nor. omnes
competuut, fiue ex poffefftoue feruitutis, fiue libertatis. BR. 62 Cuiacius ab
emendatione fua, qua apud Paulum . Sentent. 16. $. 11. pro Zmnocentiam ma-
lebat: abfentiam, recedit X X. Obf. 20. et reQe, inquit ad. eum locura Pauli
Schulting. Profecto in Baál. quoque palar,legas : oxod üeixvovra Aurby AvelSuvoy.
BR. . 63 1ta Taur. quod ex vefcripto: íed manifefta eit Florentiae Ícriptura,
quod et ex vefcripto, et tamen ceteri quoque editores hanc particulam ípreue-
runt, ac forte Taurellium ad fpernendum induxerunt, BR. Etiam apud Hal. ef,
abeft. GE R. 64 Hal. pofiulauerit. G EB. 65 Steph. et Ruffardus et ex
quo nomine, Baudoza vero et ei quocum eo womine. Sic Ícripturam reftituit
Accurfius, ait Noodt. z Comment. ad b. tit. et eam leQ&ionem probat, afferens,
Florentinam fenfum non habere. Sed videamus, annon e; et eum íuum ordi-
nem mutaífe et vnum in alterius locum inuafifle potnuerit, hoc modo: et eum,
quo nomine aget, id ratum babere, ei, ad. guem. ea ves pertinet, boni viri avbi-
tratu fatisdet, Nihil habent hic MSS.f quod fenfum, iuuet, ^ Vidi auteg, no- "" '
uem. BR. 66 Vulg. agit. BR. at I,.Pal, I* Treuif. Bynkcrsh.-?(li E B, Jb OT - H -
67 Hal. et Vulg. inferunt vt. BR. 68 Ant, Faber XII. Coniecfur. 10. vult z EM u)f
proprio momine probante Noodtio b. B R. 69 Hal et Vulg. sgat. BR. Dw/ll fg j

— LLeAdE — .
///" j y A
-- 01.4 B LA^ ; oiikati s
' A

Y 4

LX LY p j I

il
p

$6

et placet, fi bona fide, et non in fraudem eorum, qui inuicem
agere vellent, geftum fit negotium, non oportere eum inuicem
defendere. VA. |

interdictum: veljfifftipulatione Tegatorum vel

cc folum autem fi aCtio poftuletur a procuratore: fed et.
—-—Lg7) elct(u, iudicium, 195. " um v
/ Z damni infetti velit caueri: debebit abfentem defenderein cotm-

DIGESTORVM LIB. IIL TIT. II

deat, ex quibus dominus. .Án igitur *5 heres $? fit abfens, -
refpondere debebit: et fi refponderit vel tacuerit ??, tenebi-
tur. $. r. Qui alieno nóffine agit quazícumque actionepá ? *,seprieo

curatóri conftitutum eft, et ex ea caufa agat: dubitandum non ..
P 2l TMMT * . * » ^* . 414 ts
eft, quin locus fit de rato cautioni: idque Pomponius fcribit.

!
l
|
|

: XXXV. VrrrAxvg libro IX. ad Edi&tum. Sg» x- | id ratum habiturum eum, ad quem ea res pertinebit "?, caue- hedegq n
äzg hae *? perfonae procuratorum debebunt defendere, quibus fi- | re debet. Sed interdum, licet fuo- nomine procurator experia-^ — - Wh,—-*
ne mandatü ** agere licet: vtputa liberi, licet fint in potefta- | tur, tamen de rato debebit cauere, vt Porliponius libro vicenfi- XxA ,
te. ltem parentes, éf fratres, et adfines, et liberti. $. r. ? m quarto fcribit: vtputa iusiurandum procuratori rEtfü-liE, L
Patronus libertum et per procuratorem, vt ingratum, accufare | iurauit ?? abfenti dari oportere: zääit.hoc iudicioi fuo nomine Ls5 "o /-*ï*'M
poteft: et libertus per procuratorem refpondere. $. 2. Non | propter füum iusiurandum: nequ enim haec actio domino !
73 prae- | competere potuit: fed debebit de rato cauere. Sed et /fij pro- L

| us BR /.Z petenti tribunali, etjeadem prguincia. Ceterum cogi eum etiam | $. 2. Quderitur apud Iulianum, vtrum qdomingm folüum ratam j
| : ..4 àn prouincian/^ de Roma abire, vellejcontrario *?^: vela pro- | rem habere debet fatisdare, an etiam ceteros creditores: et ait, "
W/"f aercL/)[ma- uincia inaliam prouinciam, et defendere: durum eft. $.3. De- dumtaxat de domino cauendum: nec illis verbis, 4Ap ovEexw
tt&lie t 4 fendere autem eft, id facere, quod dominus in litem faceret, et | EA RES PERTINET, creditores contineri: nam nec ipfi do- tic tx €
uäafi ^ eauereádonee: nec debebit durior condicio procuratoris fieri, | mino haec incumbebat cautio. $. 3. 5i de dote agat pater, |
quam eft domini: praeterquam in fatisdando. Praeter íatisda- | cauere debet ratam rem filiam habituram: fed et dgfendere eam !
tionem procurator ita defendere Videtur,'iiiurcïiciumaccipiat 'f;. debet, vt et Marcellus fcribit. $. 4. $i pater filii nomine linJ u'?
Vnde qudefitum eft apud Tulianum, an compellatur, an wero,| iuriarum agat: cum duae fint aCtiones, vna patris, altera filii, ;

fufficiat, ob rem, non defenfam, ftipulationem committi: et Iu-
4t; dianus fcribit libro téftio Digeftorum, compellendum accipere.
iudicium: . nifi äj?? agendum caufa cognita recufauerit, vel
ex iufta caufa remotus fuerit., Defendere videtuy/ procuraror,
et fi in poffeffionem venire patiatur, cum quis daníni infe&ti fa-
tis *9, vel legatorum defideret.
XXXVÍ. PAvrvs libró VIITI. ad Edictum. Vr xwN
operis poui nuntiatione. Sed et fi feruum ex caufa noxali pa-
[]ff. tiatur duci, defendere videtur. Ita tamen, vtjin/his omnibus,
ratam jrém; dominum habiturum caueat. !
XXXVII. VreraNvs libroIX. ad Edictum. OwNzvw

* . á ; PUTE, AT .
autem aCtionum, nomine debet défendere, let;;;»im' éarum, quaein ;

heredemt noü'dantur. $. r. Vnde eft quaefitum, fi aduerfarius
f plyres intendat aCiones 7?, etinifingulas finguli exiftant de
fenfores 99 füfcipere parati ?*, videri eum recte defendi lu-
[[$&, — lianusait: quo iure nos yfi Porfiponius fcribit. | |

ceffat deirato;cautio. $. 5. Si ftatus controuerfiam cui faciat L/to f .

procurator: fiue ex feruitute in libertatem aduerfus eum quis
litiget, fiue ipfe ex libertate in feruitutem petat: debet cauere -
ratam rem dominum habiturum: et ita Edictó/ fcriptum eft, vt ,
ex vtroque latere quafi aCtor habeatur. $. 6. Eftetcafus,quo ——
quis einsdem aCtionis nomine, et de rato caueat, et iudicatum
Íolui: vt puta, poftulata eft cognitio de ig integrum reftitu-
tione, cum minor circumfcriptus in venditione diceretur: al-

terius procurator exiftit: debet cauere hic procurator et ratam

rem ?^ dominum habiturum: ne forte dominus reuerfus velit
quid petere:.item, iudicatum folui: vt, fi quid forte propter
hanc reftitufionem in integrum praeftari adülefcenti debeat,
hoc praeftetur; * et * ?5 háec ita Porriponiuslibro vicenfimo Y X y/
guinto ad Edictum feribit. $. 7. Item ait, ?S[[(i fafpettus tu- jj ot
tór poftuletur, defenforem eius oportere etiam de rato cauerez -
ne reuerfus ille velit retractare quod actum eft. Sed non fa-

XXXVIIL ipzgw libro XL. 32 ad Edictum., Now | cilel per procuratorem quis fufpe&us accufabitur ?* : quoniam 16
, TAMEN eo vsque procedendum erit: vt, fi decem milia. ?? famäï- caufa eft: ni(i conftet ei a tutore mandatum nominatim z
E X petantur, et exftant ^ duo defenfores parati in quina, 95 de£ | aut fi, etiam abfente tutore, quafi non d?;ï"enderetur, Praetor - Jl
-- u) kbl f'endere, audiantuf. ' ^. | erat cogniturus. |

p XXXIX. Ipgw libro IX. $95 ad Edictum. XL. InzM libroZX. ad Edi&um. Posteomwzvs. fcti- | i

Now so-

LVM autem in aCHionibus, et interdictis, et in ftipulationi- | bit, non omnes aCtiones per procuratorem pofle quem inftitue- , , "T
bus $7 debet dominum defendere, verum in interrogationi- | re. Denique vt liberi, qui in poteftate abfentis|dicuntur, ,'-*Lsfää" j
bus quoque, vt in iure interrogatus ex omnibus caufis refpon- cantur,[interdiCctum non poffe deliderare ait: nifi, vt Iulianus Mu
! Gu ait, Wgï
! L. - ",
. 5o Hal eae.GEB. "71 Hal mandato. GEB. — '72 Hal. transponendo fequens | ac eft Flor. In vno Treuif. ante fucipere, manu recenti ad marginem eft pofi- f : ud
et hucreuocat. — Noodtius eo amplius legit: et liberti et patromus. — Patronus li- | tum zudicinm. BR. Codices reperi Barb., Vat. L,III. Pal. L.S. Cruc. Bynkersh.T TÉéPUÁ. Ls
bertum per procuratorem etc. II. Obf. 16. Ettamen Bafilica Flor, ad amuflim | G B. 81 Hal. hic inferit: a abfeus defendi videatur et vider; etc, G EB. | u
referunt hoc pa&o: xooï dweAsóSeQuu — O márQuy xoj Oi DiorwsróU etc. BR. — 73 | 82 Kial lib, IV. GER. 83 Flor. indu&um eft illud milie, et ni fallor, fa- E
Hl fed etiam i. Wulg.fed et fi. BR, — 74 Hal et Vulg. prouiuciam. Bm. | tis antique: quare miror, Taur. nihil figni appofuiffe. Abeít a nouem MSS. | d
Et ita quoque Barb. Pal. L. "Treuif.sgFlorentinam exhibent S. Cruc. et. Bynkersh. plura non contuli, In vno«tamen horum adfuit, fed expun&a haec vox anti- : fh
GEB. 75 Olim Flor. erat coutrario, absque praepofitione, fed iam pridem | que. BR. /mmigreliqua funt: Barb. Vat. HL, Pal. I. S. Cruc. Magl. f
cadem adie&a eít. B R. Z6 Hal et Vulg. accipiet. BR. 77 Florentiae | Treuif, Bym' vterque, quod non amplius monebo. GEB. 84 | A^ 'en
deleto et, repofitum ad inter veríiculos, fed recentius, quare etiam negle&um | Hal. et Vulg. exiflamt. E fex fcriptis hic tres retinent extamt. BR. Nempe ^ ,, .M "Wi
videtur a Norica et a Taurell. Cogrra Vulgares et H. a. Porta in II. ad agen- | Vat. HI. $. Cruc. Treuii?,reliqui Barb. etBynkersh.T GEB. 85 Vulgo qum—T Wf;tmm. "
dum. Ego Taurell. adfentior, et i2 locum intelligo: nifi etiam recufauerit, h. | 44e. BR. 86 Hal. lb. VIII. GES&. $7 Hal. pg]iulaticnibus, et in inare Ü 3 S'T
e. negauerit, agendum effe caufa cognita. In Baül, eft: ? é&vorár]eres 78 iva- | gine: alias, ftipulationibus, Noricam damnant Bafil. xo4 éveqo5cscw. BR. — 88 E le
y«yz, vertente Fabroto: aut agendae vei renmnciauerit. BR. 78 Minus. of- | Hal. ergo. GEB. 89 Herus fortaffe reGtius legatur, inquit, Guil. Zagarus m É
fenderet, fi hic fcripturae ordo effet: cum qnis damui infe&ài vel legatorum fa- ^ ad oram Blaublommianae. Sed et hic Bafil. Flor. confirmant frwry xA«govóuov nqm
tis defideret. — Atque ita fane malumus. lii e fenfu explerunt fatisdavi, vel | &was dmóvra. BR. 90 Flor. eft velitacuerit, adeoque videri poflet, reftituen- Sïlr
fatisdationem, lo modo Hal. et H. a Porta in vtraque, hoc autem Steph. et dum effe vel. fi tacuerit, fed aeque facile i praeter neceffitatem inferi potuit, BN
Baudoza. Similiter in Pal. I, poft fatis, fuppletum eft dationem, et in Barb. in- | quam s excidere. BR, Quid fi dicamus legendum effe vel it (pro d) tacuerit,. U.
: ; fra ante defideret recentius fupra fcriptum cautionem. — Denique habet Bynkersh. | vt 'Taurell. talia folet fcribere vel Z Tacuerit. G EB. 91 Hal et Vulg. qua- Wf*
! 4& M gloffis cum quis damni infecli fatisdationem, vel legatorim mommme fatis de- | cuuque actione. B R. 92 Vulg. pertzuet. BR. 93 Yaur, ZuraBit. kal. NY
"Mym AA ]ideret.Ti& R. 79 Bafil. voAAZv 38 $uggv vrevwywyov, vertente Fabroto fi am- | iurauitque. GEB. 94 Vulg. qui alterius procuvator exifht, debet cameve va- t
| ] lgy tam vem etc. — Hal folum et reiecit, et. pandulum poft exiffit, pofuit. BR. ;g"»vï

W g W; tem plures funt acHiones mutuae fiue vüggnuentiones. BR. 8o Hal defenfio-
| h «em. Potius eft, vt ea di&io excidiffe Vitleatur defenfores defenfionem [nfcipere
6/7*-60- * parati, Verum neque hoc neceffe erit, dum fatis claret, quidnam fu.bintelliga-
p tu, ExoGo MSS. Codicibus, quos hoc in loco confului, nullus aliter Habet, | n R.

95 Hoc et nec plane antiquum, nec plane neceffarium nobis, vt et "Yaurellio, | !
96 Hal. et Vulg. praetigunr ef, :fel;c
| i
m

videtur. BR. Habet tamen et Hal. GER.
97 Hal. excnfabitur. — Flor. quam ipfe Hal. agnoícit in margine: a/as
aCCie :

DIGESTORVM

ait, caufa cogiiita: 1d eft, fi et ?* nominatim ei mandatum fit,
s | et pater valetudine vel alia iufta caufa impediatur. $. r. Si
sgüc Exdüpuletur procurator danfni infecti, vel legatorum: debebit
4 "?Ujm"deemto cauere. $. 2. Sed Jet/ is, qui iquafi! defenfor, in rem
| L*a&tione conuenitur, praeter folitam fatisdationem iudicatum
[1fA.folui, etiam de rato debet cauere. Quid- énim, fijin|hoc iudi-
LK* — cio rem meam efle. pronuntietur: ?? reuerfus|ille, cuius de-
u$f fenfor extiterat *??, velit fundum vfhdicare: nonne ratum
d non videbitur habere, quod iudicatum eft? denique fi verus
. procurator extitiffet, vel ipfe praefens caufam fuam egiiï'(zt, et
victus effet, fi a me Vïïïdicaret, exceptione rei iudicatae fummo-

L ifCuerdrur? et ita Iulianus libro Jquinguaäenümqb? Digeftorum
xþ:-g-fcribit: nam cum iudicatur rem meam eflle, fimul iudicatur il-
lius non effe. $. 3. Ratihabitionis autem fatisdatio ante liti,s
conteítafionem a procuratore exigitur: ceterum,.feniel lite
coätä&ata, non cofïïpellgftur ad cautionem. — $. 4. In his au-
, tem perfonis, in quibus mandatum non exigimus, dicengl.um eft,
J Liadifi forte euidens fit contra voluntatem eós experirij eorüm, pro
: quibus interueniunt, debere eos repelli. Ergo non exigimus,
I &i vt habeant voluntatem, vel mandatum, fed ne contraria volun-
|

u

.. fà$ probetur: quamuis de rato offerant cautionem ?.

| .XLL Pavrvs libro IX. ad Edictum. FgmMwrwNaAs ?
.pro parentibus agere interdum permittftur ^ caufa cognita:
i forte parentes morbus, aut aetas impediat: nec quemquam,

i agat, habednt. | rj
qui agat, h ,'l Pa q

XLII. InEw libro ,VIIL. ad Edictum. Lrcrer in po-
pularibus actionibus procurator dari non polfit, tamen * di-
* &tum $ eft, merito eum, qui de via ? publica agit, et priuato
f ï daního ex prohibitione aæ'citur, quafi priuatae aCtionis dare
— / pofle procuratorem. Multo magis dabit ad fepulchri violati
j äffïonem is, ad quem ea res pertinet. $. r. Ad actionem in-

" LLf&, 1uriarumex lege Cornelia procurator dari poteft: nam et ü[äïä
, ' publica vtilitate exercetur, priuata tamen eft. $. 2. Ea obh-
- gatio, quae inter dominum et procuratorem confiftere folet,
mandati a&tionem parit:Qaliquando tamennon contrahitur obli-
: » . gatio mandati: ficut euenit, cum in rem fuam procuratorem
t 3 &i la jpraeftamus, eoque nomine iudicatum folui promittimus: nam
fi ex ea promiífione aliquid praeftiterimus, non mandati, fed
r d ex vendito ?, íi hereditatem vendidimus ?, vel ex prittina
LfA caufa mandati agere debemus: vtjfij cum fideiuflor reum pro-
1 p curatorem.dedm.«* | ita : :
D -^ 'x, tusconfulto reftituta eft, heredem iure dabit procuratorem.
, P/EéectS. 1. Sed et dominum pignoris creditor recte dabit procurato-

Eyyy
accufabitur, confirmant Bafilica: $vx ivxeogc Tà Ümomw]ov wwe?rai Dàà Qwv roU.

tionem inclinafle, Tta in Barb. a feriore manu fupra acczfabitar, Ícriptum 7.
: fendetur, et plenius in Vat. IIL. z. accufatus defendetur, B &. — Keliqui
| Z Pal Y S. Crac. Magl Treui( Bynkersh.[G E B. 98 Ap. Hal. et, abett,
*XK [ 7) .GEB. — 99 Hal. praefigit et. GER. 100 Hal. ex/tit, G ER. I Vulg.
' - inferit primo. GEB. 2, Hal. a&ionem. Flor. firmant Bafilica: x4v 366aci
7iv ixavooocíav. BR. 3 Hal. foeminis. GEB. 4 Vulg. permittitur. BR.
5 Taur. poffiTameu. GE B. 6 Hal. dicendum. — E ícriptis fex Barb. et Byn-
J kersh. fine gloffis, habent d/cendum, fed prior non iääx correctione. BR. Re-
liqui funt Pal. I. Treuif. S. Cruc. Bynkersh. altetzr —^ * Videtur omni-
no refcribendum: de vi publica, fiquidén manifefte Bafil, me9 fae 3wpocínc.
$e1 iam ita coniecerat Leunclauius, notante Baudoza. B& R. Nempe IJ. Notat.
I3. GER. 8 Multo plenius Ba(il. wam fi bereditatem vendiderzm, xo ix
mQ0d3Áctuc àurüs ivuySe, ct ex praenentioue eius conuentus fuerim (Fabrotus
vertit: et eum creditores bereditarii aduev(us me agere occupa[feut,) emtovem pro-
curatoreim fecerim, eoque momine audicatum. folui promzferim, et. aliquid praeffite-
yàn, nou ago anandati, fed aclione ex vendito. BR. — 9 Vulg. vendiderimus. 5 R.
10 Vulg. inferit procuratorem. BR. — *I Vulg. inferit 2udiczo. B R. 12, Hal.
expliciri, GEB. — 13 Hal. citra. GEB. — 14 Hal. quidam.[GEB. — 15 Hal.
iferit procuratorem. G EB. I6 Hal.et Vulg. tramsferatur. BR. —— V7 ba-
fil. «av Tiv i)exéuevov voímov, fecundum continzeutem, hoc eft, poffibilem -
dun. BR. 18 Hal. et Vulg. probibeutur. BR. 19 Flor. olim erat quae-

Pb VUEA: F. Frur. P.

LIB.

.sx longinquo fit afuturus, vel alia iufta caufa interuenerit.

$. 3. Is cui héreditas ex Trebelliano Sena-

Eandem exhibent MSS nouem:et tamen animaduerto recentiores in hanc muta- -

A4
G EB.

UL TIT. IIL -

rem ad Seruianam. $. 5. Porro, fi vniex reis credendi confti-
tutum fit, isque alium *? /yx conftitutam|pecuniam det: non
negabimus poffe dare. Sed gt ex duobus reis promittendi, al- &
ter alterum ad defendendum procuratorem dabit. $.6. Si
plures heredes fint, et familiae hercifcundae, aut coitbmuni di- .
uidundo ïäagatur, pluribus eundem procuratorem non e&,g—ü:u)c'cab
permittendum dare: quoniam res exg,)ediri '^ nonperelocin- - ——
ca *3, adiudicationes, et condemhationes: plane pez*rhitszn-
dum dare, fi vni coheredi plures heredes exiftant. $. 7. fReoSJA
latitante poft litem conteftatam, ita demgym fideiuffores eum
defendere videbuntur, fi vel vnus ex his éum pro folido defen-
dat, vel omnes, vel-quiïft ex his vnum *? dederint, in (iuem .Lf 43 äm
iudicium transferétur *$. E — 94m.
XLII. InEMw libro IX. ad Edictum. Mv'mvs et für-
dus per eum modum, qui procedere poteft *7?, procuratorem
dare non prohibetur,*?: forfitan et ipfi dantur: non quidem
ad agendum, fed adadminiftrandum. — $. 1. Cum quaeretur !?,
an alicui ?? procuratorem ?* habere liceat, infpiciendum erit,
an non prohibeatur procuratorem dare: quia hoc Edictum pro-
hibitorium eft. $. 2. ]E?lpopularibus aCtionibus, vbi quis quafi f4
vnus ex populo agit, defenfionem vt procurator/ praeftare co- i& tm, .
gendus noneft. $. 3..*Is,ïqui.icuratorem alicui praefenti pe- ] ££ ec2 rec; »xa«.
tàt ?^?, non aliter audietur, nifi adulto confentiente: quod fi aX
abfenti: ratam rem eum habitürum, neceffe habet 39&dare 2^, |
$. 4. Pdena non defendentis procuratoris haec eft, vt denege- -
tur ei aCtio. $. 5. Si procurator agat, et praefens fit abfentis &
feruus: Atilicinis ait feruo cauendum, non procuratori. | Ml
$. 6. 25 Qui non cogitur defendere abfentem, tamen fi iudi- ^ u-
catum folui fatisdedit, defendendi abfentis * gratia * ?9: co-
gendum procuratorem ?* iudicium accipere ?5, ne decipia-
tur is, qui fatis accepit : namleos ??, qui noncogunturrem ?? | . $f :
defendere, poft fatisdationem cogi, Labeo ?*, cavfa cognita, mi[ É
temperandum ??2] et fi captio ?? actoris fit propter tempo- 4 : z. I
ris tractum, iudicium eum accipere cogendum: quod fidut ad- f- if ol at
finitas diregípta fit, aut inimicitiae intercefferint, aut bona ab- re//þïï' vec.
fentis poffideri ceeperint. us n
XLIV. VrPiANvs libro VII. Difputationum. y—E" !
a
AXLV. PA&LVS libroff X. ad Edictum. , Now,coaEmw- — 1 3007 F
pvM. Sabinus autem |?^ nullas Praétoris partes efe ad cofii- a»(,' reà ÁL,
pellendum defendere, fed ex ftipulatu ob rem non defenfam / :
agi ?? poffe, ac fi ?* iuftas caufas ?* habeat,. cur iudicium J.Z:*'/erm«d,äw-;);
accipere nolit, fideiuffores non teneri ??: quia vir bonus ar- . ?
I bitraturus /7/ Pa "74*

Jx cOC .i)7£f!£dm »

Vd'rzzcw/

d

j

retur, fubantique in quaeratur, transmutatum. — Omnes autem qauaeritur. ' Sed
rectius meo iudicio Taur. BR. Hal etiam habet gwaeritur, et Taur. fcribere
debebat quaer Etur. G EB. 20 Taur. alQii. GER. 21 Hal. inferit eum.
22, Hal. et Vulg. petzt. BR. 25 Hal. babebit. G EB. 24 Hal.
et Vulg. fatisdare. BR. 25 Hal praefigit et. GER. 26 Florentiae ia
hac voce gratia, recens quidem atramentum apparet, at fuperindu&tum credimus
veteri fcriptnrae. — Poffet alias et hellenifmus videri, quales complares obferuat
Ant. Auguftinus /I. Emend. 1. atque iftud, quod vetus fcriptura fit, Taurellio
quoque fuboluiffe videtur, qui figna alias non erat appofiturus, quin alibi totam
huiusmodi adícriptionem neglexit. conf. L. 15. $. :. zufr. ad L. Iul. de adult.
B R. 2/] Hal. cogeudaus iudicimmn accipere, và procuratorem, negle&to. —Et fa-
ne vt nunc eft, cum praecedentibus haec parum cohaerent, quod Taur. fruftra
maiore interpun&ione diffimulare annititur. Ceterum ne penitus procuratorem
perire finamus fubftitui poffet procuratorimm. MSS. quae vidi, nihil hic adfe-
runt quod difficultatibus mederi poffet, quin preffe Flor. fequuntur. B R. Pal. ä
I. S. Cruc. Treuif. Byn1961*sh.-rdEB. 28 Yaur. accEpere. GEB. 29 Hal. T ff;ff 4 ï
eo$ tamenm. WVulg. mam et eos. BR. 30 Vulg, reu;m. E fex MSS. non nifi E
Pal, L. habet rezm. BR. Reliqui Barb, S. Cruc. Treuif. Bynkersh.,vt reor, vter- 5
que. GEB. 31 Vulgo addunt azt. BR. 32 Mal hic addit et. — Vulg.
effe. B R. 33 Hal. in margine ad verba et fi captio, habet weu cantio. GE B.
34. Hal. inferit at. GE P. 35 Hal, agere. GER. 36 Scribunt et inter-
pungunt omnes poffe.at fi. Huic tanent Graeci: fv3& 9b, cum vero. BR. — 377
Hal. poffe. .A fi inflam canffam. GEB. 38 Hal et Vulg. mec þdezujfore:v
tenueri.

g EE
aM u-

$$

bitraturus non fuétit ??, vt qui iuftam excufationem ddferret,
[ defendere coglefï;ga)tur. Sed et fi fatis non dedit, fed repromit-
f f:48c , tenti ei|creditum eft: idem ftatuendum eft. — $. r. Qui ita de
prt promei t fD publico agunt, vt et priuatum commodum defendapt, caufa
cognita, permittuntur:procuratorem dare: et pofteaalius agens
exceptione ^? repellgtur. $. 2. $i proceuratori opus nouum
nuntiatum fit, isque interdiCcto vtatur, NE EX VIS FIAT
haEDIFICANTI: defenforis partes eum fuftinere, nec com-
pelli cauere ratam rem dominum .habigurum Julianus ait. Et
fi fatisdederit, non animaduerto, inquit Iulianus, quo cafu fti-
pulatio committàtur. ; : us
XLVI. Garvs lhibro IIL. ad Edictum prouinciale,

Qvr pPRoPnrIO nomine iudicium accepiffet, fi vellet ** pro-

curatoregädare, in quem actor transferat iudicium: audiri de- |

m bet follenfniterque pro,.à iudicatum folui fatisdatione cauere.
L. | 9&?5 I. Ei, qui defendit eum, cuius nomine ipfe non agat.nz—s,
RA QBM*L 0)' liberum eft vel in ^^ vnajh rggjgïerïdere.. . $. 2. Qui alium
LT ('/401-6"»' ïj— defendit, fatisdare cogitur. Nemo enim alienae litis-idoneus
v*

e r . u AL X ia d-
., defenfor fine fatlsdaïlone 1ntellgg1£:rur. $. 3. 1tem quaeritur,
4 f iudicium accepergt *? defeníor, étj aCtor in integrum refti-
— tutus fit, an cogendus fit reftitutorium iudicium accipere, et
Jmm magis placet cogendum|P?^. $. 4.|Procufátorj vt in ceteris

: 'L..& [v quoque ^* pegotils gerendis, ita et;injlitibus ex ^9 bona i*ïde :
L-54. rationem reddere debet. Itaque *? quod ex lite confecutus

erit, fiue principaliter ipfius rei nomine, fiue extrinfecus ob
eam rem: debet mandati iudicio reftituere: vsque adeo, vt
t 59 fj ?* per errorem, aut iniuriam iudicis non debitum
confecutus füerit: id quoque reddere debejt. $. 5. Item con-
tra, quod ob rem iudicatam procurator foluerit, contrario man-
dati iudicio reciperare debet; Péenam autem, quam ex fuo
delicto prae&itiäeci erare non debet. $. 6. Litis irpendia,
bona fide faCta vel ab actoris procuratore, vel a rei, debere ei
reftitui aequitas fuadet.

ob id minus procurator intellegitur, quod 1s;gu*5"q*ae; cum quo
agitur, procurator fit,

Qvr pvos procuratores omnium rerum fuarumlreli uit hi
nifi nominatim praecepit, vt alter ab altero pécuniam petat,
non videtur mandatum vtrilibet eorum dediffe.
XLVIIT. GA1vs ?? libro IIT. ad Edictum prouinciale.
IrAQovE fi hoc fpecialiter mandatum eft, tunc, excipiente eo,
cum quo agitur, fi non mihi mandatum fit, vt a debitoribus ?^
peterem: aCtorem ita debere replicare ??, aut fi mihi manda-
; tum eft, vta te peterem ?^. 7zy, : |
læï"*f"gmw"li XLIX. PAvrvs libro LIV. ?? ad Edi&um. ITgxwo-
A. lälï)NTI s domini condicio deterióf per procuratorem fieri non
ebpet, .. :
L. Garvs libro XXIIL.j *$ ad Edictum prouinciale.

teneri. MSS. a Flor. non differunt. B R. Barb,:di)al. L S. Cruc. Treuif. Byn-
kersh. GEB. 39 Hal. fuit. GEB. 40 Nempe doli, vt addunt Bafil. ix-
fáAAsTUi 9ÓAOU TruQmyQuQ?. BR. 41 Hal. accepit, fi velit, GEB. — 42 Hal.
et Vulg. inferunt eo, et fauent Bafil. 4o4 3e0ve: jz2Q dwroU v3» deQáAeiuy Tie iu-
m ANQUcEwG T&V xgidéyTUV. BR. 43 Hal, et Vulg. agit. B R. 44 Hal. in mar-
gine: alias, vel vnam vem. GEB. 45 Flor. antique vltima 2 in z mutata,
"quod tamen fpreuit Taur, Inde omnes acceperit. 8 R. EtiamHal. G E R. 46
'Vulgo addunt procuratorem, quod defendit Leoninus J. Émend. 1:5. m. 4. Íed
geminatio, quam fibi fingit, inepta eft. Bafil. ctiam in toto hoc $. non nifi de-
fenforis meminerunt. BR, 47 Ap. Hal. quoque, abeft. 48 Ap. Hal. ;ex,
abeft. GEB. 49 Hoc loco abuti multos in quaeftione de iure thefauri a
mercenario inuenti, obíernat Bynkersh. 17. Obferu. 4. BR. 50 Ap. Hal. et,
abeft. GER. 51 Vulg. vt fi aut per. BR. 32 Mal. fi duobus mandata
admiuiflratiome eorinn alter. GEB. . 53 Hal.et Vulg. reliquit. BR. — 54 Hal.
creditoribus. GEB, 55 Hal. et Vulg. addunt placet. BR. 56 Hal. ante-
"cedens aut, mutat in at, et poft péterez, in fine fignum interrogationis addit:
Vulg. aut fi mibi mandatum s10n fit, vt a te petereim, . a Porta in vtraque :
- Si non mibi maudatum [it, vt a te peterem. — Mihi videtur, replicationis formu-
lam concipi potuiffe, vt habetur Flor. hoc fenfu: awt füi wbi mandatum, vt a

$. 7. &i duobus mandata fit admini- |
ftratio negotiorum, quorum ?? alter debitor fit mandatoris: -
an alter cum eo recte acturus fit? et vtique, recte: non enim.

DIGESTORVM LEIB. FL-TIT.

1

XLVIL Ivrraxvs libro IV. ad Wrfeium Ferocem. |

. miffa eft, poteft exigere ,?Lff, aliud pro
O

HU

QvAcvMQvz ratione procurator tuus a me liberatus eft, id
tibi prodeffe debet. J tsb z ferturm MeióC :
xx; LE VrprAwvs libro LX. ad Edictum. | Mrwom vi-

ginti quinque annis, fi defénfor exiftat, ex ?? quibus caufis in

integrum reftitui poffit, dqfeiïforiïdoneus non eft: quia et ipfi,

. et fideiufforibus eius perin integrum reftitutionem fuccurritur.

$. r. Quoniam tamen 9? defgndere eft eandem vicem quam
reus fubire: defenfor mariti ià ^* amplius, quam maritus fa-
cere poffit, non eft condemnandus. $. 2. Is, qui fuüfcepit de-
fenfionem, etti locupletiffimus eft; ?. ,äæ EX
LU. PAvrvs libro|LV1Ii 5 ad Edi&tum. Er sr **
confularis fit. Lb L jrimo K0L i RCX |
LIH. VrPrAxwvs libroiLX. ad Edictum. Now vr-
DETVR defendere, nifi fatisdare fuerit/paratus. /54, |

LIV. Pavrvs librojLiad Ediétum. Novz femina' ^

neque miles, [neguelqui Reipublicae caufa dfuturus eft, auti$?

LL F

morbo perpetuo tenetur, aut[magiftratum initurus eft, aut!jin- £ ex:tus

uitus iudicium pati non poteft, u?äoneus defenfor intellegitur.
$. 1. Tutores, qui in aligüo; 59 loco adminiftrauerunt $7, eo-
dem loco et defendi debent. ]
. LV. Vurramwvs libro LXV. gä;Edl&um PRocv-
RATORE in rem fuam dato, praeferendus non eft dominus
procuratoris| $?
dam: qui enim fuüo nomine vtiléS actiones ltibet 9?, rite eas
intendit. : a X lM. haben/f
LVI. Inew libro LXVI. ad Edictum, ^ Ap nE mo-
bilem petendam datus procurator, ad exhibendum rette aget.

LVIL Ipnxw libro LXXIV. *? ad Edi&um. . Qvz

PROCVRATOREM dat, v( confeftim agat, L];SXL intellegendus

eft permittere procuratori, et poftea litem peragere. $. r. Si
quis remifit ^* exceptionem procuratoriam, non poterit ex

paénitentia eam opponere. — « XXfM. qeb .x
LVIII. Pavrvs libro LXXI. *? ad Edictum. Pno-

LÀ J,y * e /4 * e- .
CVRATOR, cui generaliter libera adminiftratio rerum com-.

tX4 ad Plauäum. E. D

d

LIX. Iprw libro iX | ÉY
quoque ei mandari videtur, vt foluat creditoribus. ] [Xl.
LX. IpEw libro IV. Refponforum. MaAwxnaATO ge-
nerali non contineri etiam transaCtionem decidendi "? caufa
interpofitam: et ideo fi poftea is, qui mandauit, transactionem
ratam non habuit, non pofíe eum repelli ab aCtionibus exer-
cendis. . : p C
LXI. IpnEmw libro L ad Plaufium. PraAvfrivs ait:
Procuratorem damínatum nqn debere conueniri, nifi ^* aut in
rem fuam datus effet, aut optuliffet fe, cum fciret cautum non
effe, omnibus placuit. Idefnerit,obferuandum, et fi defenfo-
ris loco cum fatisddtione fe liti optulerit.5 ,
LXIL Pow»oxrivs libro II. jex Plautio **.
LEGATVM petendum procuraton datus, fiinterdicto vtatur ad-

dic GK laC o m ; f du zL uerfus
te peterem, fupple vecfe qe agere. B R. 57 Hal. lib. IV. GEBR. — 58 Hal.

lib. XXIII. GEB.
61 Ap. Hal. zn, abeft.
nus etiam Flor, immutauit. BR, 63 Hal. l;b. VI. GER. 64 Hal. aut fi.
GE B. 65 Vulg. aut qui morbo, et mox aut qui magiffratum, atque iterum
aut qui inuitus. BR. 66 Hal, T'utores, quo in loco. G E B. 67 Vulg. ad-
miniflrauerimt. BR. 68 Kal procuratori, et Flor. litera vltima . deleta cít,
fed recentius, vt videtur. BR. — 69 Vulg. babent, et mox znutenduut. BR. Vi*
Hal. /jib. XXIV. GER. 71 Vulg. omiferit, remittens omittit, - Bafil. à aa-
QeaxeQheac. BR. 72 Hal lib. LXXX. GER. 43 Vulggaddit nouare.
Hal. in margine: alias additur, mouare. — Kiabent certe et MSS, conftanter 46-
uare, quod ex nouem compertum habeo. Probat quoque communem Noodt,
c. 27. de Pa&. et Tvansadl. Sedita etiam ea, quae Gothofr. hic adfert, ad-

59 Hal i». GEB. 60 Hal quoniam autem. GEBR.

- ag ,;)Gi Q L:
AD

ÀSÀ as

in litem mouendam, ,vel pecuniam fufci.pien-LL-:ï,'!ïäg

LI3egft.
gjeö'yy

U

lio permutare,. .Jjncvert
id ** X]. peic
veJ- W, bwuk

yj.

62 Hal. et Vulg. fit, Etita quidem recentior ma--

dendae fuiffent. BR. — Nouem illa funt; Barb. Vat. I. III. Pal. L, S, Cruc. Magl. :

Treuif. Bynkersh. GEB. — 74 Flor, erat quondam fedezulguoque, — Quare pof-
fet etiam reftitui fed zel id quoque, mutatio tamen fubantiqua eft. BR. 75
Gothofr. in nota: Deminuend; Cuiac. Inftit, de rer. diuif, probante Noodtio
c. 27. de Pacl. et "T'rausacl. B. 76 Hal. uifi fi aut. GER. 77 Hal. ad
* j I : Plautiini.

2
p
)l p

)

l.
Eb
if.
Tünl

DIGESTORVM : LIB. JL . TIT. . IH. | $9.

fþ 1 M : P L
'"gerfus heredem de tabulis exhibendis: procuratoria exceptio,
quafi non et hoc effet ei mandatum, non obftat.

LXIL Moprsrixvs librojVI. 73 Differentiarum.

i£PRocvRATOR totorum bonorum, cui res adminiítrandae

: ". . — .
mandatae *? funt, res domini neque mobiles, vel ?? immo-
biles, neque ?* ferugs 5? íine fpeciali domini mandatif, $?

7 alienare poteft: nifi fruCtus, aut alias res, quae facile corrum-

pi poffunt. y FR
— LXIV. IpEw libro Recularum. Is 9?*, cv1vs
nomine defenfor exftitit, fi ante litem. conteftatam in praefen-

ttia fuerit, et poftulet fuo nomine litem fuícipere: caufa cogni-

ta audiendus eft. V Dareiito; Qeurtm —— -
LXV. InEkM libro fingulari de («Egr&maticis. *5 Sz
PROCVRATOREM ?9 abfentem dominus fatisdatione releua-
re velit, litteras fuas ad aduerfarium dérigere 97 debebit, qui-
bus fignificet, quem aduerfus eum procuratorem, g in qua cau-

fa fecerit: ratumque fe habiturum, quod cum eo aétum fit:

^9: hoc enim cafu, litteriseius 5* aäprobatis, velut praefentisïfi)-

curatorem interuenire intellégendum eft. Itaque etli poftea,
mutata voluntate, procuratorem ?? effe noluerit, tamen iudi-
cium, quo quafi ?? procurator expertus eft, ratum efte debet.

C 1^. AW'-"LXVL ?* PAprNrANVS libro IX. Quaeftionum. .S1
jt 9A 18, qui Sti

véel Damait ??, vtrum eorum ipfe véllet, fti-
pulatus eft! et ?3 ratum habeat, quod alterum procuratorio
nomine Titius petit: facit vt resyä iudicium deducta videatur,
et ftipulationem|confumit ?^. 60 $ Sorom, |

| Z LXVII. InEw ?? libro|II. ?5 Refponforum. . P R O-

* e P . Q 1 æ . .
CVRATOR, qui pro euictione praediorum, quàé vendidit, fi-
dem fuam adítrinxit, etfi negotia agere ?* defierit, obligatio-
nis tamen^onere Praetoris auxilio nonjleuabitur: nam procu-

1 ;Qäerator, qui pro domino vinculum obligationis fufcepit,honus eius

fruítra recufat. , r M. nE
LXVIIT. InEgw ?? libr;ïIIL ?? Refponforum. Qvon

procurator ex re, domini, mandato non refragante, ftipulatur:

inuito procuratore, dominus petereJpotelft. *« "
o P p FULj g
JUexpet. T XIX. PAvrvs "u libro III. Refponforum. Pav-

LVS refpondit,ptia&reum, qui ad litem fufcipiendam procu-
ratorem dedit, caufae fuae adeffe non prohiberi.

Plautium. GEB. 78 Hal. ljb. IT. GE2R. — 79 Hal. commiffae. GEB. — 80
Hal. et Vulg. neque. BR. 81 Hal vel loco weque. GERB. 82 Hal. et
Vulg. feruos. — Contius Flor. tuetur hoc fenfu, vt feruus ei fit a&or et difpenfa-
tor. Si Taur. in communem inclinaffet, nullo negotio repraefentaffet ferzV's.
BR. MSS, habent feruzos Barb. S. Cruc. Treuif. Bynkersh. GER. 83 Vulg.
snandato. B R, $4 Vide ad h. l. Henr. a Suerin u Repetit. Ledt. lur. Cim.
6 13. GER. 85 Hal. lib. fingulavi zeQ? fvgauavisGv. G EB. 86 Hanc le-
gem Modeítini cum aliis huius ICti Brenkmannus nofter explicauit in Diatriba
de Eurematicis c. 2. p. 34. fequ. GER. 87 Hal. dirigere. GEB. 88 Ba-
fil. pro eius habent s?v ivéyovrocs, aloris, BR. $9 Vulg. inferit ezm. BR.
90 Ap. Hal. qzafi, abeft. G E B. 9I Scriptum eft Flor. IDEM Hibro deci-
310 Pande&arum PAPINIANVS libro uono. Quaeftionum, deinde priora dele-
ta funt, appofitis fufpenfa manu vncinulis. Quid fi dicamus idem a Papiniano
di&um effe et a Modeftino iisdem aut fimilibus verbis: conf. L. :8. zm fiu. imfv.
de Negot, geflis. Profe&o Modeftinus fcripfit XII. libros Pandectarum, neque
xlla eorum in proximis aliquot inícriptionibus mentio eft, vnde hic error veni-
're potuerit, neque numeri denarii. l1mmo vero L. :5. fupr. b. t. eft ex codem

. Modeftini libro decimo Pande&arum, quod hanc ex Modeftino infcriptionem

ynire firmat. Erat quidem Papinianus Modeftino praemittendus, fed quia pro-
xime'antecedens caput ex Modeftino eft, per IDEM. eundem JCtum continua-
runt, infuper habito aetatis dignitatisque discrimine. — Nobis fane perfuafum eft,
duplicem illam infcriptionem retinendam effe, vt etiam vifum Hal. Hugonta
Porta in vtraque et Baudozae. Sed hi copulam interponunt, et Hal. et Dau-
doza Graeco idiomate savàexráv Ícribunt, vt paffim alias. — Perperam. Vulgo
Paulus, BR. His adiicio haec tria : fufpicioni, librarium per errorem ad . .. : £.
b. in fcribendo delatum effe, mox animaduerfo errore veram rubricam adiecifle,
forte cuidam fubnafciturae obftare voculam IDEM : deinde in illa copula et apud
kHal. latere huius cum Brenkm. aoftro confenfum : denique ap. Hal. legi . 1X.

O LXX. ScaEvora libro L Refponfornum. ^ PaAvreR
filio, fuo pupillo tutorem dedit Sémpronium creditorem fuum,
is, adminiftrata tutela, reliquïi fratrem fuum heredem: qui et

ipfe deceffit, et per fideicommi(füm nomen debitoris Titio re-

lijuit, eique mandatae funt aCtiones ab heredibus. Qudero, cc
cum tam tutelae actio, quam pecuniae creditae, ex hereditate cc-

Sémpronii defcendant, an non aliter màhdata * attio ei detur,
quam fi defendat heredes, a quibus ei aCtiones mandatae funt?
Refpondi, * debere * defendere.

LXXIL Pavrvs libro . Sententiatum. — Ansxxs
reus caufas abfentiae (per) ^ procuratorem r—edþ]ere poteft.

LXXITI. Ipew libro,W Manualium. Pxeg& PRocvna-
TOREM non femper adquirimus aCtiones, fed retinemus:
veluti fi reum conueniat intra legitimum tempus: vel fi pro-
hibeatjopus nouum fieri, vt interdiftum nobis vtile fit, ov op
VI AVT CLAM: nam et hic priftinum ius nobis confer-

uet 3 D
LXXIIT. IpnEx libro fingulari de Officio Adfefforum.
$1 REVS paratus fit ante litem conteftatam pecuniam folue-
re, procuratore agente, quid fieri opontet ? nam iniquum eft,
cogi eum iudicium accipere,, propter- quod, fufpectus videri
poteft, qui praefente domino non optulit pecuniam. Quid; *
fi tunc facultatem pecuniae non habuit, numquid cogi debeat ?

. & x . £ . 1. * Y
iudicium accipere? quid enim * fi et famofa fit actio? Sed

hoc conftat, vt ante litem conteftatam praefes iubeat in dede
facra * pecuniam deponi: hoc enim fit et in pupillaribus pe-
cuniis, Quod fi lis conteftata Jeft: hoc omne officio iudicis

dirimendum eft. |OOefinrtr m i :
J a.

LXXIV. Vrrraxvs libro IV. * Opinionum. Nxc
CIVITATIS aCtor negotium publicum per procuratorem age-
re poteft. |

LXXV. IvrrAmvs libro III. Digeftorum. Qvr As-
SENTEM emptorem, eundemque pofleflorem fundi defende-
bat, et iudicium nomine eius accipiebat, poftulabat a vendito-
re ? fundi, vt ab eo defenderetur: venditor defiderabat caue-
ri fibi, ratam rem emptorem habiturum. Puto eum venditori
de rato fatisdare debere: quia, fi fundum agenti refüituerit "?,
nihil
refponf. quod H. a Porta et Baudoza fequuntur, ille fimpliciter, hic Flor. le- -
Cione in margine annotata, quod a Brenkmanno non effe obferuatumm miror.
GEP. . 92 Accufatiuo Graeco. Omnes Damam. BR. Etiam Hal. GEB.
93 Ap. Hal. et, abeft. GER. 94 Hal. con[umat. GEB. 95 Hal Papi-
niamus. Wulg. idem ; quia vero proximo capiti Paulum praefigit, non fignifi-
catur Papinianus, vt debebat. BR. 96 Hal. lib. T. GER. 97 Taur. me-
gotiAgere, id eft, negotia agere, Sed eodem remedio potuiffet repraefentari
negotiage RE, pro megotia gerere, vt correxitmanus recentior. luuat tamen Tau-
rellium L. 74. infr. b. t. quod ibi diferte eft. segotzum agere, nifi dicamus ibi
proprie de a&ore fermonem effe, qui per procuratorem agit, non de ipfo pro-
curatore, Rurfum 7) gerere megotia magis poteft videri accedere. ad negotio-

.rum geftorum actionem, quam ad materiam de Procuratoribus. Ceterum Vulg.

Norica, omnes corredionem fecutae wegotia gerere, exhibuerunt. Similiter MSS,
tantum non omnia. Par huic error eít, eademque Taur. haefitatio in L. 2. $.
30. fupra de O. I. qui curam viarum gereut.. Sic enim Florentiae eft. pnR. Nem-
pe megocía gerere habent Barb. Vat. I. III. Pal. L. T reuif. Dynkersh. Cum Flor.
folus facit S. Cruc. GEB. 98 Etiam Vulgata habet Jdem, fed ruríus male,
quod hoc fe refert ad Paulum. 5R. 99 Hal ii5 Il. GEs. — 100 Vulg.
Idem, re&e, quia Paulum habet inantecedentibus. BR. — I Vulg. manudati. BR.
2 Vocula per confufa videtur cum fyllaba prima in procuratorem. — Contrario
fere vitio eft fupra in L, 45. $. 1. prprocuratorem. BR. 3 Hal. et Vulg.
con[eruat. BR. 4 Hal et Vulg. inferit enzm. BR. 5 Hal. debet. GEB.
6 Ap. Hal. euzm, abeft. GEBR. 7 Vulg. aedem facram. B R. 8 Hal. Lib.
VI, GER. 9 Flor. erat quondam aztuenditoreyeredo inde, quod in exem-

. plo, vnde Flor. Codex deícriptus eft, fuerit auaeuditore, pro. abuenditore, con-

fufa nempe z confonante cum £, vt faepe alias. BR. 10 Flor. fcriptum erat
initio refftuereit, aut veflituercit, quod antique in reffituerat mutatum. Omnes
tamen refZituerit, praetulere, quod et Taur, cít fecutus. 8 &. Etiam Hal ref;
: tuerit,

Jor V. , Bs Maans,,

A ex /&VJ,,

"*
f74— L 240);
£

bitratu defendendus eft. OE u )
| LXXVIIH. ArnrzcaNvs libro VI. Quaeftionum. Er
Ms . w X . 16 7.« . j 'l. df d-
IDEO non poteft videri viri boni arbitratu litem defende
re is, qui aCtorem fruftrando, efficiat, ne ad exitum controuer-
fia deducatur. $. r. Ad,duas res petendas procurator datus,
fi vnam rem petat, exceptione non excluditur: et rem in iudi-
cium deducit. A. ! :

QVOD- CVIVSIeV-MIOVE * VNIVI*;LRSITATIS
- NOMINE VEL CONTRA EAM AGATVR ?.

Garvs libro III. ad Edi&um prouinciale.

"NEQVE focietas *, neque collegium, neque huiusmodi
| corpus paffim omnibus habere conceditur: nam et legi-
bus, et fenatusconfuültis, et Principalibus conftitutionibus ea
res colircetur. Paucis admodumlin caufis conceffa funt huius-
modi corpora: vt ecce, vectigalium publicorum fociis permif-
fum eft ^ corpus habere: vel aurifodinarum, |vel argentifodi-
narum] et falinarum. . Item collegia Romaeïggrtaj?fugt, quo-
rum corpus fenatusconfultis, atque conftitutionibus Principali-
bus confirmatum eft: veluti piftorum, et quorundïam aliorum,
LL fA. jet(nauiculariorum, qüi et in prouinciis funt. S. r. Quibus
| autem permiflum eft corpus habere collegii]?, focietatis, fiue
..U?l- wl cuiusque $ alterius eorum nomine, proprium eft, ad exemplum
C«5 Wetpublicae habere res communes, arcàm communem, et acto-
rem fiue Syndicum, per quem, tamquam in Republica *, quod
fen' ag communiter agi fierique oporteat, agatur 3, fiat. $. 2. Quod
d fi némo eos defendat, quod eorum cormmune erit, polfideri:
et fi admoniti ? non excitentur ad fui defenfionem, venire fe
iuffurüm Proconful *? ait. Et quidem non effe actorem,.vel
Svndicum tunc quoque intellégimus, cum is abfit, aut valetu-
.ääimpedietur *!, aut inhabilis fit jad/ agendum. . $. 3- Et,

M
T

ELAT um P
| 98 ;lu',;rmaüb

Ufþ

"
*

7* fieutin priuatorum '? defenfionibus obferuatur: quia eo mo-
^ . do *3 melior condicio vniuerfitatis fit. |

rtOT LA

QUE
f « !d
] ^- (2 (4 CA
] ^r14

d " L

Le, Xl- a ocroti:. ^5 P enovit, et nullus dubito, librarium fcribendo refituereit, fe correxiffe ipfum. G.
: 1 C onutaszon tbl 1* o E ; :
E fLOve m 11 Hal et Vulg. dominium vepeteve. BR. 12 Vocalis & recentius eft Flor.

(d Q nenz prozj/*- adícripta, et merito dubitari poteft, annon hic ex confueta ICtorum Syntaxi in-
f dicatiuus praeferendus fit? BR. 13 Hal praeffliturus. GEB. I4. Hal.
n d (j4 — fideiuffores adlor ire. GEB. 15 Vox feptimo, ab antiqua et quafi coaeua ma-
Qet)ern. lag ^5 ! mu eft. BR. . Hal lib, VIII. GEB. .. 16 T? Viri, quod Taur. vt in Codice
4 5 uadfrcconlu t Flor. non reperiundum omiáüt, de noftro adiicimus, cum admodum probabile
| fit; hoc verbi ob praecedens videri intercidifle, cuius prima et vltima fyllaba
U0* - ilud ziri efficit. — Adeft eadem vox in Norica Vulg. et ceteris omnibus, fed alio
/z;f& .in loco, magis ad confuetam huius formulae ordinem quam ad probabilem er-
'Foris caufam attendentibus. Itaque pro viri boni arbitratu habent boui viri av-
bitratu. Sic editi libri, fic MSS. et in fpecie Vat. L. III. Pal. I. Barb. S. Cruc-

- LCHP,
f- M
/E5474 ! CA X

[ p | | du
At in Vát. L. eius loco 7? videri adhuc exulat. B R.
: 1 Vulg. Cuiusque. BR. 2 Hal. agetur, nempe ita et Flor. eft cor-
re&um, et quidem fubantique. — Diffidet tamen Index Pande&is praefixus, qui
facit cum priore fcriptura. BR. 3 Hal focictatem, ^ Vulg. leuiori immuta-

denotet.

6o DIGESTORVM LIB.
Mpeferc cK mihil prohibet dominum rem petere **, et cogi venditorem |
mo v ladr; rurfus defendere. oDb m
F& (r€ fdorarn * LXXVI Ipzw libro V. ad/Minicium/ 'Trrzvs, cum
[inta) jtere abfentem defenderet, fatisde(git, et prius, quam iudicium acci-
- /J' nf peret, defiit reus foluendo ?iïe: quam ob caufam degg:nff)r re-
(U weexit cufaääï iudicium in fe reddi oportere. Quéero, an id éi con-
cedi oporteat ^?? Iulianus refpondit: -Defenfor, cum fatisde-
L£f, dit] domini loco habendus eft: nec multum ei praeftaturus *?
eft Praetor, fi eum non coggerit iudicium accipere: cum ad fi-
fuwex;&. deiuflores eius irj *^ pofüt: et hi, quigquid praeftiterint, a
. defenfore confecuturi fint. L5 YTZ7A :
| : LXXM M, Pavrvs libro iguin uao*gäïmo&* fepti-
C JVl., / W/ — angj* *5 ad Edictum. Owxozs qui defenditur, boni viri ar-

. ,. .fi extraneus defendere velit vniuerfitatem, permittit Proconful,lf

Magl. Treuif. et vterque Bynkershz Initiotamen non aderat/ïin Barb.')et $. Crac*
immo verbnä ipfit bonmrat illius Codicis librarius, cum per fe nihil

1I. o

TIT. HDÉÍdV.
IL. VrPrawvs libro VIIIl;ad Edictum, |Sz, wv wrcz-

PES vel aliqua vniuerfitas ad agendum det attorem, non erit E*

dicendum, quafi a pluribus datum fic haberi: hic enim pro Re-
publica vel vniuerfitate interuenit, non pro fingulis. J

IIl. Inkw libro IX. ad Edictum. Nvrrr permittä-'
tur ** nomine ciuitatis vel curiae experiri: nifi ei, cui lex Iägg ;,'m':

U ER

Bermittitæï, aut lege ceffante ordo deïï:, cum duae partes

adelfent aut amplius quani duae. L VIiI.

IV. PAvrvs librolX. ad Edi&um. PrAxr, vt :*
duae partes Decurionum adfuerint,^is quoque, [quem| decer-

nent *?;€numerari ?? poteft.
. V. VrPramvs libro VIIII"* ad Edi&um. Irrvp
notandum, Poffiponius ait, quod &t patris fuffragium filio pro-
derit, et filii, patri.
J—Vl. PAvrvs libro TX. ad Edictum.
qui in eiusdem ?? poteftate|funt;|
dit, non quafi domeftica períona. Quod * et * in bofórum
pétitiong erit feruandum: nifi lex municipii vel perpetua con-
fuetudo prohibeat. $. r. Si Decuriones decreuerunt, actio-
nem per eum mouendam, quem Duumuiri ?? elegerint: is

IrEM eorum,
quafi Decurio enim hoc de-

videtur ab ordine eleCtus: et ideo ?* experiri poteft: parui -

enim refert, ipfe ordo elegerit ?^?, an is, cui ordo negotium
dedit. Sed fi ita decreuerint, vt quaecumque incidiffet con-
trouerfia, eius petendae negotium Titius haberét
id decretum nullius motnenti éffe ?9*: quia non poffit videri
d& eare? ", quae adhuc in controuerfia non fit, decreto datam per-
Wnem. Sed hodie jhaet oiinia pér Syhdicos folent fe-
pI D CMe-. . 4 d. .. z .
cundum locorum confuetüdinem explicari. $. 2. Quid, ?5, fi
aCtor datus, poftea decreto Decurionum prohibitus fit, an ex-
ceptio ei noceat? Et puto, fic hoc accipiendum, vt ei permiffa
videatur, cui [et] permifía durat ^?. — $. 3. Actor vniuerfitatis
fi agat, g/orïlpellitur etiam defendere: non autem compellitur
cauere de rato. Sed interdum fi de[decreto dubitetur, puto
interponendam et de rato cautionem. —Actor itaque ifte pro-
curatoris partibus fungitur: et iudicati aCtio ei ex Edicto non
datur, nifiin rem fuam datus fit: et conftitui ei poteft. Ex

e Q' . L . * *
üsdem caufis mutandi actoris poteftas erit, ex quibus etiam pro-

oudtis
[

r " I &»ämïe
: ipfo iure £5 .

NE

K

em
T-1J0C €Xx: $*

U .

! 2
h r |

rnaputtheva KE It L] *3* .19 L] " " C N —
curatoris, Actor etiam filiusfamilias dari poteft. (X hüs 96, m m

VIIL. VrPraAwvs libro X. ?? ad Edictum. SicvT
municipum nomine actionem Praetor dedit, ita et aduerfus eos
iüftiffime £dicéndum putauit. Sed et legato, qui in nego-
tium publicum ?* fümptum fecit, puto dandam aCtionem in

municipes. $. I. Si quid vniuerfitati debetur, fingulisnon de-;(:»o.x-.laäiv f

quod debet vniuerfitas, finguli debent. $. 2. In
vel aliis vniuerfitatibus nihil refert, vtrum omnes
idéim maheant, an pars maneat, vel omnes immutati fint, Sed
fi vniuerfitas ad vnum rédit ??, magis admittitur poffe eum
conuenire et conueniri: cum ius ornnium in vnum reccide-
rit ??, et ftet ?* nomen vniuerfitatis. d.

tione connertit fequens babere 1n baberi. PR. Leunclauius /, Notat. 14. ma-
uult focietates, quod Graeci vertunt vroiey. ézaugíus, h. e. facere vel inflitueve fo-
cietates. GE B. —— 4 Vulg. vel. BR. 5 Vulg. inferit fiue. B R. 6 Hal.
et Vulg. cuzuscunque. BR. 7 Hal. in vempublicam. GEB. 8 Vulg. infe-
rit et. B R. 9 Hal. momiti,. GE B. —— 10 Bafil 6 «eáwe. ta autem hunc
locum exprimunt: et fj vel fic differunt, interloguitur. Praetor, vt ves veneant.
B R. 11 Hal. et Vulg. zmpediatur. BR. Et ita quoque Barb. , Treuif., Byn-
kersh. Cum Flor. facit S. Cruc. GER. 12 Hal. et Vulg. inferunt quoque.
B R. 13 Ap. Hal. modo, abeft. G. I4 Hal. inferit bic, GEB. 15
Hal. permittitur. GEB. — I6 Puta, municipalis. Noodt. ad Dig. b. BR. — 17
Vulg. cui ex lege permittitur. BR. I8 Vulg. vbi. B &. I9 Hal. decer-
"niunt. GER. 20 Hal. et Vulg. adnumerari. BR. 21 Hal. lib. IX. GER,
22, Hal. et Vulg. inferunt patris. BR. — 23 Bafil £ sgarwyh. BR. — 24 Ap.
Hal. ideo, abeft. GER. 25 Hal eligat. GEB. 26 Hal. addit videtzur.

betur: ne&g

Decurionibus,

GEBR. 27 Vulg. videri eius vrei. BR. — 28 Hal et Vulg. Quod. BR. | 29
.Hal. videantur, quae.et permiff[a durant. GEB. — 30 Hal. liv. IX. GEB. — 531

Hal. im megocio publico. GERB.
derit. G E. 24 Hal.

32, Hal. recidit. GE B. 33 Hal reci-
et exflet, et in margine: alias, ffet. GER,
35

(h ü

0

A
Scri;
6

6H

LE
&
5
ln
l0Y
Thtrrre
f
Tm
fradi

^

frdit
ii
QUos v
bCRI 0

* a . * . 4 SS " É * 2 * ! d -mm *
dew(detur: per aCtiones debitorum ciuitatis, agentibus fatisfieri | que ** cum]is moritur *? fuerint, gefferit: fienificant illud i;f?/ä—tf—w ä*fm..w
i N um * . . z c» - : - & g : ;
oportet. - x : xj AH , tempus, quo quis poft mortem alicuius negotia geffit: de quo "h') M a
Q*L IX. Powroxrvs libo XIIL ?^* ad Sabinum. — Sr | fuit neceffarium edicere; quoniam neque teftatoris iam defun- — ./ ( — "" **
: z : : 7 das* : 9d * » * : b P : ; 4 4 H : i I3 ER — - * *
TiBI cum municipibus hereditas communis erit: familiae | Cti, neque heredis, qui nondum adiit?*?, negotium geffiffe vi- | 4557 a.

DIGESTORVM . LIB.

;z't(/»:f:VHI.' IA(&) LENVS ?? libro XV. ex Caffio. »L[A*gj; 86
c1VITA[TES) li per eos, qui rés earum adminiftrant, non de-
fenduntur, nec quicquam eít corporale Reipublicae, quod pos-

hercifcundae iudicium inter vos redditur. Idemqüe dicendum
eít ?3 in finium regundorum ?? et aquae pluuiae arcendde *?
iudicio. | |
. X. Pavrvs libro I. Manualium., CoxsTiTVr pot-
eft actor etiam ** ad operis noui nuntiationem, et ad ftipula-
tiones interponendas: veluti legatorum, dantni infecti, iudica-
tum folui: quamuis feruo potius ciuitatis caueri debeat: fed
et fi a&tori cautum fuerit, vtilis aCtio adminiftratori rerum ci-

IHI.

TIT. Lj V.

mihi aduerfus eum negotiorum geftorum a£tio. Curatori autem
furiofi, vel furiofae aduerfug— eum, eamue dandam '? a&tionem « P
Labeo ait. $. 6. Haec verba, fiue quis negotia, quae cuius-

6I

detur. Sed fi quid acceffit poft mortem, vtputa partus, et fe-
tus, et fructus, vel fiquid ferui adquifierint **: etíi p-Jex 5*
his verbisnon continentur *?, pro adiecto tamen debentaccipi.

$. 7. Hjáec autem a&tio, cum ex negotio gefto oriatur, lety; e- iLl

redi et i(.n heredem competit. $. 8. * Si exfecutor a Praetore
. . : I7 4 2 - aW «3 .
in negotio meo datus dolum mihi fec.cut, (L/LB/?:ur mihi ad-
uerfus eum actio * *9. $. 9. Interdum in necotiorum gefto-
rum actione Labeo fcribit dolum folummodo verfari: nam, fi

—

Ty

Wa

M uitatis dabitur. : E. P affe&ione coactus, ne bona mea vdirabantur, negotiis te meis cc — ; ()74
Ug ETU Ia optuleris: Zequiffimum effe, dolum dumtaxat te praeftare. £ o
s / [ "IIS GESTIS * 8: Quae fententia habet gequitatem. $. 1o. Hac actione tenetur cc o u
v 56 DE N E GO!T EO non folum is, qui fponte, et nulla neceffitate cogente, immi-
: VrnPrANvs libro X. ad Edictum. fcuit fe negotiisalienis, et ea geffit: verum et is, Qui aliquane-
! HOC EgnicTvM neceffarium eft: quoniam magna vtilitas | celfitate vrgvente vel neceffitatis fufpicione geífit. $. rr.
Ó abfentium: verfatur, ne indefenfi,rerüm, poffetiionem) aut | Apud. Marcelium libro fecundo Digeftorum qugeritur, fi, cum ,eï;ü..l:.t E d
.'dr"äw* n venditionem patiantur, vel pignoris diftractionem, vel poenae propofuitlem negotia Titi gerere, tu mihi mandaueris, vt ge- m
" LUA committendae actionem, vel iniuria rem fudimjamittant. , — | ram: an vtraque a&ione vti poffim? Et ego puto, vtramque/ ec — /isveon

ticésfüas .K GArVs libro IH ad Edictum prouinciale. . Sr
/Qvis abfentis negotia geflerit, licet ignorantis: tamen quid-
uid vtiliter in rem eius impenderit, vel etiam ipfe ? fe in
[J ff xe»? abfentis[alicui[obligauerit, habeat eo nomine actionem.

locum habere: quemadmodum 1pfe Marcellus fcribit, fi fide-

iufforem acceperoi *? negotia gefturus: nam et hic dicit, ad- |e ;f o-

uerfus utrumque effe actionem.

«

IV. InEw libro XLV. ad Sabinum. Se» vripEa- $

A

M ec Ytaque eo cafu vitro citroque.nafcitur actio, quae appellatur ne- | wvs, an fideiuffor hic habere aliquam actionem poffit? et ve-
x gotiorum geftorum.. Et fane, ficut Áequum eijf, 1pfum .a&us rum e&,.nego lorum geftorum eum agere pofle, nifi donandi
uf j O rationem reddere: et eo nomine cog(.i.enü']a.rl, g*gä—g-qmd vel | animo fideiuffit. : |
3 feog non, vt oportuit, geffit, vel ex his negotiis retinet: ita ex (di- V. Ipxw libro X. ad Edictum. ITEmw fi, cum puta-
U )t&: uerfo iuftura eft, fi vtiliter geffit, praeftari ei, quidquid eo no- | uiate ?? mihi mandatum, ?* negotia geffi: et hic nafcitur
r mine vel abeft ei, vel afuturum eft. 7f. s negotiorum geftorum aftio, ceffante mandati aCtione. Idem -
u C ne wf IIL VrrrAwVvS libro X. ad Edi&tum. Arr PRAx- eftietiánr, fi pro te fideiuffero, dum puto mihi $ t6 mandatum p
L TOR: StOYIS NEGOTIA ALTERIVS, SIVE QVIS NE- | effe. $..r. Sed et fi, cum ?? putaui Ti lä negotia effe, cum /
. i GOTIA, QVAE CVIVSQVE * cvM 1S MORITVR ?| elfent Sämpii*onii, ea ?? geffi, folus Sämgronius mihi aCtione. pO
i, eh- FVERINT, GESSERIT: IVDICIVM, EO NOMINE DABO. negotiorum geftorum tenetury/ pe: nwHta teger dis fFinetho Ticcfe t CUP COT g
h $. r. Haec verba fi quis, fic füht accipienda, srv E QVAE: VI.,Ivrriamvs libro III. Digeftornm feribit;?^*. — Sx fecud À. /,,,;M&cä;,:g

l NE lge iudicio tenear.is: negotiorum geftorum tïjüabeþf?) obliga- 64 | Q
u fiue plura. $.5. Alterius inquit: et hoc ad vtrumque fexum | tüm: fed et pupillum: modo fi locupletior fuerit factus ??. | 1 Labco [40
de—;imzw refertur. $. 4. Pupillus;fane" *, fi negoïia gefferit, poft re- | $. 1. Item, 11 procuratori tuo mutuam pecuniam dedero tui
m fcriptum Diui lgii etiam * conueniri poteft in id, quod ? fa- | contempla ione,(yt creditorem tuum, vel pignus tuum liberet: :
- /hg &tus eft locupletior: agendo autem, compenfationem eius, quod aduerfus te negotiorum geftorum habebo ?? atCtiohem: aduer- «ex:óeo
dC geílit, patitur. $. 5. Etífi furiofi negotia geflerim: competit | fus eum, cum quo contraxi, nullam. Quid tamen 1i a procu-
m : | ratore
: 35 Hal. IABOLENV'S. GEE. 36 Redundat manifefte haec vocula Z4m. | Vulg. fcribit contimeatur, Ego ifa contiuentur et debent, conftruo cum verbis
l Abeít quoque ab omnibus tam fcyiytis, quam editis. gR. Etiam ab Hal | partus fetus etc. B R. Etiam Hal. coutznetur et debet. GEB. p Fïal.a prae- 7 ï;'«' J "
T Scripti funt Barb. S. Cruc. Treuif. Bynkersh. GER. 37 Hal Hb XII | tove datus iu negocio geremdo. doln.* G. B. I8 Haec a 'Taurellio hic afte- / F
GE B. 38 Vulg. inferit et. BR. 39 Bafil cweg? ógo3esíuv. noue fed re- | rifcis inclnfa ab eadem manu, quae codicem Flor. fcripfit, ad' paginae calcem : :
- üe. BR. 40 Dafll «eg) Ü2uvos óAwo0, de aquae tractu. BR. 41 Hal et. | fuppleta funt, pofito figno Martis, quo folet vti in omiflis. BR. Conf. hic Lu- £.
*föï GER. ; / dou. Vitalem J. Far. Le&. 12. GER. I9 Taur, acclpero. GER. 20 y "
" : | Flor. olim fuit autemibZ, forte pro ab te vel abs te. V.. L. 75. fupr. de Pvo- . $4
d t Ap. Hal, rubrum eft Negociormm gefforum, absque praepofitione. GEB. | car. potuit etiam librarius pro a te m. . . in coniun&ta fcriptura autext, legiffe, «5 12 Aaec t
v 2, Hal. ctiaim fi fe. GEB. 3 'Taur, habet in margine rezz, corre&io antiquior | B R. 21 Hal praefipit tua. G EB. 21 Ap.-HaL'cmn, abeft G ER -:23 47 . aC paset
n eít, quam omnes receperunt. Bm. Etiam Hal. GEB. — 4 Hal cuiwy GER. Hal. eaque. GEP. 24 Hoc caput antecedenti agglutinauit Hal. hoc pac&to Oi*
" 5 Hal. moriretur. GEB. G Vulg. accipere debemus. BR. 7 laur. pupil | tenetmr, vt Iuliauus libro teæ:tz'o? Digeflorum fcribit: Si pupiti: etc. Ruffardus Is - E :
. luSaue. GE B. 8 Ap. Hal. etiam, abeft. GE B. 9 Vulg.in id, in quo. B R. | putat 72 vt ex nota numerali V. cile enatum: perperam omnino, cum talesno- 4 6: Ff.
D 1o Vulg. inferit negotiorum geflorumm. BR. — YI Hal. cuims. GEB. I2 Hal. | tae qecjn Pan.d. Flor. nec in alx.xs .quïbusm-s cod1c1'b1.15 extent. Hal.oandrum A
" qnorivetur. GER. 13 Vulgo addunt bereditatém. 8 R. 14 Hal adquifie- | mouit fingularis fo.rma huius mfc.mpt.wms, adiecto fcribet. — Et Íane coqmngenda
k vunt. GEB. 15 Flor. z» ex deletum eft, fed tam tenuiter, vt aciem oculo- | funt haec duo capita, fed ex raïlombqs, quas profert Duker. a2 Opu]c.. de La-
j5 yum effugiat, ( quod ipfüm fignum antiquitatis cft, ) idque Taurellio videtur | tzu. ICt. Vet. p. 319. 7- $.. Vuïg: hmphcxter,q v folet praeter nomen ICd
AP fraudi fuiffe, nifi forte dubitauerit, an ea phrafis, ex biy verbis comtineutur, de- | cctera recidere; Iuizauns. $; pupilli etc. BR. — Eo ipfo; quod Hal. d'*,'ïs leges in
i fendi queat, ita nimirum, vt ex bis verbis, accipiatur, quantum ad haec verba | vnam contraxerit, fa&um eft, vt numeri legum in Norica a noftris differant, et
» attinet: won contiuentur, quali effet: edidto non continentur. Omnes tamen fint in eadem leges huius tit. XLVIII. hic autem X"LIX.1 quod ia gratiam eo-
j quos vidi, codices ex pro deleto habuerunt, BR. Etiam Hal. GEB. 16 Ha- | rum, qui aliquam fequentium legum ap. Hal. quaerere voient, hic annotare lu-
nti bent omnes, quotquot adiui, contiuctur in fingulari, et in fcquentibus devct. | buit. GEE. 25 Vide Lud. Vitalem 1. Var. Led. 10. GEB. 26 Hal.'lm-
317 - o 87 A2 * beo.
)

. . vant .
qpam et mulieres negotiorum geftorum agere pofle et conueni-
ri non dubitatur. $.2. NEGofra fic accipe *: fiue vnum,

PvPILLI tui negotia geffero, non mandatu tuo, fed ne tute-

62
: £ vnéed: eÁ
ratore tuo ftipulatus fum ?72 Potef: dici fupereífe mihi ad-
rt uerfus te negotiorum geftorum actionem: quia ex/abundanti
hanc ftüipulationem interpofui. $. 2. Si quis pecuniam, vel
aliam quandam rem ad me perferendàm acceperit: quia meum
. mnegotium geffit, negotiorum geftorum mihi actio aduerfus eum
/tsit. competit. $. 3. Sed et ?^5 fi quis negotia meageffit, non mei
)--,L,'Lit contemplatione, fed fui lueri caufa: Labeo fcrää? ?9?, fuum
D eum potius, quam meum negotium geffiffe: qui enim depr£e-
dandi caufa accedit, fuo lucro, non meo commodo ftudet. Sed
cÁ mihilo minus, immo magis et is tenebitur negotiorum gefto-
cc rum aCtone. Jpfe tamen, fi circa res meas aliquid impende-
fL. rit non ?? in id, quod ei abeft, quia improbe ad ?* negotia
ia meamn quod ?? ego locupletior factus füm, habet
f «e contra me actionem ?3, ( : i
fatus eft, vtvfaumr negotium in fuis bonis quafi meum geffle-
cc rit: nulla ex vtroque látere nafcitur a€tio: quiajnég fides bona
3cj. hoc patiptur "?. Quod fi ét fuüm ?* et méüm quafi meum
;,»,,S00erit: in meum tenebitur. Nam jet/fi cui mandauero, vt
A9 meum negotium gerat, quod mihi tecum erat commune: di-
cendum eífe Labeo/aitj fi et tuum geffit fciens, negotiorum ge-
ftorum eum tibi teneri. $. 5. 5i quis quafi feruus meus nego-
tium iméuip geflerit, cum effet vel libertus, vel ingenuus: da-
bitur negomäorum geftorum a&tio. $. 6. Sed fi ego tui filii ne-
gotia geffero, vel ,ferui, videamus, an tecum negotiorum ge-
,,, ftorum habeam a&tionem? et mihi videtur verum, quod Labeo
//l. diftinguit, et Pomponius libro vice fimo fexto probat: vt, fi
quidem contemplag

Cf

done ?7 tui negotia geffi pecujiaria, tu mi-
hi tenearis: quod fi amicitia/filii tui, vel ferui, vel eorum con-
templatione, aduerfus patrem vel dominum de peculio duimta-
«c . xat dandam attionem. Idemque eft et fi fui iuris effe eos pu-
taui. Nam et fi feruum non neceflarium emero filio tuo, et
cf. turatum habueris: nihil agitur $2, ratihabitione. Eodem loco
K. Pomponius fcribiä&oc adieCto, quod putát, et fi nihil fit in
peculio, quoniam |plàs patri dominoue debetur, et in patrem
dandam aCtionem, in quantum locupletior ex mea adminiftra-
i & tione factus fit. $, 7. Sed ÍP? fi hominis liberi, qui tibi bona
E 5.- [ üde feruiebat, negotia geflero: fiquidem putans tt'iurp effe fer-
EM /Z um geffi: Poftiponius feribit, earum rerum peculiarium ^4?
caufa, quae te fequi. debent, tecum mihi fore negotiorum ge-
ftorum atctionem: earum vero rerum, quae ipfum fequuntur,
non tecum, fed,cum ipfo. Seda?1/ fi liberum ifeiui; ^?: earum
uidem rerum, quae eum fequuntur ^?, habelbjofaduerfus eum
aCtionem: earum vero ^^ quae te fequunturj aduerfus te.
$. 8. 5i Titii feruum putans, qui erat Sempronii, dedero pecu-
niam, ne occideretur: vt Porhponius ait, habebo negotiorum
geftorum adüerfus Semprónium aCtionem, $. 9. Item quge-
ritür apud Pedium libro feptimo: fi Titium quafi debitorem
tuum, extra iudicium admonuero, et is mihi foluerit, cum de-
bitor ^? non effet: tuque poftea cognoueris, et ratum habue-
ris: an negotiorum geftorum attione me poffis conuenire?
Et * ait * *5, dubitari poffe: quia nullum negotium tuum

u v cc

— xner m

[ eexaniar,

LA 60S. o

s
a40UCA .

/ h,

QUnTRO u F0
| G »vn. C CS

—

beo. GE R. 277 Hal. fuero. GE.

28 Ap. Hal. et, abeft. GEs. 29
Hal. fcribit. GER.

20 Vulg. inferit etiami, BR. 31 Taur, a 7. GER.
. 82 Hal.ct Vulg. 44o. BR. — 33 Vide Noodt. III. Probab. 9. 8R. — 34 Hal.
praefigit Sed. GEB, — 35 Hal. et Vulg. patitur. Videlicet Flor. a antique
deleta. Et tamen vel fic Taurellio merito fuit fufpe&a ifta litura. BR. 36
Hal. inferit megociwm. GEB. 37 Vide Duker. ad Op»fc. de Latiu. ICt.
: Vet, p. 318. n. 1, BR. 38 Vulg. agi. BR. . 59 Hal. et Vulg. inferunt
3 et. BR. . 40 Ap. Hal. peculiarium, abeft. Habet tamen in margine al/a$ ad-
ditur, pecaliarium. GEB. — 41 Hal.inferit et. GEE. — 42, Taur. fciBi. Gx g.
43 Hal. confequuntur. G ER. 44 Hal. inferit verum. GE R. 45 Hal. in-
ferit tuus. GEB. — 46 Manus eft recentioris. BR. — 47 Hal. conflituit. GE .
48 Hal. et Vulg. tuj. BR. — 49 Hal item. GEB. — 50 Ap. Hal. beres, abeft.
GEB. 51 Taur. ADquzn. . Hal. et Vulg. atqui. BR. 52, Hal. boc. G E B.
53 Ap. Hal. fi. abeft, GER. 54 Hal. et Vulg. inferunt actzone. BR. 55
Vulgo et, abell. nR&. — 56 Flor. olim erat quodicputo, quafi-quod lic puto ve-

bit poft ratihabitionem aduerfus me competere a('"t(ïo»,d Sicjra- 19

$. 4. 3* Siquis ita fimpliciter ver- |

DIGESTORVM:. LIB. IIl TIT. V.

geftum eft, cum debitïr tuus non fuetit. Sed ratihabitio, in-
quit, fecit tuum negotium: et ficut ei a quo exaCtum eft,, ad-
uerfüs eum datur repetitio, qui ratum habuit: ita et ipfi ijobe- pétto
tihabitio conftituet ** tuum négotium, quod ab initio tuum -*
non erat, fed tua *9 contemplatione geftum. $. 1o. Idem *?
ait, fi Titii debitorem, cui te heredemff)utabam, cum effet Se-
luslheres, 59 conuenero fimiliter, df exegero: mox tu ratum /,J 4
habueris: effe mihi aduerfus te, et tibi mutuam negotiorum
geftorumatCtionem. Atguin ** alienum negotium geftum eft:
fedjratihbabitio hoc conciliat: quae res efficit, vt tuum nego-
tium geftum videatur, et a te hereditas peti pofüit. $. 1r.
Quid ergo, inquit Pedius, fi, cum te heredem putarem, infu-
lam fulfero hereditariam, tuque ratum habueris? an fit mihi -
aduerfus te aCtio? Sed non|fore ait: cum hoc faE&o meo alter ; 4d a«c,
fit locupletatus, et alterius re ipfa gettum negofium fit: nec
poffit, quod alii adquifitum eft ipfo geftu, hoc tuum, negotium
videri. $. 12. Videamus in perfona eius, qui negolt.ia admini-
ftrat: fi quaedam geiï"& quaedam non: contemplatione tamen
eius alius ad haec 57* non acceffit, et fi. 93 vir diligens, quod
ab eo exigimus, etiam ea gefturus füit: an dici debeat, nego- .
tiorum geftorum [P^ eumvaténeri et 55 propter ea, quae non|g«rzent
geffit? Quod ?* puto verius. Certefiquida fe exigere de^^ — .

byit, procul dubio hoc ei imputabitur: quamquam enim hoc ei

imputari non poffit, cur alios debitores non conuenerit: quo-
niam conueniendi eos ?* iudicio facultatem non habuit 58,
qui ?? nullam æfionem intendere potuit, tamen a femetipfo
cur non exegerit;yeifimputabitur: Ejä forte non fuerit 99 vfu- jf n
rarium 9* debitum,incipit $^ effe vfurarium: vt Diuus Pius 125^
Flauio Longino refcripfit: nifi forte, inquff, vfuras ei remi-
ferat 93. $, |
V. PAMLVSllibw--ïX:'"äd Edictum. OvraA 5* tan-
tundem ip bonie fidei iudiciis officium [iudicis|valet, quantum/ 154.
in ftipulatione nominatim eius rei facta interrogatio. Z

.. VIII. VrPriANvS)Jlibro-X.-ad-Edictmum, S1 AvTEM
is fuit, qui negofia adminiftrauit, a quo mandatum non exige-
batur: potfe ei imputari, cur oblata de rato cautione, eum non
conuenit: fi modo facile ei fuerit fatisdare. — Certe in fua per-
fona indubitatum "? eft: et ideo fi ex 99 caufa füit obliga-
tus, quae certo tempore finiebatur, et tempore liberatus yeft:
nihilo minus negotiorum geftorum attione erit obligatus. Á
Idem erit dicendum etinea caufa, ex qua heres non tenetur 97 y:sreio
vt Marcellus fcribit. $. r. Item üæfundum tuum, vel ciuitatis
per obreptionem 9? petiero négotium tüum vel ciuitatis ge- —
rens, et ampliores, quam oportuit,|fructus|fuero confecütus : 249*
debebo hoc ipfum tibi vel Reipublicge praeftare, licet pae(ttere !
nón potüerim. $.2. Si quocumgue modo ratio compenfátio- :
nis habita noneft a iudice: potiefLcontrario iudicio agi. Quod s/ec Á r
fi poft examinationem[ reprobatae fuerint/penfationes $?: ve- 1;et
rius eft,quafr re iudicata, amplius agi contrario iudicio non pof- ^««f
fe, quia exceptio reiiudicatae opponenda eft. $. 3. Iulianus
| libro

Tiu$. BR. 57 Vulgo inferunt zm. B R. 58 Hal et Vulg. babuerit. BR.
59 Vulg. quia. BR. 6o Hal. fuerat. GER. 61 Flor. fuit vffurarum, re-
centiffime 7 fuperfcripta, in duabus ff nihil immutatum. — Forte ; infertá, vt cum
fequente vfararium, quadraret. —Poffet alias legi cfurarum debitum. Omnes
tamen víavarium exhibent, adftipulantibus Bafllicis. 8R, Etiam Hal. GE .
62 Hal zucipiet. GEB. — 63 Hal. vemiferit. GEB. — 64 Vide ad b. l, Noodt.
de fenor. et vfur. lib. III. c. 6. BR. 65 Hal. uou dabitatum. GE B. 66
Vulg, inferit ea. BR. 67 Taurellius hic in margine habet temeretur, et. ad«
dit Brenkm. eft hoc ordinarii corre&oris, et tamen Vulgati libri pracfens tempus
retinent, et cum 1lis recentiores. Hal. tamen maluit teueretur. GER. 68
Hal. et H. a Porta in vtraque adícribunt in margine alias, errationem. — Sed re-
&e hoca nemine in contextum admiffum. Bafil. etiam: xazà cvyagmayne, vt

et alias faepe, ac fi nempe vox latina, obreptio deriuaretur ab obripio, cum fit ab
69 Hal. et Vulg. compen[ationes, non re&e, nam plaribus in
Bafil. habent evppacis-
D6 $,

obrepo. BR.
locis Noftri hoc fenfuü habent pemfare, et penfatie.

HU

Wwelrpufi

: Cm

m
h
Tur

QT

DIGESTORVM LIB.

)libæ-teW : Si ex duobus ?? fociis alter me pro'hibue— |
n. ri&aiminifcrare, alter non: an aduerfus eum, qui non prohi-
buit, habeam negotiorum geftorum aCtionem ? [mouetur] eo,
. quod fi data fuerit aduerfus eum actio, neceífe erit et eum -
Kspertingi 7*, qui vetuit: fed et illud effet7^ iniquum, eum,-
;j qui non prohibuit, alieno facto liberari: cum 72, fi mutuam .
pecuniam alteri ex fociis, prohibente focio, dediffepí, vtique -
eum obligaregí: gf puto fecundum Iulianum .debere dici, fu- |
pereffe contra eum, qui non prohibuit, : negofiorum geftorum
"d -.aöfionem: ita tamen, vtiis, qui prohibuit, ex nulla parte, ne- :
"f''que per focium, neque per 7* ipfum, aliquid daníni fentiat.
: IX. Sc€ EVOLA ibr ionums PoMPONIVS
: fcribig 75, fi negotium a te, quamuis male geftum, probauero:
negotiorum tamen geftorum te mihi non teneri. |
o r $gO & 1n dubio hoc an ratum habeam, actioy negotiorum ge-
, $torum pendeat: nam quomodo, cum femel cgeperit, nuda vo-
z luntate tolletur? fed fuperius ita verum ?5 fe putare| fi do-
Scaeuola: ** Immo puto, etfi.compro-

-

^u.

)eí

- L ]us malus a te abfit.

. [4) 4.bem, adhuc negotiorum geftorum aCionem effe. Sed eo di-

&um 7?, te mihi non teneri//quod repfobare *? nón poffjm
emel probatum : et quemadmodum, quod vtiliter geftum eft,
neceffe eft apud iudicem pro rato haberi: ita omne, quod ab
ipfo probatum eft. Ceterum, fi, vbi probaui, non eft negotio-
rum 59 actio: quid fiet, fi a debitore 5* meo exegerit, et pro-
f&X bauerim, quemadmodum recipiam ? item Ífi vendiderit? ipfe
'denique, fi quid impeyídit, quemadmodum recipiet ? nam vti-
que mandatum non eft: erit igitur et poft ratihabitionem ne-
gotiorum geftorum actio. KRT
X. VrrPrANvs|[libro-X-ad-Edictum. SEep AwN vltro
cf. mihi tribuitur aCtio füumptuum, quos feci? et puto competere:
nifi fpecialiter id aCctum eft, vt neuter aduerfus alterum habeat
aCtionem. — $. r. Is autem, qui negotiorum geftorumiagit,
non folum fi effe&um habuit negotium quod geffit, aCtione
ifta vtétur: fed (ufficit, fi vtiliter geffit 9^, etli 95 effectum
non habuit negotium: et ideo, fi infülam fulfit, vel feruum ae-
grum, curauit, etiamfi infulaïexu&a eft, vel feruus obiit 9*, aget
LL/f. negotiorum geftorum ??: idque et Labeo probat.
Celfus refert, Proculus apud eum notat, non femper debere da-
r. Quidenim fi eam infulam fulfit, quam dominus quafi im-
ar fumptuydereliquerit, vel quam fibi neceffariam non puta-
u lOnerauit ?*, inquit, dominum fecundum Labeonis
fententiam, cum vnicuique liceat et damni infeCti nomine rem
dérelinquere. Sed iftam fententiam Celfus eleganter deridet:
| L.

—14

evo)e, noue, fed non adeo male, quafi dicas concalculatiomes. BR. 7o In
Vulgata incipit L. Si duobus, teíte Contio. Reéte autem hic Bynkersh. fine
glofis. BR. — 71 Omnes habent perflviugi, Sed et nouem MSS. vnanimiter
contra Florentinam infurgunt, quam adhuc tue&r, quod taewgere a probatis au-
Goribus adhibeatur pro laedere, perftringere. B R, |SS) funt Barb. Vat. I. Ilf.
Pal. L. S. Cruc, Magl. Treuif. Bynkersh. Etiam Hal. perfiriugi. GER. 72
Vulg. effet. & R. 73 Hal. et Vulg. cum etfi. £R. 74 Hal. per fe zpfum.
Pronomen hic non incongrue fubaudiri putem. — Adeft tamen in quinqïä IV;SS.
eíex, quae contuli. Sextus eft Bynkersh. fine gloffis — Ceterum in "Treuxf.. eo
amplius fuper ipfun, nonnemo fcripfit gefforem. & R. AKeliqui fünt Barb. Pal, I.
Bynkersh. Sed Treuif. et S. Cruc. habent, vt Florentiae, f1 Collationibus cre-
das. GE R. 75 Vide Perennon. J. Auimadu. 3. GE . 76 Ap. Hal. ve-
vum, abcít. G ES. 77 Ap. Hal. Scaenola, abeft, GEB. — 78 Hal. et Vulg.
, €0 didlo. Sic quoque feptem MSS. nifi quod in S. Cruc. olim fuerit eo d
f ( quod etiam tuentur Leonius et Faber a G -t/ho&jgapota allegati. B R.
|| ; habentes Barb. Pal. L. Treuif. Bynkersh. GhE. * MO Flor, etiamnum eít vejvo-
/| Bari Quid fi poffimi, in poffit, mutemus? Effet xaSoAixóregoy, — Sed alterum ta-
men magisex ingenio Codicis, vbi e et z facillime permutantur. —Vt autem Tau-
rell. ita et Editores ante eum, et MSS. feptem, nifi quod in Barb. pro poffim, fit,
SeocuUgef«m, quod nihil expedit. BR. — Taurellii tamen erat nobis dare reprobarl,
.,...f—L-*(um habeat reprobare, vti ante eum quoque Hal. GER. 8o Hal. et Vulg.
inferunt seflorum. BR. 81 Taur. in Adnot, debitore, deFztore per f enimin
P. GEE. — 82 Hal. coepit loco geffit. GEs. — 83 Hal.etimmfi. GEB. — 84
Taur. obIt. GER. 85 Vulg. addit actoue, B R. 86 Hal, putarit. GEB.
87 Taur. oneraDit. GEB. 88 Hal aegrum, GEB. 89 Hal. et Vulg. Jpe-

Videndum -

Sedj vt -

171
Repäzi*zggä

b"

II.

is enim negotiorum geftorum, inquit, habet aCtionem, qui vti- ;
liter negotia geffit: non autem vtiliter negofia gerit, qui rem — 9« -
nón neceffariam, vel quae4oneratura eft patremfamilias, adgre- , ,
ditur. 1luxta hoc eft et quod Iulianus feribit: eum, qui infu- 7 **75/( -
lam fulfit, vel feruum degrotum 99 curauif, habere negotio- /6€/€2 6«
rum gefto;am actionem, fi vtiliter hoc faceret, licet euentus '
nonfitfecutus. Ego qugero, quid fi putauit fe vtiliter face-
re, fed patrifamilias non e.xpeäiiebat? Dico hunc non habitu- z
rum negotiorum geftorum aCtionem: vt enim euentum non
fpeCtámus 9?, debet vtiliter effe cgeptuni. |
XL PoMPoNrvs|libro-XXLE-29.ad-Ouintum Mucium,
$1 wEGo TrA abfentis et 7.* ignorantis,geras: et culpam, 4* [ 7A
et dolum praeftare debes. Sed Proculus,jinterdum ?? etiam
cafuüum praeftare ?? debere, veluti fijnouum-negotium, quod | 4
non fit folitus, abfens facere, tu nomine eius geras: veluti ve-
nales nouicios) egémendo ?*, vel aliquam negotiationem in-
eundo: nam fi quid ?? damnum ex ea re fecutum fuerit, te
fequetur: lucrum vero, abfentem: quod fi in quibusdam]Tu- /|. 3 2«
crum fa&tum fuerit, in quibusdam|damnum: abfensipenfare ?5 |
lucrum cum danino debet. :
XII. VrrraAwNvs]Jlibro-K.-ad-Edictum. Svccksso- |
RI eius, cuius fuerunt negotia, qui ?? apud hoffesldeceffit, L^. —
haec aCio danda erit. $. r. Sedifi filiifamilias militis defun- - La
&i teftamento facto geffi ??: fimiliter erit danda aQuo. $.2. .«
oicut autem in negotiis viuorum geftis fufficit vtiliter nego-
ium geftum ??: ita et in bonis mortuorum, licet diuerfus exi-

tus fit [[??. li :
s[libro-IX- ad-Edicum. DenrTOR ^e«o

63

SXIIL Pavrv : «l
meus, qui mihi quinquaginta debebat, deceffit: |huius heredi- -7
tatis curationem fufcepi, et impendi decem: deinde * reda-

&a ex venditione rei hereditariae centum in ardà repofui: haec Y2

fine culpa mea ? perierunt: quaefitum eft, an ab herede,
qui quandoque extitiffet, vel creditam pecuniam quinguagin- efïbw aC
m .

ta * petere poffim, vel ^ decem, qude impendi? :lulianus X-
fcribit, in eo verti quaeftionem, vt animaduertanius, an 1uftam -
caufam habuerim feponendorum centum: nam íi debuerim et c^ |
. . . L 9* W;W 3 . , — 7
mihi, et ceteris hereditariis creditoribus foluere: periculum oU
non folum fexaceinta, fed egtgreliquuorum; quadrag intä »- nette- 3,/1; )VL
) 5 me' praeftaturum: decem tamen, quae impenderim 1 J24247—.
retenturum, id eft, fola nonaginta reftituenda 9?: Si vero iu- "X
fta caufa fuerit, propter quam integra centum cuftodirentur, c
veluti fi periculum erat, ne praedia in publicum committeren-
tur, ne póena,traieCtitiae pecuniae augeretur, aut ex compro-

: 5
: Iy
!* / 4

LIDser. — a miffío
Gemus, BR, — 9o Hal Ub. VII. GE&. — 91 Vulg. etimum. BR. — 92 Hal.

hic inferit ait. GEB. 93 Hal. praeffari. GEB. 94 Vulg. emendo. BR.
95 Hal.440d. GEE. 96 Hal. et Vulg. compen[are. RR. — 97 Hal.fi GES.
98 Vulg. megotia geffit. BR. 99 Hal megocinm wtilhter coeptsm. GEB.
10O Supremam huius legis di&tionem fecztas, non habet Taurellius. — Eft autem
illa in membrana Flor. recenti atramento obdu&ta, "Vnde videtur exiftimafle
Taur, prorfus recentem effe. Verum praeter veftigia vetuftae ícripturae inda-
bitato argumento funt pun&ta finalia, legibus fubiici folira, quae non funt fu-
perdu&a. Eodem plane loquendi modo in L. 1:0. verfus finem eft Zcet emem-
tus non eft fecutus, licet hoc ipfam forte Taurcllii fufpicionem corroborauerit.
Omnes interea feu fcripti feu typis impreífi codices noftram hanc vocem exhi-
bent. Addo Graecos in Bafil. xv davríav Vcxsv dmeríAssuu, quemadmodum
etiam in d. L, 10. BR. — Exhibet hanc vocem fecutns, etiam KHal. et fcripti
Barb. Pal. l. S. Cruc. Treuif. Dynkersh, GER. I Hal. demmm, loco deimde.
GEB, 2, Hal. in margine a&as, zu ea. GEB. 3 Accipe cáv quinquagizuta
in fecundo caífu. "Temere adeo Hal. credita quimqnagimta. B W. 4 Hal et
GEB. 5 Flor. induécta eft dittio milmm. —Atqui fupra in L. 33. de proce-

ratov. Velantiquitus deleta funt szilia, et tamen illic noa. tantum non omiit
ea Taur. fed ne figni quidem quicquam appofuit, vt adeo in his non tam litu-

rae, quam fenfas rationem habuiffe videatur. — Interea hic milia tuetur Bynkersh.
ad L. Leda c. 3. Abeft tamen hic smzlium ab omnibus codicibus fcriptis,"edï»
tis, quos mihi videri contigit. BR. Etiam ab Hal. Vidit autem fcriptos
Barb. Pal. L. S. Crac. Treuif. Bynkersh. GEB. 6 Ap. Hal. haec . id ef? fola
monaginta veflituenda defunt, interpretationes huiusmodi non folet Hal. ad-

U

mittere, tamen liaec ipía, licet nec in Bafil. inueniatur, non eít éliininanda. E R.

Z 3

4 Vulg.

Á

--

PA UCTS

d &
& F

f

|

tur reddere. ! t fe
eius, quod in feruitute geftum eft, ab eo, quod in libertate ges- -

64

miffo commltterefïr': non folum décem, quae in hereditaria

Á qe X » - z £ eUm . : D .
, negotia impenderig, fed etiam quinquaginta quáe mäl debita

funt, ab herede ttie confequi polfle. ,4
XIV. VrriaANvsjlbroX;ad Edié&um. Sr rrinrvs-
FAMILIAS negoäa gefiilfe proponatur: dequiffimum erit, in
patrem quoque actionem dari, fiue peculium habet, fiue in rem
patris fui vertit. Et, fi ancilla *, fimili modo, |
XV. P-*vrvsiibroTIX.-ad-Edi&um. PoMProwivs

libro vicenfimo fexto, in negotiis geftis,) initio cuiusqïe tem-
j

poris condicionem fpectandam ait, Quid enim, inquit, fi pu-
pilli negotía cdeperim gerere, etinter moras pubes factus fit ?
vel ferui, aut filiifamilias, et interea liber, aut paterfamilias ef-
feCtus fit? hoc et ego ? verius efle didici: nifi fi ab initio
quafi vnum negotium gefturus acceflero, deinde alio animo ad
alterum acceffero eo ? tempore, quo iam pubes, vel liber,
vel paterfamilias effectus eft: hic enim quali plura negotia ge-
fta funt; et pro qualitate perfonarum et actio formatur, et
condenfnatio moderatur. |
XVI. ,InEw tlibro (VlIt ad Plautium. Sgp xrT cum
aliquis negotia mea gerit *^,, non multa negotia funt, fed
vnus contraétus: nifi lab initio ad vnum negotium aéceflit,
vt fihito"eo difcederet: hoc enim cafu, fi noua vo:untate aliud
quoque adgredi cgeperit, alius contraCtus eft,**. job —/(ént.

XVTL. VrpiaxvsuibroXXXV. *?-ad Edi&um., E v w
ACTVM, quem quis in feruitute egit, manumiffus non cogi-
Plane fi quid conexum *? fuit, vt feparari ratio

fit, non poffit: conftat venire in iudicium vel mandati, vel ne-
gotiorum geftorum, etj ^^ quod in feruitute geftum eft. De-
nique fi *? tempore feruitutis aream emerit, et in ea infulam
Aediflcauerit, eaque corruerit: deinde manumiffus fundum lo-
cauerit: folaloc:?fiofundorum iniudicio * negotiorum

gïeiïc-
rum deducétur *7?: quia ex fuperioris temporis adminiftratione

nihil ampliusfiüdicio ** deduci poteft, quam id, fine quo ratio

libertatis terpore adminifiratorum negotiorum expediri non

poteft. Ed g j D o $ee-preniri
.j XVIIL Pavrvsibro-IX-—ad-Edictum. | PRocv-

Lvs *?, et Pegafus bonam fidemjeumj qui in feruitutemgerere
cyfepät, praeftare debere aiunt: ideoque quantum, fi alius eius
negotia geffiffet, feruare potuiffet, tantum eum, qui a femet-

ipfo non exegerit ??, negotiorum geftorum a(fione praeftatu-

rum, fi aliquid habuit in peculio, cuius retentione id feruari

poteft. M . a T
XIX. In Ev Hibro 11. ad Neratium. ATQXIIEMF? na-
tura debitor fuit, etiam £-in peculiojnibil habuit, fet|fifi poft-
eaj2?? foluere debet in eodem actu perfeuerans: ficut^is, qui

J 45 hahut A.

7 Vulg. addit fit. BR. 8 Hal et boc verius. GER. 9 Hal alio amimo,
ad aliud : aceo tempore, zà acceffero, omiflo. GEB. — YO Flor. aperte legitur ge-
vat, nec video cur Taur, id repraefentare noluerit communem fecutus. BR. — Im-
mo et Hal. habet vt Taur. gerit. GEB. II Hal.erit. Wulg. fit. BR. 12
Hal. lib. XXV. GER. 13 Florentiae eft conexum pro conuexum, quod me-
rito retinuit Taur. etfi non ita recenter altera zadícripta fit. Pro fuit quoque
omnes fuerit, exhibent. BR. — Hal. habet coumexsum, et quid quaefo vetuit fcri-
bere coNexum. GEB. 14 Vulg. etiam. BR. I5 Flor. fuit deuigueefl;-
tempore, forte per transpofitionem legendum denique et fi tempore, certe. cor-
rc&tio recens eft. B R. I6 Hal. fzudi iu 1udicium. G. 17 Hal. dedn-
ciur. GEB. 18 Hal. iu iudicium. GEB. I9 Vide Detleu, Langebeck ;u
Annuotat. c. 9. GEB. 20 Taur. exIgerit. GEB. 21 Ap. Hal. /dem Ne-
ratius, abfunt. GEB. 22 Taur. AdQV IN. Hal, Et qui. GEB. Vulg. At
qui expun&o fequenti etf, BR. 23 FKlor. olim erat et fi poflec, adiectio ta-
men zv bi ordinariae manus eft. Omnes, vt di&um, s? et, dcierunt. Vulg.
et H. a Porta in vtraque infarciunt babzerit. BR. — Ap. Hal. quoque et, abcft.
GE B. 244 Hal. fcribit, a capite rationem veddendam, debere fic etc.. GER.
2,5 Taur. fer Bicbat. GE B. 26 Hal. babuit affeium, De phrafi vid. Duker.
ad Opu[c de Latin. ICt. Vet. p. 321. n. 4. BR. — 2/7 Vulg. fuerit. BR. — 28
Hal. praefigit S4, GER. — 29 Cuiacius Jjb.. XIII. Obf. 16. ait: in archetypo

DIGESTORVM .LIB.

* 71- *
-contraria compeut, !

'Seruiäg refpondit, vt eft Eelatum/apudrAI&num libr
1

mo moho

TTV

Ill

C ' : T
temporali a&ione tenebatur, etiam poft tempus exa&tum ne-

gotiorum geftorum actione id praeftare cogitur. $. r. Scfe-
uolainoftenait, putare fe, quod Sabinus fcribit, debere ?* a ca-
pite rationem reddendum, fic intellegi, vt appareat, quid reli- dam .
quum fuerit tunc, cum primum liber effe cdeperit: noli vt do-
lum, aut culpam in feruitutenadmiffam in oblieationem reuo- eine.
cét: itaque fi inueniatur vel malo more pecunia in feruitute-
erogata, liberabitur. $. 2. Siibero homini, qui bona fide imi-
hi feruiebat ??, mander, ut aliquid agat, non fore cum eo
mandati aCtionem, Labeo ait: quia non libera voluntate exfb-1) F
quitur rem fibi mandatam, fed quafi ex neceffitateferuili: erit — .
dgiturnegotiorum geftorum a&tio: quia et gerendi negotii mei LJ ergo,
habuerit aflectionem ?$, et is fuit ^7, quem obligare poffem.
$. 3. 2* Cum me abfente negotia mea gereres, imprudens rem
mearm emiíti, et ignorans vfu ?? cepifti: mihi negotiorum ge-
ftorum ?*, vt reftituas, obligatus non es: fed fi antequam vfu-
capias, cognofcás rem meam effe: fubicere ?* debes aliquem,
qui a te petat meo nomine, vt et mihi rem, et tibi ftipulatio-
nem euictionis committat: nec videris dolum malum facerein — ,
hac fübiectione: ideo énim hoc facere debes, ne acfione ne- v sieor
cotiorum geftorum tenearis. $. 4. Non tantum fortem, ve-
rumetiam vfüras ex pecunia aliena perceptas negotiorum ge-
ftorum * iudicio * ?^ praeftabimus: vel etiam quas percipe- oj
re potuimus. . Contra quoque vfüras, (quas) praeftauimus 33, — -
vel quas ex ?^ noftra pecunia percipere potuimus, quam in
aliena negotia impendimus, feruabimus negotiorum geftorum
iudicio. $. 5. Dum apud hoftes effet Titius, negotia eius ad-
miniftraui: poftea reuerfus eft, negotiorum geftorum mihi
aCtio competit, etiam fi ? eo tempore, quo gerebantur, domi-
num non habuerünt, rz47- !
| AX. VLPIANVS|libro-X. B. SIN ?5 Awa
TEM apud hoftes conttitutus deceffit ?7: et fucceffori, et ad- .
uerfus fuccéfforem eids, negotiorum geftorum|idire&ta ?9 et ) —
lfH.aéto Meew. -

Jento.
XXI. Pavrvs libro-IX.—ad-Edi
ONXX AVloetum,
, trigéffi- X k vinl. ^
10 ?? Digeftorum, cum a L anis tres, capti effent, c«ex: ga,
et vnus ea condicione miffus, vtj pecuniamlpro tribusadferret, —j*
JIDAL "rb 2 E E e .)H"-ff
et nifi ra;(j,ljïet, vt duo pro eo (quoqué pecuni darent, isque M2
reuerti noluiffet, //L/ ob hanc caufam illi pro tertio quoque pecu- f*'";g';ïäfg-o :
niam foluiflent: w Serufüs refpondit ) *? Xequum effe, Prae- "—
torem in eum reddere iudicium. $. r. Qui negotia heredi- . |
taria ]|gerit Labilhereditatem, feque ei obligatz/ "7'/z""f"

.i'l

|4

n jAinr n
dplay

u

^

DN
Mu

n

E

i ?uodammodo
ideoque nihil refert, an etiam pupillus heres jexiftat: quia id;*;:a* ofist
. L 4 e "" e ? El ]
des alienum cum ceteris hereditariisdoneribus ad eum tranfit. TKv
$. 2. Si, viuo Titio, negotia eius admiriftrare cdepi, intermit- - "
tere mortuo eo non debdo: noua tamen inchoare neceffe mihi
lL0 non

accepi effe fcriptum fufzepiffe loco vfucepiffe, quod ipfum negat Ruffardus, fed
perperam. Kecentior omnino aliquis v vfucepifii, in fuftepifli, conuertit.
Omnes interea re&te habent, etiam MSS. Confirmant Bafil. his verbis: 2:ià
víe xgncsuc óeczócuc, quibus vfucapiendi a&um folent circumfcribere. B R. Etiam
Hal. vfacepifli. G E B. 30 Vulg. addit zudzcío. BR. — 31 MHal fubiiere.
GE R. 32, Hoc fupplementum procul dubio antiquum, et fortaffe etiam. ge-

| nuinum eft, at recenti atramento eít fuperdudum, . idem in eadem voce obfíer-

uabimus infra ad. L. 2;. $. 3. quam itidem ftellulis inclufit Taur. Sufpeétam,
vt opinor, reddidit L. 9, verf. ceterum, vbiea dictio fubauditur. BR. . 33 Hoc
eft praeflabzmnus. lnterea habent Vulgares libri, ct ipfü recentiores hanc vo-
cem, tanquam eflet praeteriti temporis. ^ Nec aliter fex MSS, — Et fane eft prae-
flauit, in L. 36. $. 1. fin. iufv. de beredit. petit. etvepraeflauerit in L, 47. infr.
de actione emti, et praeflarim in. L. 37. n fin. iufr. de víuris. — al. tamen H.

a Porta in vtraque i r(ägä.üiïïd. vaeflitimus. BR. 'Taur. etiam dedit more tuo
praeffa Vimïæsfïwg, Wb. Pal 1. $, Cruc. Treuif. Bynkersh. GEB.
34 Flor. primum erat e zoffes. BR. — 35 Haletfi GEB. 36 Hal Si. GER.
37 Vulg. decefferit. 8 R. 38 Taur. dErecta. GE 5. 39 Hal. tricefimo fe-
ptimo. GEB. 40 Hal. haec Seruius vefpoudit eiicit. — Vt antem in Vulgatis
adfunt, ita et in MSS. quae contuli. Malim 'vnam vocem inferere, quam duas
excludere: Sermius, iuquit, refpondit. BR. Contulit Brenkm. DBarb. Pa.l. l.5

4
d

|

fllp

D

[j

R

0

i

li,

meä

m gp
a

gäk:äfüt

E.

45

a

dauufeum. — ris

lgas 24 ones|tuas [praeftes,
i $ A' vt'lgo quigfq

[
Lf

cow

LA

x

j l negotiaaliéha gerens indebitum Té
Wüi«zfde eo autem quod indebitum foluit, magis eft vt fibi imputa-
;IJ

u-dl

7»&(&-?1»-»&/?-

DIGESTORVM LIB.

. : . CU *
non eft, ^* vetera explicare, ac conferüare *7 neceffarium
eft ^?: vt accidit, cum alter ex fociis mortuus eft: nam qe-
cumque prioris negotii explicandi-ïcaufa gerentur, nffjilyi;zi T

£, tefert, quo tempore confummentur ^5, fed quo tempore in-

^choaféntur *^9. $. 5. Mandatü ** tuo negotia mea, Lucius
TTitius geffit: quod is ^* non recte geffit, tu mihi aCtione ne-
gofiorum * geftorum * tereris, non in hoc tantum, vt a&i-
fed etiam quod imprudenter éum elege-
uid detrimenti neglegentia eius fecit, tu ?*
Thihi praeftes. — ,5 ey o at Iu
, XXIIL. Garvs élibro TIL- —ad-Edictum - prouineiale-
S1Y X hereditaria negotia, fiue ea, quae alicuius effent, gerens
aliquis ,|neceffarió" rem emerit: licet ea interierit, poterit,
quod impenderit ??, iudicio negotiorum geftorum confequi:

,iyeluti fi. frumentum, aut vinum familiae parauerit,??, idque
* 7.,.'0 m L] bd . * $ * .
afu quodam intérierit: forte incendio, ruina. Sed ita fcilicetd

[hoc dici poteft, fi ipfa ruina, vel incendium, fine vitio eius ac-
. ciderit: nam cum propter ipfam ruinam, aut incendium da-
mnandus fit: ab(urdum eft, eum iftarum rerum nomine, quae
ita confumptde fünt quicquam confequi. LO |
: XXIII. PA[&?[LVS i Fdicbugs / Sr Qvis

exegerit, reftituere cobitur:

^re debeat.
w XXIV. Ipew libro XXIV. ad Edictum, Sx kco
hac mente pecuniam procuratori dem, vt ea ipía creditoris fie-
ret: proprietas quidem per procuratorem (non, adquiritur.
Poteft tamen creditor, etiam inuito me ratum habendo, pecu-
niam fuam facere: quia procurator in accipiendo creditoris
dumtaxat negotium geífit: et ideo creditoris ratihabitatione
liberor. JXXlk, !
., XXV. InEM libroAXXVII. ad Edictum. Sr QyIS
negotia aliena gerens, plus quam oportet impenderit: recjpe-
raturum ?* eum id, quod praeftari debuerit. p, ^"f *«
XXVI. MopEsT:iNvs libro L. Refponforum. | Cv«

545

ALICVI ?? ciuitati per fideicommiffum reftitui iuffa effet he- -

reditas, Magiftratus jaCtores; horum bonorum "Titium, et Se-

LJA. ium, et Gaium ?*/idoneos crqauerunt: poftmodum nitaCtores
inter fe diuiferunt edminiftrationem bonorum, idque egerunt
. fine auctoritate, etfine confenfu Magiftratuum: poft aliquod ?*
Lv tempus teftamentum ??, per quod reftitui ciuitati hereditas
L. fideicommiífa ieffet 5?,. irritum probatum |eft pro tribunali:
T ?4 atque ita ab inteftato Sámbronius legitimus heres defun&ti ex-
$^. titit: fed ex his aCtoribus vnus non foluendo deceffit: et ne-
—f£ mo heres eius 99 extitit. Qudero, fi Sémptonius conuenigt
aCctores horum bonorum, periculum inopis defuntti ad quos
pertinet? Herennius Modeftinus refpondit, quod ab vno ex
| aCtoribus ob ea quae folus geffit, negotiorum geftorum attione
L ] feruari non poteft, ad dambum eius, cui legitima hereditas
A. At- quaeüta eft, pertinere. 37 m o gtl
$CY XXVII. InEw libroIL Refponforum. Ex pvosvs

fratribus, vno quidem fuae aetatis, alio vero minore annis,
cum haberent communia praedia ruftica, maior frater in faltu

Cruc. Treuif. Bynkersh. GEB. 41 Hal. et Vulg. praefigit licet. B R.
Vulg. coufummare. B R. 43 Hal. fit. GEB.
45 Hal confumantur. GEB. — 46 Hal. zuchoantur. GEB.
to, BR. — 48 Hal. quod fí. GEB. — 49 Flor. olim erat legeris, nec ineleganter
. forte. litera e poftea fuppleta non adeo recens videtur. BR. 50 Ap. Hal. vt,

42
44 Hal. et Vulg. nibil. BR.

abeft. GEB. — 51 Hal, vt, loco tw. GER. — 52 Hal. impendit. GEB. — 53
Vulg. comparanerit. BR. 54 a Ap.Hal.ego, abeft, GE B 54 5 Hal. re-
cuperaturum, et in fine, debuit. GEB, 55 MHal aliquando. GEB. 56
Hal. inferit tw"c. GEB, 57 Taur. aliquo T tempus. GEB. 58 Hal.
addit q4044e. GE B. 59 Hal. efl. GER. 60 Vulg. ei beres. BR. 61

Hal. praefigit Idem, et in fine vefpondit. GEBR. 62 Hal, IABOLENV S.
G £ B. 65 Vulg. mandato, vt Íemper. BR. 64 Hal, Se GEB. — 65
Vulg. lisque tauti aeflimari debet, quanti, et mox: Titii ayteim tantum intereft,

——

47 Vulg. manda- .

MECIZITESYX

communi habenti habitationes paternas ampla hedificia dedifi-
cauerat: cumque eundem faltum curn fràtre diuideret, fum-
ptus fibi, quafi f& nmieliore áb eo fátta, defiderabat, fratre mi-
nore iam legitimge aetatis conftituto. Herennius Modeltinus
refpondit, ob fumptus nulla re vreuente, fed voluptatis caufa
fattos, eum de quo qugeritur, aCtionem non habere, $. r. 9*
Titiumj fi pietatis refpectu forbyis aluit filiam: actionem hoc
nomine contra eam non habere refpondiZ^. , |
XXVIIL IAYorrwvs $? libro VIIL/ex Caffio. Sr
Q arch e. * n N
QvIS mandaty 9? ärtu negotia Seii 9^*. ceffit, Titio manda-
ti tenetur: lisque geftimari debet, quantó Seif ** et Titii in-

.tereft. 'Titii autem intereft, qtgït.antum is Seio praeftare debet,
] 66

65

/! * L] L * s
C/cui vel mandati vel negotiorum geftorum nomine obliga-

tus eft. "Titio autem actio competit cum eo, cui mandauit alie-
na negotia gerenda, et antequam ipfe quicquam domino prae-
ftet: quia id ei abeffe videtur, 1n quo obligatus eft,
Ja4C— XXIX. CarnfisTRATVS,libro Ill Edicti monitorii,
Cv PATER teftamento poftumo tutorem dederit: isquetute-
lam interim adminiftrauerit, nec poftumus natus fuerit: cum
eo non tutelge, fed negoctiorum géftorum erit azendum. Quod
fi natus fuerit poftumus, tutelae erit aCtio: et in eam 9? vtrum-
que tempus veniet: et quo antequam nafceretur infans geffit,
et quollpofteaquam natus fit. 442 "0.
XXX. IvrrAwvs libro $ z**plgä&orum Ex ra-
cTO quderebatur 9?: quendam ad filiginém emendam cura-
torem decreto ordinis conftitutum, eidem alium fubcurato-
rem conftitutum filiginem mifcendo corrupiffe, atque ita pre-
.tium filiginis, quae in publicum empta erat, curatori 9? ad-
flictum effe: quaque ag'äöne 79 eurator cum fübcuratore ex-
periri pof/i'it, etconfequi id 7* vt ei faluum effet, quod caufa
eius danminumjcepiffet *^ ? Valerius Seuerus refpondit, aduer-
füs contutorem negofiorum ge&orum?äïonem tutori dandam.
Idemrefpondit, vt Magiftratui aduerfus Magiftratum eadem actio
detur: ita tamen, fi non fit confcius fraudis.
etiam 7? in fubcuratore idem dicendum eft. — L
XXXI. PAPINIANVS librolT, Refponforum. Lrgkn-
TO velamico [mandauitjpecuhiam acCipere]^^ mutüam :j cu-
ius litteras creditor fecutus contraxit, et fideiuffor interuenit:
etiam fi pecunia non fit in rem eius ?? vería, tamen dabitur
ineum negotiorum geftorum actio creditori, vel fideiuffori,
fcilicet ad exemplum inftitoriae actionis. . $. r. Inter nego-
tia Sempronii qufe gerebat, ignorans Tifii negotium gelfit:
ob eam quoque [fpeciem/ Sémpronio tenebitur: fed ei cautio-
nem indemnitatis officio iudicis/ praeberi necefle e&, aduerfus
Titium, cui ** datur actio. Idemin tutore iüris eft. $. 2.
Litem(injiudicium deductam, et a reo defertam fruftratoris ami-
cus vltro egit, caufag abfentiae eius allegans iudici: culpam
contraxiffejnon viddbilur, quod 7* fententiarcontra abfentern
dictayipfe non prouocauit. Vlpianus notat;|Hoc verum eft,
quia ** fruftrator condemnatug eft: ceterum fi amicus, cum
abfentem defenderet, condemfnatus negotiorum geftorum aget :
poterit ei imputari, fi, cum poffet, nor&appeglaiï'et 7927 &-3.

quautum BR. Sed et Hal. guanti Sei. GEB. 66 Taur. Qiii. Verum Flor,
diferteeft Cuz. BR. — 67 Hal.ea. GE z. — 68 Hal, ferebatar. GEB. . 69 Flor.
etiamnum eft coratori vitio permutatae literae V cum O, an quod antiquitus
dicebatur cozrator. BR. 7o Hal. inflittum effe, quaerebaturque, qua aGione.
Ex VIII. MSS. duo tantum reperire potui, in quibus eft ufiictum Barb. et Byn-
kersh. fine gloff. — Etiam Gloffa habet affiidium, et exponit: fcilicet ob dammum
pretii, quod totum confequi mon potuit, BR. MSS. Vat. L IV. Pal. I. Treuif,
Bynkersh. habent affi£&um. |Sed et S. Cruc. vt Flor/Tc x g. "F Bo Hs
id.abeft. GEB. — 72 Hal. accepiffet. GE B. 75 Hal. et. GE£R. "74 Hal.
et Vulg. mandanit, vt pecuniam acciperet. BR. 75 Ap. Hal. eius, abeft. G E B.
76 'Yaur. Qui. GEB. 77 Hlal. inferit ab, — Vulg. a. BR. 78 Hal. VL-

PIANVS NOTAT. Et boc vermn eft, cum frufirator. GEB. 79 Hal.
appellarit, PAPINIANF $. Quialieng. lin Vulg. eft L. Q»i aleua, ä&e
Es s

Secundum quae

,Qui aliena negotia gerit, vfuras praeftarej cogitur: eius fcilicet
lL Joelef lct. L. W 62,, A *ïäj intcagu£ 6ub P P.

F

j éeex -

j d s
2..]1((:, C j!'(
d

LL f

octaue 13 F
KL *
772

eKCC
ftevecco

L
ä., ) J«

Puenga

ec

E W J*c:'/)r':' én;
K oeecsem 41- Tl la fwv:tf

LS64.

[OJuE
L
ä[ t
A4tot 1«.
v M(!«;).-Q cva.äe»rwfa
-.na.&:)at

rj

!ï',,gm
Ro

IM*UA/ )wmænl
tlf .

$s í

[ 6X

Ll f*.

Pt t L — C

m

&-.4x Libertos

66

pecuniae, quae purgatis *? neceffariis fumptibus qpäeäg
echuniam 37 accipere teltator// -
i^ vplüi

xturii Antoftümetiti t: fi quid amplius fuerit erogatum,
iudicio negoïlorum geftorum ab herede non recte petetur de

iure fideicommiffi 5^: cum.voluntas finem erogationis ? fe-
. * ."n . N
cerit. $. 5. Tutoris heres|impubes filius ob ea, quae tutor

eius in rebus pupillae paternde geffit, non tenetur: fed tutor.

proprio nomine iüdicio negotiorum geftorum conuenietur.
x6. Quamqudm mater filii negotia fecundum patris volunta-
tem, pietatis fiducia gerat, tamen ius actoris periculo fuo, li-
tium caufía conftituendi, non habebit: quia nec ipfa filii no-
mgne recte agit, aut res bonorum eius alienat, vel deþitorem
impuberis accipiendo pecuniam liberat. $. 7. Vno defenden-
te/caufam communis aquae, fententia praedio datur: fed qui
fumptus neceífarios &2 probabiles in communi lite fecit, ne-
gotiorum geftorum actionem habet. J fec6

*b
fevco XXXII. InE w librodlI. Refponforum. FrpErvssom
imperitia lapfus, alterius quoque contractus, qui perfonam
eius non contibpebat, pignora, vel ,Hypothecas fufcepit: et
vtramque pecuniam creditori foluit, exiftimans indeninitati
fuüae confufis praediis confuli poffe: ob eas res iudicio man-
dati fruftra conuenietur, et ipfe debitorem fruftra conuenigt:
negotiorum autem geftorum actio vtrique neceffaria erit: in
qua lite£culpam E'eüinïä;þif"fati*s eft, non etiam cafum: quia
praedo fideiutfor non videtur: creditor ob id factum ad refti-
tuendum iudicio, quod de pignore dato redditur, cum videa-
tur ius füuum vendidiffe, non tenebitur. $. r. Ignorante vir-
gine mater a fponfo filiae res |donatas|fufcepit: quia mandati
vel depofiti ceflat actio, negotiorum geftorum agitur ??. —

XXXIII. Ingw libro X. Refponforum. Hrmrs viri
defuncti vxorem, quae res viri tempore nuptiarum in fua **
ate habui tnpil: 87 hereditatis 9? poftul
poteftate habuit, compilatáe ereditatis $55 poftulare non
debet: prudentius itaque faciet ??, fi ad exhibendum d
negotiorum geftorum ?*, fi nego?;ia quoque vifi geffit, cum ea
fuerit expertus. |

XXXIV. PAvrvs libro I. Quaeftionum. NEesEs-
Nivs Apollinaris Iulio Paulo Salutem: ,Auia nepotis fui ne-
gotia geffit: defunctis vtrisque, auiae heredes conuenieban-
tur a nepotis heredibus negotiorum geftorum actione : repu-
tabant heredes auiae alimenta praeftita nepoti. Refpondeba-
tur, auiam iure pietatis de fuo praeftitiffe: nec enim aut defi-
deraffe, vtidecernetehtur alimenta, aut decreta effent ??, Prae-

z
80 Hal, putatis. Sed et Glofla iam olim pargatis expofuit,
Graeci noftri hoc loco fcribunt: per£ Z9 Zva-
vyxaíav ómmávn, poft (umtus neceffarios. Fabrotus vertit: deduchis fumtibus me-
ceffariit, BR. — 81 Bafil 92Aov ósovw, quantitatem manifeflam. B&. — 82 Hal.
zec ab berede vecte petetur, nec de iure fideiconmniffi. Haec pofteriora de zure
fideicommiff, a mala manu effe profe&ta contendit van de W'ater I. Obf, 1:5.
GEB, 83 Hal. erogatiohi. GE B. " $84 Hal. et Vulg. inferunt ac, atque
Baülicaj Bemuyheuc dvayxuaíug wod Oeüoxiuaumuévus. Neque vero aliter MSS. quae
contuli: B8R, Barb, S. Cruc. Trevif. Bynkersh. GER. 85 Hal. et Vulg.
agetur. B R. 86 Flor. erat fcriptum in (ui poteflate. Mutatio tamen ordi-
naria eft. BR. 87 Hal et Vulg. omnes expilatae. Similiter etiam MSS.
feptem.. .. Atque-hoc crimen ita appellari folet: verum ideo non minus fimili
quadam denominatione videtur indicari potuiffe. — Compilare primo notat co-
gere et 1n vnum condere: deinde, quod ita coa&um atque conuafatum eft auf-
ferre. Diferte Paulus in L, 9. $. 1. infra ad L. lul. peculat, habet: Swnut au-
tem fucrilegi, qui publica iura compilauerunt. — . Addo Feftum : concipilauiflüi ( hoc
eft, vt Scaliger exponit, compzlaft?) di&um a Naeuio pro corripuzfüi et. Zunolaffz.
Graeci in Dafil. appellant ziv weg? euAwSévrav mwQuypáTuy wAugovoíae Qw ,
actionem de fpoliatis vebus bereditatis, B R. — Habent expilatae, Barb. Pal. L. S.
Cruc. Bynkersh. et in Vat. L et Treuif, ita fa&dum. Ceterum notiffimi funt
loci Horatii L. Sat. L v. 78. Serui ne te compilent fugientes et v. 120. me m
Crifpini fcrinia lipp? compilaffe putes. G E B. 88 Vulgo inferunt crzmine. B R.
Et ita Bynkersh. GEB, . 89 Hal, fecerit. GEB. 9o Hanc a&ionem Ba-
fil. hic vocant 77v éxàixoüsuy rA &moxQuffvra moéyuerm, vindicantem ves occul-
tdtas. BR. — 91 Flor. v? gefloruim non eft in contextu; fed ad oram membranae

Contio. B R.
purgatis per compenfationem.

abeft. GER.

DIGÉSTORVM -LIRYHL TIT. Tv.

t?-ea conftitutum effe dicebatur, vt fi mater aluiffet, non m — 4 |
fét alimenta, quae pietate cogente de fuo praeftitiffet, repete- —""". — | |

negotia adminiftrabat ?*, verifimile effe de re ipfius nepotis —cMpexam. (5 |

re. Ex ?? contrario dicebatur, tunc ?^ hoc recte dici, vt ? 5sic poasss
, s : " e d * VmeA ^ .
de fuo aluiffe mater probaretur: at in propofito auiam, quae "

eum aluiffe. "'lractatum eft, numquid227/ vtroque patrimonio .] 94 Jc L
erogata videantur ?5? Qugero quid tibi iuftius videatur? Re- -
fpondi, haec difceptatio in fattum ?? conftitit; mam et il- Jytt
lud, quod in matre conftitutum eft, non puto ita perpetuo ob-| - ijtere. T
feruandum *??g. Quid enim, fi etiam proteftata eft, fe filium "d 1
ideo alere, vt autipfum, aut tutores eius conueniret? pone per- u
egre patrem eius obi/ffe 109], et matrem, dum in patriam re-
uertitur ^, tam filium, quam familiam eius ^ exfübuiffe: in a
qua fpecie etiam|ilipfüm pupillum negotiorum geftorum dan- ! :
dam actionem Diuus Pius Antoninus conftituit. Igitur in re :
fa&j'qä, facilius putabo, auiam vel heredes eius auäiendos, fi "n
reputare ^ velint alimenta: maxime, fi etiam in ratione iifi-
penfarum * ea retfüliffe auiam apparebit, Illud |nequaquam 15*«. t
ajfmittendum puto, vt de vtroque patrimonio erogata vide- fw,
antur. ( , :
XXXV.S C/EVOLA libro I. Quaeftionum. Drvon- | WJV*
T1O facto negotia vxoris geffit maritus: dos non folum dotis : ämcw
aCtione, verum, ?/ negotiorum geftorum feruari poteft. — Haec )5* — "7/
ita, fi in negotiis geftis * maritus, dum gefit ?, facere po- m
tuit: alias enim iäputari non poteft, quod a fe non exegerit. (i

Sed et pofteaquam patrimonium amiferit, plena erit ? nego-
tiorum geftorum a€tio: quamiüis fi dotis attione maritus cori- 1 ) -
ueniatur, abfoluendus eft *?. — Sed hic quidam modus fer-
uandus eft, vt ita querel/ae locus fit,s£G.0 v ANTVM FACE-
RE POTVIT, QVAMVIS POSTEA. '^ AMISERIT: fi illo .. 3 !
tempore |*? ei foluere potuit: non enim e veftigio in officio 15f« gusil
deliquit, fi non protinus res füas diftraxit ad pecuniam redi-J«c ex »it
gendam: praeterire ^^ denique aliquid temporis debebit, quo
ceffaffe videatur. Quod fi interea prius quam officium impleat, — :
res amiffa eft: perinde&negotiorum geftorum Lrää: tenetur, ac iJ?ïäcw
fi numquam facere podfit. . Sed et fi facere poífit *5 maritus, :
aCio negotiorum geftorum inducitur: quia forte periculum f
eft, ne"ïäfacergldeünat. $. r. Illüm autem ** non credimus ,LJAMF !
teneri; qui gerit negotia debitoris, ad reddendum pignus: cum | po]js | ft
pecunia ei degætur, nec fuüerit, quod fibi poífit exfoluere. '
$. 2. Sed nec(jredffübitoriae/fpeciem venire in negotiorum ge-| 1 6le o ox
ftorum actionem, et per hocfex ** menfibusexaCtis *? perire, "*6«teri.
fi vel ?? mancipium in rebus non inuenit, vel eo inuento,
" quod

»p,

E
antiquo tempore adie&um, vt adeo mirer, Taurellium hic afterifcos non habere. 1 ul.]
B R. 92 Hal. et Vulg. effe. 2 &. 935 Hal. E. GE&. 94 Ap. Hal. tunc, I 4
95 Hal.et Vulg. cum. BR. 96 Hal. adminifiraffet. GE R. | -
97 Hal. inferit de. GEB. 98 Hal. viderentur, GEB. 99 Vulg. zu facto. Ít
Sed et varia MSS. tamen habent ; fachum. 8R, Nempe Barb. etS, CruciT. Sed J k. j üt
in Bynkersh. fa&um eft zn fa&o.[G*—EB. IOO 4 'Taur. obfer Bandum. GEB. l00 1 l;f 4 " n
Taur. obIfje. G E B. I Hal.reuerteretur. GEB. — 2 Hal.tam filium eius quait. 6*/('. ul
filiam. Re&ius Florentina, cum difertiffime Bafil. àzovoéyes 7iv $v xoo Tiv àu- J to! 7 | n
voU QeyiMoaw. BR. 3 Vulg.facfa, BR. — 4 Hal reputari GEB. — 5 Hal. inva- 4 M W
tiones impenfam eam. GEB. — 6 Hal. inferitez, Vulg. etiam, 8 R. — 7 Ap. Hal. des
im megocis geflis, abfunt. Et probat idem Guil. Ranchinus II. Var. Lec, z.
GEB. 8 Hal. et Vulg. geffit. BR. 9 Flor. olimtraiedtis literis plaenerit.
Hinc autem commodius, forte etiam verius, reftitui potuiffet plane erit, — Cete-
rum & poft « adícripta eft inter verficulos, vt nunc fit plaena erit. BR. — 10 Hal.
et Vulg. fit, 8R. — 11 Vulg. praefigit ;m. BR. — 12 Hal. poffeaquam is ami-
ferit, loco quammis poflea mmiferit. GER. 13 Vulg. inferit 4uo geffit, B R.
14. Hal. in margine : alias, redbibendam. praeflare denigue. GEB. — 15 Hal. po-
tuiffet. GE . 16 Hal. inferit poffe. Etiam Vulg. poft facere, BR. 17
Hal. etzam, loco autem. GEB. 18 Flor. eft ex, vt etiam Taur. exhibet, fed
manifefte reponendum fex. Et ita habet Hal. et omnes. Videtur Contio li«
brarium Graecum &£ cum fex confudiffe. Clare Bafil. zagióvrov ?E wsvüv. BR. |
Etiam Codices habent fex Barb. Pal. L. S. Cruc. Treuif. Bynkersh. GEBR. — 19
Hal. actis. GER. 20 Hal. hic multum aliter: fiue mancipium in vebus mom |

um

Zv

f
(tu]
CH
Ti
GER
lii |

GES

—
c»
[l
[ d

ne additum erat, vel per eum adquifitum, non. ex . ve emptoris, wec iunmenit, nec

inuenit, vel eo inuento aut deterior bomo fackus eft: aut quod accéffionum. momi- j
recepit, (

DIGESTORVM LIB. IIL TIT. V.

aD(:Z(an Lf ercXe r Jïïfl:w-—

I quod acceffionum ?* nomine additum eft, vel quod deterior
" ,,, homo factus eflet, vel quod per eum effet adquifitum non. ex
", Wre emptoris, nec inuenit, nec rq(;gpüi:et. : nec effet in ipfis etii-
Vilggs . ptoris negotiis, quae gerebat, vnde fibi in praefenti redderet.

m

$. 3. Ceterum fi ex alia caufa perpetuae obligationis, cum fit
x. locuples, debeat: non eft iiputandum, quod non foluerit ?? :
vtiqueäneque vfurarum ratio querellam monuáàt. ; Diuerfam-
que eft in tutore debitore: quia ibi interfuit ex priore obliga-
c tione folui, vt deberetur ex tutelfe aCtione.
L:f)?g Ll.[ XXXVI Pavrvs libroiIV. Quaeftionum. | Srx rr-
— pER homo, bona fide mihi feruiens, mutuam pecuniam fum-
pferit, eamque in rem meam verterit: qua actione id, quod in
rem nodtram ?? verlit, reddere debeam, videndum eft ?*: non
enim quafi amici, fed quafi domini negotium geffit. Sed ne-
gotiorum geftorum actio danda eft: quae definit competere,
[v di creditori]?? eius foluta fit.
XXXVII. In&w libro

C. r
l. Sententiarum. Lr-vrs con-

EM teftatáe tempore qugeri folet, an pupillus, cuius finetutoris au-
fWö&pritate negotia gefta funt, locupletior fit ex ea re factus, cü-
n&*,.) ius ^* patitur aCtionem. — $. r. Sg pecuniae quis negotium
xno)). gerat, vluras quoque praeftare cogitur, et periculum eorum
m €X:cw"nominum, quae ipfe contraxit: nifi fortuitis cafibus debitores
R ^ ita fuas fortunas amiferunt ??, vt tempore litis ex ea actione
-4. f« & conteítatae foluendo non effent, :2. Pater, fi emancipati fi-
co"^]i res a fe donatas agminiftrauit: filio actione negotiorum ge-
1 ftorum tengtur ??. L 6z a ; .
XXXVIII. TRiPHONIyVS libo II. Difputationum.
f L(Qvx srug vfuris pecüniam debebat, creditoris fui geffit ne-
4 gotia: qu&efitum eft, an negotiorum geítorum actione fum-
" mae illus víuras praeftare debeat. — Dixi, fi a femetipfo exige-
Va pcexüre eum oportuit, debiturum vfuras: quod fi dies foluendae pe- -
p cuniae tempore, quo negotia gerebat, nondum venerat, vfuras |
| J*. |non| debiturum: fed die praeterito, fi non intulit rationibus-
Lf 4 creditoris, cuius negotia gerebat, eam pecuniam a fe debitam:
E merito vfuras bonae fidei iudicio praeftaturum. — Sed quas vfu-
ras debebit, videamus: vtrum eas, quibus aliis idem creditor
fyeneraflet: an et maximas vfuras ?^* ? quoniam vbi quis eius
me]i pecuniam, cuius tutelam negoäaue fagniniürg"f 39, aut Magi-
ls itratus municipii publicam in vfus fuos conuertit, maximas vfu-
b as praeftat, vt eft conftitutum a Diuis Principibus. Sed ifti-
Lepn us ?* diuerfa caufa eft, qut ?? non fibi fumplit ex adminifira--
n tione nummos, fed ab amico accepit, et ?? ante negotiorum ?*

Nam illi 35,. de quibus conftitutum eft,

47:. adminiftrationem.
J-jifwe' 3ó

" eum gratuitam,g certe integram * et * abftinentemjromni
L£ . lucro praeltare fidem deberent ?7: licentia, qua videntur abu-
- EE maxjmis vfuris, vice cuiusdam pg/enae fübiciuntur; hic i. o-
na ratione accepit ab alio mutuum: etivfuris ?5, Quja non fol-
Ó //f&. uit, non quia ex negotiis, quae gerebat, ad[fe pecuniam tran-
É ftulit, condenfnanduseft. Multum autem refert, incipiat;hunc
ne F. debitum , [an|ante nomen fuerit debitoris: quod fatis elt ex
? non víurario facere vfurarium. *
p tie. XXXIX. Garvs libro III. de Verborum Obligationibus.

^ veccpit, nec evat inm ipfims etc. GEB. 2X Vulg. acceffiouis. BR. 22 Hal

' quod uon foluit. Bafil. vertunt: 3ióve, propterea quod. BR. 23 Hal. qeam.
: GEB. 24 Fallicur H. a Porta, qui in li. annotat, in Pand. Flor. legi videa-
j JHu$. BR. 2,5 Hal. et Vulg. ercdztoribus. BR. 26 Hal. cum is, loco cuzus.
l GER. 27 Hal, et Vulg. amiferint. BR. 28 Taur. in margine: tenebz-

o- . &ur, et bi quidem antiquiffime adícriptae funt. BR. 29 Vulgo vfuras, abeit.

. cino cauero: dicendum eft, quod praeftitero negotiorum gefto-

7 BR. 30 Hal adminiflrauit. GEB. — 31 Vulg. illius, BR. 32 Hal. quia. ) : : , D as s
1 , GEB. / 33 Àp. Hal.et, abeft. GEB. — 34 'Hal. inferit geflorum. GEB. 35 | item Bafil, àvx cämymä;sms, Vide et $ch011a. BR. Habet eï- Hal, ne.gatmnes.ïx. |
j - Hal. in ilis, ex in fequentibus fubicitur. GERB. 36 Hal. abfliueutem in lucro. | GEB. f!,.gxï-ïa.l. et Vulg. prgefïgunt in. BR. — 50 Hal.þ gzg.,gzi-, fed quia. G E B.
1 OGER 37 Hal, debeant, GEB. 38 Sic quoque Hal. Ceteri omnes, et m | 51 Flor, fuit olim damnouuerjfm pro dammuo eummonu verjari, et certe au—t« hic vo- ?,T ; &T— d
9 vfuras. MSS. autem iu vfuris, et Bynkersh. fine. gloflis Z v[uris, quas mow cula eam carere p ifur&us, aut m.fequgn.nþl'xs. 'Omr.lgg tamen vtmmqueäg'uq;f Qü e
" foluit. Quid fi legamus et vfuras quia non foluit, won quia etc. hoc eft, quia fgunt, nifi quod i in 1B.arb. vhic.locx initio :a:.?fucri R. Iflaiïacn—mt a 1?- T :
" non foluit vfuras, non quia etc, — Profecto admodum mendofa cft haec L. 34. | uo Vat. I. HI. Pal. L S, Cruc. Treuif^] Habet eam Halæ " e-zu;-zgm *.-trqquï—i | (ïv W .
7 " "«t et L. 43. B. - MSS. quae iu vfaris habent, funt Barb. S. Cruc. Treuif] GEB.T co. GEE. . 52 Hal et Vulg. propterea quod. tibi mecejJariwm. E. — 53 -an.
h i [ | Aa | et
4

67
SorvENDo quisque pro alio, licet inuito, et ï,g;norante, libe-
rat eum: quod autem alicui debetur, alius fine voluntate eius
non poteft iure exigere: naturalis enim, fimul et ciuilis ratio
fuafit ?*?, alienam condicionem tmeliorem quidem *? etiam
ignorantis, et inuiti nos facere polle: deteriorem non poffe.
XL. PaAvrvs libro X. ad Sabinum. . Sx coMmwv-
NES 3edes tecum habeam, et pro tua parte damni, infeCti vi-
O m -n;-*,'
rum actione potius, quam communi diuidundo iudicio, poffe
me petere: quia potui partem meam ita defendere, vt fócii par- . !
tem defendere non cogerer, f« €x 7eL ]1 XXXf.
XLL IpE libroJXXX. ad Editum. Qvx sknvv w rce &
meum, me ignorante, vel abfente, n noxali caufa defenderitsz
negotiorum geftorum in folidum mecum, non de peculio aget.
XLIL IpEw libro XXXIII ad Edictum. $: seavx
mei rogatu negotia mea fufceperis: fi dumtaxat aWmonitus a
feruo meo id feceris, erit inter nos negotiorum geftorum a&io:z
fi vero quafi mandatg ^* ferui, etiam de peculio, et de in rem
verfo ^^ agere te poffe refponfum eft. :
XLIII. LAnxo libro VI. Pofteriorum Epitomakorum &--/ 2c/
Jaloleno ^?. Cv PkcvNrAM eius nomine folueres **,
qui tibi nihil mandauerat, negotiorum geftorum atfio tibi cora-
petit: cum ea folutione debitor a creditore liberatus fit* niff ..
fi quid debitoris interfuit, eam pecuniam non folui. a t
XLIV. Vr»raAwvs libro VL Difputationum. . Is,
Qvr amicitia duCtus paterna pupillis tutorem petieritj vel fu-

CXX us
XXXZ

cK

fpeCtos tutores poftulauit: nullam aduerfüs eos )»fæbe:t aCtio- Ó
nem, fecundum Diui Seueri conftitutionem ^5. & . j p

&
d

x

XLV. Ipgw libro IV. ** gginionum. Qvarg vTri-
LITER in negotia alicuius erogantur, in quibusfeftjetiam fum- 1.
ptus honefte ad honores per gradus pertinentes *7 factus,.
aCtione negotiorum geftorum peti poffunt. $. r. Qui purete-
ftamento libertatem acceperunt, actus, quem viuentibus domi-
nis adminiflrauerunt, rationem reddere * non * conpellun-
tur *9, $. 2. Titius pecuniam creditoribus hereditariis fol-
uit, exiftimans fororem fuam defuncto heredem teftaiénto exX-
titiffe: quamuis animo gerendi fororis ftéjotia id fecilfet:12
veritate tamen filiorum defuncti, qui fui heredes patri fubiato
teftamento erant, geffiffet: 9? quia zZequuar eíft indamino .
* eum * non verfari ?*, actione negotiorum xgï'äftorum'id(.ejmj At .
petere placuit. aE
XLVI. ArRrzcawvs libro VII. Quaeftionum. MaAx-
DASTI filio meo, vt tibi fundum emeret: quod cum cogno-
uiffem, ipfe eum tibi emi. Puto referre, qua mente emerim:
nam fi propter ea, qu&e tibi necef'aria ?^ elfle fcirem, et te eius
voluntatis effe, vt emptum Kabere velles, agemus inter nos ne-
cotiorum gefítorum: ficut ageremus, fi aut nullum omnino
mandatum interceffiffet, auticlitio mandaffes, egi?^ ego, quia
per me commodius negotium poffim conficere, emiflem. $i
vero propterea emerim, ne filius |mandati iudicio teneatur: ma-
gis eft, vt ex perfona eius et ego tecum mandati agere poífim,
et tu mecum actionem habeas de peculio: quia et li Titius id

— Jec

39 Hal. fuadet. GER. 40 Ap. Hal. quidem abgll, GERé* . 41 Vulg.man-
dato. BR. 42, Hal. et Vulg inferunt a&zone. 8 R. 43 Àp. Hal a Íauo-
leno, abfunt, GER. 44 Hal. folueris,mendofa hic multa, vee dicum. B R.
Puta Florentiae. Vid. not. ad £. ;3. GEB. 45 Hal. fecundshm "quod. Diui
Seuerà conflitutioue declaratur. GEB. 46 Hal i. HI. GER. 47 Hal.
obtingentes. G EB. 48 Nox ob proximum coz Flor. excidifle vigetur. — Eft
autem ab ordinario corrigente repofitum, receptumque ab omnibW. Diferte

k )d ; -'(('
Jtc du ;Z[

R.

LV

L L'
fwescvl

68 : DIGESTORVM. LIBA IHL. TIT- AW UVELE

mandatum fufcepiffet *^, et ne. eo nomine teneretur, ego
emiffem: agerem cum Titio negotiorum geftorum: et ille te-
cum, et tu cum illo mandati. Idem eft et fi filio meo manda-
ueris vt pro te fideiuberet, et ego pro te fideiufferim. $. r.
Si proponatur, te Titio mandaíle, vt pro te fideiuberet, me-
que, quod is aliqua de caufa 1mped1regur quo minus fideiube-
ret, liberandge fidei eius caufa fideiuffiffe: negotiorum gefto-
rum mihi cotfipetit a&tio. E d
XLVIL PaAvrvs libro I. Sententiarum. . Ac'Tro ne-
gotiorum geftorum illi datur, cuius intereft hoc iudicio expe-
ri. 4 — Necrefert directa quis, an ynh. -g.&wn.e agat, Vgl
conueniatur: quia ?? in extraordinariis,iudiciis, vbi conceptio
formularum non obferuatur, haec fuptilitas fuperuacua eft :
maxime cum vtraque aCtio eiusdem poteltatis eft, eundemque
habet 55 effeCtum. n ..
XLVIIL PAprNrANVvs libroIIIL.Quaeftionum. IGNo-

RAN'TE quoque forore, fi frater negotium eius gerens dotem

a viro ftipulatus fit: iudicio negotiorum geftorum, vt virum
liberaret, tiure /conuenitur. x
4XLIX- Arnicawvs libro VIII. Quaeftionum. 51
REM, quam feruts venditus fubripuiffet a me venditore, em-
ptor vendiderit, eaque in rerum natura efle defierit: de pretio
negotiorum geftorum aCtio mihi danda fit 57, vt dari deberet,
fi negotium, quod tuum effe exiftimares, cum effet meum, ges-
fiffes: ficut ex contrario in me tibi daretur, fi cum heredita-
tem, qude ad me pertinet ??, tuam putares, res tuas proprias
legatas ?? ífoluiffes: * quandoque de ea folutione libera-

rer ) 9?9. &tyer

/? DE CALVMNIATORIBVS. /g/
VrnPrANVS libro X. ad Edictum. |

u €x /"l n E N Ev M, [qui[ vt calumniae caufa|negotium faceret, vel non
! a

ceret, pecuniam accepifle dicetur, intga annum in qua-
druplum efüs pecüniae, quam accepiífe dicetur: poft annum,
fimpli in factum a£fio/ competit. $..r. Hoc autem iudicium
non folum in pecüniatiis caufis, fedjetjad| publica crimina per-
tinere Pomponius fcribit: maxime cum gf lege . Repetun-

« d. 595/5 darum [teneatur] qui ob negotium faciendum, aut non facien-

acvo
| 1 p f

(M*W*,.ir a

Jru,
I a -
[f

dum per calumniam pecuniam accepit. $. 2. Qui autem ?
accepit pecuniam, fiue ante iudicium, fiue poft iudicium acce-
ptum, tenetur. $. 3. Sed et conftitutio ? Imperatoris noftri,
quae fcripta eft ad Caffium Sabinum, prohibuit iudici vel ad-
uerfario, in publicis, vel *| priuatis, vel ;fl;flfcalibus caufis pe-
n un

et Vulg. fed loco et. BR. 54 Taur. fafcIpiffet. GEB. 585 Hal. plame,
loco q2ia, GEB. ,. 56 Hal. fit, euudemque babeat. GEB. 57 Hal. et Vulg.
efl. BR, — 58 BP pertinebat. GEB. 59 Hal, loco legatas, fubftituit lega-
tariijs. MSS. habent, vt Flor. BR. Barb. L. Vat. L IL HI. Pal. L S. Cruc.
'Treuif. Bynkersh. GER. 60 Hal. et Vulg. quotquot adimus : quandoquidem
ea folutioue liberarer, nifi quod Vulg. habent liberer.'] 9. qnandoquidem pro
quandoque de, omnino approbamus. Nam vt fupra monitum, in poftrema h. t.
parte vapia fuperfunt manifefto mendo inuoluta. "Videamus nunc MSS, quae
hic maiore numero infpicere vifum eíft. "Tredecim archetypi vitium fideliter
exprimunt. Sed tamen in Pal. L expunda eft praepofitiogf.In Vat. II fupra

at, IJL. fcriptum fi quando. n Bynkersh. finc gloff. vt quando, / Pro libe-

i LLE/ TE MQMW!&W fcnptumw In folo Barb. faCum, quandoquidem. — Praeterca
u qa 7

varer WaC, V Tet idem Bynkersh. Hberer, | Cum recepta vero concinunt Bafilica: -
4AsuSPQuuas y29. BR. n Vat. IL. videtur fuperfcriptum ieut l'ld. per
abbreuiationes, quas Brenkm. in Collationibus adpinxit. ] Religui LVat.

Iv. Palfi. HHi. Magl, Taur. L IV. S. Cruc. Treuif. GEB.
. 1'Vulg-inferit Julja. BR;. " 2, Ap. Hal. autem, abeft, GEE..— 5 Hunc
locum perobícurum interpretatur Noodt. m JDioclet, et Maxim. c. 14. BR.
Conf. Brenkm. de L. Remmiae exitu c. 20. mot. à. GEB. — 4 Wulg. inferit
in. BR. 5 Etiam hic Vulg. inferit zm. BR. 6 Vocula Namn, hic non ha-
bet vim caufae, fed vim incipiendi, vt in L. 2. $. 1. zufr. de Vi bonor. vaptor.
et in L. 6. iufr. de Rei Vindic. Noodt. alleg. loco. BR. Hal hic habet Er,
loco Nam. GER. 7 Hal. et Vulg. praefigunt fed. BR. 8 Hal et Vulg.
inferunt pecuniami — Yle eriam habet acceperit. BR, ^. 9 Hal ceffet. GER.
Yo Hal. inferit /icitiíé. GEB. II Taur, accIpiffe. GER. I2 Nenmpe fit.

*

tem accepiffe

ptum 77. pumes

cuniam dare: et ex hac caufa litem perire iuffit. Nam 9 tra«
Cari poteft, fi aduerfarius, non per calumniam ftltranügendi th
animo * accepit, an conftitutio ceffat ?? Et puto ceflare: fi-
cuti hoc quoque iudicium: neque enim transacfionibus *? eft
interdiCctum, fed fordidis concuffionibus. $. 4. Pecuniam au-
** dicemus, etiam fialiquid pro pecunia acce-

Il. Pavrvs libro X. ad Edictum. . QvrzxETIAM, ,
AY/quis *? obligafione liberatus fit, poteft viderif cepiffe pujactp— — 4
Idemque "?. fi gratuita pecunia vtenda data fit, au£ minoris -
locata venditadé res fit. Nec refert, (5 ipfe pecuniam acce-
perit, an alii dari iufferit, vel acceptum füo nomine ratum ha-
buerit. o
HI. VrPrAwvs libro X. ad Edictum. Ec '* cx.
NERALITER idem erit, fi quid omDino compendii fenfit pro-
pter hoc: fiue ab aduerfario, fiue ab alio quocumque. $. r.
Si igitur accepit, vt negotium faceret,]fiue fecit, fiue non fe- t
cit&aPS"et qui accepit, ne faceret, et fi feït, tenetup ^^ UM ,.
B Hoc Edicto tenetur etiam is, qui depe&tus eft. Depeétus 29j«
"autem dicitur turpiter paCtus. — $. 3. Illud erit notandumgmd fa deeeptu
qui dedit pecuniam, vt negotium quis pateretur, non habebit
ipfe repetitionem: turpiter enim fecit: fed ei dabitur peti-
^tio ?^a, propterquem datum eft, vt calumniaeifiat. Quare fi
| quis etate pecuniam accipit ^* b, vtmihinegotium faceret,leta ^eswnt
me, ne mihi faceret,] duobus iudiciis mihi tenebitur.)4onf —— 2
— IV.,Garvs libro IV. ?^* ad Editctum prouinciale. Aulus
HaAkc AcTI1O heredi quidem non cornpetit, quia fufficere ei
debet, quod eaàm pecuniam, quam defunctus dedit, repetere
poteft.
V. VrPrANvs libro X. ad Edictum. Iw gnkegE&pEM
autem competit in id, quod ad eum peruenit, Nam eft confti-
tutum, turpia lucra ?^? heredibus quoque extorqueri, licet cri-
mjna extinguantur: vtputa, ob falfum ?*, vel iudici ob gra-
tiófam fententiam datum, et ?? heredi extorquebitur: et fi
quid aliud fcelere qudefitum. $. 1. Sed etiam praeter hanc
actionem condictio competit, fi fola turpitudo accipientis ver- ct
fetur: nam f ét dantis, meliorcaufa eritpoffidentis. Quare 2$
fi füerit condictum, vtrum tollitur ^* h£áec actio, an vero in ^^
triplum danda fit? an exemplo furis et in quadruplum aétio-
nem damus, et condi&tionem ? Sed puto, füfficeré alterutram /et
a&ffionem. Vbi autem condictio competit, ibi non eft neceffe i
poft annum dare ?* in fattum actionem. :
Judas Vl. CaArzvs libro IV. ?? ad Edi&tum prouinciale.
AmxNwvs autem in perfonam ?? quidem eius, qui dedit pecu-
4 niam,

Erat Flor. pecumiacceptum. ^ Recentior manus nulla neceffitate, quin abfurde
prorfus accepzmms, repofuit. al habet accepit. Vulg. accepiffet. BR. —— 15
Vulg. inferit a. BR. I4 Vulg. accepiffe. B R. I5 Vulg. inferit eff. BR,
16 Vulgo praefigunt a^. BR. 17 Flor. olim erat Zt. B R. 18 Hal. et
Vulg. hic inferunt temetzr. BR. 19 ReGe adnotat H. a Porta in Il. Iu
Pand. Flor. Si igitur accepit ne faceret et fi fecit tenetar. — Aptatum taimen. eff
ibidem literis antiquiffimis fic: Si igitur accepit, vt negotium faceret, fiue. fecit,
fiue non fecit, et, qui accepit ne faceret, et fi fecit, tenetur. Sic ille. Nobis
autem fufpicio eft, inferendam in pofteriore parte negationem, vt fenfus con-
ftet, nimirum et qui accepit, me faceret, et fi uon fecit, tenetur. — .Si enim fecit,
quid dubii effe poter.t. BR. — Sed pariter quid poterat effe dubii, fi. non fecit,
cum pecuniam accepiffet in hoc, ne faceret. Absque negatione hic poteft. efle
fenfus, eum qui accepit pecuniam, ne faceret, non ideo fe poffe excufare, quod
tamen fecerit, quod ipfum poterat poft acceptam pecuniam forte feciffe, ne pe-
cuniam, calumniae caufa, accepiffe videretur, G z. 20 Hic de fignificat sia-
le, vt in dezero, quod eft turpiter iuro. — Contius. Hac tamen in. parte Vlpia-
num cauillatur Valla 1. Elegant. 63. . Vide Opufc. de Latin. ICt. Vet. p. 283. f44.
Quod autem Hal. in margineannotat: alias vtrinque, difpettas, nihili eft. BR.. A.d-
de Val. Guil. Forfterum 1. Obfera. fuccifiu, 1 4. et Sc. Gentilem £. Parerg. ?52. GEB.
21a Hal.vepetitio. GEB. — 21 P Hal. acceperit. GEB. — 22 Hal. lib. III. GER.
253 Hal. et Vulg. inferunt ab. BR. — 24 Hal. et Vulg. inferunt. teffzmonium. Ba-
fil. quoque habent in genere: 273 voü zA«so?, proprie ob fi&litium. BR. 25
Vulgo et, abeft. B R. 26 Hal et Vulg. Quaeritur. BR. —— 2/7 Hal tolla-
tur. GE B. 28 Vulg. dari. BR. 29 Hal. ljb. IIl. G&s. ^ 30 Hal zx

perfona,

! / » ^ 3 L : , à : , 3 i
ZZ /Ww//*:/hui' d chewa pPCFÜA /',;«ä /'H'W/'L f&xä /t&m/uan PHAVIMA Pa poxesseede OMT. ,f;,—[&
4-"/' j

m

E
14
lpl
lgl

u W]"f"ää* Kieret, acceptum elft, eteLi patri a&fio danda eft, lItem fi fili-

DIGESTORBVM LIB. H IT NI LIB dYO TIT. L

a£o ! j
.mandatüj?? ei dederit, ne fiat: tunc etiam ^? ipfam repete-

niam, ne fecum ageretur, ex eo tempore cedit, ex quo dedit:
.a e^ fi modo poteftas ei fieret ?* experiundi. In illius yero per-
fonam, cum quo vt agatur, alius pecuniam dedit, dubitari poteft,
vtrum ex die datae pecuniae numerari debeat, an potius, ex
quo cognouit datàim eff£: quia qui ngäcit, s videtur experiun-
di poteftatem non habere, et verius jefty ex egjiïnumfhumerari,
ex quo cognouit. A.
VIL Pavrvs libo X. ad Edictum. Sxr ovrs ab
A od lio acceperit pecuniam, ne mihi negotium faciat ??: fiqui-
fs peiu g Q€ . mandatü ?? meo ?^* datum eft, vel a procuratore meo
4«3:r omnium ?? rerum, vel ab eo, qui negotium meum gerere vo-
lebat, et ratum habui: ego dedifíe intellécor. Sinautem non
uada.mandatjj meo alius ei, licet (mifericordiae caufa dederit, ne
M oseec. 835 36. neque ratum habui: tunc et ipfum repetere, et me in
quadruplum agere poffe. $. r. 5i, vt filiofamilias negotium

usfamilias pecuniam acceperit ??, vt faceret negotium, vel

non faceret: in ipfum iudicium dabitur. Et fi alius|nen-meo,
sls IT Aoist

AogTnuMne .
DE IN INTEGRVM RESTITV TIONIBVS.

undece^c M EPIANVS libro XI. ad Edictum.

T v111T^s huius Tituli non eget commendatione: ipfe
enim fe oftendit. Nam fub hoc Titulo plurifariam Prae-
P tor hominibus vel lapfis, foä circumfcriptis! fubuenit:
R:'—J .,fiue metu,| fiue calfiditate, fiue /etate, hue abfentia incide-
-LMGJMMZ runt * in captionem. L »
"^m EI. PaAvrLvs libro I. Sententiarum.] SrvE per fta-
»tügon . tüs mutaff:ionem, aut iuftum errorem.. !
Pbipfa, 5€9 IIl. MonkesT1Nvs libro Vill[PandeCtarum. OwwEs ?
iAf i oe. 3n integrum reftitutiones, caufa cognita a Praetore pfomittun-
. tur ?: fcilicet vt iuftitiam earüm caufarum examinet *, an
4C0K:U verae fint, quarum nomine fingulis fubuenit ^. E
. pt. , «( . POT.
pmeo gaþ IV. CarfazsTnATVs libro], Edi&timonitori. Scro
ww Giillud a:-quibusdam obferuatum, ne propter fatis * minimam
rem vel fummam, fi maiori rei vel fummae praeiudicetur, au-
)u/tu diatur is, quijinlintegrum reftitui poftulat. |
V. Pavrvs libro VI?. ad Edictum. Nrmwo vide-
ifyg *turj;xclufus 7, quem Praetor in integrumjigärg:&iggm&gypol-
R p NoNwN so-
U fwa*'"*.. CA

liceatur. | x . i ] A'reftitac,
VI. VrPrawvs libro XIII. ad Edi&tum.
"LvM minonig ?, verum eorum quoque qui Reipublicae caufa
Z/ afuerunt ?: item|omnium| qui ipfi potuerunt reftitui in inte-

grum, fuccefforestin integrumfreftitui poffunt: et *? ita ffe-
pifime eftconftitutum, — Siue igitur heres fit, liue is cui he-

L1IBE

u7/k

-
neteorn ,

LAf
Le

perfona, et paulo poft fimiliter Iu illius vero perfoua. GER. 51 Hal. fuerit.
GE B. 32 Hal. faceret. GE P. 33 Vulg. mamndato. BR. 44 Hal. et
Vulg. inferunt e; BR. — 35 Taur. meOmmium. GEE. — 36 Hal. fieret. GER.
37 Hal. etiam. GEB. 38 Hai. accepit. GEB.
die The0 ej. BR. 40 Hal. et. GE£. 41 Hal retzuct. GEE. 42, Hal.
debetur. GERB. 3 Hal, dicentur. GER. 44 Hal.et Vulg. im duphnum
pretü. Necaliter fere MSS. fiue ab initio fiue ex correQione. Adde Bafi.
40 OvrAcUs Ti AvToU is5c. Attamen fcriptugam Florentinam non mutari
quae recte fe habet, 8R. — Habent preti? Barb. Pal. I. Bynkersh] é'In Treuif eit:
corre&um).[ S, Crutz vt Flor. GEB. ,

I Vulg. iuciderimt. BR. — 2 'Taur. OMNiS. GEB. — 5 Hal. et Vulg.
permittuntur. B R. 4 Forner. II. Sele&f. 24. inferendum putat et. — Tu vide
Noodt. ed. Dig. b, BR. Nempe Guil. Fornerius putat 7? et latere in vltimis
literis ro2 examinet, Adde Rad. Fornerium I. Rer. Qxzuotid. 19. GEB. 5
Hal. fnbueuitur. GE B. 6 Blaublomm, notat z2 f/atis non legi in antiquiffi-
mo MS. apud.S. Vi&orem Parifiis, et Budaeus malebat fame. — Inde forte Hal.
propter aniuimam faue vem. BR. —— 7 Crediderim Flor. legendum efle videtur

*cxclufus, — Nam quod prior c etiam media (ecatur, vt nunc formam v? e cxhi-

39 Vulg. et fi. alius nmomi- -

69

re, e£ me in quadruplum agere poffe. $. 2. Cum publicanus
mancipia retineret ^*, dataque ei pecunia effet, quae non de-
beretur *^: etipfe ex hac parte Edicti in factum aétione te-
netur. ! s
| VIII. VreraAwvs libro IV. Opinionum. Sx as xo,
qui innocens fuit, fub fpecie criminis alicuius, quod in eo pro-
batum non eft, pecuniap acceptamyis, cuius de ea re notio eft,
edoctus fuerit: id quod illicite extortum eft, fecundum Edicti
formarm, quod de his eft, qui pecuniam, vt negotium facereht,
àub non facerefkt, accepifle dicerentur *?, reftituf] iubeat, et
ei, qui id commifit, pro modo delicti pfenam irroget.
IX. PAPI)( ANVS libro 1I. de Adulteriis. Dsa srm-

j

r&,*, Z&?)»:-d K , fld;:rt;!
3 £

Á

Li LL ex /,7«(43),;—;;h

vo, qui accufatur, fi poftuletur, quaeftio habetur: quo abfo-| .t

luto, in duplum pr fgum ^* accufator |[demine- damnatur: fed
et citra pretii ;ggmafionem"qu;&eritur de calumnia eius. Se-
paratum eft etenim calurmniae crimen a danfno, quod in feruo
propter quaeftionem domino datum eft. |

B OVABILVS

reditas reftituta eft, fiue filiifamilias militis l'acceffor: in inte-
grum reftitui poteriU ^*. Proinde et fi minor in feruitutem
redigatur, vel ancilla fiat, dominis eorum dabitur, non *? vl.
tra tempus ftatutum, in integrum reftitutio, Seifet fi forte

nus ^* libro f?þ.-äi.iïlg'fdegimü. *? Digeftorum Kcribit,| abftinen-
di facultatem dominum poffe habere, non folum zetatis bene-
ficio ^?^, verum et ^* fi detas non patrocinetur: quia-non
apifcendae *? hereditatis gratia legum beneficio vfi funt; fed
vindictae gratia. 3b 2 t |
VII. MARcELLVS libro,llLDigeftorum. Dzvvs An-
toninus Marcio jAuito Praetori de fuccurrendo ei, qui abfens

E
€

fcit, fubueniendum eft: itaque fi citatus non refpondit,
, * m
tribuna-

$.

19
Aro

hoc more pronunäatum,e&, confeftim alitetm

parum exaudita voce praeconis defuiffe: ideoque reftitui poteft.
$. r. Nec intra has folum ?* fpecies confiftét ?? huius gene-
ris auxilium: etenim ?? deceptis fine culpa fua, maxime fi
fraus ab aduerfario interuenerit, fuccurri ^* oportebit: cum ?*
etiam de dolo malo actio competere,foleat: et boni Praetoris
eft potius reftituere litem, vt .e£ ratio jet gequitas poftulabit,
quam attionem famofam conftitaere: ad quam tunc demum
defcendendum eft, cum remedio locus effe non poteft.
Vflaveellas V TTT. iMAczn ?* libro -ll de Appellationibus. Iw-
TER fminores yigintiquingue annis, et eos qui Reipublicde
4 caufa
beat videtur effe a ligula transuerfa praecedentis e imprudentius products, Et
.tamen IX, MSS. quae hic contuli, item omnes editi, quibus vtor, conftanti fcri-
ptura, vt Taur.,videtur ve exclafus. — Et quod longe maioris ponderis eft, non
aliter Bafil. àu 9ox£& vie dxmemqoxíumw crodyuaroc, 1104 videtur quis ve excidiffe,
nimirum quemadmodum dicimus, caufa cadere. BR. Taur. repraefenta: vide-
tuRe exclufus. — Nouem MS$S.. funt Bdrb. Vat, L. I. II Pal. L. S. Crac. Tre-
uif, et Bynkersh. vt reor, vterque. Etiam Hal. ve exclmfus. GER. 8 Vulg.
minórum. BR. 9 Vulg. abfuerint, et mox potauerint. BR. 16 Hal ct,
loco et. GEB. — 11 Hal. potef. GEB. . t2 Hal inferit tamew. GEB. — 13
Hal. adierat. GE B. I4 In Vulgatis eft L. 7. Isliauus, rcfte Contio. un.
15 Vulg. ljb. XIII. BR. 16 Taur. in Adnot. beneficio. — Feneficio in P. et
pluries talem fcribeudi modum iuuenimus. G E B. 17 Hal. verum etiam..GE R.
18 Hal adipiftendae. G EB. 19 Hal. inferit fol;to. G E . 20 Hal. fe-
dentez. lta et quinque MSS. e feptem. In fexto, quod eft Trewif,ad eum
modum correctum eft. — Praeterea Bafil. vgoxaoWLéyo EoyoyTt, pm?ejiäen,tem iudi-
cei, BR. Adilla quinque referas Barb. $. Cruc. Bynkersh. — Cum Flor. facit
Pal. L. GER. 21 HaL folummodo. GES. 21, Vulg. comfiflit. B R. 23
Hal. inferit et. GEB. 24. Taur. habet fuccmri. — Verifimiliter dare woluit
fuccuRi. GER. 25 Xlal. quamnis, loco cum. GER. 26 Vulg. JMarcellus.

Aag g R.

hic minor erat captus in hereditate, quam adierit *?1lTulia-

rem amiferat, in hanc fententiam refcripfit: Ktfi niljl facile
|mutandum eft ex follenfnibus: tamen, vbi &equitas eu.x-de,nsiggo-
t o

L-—— M v

jéc e^. t

,?ul L'a.Mv(«f M X nl-ä :

p

W

SE OR ,

j5 1« — À. . j
li te fedentes^? adiit: exiftimari poteft, non ua. culpa, ileduvüy)l

e6

XXU.

n r l
P

7O
e e . Q: .//' "
. «aufa abfunt, hoc intereft: quod minores ?^ annis etiam, qui
(j, pertutores curatoresue fuos defenfi funt, nihilominus in inte-
erum contra Rempublicam ?? reftituuntur, cognita fcilicet

caufa: ei ?? vero, qui Reipublicae caufa abfit, ceteris quo-
ue ??, qui in eadem cauía habentur, fi per procuratores fuos

/14«// defenfi funt, |haftenus;in integrum reftitutionez?* fubueniri

/^ folet, vt appellare his permittatur.
Mdo r ss ) 1 $ CÁVSA) GESTVM. ER
o« &x QVOD,* METV3 (CAVSA| VM ERIT./v.
VrPraAwvslibro XÁad Edi&um, —— —

AIT Praetor: Qvobp wETVS CAVSA GESTVM ERIT,
l)JÁA £ À RATYVM NON HABElho. Olim ita edicebatur ^; ovo p
| VI. METVSVE CAVSA, vis enim fiebat mentio, propter ne-
Ladoc]/

», 1 r i
L:

oX
igA,vVTYV
1:5» LUV

ceffitatem. impofitam contrariam ? voluntati: metus,jinftan-
tis vel futuri periculi caufa mentis trepidationgJ ^: fed poftea
detraCta eft vis mentio: ideo ? quia quodcumque vi atroci
fit, id metu quoque fieri videftur.
» d 1l Pavrvs libro I. Sententiarum. . Vxs
maioris rei ifhpetus, qui repelli non poteft.
j d ramo, II. Vrerawvs librojXL; ad Edictum. .CowTINET
250] igitur haec claufula et vim, et metum: et, fi qui& Vi conipul-

AVTEM eft

Q emaox füs ali('juiäfecit, per hoc Edictum reftituitur. $. 1. Sed vim
—nma* accipimus atrocem, et ? eam, quae aduerfus bonos mores fiat:
: J.d.fM,DM;eiü'am non eam, quam Macgiftratus recte ? intulit, fcilicet iure licito,

et iuré honoris, quem ? Yuftinet. Ceterum ? fi per iniuriam
quid fecit populi Romani Magiftratus, vel prouinciae Praefes,
Potnponius fcribit, hoc Edittum locum habere: fi forte, in-
quit, mortis, aut verberum "? terrore pecuniam alicui extor-

e

g. ferit. BÉ | |
" —— * ]V. Pavrvs libro XI. ad Edictum. ; Eao Prvro
E ol nc etiam feruitutis timorem, fimiliumque ittendum. .
ab d V. VrprrANVSs libro XI. ad Edictum. MTv acci-

; piendum. Labeo dicit, non quemlibet timorem, fed maioris ma-
aj [ p lipubisl P. r
2?00&01»"

M-Mf VI. Garzvs

ZM. |
libro IV, ad Edictum prouinciale. Mr-
TvM autem non vani hominis, fed qui merito et *? in homi-
ne conftantiffimo *? cadat, ad hoc Edictum pertinere dicemus.
VII. VrerANvs libroiXL ad Edictum]] Nec T140-

u |:X. &EM infamiae hoc Edicto contineri Pedius dicit, libro fept-
EM MA — MP MM alicuius vexationis ^? timorem per hoc Edi-
; ,-6;7,,,',,,4, &*ugl re?citu.i.. Proinde, fi quil.s-metlcuïoius 1.5 rem /U,Uam. p
u ' fruftra timuerit *?, per hec Edictum non reftituitur: quoniam
B R. 27 Vulg. inferit XXV. £R. — 28 Gotbofredus in nota: contra vem
iudicatam. |Gouean. l. le&. 44. Cuiac. arg. L. :. Cod. fi aduevf. vem. iudic.

Sed diferte Bafil. »arà «óxw &voxaSÍThvTas, contva ciuitatem veflitunntur. BR,
Miror Noftrum hic MSS, fua non confuluiffe. Hal. coutra rempublicam vtFlor.
GE P. 29 Vuly. eis, et mox abfunt, B R. 30 Hal. caeterisque, qui. GE B.
31 Vulg. per ?n iutegrum vefiitutionem. BR.
I Vulg. De eo, quod. Sed re&e etiam Bafilica: $zeg dégov mQa71óue-
yov x w. BR. 2 Hal. et Vulg. dicebatur. BR. 4 Alias contrariae,
probante Noodtio. BR. 4 Hal. metus autem, proptevr inflautis vel futuri pe-
riculi cauffa mentis trepidationem. — Vulg. metus eff inflautis periculà. vel futavi
cauía meutis trepidatio. Nec hoc mirum, cum Flor. vltima fyllaba vocis' trepi-
datione deleta fit, fed a manu recentiore. Nos fere minima mutatione: 7e-
tus iuflantis vel futuri periculi caufa mentis trepidationem, fubaudito propter, ex
antecedentibus, aut faltim minore molimine: metus enim imflantis vel futuvi pe-
viculi caufa mentis trepidationem. B R. — Batb. suetus euim inflantis vel futuri pe-
viculi caufa mentis trepidatio, ibique ante emim recentius eff/ additum legitur.
Pal. I. S. Cruc. Treuif. Bynkersh. metus|znflantis vel futmi periculi caufa men-
tis trepidatio. GEB. 5 Ap. Hal. ideo, abeft. GE R. 6 Flor. v et anti-
que deletum eft, fed obícure et poftea recenter expun&um, quod Taur. forte fefel-
lit. 8R. — 7 Ap. Hal.re&de, abeft. GEB, — 8 Hal.in margine alas, quod. GER.
9 Hal. etenim, loco cetevmm. GERB. IO Perperam H, a Porta in II. et Bau-
doz. verborum. Eft enim . et in Bafil. 2 cAwyà». BR. 1I Gothofredus in
nota: JMalitas, quomodo dicitur bonitas, fceleritas. L. 3. imfr. de bomis eor.
qui ante feut. uflardus tamen. mauult calamitativ. Charond, in MS, legit

. vel dedit aliquid, vel fe obligauit:

DIGESTORVM LIB. IV. TIT. L 1L

neque vi, neque metus caufa T? factum eft. , $1. Proinde, fi
quis in furto, velfadulterio deprehenfus, vel in alio flagifio,Jj .
Poftiponius libro X&ä) ] ; nova-
o€tauo recte fcribit, poffe eum ad hoc Edictum pertinere: ti- zex
muit enim vel mortem, vel vincula, quamquam non omnem XX//
adulterum liceat occidere, vel furem, nifi fé'télo defendat: fed 54 & &-
potuerunt ?? vel non iure occidi, et ideo inítus fuerit metus, ^**^
Sedet fi ne prodatur ab eo, qui deprehenderit, alienauerit: fuc- A.
curri et ?^* per hoc Edictum videtur: quoniam, fi proditus ef- e&
fet, potuerit ?^? ea pati, quae diximus. *
VIIT. PAvrvs lbro XI. ad Edictum. IsTr ovr- .2

ld

| DEM et inlegem Iuliam inciduntjQuód ?? pro conperto ftu-

pro acceperunt. Praetor tamen etiam, ?* vt reftituadt inter-
uenire debet: nam et geftum eft malo more, et Praetor non re-
fpicit, an adulter fit, qui dedit, fed hoc folum, quod hic acci-€
pit ^? metu mortis illato. $. r. Siis accipiat pecuniam, qüi
inftrumenta ftatus mei interuerfurus eft, nifi dem: non dubi-
tatur, quin maximo metu compellgf 29 :|vtique fi iam in fer-litpr,
uitutem petor, et illis inftrumentis perditis, liber pronunïiari'öm Q*
non poffum. $. 2. Quod fi dederit, ne fiupruin patiatur vir, at
feu mulier, hoc edictum locum habet: cum viris bonis ifte
metus maior, quam mortis, effe debet ?^7. $. 3. Haec, quae 6eac
diximus ad Edictum pertinere, nihil intereft, in fe quis veritus -^.
fit,ianjinj ^* liberis fuis, cum p affeCtu parentes magis in li-
beris terreantur. £^ eXawt [A)t. : |
IX. VrPraANvs libro XI. ad Edictum. Mg-Tvw au-
tem praefentem accipere debemus, non fufpicionem inferendi
eius: et ita Porüponius libro vicénlimo ottàüo fcribit: ait XXV I
enim, meturm illatum accipiendum, id eft;??, fi illatus,eft ti- eeq;io
mor abaliquo. Denique tractat, fi fundum métüim der/äli ue- fj«
ro, audito quod quis cum armis veniret, an hyic Edicto ocusää

fit? etrefert, Labeonem exiftimare, Edicto locum non effe,

et?? vwDpE vr interdictum ceffare: quoniam non videor 3*
vi deiectus, qui deici ?^ non expectaui, fed profugi. Aliter
atque fi, pofteaquam armati ingreffi funt, tunc difceffi: huic /). F
enim [Edicto| locum ifacere; ??. [dem ait et fi forte adhibita ) 3 &&
manu in meo folo per vim gedifices, et interdictum Qvonp vrÍegt7
s ; ET * a teta. ve pb ;
AVT CLAM, et hoc Edictum locum habere: fcilicet quoniam/77 , ;; o
metu patior id te facere. Sed et fi per vim tibi poffeffionem Qp n
tradidero: dicit Porhponius ho€ ?^ Edicto locum effe, $. r.sipummo, —
Animaduertendum autem, quod Praetor hoc Edicto generaliter «t ha
et in rem ?? loquitur, nec aHicit, a quo geftum: etideo fiue ]2 —
fingularis fit perfona,gguae metum intulit, vel populus, velye,
curia, vel collegium, vel corpus: huic Edicto locus erit. Sed ^
licet

malignitatis, Profe&o waxoSsAcíz, qua voce Bafilic. vtuntur, qmalignitatem: de-
notat, Plures tamen probant le&ionem Florentinam etiam Duker. zm got, ad
Opnu[c. de Latin. ICt. Vet, p. 325. fequ. P R. Hal. habet malz. — Ceterum iis,
qui z2 zjalitatis probant adde Leunclau. /I. Notat. 16. et Val. Guil. Forfterum
I, Obferu. fuccif. g. MSS. tamen Barb. Pal. l. S. Cruc. Treuif.. Bynkersh. ha-
bent «alz. G E B. 12, Vulg, etzam. 8BR. 13 Hal. zu bomiuem conflantis-
fünum. GEB. I4 Hal. libro oclauo. GEB. .. 15 Flor. olim fuit exactionis.
Mutatio tamen vetus eft, Sane et Bafil. vertunt s?v exvAg?v, quod licet parum
vfitatum fit, tamen analogice deducitur a exóAAouus, vexor, fatigor. BR. 16
Taur. metVculofus. GEB. — . 17 Vulg. rem vllam, E MSS. folum Barb. ab
initio habuit rezz vllam. — Yn tribus alits & in "allam, expun&a eft. Quintum
et fextum, quae funt $. Cruc. et Bynkersh. fine gloff. eam literam intactam re-
tinuerunt, Certe in Bafil. eft: éz $vóev) zgéáyueri. Si hoc retinemus, expo-
nendum reor, rem nullius momenti. BR, — Hlla tria funt Pal. L. Treuif. et Byn-
kersh. cum glof. Etiam Hal. wzlam. GEB. — 18 Hal. metwerit. GEB. — 19
Hal. neque metu factum ofl, GEB. 20 Hal potuerat. Vulg. potuerit. B.
21 Hal. et Vulg. ez, loco et. BR. Et ita Barb. Treuif. Bynkersh. Sed S. Cruc.
vt Flor. GER. 22, Hal. potuwiffet. Gx8. 25 Hal, et Vulg. qui quid. -& R.
24 Ap. Hal. etiam, abcft. 25 MHal. et Vulg. accepit. BR. 26. Hal. et
Vulg. compellar. 8BR. — 2/7 Hal. debeat. GEB. — 28 Ap, Hal. zs abeft. GE B..
29 Ap. Hal. id efl, abfunt. Etiam a Barb. At Vat. I. S. Cruc. Bynkersh. ederrz,
30 Hal.fed et, G'É B.
32, Hal. deiici. G E B. 23 Hal. et Vulg. fore. B R.
35 Generaliter et iu vem, idem valent, obfer-
ugante

idE -:d*g«—

loco id ef. — Vat. II. IJI. Pal. I. Treuif. vt Flor.[G E &.
31 Hal. videav. G E.
34. Hal. et Vulg. buic. BR.

L?fwf'cfmlzf« MJ'M.

J

p

n
:

URUTTN
F

j

[Jwo.
g

]i

du
u
«

Q«
1

»

F

(s jecio,. Yum reddere, verum et de dolo repromittere debere.

DIGESTORVM . LIB.

licet vim faCctam a quocumque Praetor conpleCtatur, ele-
ganter tamen Pofhponius ait, fi, quo magis te de vi ho-
Íftium, vel latronum, vel populi tuerer, vel liberarem, ali-
quid a te accepero, vel.&e-obligauero:,non debere me hoc
Edicto teneri, .nifi ipfe hafic tibi vim fummifi 39: ceterum fi
US&aliMus Qïäüü", teneri me non debere: ego enim ope-
fit&ráe potius meae 39 mercedem accepiffe videor. $. 2. Idem
Pomponius fcribit, quosdam bene putare, etiam ferui manu-
miffionem, ,vel gedificii depofitionem, quam quis coactus fecit,
^ . .ad reftitutionem huius ?? Edicti porrigendam effe. — S. 3.
/£^XPSed quod Praetor ait, ratum fe non )fabitg 'um *?: quatenus
'accipiendum eft videamus. . Et quidem, aut imperfecta res eft,
/4 licet metus interuenerit, vtputa ftipulationem numeratio non
4 €ft fecuta: aut perfecta, fi poft ftipulationem £ numeratio fa-
4 €ta eft, aut per metum accepto debitor liberatus eft, vel quid
fimile contigerit, quod negofium perficeret, Et Pofnponius
| fcribit, in negotiis quidem perfettis et exceptionem interdum,
: LLf et a&tionem competere: in|[imperfectis autem, folam exceptio-
4j nem. Sed ex facto fcio, cum Campani, metu cuidam illato,
extorfiffent caufionem pollicitationis, refcriptum effe ab Impe-
ratore noftro, poffe eum a Praetore in integrum reftitutionem
poftulare: et Praetorem, me adfidente interlocutum efle: vt
- fiue aCtione vellet aduerfus Campanos experiri, effe propofi-
tam: fiue exceptionewaduerfus petentes, non deeíle exceptio-
nem. Ex quaconfttutione colligitur: vt, fiue perfecta, fiue
imperfecta res fit, et aCtio, et. exceptio detur. $. 4. Volenti

. autem datur et in rem aCtio, et in perfonam, refciffa ^* acce-
- Lldx]/ptilatione, velialigllibetjgüone. $. 5. u"'ï Iulianus, libro téftio

12 ;gé Digeftorum putat eum, cui res metus caufa tradita eft, non fo-
$. 6. Li-
lu cet tamen *3 in rem actionem dandam ex,ïfcimemus, quia res
c'eytr. in bonis eft eius, qui vim paffus eft: verum non fine ratione
A- dicetur, fi in quadruplum quis egerit, finiri in rem actionem,
: vel contra. $. 7. Ex hoc Edicto. reftitutio talis ^^ facienda
'Lþk(&f)e&a Fäïäi ^? in integrum officio iudicis,(vt4 fi per vim restra-
( $i4 /&t, dita eft, retradatur, et de dolo, ficut dictum eft, repromittatur,
p neforte deterior res fit fa&ææ Et, fi acceptilatione liberatio

—— gewelii interuenit, reftituenda erit iinypriftinum ftatum obligatio: vs-
L : ; . P L Q^ : * $ ii 4.6
(aäm:/t—aanque adeo, vt Iulianus fcribàt libro quarto Digeitorum ** fi pe-

"- ecunia debita fuit, qude accepta per vim fatta eft *7, nifi vel
J f&5 foluatur, vel reftituta obligaläione iudicium accipiatur,] quadru-
, plo ^* eum condemfandum. — Sed et fi per vim ftipulanti pro-
mifero, ftipulatio accepto facienda erit. ^ Sed et fi vf'üsfructus,
.. velferuitutes amiffae funt, reftituendde erunt. $. 8. Cum au-
* Lf* tem|haec|actio in rem fit fcripta, nec perfonam vim facientis
— eer co8&rceat, fed aduerfus omnes reftitui velit, quod metus caufa
. Ía u.mf efij:: non inmerito [ulianus a Marcello notatus eft fcri-
AUxbens, fi fideiuffor vim intulit, vt accepto liberetur: in reum
non efle reftituendam a&tionem: fed ügeiuübrem, nifi aduer-
fus reum quoque actionem reftituat, debere in quadruplum con-
demhnari. Sed eft verius, quod Marcellus notat, etiam aduer-
fus reum competere hanc a£tionem, cum in rem fit fcripta.
X. Garvs libro IV. ad Edictum/preuineiade. Irrvp
verum eft, fi ex facto debitoris metum adhibentis fideiuffores
acceptilatione liberati funt, etiam aduerfus fideiuflores agi pof-
fe, vt fe reponant in obligationeim,| $. r. 5i metu a te coa-
: t T?//.
uante Noodtio ad Dig. b. adeoque et fine interpunctione Ícribenda. 8R. — 36
Hal fubmif. GEB. 37. Vulg. fi alius vim. (abmifit. BR. 38 Vid. Byn-
kersh. IIj. Obf, 21. BR. 39 Flor. quondam erat buiuscaledicti, deletis cal
recentius. — Forte corruptum ex buiusce, quod librario infolens fuit. B R. 40
Hal RATVM NON HABEBO. GE&R. — 41 Vulg. vecifa. &R. — 42 Hal.
praefigit Jtem. GEB. 43 Hal. etiam, loco tamen, GE . 44 Ap. Hal.
talis, abeft. GEB. 45 Hal. v? id efl, traiicit poft verba . officio indicis. G ER.
46 Ap. Hal. Digeflorum, abett, 47 Mial. quae debita fuit, accepto per vnm
facla efl.. Sed MSS. ab archetypo non diffentiunt, nR. — Nempe Barb. Pal l.
$. Cruc. Treuif. Bynkersh. GE2 — 48 Hal . et Vulg. iu. quadruplam. BR.

N

E TIT. E ! I
fwe&jflsä feoexy 7»-
ctus acceptam tibi ftipulationem fecerim] /arbitratu iudicis,
apud quem ex hoc Édieto agitur, non folum illud continetur, Z
vt in tua períona redintegretur obligatio, fed vt fideiuflores
quoque vel eoä(llem', vel alios non minus/idoneos adhibeas:
praeterea vt et pignora qude dederas, in eauxdem cau(aní 4?
reftituas. |
XLl. PAvrvs ?? libro IV. Iuliani Digeftorum notat.
SI QVIS alips ünq malifia fideiufforis, vt fideiuffori aCcep o J &
fieret 2* a, vim fecit, non tenebitur fideiuffor, vt rei quoque Qs
obligationem reftituat. |
XIIl. VrPrawvs libro XI.adEdi&um. Sgp r partus
ancillarum, et fetus ** h. pecorum et fructus reftitui, etomnem
caufam oportet: nec folum eos, qui percepti funt: verum fi
plus ego percipere potui, et per metum impeditus fum: hoc ?*
quoque praeftabit ??. $. r. Quaeri poterit, an etiam ei, qui
vim fecerat, paflo vim reftitui Praetor velit per hoc Edictu:
ea quae alienauit? et Porüponius fcribit libro vicenfimo octz
uo non oportere ei Praetorem opem ferre: nam cum liceat, in-
quit, vim vi repellere, quod fecit, paffus eft. Quare fi metu te
coegerit fibi promittere, mox ego ?* eum coégero metu, te
accepto liberare, nihil effe, quod ei reftituatur. $. 2. lulia-
nus ait eum, qui vim adhibuit debitori füo, vt ei folueret, hoc :

fl n

ääaæu,,znfw ,7.9 :
p

XX UI

Edmtq non teneri, .propter naturam .55 metus caufa[actionis, o f79 MMM
uae camnum exigit:| quamuis negari non poffit, in ?9 luliam t ia lao fren
eum de vi incidife, etjius. crediti amufiffe. " t uäamfam
X G LfirsrRATvs libroV?de Cognitionibus. E x- W&t* Üearec
sTAT enim Decretum Diui Marci,inihdec verba: Optimum ett, d |
vt fi quas putas te habere petitiones, actionibus experiaris. /^/?"o-um —
?? Cum Marcianus diceret, vim nullam feci: Caefar dixit, tu vim £ **ï E Íus
- " T. 2 . : M : A B 4490
putas efte fo.luyn, fi homines vulnerentuf? vis 58 eftjet,tunc, uff,-?» 25
quotiens quis id, quod deberi fibi putat, non per iüdicem re- ^^ ^ */-«7*
pofcit. Quisquis igitur probatus mihi fuerit rem vllam debi- — of enem ,
toris, vel pecuniam debitam 5? nonab ipfo fibi fpohte datam, WP YU :
line vllo iudice temere poffidere, vel accepiífe, isque fibi 9? A LR A.
ius in eam rem dixiffe: ius crediti non habebit. ROE

XIV. VrriaAmvs libro KT. ad Edictum. ZITEM!" ng
fi cum exceptione] aduerfus teï.pggäääm tutus; effemj cocgero M dedió 7.
te acceptum mihi facere, ceffare hoc Édictum: quia nihil tibi 9*je/€ev7 o L1
abeft. $. r. 5i quis non reftituat: in quadruplum il eum ii- cïg,
dicium pollicetur. Quadruplabitur autem omne, quodcumque
reftitui oportuit. Satis clementer cum reo Praetor egit, vt da-
ret ei reftituendi facultatem, fi vult pgenam euitare, Poft an--
num vero in fimplum actionem pollicetur: fed non femper,
fed caufa cognita. $..2. In caufae autem cognitione 9* ver- .
fatur, vt fi alia *? actio non fit, tunc haec detur: et (ane cum. -f—' Ea
per metum facta i;.lïuria anno et 9* quidem Vtgiliq65 exokhe- o5
rit: jdonea jeffe| cáufa debet, vt poft annum actio haec darr de- Jj
beat. Alia autem actio effe fic poteft: i is, cui vis adfniffa , ,oe' [|./.
eft, decefferit, heres eius habet hegeditatis »petitionem: quo-
niam pro pofleffore, qui vim intulit poffidet: propter quod he-
redi non erit ?* metus caufa actio: quamuis, fi annus largi-
retur, etiam heres in quadruplum experiri poffit. Ideo autom
fuccefforibus datur, quoniam et rei habet perfecutionem. $. 3.
In/hac|acfione non quaeritur, vtrum is, qui conuenitur, analius
metum fedit: fufficit enim hoc docere, metum fibi illatum, vel
vim: et ex hac re eum qui conuenitur, et fi crimine Kcaret, lu-
| crum
49 Hal. et Vulg. imeadem cau(fa. BR. — 50 Hal. Marcellus. GEB. — 51 a Vulg. fer-
ret. MSS. vt Flor. B R. Pal, l. S. Cruc, Treuif. Bynkersh. GEB. 315 Hal. foetas.
GEB. 352Halbaec. GEB. — 53 Vulg.praeflabitur. BR. — 54 Hal. ego tuim eum.
GE B. 55 Hal. etVulg. inferunt quod, fruftra. V. L. 14, $. 2. iufr. h. t. BR.
36 Hal. et Vulg. inferunt Jegem. B R. 57 Hal praefigit Et. GEB. 58
Vulg. inferit eum. BR. 59 Ap. Hal. vel pecuniam debitam, abfunt. GEB.
60 Hal. accepiffe fibigue. GEB. 61 Vulgo ZItem abeft. B. 62 Vulg.
inferit boc. B R. 653 Ap. Hal. ala abeft. GEB. 64 Ap. Hal. et Vulgo
et abeíft, BR. 65 Flor. olim erat et quidem inutili. TÀ im cx praecedenti
litera zz totidem pedum enatum effe videtur. B&. — 66 Hal. inferit quod. G E g.

Aa3 67

-

' d te t *
|- 6 Wl)-iw*zw/um Ro

LJ /*t.
Ym t6d od |

72

crum tamen fenfiffe: nam cum metus habeat 9* in fe igno-
.rantiam, merito ?? quis non jaditrihgitur, vt defignet, quis/ei|
metum vel vim adhibuit 9?: etideo ad hoc tantum actor ad-
ftringitur, vt doceat metum in caufa fuifle, vt alicui acceptam
pecuniam faceret, vel *? rem traderet, vel quid aliud faceret.

1 :
LA )/f";

t edun., Nec cuiquam iniquurp videtur ^*, ex alieno facto alium in
: quadruplum condemmnari: quia non ftatim 7^ quadrupli eft
[A47. actio, fed[filres non reftituatur. $. 4. Haec autem actio cum
arbitraria *? fit, habet reus licentiam, vsque ad fententiam ab
arbitro datam *^, reftitutionem, fecundum quod jfupea dixi-
mus, rei facere: quod fi non fecerit, iure meritoque quadru-
. pli condemnationem patietur. $. s. Aliquando tamen, et fi
. -(4 ametus adhibitus proponatur, arbitrium .aþ.folutionem.agfegt:
preni flwwæ 45!,75"'9, quid enim, fi metum quidem Titius adhibuit me non eónício,
puat ab M isié^ — res autem ad me peruenit, et haec in rebus humanis non eft
fine dolo malo meo: nonge ?? iudicis officio abfoluar? aut *?
A. dl 44 fi fernus in fuga eft, deque, fi cauero iudicis oHici,og me, fi in
&7 mw'ï::f meam ppte&atem peruengriä, reftituturum, abfolui deþä)þjo.
QU i. Mnde quidam putant, bonà fide[ ** emptorem ab eo qui vim
jwül;c.rf/luh' intulit, comparantem non teneri: nec eum, qui dono accepit,
" :

. vel cui res legata eft. Sed rectiffime Viuiano ** videtur,
Aj J e& etiam]Hbs teneri: ne metus, quem paffus fum, mihi captiofus
ll fhaloxiee — gun it. u-Pedius quoque libro o&tauo fcribit, arbitrium iudicis in
u J* reftituenda re taie e.üeää(ää vt eum quidem, qui vim agdimifit,
x 1ubeat refhtuere,'&ggtj'ü ad alium res peruenit: eum autem,
324jA. ad quem peruenit,Zetiamffi alius metum fecit: nam in alterius
praemium verti alienum metum non oportet. $. 6. Labeoait:
fi quis per metum reus fit conftitutus, et fideiufforem volen-
tem ?? dederit: et ipfe, et gideiufibrll-iþeratur.SäSi,LoLgfs fide-
haie amnia. Jesunt i. 3ndfor[metu accelfit, non letiami reus:efolus fideiuffor liberabi-
| margilecn ecpiféto^ tur, — $. 7. Quadruplatur autem id, quanti ea res erit, id eft 5*
nl a droripfa cum fructibus, et omni caufa, — $. 8. Si quis per vim fifti ??
| promittendo, poftea fideiuflorem adhibeat: is quoque libera-
tur. $. 9. Sed et fi quis per vim ftipulatus, cum acceptum
i mon faceret, fuerit in quadruplum condenihatus: ex ftipulatu
Á )el/l eum agentem, aduerfüs exdeptionem replicatione adiuuari, Iu-
lianus putat: cum in quadruplo et fimplum fit reus confecu-
c& tus, Labgo autem etiam poft quadrupli aCionem nihilominus
a»71 exfeptione fumimouendum ?? eumj"qui vim intulit, dicebat:
quod cum durun; videbatur ?^, ita temperandum eft, vt tam .

ja 9* . dnpon Condem/j]atione pleCtatur, quam acceptilationem, omni?
xnodo. facere compellatur. $. 10. Quatenus autem diximus,
u/J4 —— quadruplo fimplum ineffe, fic/hoc difponendum eft, vt in|con-

den'hhtione quadrupli res quidem omnimodo contineatur, et
eius reftitutio fiat, pdendé [autem|usque ad triplum ftetur ?.
$. rr. Quid $* fi homo fine dolo malo et culpa eius, qui vim
intulit, fet/ condemfbatus eft, periit? in hoc cafü [afrei conde-
mhatione ideo relaxabitur, fi intra tempora iudicati aCtionis] ?*
E od moriatur, quia tripli poegäj $$ propter facinus fatisfacere co-
; juDiwiJZ!ä' & gitur. Pro eoautem quilin fugaml| ?? efle dicitur, cautio .ab
, '-:";" & Laf €o ?? extorquenda eft, quatenus et perfequatur, et omnimo-
Mu f ( 67
E o 7 as

a ff
jüc /fräuo//szwaf-
LJ' $5. Q f4

Hal. babebit. GEB. .. 68 Vide Ferand. Adduenfem I. Explicat. libr. ad b.
69 Hal. adbibuerit. GEB. 7O Hal. inferit ita. GEB. 71
Hal. et Vulg. videatar. BR. 72 Vide hanc vocem et h. locum et caput h.
l: finale illuftrantem Hieron. Elenum 17. Diatrib. j. GEB. 73 ln Bafil. d-
eev4 ici, quali dicas eligzbilas eff, B R. 74 Hal. veus licentiam ab avbitro da-
to vsque ad fenteutiam. veflitutionew, et in margine: alias usque a fententia ab
arbitro data. GE B. 45 Hal. 401. GEB. 76 HaL ügec d GEB. ."7T7
Hal. bonae fidei. GEB. 78 Hal. Iuliano, et in margine alias, Iuniano, alias,
Viuiano. G EB. 79 Vulg. addit debere, B R. 8o Hal molentem impro-
bante Anton. Auguftino Z, Emendat. 2. diferte etiam Bafil. eyyvzrzv éxóvre. BR.
81 Ap. Hal. ideffl, abíunt. GEB. — 82 Vulg. inferit udicio. BR. — 83 Vulg.
inferit effe. B R. 84 Hal. videatur. GER. 85 Hal poena autem vsque
ad triplum praefletur. Vulg. poena a. u. a. t. flet. BR. — Hal. in margine an-
notat: alias fletur. GEB. . 86 Hal. et Vulg. Qxod. BR. Ad b. $. com-
mentatur Henr..a Suerin 77 . Repetit. Le&iom. LIuv. c, ;6. GEB. $87 Flor.
non ita antique fa&tum zudicationis ex zudicati ackiomis, Sed merito hanc mu-
tationem contemíit Taur, cum eani recepifíet Vulg. B. — Neutiquam Hal. GE &.
$88 Vulg. poenae. BR. — $89 Hal. fuga, GEE.

DIGESTORVM .LIB.

T.

IV IPE

ef !
do eum reftituat: et nihilominus in rem, vel ad ex'fibendum,
vel fi qua alia ei competit actio ad eum recipiendum, integra
ei qui jvimr paffus eft, feruabitur: ita ?* vt fi dominus eum
/düoduo ?? modo receperit, is qui ex ftipulatione conuenitur,
exdeptione tutus, fiat. Héec fi poft condeníihationem: fi au- A
tem ante fententiam homo fine dolo malo et culpa mortuus

fuerit, tenebitur: et hoc fit ?? his verbis Edicti: NEQVE ,
EA RES ARBITRIO IVDICIS RESTITVETVR ?^. Er-4.
go ?5 fi in fuga fit feruus fine dolo malo et culpa eius, cum

quo agétur ?5: cauendum effe per,iudicem, vt eum feruum

per['ecu?us-reddat. Sed et fi 9'; üop culga ab eo, quo cum 1 6*4.

agitur ?9, aberit ??: fi tamen peritura res nón fuit, fi metum — .
non ggübuiü?st, tenebitur reus: ficut '9?? Ligllinterdi&o VNDE Ubaji
vI, Vel QVOD VI AVT CLAM, o*bferuaïyr. Itaque inter- i'/;
dum hominis mortui * pretium recipit, qui ^ eum venditu- &»: -
rus fuit ?, fi vim paffus non effet. $. 12. Qui vim intulit,
cumï?offefüonem a me fit confecutus, fur non eft: quamuis

qui * vi * ^ rapuit, fur ïmprobioræeffe videatur, vt luliano
placet. $. 13. Éum qui metum fecjt, et|de| dolo teneri cer-7].$4.

tum eft, et ita Pomponius; et C(Elfumi alteram aCtionem per
alteram exceptione in factum oppofita. $. 14. lulianus ait,
quod intereft, quadruplári folum: et ideo eum, qui ex caufa
fi.dzeicommiiïï qg—äfgggl,nta debebat 5, fi trgï:enta proiiiferit pér U.f
vifn, et]foluerit, ducentorum fexaginta quadruplum confecu-[ibek£o
turum: in his enim cum effeCtu vim paffus eft. $. r5. Se- "*
cundum hgéc, fi plures metum adhibuerint, et vnus fuerit con- £.
uentus: fiquidem fponte rem ante fententiam reftituerit, omnes «rexso -
ll.beratgtagguglt. Sed *. et fi [id Jnoti fecerit, fed ex fententia qua- LI 54t.
druplumireftituerit, verius eft, etiam fic perimi aduerfus cete-
ros * metus caufa actionem. Qd gl |
XV. PAvrvs libro XI. ad Edictum,]. Av 1 id da-
bitur aduerfus ceteros actio, quod minus ab illo * exaCtum fit ?. 1 «v
XVL VrirPiAwvs libo XL. ad Edidtum. — Qvop
diximus, fi plures métüm admiferunt, idem dicendum erit, et m
fi ad-aliumres peruenit, alter *? metum adhibuit. $. 1. Sed **
fi ferui metum adhibuerint, noxalis quidem acfio ipforum no-
mine erit, poterit autem quis ^^ dominum, ad quem res per-
uenerit, conuenire: qui ** conuentus fiue rem, fiue, fecun-
dum quod iam dictum Jeft|/ quadruplum praeftiterit, proderit eti A
feruis. Si vero noxali conuentus, maluerit noxde dedere, ni- '
Aþjlominusjipfe poterit conueniri, fi ad eum res peruenit, $.2.)54&
Haec actio heredi, ceterisque fuccefforibus datur, qu:ö'—rïam rei " 2
habet perfecutionem. Ín heredem autem, et ceteros in id,
quod peruenit ad eos, datur: non inmerito: licet enim péena
ad heredem non tranfeat, attamen quod turpiter, vel jfelere expeft a.
quaefitum eft, vt eft;et(refcriptum, ad cofnpendium heredis non J**
debet pertinere. — L(2e£ /v2 M Go comprren 0 LO |
XVII. PAvrvs libro|Li "^ Qudeftionum. — VrpEA-i65
M VS ergo, fi heres, ad quem aliquid peruenerit *?g, confum- ] $6
pferitid ^?5, quod peruenity'5,[definat teneri, an vero fufficit " — "-
| : A cüEVD E* femel :

(Zuöïn/"üi,,

LAf

Cv

GEB. . 9I Hal. inferit temen. GEP. 92 Hal quocumque. GE R. 93
Hal. idque, loco et boc fit. GER. 94 Hal.et Vulg. reffituatur. BR. 95
Hal. inferit et. GER. 96 Vulg. agitur. BR. 97 Gothofredus in notaz
Sed eiíi culpa, Cauiac. Florentinam contra Cuiacium afferit Leoninus 111. Emend.
L. max/ime Bafil.2 98 xo4 Q3 xav& be3uuíav. B R. 98 Hal calpa eíus,
cum quo agetur. GEB. 99 Hal. obierit. Graecos fimiliter legiffe obzert, du-
dum obleruauit Leunclau. 77. Notat. 17. BR. 100 Hal fic et in interdi-
&o, et in margine: alzas, ficut. GER. 1 Ap. Hal. ortui, abeft. GEB. — 4
Hal. quanti, et fauent Bafil. óc usaAe mwroásuew. BR. 5 Hal. fuerat. GER.
4 Dubitamus totumne recens fit, an tantum fuperdu&um. Facile autem vi ob
praecedens gai excidere poterat. BR. Immo librarius potuit hoc ftudio feciífe,
vt Taur. fcribere poffet 2/77. GER. 5 Hal. debeat. GEX. 6 Hal. Quod,
loco fed. GEB. . ^ Hal. inferit 44od. GER. 8 Hal ab alio. GEB. | 9
Halef GEB. — 10 Hal inferitet. GER. II Hal. et Vulg. inferunt et. B R.
12, Hal. inferitet. GEB. — 13 Hal. quod. GER. 14 Hal. li. V. GEB. — 134
Hal.peruemit. GEB. — 155 Halidignorat, GEB, — 16 Vulg. ad eum pernenervit,
Sed ethaec et Hal. andefinat. BR. — y7 Hal.et Vulg. fufficiat, et panlo poft com-

go Áp. Hal. ab eo, abfunt. [

petat

«

l.
Uil

5
Ü
r Bx:('ü,sr
us

feme] perueniffe? et fi confum t—gï.etphx(lecefferit, vtrutfm aduer- |
fus heredem eius omnimodo cómpeétitjaCfio , quoniam heredi- 1
tariam fufcepit obligationem: an non fit danda, quoniam ad
— ékfecundum heredem nihil peruenit? Et *5 melius eft, omni-
L15f.modo|competere|in heredem heredis aCtionem: fufficit enim
femel peguenifle ad proximum heredem: et ^* perpetua a&tio
effe cgepit: alioquin dicendum erit nec ip(um q.ui.g(äïnj['umpüt,
. quod ad eum peruenit, teneri. LAféeegee ^ 9Àt |
7M XVIIL IvrriAwvs libro LXIV.Digeftorum. Sx r»Psa4
res, quae ad alium peruenit, interiitz non effe locupletiorem
dicemus. Sijf vero in pecuniam aliamue rem conuerfa fit, ni-
— foli.) il amplius)^" quaerendum eit, quis exitus fit, fed omnimodo
x locuples faCtus ^^ videtur, licet poftea, deperdat ^?. Nam etj
Mlmperator Titus ?? Antoninus Clauliio Frontino de pretiis re-
T hereditariarum refcripfit, obfidfipfum peti àb éo héredita-
tem polfe, quia licet res, quae in hereditate fuerant, apud eum
/- non fint: tamen pretium earum, * quo ) ?* locupletem eum
vel faepius mutata fpecie «faciendo, perinde obligat ^?, ac fi
da: corpora ipfa in eadem fpecie manfiflent. * .. -
XIX. Garvs libroIV. ld-Edictum prouinciale. Qvop
£4. autem in hereddm|eatenus ?* pollicetur actionem Proconful,
(itecü quatenus ad eum peruenerit, intellegendum eft, ad perpetuo dan-
dam actionem pertinere. - |
XX. VrnPriANVvS libro XI. ad Edictum. QvawTvw
autem ad heredem peruenerit, litis conteftatáe tempüOfe fpecta-
! bitur: fi modo certum fit aliquid ^" perüeniffe. ldem etüüpfi-
! Ju/'f [2s, qui vim intulit, fic ?? in corpus patrimonii peruenit
4. aliquid, vt certum fit ad heredem peruenturum, id eft ??, fi
debitor liberatus eft. X*
XXl. Pavrvs libro XI. ad Edictum. Sr wvrrEm
contra patronum fuum ingrata facta (ciens fe ingratam, cum de
- fuo ftatu periclitabatur ??, aliquid patrono dederit, vel promi-
ferit, ne in feruitutem redigatur: ceffat Edictum, quia hupc
fibi metum ipfa infert.

d

$. 1. Quod metus caufa geftum erit,
nullo tempore Praetor ratum habebit. $. 2. Qui pofleffionem
S»t. . u* * 4* DXUSNUS . - w
inonjfui fundi tradidit, non quanti fundus, fed quanti poffeflio
. -eft, eius 27. quadruplum, vel fimplum cum fructibus confe-
£.. quetur:,aeftimatur enim, quod reítitui oportet, id eft, quod

n d abeft: (labefi]) ?? autem nuda polleffio cum fuis fru&tibus:

petat baec a&fio. & R. — 18 Flor. erat fcriptum admelius. Ergo non male for-
te corre&um effet at melius, mutatio tamen eft fatis antiqua. 9 n. 19 Hal.
inferit quod. GEB. —— 20 Hal cltra, loco -amplius. GEB. - - 21- Ap. Hal.
fadtus, abeft. jEB. 42 Libri Vulgares habent depereat. E quinque autem .
MSS, folum Tf Barbarz'at fextum quod eft Bynkersh. fine gloii., deperat, P
incertum fit, d àn e excidéerit. B R.( 'Sed et'in Barb. ita eft. fa&um. | Reliqu A*
funt Pal. L. S. Cruc. Treuif, Bynkersh. cum»gloiï.,-.in Treuif, eft adícriptum J
perierit. GEB. 23 Vulg. Pius Autoniuus. BR. 24 E nouem codicibus,
quod miror, feptem illud 440 agnofcunt, immo. vero in Barb. in quo aberat,
fuppletum eft. Rurfus in Magl. et Treuif. notatum eft, abundare. Denique in
Bynkersh. fine glotfis 220 preto inuenies. Ex editis libris Hal. Steph.'et H. a
Porta in vtraque illo 440 carent. BR. — ' Nempe in Magl. et " reuif,.in mar-
gine notatum babundat, et abundat. Wiabent praeter illa iftam voculam Vat.
HT..5. . Cme Bynkcrsh.äin Taurin. IV. eft bavum quo. ln Pal. I abeft. GER.
2,5 Hal. obliget. GER. 26 Ap. Hal. eatesus abeft, GE B. 27 Vulg. in-
ferit ad ewm. BR. ^ 28 Taur. confueto remedio exhibere debebat S7c. Omnes
.tamen feu fcripti feu editi codices quotquot vidi, particulam fi fupplerunt. Hal.
habet: Idem et fi in ipfius, qui vim iutulit, corpus patrimonii fic peruenerit. alz-
quid etc. BR. — Video tamen notatum in Collationibus 73 fj in Barb. etiamnam
abeffe. 1n 8. Cruc. legi: Idem et fi ipfius. Atin Treuif, et Bynkersh. IHlem
| eft et fi ipfius. GER. 29 Hal peraenturum. ldem fi. GE B. 30 Vide
'-de hoc patronorum in libertos ingratos iure Pagan. Gaudentium £. furid. Ex-
pofit. 10. et Henr. a Suerin Repetit, Le&onm. lur. c. 3. GEB.. 31 Hoc pro-
nomen omnes traiiciunt, excepto Haloandro. Vulg. habet: tradidzt nom quaut:
fundus, fed quanti poffeffio eius efl : quadruplum etc. — Hal. tradidit : nom quantt
fundus eft, fed. quanuti poffelfio: eius quadruplum etc. BR. 32 Hoc fupple-
, mentum requiri, animaduerterunt omnes fcripti et editi. B R.
| feripti funt: Barb. Pal. L. S. Cruc. Treuif. Bynkersh. GEB.
j| feribit, Vulg. ait. .BR. 24 Hal et Vulg. inferunt vel. BR.

53 Hal. glddit
35 Hal. et

DIGES TTORVM -LIB. :IV/: TIT..:.IL

Inter hos et Hal. :

73

quod et Pomponius ??. $. 3. Si dos metu promiffa fit, non
puto nafci obligationem : quia eft veriffimum, nec talen; pro-
miffionem dotis vllam effe. $. 4. Si metu coa&tus fim ab em- :
tigne ?^, locatione difcedere: videndum eft,
act-?5, et antiqua obligatio remaneat: an hoc fimile 39 (t £: acto
acceptilationi, quia nulla ex bonae fidei obligatione 37 pofli. — 47
38.d95.. 39 - | | echen- poue . O. u
mus *^jniti "?, cum finita fit dum amittitur: et magis eft, | 5 C,u...
vt fimilis fpecies acceptilationg, *?9. fi£: et ideo l-)r:äetori-, :
actio ** naícitur *?. . $. 5. Si metu coactus adfi hereditatem.
puto me heredem effici, quia quamuis, fi liberim effet, noluif: iR
fem, tamen coactus volui: fed per Praetorem re(tituendus fum,
vt abftinendi mihi poteftas tribuatur. $. 6. Si coactus here-
ditatem repudiem, duplici via Praetor mihi füccurrit: aut vtis -«
les actiones quafi heredi dando, autactionem 43 metus cau- .f
fa praeftando: vt quam viam ego elegerim 44,ïaeg mihipateat. 7
XXIL PaAvrvs libro l. Sententiarum. Qvrz,ix car- 1$ -f
cerem quem dgtrufit, vt aliquid ei extorqueret, quiäqüid ob :
hanc caufam fattum eft, nullius momenti eft. ü
XXIII. VnprrANvs libro V. Opinionum. Now EST
verifimile compulfum iff vrbe inique indebitum foluiífe eum,
qui claram dignitatem fe habere praetendebat ^^: cum po lo uv O4-
rit ^* jus publicum inuocare et adire aliquem poteftate&prae-
ditum, qui vtique vim eum pati prohibuiffet: fed huiusmodi
praefumptioni debet apertiffimas probationes violentia Oppo- L93 2v
nere. $. r.]Si|iufto metu perterritus coggüiongm?-*&ï[, q 57 z jogue
quam vt vinctus iret, potens aduerfarius minabatur, id quod ':-Tä"/l'dg""

fidem prouinciae refüituitur. $. 2. Si ffenerator inciyiliter!
cuftodiendo athletam, et'a certaminibus: prohibendo cauere
compqllerit vltra quantitatem debitae pecuniae: his p*rqbw I
competens iudex rem fuae aequitati reftitui decergat *9. .
$3. 9l quig,, quod aduerfario|non debebat, delegante äa* per 1 , Jtäfæcym'ï*m
vim, appamgtione ^? Praefidis interueniente, fine no ione iü- 154
dicis coactus dare: iudex inciuiliter ?? extorta reftituifab
eo, qui rei ani!;lum praeititerit, iubeat. JQuod,fi debitis 5*
fatisfecitfimplici iuffione ?^, et non cognitione babita: quam-

LÀ

uis non extra ordinern/exattionem]fieri, fed ciuiliter ogortuit, L J/t.
tamen quae folptioni debitarum ab eo quantitatfum 53* profez^ccext

*

É : COX T. 2. À
cerünt, reüocare, 5* inciuile eft. ' —

CEIT.

omues a&un. — Aliam le&ionem etiam in MSS, frufr quaeras. Eft tamen ifta
locutio valde familiaris Pand. noftris. gR. MSS? Tunt Barb. Pal. T. S. 'Cruc.
Treuif. Bynkersh. GEB. | 36 Vintimillius repofuit dzffimuile, fcilicet ex op-
pofitione eius, quod fequitur et qmagis vt fimilis etc. — Amplius dicam e veftiguis , 414 ,med,(y
fcripturae Flot. hoc fa&um. — Erat olim dfimile, attamen duo pun&a antiqua füper
impofita funt prioribus duobusliteris, BR, Hal. fünile. Etitain Barb.Vat. IHI. Pal. s
l.Magl Treuif Bynkersh. — Etiam nuncin $. Crucis, vbi tamen erat dz(frmile. G E B.
37 Libri Vulg. malla aétione ex bonae fidei oblizatione. . Hal. nulla bonaé fidei obliga-
tioue, Puto fcripturam Florentinam poffle feruari per ellipiin, ac fi effetuuila obliga- [
tione ex bonae fidei, nimirum obligatione, Scite quaedam MSS. ex weula bona
fide.etc. BR. . Nempe TYreuif. guia ex mulla bona fide. Vat. Hl et. bynkersh.
vt Flor. GER. 38 VulgTpoffumnus, atque ita etiam eft Florentiae, fed ex re- ].
centi meritoque fufpe&ta correQione. B. 39 Libr Vulgares ziZ, fubnería
elcgantij locutione, quam.vel in quibusdam fcriptis libris feruatam vidi. n l 2
'Treuif. fupra niti fcriptum 'alias//?vtz'. BR, Niti eít ixïïVat. H et Bynkersh. | ;i(/:?llfl 2
Vti in Pal L S. Cruc. et Magl.TGE z. 4O Taur, acceptilation E. GE B. Suï'-';,);.' fM /*/ 431[-)

"
i

I

pra e Flor. Ícriptum recentius, aut certegnigriore atramento $, vt fiat accepti-
lationis. Prius fequuntur Vulg. et H. a Porta ij l. pofterius KTal.
-MSS. nullum reperire potui, in quo fit genitiuüs. BR. 41 Ap. Hal. a&io '
abeft. GEB. — 42 Hal maftatur. GEB. — 453 Hal inferit ;2204. GEB. — 44
Hal. elegevo. G EB. 45 Hal. praeteudat. GEB. 46 Hal. inferit s. G E B.
47 Hal. coguitione iudicis ad quem. . Vulg. ob coguitionei ad quam.BR. -:48
Hal. et Vulg. decernet. BR. 49 Apparitio pro apparitoribus, vt miuiflerium
pro minfivis. Bafl. xo4 Tüe TÓÁEewe muQaxoAovSoÓcuc, coborte [ub(equeute. BR.
50 ld eit, non conuenienter iuri et ordini ciuitatis, vt 1n G. anuteced. et in L. 2.
et 3. infr. de Extvaord. Coguit, Noodt. ad Dig. h. Bafil, videntur vertiffe:
Pa «woémovroc, quod Fabrotus zubonefie interpretatur. BR. 3t Hal. debitor.
GE B, 52, Ball. »ev& daMw xéAcocw, uudniu[fone. &R. — 53 klal. quantita-
tun. GEB. 54 Hal. renocari, GE B.

Inter octo Ms

i^

j Hal.

an nihjl fit cX] — rv A

T out . « 22cu 2 r . $
habere licebat, compulfus vendidit: reifuae xequitati per Prae- /rej: etfexjymb—üm

QVAT a 1» Mee

74

2 ?)*Z DE DOLO MALO ^*
VrPriaANvs libro jXT. ad Edictum.
Ho c EprcrTo Praetor adueräüs varios et dolofos, qui aliis
ol offuerunt calliditate quadany fubuenit:; ne vel illis mali-

—^A. —^ gtiafuafit lucrofa, vel iftis fimplicitas damnofa. $. r. Verba
1,3,74 autem Edicti talia funt:-;QVAE DOLO MALO E/ji&cc TA ES-
: /., SE DICENTVR, SI[DE HIS REBVS ALIA ÁCTIO NON
La J ERIT, ET IVSTA CAVSA ESSE VIDEBITVR, IVDI-
di£ civwm DABO." $. 2. Dolum malum Seruius quidem ita defi-
oU t Mt, 4 machinationem quandam alterius decipiendi caufa, cum
Y él tv d fimulatur, et aliud agitur. Labeo autem ?, poffe et ?
: , ; Ls . , à
T Ac/t'wf n ia« dine lümulatione id agi, vt quis cix:cunlpei.ligi;ggg, pofle et finel
L as mauq: cermaninn dolo malo aliud agigzaliud fimulari: ficuti faciunt.^, qui per
st eiusmodi ? /diffimulationem, * tdeferuiant/", et tuentur vel fua
u w - vel .aliä'na. taque ipfe fic dä&ï.gizgg, dolum malum effeomnem
äöæ[lï[;(' ; ï!:;;:'Calhdatem, fallaciam ?, machinationem ad circumueniendum,
T. . .'yg,*.m.,,'th*lfgygndum, decipiendum aft-grurp adhibitam. - Lab,eoms P(j-ägn—
— "L^ ^ & vera eft 19. - $. 3. Non fuit ** autem contefftus Praetor
o -u DoLvM dicere, fed adiecit wALvM: quoniam veteres do-
L:;'() * 4 lürá etidm bonum dicebantgfet pro follertia hoc nomen accipie-

bant;| maxime, fi aduerfus hoftem *2 latronemue quis machi-
netur. $. 4. Ait Praetor, sr DE ,HIS REBVS ALIA
ACTIO NON ERBr. Merito Praetor ita demüm hanc áctio-

-7 ^ mem pollicetur, fi alia]P? nonfit: quoniam !* famofa actio
ä(/'Wj/. D "as — montefüere débuit.a Praetore decerni, fi fit ciuilis, vel fonora-
: a: " ria, qua *? poffit experiri. Vsque adeo, vt.et Pedius libro
Lt 1;33,2( .o€tauo .** fcribat: etiamüintqrdi&um T^5 que quis expe-
r n vel ex]cï-xpäo:., qua fe tueri pofüg,l ceffare hgc quäfcum.
"* 1[dem-ee Bomponius libro vicenfimo ó&huo * 8:33& .mdicit, et
E í . 4i ftipulatione tutus fit quis, eum aCctionem de dolo habere non
fPrra x : J e poflgf vtputa fi de *? dolo ftipulatum,?? fit. $. 5. Idem

La r Á XXV//ZPOUPP.OUiUS ait, et fi aCtionem in nos dari non oporteat, V,eïuti(L
| e d dnegit t ts [f;jihpuiäq tam turpis ^* dolo malo fata fit, vt nemo&ïgggg
| "j JMJ;WW-JW »J fit ex ea aCtionem, non debere laborare Zz,mvt habeamy ?^* de
ET dolo malo actionem: cum nemo fit aduerfus me daturus actio-
E : f*'*/'*'*"'*"/a*/"ff nem. ]l $. 6. Idem. Pomponius ré ert;. Labeonem exfftimare,
| 4 5 4 *ttiamti quisin integrum reftitui poffit, non; debere ei hanc
| Uöüj d——— -^. actionem competere: et.Ífi ?^ alia actio tempore finita fit,
L — x hanc competere non debere: fibi imputaturo eo, qui agere fu-
P. * perfedit: nifi in hoc quoque dolus malus admiífus fit, vt tem-

1 . . . . $ U«
C[oeex fetent- pus ?5 exiret, $. 7. Si quis, cum actionem ciuilem, haberet,
velkónorariam in ftiptlatum deductam 7, agceptilahong?vel
dul alio-modo fuftulerit: de dolo experiri non potierit, quoniam ha-

IHaLlZ4efmit.GrEB. 2 HaletVulg.adduntaitB8 R, 3 Áp.Hal. et, abeft.
GEE. 4 Hal faciant, forte erroretyporum. GEB. . 5 Vulg. buiusmodi. BR.
6 Complures fcripti codices diffiuulationem, conuertunt in fimnulationem, haud du-
bie ob praecedentia aliud agi, aliud fmuulari. Sed non animaduerterunt, aliud
agere, a:iud fimulare, effe diffimulare. Diffimulámus enim id quod agitur, ex
contrario fimulamus, quod non agitur, fed quod agi fingitur. Scripti codices
e nouem, quot contuli, funt Vat. L IL IIT, Pal. L Barb, et 'Treuif. BR. Hos
Komnes ita habere fa&um, reor. lta enim Idem in Collation,: Barb. fa&. per
buiusm. fumulationem Vat. L II IHT. Pal. L "Trewif.. Vt Flor. S. Cruc.,Magl.
! vt Darb. GER. FHal.' et Vulg. feruaut. MSS, paffim Flor. referunt.
f : M V Uf |in Barb. factum Zeferuiant. Et fic ab initio eft fcriptum in Pal.I. et Bynkersh.
r G;QH APV -ï.ïcum gloff. In Barb. fuper deferuientgeft fcriptum:zz. valde feraiemt.[àm. . g
! : 'fb rf'Hal. defimit. GER. 9 Taur. in Aänot. fallaciam fallicimis u P. conf. L. g.
! (5* $. z.fupr. de Transa&. BR. — Yo Vide Perennon. £. Anznaduev[. 2 1. et Marqu.
CC,,( ï wa( Freherum I17. Vevifim. ;7. GER. II Vide ad P. $. Noodt. de Forma emen-
i d dandi doli amali c. 1. BR. 12, Vide fi placet, Petr, Grangianum m Paradox.
Iuw. Ciu,c. . GER. I3 Hal. inferit acfzo. G E B. 14. Hal. inferit. tam.
GEB. . 15 Hal inferit quis. G E B.

16 Flor. antea fuiffe videtur ocfaunco,
expun&ae antiquitus o c deletaeque poftea a w vt folae teo remaníerint.

Pro-
fe&o locus male acceptus eft, vt et alia in praeccdentibus et fequentibus. B.
Hal, vt Pedius libro mono fcripferit. GE B. 17 ln Bafil. vogucàt mageyyeMa :
leealis praeceptio. Pro eo autem, quod de exceptione fequitur: ? zegeygad?, le-
gendum omnino 7 vagzyezos. llud enim czreumferzptzonem notat. BR. — 18
Vulg. libyo X XVII. ita fcribit. Xlal. làbro. vicefimo octauo, et ita adücit. B.
I9 Forte etiam hic reQtius sà de abcflet, vt in fegw. $. ln Bafll cft ià» xazà

DIGESTORVM LIB. IV. TIT. II

n

e& djtäc)e[ dam — p 7-
buit aliam actionem: nifi ?* in amittenda actione |dolum ma-
lum paffus eft. $. 8. Non folum autem fi aduerfüs eum fit
alia actio, aduerfus quem de dolo quaeritur.
IL. PAvrvs libro XI. ad Edictum.
res feruari poterit. &c
^ Hl Vnrrawvs lbroXI.jad-Edictam. NoN HABET
hoc Edictum locum: verumetiam 1fi aduerfüs alium. j
IV. PAvrvs libro (XI/ ad Edi&um. | Syv AcT10:lJ XX
vel fi ab alio res mihi feruari poteft ^?. .. &^. $mX —— . , Wg.
V. Vr?raxwvs libro XI. ad Egi&-um. Ip ä&wvg*ü r
quis pupillus a Titio, tutore ladctore|conludente circumícriptus st
fit, non debere eum de dolo ?? actionem aduerfus Titium ha- 4..
bere, cum habeat tutelae actionem, per quam confequatur, quod £, ;
fua interfit. Plane, fi tutor foluendo non fit, dicendum erit, -
de dolo actionem dari ei. dapg.; — —— r x Vaudus, b
VI. Garvs,llibro-IV. ad Edictum-prouineiale. NAmw
irs nullam Videtu? agtionem habere, cui propter inopiam ad-
uerfarii inanisLafc'l;iNg; eft, . L454t. -
VII. VrnPrriawvs,lbro-XTE-ad-Edi&um. ET ?* Erz-
GANTER Pomponius haec verba, st ALIA ACTIO NON
siT, fic excipit ?^, quafi res alio modo ei, ad quem ea res
pertinet, falua effe non poterit 5?. — Nec videtur huic fenten-
*"gi.ae.xä(?ugr.farþ, quod Iqlianus.liþro uarto fcribit, fi minor annis l.
viginti gümguejponüho ferui circeumícriptus, eum vendidit cum v* n.
peculio, emptorque eum manumifit, dandam in manumiffumïï'
de dolo actionem. . Hoc enim fic acqipimus, carere dolo 'em- 1«
34 Ls M rnin n*l
ptorem, vt ex empto ?^ teheri nón póffit : * aut * nullam !* .
effe venditionem, fi in hoc ipfo, vt venderet, circumfcriptus
eft: et quod minor proponitur, non inducit in integrum refti-
tutionem 3?: nam aduerfus manumiffum nulla in integrum re-
[titutio poteft locum habere ?9, $. r. Secundum quje, et fi
péenali actione indenfnitati eius confuli poffit, dicendum erit,
ceffare de doloactionem. | $. 2. Pomponius autem 37 etiam fi
popularis actio fit, ceffare de-dolo--ä—i;t- actionem. $.3. Nonío- :
lum autem fi alia actio non fit, fed et fi dubitetur, an alia fit, ; autzem--
putat Labeo de dolo dandam gctionem: et aggert talem fpe-;;?
ciem. Qui feruum mihi debebat, vel ex venditione, vel ex fti-
pulatu, venenum ei dedit, et ficeum tradidit: |vel fundum, et,]. ] .64.
dum traïdxg ix"üpof'uit ei feruitutem, vel fedificia diruit, arborés pauinm;
excidit,jvelj?9 extirpauit: ait Labeo, fiue cauit ?? de dolo, A. |
fiue non, dandam in eum,de dolo actionem: quoniam, fi cauit, .
dubium eft, an competat ^? ex ftipulatu actio. Sed éft verius,
fiquidem de dolo cautum eft, ceffare /actiótiem/dé dolo 41, quo- 4^t.
niam! éft.eX ftipulàtu actio: fi non eft cautum, in ex empto
qui-

VEL/AB eo 28

UF o oDf ima» ,

96A0V EmtpuTHSA. BR. 20 Hal. et Vulg. flipulatus. BR. 21 Hal. et Vulg.
inferunt de. BR. 22, Hal. et H. a Porta in vtraque som. debere laborari. Yn
quibusdam MSS, eft »0w debere me laborave: vt in Barb. et vtroque Bynkersh.
At in Treuif. ^notandum, reperi 071 deberem laborarem. ^ KeQius tamen
noftro iudicio $. Crucg& cum eo Vulg. vt eft Flor. Nam et alibi fupplendum wafw
eft mente pronomen. ER 25 Flor. erat vtiabesm, vt credimus pro. vt ba- ;
beam, at intrufa recenter afpiratio fuo duGtu illam z obruit. 2 R. 244 Hal.
Sed et fi. GER. 2,5 Hal. inferit d. GER. 26 Hal. praefigit eez, GEB.
27 Hal. inferit et. GEB. — 28 Hal. Vela quo. "Wulg. Vel fi ab eo. BR. — 29
Hal. et Vulg. poterit. BR. 30 Hial inferit sale. GEB. 31 Hoc pr.
emendauit et explicuit Noodt, de Jurisd. et Imper. lób. J.c. 14. et de Forma
emend, dol. mialic. 14. BR. — 32 Editiones, quin et MSS. quae vidi,excepit,
Sed exczpit, hic eft zntelligit, imterpretatur. BR. — Vidit Bdrb. Pal L $. Cruc.(ü Ma
Treuif. BynkershT Habet et.Hal. excepit. GE B. — 33 Hal. poffit, GEB. — 34 er :
Vlpianum hic ex emto, dicere pro ex veudito, ab Accurfio eft annotatum, pro-" ^ d
bante Noodtio de Form. emend. d, . c. 14. BR. 35 Hunc locum Hal. f-j,*;te/w j
ita habet: Sise emim accipimus c. d. e. u. e. e. t. q, p. fiue mullam effe vendi- —
tionem $, 3. b. u. u. civemnfcviptus eft. (quod et proponituv) non. inducitur in in-
tegrum ve[litutio. Ceterum Noodtius haec verba: aut mallam . effe venditionem,
Ji im boc ipfo vt venderet circumn[triptus efl, effe indo&ti interpretis contendit,
cui opinioni fauet, quod 7? azt afterifcis inclufüm, in Pand. Flor. fit omnino
recentioris notae. BR. — 36 Hal. reflitutio locum babet, GEB. — 37 Ap Hal.
autem. abeft. GEB. 538 Hal. inferit vueam. GEB. 39 Taur. caBit. GEB.
Vulg. cauerit, BR. — 40 Hal. inferit &j, GE g. 41 Flor. olim erat de domlo,
j : quafi

Wl

A ]

et Y

GE
Tit
f
flet

I
H
t
pun
ll i

iteng

DIGESTORVM . LIB. IV. TIT:.-HME

L?m&cwn g'quidem actione ceffat de dolo actio, quoniam eít ex empto: in
li n ori, €X ftipulatu *?, de dolo a&tio neceffaria eft $. 4. Si feruum
EC v['tiErium 43 proprietarius occidit: legis Aquiliae actioni ^*
1 nal.2, et ad exhibendum jaccidit ^?, fi poffidens proprietarius occi-
" atvl dit: ideoque ceffatxï'e*"äölo aCio. $. s. Item fi feruum lega-
L éuiate)^, em lieres ante aditam hereditatem occiderit: quoniam prius
quam factus fit legatarii, jnteremptus eft, ceffat legis Aquiliae
actio: de dolo autem * actio ** ^*, quocumque tempore eum

)u | ! occidérit, ceffat: quia ex teftamento aCtio competit. $. 6. Si
— . :quadrupes tua, dolo alterius, damfium mihi dederit, quafritur,
i | an de dolo habeam aduerfüs eum actionem ? E,/ï placuit mihi
l. | *Fjl' quod Labeo fcribit *7: fi dominus quadrupedis non fit foluen-

do, dari debere de dolo *3: quamuis, fi noxde deditio fit fe-
— LIL/Áicuta, non puto *? dandamj neoxiniid, quod excedit. $. 7.
U «1dem Labeo quéerit, fi ggæedlgun.:feruum meum, vt fuge-

75
' * K. .
nem aduerfüs eum, qui adüirmauerat, idoneum effe eum, cui 9* u
mutua pecunia dabatur: quod verum eft: nam nifi ex magna 7^ Jf peno Grtitotan]
letjeuidenti calliditate, non debet de dolo attio dari. 1 l.ï*oï'y;
VIIL iGArvsllibroIV.-ad Edictumprouineiale Qvop; ;
fi, cum fcires eum facultatibus labi, tui lucri gratia adfirmafti £5
mihicidoneum effe: merito aduerfus te, cum mei decipien&ï
gratia alium falfo laudafti, de dolo iudicilumi dandum eft. LA T.
( IX. VrrrANvs[lbro-XE-ad Edictum. Sr ovrs ad-
firmauit $* minimam effe hereditatem, et ita eam ab herede
emit: non eftide dolo actio, cum ex vendito (ufficiat. EE
5ikautem mihi perfuaferis ??, vt repudiem hereditatem, quaft
minus foluendo 9? fit: Vel,,ä&[optem ieruum quafi melior eo /]| 9471—
in familia non fit, dico de dolo dandamafZu^di callide hoc fe- -
ceriS $9. $. 2. Item fi tabulde teftamenti, ne de inofficiofo s
diceretur, diu fupprefffe fint, mox mortuo filio prolatae: he- z
redes filii aduerfus eos qui fuppreflerunt, eiïlege Cornelia et(de L! JX E;—' »*.
dolo) 9? poffe experiri. || $3. Labeg-l-i-bæ trigenfimo feptimo Z9 &5« ex :4o90, cm;
pofterforum fcribit **: fi oleum tuum, quafi fuum 4
'itius, et tu hoc 'GIQUE& depofueris apud Seium, vt is hocven- . 4
deret, et pretium feruaret, donecjnter vos/déiudicetur ?2, cu- ; ;« cóg: ao
ius oleum effet: neque Tiitius velitiudicium accipere, quoniam
neque mandati, neque fequeiü(rig seium conuenire[potes, nong LI$X — .
demr impleta condicione depofitionis: de dolo adtæ?füswï* TTE

1 73 v (l

tium agendum. Sed Pomponiuslibro vi :
poffe cum fequeftr& *^ [gjäïgfcriptis verbis aCtione agi: vel, fi
Is foluendo non fit, cum 'Titio de dolo: quae diftinctioweraf |
efle videtur. $. 4. &* fiigf. feruum pignératum noxae mihi J Z Xcae |.
dederis ZgZCpgr iudicem, ye þïa;!" abfolutus, de dolo teneris, Uf' u
fi apparuerit éffe eüm pignori *9 datum: háec de dolo actio f L4 fe^s
noxalis erit: ideg/Labeo quoque libro trigenfimo Praetoris Pe- XXX .
regrini fcribit de dolo actionem ferui nomine, interdum de pe-
culio, interdum noxalem dari. Nam [iea res eft, in quam *? :
dolus|cammiffus eft, ex quade peculio daretura&tio: et nunc 9? L.lää-———— 3

in peculio ** dandam: fi& vero ea fit, ex qua nofo& od //
quoque noxale futurüm. $. 5. Merito caufde cognitionem /» ^««. ".
Praetor inferuit: neque enim paffim háec à&tio indulgenda eft. :
Nam ecce in primis, fi modica fümma fit, cce-
X. [PAvrvsHibro-XLl.-d-Edi&um. Ip EesT, vsque

ad duosaureos:] 4.. .^ 4 $5

^V.

;*&*

*
-

us

A.

Hal. libro feptimo. GE. 51 Vulg. haec iungit antecedentibus, et ab his,
quae fequuntur, nouum caput orditur, praepofito: Idem, nimirum: polTe expevivz
Labeo libro XXXVII. pofleriorum (cribit. 1DEM. Si oleum etc. 31 a Por-
ta ifta infcriptionis loco habet ita: poffe experiri; LABEO libro XXXVII.
pofteriorum (cribit, fi olemn etc. notata tamen in margine Florentina, BR. — 72
Pro diadicetur ex genio orthographiae PandeOar. blorentin. p R. Taur, iia-
que iíti genio obfequi debebat, et dare: dEudicetur. — Hal. imter wos diiudica-
retur. GEB. 73 Wulg, addit fcribit. BR. 74 Hal et Vulg. feaquefiro.
Vide de fequeftre et ad h. l. varia commentantem Perrenon. J. Auzmaduerf. 12.
et 1y. GEB. 75 Vulg. inferit tz, BR. 76 Dafil. 2x32z o*. BR. 77
Taur. itAbfolutus, et in Adnot, et itAbfolutus: de dole etc. au potzus, «t itAb-
folutus de dolo tenevis, fi apparuevit effe. eum pignori datum, haec de dolo aéiio
noxalis evit. XKiaec Taur. fuam mutans interpunctionem. — Ceterum Flor. recen-
tior manus zt deleuit, fed et a fequens, linea deletionis imprudentius producta.
Kepofuit autem inter verficulos fis. — Vnde H. a Porta in Il ad. marginem: Iu
P. F. noxae quibi dederis per iudicem et fis abfolutus. Hinc certe Vulgati libri,
traie&o infuper et: dederis, et per udicem fis abfolutus. At Hal. et H. a Porta
in vtraque dederis: per iudicem abfolutws, de dolo etc. — MSS. quod attinet in (b : ")
plerisque (maxime in Barb. et S. Cruc,) eft et fis abfolutus. — Pal. L et Treuif ef jv EE /ï/j
co amplius tran'spoütione vtuntur, quam retuli ex Vulgatis. Denique alio mo- J o
do Bynkersh. fine gloffis: woxae snibi per iudicem dederis, & fis ab[olutus. Kae- -
| uardus Z14. V'ariov. 7. Klorentinam fimpliciter tuetur t, nempe íeruus, qui ab-
folutus. eft, S.ex:uum enim, qui condenngatur, duci, .qui.aþl.'ol:.:utu.r,. ire ;1uber1.
Sed hanc fubtilitatem euertunt Bafil. fj feruum dederis mibi im iudicio, xo4. iAsv-
3e9037«, et abfolutus fis, babeo aduer(us te actionem de dolo. Quid fi vero et ex-
pungerem, tanquam natum a fequente ;t, aut per illud corre&um fcriberem :
noxae miübi dedevis per iudicem: ita ab[olutus de dolo temevis, fi apparuerit etc.
B R. 78 Flor. pigueri, vt modo pigueratum, et quod iftic fere ordinarium
eft. BR. 79 Hal. et Vulg. u 442. BR...— 80 Hlal. tuuc. GE 8. 81 Hal.
.e Vulg. et quotquot adiui de peculie. — Cuiac. £m peculimm. Sed cum huius

: 5
—5 7U siwyrdtet, foluexjfg, an de dolo actio dandagäg? Et ait Quintussz24:
um tV at apud eum notans: fi non mifericordia ductus fecifti, furti-
^ | ^ teneris: fi,.miferi ox?dd'vg in-faCtyum aCtionem dari debere ??.
Lcft. S.,8. Seriuüs: zï&gö" i lt ei'faäæ rghrn domino dedit ea con-
digione, V ibertatem transferatur in eum obligatio: ma-
zi numiffus non patitur *? in fe obligationem transferri: Pom-
"OE ponius fcribit, locum habere de dolo aCtionem: fed fi |per| pa-
Liff.tronum ítabit, quo minus obligatio transferatur: dicendum|
i l*eóws, ait, patronum ex;/eptione a reo fug;mc;gendu.m. Ego. moue-
BI . or: quemadmodum ?^ de dolo actio 5? dabitur, cum fit ?'
" | . — d alia actio? nifi forte quis dicat, quoniam exdeptiong|patronus
fï - futhmoueri poteft, fi agat cum reo, debere dici, quafi nulla
ut qamd/o | aCtio fit, quae exgeptione rep(::l.litur,äde. dolo -dec.er.nendam.
( '€| Atquin patronus tunc fufimouetur, fi nolit expromifforem 57
ipfum manumiffum accipere *texpromiffori plane aduerfus ma-
numiffum dari debebit de doloä/: &ut fi non fit foluendo ex-
1: promiffor, domino dabitur. $. 9. Si dolo müàlo prócurator
W,l paffus fit vincere aduerfarium meum, ?? vt abfolueretur, an de
'E.' dolo mihi aéctio aduerfus eum, Swicit, competgt, poteft q.uajge—
*l ri? et puto non competere, fi;páratus fit reus trabsferre iudi-
d L L£bnpo cium 9? fub exkepkione hac, sr coLrvsvM ÉsT 9*: alio-
hb áfi — quin de dolo a&tio erit danda: ftjlicet fi cum procuratore agi
d non poffit, quia non effet foluendo. $. ro. Idem Pomponius
F refert, CKecidianum 9? Praetorem non dedifle de dolo atio-
( EH
A. . quafi librarius fcribere voluiffet de dolo malo. BR. 42 Hal addit vero.
T Vulg. autem. BR. 43 Perperam Vulg. vfurarium. — Baül. E2» $ xóqwe ve-
a Mópevos vy ie xgisiv Oedópuevoy 3oUAov dovsócg. BR. — 44 Graeci lCti hic peri- -
! n : phrafl vtuntur: Xó9a v2 if àv4ctuc uiv i Tà ÜvmAdcioV, ÉQ üpoAoyíue 9P, Eg Ti
P 1] &TAOUV dmravroUsa duy woi TÀ TaQucuTiz TOU coMyusro — Locus eft adlioni,
i E. quae ex inficiatione quidem duplum, ex coufeffioeme autem frmplum exigit, et ex-
E bibitoria vei. BR. —— 45 Accidit hic omnino pofitum videtur pro accEdit, tra-
: latitia 7àv 7 et e permutatione. BR. — Hal. ad exbibeudum id accedit. Flor. ta-
lr, men defendere nititur Val. Guil. Forfterus T. Obferuat. fuccifiw. 13. GEB. — 46
h Merito haec vox Taur. fufpe&a fuit, licet fupplementum fit non adeo recens. 8 R.
r 47 Hal. fcripfit. GE B. 48 Hal. et Vulg. addunt a&zouem. B R. A9 Hal.
M , et Vulg. putem. 2R. 5o Vulg. addit Mutzus, 8 R. 51 Addunt Bafil. zu
TP duplum, vz -sQ wAomüg üc 7b ÓvrAoUv dywyüc. BR. ^ 52 Hal actio dari debet.
17 GE E. 53 Balll. ówegzí3erzos differt, procraftinatur. B R. 54 Hal. infe-
Bd | rit enzm. GE B. 55 Ap. Hal. actio, abeft. GER. 56 Libri Vulgares cum
E fit ex flipulatu aduev(us veum actio alia. Et Bafil, Ego quidem mom babeo ad-
j i uer(us ipfum de dolo aclionem, Vs« yàg wark Tóv ivayouívov $ i rie imeguioeuc,
* E eft enim aduevfus veum ex.flipulatu aclio. 1n MSS. tamen ifta verba inferta
E non reperi. BR. Nec habet Hal. GEB. — 57 Hal. expromiffionem. GEB. — 58
v ul Hal. et Vulg. addunt a&io. BR. 59 Hal praefigit zta, GEB. 6o Hal.
JCWWE et Vulg. fupplent zz fe. 1, a Porta annotat: In Pand. Flor. haec v;rþa in fe,
34*' W; : pun&is fabnotata funt, vt pro dele.tis habeantur. Pro'tæjamfewe indicimm, Ba-
PW'VV"W W' . fül dvuSev Poxivas, fuperzus agi, id eft, aduerfus anteriorem. — Male lïaþrotus
Hal-äf jterato obligmvi. BR. 61 Hal et Vulg. fit. BR. 62, Vulg.. Cecilianum.
- | Hal. Cecidiauum. Caecidiani nomen tuetur Menag. Amoen. Iur. Ciu. c. 31. B R.
n | 653 Yaur. Qii. GEB. — 64 Hal. et Vulg. affirimanerit, BR. — 65 Hal. et Vulg.
" i perfaafevit. BR. 66 KHal.inferit ea. GEB. . 67 Vulg. addit acfzenem. 3 R.
" ] 68 Hal. fecerit. GE B. —— 69 Balil, xo4 và veg? 2óAev xj TU meg) mAucoyQedins.
:ndlï, Lege v5 769) 9óAov, nempe Zywy?. Sub altero và intelligitur. végw. vA«soyea-
äïï | Qía, ficta Ícriptura, noue, fed eleganter. — Ita vA«seygáqos falfarius,-B R. 4O
i :

18
T
CL'

prae-

$
[4

e
Jb Es CLIEA
a. "" V6rpis tetiperà

Iu ;

E ,,f/æ/z;fu ^Ll
£ Da/æ

-
! :

F?

Jin.

| f&*d?:/w AL veró, Ies datur, dumtaxat de.eo,
: [/ !
fuwcoef,

xj

LIf&

J it.
— .A
L ( ^

L^ /)1177

"LA

LE

at ia

!

/fläl Bafil. zeg? v?v À Üvroc £mvrQbózov eveáusvoc, B R.
p2

] bent quod.

76

XL VrrraNVvsiliroXLadEdictum. Now pEBET
dari 9?. $cr.|J/Quibusdam perfonis non dabitur: vtputa libe-
ris vel libertis aduerfus parentes patronosue, cum fit famo-
ía 93... Sed nec:humili aduerfus eum, qui dignitate excellet 5*,
debe;(t $5 dari: puta plebeio aduerfuüs Confularem ireceptae
auCtoritatis: vel luxuriofo 99, atque prodigo, aut alias vili

z 1

aduerfus hominem vitae emendatioris: et ita Labeo * gu'* tus erat, incenderit: non eft [de dolo actio: quoniam aliae ex
: p fs VAE noc oriiliid ts - -
& FACT hoc griuntuürjactiones.

DLGESTORVM LIB. EV. TIT.- i

rpo eft.93? in. orumæäegggna dicendum eft,

u6 l0hem dandam, vt bonaefidei men-
z

tio Hat: .

XIL PAvrvsilibro XIad Edi&um. Nx xx dolo

fuo lucreptur. |
. Xlll Vrriawvs libro XL ad Edictum. HemEDpr-

Bvs tamen hárum perfonarum, item aduerfus heredes de do-:
lo a6tio erit danda. $. I. Item in caufae cognitione verfari
Labeo ait, ne in pupillum de dolo detur actio, nifi forte nomi-
ne hereditario conueniatur. (. æglarbitror, et ?? ex fuo dolo
conueniendum, fi proximus pubertati eft: maxime fi locuple-
tior ex hoc factus eft. |

XIW. Bavivsilibro-Xt-wi-Piitum.. Qvip enim,

fi impetraugfit a procuratore petitoris) vt ab eo abfolueretur:.

vel fi de tutore ?* mentitus, pecuniam,accepit: vel alia fimi-
lia admifit, quae non magnam machinationem exigunt ? ;;
! "XV. VrrrANVvSiibro-XI.ad-Ediétum. Sxkp iää( ex
dolo tutoris, fitfactus eft locupletior, puto in eum dandam actio-
nem, ficut exceptio datur. $. 1. Sed, anin municipes de do-
]o detur actio, dubitatur? Et puto, ex fuo quidem dolo ??
non poffe dari: quid enim municipes dolo facere poflunt? fed
1i quid ad eos peruenit ex dolojeorum, qui res eorum. adm:ni-
ftrant: puto. dandam. $.De dolo autem. decurionum in ipfos
decuriones dabitur de dolo aétio.

dolo actio,in quantum ad eutfifperuenit

E L142. dolo füo procul dubio tenetur ^^. $. 3. In|hac]aGtione defi-
uudzhucreter gnari oportet, cuius äolo.fa&fgm fit: quamuis in metu ??
| r euta. reieee ff non fit necefle. —q . Demwme ts Hescr:) a
L ab werenipikeo: NAGO (2 PaAvrüvsibre-XE-ad-Edictum. — ITEM exigit
| /p actio Qe2oto RL Praetor, vt comprehendatur, quid dolo malo faCctum fit. Scire
(5 — qfA.wdQdu — €nim debet a&tor, in qua re circumícriptus ?P ais ne;mn tan-
Áb d fe "Auetor, to crimine vagarl ejerát. d 9.
| XVII. VriPraAwvSsJjlibro-XEjad Edictum, Sr brv-

a " " . "ragn E &
&ES dolo fecerint, et vnus ?5 reftituerit: omnes liberàntur:
quod fi vnus, quanti ea res eft, praeftiterit, puto adhuc cete-
ros liberari. $. r. Haec attio in heredem, et[ceteros fucceffo-
« o0, quo2?? ad eos peruenit.
XVIII. Pavrvsilibro-XE-ad-Ediétum, AmnBiTRIO
iudicis in *99" hac quoque aCtione reftitutio comprehenditur :
. J . 2 £ ^
et, nifi fiat reftitutio, fequitur condeníbatio, quanti [ea [res(eft.
Ideo autem et hic, et in metus caufa actione, certa quantitas
. £* j : ; * * * ,
non zgþmtur, vt políit |petj contumaciam fuam tanti reus
condeminari, quantä)a&or in litem iurauerit: fed * ofhicio iu-

praepofitionis conftructio femper flu&uet in Pand. quidni fextum cafum tenea-
mus? Ita fane pleraque MSS. In Treuif, autem quod notandum fyiz: u (de)
peculio, haud dubie ex gloffa interlineari. BR. — Keliqua MSS. B2b S.. Cruc.
Bynkersh. GEB. — $82 Hal fübiungit Sed et quibusdam. — Vulg. inferit dari
baec aclio, . Et quibusdam. BR. 83 Vide Bynkersh. J. Obf. 3. BR. 84
Hal et Vulg. excellit..BR. — Forte a Taur. dandum excellEt. GER. 85 Hal.
et Vulg. debet. BR. 86 Taur. lux Oriofo. GEB. 87 Vulg. addit ait. B R.
88 Ap,. Hal. eff, abeft, et ideo interrogationis fignum poft vocem perfona. cít
pofitum. GEB.: $9 Hal. inferit de dolo./ GE B.
92, Vulg. inferit acto-
em. BR. . 93 Ap. Hal. ex, abeft. GEB. — 94 Hal. tencbitur. GEB. — 93
Baül. àzi 56 304 défow &vniecec in aCione quod metus can[a. BR. 96 Hal.
eircum[criptum. GEB. 97 Vulg..addit oportet, quod in Florentina fubintel-
ligitur. BR.— ^ 98 Hal. inferit rem, GE B. 99 Hal. et Vulg. omnes exhi-
1 In Flor. 440 accipe quatenunus. BR. . Habent quod. etiam MSS. Barb.

$. Cruc. Treuif. Bynkersh. GE. 1co Hoc in prius aberat a Pand. Flor.

$. 2. Item fi quid ex ?*

E x ma:23xk tolo procuratoris ad dominum peruenit,[datur in dominum de
" nam procurator ex

90 Hal. inferit bunc. GEB. .

c PA VAUE
dicis debet in vtraque aCtione, taxatione ?/iusiurandum refre-
nari. $. r. Non tamen femper in hoc iudicio arbitrig- ? iudi- ftepr^"o,
cis dandum eíft: quid enim fi manifeftum fit,*&| reftitui non pf m«
poffe? veluti fi f'eruus/,dolo malo traditus defunctus fit, ideo- ) "44
Ique| 1pr0tinus condeninari debeat in id, quod interfit actoris.

$. 2. Si dominus proprietatis infulam, cuius ufüsfructus lega- ] * 4 bele.-

,
'.,:h.m»

$. 3. De eo, qui fciens Lcömmodaiï'et l]s*

de dolo dabat àCtionem. — Atquim, fi maiora pondera commoda- .
uit: id quod amplius mercis datum efít, repeti condjittione $«j»ve'£ ce:
poteit: fi minora, vt reliqua merx detur, ex empto agi poteft: - d
nifilfilea condicione merx Vemïtj'd, vt illis ponderibus,tradere- 13
tur: cum ille decipiendi caufa adfigmagfet, fe dequa pondera ha- —oe 4 s.
bere. $. 4. Dolo cuius * effectuin eft, vt lig temporibus le-'f»ärlfl:-*s,
oitimis transactis pereat, 'Trebatius ait $ de dolo dandum ^*
iudicium, non vt arbitrio iudicis res ? reftituatur, fed vt tan-
tum a&tor confequatur, quanti eius interfuerit id non effe fa- .
€ctum: ne aliter obferuantibus lex circumfcribatur. $. 5. Si
feruum, quem tu füihi prorniferás, alius occiderit: de dolo ma-
lofdttionem in eum dandam iplerique reCte putant: quia tu a
me libeäus fis: ideoque legis Aquiliae aCtio tibi denegabi-
bur . £9. n | TLTA |
XIX. Pa»przNrANYS |libro —-XXVIL. Qugeftionum.
$r ri1pEgrvssoR promiffum animal, ante moram occiderit:
de dolo actionem reddi adüérfus eum oportere Neratius Pri-
fcus, et ulianus refponderunt: quoniam debitore liberato, per

confequentias 3* ipfe quoque dimittitur. — /^. —
XX. PAvrLvsilibre-XE-ad-Edittum. SERvvs tuus,

cum, tibi *^ deberet, neyc,foluendo effet, hortatu tuo pecuüniam
mutüam a me accépit, et tibi foluit: Labeo ait de dolo malo
actionem in te dandam: quia nec de peculio vtilis fit, cum in
peculio nihilfit: neg in rem domini verfum videatur, cum ob c
Mdebitum dominus acceperit. $. r. Si perfuaferis mihi, nullam & :
focietatem tibi fuiffe cum eo, cuiu^7, heres fum: et ob id iu- 9- ïæ
dicio abfolui te paffus fifa, dandam mihi dé dolo aCtionemIu- J«t. -
lianus fcribit *^. Mi
. KXI. VrPrANvVS -ad-Edittum. |Qvop, fi,
deferente me, iuraueris, et abfolutus fis, poftea periurium fug-
fit adprobatum : Labeo aiüäee dolo actionem in eum dandam:
Pomponius autem per iusiurandum transactum videri, Quam
fententiam [et/ Marcellus libro oCtádo *5 Digeftorum probat:

Lf

ftarlenim religioni debet. — ré — —
. 7^ XXIL. PAvzrvslibre-XE-ad Edictum. NaAw svr-
FICIT periurii pgena. xu. E :
XXIII. GAz1vsilibro TV. iCtur Hrie. Sr

LEGATARIVS, Cui fupra modum legis Falcidiae legatum eft,
heredi adhuc ignoranti fubftantiam ** hereditatis vltroj iuran-
do **, vel quadam alia fallacia 7* perfuaferit, tamquam fatis
^abundeque ad ifolida-legata foluenda fufficiat hereditas, atque
éo modojfolidalegata fuerit confecutus: daturde dolo *? actio.

L—. fo'fwa. ; AXIV.

antiqniffime tamen eft reftitutum. E R. 1 Hal. licet, loco fed, et mox debeat.
GEEX. : 2 Vulg. inferit zudicig. BR. ^ 3 Hal et Vulg. arbitviwm. BR, — 4.
Hal. et Vulg. praefigunt rem. BR. 5 Hal. commenda(fet falfa pondera, et
mox commendauit, et in margine: alias commodafjfet et cemmodauit. GEB.
Vulg. vent. BR. 7 Hal. Si cuius dolo, ceterum habebat ia Barb.: 5 dolo ,
cuiu$. BR. Cum Flor. faciunt Barb. Pal. L. $. Cruc. Bynkersh.TG E B. 8
Hal. interit adaerfus eum. G E B. 9 Ap. Hal. res, abeft. GEBR. IO Hal
denegetur. GE B. A1 Hal et Vulg. con[eguentiam. |Sed ifto modo folent
Pand. v. L. 14. in fine fupr. de Legibus, BR. I2 Vulg. inferit decem. nR.
13 Hal. et Vulg. cuius. BR. I4 Contrarietatem, quae inter hoc caput ct
fequens 25. effe videtur, varie tractat Iof. Nerius L. Amale&. 15. . Adde Def.
Heraldum de Rer. ludic. Aucloritate làb. 1. c. 9. $, 6. fequ. et Hlenr. a Sucrin
Repetit. Lecd. Iur. c. 13. GEB. . . 15 Hal. libro feptimo. GEB. I6 Bal.
vb mwósow Tijg ÜmosÁáceuc, quantum fubflantiae. BR. — 17 Vulg. zureiuranudo, 9 R.
I8 Taur. in Ádnotat. fallecia. fallicia in P. aptatum tamen bic fallacia ab amti-
quo, vt videiur, fcriptore, et iufra efl, per fallaciam. ablazum. .G & B. 19 Hal.

inferit

pondera 5, vt venditor emptori merces adpenderet, Trebaflus ffjä;f?wf |

E

EC —
——

— EM

' —
Qma acciderit eius, qui verba faciebat pro eo, qui de libertate con--
" tendebat, quo minus praefente aduerfario fecundum libertatem
pronuntietur, puto ftatim de dolo dandam in eum actionem:
l quia femel pro libertate(ä—i;ägm fententiam retractari non opor-
r M&l5 w R r Eu E v | i
m C ol XXV. PaAvLvsjlibrto-XE-ad Edittum. Cv A TE
l dxu.,. pecuniam peterem,[eoque nomine iudicium acceptumeft, fal-
UOC "u) fo mihi perfuafifti, tamquam eam pecuniam feruo meo, gut .
m ; t Procuratori foluiffes: eoque modo confecutus es, vt confen-
m "u tiente me abfolueréfis: qu&erentibus nobis, an in te dófi iudi-

1 oportete] .. Ltporit ; |
OM — — XXX. VrrPrANvsIibro-XI. ad Edictum. | NEeovE
['7^ d ; ; : JUOREE OE OT *, ( s * ul
B caufde cognitio in heredis perfona erit neceflaria.
d 7987 XXXI. PRocvrvs MEPW Cvw
L'haci /Qvis perfuaferit)familiae meae, vt de pofleffione décedat, pof-

»"

C^ ÉÀ

pE

fe
[74

GXM,/LL 7*6 Obferuaffe in voce qui, ct in prima litera vocis dolo, et fane videtur librarius
L «

p

DIGESTORVM LIB.
XXIV. VrnrrANVvSsjlibro-XE-adEdictum. Sr pnoro

' cium dari debeat, placuit de dolo aCtionem non dari: quia alio
.modo mihi fuccurri poteft: nam ex integro agere poflum, et,
fi obiciatur exgeptio rei iudicatge ^?, replicátionejiure ?* vti
potero. —— ^* | : L)rie, n
HEREDEM eatenus daturum fe eam aCtionem Proconful pol-
licetur, quatenus ad eum peruenerit ?^^: id eft, quatenus ex
ea re locupletior ad eum hereditas venerit ?. ..
XXVII. PAvzLvslibro-XI- ad-Edictum.
malo eius fatCtum eft, quo minus peruenetit ^*. . :
ITAovk fi accepto lata fit tibi pecünia: omnimodo cum he-
rede tuo agetur. At i res tibi tradita fit: fi quidem mortuo
,te, ea res e)gïitids, agétur ?^* cum herede tuo: fi minus, non
v agetur. Sed vtique in heredem perpetuo dabitur: quia non
debet lucrari ex alieno daníüo. . Cui conueniens eft, vt-et(nl
Li/t. ipfo" ^5, qui dolo compfáiferit, inxigJ quod locupletior effet ^*
w perpetuo dandafit in faCtum aCtio. 47422 —— ——
| XXIX. PaAvrvsibro-XE-ad-Edi&um. | SABINVS
putat, calculi ratione potius, quam maleficii heredem conueni-
ri: denique famofum non fierig ideoque in perpetuum teneri

. Dorovx

i« — feflio quidem non amittitur, fed de dolo malo iudicium ?^ in
eum competit, fi quid danini mihi accefferit. r |
XXXII. Sc XEvora llibrodHE-Digefterum. Frrivsp??
' legatum fibi feruum per prfeceptionem, rogatus manumittere
pott certum tempus, »oftea 3? quam rationes ipfi, et cohere-
dibus fratribus reddidiffet: ante diem, et/ante redditas ratio-
nes, ad libertatem vindiCta manumittendo perduxerat ?* : quge-
fitum eft, jagcex fideicommiílo fratribus ten&ur, vt rationes eo-
- rum pro portionibus redderet ??? Refpondi, cum liberum ??
feciffet ?*, ex caufa quidem fideicommiffi non teneri: verum

20 Quam hic Bafil. vocant: 72v éx vüs i^dov BotiSeizv,
vemedium ex feutentia. Sed et belle fequentia exprimunt: àvremageyesQoucs
ec. BR. 2i Hal. in margine: alias, im vem, alias, in ve. GEB. 22, Hal.
perwenit. GEZ. — 23 Hal peraemit. GEB. — 24 Hal.peruemiret. GEB. — 25
Hal. agitur, et mox iterum. GEE. 26 Hal. et Vulg. n ipfum. Sed ct il-
le addit qui dolum commifit quo pariter opus non eft. Qwi dolo commifit,
idem valet ac qui quid dolo commifit. E fex Ícriptis tres m ipfo, retinent. — At
]:lpro dolo, omnes dolum|[repofuerunt. BR. — Miror Brenkmannum illud gud, non

Anferit zzalo. GEB.

Florentinus primum literas qui qui geminare noluiffe, et multo magis primam,
vt videbatur abfurde, in ddolo geminatam refpuiffe. Ceterum qui retinent z
ipfo, funt 'Treuif. et Bynkersh.4qui non retinent, funt Barb. Pal. l. et S. Crucis,
qui duo pofteriores habent ipfu 4ui dolum: praepofitione, vt fufpicor, plane
omiffa.GEB. 27 Hal efl. GER. 28 Hal. et Vulg. a&io, loco, iudi-
ciuin. BR. 29 Vulg. Si filiusfamilias. BR. 30 Ap. Hal. poflea, abeft.
GEB. 31 Vulg. perdauxerit. BR. 32, Hal. reddereut. GES: 53 Vulg.
inferit eu;. BR. 34 Hal. fecit. GEB. — 35 Hal. et Vulg. exerceri. BR.
36 Vulg. Rem quandam. R, 57 Hal. lib. XLIII. GE &. 38 Hal. eii-
cere. GEB. — 39 Hal. uec. GER. 40 Ap. Hal. malo, abeft. GEB. — 41
Hal. deleuerit. Gs B. 42 Vulg. danda. B R. 43 Ap. Hal. danda, abeft.
GEkB. — 44 lal lib. XLIIL GEB. — 45 Vulg. addit 2f/. BR, A6 Vulg.

ta ^? funt, idande ^? erit de dolo aCtio.

imos Viros Taur. et Hal. vidifie verum.

IVz TIT;oHE : V. 77
lZ()sw&x/M.:ï&m E
filideo properaffet manumittere, ne -raïïones fratribus redderet
ofle de dolo actionem in eum exercere 35, — &«« rE à
7 XXXIHL Vrreraxvsjibro-IV.-Opinionum. RkrI, 244
QVAM ?* [venalem| poffeffor Kabebat, litem pröprietatï;ïc-ii L4JM«
ueriarius mouere coepit: etpofteaquam oportunitatem empto-
ris, qui æ:enundzäri potuit, peremit, deftitit: placuit polfeffori
hoc nominefattiohenfin factümjcum fua indemnitate competere, ; /5*t. (—ero
XXXIV. InEM /libreiXEtE 37-adSabinum. Sr cvw i H

*

$58

mihi permififfes; faxum ex fundo £uo ficere 38 vel cretam,- ^ «X A.
vel harenam fodere, et fumptum in hanc rem feécerim, et,: E yrnécpe ,
non ?? patiaris me tollere: nulla alia quam de dolo malo 49
actio locum habqbit. L/&. u '
XXXV. IoEM]libro-XXX--ad Edi&tum. — Sr ovis
tabulas teftamenti apud fe depofitas, poft mortem teftatoris de-
leuit **, vel alio modo corruperit: heres fcriptus habebit ad»
uerfus eum actionem de dolo. Sed et his, quibus legata ida-

XXXVI. |MAnciANYs librel-Regularum | Sz1 nvo NT E
dolo malo fecerint, inuicem de dolo non agent. jwchwtgfaseï) ;:' w'-':«w, :
-XXXVII. VzPrANV Vibro-XLIV. 45 ad-Sabinuis. E.

Qvop venditor vt commendet dicit, fic habendum ^5, quafi
1* ( . hd *
neque dictum, neque promiffum eft *9. Si vero decipiendi

?mptorisdcauï:a diäcuin eft, seque fic habendum, eft,|vt[non na- Líf&.
catur aduerfus dictum promiffumue 47 a& i .
d ictum promiffumue 4" actio, fed de dolo AE w 6x Oru , ) :

XXXVIIL . IpEM thfeVG;gmcnnm» QvriDAM Y
debitor epiftülam quafi a Titio mitti creditori fuo effecit, vt c
ipfeliberetur *?: hac ?? epiftüla creditor deceptus, Aqui- f 6x o
liana ftipulatione, et acceptilaïione liberauit debitorem 5:z - Á

poftea epiftüla [falfa,| y//e/l/ inani ?^ reperta ??, creditor maior L |4.. K :

quidem ann.is".w:glntigüinäue de dolo Mabebit attionem, mi- YX
nor autem 1in integrum reitituetur. eeecfo». ——
?ami/uä XXXIX, äGA I jïsmbleäieenüme 54£€—pümeæad IcCNE XXV// 3
&um. inciale|] Sr rE TiTrio optuleris de ea re, quam — 2 L-J
non poflidebas, in hoc vt alius vfucapiat, et iudicatum folui fa- ría

tisdederis: quamuis abfolutus fis, de dolo malo tamen teneytis :
etita Sabino placet. /Aierdu n a "r h a, i arttenn À

— CU
"

XL. FvRivs AxTMrANvs ?? libro T. ad Edictum.
Is, Qv1 decepit aliquem, vt hereditatem non^fdoneam adiret,
de dolo tenebitur: niíi fortaffe ipfe ?* creditor erat, et folus
erat: tunc enim fufficit contra eum doli mali engeptio.
/j, DE MINORIBVS VIGINTIQVINQVE
: ANNIS.
VrPrANVvs * libro XI. ad Edictum. : | |
&hfntkc'hä"h

El o€ EprcmTYM Praetor naturalem dequitatem fecutus pro- sceex:
pofuit: quo tutelam minorum fufcepit: nam cum inter
omnes

effet. al fit. Durior confru&io, quam, vt emolliat. "Taur. inter. promif-
fum. ac efl comma interponit, ac fi hoc ad fuperius babendum pertineat. MSS.
quod miror, vidi autem plura, fidem hic feruant archetypo Florentíno. BR.
Nempe Pal. L. S. Cruc. Trcuif. Bynkersh. Immo in Barb. illud ef? geminatur
fide nimia: meque diclum eft, neque promi(fum efl. Ego nullus dubito, acutiffi- |
T5 efl, ex fuperiori verífu aliquando '
in inferiorem irrepfit, et 73 fit in q2afi latere credo. — Scripfit librazius Eloren-
tino antiquior: qxaSIt ueque diclum neque promi[/um, quam vocem gnafit cor-
re&or nimiae diligentiae ab inficeta finali eo confidentius liberaht, quod fe-
quentibus, vel iam translato ef], vel etiam absque eo, fuus fenfus conftarct. :G E B.
47 Vulg. inferit eimptz BR. 48 Hal et Vulg. detur. BR. 49 Hal et
Vulg. liberatur. BR, 50 Poffet fcribi bacce epiflula, cum . diu fuerit in ar-
chetypo baccepiflula. BR. 581 Hal emm liberauit: pofiea. G&B. 52, Ba-
fil| 3 à3uváuov, vel inualida. BR. 53 Hal. vel inauis veperta. Vulg. vel im-
anis veperta efl. B R. 54 Ita habet Taur. fed Fior. eft vigenfimo. BR. .—. 55
Hal. Autbinus, GEB. 56 Ap. Hal. ipfe, abeft. GER.

I

1 In hoc loco nominis hodie nibil exftat Florentiae, erafum enim eft.
Exiles tamen fuperfunt literarum reliquiae, vnde coniicere licet, Vlpiani ibi no-
men extitifle, Scripti et editi boc caputfVlpiand tribuunt, nifi quod e fex fo-
lus $. Cruc. habeat TRIPHON, zn5, | ReliquM funt; Darb. Pal L Treuif.
U52 —— be o M pE R ^s

79

omnes conftet, fragile effe et infirmum huiusmodi aetatium ?
confilium, et multis captionibus fuppofitum, multorum ? infi-
diis expofitum: auxilium eis Praetor hoc Edicto pollicitus eft,
et aduerfüs captiones opitulationem. ,,, $. 1. Praetor edicit,
QVOD CVM MINORE jOVAM- ^ VIGINTIQVINQVE AN-
NIS ? NATV GESTVM ESSE DICETVR, VTIj;QVAE-
QV.& * RES ERIT, ANIMADVERTAM. $. 2. Apparet
minoribus annis vigintiquinque eum opem polliceri: nam poft
hoc tempus compleri virilem vigorem conftat. $. 5. Et ideo
hodie in hanc usque aetatem. hgdfglefcen.tes curatorum auxilio
reguntur: nec ante rei füae adminiftratio eis committi debe-
bit ", quamuis bene rem fuam gerentibus.
]. Ine w libro XIX. * ad legem Iuliam et Papiam.
g. Nec rER liberos/fuos rem füam maturius a curatoribus reci-
du 4;, piat-. Quod enim legibus cauetur, vt finguli anni per fingulos
7u a)!"(/*fan iberos demittantur ?, ad honorgs pertinere Diuus Seuerüs
: " ait, non ad rem fuam recipiendam.

jiecx fs
j ,,1;,-:;, de£n Áon:
ne lt prot,

fs at
«szm

f ym X

V,

J&V///.

— Ó

' . E à : . á « "
fue j iio m III. Inkgw libro XE& ad Edictum. Dewrovkt Diuus
L . fter huiusmodi Confulum *?, vel
Seuerus, et Imperator nofter huiusmodi Confulum *?, ve
Praefidum decreta quafi ambitiofa effe interpretati funt. Ipüi
: autem perraro minoribus rerum fuarum adminiftrationem extra
scómwyeX Ordinem indulferunt: et €o T* jure vtimur. $. 1. Si quis
L Jíonum., €cum minore contraxerit, et contractus inciderit injtempus quo
j — mailor efficitur: vtruminitium fpecCtamus, an finem? et placet,

vt äïïäbcon&itutum, fi quis maior faCtus conprobauerit, quod
minor gefferat, reftitutionem ceffare. , Vnde illud non inele-
ganter Celfus Epiftülarum libro zgdgä-n;g, et Digeftorum fe-
cundo traCtat, ex faCto a Flauio '? Refpetto Praetore conful-
tus. Minor annis vietütiquinque, annos forte vig i?lï'f'g"u»g-t'thggr
ágens, iudicium tuäeïae; heredi tutoris dictauerat: mox fa-
Cum ??, vt non finito iudicio, iam eo maiore effecto vigïätg-
quitque annis tutoris heres abfolutus proponeretur: in inte-
»« grum reftitutio defiderabatur. Celfus igitur Refpeéto fuafit,.
E 5 , mon facile hunc quondam minorem in integrum reftitui: fed,
Twee« ft 4^2* ( ei probaretur, calliditate aduerfíarii id aCtum, vt maiore eo
"Téfies fa&o liberaretur: neque enim extremo, J inquit,|iudicii die vi-
1 ] |ffe, . deturfolum deceptus hic minor, fed totum hocwftruCtumy * *,
| L Jssex teof t vt maiore eo facto liberaretur. Idem tamen confitetur, fi le-

E. yfet. "

u st fW

p n

/444. wior/fitifufpicio aduerfarii, quafi dolofe verfati: non debere hunc
P r A d in integrum reftitui. $. 2. Scio etiam illud aliquando inci-
DT j dife: minor vigintiquinque annis mifct T
: gintiquing iicuerat e paternae
KY*L. — hereditati: maiorgue factus exegerat aliquid a debitoribus pa-

ternis, mox defiderabat reftitui in integrum, quo magis abfti-
: neret paterna, hereditate, contradicebatur ei quafi maior factus
,, ; : ao T ol (s iroEB s : 179 a
LT o W TR mg«wmprf)ba.fiec qL-lOd .mlp()mlhbi plqcx.lät s pgtammus ta
: -tl men reftituendum in integrum, initio infpecto. [Idem puto,

et fi alienam adiit hereditatem. $. 3. Minorem *'? autem vi-

]«2 * X/. we annis natu, videndumjan gtiam dzi,e(æf *? matalis
, Bynkersh. GEB. — 2 Hal aetatum. — Vulg.aetatis. BR. — 3 Hal/'addit gme.

GEB. . 4 Vulgo quam, abeft. B. 5 Hal aunoruüm. GEBR. — 6 Hal
vtigue quae ea res erit. GEB. — 7 MHal. debet. GEB. — 8 Hal. lib. XV1II.
GE B. 9 Taur, in margine permittantur. Scriptum in. archetypo: vtfiugul-
amnipev[imgulosliberos demintantur. Pro de pridem per repotitum, cetera recen-
tius riutata funt, nifi quod in vltimo vocabulo » ante t remanferit. — Hal. et
Vulg. habent remittantur, neque aliter fcripti codices, quorum decem contuli,
nifi quod in Barb. fa&um fit minzerentur, forte ex alicuius interpretatione. Ba-
« hl. computandi verbo hic vtuntur: faasoy vei0z Awri PxurÜu AoyífsaDos. BR.
äQ;i;;tE.Reliqua MSS. funt:Vat. T. IL. H Pal. I. S. Cruc. Magl. Treuif. Bynkersh. G E B.
—— 10 Raeuardus P. Var. :6. mauult Proconfulum. — Habent tamen etiam Bafil.
Vmreros 9 Éoxovrtc. BR. — Contra Raeuardum pugnat Io. Stekius z& Vindic. Leg,
4nticrit, c. 4... Adde Iac. Gothofr. Auzmaduerf. Inr. Ciu. c. 4. GEB. II
Hal. eo. Vül-"g"- eorim, BR. 12 Hal. Pulwio, et in margi'ne alias, Flanio.
GE B. I3 Vulg. addit efj. £R. 14 Hal. totum obflyuttum, et in margi-
ne alias, boc flrnclum. GEB. I5 Vulg. zmmifcuerat. BR. IÓ Hal. pla-
cuiet. GEB I7 Vulg. putamus. BR. I8 Priora haec huius $. habet
Hal.in hunc modum: MINORE QVAM VIGINTI QVINQVE AN-
NORVM NATV. Videndum efl, an diem matalis fuá ad boc ducimus: am
beram, in qua natus eft, vt fi. captus fit, cum mondumm compleuerit, veflituatur,

'e

DIGESTORVM LIB/.- V.. TIT. IV

, pit&j non adiuuatur

et ita erit dicendum. GEB.

|. $. Cruc. vt fi ef? captus.

XXF.BR.

Sed Florentinam defendit Sc, Gentilis /. Parérg. 2$. GXBR.

-sx G NI M J
/ &c, etn J»v'hæm«,y,,

f.—a*' i l)*,fæ',' L* :
e 1

fui j dicimusy ante horam;7qua natus eft, vt, fi captus
fit ?9, reftituatur: et, cüm nondum compleuerit, ita erit dis -
cendum: vt a momento in momentum tempus fpectetur, »e&x & .
Proinde et fi biffexto natus eft, fiue priore, (fiue pofteriorejdie,) J -
Celfus fcript ?*, nihil referre: nam id biduum pro vno die - :
habetur, et pofterior|dies Kalendarum intercalatur. $. 4. Sedp* oolel
vtrum folis patribus familiarum, àn etiam filiisfamiliarum fuc-el(pietactie)
curri debeat, videndum4/.Mouet dubitaïionem, quod, fi quis di-
xerit etiarrï'j—üliisfamigïæ'um in re peculiari fubueniendum, etfi- i;m,t
ciét, vt per eos etiam maioribus fubueniatur, id eft, patribus ;,E;f oS
eorum: quod nequaquam fuit Praetori;?? propofitum: Prae- ,
tor enim/minoribus adiilium pro'r'ni:(it, non maioribus. Egofn.)a )d*
aütem veriffimam arbitror fententiam ex]fcimantium, filiumfa-
milias minorem ?? annis in integrum reftitui poffe ex Mis fo- ,
lis ^* caufis, quae ipfius interfint: puta, fi fit obligatus. ,fzg!.g :
Proinde fi iuffu patris obligatus fit: paterjvtigee poterit in (ó: -
lidum conueniri: filius autem, cum et ipfe poffit vel in pote-
ftate manens conueniri ??, vel etiam emancipatus, vel exhe-
redatus, in id, quod facere poteft ^",,et|quidem ?* in pote- L.
ftate manens, etiam 79 inuito patre ex condemnatione conue- |
A 21* . 71 L . . ; :
niri, auxilium impetrare debebit, fi ipfe conueniatur. |Sed]au *(Ull? |
hoc auxilium patri quoque profit, vt folet interdum ?? fide- (/3&5"'-
iufforkeius prodeffe, videamus: et non puto profuturum ?*. li,
Si igitur filius conueniatur, poftulet ?* auxilium: fi patrem 4L
conueniat creditor, auxilium ceffat, exfepta mutui datione: 4»:.
inbhac]?? enim, fi 33,iuffu patris mutuamxpecuniam acce- 1. 7 ?^

'Px

git, et captus eft: fi quidem pater de peculio conueniatur, fi- 7 , 7
lius non erit reftituendus: fi filius conueniatur, poterit re&i—";;fw f
tui. Nec eo mouemur, quafi interfit filii peculium habere: ,,,2
magis enim patris, quam filii intereft, licet aliquo cafu ad fi- — —
lium peculium fpectet: vtputa fi patris eius bona a. fifco pro-
pter debigum; ?* occupata funt: nam peculium ei ?? ex con- g.
ftitutione»&£. Claudii feparatur. $. 5. Ergo etiam filiamfami- "
lias in dote captam, dum patri confentit itipulanti dotem 391/ex;/f
non ftatim, & dedit ??, vel adhibenti aliquem, qui dotem .4,,
ftipularetur, puto reftituendam: quoniam dos ipfius filiae *?
propriumJpatrimonium eft. $. 6, 5i quis minor vigintiquin- x»
que annis "« adrogandum fe dedit, et in ipfa adrogatione fe 4^.
circumuentum dicat, figge enim a praedone eum hominem 1lo-;,:
cupletem adrogatum: dico-debere eum audiri in integrum fe
reftituentem *?. $. 7. Si quid minori fuerit filiofamilias le-
gatum poft mortem patris, vel fideicommiffum relictum, et
captus eft, forte dum confentit *? patri pacifcenti, ne lega-
tum peteretur: poteft dici, in integrum reftituendum: quo-
niam ipfius intereft, propter fpem. legati, quod ei poft mor- :
tem patris competit. Sed et li ei legatum fit aliquid, quod Set.
perfonae eius cohaeret, putaius militiae, dicendum eft, pofle 07 -
| eum
I9 Scriptum erat initio in Pand. Flor. ametia-
diem, vnde vnius literae traieCtione fit &*- etiam die. Eft tamen iam olim al-
tera z; adieca. — Sed et libri ícripti, quibus vfi fumus, diem exhibent. BR. W
Barb. Pal, L. S. Cruc. Treuif. Bynkersh. GE £. 20 In Barb, erat at fi. ]In
Pal L Treuif. Bynkersh. vt Flor. GEB. — 21 Hal.
22, Hal. et Vulg. praetoris. BR. 23 Vulg. inferit
25 Ap. Hal. conueniri, abeft. G ER.
26 Bafil. uéxgie duzopíac. fuzogoc dicitur, copiam alicuius rei habens. BR, — 27
Hal. inferit et. GEB. 28 Ap. Hal etiam hic abeft, qui praeterea verba
haec: et quidem et im poteflate mamcns, iuwito paire parentheh inclufit. GER.
29 Conf. Aueranium 1. Juterpr. Inv. $. GEB. 30 Ap. Hal profuturum,
abeft. GEB. — 31 Hal. pofiulat. GEB. — 32 Hal ix bac. GEB. .. 33 Vulg.
inferit filius, B R. 34 Vulg. zunatmr. BR. 35 Hal addit pecumiarium.
Vulg. propter debita. BR. 36 Hal. et Vulg. eius. BR. 37 Hal. et Vulg.
inferit diui. BR. 58 Bafill éregeróvzi T3» àwénpw, flipulaenti recuperatio-
"nem, nempe dotis, fequiturque 2 ZAaev ómofáAAovri, aut alium fubfl.tuenti. BR.
39 Hal. hic traucit dum patri confentit non flatim dotem flipulanti quam dedit.
G E B. 4O Vulg. foeminae. BR. 41 Vulg. inferit ad. BR. 42, In Ex-
emplo Vi&oriano fuit veflitui volentem, tefte Blaublomm. et H. a Porta. ER.
43 Hal cone
fen fit.

et Vulg. fcribit. B R.
24 Hal. folum. GER.

* as

: RY MU. aE - :
. Proinde et fi fine iuffu . patris contraä bacimim

Ul

Il
TM

)-

i [j 4

DIGESTORVM LIB. IV. TIT. IV.

"eum reftitui in integrum: interfuitgnim eius non capi, cum
1M hanc patri non a(lguireretg(—iiggljipfe haberet. $. 8. Et fi heres
fit ^* inftitutus, f a patre in diebus centum fit emancipatus:
C. moxpatrem debuffit certiorare, nec fece;rit, cum poffet *?, qui
" eum ** emancipaffet, fi cognouiffet: dicendumerit, poffe eum
reftitui in integrum, parato patreeum emancipare. $. 9..Pon?-
ponius adicit, ex his caufis £X quibus in re peculiari fïllilfarrp.—
lias reftiguuntur, poffe et patrem, ïg.uaü heredem, nomine filii,
poft Meius,"impetmre co9nitionem. . $. IO. Si autem fi-
liusfamilias fit, qui caftrenfe peculium ha.be.at: proculduþio ex
fiztca his, quae ad caftrenfe peculium fpe&tant, inintegrum reftituen-
" fatee: dus erit, quaü in pro rlo.pa.tg;l'rpomo captus. - $. II..Se.ruus
i autem minor ** anlf'ï'ls vigintiquingue nullo modo reftitui po-
* .terit: quoniam domini perlona .fpe&agqr, qui fibi gd,gmbq—;;;jlm
putare, cur mingrifrem commifit *9."^Quarer et fi per impu-
CL berem contraxerit, idem erit dicendum, vt?etcMarcellus libro
UDJ.;? f-þ,dfmd.g Digeftorum fcribit. Etfi forte libera peculii aïmini-
tf ftratio minori feruo fit conceffa *?, maior dominus ex hac
« lV. AgR1caxvs libroVIL. Qudeftionum. ETEN1M

95 g,,r caufa non reitituetur. -
s updcumque feruus ita gerit, voluntate domini gerere intellé-
:4 gendus eft: et magis Koc apparebit, fi aut de inftitoria attio-

Wne qu,ïa(eratut:, aut fi propon-fitur: glzïlorlg'rrä aäms ylglnt;m uinque
XYA negotium aliquod gerendum minori màn affe, et'illum in ea re

deceptum efle. «ecx4 — us Y
V. VnerANvs libro XI. ad Edictum. Sr TrAwExw
Li fs. is feruus fuit, cui fideicommiflaria libertas debabgtur praefens,
» * L n & hs . :
Lf2; et fuit captus, cum|re»^? mora éi fit, poterit dici Praetorem
"" eifuccurrere oporfere. — — : .
* VWIL Ip&w libo Xlad Edictum. Mziwonrsvs vi-
KXj gintiquinque annis fabugnïtur per ip integrum reihtutlon?'m,
4. nonfolum cum de bonis eorum aliquid minuitur, fed etiam
' um interfit ipforum litibus et fumptibus non vexari.
| VII. Ingw libro XI. ad EdiCctum. — Ai1T Praetor 5T7,
& GESTVM ESSE DICETVR., (1rkesT VM flc accipimus, qua-

litergga 1ter |
E IT .Q*äl. Proinde ?? fi emit aliquid, fi vendidit, f1 focie-

coÉ tatem COUL 795, fi mutuam pecuniam accepit, et captus eft: ei
fuccurretur. $. 2. Sed et|fijei pecunia à debitore paterno,fo-
4.R. luta fit, vel proprio, et hanc perdidit: dicendum elt ei fuübue-
4 niri,quafi geftum fit cum eo. . Et ideo fi minor conueniat de-
bitorem, ad/fibere debet curatores ??, vt ei foluatur pecunia:
|/,, ceterum non ei compelletur $3 foluere. Sed hodie folet pe-
"Vv yng,, cunia in dedem ?? deponi, vtiPomponius libro vicenfimo octa-

| i**'*;""7&)414//, uo fcribit, ne vel debitor vltra vfurisoneretur, vel creditormi-

nor perdat pecuniam: aut curatoribus folui, fi funt. * Permit-
mes£: titur etiam ex conftitutione Principum, debitori, compellere

- 4 aduleícentem $? ad petendos fibi curatores. Quid tamen fi

Fé8 x

fenfit. GEB. —— 44 Vulg. fic. & R, 45 Áp. Hal. cwm poffet, abíunt. GER.
46 Hal. tamen, loco cum. GESB. — 47 Taur. anteMinor, GER. 48 Vulg.
commiferit. B R. 49 Vulg. commi[fa. B& 5o Vulg. cum im vem ei mo-
vaft. BR&. — $1 Vulgo praemittunt Ouod cum minori XXV. aunis natu.. BR.
92, Vulg. qualitercumqgue. BR. 33 Hal. contractum. GE B. 54 . Hal. con-
*tigerit. Vulg. contimgat. BR. 55 Hal. inferit et. GEB. 56 'Yaur. coft.
GE B. 57 Hal. et Vulg. omnes curatorem, videlicet ob fequens pronomen
fingularis numeri. Sed quidni potius fcribamus: curatores vt eis foluatur, ge-
minata litera prima in foluatur. Neque offendat enallage numeri, Óta enim
mox iterum coinpellere adulefcentem ad petendos fibi cuvatores. B R. 58 kal.
et Vulg. compellitur. BR. 59 Vulgo inferunt facram. — Bafil. 2» ved. BR.
60. Hal. et Vulg. adolefcentes. 5 R. 61 Allegans eft debitor, aperte l?afil. E:
92 xo4 üweioAoyolutvoc duTiy Ó Mosucwo dQhAwmm Üyryy. B R. 62, Hal. in mar-
gine alias, in rem. GERB. 63 Ap. Hal. autem, abeft. GEB. 64. Hal. et
Vulg. praefigunt am. BR. 65 Vulg. addit effe. B R. 66 Gothofr. in no-

ta al captus, 4l deceptus. T2 captus, etiam habent MSS. quae contuli, nif
quod S. Cruc. olim cum archetypo faciebat, Contius probat Florentinam, et
accipi pro capi fumi contendit. Poffet refcribi bic ita acceptus efh, vel traiici-
endo.literas bicce captas efl. — Klal. et Vulg. captus cfh, vt MSS. BR. S:d et

52: fiue contractus; ?? fit, fiue quid aliud con(ü£

Praetor decernat foluendam pecuniam minori fine curatoribus, f*e e*: »ner

etfoluerit? anpoffit effe (ecurus, dubitari poteft. Puto autem,. /^ «« ——
fi üïä?ï'äïö ytäïfo?ää eiie, compulfus fit ad folutionem, nihil ex

ei imputandum: nifi forte, quafi aduerfus iniuriam appellandum
quisei putet. Sed credo Praetorem, hunc minorem inintegrum |
reftitui volentem, auditurum non effe. $. 3. Nonfolumautem C €x- 9v«
in his eiþ'uccurritur, fed etiam Jin| interuentionibus: vtputa fi .LIA*JT Ll dz;ä/a
fideiufforio|nominefe vel ?? rem fuam obligaiit. Pomponius —, A :
autem ? videtur adquiefcere diftinguentibus, $* arbiter adf ,,f4 Lf4A
fideiuffores probandos conftitutus eumjprobauit, an vero ipfe LL LÀ f;æ, :
aduerfarius ? Mihi autem, femper fuccurrendum «9$&. videtur, fi :
minor fit, et fe circumuentum doceat. $. 4. Sed et in iu-
diciis fubuenitur: /fiue dum agit|fiue dum conueritur, ca-
ptusfit. $. 5. Sed et fi hereditatem minor adiit minus lucro-
fam, fuccurritur ei, yt [fe| poffit abftinere: nam et hic acce-
ptus $? eft. Idem/&tiin bonorum poffeffione, ivel alia fuccet- gf-"tf

-

Lt

hone.j Non folum autemifilius, qui fe mifcuit 97 paternaehe- j M.

reditati, fed et fi aliquis fit ex neceflariis minor annis, fimili 99 |
modo reftitutionem impetrabit: veluti fi feruus fit cum liber- 7 2&65«.
tate inftitutus: dicendum enim erit, fi fe mifcuit, poffe ei fub-
ueniri detatis beneficio, vt habeat bonorum fuorum feparatio-
nem. Plane, qui poft aditam hereditatem reftituitur, debet
praeftare, fi quidjex hereditate in rem eius peruenit, nec periit per
Ketatis inbecillitatem. $. 6. Hodie, certo iure vtimur, vt a?« |
et in lucro minoribus füccurratur. IJ/S. 7. ?? Pomponius jquo- M/ 7.« (v |
quelllibro vicenfimo oétauo fcribit, et fi fine dolo 7? cuius- L-ïäilf( XXAtl.
quam legatum repudiauerit vel in optionis legato captus fit, ^ — / — —— ———
durm 'ele t*?aä'eriorem 7*, vel fi duas res promifzfit, illam aut
illam *?, et pretiofiorem dederit, B'eþ.ääfubueniri: leufubue- L4 $$ .
niendum eft *?, $. 8. Qujefitum eft, ex eo, quod in lucro //,
quoque minoribus fubueniendum dicitur, fi res eius venierit, ;
et exiftat, ; quil plus liceatur, an in integrum propter lucrum 1 Je£4 1.
reftituendus fit? et cotidie Praetores eos reftitnunt, vt rur-
fum admittatur licitatio. Idem faciunt et *^ in his rebus, : j
quae feruari ei$ debg—ï&". Quod circumfpecte erit faciendum. fc^ek:;€ —4 «X 3
Ceterum nemo accedgt ad emptionem rerum pupillarium, nee — s« |
fi bona fide dittraffantur. Et déftricte ?5 probandum eít, in |
rebus, quae/fortuitis cafibus ** fubieCtae funt, non effe mino- — J7t-
ri aduerfus emptorem fuccurrendum: nifi hut fordes,| aut eui- / / 7-
dens gratia tutorum fiue curatorum doceatur. $. 9. Reftitu- !
tus autem, cum ?? fe hereditati mifceat, vel eam adeat quam f«e0 £.
repudiauit, rurfus reftitui poterit vt fe abítineat: et hoc pf re-

.fcriptum et refponfum eft. $. ro. Sedquod Papinianuslibro fe- ,.

cundo Refponforum ait, minori fubftitutum feruum neceffari-
um, repudiante quidem hereditatem minore, neceffarium fore:
et, fi fuerit reftitutus minor, liberum nihilominus gmanere ?? :
fi autem prius minor adiit hereditatem, mox abftentus eft, fub-
ftitutum pupillo feruum cum libertate, non poffe heredem ex-

c?ä bE J »uw 7t.

iítere,
Sc. Gentilis defendit Flor. J. Parerg. 30. oþc loci Luciliani a Nonio feruati, ^m *e&
Ceterum MSS.,quae hgbent captus funTVat'. I. III. Barb. Pal. I. Treuif. Bynkersh. /fd 0.
GEBR. . 67 Vulg. iwmmifcuit, hic et paulo poft. BR. | 68 Taur. anmui-
Similii GEB. 69 Hal. praefigit Et, fequenti 4404ué, negle&o. GER. B :
7o Vulg. addit salo. BR. 7 Í[Legimus deteriorem rem, voce de induftria aJ ( L u 4 3

librario praetermiffa,tanquam effet fyllaba mendofe repwetit'd. BR. Immo vt more fo- [&(emm lt At
lito compendium faceret deterio REM. G EB. — '72 Eatül. 4 $m2 &xagdoregiruov xoc-
wucav $vov x onatov 9 bixéruv. ant fub alternatione (hoc eft, alterna conditione) debens
puta aurum . vel feruum.. émapdoregitew eft in ancipiti effe, in vtramque partem
vergere, mediam naturam habere. BR. — 73 Ap. Hal. et ].ubuem'ent?um efl, abfunt.
GEB. 74 Vulgo et, abeft. BR. 75 Vide, fi lubet, Gu.ll. Ranchinum 41, Var.
Led. $. GEB. 76 Hal et Vulg. diflride. BR. "77 Bafil. vvxoro& Q3e08. fortui-
tae corruptioni. BR. '78 Hal, et Vulg. vt fe bereditati mifceat, vel, immifceat,
et ille mox vel vt eam adeat, — Florentina re&te fe habet, nimirum reftitutus erat
hic minor, non vt hereditati fe miíceret, aut eam adiret, fed vt aditam repudia-
ret, repudiauit autem. — Cum. igitur denuo fe bereditati mifceat vel eam. adeat,
quam vepudiauit, quaeritur, aw. raur[us reflitui poterit, vt fe abfiiueat ? Nec aliud vo-
lunt Graeci in Balll. Repudiaus, aiunt, iminor et poft reflitutionem adiens, potefé de-
nuo veflitui, vt repudiet ; imale haec tranftulitFabrotus. B R. — 79 Hal. manere, GER.

b 3 $o

COA À

—

P '

]

$o

iftere, neque liberum elfe: non per omnia verum eft. Nam fi
non eft foluendo hereditas, abftinente fe herede, et Diuus Pius
. refcripfit, et Imperator notter, et quidem in extraneo pupillo,
' locum fóre neceffariofubftituto. Et quod ait LIBERVM:.MA-
NERE; tale eft, quafi non * et * 9? héfes máneat, cum pu-
pillus impetrat reftitutionem, pofteaquam abftentus eft: cum
enim pupillus heres non fiat, fed vtiles aCctiones habeat, fine
dubio heres manebit, qui femel extitit. $. rr. Item fi non
prouocauit intra diem **, fübuenitur $?, vt prouocet: finge
enim hoc defiderare. $. 12. Item et injeremodiciis ei fübue-
uitur. Conftat autem omnis zetakis hominibus reftaurationem

Uj ferémodicii praeüaqufl fe doceant ex lufta caufa flïagxiffe.
' 5 €X . €

. S.kqäd'ef*'-/; :

PU

ywieMAM MiwOmR, etiam fi quafi contumax condendifitus fit, in inte-
Iu grum reftitutionis auxilium. implorabit. | !

IX. VrnprANvs libro XI. ad Edi&um. Sr rex cau-
HMWRM & fa iudicati pigngra minoris capta fint, et diftra&a: mox refti-
" J)f //wf tutus fit aduerfus fententiam Praefidis, , vel procuratoris Cdefa-
: /"v ^ — ris: videndum ??, an ezfeü'ocam debeant, quáe diftracta funt:
^ fit.d Mï(""' nam illud certum eft, pecuniam ex caufa iudicati folutam el
3? [Z) 84. fed 95 intereft ipfius, corpora potius Kabe-

a. reftituendym 1
re, et puto interdumlp
fit minoris.
fi vltra vires patrimonii, vel totum patrimonium circumícri-
ptaindotem dedit. $.2. Nuncvidendum minoribus 86 vtrum
in contractibus captis dumtaxat fübueniatüf, an etiam delin-
quentibus: vtputa ?* dolo(aliquid minor fecit in re depofita,

€

n * . FE
ermittendum, id eft, fi grande damnum

L.I ff?

fübueniri: nec hic itaque fübuenietur. * Nam et fi furtum
fecit: vel daminum iniuria dedit: non éi fubuenietur * df
Sed fi, cum ex damho dato confiteri poffit, ne dupli teneatur,
1 maluit negare: in hoc ibïumä?e&ituendus fit ?*?, vt pro con-
Ls fello habeatur. Ergo etíi potuit pro fure ?? damnum deci-
E. dere magis quam actionem dupli vel quadrupli pati, ei fubue-
E i;« nietur. S$.3. Si mulier, cum culpa diuertiffet ?f, velit fibi
U* — fubueniri: vel fi maritus: [putojreftitutionem non habendam:
L. 1H£. eft enim delictum non modicüm: nam /e,/ ?2 fi adulterijum mi-
j &f. gg&gommiüt ei non fqäüenï&ur. ; $. 4. iIPapinianus L
maior ahfiis minor[vigintiquinque ?^, fe in feruitu-

"
O UT

delab l o

b / TY.
E M?*;üntl/)

L 4j x XKimaiarla-

ter per mosium obie&ion'i-s. Hal. tamen et Vulg. inferunt fj deleto fequenti et.
Ímmo hoc ita corruptum inuenerunt in MSS. B. 86 Vulgo wunc n mi-
novibus videndum efl. BR. $7 Halinferit fí. GEB. . 88 Haec in Ora ar-

vt videtur, corre&ore. Poífet alias videri explicatio voU m delictis, de quo.
'Taur. vt puto, dubitauit. Verum adfunt ifta etiam in Bafilicis. BR. — 89 Hal.
et Vulg. eff. BR. 9o Hal. farto. GEB. * 91 De marito Bafil, à ««2 ja-
Suuíay Qdiatevx3ei. BR. — Hal. dinortiffet. GE B. 92 Ap. Hal. et, abeit. GE B.
95 Hal. Pemponius. GEB. , 94 Vulg. inuertit: Si winor annis XXV. maior
autem XX, Hal. Flor. fequitur, nifi quod poft srmor, 3. autem. adícifcat. B R.
95 Ap. Hal. ;d efl, fi pretium participatus efl, abfunt. GEB, 96 Hal, et, lo-
co fed. GER. 97 Hal.et Vulg. uos. 8R. —— 98 Commiflum Vedigaiis in
Bafil. dicitur: xAez]oreAv4ua, voce infolenti. BR. 9 Hal. et Vulg. alzo-
quin, Florentinae ceterwm idem valet, quod ceteroquim. .E nouem MSS. quin-
que habent alioquim. Sextus Treuif, in eum modum corre&us . eft. Tres cum
" Flor. faciunt, BR. — Nempe Barb. Vat. II. Magl.;4lioguin habent: Vat. lL. Pal,
/r /( *** X, S. Cruc, Bynkersh.1G E B. '1ioo Hal Fevum de dolo vtilis aclio. Wulg.
b Verum vel de dolo vel vtilis i h adie. : fimpliciter: 5 s
olo. is im fa&tum adio. Bafil fimpliciter: 5 759 5620v
.Qyuy7. BR. '

pv

DIGESTORVM . LIB. V. TIT.

VIII. He& MoGENIANYS libro T. Iuris Epigämäi'um. |

$. 1. In dotis quoque modo muülieri fubuenitur, -

6:/ . vel commodata, vel alias in contractu: an ei fuübueniaturzífi :
J/ef, nibilad eum peruenit ?j Et- placet, in deliCctis minoribus non.

77 a5l5

tem venire patiatur, id eft, fi pretium participatus eft 2* , HOl

lawewe XXV. folere -rfePcitrLu': fed!?9 hoc merito: quoniam res nec ?? capit
À. a. reftitutionem, cum ftatum mutat, $. 5. 51 in commiffum in-
TT u Lf |
—-Lff' h ?; ff)t $o Hal. hoc et vertit in etiai. GEB. 81 Bafil iwrgoSécuuc. intra. praeffitu-
( tWin texnpw$. BOR.O — 82 Hal. et Vqlg. addunt ez; BR. — 85 Vulg. addit eff. 5 R.
p* jaüit $4 Hal. et Vmg. re]lzt-uend(m'z. .Et ita etiam Florentiae eft mutatum, quam mutatio-
; nem Taur.iure neglexit, prae fcriptura, quae ibidem diu obünuit. BR. — 85 Elegan-

chetypi adfcripta funt, a manu antiqua, an etiam coaeua? certe ab ordinario,

. 13 Hal. competiit, dicendum efl. GER.

. uis idem et habeat AAetrii nomen p. $19. ?. 4, et $09. T. 6. BR.

( Vulg.ihferit fürti, 'Gráeci in Hunc modum: 72 vsg? xAotis .

LV.

cidiffe veCtigalis ?9 dicatur, erit in integrum reftitutio. Quod

- fic erit accipiendum, fi non dolus ipforum interueniat: icete- ( «

que minoriL!fubue,niri impoffibile eft. — 4 radtert
X. Pavrvs libro XI. ad Edictum. Nzsix ex magna
caufa hoc a Principe fuerit confecutus. A. ppate, m* X 5: f
XI. VrPrANvs libro[XL/ ad Edictum. ^ Venvw vel
de dolo, vel vtilis. *?? aCtio erit in id quod minoris interfuit,
non manumitti: proinde quigguid hic haberet, fi non manu-
mififfet, id ei nünc praeftabitur. Sed etinomine earum rdrum T
quas dominicas feruus manumiffus fupprimebat, competunüæv*äd&t*""
aduerfus eum a€fiones ad ex)rfibendum, et furti, et * condi- EWE —
ütio: videlicet quoniam ^ et manumiífus eas contreCtabat.UJ4 — .
Ceterum ex delicto in feruituteyü 3 facto, domino aduerfüseum ^

|99. ceffabit reftitutio. $. 6. Aduerfus lipertatem quo-

poft libertatem aCtio non icompetit; Et hoc refcripto, Diui L lol
Seueri continetur. $. r. Quid 4, fi misó£ Vigin ænïïg*bü*ïnäfïä*a Af M.

nis, maior ? vig inti, hác lege vendiderit 5, vt manumittatur? XX
ideo propofui maiorem * viginti, quoniam ? et|Scaeuola fcri- X 2*
bit libro S.ää;tgägämo ? ïiuae&ionum: et magis eft, vt fen.;lSiJ*) ol:
tentia conftitutionis Diui Marcilad Aufidium Victorinum, hunc, EBA-.
id eft. *?, minorem ygäfgg annis ** non L&Jmple&atur: qua- -
re videndum;;an maiori gæg annis fubueniatur? et, fi qui- .
dem ante defideret, quam libertas competat, audietur *?: fix ie C0
vero poftea, non poffit. Item quéeri poteft, fi is, qui emit hac
lege, minor fit, an reftitui poffit? Et fi quidem nondum libér- :
tas competit,(eridjdicendum I3, poffe ei fübueniri: fif verociterT I
pofteaquam dies venit, voluntas maioris venditoris libertatem ij vep
imponit *^. $.2. Ex facto qudefitum eft: adülef(jenïcgþ qui..l,jxm.-
dam acceperant curatorem Saluianum quendam nomine: hic,/J»(z-^
cum curam adminiftraffet, *5 beneficio Principis Vrbik;»a»mjpro-ux-,/,,:umm

fY com.

^ -

curationem erat *6 adeptus, et **-apud Praetorem fe a cura ^*
adülefcentium excufauerat, abfentibus eis: adülefcentes adie-
rant Praetorem, defiderantes in integrum aduerfus eum refti-
tui, quod effet contra conftitutiones excufatus: cum enim 7$
fufceptam tutelam non alii foleant deponere, quam qui trans
mare Reipüblicae caüfa abfunt, vel hij qui circa Principemfunt — —
occupati, vt in Confilia'ri Mehnandri lA.rriiäï9 perfona eft 794« L
indultum, meruiffet autem Saluianus excufationem , ad(üle- Lvettt
fcentes, quaü?apti', in integruim reftitui a Praetore defideraue-
rant ?!: Aétrius ?? Seuerus, quia dubitabat, ad Imperatorem

£m.

-Sgggggmretlulit: ad quam confultationem fuccefforc?? eius
uenbfl)t'd

Benidio ^^ Quieto refcripfit, nullas partes effe Praetoris: ne-
que enim contraCtum proponi cum minore annis vigintiquin- 3^X »
que:| fed Principas; ^* interuenire, et reducere hunc ad jadmi-
odl 4mn rcosucn aol niftra-
& TÜ ÜvTAOUV xof TL RTO TOU 'xhaärävrog; ?97':'? QayeQécts TOU eocyuuToc. BR.
2 Vulg. quando. male Bafil. àe quazQ4v &vrà. BR. . 58 Hal et Vulg. ferai-
tute. BR. 4 Vulg. Quod fi, ez ita Yreuif. et Bynkersh.[TGEB. —— 5 Vulg. ll 1.
inferit tamem. BR. —— 6 Vulg. vendidiffet ferumm. 3 R. Erat autem Flor.;&/;;—f fJ
maior additae poftea ewi. —Sed cum ftatim corre&torem büius mutationis poee / P L
niteret, recentem corre&ionem quafi fpongia abíterfi. Nos autem eius poeni- ; :
tentiam fequi mallemus, quam correctionem, quod fecit Taurell . Elegantius
di&ionem maior ex facto repetere, fed vunc interpungendum: propofur, mhai0T
viginti, quoniam etc. B R. 8 Hal et Vulg. inferunt fic. 8R. — 9 Vulg. lib.
XIII. BR. — YO Ap. Hal. id efl, abíunt. GEB. II Ap. Hal. viginti an-
"is, abfunt. Vid. Gouean. . Led. 15. GE B. 12 Hal audiatur. GE B.
14 Vulg. ex poteffate con[Hitutionis,
I6 Hal. effet.

gloffa ex praecedentibus. BR. 15 Hal. praefigit et. GEB. -

GE E. 17 Ap. Hal. et; hic ábeft. GES. — 18 Ap. Hal. emzm, abeft. GE s.
19 Vulg. Avri, abeft. p R. 20 Hal. effet. GEB. 21 Haec verba: qme-
vuiffet — — defiderauerzmt, ap. Hal. abfunt. GE. 22 Hal Arrius,

et in margine: alias, Detrius, alias, Demetrzus. Vulg. Decius, Forte per
metathefin quis fcriberet et Zirius fiue Arrius. ^ Gruter. p. 709. mum. 2. quam-
thofr. in nota: fucceiï'or; eius, Haloand, Ypfe Taur. in Adnot. mauult faccefforz,
et hoc re&tius videtur. Subíedit nempe 7 finalis in fequente e. BR. — Ver-
ba Taurellu ümt--: . Succeffor. fic in Pamd. vettius autem videtur fuccefforz,
GEE. .24 Hal Fentidi Vwulg. Vindio. RR, 25 Mal principem. GEB.
26

u

r
lu)

neurt

lj WP

A

Ín.

, I
i

|/fi
I

u

^
f|
V'V'nwu

DIGESTORVM. LIB. 1X TIT. - 1V,

niftrationem, qui perperam effet a Praetore ?9 excufatus.
ficeueo 9 9. Sciendum eft autem, non affim minoribus fübueniri, fed
pon . Füuf ita, fi capti eff xf'gwh'r st Item *
( l, C9018 cqgmtg, Lcapti eiie pfoponantur ^'.- ,S. 4. Item
L i14,,non reftituetur, qui fobrie rem fuam adminiftrans| occafione
10f damni non inconfulte accidentis, fed fato, velit reftitui: nec
v5 4 enim euentus damhi reftitutionem indulget, fed inconfulta fa-
fu*w cilitas: et ita ét Pomponius libro vicenfito octauo ?? fcri-
Ut, €- pfit. Vnde Marcellus apud Iulianum notat, fi. minor fibifer-
00 KKVl Ym . neceffarium comparauerit, mox decefferit, non debere
Li5 .eum reftitui: neque enim captus eft emendo fibi rem perne-
fcoft ceffariam. ??, licet mortalem. $. 5. Si locupleti heres exti-
&« tit, et fübito hereditas lapfa ?* fit, puta praedia fuerunt, quae
fz&& cllafmate perierunt, infulde exuftde funt, ferui fugerunt, autde-
p/, cetferunt, Iulianus quidem libro quadragejtimo fexto fic loqui-
. tur, quafi poffit minor in integrum reftitui. Marcellus autem
| . apud Tulianum notat, ceflare in integrum reftitutionem: ne-
meect que enim aetatis lubrico captus eft ?? adeundo locupletem|he-
if Feditatem:[ ct quod fato contiygit, cuiuis patrifamilias, quam-

r *1* * f(* €- *
—pá uis diligentiffimo, pofftf?? contingere. Sed haec res adfer-

$« repoteit reftitutionem minori, fi adiit hereditatem, in quà res

££., erant multée mortales, vel praedia vrbana ?*, zes autem alie-

Qf 9Nm preues quod non pgïüfpemt poffe euenire, vt demorian- -

tur ?? mancipia, praedia rüant: vel quod non cito diftraxerit
hdec, qude multis cafibus obnoxia fünt. S. 6. Item qu&eritur,
fi minor aduerfüs minorem reftitui delfiderat, an fit audiendus?
Et Pomponius fimpliciter fcribit, non reftituendum. — Puto au-
tem infpiciendum a Praetore, quis captus fit: proinde fi ambo
capti fünt, verbi gratia minor minori pecuniam dedit, et ille
perdidit: melior eft caufa fecundum Pomponium eius qui acce-
pit, et vel dilapidauit ?9, vel perdidit. $. 7. Plane fi minor
annis cum filiofamilias maiore contraxerit: et Iulianus libro
p guarto, Digeftorum , et Marcellus libro fecundo Digeftorum
— Ícribit, poíle in integrum reftitui: vt magis aetatis ratio, quam
Senatusconfulti habeatur. ; 7) . |
Don AL . Garvs librogg/ ad Ed:ctum prouinciale. — S1
.A.PV;S minorem mulier pro alio intercefferit, non eft ei actio
in mulierem danda, fed perinde atque ceteri, per exceptionem
fuffimoueri debet: fcilicet, quia communi iure in priorem de-
bitorem ei a€fio reftituitur. Hjec, fi foluendo fit prior debi-
tor: alioquin mulier non vtetur Senatusconfulti auxilio,
— A AIII. VrPraAwvs libro XI. ad Edictum. Iw cAvsAE
cognitione verfabitur, vtrum foli ei fuccurrendum fit, an etiam
hi$, qui pro eo obligati funt: vtputa fideiufforibus. Itaque fi
cum fcirem minorem, et ei fidem non, haberem, tu. fideiufferis
d; pro eo, non eft fequum, fideiufforiiin lhece(;ïmegm fubueniri :

fed potius ipfi deneganda erit mandati aCtio. IIn fumma, per-
pendendum eritjPraetori, cui potius fubueniat, vtrum credito-
ri, an fideiuffori; nam minor captus neutri tenebitur. Faci-
lius in inandatore dicendum erit, non debere ei fübuenire ?7:
hic enim velut aäfirmator fuit et fuafor, vt cum minore con-
g?aþ(eretur. Vnde tractari poteft, minor in integrum reftitu-
S tionem vtrum aduerfus creditorem, an et aduerfus fideiuflo-
fic&.drem iniplorare debeat? Etputo tutius aduerfus v

r

(q:)d)f

Cs
lÀ w
"N

Qu

E

v
fa eniny ?? «ognita, et praefentibus aduerfariis, f er |
codéstvr dfinp ii rettitul
. corntui: defint, "Mf integhifa, reftitutiones perpendendae
LI funt. $. r. Interdum autem reftifütioJetjih rem datur minori,

id eft, aduerfus rei eius poffefforem, licet cum eo non fit con-

26 Hal. per praetorem. GEB. — 27 Vulg. probenutur. BR. — 28 Hal. ;ta. GE B.
29 Vulg. kb. XXVII. BR. 30 Hal. zece(fariam. GE B. 31 Bafil £ua-
&3», deminuta fit. BR. 32 Hal captmm effe. GEB. — 33 Hal. poffe. Vulg.
Et hoc modo Barb. Treuif, Bynkersh.TGE B. . 34 Hal. et Vulg.
ddunt raznofa. BR. 35 Vulg. emoriantur. BR. 46 'Taur. dilaprda Bit.
G E B. 37 Hal. et Vulg. fubueniri. B R. 38 Hal. antem, loco enim. G E B.
59 Goucanus [;b. [. Le&. c, :3. putat pofitum pro mif. Sed nos ordinariam
interpretationem amplecümur. lta et Graeci: » voU évavríou mQomeTÓG &-oMu-
vravoyévov, vel aduer[ario temere deficiente. BR. 40 Hal. vendiderit, et mox
tradiderit, ex rurfus alienauerit. GEB. 41 Hal. et, loco fi, GEB.

r ?flen fs

42 |

I|heredi, et haec defuncto hereggzlheïbdi eiüs cauiffet, (fe] refti-

8I
tractum: vtputa rem a minore emifti, as alii vendidifti: poteft 77
defiderare interdum aduerfus poffefforéin reftitui, ne rem fuam
perd.a-t, Vgl recfua careat: et hoc vel cognitione Praetoria, vel
rgf'cx a.ahenatione, dato in rem iudicio. Pomponius/quoque- xX///
hþrp yl.cgn.üm ,..th,,a:gg ícribit, Labeonem exjffrimaffe, fi minor W f(
vigintiquinque annis fundum vendidit 4^9, et tradidit, fj ^* E
u b.

emptor ruríus jeunralienauit, fiquidem emptor fequens fcjt rem
ita geftam, reftitutionem aduerfus eum faciendam: fi ienorauit
et prior emptor foluendo effet,!non effe faciendam:büyf verc; Ab tqtaag,
non.egsg folitendo, 3équius/effe minori fuccurri etiamsjaduer- / J t a o o
fus.ig tem: quamuis bona fide emptor[ett ^?. m

con d MIV. PAvrYS libro XI.ad Edictum. Praxx quam-
diu Is, qui a minore rem ^? accepit, aut dheres eiusAdoneus L4/f.

fit, rgiþjl ]nqui/con&ituendum eft in eum, qui rem bona fide cf u7 7 N
" emerit **: idque ^** et Pomponius fcribit 45, | ]W-"*'"f*"tf[
AV.,Gaivs libro IV. ad Edictum prouinciale Skp — 99«

v 21 reftitutio datur, potterioremptor reuerti adauctorem fuum
poterit. Per plures quoque períonas fi emptio arnbulauerit
idem iuris erit. | i
XVL. VrPriaxvs lib XI ad Edi&tum. Iw cav-
SAE cogm&one etiam hoc verfabitur, num forte alia ^? at(fio .
poffit competere citra in integrum reftituionem, Nam fi com- . — -
muni :aum.ho, et mero iure munitus fit, non debet ei tribui ex- Jeex D
traordinarium auxilium: vtputa ^? cum pupillo contra&tum |
eft fine tutoris auctoritate, nec locupletior faétus ef. - $. L. Avleeaor
Iteïn 47 relatun? eft apud Labeonem, fi minor circumferiptus v
foggetatem c«i'erl.t, vel ?? etiam donationis caufa, nullam effe
focietatem, nec inter maiores quidem: et ideo ceffare porreisi.//t
Praetoris. ldem et Ofilius refpondit: fatis enim ipfo iure mu-
nitus eft. $. 2. Pomponiusquoque refert libro vicenfimo ofta- jt/f XXLIM
uo, cum quidam heres rogatus effet fratris filiaejcomiplures res. *j x
dare ea condicione, vt, [fifine liberis deceíliffet, reftitueret^eas?LL(4. 5 64
— 54. Q f*,
Sed L kere.
cau- L1.6t

tuturam: Ariftonem putafíe in 1integrum reftituendam.
[et(illud Pomponius adicit, quod potuit incerti condici haec
?*tjo, etiam a maiore: non enim ipfo iure 5*, fed per condi- I
Gionem munitug eft ??. $. 3. Et generaliter probandum eft, c c H** ^*^-
vbi contractus non valet, pro certo Praetorem f& nón debére| — X i.
interponere. $. 4. Idem Pomponius ait, in pretio emptionis |
et venditionis naturaliter licere contrahentibus fe circumueni-

re. E.S; 5. Nunc videndumjqui in integrum reftituere poffunt. L ejt
Et tam Praefectus Vrbi *quam alii magiftratus pro iurisdictio- j ZPA'..
ne fua rettituere in integrum poffunt, tam in aliis ?3 caufis, 2e ém: éwevz,
quam. contra fententiam fuam. | P
; XVIL HfKwoGENrANvs libro T. Iuris Epitoma- U,,l- zTmsnm L.I.
rim ?^. PmnaAkEFECTI etiam praetorio ex fua fententia in.,77, 7 ,5f

iptegrjum p.oiï'unt reftituere, quamuis appellari ab his non pot- .
tit. Haec idcirco tam varie, quia appellatio quidem, iniquita- :
i&is fententiae querelfam , in integrum vero reftitutio erroris [ ] ^.*«
proprii veniae petitionem, vel aduerfarii circumuenfionis alle-
gationem continet. |
XVIIT. VrPrANvs libroXT. adEdiCctum. 5^ Mrwon
autem magiftratus contra fententiam, maiorum non reftituet.
$.. 1. Sin ?? autem Princeps fententiam dixit, perrago folet
permittere reftitutionem, et induci in auditorium fuum eum,
qui per infirmitatem getatis captum fe ?* dicat, dum ea, quffe
| pro

Vulg. emtorem, loco emtor efl. BR. — 43 Taur. minoREm. GES. . 44 Hal.
emit. GEB. 45 Hal. idemque. GEB. . 46 Kal fcripfit. GE B. — 47 Hal.
aliqua. Sed et Balil. vertunt a//a. 8R. — 48 Vulg. inferit fi. BR. — 49 Hal.
et Vulg. ità. BR. 50 Vulgo vel, abeft. gR. 51 Baül x i3í» Sikmfe,
ÀAAR QR TOU 5j pgQeuseiv, TLOM. proprzo iure, fed per mou debeudum h. e. vt ver-
tit Fabrotus per condiciouem indebiti. BR. 52 Nerhpe, smaior. KHal. tamen
et omnes referunt ad cautionem qunita efl. BR. 53 Hl inferit ommuibnus.
GER. . $54 Hal. émouá» iuris. GEB. 55 Ap. Hal. Eb. XI. ad edictum,
abíunt. GE B. 56 Flor. reuera Si apiem. BR. 57 Vulg. iníferit effe, B R.

58

TIT;

7 DIGESTORVM LIB.

pro caufa funt di&a, non ?? allegat, vel ab aduocatis prodi-
tum ?? queratur. Denique Glabrionem Akilium 9? Diuus
Seuerus et Imperator Antoniyfus non audierunt, incolorate re-
; ; owheas defäigerantegn aduerfus fratrem poft fpeciemjfig aflditOQ-
jütü; 04 rio 9* eorugyfinitam. $. 2. Sed et ?? |Percennio ?? Seuero
contra $^ res bis iudicatas in integrum re(titui 55, Diuus Se-

IV. IV.

eundam hereditatem, quae ante;f gefta eft *5 per curato-
rem bonorum decreto Praetoris ad diftrahéfida bona fecundum ^
iuris formam conftitutum, rata effe habenda, Calpurnio ** A.
Flacco Seuerus et Antoninus refcripferunt. - :
XXIIL PAvrvs libro XI. ad Edictum. . Cvw waw-
DATY ? patris filiusfamilias res-aä'miniftt;gfg: ?. non habet?gfï»
3€6 , ..
(

] o fb"'"'o

uerus, et Imperator Antoninus permiferunt in auditorió"fuó | beneficium re&ituïionis: nam et üaliuslä.mandaü'et, non füc- B
examinari.. $. 3. Idem Imperator Licinnio 99 Frontoni [fä; curméfetur: cum eo modo jmaiori |potius confüle&*etuïluöäiusb ócdi W-O
» — fcripfit, infolitum effe, poft fententiam vice fua ex appellatione | damno res fit ceffura. Sed fi &&euentu damnum minor paf- d "
,/WT—..M |4^"* di&tam, alium in integrum reftitutionem tribuere, nifi fofum | furus fit, quia, quod praeftiterit, feruare 3* ab eo, cuius ne-'^- ET ;ä"'
; ) " , Büncipem.. $. 4.',.,Sedlgä'ü ab Imperatore iudex datus cogno- | gotia geffit, non poteft, quia is non erit foluendo, fine dubio , . " c!;
LA J,f?. fcát, reftitutio ab alio, nifi a Principe, qui iudicem deftinauit, ! Praetor interuenigt. [[Si autem ipfe dominus minor fit, procu- *d"'",,;/,:fw
noníiet. $. 5. Non folum autem minoribus ?7, verum fuc- | rator vero maioris fetatis, non poteft facile dominus audiri, s ;

E . 4, e . H « d.
cefforibus quoque minorum dàtur([in integrum reftitütio, et fi
fint ipf! maiores.

lA.
: l«
libro Q)älïl $8 ad Edictum. -- IwTEn-

nifi fr ?? mandatfj eius geftum erit, nec a procuratore feruari
rés poffit. [Ergo et fi procuratorio nomine minor circumfcri-L- 14as

xe0us" AL MY .

XIX. IpnEM lib dictum. TER- | ptus fit, imputari debet hoc domino, qui tali commifit füa ne-/7^. .,; Lbl Mï
pv tamen fuccefforipplus quam annum dabimus, vt eft Edi- gotlzg 1c-f]f^u-e et Marcello placet. | o enjpieider inieet, | O
&o expreflum : fi forte detas ipfius fübueniat: nam poft annum XXIV. Pavrvsg libro T. Sententiarum ??. Qvop fi |

vicenfimum quintum habebit legitimum tempus: hoc enim
* m 2 nl - lpsepacemani: v * * * d L. : ?*L É
leïo deceptus videtur, quod cum poflet reftitui intra tempus
ftatutum ex perfona defuncti, hoc non fecit. Plane, fi defun-
étus ad in integrum reüïtutloneä modicum tempus ex anno

; í :
U

.;'[;.2 ':,! vtili Mábuit, huic 9? heredi minori poiï:xannum vicenfimurm | ei ?? cedere auxilium ** in integrum reftitutionis, vt procu-.t u«b Lflä*
".5 guintum completum, non totum ftatutum tempus dabimus ad | ratorem jeum in rem fuam faciat: vt poffit per hunc modum
NYX in integrum reftitutionem, fed id dumtaxat tempus, quod ha- | damnum fibi propter minorem contingens refarcire. $. 1. Non

buit is, cui heres extitit. a ' :
Md XX. Ipxw libro XI.jad Edictum/ PAPrwrANvs li-

bro fecundo/Refponforum jait; jexuli;reuerfo non debere proro-

minor fua fponte negotiis maiorjS/interuenerit, reftituendus .$A
erit, ne maiori damnum accidat: quod, fi hoc facere recufaue-
rit ?*^, tunc fi conuentus fuerit negotiorum geftorum, aduer-

fus kánc aCionem non reftituitur: fed coäïellendus eft fic

femper autem ea, quae cum minoribus geruntur, refcindenda|Jv:d/c:)
funt, fed ad bonum et gequum redigenda funt *?, ne magno
incommodo huius aetatis homines aäficügþtur, 58 nemine cum 2 zi£

BR,

a)ff—fm? gari tempus in integrum reftitutionig *? ftatutum, qt.ziaräuit, his contrahente: et quodammodo commercio 9? eis interdi- «4m W
^ "E p UQ cum potuegt adire Praetorem per procuratorem: nec. dixit, Ogþur 79. It'aque nifi aut manifefta circumfcriptio fit, aut tam ) *& 5 'a
E ^ a/l vel Praefidem, vbi erat. Sed quod idem dicit, et ** indignum | neglegenterin ea cauía verfati funt, Praetor interponere fe non ial
effe propter irrogatam poenam: non ** recte. Quid enim | debet. $.. Sgieuola nofter afebat, fi. quis iuuenili JKeyfcate
: commune habet deli&ctum cum venia aetatis? $. r. Si quis ta- | ductus, omiferit, vel Lïgggdiauffit hereditatem, vel bonorum
à /. sen maior yigintiquingge annis intrgx tempus .;'efc.ittltiopi?s. 25 poiï.'efüonem, üqllid?miomnia in-integro ?* fint, omnimodo ó»
R ! /v q//wüat.utumlääu co'pteiïcatus poftea deähtemt, amhllf'e.l. pro]'ïlgzl.t a.d a.u(.h.endus eft ??-: h vero ]jggdi&ra&a hef.edit.ate, et negoï:iis LJ-$.4£-
^ - $n integrum reftitutionem conteftatio: vt eft f;iepïfüme refcri- | finitis, ad paratam pecuniam laboribus fübftituti veniat, repel- i
ptum.. * | : | | lendus eft: multoque parcius ex hac caufa heredem minoris ^i |
AXI. InEw libro 75 ad Edictum. Dexsr JITISSE | reftituendum effe. $. 3. Si feruus, vel filiusfamilias minorem |
.autem is videtur, non qui diftulit, fed qui liti renuntiauit in | circumfcripferit, pater, dominusue, quod ad eum peruenerit ??, |
totum. : : |reitituere iubendus eít, quod non eruenerigjw, ex peculio L St A
: XXII. InEx libro XI. ad Edictum. Iw rwTEGRVM | eorum praeftare: fi exämmlusfemi interue- (
sce 0e o aÁm vero reftitutione poftulata aduerfus agitionem a minore factam, | nerit, aut verberibus ?? caftigandus, aut noxde dedendus erit. $eéx?n 1
"9. 1iquid legatis expenfum eft, vel pretia eorum, qui ad liberta- | $. 4., Sed et ?? fi filiusfamilias hoc fecit, ob dolum fuum con- t
aj)[ci/þ tem aditione eius peruenerunt, a minore refundenda non funt: - demnabitur. R?ftitugio autem ita facienda eft, vt vnusquisque RE
^ — quemadmodum per contrarium, cum minor refütuitur ad ad; |linj?* integrum ius füum recipiat, gtaque fi in vendendo fun- m
" l
58 Hal. fuut mon dita, allegat, quod magis placet, quia in Bafil eft: Za& 3 | XI. GER. 76 'Yaur. in margine eramt. — Corre&io antiqua eft. BR. — 77 1 ü
Aéyes Ó véoc maquavmely QuaibAoyíae, quod Wt Fä&;rotus: "ifi minor allegatio- | Vulg. Calpburnio. BR. 78 Vulg. smandato. BR. 79 Hal. res patris ad- D
«es fe omifife dicat. BR. MSS.FtWM . VLM f-Treuif. bynkersh. vt Flor.;| minifivet. Vulg. ves eius adimimifivat. BR. 80 Hal. et Vulg. inferunt Zu. & R. |
|| Pal. L. pro caufa fua funt didla. S. Cruc..pro cam[a fiut di&ia. GER. 59 | 81 Hal. ferauari. GEB. 82 Hal. et Vulg. fi, non habent, hiaec etiam eius in- f
Hal. praezavicatum, et 3n margine alas, proditum. GEB. 60 Hal Atilimm | ferit. BR. 853 Tit. IX. extat bodie. Vide Ant. Auguftin. £. Emeud. $. | Y
GEB. 61 Auditorium eft locus litium iudicandarum. Vide lac. Curtium | Baro autem putat legendum Eb, 11. ad. Ediclum, propter verba $. vit. ibi ex boc |
Il. Eixas. 43. GER. 62 Hal. Rarfus, loco Sed et. GER. 63 Hal. Pe- | edicío. BR. Yitulus 1X, eft inlibris Receptarum Sententiarum vti hodie exftant. ï
fcemnio, et in margine alias, Percemino. Blaubl. pro Senunio Seuero. Steph. | Auguítinus alleg. loco verfus finem re&te notat, hanc legem non totam ad iftam ,
pro Sempronio Senero. Sicque etiam ankersh. fine gloff. H. a Porta et Bau- infcriptionem pertinere, quod fententiis non conftet. GE B. 84 Taur. face- "
doza Profenwio Seuero, item in duobus e quinque ptis. n Pal L eft ero REcufauerit. Gz B. 85 Ap. Hal. ez, abeft. G. 86 Taur. in margine i'Q
fenio. BR. Mi duo fünt S. Cruc. et Bynkersh. cum glofl. Quintus eft Barb. | azxilio, quod elegantius. Scriptum autem erat auxiliomm, — Videtur itaque li- ;I
qui habet Profemnio. GE. 64 Vehementius paulo, ingeniofe tamen huic lo- | brarius fe correxiffe, adiectis , nec tameh. deleta o, vt faepe alias, at corre- :
co medetur Def, Heraldus f. de Rev. Iudicat. Auctor. 14. $. 4. LeQionem, | &or poftea pro o deleuit sm, quam correctionem etiam fequitur Hal. BR. — 87 51
vti iacet, defendit Sc. Gentilis 7. Parerg. 25. GEB. 65 Hal. addit defide- | Ap. Hal. funt, abeft. G x z. 88 Hal. fequens et, huc reuocat. GER. 89 Te'
vanti, GEB, 66 Hal. Licinio. GEB. 67 Taur. auteM?noribus. GEB. | Vulg. editi et fcripti commercium. BR. — Hal. commercio. Scripti funt Barb. S. ;a'
68 Hal. lb, XI. GEB. 69 Hal. buius. GEB. 7o MS. Bynkersh. cum | Cruc. Treuit. Bynkersh. GEB. 90 Hal. et Vulg. zuterdicatur. MSS. quae ïu
gloff. habet refzitutiomi. Euiam Barb. vbi tamen correctum. — Tres alii codices || contuli zuterdiceretzr. RR. — Nempe modo memorata, GEB. . 91 Hal.et Vulg, *
Flor. fequuntur. Sed et eadem le&id . recurrit in feq. $. 1. BR. . Cum Flor. | zntegra, loco u integro. BR. 92, Hal. audieudum ejfe, et mox repellendum, 6t
reperi facere S, Cruc. et Treuif. GEB. 71 Hal. id, loco et. GER. "72, | loco repelleudus efl. GEB. — : 93 Hal. peruenit, GER. 94 Hal. quod fi non h
Gothofred. 1n nota: Vlpiauus Papiniauum veprebeudit, quod minus re&te fa- | perweuit. GEB. 95 Taur. Berberibus. GE R. 96 Ap. Hal. et Vulgo et qu
&um contendit Marqu. Freherus J, Parerg..f. . Veiifni,.13. GEB.. — 73.Hal. | abeft. GE R. 97 Gothofr. in nota: Al. zutegrum, omiffa voce u. — Nempe ita u
reflitutioni. G EB. 74 Hal et Vulg. inferunt litem. BR. "75 Hl lib, |. 'Taur. in margiae iniegrum, puta omifía Praepoütione, quae antique deleta eft. Bu

m

7&«1'.

um
NT "
"Sll:t(-*»r Wi

TE

Beent- $r
- ZAUL,

ddbien

m

DIGESTORYM. LIB.

do circumfcriptus reftituetur, iubeat ?9 Praetor, emptorem
fundum cum fructibus reddere et pretium recipere: nifi fi'tunc
dederit, cum.eum rditurggl non ignoraret: ficuti facit in ea
ecunia, quae giæcön umptüo ?? C(r-editur to9, |Sed parcius
in venditione, quia * aes aliellum €i foluitur: quod facere ne-
ceffe eft, credere autem non eft neceffe. Nam et fi origo con-
fi kro:Q traCtus ita conftitit, vt infirmanda fit, fi tamen neceffe fuit pre-
ium foluij, non omnimodo emptor damho adficiendus eft.

peey )

: 3"."'/"3"'"'5. 5. Ex hoc Edi&o nulla propria actio ? vel cautio proficifgj-

/ï*tur: totum enim hoc pendet ? ex Praetoris cophütione. 2f«
XXV. Garvs libro IV. ad Edictum prouinciale. Ir-
nvp nullam habet dubitationem, quin minor fi non debitum
foluerit ex ea caufa, ex qua iure ciuili repetitio non eft danda,
fi£'ei vtilis atctio ad repetendum: cum £f maioribus viginti-
XX quinque annis iuftis ex caufis dari folet repetitio,, $. 1. 5i ta-
nceóet lis interueniat iuuenis ^, cui praeftanda fit Jj,"ä&tu*tio: ipfo
poftulante praeftari debet, aut procuratori ? eius, cui idipfum
nominatim mandatum fit: qui vero generale mandatum de vni-
uerfis neg;oïïis gerendis alleget, non debet audiri.
XXVI. PAvrvs libro XI. ad Edictum. Qvonp fi de
fpeciali mandatu dubitetur, cum refcitufio o&ulätgtr $, inter-
Lüäo pofita ftipulatione ratam rem dominum habiturum,jrei poteft *
mederi. $. 1. Quód fi is, qui circumfcripfiffe dicitur, abfit,
défenfor eius fatis iudicatum folui dare * debebit.
LJ)uKk' — XXVII. Ga1vs libro IV. ad Edi&tumprouinciale| P -
riectomRI pro filio omnimodo praeftanda reftitutio eft,| licet filius
.^L reftitui nolit: [quia patris periculum agitur, qui de peculio te-
l79 gaetur, Ex quo apparet ceteros gdonatos ? vel adfines alte-
^ rius effe condicionis: nec aliter audiri oportere, quam fi ex vo-
;'&y:ä;luntate adflefcentis poftulent, aut eius vitae fitiíte adfllefcens,
vt merito etiam bonis ei debeat interdici. $. r. Si pecuniam,
quam mlütuam minor accepit, diflipauit, denegare debet Pro-
conful creditori adüéríus eürm a€ ionem. Quod fi egenti mi-
; nor credideriti'am rO, yjterius procedendum non eft, quam vt iu-
(« /77* beatf. iuuenis/ !I a(tionibus fuis, quas habet aduerfus eum,
cui ipfe credidiffet, cedere creditori fuo. X Praedium quoque fi
ex ea pecunia pluris, quam oporteret, emit ^?,,ita temperanda
res erit, vt iubeatur venditor reddito pretio reciperare *? prae-
L.1f*. dium, ita vt fine alterius damno/etiam creditor a iuuene fünum
confequatur. Ex quo fcilicet fimul intell&gimus, quid obfer-
uari oporteat, fi fua pecunia plufjs, quam oportet, emerit: vt
tzO:xtamen *^ hóc, et fuperiore *? cafu venditor, (QuiJ retium red-
didit, etiam vfuras, quas ex ea pecunia percepit, aut percipere
potuit, reddat, jet fructus, quibus locupletior factus eft iuue-
nis *?, recipiat, Item ex diuerfo, fi minore pretio, quam opor-
tet, vendiderit adülefcens: emptor quidem iuberi debebit prae-
dia cum fructibus reftituere, iuuenis autem eatenus ex pretio
reddere, quatenus ex gä(pecunia locupletior eft. $. 2. 5i mi-

$R. Etiam Hal. omittit 72 /, GER. 98 Hal. iubebit. GEB, 99 Scri-
ptum erat Flor. quaeficonfumturo, s dcleta, e repofita, fenfu non admodum con-
cinno, forte 24ae quafi aut quae fic confumturo, ita nempe vt perdat, reponen-
dum erat, Ia M$S. nihil alicuius momenti inueni. in Bafil pronomen dcefi-
Cit: &i voU OmysíZovrog TÀ MÉMAOygS &ux96 ÜuTuyEy. BR. Coníuluit Barb. Pal. L
S. Cruc. Treuií. Bynkersh. &*äw * 1oo Hal crederetur. GEB. I Aes
'alienum eft ipfum pretium, 7 7íu4pe, vt diferte Bail. BR. —— 2, Quod nempe
praetor non dabat iudicem, fed ipíe-de caufa cognofcebat, ex fententia Iof. À-
ueran. JI. Interpr. Iur. 10, GER. 3 Hal. totum enim dependet. GEB. — 4
TJaur. 4 Benzs. GEB. 5 Taur. habet procarator Eius Qii, hoc eft procuratore
eius, cti. Sed clare ante e iam olim adícripta inter veriiculos. B R. 6 Flor.
eft pofluleretur, quafi pro poflularetur. — -Hal. pofialatur. BR. 7 Hal. poterit.
GEB. 8 Vulg. zudicatum folui fatisdare, negle&a tmefi. ER. o Hal co-
gnatos, videlicet ita corre&um eft in ipíis Pand. Flor. Et tamen fequor Taur.
quod inter corre&tiones fubantiquas, praefertim in hifce títulis, fint multa ma-
Dhifefte erronea. Habent Graeci: evyysve?z;, verum Graeci inter agnatos et CO-
gnatos non diftinguunt. BR. 10 Hal. eam credidit. G E B. 11 Vulg. za-
beat iuncnemi BR, — 12 Hal oportet, emerit. GEB. — 13 Hal. recipere. GEB.
14 Vulg, inferit /2. BR. — 13 Flor. corrupte hodienum exfaperioré. BR, Cor-

— —
——

IV.

TIL

IV. 83

L
nor annis vigintiquinque fine caufa debitori accept leri
AO LDESCIMOEMAM UE cauia debitori acceptum tulerit,
non folum in ipfum, fed etini fideiuffores, et im- pignora aéfio

XX

reftitui debet. Et, fi ex duobus reis alteri acceptum tylerit, in

vtrumque reftituenda eft actio. $. 3. Ex hoc intellégimus, fi

damnofam fibi nouationem ^7? fecerit, iforteMi ab idoneo debi-- . & »zs €o,, 7:

tore ad inopem nouandi caufa tranftulerit obligationem, oporte-
re eum in priorem debitorem reftitui, $. 4. Aduerfíus eos
quoque reftitutio praeftanda eft, quorum de dolo agere non
Ferm;gtitur: nifi ** quaedam perfenä fpeciali legec..exceptae
m u :
XXVIIT. l),CELSVS libro ll. Digeftorum. | Cv w wr-
NOR quam quinque et Vïä&gggti: annis ?^?, aduerfüus eum, cum
quo tutelae egit, reftituitur, non ideo tutori contrarium tute-
lde iudicium reftituendum eft.
XXIX. MopEesTINvs libroTE Refponforum. ETrrAw
fi patre, eodempnejtutore, auctore, pupillus captus probari pof-
fit, curatorem poftea ei datum, nomine ipfius in integrum re-
fï:ïtuïjonem poftulare non prohiberi. $. r. Ex caufa curatio-
nis condemnata pupilla, aduerfus vnum caput fententiae refti-

R

LaK

LI

tui volebat: et ^' quia videtur in ceteris litis fpeciebus rele- fde pnn: rl 0a

uata fuiffe, aCtor maior aetate, qui adquieuit tunc temporis fen-
tentige, dicebat totam idebere litem reftaurare ^?. |Herenni-
us|?^? Modeftinus refpondit, fi fpecies, in qua pupilla in inte-

L. u

grum reftitui defiderat, ceteris fpeciebus non cohzeret, nihil-«

proponi, cur a tota fententia recedi actor poftulans audiendus
eft ?^*. $. 2. 51 hereditate patris, detatis beneficio in inte-
grum reftitutus, abftinuit [fe(/^?, nemine de creditoribus pa-
ternis praefente, vel ad agendum a Praefide guocato, an ea re-

ftitutio recte faCta videatur, quderitur. (Herennius| Modefti- 1

nus refpondit, cum non euocatis creditoribus, in integrum re-
ftitutionis decretum interpofitum proponatur, minime id cre-
ditoribus praeiudicafle. « - |
XXX. DParrzwifAwvs libro HIT, Quaeftionum. 7, Sx
FriLIVS emancipatus contra tabulas non accepta poffeffione,
poft inchoatam reftitutionis quaeftionem, legatum ex teftamen-
to patris maior vigintiquinque annis petiflet, liti renuntiare
videtur: cum et fi bonorum poffeffionis tempus largiretur,
electo iudicio defuncti, repudiatum beneficium Praetoris exi-
ftimaretur. RY : :
XXXI. InEw libro IX. RRefponforum. Sxr wvrLrEm,
poftquam heres extitit, propter Ztetatem abftinendi caufa, in in-
tegrum reítituta fuerit, feruos hereditarios ex fideicommiffo
ab ea recte manumifíos, retinerelibertatem refpondi: nec erunt
cogendi viginti aureos ^? pro libertate retinenda dependere,
quam iure opfimo confecuti videntur. NNam et fi quidam ex
creditoribus pecuniam füam ?? ante reftitutionem ab ea reci-
peraffent, ceterorüm querelfa contra eos, qui acceperunt, vt
pecunia communicetur, non admittetur. £ -
^ ' XXXH-

1 i
re&te , Barb.,S. Cruc. Bynkersh. et ha&tenus etiam Treuif. nifi quod 4 fuperio-

vi praefigit in. G EB. I6 Taur. zuBenis. GEB. 17 Ruffardus ait impo-
nere, qui dicunt Flor. legi domatonem. Sed ita quondam fuit, et poftea cor-
rectum eft. 2 R. 18 Hal. inferit fí. GEs. —. 19 Hal. addit vt pater et. pa-
tronus. Sed haec etiam abfunt in Bafil. immo totam hanc claufulam, wifi quae-
dam etc. Caio abiudicat Noodt. ad Dig. b. & R. — Viciffim eidem vindicat Byn-
kersh. VII. Obf. 12. GER. 20 Hal. «uuorum. GEB. 21 Ap. Hal. et,
abeft. GEB. 22, Pupillam videlicet. Sed recentius mutata eíft vlrima litera,
vt fit reflanrari, quemadmodum Hal. Vulg. omnes. BR. 25 Hic et in fgqu.
$. Modeftino praenomen adücitur, de quo valde dubito, an genuine, vtcunque
Taurellius hunc fcrupulum non.habuerit. Qiuin et Vulg. caret Z Hereuuzus.
BR. Habet tamen Hal. et mallem addidiflet Brenkm. dubitationis caufam.

Interea in exemplo Taurellii a Brenkmanno typis deftinato hic vtroque in loco -

vocem Herennius duabus ftellulis inclufit, quod fecundum morem a Taurellio
feruatum indicat, ea in contextum Pande&tarum non efle inferta, verum poftea
addita per autiquum librarium. . Erant etiam hic M5S. confulenda. G E B. 24.
Hal. et omnes fit. B R. 25 Vulg. minor abfliumiffet, nemine. Ap. Mal fe
abeft. B &. 266 In Bafil. eft 2yà £ixosi vouísuaTa, quali dicas fiugulos viginti
qWAWi0f. BR. 27 Nihil hic figni habet Taur. licet in margine adícriptum fit

CC Ti

$3

X
x

|

fV «
fic ex d g vel

j';c/m "e-rn;v*ä*(o';

La M .V

f

DIGESTORVM
XXXII. PaAvrvs libro I. Quaeftionum. MrNoRn vi-

X*X/. gintiquinque annis, adito:Praefide, ex afpetu corporis ?^ fal-
Ío probauit ?? perfeCtam getatem; curatores, cum intellexif-
. fent effe minorem, perfeuerauerunt in adminiftratione: medio
tempore, poft probatam aetatem, ante impletum vicenfimum
quintum annum folutae fünt adulefcenti pecuniae debitae, eas-
que male confümpfit. Qugero, cuius fitpericulum: et quid-*?

84

^encto,,

fi curatores quoque ?* in eodem errore perfeueraffent, vt pu- K
tarent maiorem effe, þ)f abftinuiffent f&^ab adminiftratione, cu- -

rationem etiam reftituiffent: an periculum temporis, quod pott
probatam getatemijceffit 5?, ad eos pertineat? Refpondi: hij qui
debita exfoluerunt, liberati iure ipfo, non debent iterum con-
ueniri, Plane, curatores, qui fcientes eum minorem effe, per-
feuerauerunt(in eodem officio, non debueruntJeum pati accipe-
re pecunias debitas: et debebunt hoc nomine conueniri. Quod
fi et ipfi decreto Praefidis crediderunt, et adminiftrare ceflaue-
runt, vel etiam rationem reddiderunt, fimiles funt ceteris de-
bitoribus: ideoque non conueniuntur. u2 —— m
4, (XXXIID lAnvgxurvs ?? Varzgw|s libro VI. 36- pnn.

deicommifforum. . Sz wrwom vigintiquinque annis feruum
fuum, quijpluris ?5, quam in teftamento ei legatum fit, manu-

mittere rogatus fuerit, et legatum acceperit: non cogendum
praeftare libertatem, fi legatum reddere paratus fit, Tulianus re-
fpondit: vt, quemadmodum., maioribus liberum fit non accipe-
re ?95, fi nolint ?* manumittere: figclhuic reddenti legatum ne-
ceffitas manumittendi remittgtur. sj
XXXIV. PAvrvs librolL: Sententiarum. Sx wriwon
vigintiquinque annis filiofamilias minori pecuniam credidit,
melior eft caüfa confumentis: nifi locupletior ex ?* hoc in-
ueniatur litis conteftatae tempore is|?? quiaccepit ^?. S. r.
Minores, fi in iudicem comprolmiferunt, et ** tutore ajíCtore

144

€
/ LAf f&igulati füunt *?iintegny*? reftitutionem aduerfüs talem obli-
sieprino, Em " - gationem [iure] defiderant. ; ;
00 -amen, 7 XXXV.iHin woGENrIANvs ^* libro I. Iuris Epito-
LJJAA. marum 4?. Si rw emptionem penes fe collatam ^^ minor

ci Á ex Lectos., adie&tione *7 ab alio fuperetur, implorans 1n integrum refti-

í) &^*X J ^ adprobetur, veluti quod maiorum ei

- s " e P * PL 2 Ms 7- e
. — tutionem audietur, fi eius intereffe emptam ab eo rem fuüï;e
ius fuiffet: * ita * *5 ta-

AZn:LI/^. —— gen, vt id, quod ex licitatione acceffit, ipfe offerat venditori,
XXXVI. PaAvrvs libro, V. Sententiarum. Mrwom
' xxz. . vigintiquinque annis omiiï'am,*älfääg'aägp—ggn per in integrum re-
| ^ .. fütutionis auxilium repetere poteft. — : : '*
| p unferttur n JL))JJ..,,. XXXVII. I eno U y. libro III.. Difputationum.
pOT drntandós AvXxILIVM in integrum reftitutionis :gxfecutlow poena-
LLfA. rum paratum non eft: ideoqueiniuriarumiudicium femel amif-

La

est

fum repeti non poteft. $. r. Sed et in *? feXàginta diebus

praeteritis, in quibus iure mariti fine calumniavir accufare mu-
lierem adulterii, poteft, denegatur ei in integrum reftitutio,
quod ?. ius omiiï'um:(gi nunc repetere vult, quid aliud, quam
lg E |
vb fuam. — Bafil. hic fimpliciter 72 72:z, fua, feu re&tius fuam intelle&to xehuzra,
pecuniam. BR. 28 Verba illa ex afpe&u corporis, nobis quodammodo glof-
fematis fufpe&a funt, inprimis quoniam exulant a Bafil. vbi folum -Azs4«e ézv-
7) &mÉüsike TÉASi0V, BR. 29 Taur. probaBit. GEB. 30 Vulg. et quidem.
B R. 31 Hal. quoque eodem odo in. eodem errore, fed et fequenüa vt pnta-
vyent — — ab adminifwatione ap. eundem abíunt. G EB. 32, Hal. et
Vulg. znuterceffit. BR. 33 Vulg. Calphurnius. BR. 44 Hal. lib. V. GEB.

55 Hal. et Vulg. fupplent efj. BR. | Sed et MSS. fupplent eff/ Dbarb. et Byn-
36 Vulg. addit legatum. BR.

ol b

kerslt: Md erat, S. Cruc'.rce't Treuif G E B. 37
Hal. zsiokint, et fic reuera quondam legebatur Florentiae. BR. 38 Hal x
boc. GE B. 39 Ap. Hal. z5 abeft. GEB. . 40 Vulg. acceperit, BR. — 41

Hal. licet, loco et. GEB. 42 Sub poena videlicet. Ita Graeci noftri: cev-
yawyécti Emi 70W2, B R. 43 Vulg. u zntegrum. BR, 44 Vulg. Hermoge-
"e$. B R. 45 Hal, lib. l. érirouóv. GER. 46 Hal. penes fe collocatai.'
Sic item quinque MSS. e duodecim, quae adiui, nifi quod Magliab. l-labïtwfctgït-M
locata in fexto cafu, quodque in Vat. LTad eam formam emendatum fuit.'" De
Addi&ione in diem hunc locum accipiéndum effe, oftendit Ant. Matthaeus de
Autliom. c. 10, n. 23. et 4j. Aperte Bafil. oU véov dyogácavroc imó jmtQ3eua-
vispv, Fabrotus vertit: fj ves mzuori im diem addica fit, minus reCte. Ver-

tendum : fi minor emit fub pluvis licitatione. Nam vel ipfe in continenti ver-

M

LIB.

x E IY

delicti veniam, id eft, calumniae, deprecatur? ét cum neque
in delictis, neque in 5* calumniatoribus Praetorem fuccurrere
oportere certi iuris fit, ceffabit in integrum reftitutio. In de-sesx
lictis autem minor annis vigintiquinque non meretur in inte- 4 x
grum reftitutionem, vtiquejatrocloribus 5?: nifi quatenus in- [ 54,.;. )i..
terdum miferaiio detatis ad mediocrem pgenam iudicem pro- o 7s
duxerit 59, Sed, vt ad ?^ legis luliae de adulteriis coércen- — ^"* :
dis praecepta veniamus, vtique nulla deprecatio jadulterii pde- 4
nae eft/ fi fe minor annis adulterum fateatur ?», Dixi éf* necfi — Jf
fi quid eorum comyhiferit, quae pro adulterio eadem lex punitz 7.*
veluti fi adulterii damnatam fciens vxorem duxerit, aut inadul-./ Ut.
terio deprehenfam um'b'"ïfgml non dimiferit, qudeftumue de adul-
terio vxoris fecerit, pretiumue pro comperto ftüpfo acceperit, frspo.
aut domum praebuerit ad| ftüpfum adulteriumue in eam)com-J2 /é«« s.
étatis excufatio aduerfus raecepta (8,.7je3o
D MES

TIT.

mittendum: et nonfit 5* g
legum ei, qui dum leges inuocat, contra eas committit. 4,
XXXVIIIL. PaAvrvs libro«E Decretorum. — KEwr- £.
rLivs 59 Lagjanus ?? ab Opinio 99 fundum utilianum. 9* z. u—p«e—.
lege commifforia emerat, data parte pecuniae: ita vt fi intra puu
duos menfes ab'emptione ?? reliqui pretii partem dimidiam
* (s . . E Y 55 . Mi :
non foluiffet, inemptus effet: item, fi intra alios duos menfés 55.
reliquum pretium non numeraffet, fimiliter effet. inemíptus:'75* ex
intra priores duos menfes Ldfiiano defuncto Rutiliana pupilla- "^^
ris detatis fuccefferat, cuius tutores in folutione ceffauerünt: 425
venditor, denuntiationibus tutoribus faepe datis, poft annum ^
eandem poffeffionem Claudio "TTelemacho vendiderat: pupilla n
in integrum reftitui defiderabat: victa, tam apud Praetorem,
quam apud Praefectum Vrbi prouocauerat *?, Putabam, bene
iudicatum, quod pater eius, non ipfa contraxerat: Imperator (5i. |
autem $^ motus eft, quod dies compfittendi in tempus pupil- 4 àmc, e o as
lae incidiffet, eaque effeciffet, ne pareretur legi Vendiï[i)onis.
Dicebam, poffe magis ea ratione reftitui eam, quod venditor
denuntiando 95 poft diem, quo pläïl]erat effe comgüiffum, et re...

-

preïi&m petendo, receffiffe a lege Ua videretur: non ?* me 3ie s
mouérij 7, quod dies poftea tranfiffet: non magis, quam ü"rjräyt.

creditor pïä?lhs diftraxiflet poít mortem debitoris, die folutio- ,^ t íc.
misfinita, Quia tamen lex comnfifforia displicebat ei, pronun- s
tiauit, in integrum reftituendam. — Mouit etiam illud Impera-
torem, quod priores tutores, lggi)lnon reftitui defideraffent, fu- — —
fpe&ti pronuntiatiséranu — $. r. [?*a Quod dicitur, non folere ]1j?
filiisfamilias poft emancipationem adhuc minoribus füccurriin " —
his, quae omiliffent 995 manentes in poteftate, tunc recte dici-
tur, cum patri adquirere poffunt. — /b&eu«2o — .
XXXIX. ScaxvoLa libro 1f. Digeftorum. IxTRA
vtile tempus reftitutionis apud Praefidem petieruntin integrum
reftitutionem minores et 5?g de aetateíua probauerynt; diéta ve **
pro aetate fententia, aduerfarii, vt impedirent cognitionem
Praefidis, ad Imperatorem appellarunt: Praefes in euentum «erv-T
appellationis cetera cognitionis diftulit. Quaefitum eft, fi fini-
bum ózegSeuarícue teddit, qui pluvis licitatus fuerit. BR. . Ad &WäïaägL'mcllxlnewwtm
que pertinent Vat. II HI. Taurin, I ReliquaWunt: Barb. Vat. IV. Pal. L S, Tot 7f
Cruc. Treuif. Bynkersh. forte alter, vt alter fueritinter illa quintus. GEB. — 47 :
Vulg. habet addi/ione. BR. — 48 Recentius adiectum. BR. — 49 Hal. omittit
Sed, et legit Et im. Vulg. omittit z2 et legit Sed et, BR. 50 Hal 4uia.
GEB. 51 Hal. loco meque im, habet mec. 1n Vat. HL reperi weqme m ca- ||
lumuiationibus. Sex alii archetypum referunt. BR, — Barb. Pal. I. S. Cruc. Tre-. ||
uif. Bynkersh. GEB. 52, Graeci interpretantur: &i uÀ £x movwgle Wvxie xo4 /
mQomiQéceug tyévweas &ápáoruqua. BR. 53 Vulg. perduxerit. Et forte rectius. '

äd.gumilpr. faciunt MSS, feptem, vnum habet perdaxerit, nempe S. Cruc. B R.

*

r

duct

Ad illa referas Barb. Vat! IIIA^Pal. T. Treuif. Bynkersh. GER. 54 Taur. aT.

GE B. 55 Hal. adulterium fateatur commififfe. G8. 56 Hal. Sed, loco " üpe,c
Dixi, GEB. 37 MHal fit. GES. — 58 Hal. Aemilius. GEB. — 59 Hal. in mar- bf

6o Hal. Ounio. Erat olim Flor. ab obuinio, veluti
61 Hal. et Vulg. Pateolamuwm. BR, — 62
Vulg. inferit eus. BR. — 63 Taur. proBocauerat. GEB. — 64 Vulg. inferit 4n-
toninus.BR. 63 Hal remunciando, GE B, G6 Hal.wec. GEB. 67 Vulg. mo- -
uit.BR. 684 HaletVulg.pracfigunt [d. BR. — 68 P. Ap. Taur. omiffiffeut legi-
tur, operarum forte errore. GEB. — 69 a Ap. Hal. et; abeft, praemiffo pun&o. G x B.
: 69b

gine alias, Largzanus. G E B.
ülibrarius íe ipfum correxiffet BR.

l"
l 1
"n

——
——
P

DIGESTORVM LIB.

a — ÓGmpm D - J5
ta apgellationis japud Imperatorem cognitione, et (iniufta ay-
pellatione pronuntiata, egrefli getatem deprehendantur 5?5, an
" cetera negogi,tfo implere poflgitit * *, cum pereos non fteterit,
D quo minus res finem accipiat? Refpondi, fecundum ea quae
m proponuntur, perinde cognofci, atque fi nunc intra zetatem ef-
Vvl . dfent. $. r. Vendentibus curatoribus minoris fundum, emptor
lu extitit Lucius Titius, et fex fere annis pofledit, et longe lon-
æ.- [aïäd geque "? rem meliorem fecit: qugero cum fint idonei cura-
A i fcä'f; tores, an minor aduerfus Tiäium emptorem in integrum refti-
I d) tüi potfit? Refpondij ex omnibus quge proponerentur, vix efle
j 3ia4, eum reftituendum: nifi & 7? maluerit omnes expenfas *^,
J.l(/ä' quas bona fide emptor feciflefadprobauerit, ei praeftare: maxi-
l me, cum fit ei paratum promptum *? auxilium, curatoribus

^

eius idoneis conftitutis. '

Ms dobr -
K;,?,g XL. Vrrrawvs libroV. ? Opinionum. Mrxom an-
« E XX //. nis vigintiquingue, cui fideicomgmfium folui pronunïiatumerat,"
: — cauerat, id fe accepiffe: et cautionem 7* eidem debitor, quafi
Ts creditae pecuniae fecerat: in integrum reititui poteft: quia
lia partam 7* ex caufa iudicati perfecutionem nouo contractu ad
3 . jnitium alterius petitionis redegerat. $. r. Pr4edia patris fui
w .)S)(/V minor afinis ugäw ob debita rationis tutelae aliorum,
" "p quam pater adminiltrauerat, in folutum inconfulte dedit: ad
u | fuam Aequitatem per in integrum reftitutionem reuocanda res
ill, -« Q€ eft, vfuris pecuniae quam conftiterit ex tutela deberi, reputa-
" LLf&, tis, et|cum|quantitate fructuum perceptorum compenfatis..
^ —— . -Fepva, XLL[IvnraAwvs libro XLV/ *? Dieeftorum. . 51 1v-
LÀJus XX , p g x. circumuento in venditione adulefcenti iuffit fundum re-
.i(,gä ftitui, eumque pzc'gtium empg:oriezïed' ere, et ääc golit ï h;zc in
d üg/waülntegrum refhtu'gone,cPaemten—ttg acta: ex ptm.nemovtllem,
ln iil : aduerfus petentem ïäfægïu.m,.quaü ex caufa iudicati, adulefcens
" , habere poterit: quid|vnicuique licet contemhere haec, quae
-t* jv pro fe introducta fünt. Nec queri poterit venditor A p E r
* -£pter dütutus fuerit in eam 82,'.cg1ufam, in qua 8? fe ipfe conftituit,
" .et quam mutare non potuillet, fi minor auxilium Praetoris non
,MJ imploraffet. : N " :
R XLIL VrPrAwvs libro IT. de officio Proconfulis. -

| PnaAESsES prouinciae minorem in integrum reftituere poteft,
lffi;*)m,,etiam contrac,fuam,/&v.elldecefibl;is 8T ini fententigbräï:,-.quod
enim appellatio, interpofita maioribus praeftat, hoc ibeneficio
aetatis confequüntur ?? mifores. cov/&untas
yS XLII. MARcELLvs ?$ libro ;I. de officio Praefidis.
M DE AETATE eius, qui fe maiorem gnnïs vigintiquinque di-
cit, cáuía cognita probandum eft: quia per eam probationem
in integrum reftitutioni eiusdem ad?qolefcentis, et ?* aliis cau-
| üs Pl'/äeiUdicaïäE. ) as J*L.t'/"*vd üp«f,,/;rä-ikbglc*fb'oxg

XLIV. VrrraAwvs libro V. Opinionum. |Now
XX/, OMNIA, qude minores annis vigintiquinque quinque gerunt, irrita
funt, fed ea tantum, quae caufa cognita, eiusmodi deprehenfa
!&"&y:ït'f/" funt, vel ?5 ab aliisicircumuenti, vel fua facilitate decepti, aut
;.,4 quod habuerunut, amiferunt ??, aut quod adquirere emolumen-
: &.Wld* tum potuerunt,jomiferint: aut fe/oneri quod non futcipere li-

4e Sm cuit, obligauerunt ?9, | ene - eo
: XLV. Carg/AsTrRATvs libo L Edicti monitorii.

P^ ! -

S.,;xurt

'Lwtm
fit Ti

TIAM &i, qui, prius quam naíceretur, vfücaptum amifit, re-

W. d lmperatorLT:ïx—-sz-n-
"o Hal et Vulg. megocia. BR. 71
72 Hal. et Vulg. longe lategue, Re&te Flor. vt
73 Ap. Hal. et Vulgo fi, abeft. BR. . 74 Hal.
mmpen(as, GEB. 75 Ap. Hal. promptum, abeft. GEB. 76 Hal. izb. V.
GE B. 77 Bafil. 3aveiuuiv youuenvetov, creditoriam fcripturam, noue fed ana-
logice. BR. — ,Z78, Vulg. paratam. BR. . "79 Hal. lib. XXV. GERB. 80
, Hal, et omn 1 funt, et ita in fex codicibus reperi. BR. — Darb. Pal. I.
i S. Cruc. Treuif. Bynkersh. vtroque. GE B. &I.Nouem Codices, quos vidi,
; omnes babent venditor, nii quod in Pal. L. emptor poftea fubftitutum fit, et in
Vat, I, II et Barb. pro interpretatione fupra fcriptum reperiatur z. emptor. BR.
Reliqui funt Vat. IlI. S, Cruc. Treuif. Bynkersh. L et II.. Etiam Hal, vt Flor.
venditor. GEB. . $2 Hal eandem. GES. . $3 Hal im quam. GEB. . 84

ftituendam aCtionem Labeo fcribit.
, 69 b Taur. depraebendantur. GEB.
| ! Hal. et Vulg. poffint. B R.
d in illo sagzs magisque. BR.

IV. TIT. IV. "

aC r

toninus refcripfit ?*, eum, qui fraude tutoris aduerfarium fuum

diceret abfolutum, et agere cum eo ex integro vellet, licen-
tiam habere, prius cum tutore agere.
ALVI. PAvrvs libro Il. Refponforum. Evw, ovz
ex fug voluntate minorem annis in iudicio defendit, et con-
demnatus eft, ex caufía iudicati poffe conueniri: nec eius,
quem defendit, getatem ad reftitutionem impetrandam ei prodef-

fe, cum caufam iudicati recufare non poffit. . Ex quo apparet, | 4
nec eum, cuius nomine condemnatus eft; auxilium reftitutio-
nis propter eam fententiam implorare poffe. 1 ;
XLVII.| ScAEvoraA libros*E- Refponforum. 'TvToRn fewf&.
vrgentibus creditoribus, rem pupillarem bona fide vendidit, L. -I vt« zert,
denuntiante tamen matre|et ?^ emptoribus: qudero cum vr- L 2cef£
gyentibus creditoribus diftraCta fit, nec de fordibus tutoris me-
rito quippipm/dici poteft ??, an pupillus in integrum reftituài ,.
poteft ?^? Refpondi, cognita caufaäzggämandum: nec idcirco, .X o fa3 def.
fi iuftum fit reftitui, denegandum id auxilium, quod tutor de- — —^ exk
licto lvagaret $t — $ r. Curator adülefcentium praedia com- — ,^.

munia fibi, et[his, quorum curam agminiftrabat ?9, vendiditz
quglero, fi decreto Praetoris adulefcentes in integrum reftituti

4fuerint, an eatenus,venditio refcindenda fit, quatenus adülefcen- 4 fl Eu i

tium pro parte fundus comméinis fuit? Refpondi, eatenus re-
(cindi ,. nifi femptor a toto contra&u velit difcedi, quod par- 4 &2 exjeee -
tem empturus non effet. [tem quáero, emptor vtrum a Seio us ——
et Sempronio pupillis ** pretium cum vfuris recipere debe- (15444 —
ret, an vero ab herede curatoris? Refpondi, heredes ?* qui-
dem curatoris teneri, verum ?? in Seium et Sémpronium pro
parte, qua eorum fundus fujt, aCtiones dandas: vtique fi ad eos
accepta pecunia pro eadem parte-perueniffet. |
- XLVIH. PAvrvs libroT. *??9 Sententiarum. MrNOR,
fe in id, quod fideiuffit, vel mandauit, in integrum reftituendo,
reum principalem non liberat. $, r. Minor ancillam vendi-
dit, fi eam emptor manumiferit, ob hoc in integrum reftitui
non poterit: fed aduerfus emptorem, quanti fua intereft, a&tio- ce

r

E

nem habebit. $. 2. Mulier minor vigintiquinque annis, fi pa- X*X
tione dotis deterior condicio eius fiat, et tale paCctum inierit, ^
quod numquam maioris detatis conftitutaé pacifcerefitur ",
atque ideo reuocare velit, audienda eft.
XLIX. VrPraAmwvs libro XXXV. ? ad Edictum. Srz
RES pupillaris vel adülefcentis diftrata fuerit, quam lex diftra-
hi non prohibet: venditio quidem valet, verumtamen,fi grande — 1 A .
damnum pupilli vel ad&lefcentis verfatur, etiam fi collufio non ,. o
. . : . . CUR 2 ' Es
interceffit, diftraCtio per in integrum reftitutionem reuocatur. a?.;'"f"ï: ^L,

L. PowPourvs libroIX. Epiftülarum Jet-variarumrde-
&ionum ?. Iwivs ^ Diophantus Poriponio fuo falutem.
Minor vigintiguingue annis nouandi animo interceífit pro eo, XX
q iz.[tempg])raii aCtioge tenebatur tunc, cum, adhuc fupexgjanäp'n&m('l)a/ar;

m dies, et poftea in integrum reftitutus eft: vtrum refti- &«cece.

tutio, qude creditorijaduerfus priorem debitorem datur, détem , CHHst.
dierum fit, plenior? Égo didici, ex tempore in integrum J—MIV;L«-O:
reftitutionis tantundem temporis praeitandum, quantum fü- ,
|pererat: tu quid de eo putas, velim refcribas. Refpondit, A
fine dubio quod de temporali actione, in qua interceffit,minor,
fenfifti,|puto verius efie: ideoque et[pignus, quod dederat pri- ] .16X.

or debitor, manet obligatum.
T11«

84. Vulg. praedecefforis. &R. 85 Taur. confeCuuntur. GEB. — 86 Hal. Ma-
cer. GEB. . 87 Hal. inferit z. GEB. — 88 Hal. vt, loco vel. GE . 89
Hal. amiferint. GEB. 90 Hal. obliganerint. GER, 91 Vulg. Zmpevato-
res Titus et Autoninus rvefcripferumt, quae et nouam legem hic orditur. B R.
92 Ap. Hal. et Vulgo et, abeft. B R. 93 Hal. poffit. GER. 94 Vulg.
po[ft. BR. 95 Hel. caret. GEB. 96 Hal. adminuiflirauerat. G E B. 97
Hal. adoleftentibus pro pupillis. GEB. — 98 Hal. baeredem. GEB. 99 Hal.
verum et. GEB. Ico Hal. Ej. III. GE R. I Hal. couflituta pacifceretuv.
GEB.. .2 Hal lh XXF. GER. 3 Hal. lib. IX. im«soAóv, et nihil prae-
terea, GEB. 4 Hal Iuuius, etin margine Mitius. lnter i et m Flor, fu-
perícripta a vt fieret Iunius. Et fane miramur, eum 'Taur. tam probabilem cor-
rectionem, etfi recentiorem, in margine non annotauerit. B R.

Cc2 Y Vide

^ N EES

36
SEBPECANCO 002 UA
; . ACcAE
DE CAPITE/MINVTIS, /47

C GaAr1vs þhürg Dj ad Edictum procuinciale.
apitis M/minutio ^|eft|? ftatus permutatio *.

IL VrsraAwNvs libro XIL ? ad Edictum. PEeRnrTri-
NET hoc Edictum ad eas capitis därqinuäones, quae falua ci-
uitate contingunt: ceterum fiue amiffione ciuitatis, fiue liber-
tatis amiffione * contingat capitis d&minutio, ceffabit Edi-
&üm: neque poffunt hi;penitus conueniri: dabitur plane aCtio
in eos, ad ^ quos bona peruenerunt eórum. $. r. Ait Prae-
tor:i QVX QVAEVE, :
ACTYM, CONTRACTVMVE SIT, CAPITE DEMINVTI
DÉMINVTAÁEUE ESSE DICENTVR, IN EOSAEASVE
PERINDE QVASI ID FACTVM NON SIT, IVDICIVM
pAno. .$. 2. Hij qui capite ? minuuntur, ex his caufis, quáe
capitis déminutionem praeceflerunt, manent obligati ,naturali-

J i lm t
,,Matc. c/jhw
( aAw)

LA 54 ter: ceterum fi poftea, ir?lputare qlzüis'güïi. Mebebit, curi contra-
xerit, quantum ad verba huiuskEdiCti pertinet. Sed interdum,
ífi contrahatur cum his polft capitis d(mieäugionem, danda eft
arr a€tio. Et quidem, fi adrogatus fit, nullus;labor: nam perinde

obligabitur, vt filiusfamilias. — $. 3. Nemo delittis exuitur,
quamuis capite minutus fit. — $. 4. 2Ei, qui debitorem füum ad-
rogauit, non reftituitur à&tio ià eüm, poltquam fui iuris fiat.
$. 5. Hoc iudicium perpetuum eft, et in heredes, et|heredi-
bus datur. ! o feddot;

C

HL Pavrvslibro XL ad Edi&tum. LrsEmos, qui.

| adrogatum parentem fejduntur, placet minui capíitj "? cum
J in aliena poteftate fiht **, et cum familiam mutauerint. $.T.
lzim — cce — Emancipato filio, et ceteris perfonis capitisfminutio *? mani-
! aM feftü !3 accidit: cum emancipari nemo polfit, nifi |in) imagi-
L ? natiam feruilem caufam deductus. Aliter atque cum feruus
manumittitur: quia feruile caput nullum ius habet: ideo **

nec minui poteft. A

| $ X
IV. MopEsT:Nvs libro I. Pandectarum *^. Ho-

pixe !9 enim incipit ftatum habere.

V. Pavrvs libo XI. ad Edictum.

ciuitatis *7 |fit capitis]fminutio *?, vt in aqua et igni

AMISSIONE
I9 in-

L.Jff( ää('-do

terdictione. $. r. Qui deficiunt, capite minuuntur: deficere
Quudeffesft . autem dicuntud qui ab hüs, quorum fub imperio funt, . defi-
(* L1eR, ftunt ??, et in hoftium numernumi fe conferunt: fed et hig quos
26m Senatus hoftes iudicauit, vel ^*plege lata: vtique vsqueZeo ??
/.-fe«z'w,fe«)u/«f* vt ciuitatem amittant. $. 2. Nunc refpiciendum, quae capitis
t Á E. deminutione pereant: et primgy de ea capitis deminutione,

E-— " L * . : L e . d
qude falua ciuitate accidit, per quam publicaiura non inter-
uerti conftat: nam manere Magiftratum, vel Senatorem, vel iu-
dicem, certum eft. ——

j) ,
rö[?d/fo á

I Vide Guil. Fornerium 7. Selecl. 26.et Yof. Fern. de Retes ad tit. D.
de Interd. et veleg. lib. I. c. 3. GER. 2.Hal. deminutio. GEB. ^. 3 Vulg.
inferit prioris. BR. 4 Hal. mutatio. GEB, 5 Hal. lb. XI. GER. 6
Ap. Hal. amiffione, abeft. GER. 7 Taur. a T. GER. 8 Hal. mznunuti mi-
nutaeue. GEB. 9 Vide Iof. Fern. de Retes od T?t. D. de Interd, et Releg.
lib. I1I. c. 6. in Tbef. Inr. Ciu. Tom. V, col. 12$3. GEB. IO Gothofred.
in nota A/. capite. .Et ita Hal. omnés, etiam fcripti codices. B R. Barb. S.
Cruc. Treuif. Bynkersh. GER. II Hal. et Vulg. funt, ex mox mutaueramnt,
B R. 12 Hal deminatio GERB. I3 Hal. manifefle. GY.B. 14. Flor.
tecentius q, inter verficulos adfcripta cum pun&o ad latus, vt fit: ideoque, fed
absque praegnante caufa. BR. — 15 Hal Jjb. X. vevàexrzóv. GEB. —— 16 Hal.
.Eo die, loco Hodie. G E. 17 Bafil. z v4c woAvreíac &nz]ocei, cum excidit a
vepublica. BR. —— 18 Hal. deiminutio. GEB. 19 HaL aquae et ignis$. GEB.
20 Ita etiam MSS. quae vidi. Vulg. defcifeuut. — Bafil. fimpliciter & ZvrópoAoi,
transfugae, BR. MSS. funt Barb. Vat. Ill. Pal. I, S. Cruc. Treuif, Bynkersh.
Hal. vt-Flor. defifluut. G EB. 21 Àp. Hal. vel, abeit. GER. 22, Hal. et

DIGESTORVM LIB. IV.

POSTEAQVAM QVID CVM HIS

e,e € . UR T 7 :
| fe capitis déminutionem conftat. Id n

alieno perfonis pofitis mom. deferumtur,

TITOIY.

'get

. (74 37 9 ) r
VL Vr»raANwvs libro ZI. ?* ad Sabinum. NAM EcT
cetera off;aqia, Jquae publicalfunt, in eo ?? non finiuntur: ca- ) 4 $&
pitis eninirminutio, priuata ^? hominis et familiae eius iura,
non ciuitatis, amittit. x

;äg-('t:nwm.,, ;
VIL Pavrvs libo XL asd,Edittum, . TvTrELAS .
etiam ?7 non afnittit capitisjiminutio 25 :[ex(Éptis his, quae [5 À
in iure alieno ?? perfonis pofitis deferuntur.] Igitur ?? tefta- E 14« —
mento dati, vel ex lege, vel ex fenatusconfulto, erunt nihilo && s. 4
minus tutores, l] Sed ?* legitimde * tutelae * ?? exïääcode- f
cim gägylg, interuertuntur, eadem ratione, qua et hereditates
exinde legitimge: quia ?? aggnatis deferuntur, qui definunt
effe, familia. mutaþi 35. Ex nouis autem legibus et heredita- r ;
tes et tutelae plerutique fic deferuntur, vt perfonae naturaliter f 4* —'
defignentur: vt ecce, deferunt hereditatem fenatusconfulta f—4 m —* .
matri, et filio. . $. I. Iniuriarum, et actionum ex delictoive- /r 3 /*-
nientium obligationes cum, capite ambulant ??. $. 2. Si li-
bertate adempta, capitis deminutio fubfecuta fit, nulli reftitu- -t — c
tioni aduerfusjferuum locus eft: quia nec Praetoria iurisdi- ) »4 2^.
Gione ita feruus obligatur, vt cum eo aCtio fit: fed vtilis a&fio
aduerfus dominum danda eft, vt Iulianus fcribit: et nifi in fo-
lidum defendatur, permittendum mihi eft in bona, quae habuit,
mitti. $. 3. Item cum ciuitas amifía eft, nulla reftitutionis
dequitas eft aduerfus eum, qui amiífis bonis, et ciuitate reli-
&a, nüdus exülat. !

VIII. Garv s libro IV.ad Edictum prouinciale. E As ?9cex 67"3(
OBLIGATIONES, quae naturalem ,praeftationem habere in- :
telléguntur, palam &t capitis däminufione non perire: quia ci-
uilis ratio naturalia iura corrumpere non poteft. 4[taque de
dote a€tio, quia in bonum et equum concepta eft, nihilo minus

durat etiam poft capitis deminutionem. :

IX. Pavrvs libro XL. ad Edictum. Vr ?? Qvax-
DOQVE emancipata agat ?*. ; ?

- |
X. MopresTINvs libro VIIT. Differentiarum. — L-
GATVM inannos fingulos,vel menfes fingulos| 5? reliCtum, 117«
vel fi habitatio legetur, morte quidem legatarii legatum inter-
cidit, capitis d&minutione tamen interueuiente, perfeuerat: vi-
delicet, quia tale legatum in facto potius, quam in iure, con-
hini-7. m N -

XL Pavrvs libro II. ad Sabinum. | CapPrmrs dé-
minutionis tria genera fünt: maxima, media, minima: tria
enim funt, quge habzegnusz,ïlibertatem, ciuitatem ^*, 1fa'rtn;ili--
am. lgitur, cum ormhia haéc amittimus, hoc eft, libertatem,
ciuitatem/, et familiam, maximam ^7 effe capitis démi-/ J.54
nutionem: |cum verofamittimus ciuitatem, libertatem reti- 174*
nemus: mediam effe capitis déminutionem: cum 4*? et liber-
tas, et ciuitas retinetur, familiaitantum mutatur, minimam ef-

aAll.

Vulg. usque adeo. BR. 25 Hal, inferit zura. GE B.
25 Vulg. ideo. BR. 26 Hal. deminutio priuati. GEB. 27 Vide Eman.
Zoaref. lib, I, Obf. c, 16. et van de Water 111. Obf. 13. GER. 28 Hal.
deminutio. G EB. 29 Codices quinque, quoc hic confului, a Flor. nihil dif-
ferunt, nifi quod in folo S. Cruc. praepofitio deficiat; gR. HMal. quae ?m zure
et in jnargine: alias, quae alieuo juve
perfonis proximis deferuntur. | Reliqui codidét fillit Barb. T reuif. Bynkersh. G £ 8.
30 Vulg. ergo. B R.. 31 Hal. l;cet, loco fed, et mox imteruertantur. GER.
32, Etiam nobis 72 tatelae, quamuis fubantique additum, fenfus implendi gratia
videtur adiectum. Bm. 33 Hal.et Vulg. quae. BR. .. 34 Hal et Vulg.
"mutata. BR, 35 De voce ambulo, vide lac. Curtium E. lib. III. c. 28.
GER. 36 'Ad b. l. et fequ. vide Cuiac. XXII, Obf. 14. BR. — 57 Hal. Ft.
GEB. . 38 Hal aget. GEB. — 39 Ap. Hal. fiugulos, abeft. GEB. — 40 Vide
Noodt. c. $. de Pacl. et Tvansacl. GEB. 41 Vulg. hic et, inferit, Hal et
hic, et ante ciuitatem. BR. 42 Flor. erat maximeam, forte pro maximam
edih. BR. 43 Hal. inferit autem. GEB.

24 Hal. li. T. GER.

1 Ap.

[

COMSREERe.

7,4 jf Vafü giftratus. . Vulg. pev magiítvatum.
.,7/ W M tum. InWa'rI. erat pro, verum ad alios codices dudum eft corre&tus. Kecte

DIGESTORVM .LIB. IV. .TIT. VL

Qdb THN EC xv
/Q EX OVIBVS CAVSIS MAIORES VIGINTIQVIN-

QVE ANNIS " IN INTEGRVM RESTITV|ViNTYV R. /äl
VrPrAwvs libro XIf. ad Edictum.

vivs EdiCti caufam nemo non iuftiffimam effe confitebi-
tur: ldefum enim ius per id tempus, quo quis Reipubli-
cae operam dabat, vel aduerfo cafu laborabat, corrigitur, nec
lddiwasnon * et * aduerfus eos j* fuccurritur: ne velobfit, vel pro-
fit quod euenit. $. Verba autem Edicti talia funt: s1 cv-
IVS QVID DE BONIS ?, . CVM IS METV, AVT SINE
;(2 WOLO! MELO REriPVBLICAE CAVSA ABESSET:
fu£iXNVE " VINCVLIS, SERVITV-Tgn,ö, HosTIVMQY E/'
uÉ pOTESTATE ESSET: SIVE ? CVIVS ACTIONIS EO-
/71 RVM CVI DIES EXISSE DICETVR. [IÍTEM, SI QViS
(tl'.;)QVID VSV SVVM FECISSET 9,,Avoï:, Qvlcgfgyäæoä
VTENDO AMISIT, CONSECVTVS £? ,Jf ACTIONEVE
fkwïdqvaISZOLEfIVS '! opg ID, QVOD .DIES EIVS EXIE-
gpIT !|ó, CVM ABSENS NON DEFENDERETVR, INVE
VINCVLIS ESSET, SECVMVE AGENDI POTESTATEM
NON FACERET: AVT CVM EVM INVITVM IN IVS V O-
^" CARÍI ? NON LICERET, NEQVE DEFENDERETVR:
Q6« cvMVE MAGISTRATVS DE EA RE APPELLATVS ES-
sT !^, sivE cvi, Fko MAGISTRATV», SINE DO-
. 0779 PRBIYS Acfxo EXEMPTA ESSE DICE([TVR: EA-
| gVM RERVM ACTIONEM INTRA ANNVM, QVO PRI-
MVM DE EA RE EXPERIVNDI POTESTAS ERIT.
l]TEM SI QVA ALIA MIHI IVSTA CAVSA ESSE VIDE-
a"f* JBITVR, IN INTEGRVM RESTITVAM, QVOD EIVS| n
./| ,pPER LEGES, PrEBISCITA, SENATVSCONSVLTA,
—t njv »icTA, DEcnETA PRINCIPYM, LICEBIT. |
I*oj&ä*:af y» Il. CAZrrsTRA TvS libro II. Edicti monitorii.. Hoc
1 m," EbicTvM, quod ad eos peïtinet,-qui ejäs continentur, mi-
/:' nus in vfu frequentatur: huiusmodi enim perlonis. extra/or-

L 4
fec [AMtieg

Iw s dinem ius dicitur[ex fSnatusconfultis, et Principalibus confti-
[1] * e * . 3 e * . o'
, sebi.tutionibus. $. 1. Hoc autem capite adiuuantur in primis hi&

ui metus ,caufa
deteriti áffüitfent. :
IIl2 VrPrAwvs librgXXIL ad Edictum. Mrrvs au-
tem caufa abelfe videtur, qui iufto timore mortis, vel crucia-
tusl)Z2, corporis conterfitus abeft: et hoc ex affe&tu eius in-
tellégitur. Sed non fufficit quolibet terrore apductum ?*, ti-
muille, fed huius rei disquifitio iudicis eft. — £m 4 s 2
M' IV. Car£ÉrisTRATVvS libroII. Edicti monitorii. IrEM
, 4 hi qui Reipublice caufa, fine dolo malo afuiffent. Dolum
gäï glum eo pertinere accepi, vt qui reuerti poteft ^*, neque re-
Íj,;-uerteretur, in eo, quod per id tempus aduerfus eum factum eft,
^non adiuu&tur: veluti, fi alterius grandis commodi captandi

.W "4* Csv * .
dtuiffent: fcilicet fi,nofy fuperuacuo timore

LJX.

Z

7Z

1 Ap. Hal. vigiuti quinque aunis, abfunt. G EB. 2, Hal. inferit 4ui
-el abfentes veipublicae caufa fuerunt, vel apud bofles detenti, GER. 3 Go-
thofred. in nota Al, fi cuius quid de bonis erit deminutum. — Inter VII, quoque
"MSS. Codices tres habent dzmiuutum efl, ceteri carenr fupplemento. BR. Hi
funt Barb. Vat. HII. S. Cruc. Magl.illi: Pal L Treu. Bynkersh.; Hal. vt Flor.
GER. 4 Ap. Hal malo, abeít. 'GEB. — 5 Hal et Vulg. fiue in. BR. — 6
Vulg. feruituteue, BR. 7 Hal. bofliumue. 1n Bafil. fane eft, ? £ 3eepois, *
SoíAsíq, 4 dixpuAugiq. BR. $ Hal. pofleaue, loco fiue. GEB. 9 Hal fe-
ciffe. GEB. 10 Hal. emiffum fit, confecutus effe. G EB. II Vulg. addit
ef. BR. I2, Hal. exierat. GEB. 13 Hal. vocare. GEB. 14 Ap. Hal.
cumne magiflvatus de ea ve appellatus effet, abfunt. GE. I53 Hal per ma-
Sed et MSS. fegterï habent per imagifiva-
Videtur

Jhaud dubie Hal. ita enim diferte legimus in L. 26. $. 1. Znfra b. t.

VePTS Wn codice, ex quo Florentinus deícriptus, fuiffe permagiflratufime, omiffa. nempe

altera s, et cum fextum cafum non ferret praepofitio per, hanc effe mutatam in
j'?. BR. 16 Hal. inferit z»alo. GEB. — Y7 Flor. antiquiffime aliquid emen-
dationis tentatum videturin 44od ezus, non tamen abfolutum. Sunt enim te-
nuiffimae quaedam liturae in o, e; 7, quafi reponi debuiffet qzoad, aut quatenus.
Sed ct plura in hoc edi&o vitiofa erant, Perperam libri Vulgati cis, pro eius.

87

gratia id egerit, vt Reipublicde caufa abeffet, » ef') ?? reuo-
catur ab ifto priuilegio. |
V. VLPIANVS librOXH. ad Edictum. . ? Emv ovx
data opera et fine lucro hóc affe&tauerit ^*, vel qui maturius
profectus eft, vel litis ^* gratia cdepit Reipublicae caufa ab-
efle. Sed haec adiectio doli mali ad| Reipublicae caufa abfen-
tes refertur, non etiam ?? ad eum, qui metus caufa: quoniam
nullus metus eft ^7", fi dolus intercedit. $. r. Sed qui no-
mae, Reipubligäz/e caufa ?? operam dant, Reipublicde caufa
nonabfunt, »e£feest; a6[E :

$* et,

gifratus] —
VII. VnrPrANvs libro XII. ad Edictum. Mrrrmres
plane, qui Romïie militant, pro Reipublicae cauía abfentibus
habentur. LESW o
VIII. Pavrvs libro III. Breuium. ?? . LkeGATIS
quoque municipiorum fuccurritur ex Principum Marci et Com-
modi confiitutione, :
aC IX. CALEisTRATVS libro II. Edicti monitorii. Svc-
CVRRITVR etiam ei, qui in vinculis fuiffet. , Quod non fo-
lum ad eum pertinet, qui publica cuftodia coércetur, fed ad

PX

a r i

re ?? vi oppreffus, vinculis co&rcebatur. . Vinculorüm autem . W«
appellatio latius accipitur: nam etiam incluffs, velutielautu- jeq
mi ?', vinftorum numero haberi placet: quia nihil interfit, U?ER
parietibus,(an cofüpedibus teneatur. Cuftodiam autem folam " 4
""publicàti accipi Labeo putat. |
X. VrPriANvs libro XII. ad Edictum. Iw k&ApEM
caufa funt, et qui a militibus, ftatoribusque ??, vel a munici-
palibus minifteriis ádferuantur, fi probentur rei fuae fupereffe
non potuifie. In vinculis autem jetiam|eos accipimus, qut ita
alligati funt, vt fine dedecore it? püiblico/pirere ?? nón póffint. , , 4
QVOQVE fuccurritur, qui in feruitute fuerit, fiue bona fide
feruiat homo liber, tiue detentus fit ?^. :
.. XII. VrPrawvs librojXII. ad Edictum. Is aAv-iXl
TEM, qui de ftatu füo litigat, ex quo lis inchoataeft, hocEdi- — —
&o non continetur: tamdiu igitur in feruitute eíle videtur,
quamdiu non eít &usmodi lis cgepta.
XIII. Pavrvs libro XII. ad Edictum. REcrE& La- 3X4.

beo ait, eum non contineri, qui liber et heres inftitutus fit, an-

horinibus loquatur. $.r. Puto tamen
ftrenfi peculio pertinere ad hoc Edictum.
SOXIV. -Q-AL/ ISTRATVs libro II. Edicti monitorii.
IfEM ei fuccurritur, qui in Kfoftium poteftate fuit, id eft, ab
hoftibus captus ?*. Nam transfugis nullum credendum eft
bene-

B R. 18 Hal. eo, Vnlg. eis. BR. I9 Hal cruciatsu. GEB. 20 Hal.
addu&lum, et e feptem MSS. quinque fimiliter habebant. — Sed nihil mutandum.
BR. Hifunt Barb. Pal. L. S. Cruc. Treuif. et fortealter Bynkersh.j reliqui Vat.
hi. Bynkersh.T G E B. 21 .Hal et Vulg. poffet. B R. 22 Hoc et, mihi
videtur erronea repetitio vltimarum literarum in aPeffet. Hal. abeffet, renocetur.
BR. 23 Hal praefigit Sed. GER. — 24 Hal affedanit. GEB. — 25 Dua-
ren. ad. L. Invis geutium $. dolo :1alo D. de Pactis et Couarruu, £V. Refolut. $.
volunt legere dicis gratia, inuitis Florentina, et MSS. et DBahl 3ià v0 w i&x-
S3vas, ne conueniretur. BR..— 26 Apud Hal. etam, abeft. GEPR. . 27 Brenk-
mannus hanc vocem ftellulis inclufit in exemplo, quod typis deftinarat, et ad-
iecit: Nibilbic Waurel. eff tameu. fuperfcriptum, et abefje poterat. GEER. — 28
Vox caufa, videtur delenda, vt Hal. fecit, nata forte ex fequentibüs. Et tamen
eandem agnofcunt quinque fcripti. In Bynkersh. priori etiam praecedens vox
veipublicae, abeft, quod culpa librarii fa&um puto. BR. Script Íunt: Barb.
Vat. Hl Pal. L S. Cruc. Treuif.. At in Bynkersh. qui Romae operam dant, vt
didum. GEBz. 29 Hal, Premis edidli. GkB. —— 30 Hal. potentioribus. Vulg.
aut a praedomibus aut a potentiore. BR. — 31 Hal habet lautumias. Adde j
Val. Guil. Forfterum £. Obfera. fuccif. 20. GEB. 32 Vulg. firatoribusque.
Baül, 5 r4Àc váQewc. BR. 33 Hal. et Vulg. apparere. B R. 34 Ap. Hal.
fit, abeft. GER. 35 Bafil. ( &i AA Tos xoj 44 GUMÁAWTO, capti ab boflibus,

CL3 et

VI.E)AVLVS libro XilLjad Edium. Vr svwr Ma- ..5 .

Xl. CargisTRATvs libro IL Edicti monitori. Ex «« , Ó

5*('2* (æ ,/4 :

c- /

. eum quoquej qui a latronibus autapraedonibus, vel'|potentio- L.^* a.
um

ck

4 .A

tequam fit heres: quia nec bona habeat, et Praetor[de liberis LeZve/ JeT: —
filiumfamilias in ca- m us c

CH dR

]
j

N

T DIGESTORVM LIB. IV. TIT.. VI
beneficium tribui, quibus "PAU , /Im,
, s negatum ?5 eft poftliminium ?* B r u | , !
: E : : 1 . | reftitui,quiaha ! hn
ääï?nt tamen, qui 1113);!0&1119 poteftate effent, 39 illa parte plurimign fa&iïaili)ï POfmeone non conftitit 5* : poffeffio autem
;di&i contineri, quae lódaltür de hi, qa?-in ferutbute fust i .,Cälill'ïaäfgæ fatti non.continetur poftliminio. 1 dl
rint. [ XX. InEeMw libro XIIE/ ?? Qudgeftio N BR WVi
. XV. VrPrANVs libro XIL ad Edictum. A LEM ationem ei tribui Gpoftet: cum fit i r Cuduar E RIENUD R |
LO sB vs autem 49 j OP efir €OABOHOPTU L dominpr ^*, audod | : cum fit iniquiffimum auferre 27« ".
HH PUR captis poftlimirfioyreuerfis fuccurritur, aut ibi COminpi ", quo vfus non abítulit: neque enim intellé Kur 770 m
mo?tu.m , quia neïlprocuratorbm habere poffunt; cum alia fs díniffum, quod &blatum $^ alteri non eit. 5«,J//t6: «BISU ::;isumfg
, prafcriptis etiam ^" per procuratorem póffit fübüeniri, praeter X*X VLPIA 15 . : )
TE &. €oS, qu.fn feruitute detinentur. Ego autem, etiam nomine | Praetor: : ais roXXIL. ad Edictum. TITEw ait M
: Im mitc ; elusz qUIJ?ORIUIn pOtItlgg 42 e&, fi curator, vt plerumque 43 i * d. WQVIS VSV SV.VM FECISäET 66, AVT 4
;J»ï dvtrfson JJ gl)ï',flt bonis conftitutus, auxilium competere exiftimo. $ I, ïcï*llï)ïgä ERN EFDOSBEDNSBESBE M5 CONSECVTVQG'Z:
EL 23 on minus au ib hoftii -s TY. t ZVE, QVA SOLVT i
1 JJM&**/'WW"""J"]' ii ii hO&mPS capto, quam ibi nato, qui poft- | krvs EXPFERIT, C did lag Md o - M MM udE
| imintüm habet, fuccurfüm :^* videtur. $. 2. Si daníni infe- | Q M p t p al a o iM
eunmiüs *5 6t in Xedekimlli : d rbar Juam claufulam Praetor inferuit, vt à hr
P ; edes mititis, fi quidem praefente eo iuffit ! rit ** fupra fcriptis 9? foni ; gueneste d. duecur t
draetqr poiïï.d.erl., non rl,efqtmtur: fin vero abfente eo, dicen- | ipfas fuccurritu?.g ; "* perfonis, ne capiantur, ita et aduerfus "/l
ecut. ei um fübueniri ei debere. $. 3. Sed quod fimpliciter Praetor | plus Praetor ex r, Hl'le'caPlant. A Eterit .notandum, quod '
. edixit, PosTEA(V E ita accipiendum eft fii i $ r expreffit, cum aduerfus eos reftituit $f
Ael-- ( E iCCIp im eft, vt, fi inchoata fit | ipfis fubuenit **: i n duam, eum J-xRU.
bonaï gdel poflegi;orxs detentatio ^* ante abfentiam, finita au- sdharfi f b. nam 71ä10 non certas perfonas. enumerauit,
tem ^* reuerfoytreftitutionis auxilium locum habeat:. non omnesus qpaäf ubuenit 7?, vt fupra, fed adiecit claufulam, qua — |
du quandogue *?, fed ita demum, Ífi intrà modicum tempt H4 Meinbei -- p defenduntur, complexus eft *^.. $. 2 M
Je ia likguam ? iredijt4 hoc Wi ao : l pus, ec autem reftitutio locum habet, fi | viig :
E IT /iqu i (redi Ll0£ contigit 5?: id eft, dum hofpitium quis &as fibi perfonas vfu adquifi pehciue per fes fiue |per| fubie-) 1.5f . "
L re9hE, ]7 A. conducit, farcinulàs componit, quaerit aduocatum: nam]|eum, | bantur: aaicuci r ar i ierünt] qui(abfentes non defende- ) st d
qui differt reltitutionem ?*, non efle audi m, | bantur: et ita *^, fi nemo eorum erat *? defenfor. N Ppenem o* N
$p , effe audiendum Neratius | fuit procurat ' *s enfor. Nam fi J*« ómjue
fcribit. | : t procurator, cum habueris, quem conuenias, non debetin- 24-* f
XVL Pavivslibro XIL ad Editum. Now ExIM (e]äïtäl.f—bCQtequ, f npn exiftebat defenfor, £equiffimum LO du
- neglegerl.tlbus fuþuemtur, fed neceffitate rerum impeditis 'To- | dunt fu u?äl Wi ea poutm qUOd«fogum **, qui non defen-
fx « tumque 1.Pcud arbitrio Praetoris temperabitur: id eft, vt i&a de- | nae Bd v n Intiteub Pteetones eUieto pollä'etur in bo-
um reftituat, fl nor néglegentia, fed tempotis u n Ol'llïn mittere, vt fi res exegerit, etiam diftrallantur: fi ve-
potuerunt litem conteftari, ng go IlOIIl) ?utäpt, licet non defendantur, in bona tantum mitti,m/bL d C X
* , : . 3. Defendi . TE : Ipiu x E
! XVII. Virrawvs libro XIL. adEdictum. Ivrramvs ritsfed as uiï*ggeïi ipton lsb videtur, cuius fe defenfor inge- -* , ].j
JaL.. lïbro quarto fcribit, non folum aduerfus poffefforem heredita tul,'us P1egaq£qdef2 ug j a&qr es nonf?&)defenü.ggi defu-L ^verr: ;
tis .[:uc'currendum J& militi, verum aduerfus eos quoque, qui a ÉEcPO - ebucidae .fnl o accipietur, fi et iudicium non detre- a. ff
poffeffore emerunt, vt vindicari res poffint, fi miles he;'e(?iita b z Hss o od n r
. us * - P i . C ,
d d tem ad&nouerit; quod fi non adgnouefit, ex poftfa&to vfucas,| XXIL. Pavrvs libro XII. ad Edi&um. E d
, ; pionem proceffife manifeftatur. ! . p* dum eft, non alite : 2 7 ET RGO iciene
don£. rP . legatum fit, Y Kx. 52 . i. Eum quoque cui fik]| .. :2 liter hoc Edictum locüm hàbere, quam fi amici i
L. ) FFL IN ANNOSSINGYLOS; QVIBYS IN eius interrogati fuerint, an defendant 9?: aut fi nemo fit, qui :
u TT?P&A n uT reftituendum, vt capiat, atque fj injIta- interrogari poteft ?!, Tta enim abfens defendi non '1d, rj l
ia fuiffet, et Labeo ícribit, et Tulianus libro quarto, « fi aCtor vltro interpellat, nec qui d ts i
jernaa: f Pomponius libro trigeMfifno primo 59 probant: noäääf—fä—)»d.et sadür felaotre compl,' r 3 1Squz;1rxat efgnüong fe offerat: "
| VAKO, FE ; aCtonis exiit ?*, vbi ?? Praetoris auxili ' 4t. | damno * eos * 93 agfici ita V p
&A4C, yed Érn . ful cofdieio m'cxuh ot 0 OUEE Uïll?læm neceffarium UETf & 2. Quod Eadgätm non vult, ita lucrum facere non pa- 4 ,. t
XVIII. P 2 s L : ciuitate : um etlamtad furiofos, et infantes, et , -;'7(,/37* T
ft EDER AFLVS libro XII. ad Edictum. Scxewpvw s pertinere|LabeoJait. | 1. - 4en tlüliw, "
eft, quod in his cafibus reftitutioni du dui OM OXTLT.- | | : j
in quibus rei dumtaxat peri'gquärsxä;ä lääg;ï äïlonbuä damus, | tor , "V '8 4*V:;ï;12 1: Z xsshmeIL ad Edictum. Arr Prae- |
; Wi i du s ia s . eruntur, non mv ESSET, SE "VE ! 2 h
Ws UGHIB et l.u.Cäl faciendi 9? ex alterius pyfena vel donitis ( UV5 | POTESTATEM NON FACERE ! 85 CEMVE AGENDI m
óm !Iï $ lium fibi impertiri defiderant, n : j1O, 2UXl- | merito adieCta eft: fieri enim p(;teraï t. aj perlfona d ;
Jauss,, | ARf | ; : TE . at, vt quisin vinculis 4 r
XIX. PAPrNIAXVS libro IIT, Quzefti fens effet, vel ^* in publica, vel in priuata vinct 2 E l
.QVE fi emptor prius QLïäïh p fiww:'beFe tionum. Drwr- | nam et eum, qui in vinculis ei,ï:'tf dp E FDCUMQU&US: !
j : er vfum fibi adquirerc : du : »fi modo non fit in ferui ul |
lA. bus captus fi J* : quireret, ab hofti- | pofle víu adquirer d .non dit in ieruitute, x
p t, placet llnterruptam iottefllóberioRI hii o tOR ä defendatu? ; ä&ätc?näat.c. Sed .8 etis qui in vinculis eft, T
| : dioe. reftitutio. $. 1. Is autem, qui apud ho- !»äïfiü
et qui captorum loco funt. BR 46 Vulg. d : ftes 76 Y
spoQiie Sínaiv, ius vener[ioni ; ilg. deuegatum. BR. 37 Bafil. jmo- | 5 TIAD ' MM
eï Vu]g,li;::,:», Lj:ï( :reucïfïgz;;PB I;.I z 38 Hall; äraefïgit " GER. 7 2 ;;; 01 ;gä ïpa ääl. *;eli, abe&; 665,31. W 5/;,( ?al. erit. GEB. $5 Ap. Hal. et Vul- -atm,mr
Mun DA a a autem, abeft. G E g. 41 Ap. Hal.etiam | Hal H p 2 M B MES I.'BR. 57 Yaur. exIt, GEB. |
. . "n : T i. al vt,loco vbi, et n , 58
dices e feptem, reliqui ä?uoq: V: Iüf::ugn Igjo.tc/ïate eft. : /*rum(iue 20 EL inderit dnaf. E ;n:x fzt,6 Ilo(]olïmt. G E B. 59 Vulg. fuit. 8 R. 60
In poftremo legitur: 4ui in bo/iz'mn. potef.llate1 hf-'ad ceum 1296];031 corrce&ti funt. | 63 Hal. et thlg. domz'n.z'um BR . 20"5(/ïjï p sbeqnie us ia $
t T) putiks abüt iá pojitäs, d zjloþtlu f Vnde fons erroris.pa- | Vulg. inferunt 4uid. BR. '66 iïal fe4f,r ulg. oblatmm. BR. 65 Hal. et d
potitus, accipit aQdiue, male. — Vic Efïïän Sqïï»? t? unä./. Charondas vocem | 68 Vulg. fuccurritur. BR 69 Hal czfu; : dE.ä'. G7 Hal. addit effz. G E z. À
: 1 * i L rrio8R. - Hl n)dþp : ; .L QaaU lï'l'.leïu[zm lib. H c. vat. GER. Taur d srda . , Yadicti$. GEB. 70 Hal. fuccmf—-
! kï 3 Vatecadit eliqut codices funt;Barb. SaC ITTreuif. Bynk | 71 Taur. ipfiSubuenit. GEB Hal iat.s "
(V 43 Vulg. addit fit. && 44 Vulg. fucc . JTreuif. Bynkersh. GE B. | Hal. complexi funt. G E B . — T2 Hal, fubueuiat. GEB. — 73 (
» ! 2 . TenSum. 81 F ; : : Hal. et id. GEB : Ü
GEB. . 46 Gothofr. in nota Al k diid ccurrendum. BR. — 45 Hal miffwm. | GEB & Hal 4 .005 Ap. Hal. erat. abeft.
d . H n i tio. Etiam Hal, habet detentio, EB, 76 Hal et Vulg. erit. BR. — 77 Ap. Hal. eor hi 9
rentiae fequens ante, ab initio non fuit nfd | . habet detemtio, Flo- | Hal. et Vulg. iufer p« Hal: um DN RR- 78
. » ab init : d demtus Q OUIoA . et Vulg. inferunt tautum. BR. — 79 Hal. et Vulg. iuferum T d
ex detentio amte, vti ftatim fcribi debeb tv Ls um fuppletum. Vnde | Bafil. xo4 àiex3iseiy dmeí ' ? grvug, RUE qie ". SD T
dU doDubo AE Aniniadæd' leoebat, 1lluvd detentetio vddetur- énatum: OVic d n UEHEFUDANRETT II OE defendere neganevint. BR. 81 Vulg. potc | n
T. d "ek Ohndu. de La . . 82. Hal. in margine alz dbliq P s u g« poteff. !
Hal. et Vulg. inferunt eo. BR. 4514211. :at X(;;loVet- I(;:it. ubucedidestltee 2 sb w ïhperfcriätum aif:fäuggïäic"- GLB.F xb lo d ia 51"2
Vulg.. poliquam, 9 R. 50 Hal. coutingat. Vul g cqutz;? :gzmque. BR, 49]| BR 34 Vuli fs. d 1;. n x us,Hanl quafi fufpe&um- notar| meruerit. "
veflitionem, Nt opinor, errantibus typis. G Mil ingit. B R. 21 Hal. | faceret, abfunt, forte ob $ Sed 5 Ap. Hal. fe.cnmue agendi poteflatem. on. 6"?
ypis. GEE. 52 Hal, inferit effe. GE B. | Hal. particula )FEB (« 5 Baü!. Florentinam comprobant, BR. — 86 rïlæ
j « GEB.. .. 87 Hal veluti. GEB. 88 Hal. zgitur, loco fed. ldmt
' ls
EM f

m

v'x

W"Ul.
ü) ï»m:

h
NU

—— —— 89

- - d

DIGESTORVM LIB. IV. TIT.

ftes eft, nihil per vfüm fibi adquirere poteft, nec cdeptam 9?5
Lþ'tf szquiïefüonehl [poterit implere, dxäm eft apüd foftes: hoc am-
/ — ^ pliusnec poftliminio reuerfus reciperabit ? & pervfum dominii
$ u pajt lr adquifitionem. . $. 2. Item ei, qui pet; captiuitatem fundi pof-
/ ;ær«oüïfefhonem, vel vfusfructus qua(i pofíeffionem amifit, füccurren-
*- dum elfe Papinianus ait: et frué&tus quoque medio tempore ab
. alio ex vfufructu perceptos debere captiuo reftitui, fequum pu-
Akitat. $. 3. Hiplane, qui fuerunt in poteftate captiui, vfu rem
adquirere poflunt ex re peculiari ??: et zequum erit, ex hac
claufula praefentibus, id eft, qui non funt in captiuitate ?* fub-
ueniri: fi, cum non defenderentur, vfücaptum quid fit. Sed
db t et fi dies aCtionis, quae aduerfus captiuum, competebat, exie-
VEVR fuccürretur ?? adüerfüs eum. J[S- 4.. Deinde adicit Praetor,
-ÁL-—sECVMVE AGENDI POTESTATEM NON FACERET:
vt, fi, dum hocifaciat, per vfum ?3 adquifitio impletz5f vel
quid ex fuprafcriptis contigit ?^, re&it&io concedatur; ?*

we
as

merito. Nec enim fufficit femper in pofleffionení bonorum

A duf eius mitti: quiaja|?* interdum fpecies ?? effe potefty vt in
&.i bonislatitantis mitti non poflit, aut non latitet: finge enim,
fée&:t- dum aduocationes ?? poftulat, diem exiffe: vel dum alia mo-
-! vaiudicii contiygit. |
XAXIV. Pavrvs libro XIL. ad Edictum. Srep r ad
eos pertinet, qui conuenti fruftrantur, et qualibet tergiuerfa-
tione et follertia efficiunt, ne cum ipfis agi poffit.
XXV. Garvs libroIV. ad Edictum prouinciale. Qvop
quidem fimili modo ad eum quoque pertinere dicemus ??, qui
non fruftrandi gratia id faceret,ggd quod multitudine rerum
» diftringeretur. :
| . AXVI. VrrraANvs libro XII. ad Edictum. Sep &er
rän)&;ülgeg Praetorem ftetit, reftitutio indulgebitur) $. r. Aduer-
-. fus relegatum reftitutionémj facienddmt ex generali claufula
Poffiponius ait: fed non et ipfi coricedendam: quia potuit;pro-
curatorem relinquere: ex caufa tamen puto etiam ipfi fuccur-
^cey.c rendum. $.2. Ait Praetor, AvT CVM EVM INVITVM IN
; .1XVS VOCARE !?? woN LI1C /KET, NEQVE DEFENDE-
&e«iblnkTvR *: haec claufula ad eóS pertinet, quos ^ more ma-
. L. ,í 0rüm fine fraude in ius vocare non licet, vt Confulem, Prae-
,f:',ffm. torem, ceterosque, qui imperium, poteftatemue quam habät s
fe&«t Sed nec * ad eos pertinet hoc EdiCtum, quos Praetor prohi-
J ia a. bet fine permiffu fuo ? vocari, quoniam aditus potyit, permit-
^ tere: patronos puta, et parentes. * $. 3. Deinde adicit , w &-
| QVE DEFENDERETVmn: quodad omnes fuüprafcriptos per-
z i^" tinet, praeterquam ad eum, qui abfens qujd vfucepit *: quo-
! niam plene fupra de eo cautum eft. $. 4. Ait Praetor: s1vE
n£,4jC YVI PER MAg'ISTRATVE, $ SINE DOLO MALO IPSI-
^" NS'ACTIO EXEMPTA ESSE DICETVR, |Hoc|quo? ?
LLf vt fi per dilationes iudicis effectum fit, vt actio eximatur, fiat
* .reï&itgtio.' Seq et fi Magiftratus Qopia non fuit, Labeo ait re-
fe w:Wititutionem faciendam. — Per Magiftratusjautem faCtum ita ac-
-f -cipiendum eft, fi ius non dixit: alioquin fi caufa cognita, de-
J u r negauit aCtionem, äe&itu;io ceffat: et ita Seruio videtur. Item,
per *^.Magiftratu& fattum videtur|fi per gratiam, .aut fordes
GEB. $892 Taur. meCoeptam. GES. — 895 Hal.recuperabit. GEB. — 9o Flor-
eft ex re pecularia, vltima litera eft expun&ta, nec vltra quid emendatum. ER. — 91
Ap. Hal. id eff, qui non funt in captiuitate, abíunt. GEB. — 92 Hal. et Vulg, facurri-
tur.BhR. 95 Hal.inferit fit, (ed et Vulg. poft zzpleta. BR. — 94 Hal. et Vulg. con-
tigerit. BR. . 95 Vulg. praefigit et. BR. — 96 Ap. Hal. et Vulg. ea, abeft. B R.
97 Vulg. fpes, inipide. 8R. . Nempe ex abbreuiationis figno non fatis intelle-
&o. GEE. 98 Hal. aduocationem. ^ Florentnam exhibent Barb. S, Cruc.
Treuif. Bynkersh. GE B. 99 Hal. dicimus. GEB. 10O0 Vulg. vocaui. B R.
Y Àp. Hal. »eque defenderetur, abífunt. GER. 2 Gothofr. in nota Al le-
£wnt: quos iure magiftratus. Nempe Hal. loco more maiorum. GEB. — 3 Vulg.
babeant. & R. 4 Hal. »o», GER. 5 Hal. et Vulg. inferunt Zm ius. BR.
6 Vulg.adiecit. BR. — 7 Vulg. vfuceperit. BR. — 8 Hal. per magzftratus fa-ium.
Vulg. per magifiratum. BR. — 9 Hal. bocque, vt fi. Florentiae recentius 4ue
Hoc tamen funt
i.Ífine gloff. infuper
Treuif. Bynkersh. al-

x

i À

s -

adiectum, vt fit boc quoque, vt fi, (Sed merito refpuit Taur.
fecuti quatuor fcripti codices. ' !
9 quognue, vt fi, BR.

]

nn r
Illi funt WE Cruc.

habet boc i«

VI. E. 89

Magiftratus ius non dixerit. * Et haec pars locum habebit:
nec non et fuperior, SECVMVE AGENDI POTESTATEM
* : IZ : r * * € » *
NON FACIAT | ?—:J-lämï äd egit htlgat(gl, ne fecum agatur, :
dum iudicem corrumpit/ ?. $. 5. AcTro0 EexkMPTA fic **W'"/'*'Vä
erit acciplenda, fi defüt agere poffe. $. 6. Et adicitur, sz- 4297 —
NE DOLO MALO IPSIVS: videlicet vt, fi dolus eius in-
ï)erueggt, nec^^ eil füccurratur: "ipfis enim - delinquentibus xec
raetor n it. 1 r vult apuc Ü a?
: on fubuemt Prom(-ïe,Lh,. gnug vult apud .fqu,lent(-fiäl Lm.,x))o(u&,.
raetorem agere, tempus fruftratus '5 eft, non ei fubuenié- '

K — Faí 4
tur. Sed etíi dum decreto Praetoris non obtemperat, iuris- 4 v a)j od
dictionem;ei denegauerit, non effe eum reftituendum !5 La- ;«

beo fcribit. Idemque *7, fi ex àlia iufta caufa non fnerit ab
eo auditus. $. 7. Si feride extra ordinem *3 fint jindictae,
ob res puta profpere geftas, vel in honorem Principis, et pro-
pterea Magiítratus ius non dixerit, Gaius Caffius nominatim
edicebat reftituturum fe *?: quia per Praetorem videbatur 29
fa&tum: folfefnium enim feriarum rationem haberi non de-
bere: quia profpicere eas potuerit, et debuéfit a&tor, ne in eas
incidat: quod verius eft, et ^* ita Celfus libro fecundo Dice-
ftorum feribit. Sed cum feride tempus eximunt, reftitulio -
dumtaxat ipforum dierum facienda eít, non totius temporis:
et ita lulianus libro quarto Digeftorum fcribit: ait enim, re-
fcif ionem vfücapionis ifa faciendam, vt hildies reftituantur, qui-
bus aftor agere voluit, et interuentu feriarum itfïpeditus, eft.

$. 8. Quotiens per abfentiam quis noh tóto teffipore aliquem
exclufit, vt puta rem tuam poffedi, vno minus die ftatüko in
vfucapionifyís,^? tempore, deinde Reipublicae caufa abeffe
cóepi/reftitutio aduerfus me vnius diei facienda eft. — $. g. [
Item, inquit Praetor: Sx QvA ALIA MIHI IVSTA |CAV- | l
SA VIDEBITVR, IN INTEGRVM RESTITVAM. Haec
claufula Edicto inferta eft neceffarig ?3: multi enim cafus| a-

s ial
L quiue YTR
CA aäg

1 L] 4 — e - :
euenire pot)z(erunt, qïllj.defemï*ggt 24 reftituti 1i*ä iligi: n
fiígBlatim ?* enumerari potuerunt "ïfä"iz"?äïiä*ää?' equit

reftitutionem füpperit, ad hanc claufülam erit ^^ defcenden-
dum: vtputa legatione quis pro ciuitate functus leftJ xequiffi-
mum eft eum reftitui, licet Reipublicae caufa non abíit: et
fyepiffime conftitutum eft, adiuuari eum debere, fiue habuit
procuratorem, fiue non. Idem puto et fi teftimonii caufa fit
euocatus ?? ex qualibet prouincia, vel 1n Vrbem, velad Prin- ,
cipem: nametihjc.^? faepiffime eftrefcriptum fubueniri. Sed La

et Kis, qui cognitionis gratia, vel apfellationis peregrinatifunt, — .

fimiliter fubuentum JX?. — Et generaliter quotienscumque, quis "^2 ts
ex neceffitate non ex voluntate afuit, dicif?ortet, eiffübue- —* £4.
niendum.£ | 7)* J od a r f ? /A-Jmkä-— . UMf
XXVII. Pavrvs libro XIL ad Edi&tum. ET sivE 77425 —
quidjamiferit, vel lucratus non fit, reftitutio facienda ett, etiamfi Gol
non ex bonis(quid/amiffum fit. b faru um
XXVHI. VrrraAmwvs libro XII. ad Edictum. Nec , 3
NON etíi quis d? 3* caufa probabili dffierit, deliberare debet ?x, 4-;) "
Praetor, an ei fübueniri debeat: puta ftudiorum ?? caufa, for- : (./Z*w: "
te procuratore fuo defuncto, ne decipiatur per iuftiffimam ab- K |
fentiae caufam. $. 1. Item fi quis negjin cuftodiajnegin vin-
| J 5«'4 J* culis
ter. GERB. IO Ap. Hal. per, abeft. GE B. — 11 Hal praefigit quo cafa.
G EB. 12, Hal. faceret. GEB. 15 Hal. corrupit. "Vulg. corruperit. BR.
I4 Hal. wec. Vulg. nou. BR, 15 Vulg. frufiratum. 9 R. I6 Hal. re-
fiituturum, GEB. 17 Vulg. Idemque efl, et fi. B R. I8 Vide E. 5n.C.
de Fer. Exemplum repentinarum eft in Gellio 1J. INocl. Attic. 20. — Conf. Ta-
citum I7. Znnual. 22. et Apulei. Metamorpb. IV.. Adde Noodt. ad D, b. GER.
I9 Hal. nominatim fe dicebat veflituturum. G E B. 20 Hal. videretur. GER.

. 21 Hanc voculam ef$ Brenkmannus in exemplo typis deftinato ftellulis inclufit,

et adiecit quia olim aberat, et forte etiammum abe[fe poffit, fatta bac diflin&ione :
quod verius efl. Ita Celfus. GEB. 22, Vulg. vfucapionis. BR. 23 Hal.

neceffaria. GE B. 24 Hal. intermemire poterant, qui deferant. GEB. - 25
Taur. in margine fingillatim. — Hal. we fiugulatim tamem. GEB. — 26 Hal cn-
de, loco vt. GER. 277 Vulg. fit. BR. 28 Hal, inferit quis. GEB. — 29

Hal, et Vulg. buic,locobzce. BR. — 30 Hal. fubuenitur. Vulg. fubuenietur, B R.
31 Vulg. ex, B R. 32. Bafil. ZAsuSegíuv xágw emevbucuérav, liberalium . gratia
: fiudio- à

n * | DIGESTORVM JLILIEM. IY; .TELH. VL
culis fit, fed füb fideiufforum fatisdatione, et dum propter hoc ?? | AnEessE Reipublicde caufa intellegitur et is, qui ab Vrbe 4* P

recedere non poteft, captus fit, ?* reftituetur: et aduerfus | profectus eft, licet nondum prouincjggggägf&fferit) 49: fedéBio.sirjov ecaz M'
eum dabitur reftitutio. $. 2. Qvop Erys, inquifPraetor, hs, qui exceiïäfit 51. donec.in Vrbem reuertatur: et hoqt T. '
pER LkeGEs, PrLEB1S SCITA, SENATVSCONSVLTA; |/ad| Proconfules,. Legatosque eorum, et ad eos, qui prouinciis cm:
EpnicrA, DxecnEkTA PnmriwNcipPvM LricEkniT. — Quae | praefünt, Procuratoresue Principum, quiin próuinciis tenen- j ,'
claufula non illud pollicetur, reftituturum ?5, fi leges per- ' tur, pertinet: et ad Tribunos militum, efïïraefe&os, et Comi- |
mittant: fed, fi leges non' prohibeant. $. 3. Si quis faepius | tes legatorum ??, qui ad derarium delati. " autlin Commen- "
Reipublicae caufa atuit, ex nouiffimo réditu tempus reftitutio- | tarium Principis delati ?? funt. ;cex;c Y lgozc. : | M
nis effe ei computandum, Labeo putat. Sed fi omnes quidem ! XXXIIIL. InEw libro fingulari de? Enucleatis [cafibus. ,g
abfentiae annum colligant, fingulae minus anno: vtrum an- INwTER eos, qui ex generali claufulz.v. adlpuam.:ur, et ü(ci pa-
num ,ei'dänus 359 ad Il'e&ituti()nem, an vero tantum temporis, | tronus connumeratur. $. r. Eos, qui notis fcribunt a&zï Prae-
quantum noüiffima eiüs abfentia occupauit, V.lde.ndum 37 et hdm.n,. Relleþllcäe 'cagfa non abeffe certum eft. . $. 2. Militum
puto, annum dandum. $. 4. Si cum i1n prouincia domicilium | medici, quoniam officium, quod gerunt, et publiee prodeft, et

]&Wj Ía; haberes, effes autem in Vrbe, an rpihi annus cedat, quafi ex- fraudeïn eis äfifegre non debet, reftitutionis au.xilium -ifïïplora- ^
LUUME: periundi poteftatem habeam? Et ait Labeo, non cedere. 4 Ego | re poffunt. PV : :
fj., autem puto, hoc ita verum, fi ius reu(.)can(.h]domum aduerfgz- XXXIV.. ,IAfOLENVS | hbr(ä?XV. þx.Cafüp./ M r-
fic 6 he cee- rius habuit: fi minus, videri effe experiundi |poteftatem: quia | LEs, commeatu accepto, fi domo fua ?? eft, Reipublicze cau- BN

-5 Jexuf/ma aCionis etiam excPptio ei, qui Reipublicae caufa afuit, com- Zodgrlom h osi dub pl a M p iche caufa nonabeft. /..0 Ll
: 4 ais petit: forte, fi res ab eo polfeffionem. 5* nafCto vfndicentur. | &** — XXXV. PaAvrvs libro gþ ad legem Iuhaï et Pa- )]UJ. "8 34

hat f - f K6 $. 6. In attione ref'cigloria, quae aduerfüs militem |competit,]| piam. Q vx wrrTvNTVR, vt milites ducerent, [aut reduce- 2* B.

—

- M dequiffimum effe Pomponius ait, eius quoque Rtempcris, quo —rg:,nd on. aut legendi ?I curarent, Reipublicae caufa abfünt.s/7mo, E
; 4. x abfens defenfus non eft, fru&ctus eum praeftare. Ergo et mili- | & x« Hi quoque, qui miffi funt. ad gratulandum Principi.g"'äïäj'æ i us
L.;fe//f ^ ,ti debebunk) ?? reftitui :vtrimque ^* aCio erit. d S&2- Item Procurator Cäeää'rls,»non folum cuüi rerum prouin- p
* Ul'eï/ï —-äbïä?( ArnicANVvS libro VITI Quaeftionum. V rp - | ciae cuiusgMé procuratio mandata erit ??, fedetks, cuirerum;jíec t — — zrw
L diint, 34- LICcET 4* necui officium publicum vel damno, vel compen- | quamuis non omnium. [Itaque plures ibi procuratores diuer- , . , | Qw
— üefit (arunt (5* Reipublicae caufa abefle intellguntur. $3- Prae-[/ ]" — | l 3;
XXX. Pavrvs libro XIL ad Edictum. — Cv:w wr- | feCtus güüque Aegypti Reipublicáe caufa abeít, quiue aliám 3"('4, W*J !
LES, qui vfücapiebat, decefferit, et heres impleuerit vfuca- | 6 Mam Keipublicae gratiajextra Vrbem aberit ^^. $.4. —— TU
pionem, aequum eft refcindi, quod poftea vfucaptum eft: vt Se.d etin vrbaniciiis ?P nu]L1t1bus.1dem, Diuus Pius confti- J/c ïx]"jf g
eadem in heredibus, qui in vfucapionem fuccedunt, feruanda | tuit. $. 5. Quaefitum eft de eo, qui ad compefcendos malos ;f,f;;;;" /

fint: quia poffeffio ** defuncti, quaifliun&än 43. defcendit ad | homines Qmiffus/e& 506, ä;l Reipublicae caufa abeffet. — Et pla- |
heredem: et plerumque nondum hereditate adita completur. | cuit, Reipüblicae caüfa eüm abefle. $. 6. Item paganum, qui E ä

é0eeK "A $. 1. Si is, qui Reipublicae capfg..äftïi.t,. vfucepit, et poft vfu- | in expeditione d Confularis ?* iuffu tranügr,ä,t, ibique in acie
jj/A, Capionem alienauerit|rem| reftitutio facienda erit: et licet fine cec:1dera.t: heredi enim eius chcurxtendum g&. gS: 1. Qm : :
"o-olo ** abgüerit, et vfuceperit, lucro eius occurri oportet. Item Rzelpubhcae caufa Romam profecCtus eft, abeéffe Reipublicde — . & il
ex reliquis omnibus caufis reftitutio facienda erit, veluti fi ad- | càufa videtur. Sed et fi extra patriam füuam Reipublicae caufa r
uerfus eum pronuntiatum fit ^?. o profectus fit, etiamfi per Vrbem i itér competit, Reipublicae )' :
a. XXXl. InEw;libro4LIIL; *5 ad Edictum. — Sr rzs, | caufa abeft. $. 8. Similiter qui in prouincia eft, vt primum , Wj*'*ï
UNDPLMBIT .cuius rem vfücepit Reipublicae caufa abfens, pc.)ffei-ïionem fuae autydomo fua prgf?&u.s e&,y aut cum in eadem prouincia deäät 153
pE ,. reiab illo vfücaptge najf&tus fit: et fi poftea amiferit, non tem- | Reipublicae ymmxfcrandäeþwä** : fimul ?? agere Rempubli- ;
hi ex Z. poralem, fed perpetuam habet aCtionem. ,. A. cam c;äegit ?, ad fimilitudinem abfentis habetur. $. 9. Et q
XXXIIl. MopresTiNvs lbro IX. ?* Regularum. | dum eat in caftra, et redeat "^, Reipublicae caufa abeft: quod —
' | at e.
Jfudiorum. BR. 55 Hal. inferit q4od. GER. 34 Hal. praefigit et. GEB. | MSS. habent delati. BR, Etiam Hal. MSS. funt Barb. S. Cruc. Treuif. Byn- EM !
35 Hal. addit fcilicet. "Vulg. emm. BR. — 36 Vulg. demus. BR. 37 Vulg. | kersh. Conf. Perrenon. 1J. Auimada. 26. GEB. 56 Hal IABOLENV'S. W*W/M
addit ef?. B R. 38 Conf. Bynkersh. VIII. Obferu. 25. GEB. 539 Vulg. | GER. 57 Pro domi fuae, vel m domo fua. Pofterius Vulg. elegit, fecuta : fMd
debcat, B R. 40 Hal. et vtrique. Pal. l. vtrinque, Treuif. et. vtrinque, tres | ícriptos codices. Prius.l:äl&. E quinque M$SS, Bynkersh. I. Florentinam ex- EE
alii et vtrique, Bynkersh. fine gloff, et. vtrisque. BR. li tres, qui cum Hal. | primit, BR. — Cum Vulg- t Barb. S. Cruc, Treuif. GER. 58 Hal ps- |
faciunt, funt Barb. S. Cruc. Bynkersh. cum glofl. GER. 41 Hal. inferit vt. | blicum. GER. 59 Hal. lib. IV. GER. 60 Brenkmannus aut reducerent, "
|| GER. 42 Vide Rad. Fornerium /1. Rer. Quotid. 20. GER. 43 Floren- | in fuo exemplo ftellulis includit, et addit: Im sargine eff pofitum, et quod và | ^
. tiae pofterior manus 7u fuperfícripfit ante zunéfa. "Vnde Hal. habet zuiwn&a. | ducere etzam 73 reducere, includat, ab omni fufpicione non. efl liberum. — Potuit i
Vulg. couiunéiim, ali legunt vin&a, tefte Contio et Charonda. B R. 44 Hal. | tamen et facile excidiffe, et plura bic vitia fant. Yiabent vt Flor. Barb, et S. | f (
- inferit zmalo. GEB. 45 Conf. Henr. a Suerin m Repetit. Le&. Iuv. c. 14. | Cruc. Hal. vt Taurellius. Gx P. Gr Vulg. legéndi cuvagm ageremt. Kuf-| | . udsm *]/*W f
GER. 46 EHal. lib. IV. GER. 47 Hal. lb. VIII. GEB. 48 Vrbem | fard. legendi curam darent, quam in duobus MSS. reperi.ü??äl LT legendi cura- L^ N W
hic non Romam fed quamcunque metropolin interpretatur Bynkersh. VT. OPf. | veutur. Dynkersh. L. legendi cura, V. eligendi curarent. Denique duo alii a 3 '
18. GER. 49 Gothofr in nota: Prouinciam accefierit. Petr. Faber apud | Flor. non difcedunt. Bafil. haec vna voce abíoluunt: & egaroAoyoüvree, muüili- F-
Cuiac. XII. Obf. 33. Ypíiita legendum putamus, poftquam vidimus Dafil. ha- | tum; dele&um babentes. Bm. Kal legendi cuvam gererent. Dwuo MSS. quae l.
bere: x2v £r. àew iv IT2AÍu, BR. 50 Hal. et Vulg. inferunt et, BR. 51 |.cum Flor. faciunt, funt Barb. et S. Cruc. GER. 62 Hal erat. GEB. .. 63
Gothofr. in nota exceffit. Nempe ita 'Taur. in margine excefft. Quod in tex- | Hal. et Vulg. inferunt vera:, quod omniy 08X idiffewidetur. Sed et fex MSS. u
tu legitur haud dubie corruptum eft ab excefferit, quod proxime antecedit. Vn- | ita habent, et in folo S, Cruc. 72 rewfäfeï pä?ää 'æþäettlm eft. BR.. Re-Dfi- 1 t
de etiam re&te er deletac funt, fed quia recentius paulo h&c fa&um, Taur. emen- | liqui codices funt: Barb. Vat. I. 'Treuif. Bynkersh. GER. 64. Hal. et Vulg. z
datam vocem in textum recipere noluit, cuius modeftiam et nos fequimur. BR. | abzerit. BR. 65 Hal. orbanicis. Wulg. vrbamis. "Vide Duker. zu Aninadm. (
Puta in exemplo typis deftinato. Hal. habet exceffit, mea fententia reGte, ne- | ad Opufc. de Lat. Vet. ICt. p. 326. Bafil. &i v Pájeg cguvióTEi. B R. 66 | .
que enim feruando manifeftos errores vlla poteft acquiri ïaug modeftiae, niaxi- | Bafil. A«c63:6x74e, latronum perfecutor. BR. — 67 Vulg. expeditionem. BR. — 68 6
me quando non de dubia iuris vel legis fententia, fed de fyllabis literulisque | Vulg. comfulis. |Hal, comfulari. BR. 69 Hal. et omnes fimul atque ageve. | l
nihil ad fenfum facientibus quaeftio eft. G E. 52, Hal. inferit etzam. GEB. | Solus Barb. Florentinam repraefentat, repraefentabat et $. Cruc. Sed aliquan- H
53 Balil, eóve3go: xo4 Dopézixos TÀv Aexévruv. Adfeffores et domeflici Praefidum. | to recentius in margine adie&um atgme. "Treuif. 72 atgque habet in textu. Byn- (| f
B R. 54 Ap. Hal. delati, abeft. G E B. 55 Budaeus maluit, legere relati. i kersh. autem J.. fimaul etiam qui agere. 8R.— 70 Vulg. coeperit. BR, — 71 Hal - i
/ Q | E ^ addit | d«
; A4ec 7'(1/1/4' uT Wftfqiït W ;77';47-:' f67( ZL Jz'tm':eg //:AM 2&2*(4*9*0 Mcrïz' J fw;&n J'WJ pE É LE - L'þi-fþüleiwiäp räm AC ä LW::/,CW ///22406- a r —'f'f d
( 'mem., T. C ?J'*'ï"m'* w NCPT. u üäw'-**f ft.»zl/äfr' ;:2/4!4, M 7 52' CPrrecetorto a"»?giziff ä,jf fM /(JW P f:?z:ï du a ,,,lfggf/(jpïf" 22222 2m74fdf£ , ! ä

I,J'lü';nrmo)
« U O
h W
"
i

u

t
ït S- X

|

B

|

l
T EM
q l
s !
quá

,

D
I
Vil
77 A
66
!]
qger^
iqhan- ï
yre i
[ H'&L

,f 7

fJ/C !

-

j

|

E

t

4

Lt

£« potuit: et erit moderatum, tempora ei

r

j — u DIGESTORVM . LIB.
(rv £xum. Qum. €m.; 44
etieundum fitin lcaftra militaturo, et redebindum. & Viuianus *?
Lbï'cribit, Proculum refpondiffe, militem, qui "3 (cgmimeatu ab-
fit, dum domum vadit, aut redit, Regpublicae caufa abefle:

dum domi fit **, non abeffe. ^cymv0 u15 tuoeft
e5oom VI. Vr PrANvs libro !; Iäs adflesenr Tuliam et
? Papiam. efte eos folos intellegimus,

'REIEV B2rcAEk caufaa
'gui non fui commodi caufa, fed coacti abfunt.
f:70 XXXVIE Pavrvs libp IIL ** adjlegemr Iuliam et
Papiam. Hj Qvx in prouincia fua, vltra tempus à cóhftitu-
tionibus cohceffum '**, aäüdent,Lpublkä 18 caufa abeffe hión]
intelléeuntur. — "- ! at HH
J55 XXXVIIE VnLPIANVS libro&lþ 7? adyegem Iuliam
ét Papiam.) Sx cvx in prouincia fua Princeps adfidere fpe-
ciali beneficio permiferit, puto eum Reipublicae caufa abefle:
quod'fi:non ex penmitlur *? hoc fecerit, confequenter dicemus,
cum crimen agtmifit 5*, non habere eum priuilegia eorum, qui
. Reipublicae caufa abfunt. .. $. 1. [Tamdiu[Reipublicae caufa ab-
effe quis videfitur, quamdiu officiogaliquo 9* praeeft. Quod
fi finitum||fuerit Jofficium, iam definit abeffe Reipublicae caufa.

Sed ad reuertendum illi tempora computabimus -ftatim atque
defiidReipublicae caufa abefle, ea T qänþus reuerti in Vrbem

tuit: ! 1 dare, qude lex reuerten-
, tibus praeftitit 9^. Quare, fi quogetlexerit. 9? fuüae rei: cau-

I* . fa, non dubitamus id tempus ei nofí proficere: habitaque dinu-

L

r
fäw
Lc f4l

/

!wävfm
j

Í

J*« »c dedit, non pergmitur

*
1

p

í

pu

i. Pe

P

//4'*0
-JM

'à dicitur Reipublicae caufa abeffe eum ??, qui fui priuati nego-

merdfionejtemporis, quo reuerti potuit ?^, itatim eum dice-
mus defiffe Reipublicae caufa abeffe. Planefi infirmitate im-
ditus, cofitinuare itér non pótuit, habebitur ratio humanita-
J.' tis: ficug haberi folet et h)emis,v et nauigationis, et ceterorum,

quae cafu contingunt. — — — — D EMONROS
| XXXIX. PaAvrvs librol. Sententtam, |Ts, Qvr
Reipublicae caufa àfuturus erat, fi procuratorem reliquerit,
per quem defendi pótuit, in integrum volens reftitui.non au-
ä—lr 87,MW ; i ,/,(./l!. : p
XL., VLPIANVS libro V. æinionum. Sr QvA mi-
liti accufatio competat, *5 tempore; quo Reipublicae operam

859, . $.ur. Quod eo tempore, quo in in-
90

fula aliquis fuit ex psena ei irrogata, cuius reftitutionem
impetrauit, ab alio vfüurpatum ex bonis, quae non erant adepá-
ta, probatum fuerit, fuae caufze reftituendum eft. :
)E M libro XXXV. Digeftoerum. 51 ovrs Ti-

ctio legauerit, fi mortis füae tempore in Italia effet, aut in an-.
«2 mosfingulos, qu

(ä ?1 in [ftalia effet, et ei fuccurfum fuerit,
quia ob id, quod Reipublicae caufa äit, exclufus fueyit a le-
gato : fideicommiffum ab eo reli&tum praeftare cogitur,et Mar-
cellus notat: Quis enim dubitaüit, falua legatorum et fidei-
ZyCOmmiiïbmm caufa, militi reftitui hereditatem, quam ob id per-
diditgseuod Reipublieae caufa dfuit? - Z m
XLIL Arn$xxvs libo V. Digeftorum. Now vERE
etii caufa in legatione eft. LSP
k XLIIL ArRicANvs libro VII. Quaeftionum. — Sz
ovis ftipulatus fit in annos fingulos, quoadV?? in Italia eflet
vel ipfe, vel promiffor, et alteruterReipublicae caufa abefle cde-

—3Ó» ob u i ^ : ; :
f fit, officium Praetoris eft, introducere vtilem actionem. . Ea-
o : ; : : Fjei! m :
dem dicemus et fi ita concepta ftipulatio fueritj,fi quinquen-
addit miles. G E B. 72 Hal in margine alias, lIuliamus. GEB. 43 Go-
: thofr, in nota: Owi cum commeatu, id eft, cum licentia. Etita cum commea-
F tu habet et Hal. et Vulg. 2 R. — Et, ni fallor, ex.vero, quod 7à. cum vel potius

74 Vulg. efl. BR. 45 Klal. lib. VII.
71 Cont. Petr. Burgium zm Eled. c. g.
Vulg. reipublicae canu[a. BR. 79 Hal.
dib. VII Gxsz. $80 Hal permiffioue. GEB. — 81 Vulg. admüfevit. BR. — 82
KHal. et Vulg. alicuz. BR. 83 Ap. Hal. ea, abeft, GEB. 84 Vulg, prae-
flat. BR. 85 Vulg. fj quod tempus effluxerit. : klal. fi quid excefferit, et in
margine: alias, extra fluxerit. Qmnis varicetas hoc in loco inde nata vidctur,

cQin, lateat in COMmeatu.. GE B.
GEB. 76 Hal. lib. IV. GER.
GEE. 28 Hal, ex publica cauffa.

quod literae in archetypo male fucrint feparatae in hunc. modum fj quod. eflexe-

IN TIT. £VE

' 4
K

VII.

€x ymorruuf9, cm
nio proximo Romae fuerit, vel ita, fi Romae ?^* non fuerit,
centim dare fpondes? w 6035 79 10 C u M
—— — XLIV. PAvrvs libroIL ad Sabinum. 1s, ovr Rei-
quhcae caufa abeft in aliqua re Iyeïus, non reftituitur, in qua,
etiam fi Reipublicae caufa non dfuitlet, atinum erat paffurus.
XLV .SCAEV'OLA libro l. Regularum. | MirrrxS
omnes, qui difcederelfignis ?? fine periculo non poflunt, Rei-
publicae caufa abefle intelleguntur. |
»XLVI. MaRncrANVS libro II. Regularum. Qvr Rei-
publicae caufa afuit, etiam aduerfus eum, qui pariter Reipu-
blicae caufa jifuerit, reftituendus eft, fi aliquid damni iufte

queritur. « iaf«

— RA

&

PiDE ALIENATIONE, IVDICII MVTA
| CAVSA, FACTA. ?
GArivs libro IV.. ad Ediöjgum prouinciale.
MNIEVS modis Procon(ul id agit, ne cuius.deterior cau-
fa fíàt ex alieno facto. . Et,[cum intellaperet iudiciorum
exitum interdum duriorem nobis * conftitui, oppofito nobis
alio aduerfario, in eam quoque rem profpexit: vt fi quis alie-
nando rem alium nobis aduerfarium 1uo loco fubftituerit, idque
data opera in fraudem noftram fecerit, tanti nobis in /factum-
aCtione tenäur, quanti noftra interfit, alium adueríarium nos
non habuifle. $. r. ltaque fi alterius. prouinciae hominem,
aut potentiorem nobis oppofuerit aduerfarium, tenebitur:
II. Vr?erANvs libro XIII. * ad Edictum. Avv alium,
qui vexaturus fit ? aduerfarium. : !
II. GAzvs libro IV. ad EdiCtum prouinciale. QvrA .
etiam fi cum eo, qui alterius prouinciaesfit,]experiar, in illius o« 4f x.
prouincia| experiri debeo, et|potentiori pares efle non poffu- y4.. A Je«
mus. $. r. Sed et fi hominem, quem petebamus, manuimife- |
rit, durior noftra condicio fit, quia Praetores faueyht libertati- aex;/t Aist;
bus. $.2. ltem, üJlocgzn,' in quo oipus feä'erïs, cuius nomine n rcDäe/
| interdictg ov oD VX AY T CLAM, vel aCctione AQVAE PLV- eewum.
VIAE ARCENDAE tenebaris, alienaueris, durior noítra condi-
cio facta intellegitur, quà ^ 1i tecum agerctur, tuis impenfis
id opus tollere deberes, nunc vero, cum incipiat, mihi aduer-
fus alium actio effe, quam qui fecerit, coffipellorymeis impen-
fis-id-tollere: quia qui ab alio fattum poffidet, yz&enus iftis
aCtionibus tenetur, vt paï.atur id opus tolli. $. 3. Opys quo-
que nouum fi Li;jfoiülun-tfïauerïm, tuque eum locüi

a, B

NDI

1 ^. (Pa, * 3 :
€

(*

* v
L.et

üi alienaueris, L1/-
et emptor opus fecerit, dicit&r, t;ä lloi: iudicio teneri: quafi *
neque tecum ex operis nouijnuntiatione agere pofliym, quia ni-Liz x & , u
chil feceris : neque cum eo, cui id * alienaueris, quidjeijnun-
fiatum nonfit. $. 4. Ex quibus apparet, quod Proconful in
integrum reftituturum fe pollicetur: vt hac actione officio tan-
tum iudicis confequatur actor, quantum eius interfit alium ad-
uerfarium non habuiffe: forte, fi quas inpenfas fecerit, aut fi M
quam aliam incomroditatem paffus erit, alio aduerfario fubfii- x iaie
tuto. $. 5. Quid ergo Jeft(?«£fi is aduerfus quem talis aCtio .£5t. gt delefan
competit, paratus fit vtile iudicium pati, perinde ac fi poffide- ^e&G D
ret? Recte dicitur, denegandagí effe aduerfus eum ex hoc Edi- /ex (/
Cto actionem.
IV.

rit, quod ibidem corre&um, an corruptura, in figuodeffuxcrit. BR. 86 Hal.
debuit. GER. — 87 Hal. audietur. GEB. — 88 Hal. et Vulg. praefigunt eo. B R,
89 Hal. et Vulg. perimetur. BR. 90 Hal. et Vulg. inferunt a princzpe. BR.
9I Taur. 440D. | Hal. fimpliciter qnod. G E. 92 Ap. Hal. euw, abeft.
GER. 93 Hal. quod, loco quoad, GEB. — 94 Ap. Hal. Romae, abeit, GE R.
95 Gotbofr. in nota Al.a fignis. 1ta Hal. et Vulg. »&. ag
I Ap. Hal. wobis, abeft. G E. 2 Hal li. XIL GER. 5 Ad
hanc vocem fit Brenkmannus in exemplo typis deftinato ftellulas appofuit, quod

recentior adiedtio, et abeffe poffit. G E. 4 klal et Vulg. q&ia. Sed Flo-
rent, Ant, Auguftin, 4I, Eumeud. z. tuetur. BR. — 5 Vulg. quis. BR. — 6 Vulg.

addit zoui. BR. 7 Vwlg.id, abeft. && ,. 8 Ap. Hal eft, abeft. — Vulg.

poit

a

d fate abramanit ts pÜone. JLaseois, psliedumm u ha Hf odl peatiit us odX foyeie

ä uat. soqumfor p nos Xa|V. n r p n 8 u r fa. a

MÉ il La r

DIGESTORVM LIB.
IV. VrrraAmNvs libro XIILLJg ad Edictum. ImrEw fi

res fuerint vfücaptae ab eo, cui alienatfe fint. *9, nec peti àb
hoc !* poffint, locum habet hoc Edictum. $. r. Itemque *?
fieri poteft, vt fine dolo malo quidem *$, poffidere defierit,
verum iudicii mutandi caufa id fiat. Sunt[et alia &omplura ta-
lia. ; Poteft autem ** aliquis dolo malo definere poffidere, nec
tamen iudicii mutandi caufa fecife, nec hoc Edicto teneri:
neque enimïalienat, qui dumtaxat omittit poffeffionem. . Non
tamen eius factum improbat Praetor, qui tanti habuit *? re
carere, ne propter eam ffepius litigaret: haec enim verecun-
da *5 cogitatio eius, qui litefs?'*exfegiratur, non eft vituperanda:
fed eius dumtaxat, qui cum rem habere vult, litem ad alium
transfent, vt moleftum aduerfarium pro fe fubiciat.ü/j. 2.. Pe-
dius libro nong;non folum ad dominictranslationem hoc Edi-

92

uX
V]III 9 e & L * »
L3ME. , &um pertinere ait, verum ad pofleffionis ** quoque: alio-
15€ 44, quin Jf?, cum quo in rem agebatur, inquit, fi poffeffiongjceffit,
, " q2* 2 [5 L
F non tenebitur. $. 3. Si quis autem ob valétudinem, aut deta-

-jes)i«797^ ^^ tem, aut occupdtiones neceffarias litem in alium tranftulerit,
(f,L| inea caufa non eft, vt hoc Edicto teneatur: cum|in|hoc Edi-
. &o doli mali fiatmentio. — Ceterumjerit|intérdictum e&per pro-
-Lád:zemgeas] |
: /*-- , translato. $.4. Adiuraetiam praediorum hoc Edictum per-
& — n ent ec "-6/"'* tinet: modo fi dolo malo fiat alienatio. $. 5. Haec actio in
id quod intereft, competit: proinde fi res non fuit petitoris,
aut fi is, qui alienatus(eft, fine culpa deceffit, ceffat iudicium:
nifi i *? quid actoris praeterea interfuit ^?. $. 6. Haec actio
non eft pdenalis, fed rei perfecutionem arbitrio iudicis continet:
quare et heredi dabitur: in heredemJautemr: — —
X(. V. PAvrLvs libroäïä" ad Edictum. Vr fimilem.
-- NL Vrriawvs libro XII;'. 22 ad Edictum. VEr
poft annum, non dabitur:
VII. Gazvs libro IV. ad Edictum prouincialee. QOvzrA
pertinet quidem ad rei perfecutionem, videtur autem ex deli-
Cto dari. |
VIIEL Pavrvs libro XIL ad Edictum..-
Edicto tenetur et qui rem exJfibet, fi arbitratu iudicis prifti-
nam iudicii caufam non reftituit. $. r. Ait Praetor: Qv AE-
| du nE . VE ALIENATIO IVDICII MVTANDI CAVSA FACTA
d Pal (g,EniT ??, id,eft, fi ^^ futuri iudicii [*?/ caufa, non eius quod
". 3am fit. $. 2. Alienare ?5 intellégitur etiam, qui alienam
rem vendidit. $. 3. Sed heredefn
quis alienet, huic]Edicto locus non erit. $. 4. Si quis aliena-
uerit, deinde receperit, non tenebitur hoc Edicto. $. 5. Qui
venditori fuo redlfibet, non videtur iudicii mutandi caufa ab-
alienare 2* : & je2eyyoft 46 a
[c/wiuq);u 25 IX. Pavzvs libro(L.| adiEdic&em Kedilium cur(ilium.

D)X f0 Es QvrA, redibito homine, omnia retro aguntur: et ideo non
. videtur iudicii mutandi caufa alienare, qui redhibet, nifi fi4?
MDDLWf propter hoc ipfüm redhibet, non redhibiturus alias. |
( . K. VrPIANVS libro XII. ad Edictum. Naw et fi
J J'ajmilive,, Obligatus foluero, quod [a me petere,velles, huic Edicto locus
nonerit. $. 1. Si tutor pupilli vel adgnatus furiofi (alienaue-
j IÀ &«eL r c)&/: '

Qc

l inftituendo, vel legando, fi

LJ $X

£tpvC

poft ef?, inferit et, BR.
1I Hal. ab eo. "Vulg. ob boc. BR. 12 Vulgo que, abeft. B R. I3 Vulg.
inferit quis. BR. 14 Hal. etiam, loco autem. GEB. 15 Vulg. babnerit.
B R. 16 Hal. verecundia et cogitatio. GER. 17 Hal poffeffiouem. GE B.
18 Vulg. addit z. Hal, et zs. BR. I9 Ap. Hal. fi, abeft. GER. 20
"Vulg. znterfuevit. BR. 21 Hal. ljb. XIl, GEB. — 22 Hal. li. XII. GER.
23 Hal fuerit. GEB. —— 24 Ap. Hal fi, abcíft. Sed elegantius Flor. intel-
le&tis ex antecedentibus alzenatio facta erit. BR. 25 Vulg. iuferit mautandi.
5 R. 26 Hal. Abalienare. GE B. 27 MHal. et Vulg. alieuare. BR. 28
Hal et Vulg. wifi forte propter. BR. 29 Hal. et Vulg. alienauevit. BR.
50 Hal. Licimia. GER. : | j
1 Vulg. inferit Avbitris. Noodtius mallet de receptis arbitrüs. BR.
2, In. Codice Florent. V leuiffime indu&a eft, fuperpofita , et hoc non antique
tantum, fed eadem fczibentis manu, eodemque minio. — Confonat Index ante r1.
3 R. 3 Hal li». l. GEX. 4 Bafil. «à digeriv Wxeshguv, Et fic paffim

9 Hal. lib. XII. GEB,

// DE RECEPTIS

j?t Pffw*curatores litigare, dominio in eos plerumque ex iufta caufaj]

Ex uoc

Io Hal. et Vulg, fuut. Bm. | compromifin a Graecis appellatur. B.

TIL - WEHSLVIIL

IV.

ri
inire non poffunt. . /4ee ..

XI. InEgx libro V. Opinionum. Cv« wirrs poftu-
labat, fuo nomine litigare de poffeffionibus, quas fibi donatas
effe dicebat, refponfum eft, fi iudicii mutandi caufa donatio fa-
Cta fuerit, priorem dominum experiri oportere: vt rem magis,
quam litem in militem tranftuliffe credatur,.
. XIl. MaARcr1ANvs libro XIV.Inftitutionum. Sr ovi1s
iudicii communi diuidundo euitandi caufa rem alienauerit/jex

lege Licinfia ?9 eiinterdicitur, ne£communi diuidundo iudi-.

cio experiatur: verbi gratia, vt potentior emptor per licitafio-
nem vilius eam accipiat, et per hoc iterum ipfe recipiat. Sed
ipfe quidem, qui partem alienauerit, communi diuidundo iu-
dicio fi agere velit, non audietur. Is vero, qui emit, fi expe-
riri velit, ex illa parte Edicti vetatur, qua cauetur, ne qua alie-

c

natio iudicii mutandi caufa fiat.

* QVI ARBITRIVM RECE- .
PERÜNT , VT SENTENTIAM DICANT.'&

PAvrvs libroä $ ad Edictum. |
C oMPROMISsSVM ^ ad fimilitudinem iudiciorum * redi-
gitur: et ad finiendas lites pertinet.
IL. Vrrrawvs libro IV. ad Edictum. .Ex comw-
PROMISSO placet exceptionem non naíci, fed póenjge peti-
tionem. | : PAU |
IIL IpnEw libo XIIL, ad Edictum. Lasro ait, fi
* : : . a, : p :
compromiffo facto fententia dicta éft, quà. 9. quis a minore vi-
intiquinque annis tutelae abfolueretur, ratum id a Praetore
noni-äagenaum: neque,pende eo nomine commiflae petitio
dabitur ". $. r. Tamíetfi neminem Praetor cogat arbit/fïium ,
recipere ?, quoniam,liaeg res libera etä)luta eft, et extra ne-
ceffitatem iurisdictionis pofita, attamen, vbi femel quiSfLm" fe
receperit arbitrium, ad curam et *? follicitudinem fuam hanc
rem pertinere Praetor putati non tant
lites finiri, verum quoniam non *? ,debeérént/decipi, qui eum,
quafi virum bonum, difceptatorem inter fe elegerunt. Finge
enim, poft caufam iam femel atque iterum tractatam,. poft nu-

??, vtilis a&tio competit: quia confilium huius fraudis

, quod (tuderet *7, «

x Xv

j& SU,
»2
U s

Vs

data vtriusque intima, et fecreta negotii aperta, arbitgum vel I3"riwängc' ?
gratiae dantem, yel/fordibus corruptum, vel alia qua ex caufa ** LZ?/J :

nolle fententiam dicere: quisquamise.

cium ** quod in fe recepit *?, impleret *?? $. 2. Ait Prae-
tor, OVI ARBITRIVM PECVNIA ?? COMPROMISSA
RECEPERIT. $. 3. TraCtemus de perfonis arbitrantium.
Et quidem arbitrum cuiusgupique ?* dignitatis coget. offi-
cio, quod füfceperit, perfungi: etigmfifit Confularis: nififor-

ió.poteft negare, aequis-, n« -
fimum fore, Praetoremlinterponere—ïg debuiffe f9, vt offi-'it sb

te fit in aliquo Magiftratu pgütus, vel poteftate, Conful forte, .
vel Praetor: quoniam in|hog| ^* imperium ?? non habet. L415/- Asf

IV. PAvrvs libro XIIIjad Edictum. NAw wAGr-
sTRATVS füperiore(?^, aut pari imperio ^?. nullo modo pof-
funt

& Bafil. Poje xvgío Suwuewoío. — Si-
mile eft proprio iudicio, fiue illj, quod proprie iudicimm. 8 R. 6 Hal. et Vulg.
qua. BR. 7 Hal. petitionem davi. GEB. 8 Hal arbitrium. GEB. 9
Bafil. digezZe 9uwásui. BR. — 10 Hal inferit ad. GE a. — 11 Hal. fludeat. GEB.
12 Vncinulorum hic oblitus eft Taur. reuera enim Flor. etiamnum absque ne-
gatione legitur, quonzam. deberet decipi, altero manifefto errore in v? deberet,
exiftente, — Ceterum 7 »0n habent omnes, quos vidi, codices, Treuif. et Byn-
kersh. 1. debent, pro deberent. &R. — Reliqui Codices funt Barb. Vat, I. Pal I.
S. Cruc.,Hal. quoniam mon debeant decipi. G E B. I3 Hal. inferit d. G EB.

I4 Hal. vel ex alia cauffa. GE B. 15 Vulg. quisquam mon, B. I6 . Ap.
Hal. debuiffe, abeft. G EB. 17 Vulg. inferit quidem. BR. 18 Vulg. re
ceperit. B R. 19 Hal. zmpleat. GE B. 20 Hal. poeua. GEB. 21 Hal,

cuinsque. GER. 22 Vulg. im bos. Bafil »eva voórov. BR. , 23 Bafil
iovcíav woAacixsV, poteflatem punitiuam. BR. — 24 Hal. fuüperiores] GE B. . 25

Olim erat Flor. imperie, xecens manus imperio, fecit, et ad vecem fuperiore li-
" teram

D T
&

res,

f

V '1
M
»AM

pl

Mw

DIGESTORVM LIB. IV. TIT. VII. 93

f [] o : d L] L , 0
funf cogi: nec intereft, ante, aF ^jipfo-Magiftratu arbitrium | dum. " Tantundem 5^ etfi quantitas certa ad hoc apud eum

^ füfceperiytt: inferiores, Po;ü'unt cogi 27.' deponatur. Proinde, et fi alter|rem, alter| pecuniam ftipulan- t-«
' V. VrPrawvs libro XIIf. ad Edictum. Sx» etfilius- | ti promiferit, plenum compromiffum eft 55: ec cogetur fen-
familias compelletur. tentiam dicere. $. 3. Interdum, vt Pomponius fcribit, recte

. VI. Garvs libroV. ad Edictum prouinciale. ^5. Qvrm- | nudo pacto fiet compromiflum: vtputa fi ambo debitores fue- s
rieqäf ETIAM de rqïþatris dicitur filiumfamilias arbitrum effe: runt, et pacti funt, ne peta£ quod fibi debetur, qui fententiae 4 ,Lfff A.
n

| , nam 29 et iudicem eum efíe poffe plerisque placet. : arbitri non paruit. $. 4. Ttem Iulianus fcribit, non cogen- A s
L,?W'XM" Cm*KWVIL, VrerANvs librofXlIll lad Edictum. Pxprvs | dum arbitrum fententiam dicere, fi alter 5* promiferit, alter
f*ä, «libro noio et Pofnponius libro trígefifimo tértio 39 fcribunt, | non. $. 5. [dem dicit et fi füb condicione fuerit poena com-

parui referre, ingenuus quis, an libertinus fit: integrae famae | promifía: veluti, fi nauis ex Afiía venerit, tot milia: non enim|./ 7f
» D. u . . YX P j P e * ssts RRNC
quis fit ?* arbiter, an ignominiofus. In feruum Labeo com- | prius arbitrum cogendum fententiam dicere, quam condicio

| promitti non poffe libro vtdecimo fcribit: et eft verum, UP ey&gtegg. ne fit 1.ncei cax *^, deficiente condicione: et ita £.
W HWIT: Mnde Iulianus ait;ftin!i Titium, et feruum compromiffum fit, | Pomponius libroitrigenfimo tertio ?9 ad Edictum fcribit. XX M.
. mec Titium cogendum fententiam dicere, quia cum alio rece- XII. Pavrvs libro XIllljad Edictum. Qvo casv Te«e PJecihe

jt: quamuis ferui, inquit, arbitérium ?^ nullumfit.;, Quid,4 ad Praetorem pertinebit, in eo forfitan folo, vt, fi poífit dies
tamen, fi dixfit fententiam , T'itius? poena non cormmitti- | compromiffi proferri, proferatur.
tur ?25 : quia non, vt recepérit 9?, dixit fententiam. XIII. VreraAxvs libro XIill/ad Edictum. PoWMrpo-
a. VIII. Pavrvs libró XIIL. ad Edictum. . Skp fi ita | wrvs ait, et fi alteri accepto lata fit póena compromiffi, non
. .. 4compromiffum fit, vt vel ?*. alterutrius fententia valeat|??, | debere eum compelli fententiam dicere. $. r. Idem [Pompo- Jj fit.
JX TTitium cogendum. — vt Z« rfb f o nius feribitt 5ide meis folis 5? controuerfiis fit compromif-
i IX. VrrPrANVS libro XIII. ad Edictum. . SEp i|fum, et de te pgenam (üm füpulatus, videndum, nejnoem fit . :
| in feruum compromittatur, et liber fententiam dixerit, puto, fi | compromiffum. — Sed cui rei *? moueatur, non video: nam / r PC
esf liber faCtusMecerit confentientibus partibus valere. $. 1. Sed | fi ideo, quia de vnius controuerfiis folum compromiffum eft, ' -
LJ'veey.t, meque in pupillurg, neque in furiofum, aut fuüráum, aut mu- | nulla ratio eft: licet enim et de vna re compromittefe? fi ve-
,,; tum, compromittétur, vt Pomponius libro Wæäï; 37 | ro ideo 9*, quia ex altera dumtaxat parte ftipulatio interuenit, -
XANS fcribit. $. 2. Si quisiudex fit, arbitrium recipere eiusA rei, | eft ratio. Quamquam fi petitorj$? q uisl,&ipulatus 63 eft 64 fdi&&f&&
x fela- de qua iudex eft, i/ä.&.. e/ compromitti iubere prohibetur lege poffit dici plenum .elle compromi füm:^quia is, qui conueni- '
Iulia: et, fi fentefítiam dixerit, non elt danda -p;zfen/ïe.perfecu- tur, tutus eft veluti ** pacü exg,/epuone; is 55, qui conuenit,.

Yl tio. $. 3. Suntet alii, qui non coguntur fententiam dicere: fl*arbitgtg ?* non pareatur, habet ftipulationem. ' Sed id ve- 728
p vtputa fi fordes, aut turpitudo arbitri manifefta fit. $. 4. Iu- | rum effe non puto: neque enim fufficit exceptionem habere,
yi - .. Jianus ait, fi eum infamauerunt litigatores, non omnimodo | vt arbiter fge;u/þenfxam dxce.äre cogatur. $. 2. Recepiffe autem |
; . . Praetorem debere eum excufare, fed caufa cognita. — $. .5. arbifrium videtur, vt Pedius libro nonggicit, qui iudicis par- 477/ |jtwA ,
n Idem 234 et fi, fpreta auctoritate eius, ad iudicium, — ., ^ | tes fuüfcepit, finemque fe fuz feüitentia controuerfiis us ——
u E . . Pavrvs libro XIITI. ad Edictum. ^ Vgzyalium | rum pollicetur. Quod fi, inquit, faCtenus interuenit, vt ex-
m arbitrum Nl X xXx X periretur, an confilio fuo, vel auctoritate di(cuti litem pate- x
n : Xi. VrPrANVvS libro[XIIT. ad Edictum. Lzr-mrGa- | rentur, non videtur arbitrium|recepi(fe. $. 3. Arbitere& com- 44 ,
f"w i 4L TORES ierint ^?, niox ad,eundem arbitrum redieript: Prae- ' promiflo his diebus non cogitur fententiam dicere, quibus iu- z
| torem non debere eum cogere inter eos difceptare, qui ei con- | dex nonicoget ?5: nifi dies compromilffi exitura fit, nec pro-
tumieliam hanc fecerünt, vt eum fpernerent, et ad alium irent. | ferri poffit. $. 4. Proinde fi forte vrzweatur,a Praetore ad '| Ze«e
nb . $- X. Arbitrum autem *^ cogendum non effe fententiam dice- fenten»tiam,./äequ.iiïimum erit, fi iuret fibi d& caufa ndndum li- —
yit re, nifi compromiffum interuenerit. $. 2. :jt Quod ait Prae- | quere, fpatium ei ad pronuntiandum dari, €- ZJ— 4
Uffn ÁLu&.tor PECVNIAM COMPROMISSAM»(zZaccipere nos debe- XIV. PowPoxnrvs libroiXJjad $? QQuintum Mucium. 1. panc;[nME )

à : , x d. 4 s . * ey ?^ M s
lh as TOT 5 noan f* H Vtg;nque,". péena nummaria, fed ^* fi'et| SEp sx compromiffum fine die confectum eít, neceíffe eft ar-. !^ "6 x

ii j« rolia res vice poenae, 1i quis arbitri fententia *9 non fteterit, | bitrp" "? omnimodo dieg. ** ftatuere: partibus fcilicet ? con- $, Cmi g.
4 féex:LL promiffa fit: et ita *? POï!lpOHiUS feribit. Quid ergo, fi res | fentientibus, et ita *? caufam difceptari *^: quod fi hoc ** ,. SRD -
kzó«;,, apud arbitrum depofitae fiínt eo pa&to, vt ei daret,|quijvice- | praetermiferit *^, omni temporecogenduseft fententiamdicere, ^ ^ ' ^ 67*
)"W n vel,*ä ?* yeamr rem ?? daréfj fi nori pareatur ?? fen- XV. VrrriaAwvs libro XIÍI. ad Edictum. . Lrcecm
,tentiae, an cogendus fit fententiam dicere? et puto cogen- | autem Praetor deftricte fdicat ** fententiam fe arbitrum di-
UL Qub — N : j pE cere
l teram s adiecit. Alterum Taur. recepit, alterum non. Quid fi legamus sa- | Hal. viciffet. GER. 51 Vulg. inferit ztz, B R. 52 Ap. Hal. vem, abceft.
| f giflvatus [uperiores et paria imperia. ProfeQo fuperiores, commendat, quod | GER. $3 Hal parveretur. G EB. 54 Hal inferit eff. WVulg. erit. BR.
fequitur znferiores, imperia autem ipía vetusfcriptura eft. — Hal. habet: pari im- | 55 Hal. fit. GE s. 36 Vulg. inferit poenam. BR. 57 Wulg. addit fen-
perio qui funt. Sed in Treuif. iam habetur: qmi pavi imperio funt. Ceteri h- | temtia. BR. — 58 Hal. tricefimo tertio. G E. 59 Vulg. folum. 8R. —— 60
bri, vt hic habetur, nifi quod Bynkersh. KWH: in ponat ante pari. BR. Ad | Forte cuius vej, nempe, gratia, — MSS. pleraque habent cw? ves mjomeatur, quod
( ceteros libros pertinent Pal. L. et $. Cruc - GÉ R. 26 Hal. et Vulg. zu ipfo, | nihili eft, — In Treuif. habetufï?mf res moneatur, quam Íícripturam palffim rece- nglwwq,m,
| neque aliter MSS,S. Cruc",?lïabet an ante difzn ipfo. BR. Reliqua MSS. funt | perunt editores. Solus Codex S. Cruc. Flor. tenet, vt faepe alias, "l'enuit et
— Barb. Trenif. Bynkersh. GE . 27 Ap. Hal cosi. abeft. GEB. — 28 Ap. | Pal, 1. fed poftea mutationem paffus eft. 2 R. Sufpicor non Pal. L. fed Vat. I,
Hal. nihil adeft, praeter ICti nomen. Gz&. 29 Nam et iudices ilià non | mutationem effe paffum. — Ita enim eft in Collat.f.Bafththi ves 1R80ueatuv ) Pal. 1. i
nifi ex voluntate partium litigantium dabantur. : Vide 'Aueran.7. Interpr. Inr. f. Byukersb., Vat. 1. fadftrm vt Barb. — . Hal. vt Fl.prentlae. GEBR. 61 Ap. Hal. J /W f ? |
GER. 3oVulgotertzo, abeft. Hal. tricefimo tertio. BR. — 31 Taur. quiSit. GER. ideo, abeft. G EB. 62, Hal.- tanquam fi petitor fit. Vulgfcpfanqzmm fi peti- T^ ^ " V PÉC,
| 32, a Hal. arbitrium. GEB. .. 32 Hal. committetur. GEB. .53 Hal.recepit, GEB. | torv fuit» R. 63 Taur. quiStipulatus. GEB. — . 64 Gothofr. ia nota: tan- æy/k/b(.';
" 34 Vulgo vel, abeft. BR. 35 Vulg. inferit Julianuus fcribit. BR. 36 Vulg. | quam fi petitor be qm'fhpulatus eft. Haleand. G EB. ; .65 Ap. Hal. -velzzti,«r W |
! inferit et. £R. — 57 Ap. Hal. libro trigeufino tertio, abíunt. GEB. — 38 Hal. abefc.æ 66 Hal. addit vero. GE 67 Hal. arbitrio. GEB. o8 Fab vb — f E;W
| et Vulg. einsdem. E R. 39 Vulg. inferit at. BR. — 40 Hl ermt, ct mox | cogeretwr. GE B. — 69 Taur aT. GEB. — '7O Vulg.arbitrum. BR. /— '71 ZEZ' -AaueT u
| vedierunt. GEB. —— 4I Ap. Hal. autem, abeft. G E B. 42 Hal. praefigit Et. Gothofr. in nota Alï..drcm . Mallem ipfe die:. Cert.e MS-S.gquae vidi, fingu- .
j GEB. . 45 Vulg. pecunia compromi(fa. ial. poeua compromi(fü. BR. — .44 | larem numerum ihbiutuc-:rü*n-&'f-ïæv*?uï Barb. Pal. L. 'Treuif. BynKersh. t €x cor
Vulg. debemus. BR. 45 Vulg. inferit tantum. BR. 46 Taur. vtriMque. | rectione S. Cruc. Et ita quoqué Hal. GEZ. 72 AÀp. Hal. fcilicet, abeft. ||
GE B. 47 Hal. et Vulg, hic Sed et fi. BR. 48 Gothofr. in nota Al fen- | GEB. 73 Hal. inferit demum. GERB. . "74 Hal. difceptare. G E W. 75
MM tentiae, lta Hal et Vulg. B. 49 Ap. Hal. et jta, abfunt, GER, — 50 Vulgo boc, abeft. B&, — 76 Hlal, praetermiffum fit. GEB. — "77 Hal. et Valg.
DAT : Dd2 d

f z.
Eu *
| ALl

* r We
eMam, i.

LIfA.

^

Qu

X XKil.

p at n

LA .

'Täküüühl

LUH

?Q,m tentiam dicere

| deflricle, legitur in Pand. 8 &.

/jBarb. et Treuif. in W(W Tin Vat. I
1ta hab

94
cere coa&turum, attamen interdum rationem eius habere debet,
et excufationem|recipere 7* caufa cognita: vtputa fi fuerit in-
famatus a litigatoribus, aut fi inimicitiae capitales inter eum,
et litigatores, aut alterum ex litigatoribus interceflerint, aut fi
detas, aut valétudo, qude poftea- contigit "?, id éi munus re-
mittat, aut occupdtio negotiorum propriorum, vel profectio
vrgiens, aut munus aliquod Reipublicae 5?: et jj **
XVI. PAvrvs liboo XIIi. ad Edictum. — Ér 83. S1
ua alia incommoditas,ei poft arbitérium ?* fufceptum inci-
dat. Sedjin|caufa valétudinis fimilibusue, caufa cognita dif-
ferre cogitur, $. r. ?5 Arbiteriudicii fui nomine, quod pu-
blicum aut priuatum habet, excufatus effe debet a compromif-
fo: vtique fi dies compromifli proferri non poteft: quod fi
poteft, quare non cogat eum, Fum poteft $^, proferre? quod

fine vlla diftritione 97 ,ipfiusí interdum . futurum eft. 5i ta-

.. snen vterquejvelit eum fententiam dicere, * an * quampis
-* cautum non fit de die proferenda, non alias impetret, quia 1u-
dicium habet, ne cogatur, quam fi confentiat denuo in fe.

compromitti? Héec 9* fcilicet 9? fi dies exitura eft.
XVII. VrPriAwvs libro XIIL. ad Edictum. . IrEMw
fi vnus ex litigatoribus bonis fuis cedat, Iulianus libro quarto
Digeftorum fcribit, non effe cogendum àrbitrum fententiam di-
cere: cum neque agere, neque conueniri poffit. $. r. Simul-
to poft reuertantur ad arbitrium ?? litigatores, non effe co-

gendum fententiam dicere, Labeo feribit, $.2. Item fi plures.

funt, qui arbitrium receperunt, nemo vnus cogendus erit fen-
?T, fed aut omnes, aut nullus. $. 3. Inde TA

?
Porfiponius libro itri erti

tiet, quis fit ?^ cogendus? Et puto, tale arbitrium non vale-
re, in quo libera facultas arbitri fententiae non eft futura ?*.
$. 4. Sed fiita fit compromiffum, arbitratu TitiiautSeii ?* fieri,
Pomponius fcribit, et nos putamus, compromiffum valere: fed
is erit cogendus fententiam dicere, in quem litigatores confen-
ferint. $. 5. Si in duos fuerit fic ?* compromiffum, vt, fi
diffentirent, tertium adfumant, puto tale compromiffum jnóni
valere ?*: nam ??, in adfuümendo poffunt diflentire. Sed fi
ita fit, vt eie- 1 9? ter'äius ag('umeretur Sämüonius, valet com-
promiffum: quoniam in adfumendo Jdiffentire non poffuntl

$. 6. Principaliter tamen qu&eramus *, fi in duos arbitros fit .

compromiffum, an cogere eos Praetor debeat ? fententiam di-
cere: quia res fere fine exitu futura eft, propter naturalem ho-
minum ad diflentiendum facilitatem. . In impari enim numero
idcirco compromiffum adtittitur, non quoniam confentire
omnes facile eft, fed quia et fi diffentiant, inuenitur pars maior,

diflricle dicat. BR. 78 Vulg. accipere. BR. 79 Hal et Vulg. contingit.
BR. 8o Hal. addit cauffa. G EB. 81 Taur. T. GERB. Vulg. ita. BR.
$2 Vulg. addit ait. R. 83 Hal. Aat, loco Et. GER. &4 Hal arbi-
tvinmm. GEB. 85 Omnes hic, praeter Hal. nouam legem conítituunt. BR.
86 Hal. cum pofft. Wulg. dum poteft. & R. $7 In Pand. clare diffincliome,
vt ipfe 'Taur. habet in Adnot. licet ibidem illud dzfériffome dicat efle rectius,
quod et nobis videtur, quod rdrior vox facile in communem degeneret. Et ita
quoque ante Taurell. omnes libri, fcripti, editi. Ex vndecim MSS. quae hic
vidi, decem conftanter diffiridlioue. De vndecimo dubito, annon habeat difira-
élioue. "VWnmum mirari fubit, cur non deffricione ediderit Taur. qnoniam paffim
Videtur itaque legi in Pand. Flor. defivictione.
Ceterum ille vndecimys, eft.Vat, IL, Reliqui
: ric, taQum, vt ha-
Ab initid. uere Vat. II Wv IV. Pal. L. Magl. Taurin. I.
Verba Taurellii in Adnot. funt: diffrifione, fic quidem veclzus. im
P. autem diflünélione. GE s. — 88 Vulg. boc, 8BR; — 89 Ap. Hal. fcilicet, abeft.
GEB, 90 Gothofr in nota: avbitrum. 'Yaur, in margine habet avbztram.
Sed i iam dudum deleta fuit, vt tuto hanc corre&ionem recipere potuiffet Taur.
de qua nec quisquam dubitauit, BR. ^ Mihi autem videtur non absque ratione
Taurellium de ifta deletione et correctione dubitaffe. — Remert ad. avbitrium cit

Hal. etiam habet difhviclionc.

bet Taur,
Bynkersh.

rurfum vtrumque litigatorem malle, vt arbiter fuas fufcipiat partes, ad quod

multo poft idem non tenetur. Vti enim litigatoribus ita volentibus difcedere

licet ab arbitrio, ita et arbitro a recepto. Loco arbitri fpreti, et nunc fper-

DIGESTORVM LIB. IV. TIT. VIIL

LabeoLä?'t

?3 quderit, fi ita fit com- -
X ecg promiffum, vt quod 'Titio difceptatori placet, id Seius pronun--

cuius arbitrio ftabitur. Sed ? vfitatum eft, etiam in duos
compromitti, et debet Práetor cogere arbitros, fi non confen-
tiant, tertiam certamlgl—ääpeï'fonamicuius auCtoritati parea-5: &&'€
tur. $. 7. Celfus, librotfecundo",^ Digeitorum |fcribitJ fi invio
tres fuerit compromiffum, fufficere quidem ? duorum confen- 1 —
fum,|fi praefens fuerit et tertius: alioquin, abfente eo, licet/ Jebl)t :

duo confentiant, arbitrfum non valere: quia in plures fuit
compromiffum, et potuit praefentia eius trahere eos in eiüs $
fententiam. : ; : .
XVIIL Powproxrvs libro XVI& Epiftülarum * et
Variarum leCtionum. ) * Szcvmzx ? tribus iudicibus datis,
quod duo ex confenfu, abfente tertio iudicauerunt, nïgilfvalet: bt
quia id demum güód/ maior pars omnium iudicæg;t, ratum eft, & 5
cum et omnes iudicafle palam eft. a eGt: d
XIX. PAvrvs libro[XIIF. ad Edictum. . QvArEeMw
autem fententiam dicat arbiter, ad Praetorem non pertinere La-
beo ait:,dummodo dicat, quod ipfi videtur. |Et ideo fi fic fuit
in arbitrüm compromiffum, vt certam fententiam dicat, nullum . .
effe arbitzefum, nec cogendum fententiam diceréjfTulianus fcri l vIbuo ln
bit, libroigbarto Digeftorum, $——* Dicere ? autem fenten- t —— Zr.
tiam exiftimamus eum, qui &à mente, quidj pronuntiat, vt fe-
cundum *? id difcedere eos a tóta controuerfia velit. Sed4fi swe: ub
de pluribus rebus fit arbitérium receptum,|nifi omnes contro- éwse «
uerfias finierit, non videtur dicta fententia, fed ** adhuc erit
a Praetore cogendus. $. 2. Vnde videndum erit, an mutare
fententiam poffit? Et alias quidem eft agitatum, fi arbiter ius-
fit idari,mox vetuit, vtrum eo quod iuffit, an eo quod vetuit, ) ».5st-
ftari debeat? Et Sabinus quidem| putauit, poffe. Caffius *27)./4.
fententiam magiftri fui bene excufat: et ait, Sabinum non de
ea fenfiffe fententia, quae arbitrium finiat, fed de praep,ïtjaïione
caufae: vtputa fi iuffit litigatores Calendis adeffe, moxjIdibus & .,
iubeat: nam mutare eum diem poffe: ceterum, fi condendna- iA oj
uit, velabfoluit, dum *? arbiter effe defierit, mutarejr fe.» !*
fententiam non poffe. | £ z ! 6 WR m ..
.. KX. Garvs libro V. ad Edictum prouincidle. Qvra
arbiter, et fi errauerit in fententia dicenda, corrigere eam non
poteft.

n
e

du ( XXX. :
XXI. Vrzrrawvs libro XIII. iétumr Qvip
tamen, fi de pluribus controuerfiis fumptus eft nihil fibi com-
munibus, et de vna fententiam dixit, de aliis nondum: num-
quid defiit jeffelarbiter? Videamus igitur, an in prima contro-13.$7
uerfia poffit mutare fententiam, de qua jjam dixerat? Et mul-5€

tum intereft, de omnibus fimul vt dicat fententiam, compro-säf"f oy &, vl

miffum eft *?, an non. Namfífi ** de omnibus, poterit mu- C;tm;
tare: nondum enim dixit fententiam. Quod fi ;( ,^* fepatait 07 .
U ! quafi

nentis nouus adeundus eft arbiter. GEB. — 91 Inferta hic ftellula. Hal. ha- -
bet in margine: baec im mommullis won leguntur, quod de fequentibus: fe4
aut ommes aut naullus, accipiendum effe exiftimo. GE B. 92 Vulg. Item, lo-
co Inde. BR. — 93 Hal libro tricefimo tertio ed edidum. GEB. 94 Hal. .
inferit eorum. GEB. 95 Licet tamen petere confilium fapientis. Lud. Vi-
talis . Var. Lecl. 9. GE8. — 96In Bafil. Tva à 3:2va 7 9 9eTvee putbíowras, vt ille vel
ile fententiam dicat. BR. 97 Vulgo fic, abeft. B R. 98 Num valeat, fi
non diffentiant arbitri, tra&at Iofeph. Nerius J Amalecl.22. GE B. — 99 Hal.
inferit et. GEB. ^ - 1OO Ap. Hal. eis, abeft. GER. 1 Ap. Hal. quaera*
mu$, abeft. ln Barb. et Pal L eft quaerzius. In Vat. ML. S. Cruc, "Freuif.
Bynkersh. vt Flor. GER. 2, Hal. son debet cogere eos Praetor. G EB. 3
Hal. inferit tamen. G E B. 4 Hal. Celfus quoque libro tertio. GEB. — 5 Ap.
Hal. quidem, abeft, GE B. 6 Hal. n aliam. GEB. 7 Ap. Hal. et varia-
vum leclionum, abíunt.. G E B. 8 Hal. Sic et. GER. 9 In Vulg. editioni-
bus eft lex: Dicere, tefte Contio. Praemittitur autem ex praecedentibus Iw-
liamus, et in vtraque H a Porta additur Iuliamus libro IV. Dügeflorum. 3R
IO Taur. fecOndum. GX E. XI Hal et, loco fed. GER. I2, Hal. infe-
rit vero. GEB. 13 Hal quando, GEB. . I4 Vt manifefte redundat illud
fe; ita non minus perfpicuum eft, geminationem effe fequegurium literarum. Sa-
ne nullus Codicum, quos hic in confilium adhibui, ceanderff habet. BR. — Multo
minus Hal.;Codices funt Barb. S. Cruc. Treuif. Bynkersh. GE B. I5 Hal.
fit. GEB. 16 Háal. inferit vt. GEB. 17 Hal quod fi vt feparatim. Et
ita Treuif. habet, Barb. et Pal. L et omifernnt. Duo alii Fler. exhibent. p R.

[

,.....
,((
,

.L;wex;fgmmï

f (

4 1
[0]

hM
J
* D
n
A n
tj
tj
(je
i
Íe
NT
Miftom
"
7)
Wci
lo
fon

H O

8

quafi *9 plura funt compromiífa: et ideo, quantum ad illam

; LW)*" controuerfiam pertinet, zïäiter effe defierat *?. $.. r. Si ar-
UR . LUE biter ita pronuntiaffet, nihil videri Titium debere Seio, ïgggþtü
nj Seium non vetuiífet petere, tamen, fi quid petiffet, videri con-
M tra fententiam arbitri feciffe: etid Ofilius et Trebatius refpon-
-C?ïljïïï derunt. $. 2. Solutioni diem püífe arbitrum ftatuere puto:
* etita et ?? 'Trebatius videtur fentire. $. 3. Pomponius ait,
d inutiliter arbitrum incertam fententiam dicere: vtputa, quan-
tum ei debes, redde: diuifioni veftrae &axïþlacet: pro ea par-
L .. te, quam creditoribus tuis foluifti, accipe. $. 4. Item ?Iar-
1 biter pderiám e& corhpromiflo peti vetuerit, in libro trigenfimo
d XXXli-tertio apud Pomponiumfckiptum habeo, non valere: et habet
d ufelsx - rationem. quia non de poena compromiffum eft. A: llPapinia- |
; W,JL?"'W nus ?^ libro tä:;m Qu£eftionum 24f: Si, cum dies compro-
d miífi finiretur, prolato die litigatores denuo in eum compro-

n miferint, nec fecundi compromiffi arbitrium receperit, non effe

[

Ti cogendum recipere, fi ipfe in mora non fuit, quo minus parti-

- bus fuis fungeretur: quod fi per eum factum eft, xequiffimum .
gl effe, cogi eum a Praetore fequens recipere: qufe quéeftio ita
d L procedit, fi niä'ïl in priore compromiffo de die proferendo ??
12 caueatur ?^: ceterum Ífi caueatur, et ipfe protulit, manfit ar-
Sedfïïüüïfrzæ. é» . biter. $. 6. Plenum compromiffum appellatur, quod de re-
nre . bus controuerfiisue ?? compofitum eft, nam ad omnes con-
et "u fft. trouerfias/pertinet: .fgd fi forte de vna re fit difputagio A -
r -un.uw €et pleng compromiffo aCctum fit ?^?, tamen ex ceteris caufis
T —« aCiones fupereffe: id enim venit ?* in comprgmïüïm, de quo
t Ld. [ aCtum efj ^?, (vt) ?? veniret. Sed eft tutius, fi quis decer-
17 OE wxta re compromiüumiga&u, us fit, de ea,fola exprimi relgff(com-
" promiffo. $-7: Non debent autem obtemperare ?* litigato-
ag [v res, 11 arbiter aliquid non|hóneftum ?? iuílerit. $. 8. Si in-
ii 24 tra diem compromiffi aditus arbiter, poft diemn compromiffi ad-
',egnþ"*)"-'ï efle iuflerit, poena non commiftétur 53., $. g. Si quis ex li-
J tigatoribus ideo non afffuerit, quod valgtudine, vel Reipubli-
f cae caufajabfentia impeditus fit, aut Magiftratu, aut alia iufta
m de 3^ cau(a, pdenam committi Proculus et Atilicinus aiunt:
; mi fed, fi paratus fit in eundem compromittere, aCtionem denega-
' 4L$to4,., ri ??, aut exceptione tutum fore,. Sed Koc ita demum verum
m TAR erit, fi at;sbiter recipére if fe arbitérium fuerit paratus : nam in-
hi /'oeiryitum $5 non effe cogendumji[ulianus libro quárto ?* Dige-
€ Mäf »ftorum se&e-Ícribit, 1pi$81autem[q1þllo minus p;äena abfoluitur.
i LU. $. 1o. Si arbiter iuffit ??, puta in prouincia ?? adefle litiga-
o NNENENSEN tores, cum Romge effet ngän; compromiffum, an ei impune
: n 5/f" non pareatur, quaeritur? Eí &f 49 verius, quod Iulianus ait
n r at libro g,äm, eum locum compmmiiï'-q,igeffe, de qgg—a&um fit,
I . -^": &t promitteretur **««&Impübe igieer ei nón parebitur, fi alio
g. n cum o l 44 adelle iüfferit Quid ergo, fi r t, d
i : db i go, fi non apfpareat, de quo
g loco actum fit?2 Melius dicetur, eum locum contineri, vbi com-

"p promiffum eft. Quid tamen, fi in eo loco ^?, qui fit circa
y: Jl H ^4*X ybem, adeffe iufferit? Pegafus agimittit, valere iuffum. Quod
mb puto ita ^^ verum effe, fi et ^? eius fit au&toritatis arbiter,
94:&3' vt $1 infeceffibus *7 foleat agere, et litigatores facile eo lo-
j v j : D , -
äüze Y fütÍni n£cof if :
"mir $. Cruc. Bynkersh. GE B. 18 Hal gwia,loco quafí. GEB. —— 19 Hal, de-
' füt. GEB. — 20 Hal. etimm, Vulgo et, abeft. BR. — 21 Hal. inferit fí. GE B.
22, Hic in Vulg. L. Si cum dies incipit, tefte Contio, BR. 23 Vulg. profe-
venda. BR. 24 Taur. caBeatur, et mox iterum. GER. 25 Hal inferit
ommibus. G EB. 26 Hal. difteptatio. GEB. — 27 Hal licet plemum com-
promiffum fathum fit, et in margine: licet compromiffum au&um [it. Bafil. wZv
gevixde euyre97, licet generaliter conceptum fit. B R. 28 Hal tamen Martia-
qus ex caeteris cauffis a&iones fupereffe ait. — Id enim venire. GEB. 29 Hal.
et Vule. fit. GEB. 30 Eo facilius haec vocula excidere potuit, quod fequen-
tis vocis prima litera fit z et antecedentis vltima t. BR. 31 Hal de ea re
fola exprimere. — INou debent autem im compromüffo obtemperare etc. — Vulg. de
ea fola exprimere. — Compromiffo autem mon debent obtemperare etc. B R. 32
Hal. et Vulg. zuboneflum, BR. 33 Hal. et Vulg. committitur. BR. 34
. Ap. Hal. de, abeít. G x B. 55 Vulg. addit aduevfus eum. BR. 36 Vulg.
inferit emm. BR. — 57 Vulg. tertjo. BR. — 38 Hal iwfferit. GEB. — 39 Vulg.
prouinciam, BR. 40 Hal. Et eff verius, t Ita. Barb. Pal, L. Treuif. Bynkersh.

DIGESTORVM LIB. IV.

JGe gprimd, NY ..

cf,ve;nïre poffint. $, rr. Sed ^? fiin aliquem locum inhone- |
ftum adefle iufferit, puta in popinas*?, velin lupanarium 59, 12 ox C
Ivt Viuianus/ ?* ait, fine dubio impune ei non paregitur; quan; L.J Judzaect
fententiam et Celfus libro feäd.a Digeftorum probat. Vnde
eleganter gra&at : fiis fit locus in quem alter ex litigatoribus
honefte vénire nón pöbiï'g, alter poffit, et is non verï,erit, qui !
ine fua turpitudine eoivenire poffit,is 5? venerit quilinho- C 3 ón TR AA a22,
nefte venéiat : an committatur pgena compromiífi, an 53 quafi Je//re2 sxboce Á.
opera nonjpraebita? Et reCte putat non committi: abfurdum VWJW(R

eninr eiï'e? ?^, duffum'in alterius perfond;ratum effe, in alterius 1. bec.
non. $.:12. Intra quantum autem temporis, nifi detur quod RO
arbiter iufferit, committatur ftipulatio, videndum eft. ;Et fi qui- iL £ . f

dem diés adi&&tus non fit,lfCelfus (chibitlibfo fecmhdo Dige- 16* f
ftorum, ineffe quoddam modicum tempus, quöï*;gï'þraeter- E. Á A.
ierit, poena ftatim peti poteft: et 5?, tamen, inquï, et 59 ( ,^ L ufava. ltX
dederit ante acceptum iudicium, adfex ftipülatu non poterit 57,
XXII. Pavrvs libro XIIL iad-Edictum. — VrrQvE
nifi eius interfläggit 5$, tunc folui. Ll9ek (2 A. eoxegtenn .
AXIII. VrrrAwvs libro XIII. ad Edi&tum. — Cer- !
SvS ait, fi arbiter intra Kalendas Septembres 5? dariiufferit, «7
nec datum erit: licet poftea offeratur, attamen femel commif-
fam pdenam compromiffi non euanefcere: quoniam femper ve-
rum e.g, intra Kalendas datum non effe. Sin autem oblatumj «erceak ho h,
accepit, poenam petere non poteft, doli exgeptione remouen- 4 rv X z
dus 9??9. . Contra, vbi dumtaxatjdarejiuffus eft 5*. — $. r. Idem
ait, fi iufferit me tibi dáre, et valétudine fis impeditus, quo
minus accipias, aut alia iufta ex 9? caufa, Proculum exiftima-
re, poenam non committi, nec fi poft Kalendas, te parato acci- :
pere non dqm, 'ngæpfe recte. putat duo leffetarbitri praece- ia J7t. LA /.
pta: vnum, pecuniam dari, aliud, intra Kalendas dari, Licet
igitur in pdenam non committas, quod intra Kalendas non de-

deris, quoniam per te non ftetit, tamen committis imägw-kr&ymmo/ /«7/()642(
7

emj9?, quod non das. $. 2. Idem ait, nihil aliud effe 9^

fententiae ftare poffe *5, iquam|id agere, quantum in ipfo fit, |. , . L— 3 a pe-
vt arbitri pareatur fententiae. . $. 3. Idem Ceifus ait, fi arbiter TA av

me tibi certa die pecuniam dare iuíferit, tu accipere noluifti, £&..
poffe defendi, iïg,fg'gg]p(þäham onicommitti. 74 L4.
. XXIV. Pavrvs libro XIII. ad Edictum. . SEep sr
poftea ille paratus fit accipere, non ifüpune me non daturum:
non enim ante feceram.
XXV. VrirriANVS libro XIIT. ad Edictum. LaAsko
ait, fi arbiter, cum in compromiffo cautum effet, vt $$ eadem
die de omnibus fententiam diceret, et vt poffet diem proferre,
de quibusdam rebus dicta 97 fententia, de quibusdam non di-
€ta, diem protulit, valere prolationem 5?, fententifegue eius
poífe impune non pareri: et Porliponius probat Labeonis fen-
tentiam. J(Ilfuod"et mihi videtur: quia officio in fententia fun-
Cus nonfeft.( $. r. Haec autem claufula, prgM cOMPRO- | ,,
MISSI PROFERRE, nullam aliam]dat arbitro facultatem,lþn mn/mrmïf'
quam diem,prorogandi: et ideo condicionem primi compro- 77erre. j
mifli nequejminuere, neque irimutare 9? poteft: et ideo ce-
tera

At S. Cruc. vt Flor. GER. 4I Vulg. vt compromitteretur. lal. cum com-
promitteretur. Priorem vidi in quatuor fcriptis, alteram in Bynkersh. L;Barb.
habet cum promitteret. Bm. — lii quatuor funt: Pal L S. Cruc. Treuif et, vt
reor, Bynkersh. Il. GEZ. 42 Hal. et Vulg. loco. BR. 43 Hal. fi eo loci.
Vulg. fi eo loco. BR. — 44 Ap. Hal.ita, abeft. GEB. — 45 Ap. Hal. et, abeft.
GE B. 46 Hal. vel, loco, vt. GEB. 47 Confer Perrenon. 11.. Animadm.
lur. 11. et Marqu. Freher 11, Parerg. 22, GEB. 48 Hal. inferit et. GEB.
49 Hal. et Vulg. popinam. BR. 50 Vulg. lupauar. BR. — 51 Hal. et Vulg.
luliauus. BR. — 52 Hal etis. Vulg.is awtem. BR. — 53 Ap. Hal. et Vulg.
an, abeft. B R. 54. Vulg. addit vifum eft, B R. 55 Hal. vt, loco et, GEB.
56 Ap. Hal. et Vulg. et, abeft. BR. 57 Hal. pofft. GEB. 58 Vulg. in-
terfuit. BR. 59 Hal. feptembris. GEB. 60 Hal. non poffe aut doli ex-
ceptione remouendum. GER. . 61 Hal. dari inffit. GEB. 62, Ap, Hal ex, :
abeft. GE. 63 Vulg. in ea parte poenam. BR. 64, Hal. inferit arbitri.
GÉB. 65 Ap. Hal. poffe, abeft. GEB. 66 Hal. inferit i. GER. 67
Hal. inferit aloquin. G E B. 68 Hal. et Vulg. addunt diej. & R. 69 Hal .

Dd qatare,

1 r rA d
L-—-l x Pv e9)
(-,4,

«

96 DIGESTORVM LIB. IV. TIT. VIII

tera quoque difeutere 7?, et pro omnibus vnam fententiam
ferre debebit *!. $. 2. '? Si per fideiufforem *? fuerit cau-
tum in primo compromiflo, et fequens fimiliter proferendum,
Labeo dicit *^, ^Sed Pofnponius dubitat, vtrum fisdem *5,
an et aliis tam Adoneis.. Quid enim, inquif, fi idem fideiubere

m

füfn ex;te» rl« moluerint? Sed puto, fi noluerint fideiubere, tunc alios non ab-

ïïhiles&dhibendos: .Läf, Al X . | |
XXVI. PAvrvs libro XIII. ad Edictum. — Ne xw

11£A.. poteftatelfit/fideiufforum, poftea fe non obligantium, vt póena

committatur. Idemque et fi decefferint 7^.
XXVII. VrsrANVvSs libro XIIT. ad Edictum. Drew

? f proferre vel|praefens ?*, vel per nuntium, vel per epiftulam

poteft. $. r. Si heredis mentïo,þ,vel ceterorum æfa&a in com-
promiffo non fuerit, murte foluétur compromiffum: nec vti-
mur Labeonis fententia, qui exiftimauit, fi arbiter aliquem pe-
cuniam dare iufferit, et is deceíferit antequam daret, poenam
cornmitti, licet héfes eiÜs paratus (it offerre. $. 2. Stari au-

L1&J3Á — tem debet fententiae arbitri quam de re dixerit 79, fiue Jfjqua,

fiue iniqua fit: et fibi ifiputet, qui compromifit, Nam et *?
Diui Pii referipto adicitur: vel minus probabilem fententiam
aequo animo ferre debet. $. 3. Si plures arbitri fuerint, et
diuerfas fententias dixerint, licebit, fententiae ?? eorum non

£o; ftari: fed fi,maior pars confentiat, e$ 5* ftabitur, alioquin poe-

,a committétur. Inde quaeritur apud Tulianum, fi ex tribus

/ avl 1 u du 1 11 1Y A » IY -
X arbitris vnus . gumägum, alius dectm, tertius guinque con

deocE. demnent, quà fententigfl ? ftetur? fc£lulianus fcribit, quingüe de-

bere praeftari: quia in hafc fummarf ;omnes. confenferunt "
. 4. Si quis litigatorum defuerit, quia per eum factum ett,
quo minus arbitretur ??, póena committetur. Proinde fenten-
tia quidem dicta non coram litigatoribus non valebit: nifi in
compromiífis ?* hoc fpecialiter expreffum fit, vt, vel vno, vel
vtroque abfente, fententia promatur: pfenam autem is, qui de-
fuit, committit: quia per eum factum eft, quo minus arbitre-

-f a, cur. $. 5. Coram autem diCere fenténtiam videtur, quilfapien-

tibus ?* dicit: ceterum coram furiofo vel demente, non vide-
tür dici. Ttem, coram pupillo non videri fententiam dictam,
nifi tutor praefens fuit. Etita dehi& ?* omnibusTulianus li-

If], bro quarto. Digeftorum fcribit. $. 6. Et, fi quis: praefegsfar-

^" pitrum fententiam dicere prohibuit, pgena committgtur

89.

$. 7. Sed fi p£ena non fuiffet adieCta compromiffo,: fed fimpli-
citer fententig ?? ftari quis promiferit, incerti aduerfus eum
foret actio. |
XXVIII. PAvrvs libro XIIL. adEdictum. Now Av-
TEM intereft, certa, an incerta fumma compromiffa ?* fit, vt
putà QVANTI EA RES ERIT. :

XXIX. Vrrtiaxvs libro XIIL ad Edictum. Ap-
vrnsvs fententiam arbitri fit, fl petatur ab eo, a quo arbiter

qmutave. GEB. 7o Hal. addit debet. GER. 71 Ap. Hal. debebit, abeft.
GEB. 72 Hal, praefigit Sed. G x B. 73 Hal et Vulg. fidezuffores. 8 R,
74 Hal. a:t. GER. 75 Hal Zsdem, et mox idem. GE B. 76 Fortaffe
legendum idemque eff fi decefferiut. — Vulg. idemque eff, et fi decefferint, et ita
quoque Bynkersh. fine glofl. — Alii fcripti vt Flor. BR. . Nempe Darb45. Cruc.,
Treuif.— At Pal. I. idemque fi decefferiut.;Hal. vt Flor. GEB. — 77 V,ulg. ad-
dit vel abfens. B R. 78 Flor. fuit fcriptum quamdarexerit, correctumque fub-
antique 447 vere dixerit. Sed facile omnes intellexerunt corredionem effe
nihili, et fubftituerunt qnam de ve dixerit, quod et Taur. recepit. Decem MS$S.
quae contuli, receptam le&ionem referunt, quorum tamen vnum Vat. IIL.initio
vere habuit, vt Flor. eft corre&um. g R. — Collata reperiy praeter iftud Vat'.:]äarb.
Vat. I IV. Pal. 1. $. Cruc. Magl. Treuif. Bynkersh. — Hal. vt Taurellius. G B.
79 Hal. «t, loco et. GER. 80 Hal. et Vulg. fententiae, et eft quoque Flor.
litera c antiquiffime adícripta, quae alia tali litera fequente facile excidere po-
tuit; Quoniam ea litera iam proríus euanida recenti atramento fuperducta eft,
fugit ea Tanrellium. B R. 81 Hal. ez. GEB. 82, Vulg. u quiudecim —
iu decem — ig quinque, E quinque MSS. non nifi Barb. ct Bynkersh. 1I. prae-
pofitioner$ admittere comperi. &&, — Reliqua funt S. Cruc. 'Treuif. Bynkersh. I.
G E B. 83 Hal mum [ententiae. GEB. 84 Flor. fuit comuermut, forte
re&ius effet reftitutum conzenerunt. BR — 83 Verbum arvbitretur hic pas-
fiue pofitum, vt in L. 13. $. 1. Zufr. de V[ufr. et in L. 12, $. . infr. de

Religiof. fed et ap. Senecam Jib. I11. Coutrouw. in praefat. Bynkersh. I, Ob- |

peti vetuit. Quid ergo, fia fideiufjgre eius petatur, an p;(ena
committatur? et puto, committi£Bf ?? : et ita Sabinus fcribitz
nam 77 duvXuet ?? a reo petit ?^. — Sed fi cum fideiuffore jiZes
compromili£et a reo petatur ?5, nifi interfit fideiufforis, ?* À
non committgtur. z :
XXX. PAvrvs libro XIII. ad Edictum. Sx ovrs
rem, de qua compromiffum fit, in iudicium deducat, quidam
dicunt, Praetorem non interuenire ad cogendum arbitrum fen-
tentiam dicere: quiaiam ?"4 pgena non poteft effe, atque fi
folutum eft compromiffum. — Sed fi hoc optinuerit, futugum eft,
vtin poteftate eius, quem pfenitet compromififfe ?* b |fitjcom-
promiffum eludere. Ergo aduerfus eum péena committenda , -
eft: lite apud iudicem fuo ordine peragenda. 447£. ! nl

!]

XXXL. VrrrAwys libro XIU[ jgd-Edictum. TraUnixnm),

DEMV M autem committgtur ?9 ftipulatio, cum aduerfuseam 54
quid fit, fi fine dolo malo ftipulantis factum eft: füb Hac enim
condicione Committitur ftipulatio, ne quis doli fui ?? prae- ,
mium ferat. Sed *9?? fi quidem compromiffo adiciatur, v T * 44
SI QVID DOLO IN EARREmFACTVM SIT, ex ftipulatu
conueniri qui dolo fecit, poteft; et ideo, fi ^ arbitrum quis
corrupit vel pecunia, vel ambitione, vel aduocatum diueríJe
partis, vel aliquem ex his, quibus caufam füam commiferat, 'ex
doli claufüla poterit conueniri ?: vel fi aduerfarium | cafide
cireumuenit. Et omnino fi in hac lite dolofel/* verfatus eft,/) /«/t
locum habebit ex ftipulatu aCtio: et ideo, fi veht de dolo actio- —

nem]exercere aduerfarius, non debebit, cum habeat ex ftipu-1.. 2 E

st t

latu actionem.] Quod fi huiusmodi claufula in compromiffo
Ícripta non eft, tunc de dolo actio, vel exceptio locum habe-
bit. Hoc autem compromiffum plenum eít, quod et * doli

! claufulä(e $ habet mentionem.
X

XII. Pavrvs libro XIIL ad Edictum. Nox pr-

sTINGVEMVS in compromiíffisa minor, an maior fit pfena, seéx &
iguam res de qua/agitur. $. r. Non cogetur arbiter fenten-wf.i?.".;;')c,qu

tiam.dicere,lþ poenaicgmmiffa *. fit. $. 2. Si mulier alieno 1 Jf^,
nomine compromittat, non erit pecunia compromiífa ?, pro- t"«-

pter interceffionem. , $. 3. Summa rei eft, vt Praetor fe non Lj & m p

interponat, fiuelinitio ? nullum fit compromiffum, ifiue fit3 1-9E i
fed pendeat, an ex eo pgena exigi potelt, fiue poftea deficiat —1J5t

| pdena compromiffo foluto die, morte, acceptilatione, iudicio,

pacto. $. 4. Sacerdotio obueniente *9, videbimus an coga-
tur arbiter fententiam dicere: id enim non tantum honori
perfonarum, fed e& máfeítati Dei indulgetur, cuius facris va-
care facerdotes oportet. Ceterum fi poftea fuüfcepit, ifte quo- 7 .
ue omnimodo fententiam ferre debet. $. 5. Item non'eft
cogendus, fi de negotio transactum eft, vel homo mortuus eft,
de quo erat compromiflum: nifi|j]pofteriore cafu aliquid liti-r» D-g/þ
gantium interfit. $. 6. Iulianus indiftin&te fcribit: Si per er- —
rorem

feru. 25. GEB. — 86 Hal. compromiffo. G E. 87 Hal qui eam . fapienti-
bus. Wulg. qui eam coram fapientibus. — Ceterum hic fapientibus eft, fcientibus
et zntelliventibus. BR. 88 Hal. alás, loco bis. GER. 89 Hal et Vulg.
committitur. BR. g9o Hal. et Vulg. fententiae. BR. 91 Hal. promiffa.
G E B. 92, Gothofr. in nota Al. committi. Ita Taur. in margine, et Hal. in
textu. GE B. 93 Id eft, poteflate. idem Hal in Graecis latine reddere ne-
glexit. GEB. — 94 Halpetitur. GEB. — 95 Hal. petam. GEB. — g6 Hal, prae-
figit poena. GEB. — 974 Vulg. inferit aduerfus eum, qui compromilfumn n iudici-
win deducit. BR. 92 b 'aur. compromi(fiffe. GEB. 98 Hal. et Vulg. committitur.
BR. 99Ap.Hal fuiabeft. GEB. . 100 Hal.inferitet. GE B. I Ap, Hal. 2t,
abeft. GEB. — 2 Hal. fiue, loco fí. GEB. — 3 Ap. Hal. ex doli clanfula poterit
conueniri,abfunt. GEB. 4Hal.etVulg.dolo. BR. .5 Hal.etiam, GE&. 6 Ap.
Hal. clanfulae, abeft. G EB. 7 Accuríius iam legit, tefte Ruffardo, a?fi poe-
"a compromi[fafit. Et efex MSS. quatuor eam leQjonem habent, quintus in
eum modum correQus, Idem alia ratione habet Treui£;fi poeua comproniffa
1,05. fit, verum negatio poftea expun&a eft. pg&. Cum Accuríio facit etiam Hal.
quod non probat.Ant. Auguftin, II7. Ejseud. 6. Quintus ille codex eft S.
Cruc.:reliqui Barb. Vat. I1I. Pal. L. Bynkersh. GEB. 8 Hal. poema compro-
miffa. Wuwlg. poena commiffa. B R. 9 Flor, quondam erat fiueminuitio, forte
pro fiue in zmitio, t? tamen ab ordinario correctore deleta, nec quicquam . repo-
fitum. Vulgati certe habent n initio. RR. 1O Dafil. iày iegsüc 7 dgrueee?e
x V LLLIETM

QU
UI

ll

DT

|
Áa
llj
6EP
Fal.
RU
fv
LT

ftjf;—a:wg/aäiwm J DIGESTORVM LIB. IV. TIT. VIIIL 97

562/411

rorem de famofo delicto ad arbitrum itum eft, vel de ea ( ré)
.Lf]ï:JWde qua publicum iudicium fit cónftitutum, veluti de adulteriis,
ficariis, et fimilibus, vetare debet Praetor fententiam dicere,
Y r " nec dare di&tae ? exfecutionem. « $. 7. De liberali caufacom-
? - promiífo faCto, recte non compelletur arbiter fententiam dice-
re: quia fauor libertatis eft, v£ maiores iudices h'abpre (!eþeat.
LLf Eadem dicenda funt, fiue dé ingenuitate, fiue de libertinikate
uUf qu-,(efcio [fi]: et f1 ex fideicommitfi capfa hber.tas deberi dwaï
tur. Idem dicendum eft, in populari *5 aCtione., $. 8. Si
feruus compromifex:it, non cogen.dum. dicere fententiam arbi-
uzn?&trum: nec, fi dixerit, peenae e:;.iex.:utlonem dandam de pecu-
Jio, putat O&tauenus. Sed an, fi liber cum eo compromiferit,
exfecutio aduerfus liberum detur, Vidgamus: fed tnagis eft, vt
Wi . $7 non detur. $.9, ltem fi quyff** Romáe comf)i'omife'rit, mox
*/,, Romam in legäfjionem venerit, non eft cogendus arbiter fen-
: tentiam dicere: non magis, quam cogeretur, fi litem ante con-
di ! teftatus effet, nunc eam exercere: nec intereft, tunc quoque in
legatione fuerit, an non. Sed fi nunc *? in legatione com-
. promittat, puto cogendum arbitrum. fententiam dicere: quia
2 /f. et, fiyiudicium fponte accepiflet, cogeretur peragere. Sunt
7^ tamen, qui de ifto non recte dubitant: qui vtique nullo modo
dubitabunt, fi de ea re in legatione compromi(it, quam in le-
: ga(t;ione contraxit:quia et iudicium eo nomine accipere coge-
£ retur. lllud in prima fpecie poteft difpici, an, fi ante ** com-
Promifit legatus, cogendus fit arbiter fententiam dicere, fi ipfe
legatus poftulet? Quod prima ratione poterit videri iniquum,
vt in ipfius poteftate fit. Sed hoc tale erit, quale fi actionem
ji:9:/! velit diéctare, quod fácere eilicet. Sedcompromiffumiftud **
. &, eomparapimus ordinaria aCtione 7?, vt non alias audiatur de-
448 fiderans, vt arbiter fententiam dicat, quam [íi fe defendat.
W Q^5 $. 107 Si is faciat controuerfiam hereditatis, qui cum . defun-
d *er^ 6to compromiferat; futurum eft praeiudicium hereditati, fi ar-
Mil 'g";'w)ej*' biter fenteftiam dicat: ergo, interea inhibendus eft arbiter.

TE

A
£s
t*

L.

131"*' * &. 1r. Dies compromiífi proferri poteft, non cum ^? ex (cof
tu'f,änffu m b ventione, fed cum iuffu arbitri eam proferri neceffe eft, ne'
ET UJE*;& péena committatur. $. I2. 5i arbiter fefe celare temptaue-
Kw; "^. rit 29, Praetor j i inue&igare debet: et fi diu non«parue-
t rit ?^*, multa aduerfus eumYydicenda ?^ eft. $. 13. Cum in
, plures compromiffum eft ea condicione, vtf,ï'.fä;quilibet, vel
" »U ; Ra E MM 24 4 d d : : :
. J )a. /w, vnusjdixifiet fententiam, eo ftaretur, abfehtibus ceteris ni-
, ck hilo minus qui praefens eft cogetur. At fi ea condicione, vt
E | omnes dicant, vel quod de maioris partis fententia placuerit,
A. non debet fingulos feparatim cogere: quia fingulorum fenten-
: &c9«€. tiafad-póenam non facit. $. 14. Cum quidgm arbiter ex aliis
! y - caufis inimicus manifefte apparuiffetdteftationibus etiam con-
uj : [o9 eC , o fac d x jdtexgue . — LL oekitQz,
| éiwros, fi facerdos aut poutifex fiat. BR. — Y1 Facile re ob fequens de excidere
potuit. lta mox arbitraun, pro ad arbitrim, et perrorem pro per errorem, vtrum-
que tamen corre&tum eft. BR. — Vltima corre&tione nihil opus, nifi idem infini-
ta corrigere maluiffet, fufficiebat Taur. inuentum pERorem. GEB. I2, Vox
diclae, in Pand. Flor. adie&ta eft, omnes tamen hoc fequuntur, nifi quod Vul-
L- gares libri aliam adhuc vocem adiiciant: dare di&ae fententiae executionem. B R.
: . . Hoc etiam modo Barb. Pal. I. Treuif. Bynkersh.;Florentinam fequuntur Vat.
" Hl et $. Crüc. i Hal. vt Flor. absque additamento fententiae, GE B. 13 Go-
" thofr, in notaz Al pupillavi, et iale. KHabent tamen Baíil. diferte ^evmiAAa-
ï eíac. BR. 14 Hal. et Vulg. fj quis, Locus interpunctione iuuandus: ltem
h f quietc, BR. — I5 Ap. Hal. munc, abeft. GER. I6 Hal antea. GEB.

E 17 Ap. Hal. ifiud, abeft. GER. 18 Hal. ordinaríae a&Hiomi, Et fic Flor.
/ quoque correctum, fed recenter, quare Taurell. antiquae le&ioni adhaefit, fub-
audita praepofitione cum. BR. 'Taur. extraordimariAGione. G EB. I9 Ap.
^ Hal. cum, abeft. GER. 20 Hal. teutauerit. GER. 2I Hal. et Vulg. ap-
ä/- &i. paruerit. BR. 21, Hal. indicenda. GEB. 25 Hal^inferit 2zam. — Vulg.
elïï fi. BR.. Vt Vulg. Barb. Treuif. Bynkersh. . At S. Cruc. vt Flor. GEB. 24
' " "Hal et Vulg.. ej; 8K. 25. Vulg. quaeventis. BR. —— 26 'Yaur. fubfcri Bfit.
G £ B. 27 Hal. petitionem. GEB. 28 Àp Hal. zpfo, abeft. GEB. — 29
Hal. guidlibet, Dubito, annon haec vox fit feparanda quod libet, maxime ob
fequens 24 qua ve libet. BR. 30 Vulgo, et quatenus compromi(fum eft, ab-
» funt. BR. 31 Hal. dictum efl, non in quolibet : licet a. quibusdam variatum
r fit. et pato de re non committi, et in margine ad voces de re: alias, vere. G k B.

P

4

d
e. e. 9 L] hd
uentus, ne fententiam diceret, nihilominus nullo cogente di-
cere perfeueraflet, libello cuiusdam id querentis ?5, Impera-
tor Antoninus fubfcripfit ^?, poífeleum|vti doli mali exceptio- [.]/.

ne. Etidem, cum a iudice confuleretur, apud quem poena . i. pj«

*

petebatur, refcripfit, etiam fi apyellari non pokteft, doli mali ex- r(.'ce.,(.-/fm,..,.., É
^e»c

deptionem in péenge petitione ^" obftaturam. Per hanc ergo
exfeptionem qus&edam appelfandi fpecies eft, cum liceat retra- |
Ctare d fentenïiæarbitri. $. 15. |De officio arbitri(traCtanti- | 1./X€
bus fciendum eft, omnem tractatum Ljex 1plo ?^* compromiffo l'effe.
fumendum: nec enim aliud illi licebit, quam quod ibi, vt lef- ep?

biter poterit, nec in qua re libet: nifi de qua re compromif-
fum eft4et !
eft de fententía dicenda? et dictum ^-, non quamlibet: licet
de quibusdam variatum fit: et puto, vere.non committi, fi di-
cat ad iüdicem de hoc eundum veljfe, veljalium: Q

p

ficere]poífit, cautum eft: non ergo quodlibet ?? ftatuere ar- L. .Yfx"
uatenus compromiflum eft|??. — $. 16. Quaefitum &:bäff

| in alium-compromittendum ??. Nam et Iulianus, inpune ?* yenarL-4 — —

non pareri, fi iubeat ad alium arbitrum ire ?^, ]ne finis nonfit) 7«C27« exje tG

Quod fi ?? (hocjmodo dixerit, vt arbitrio Publii Maeuii fundus j 0. 1.

traderetur, aut fatisdatio detur, parendum effe 39 fententiae:

idem Pedius probat ??: ne propagentur arbitria, aut in 5v ec—

alios interdum inimicos aggnfiurn transferantur,]fua fententia j $47
tinem controueríiae eum imponere oportet ?9: non autem fi- 4

niri controuerfiam, cum aut d.;*ïgratur arbitrium, aut in alium fTO t e, n

transferatur: partemque fentenfjae effe, quemadmodum fatis-
detur, quibus ?? fideiufforibus: idgf)igfdelegari non poffe, nifi
ad hoc comæggniffum' fit, vt arbitcr ftatueret, cuius arbitratu [ K
fatisdaretur. $. 17. Item fi iubeat, fibi alium coniungi, cum
id in compromiffo |non fit| non dicit fententiam:-nam. fenten- ; 1/4.
tia effe debet de re compromiffa: de hoc autem compromif- At^ ey Pa

. fum non eft. .. $. 18. Si djomini; qui inuicem ftipulati fint &9,

2

procuratorepn fuos ** agére apüd arbitrum velint, poteft iübe-. /
re, ipfos etiam adeffe. $. r9g. Sed fi et heredis ^^ in compro-

t

E

miffig ^? mentio fit, poteftiubere, etiam heredeff; eorum adeffe, fc'v/m'm;, [L.J

$. 20. Arbitri officio continetur et quemadmodum detur va- . j ,v
fieffio. An et fati iturum 44: x
cua poffeffio. An et fatis ratam rem Jabiturum *^? Sextus
Pedius putat: quod nullam rationem habet **: nam ^*9 fi
ratum non habeat dominus, committétur ftipulatio. $. 21. Ar-
biter nibil extra compromiffum facere poteft: et ideo necef-

A
farium eft adici |del die compromiffi proferenda: ceterum im- UJ/-..,

pune iubenti non parebitur.

PORMPSCNIUERROMD Ea — ctten

XXXIIL PAPINIANVS libro I. Quaeftionum. An- ; / a«

BITER ita fumptus ex compromiífo, vt et diem proferre ^* — .
pofflt., hoc quidem facere poteft: Ltgdfgr;gef ^$ autem contradi- lJJïW

centibus litigatoribus, non poteft. Ls

XXXH. ^

32, Hal. ad zudicem de boc eundum vel fe, vel alium, vel etiam in alium. compro-
mittendum. — Vulg. ad iudicem de boc eundum vel in fe vel in alium. compromit-
tendum. '| Bafil. digeTby QixacHv yevéoDus durby ï)ä"'reeov. B R. 33 Hal. inferit ;
üit. GEB. 34 Hal. irj. GEBR. 35 Hal. fed nec fi. GER. — 36 Gothofr. l
in nota: Nom effe Prateius legendum effe monet. — Vulgo fcribunt: parendum
effe fententiae Pedius negat, —Idem Pedius probat. Prote&o male ífe habet hic
locus, nec tamen Haloandri aut Prateii medicina placet. BR, Apud Hal. eft
parendum effe fententiae. — Item Pedius probat. GEB. 37 Gothofr. in nota
Al. negat. et fic Accurfius retulit in Pandectis Pifanis legi, fed falfo. Et hoc
ipfum Gotbofr. recte negat. B R. 58 Hal. et Vulg. oportere. BR. — 39 Hal.
fatis ei detur, quibusque. GEB. 40 Hal. et Vulg. funt. BR. 41 Hal. per
cuvatores fuos. Vulg. per procuratores [uos. Bafil. 3à évroAfev dyuvíamcDas, j

per procuratores certave, h. e. litigare, BR. — Vt Vulg.tita Barb. S. Cruc. Treuif. / : Z
Bynkersh. "GEBR/^ 42j Vulg. baereduw, et mox gaeredes. B R. 49 Hal. (

compromiffo. G E B. 44 Hal. aw et fatis vem vatam. dominum — babiturum.
Vulgo az et fatisdare rem vatam dominum babiturum debeat. MSS. etiam, quae
hic adiui, tantum non omnia habent fatsdare, tam ex prima fcriptura quam ex
correQtione, Bafll. quemadmodum . oporteat tradere vyacuam . poffeffionem , mon
etiam, vt detur cautio pro vàto. BR. — Ex prima fcriptura Barb. Pal. L. Bynkersh. (

ex correctione Treuif. Vt Flor. S. Cruc. GEE. 45 Hal quod nulam id

Esb p
vationem buübeat. GEB. 46 Hal. inferit et. GEB. 47 Hal. ïefewe]'c-'rEB. TW
L

48 Gothofr. in nota Zntenertere, vid. Cuiac. 11I. Obf. 7.2n fiue. — Hal. proferre,
et fic feptem codices, quos vidi, Cuiacii explicationi concinunt Bafil qui lo-
: $a

9- Jf

&

A.

4—)

fl:l7 &L:W
C —f

Abelimer

sst ii

98

TE
LOA TC f,]i.:,t-

XXNXIV. Pavrvs libro/XIIT. ad Edictum. | Sr pvo

rei fünt, aut credendi, aut debendi, et vnus compromiferit, is-

;.f?jfa (,,, que vetitus|fit petere, aut ne ab eo petatur: videndum eft, an,
] fi alius petat, vel ab alio petatur, poena commuttatur. ]dem in
lJf. ^ duobus argentariis, quorum nomina fimul qunt. ^?. . Et fortaffe
u poterimus ita üdeiuiïbribusrcomung;:re, n ocii funt äþahas nec
Heex'tí, ate petitur, nec ego peto "?, negLrjeo nomine]petitur, licet
L— atelpetatur, $. 1. Semel commilfla poena folui compromlf—
[ JS Rm ?u,ninge&ius pui:o dici: nec amplius poffe committi, nifi id aCctum
Vi fit, vt (linf) fingulas caufas totiens committatur. — — .
J/)U fit, XXXV. Gazrys,libro V. ad Edictum prouinciale, $r

pPvPILLVS fine tutoris auCtoritate compromiferit, non eft ar-
biter cogendus pronuntiare: quia, fl contra eum pronuntietur,
póena non tenetur, praeterquam fi fideiuflorem dederit, a quo
péenajpeti poffit: idque et Iulianus fentit. ;
^XXXVIL VrP1ANVS libroZXXVITE. 5* ad Edictum.

ER

! f Str rERIATIS diebus, cogente Praetore, arbiter dicat fenten-
LA ff.
| : b
1. Kag

À F d i

tiam, et petatur ex compromiffo poena, excegtioþ;iemi locum
non habere conítat: nifi alia ?^ lege eadem dies ?? feriata,
in qua fententia dicta, efäf?gä—excepta..
XXXVIH. C&rsvs libro Il. Digeftorum. QvaAnwvrs,
arbiter alterum ab altero petere VetlïiP, fi tamen heres.Lf).5 4 pe-
tit, poenam committet,P2^: non enim differendarum 111311191
caufa, fed tollendarum ad arbitros itur. — 77z, — adfresttesiers (4f)
XXXVIH. MopsesTiNvs libro VI. Régularum ?*.
Cvw PÓENA ex compromiffo petitur, [is| qui coryïïliüt Ti
damnandus eft: nec intereft, an aduerfarii eius interfuit, arbitri
fententi$, "? ftari, nec ne. ij *
XXXIX. IAYy,onrEgNvs 9? libro XIljex Caffio. Now
ex omnibus caufis, ex quibus arbitri paritum fententiae non
eft, pdena ex compromiflo committitur: fed ex his duætaxat,

L

LAJA
At

i . * Q z
quae ad folg;ctgonem pecuniae, autjoperam praeb.endam t per-
l 9. [»W Pfu»)tineft. déj ?2 contumaciam litigatoris arbiter punire po-
J&Zwa-ygf !A« terit, pecuniam eum aduerfario jdari'iubendo 9?:; quo in nu-
L ; $ P ^» ** H . »
Ms a mero haberi non oportet, 1i teftium noming ex fententia arbi-
; E LC .1(/ M Q1* ; 64' "t m * e
EU. 7 ag ri exhibita,non funt 9^. $. r. Cum arbiter diem compromis-
. deíav B,c'öonm )»LCW'C t (e 5 p

— , * r » * (* "^ *
fi proferre 95 iuffit, cum hoc ei permiflum eft, alterius mo-
ra alterime 9* ad poenam committendam prodeft.

ko- Hejma XL. PoMrowrivs libo XI. ex Variis leCtionibus.
L //) AnsBrTER Calendis lanuariig adeffe iuffit, et ante eum(diem]
P* deceffit, alter ex litigatoribus non adfuit, procul dubio péena
L4/f. Jninime commifía eft:. nam et Caiïx)um audille * fe * dicentem
Jft Arifto ait, in eo arbitro, qui ipfe nón veniffet, non effe com-
miffam 9*: quemadmodum Seruius ait, fi per ftipulatorem ftet,
quo minus accipiat, non committi pdenam.
" XLIL CALLISTRATVS Hbrof. Edicti monitorii, Cv
, .[,,.ä jd del' 2', LEGE lulia cautum fit, ne[minor vi9Tbti annis iudicare coga-
| tur, nemini licere minorem yi annis compromiflarium iu-
| |/, dicem eligere: (ideoqu (pöena ?* ex fententia eius nullo mo-
do committitur. M

aiori camen Viägti annis Ífi minor vigin-

AW

co diem proferre, habent: Z3simw émew]efvew. vacationem producere, loco veferre.
veoxoovitev quafi tempus anteuertere, B R. MSS. funt: Barb. Vat. HIT. Pal. I.
S. Cruc. Treuif. Bynkersh. GER. 49 Hal. eruut. GEB. .. 50 Hal liet
e20 petam, et in margine alias, mec ego peto. GEB. 51 Hal lb. XXVII.

GEB. 52, Hal. aliqua lege, fed Bafil. érégo vóps. BR. 33 Ap. Hal. dies,
abeft. GEB. 54 Hal. et Vulg. fuerit. BR. 55 Vulg. inferit ab altero. B R.

.56 Vulg. poema connnittetuv. BR.
58 Hal. compromifit. G EB.

57 Hak Hb. V1. differentiarum. GER.
59 Hal. et Vulg. fententiae. BR. 60 Ial.
IABOLENVS. GER. 61 Balil. xo4pava 3o0vos 3 moiiauf Ti pecuniam da-
ve aut facere aliquid. BR. 62 Hal. Siguidem et. "Wulg. Sed etiam. Halo-
andrinam probat Noodt. m Connent. b. íed et 72 Idem referri poterit ad . Cas-
fium. B R. 63 Hal. dave iubendo. Sed et mutatum eft Flor. in dare fed . re-
center, Et fic in magna vocalium e et permutatione malumus. |Si enim cum
'Taur. velimus antiquam fcripturam tueri, nos molefte habebit 73 ewm. ^ Noodt.
in Commentar. idla: pecumiam emm aduev(ario davi iubendo, fpuria efle. exiftimat.
Eft tamen et in Dall. mgocripobv 7À wrK4e QuTOU. BR. 64 Hal. et Vulg.
fint. B R. 65 Hal. proferri. GEB. 66 Flor. tantum erat eflaiteviusad

poenam committendaprodefl. Subantique autem. reformatum, vt in textu, fed.]

DIGESTORVM .LIB.

IVS CTTIT. MWILD.
tiquinque annis 9? fit, ex hac caufa fuccurrendum, fi temere
auditorium freceperit, multi dixerunt. J««« A. QT
- XLIL ParrwrANvs/libro,Il Refponforim. Ammi 7 77
TER intra certum diem feruos reftitui iufüt, quibus non refti- t
tutis péenge caufa fifco fecündum formam ,compromiffi con- ..
demhnauit *?, Ob eam fententiam fifco nihil adquiritur: fed
nihilominus ftipulationis pdena committitur, quod jab yarbi-
tro ** ftatuto non fit obtemperatum.Wä—"ä!aw—yä p
XLIII. ScKevora libro I. Refponforum. öfw./wä E-
Bvs controgerfüsque omnibus compromiflum in arbitrum **
a Lucio Tifio, et Maeuio Sémptonio fattum,eft: fed. errore
quaedam fpecies in petifionem ?? a Lucio Titio dedu&ae non
funt: necarbiter de hjs quicquam pronuntiauit: quaefitum eft,
: « [ . C /€ PBL *
an fpecies omifíde peti polänt? Refpóndit, peti poffe: nec
poenam ex compromiffo committi: quod fi maligne hoc fecit,
petere quidem poteft, fed pdende fubiugabitur. . |
XLIV. Ingmw libro IL. Digeftorum.: Ix TEen Caftel-
lianum 7^ et Seljum controuer(ia de finibus orta eft, et arbiter
lelectus eft, vt arbitratu eius res terminetur: ipfe fententiam
dixit, praefentibus partibus, et terminos pofuit: quaefitum eft, sie : -«
an, fi ex parte Caftelliani arbitro *? paritum non effet, póena &y*^«5
ex cox?lpromifibn commiffa eft *9, Refp(fö'ditfi arbitro paritum
non eflet in eo, quod vtroque praefente arbitratus effet *?, pie- -
nam commifíam. ! |
XLV. VrPrANvs libro XXVIILI*? ad Sabinum. Ix
COMPROMISSIS arbitrium perfonae infertum per(onam non
egreditur 7?. | |
,KLVI. Pavrvs, libro XIL ad Sabinum. D mris re-
bus, ét rationibus, et controuerfiis iudicare arbiter poteft, quae
ab initio fuiffent inter eos, qui compromiferunt, non quae poft-
ea fuperuenerunt, JjXcexra, —— | | "
XLVII. IvrrAwvs libro IV. Digeftorum.. Sx comw-
PROMISSVM ita faCtum eft *?, vt praefente vtroque, aut he-.
redibus eorum, arbiter fententiam dicat, et alter ex litigatori-
bus,decefferit, pupillo herede relicto: non aliter videtur fen-
tentia dicta effe, nili tutoris autoritas interpofita fuerit, / $1.
[litem, fi alter ex compromittentibus furere coeperit,

XLVIIL MopssTrxvs librojIV; Regularum. Am-'! -

m d

BITER ad ferendam fententiam non compelletur. 11] A
ALIX. [v r rANvs libroIV. Digeftorum. Sep gT 95 75
interpellatur ?27, !gäeozynmus fententiam dicat, quia nfkil Cco-

in. 3

ram furiofo fierijintellégitur. Quod fi furiofus curatorem ha- j 5,/;4;
bet, vel habuerit, adhuc litigio ?? pendente, poteft $5.. prae- / ye
fénte curatore fententia dici. $. 1. Arbiter adeffe litigatores
vel per nuntium, vel epiftulamiubere poteft. $. 2. Siab al-
tera dumtaxat parte heredis mentio comprehenfa fuerit, com- — . ,
promiflum foluetur morte cuiusque ?? ex litigatoribus: ficut Sff"*ä,,
folueretur altero mortuo, fiäg&gsjkheredis perfona comprae-
henderetur. ^ t rl fa. :

L.;A L/E ENVS libro VII. 59 Digeftorum. AnsrirER
Lgto, £: TUbo: 6 ; . ex

nimis liberaliter, vt nobis videtur, cum potuiffet fieri: altevius mora alteyi ad :
poenam, committendam prodofl, atque ita fane fex MSS. — Hal. pofterius alterins,
omittit. &R. . MSS. funt Barb. Vat. HI. S, Cruc. Trenif. Bynkersh. GEB. — 67
Vulg. addit poezam. R. 68 Hal. poenam, ctin fequentibus committi. GE B.
69 Ap. Hal. anuis, abeft. GER. —— 7o Taur. condemnaBit. GEB. — 71 Hal.
quod arbitrio. "Wulg. quod avbitri. BR. 72 Ap. Hal m arbitrum, abfunt,
GEB. 73 Florentiae diu fuit Zm petitione, et vltima litera z2 recenter adie-
&a ex receptiore conítruendi ratione, Miramur Taur. eam recepiffe. — Profe-
&o melius Hal. Vulg. et H. a Porta. BR. 74 Hal. Statilliauum, fed in mar-
gine: alias Caftelliauum. GER. — 75 Hal. Statzlliani avbitrio. GEB. — '76 Hal.
effet. GEB...— '7]7 Hal. baec habet valde traie&a: fi.zm eo, quod vtroque prae-
Jeute arbitratus efl, avbitro pavitmn mou effet. GEB. — 78 Hal. Hb. XXV, GER.
79 Hal trausgreditur. GEB. 80 Flor. erat fa&umnit. Vnde plerique ha-
bent factum fit. BR. Etiam Hal. GEA. 81 Vulgo et, abeft. BR. — 82 Id
eft, impeditur, Ruflard. Plenius Bafil. uZAAov piv óUv xoj xw^óeTu:. Quin inmo
et probibetur. BR. 83 Vide Iac, Curtium. Erzes. J7. 17. GER. 84 Hal.

et Vulg. inferunt quidem. E. 85 kjal et Vulg. cmiuiuis. B R. 86 Hal.
: ls. VT.

DIGESTORVM LIB.

. X colmpromiiï'o fumptus, cum ante eum diem, qui confüitütus
£ compfomiffo erat 97, fententiam dicere non poffet, diem com-
*l promiffi proferri iufferat: alter jexj litigatoribus dicto audiens
non fuerat: confulebatur, poffetne ab eo pecunia ?5 ex com-
Axí,promiffo peti? Refpondi, non pofle: ideo quod non effet 9?
| arbitro compromiflum, vtüd/ haberet ?9. &«4eret.
"v g* ub L. MaRcfXXvs libro II. Regularum. Sz nE nE
fua quis arbiter factus fit, fententiam dicere non poteft, quia ?*
L. 4 -v fe facere iubegt, aut petere prohibejft ??^: neque autem impe-
; 4 rare fibi, neque fe prohibere quisquam poteft. :
LLL ",W LIIL. In&w libro IV.jRegularum. — Sx ovy/ iuffus
Wæ left|?* arbitro ex compromiffo foluere pecuniam, moram fece-
" rit ?^, pgenam ex compromiffo| debet: fed poítea foluendo
péena liberatur. & la frlueet ,

NAVTAE, CAVPZMES, STABVLARII, VT

[5 o XXIMIL., £m : RECEPTA RESTITVANT. /
A. VrrrAwvs libro/XIV. * ad Edictum.

—— À

U ye eun s
i QvoD cVIVÉOVE SALVVM FORE RECEPE-
;-Q—/&.qa RINT ^. NISI RESTITVENT 3 IN EOS IVDICIVM
DABO. $.r. Maxima vtilitas eft huius Edicti: quia necelle
: : .0 06525 : ;
" t] eft plerumque eorum fidem fequi, et/res cuftodiie eorum com-
M mittere. - Nqþquisqäam/ *^ putet grauiter Joe aduerfus eos
- 2* .. / confüitutum: nam eít in ipforüm arbitrio, ne quem ?* reci-

* piant: et nifi hoc effet ftatutum, materia daretur cum furibus
aduerfüs eos, quos ? recipiunt, coéundi: cum neZnunc qui-
dem abftineant huiusmodi,fraudibus. $. 2. Qui funt igitur,
]ef. qui teneantur, videndum jeft] / Ait Praetor, nautde. Nautam
accipere debemus eum, qui nauem exercet: quamuis, nautae
J appellantur omnes, qui nauis nauigandae caufa in naue fint *:
ml ' fed de exercitore folummodo Praetor fentit: nec enim -debet;
. . inquit Podfponius, per remigem, au
aL sà per fe, vel per nauis magiftruin "
^w(jj, nautis committi iuffit, fine dubio debeat oblipart.- . 3. E«
.. füntquidam in nauibus, qui cuftodiae gratia nauibus praepo-

EE L)w oel,,, BUntur, VtyxuQuAxueg, ?, et dietarii *9,. Si quis igitur w
U

2a 0 ii ls atu: TECED it, r??lto in,exercitorem dandam actionem: q ia i y
J D* hn rf s TC Säï"o?f'lzto"graegonit, committi eis permittit: quam-
m eü49x €- quam ** ipfe *^ nauicularius *? vel magifter id faciat, quod *4/
| &:*:*Deff etg£ufdoÀoy) *5 appellant. Sedetíi hoc nnnlgä[ged $, (tamen|de
ijat "^. recepto nauicularius ** tenebitur. $. 4. D6 exercitoribus ra-
—^ 0 Quf KM —— 9s GÉ ELZamns, e)zeé. L— .

u1 x ctf'än bo. L.
lib. VI. GER. 87 Bafil. vna voce, 2usgoSécuie, Zntva conflitutum diem. BR.
U f i WHaL poena. GEB. 89 Vuläï*ä??'gk. 90 Quaedam hic omiffa erant,
*exét£, ó». quaedam repetita, certe non adeo recenter corre&a funt in: arbitro. permijfum
vt id iuberet. — Quia tamen in repetitis clare iterum compromiffun, deprehendi-
tur, et pro Paberet, fuit. baberit, libenter Taur. fequimur. — Nil tamen. mirum,
etiam MSS, habere: arbitro permifJum, vt id iuberet, Noricam vero íe magis ad-
huc veteri fgchptm:as accommodaffe arbitro n compromi(fo permiffum, vt id in-
beret. Ceterum compkqmi(fum, hic nihil aliud. eft, quam. compromiffo conce-
fum vel permiffum, et iZWzaberet hoc eft, id facultatis haberet, nempe iubendi
imponendique pecuniae dati In Baül. eft: Z3eiv voórov p A«fv facul-
Es* wm.däw.b. tatem eius vei w07, accipiens. B R. SS. funt: Bhrb. S. Cruc. Pal L. Treuif.
rf Bynkersh.sin Pal.L. eft 42/a, loco quod. GEB. — g1 Bynkershoek. mauult qua;
ffwt ' VII. Obf. 2;5. GER. 92, Hal. zuberet, aut. parere probiberet. GEB. -
Hal. fi quis iuffus eft ab arbitro. GEBR. 94 Hal. et ioram. facit. GEB.

93

2, Taur. FOreCEPERINT. GER. 3
4 Hal. et Vulg. sec quisquam. — Quinque MSS. ha-
bent Neque quisquam. BR. Barb, Treuif. Bynkersh. In S. Cruc. ita factum.
GEB, 5 Hal ne 4uáequam. GEB. . 6 Hal quibus, loco quos. GEB. — 7
Hal. et Vulg. u naui fwut. BR. 8 Vulg. sagiflros. B R. 9 Id eít, za-
uiwm cuflodes. Yta et Hal. GEB. IO Olim erat Flor. detarii.
pta eft ; fed et addi debebat a, vt efficeretur diaetarüi. Eft enim a Graeco 3ie
7«. Hal et Vulg. diaetarii non habent. Alciatus III. Difpuná. vlt. vocem
non expunxit, vt perperam aiunt Dlaubl. et H, a Porta, fed reftituit, cum antea
, effet viatoria, quamuis dietarios etiam agunouerit Accurfius. B R. 11 Mauuit

" , I Hal. li. XIII. GEg.
Hal. veflituaut. GEB.

AIT Praetor: NAvTAE, CAVPONElB, STABVLARII,

mefonautam obligari : fegl
: äuänü?äääïf»ïyeääic ] ex

Superícri--

IV TAT VA

. " e ä/ *e L] * [1 3
tium, item lintrariis ** nihil cauetur: fed idem conftitui opor- ;
tqréj Labeo fcribit: et hoc iure vtimur '?. $. 5. Caupones
autem, ,et ftabularios feque eos accipiemus ??, qui caupo- T—,ä" u |
nam, yel ftabulum exercent, inftiforesue eorum. — Ceterum, fi .—/;:WZ-—* sed o ]
*HZI,; * -9 . i * * "-T 3
qugä. opera mediaftini fungitur, non continetur: vtputagtü- | f £, i. u
arli, et focarii, et his fimiles. $. 6. Ait Praetor: Qvop cve- . a rtad)
Ivs]óà sALVVM FORE RECEP&RINT:QOC eft, quam- ^ E ]
cumque rem, fiue mercem receperint] [Inde 23 apud Viuia- Mf*^^ — - rA
numj?^* relatum eft, ad eas quoque res hoc. Edictum pertine- 27 5 DARO
re, quae mercibus accedgfent ??: veluti, veftimenta, quibus in W 9L E
nauibus vterentur, et cetera,, qude ad cojtidianum vfüm ha-.- ^ D 46422

IX. :

"d

1. .
LY
Gr£Ldm :

bemus. $. 7.]]tem/ Pomponius libro qtrig enfimowggayggf'ö 7 $x m g
feribit, parui referre, res noftras, an alienas intuljmus ?7, fi ^ /5& 1 )xxx y

tamen noftra interfit faluas efle: etenim nobis magis, quam .. X XX IIN. L.
ïguorum funt, debent folui: et ideo fi pignori merces accgpe- siur, t u f gjög;
ro ob pecuniam nauticam ?$, mihi magis, quam debitori nau- F E. E
ta tenebitur, fi ante ?? eas füfcepit. $. 8. ] Recipit autem fal- e. |hec, |
uum fore, vtrum fi in nauem res miflde, eí adfignatae funt]àn, ^ ; z
et jfijnon Q?,t adfignatae, hoc tamen ipfo, quod in nauem. 39 /wec (jf
miílae 3* fünt, receptde vidéntur? Et puto, omnium eüm re-
cipere cuftodiam, quae in nauem illatae,funt: et factum non €., : |

"
COP :
€

folum nautarum praeftare deberejffed et ve&torum: 154 .
A« Il GArzvs libro V. adïdi&um;pæ&i-noh&e. SICVTä'ZQA&/ 1
et caupo viatorum. Xvi, Xl i, - '7«'1/:

IH. VrPrANvVS libro&"ï*'ïm&ï&ü&m ET 1TA^ !
de fa&to vectorum etiam Pomponius libro trigenfimo quarto ?*3 ; x x )/I( ,
fcribit. Idem ait, etiam fi nondum fint res in naugm receptae, .« —— |
fed|in litore perierint, quas femel recepit, periculum ad eum | f L'pernt,, coh.
pertinere.. $. r. Aitdf.Praetor: Nisi RESTITVENT ", $ m))&; m

IN EÓS IVDICIVM DABO. ÉEx hoc Edi&to in factum actio
proficifcitur. Sed an fit neceffaria, videndum: quiaagi ciuili — — ..
aCtione ex hac caufa poterit. Si quidem ?? merces jinterue- L/A£.
nerit, et locato vel conducto: fed ?7" Íi tota nauis locata fit, j PA
qui conduxit, ex conducto etiam de rebus, quae defunt, agere
poteft: fi vero res perferendas nauta conduxit, & 3* locato | ex.
conuenietur: fed fi gratis res füfceptae fjnt, ait Pomponius de- Jf — o«
pofiti agi pojfile 3?. Miraturigitur, cur honoraria actio fit
induCta, cum fint ciuiles ^?? Nifi forte, inquit, ideo, vt in- |
notefceret Praetor ^* curam agere reprimendae improbitatis
hoc genus hominum: et *^ quia in locato.S2/conduéto cul- - »
pa, in depofito dolus dunttaxat praeftatur: at hoc Edicto omni- 'u*&r ex;
modo qui recepit tenetur, etiam fi fine culpa eius res pertit 44 Jurint

vel damnum datum efít: nifi fi quid daufhoJ fatali contingit ^?.. ..
! /;( : | /O/ &L'Tft / ghlnde Ht
/fÀ redoest

tanquam, Byakersh. IJ. Obferu, 14. BR. 12 Hal. inferit vel. GER. 13
Taur. nauiGularius. GEB. I4 Hal. inferit Graeci. GER. I5 Hal. in
Graecis vertit zmmilfionem stnamus, et addit: mam iniectio manus apud Paulum de
fernis exportandis et cetero$ aliud efl. GE B. 16 Flor. antique fuper extet eft
er adícriptum ac flk corrector exercet, repolitum voluiffet, quod habent Vulg.
libri. Sex MSS. AE confpirant, pro quo Baronis liber eff, habebat. B R. |
MSS. fünt: Barb. Vat. III, Pal. L, $. Cruc. Treuif. Bynkersh. GE B. 17 laur.
nauiGularius. G EB. I8 Flor. erat |yntrarius, fed et loco y fimplex 7 refcri-
benda erat. BR. 19 Hal vtitwr, errantibus, vt reor, typis. GEB. 20
Hal. accipimnus. GEB. 21 Hal. qui*. GEB. 22 Tau. CVIVsALVVM

/

FOreCEPÉRIN T. Flor. ad CVIVS, recenter SQVE adfícriptum, vt nunc
fit cuiusque. Etita Hal. et Vulg. B R. — Hal. in márgine alas, forte cepevint.

GEB. 23 Vulg. Item. BR. — 24 Hal. et Vulg. Iulianum. BR. — 2
accedumt. B R. 2,6 Hal. libro tricefimo quinto. G EB. 277 Gothofr, in no-
ta intulerimus. ta Taur. in margine. Mutatio fubantiquaeft. BR. — 28 Ap.
Hal. ob pecumiawi mauticam, abíunt. GE B. — 29 al fi a me eas. GER. — 30
Vulg. manim. BR. 31 Vulg. zmmiffae. BR. 32 Hal L. XIII. GEB.
33 Hal. tricefimo quinto.. Vulg. XXIV. BR. 34 Hal et Vulg. inferunt
enim. BR. 35 Hal. rcflituaut. GEB. 56 Hal . fi quidem enim. GEB.
37 Hal. ex locato et conducto, et f. GEBR. 38 Hal. ex locato, GEB. — 39
Vulg. poffe. B R. 40 Vulg. cumt fit. cinilis. BR. 41 Hal. et.Vulg. z0-
tefceret, praetorem. — Sed Hellenifmus eft, vt apud Virgil. I7. Aeneid. 377. fe11;—
fit medios delapfus im bofles, pro. fenfit iu medios fe delapfum bofles. BR. — Ad-
de Sc. Gentilem /. Parergor. 6. GEB. 42 Ap. Hal. et, abelt. GEB.. . 43
Hal, et Vulg. inferunt et. BR. — 44 Hal, perierunt. GEB«.— 45 Hal. et Vulg.

25 Vulg.

Ee contigerit.

d DwluMus

L

; $ 495 X :
-t jprim i Wäpud eum ftabulari: et tamen cuftodide nomine ?? tenentur.

L'mw. g quifaluum forevecipit, non folum a furto, fed etiam a damno
xrs'f*,f'mïww/- .. recegere 9? videatur. Xl |
ial VLiPavrvs libo XXIL $5 ad Edidum. — Lickr
gratis nauigaueris, vel in caupona ?* gratis dguerteris ?*,

PUES I caite vtaris, e£ damnum mihi det, vel furtum faciat, quamquam et

1 o DIGESTORVM LIB, IV.' TIT. IX.

wücal — n ,l aeur)
Inde ^5 Labeo fcribit, fi quid naufragio, aut þär vim pï;ata- |
rum perierit *7, non effe iniquum, exceïitïonem &i dari. Idem
erit dicendum, et fi in ftabulo, aut in caupona vis maior con-
tigerit. $-2: Eodem modo tenentur caupones, et ftabularii,
L-..xff*quokcafs exercentes negotium|fuum(recipiunt. Ceterum, fi ex-
c«« tra negotium receperint ^?, non tenebuntur, $. 3. Si filius-

fL'C
4 ad familias aut feruus receperit, et voluntas patrisj|domini ?? in-
1'ud, teruedit ?**, in folidum erit conueniendus. ' Item fi feruus
d. - . . 2 o " * * ^
lw exercitoris fubripüit, vel damrum dedit, noxalis actio ceffabit:

fw4 quia ob receptum fuo nomine dominus conuenitur. Sin. vero
fine voluntate exerceant, de peculio dabitur. $. 4. Haec fU
tem ,22 rei perfecutionem continet, vt Pomponius ait: etideo
etin heredem, et perpetuo da)zS,i'Eur 53, $. 5. Nouiffime vi-
fietx:édendum, an eiusdem rei nomine et de recepto honóraria actio-
ne, et furti agendum fit? et Pomponius dubitat: fed magis
eft, vt vel officio iudicis, vel doli exceptione, alterutra efle con-
tentus debeat. ! l K teà
IV. PAvrvs libro XIIT. ad Edictum. SrE»p x ]jipfi
| nautae furti actio competit, cuius fit ?* periculo ??; nmifi
/;m.»ii /W'J[ f- 59 ipfe fubripiat ?*, et poltea ab eo fubripia/fftur, aut alio
: fübripiente, ipfe nauta foluendo non fit. $. r. Si nauta?nau-
rseytof f ftabularius ftabularii, caupo cauponis ?5 receperit, deque
k: "tenebitur. $. 2. Viuianus ?? dixit, etiam adjeas resjhoc Edi-
— t — €um pertinere, quae poft imipofitas merces in nauém, loca-
7 427 tasq.u.e' st infeæntur ?*, et fi earum v.e(:"turangn debetur: vt
a du veftimentorum,dpenoris cotfidiani: quia haec ipfa ceterarum
- fee 0x: w/* rerum locationi accedunt. | :
vel

s. ifautes V. GArVS! libro V. ad Edi&um prouinciale. Nav-
Is TA, et caupo, et ftabularius mercedem accipiunt, non pro cu-
lus C ii ftodia, fed nauta, vtitraiciat ?? vectores, caupo, vt viatores
facins GKUV eanere in caupona patiatur, ftabularius, vt permittat iumenta

64

d

Jf d Nam et fullo et farginator non pro cuftodia, fed pro arte
7! ^ mmercedem accipiunt, et tamen cuftodiae nomine ex locato te-
. . pentur. S—3. Quáecumque de furto diximus, eadem et de
L. 1. damnoJdebent intellegi:-non enim dubitari oportet, iquin is,

A * " .2. -7* ?. . L d
Hoimiu ,,, mon tamen ih fatüm aCfiones tibi denegabuntur, fi danfnum
1 :003/r9 L££- 3piuria palffus es. $. 1. Si feruo meo in naué -xel in- caupona

furti aCtio et damnariniuriac.? ? mecum fit *9, haec tamen aétio,
o [T3guia ** in factum eft, etiam ferui mei nomine aduerfus te
MJ/") competit, Idem dicétur *?, et fi commiunis *? fit, tu ta-
| men, quod ?^ mihi praeftiteris eius nomine, vel communi di-

coutigerit,BR, — 46 Vulgo Idem, loco Iude. B R. — 4'7 Hal. periit, aut damnum
datum eff,"onu effe etc. GER. 48 Hal. fi quod, Vulg. qui, et ita quoque

cít mutatum , Flor. ER. 49 Taur. recIperint. GEP. 50 Hal. deminiue.
GEB. — 51 Hal. et Vulg. interueperit. BR. — 52 Vulg. enzm. — Hal. poft au-
tem, inferit aciio. B R. 53 Flor, antique 57 deletae funt, vnde omnes datur.

BR. Etiam Hal. GER. — .54 Hal. fit. GER. 55 Vulg. addit res. GER.
56 Ap. Hal. fi, abeft, GEB. , 57 Hal. fubripuit. Wulg, furripuevit. BR. — 58 .
Hal. et Vulg. inferunt/reszedEtiam Darb. et ambo Bynkersh. Suppletum .in S.
Cruc., Treuif. habet receperzt vem. BR. 59 Hal. in margine alias, Iulumus,
ct ita Vulgata in textu. BR. 60 Hal. collocatas$ue. GEB. 61 Vulg. zufe-
vuntur. R. 62 Hal traüciat. GEBR. 63 Vulg. inferit ex locato. BR.
64, Vulg. opera. BR. 65 Gothofr. in nota: recipere, et ita vulgata. Immo
'Taur. habet in margine recipere, et ita pridem Flor. correctum. Bm. Et ita
quoque Hal. GER. 66 Hal. /jb. XIII. GER. 67 Hal. cauponam. GER.
68 Hal. diuerteris. GEB. — 69 Hal. et Vulg. Zuiuviae. BR. 7o Wulg. fit
moxalis, ferii mei momzine, bdec tamen. Hal, folum moxalis, recepit. B R. 71
Hal quae. GEB. — T2 Vulg. ftem dicitur. BR. —— 73 Hal. inferit feruus. B R.
74 Vulg. quid. B R. 75 Hal. cum id, et mox foleat. GEB. 76 Hal. eius-
dem. GEB. 774 Hal inferit etimm. GER. — 77b Hal debemms. GzB.
78 Hal Eb. XIII. Fg&( 79a Haàl. et Vulg. addunt fimt, neque aliter
MSS, praeter S. Cru&þ .' Nempe Barb. Trenif. Bynkersh. GEB. 79 b

Hal couuenietur. GEB. SO'Hal.v fed fi quidem. GEB. 81 Hal. et

uidundo, vel pro focio actione, aut, fi partemi eius, vel totum
conduxifti, etiam ex conducto habebis me obligatum. $-2.
Sed fi damnum in eo datum fit ab alio, qui in eadem naue vel ,
caupona eft, cuius *5 factum Praetor geftimare folet, non pu- ^^ *
tat Porhponius eius ** nomine(hanc[actionem vtilem futuram.L457
$. 3. In factum actione caupo tenetur pro his, qui habitandi "
caufain caupona fünt: hoc autem non pertinet ad eum, qui
hofpitio repentino recipitur, veluti viator. $. 4. Poffumus au-
tem furti vel daníni iniuriae aCtionevti **g cum nautis, vt cer- *
ti hominis factum arguamus: fed vna contenti effe debelfi- »«c re (s,, ex-

mus **[.. Et, fi cum exercitore Geerimus, praeftare ei ldebök")";"?m
mus actiones noftras: quamuis ex conduéto àttio adUerfus ^* ^^
eos competat exercitori. Sedgfi abfolutus fit exercitor [hac/J4l
a&ifgæne, deinde agatur cum nauta, exceptio dabäur: ne fdepi-
us )del eiusdem hominis lalimiffo quderatur. . &t contra, fi de $, r
admiffo viiius höinitï.isxa&U1n fit, deinde in faCtum actione aga- e»wet^ -

ddiftur, expeptio dabitur. uS&-: 3 €ex XEPIL, Em:

VII. Vnp1Axvs libro; XVIIT. *5,ad-Edictum. Dz-
BET exercitor omnium nautarum fuorum, fiue liberifz?a, fiue
ferui, faCtum praeftare: nec itmerito factum eorum praeftat,
cum ipfe eos fuo periculo adhibuerit: fed non alias praeftat,
quam fi in ipfa naue damnum datum fit. Ceterum, fi extra na-
uem, licet a nautis, non praeftabit. Ttem Ífi praedixgfit, vt t
vnusquisque veCtorum res fuas feruet, neque damnum fe prae- seex:eeres«

j : äg * (^y * . L)
ftatarum, et confenferint |veCtóres; praedictioni, non conueni- .«

r

tur ^9b. $. 1. Haecactioin faCtum, induplumeft. $.2.|Sedifi Lt

quid 9? nautae inter fe damnj, ?* dederint, hocjad exercito- "v £x:0, .

rem non pertinet. Sed fi quis fit nauta et ïnegcagor;* debebit ,[Mü:n Bul
illi dari. *&£ Quod fi quis, quos vulgo 9? Z£üTgziBuras ?*, di-^ x, , 4
cunt, et huic tenebitur: fed «93, huius fa&tum praeftat, cum fit monetas-
et nauta. $. 3. Si feruus nautae daminum dederit, licet feruus /^7 b«l
nauta 5* non fit, dequiffimum äfj,t, in exercitorem actionem ?^ ^—€2 -
vtilem dare&. 97. $. 4. Hac autem actione fuo nomine exerci-
s d. f , i : . : :
tor tenetur: culpaejfcili&et füa&;9?, qui tales adhibuit: et 4:&&
ideo, et fi decefferint, non releuabitur. Seruorum autem fuo- he- 1772
rum nomine, noxali dumtaxat tenetur: nam cum alienos ad-',ff ,ïïfiff"
hibet, explorare eum oportet, cuius fidei, [cuius| innocentiae reuetsbr —
fint: infuis venia dignus eft, fi quale äeq ad inüruenakffwgm;w
dam nauem adhibueritowf$. 5..5i plures nauem exergeant,19^
[vnusquisque pro parte, qua nauém exercetJconuenitur. $. 671 J
Haec iudicia, quamuis honoraria funt, tamen perpetua funt: in . ex: 2
heredem autem, non dabuntur. Proinde, letfjfi ?? feruus na-
uém exercuit, et mortuus eft, de peculio non dabitur actio in
dominum, nec intra annum. — Sed, 4* aKicum voluntate patris vel ) $7 f
domini, feruus vel filius exerceit ?E f "nauém, vel cauponam, vel uT "?
ftabulum, puto etiam hanc actionem in folidum eos pati debere: T
quafi omnia, quaejibi ?^ contingunt, in folidum recepertnt.
Vulg. dammum. BR. . 82 Flor, coaeue et abäd/e?;, ni fallor, manu 1nter
davi, et quod, eft et, vel ei, fuperfcriptum. — Ttaque refcribendum arbitramur :
Et quid fi quis (fubaudi, fit ex his vel horum numero ) quos vulgo &migáruc di-
cunt, et buic tenebitur ?. Sed et buius fachum praeflet, cum fit et mauta. Sane
et Ant. Auguftin. legit ZV. Emend, 16. velut e Pand. Flor. Et quid fi quis
quos. Supplementum id archetypi confirmant MS$. quae hic dgxi confulenda.
Maior enim pars habet: Et quid fif pro Quod fi. — Praeterea on?ïfe?).ferc fit, in-TM- fæ(j;
ferunt inter quis, et quos;et paulo plenius Treuif.: z Gjuéd [i quis fit. ex Pis, quof,,/:"r Pal A T.

u

Hanc fÍcripturam Hal. Vulg. et H. a Porta in vtraque receperunt. BR. Prae* T
ter Treuif. confulti Barb. Pal. L. $. Cruc, Byïïkersh- G E B. 85 Taur. 2 Olgo.-' gf T»,
GEB, 84 Vulgata verfio; Id eft, veumm pro maulo et vecturae pretio foluen- NA W P
te, At Hal. et a Porta in vtraque habent: quos vulgo wecovsvrac, Graeci vev- j
reziBárac dicunt, Noricam Alciatus, vt fere perpetuo, J. Parerg. 13. fecutus
eft, cum tamen re&te haberet I11. Difpu&. glt. obíeruante Ant. Auguftino IV
Emend. 16. BR. — Hal. uesováorac vertit: quafi ex parte et son ommino mautas,
at vevrezifláruc: vOumm pro maulo et vetlurae pretio ducentes. GEB. — 85 Hal.
tenetur, et buius, GEBR. — 86 Hal. feruus nautae. GE .. — 87 Vulg. dari. BR.
88 Hal, addit Zmputaturus. GEB. . — 89 Vulg. qualescunque. B R.. 9o Hal.
Proinde cum. — Vvulg. Proiude fi. Mal]lem interpunétione iuuare Proznde. et, ff
B R. 914 Vulg. inferit fi, nempe v5 eumt, praepofitionem crediderunt. 5 R.
916 Hal. exercet. GEB. — 92 Hal. ab illis, loco ibi. GEB. . '
: 1 Àp,

r IA
f
i-n

N d

B.
BN

La

-

Ü ï,zt |

|
1
1

——

— — — fT 0

«t
A

9.

J
AT
M
rlb
"TRUE

r
J
U[IMX.
MA um
)
ais

"i
B.
qu

' P
M i »L«C'tæ/;ïäw z *,n)v.f d n

äk/)/[k *'þf W'! ü b2 f;/z'i" ?z

t

Qw;,m?!wz? £t äü&m) d reedéco leto Z
]

/HT. j |
IVDICHS ET * VBI QVISPX ^

AGERE VEL CONVENIRI DEBEAT. /4) -

/ |
—— $ pE

] C onee i V L exANVS libro I ? ad Edi&um., /

I SE SVBICIANT aliqui iurisdictioni, et confentiant ^,
inter confentientes cuiusuis iudicis, qui Tribunali prae-
j - eft, vel aliam iurisdictionem habet, eft iurisdictio.
Il. InEgw librolll.ad Edicttum. CowsENsissE au-
tem videntur, qui fciant 5 fé^nóof effe fübiectos iurisdictioni
.eius, et in eum confentiant. QCeterum, fi putent eius iurisdi-
€tonem effe, non erit eius iurisdictio: error enim litigato-
rum, vt lulianus quoque libro primo, Digeftorum feribit, non
habet confenfüm: aut 9 fi putauerünt alium effe Praetorem
* pro *a alio, a&que error non dedit ? f iurisdictionem: aut ?
( )ïtfg) fi, cum reftitiflet quiuis ex litizatoribus, viribus Praetürae ? com-
| — pulfus eft, nulla iurisdiCtio eft. $. 1. Conuenire autemvtrum
«t inter priuatos)fufficit, an verojetiam ipfius Praetoris confenfus
A'Jïgeceü'arius eft-T?? ]lex [ulia iudiciorum ait: Qvo MINVS
X INTER PRIVATOS CONVENIA'T: fufficit ergo priuato-
rum confenfüs. ^ Proinde fi priuati confentiant, Praetor au-
s. tem ignoret confentire, et putát ** füam iurisdiCtionem, an
£ —vwtt legi gatisfaägm fit, videndum e?fc? et puto poífe defendi,
eius éffe iurisdiCtionem. — $. 254S1 e£ iudex ad tempus datus,
et omnes litigatores confentiant, nifi fpecialiter Principali ius-
fione prorogatio fuerit inhibita, poflunt tempora, intra quael
iuffus eft litem dirimere, prorogari. $. 3. Legatis in eo, quod)
ante legationem contraxerünt, item lhüs, qui teftimonii caufa
JL44 /uocati funt, vel fi quiþ' 1? iudicandi caufäïwlc fune !?,
vel in prouinciam deiïi/nati, reuocandi domum ifuámy *^ ius da-
,&7;&.5 tur. Eo *? quoque, qui ipfe *5 prouocauit, non imponitur
neceffitas intra ** tempora prouocationis exercendae, Romae,
. ., wel alio loco, vbi prouocatio exercetur, aliis pulfantibus re-
Lcenl.am. fpondere: nam, Celfus (huic etiam/|IdomuS !9 reuocationetn.
L'iowta,» dandam ait: quoniam ob aliam caufam vengtit: haec)CeHs fen-
tentia, et *? rationabilis && Nam et Diuus Pius Plotio Cel-
h—æmmmflano refcrgfl):üt, eum, qui tutf:lae reddend;*ä TP Zgaufq Romhm
? /'";ää*.s E,g,a:t;,,a—fä euocatus, alterius tutelae Wäa; ^ cuius .caufa
T ^.,non erat euocatus, non debere ""compellgu-1udïcmmxh£fc1pere.
ci *7/'*£ idem Claudio Flauiano ?3 refcripfit, minorem vigifitiquingue
: anuis, qui defidefgtat ^* in integrum reftitui aduerfus Afinia-
num ??g, quigalterius negotii caufa venerat, non effe Itomae
audiendum, $. 4. Omnes autem ifti domum reuocant, fi non

L

9

Lbgu

C

I Ap. Hal. De Iudiciis et,ab(unt. GE B. — 2Hal quis. GE£. 3 Hal.
lib. L. GEB. — 4 Vide Pard. Prateium IV. Senteutiar.g. GEB. — 5 Hal. fciuut,
et mox confeutiunt. GEB. — 6 Hal. vt, loco aut, evmox putauerimt. GEB.. 7 a Kal.
prae GEB. — 75 Hal. dederit. GEB.. $8 Hal.ac,locoast, GE B. — 9 Hal. pracfe-
éhurae. GEB.— 10 Àp. Hal.eff, abeft. GE B. — 11 Taur. in margine patet. Corre-
&iofubantiquaeft. 5&. — 12Libri Vulg. fi qui. Praeiuerant MSS. quorum non nifi
vnum $. Cruc. ex corre&ione ita habet. Reliqua ab initio. Immo argute
Barb. Si qui de judicandi caufa. — lal, vel arceffiti W*Pædi canfa. 8R. Nem-
ge voculis fj qz2, plane omiffis. Reliqua MSS. fumt, Vat. I. WL Treuif. Magl.
ynkersh.| G E B. 13 Ap. Hal. faut, abeft. G E B. 14. Vulg. fuam, abceit.
7A5 Hal, et Vulg. ei,íed et MSS. B R. Barb. S, Cruc. Magl. Treuif.
psh. GEB. I6 Ap. Hal. ipfe, abeft. GE B. 17 Hal. inter. GER.
/Mal. domum. GEB. 19 Hal et baec fententia vera et ratiomabilis off.
ïxlg, baec Celfi feutentia rationabilis efl! BR, — 20 Àp. Hal. reddendae, abeít.

BR.
" Byn
1

-DIGESTORVM LIB. V. TIT. L^

' /61GEST0RVM SEV PANDECTARVM
PARSSECVNDA/ i

/LIBER QVINTVS/

ET

QcCIML u

/

ibicontraxerfínt ?55, vbiconueniuntur. Ceterum, fl contraxe- o diesg
ránt ibi, reuocandi ius non habent: exceptis|legatis, qui licet AzécamT | ^a^£/
ibi contraxer&nt, dummodo ante legationem contraxerfnt, non |
compelluntur fe Romae defendere, quamdiu legationis caufa
hic ^? demorantur: quod et [ulianus fcribit,jet Diuus Pius 44.
refcripfit.| Plane,Ífi perfe&ta legatione fübfiftant, conuenien-
dos eos Diuus Pius refcripfit. $. 5. Item fi extra prouinciam
fuam contraxerfínt, licet non in Italia, quaeftionis eft, an Ro-
mae conueniri poffint? et Marcellus ?*, in eo folo, priuilegio
eos vti domum reuocandi, quod in ciuitate fua, vel certe intra
prouinciam ?5 contraxerfint. Quod éft vérum. | Sed et ??
fi agant, compelluntur'fe aduérfus omies defendere. Non ta-
men, fi iniuriam fuam perfequantur, vel furtum, vel damhum, s« /f. yerme
quod nunc paffi funt: alioquin, vt et ?? Tulianus eleganter
ait, aut impune contumeliis et damnis adficientur, aut erit in /4 & ex:«.
poteftate cuiusque, pulf:ndo eos, fuübicerelipfos(iurisdictioni, 1./ «2
dum fe vindicant. $. 6. Sed $7 fi dubitetur, vtrum in éa quis in—**f«) m
caufa fit, vt domum reuocare poffit, nec ne, ipfe Praetor debet £ "1. t«c ? ^jee
caufa cognita Kftatuere. — Quod fi conftiterit, in ea , eum effe p c—2 "*l
caufa, vt domum reuocet, debebit cauere im-iudicio fifti: fta- [ s
tuente Praetore,' in quém diem promittat. Sed, vtrum nudat«!c-« c— « -
cautione, an fatisdatow??, Marcellus dubitat. Mihi videtur, —6&«. "
follai,promifïione: quod et Mela 33 fcribit: alioquin ?* com- r35»ex$
pelletur iudicium accipere, quam inuenire eos ?^5, qui fatis pro 1X ,.
eo dent. $. 7. In oxrvä)nil:m;1 jautem/ 3?, in quibus p?*o1:elatr.-u.rp36 : "ï?ïäwd: |
admonitio, hoc procedere fine temporali damno .creditorum AA Ua r
oportet, $. $. His datur mulfde dicendae ius, iquibus/ D 46 — .. ]
ce ?* iudicium eft, et non aliis: nifi hoc fpecialiter eis per- Lo«c ^^ * A^
miffum eft. : | |
. lIÉ IpnEw libro IV. ad Edi&um. . Now vrpETvR
fruftrandae iattionis/ caufa latitare, qui praefens fufcipere iudi-
cium non compellitur. | r
IV. Garvs libro I. ad Edictum prouinciale ?85, Lrs
NVLLA nobis effe poteft cum eo, quem in poteftate habemusz:
nifi ex caftrenfi peculio. u | |
V. VrriaNVvs libro V.jad Edictum., . Sx ovxzs ex
aliena iurisdictione ad Praetorem vocetur, debet venire, vt et
Pomponius et Vindiuscripferunt ??. Praetoris eft enim gefti-
mare *?, an fua fit iurisdictio: vocati autem, non contemne-
re auCtoritatem Praetoris: nam et legati, ceterique, qui reuo-
candi domum ius habent, in ea fünt caufa, vt in ius vocati ve-
niant, priuilegia fua allegaturi. . :
VI. Inzx libronVL ;** ad Edictum. Casgcvs iudi-
candi ^^ officio fungitur. | |

J

M Z
X

þr»'w'?? E f/*, :]
wFft. ERNX -

GEB. 21 Hal. Romam erat ad fe enocatus. — Vulg. Romam effet euocatns. n &.
22 Ap. Hal. et Vulgo cartfa, abeft. . BR. 25 Hal. in margine al/as, Fauiauo.
G E B. 24 laur.defideRAt. GER. Vulg. defiderat. 8 R. 2532 Vulg. ZAfia-
num. BR. 25 b Hal. hic et in fequentibus coutraxerint. GEBR, — 26 Hal.
ib et mox fcripfit. GEE. . 2/7 Hal. addit at. GEB. — 28 Vulg. inferit faam.
BR. 29 Ap. Hal. et abeft. GE&. — 30 Ap. Hal. et abeft. GE&. — 31 Vulg.
inferit et. BR. 32 Vulg. fatisdatione. BR. 33 Flor. dia fuit Melas. £,
Ratio eft in promtu, fequéns s initialis, et quod librariis Graecis ille Nger, ar-
riferit. G E B. 34 a Vulg. inferit sagis. BR. — 34 5 Hal. addit poffit. G 8.
35 Hal.etVulg. addunteanuffis. BR. — 36 De Verbis buius $. ecipfa re, num hicla-
teat Tribonianus Bynkersh. VIII. O&f. 19. GER. 37 Hal. pablicum. G E.

38 Hal. ad edichum publicum. G Em. 39 Vulg. ref»onudermut, BR. — 40 Hal.
exiflimare. GEB. 41 Hal. ljs. ViII. GE. 42 Hal iudicantis. GE B.
Ee2 d ( 43

J g

Y02

, r i
VII. Ip&M libro;VIT. ^? ad Edictum. . Sx ovzs,
pofteaquam in ius vocatus eft, miles, vel alterius fori effe cóe-
perit, in ea caufa ius reuocandi forum non habebit, quafi
praeuentus.
VIII. Garvs libro !II,T.:gf'* ad Edictum prouinciale.
S1 ^^ ovrs in legatione conftituerit, quod ante legationem
debuerit, non cö'gi eum ^5 ibi iudicium, pati, vbi conftituerit.
IX. VrPramwvs libroIX.ad Edictum. IwsvraAre **

taliae, pars Italiae funt, et cuiusque prouinciae.

(X. Ipxw libro X. ad Edittumó DzsTrrrssm is*

; vwidetur, non qui diftulit, fed qui liti renuntiauit in totum : de-

fiftere enim eft, de negotio abftinere, *?, quod calumhiandi
animo *?4 infítituerat. Plane, fi quis, cognita rei veritate,

E ^ ' " . ; P . " 7A
jiceyd-ntiuum negotium deferuerit ^?5, nolensin litéimproba /^? perfe-

aVl
$t LA

Ll A

0(;'-1,,: Ut Uv-t)f/ä"'

$5 marg: as veeterf ia quidam|natura& [quidam moribus.]] Natura, vt furdus, mutus,
A,?/':Ufeä[(mifmgmndt&,et perpetuo furiofüs, et impubes: quiaiudicio carent. Lege

*

—

es u CK yraet —v
MUA u P

kh
L[-L'c* deleto "a,

L.j 4*.

uerare, quam calumniae caufa non inftituerat, is deftitifle non
videtur. : XX lf
XL IpnEwJlibro,XIL ** ad Edictum. — Sr 4 w&
fuerit adrogatus, qui mecum erat litem conteftatus, vel cum
quo ego, folui iudicium, Marcellus libro tertio Digeftorum fcri-
bit: quoniam nec ab initio inter nos potuit ?? confiftere.
XII. PAvrvs libroi[XVIIL5? ad Edi&um. Cv«
PRAETOR vnum ex pluribus 1udicare vetat, ceteris [id| com-
mittere videtur. $. r. Iudicem ?* dare poffunt, quibus(hocf? ?
Lege, vel Conftitutione, vel Senatusconfulto conceditur. Le-
ge, ficut Proconful& ?**4| Is quoque, cui mandata eft iurisdi-
étio, iudicem dare poteft: vt funt lesgati Proconfulum: item
hi, quibus id more ?? conceflum eft propter vim imperii: fi-
cut Praefectus Vrbi, ceterique Romae Magiftratus. ..$.2. Non
autem omnes iudices dari poffunt ab his, qui iudiqïs dandi ius
habent: quidam enim lege impediuntur, ne ?? iudices fint:

impeditur ??, qui Senatu motus eft. Moribus ??, feminae,

et ferui: non quia non habent iudicium, fed quiareceptum eft, -

vt ciüilibus officiis non fungantur. $. 3. Qui poffunt effe iu-
dices, nihil intereft/ in poteftate, an fui iuris fint.
.XIIL Garvs libro|VIL ad Edictum iprouineiale $T.
IN rRiBnvs iftis 9? iudiciis, familiae/ercifcundae, communi
diuidundo, et finium regundorum quaeritur, quig aftor intel-
legatur: quia par caufa omnium videtur? Sed magis placuit,
eutii videri aCtorem, qui ad iudicium prouocaffet. !
XIV. VzrrANVS libroll. Difputationum. SE»p cum
ambo ad iudicium prouocant, forte res difcerni folet.
XV. IpEx libro XXI. ?? ad Edictum. 9* Frirrivs-
FAMILIAS $54 iudex, ff litem fuam faciat, in tantam quanti-
tatem tenetur, quae tuncin peculio fuit, cum fententiam di-
cebat. $. r. Iudex tunc litem [fuam! facere intellegitur, cum
dolo malo in fraudem legisjfententiam dixit. Dolo maloau-
tem videtur Kge facere, fi euidensarguatureius vel ??5 gratia vel
inimicitia, vel etiam fordes: vt veram gaeftimationemlitis prae-
ftare cogatur. weext d

43 Hal. ljj. I. GER... 44 Hal, ljb IIT. GES. — 45 Conf. Noodt. de Iurisd.
et Imper.lib, I1. c. 13." GEB, ^ 46 Hal. debuit, ton cogitur ibi, et in fine, con-

flituit. GEB. ^ 477 Conf. Fer. Adduenfis lib. I, Explanat. ad b. . GEB. . 48
Hal. in margine alias, abfiflere. . Vulg. a megocio iu totum abflinere. BR. — 49a
Baül. xevzà evxodavvíny, per calummiam. BR. — 495 Hal. deferuit. GEB. 50
Bafil. &ripe?ens Avoixóvvo 3nz, immorari impudenti li. BR. 51 Hal l.
XXIL. GEB. — 52 Vulg. inferit udicium, BR. — 53 Hal. lib. XVIII. GER.
54 Hal. et Vulg, inferit autemm. GEB. — 55 Ap. Hal. boc, abeft. GEB. — 56

Hal, et Vulg. Proconjhl. BR. 57 Ap. Hal. more, abeft. Conf. Petr. Perre-
non. [. Aninadu. :2. GERB.
59 Ap. Hal. zmpeditur, abeft. GER.
Hal. Caius lib, ad. editlum publicum. GER.
63 Flor. eft vincenfuno primo, vt etiam habet Taur. GEB. — 64 Hal. fequens
fi huc transfert, GEB. — 65 a Conf. Leunclau. J7J. Notator. 21. GEB. — 65b
Hoc vel Hal. ignorat. G E B. 66 Hal. etimm. GEB. — 67 Hal. lib. XXI.
GEB. 68 Hal. lib, XXII. GEB. 69 Ap. Hal. ef?, abeft. GEs. 70
Vide, fi lubet, Petr. Perrenon. 11. Animadau. 20. GER. 4X Hal. can(fa, et

6o Vulgata hic inferit vt. BR. — 6I
62 Ap. Hal. ifis, abeft. GER.

DIGESTORVM LIB. V.

58 Hal. in margine alas, vt iudice$. GEB.

TIL. £
XVI. InEM libro QV

tem 95, in heredem iudicis, qui litem fuam fecit, putat actio-
nem competere: quae fententia vera non eft, et a multis no--

: "^ ,*', r
od d '?S'?l F.

,. ad Edi&um. IvrraANvs au-

tata eft. t ol MT
XVIL. Ingw libro XXIL $* ad Edictum.S4M v r.ra-
-NvS-ait:| Si alter ex litigatoribus iudicem folum heredem, TR ch

vel ex parte fecerit, alius iudex neceffario fumendus eft: quia
iniquum eft, aliquem fuae rei iudicem fieri. $*** & — , , 14272 M
| ! T n : ^ * * |ecotfrmo famnSo t j
. XVIIL InEw libroXXITLJ5* adEdictum. Sx rowatvs s exem-
fpatium interceffürjum erit, quo minus iudex datus operam pos- 5$
fit dare, mutarieum iubet Praetor, hoc eft ?? fi forte óccupatio a-
liquaiudicem non patiatur operam iudicio dare "?, incidente infir- 44
mitate, vel neceffaria profeCÉione, vel rei fuae familiaris periculo.
$. 1. Si filiusfamilias ex aliqua noxa **, ex qua patri actio com-

DN

petitjvelit experiri, ita demum permittimuslei agere *?, KQE** Ls
.non fit qui patris nomine agat. Nam et Iuliano placet, hi fi- j
liusfamilias legationis'7*, vel ftudiorum gratia aberit 75, yet s ex eC f-
xel furtumJ vel damnum iniuria *9g paffus fit: poffe eum vtili Zerz»s, :
iudicio agere: ne, dum pater expectatur, imggnita fint malefi-
cia: quia pater venturus non eft, vel dum veni£ *^, fe fuübtrahit
is, qui noyïgm commifit. Vnde ego femper probaui, vt fi res
non ex maleficio veniat, fed ex contractu, debeatffilius ** age- feamsse:
Lfäümäc'lo, forte depofitum repetens, vel mandati agens, "t 7
vel pecuniam, quam credidit, petens: fi forte pater in prouin- ) £
cia fit, ipfe autem forte Romae vel ftudiorum caufa, vel alia l- r2 en €.,
fta éx caufaagat *?: he ^? fi ei non dederimus actionem, fu-
turum fit, vtimpune fraudem patiatur, et egeftate Romae la-
boret, viaticulo fuo non recepto, quod ad fumpturh páter 6i de-
ftinauerat 5?, Etfinge Senatorem effe filiumfamilias, qui pa-
trem habet in prouincia, nongiéy augetur vtilitas per digni-
tatem ? : 07112 | "o
XIX. InEw libro LX. ad Edictum **. Hemnxs ab-
fens ibi defendendus eft, vbi defunttus debuit, et conuenien-
dus, fi ibi inueniatur, nulloque fuo proprio priuilegio excufa- /f & :
tur. $. r. Si quis tutelam, vel curam, vel negoti? vel argen-
tariam, vel quid aliud, vnde obligatio oritur, certo loc;' 52 . ad-
miniftrauit, et fi ibi domicilium non habuit, ibi fe debebit de-
fendere: et fi 393 non defendat, neque ibi domicilium habeat,
bona poffideri patietur. $. 2. Proinde et fi merces vendidit P
certo loci, vel difpofuit 9*, vel comparauit, videtur, nifi alio s« ; be,
locf, vt jä defenderet, conuenit, ibigï—äm.jaäa?,.gfeüdefendere*.'-'n,.seböd:

Numquid ?* dicimus *5 eum, quia mercatore jquidj compa- 7 ;2 ^.

; " 2 xv sb u o * ^
rauit $? aduena, vel ei vendidit, quem ícit inde confeftim

profe&urum, non oportet ?? ibi bona poffideri ?*, fed domi- &^. -
cilium fequi eius? at fi quis ab eo 7^.^ gui tabernaä vel offi-
cinaff certo loci conductafg ?? habuit, in ea caufa eft ?^, vt
illic conueniatur: quod magis habát rationem.. .Nam vbi fic
venit, vt confeftim difcedat, ?* quafia viatore[émptis, veleo,
: Kt 96 l : Àenv? it: Mu 1 Xudet
qui transvenépatur *^, ivel eo, qui z«g«zAey , emit: du-, !
Bu . ; A u » : riffimum

in margine alas, tt0xa. GE P. 72, Hal. permittitur agere, vt adeo ei, plane
abfit. GEB. 73 Hoc fi, quod exciderat, fuppletum recentius eft. — Debebat
ergo Taur. illud. afterifcis includere, non hoc figno vti, tanquam omnino non

adeffet. BR. — 74 Hal. legatione, GEB. . 73 Hal. abierit. GEB. ^ "764 Hal.
vel damum zeliniurimm.G &s. "76b Hal vemiat. GEB. 77 Hal.vt fi res moneat
nec ex maleficio veniat fed ex coutractu debeatur filáus po[fitagere. GEB. — '78 Hal.

degat. GE B. 79 Vulg. Nam fi. B&. — 80 Hal. deflinauit, Vulg. definauerit. B R.
81 Ap. Hal. praeter ZDEM, nihil legitur. GEB. — 82 Hal. et Vulg. hic et in
fequentibus certo loco. BR. — 83 Hal. inferit fe, et mox habet defeuderit. GE B. -
84 Vulgo et ap. Hal. in margine depofuit. BR. — 85 Hal. mifi alio loco, fefe

vt defenderet, G EB. 86 Vulg. ibi. BR. 87 Vulg. »am quid. BR, — 88
Hal. et Vulg. dicemus. BR. 89 Hal. inferit fcilicet. G EB. 9o Hal. et
Vulg. oportere. B R. 91 Taur, poffiderI, al poffidere. GE B. 92. Hal.
addit comparauit. GEB. : 93 Hal. certo loco conducas. G EB. 94 Hal.

96 Ap. Hal. emptis, vel eo qui -
Hal. habet 74cé-

TÀÉ, C

effe. G E B. 95 Hal, pracfigit et. GER.
transuebebatur, abfunt. G E R. 97 Id eft praeternanigat.

jz &b ulb i. 7,7/5 oero r orteraat, Mf/g/ä 2;/: n CTRA7'I a, Ia o /WM/L(&*M/ W 7A m)yä« TareLun. f /YC ääfw-y

L

p 9t -ä;w

TA
t
Vi (

(it,
in
hir,
lr ]
Ti
4
161
ltgal
Füt
fibr
feri

| li

LJX,
um

A9
Ab

L

f

m

x
T

DIGESTORVM .LIB. V. TIT. L. 103

riffimum eft, quotquot locis quis nauigans ??, vel iter faciens
. delatus eft, tot locis fe defendi *?. At fi quo conftitit, non
J & .dico mr.e;domlclhhged tabernulaä 709, pergulam *, Horreum,

. e « LÀ L] » * . L
"^*,armmarium ?, officinam conduxit ?, ibique diftraxit, * egit:

ERN defendere fe eo l.ocä debebit. $. 3. Apud Labeonem quderi-

r "

u mercium gratia Romae habéf) ?, quod cum eo feruo contra-

, tur,? fi homo prouincialis, feruum inftitorem vendendarum

&tum eft, ita habendum atque fi cum domino contractum fit,
quare ibi fe debebit defendere. $. 4. Illud fciendum eft, eum;

l- qui ita fuit obligatus, vt in talia.folueret *, fi in prouinéia
/;ïw habuit domicilium, vtrübique ?*4 poífe conueniri, et hic et ibi:

"— etüta et? b Iuliano et rhultis aliis videtur. 9247
üumwR XX. PAvrvs libro LVIII. ad Edictum. : OwNEnw
d wägationem pro contractu habendam, e?fä"f
f« wbicumque aliquis obligétur et contrahi videatur: quamuis
non ex crediti caufa debeatur ?. 4reecLA
XXL. Vrrriawvs libro LXX. ad Edictum. Srz pz-
, 8ITORI meo velim actionem edere, probandum erit, (i fatea-
f& [, tur fe debere, paratumque *? dicatfoluere, audiendum eum:
dandumque diem cum competenti cautela ** ad foluendam
pecuniam: neque enim magnum damnum eft in mora modici
temporis. Modicum autem tempus hic intellegendum eft,
quod poft condem'nationem reis indultum eft. j
XXII. Pavrvs libro IIT. ad Plautium. | Qvr Now
ào cogitur in aliquo loco iudicium pati, fi ipfe ibi agat, *? cogi-
tur excipere aCtiones, et ad eundem iudicem mitti. /.
[ 86445X XXIIL Ipngw libroXVIL,] ** ad Plautium. — Now
POTEST videri in iudicium veniffe id, quod poft iudicium ac-
£ ceptum accidiffet **: ideoquealia interpellatione *? opus eft.
XXIV. IpEgw libro XVII[| *5 ad Plautium. Now
rcl—a;aä ALIAS in eos, quos Princeps euócauit, Romae competit actio,
quam fi Koc tempore contraxerint. $. r.[Legati ^*a ex deli-
67 tis|in legatione commiffis coguntur iudicium Romae pati:

* * TU -U ** e
/ in rem aCtio aduerfus legatum, nümquid danda fit, quoniam

" l)w fiueipfi admiferifnt *75, (iueferui eorum. — $. 2. Sedfi poftulatur
,

(oMenemeg, f ex praefenti poífeffione haec aCtio eft? Calfius refpondit, íic

feruandum, vt, fi fubdfli?:?t'ür minifterium ei, non fit conceden-
da aCtio: fi vero ex multis feruis de vno agatur, non fit inhi-.
benda. Iulianus, fine diftin&tione denegandam aCtionem *?5.
Merito, ideo enim non datur actio, ne ab officio fufcepto lega-
tionis alnocetur. «s 8 Y | :
| AXV. IvrrANvs libro T. Digeftorum.f& Sr Ea A-
iee Fon'rroNIS tempore quis feruum, vel aliam rem emerit, aut ex

] fí:i, i, aliajcaufa poffidere cdeperit, non inique cogetur **5 eius nomi-

/^ gpe iudicium accipere: aliter étiim poteftas dabitur legatis (glïlg!

É .. W*'/ Jíac fpecie res alienas domum auferendi '?.
: i ZW/' JA4, XXVI. PAvrvs libro/XVIL ?? ad Plautium. . D&
EO autem, qui adiit hereditatem, Calfius ícribit, quamuis Ro-

mae adierit hereditatem, non competere in eum actionem, ne

cÀc, et vertit practernauigabat. GEB. 98 Hal. nauigat. GEB. 99 Hal. .

et Vulg. defendere, ob pronomen, quod, niii per eum interpreteris, Florentina
vix defendi poteft. B. — 3100 Vulg. tabernam, BR. 1 Vide Cuiac. XI.
Obf. 11. BR. 2 Hal et Vulg inferunt fez. 8BR. — 3 Hal. condauceus. GE B.
4 Hal.et Vulg. inferuntzel B. — 5 Hal.praefigitquid. GEB. — 6 Hal. babeat ? et
aít, quod. Vulg. babuevit, quod. 8R. — 7 Hal. folueretur. GEB. — 8a Vulg. vtro-
bique. BR. — 8b Ap. Hal.et,abeft. GEB. — 9 Hal. quamuis ex cauffa crediti debea-
tur, etin margine alias, uwom ex cauffa. GEB. — Yo Hal.et Vulg. inferunt fe. BR.
11 Balil 4£emícue &cduMZousvi, idonee cauenti. B R. I2, Vulg. repetit hic i,
fed re&tius Hal. fi ipfe agat, ibi cogitur. BR. — 13 Hal. Eb. XVII. GEB. — 14
'Yaur. acc Ediffet. . Vid. Nic. Catharinum in Obf. in Tbef. Iur. Ciu. T. l. col.
4987. GER. 15 Conf. fi lubet, Noodt. 2e Iurisd, et Imper. lib. 1. c. 13, GER.
16 Hal. ljb. XVIII. GEB. — 1'7a Ruffardus ait zmponere, qui Flor. legi: De-
legati, awzotant. Facit autem id H. a Porta in fecunda. Kes ita fe habet.
Fuit réuera initio Delegati, fed fyllaba de antiquiffime eft expuncta, adeo tamen
fubtiliter, vt magnam atrentionem ea litura defideret. gR. — 175 Hal. adrmi-
feviut, et periodo fequente pofiuletur. GEB. — 18a Hal. addit azt. GEB. — 185
Halcogitur.GEBR, — 19 Vulg.afferendi, BR. — 20 Flor. cft more folito feptzmo de-

mandum eft: vt-

impediatur legatio: et hoc verum eft. Sed nec legatariis datur
a€tio, fed, nifi fatisdet, mittuntur ?* in poffeffionem rerum he-
reditariarum: quod étin hereditariis cteditoribus dicendum eft.
XXVIL IvrraANvs libro 1. Digefterum. . Qvrp
enim prohibet, legatum publico munere fungi, et a&torem cu- I :
ftodiae caufa in poffeffioneY*? rerum hereditariarüm effe2 —— Yerc, 1 /X/ Zb plamz , |
XXVIIL PaAvrvs libro(XVIL ?? ad Edi&umJf Sep LUx. 22 A. |
xT fi reftituatur ei hereditas ex Trebelliano,fa&iofmn eum non.| ,,, 1 |
dabitur: fiue fponte, fiue coactus heres eam adierit: commo- |. ,S'j :fa: p
dius enim eft, reddi, quidem ei hereditatem, perinde autem : du 5 l
habendum'/ac fi ipfe adiffet I*Sfeditatem. Á. r. Contra fi le- ïw s.
gatus tempore legationis adjerit, et reftituerit, daàtur in fi- J u 77,")7€
deicommiffarium actio :[nec exceptio Trebelliani obftat ex per- ^e» ,æ:ï'/?('
fona legati: quia hoc legati ?^* perfonalebeneficium eft. $.2. — f^. me
Ex quibus autem caufis non cogitur legatus iudicium accipe- &. . ^ . -
re, nec iurare cogendns eft, fejdare non oportere: quia hoc 1 A (;W"
iusiurandum in locum litis conteftatae füceedit. $.3. Aedi- ,. .. - — ^ -
um nomine legatus daníni infecti promittere debet, aut vici- s :
num admittere in poffeffionem. -$-4- Sed et(fi(dies actionis L1/€. /
exitura erit, caufa cognita aduerfus eum iudicium Praetor dare |
debet, vt lis conteftetur, ita vt in prouincia ?? transferatur.
.$. 5. Si paterfamilias ?5 mortuus effet, relicto vno filio, et ..
vxore praegnáte 227, 'non, recte filius a debitoribus partem di- :
midiam crediti petere póteft, quamuis poftea vnus filius ?8 ^^. ,
natus fit: quia poterant plures nafci: cum. per rerum naturam ^
certum[fueri; ^?, vnum nafci. $ed Sabinus|Caffius 39, par- ra4^ 1 AX Vg
tem quartam peti debuiffe& quia incertum effet, an tres nafce- ] --
rentur: nec rerum naturam intuendam, in qua omnia certa 5
effent, cum futura vtique fierent: fed noftram infcientilitn] .
afpidi **5 debere. Lóe, p téur N
.. XXIX. Inzw libro VIIL.iad Plautiusm. Qv appellat ,
prior ??, aglt. aX — l*€ ex &ib at m i V, m u of at at i Df
XXX. MancErrvs libro|l. Digefterum] Vnsr Ac-- xxw; T
cEPTVNM ??q lt fémel iudicium, ibi etfinem accipere debet. " - —
XXXI. CELsvs libro XXVII. Digeftorum. Sr vx- u&yä;oo L.
TITOR plüres héredes reliquerit, vnusque eorum iudiciojege-
rit, nonerit verum, totam rem, quae in priore iudicio fuerit i. P
deductam effe: nec enim quisquam alienam aCtiónem in iudi-
cium inuito coherede fpeifducere poteft. L.I 4 ,
XXXIL VrrramNvs librod; de officiovConfulis 3*, ^ ^ , . .
51 IVDEX, Cui certa tempora praeftita ?5 erant, decefferit, ;cex :
et alius in locum ?9 eius datus fuerit, tanta ex integro tem-
pora in perfona eius 37 praeftifüfa ?? intellégemus, quamuis
Magiftratus nominatim hoc in[fequentis datione non expreffe- | yz- a';/ej«-»
rit: ita tamen vt legitimum tetipüs ?^? non excedat ^9. .. eócief |
XXXIII. MopnEsTINVs libro Ill.iRegularum. Now
VIDETVR in iudicem confenfiffe, qui edi fibi genus apud eun-

p ii titus at ao n

, t

dem ^** iudicem defiderat actionis. -'--?y 2227
XXXIV. [H[A gOLENVS ** librgX Voex Caflio. S118, 2 « ol a^
H | J Uf o gl dU

cimo. Sed pofterior vox vncis inclufa eft, recentioribus tamen, et perperam,
vt poft Taur. et nobis videtur. Nam L. 24, iam erat ex hoc libro XVII vtet
quae poft fequentem fequitur. Hial. Lb. XVIII. BR. 21 Hal. licet, uifi fa-
tisdetur, mittantur. GEB. — 22 Hal. poffeffionem. GEB. — 23 Hal. lib. XV 111.
GERB. 24 Ap. Hal, boc legati, abíunt. GER. 25 Hal. et ita in prouzau-
cimn.GEEX. — 26 Videad b. $. Bynkersh. IV. Obf 15,BR. — EtMarqu. Freherum
II Parerg. fiue Vevifün. j. GEB. — 2/27 Hal. praegtaute. GEB. — 28 Ap. Hal.
filius,abeft. GE B. — 29 Vulg. fuerat. BR. — 30 Hal. Sed et Sabinus et Caffius di-
cuut,partem. GEB. — 314 Vide Bynkersh. IV.Obf. 1$. GEB. — 315b Hal.'adjþici.
GER. 32 Vulg. Qui prior appellat, prior agit. BR. — 35 Hal. et Vulg. Vi :
coeptum.BR. . 33b Hal. fuit. GER. — 34 Ha]. lib. V. de officiis proconfulum. G E 3. .. G/T M :
Ls «

35 Vide Bynkersh. HI. Obf. 1. 8R. — HaE? habet pmq/iz'tut(f:tGEB. 36 Hal. :
ínloco. G E B. 37 Hal. tantundem ex integro temporis in pevfonam eius. — Habete
Codex Bynkersh. zn perfonam eius. G E B. 38 Ita et Barb. S. Cruc. Bynkersh.
At Treuif, m perfoma eius praeflita. GE B. 39 Vulg. legitima tempora. BR.
Quod ad rem ipfam attinet, Bynkershoekius legitimum tempus interpretatur,
tempus ipfi Magiftratui danti iudicem veteri iure praefinitum VII. Obf. 23. GEB.
40 Hal.excedant. GEB. — 41Halewsu. GEB. A42Hal IABOLENV S. GEB.

bEBe3 . 43

qui Romae indieium acceperat, deceffit, heres eius, quamuis do-
les OL. mnicilium|trans tfiare/habet *? g, Romae tamen defendi debet:
; quia fuüccedit in eius locum,,a quo hergg relictus eft. |
f XXXV. Ipnxn libro X. Epiftularum *^?b. Now QvEw-
Z ADbMOoDnDvM fideiufforis obligatio in pendenti poteft effe, et ^*
£^* vel in futurum concipi, ita iudicium ifi pendenti poteft effe,
i^

J5 rinee f**/p «leNam neminem puto dubitatqrpm, quin fideiuffor ante obliga-
"Wfaiwe» ^ tionem rei accipi poffit: iudicium vero antequam aliquid debea-
fur, non pofle 4*. .
* XXXVI. CarrrsTRATVS librolI. Cognitionum. Ix-
^"-gRpvM exiuftis caufis, et ex *? certis perfonis fuftinen-

L eients dae fünt cognitiones: veluti, fi inftrumenta litis, *7 apud eos
48 .Tu
: udqt

.u £odun wdvid:eome €lle dicantur, quilReiEublicaQ«gggjgw aberunt 49 Di-
F : ,,ui Fratresin haec verba refcrl.pferunt;.Humanpm eft propter
HEc 8ilome fenos t^ * foetuitosjcafus dilationefn accipi, veluti quod *? pater litiga-

^

.OP* hn w tor Isfllium vel filiam, vel vxor virum, vel,filius parer j;,e.ä,w ami-
gde prineo, &u:';u i if8 *, et in fimilibus caufis cognitioneth ad;aliquem modum
fuæ fwa p f* faftineri.
j

$. uincia, non debet iudicium recufare negotiorum. geftorum:

- ),wze/zz fw;?-/-lïf .0 XXXIX. (PAPiN1ANvS librolIL. Qudeftionum. Cv
rvRIOSVS iudex addicitur ^*, non ideo minus iudicium erit,
quod hodie non poteft iudicare, vt fcilicet fuae mentis effeCtus,
quod fententiae 9? dixerit, ratum fit: neque enim in ad;äp-en-
.4do praefentiavel fcientia iudicis neceffaria eft. $. I. Qw le-
gationis caufa Romam venit, ex qualibet caufa fideiubere
poteft: cum $? priuilegio fuo, cum fit indtalia contrattum ^*,
.vti non poteft. y//i X *
| libro 41Vj Quje&ionum. Now QVvtrtp-

XL. IpEM
A QvrD iudicis poteftati permittitur, id fubicitur ?* iuris ne-
' ceffitati. $. r. Iudex, fi quid aduerfus legis praeceptum in iu-
dicando dolo malo praetermiferit, legem offendit.
E XLI. IpEM libro/XI. Quaeftionum. IN owNrisvs

] x & én;

L ssmd

432 Hal, babeat. GEB. — 43 5 Hal. émisonsv. GEB. — 44 Ap. Hal, et, abeft. G x &.
45 Hal. poffit. GEB. — 46 Ap. Hal. ex, abe'f*:.G EB. 4A4TBahlOweeuuTu 7"3:); íxuc,
propriezuflificatioues. BR. —.48 Vulg.abfumt.BR. — 49 Hal.ideo. Vulg.ideoque.
s&R. S5oHalcum,locoquod. GEB. — 51 Yaur. amifit, Verum eft euidens arche-
typi fcriptura awiferit. Hal «mufit. Vulg. parentes amiferimt. BR. — 52 Vulg.
recipere. BR.' — 52 Vulgata verfio Id ef: commnumi feu veipublicae "Theffalo-
.yum. . Hal. hic habet diuus Hadrianus và xowü cugawoveíov refcripfit quod. ver-
tit in Graecis : vniuerfitati fiue reipublicae Syracu[auorum. G ES. — 54 Hal. LI-

CINIVS. GEB. 55 Vulg. fiquidem pevfonali acione exigatur. BR, 56
Ap. Hal. et Vulgo fi, abeft. B. 57 Ap. Hal fi, abeft. GEB. — 58 Taur.

HOrEO. GER. 59 Vulg. inferit centum. BR. 60 Vulg. addit dari vo-
lo. BR. . 61 Hal. additur, ct paulo poft.addendo, pro addicendo. GE B. 62,
Vulg. fententia. BR. .. 63 Hal. in margine quanquam. priuilegio [uo, cum im
alia fit coutra&tum, vti mon, poffit. Sed fex codices archetypi fcripturam fideli-
.ter exprimunt, In folo Barb. qui feptimus eft, prius: cmmz. in. tameny tranfit.
gm, lfiíunt: Vat. I. IHI. S. Cruc. Treuif. Bynkersh. GER. 64 Additur

f

5
— Q unt

areduct f d.

DIGESTORVM .LIB. V.

vel de his rebus, quae poftea n obligationem aduenturde fünt..-

$. r. Senator, fi negotiis alienis fe optulerit in pro--

« fed actionem eum g'-igcipere 52 oportere, Iulianus jrefpondit,

|—Laut d .cum fua fponte fibi hanc obligationem contraxerit. :
| | XXXVII. InEw libro V. Cognitionum. Sr pE vr,
£.. et poffeífione quderatur, prius cognofcendum de vi, quam de
n j proprietate rei, Diuus Haqlmanus Eo ngazægg:ggsaaæhczggïi,
[ notier Kai . CaraeceMrilferipfit. at L.T v». »c.occt vu& Tuccn A. Yab
[ of nada pietur 12l n - XXVIIL i:Lxezxx1vs,?2*. Rvrixvs libro IV. Re-
[ er — LO «s erularum. Qvopnp l.egatur, fi q.mdem) per 1perf01 em actioném
QTCC€ ue:c exigetur 55, ibi dari qgebet, vbi eft: qxhä*fcg olo r.nalo. he-
.. 4 redis fubdu&tum fuemf: tunc enim ibi dari debet, vbi petitur.
L* f?ef: ^ JPraeterea quod—gondere, aut numero, aut menfura continetur,
füce«y;/ü")æd ibidari debet, vbi petitur: niüät&j" adieCtum fuerit, cE N-
| L f TVM MODIOS EX ILLO HORREO 5:8, aut VINI AM-
J.L-c.qf pHoRAsÍ^) Ex ILLO DOLIO $9. Simautem per in rem
L : /— r d actionem . l.egatpm petgtur, etiam ibi peti debet, vbi res eft.
pv ,, j Et, fi mobilis fit res, ad exlibendum agi cum herede poterit,
p vt exhibeat rem: ficienim vindicari a legatario ipoterit,

v Ouyívakouévue, mec mifi caufacognita. BR.-

W meeg; A£c i. L o KUl VE o ; XIA üfrryæä.myf : Vfi/gï,j/;fmz;;, . fino MVWM&?MW g mïrcï)oa-xäw yrypnims M,/æm :
uyfyfw)w"d& 7:0&1/ /MMLMZ//WM (udécen cuvm. as m C o - pflv»rï'ïafcfJt)v/fd()uuftïfafævfydfajiwüw (ZDWJ;Q' ;rfaj

TIT.

L

bonae fidei iudiciis 59, cum nondum dies praeftandae pecu-
niae venit, fi agat aliquis ad interponendam cautionem, ex iu-
fta caufa condemnatio fit. céecvri - — XXyI (
XLII. In & w libro XXIV. 9* Qugeftionum. Sx vxonj
a legato Romae diuerterit, dotis nomine.defendendum Romae

virum, 99 refponfum eftzec, xu ]R ;
XLIII. Ipxw libro z AVID- T Quäe&ionum. Evnw,
QVI infula-rä Capuaeffieri /9 cérto tetpore ftipulatus eft, eo
finito, quocumque loco agere poffein id, quod intereft, conftat. A. .
XLIV. IpEw libro/Il, Refponforum. .Now rzpcin-/ [ 56
co iudicis officium impeditur, quod quidam ex tutoribus poft ///.
litem aduerfüs omnes inchoatam Reipublicae caufa abeffe cde-
perünt: cum praefentium, et eorum, qui non defenduntur, ad-
miniftratio difcerni etfàeftimari poffit. - $. 1. Cum poftea fer- — -
uus afparuit, cuius nomine per procuratorem fueratactum, ab- j«:-—/e^—
folui debitorem oportet. Quze res domino quandoque pro?"**;:;tm
priam litem inferenti non obftabit. L $46, €n; Jqu.
XLV. IpnEM 1ibrok[I.I—[j7I Refponforum. AnGkENTA-
RIVM, Vbi contractum eft, conueniri oportet: nec in hoc di-
lationem, nifi ex iufta caufa *?, dari/vt *? ex prouincia co-
dices 7^ aüferantur. Idem in aCtione tutelae placuit. $. 1. ——
Nomine|puellae ** tutoribus in prouincia condemhatis, cura- $ & —pile
toresipuellae *5 iudicatum Romae facere coguntur, vbi mu-^/7"^
tuam pecuniam mater accepit, cui filia heres extitit. . Ejogues
XLVI. Pavrvs libro,Il ,Quaeftionum. IvpEx da-
tus, in eodem officio permanet,licet furere coeperit: quia re-
, !ePc 2

cte ab ininioqiudexgajdi&us : fed 79 iudicandi neceiïï-ll::)/äegi
tatem morbus fonticus remittit: ergo mutari debet. — 7C 5f. X

f2€ - XLVII. (CALrisTRATvs libro L.) Qudeftionum 7?.( 9340 z.

"u

OsskRvANDVM ?? eft, ne is iudex detur, quem altera pars -

nominatim petat ?*, id enim iniqui exempli -effe; Diuus Ha- -

drianus refcripfit, nifi hoc fpecialiter a Principe ad verecun-
diam petiti iudicis refpiciente, permittetur 9?, |
XLVIIT. PAvrvs libro II. Refponforum. Pans li-
terarum Diui Hadriani:((ToUe Zpyovroec, £v . &pxovciy £Jevrà od
Q T& 59 eisiévoy dluxv idíxy, wirs Ouexóvroy ware Qsvybvrmv* vt li
püjTs cepl Qv &mírpomoi ] wovpiiropsc eisy npiérwcxv ?*.. E^meiddy | «« bt
3à 95 éEywy * Xpxoj, no] xUTOic TpOc TOUC (QeUyovruc, uoj voic 99 ïä:"j'*'
QsUyous: "rpog xUTOUc, eicoymwyluoug eiveu TXc Oluxc. — Id eftz (5 4
Magiftratus,"Quo anuo. cum imperio funt, neque propriam, nue-
cio, vel agendo, vel defendendo [uflinento. — Simul ac. vero. Ma- suaeticces
giflratus dies. exierit, non ipfis tantum. aduerfus veos fuos, fed, ^* ?«
etiam alüs aduev[us ipfos litem intentare ius fafque efto 97.
XLIX. IpnEMw libro IIT. $* Refponforum. . VEwpr-
TOR ab emptore denuntiatus, vt eum euictionis nomine de-
fenderet, dicit fe priuilegium habere fui iudicis. — Quaeritur,
an poffit litem ab eo 1udice, apudfquem res inter petitorem et
emptorem cóepta eft, ad fiülüm iüdicem reuocare? Paulus re-
fpondit, venditqugï emptoris iudicem fequi folere, — $. 1. Tu-
| dices

66 'Taur. iudicls.
Ba-
40 Ap. Hal.
72, Bafil. xoj & u3 Tüe dwrímg
73 Hal. et Vulg. inferunt fcilicet.
BK. . ' 74 Bafi. hic habent: 3weiópara, vt in. L. 36. BR. 15 Vulg. pu-
pillae. B R. 76 Ap. Hal puellae, abeft, G E. 77 Hal additus. GEB.
78 Hal inferit q4ia. GEB. . 79 Hal. lib. II. cognitionum. GEB. 80 Conf.
Em. Merillii Comment. ad lib. I. Quaeft. Callifflrati ad b. l. GEB. 81 Hal.
et Vulg. petit. BR. 82 Hal. et Vulg. permittatur. BR. — 83 Hal. g, abs-
que Trt, GEB. $4 Ap..Hal. «qwérecav, abeft. GER. / 85 Hal. iézà 93 ,
loco ive22» 93o. GE B. ^. 86 Ap. Hal. vo?e, abeft. G E. 87 Hanc verfio-
nem praeter folitum hoc in loco reliqui, quamuis Florentiae nulla fit verfio,
adeoque etiam Taurellius merum.Graecum textum dederit, maxime ideo, quod
etiam Hal. qui non nifi Graeca in textu exhibet, eadem in Graecis ita verterit,
vt Vulgata, nifi quod in ipfo initio o2c Zgxovras, reddit praetores. GE B. . 88 Hal.
; lib.. IV.
Ferjeflau-—

in Bafil. et fideiu(fuwi. B R. 65 Hal. fubicitur. GEB.
G EB. 67 Hal. lib. XXIII, GER. 68 Hal. et Vulg. inferunt zure.
fil. habent xzAde, vecfe. B R. 69 Hal lb. XXIV. GEB.
fieri, abeft. G E. 741 Hal. kb. IV. GER.

*

. * i . A0 k5 zc'nirm j
que eorum, quorum tutelam vel curam. gerunt, caujam in iudi- peozmmsice

[
um
|

lilb
U

L
!

ft

t

li
W
A
,|
Wy- A

wj
L

U

I

rl
m
iA
a

M'j"

r 'f("""
p
UML(AX
lum

ia ho

6 cum habere? Hic putemj

fcct COP
Lí. AzexL-a;

ää«f paulo poft bis eo loco. GE B.

DIGESTORVM LIB. V. TIT. L 10j

dices a Praefide dati folent etiam in,tempus füccefforum

U* eins 9? durare, et cogi pronuntiare: easque fententias ferua-

ri, In eundem fenfumiSc£euola refpondit. -Le C — v:e

4. .0 . n * L]
Jfe5es FX L. VrserAwvs liboflVI. ?? Fideicommifforum. Sr
ag FIDEICOMMISSYVM abaliquo petatur, isque dicat alibi efle
maiorem partem hereditatis, non erit ad praeftationem com-

pellendus: et ita multis conftitutionibus cauetur, vt ibi peta-
tur fideicommiflum, vbi maior pars hereditatis eft: nifi fi ?'
probetur, eo loco voluiíle teftatorem fideicommiffum praeftari,
vbi petitur. $. r. Tractatum eft de aere alieno, fi in ea pro-
uincia, vbi fideicommiffum petitur, plus effet|aeris alieni, an,

I quafi maior Fïä alibi effet,| praefcriptio locum haberet? Säd
et ?? jic placuit, nfhil facere aeris alieni nomen: cum [non|

U feex'o, lodi|fit aes alienum, fed vniuerfarum facultatfum: 3zes enim

alienum, patrimonium totum imminuere ?* conftitit ?^, non
certi loci facultates. — Quid tamen, fi forte certis oneribus de-
íftinatum lit ugj'patrimonium? vtputa alimentis praeftandis,
quae Romae praeftari paterfamilias iufferat, vel tributis, vel qui-

E DM -T Á . ; . .
busdam aliis mexcufaþäþgg;lsggonembus, an poffit praefcriptio lo-

REO . *s J
? juftius dici, locum habere. $. 2.

Sed et refcriptum eft, vt illic fideicommiffum petatur, vbi do-

& .;3);,. micilium heres habát. — Quotiens autem coepit quis fideicom-
£W?mua'äïcmmllïtun foluere, non poteft Kac praefcriptione vti ao a

M. L. B*'IARE(ITIANVS libro VIL. Inftitutionum. QvaAnw-
vrs ad eum hereditas fuerit deuoluta, qui domicilium in pro-

* * ) *. w . *
., uincia habét. Sed et Diui Seuerus et Antoninus refcripfe-
4 runt, fi confenferit fideicommiffarigg ? alio loco dare ?*, ne-

ceífe habere fecundum confenfum dare, vbi confenferi.
LII. Vrsrawvs.libroVI. ?* Fideicommifforum. Sxp
ET S1 fufcepit,actionem fideicommifft, et aliis defenfionibus
vfus, hanc dinifit: poftea, quamuis ante fententiam, reuerti ad
hanc defenfionem non poteft. $. r. Si libertis fuis| tefleras
frumentarias ?? emi voluerit: quamuis maior pars heredita-
tis in prouincia fit, tamen Romae debere fideicommiffum folui,
dicendum eft: cum apparet id teftatorem fenfiffe ex genere
comparationis. $. 2. Sedjétjfi proponas, quibusdam clariíti-

?'mis viris argenti vel auri pondo relicta, et fit fufficiens ad hu-

iusmodi fideicommiffa Romae patrimonium: licet maior pars
totius patrimonii in prouincia fit, dici oportet, Romae effe

praeftandum : nec enim verifimile eft, teftatorem qui honorem -

^ m u j

. kabitum voluit Kis, quibus reliquit? tamj modica fideicommiffa

in prouincia praeftari voluiffe. $. 3. 51 ea res, quae per fidei-

9

X commiffim reli&a eft, eo loqy **? 1it, dicendum eft, non de-
". bere praefcribi ei, qui petit, quafi maior pars hereditatis alibi
st exbifit, $. 4. Sed[fi non fideicommiffum petatur eo logj, |fed fi-

Aff« deicommitfo fatiszs: videndum eft, an haec praefcriptio locum
; habeat? et non puto habere. . Quinimmo, et fi nihil fit eo lo-

»«—6-—»-—-—-.-. E * " » — BUESE E í
:3e- Cl [attamen iubendum fatisdare: quid enim veretur, cum fi fa-
^« zojc tis non dederit, mittatur aduerfarius in poffeffionem jfideicom-

miííi feruandi caufa? - |
jg LIII. HenwoaGENzrANVS libroI. IurisEpitomarum ?.

lib. IV. GER. 89 Hal. ei. GER.
Ap. Hal. et Vulg. fi, abeft. GEz. — 92 Ap. Hal. et, abeft. GE. 93 Hal.
miuuere. GEB. 94 Vulg. conflat. BR. 95 Hal et putem. — Vulg. et bic

putem. BR. 96 Vulg. fi confenferint fideicommiffarii, et in fine vb coufen-
ferint. BR. 97 Hal. et Vulg. dari, BR. .. 98 Hal. lj». VII. GEB. . 99

Bafil. zeAvixbv. evrugécvoy vocant, cinzlem asuonam. BR. — Adilof, Aueran. omnem
rem frumentariam illuftrantem 1/7. Zuterpr. Inr. 1$. GEB. 100 Hal. hic et
t Hal. fed de fideicowmiffo fatis. "Wulg. fed
fideicommiffi fatisdatio. . Barb. fatisdari petatur, et ita corre&um in Treuif.
Bynkersh. cum gloff. fatzfieri petatur. — Bynkersh. fine gloff. fed fideicom-
mifario fatisdare, — Florentinam feruant S. Cruc. et Vat. IIl. BR. 2 Hal.
lib. 1I. iuvis émvropóv. GEB. 3 Gothoft. in nota probat lectionem Holoan-
dri zu certis caufjis.. Aliter fentit Ant, Auguftinus I1I. Esend. 9. fed et Drenkm.fen-
tentia Gothofredi vti non vult. GE B. — 4 Hal. et cenfas ac falfae.. Vulg. poft etiaur,
inferitfraudati.BR. — 5 Vulg. fideicommiffariam. B R. — Hal. fi fideicommi(f[aviam,
etinfine, petant, GEB. — G Ap. Hal.effe, abeft. GEy. — 7 Hal et Vulg, inferunt de,

*

go Hal lib VIL GER. 9l.

V rx ? certis ex caufis aduerfüs dominos feruis confiftere per-
miffum eft: id eft, fi qui fuppreffas tabulas teftamenti dicant
in quibus libertatem fibi reli&tam adfeuerant. Ttem, artioris "
nonae populi Romani |cenfus etiam, jet(^ falfae monetae cri- |ec 7«2 24
minis reos dominos detegere feruis permiffum eft. Praeterea L1/4.
[fideicommiffam 5 libertatem ab hi& petent. Sedet fi qui füis | $A/
nummis redemptos fe, et non manumiffos contra placiti fidem. — f
adfeuerent. Liber etiam effe|9 iuffus, fi rationes reddiderit, & « c2 Je4.
arbitrum contra dominum £ rationibus excutiendis rette petät: IE
Sed et fi qui;g i*idem alicuius .ele:o; erit, vt nummis eius redima- rsieex:
tur, atque his folutis manumittatur, nec ille oblatam pecuniam ^* €*« (7014
fufcipere velle dicat, contractus fidem detegendi feruo pote-
ftas tributa eft. rév : « da-cfo. ,
| LIV. Pavrvs libro I Sentehtiarum. — PEmn MINO-
. REM caufam maiori cognitioni praeiudicium fieri non opor-
tet: maior enim quaeftio minorem caufam ad fe trahit, »/»»324/. 6X2 (c fs. £.
LV. IpEew libro fingulari de officio Aïï'gïïbrum. Epr- J& E
CTVM, quod ab anteceffore datum eft, in numero trium Edi-
Ctorum connumerari debet. Plane, licet (omnisj * ab antecef- 1 1./.
fore numerus finitus fit, folet ? fuücceflor vnum Edictum dare.
LVI. VurrAmwvs libro XXX. adj|Sabinum !9. Lz- ££
CET Vverum procuratorem in iudicio rem deducere verifrnum —
eft, tamen, let|fi qui&ä"cum procurator non effet, litem ifitcon- . ./*.
teftatus, deinde ratum ldominus habuerit,| videtur retro res in ^^ Dcef
iudicium recte deducta. : u — m
LVII. InEw libro/XLI; ad Sabinum **, Taw gx 44 defzf; a.
contractibus, quam ex delictis in filiumfamilias competita&tio: J .^ oernt DCR
fed, mortuo filio poft litis conteftationem, transfertur iudicium E s
in patrem. dumtaxat de peculio, et quod in rem eius verfum :
eft. Certefi quafi procurator alicuius filiusfamilias,iudicium if&,þcä 772
acceperit, mortuo jeoj in eum, quem defenderit, , jo I* , 9 Y
vel iädicati[datur. E us "mb n o æ&fä&ïïïtïaææf* n

/4

LVIII. PAvrvs libro äIII. adSabinum. IvprcivM X

s m E
.

; 2
foluitur vetante eo, qui iudicare iuflerat: vel etiam eo, qui ma- , d.
ius imperium in eadem iurisdictione habet, vel etiam, fi ipfe i.w/g;ï; XAXM., — .
æudex eiusdem/imperii effe c,öepergþ QS,IUS erab, qui iudicare Xl 4 1
iuffit. : Fereoce(gt. : ; |
. .. LIX. VrPriANvs librefL]. ad Sabinum. Sr rocvs s é^ x A
in iubendo iudicare non eft comprehenfus, videtur eo loco iu- f a. X Il
dicare iuffiffe, quo folet iudicari fine incommodo litigantium. [2 &:r* !
LX. PAvrvs libo XIV. *? ad Sabinun. Mom- 5 ; ^. :
RO : $3 : : — Q « Qench [CUbtndé
TvoO iudice, quod eum iudicare oportuerat, idem eum, qui ^ ^ *
fubditus eft, fequi oportet. — xXx1f v d
LXIL Vr»raAwvs libro XXVI. *^ ad Edictum. So-
: * 7^ . . UPNIESDU aE d *
LEMVYS quidem dicere, id venire 1n iudicium, de quo, aCctum |
L] : *",9 L L v7L
eft inter litigantes:. fed Celfus ait, periculofeleffe *?, ex; per- j/i»ml TAE d
fona rei hoc m&tiri, qui femper, nel condempetur, hoc dicet T6 L. Jé fedoet
non conueniffe. Quid ergo? melius eft dicere, id venire in ,,,
iudicium, non de quo aCtum eft, vt)veniret **, fed id non X ;;
venire, de quo nominatim actum eft, ne veniret. $. 1. La-
trunculator de re pecuniaria iudicare non poteft.
LXII.

BR. $Ap.Hal.etVulg. oumis,abeft. BR, — 9 Hal. et Vulg. inferunt. tamen.
BR. IOHalad Edithum.GEB. . 11 Hal.lib. XL.ad ediclbum. GE B. . 12 Go-
thofr. in nota: iudicii translatio datur. — Haloand. MSS. communiter habent | (
trauslatio iudiciá datur. — . Ant. Faber in. Ratzonal. þ/ probat Petri fententiam, ||
qui J. Semefiv. 12. 13. legcbat, tmmfertmr/a&iaf mauult tamen tranfit actio. ?
Adde Bynkersh. 14. Obf. 23. BR. Hak^quoque habet defemdit, loco defeme |
derit. MSS-funtBarb.-Vat,-HI. $. Cruc. Bynkersh. In Vat. L et IL ita fa-
&um, vt et in Treuif. vbi erat tvanslatio vel iudicium. In S. Cruc. quoque 7à
vel, adtuit. GE B. — 13 Hal. ljb. XXIII. GEB. . 14 Hal. li. XXVII, GEB.
15 Ap. Hal. effe; abeft. Vulg. periculofum effe. Adftipulantur MSS. tantum
non omnia, quae vidi. BR. Bafb. Treuif. Byukersh. et in $. Cruc, ita factum.
GEB. 16 Hal. dicit. GEB. 17 Hal. id venire im iudicium, de quo vel
acum mon eft, vt venivet. Baudoza: uon id veuire iu iudicium, de qmo aílum
efl vt veniret, MSS. o&o archetypum ad vnguem exprimunt. Nam quod in
Vat. IlI, et Bynkersh. fine gloff, poft vltimum zemire, repetitur m zudicium,
non facit ad. pracíentemn diffcultatem. — Non diíplicet Daudozae transpofitio, fi
ita

: 4
£s

[ E
Ce.,

t

e

353 JAt.

L«f
Ü

: fenäimä;,nïj P
E é

f&' ex: WV»S
KIl.

LA fX
La .

p 'pEnEMPTORIVM Edictum hoc ordine

x L XXV.
| LXIL IpEw libro XXXIX. ad Edi&tum. Ixrrm l-

tigantes nóh alitér lis expediri poteft, quam fi alter petitor,
alter pofleffor fit: effe enim debet, qui£onera petitoris futti-
neat, et qui commodo poffefforis fungatur. j«
| LXIHL IprEw libro;XLIX. ad Edictum. Rxcrx de-
fendi, hoc eft, iudicium accipere, vel per fe, vel per alium, fed
cum fatisdatione: nec ille videtur defehdi, qui, quod iudica-
tum eft, non foluit. |
LXIV. IpEw libro I. Difputationum.

io6

Nomw Ag 1u-

exc— dice doli aeftimatio ex eo, quod intereft, fit, fed ex eo, quod

in litem iuratur: denique et praedoni depofiti, et commodati,
ob eam caufam competere aCtionem, non dubitatur. $. 1. ol
quis alio iudifio aCturus, iudicatum folui fatis acceperit, dein-
de in !5 alio iudicio agat, non committétur ftipulatio: quia
de alia re cautum videtur. -
LXV. Ipkw libo XXXfV- '? ad Edictum. — Ex-

iGERE dotem mulier debet illic, vbi maritus domicilium ha-

buit, non vbi inftrumentum dotale ?? confcriptum eft: nec.

enim id genus contractus eft, vt et ?* eum |locum, fpectari
oporteat, in quo inftrumentum dotis vfa&umfei*c, quam eum,
in cuius domicilium ä)ipfa mulier per condicionem matrimo-
nii erat reditura.

LXVI. ÍpoE« libro II. Difputationum. Sr ovrs in-

tentione ambigua vel oratione vfus [fit, id, quod vtilius ei eft, -

accipiendum eft. :

LXVII. IÍpEx libro VIL/?? Difputationum. Qvr sE

. dicit füis nummis redemptum, ifi "hoc; probauerit, exinde liber

erit, ex quoj?? redemptus eft: quia Conftitutio ^* non libe-
rum pronuntiari praecipit, fed reftitui ei libertatem iubet. Pro-
inde compellendus erit manumittere eum, qui fe fuis nummis
redemit 25. . Sed et 79 fi latitet, exempla Senatusconfulto-
rum ad fïdeicommifiü 27 ]ibertatem pertinentium debere ??
Anduci ?? oportet.

—

LXVIII. IpEgw

N

IX
libro/VIII. Difputationum ??. . Ap
enitur, vt primo
quis petat poft abfentiam aduerfarii Edictum primum: mox
alterum, ' : |
LXIX. Ipxw libroIV. deomnibus Tribunalibus.
interuallum non minus decem dierum: : |
LXX. Ipnxew libro VIII. 31 Difputationum. ET rEm-
TiVvM ??; quibus Ba-xigpöiitis, tunc peremptorium impetret:
quod inde hoc nomeu fumpfit, quod perémerét difceptationem,
hoc eft, vltra non patergtur ?? aduerfarium tergiuerfari.

LXXI. Ipnxex libro IV. de omnibus Tribunalibus.

PrEeR

IN

eec ia t - PEREMÉTORIO 83tem comminatur is, qui Ediétum dedit,3£
fecer » L^

etiam abfente diuerfa parte cogniturum fe, et pronuntiaturum.
LXXII. Inew libro VIII. **z Difputationum. Nos-
NYVMQVAM autem hoc Ediétum poftjtot[numero edicta, quae
praecefferint ??5, datur: nonnumquam poft vnum, vel alterum :
nonnumquam ftatim, quod appellatur|vnum|pro omnibus. Hoc
autem deftimare oportet eum, qui ius dig,a.;gt *861.et ?*. pro. con-
CL niepnme, Íon; C Visgee
ita interpungatur ?relius eff dicere, mon, id, venive n iudicium, de quo actum eff,
fed, id mom vemire, de quo etc. BR. Reliqua MSS. funt: Barb. Vat. IL. $.
Cruc. Magl. Treuif. Bynkersh. cum gloff. GE &. I$ Taur. in Adnotat. de-

' inde im alio. forte ve&tius deim alio, vt im Pand. lapfu fcriptoris repetitum. fit. de-

indein. Hal. deimde alio iudicio. G EB,
Bafil. evifó2.2:ov, contvactus, BR. 21 Vulg. vt potius eum. BR. 22 Hal.
lib. VII. GER. 25 Vulg. inferit fententia. BR. 24 Vulg. inferit diuo-
vum fratrum. — Haec eft quaedam interpretatio, defignaturque L. 4. züfr. de Ma-
qumi[fJ.vt etiam Gloffa obferuat. BR, 25 Vide Leunclauium 7/. Notat. 2 j.
GEB. 26 Ap. Hal. et Vulgo et, abeft. BR. 2/7 Vulg. fideicommzffariam.
BR. 28 Ap. Hal. debere, abeft. GEE. 29 Hal. in margine alias, zndici.
GEB. " 30Hal.lib, IX. GEs. — 31Hal.lb. IX. GEB. — 32 Conf. Noodt. J.
Obf.$3.GEB. 33Vulg.patiatuv.BR. — 34 Hal. qui edit.. Vulg. qui edictimn edit,
»&. 35aHallibIX.GEB. 35bHal praecefferunt. G E.B. 36 Hal. in margine
alias, qui indicit. Vulg.quiius dicit. BR. — 37 Ap.Hal. et, abeft. GEs. — 38
Hal. praecedens et, huc revocafíc videtur. GE£. 49 Hal ect compendium

19 Hal. ljj. XXX. GER. 20

DIGESTORVM LIB. V.

[

TIL -^L

ot f4,
* - »' . : 'e4 . e
dicione caufae, vel perfonae, vel temporis, 3184;ta/zordmem edi-

&orum vel compendium moderarg ??. 5 ^. Z6
LXXIIL. IpnEw libro IV. -de—emnibus "Tribunalibus.

ET posT Edictum peremptorium impetratum, cum dies eius

fuperuenerit, tuncabfens citari debet :| et, (Gue| refponderit, fiuejeo — .

non refponderit *?, agetur caufa, et pronuntiabitur: non vti-
que fecundum praefentem, fed interdum vel abfens, fi bonam
caufam habuit, vincet. $. r. Quod fi is, qui Edictum perem-
ptoriumiimpetrauit, abfit die cognitionis, is vero, aduerfus
quem impetratum eft, adfit, tum circumducendum erit Edictum

jgaclm:

€x &1— CUARÁ

peremptoridih]: ^neque;$Aecaufa cognofcetur, nec fecundum J5 /m: 444

praefentem pronuntiabitur. $. 2. Circumduéto ^7? edicto vi-
deamus, an amplius reus conueniri pofht: an vero falua qui-

dem lis eft ^?, verum inftantia tantum Edicti periit? Et ma-'ionif r 4
gis eft, vt inftantia tantum perierit, ex integro autem litigari -

poffit. $. 3. Sciendum eft ^*a, ex peremptorio abfentem con-
demnatum fi appellet, non effe audiendum: fi modo per con-
tumaciam defuit ^^b6: fiminus, audietur. TANDPA
LXXIV. Ivrraxwvs libro V. Digeftorum. Dx QvaA
re cognouerit iudex, ^* pronuntiare quoque cogendus erit.
$. r. ludex, qui vsque ad certam fümmam iudicare iuflus eft,
etiam de re maiori iudicare poteft, fi inter litigatores conue-
niat£)$. 2. Cum abfentem defendere vellem, iudicium, mor-
tuo iafn ^5b eo, accepi, etcondemnatusfolui: quaefitum eft, an
heres liberaretur: item, quae acCtio mihi ** aduerfus eum
competeret? Refpondi, iudicium, quod iam mortuo debitore,
per defenforem eius accipitur, nullum efle: et ideo heredem
non liberari: defenforem autem, fi ex caufa iudicati foluerit,
repetere quidem non poífe, negotiorum tamen geftorum ei

aCtionem competere aduerfus heredem: qui fane ^* exceptio-

ne doli mali tueri fe poffit, fi ab aCtore conueniatur.
LXXV. IpkMw libo XXXVJX. *?. Digeftorum. — Sr
PRArETORm iufferit eum, a quo debitum petebatur, adeffe, et
Lordine EdiCctorum pera&to pronuntiauerit abfentem debere **,
non ?? vtique iudex, qdui de iudicato cognofcit, ?* debet de
Praetoris fententia cognofcere: alioquingluforia ?? erunt hu-
iusmodi ediéta et decreta Praetorum. f£íMarcellus notat: fi per
dolum fciens falfo aliquid allegatit ??, et hoc modo confecu-
tum eum fententignPraetoris ?^ liquido fuerit jadprobatum,

H €y tipt cl-

exiftimo debere iudicem querelfam rei admittere. Paulus ?9A.

notat: fi autem 56 morbo impeditus, aut Reipublicae caufa
auocatus, adefíe non potuit reus,
eo cafü in eum denegandim 57,'g£-ljexfequi Praetorem ita 1u-
dicatum non debere. Jf |
LXXVI. ALfENVS libro VI. Digeftorum. PnRoro-
NEBATVR, ex his iudicibus qui in eaydem reyf dati effent,
nonnullos caufa audita excufatos efle, inque eorum |
alios effe fumptos: et qugerebatur fingulorum iudicum muta-
tiojeandem rem,

modo fi vnus aut alter, fed £t fi omnes iudices mutati effent,

tamen Éf rem eandem, et iüdicium idem, quod ante&fuillet,

,' perma-

moderari. Ymmo Flor. deleta e finali repofita eft ;. Sed recenter.
noftra fententia fufpecta vifa eft correctio Taur. Adi Duker. ad. Opufc. de Lat.
ICOt Vet,p. 229. BR. 40 Hal in margine: alias,.et fi wom refpouderit,
agetur. GE B. 41 Vulg. et Norica hic megme de cam[a. BR. 42, Id eft,
indu&o, interlito. Ita Graeci zegryeádew, tollere, dclere, obliterare, expun-
gere. "Translatio eft a fabris, qui ea quae amputaturi funt, circumfcribunt, et
praecidunt. BR. — 43 Hal.fit et mox perierit. GEB. — 44a Àp. Hal. ef?, abeft.
GEB. 44b Hal. defuerit. GEB. 454 Vulg. praefigit de ea. BR. — 455
Hal.ignorat jam. GEB. | 46 Ap. Hal mibi,abeft. GEz. — 47 Hal quia exce-
ptione. GEB. — 48 Hal.lib. XXXV. GER. — 49 Conf. Noodt. de Inrisd. et
Imper.lib. [.c, $. GEB. — 50 Ap. Hal. hic swon, abcit. GET.
"0n,hicadeft. GEB. — 32 Vulg.zlluforia. BR, — 53 Taur. allega Bit.
garit. GEB. 54 Hal. et boc fecutum in. fenteutia practorem, et in margine:
alias boc modo fecutam praetovis fententimn; alias, confecutum. eum. fenteutiam,
GEB. . 55 Flor. olim erat aulus, corre&tio autem fubantiqua. BR. — 56 Hal.
et Vulg, aut. loco autem. RR. — 57 kaur in margine denegaudam, — Vtrum-

qu C

puto vel attionem iudicati

Et rccte

51 Ap. Hal.
Hal. aile-

u gx a2u —

löcum f:l-w:*bznïvr,

L

. . . * nj *« (* i . . o
an aliud iudicium feciffet? Refpondi, non Jicex: o

as U^ A - . — Ms 7 D

|
]. |
lu

ln |
*l !
* [
k

b n

L

fü*€xt£1n'cf D.

| L. Jsie pro:

DIGESTORYM d143B .W TITSE TL

.permanere: neque in hoc folum eueniref ut partibus com-
neexo mytatis eadem xes. effe exiftimaretur, fed e£jin multis ceteris
iR. rebus. Nam et legionem eandem haberi, ex qua multi de-
ceífiffent, quorum in locum alii fübiecti effent: et (ipopulum
ÁA:i»te: eundem hoc tempore putari; qui abhinc centum annis fuif-
Zm"*z*jgj-g 58 cum ex illisinemo nunc viueret. Itemque nauem,
Maziuik»li 5? adeo faepe refeCta effet, vt nulla tabula eadem, perma-
pAmzéx mneret, quae non noua fgiiï'et, ni&ilominps eafdem Lnäqyeü'e
myäïaü exl/ïimari. Quod fi quis putaret, partibus commutatis aliam
z*A, rem fieri, fore, vt ex- ? eius ratione nos ipfi non ifdérh *7
effemus, qui abhinc anno fuiffemus: propterea quod ??, vt
[ ;)MPhilofophil$3 dicerent, ex quibus particnlis minimis confi-
'füfiemu, teremus 9* haec$? cotfidie ex noftro corpore idécederent,|
: aliaeque extrinfecus in earum locum accederent. Quapro-
pter cuius féi fpécies eadem confifteret, rem quoque ean-
dem effe ex,i'fcimari. | UIepr., F a Verh ,
Á E*
LXXVIL Af*R:icANYvS libro;lll Quaeftionum. Ix
pater filium, vel filius patrem iu-

L. d
G. qr,€RIVATIS negotiis ?^g
dicem habere poteft:
Acexie- V

LXXVIH. Pavrvs libro ggäl ;.,! 66f
T Ü m eit.

QvrirPx iudicare munus publicu

J& x Ot T
LXXIX. Vrrraxvs libro V. de officio Proconfulis.
' EvM,0QvEM temere aduerfarium füum 97 in iudicium vo-
caffe confügit 93, viatica, litisque fümptus aduerfario fuo
reddere oportebit. $. r. ludicibus de iure dubitantibus Prae-
l'aJfides refpondere folent: de faQót'S s Confulentibus non de-
.. bent Praefides confilium impertiré, verum iubere eos, prout
J—'W" religio fuggprit/*?, fententiam proferre : haec enim res non-
numquam infamat ^*, et materiam gratiae vel ambitionis

$^ )J [j . e :
: LXXX. ;Egggglxug libro If. ad Sabinum. $x xw
uv iudicis, nomine, *^ praenomine erratum eft, Seruius refpon-
Uf dit, fi ex conuentione litigatorum/is iudex adgiftus ?? ef-

ad Plautium;

ricexsit íct, eum effe iudicem, de quo litigatores fenfiilent. , —

inionumg Qvz

s —

[ïoorif;- LXXXI V LP IA xvs libro V. &g

( Eu Gd : ?neque iurisdi&ctioni praeeft, neque a Principe poteftete ali-

qua praeditus eft, "^ neque ab' eo, qui ius dandorum iudi-
cum habet, datus eft, nec ex compromiffo fumptus, vel ex
aliqua lege confirmatus eft, iudex effe non potuit.

LXXXII. Inx« libroT. deofficio[Confulis **. Now-
NvMQvVAM folent magiftratus populi Romani viatorem *^
nominatim vice arbitri dare: quodraro, et non nifi re vrg)Aen-
te faciendum eft. ' | !

que re&e, etíaepe alibi talis mutatio fa&a, vbi non notat Taur. BR. Ftiam
Hal. denegandam. GE . 38 Hal. et Vulg. fuiffet. GEB. — 59 Hal item-
que fi nasis adeo, GEB. 60 Vulg, ex abeft. pR. — 6I Taur. Jdem, G E B.
62, H. a Porta in II ad marginem: n P. Fl. praeterea quod. — Inde Ruffardus,
imponere, ait, qui hoc notant. Immo non imponunt, Credidit nimirum
'faur. manifeftum vitium in corrigendo praetermiffum: praefertim cum pri-
dem omnes libri babuiffent propterez. Re&tius tamen de hac re monuifílet in
Adnot. fuis. — Eft autem prae fcriptum in fine veríus, terea initio fequentis,
quod errorem foueré potuit, &R. — 63 Confer Ouid. XV. Metamorpb. fab. 3.
BR. (64Halconfifferemus.GEB. G65MHaleae GEB. — 66a Vide Aueran. £.
Iuterpret. Inv, j., GEB. G6b Hal. lib.VI. GEB. — 67 Ap. Hal. fuum, abeft. GE B.
68 Hal. et Vulg.confHiterit. B&, — G9 Hal.fed de facto. Vulg, de facto autem. B.
*;jo Hal. et Vulg. fugzefferit. BR. 71 Hoc eft, fufpe&um reddit. Vide ad
b. $. Rad. Fornerium F. Rer, Quotid. 1:. GEB. 72, Hal. et Vulg. inferunt
qel BR. /73 Hal habetaditus. Rectiffime Taur. BR.— 74 Àp. Hal. ef abeft.
GER. 75 Hal proconfulis. GE B. — 76 In Bafil. eft: Z«gigass, quafi exfecuto
yem. — Yta L. 7 $. éx£ifüldzevas exfequitur. Immo et eft 948o, vado, incedo. B R.
——X Conf ad P. 1. Bynkersh, V. Obf. ;j. GEB. 2 Hal proximi, et
in margine: aHa$ propril,o GER. 3 Hal. ebtinendi fpem non babeant. GXB.

| e.. : ?,* PA 2 & * s *
füus héres vel legitimus potuitet fieri, fi in vtero fuerit mor-

ftamentum matrjs fa&tum, exfeCto ventre extraCtus eít, pofte
| queri dico.
^nem ab inteftato non admittuntur, de inofficiofo egerx5|ne-

4 Hal. ljb. IIT. Ggz. — $ Malumus de inofficiofo. Praepofitionem enim etiam

107

/ADE INOFFICIOSO TESTAMENTO. /2

VrPIANVS libro XIV. ad Edictum. Ill d
S ciENDVvM * eft, frequentes effe inofficiofi querellas:
omnibus enim, tam parentibus, quam liberis de inofficio-
fo licet difputare. Cognati enim proprii? qui funt vltra fra-
trem, melius facerent, fi fekfurmptibus inanibus non vexarent,
cum optinere fpgm non (haberent ?. promeluren . decn 7 E Es
IL, äMAR CrANvs librollV. * Inftitutionum. | Hoc-AL -«
coroj[RE/inofficiofo * teftamento agitur, quafi non fanae fum/(f PA
mentis fuerünt 5, ytiteftamentum ordinarent "g. Ethoc di- u
citur, non quafi vere furiofus vel demens teftatus fit, fed reCte
quidem fecit ? / teftamentum, fed non ex officio pietatis: nam
fi vere futiofus effet, vel demens, nullumjeft ?5 teftamentum.
; II. Mancrrrvs libfó II Digeftorum. Iworrr-
ciosvM teftamentum dicere, hoc eft, alleeare, quare exhe-
redari vel praeteriri non, debuerit: quod plerumque accidit,
cum falfo parentes inftimulati liberos fuos ?*5 vel exheredant,
vel praetereunt. [j 2 Ms s
- IV. Garvs librofingularyad legem fülitiam ?. Now z .
T9 iniuriamj ad- ïLM re» od

xsT enim confentiendum parentibus, -qui
uerfus liberos fuos teftamento ind : quod plerumque fa- | L. 4

ciunt, maligie circa **a fanguinem(fuumjinferentes iudi&ium, 154 , a.
nouercalibus delenimentis **5 inftigationibusue corrupti.
V. MamczerrLvs '^a libro III. Digeftorum. NAw
ET his, qui non ex mafculis defcendunt, facultas eft agendi: &« fproi8x, um
icumjet de matris teftamento agajítiet optinere adfidue fole- , , /4..,^ æ
Ed 7U

o
BR

þ!u'/ PTR &*,üf/,
(

J ol atrr

,

L

ant. Huius autem verbi pE rNoFFICIOSO vVis illi,
xi, eft, docereimmerentem fe, et ideo.et-*?/ indigne praeteri- Li/4.
tum, vel etiam exheredatione fummotum: resque illo colore ,.
defenditur apud iudicem, vt videatur ille quafi non fanfe men- — —
tis fuiffe, cum teftamentum iniquekordinaret. L — A ab ,,
. WL VrerAwNvS liboo XIV. ad]Edictum. PosmTv- scexee — —— —|
Mvys inofficiofüm (teftamentum poteft dicere eorum, quibus) s ; re) p t
Áuec; cnsff — « w« , '2
tis eorum tempmre-&fwäSed et cognatorum 7*: quia et ifio- ( 2oecve 7««672:««
rum ab inteftato potuit bonorum polleffionem accipere. Quid J

EE UES Gd olb m fe Wï |

—— — À 9

ergo? eis imputatur, cur inteftati non decefler
hoc nemo apud iudicem poteft impetrare: non enim interdi- 7,,,
* *.&- H f &- : 165 H 1 * .. . ?. z IT ,,W ."w
citur. teitamenti 1actio . Hoc piane ei imputare - av TCctia. L2b i
poteft, cur eum heredem non fcripferit; potuit enim fcriptus X/L«« W. 42045 )
heres in poffeffionem mitti ex claufüla pE vEkNTRE 1N K : DA
POSSESSIONEJÉ MITTENDO: item natus SECVNDVM -—«mer
: j IS . 21* E : ; P j n
TABVLAS habgret|*?. Simili modo et eum, qui poft te- j , sj f r |
$. r. Si quis ex hi perfonis, quae ad fücceffio- — —

A E mo

MSS. omnia habent, fi non ex prima Ícriptura, tamen ex correCtione, licet Hal.
Florentinam retinuerit. B R. — MSS. funt illa Barb. et. Bynkersh.3haec $. Cruc.
et Treuif. G EB. 6 Hal. fueviwt. GEB. — a Vulg. fuerit, qui teftamentum
ordinauerit, MSS:rquae contuli, 444, habent loco vt, praeter S. Cruc. quod
non folet fine caufa grauiffima recedere ab archetypo. — Pro erdinarent, Barb. et
Bynkersh. fine gloff. ordinaret, Bynkersh. cum gloff. erdinauerant, 8R. — Ad-
dàs memoratis Treui. GE B. — 75 Hal, fecerit. GEB. — 8« Hal. effet. GEB.
& Hal. inferitteftamento. GEB. — 9 Hal. etH. a Portain vtraque MAXIMPS
-ad L. Falcidiam, et ille in margine: alias, CAIV/S lib. fingulari ad L. Leuticam.
Cum Cuiacio facir Gu. Pancirol. /J. Var. Lec 23. — Ant. Augulitin, Zm INot. ad
Nomina propr. Pand. inclinatin L. Glauciam, | Omnia incerta iure merito exiftimat
Bynkersh. IJ. Obf. :2. 8R. 10 Vulgo qui, abeft. . Sed ertunc eftin fequentibus zn-
ducere, Yoco inducmut.BR. 114 Vulg.contra. BR. — 115 Hal. dclznzmentis. G E B.
I24Bafil. MAPKOT. vt etin l. 0. BR. — 12b Hocet Hal.ignorat. GER. — 13
Hal.et Vulg. fi m vtero sRortis eorum tempore uon fuijfet, Vle tamen in margine :
alias, fi in vtero fuerit mortis eorum tempore. BR. — Y4. Con£. van de Water I.
Obf.:z. GEB. 15Vulg.deceffermmt. BR. — 16 Vulg.fachio.BR. — 17 Hal. et
Vulg. eisimputari, et mox feripferint. BR, — 18 Vulgo additur &ouorum pojfeífio-
| ueH.

Tl l. Tran.
äl;mmc.

108

mo enim eum repellit *?, et cafu optinuerit, non ei profit ??
victoria, fed his, qui habent ?* ab inteftato fucceffionem:
qí,,0 200 inteftatum patremfamilias facit ??.. $. 2. Si quis infti-
g AA dl at a sccufatione inofficiofi decefferit, an ad heredem fuum
um querellam transferat ?- Papinianus refpondit, quod ,e£ quibus-
Ju &XM idam/ Refcriptis fignificatur, fi poft adgnitam bonofüm poffes-

L M; " fionem decefferit, effe ficceffionem accufationis. ^37 Etfinon
L^** — fit petita bonorum poffeffio, iam tamen cgépta controuerfia,
fcéeex;c» —— vel práeparata, vel fi, cum venit ad mouendam inofficiofi
I l6ralbus . querellam, deceffit ?30, puto ad herngm tranfire,..,. , u
abtr; VII. PAvrvs libro fingulari; de Septemuiralibus; ?*

,v:yffü"wn Jetr iudicäs. QvgMADMonv praeparaffe litem quis videa-
"feper, lLerallbus tur, yt ?? poffit transmittere aCtionem, videamus? et pona-
! . ,,, Nus in poteftate füiffe eum, vt neque bonorum poffeffio ei
—p: $^" weceffaria etaditio hereditatis füperuacua fit: is, L (ijcommina-
É d« ma»y:a)- tus tantum. accufationegl äerätüm,qu*a*i denuntiationem,
- strjite vel libelli dationem prüecefferit ^^, ad heredem fuum accu-
fationem|transmittet: idque Diuus Pius de libelli datione et
denuntiatione refcripfit. Quid ergo fi in poteftate non fugfit,
[ an ad heredem ?? actionem transmittat ? etrecte videtur litem
( ioni0x: 0. Wpraelparalfe, fi ea'fecf;*'it, quorum fupra mentionem habuimus.
* j VIL VrzrrrAwvs libro XIV. ad Edictum. Pa»rr-
(Ib67, b Pt EX p A N v s libro quinto/ Quáeftionum rette fcribit, inofficiofi
querellam patrem filii fui nomine infütuere non polffe inuito
€o: ipfius enim iniuria eft. Sequenti loco fcribit, fi filius ??
poft adeGnitam litis ??Aordinandae gratiaebonorum poffeffio-
nem decefferit, finitam effe inofficiofi querellfam, quae non
patrij?9?, fed nomine dabátur filüisw $. r. S1 quis poft rem
inofficiofihordinatam litem dergliquerit, poftea non audietur.

1 p a ci teftaifientum, ffepiffime refcriptum eft. S..glzþ[-lz,ïjlgini'gqus
4« " libro fecundo Refponforum ait, contra veterani patrisfamilias
(5 &R c Q A. teftamentum effe ;möifücxoü:querel,ïam, ietfi. ea] fola bona ha-
pOT buit, quae in caftris qudefierat. $. 4. Si quis in militia fe-
| cerit teftamentum, et intra annum poft militi
rit, dubito, an, quia ad hoc usque temporis ?? üure- militari,
TET WCM teftamentum eius valet,[querelfaminofficiofi ceffé&: et poteft
T dici, querellam inofficiofi. ceffare] ?3. — $. 5. Sed nec impu-
L--)est. Cperis fülii mater inofficiofum teftamentum |dicitk: quia pater ei
L4/*. oc fecit: et ita PPapinianus refpondit ?*^: nec patris fra-

E. ter: quia filii teftamentum eft: ergo nec frater impuberis,
,J&fgc:fnþääæö, Íi patris non dixit. Sed fi in patris obtentum eft ??, nec
hoc valebit: nifi4i ?5 pro parte patris re ciäïum eft: tunc
.n'c/m.-d, enim pupillare valet. $. 6. Si quis morti$ cauía filió, dona-
uerit quartam partem eius, quod ad eum effet peruenturum,

fi inteftatus paterfamilias deceffiffet, puto fecure eum teftari.

ïæ"*? , $. 7. Si quis impuberi filio fubiftituit, fecundas tabulas 375

, i donit faciendo, non ob hoc ddimittémus ?* ) ipfümimpuberem ad inof-
| Uu^t .. , ficiofi querellam. $. 8. Quoniam autem quartaJdebitae por- -
( pv /22«. tionis fufficit ad excludendam querellam, videndum erit ?$,

9,/0)8. BR. t9 Vulg. fi nemo eum vepulerit. BR., 20 Hal, proficit. GER.
21 Hal. babebant. GER. 22 Hal fecit GEB. — 234 Hal. praefigit Se4.
GEEB. . 23b Hal.decefferit. GEB. — 24 Hal. habet centumuiralibus, quod pro-
bat Bertrandus zn V;ta Pauli, etSchulting, ad Pauli fentent. 1V. tit. j.init. Sed
cum archetypo faciunt Cont. et Charond. confentientibus MSS, BR. — 25 Vulg.
et, loco, vt. BR. 26 Hal. et Vulg. procefferit. BR. — 2/7 Hal. inferit fuum.

G E B, 28 Hal. et Vulg. addunt familias.B R. . 29 Confer lol. Aueran.
Í. Intevpret, Iur. $. et loann. van de Waater J. Obf, 1:1. GER. 30 Vulg,
patvris. BR. 31 Verba poff militiam, in Bafil. abfunt. BR. 32 Hal et

33 Ap. Hal. querellam inofficiofi ceffare, abfunt. ^ Vulg..
34 Vide Petr. Grangianum zm Paradox. Iur.
Ciuil.c.$3. G EB. . 35 Ap. Hal. efl; abeft. GEB. . 36 Ap. Hal. et Vulgo f;,abett.
BR. .37aHalinferitez GEB. 37b Hal. admittimus. GEB. 38 Vulg. eff. B R.
39 Halinferit et, GEB. — 40 Hal, ex vno tres puta, pluresue, ex vno onus: vui-
cum fefcuncia, vnum ex illis femiuncia querela excludit. 1n margine: alias, ex
vno plures ( tres puta) ex vno vnus: vnicus fefcuncia, vnus ex illis.femiuncia
querelam excludit; item dlias, querela exclnditur. : Vulg, vnius fefeuncia, vmius

Vulg. tempus. BR.
et placet ceffare, reliquis omiflis. 8 R.

fKLi. & 2. Si Imperator|[fitfheres inftitutus, poffe inofficiofum di^.

amj 37 deceffe-

DIGESTORVM LIB, V. TIT. IL

y

an exheredatus partem faciat, qui non queritur: vtputa, fuü- )5 5..
mus duo filii Jexheredati: et vtique facift, vt Papinianus re-1 /.£5
fpondit: et fi dicam Inofficiofum, non totam hereditatem de-
beo, fed dimidiam petere. Proinde ?? fi fint ex duobus filiig 3ie Ím: p
nepotes,,ex vno plures, tres puta, ex vno vnus: vni fe- Pt
uncia, vhugrex illis, femuncia querelfamexcludit *9. $. 9. 76
Quarta agtem accipietur, fcilicet,dedu&to aere alieno, et fu- |
nerisjiimpenfa, Sed anet libagrtaggä quartam minuafít, viden- 15«9...
dum eft: etqnunfquid minnapt/£ ! ? mem-fi cum quis ex affe $£m
heres inftitutus eft, ideo non poteft dicere inofficiofum, qu-ig,",';'ffïää
habét/Falcidiam/: Falcidia autem libertates non minuit, potqitf-- -2
dici, deduttis libertatibus quartam ineundam ^?. (Cum igi- L th'hu":
tur placet quartam minui per libertates, euenig!t, vtqui fer2-,5. "
uos tantum habé in patrimonio füo, dando eis/libertatem/82, Vrf
inofficiofi querellam excludág: nifi forte hic filius, fi non fuit in £
poteftate ^*56, a patre heres inftitutus, merito omittit ^^5 here-
ditatem, et ad fübftitutum transmittehs, querellam inofficiofi
inftituet: vel ab inteftato cïifa Edicti poenam habeat ^5 he- $4 Ím: A&)
reditatem. $. Io. Si condicioni parere teftator heredem ius- :
fit in perfona filii, vel alterius, qui eandem querellam moue-
re poteft, et fcieusis ^*j accepit, videndum ^*5, neabinofficiofi »;J7
Fuerel)/a excludatur: adgnouit enim iudicium. Idem eft, et
1legatarius el,vel ftatuliber dedit. Et poteft dici, excludi
eum, maxime Í1 heredem ei iufferat dare: ceterum fi lega-
tarium, numquid femel natam inofficiofi querellam non peré- c:
mäj"alegatarii oblatio ? Cur ergo(in/heredest ?5 abfolute dixi- |1.6t
mus? quoniam ante aditam hereditatem nec nafcitur querel- -
la. Ego euentum puto fequendum in hac re: vt fi forte, an-
tequam iudicium moueatur, oblatio ei fiat eius, quod reli-
€Cum eft, quafi ex voluntate teftatoris oblato eo *9 fatis &b . . ..
factüm videatur. $. 1. Vndejfi quis fuit inftitutus forte ex Jb a,
lfemiffe, cum * ei & fextans ex fubftantia teftatoris deberetur, L/./t
et *^? rogatus Lejï—eä poft certum tempéris ?? reftituere here- ii
ditatem, merito dicendum eft, nullum iudicium mouere, cum "
debitam portionem, et eius fruttus habere poffit: fru&tusenim — — *
folere in Faleidiam imputari non eft incognitum. Ergo et fi

ab initio ex femiffe heres inftitutus, rogetur poft decennium sicex:uteen-

ÁÀLTWUUnD ;

reftituere hereditatem, nihil habét, quod queratur: quoniam fa-
cile poteft- debitam portionem eiusque fruCtus medio ?* tem- )
pore cogere ??. . &. r2. Si quis et ?? irritum dicatfïte-lüü'
fcamentmzi, vel ruptum, et ?? inofficiofüm, condicio ei de-2 -
ferri debet, vtrum prius mouere volet *9. $. ra. Si filius ;« ex€
exheredatus in pofleffione fit hereditatis, fcriptus quidem he- -
res petet hereditatem, filius vero in modum contradictionis
querelfam inducat **: quemadmodum ageret, fi non poffide-
ret, fed peteret. $. r4. Meminiffe autem oportebit, eum,
qui teftamentum inofficiofum improbe dixit, et ?* non opti-
nuit, id quod(im-^? teftamento accepit perdere: et id fifco -
vindicari, quafi indigno ablatum. Sed ei demum aufertur, s« 9« ^«
quod teftamento datum eít, qui vsque |ad[fententiam«iudi- 1

! FUOR " (rk 3
A (fæ/ön:ma»&bwm um

ex illis feminncia querelam excludit. 8 &. — Conf. ad P. $. Defid. Heraldum II.
de Rerum Iudicat. auctor. 14. $, 4. et iunge quoad praecedentia Obf. lib. c. 10.
GE E. 41 Ap. Hal. eff : et mumquid minuant, abíunt, et fubfequitur zam-
que. G EB. 42 Vulg. miuuendam. BR. — 43 Hal. libertates. GEB. — 44a
Hal addit patris. G. 445 Hal. omittet. G E. 45 Hal. babebit. GEB.
464 Hal. cum fciensid. GE s. — 46b Hal.effl, addit. GER. — 474 Hal. perimat.
GEBS. — 47b Vulg. Pbaeredem. B R. .. 48 Kial. oblatione, et in margine: alias,
oblato eo. GE B. 49 Hal. 4uod, loco et. GER. 5o Hal. et Vulg. tem-
pus. BR. 51 Hal. portionem vel ex fruclibus, et in margine: alias eiusque
fruttus. GEB. — 52, Vulg. colligere. BR. — 33 Ap. Hal. et, abeft. GEB. — 54
Hal. et Vulg. inferunt effe. BR. 55 Hal. vel, loco et. GES. — 56 Hal. velit,
GE B. 57 Hal. iuducet, ex in margine: alias * im modwm ageret ac fi mom
poffideret ac peteret. — Scilicet illa ftelia in Haloandri textu praefixa eft verbis:
iu modum contradi&ionis etc. quo ipfo, ni fallor, indicatur in ifto codice haec
omnia : contradicliouis querelam inducet: quemadmodum abfuiffe: (imul palam
eft librarii error, a verbis m mod:m, ad voces quemadmodum, per oícitannam
delabentis. GE z. 58 Hal.fi loco et, GE . 59 Vulgo zm abeft. GEB.
! | . 60

U

u

j
"

m

n*
Snfww

Jt

ya:ultm

! tÜ
d r

)

Wi

DIGESTORVM."LIB. . V. TLLT,

cum 5? lite improba perfeuerauerit 9*z. Ceterum, fiante fen-
: tentiam deftitit, vel deceflit, non ei aufertur, quod datum eft:
- proinde, et, fi 5*5 abfenteieo fecundum praefentem pronuntie-
tur, poteft dici, conferuandum ei, quodaccepit. Eoautem folo
carere quis debet, cuius emolumentum ad eum pertinet $3.
. .. Qeterum, fi id rogatus fuit reftituere, non debet iniuria fieri.
giex;duo V nde non male Papinianus libro feclindo Refponforum refert,

ém. 11 heres f*tïï inftitutus, et rogatus reftituere hereditatem,
|4f*, deinde in querelfasinofficiofi non optinuit, id quod iure Fal-
L---J cidiae potuit habere, |folum perdefel $. r5. S1quis impubes
asv adrogatus fit ex his erfonis, quae et citra adoptionem Jet
a::ä emancipationem queri de inofficiofo poffunt, hunc puto remo-

LA ,UendungJquereuä, cum habeat quartam ex conftitutione Di-
ui Pii. Quod 9?5 fi cbit, nec optinuit, an quartam perdat?
et puto; dlut non admittendum ad inofficiofum, aut, fi admit-
.,7;,/,.0/&4( tatur, etfi non optinucrit, quartam el, quafi aes alienum, con-
alitwofo, cedendam. $. 16. 5l ex caufa de inofficiofi ?? cognouerit
iudex, et pronuntiauerit contra teftamentum, nec fuffit pro-
uocatum, ipfo iure reíciffum.eft: etfuus heres erit, fecundum
u£fh iudicatum eft: et bonorum poffeffor, fi hoc fe conten-
dit 9^a: et libertates ipfo iurenon valent, neclegata debentur:
fed foluta repetuntur, aut ab eo,qui foluit, aut ab eo,qui optinuit :
ethaec vtilia&ctionerepetuntur. Fere autem, fi ante conitrouer-
fiam motam foluta fünt, qui optinuit repetit 5^0: et ita Diuus Ma-
Lff ts drianus et Iö)istï'gs ];lu(s ïefcrigfe.zrunt. $. 17. Plane fippoft quin-
^quennium ?5 inofficiofum dici coeptum eft, ex magna et,1u-
äa caufa, libertates non effe reuocandas, quae competierunt, vel
X. praefütaefunt: fed viginti aureos a fingulis praeftandos victori.
TU IX. MopesTIiNvs libro fingulari£de inoffciofo te-
ftamento. Sx AvTEw intra quinquennium egerit, liberta-
tes non.competunt. Sed Paulug,ait, praeftaturum fideicom-
miífas libertates, fcilicet 9? Vigl.üti aureis et in hoc cafu a

*

: fingulis praeftandis. X EL $Q fr Jeip x je, m
Lsb X. MaRCELLVS libro;llI. Digeftorum. — Sx PAns

iudicantium de inofficiofo teftamento $* contra teftamentum,

pars fecundum id fententiam dederit, quod interdum fieri fo-
let, humanius erit, fequi eius partis fententiam, quae fecun-
dumteftamentum fpettauit 9? : nififi *?a aperte iudice& ?5 ini-
que fecundum fcriptum heredem pronuntiaffe apparebit. $. r.
. ilud notiffimum cít, eum, quilegatum percepérit, non recte de
lat inofficiofo teftamento dicturum : nifijidtotum alii adminiftraüit.
.Läal-*?g'-LEZ- .Xl MonpxrxsTiwNvs libr iggfäöiï&mmb OETIAM
9,(/ si]querelfafinofficiofi teftamentijoptinuerit 7?, non ideo ta-
Is men donationes, quas viuus ei perfeciffe proponitur, infirma-

^*
L:

iupee:9n- ri, nequein dotem datorum partem vindicari poffe, refpondi.

Lea-, o XIL. InEw libro fingulari de PraefcriptionibusA N 1e
clejrp: fl B 1L. intereft, fibi reli&tum legatum filius exheredatus adeno-
j Oerit, an filio, feruoue reli&tum confecutus fit: vtrübique
,. enim praefcriptione fubmouebitur. Quinetiam fi idem infti-
- .?J'L?Mtutum feruum prius, quam adire£hereditatem iuberet, manu-
miferit, vt ille fuo arbitrio[adeat]hereditatem, idque fraucu-
J7'6'5'*"'/""0" Verec Lflhäzbwï* [M jere AMW,WW.;.WJM& ,m:fu
6o Hal. et Vulg. n iudiciwm. BR. — Gta Hal. perfenerauit. GER. 61b Hal.
etimm[íi. GEB. — 622 Hal. pertineret. GEB. — 62b Hal. Quid fi. GEB. 63
Hal. et Vulg. inofficiofo, atque ita in omnibus MSS. fiue ita fcriptum fiue emen-
datum. & R. líto modo in Barb. Treuif. Bynkersh. — Hoc modo in Var. L. et $.
Cruc. GEB. 644 Hal. et fi bonormn poffeffor boc fe contendit, Vulg. 75 fe,
omittit, et ita ipfe legerem: et £onorum. poffeffor, boc fi contendit, tanquam an-
ticipato /;j, et cum repetendum foret, in fe mutato. BR. 64 b Hal. repetet. G E B.
65 'Yaur. hic habet quzgaenuzum, per errorem typorum, vt reor. Drenkm. ta-
men in fuo exemplo, quod typis deftinauerat, non correxit. GEB. 66 Hal.
praeftlaturum vidlorem fideicommiffarias libertates folum viginti etc, G E B. 67
Ap. Hal. teflamento, abeit. G ER. 68 Hal pronunciauit, legerem quae te-
flamentum fpectanit, omiffo fecundum, quod ex antecedentibus irrepfit, MSS.
fex, quae adiui, Florentino adhaerent. BR. X Reperi in Collat. feptem Barb.
Vat. L. II. HE, S. Cruc. Yreuif. Bynkersh. GEB. 694 Ap. Hal. et Vulgo /fi
abeft. BR. — 69b Hal. iudicem, et mox periodo fequénte, percepit. GEB. — '7O

T.

109

lento confilio fecerit, füummouebitur ab ?* a&ione. $. r. Si
a ftatulibero exheredatus pecuniam petere cdeperit, vidqri *?,4.. -
adgnouiffe parentis iudicium. - $. 2. Si cum, filius adoy- , ., , !
ptum 73| legatum infüituerit petere, fummotus/repetag inoffi- ID
ciofi querellaji **, praefcriptione remouendus—ïmn eít: quam- pteccocx
uis enim agendo, teftamentum comprobauerit *?, tamen eft
aliquid, quod teftatoris vitio reputetur, vt merito repellendus &-ex:i«Xeo, C
non fit. $. 3. Filius teítatoris, qui cum Titio eiusdem )pe- 1 4 ss :
cuniae reus fverat, liberatione Titio legata, per acceptilatio- . Mu at
nem Titii liberatus, ab aCtione inofficiofi non fummouebitur. L^
XII. Scagvora libro III. *^ Refponforum. T - ^cex: €*
TIA filiam heredem inftituit: filio legatum dedit: eodem te- »«ex:a
ftamento ** * ita * cauit: I$A.OMNIA, QVAE SVPRA j&.g'm,,-,,äääi. |
DARI, FIERI IVSSI, EA,DARI, FIERI VOLO AB Vr É A. Oonca, - |
OMNI HEREDE, BONORVMVE POSSESS gz)sREg AA ;D—?ft'- -gfïf |
äIH?äIT ETIAM IVRE INTESTATÓ 79?. 7f* pods |

ARI IVSSERO, |ÉA| VTI DENTVR F. ^6 mex -s

00 277 E

| ciofo teflamento. 8 R.

Vulg. obtinuit, ita vt haec ctiam addat filie. B& — Hlal. mon obtinmit. G EB.

] LK

ANTQVES? FrDEI EIVS COMMITTO. Qugefitum eft,
fi foror Centumuirali iudicio optinuerit, an fideicommiffa ex
capite fuprafcripto debeantur? * Refpondi ** ) fi hoc qugera- !
tur, an iure eorum, quos quis fibi/ab inteftato)heredesjibono- LA CLf
rumue/ poffeffores .füucceffuros 97 credat, fideicommittd&ænädy/ C.e
poífit, refpondi poffe. Paulus notat: probat autem 8*, nec 4 *óute |
fideicommiífa ab inteftato data deberi, quafi a demente. feex 24 0. — i üebono..-
XIV.)PApeiNrANvs libroV. Quaeftionum. PAT&R ,2 E
filium emancipauit, et nepotem e£ €o retinuit: *emancipatusl 'c*?? LTb
füfcepto poftea filio, duobus ** exheredatis, patre praeteri- !
to, vita deceffit: in qugeftioneade inofficiofip ?5 'te&amengif ch'&']fy 2
praecedente caufa filiorum, patris intentio adhuc pendet: a
quod fi contra filios iudicetur, pater ad querellam vocatur, !
et fuam intentionem implere poteft. . 'apes o n
XV. Inxw librofXIV. ?*a/Quaef&onum/ NAM ET A,L SIEX :

s1 parentibus non debetur ? *bfiliorum hereditas, propter votum
part.ent)mm, et naturalem erga filios caritatem, turbato tamen
rdine mortalitatis, non minus parentibus , quam liberis pie
relitiqui debet. $. r. Heredi eius, qui poft litem de inoffi-
ciofo prdeparatam, mutatal voluntate deceflüit, non datur
;nofäcioföj quereu/a: non enim fufficit litem inftituere, fi non i^««« |
in ea perfeueket *9. $. 3. Filius, qui de. *? inofficiofi actio- f C OX ; 7«—')e-æ |
neaduerfüs duos heredes expertus, diuerfas fententias iudicum «— . aK »e( .
tulit, et vnum vicit, ab altero fuperatus eft, et debitores con-
uenire, et ipfea creditoribus conueniri pro |parte( poteft, ?? LLM
et corpora vindicare, et hereditatem diuidere: verum enim ;
eít, familiaelerci(cundae iudicium. competere: quia credimus
jeum| legitimum heredem pro píite éffe fa&tum: et ideo pars ; (/5t-
hereditatis in teftamento remanfif. Nec abfurdum videtur,
pro parte inteftatum videri ?*. : |
XVI Ipzw libro II. Refponforum. Frirro, qui de
inoffüciofo matris teftamento contra fratem inftitutum de par-
te ante ?7 egit et optinuit, filia quae non egit, aut non op-
tinuit, in hereditate lepitima ?? £rater non(concurrit. $. r.
J UM Peleet du , «Centra
V ;

71 Vulg inferit bac. BR. 72, Hal. inferit potefl GEB. 75 Vulg. infe- |
rit fib;. BR. 74 Vulg. fummotus eft vepetita inofficiofi quevela. R. De
Hal. adprobauit. GEB. 76 Hal. lib.. IV. GER. 71 Kal. dedit eodem te-
flamento, et ita. GER. 78 Hal. et Vulg. znteffati. BR. 79 Hal. inferit i
fieri. GE B. 80 Ap. Hal. 4ue, abeft. GE R. 81 Hic plura in mendo cu- w
bant, vt pgiulo ante fiant quae. — Yta hic al.terum .z'e]þondz', abundat. Ego prius
tollere malim, alii pofterius. B&. Hal. etiam prius omifit. Habent tamen al-
J»d MSS. Barb. Vat, L. HI. S. Cruc. 'Treuif. bynkersh. GE B. $2 Hal fa-
turos, loco fucceffaros. G EB. 83 Hal. fideicommitti. G E B. 84 Hal. Paz-
lus 0tat ac PTO[).(ït, fequentiiaute?n., deleto. GER. 85 Hal ambobhus. GX B.
86 Gothofred. in nota Al. 1inofliciofo teftamento. ^ Vel tollenda particula de.
Vel fübintelligendum qzerela; c;m]ä?, aut fimile quid, vtfupra. Kal. et Vulg. de inoffi-
87aHal.lib.IV,GEB. $87bHal debeatur. GEB. — 88

Hal. perfeueres. GEB. — 89 Ap. Hal. de, abeft. GEB. — go Hal. praefigit fed. GE s.

91 VideDuker. ad Opufc. deLat. Vet. ICt. p. 330. u.j. BR. . 92, Hal. pro parte egit,
voceante,omiffa. G ER« 93 Hal. azt quae non obtitinit : in baereditatem legitzmam.

El2

/uu m s du A eneere t — 7140;1—*,0'an ,WW wtvüoïw/æc: XIl/. ved xf : XÀU. nfy/m'm;du p2 m "/ärZZ

IIO | HAMDHREBDORVM LU CUNBJIT. .

— Ó € — — À À——]— u M

cepit, ecbonorum poffeffionemjadeptus eft ?^a, poftea filia de-
fun&ti, quam ipfe exheredauerat ?*5, quaeftionemjinofficiofi te-
— À a. fwlïr ftamenti recte pertulit: polfeffio, quam pater accepit, ad irritum
recxda d — Tecidit ?? : nam priore tudicio deiure|patris, non de iure tefta-
- qmenti agg;(eütum eft: et ideo vniuerfam hereditatem filiae cum
fructibus reftitui necelfe eft. .
XVIL PaAvrvs libroil. Quaeftionum. Qvx R£
.LCWPCDDG[ PVDIANTIS 2animo non|venit ad accufationem inofficigfi!
teftamenti, partem non facit i, qui eandem querellam | mo-
,L'w;'g* fed. uere volunt. Vndge fi de inofficiofo teftamento patris, jalter
EL a2 9 eïl!ää?&äïääïl?;ïf;ä&&ïä—,amaaïeïfïz.Müïg.lä,.,rälfqï o..m,,t?iï?ä*-ïen?w?ïtel
g r ) quoque ad fücceífionem ab inteftato vocatur, et 1deo vniuer-
( Qdaepeshi. 2mfäm hgräædltgzt.em. non recte vindicaffet: (hic, fi optinuerit, vte-
. l s n fétur ?* rei iudicatae auttoritate: ,quaft Centumuiri hunc fo-
«l od [ 4f4, fum filium in rebus humanis|effe mir&c; Cutn facerefit intefia-
M .uän ?7, crediderit. $. r. Cum contra téftamentum, vt,in-
!o— gicox Tunf, officiofum,iudicatur, ?9 teftamenti fa&tionem habuiffe defunctus
PV - pnon creditur. Non idem ?? probandum eft, fi herede non
: | refponäfeï[te, fecundum .praefentem iudicatum fit: hoc eriim
caífu non creditur ius ex fententia iudicis fieri: et ideo liber-
tates competunt, et legata petuntur,

EL JX Contra tabulas filii /poffeffionem [iure manumiffionis pater ac-
U

D

A. szæu wx-n)&æ XVIII. IpEx libro- üngularW inoffictofo-teftamento.
D 0T 0 Dk ova re etiam Conffitutio iexitat Diuprum fratrum, quae
( Jiepev [ huiusmodi diftin&ionem admittit. eex'a., :
Pa gïf XIX. IpEw libro I. Quaeftionum. Ma-TEn dece-

dens, extraneum ex dodrante heredem inftituit, filiam vnam
ex quadrante, alteram praeterüit, haec de inofficiofo egit, et
optinuit. Quaero, fcriptae filiae quomodo fuccurrendum fit?
; Refpondi: filia praeterita id vindicare debet, quod inteftata
fieexitdtam,, matre habitura effet. Ttaque '?? dici poteft, eam, quae omif-
fa eít, etiam fi totam hereditatem ab inteftato ^ petat, et op-
tincàt, folam habituram vniuerfam fücceffionem, quemadmo-
dum Ífi altera omififfet legitimam hereditatem. . Sed non eit
: j admittendum, vt aduerfus fororem audiatur, agendo de inoffi-
fa^*X-/*^ — co(o. Praeterea dicendum eít, non efíe fimilem omittenti
L(f4 . -eam, quae ex tefítamento adiit: et ideo(ab| extraneo femiffem|

m WL vindicandum, et defendendum, totum femiflem efle auferen- |

dum, quafifemis totus ad hanc ?^ pertineat. Secundum quod
vL4fA. inonjin .totum'te&amentum. in.fïr.nga.tg.r, fed pro parte intefta-
s l h, —tà CHicitur: licet quafi furiofae|iudicium vltimum eius damhe-
DOv sguÉ tUf* Ceterum, fi quis putauerit, filia optinente, totum tefta-
- ais Lf " mentüm infirmari, dicendum eft, etiam inftitütam ab intefta-

Liffe to pofífe adire hereditatem: nec enim quae exteftamento adfit,
quod putat valere, repudiare legitimam hereditatem videtur,
d) -quam quidem ? nefcit fibiMeferri: cum £t hi, qui fciant ,

X s I' z : : ( T » T t j -
hase KT o ius fuum, eligentes id quod putant fibi|competere, non amit-
; tant: quod euenit in patrono, qui iudicium defüntti, falfa opi-

" t a.tüluwrv |
| l P nione motus, amplexus eft: is enim non videtur bonorum |/eo hereditatem optinebit. $. r. Si hereditatem ab heredibus,) £ o4, &ó — || "
M

L poffeffionem contra tabulas repudiaffe... Ex quibusBpparet| non
[ L-jffl-iæ d Dl/re&e totam hereditatem praeteritam vindicareb cum refciffo te-
,f* "* ftamento, etiam infritutae faluum ius fitadeundHe hereditatis.
: A-;q, y ^5 * * j" * * stl
af a uoir u od XX. ScXEvora lbro IL. Quaeftionum. Qv:i px
— ^"* imofficiofo ? vult dicere, licet * negetur filius, Carbonianam
bonorum poffeffionem non debet accipere: totiäs enim ea in-

CT

E..
[

,
N

GEB. 94aAÀp.Hal. etbonorum poffeffiouem adeptus efl, abfunt. GEB. . 94 b Hal.
exbaeredauit. GEB. — 95 Flor. reccidit. GEB. . 96 Hal.et Vulg. vtetur. BR. — .97
T : Vulg. tunccum faceret teftlamentum. BR. — MSS. tamen etiam habent faceret, Vat.
| III. Treuif. S. Cruc. Bynkersh. Cum Flor. àutem facit Barb. GE z. — 98 Hal,
praefigit quja. GEB. .. 99 Hal. ideo non, loco mou idem. GEB. — Yco Hal.
Et quamquam, loco Itaque, G E. I Hal. haec verba ab inuteflato, in fe-
quentibus poft vocem folam, collocat. GE . 2, Vulg. ad eam. BR. 3 Ap.
Hal. quidem,abeft.GEB. — 4Vulg.mefciant.BR. — 5 Vulg. inferit teffamento. B R.
6 Hal. fiet, etin marginealias,licet. GEB. — 1 a Hal.inferit z. GEB. — 7b Ap.
Hal. verba: mecali,abfunt. GE&. . 8 Hal. et Vulg. me alas vquam. . dmmo homo
nugax in ipfo archetypo correxit sec alias vnquam, annotante H. a Porta in fecunda,

Bafil. tamen habent uec alitur, 1eque exercet aclionem, praeterquam bereditatis peti-

- M j

dulgenda eft, quotieäs, fi vere filius effet, heres effet, aut bo-
norum poffeffor: vt interim et poffideat, et alatur, etjg a a€tio-] $&« :
nibus|ptàdiudicium non patiatur:$qui vero de inofliciofo di-
cit, nec actiones mouere debet, nec aliam vl]am, quam he- ; m
reditatis petitionem, exercere, nec alie?5: X£ vmquam ? me- 'ää—'-äm-m m
lioris fit condiéionis, quam fi confitétur ? áduerfarius. m V. [5
XXI. PAvrvs libroffII. Refponforum *9. Evw Qvt -5 : Jl [JP
inofficiofi teftamenti querellam inftituit, et fraude heredis fcri- sieexo
pti, quafi tertiam partem hereditatis tacite rogatus effet ei re-
ftituere, reliquit eam a&tionem, non videri deferifie querä'—mex-'gb
lam: et ideo non prohiberi eum repetere inchoatam attio-]«vJe
nem **, $. r. Item qujefitum eft !^: an heres audiendus $5
eft ante d inofficiofi *35 querelfam aCtam, defiderans reftitui
fibi ea, quae foluit? Refpondit, ei, qui fciens indebitum fidei-

commiffum foluit *35, nullam repetitionem ex ea caufa compe- u
tere. $. 2. Idem refpondit, euicta hereditate per inofficiofi ' |
querelJam ab eo, qui heres inftitutus ieflet, perinde omnia ob- L'erait, uY
feruari oportere, ac fi hereditas adita nonjfuiffet: et ideo jetj.sfet. Y
petitionem integram debiti heredi infütutoaduerfüs eum, qui .
fuperauit, competere, et corfipenfationeyfi debiti. «& &x eafp——e, óm: P

XXIL Tn£seHowixvslbro XVIL ** Difputatio- V/X --
num. Frrnrvs non impeditur, quominus inofficiofum te- á
ftamentum matris accufaret *?, fi pater eius legatum ex te- Mi
ftamento matris accipigt, vel adiffet *^5 hereditatem, quam- 4 - hi
quam in eius effet * 95 poteftate: necprohiberi patrem, dixi *?,
iure filii accufare: nam indignatio filii eft. $. r. Et *9 que-
rebatur, fi jn60ny optinuiffet in accufando, an, quod patri datum
eft, publicaretur, quoniam alii commodum victoriae parat, et — Lu:)
in hac caufa nihil ex officio patris, fed totum de meritis filii | n
agitur? Et *? inclinandum ??ag. eft, non perdere patrem fibi
datum, Ífi fecundum tefrtamentum pronuntiatum fuiífet ?9b,
$. 2. Multo magis, fi mihi legatum teftator dedit ^*, cuius dein-
officiofo |teftamentofilius agens deceffit, me "herede relicto,/ J.(4
egoque hereditariam caufam peregi, et victus fum, id quod ...
mirhi ?? eo teftamento reliétum eít, non perdam: vtique, fi ; &
iam defunctus agere coeperat. $. 3. Item fi adrogaui eum,
qui inftituerat htem de inofficiofo teftamento eius, qui mihi &«
legcatum dedit, litemque peregero nomine filii, nec optinuero, n
perdere me legatum non oportet: quia non fum indignus ^*, |
jvt auferatur mihi a fifco id, quod derelictum ?^ eft: cum )7« 4,
non proprio jnofninej fed iure cuiusdam fucceffionis egi.
XXIIL PAvrvs libite. fingularisde inofficiofo tefta- ——
mento. Si|[POmwAs ?? filium emancipatum praeteritum, et 1 pro
ex eo nepotem in poteftate;retentumheredem infütutum ef-L35€ —

»

fe, filius poteft contra filium fuum, teftatoris nepotem, pete- ^.

re bonorum poffeffionem : . queri ?? autem de inofhiciofo te- ]
tamento non poterit. Quod fi exheredatus fit filius eman- B"
cipatus, poterit queri: et ita iungetur filio fuo, et fimul cum Liwgïimj

infitutis exheredüti emerunt, vel res fingulas, fcientes eos ^ "s«
heredes effe ^": aut cogduxerunt praedia, aliudue quid fimi- D:?Cüaö
le fecerdnt: vel foluerünt heredi, quod teítatori debebant: "'""
iudicium defuntti adenofcere videntur, et a quereyía exclu-
a 4 ! U . u d
dyntur. $. 2. Si ?5 duo.üüfit filii exheredati, et ambo de in- |
ofüiciofo teftamento egerünt, et vnus poítea confütuit non |

agere,
E * ^ l
tionem.BR. 9Halconfiteatur. GEB. 10 Hal, additrefpondit. GEB. 11 Hal. : !
incobatam, 73 aclionem omiflo. GEB. — 12 Hal. Item cum quaefitum effet. GEB. :

I3a Hal. audiendus effet ante inofficiafi querelam. Vulg. de nofficiofo.BR, 135 Hal.
foluiffet. GEB. 14HallEbFILGEsB. 15Hal.accsfet. GEB. . 16a Hal. acce-
perit vel adierit. Vulg. accepiffet vel adiiffet. BR. — 165 Hal.eff GEB. — 17Hal,
vt Florentiae dixi, fed in margine alias, didici. GE B. 18 Hal. /tem. GEB. — 19
Ap. Hal. et,abeft. GEB. — 202 Vulg.Zudicandum. BR. 20b HalfitGERBR. 21
Hal. dederit. GEB. 22 Hal.etVulg.inferuntex, BR. . 23 Hal. quoniam zndignum
efl. GEB. . 24 Vulg.velicéum. BR. — 2,5 Vulg. proponas. BR. — 26ltahabet Hal. ..
queri. Sed Taur. quaeri, vbi Brenkmannus in fuo exemplo typis deftinato literam a
rurfus deleuit, vtadeo error typorum videatur apud Taur. licet Brenkm. id non mo-
nuerit, GES. — 277 Àp. Hal, effe, abeft. GEB. — 28 Hal. inferit cupi, fequenti 1
:
|

;,

DIGESTORVM LIB.

» ó
agere, pars eius alteri adcrefcit. Idemque erit, et &i tentpo--
EUA a exclülus Hb . u X Fj |
i ls XIll. L XU X XIV. VrPIANVS libro/|XLVIIIJ ?? ad Sabinum.
Cm XVIf, CyR cA inofficiofi quere*l/ram ?uenire pleyumque adfolet, vt in
L étemas,, VT latque eadem/caufa diuerfae fententiae proferantur: .quid

UA «
/ L

Ue enim, fi fratre agente, heredes fcripti diuerfi iuris fuergnt *
"" - [ 4 quod fi fueritjpro parte teftatus, pro parte inteftatus deces-
2 . .
fiffe videbitur. : |
XXV. IpnEMw libro IL, ?? Difputationum. $x Now

,-'ä 2 " : à * . P :
,,X mortis caufa fuerit donatum, fed inter viuos, hac tamen con-

templatione, vt in quartam habeatur, poteft dici inofficiofi
querelfam ceffare, fi quartam in donationämbet: aut, fi ^* mi-
pus habeft, quod'deeft viri boni arbitratu repleatur ?*: aut
.certe conferri oportere ?? id, quod donatum eft. $. t. 5i

az Gcc-quis, cum non poffit de inofficiofo queri, ad quer gyam admif- | ribus *?, pupilli nomine, fine periculo eius, (g-u?d)49 tefta- V£ -« g
" fug, pro parte gefcmdere teitzmïent.um.te.mgt.et SUBL vnum | mento dafzg;ï;ï'e&, agere poíte 5.0 de ïn()fjï[(nofo vel falfo tefta-^ -- n -
| . 4f dübifheredem eligat, contra quem inofficiofi querellam infti- | mento, Digj/Seuerus et Antoninus refcripferunt 57, 1u4) — AEX TA
n &tOx:€. tuat, dicendum eft, quia teítamentum pro parte valet, et XXXI. Pavrvs libro fingulari de Séitemuiralibus * 4 /,..1/, s
4 | praecedentes eum períonae exclufae funt, cum effectu eum | iudiciis. S1 rs, qui admittitur ad accufationem, nolit, aut J 4 .. ,::.,.;3,,&
"OL [ , querelfam. inftituiffe. Qe- t Tpino nen oct fs bt celer dHl . noffit accufare, an fequens admittatur, videndum eft: et d
p BLÓ5J ;oc]pbsmuo- XXVWI. InEeM libro J VILII. ??a fDifputationum. ' Sr| placuit, poffe: vt fiat fueceffioni locus. $. 1. Quantum [adfet
lol us "5« $v haccondicione fuerit I& erés inftituütus, sr sTricfKvM |inofficioli liberorum vel parengfim querelfim pertinet, nihile
UUK MANVMI s:gæ(;:'r, et rganumiüü'fet*"b, et pofteaquam manu- | intereft, quis. ?* fit heres feriptus, ex liberis, an ^^a extra-
Cs vj o , mifit, inofficipiim vel iniuftum teftamentum pronuntietur, de- ! neis, vel municipibus. $.2. 5i heres extiterim ei, qui eo tefta-
volasa vdz quum eft huic quoque fuccurri, vt ferui pretium a £ anumií- | mento inftitutus eft, quod de inofficiofo **5 arguere volo, non
.. foaccipiat: ne fruítra feruum perdat. k i - | mihi nocebit: maxime, fi eam portionem non poffideam, vel o
XXVIL IpEMw libroVI.,Opinionum. . Szr, 1zNSTI-| iure fuoipoffüdeam 55. .$—- Diuerfum dicemus, fi legaue- erut Cj m
L-H prz XV/rt v r A. de inofficiofo teftamento accufatione, de lite pa&to | rit/mihi^eam rem, quam quis ex eo teftamento acceperat: exymemdTem mb

, transaCtum eft, nec fides ab herede transa&tiohi praeftatur, in-
^ officiofi caufam integram effe placuit. $. r. Ei, qui fe fili-
[ um eius effe adfirmat, qui ,X5 teframento id denegauit ?7,
tamen eum exheredauit, de inofficiofo teftamento caufa fu-Jj
ereft. $.-2- De inofficiofo teftamento militis dicere nec mi-
Fes poteft. $.34De inofficiofo teftamento nepos contra pa-
£». truum fuum, vel alium fcriptum heredem, pro portione ege- .
gat, et optinuerat, fed ?? fcriptus 'heres appellauerat: pla-
cuit, interim propter inopiam pupilli, alimenta pro modo fa-
L dl us Cultatfum, quae per inofficiofi teftamentifaccufationem "*q pro
parte ei vindicabahtur, decerni: eaque aduerfarium ei fubmi-
niftrare neceffe habere vsque ad finem litis. $. 4. De tefta-
mento matris, quae exiftimans peri(fe ??5 fiium, alium here-
dem inftituit, de inofficiofo queri poteft ^^. b 199
XXVIIL. Pavrvs libzo fingilari£de Septemfjrali-
— bus ^* iudiciis. Cvw MarER militem filium falfo audif-
fet deceffiffe, et teftamento heredes alios inftituiffet, Diuus
.. henc.. -Hadrianus decreuit, hereditatem ad filium pertinere: ita vt li-
k k&o:urï bertates et legata praeftentur. [ic illud adnoatüm, "P, quod
Liaon» , Qe libertatibus et legatis adicitur *?: nam, cum inofficiofum
d

)b

W L * 2
cf. teftamentum arguitur, nibil éx eo teftamento valet.

XXIX. Vrprriawvs libroV. ^* Opinionum. S1i sv-
$PECTA collufio fit legatarüs inter fcriptos heredes et eum,
qui de inofficiofo teftamento agit, adeffe etiam legatarios, et
voluntatem defuntü tueri, confítitutum eft: eisdemque ^*

w
IQ
wil

|

et, deleto. GEER. 29 Gothofr. in nota XIX. Hol, malim ipfe L. GER.,
30 Hal. lh. 1II. GER. 31 Hal.babeat at fi. GE8. — 32 Hal. repletur. GEB.
.33Hal.oportet. GEB. — 34 Hal.tentet. GEB. — 35a Hal.Ub.VIL.GEB. — 355
Hal. inuertit: fi Stichum manumififfet, et mauumiferit. GEB. — 36 Hal. et Vulg.
inferuntzz.BR. — 37 Taur, denegaDit, moxque exbaereda Bit. Hal. negauit. G E B.
48 Vulg. inferit quia. BR. 394 Hal 4quae inofficiofi teftamenti accu[atiome.
GER. 39b Halperüffe GEB. 40Vulg.additfiliuss, BR. — 41 Hal. ceutumni-
valibus. GEB. 42 Vulg. Hinc annotandum efl, Ylal bic ilad admotatum
efl. BR. 43 Hal. adücitur. G EB. 44 Hal Elb. VI, GER. 45 Hal
eisque. GER. 46 Ap. Hal, effe, abeft. GEs. — 47 Hal. Hb. TII. GER.
48 Vulg. Tatores. BR. 49 Hal. inferit eis. G E. 50 Ap. Hal poffe,
.abeft. GEB. 51 Hal. permiferunt. |Varii Codices, quos contuli, habent ve-

| titerit exheredatus, petieritque legatum, videbimus, an fit fum-

V UTIETS XBOIIE

permiffum eft etiam appellare, fi contra teftamentum pronun-
tiatum fuerit. $—r. De inofficiofo teftamento matris fpurii
quoque filii dicere poffunt. $. 2. Quamuis inflituta inoffi- — .
ciofi teftamenti accufatione, res transactioné decä(ä fit, tamén c//
teftamentum in füo iure manet: et ideo datde in eo liberta- ''
tes, atque legata,ivsque quo; Falcidia permittit, fuam habent M70-; Mp )
poteftatem. . $. 3. öuomam femina nullum adoptare filium " ^ ,
fine iuffu Principis poteft, nec de inofficiofo teftamento eius,
quam quis fibi matrera adoptiuam falfo effe ^* exiftimabat, ..
agere poteft. $. 4. Ín ea prouincia de inofficiofo teftamento
agi oportet, in qua fcripti heredes domicilium habent. i
XXX. ManRcrANvs libroIV. *7 Infitu&onum. Apn-
vEkRSVS teftamentum filii in adoptionem dati pater natura-
lis recte de inofficiofo teftamento agere poteft. $. r. Tuto-

III

nam fi eam adenofcam,.repellar ab accufatione. $. 4. Quid 44 ex T
ergo, fi alias' voluntatefn (teftacoris/ probauerim ? puta in te- (. J.f9t -
[tamento adícripferim *9& poft mortem patris confentire mef? TO
^"Repellendus fum ab accufátione. : CERETE f
XXXIL. Ipnzw liliro-fingulariideinofficiofo teftamento.
Sr EXHEREDATVS petenti legzatum ex teftamento aduo-
cationem praebuit, procurationemue fufceperit *95, remouetur

ab accufatione:: agenouiffe enim videtur, qui Fuaïegualg/" iu-
dicium defuncti comprobauit ?9. $. r. Si fegatario heres ex-

i
i

[

mouendus ab Mac accufatione ??: certum eft enim iudicium
defuncti: et rurfus, nihil ei ex teftamento relictum, verum

eft: tutius tamen fecerit, fi fe abftinuerit a petitione legati.

? pE HEREDITATIS PETITIONE I.Qg

Garivs libro VI. ad Edictum prouinäale. je*Zä

TT kRnED:TAS ad nos pertinet aut vetere ^ iure, aut no-
ÀR uo. Veteré, e lege duodecim tabularum, vel ex tefta-
mento quod iure factum eft. :
li. VrrriANvs libro XV. ad Edictum. : Szvx fuo ?
nomine, fiue per fe, fiue per alios * effecti fumus.|. 32522 " ereec,
— HI. Garvs libro VI. ad Edictum Hrei Vgr-
vT1 Íi eam perfonam, quae in noftra poteítate fit, inftitutam
iufferi-

4

"P

centumuiralibus. GER. 53 Hal quwi. GEB. . 54« Vulg. inferit ex. BR.
$4b Hal. inferit teflamento. GE B. 55 Hal. haec vel iuve fuo poffideam, in-
cludit ftellulis, et addit in margine: baec ium momuullis nom legumtuv. |Perpe-
ram, vt liquet ex Bafil. BR. 56a Hal fcripfevim. GEB. 56 b Hal. fz-
fcepit GEB. 57 Vulg. tale. BR. — 58 Hal. adprobauit. GEB. — 59 Vulg.
ab aítione. BR. ^ | :
I Hal. et Vulg DE PETITIONE HAEREDITATIS. 88R. 2
Vulg. hic et mox iterum veterz. B R. 3 Hal.atíolus zofivo. Etiam in MSS.
conftanter í40, reperi. Áccurfins hanc malam Grammaticam dicit, et eidem
fere affentitur Duker. ad. Opufc. de Lat. Vet. ICt. p. 332. m. 11. Forte ta- m
men v fa40 womine idem valet ac proprio momine. Bafl. hic habent: &i«eío T/Lw JUH --
bv(uari, BR. . MSS. funt Barb. Vat. L S. Cruc. Treuif. Bynkersh. GER. 4 '*/L,Ly' ,(f 7

ftripferunt. B R. Barb. $. Cruc. "Treuif. Bynkersh. GER. 42 Hal. iterum

Hal. iftis five per fe, omiflis habet: fiue noflro uomine baeredes fiue per alium etc.

I 3 GER,

l

112
2 |
iufferimus adire hereditatem. Sed et fi/Titio, qui Seio heres
extitit ?^, nos heredes fa&ti fumus, ficuti Titii hereditatem no-
ftram efle 9 intendere poffüumus, ita et Seif — Vel ab intefta-
to, forte iquod fui heredes defunCto fuümus, vel adgnati, vel
quod manumifimus defunctum, quodue parens nofter manu-
miferit?. mNouoiure(fiunt ? heredes omnes, qui ex ? Senatus-

fUb 0X W;!/W'

Lä 'ï»(mt ,

U confultis) aut ex Conftitutionibus ad hereditatem vocantur.
p 7 2 AW BAXXEVS librol-?.ad Edi&u.gn. SI HEREDI-
f u ad T AT EM petamaàb eo, quivnam rem poffidebat, de qua|fola/ con-
p b Deinilat i ^

| trouerfia erat, etiam id, quod poftea coepitipoffiderejf refütuet.
E a V. VLPERANVSlibro XIV. ** ad deïïqm.. Divvs
ER pn reorane., ; |Pius)refcripfit, prohibendum poffeffgrem hereditatis, de qua
I L.5 fK. rrJt. -controuerfia erit *?7, antequam lis mchoargtur T , aþqu.ld ex
, ea diftrahere : |nifi maluerit pro omni quantitate hereditatis, yel
E. faae xvyfe-rerum elus rrefütutione/ *? fatisdare.] Caufa autem cognita,
E ag /J«Eï fi non talis dáta fit fatisdatio, ied folita ^^ cautio, etiam
D "77144. — ^ pof litem cdeptam, déminutionem fe conceffurum Praetor edi-

E |litstes/ di fi ad. funus fit aliquid
; litates/alias impediat: vtputa, fi ad. funus fit aliquid ne-
L ff ceffarium: nam funeris gratia dg':minution?m permittit.
^ ;ftem fi futurum eft, vt nifi pecunja '$ intra;diem folua-
C W"*', * — tur, pignus diftrahatur: fed et propter familiae cibaria **, ne-
[ VET . äceüïariaerit déminutio : fed "? |etiresitempore Pqïïäïä 13
| -Hf :Wfb mittere debetPraetor diftrahere. $. . .
| [ eimieir t5 bio Sergiano ?? refcripfit, vt Aelius Afiaticus ^* daret íatis

jre:faciatwr — Hoc ideg, quia fuftinetur z hereditatis petitionis iudicium,
donec falfi caufa agatur. — &—4. 7^ iudiCiorum ?5,
quae jd&/hereditatis petitiogä funt, ea auctoritas eft, vt nihil
2 in| praeiudicium eius iudicii ^^ fieri debeat. ek
| L-pe f o n XXHI. NI IDEM übroæääXV. ad Edictum ?^*. Sx rEs T -
1 t'[W'ï ^ MENTVM falfüm effe dicatur, L&; ex eo legatum petatur, vel
1 g praeftandum eft oblata cautione, vel quderendum, an debea-

tur. Et,fi tetamentum falfüum effe dicatur, ei tamen, qui
. falfi ?* accufat, fi fufcepta cognitio eft, non eft dindum.

[ n rvru m m*'*i";:" VIi. IpEw ubmäïy. ?? ad Edi&tum. $r ovrs li-
-fJO W'jrtm je. '"bertatem ex teftamento lib competiffe ?? dicat, non debebit

4 ægg'ï)-äffaþfïlläudex de libertate fententiam dicere, ne praeiudicium,de te-
[ —igqunlo dei"^ . ^ mento cognituro|fBdiat ?*: et ita Senatus cenfuit. Sed et

ita Diuus Pius refcripfit. Nam 3* cum quidam Licinyfia-
nus ?5 de ftatu fuo quáeftionem patiebatur, et, ne maturius ?
pronuntiaretur de condi&ione fua, nolebat ad liberale iudicium
ire ?7a, dicens, fufcepturum fe de inofficiofo teftamento iudi-
cium, et petiturum hereditatem, quia d » libertatem, et heredi-
| tatem ex teftamento &t defendebat, Diuus Pius ait, fi quidem
L: poiïeifiþr.ä'gz.et hereditatjs .1.,i,(:in»ügmms.3 *d, facilius audiendum :
guc Ím x x € quoniam effet hereditatis nomine iudicium fuícepturus, et

EII wywü' cium, donec de inofïïcigfo imäcium aut Inducatur, aut finem
| LLfeOt accipiat. $. r. Jta demum autem fuftinentur liberalia iudi-
*ia, fi iam deinofficiofo iudicium con*.:æ;üfamm eft :.[fgeterum9 fi
— Piehom: d :ordfy/ non conteftetur ??5, non exfpecCthntur liberália iudicia ?2. — Et

GEB. 5 Vulg.extiterit.pR. — 6 Ap. Hal.effe,abeft. GEB. — 7 Hal. mámumi-

fit. GE». 8 Vulg.funt. BR, — 9 Ap.Hal.ex, abeft. GEB. — 10 Hal. lib. X X.
GE B. II HalE5. XV.GEB. 12aHablerat, GEB. — I2b Hal. zucobaretur.
GEB. I3Halaeffimatione. GEB. — Y4 Hal. fola. GEB. — 15 Hal. vt Taurellius

habet tamen in margine: aZa$, nedum im totum deminutio impedita fit. G.
16 Vulg. inferit creditori. BR. — 17 Taur ciBaria. GEB. / 18 Ap. Hal. fed,
abeft.. G E B. 19 Bafil. 7à ?ujSagra, BR. 20 Hal. T'rebatio Seruiano, et
in margine: alias, Tvebio, alias, Inulio, item alias, Seiauo. GE B. 21 Hal.
in margine: alias, Hadriaticus. G E. 22, Hal. et Vulg. et fi. Sed hic or-
do indicatur. Clare Bafilica: 5 quis bereditatis petitione conuentus falfum - ob-
iiciat, dat fatis de bereditate, et tunc de falfo agit. B R. Habent et fic, Barb. et

d n S, Cruc. n Treuif. erat et fj.. 1n Bynkersh. faQum et fi. GEB. 25 Sufi-
netur hic eft, differtur, ómegrí3era: Bafil. BR. 24 Vulg. Quorum. BR. .. 25
Ceütumuiralium. | Siccama de Centuwmnuir. fudic. lb. EP, c. 6. BR. 26 Ap.

2/7 Hal. ad di&um, errore, vt reor, typorum. GE g.
29 Hal. lib, XV. GExn.

Hal. zudicii, abeft. GEB.
28 Hal falfun. GEB.

xit: ne *? in totum d£Eminütio impedita, in aliquo etiam vti-.

er-
$. r. Diuus Hádrianus 'Fre—.

'twä

M: aCUwde hereditate, quae ab eo petitur: et fig,?? falfum dicat)'

Diuus 'Traianus refcripfit, differendum de libertate ??5 iudi-

:34a Vulg. inferit aliam. 5 R.

30 Vulg, competere. B R. -

^DIGESTORVM LIB. V. TIT. IL

erat ?3/ inarbitrio eius, qui fe dominüm effe dicit ??, ager
de inofficiofo teftamento iudi&um ^?: nunc ** vero füb ob- ren(xi)
tentu iudicii de inofficiofo teftamento ab ipfo Licindiano non *
füfcepti per quinquennium, &ses- debere moram fieri feruitu- expslu,
ti. Plane, fummatim aeftimandum ^^ iudici conceffit, Jan/fot- - 54
te botia *3 fide imploretur iudicium de ^* teftamento : et, fi Ljo 9.
id ** deprehenderit ^5/, praeftituendum 26 modicum tempus: |
R | 2 ITR r T. ; ; :
intra quod fi non ifuerit conteitatüfü, iubeat iudicem liberta-C/fcet
tis partibus fuis fungi. $. 2. Quotiens autem quis patitur
controuerfiam libertatis, et hereditatis, fed *" fe non ex te-
ftamento liberumäicit, fed alias vel *5 a vivo teftatore ma-
numiffum, non débere impediri liberalem caufam, licet iudi-s*ex: &
cium de *? teftamento moueri fperetur, Diuus Pius refcri- :
pfit: adiecit plane in referipto, dummodo praedicatur iudici fs.
liberalis caufae, ne [vllum adminiculum libertatis *9 ex tefta-
mento admitggg. in J'Caiäa(pum*ï.ï f&
VHEI. PAvrvs libro XVI. 5*5 ad Edictum. Lrazr-
TIMAM hereditatem vindicare non prohibetur is, qui, cum
ignorabat vires teftamenti, iudicium defun&i fecutus eft.
IX. VnPrANvs libro XV. ad Editum. REGvrLa- 24——
RIRITER giä?gnie*ndum leftj eum demum teneri petitione he- 6^V
reditatis, qui vel ius pro herede, vel pro poffeffore poffidet,
vel rem hereditariam, 21
X. Garvs libro VA. ad Edifctum prouinciale. Lr- -
cET,minimam. $. r. Itaque quijex affe, vel ex parte he- &«
res leftj intendit ,?uidän hereditatem füam effe totam, vel pro J Sfte/
parte, fed hoc folum ei officio iudicis reftituitur, quod aduer-
farius poffidet: aut totum, fi ex affe fit héres, 5*5: aut pro
parte, ex qua heres eft, aem — 77 y M tj
XL VrPriaAwvs libo XV. ad Edictum. PRo muzx-
REDE poffidet, qui putatfeheredem effe. Sedanet ? is, qui
fcit fe heredem non effe, pro herede poffideat, quaeritur: et
Arrianus jlibro fecündg/de inetierdiggis, putatïæneri : quo iure
nos vti Proculus fcribit. .:Sedeenim etbonorum poffefforpro)he-
rede videtur poflidere. $. 1. Pro poffeffore vero poffidet praedo.

XII. InEw libro;LXVII, *?a ad Edi&um. Qv rx4X.A-

p*
[

5[ g&g gPl:

TERROGATVS, cur polfideat, refponfirus fit, quia poffideo,

nec contendét ??5 fe heredem, velper mendacium: . f
MIL IpEM libroXV.ad Edi&um. (Nkc viraMi*g 4X . ——
caufa&ypoü'efüoms poffit **5 dicere: et ideo fur, et raptor peti- v ^«
tione hereditatis tenentur. $. r. Omnibus etiam titulig hiec , 42
PRO POSSESSOREJhdJeret ?5, et quafi iniunctus 55 eft.l M
Dégique et »PRo £wp?TonkE tituloghderet 5*: nam43£- fi "ä" A A
a furiofo emero fciens, pro poffeffore poífideo. Item in ti- ^« Xl,
tulo PRO DONATO qujeritur, an quis pro poffeffore poffi- p
deat, vtputajvxor, vel maritus? et placet nobis Iuliani fen-
tentia, pro poffeffore poílidere eum: et ideo petitione here-
ditatis tenebitur. Item, PRo porrx titulus recipit pro pof-
feffore poffeffionem : vtputa, fi & minore du unannis, nu- 7. .
ta mihi, quafi dotem fciens accepi. ,Etjfi legatum mihi fo- o A 4 —

?

utum eft ex falfa caufa fcienti, vtique pro poffeffore poffide- —42«9* —— |

þfo., $. 2. Is autem, qui reítituit hereditatem, teneri heredi-
: | | | tatis
31 Hal cogmitioni fiat. GER. 322 Vulg. libertatis iudicium. BR. Et ita

Hal. GE . 320 Hal. conteflatur. GE R, 33 Hal wom exfpedtant, duabus
fequcntibus vocibus liberalia iudicia, omiflis. G k B. 34 Ap. Hal. Na, abeft.
G E B. 35 Hal. Licimiauus, et ita quoque in fequentibus. GEE. — 36 Hal. ;
ne quid durius. GEB. — 37a Vulg. vemire. BR.. — 37 / Hal. inferit et. GEB.
38a Hal baereditatis; Liciniauum. GE R. 385 Hal effeque, loco et erat.
GE P. 39 Hal. dominwm dicat, và effe omiflo. G E B. 40 Hal, iudicig.
GE B. 41 Hal. et Vulg. nou vero, negatione.ante debere, huc translata. 8 R.
42 Hal, exiflimaudum. GEB. 43 Hal. fi bona, a forte, omiffo. GE a. 44
Hal.et Vulg.inferuntzmoffiiofpy BR. ^ 454 Halinferitipfe. GEB. ^ 43b Flor.
et Hal. depraebenderit. GE B. — 46 Hal.inférit ej. GE B.- 477 Hal. et, loco fed.
48 . Ap. Hal. vel abeft. G E.
50 Hal. libertati. GX B.
52, Ap: Hal. et, abeft,

49 Hal et Vulg. inferunt znofficiofo, B R.
515Hal. baeves efl. G E B.
55 b Hal. conteudit. G E.
55 Vulg. adbae-
58 Xidl
inferit

53a Hal, lib. LX. Gx g.
545 Hal. potefl. GE B.

ret. BR. 56 Vulg. adiuncus. R. 54 Vuig. adbaeret. B.R.

M -

. DIGESTORV
LR C tfetet
tatis petitione non poteft, nifi dolo fecit ??a, id eft4fi fcit, eti? ?5
reftituit: nam et dolus praeteritus venit in hereditatis peti-
(s ex. tioné;/quafi dolo *9 defierit poffidere. $. 3.l|Neratius 9* li-
fks*&fwjm-bro fg& membranarum fcribit, ab herede péti 9? heredita-
** /At—tey poffe, etiamfi ignoret, pro^herede,vel pro poffeffore de-
, í SanCtum poffediflejl Idem. ibro feptimo ait, etiam 9? fi
L;&*g'wö-putauit heres eas res ex hac ?* hereditate effe, quae fibi de-
LÍACS jata eft. $. : Quid 95a, fi quis hereditatem emerit: an vti-
lisin eum petitio hereditatis debgret 9?5 dari, ne fingulis iudi-
ciis vexaretur? Venditorem enim 99 teneri certum eft. Sed
finge non extare venditorem, vel modico vendidiffe, et bonde
fidei poffeffórem fuiffe: an porrigi manus ad emptorem de-
beant? Et putat Gaius Caífius dandam ftilém a&tionem.
$.. Idem erit dicendum, et fi paruo pretio ?* iuffus ven-
dere heres Titio hereditatem vendidit: namiputat dicendum
Papinianus, aduerfus fideicommiffarium dari actionem: ab he-
.rede enim peti nonj expedit .$9» perexiguum pretium habentery
G. 6. Sed et fi 5? retenta certa quantitate, reftituere roga-
tus fit, idem erit dicendum. — Plane fi, accepta certa quanti-
tate, reftituere rogatus eft, non putat Papinianus, ab herede
petendam hereditatem: quoniam pro herede, quod condicio-
nis implendae gratia accepit, non poffidet f "?. Sed Sabi-
nus in ftatulibero contra. Et id verius eft *^: quia pecu-
nia hereditaria eft. $. 7. Idem et in eo, qui folos fructus ex
hereditate retinet, dicendum «etit: tenetur enim et is heredi-
tàtis petitione. $. 8. ^^ Si quis fciens alienam emit heredi-
tatem, quafi pro poffeffore polfidet: et fic peti ab eo heredi-
tatem quidam putant: quam fententiam, non puto veram.
Nemo enim praedo eft, qui pretium énumerauit: fed, vt em-
ptor vniuerfitatis, vtili tenetur. $. 9. Item fi quis a fifco he-
reditatem, quafi vacantem, emerit, aequiffimum erit, vtilem
aCtióhem ^? aduérfus eüin dari. $. ro. Apuüd Marcellum li-
bro qu: Digeftorum relatum eft, fi mulier hereditatem in
dotem dedit, marituin pro dote quidem polfidere hereditatem,
fed petitione hereditatis vtili £eneri, [fed et ipfam mulierem
LJQM directa teneri,|Marcellus fcribit: maxime, fi iam factum di-
L'ww£, qxortium eft. — $. II. Her.eäemi autem etiam earum rerum no-
mine, quas defünCtus pro emptore poffedit, hereditatis peti-
.tione teneri conftat, quafi pro herede poffdeat: quamuis
T'etiam ** earum rerum nomine, quas pro herede, vel 7*
pro poffeffore defunétus poffedit, vtique teneattur $. 12. Si
quis abfentis nomine poflideat hereditatem, cum fit incertum,
an ille rztum habeat, puto, abfentis nomine petendam heredi-
tatem, ipfibs|vero nequaquam: quia non videtur pro herede,
vel pro poffeffore poffidere, qui contemplatione alterius pos-
: fidet, rifi forte quis digt *?^, cum ratum non hab& 77, iam
—^"aMprocuricorem quafi praedonem effe: jtunc enim fuo nomine
E —J-'T*'m-tg*-te-ger-äx potefta $. 13. Lïi(äg folum autem ab eo péti hereditas
"æ"g;j)* X* potéft|'qui corpus hereditarium poffidet, fed et fi nihil j**.
d fl £inh an teneatur? Et Celfus liþrozg'ïiar o ?*5 Digeftorum
t,ex dolo eum teneri: dolo enim facere eum, qui fe of-

üf-: rl feïiïï

lo
m

od
U *
(
Jphiy ]

I
,
|
LE EE

^

«( f/&a»)Pa
,J
,
i
t

i -&-ä;ienmun &&?, fi non poffidens *? optulerit tarmen f& peti-
Hj

inferit et. GE B. 594 Hal. fecerit. GEB. — 59 b Vulg. fi fciens veftituit. BR.
60 Vulg. inferit zzalo. BR. 61 In Vulg. eft ]. Neratius, tefte Contio. 1ta
et habet H, a Porta. Praefigitur autem : Idem, BR. . 62, Hal. fcripfit, vel.ab
baerede eius peti. GEB. . 63 In Vulg. eft L. Etiam, tefte Contio. Nempe 7?
Jdem quod praecedit infcriptionis loco eft: at ap. H. a Porta in vtraque totum
ilud: Idem effe lib. VII. ait. BR, . 64 Vulgo bac, abeft. nR. 654 Vulg.
Quod. BR. 65 b Hal. debet, et mox, vexetur, GEB. 66 Ap. Hal. enzm,
abeft. GER. 67 Ap. Hal. pretio, abeít. GEB. 68 Hal expedire. G EB.
69 Hal hic: Sed et fi* retenta certa quantitate veflituere rogatus eft * ( idem erit
dicehdum, « Plane fi accepta certa quantitate veflituere vogatus eff ) non pntat etc.
et addit in margine: Quaedam babent vecepta, et faue n iis de[unt, quae femi-
circulis iuclufa cernis. — Nempe prima ftellula in. textu notat, recepta in quibus-
dam effe pro retenta, altera vero ftellula cum fignis Parentheíeos,quae in lisdem
abfuere, GEB. 7o Hal. et Vulg. poffidet. BR. 71 Hal. contra et qerius,
reliquis omiffis. GEB. — 72 Hal. praefigit Sed, etmox habet emerit. GEB. — 73
Ap. Hal. acfionem, abeft. GEB. — 74 Ap. Hal. etiam, abeft. GEB. — 75 Ap.

JEIB. V. JITOUHT

faulas| XV. (GA1vs libro |VLjad Edictum prouinciale.

pud Pomponium fcriptum eft, an dies venerit.

113

fert 57f petitioni. Quam fententiam;e eneraïiteyMat(c:ællus apud J 7 4—/
Tulianum probat: omnem, qui fe offert petitioni, quafi poffi- ; e»aäfm—
dentem teneri. $. r4. Item fi quis dolo fecerit, quo minus
poffideat, hereditatis petitione teneMitur. Sed Ífi alius na-
&tus poffeffionem, quam ego dolo malo amiferàm, paratus fit — ,,,
iudi&ium pati, Marcellus libro ^juarto Digeftorum tractat 97, rew u
* [ne ) 5? forte euaneícik aduerfus eum, qui defiit 9^, litis yneemt eec o I
Áeftimatio: et magis euanefcere ait, nifi petentis intereft. Cer- .552
te, inquit, fi rem paratus fit refüituere, indubitatum erit, eua- j« ;
nefcere: fedéfiis, qui dolo defiit *^, ante conueniatur, eum,
qui poffidet, non liberabit. $. 15. Item a debitore heredita-
rio, quafi a iuris poffeffore: nam et a iuris poffefforibus poffe
hereditatem peti, conftat. : ——
XIV. PAvrvslibro XX. ad Edictum. Skp ?5 vrRvM-
ex delicto, an ex contractu|debitor fit, nihil refert. JDebitor l
autem hereditarius intellégitur is quoque, qui feruo heredita-
. . . :2 74* 2. P , 7. 4«À.
rio promifit, vel qui ante aditam hereditatem damnüm dédit:

: VEL&

aliquam rem hereditariam 9* fubripuerit ??.| dilua : AAE
XVI. VrrraANvs libro g-(yl)ad Edi&um. Qvop f"
in diem [fit; debitor, vel fub condicione, a quo petita eft here- L
ditas, non debere eum damhari: rei plane iudicatze tempus

fpectandum effe *? fecundum Octtaueni fententiam, vt ?? a- s«

Quod (et/in u2
ftipulatione condicionali erit dicendum. — Si autem non vene- !
rit, cauere officio iudicis debeat ?* de reftituendo hoc debi-
to, cum dies venerit, vel condicio extiterit. $. r. Sed et is,
qui pretia rerüm hereditáriarum poffidet, item qui a debitore
hereditario exegit, petitione hereditatis tenetur. $. 2. Vnde -
Iulianus libro fexto ??,Digeftorum ait ??, ab eo, qui petit "^
hereditatem, et litis aeitimationem confecutus eít, heredita-
tem peti poffe. $. 3. Non folum autem a debitore defuncti, :
fed etiamja debitore/hereditario peti hereditas poteft. Deni- —
que ab eo, qui negotig hereditarig]^^ geffit, et Celfo et Iulia- w -t pr:
no videtur péti hefeditatem poffe. Sed fi herédis negotium, "" ^"
géffit, nequaquam: ab heredis |enim/debitore peti heredipas L./Jeffä; :
non poteft. $. 4. |Iulianus fcribit, fi is, qui pro herede pofi- V rde s. n
debat, vi fuerlt deieCtus, peti ab eo hereditatem pofiig,) quafi QQ uk, |
a iuris poffeffore, quia habetinterdictum v NpE vr, quo vi- cscó en2t-
&us cedere debet. Sed et eum, qui ?? deiecit, petitione he-
reditatis teneri: quia res hereditarias pro poffeflore poffidet.
$. s. Idem ?* Iulianus ait: fiue quis poífidens, fiue non,
rem vendiderit, petitione hereditatis eum teneri: fiue iam
pretium recepit ?7, fiue petere poffit, vt et hic actionibus ce-
dat. $. 6. Idem fcribit, patronum hereditatem petere non
poffe ab eo, cui libertusj??a in fraudem alienauit: quia Cal-
uifiana actione ei tenetur: patroni enim ifté debifor éft, non
hereditarius. Ergo necab eo, cui mortis caufa donatum eft, peti
hereditas poteft. $. 7. Idem ?*5 Tulianus fcribit: fi quis ex caufa.
fideicommiffi reftituerit hereditatem, vel fingulas res praeftitéfit,
peti ab eo hereditatem poffe : quläähabet condi&ctionem eàrum ??,
| d quae

TAE

LF D 2 5 J'E;) ;

Hal. pro berede vel, abfunt. G E. 76 Omnes editi et fcripti codices dixe-
rit. BR. Etiam Hal. fcripti funt Barb. S. Cruc. Treuif. Bynkersh. GEz. — 77
Vulg. babeat. BR. 78 Vulg. addit poffideat. BR. 79 Vulg addit ef7. B R.
£o Hal. poffideat. GEB. &ra Hal. fecundo. G EB. 8r £ Hal. hic, et mox
offerat. G E B. 82 Vulg. fcribit. BR. . 83 Hal. uum forte enanefcat, et in
margine ze forte, In 1V. MSS. reperi me forte. In folo S. Cruc. recentius[ au,
fuper ze, Bynkersh. fine gloff. diferte sum, exhibet. B R. W SS. funt :
Barblet Treuif. GEB. 84 Gothofredus et recentiores addunt pffidere. a R.
85 Vulg. addit poffidere. BR. 86 Hal. Et vtrum. GERB. $7 Hal. rem de
baereditate. GE B. . .88 Vulg. furripuit. BR. Kal. fubripuit. GEB. 89
Vulg. eff. B R. 90 Hal. fententiam, an dies veuerit: apud, ita vt illa in fe-
quentibus a7 dies venerit, fimul abfint. GE E. 91 Hal. debebit. GEB. 92
Vulg. feptimo. Bm. 93 Vulg. fcribit. al hic inferit et. BR. — 94 Vulg.
negotium baereditarium. BR. 95 Vulg. inferit v;. ER. 96 Vulg. ftem.
BR. . 97Hal et Vulg. receperit. BR, — 984 Hal. et Vulg. inferunc baeredi-
tatem. BR. — 98b Hal [tem. GEB. — 99 Hal. eorwm, et mox folute, Välg.
addit

l
i

W. |

T

114 |
)W þw'vw JMML Jm*.fam
quae funt ex ea;caufa folutae, et *9? veluti iuris poffeffor eft.
Sed etíi pretia rerum, quas diftraxit, ex caufa fideicommilfi
foluit, peti hereditetem ab eo pofle: quia repetere poteft.
JXu Sed |his cafibus aCtiones fuas dumtaxat eum praeftaturum,
cum et res extant, et poteít petitor etiam * perin rem actio-
nem eas vindicare. ? :

a XVII. Garvs libro VI.

ad Edictum prouinciale.

*

DIGESTORVM. LIB.

Qvonp fi poffeffor hereditatis obid, quod ex teftamento here-.

^/l, e29d: dem fe effe ^g putaret,|legatorum nomine de fuo foluit ?5, fi ?

.* r] E 2 * .j* Jku * » *
J i)oi quis ab inteftako jedr hereditatem jduincat, licet damnum vi-
y LJ "1 * * * LA
LUgaeem, £ Gdetur effe poffefforis^, quod fibi non profpexerit ftipulatio-
, Xe EVICTA HEREDITATE LEGATA REDDI, attamen
quia fieri poteft, vt eo tempore foluerit legata, quo adhuc
0 p 5 r ^ * »
lA. nulla controuerfia|rfótà 5 fit, et ob id nullam interpofuerit

cautionem, placet in eo cafü, euicta hereditate, dandam eigï—
fe|repetitionem. Sed * cum, ceflante cautione, repetitio da-
tur, periculum eft; ne propter inopiam eius, cui folutum eft
legatum, nfhil repeti poffit, et.ideo * fecundum Senatuscon-
Ífulti fententiam fübueniendaumjei, eft, vt ipfe quidem $ «

ex re-
:&—M/mf/' &-Itentione rerum hereditariarüm fibi fatisfaciat, cedat autem

U o attionibus petitori, |vt|27fuo periculo eas exerceat.
XVIH. VrrrAwvs libio XV]/jad Edictum. . ITrEM
ha £0v . | videndum, fi poffeffor hereditatis, venditione per argentarium
mripiern Sanie| fatta, pecuniam apud eum perdiderit, an petitione hereditatis
/Muazfä» teneatur, quia *? nzhil habet, nec confequi poteft: fed La-

àmT5-. | beo putat, eum teneri, quia füo periculo male argentario cre-
| didit: fed Oc&tauenus ait, nkhil eum, praeter aCtiones, prae-
ftaturum: ob has igitur actiones petitione hereditatis teneri.
& Mihi autem in &0, qui mala fide pofledit, Labeonis fententia
placet: in altero vero, qui bona fide poífeffor eft, Octaueni
fententia fequenda effe videtur. $. r. Si quis, cum petere-
tur ab eo hereditas, neque rei, neque iuris velut pofleffor
erat, verum poftea aliquid adeptus eft, an petitione heredita-
tis videatur teneri? et Celfus libro güárto Digeftorum recte
fcribit, hunc condemnandum, licetjinitio nihil poffedit. $. 2.
Nunc videamus, quae veniantin hereditatis petitione **. Et
placuit, vniuerfas res heredit in hoc iudiciüm '?a venire,
fiue iura, fiue corpora fint. [ -
XIX. Pavrvslibro XX..ad Edictum. ET Nwow
tantum hereditaria corpora, fed et/quae non funt hereditaria,
: quorum tamen periculum ad heredem pertinet ^ ?5: vt res pigno-
[ ri datde defuntto, vel commodatge, depofitdeue. Et quidem

pmavrt:

rei pignori datae, etiam fpecialis petitio eft, vt et *? herédi-
tatis petitione contineatur: ficut illae quarum nomine Pu-
bliciana competit. Sed licet earum nomine, quae commoda-
tae vel depofitae fünt, nulla fit facile actio, quia tamen peri-
culum earum ad nos pertinet,. áequum eft eas reftitui. $. r.
Quod fil»Ro eMPTonk víücapio ab heredeimpleta fit, non
veniet in hereditatis petitione: quia heres, id eít ** petitor,
eam vindicare poteft: nec vlla exceptio datur poffeffori. $. 2.
. Veniunt et res in hereditatis petitionem "?, in quibus
poffeffor retentionem habuit, non etiam petitionem: veluti fi
1urauerat ^9a defunctus petitoris rem non effe, et decefíerit * 95:

Jb 2
N
ff

100 Hal. etenzm. G E &.

addit rerum. E R. 1 Ap. Hal.etiam,abeft. — $a Ap.
Hal.effe. abeft. GEB. — 25 Hal. foluerit. GEB. — 3 Hal. et, loco fi. Vulg.
Y inferit ab.eo. BR, — 4 Hal. poffeffori. GES. — 5 Vulg. mata. BR. . 6 Hal. in-

ferit quia. GEB. "7 Hal. ideo ei,loco etideo, v ei in fequentibus omiffo.

MT « GEB. 8 Ap. Hal. quidem,abeft. GEB. — 9 Hal. qui, loco vt. GEB. . 1O
OM . Hal, qu5loco qmia. GEB. — 11 Vulg.petitionem. BR. — 12 Hal.zudicio. GE&.
)É f 12 b Hal. pertineat. GE. 13 Hal. vtvt. Vulg. ?? et, omittit. E fex MSS.
/ * "Treuif. erBynkersh. L. particula et, carent. — S. Cruc. pro et, fubftitnit z. — .Byn-
kersh. II. vt etiam zu. — Vat. l. et Barb. Florentinam fequuntur. BR. — I4 Hal.

I5 Hal. petitione. G E B.
I65 Hal. deceffit et mox amifit. GER. I7 Hal. pro culpa. GER.
Vulg. petitionem. BR. I9 Conf. Petr. Grangianum
20- Ap. Hal. etiam. abeft, GEx. 21
23 Vulg.

16a Vulg. zurauerit,

idemque, loco id eft. GE B.
VRR
18. Hal. reffitatone.
Pavadoxor. Iuv. Ciu. c. 28. GEB.
Ap, Hal, que, abeft. GE E.

22 Ap, Hial, quae, abeft.. GE.

|fi extrinfecus, non: quia perfonae poffefforis accedunt.

larum fine dubio augent hereditatem.

.eft ipfius Seratusconfulti interpretationem facere, verbis eius:

.TIVS ?? AÁvripivs, OEN

AU IIEE. HL

debent háe quoque reftitui. Imo et fi poffeffor fua culpa easis. |
a'l'fniferit, tenebitur hoc nomine. ldemgyé erit et in praedo-
ne, licet hic propter culpam ** non teneatur: quia nec jhic ?&[!LL]J
debet|has res retinere. $. 3. Seruitutes in refütutionem *$,;,:
hereditatis non venire, ego didici: cum rihil eo nomine pos-
fit reftitui, ficut eft in corporibus, et]fruCtibus: fed fi non
patiatur ire, et-agere, propria actione conuenietur *?,2.-
XX. VrrriaANwvs lbro XV. ad Edictum. Ivxw ve-
niunt in hereditatem etiam ?^? ea, quae heréditatis caüfa com-
parata funt: vtputa mancipia, pecoraque ^*, et fi qua alia,
quae ?? neceffarig ?? héreditati fünt comparata. Et i qui- j« e:
dem pecunia hereditaria fjnt comparata, fine dubio venient:
fi vero non pecunia hereditaria, videndum erit ^*: et puto
etiam häggjtvenire, fi magna vtilitas hereditatis verfetur: pre-
tium |feilieet/reftituturo herede. $. r. Sed non omnia, quae
ähereditaria pecunia comparata funt, in hereditatis petitio-
nem ?^5g veniunt, Denique fcribit Iulianus libro fésto Dige-
ftorum, fi. poffeffor ex pecunia þereditaria hominem emerit,
" .M A. 0. 2 hs. pE "n
et ab eo petatur hereditas, itajvérire n heredma[ix,!s petitionem, fi
hereditatis interfuit eum emi :Lä?zsb fi füi caufa emit, pretium
Xxægire. 5'0.2.' Simäli mgdo, et i fundum hereditarium diftra-
-xit 255, fiquidem fine caufa, et ipfum fundum, et fru&tus in
hereditatis petitionem venire: quod Ífi aeris exfoluendi pra- ^"
tiafhereditarii id fecit, non amplius venire, quam pretium.L Jsx ex al
$. 3. Item non folum ea, quae mortis tempore fuer(nt ^95, fed ?7 i
li qua poftea augmenta hereditati accefferünt, jvenire in| he-1 155t.
reditatis petitionem: nam heréditas ét augmentum recipit,
et déminutionem. Sed ea, quae poft aditam hereditatem ac- |
cedunt, fi quidem ex ipfa hereditate, puto hereditati accedere: j (
Ctus autem omnes augent heréditatem, fiue ante aditamue
;oft aditam hereditatem ?? acceíferint. Sed et partus ancil-
.S. 4. Cum praedixi-
mus ??, omnes hereditarias aCtiones in hereditatis petitio-
nem venire, quderitur, vtrum cum fua natura veniant,jàfi/ con-
tra: vtputa eft ?? qudedam a€tio, quae in(itiationé crefcitz 4m: Á
vtrum cum fao incremento, an vero in fimplum venit, vt le- at
gis Aquiliae? Et Iulianus libro fexto/Digeftorum fcribit/zfim-
plum foluturum,. $. 5. Idem recte ait, fi noxali iudicio con-
demhatus fit poffeffor defuntto, non poffe eum dedentem no-. Jl
xde officio iudicis liberari: quia tamdiu quis habet noxge de- j
dendde, 37 facultatem, quamdiu iudicáti ?* conueniatur: poft ——
fufcepfum jfudicium non poteft noxae dedendo fe liberare: fuü- 1«
fcepit autem per petitionem hereditatis. $.6.Praeterhaec ??g ^ —
multa repperimus tractata etde petitione hereditatis, $£ de di- Y st |
ítráctis reblis hereditäïiisfïde dolo praeterito,.et de fructibus, . J
de 3* quibus cum forma Senatusconfultg. fit data, optimum. U* — —^ —

—

f

u

$t

relatis: PRiD1xE Invs,M n'TIÁIS -&V':/['NTvg,- LvLiys
BALBVS,,ET PVÉLIVS ï ENTIVS CELSVS, d-b
36 SyEvERIANVS CÓxn-
SVLES.VERBA FECERVNT ?* pE HI1S, QVAE ÍIMuPxE- |
RATOR CAESAR, TRAIANI PAR[MICI FILIVS, m

neceffaria. BR. 24 Vulg. addit e» veniant. RR. — 254 Hal. petitioue et in
fequentibus bis. GEB. 2355 Hal fed,loco at. GEE. — 264 Gothofr. in no-
ta diflraxerit. | Atque ita Taur. in margine habet diffraxerit, et iam olim fic
mutatum. Priorem tamen fcripturam etiam recentiores tenuere, B R. Hal. mu-
tationem amplexus eft, Gxn. 26b Hal. fuerint, et mox accefferint. GEB. | f*]
27 Vulg. inferiz et. B R. 28 Hal. fiue ante aditam beveditatem fiue pofl ac- | E
cefferint. G EB. 29 Vulg. praedixerimus. n R. 30 Àp. Hal, ef, et mox
quae, abeft. GER. 31 Vulg. noxae dedendi, quod fere malumus. Hal, ta- t
men H. a Porta et Baudoza Florentinam expreflerunt, Neque aliter MSS. ER.
Barb. S. Cruc. "Treuif, Bynkersh. GER. 32 Hal. in margine alas, mom.
Ícilicet conneniatur. GER. 334 Ml inferit autem. GEB. . 335 Hal.
hic et mox iterum inferit et. GER. 34 Ap. Hal. de, abeíft. GEE. 33
Hal. 7?tus. GEB. 36 Hal. et Zrrius, et in. margine: alias, Oerius, alias,

Oenius, alias, Tyberius. Wwlg. Onerjus, R. 37 Wulg. fecere. 2 Rä
3t

z

«.

L )l Ü

JJ

- ll

Ka

T47 9-
LJ vtf enl s.
L&Zöhfcj

L: 1 7aec

-

| DIGESTORVM

pivi NenvXEe WEPos, MaApniANvs ÁvGvsTVS
IuwPERATOR AXIMVSQVE,PRINCEPS PROPO-

,SVIT OVINTO NONAS ManTuXAS ??, QV AE PROXI-

MAE FVERVN'T, LIBELLO COMPLEXVS *|ESSET/*? )
&VID RIERITVLAUEATT. D oj Bk "* ITA
CENSVERVNT:?ngfgïjïEïgjïmnpAgb&ä CADYV-
CXÁE, EX BONIS RvsTICI, FISCO IPETERENTVR,
HIG, QVISE HEREDES ESSE EXISTIMANT ^*, HE-
REDITATEM DISTRAXERINT **, PLACERE, RE-
DACTAE EX PRETIO RERVM VENDITARVM PE-
CVNIAE VSVRAS NON ESSE EXIGENDAS ^"
InkMQyE Ó IN SIMILIBVS CAVSIS SERVAN-
DvwÓf A ITkM PLACERE;7A QVIBVSIHEREDITAS

PETITA FVISSET, SI ADVERSVS EOS IVDICATVM
ESSET, PRETIA, QVAE ^ AD EOS RERVM EX

HEREDITATE|VENDITARVM| PERVENISSENT, ET.

SI EAÉ AN,.TE PETITAM HEREDITATEM DEPERIS-
SENT, DÉMINVTAEÉVE FVISSENT, RESTITVERE
DEBERE. ÍTEM EOS, OVI BONA INVASISSENT,
CVM SCIRENT AD SE NON PERTINERE, ETIAM'SI
ANTE LITEM CONTESTATAM FECERINT,, QV O MI-
NVS POSSIDERENT, PERINDE CONDEM/NANDOS,
QYASI POSSIDERENT: EOS AVTEM, QVI IVSTAS
CAVSAS HABVISSENT, QVARE |BONAJAD SE PER-
TINERE EXISTIMASSENTj;TVSQVEd?EO DVMT A-

XAT, QVO LOCVPLETIORES EX EA RE FACTI
ESSENT. PEeTIiTAM AVTEMAFISCO HEREDITA-
Twþ'ä? E LEMPBOJMEMEXISTIMANDVM ESSE,
Q VO PRIMN M SUTERIT ^ QVISQVE EAM A SE PE-
TI; ID EST, CVM PRIMVM AVT DENV.NTIAVTVM

ESSET EI, AVT LITTERIS, YEÉL EDICTÜ ?? Evo-
CATVS !! EsSET, CENSVERVNT ??. Aptanda eft igi-
tur nobis ?? fingulis verbis Senatusconfulti congruens, in-
terpretatio. $. 7. AitSenatus: Cvw ANTEQVAM PAR-
TES,CADYCKÁE FISCO PETERENTVR. AHocjf£uenerat
! : 223. 14 . :
vt partes cáducde fifco peterentur 5* g: fed Jetfifex affe fiát,
Senatusconfultum locum habebit. Idemjt fi/ vacantia bona
fifco vindicentur, vel ff ex alia quacumque caufa bona dd eüm
perüenerunt 5^ f. ,.9- 8 Senatusconfultum Koclocum habebit,
et fi ciuitati peteretur ??g. $. 9. In priuatorum- quoque peti-
tionibus Senatusconfultum locum habere nemo eft qui ambi-
giE??5: licetinpublica caufafactum fit. $. ro. Non folum au-
tem in hereditate ?? vtimur Senatusconfulto, fed et in pe-
culio caftrenfi, vel alia vniuerfitate, $. 1r. PeTrTAM au-
tem ?^ HEREDITATEM, et cetera: id eft, ex quo quis
Ícit a fe peti ?*: nam vbi fcit, incipit.effe malae fidei pof-
feffor,, 1D EST, CVM PRIMVMïw 35 . :DENVNTIA-
TVM/ ESSET ??. Quid ergo fi fcit quidem, nemo autem ei
denuntiauit, an incipiat vfuras debere|pecuniae redatctae? et

Ó ——

AT jesat DutÓ debere|97: coepit enim malae fidei potfeffor eífe.
, Se ponamus denuntiatum effe, non tamen fcit ??: quia

l

|

E.

38 Ap. Hal Imperator, abeft. GEm. 39 Hal quinto womis Martis.

GE B. 40 Keapfe verbum fubftantiunm hic 'Jädw ft q' Wulg. No-
rica, ceteris, Adelt nibilominus in MSS. "E R^ Balb: A t/19 -- Cruc. Tre-
uif. Bynkersh. GEB. 41 Hal. placeret. GEB. 42, Hal. deue ed re. GEB,

43 Hal. exiflimaffent. GEB. 44. Gothofr.'in nota aj diftraxerunt. Sed et
(Taur. in margine habet Ziffraxerumt. CorreQtio aliquanto recentior eft. BR.
Eam Hal fequitur. GER. 45 Additur in Bafill qerà 93f ómóuvow uT

Pysiyüvvéverus, poft admonitionem autem periculo ezus efl pecunia. BR. — 46 Hal.
inferit et. GEB. 47 Hal. addit effe. , Vulg. eff. BR. 48 Hal. preciaque,
loco pretia, quae. GEB. 49 Hal/ " Ktrft- lg. fciuerit. 8 R. 50 Hal.

edictis, Wulg. aut ediclis. BR. 51 Bafil 2 xwgbyuaTi: «^432, aut voce prae-
comis citetur. BR. — 52, Vulg. cemfuere. BR, — 53 Ap. Hal. nobis, abett. G E.
$44 Ap.Hal. vt partes caducae fifco peterentur, abfunt. GEB. — 54 b Hal. perue-
mevint. GEB. — 554 Hal.petetur. Vulg. peterentuv. B R.
GEBR. 56 Hal etVulg. inferunt boc. g R. — 57 Hal inferitfifto. GES. — 58
Hal, iftis id eff ex, omiffisita habet : qu0 quisque primnm [ciret, eam a. fe peti. G E B.

IID. X.

.reditaria, quae diftracta ett.

55b Hal. ambizat.

TL

I1I.

non ipfi, fed procuratori eius denuntiatum eft: Senatus ipfi
denuntiarl exigit, et ideo non nocebit: nifi forte is, cui de-
nuntiatum eft, eum certiorauerit ?*a6: fed non, fijcertiorare
potuit, necfecit, .A quo denuntiatum eft ^^/, Senatusnon exi-
git. Quicumjgfäel ergo fuit, lgïifiijdenuntiälät, nocebit. $. x2.
Hábc $5 aduerfus bonae fidei poffeffores: nam ita Senatus
locutus eff, kEoSs, QVI SE HEREDES EXISTIMAS-
sENT. Ceterum fi quis fciens, ad fe hereditatem non per-
tinere, diftraxit, fine dubio non pretia rerum, fed ipfae res
veniuntin petitionem hereditatis, et fruCtus earum, | Sed Im-

lI$

perator Seuerus $4 epiftula ad Celeremjidem videtur feciffe.
.etin malae fidei poffefforibus. «Atquin/ Senatus de his eft u*æ&ä/m,, At a -

locutus, qui fe heredes exiftimant $55. — Nifi forte ad eas res re-
feremus, quas diítralli expedierat, quae "bnerabait magis he-
reditatem, quam fructui erant ^*a: vt fit/in arbitrio petitoris,
qualem computationem faciat aduerfüs rmalae fidéi pofíeffo-
reihy vtrur ipfius rei et fruCctuum, an pretij et víurarum,
poft motam controuerfiam. $. 13. Licet autem Senstus de
his locutus fit 9*5, qzü fe heredes exiftim&nt, tamen et fi bono-
rum poffeffores 9) fe/exiftiment, vel-alies fuccefforesjiuftos 9?,
vel fibi reftitutam hereditatem, in eadem erunt condicione.
$. 14. Papinianus autem libro téftio Quaeftionum, fi poffef-
for *? hereditatis pecuniam inuentam in hereditatemnon at-
tingat, Qnegatmgumïomninqiin vfurasjconueniendum. $. 15.
REgDACTAE, inqut, PECVNIAE EX PRETIO RERVM
VENDITARVM. Redactam fic accipiemus, non folum iam
exaCtam *', verum et fi exigi potuit, nec exacta eft. $. r6.
Quid *?a, fi poft petitam hereditatem rqs diftraxerit? hic ipfae

Dd
MM

res venient ? ?5, fruéctusque earum. Sed fi ** aforte tales fuerunt,-
3

quae vel fteriles erant, vel tempore periturae 73b5, et hae di-

PA

ftraCtae fünt 7^z |vetopretio "^5, fortaffis poffit petitor eligere, « 4« a — 75

vt fibi pretia et víurae praeftentur. — $. 17. Ait Senatus:
PLACERE A QVIBVS PETITA HEREDITAS FVIS-
SET,SIADVERSYVS EOS IVDICATVM ESSET, PRE-
TIA, QVAE AD EOS|REÉRVM)EX HEREDITATE VEN-
DITARVM PERVENISSENT, ET SI ? ANTE PE-

TITAM HEREDITATEM DEPERISSENT, DEMINYV-
.TA;fVE ESSENT, RESTITVERE DEBERE. JDonge fi-

dei poffeffor, fi vendiderit res hereditarias, liue exegit pre-

tium, fiue non, quia habet afijonem, debebit pretium prae--cceg

ftare, — Sed, vbi habet a&tionem, fufficigt "56 eum aCtioneS prae-
ftare. $. 18. Sed fijVendidit, et euikasre reftituit, quod, ac-

cepit, non videbitur ad eum perueniffe: quamquam poflt * rés £: ec

dici, nec ab initio pretium venire "*^: quia non fuit res he-
Sed etfi Senatus rerum ex he-
reditate diftraCctarum, non heteditariarum fecit mentionem: re-
ftitui tamen [non/ debet, quia nihil apud eum remanet. .. Nam
et * Tulianus libro f£&to Digeftorum fcribit, jquod; indebi-
tum exegit, reftituere eum non debere: nec imputaturum,

quod gión debitnm foluit, $. 19. Sed "? fi res fit redibita, s« ex , jeck,

hic 59 vtiqüe et ?' hereditaria eft, et pretium non veniét,
quod
39 Vulg. ei, loco aut. BR. — 60 Hal. et hic addit etc. GE.
bere,abeft. GE B. — 62 Ap. Hal.et Vulgo Sed,abe. GEB. — 63 Hal. fcive. GE R.
64a Bafil. 2v &95eei Profqcev. B R. Hal. certiorauit. G E. 64 b Hal. fit. GE B.
65 Vulg. Eloc. . Sed nonnulli demto pun&o haec cum fuperioribus coniungunt z
nocebit boc a. b. f poffeffores. — INamita. &R. — 66a Hal. et Vulg, inferunt zu. BR.
66 b Hal. exiffzma[feut. GE B. — G7a Fal et Vulg. effent. BR. — G7b Hial. eff,
iterumque móx exZ//zmaffent. G E B. 68 Hal.inferitznffosn. GE 8, — 69 Ap. HaL
vel alios poffeffores iuflos, abfunt. — Habenttamen eadem Graeci. — Vide Leunclau.
IIl. Notat. 33. GEB. — 7oln Vulg. eft L. Sipoffeffor, tete Contio. 82 — 7I
Vulg. fiiam exacta eft. BR, — "724 Vulg. Quod. BR. — "72 b Hal. veniunt. GE B.
73 a Hal. At fi, moxque fueriut. GEB. — 73b Hal. pariturae. — Flor. confirmant
Graeci, qui habent 2u$34gvwv, BR. — 74 a Hal. et eae diflvactae fint. GEgS. — "74b
Ap. Hal. vero pretio, abfunt. — Bafil. tamen habent : 7Zv zQa3évzuv 9remío Tiphpss,
BR. 754 Halinferitege. GEB. — 755 KHal. fufficiteum actionem. GE B. 76
Vulg. poffet. BR. — 77Hal. perueniffe. Gt.8. 78 Ap. Hal. et, abeít, Gx B.
79 Hal. et Vulg. inferunf et. BR. — 8O Vulg.baet. BR, — 81 Ap. Hal et, abeft.
E €G E B.

61 Ap. Hal. de-

OA

TP

./uæ'u,,

f&'» €Xx :'Wü&t;

" 4
^ "ETI H. .!'
J ä.ä- of ——
-.,- LE » 2

MA x eEen
.Ldäf.-"ä;ä,,
p )

ant LrwÜ
hu |

p

L1X2

LPX

I16

quod refufuüm eft. $. 20. Sed ??a et fi ob venditionem ob-
ftri&tus fit emptori poffeflor hereditatis, dicendum erit, pro-
A. fpici eijcautionem| $. 21. Reftituere autem pretia debefft pof-
feffor, et i deperditge fünt res, vel deminutae. Sed vtrum
ita demum reftituat *?5, fi bonae fidei pofleffor eft, an etfi malae
f&;äu:fï*fldei? Et, fi quidem res apud emptorem extent, nec deperdi-
tae, nec deminutae funt, fine dubio ipf: sj7res debet praeftare
malae fidei poffeffor: aut fi recipere eas ab emptore nullo mo-
5) l'ujgiido poffit,tantum, quantum in litem effet ^*a iuratum. vbi
* deperditae funt, et $?5 deminutae, vérüm pretium debet prae-
ftari: quia, fi petitor rem confecutus effet, diftraxiffet, et ve-
rum pretium rei non perderet.
XXI. Garvs libro Vll/ad Edictum prouinciale. D -
PERDITVM intellégitur, quod. in rerum natura effe defiit :
déminutum vero, quod yfucaptumjeffet ?*, et ob id de here-
ditate exiit. ;veex:exe A. p
q XXIL PaAvrvs libro XX. ad Edi£ctum. S: z r,rem,
L/97* et pretium liábeatbónae fidei polfeifor, puta quod 350 eqäþem
L. v::þma;.: aafl Irem/emerit *^5, an audiendus fit, fi velit rem (dare non pre-
$. ag gue«fee — tium ? lIn praedone dicimusg electionem effe debére actoris:
adaie uru:nruie an fic ?* magis pofleffor audiendus fit, fi velit remtradere,
; licet deteriorem factam, non petitor, fi pretium defideret,
uod inuerecundum fit taledefiderium: an vero, quia ?* ex
ré heredifaria locupletior fit, et id, quod amplius habet, ex
. pretio reftituere debeat: videndum. Nam et in Oratione Diui
J5 P^ — Hadriani ita eft: Dijfpicite, Patres confcripti, numquid fit 4e-
p "eïwjj;?e;ncïn.- quius 5*g, poffefforem non facere lucrum, &t pretium, quod
d. ex aliena re percepéfit, reddere: quia poteft exiftimari, in lo-
cum hereditariae rei venditae, pretium eius[fuccelfiffe, et quo-
l'ren, 4 ^; dammodo ipfum hereditarium faCctum. Oportet igitur pof-

] lais

d

: fefforem et rem reftituere petitori, et quod ex venditione eius

rei lucratus eft.
XXIIIL. VrrrAmwvs libro XV. ad/Edictum. VrRvM
autem omne pretium reftituere debebit bonge fidei pofí&ffor,
an vero ita demum, fi factus fit locupletior, videndum: finge
pretium acceptum vel perdidiffe, vel confumpfiffe, vel donaffe.
Et verbum quidem PERvENISSE ambiguum eft, folumne
u 9271 hoc contingfetj? 55, quod prima rationefuerit, an vero etid, quod
"n 2';5'**"L*.*'&urat: et puto, fequentem *?g claufulam Senatusconfulti, gü
: haec fit ambigua, vt ita demum computetj fi factus fit locu-
J.$fw pletior. $. r. Proinde,fi non folum pretium, fed etiam poena
tardius pretio foluto peruenerit *?5, poterit dici, quia locüple-
tior in totum factus eft, debere venire: licet de pretio folum-
modo Senatus fit locutus.

XXIV. Pavrvs libro XX. ad Edictum. Av vsr

LI£/f. vi deieCtusifuit] non debefi ?? reftituere pdenam ex eo com-
Jebebese xiffam, quod ?* eam atctor habere non poteft. Sic|nec pde-
f4)avette lu) ma reftitui ?^ debet, quam aduerfarius ei promifit, fi ad iudi-
( deedrfem r f ^m- cjum non venerit. *
: (ZWF) XXV. VrPrAmxvs libro XV. ?? ad Edictum. Se»
E o &T fi lege commifforia vendidit, idem erit dicendum, lucrum,
-u ex.d- quod fenfit lege commilforia, praeftaturum. $. r. Item, fi

: GEB. 824 Àp.Hal. Sed, abeft. GE B. 82b Hal.veflitnet. GEB. | 83aHal. eff.
GER. 835Halast. Baül 9. BR. — 84HaleflGEkBR. 85aHal qwuia,loco
quod. GEB. . $55 Gothofr. in nota: Al. redemerit. Sed et Taur. habet in mar-
gine: redemerit pro rem eimerit. Etita iam pridem mutatumfuit, Vulg. rem vede-
qerit. BR. Hal. eandem redemerit, omiffo và,vem, GERB. . 86 Hal. autem, loco
bi.GEB. 87HaletVulg.4uod.8m. $88aHal.mnunquidaequumfitt.GEB. $88b
. Hal. contineat, et mox fuit. GEB. — 89 a Hal. fegnentem claufulam fenatus confulti
fequendam, et fietc. — Vulg. fequentemclaufulam fenatus confaulti f(equendam eje, fi
baecetc,. Addamus MSS. Edecem qugtuor habent ; feguentem claufulam fenatus
confulti feguendam. S. Cruc, eo ampliís (]äzä-zïw(ngæ Duo alii hic fuppleti Vat.
I. adie&o fequendamy at.1l.addige : fequendam effe. WKuríus in Treuif, et Bynkersh.
fine gloff. feguendam fequentefn. claufulam fenatusconfulti.

-

Magliab. Florentinam

fitit. R. Iíti primi quatuó6r Codices funt : Barb.Vart. IIT. Tamynkcrsh. cum
gloff. Conf. fi lubet, Val. Gu. Forfterum de Iuris Interpret. lib. IT. c. 3.m. 9. GEB.
89 b Hal. peruenit. GE B.
do. GEB.
Hal. et Vulg. inferunt et. B R.

90 Hal. debebit. Vulg.debere. BR. — 91 Hal. quan-
92, Hal. ficut poenam reflituere. GEB. — 93 Hal. lib. XX;V. GEB. 94
95 Vulg.eatenus. BR. — 96 Vulg. utantum. BR.

DIGESTORVM -LIBR- 'V.

lien f Ào

IE.

TIT. :

rem |diftraxit ét ex pretio aliam rem| comparauit, veniét pre-

tium in petitionegf hereditatis,, non res, quam in patrimoni- ä

um fuum conuertit. Sed ?^[fi/res minoris valet, quam com-
parata eft, kaCtenus ?5 locupletior fa€tus videbitur, quatenus
res valet : q.uemaïïinod.um, fi confumpfiffet, in totum ?^ lo-Ju5 fm:tam. ;
cupletior fattus jnón/videbitur ^^ -,, $. 2. Quod ait Senatus, 3
EOS, QVI BONA INVASISSENT, QVAE SCIRENT AD
SE NON PERTINERE, ETIAM SI ANTE LITEM COQN-
TESTATAM FECERINT, QVO MINVS POSSIDERENT,;
PERINDE CONDEMNANDOS, QVASI POSSIDEREN T,
ita intellegendum eft, vt et dolus praeteritus in petitioneyf
hereditatis deduceretur ?? : fed et culpa: et ideo ab eo, qui
ab alio non exégit, vel a femetipfo, fi tempore effet libera- 1—/ :
tus, peti hereditatem poffefZ2;,hoc vtique li exigere potuit.
9. 3. Quod autem ait Senatus, kos, QvVI BONA INVA- ' uf

SISSENT, loquitur de praedonibus: id eft, de; his, qui cum Val
fcirent ad fe non pertinere hereditatem;, inuaferünt bona: fci- sicex:Z
licet cum nullam caufam haberent poffidendi. $. 4. Sed etszecam — | ij
: € t ./

fru&us, non qups perceperfnt *??, inquit ", fed qus per-i-seexges — 7)
cipere debuerunt, eos praeftaturos. $. 5. De eo autem lo- "
quitur,Senatus, qui ab initio mente praedonis res heredita-

rias afdprehendit. Quod fi ab initio quidem iuftam caufam ,. ^ W
habuit dpifcendae ^ poffeffonis, poftea vero confcius ad, fe x M. .
nihilehereditateyf pgrtinere, lpïxägggnf'y n ä&f verfarilcoe- L.æ/"arm&a.
pit, ^ nihil Senatus 5^loqui| videtur^ 977 Patejtamen,|etjad ^i ^enom, — U

eum mentem Senatusconfulti "g pertinere: parui etenim re- 6»:p— & ]
fert, ab initio quis dolofe in hereditatemfit verfatus, an poftea ^t—^wre |
hoc facere coepit "b. $.6. Scire ? ad feinónjpertinere, vtrum 7** 2"*
his tantummodo Vidäur, qui faCtum fcit, an etlis, qui in iure ^— —
errauit ? putauitïfenim ? re&te fattum teftamentum, cum inu- E

l
tile erat: vel, cum eum *? aliüs |Draecederet adenatus, fibi ?:7? s | w
potius deferri. Et non puto hunc effe praedonem, qui dolo /7."'-
caret, quamuis if iure lerretA* ". $. 7- 9Y ANTE LITEM rj kd
CONTESTATAM,inquit, FEcERIN/T "^g. Hoc ideo ad-"2.? ^ li
iectum '?5, quoniam poft litem conteftatam omnes incipiunt ma- 5,;.,3—rïätmw't,, lul
lae fidei poffeffores effe: quinimmo, poft controuerfiam mo- (v»,,,, |
tam. Quamquam enim litis conteftatae mentio fiat in Sena- 424
tusconfulto, tamen et * PoSsT MOTAM CONTROVÉR- T
SIAM OMNES POSSESSORES PARES FIVNT, ET B
QVASI PRAEDONES TENENTVR, Et hoc iure hódie
vtimur: cgepit enim ícire rem ad fe non pertinentem poffidere
fe ** is, qui interpellatur: quivero praedo eft, et ante litem
conteftatam doli *5 nomine tenefitur *5g: hic eft enim *5 ;
dolus praeteritus. — $. 8. PERINDE, inqui, coxprE- e
M'NANDOS, QVASI POSSIDERENT. Merito: nam '* ufï(?M
Bu

is, qui dolo fecit, quo minus poffideret, vt pofleffor conde-
"d D äme dolo defierit poffidere, fiue dolo pof- 1 .55 ^ee

mnatur :(/accipiés,
feffionem noluerit admittere. Siue autem ab alio res poffi-

deatur, fiue in totum non extet, locum| habebit haec. claufula. ) 24 *«
Vnde fi fit alius poffeffor, ab vtroque hereditas peti poffit ** : préft
et fi per multos ambulauerit poffeffio, omnes teneffntur *?. —
$. 9. [Sedi??a vtrum is folus, qui poffidet, fructus praeftabit,
dulJt, se2 rigne $. infarlo hÓa v doay- an
97 Hal. videretur. GEB ...98 Hal. deducatur. GEB. . 99 Hal. baereditas po-
terit. GEB. . 100 Vulg. perceperint. BR. — I Hal imquam. GEB. — Hal.
et Vulg. adipifcemdae. BR. 3 Hal.»t Xulg. habent praedomis more, etiam
M$SS. nifi quod Barb. infipide habntæiugaez Qnis amore et fuperfícriptum: al. bono-
ve, al. otere, Et hoc pofterius habet vterque Bynkersh. BR. Reliqua MSS,
funt ??:'?täälc. et Treuif. quae habent praedomis morve. n Vat. L fa&um, vt
Flor. eft. GEB. — 4 Hal.pracfigit quamuis. GEB. — 5 Hal.inferit de eo. GE B.
6 Etiam Vulg. quamuis nibil Senatus deeolocutusefl. BR. — 7a Vulg.ad eam men-
tem fenatus confultum. BR. — 7 b Hal.coeperit. GEB. 8 Hal. et Vulg. inferunt au-
tem.BR. Q9Hal.pataueritforte. GEB. — 10 Àp. Hal. eum,abeft. GEE..— 11 Hal.
errauit. Vulg. evrauerit. Sequentibus Hal.praefixit Etzam.BR. — 12 Vulg.fecerit.
BR. I2/5bHaladditeff. GEB. — 13 Hocet, antiquitus expundum fnit. Placetta-
men Taurellii iudicium. Habent etiam omneslibri, quos confului, B&. Etiam Hal,
GEZR. I4Hal.poffideriis.GEB. 15Halinferitmali; GEB. 16aHal. tenetur.
GEB. IÓ65Hal etenzm. GEB. 17Hal.et Vulg. inferuntet. BR. — 18 Hal. pote-
rit.Vulg.potefl, BR. 19 Vulg.tenentur. BR. — 20a Ap.Hal. et Vulg. Sed, abeit. B R.
2X

'xx //

DIGESTORVM LIB. V. JIIT

anetiamis 295, qui dolo fecit, quo minus poffideret? et dicen-
d : * «confulti 2I : 22
dum erit, poft Senatusconfultum, ambos ?* teneri ^^. $. ro.
&::n/m'f: JE& Haec verbá Senatusconfulti etiam aduerfus eum, qui non pos-
fé^4—9. fidet, iusiurandum inducunt: tam,enim;?? aduerfus eum, qui

"& — 114 :2) b dolo fecit, quo minus poffideat, quam aduerfus poffidentem,
—É»: inlitem iuratur. $. rr. Confuluit Senatus bonae fidei pol-
. fefíoribus, ne«in totum darhino —fxciäqtur 2^0, fedinid dum-
taxat teneantur, in quo locupletiores facti funt^^b. — Quemcum-
que.igiär fümptum fecerint ??4 ex hereditate, fi gu.yd dilapida-
uerünt;jperdiderünt ?^55, dum, ?? re fua ÍÉ abuti putant, non
prae&abtunt: nec fi donauerint, locupletiores faéti videbun-
L tur: quamuis ad remunerandum fibi aliquem naturaliter obli-
d ?W»' apeda gauerffnt. Planefi ä-ïg?gïz"gggg 27 gcceperunt, dicendum eft ea-
éxa—i- * tenus locupletiores factos quatenus acceperunt : ^*Lvelutgenus
1fKz quoddam ?? hoc effet permutationis. $. 12. Si quis re fua
00 w aexef lafftius ?? vfus fit contemplatione delatae fibi hereditatisy
"L - | , [Marcellus libro quinto ?* Digeftorum putat, nihil eum ex he-
"4 — — £ ; reditate dedutturum, fi eam non attingit 9* . ri5. Simili
M al o ïþmo—do et fi mutuam.pecuniam accepit, quafi diuese?d'g ü£cepe-
rit 33. . r4. Si tamen pignori res hereditarias dedit, viden-
dum, an vel fic attingatur hereditas? quod eft difficile, cum
ii L&,Jü)d:ipfe fjt obligatus. $. 15. Adeo autem qui locupletior factus
d 1)3e&4, non eft, non tenckur, vt fi quis putans fe ex afle heredem,
^i ' partem dimidiam, hereditatis fine dolo malo confumpferit,
UM CC t x [Marcellus libro gtàrt Digeftorum tractat, num nen ?^a te-
La aepzsi^ 9. vnestur, quafiid, quod erogauerit ?^b, ex eo fuerit, quod ad eum
"«-E^u D merr pertinebat, fed ad coheredes: namjet/fiis, qui heres 34
V x ÓJí, h0m erat, totum quidquid apud fe ïfgi&"b, confumpfiffdt) fine
:ïff ( —j49**^ aubio non tenetur, quafi locupletior[nón/faCtus. 5ed in pro-
$ L d $, pofita qudeftione tribus£yifionibus ** relatis, vna prima ?*a,-
p Y deinde alia, pofle dici t quod füpereft ??/, reftituere eum
ä debere, quafi fuam partem confümplgfit: tertia ytrique, quod
'c;s(t':-;a jeicom. confumptum .ePc, d.g.öedere: ait vtique 'nonmï:ul re&gtuen-
Jbï;t Aucum dum: ?? deillo dubitat, vtrum totum, an partem ïefutuneg..
ii L'ud, ye) dam dicat. Puto tamen rgüduumþntegrum non éÍífe refti-
m 4d: . tuendum, fed partem eius dimidiam. $. 16. Quod autem quis
Qd ex hereditate erogauit, vtrum totum decedat, an vero pro
6 t:ex£. rata patrimonii eius? vtputa penum hereditarium ebipit: vtrum
totum hereditati expenfum feratur, an aliqvid et; 39 patrimo-
nio eius? vt in id fa&us locupletior videatur, quod folebat
ipfe erogare ante delatam hereditatem ? vt ^^ fi quid laytti-
/ us ^* contemplatione hereditatis impendit, in hoc non videg-
Jexaest2! tur fattus locupletior: (in ftatutis vero fuis ^?g fumptibus vi-
Den. foie: "^f» deatus factus locupletior;|vtique enim, et fi non tam,laute
t* iyrG. crogallet, aliquid t i vi&um cotfidi: cbgaff
| erogallet, aliquid tamen ad victum co fidianum erogallet.
: L ff "Nam et ^?b Diuus Marausin caufajiPythodori, qui rogatus erat,
^ 20b Ap. Hal, is deeft. GE B. 21 Hal ambos. Sane Florentiae etiam s ad-
Ll ie&a,recenter tamen. Taur.corre&o merito fufpecta vifa. Nempe vt Graeci
pr;j'ï Giuo in accufatiuo dicunt et 22&. lta et Virgij. .lz'b. XTL Aenejd,. Si duo prae-
: : zevea tales Idaea tuliffet terra viros. Et hanc ícripturam confirmat L. 6. $. vit.
infra ad L. Iul. de Adulter. vbi dwuo veos facere. l1tem L. 37. pr. imfra de
| . Oper. libert. vbi : duo in poteflate babuerit. Necnon L. 16. fupra de flatu Hom. —
| " — wbi: Arefcufa primo dao pepererat. immo vero et cum aliis catibus duo tanquam

*' iadeclinabile iungitur in
' . wum,€etin L. $0. infra pro Socio, vbi : ex duo millefimis partibus. BR. 2,2,
ül ! Vulg. poffe feuatus confulto ambos teuert. BR. — 25 Vulg. et tam aduev[us, BR.
" 244 a Flor. fa&um adficiantur, at manu recentiore. Índe profe&o omnes in fub-
J iun&diuo. Ac vel alibi ue, occurrit fequente indicatiuo. B R. Hal. vt omnes.
ij GEE. 24bHal[int.GEB. — 254 Hal .fecerunt. GEP. — 25 b Hal. fiue quid
ï' dilapidaueramt fiue perdiderunt. Vulg. fi quid dilapidauerint vel perdidevint. B R.
í 26 Wulg. cum. BR. 2/] Xd ett, vemunerationes, et ita quoque Hal. G ER.
| 28 Hal. et Vulg. praefigunt et, et mox habent effe, loco effeut. BR. — 29 Taur.
quoDam. GER. 30 Vulgata habet latiss, at infra $. 16. iterum occurrit
lautius, et in Dafil eft: 3aduAésegov. BR. 31 Hal. quarto, nempe ex feqn.
$. 15, BR. 32, Gothofr. in nota: attigit, fed et Taur, in margine attigit.
Litera 2 enim antiquitus deleta cft : correctionem fequitur Hal. at Vulg. habet
; attingat. BR. 33 Hal. et Vulg. diues effe coeperit. BR. Florentinam tue-
. tur $c, Gentilis 1. Parerg. 6. GEB. 340 Ap. Hal. et Vulgo non, abcft. B R.

| 41 Vulgata et hic habet latzus, et paulo poft late, loco laute. BR.-
L. $9. $. 1. iufra de Legat. 2. vbi: duo milium aureo- :

iL

117

quod fibi fuperfuiffet ex hereditate reddere, decreuit, ea, quae L
alienata erant, non minuendi fideicommiffi ?gi,öjgnec pretium in J N«u/a
corpus patrimonii Byth-e&m*igäïjiï&) *^g, -et-ex proprio Py- Bs
thodori patrimonio, et ex **b hereditatekliecedere,non tantum ex 4ees-:cept m
hereditate.] i Et nunc igitur ftatuti fumptus vtrum ex heredi-
tate decedent ^* exemplo reféripti Diui Màrceij an ex folo pa-
trimoniodvidendum erit. Et verius eft, vt ex füo ** patri-
monio decedant.ea, quae et fiinón/heres fuiffet, erogaífet. | .. 1 E
$. 17. Item fi rerm **a diftraxit bonaefidei poffeffor, nec,pre- FuorA
tio faCtus fit ^"5 locupletior, an fingulas res, fi nondum vfuca- d- |
ptde fint, vindicare petitor ab emptore poffit ? et fi vindicet, Kb faren r a o
an exceptione non gepellatur, QvoD PRAEXVDICIVM 1 SflS'Bee,za»a,,
HEREDITATI [(NON/ FIAT INTER ACTOREM, ET LJff)rfdwïth)än
EVM, QVI VENVM DEDIT ^?: quia jnOni|videtur venire |
in petitionem hereditfatis pretium efärum, vuamguam.^? vi- p Cgr ) re2 ..
€i emptores reuerfuri funt ad eum, qui diftraxit ?? ? Et pu- *üïzwä r
to poíle res vindicari ?*, nifi ?^ emptores regréffum ägLLbe«- C -JA.
nae-fidei pófleflorafarhabeht 53. Quid tamenfiis, qui Ven- — — " —
didit, paratus fit ita defendere hereditatem, vt perinde, atque
fi poffideret, conueniatur? Incipit exceptio locum habere ex
perfona emptorum. L(feäujü Ífi minori pretio res venierint,
et pretium quodcumque illud ?? a&or (fit] confecutus, multo
magis poterit dici, exceptione eum fummoueri, Nam ?* et
fi id, quod a debitoribus exegit poffeflor, petitori hereditatis
foluit, liberari debitores Iulianus libro qtarto Digeftorum fcri-

(A3AL

bit, fiue 5'; bonae fidei poffeffor, fiue praedo ülig.,ïs, qui de- -
bitum ab'"ihis exegerat 5?: et 9?5 ipfo iure jeosi Jiberari.

$. 18. Petitio hereditatis, et ii inrem a€tio fit ??5, habét tamen ;
praeftationes quasdam perforales, vtputa eorum, quae a de- L fie n Ti G
bitoribus funt exa&ta 9*: item/prei$orum. $. 19. Hoc 5e- käx;*L)mal*"
natusconfultum. ad petitionem hereditatis factum, etiam in
familiae hercifcundaeliudieie $? locum habere placct: ne res |
abfurda fit, vt quae peti poffjnt 9?, diuidi non poflnt . s óomece.
$. 20. Augent hereditatem gregum et pecorum partus. cex;iQm. -
XXVI. PAvrvs libo XX. ad Edictum. Qvonp fi dome
oues natae funt, deinde ex hi& aliae, hae quoque, quafi ^*
augmentum reftitui debent. u E
XXVIL VrPraxvs libro XV. ad Edictum. Awxw-
CILLARVM etiam partus, et partuum partus, quamquam
fructus effe non exiftimantur, quia non temere ancillae eius
rei caufa comparalitur, vt pariant, au.-gänt Ltä&qghereditatem: Une
quippe cüm ea omnia fiunt ** hereditaria, dubium mon eft, s* ex4 es;
quin ea poffeffor, fi 99 aut poffideat, aut poft petitem here- Ljfwlt,
ditatem dolo malo fecit **, quo minus pollideret, debeat re-
ftituere. ,& x: Sed et penfiones, quae ex locationibus prae-
diorum vrbanorum perceptae fünt, venient, licet a lupanario |
| [ per- !

35 Hal. an ficut is, qui cum baeres. GER. — 355
36 Qua de cauía a Gothofredo ia no-
Sane ille pro vifienibus, non diwifio-.

54. b Hal. rogauit. GER.
Hal. fuerit, et mox teueatur. GE B.
ta Haloandri mentio fa&a fit, me latet.
nibnus, vt illeait, fed decifionibus habet. GE B. — 374 Hal. prima. GER. — 37b
Hal. faperfit. G E B. 38 Hal. praefigit Sed. GE B. 39 Vulg. ex, male íe-
quens patrimonio, regitura verbo feratur. BR. — 4O Hal. et quiden, loco, vt. GE B.
42, a Hial. eius, .
43 Hal. fideicemmiffi 1
Sed eft Graecum dicendi ; !
44aHal. et

locofuis. GEB. . 425 Hal. Plaue pro INam et. GEB.
gratia, cum wec, — Vulg. fideicommiffi caufa, cum mec.
genus, Auguftin. J/. Emend, 1. vbi faepe fvexa omittitur. BR.
Vulg. rediiffet, deletofequenti et. R. — 442 Halignoratex. GEBR. — 45 Hal
quoque decedant. G EB. 46 Hal. folo, loco fuo. GEB. — 474 Hal.res. GER.
47b Hal.efl GEB. . 48Vulg. vendidit, melius MSS. quatuor habent veuundedit.
BR, Lluuae-eneam Bynkersh. dAeDarb. et Treuif. venum dedit. S, Cruc. zenum de-
derit. GEB. 49 Vulg. quoniam. BR. 50 Vulg. diflfrawerit. BR. — 51 Hal.
vindicare. G E B. 52 Hal. in margine: aHas, liet. GEB. — 53 Hal Dabeant.

GER. 54Vulgo Certe abeft. BR, — 55 Vulg.inferit fit. B. 56 Hal Sed,
loco Nam. GEB. 57 Halinferit etiam. GE2. — 58 Vulg.fwerit. B&. — 59
Vulg.exegerit. BR. — 604 Ap. Hal. et abeit. GEE. 6ob HalefGEzs 41

62 Ap. Hal indicio abeft. GER. 63 Hal poffuut,
alias, quoad angwientamt,
67 Vulg. fe-

.Hal. exacfa. GEB.
64 Hal. eae quoque quafi, et in margine:
65 Vulg. fiaut. BR.

G E B.

GEB, 66 Hal iníerit eü. GEB.

£evut,

Gg2

^ D M
]imt

lI 31
perceptae fint: nam et ?* in multorum honeftorum virorum
praediis lupanaria exercentur.
XXVII. PAvrvs libro MïX ad Edictum. — PosT
Senatusconfultum enim, omne lucrum auferendutm effe tam
l f&. bonae fidei poffeffori] quam praedoni, dicendum eft.
XXIX. VrPrzAwNvs libtoo XV. ad Edictum. Mrem-
cEDESs plane a colonis acceptae loco funt fructuum. — Ope-
á^.i rae quoque feruorum in.eadem erunt caufa, qua funt penfio-
f,. mes. ltem veCturde nauium, et iumentorum.
vcdéms XXX. Pavrvs libro XX. ad Edictum. IvrrzaAwvs
fic ey aucl.. s fcribit, aCtorem ?? eligere debere, vtrum fortem tantum, an
&« — et vfuras velit cum periculo nominum agnofícere. Atquin

r

E. W*'*j fecundum hoc non obferuabimus,75, quod Senatus voluit,
bonae fidei poffefforem teneri, quatenus locupletior fit: |quid
LC enim) fi pecuniam eligat a&tor, quae feruari non poteft? Di-

' cendum itaque eft in bonae fidei polffefloré,;/hdéc tantummo-
Jl52 -- do eum praeftare debere: id eft, vel fortem, et vfuras eius, fi
et ** easpercepit, vel nomina cum eorum ceffione in id facien-
(ic 1 . da, quod ex his adhuc debefétur *?: periculo fcilicet petitoris.
: D«l XXXL VurraNvs lbro.XV. ad Edictum. . S1
ovrip poffeffor foluit creditoribus, reputabit, quamquam ipfo
iure non liberauerit petitorem hereditatis: nam quod quis ??
fuo nomine foluit, non debitoris, debitorem nonlibera& Et
ideo lulianus libro fe&to Digeftorum fcribit, ita id imputatu-
rum poffefforem, fi cauerit, fe petitorem defenfum iri *^.
f^. Sed anjet[bonae fidei poffeffor debeat 4?s defendendum caue-

u ff re, videndum erit: quia in eo, 'quod foluit,/non vidétur lo-
/ cupletioäfa&us, nifi forte habeat condiftiondm : et hoc nomi-
f À. ne videtur * 50, locupletior, quia pbteftürepetere: finge enim ??
, eum, dum fe heredem putat, foluiffe fuo nomine: et videtur
6 n m mihi Tulianus de folo praedone,|vtjcaueat, /fenfiffe: non etiam
y £ E. de bonáe fidei poffeffore: condidtionem tamen praäfcaredebe—
bit. Sedet petitor fi a creditoribus conueniatur4 exceptione
dgt — vwti debebit. $. 1. Sed [[^5 fi ipfialiquid praedoni debe-þ:ätur,
A A.2Meé. hocdeducere non debebit: maxime fi id fuit debitum, quod
" gmatura debebatur. Quid tamen, fi expediebat petitori,jid de-
La2 f ^Á. bitum effe diffolutum propter póenam vel aliam caufam? poteft

dici, ipfum ff vel foluiffe, vel' debuiffe foluere. $. 2. luftus
. autem péffeffor dübio pr'o"cul debebitdeducere, quod fibi debe-
E v Lo;tjï $. 3. Sicut autem fümptum, quem fecit, deducit, ita fi
facere debuit, nec fecit, cülpae hujus reddat "" rationem, nifi
bonae fidei poffeffor eft: tunc enim, quia quafi fuam rem ne-
fglexit,- nulli querellae fübiectus eft ante petitam hereditatem :
poftea vero, et ipfe praedo eft. /$. 4. Illud plane praedoni im-
putari non poteft, cur paffuseft /*? debitores liberari, et paupe-
J /f»:&y /mufaw'r rioresfieri "?a, etnon eosconuenit *?5: cumj*? aCtionem non
fga' t - Phabuent. $. 5.dQuod :;mäzn;'fïü'eü'orfiidfolutïpü'e&,fan refti-
( s I d.. 14 tuerejidebeat, videamus * tj Tiebonáe fidei poffeffor fuit, fiue
p — nonl;gäebere reftituere placet : etiqu?därh, ü'geftituerit, vt Cas-
Ls E. L t ff fius fcribit, et Iulianus libro féXto, liberari ipfo iure debitores.
D AR XXXIL Pavrvs/ibro XXJhd Edictum. Pxkm sEn-
9L posft puidern, Dl adquifitae res heredi reftituendae fuünt: quód) procedit

aL m iolen Y^ t An hereditate liberti 5*, ét cum ämnoæciofo agitur, cum in-
E|p ow— terim in bonis effet heredis : -l * LAr AC fä&ü äzyz .
4 u:luf/u'nw " XIIIl. Vr»rANVS libro XV. ad Edictum./ Nrsrz
! ex|re)heredis fcripti füipulatusfit. $. 1. Iulianus fcribit, fi ho-

69 Hal. in margine a//as, per-
71 Ap.Hal, et, abeft. G E g.
73 Hal. quisque. GEB. 74 MHal defenfurum.
Vulg. defenfum ire. Legerem aut deleto fe, aut huic praefixo a. BR. — 734
Hal.inferit ad. GEE. — 75 » Hal, videatar, et deinde poterit. GEB. — 764 Hal.
etenim. GEB. "76b Vulg.inferit et. BR. — 77 Hal. culpae eius reddet. GE B.
78 Hal.fit. GEz&. — 79a Hal.effic. GEB. — 795 Hal. conuenerit. GEB.. — 80
Hal. quando, et mox babuit. G E B. 81 Hal. ad vocem l/berti, in margine: Iu
aliis deefl. Flor.tuentur Bafil. 23 752 xAsgovouíus ToU Z«sAsuSÉQow. BR. 824 Ap.
Hal. ej, abeít. GEB. — 825 Hal. babeat. GEB. — 83 Ap. Hal. et, abeft. GrR.

terit, BR. 68 Ap. Hal. et, abeft. GEs.
acforem. GEB. 40 Hal. feruabimus. GEB.
72 Vulg. debetur. BR'

DBIGESTORVM EH W TIT. IH

r

D712^377.
minem poffeffor diftraxerit, fi quidem non neceffarium heredi-
tati, petitione hereditatis pretium praeftaturum: imputaretur Z.
enim ei ??a, fi non diftraxiffet: quodifineceflarium hereditati, u S&-
fi'quidem viüit, ipfuüt praeftandum: fi decefferit, fortaffis nec
pretium: fed non paffürum iudicem, qui cognofcit, poffefforem
pretium lucrari, fcribit: et verius eft. :

|»XXXIV. Pavrvs libro XX. ad Edictum. . Frrrr-

FAMILIAS (militis) puto !;getif poffe hereditatem ex teftamen- VJ*M

to nobis obuenientem. $. r. Si feruus vel filiusfamilias |?és
hereditariasteneft, a patre, dominoue petihereditaspoteft, fifa- — .
cultatem reftituendarum rerum habä $2b. Certe fi pretium re- —
rum hereditariarum venditarum in peculio ferui habeat, et 83 J u bat(ht)
fulianus exiftimat poffe a domino, quafi a iuris poífeffore, he-

reditatem peti. -
XXXV. Garivs libro VL ad Edictum prouinciale.
IpnEw Iulianus ait, etiamfi **5 nondum pretia rerum confecu-
tus fit feruus, poffe a domino, quafi a iuris poffeffore, heredi-
-2 U M 1 aA ; . :
tatem peti : qui&/habát "^b aCtionem, qua eam pecuniam confe-
quatur: quae quidem actio etiam ignoranti aglquireretur 95.
, XXXVIL Pavrvs libro XX. adEdittum. Sr,A n0- «uvfeo
« 2-4 9. 4 d * z ï .
MINO, vela patre, qui pretia poffidet, hereditas petïtur, an
fhlio vel feruo mOrtuo, Vel feruo ; manumiffo, . vel (&mancipato
filio, intraannumagidebeat? etandebitumfibidominus, velpa- — ,
ter deducere poteft 555? Tulianus verius effe|it, quod ?5 Pro- J ^
culus quoque refpondit, perpetuo aCtionem dandam: nec de-
duci oportere id, quod ipfi debetur ?*: quia non d& peculio
agátur 9?, fedhereditas petütur. Haec recte, fi pretia habeat

£

feruus, vel filiusfamilias. Quod fi propterea hereditas peta-

tur a domino, quäïj/ feruus debifor füit, perinde haberi debe-
bit, atque fi de peculio ageretur. . Idem dicendum Mauricia-
nus, $?. ait, etiamfi pecuniam;ex'pretio/pegceptam feruus, vel
filius/confumpferit: fed ?? alias ex peculio eius folui poteft.
$. 1. Sed et a filiofamilias peti hereditatem poffe, non eft du- -
bium: quia reftituendi facultatem habet, ficut ad exHibendum.
Multo magis dicimus, pofle peti hereditatem a filiofamilias,
qui cum . paterfamilias effet, et poffideret hereditatem/3adro- —— —
gandum fe praeftanit ?T. $. 2. Sijpoffeffor hereditarium fer-J*f^*-
uum occiderit, id quoque in hereditatis petitione ?? veniet. Ls
Sed Pomponius ait, aftgrem ?3 debere eligere, vtrum velit fi-I'. j2 $M
bi eum condemnari, vtjcaueat fe non a&cturumlege Aquilia, an -
malit integram fibi-e&e aCtionem legis Aquiliae, omiffa jeius &«
rei áeftimatione a iudice. Quae eleétio locum habét, fi ante äxä"ww
aditam hereditatem occifus fit feruus: nam Ífi poftea, ipfius ( 9»ec
actio propria effecta eft, nec venift in hereditatis petitionem ?^. f« &x h—
$. 3. Si praedo dolo defiffet ?54 poífidere, res autem eo Ino- Hf«»
do interierit, quo,effet interitura, et fi eadem cauía pofleffionis 7* ,^*
od , : p é ? )ao—- es
manfiffet, quantum:ad verba Senatusconfulti, melior eit caufa Mf sie t
praedonis, quam bonde fidei poflefforis: quia praedo, fi dolo . /
defierit poflidere, ita condenfäatüi ätque fi poffideret, nec ad-
ieCctum effet, s1 RES 1mNTERIERIT. Sed non eít dubium,
quin non debeat melioris effe condicionis, quam bon£e fidei
poffeffor. Itaque et fi pluris venierit res, elettio debebit effe
a&toris, vt pretium confequatur: alioquin luciétur ?*5 aliqui
praedo. $.4. Quo tempore locupletior efíe debeat bonae fidel
poffeffor, dubitatur? Sed magis eft, rei iudicatxe tempus fpe-
Ctandum effe. $. 5. Fructus intelléguntur deductis impenfis,
! quae

J U. 22f

844 Hal etf. GEB. — 845 Hal. babeat. GEB. — 854 Vulg. acquircetur. BR.
855 Hal. pofft. GER. 86 Hal. et id, loco id quod. GER. 87 Hal. de-
deberetur. GE B. 88 Vulg. agituv, et mox petitur, BR. 89 Hal. et Vulg.
Marciauus. BR. 9o Hal. inferit fí. GEB. 9I Taur. praeflaBit. ial
fe praebuit. MSS. vtplurimum habent pmejlzzuz'tT In nullo praebzit, inuenitur.

Barb. fupra praeffanit habígt ícriptum : al. praeffitit. al. praeflauerit. Poflet .
Sed haec praeteriti anomalia etiam in aliis.
Confuluit praeter Barb. etiam S. Cruc. Treuif. Bynkersh.
93 Hal. inmargine: alias, praetorem. GE .
95 b Hal. lucraretur. G E B.

96

leui immutatione legi praeffabat.
Pand. locis occurrit. B R.
GEB. 92 Vulg. petitionem. BR.
94 Hal. petitione. GEB. — 95 Hal. defierit. GEB.

|
r

j
]

DIGESIORVM. LIB, . V. TIL

| qu;(e qugierendorum', cogendorum ?^, Édüferuandorumque ?* .
i eorum gratia fiunt, Quod rióly folum in bonde fidei poffeffo-
ribus naturalis ratio expoftulat, verum etiam in praedonibus:
. fieut|Sabirio; quoque placuit. — 54 jieeabo fD t TO J
gl ) XXXVII. VrPriawvs libro XV. adjEdicttum. Qvopn
L.fabmores, i fumpturi ?*a quidem fecit, nihil autem fructuum percepe-
rit ?95, zequiffimum erit, rationem ihborum quoque in bonde fi-
J dei poffefforibus haberi. n n
XXXVIIL PAvrLvslibroXX. ??g ad Edictum. . P r 4-
XE in ceteris neceffa-iis, et vtilibus impenfis poffe ??5 feparari,
vt bonae fidei quidem polfeffores has quoque imputent, prae-

sl .——4 do autem de fe queri debeat, qui fciens in rem alienam im-
gdm pendit. Sed benignius eft, in huius quogue '?? períona ha-
i ï)- beri rationem impenfarum: non enim debet petitor ex aliena
, laCtura lucrum facere: et idipfum officio iudicis continebitur:
ä:ff'æ nam * nec exceptio doli mali defideratur. Plane K poteft in
" w.Lf | eo differentia effe vt bonae fidei quidem poffeffor omnimo-
/«.1 dp Aifimpenfas deducet ^, licet res non exftet, in quarn fe-
^ o faa m&æ». cit, ficut tutor, vel curator confequuntur : praedo autem non.
M aliter, quam fires melior fit ?. — 4 6Xx.
: XXXIX. i(GaArv$ libro-VI..ad Edictum prouinciale)
L'vef&&. — M T1rnESs autem, necelfarideque funt, ye üti quae; fiunt [refi--
* n'-;ä--.'i* duciendorum kaediüc;gru.m gratia, aut in nouelleta/ *, aut cüm -

je neurüo, lervorum gratia Jitis , [ääimationfpæäug T,qælgegd vtilius. fit,
£xc.nsualt. quam ipfos dedicj)Denique alias?icomplures eiusdem generis
0 äIWL,-,,eüb impenfas, maniteítum eft. $. r. Videamus tamen, ne
U reuce et 2,ad picturarum)quoque et marmorum, et ceterarum vo-
fie al luptgriarum rérum impenfas aeque proficiat nobis doli exce-
ptio ?a fi , modo bon£e fidei poffeffores ffleus ?b: nam praedoni
Msó.2 probe dicgtur *?s, non debuiffe in alienàm rem fuperuacuas
7 ' iómpenfas facere: vt tamen poteftas ei fieret *?j tollendorum
eorum, quae fine detrimento ipfius rei tolli poffunt **.
XL. Bavrvs Hbro XX. ** ad Bdiclum, Irnrvb
quoque *?, quod in Oratione Diui Hadriani eft: vt poft ac-
ceptum iudicium id actori praeftetur, quod habiturus efífet, fi

2j -ig( €o tempore, quo petit '^, reírituta eflet hereditas, interdum
sj durum eft: quid enim, fi poff litem conteftatam mancipia, aut
j )ec:25;;3umenta, aut pecora deperiegt ? damnari debebit fecundum
u* Á verba orationis, quia potuit petitor, reftituta hereditate, di-
f ftraxiffe ea. Et hoc iuítum effe in fpecialibusfpetitionibus .
ä»; "Qe£ .et Proculo placet *5. Caffius, contra fenfit. In praedonis perfo-

xb — peuxant DÀ Proculus reCe exiftima£ *^: in bonae fidei poffefforibus
j ; 4 Caffius. Nec enim debet poffeffor aut mortalitatem praeftare
g 5*.»:&1' ; ia P p g
d aut propter metum huius periculi temere indefenfum ius fuum
4 relinquere. $. r. Praedo fructus fuos non facit, fed au-
n gent hereditatem: ideoque eorum quoque fru&tus praefta-
ä,m;, Aj bit In,bonae fidei autem polfeffore hibtantum veniunt
" L.fg, ln refttutione *7, quafi augmenta *? hereditatis, per quos
locupletior faCctus eft. $. 2. A&tiones, fi quas poffeffor nag-
&us eft, euicta hereditate reftituere debet: veluti fi *? inter-

96 Vulg. colligendorum. BR. — 97 Ap.Hal.que, abeft. GE . — 98 Vulg. fun-
tus.BR. Hal fwmtum quidemfecevit. GEB. — 98 b Hal.percepit. GEB. — 992
Florentiae eft vicefimo, íecus ac alias vicenfimo. GEB. — 99 b Hal. poffunt. GEB.
100 Vulg. buiusmodi quidem. BR. — Y Ap. Hal. nam abeft. GEB. — 2 Hal. et
Vulg. inferunt fic. B R. 3 Hal. omnino. GEB. 4 Yaur. deducEt. GEB.
Hal. et Vulg. deducat. BR.- — 5 Vulg. addit facfa. BR. — 6 Scripti et editi
omnes habent zozale, et Hal. in margine: alzas, mouellas, alas, totum boc com-
ma abefl. . Vide Opufc. de Lat. Vet. ICt. p. 92. in fiue, et Duker. ". 6. — Ba-
fil. habent: év? $ureía, im plantationem. BR. Scripti funt Barb. S. Cruc. Tre-
uif. Bynkersh. GE B. 7 In Bafil. eft: aut à -laísuari TOV bweTav, fuper
noxa feruorum mora actione, quae circumfcriptio eft noxalis actionis, 772?eu«
; proprie offenfam notat, a 77aíe, pedem impingo, fed bonis quoque auctoribus
7m pro culpa adhibetur. BR.: — 8. Ap. Hal. et, abeft. GER. 9 a Hal. prae-
figit vtique. Vulg. autem et vtique proficiet, fi modo. BR. 9 b Hal. fu-
"mus. GEB, IO a. Vulg. praedonem probe dicitur. BR. TO 5 Hal. fiat.
GERB. II Florentiae fa&um non adeo recenter poffimt, atque ita Hal,
et H. a Porta. BR. I2 Flor. vicefmmo. GEB. I3 Ap. Hal. quoque,
abeft, GEE. 14 Hal. et Vulg. petüt. BR Taur. poterat dare petIt. GEB,

. re eum debebit Proconful, vt idonee caueat.

I1I. 119
dictum vnde vi, aut quod precario conceffit ?9. $. 3. Contra
quoque, fi poffeffor cauerit damni infe&ti, cauendum eft pof- £.
feffori. |$. 4. Ad officiumiudicis pertinebunt et noxales actio-
nes, vt fi paratus fit poffeffor noxae dedere feruum, qui da- /L..
mnum[dederit in (rez) ^* hereditariarvel furtum fecerit, ab- [ t gt r
foluatur: ficut fitjin/interdiCcto quod vi, aut clam. LiXezzr. ppemcm u
XLI. GaArvs libro VI/ ad Edictum prouinciale, Sr, MA

Qvo tempore conueniebatur pofleffor hereditatis, pauciores
res poffidebat, deinde aliarum quoque rerum poffeffionem ad-
fümpfit ??, ea$/?? quoque victus reftituere debebit ^^: fiüe
ante (ilceptum iudicium, fiue poftea adquifierit poffeffionem.
Et, ft fideiuffores, quos dederat, ad litem non fufficiant, iube-
; ,Ex diuerfo quo-, ,. :
que fi pauciores LP.QLïäLPQfglrdgbig/ quamzinitio poffidebat, fi //// ^ rf« ,

— V.

modo id fine dolo eius acciderit, abfolui debet, quodlad ?* 1'];*' P N
eas res,;qUas defiit poffidere. $. r. Fructus computandos ;;j
etiam earum rerum, quas defunctus pignori accepit, Tulianus aiti«.
XLH.MANVS librolLXVIT. ad Edictum] Sr pz- Jaxaageferno fl
BITOR hereditarius non ideo nolit foluere, quod fe dicat he-...-, .. ,. -
redem, fed ideo, quod neget, aut dubitet, an hereditas perti- fïl,j PONUESQU O.
neat ad eum, qui petit hereditatem, non tenetur hereditatis - — — —
petitione. | cQceteem
XLIT. PAvrvs libro I. ad/Plautium ^5. Posr-
QvAM legatum & té zcépi, hereditatem peto. XAtilicinus qui-
busdam placuiffe ait, non aliter mihi aduerfus te dandam pe-
titionem, quam fi legatum redderem. Videamus tamen, ne
non aliter petitor hereditatis legatum reftituere debeat, quam
vt ei ?* caueatur, fi contra eum de hereditate iudicatum fue-
rit, reddijéljlegatum: cum fit iniquum, eo cafu poffefforem
hereditatis legatum, quod foluerit, retinere: éf/ maxime fi non
per calumniam, fed per errorem hereditatem petierit aduerfa- .L 2«€ f 4».
rius:/idque et|Laelius ?^9 probat. Imperatorjautemi) Antoni-1. l?
nus refcripfit, ei, qui legatum ex teftamento abftuliffet ??, | s.
caufa cognita hereditatis petitionem*negandam effe 39: fcili- s
cet, fi manifefta calumnia fit. D EOV -
XLIV. IAvorewvslibroI. exPlautio ?*. Cv rs,
qui legatum ex teftamento percepit, hereditatem petit, fi lega-
tum quocumque modo redditumjrionyfit, iudicis officio contine-
tur, vt viétori, dedutto éo, quod accepit, reftituatur hereditas.

XLV CELEVS libroä& 3? Digeftorum. Qvi sE 7**"'; H
l x : f

P

ub ex vt

liti optulit, cum rem non pofitderet, condemnatur: nifi f- ?? ;«

euidentiffimis probationibus poffit oftendere, aCtorem ab ini-
tio litis fcire ** eum non poffidere: ?*|| quippe ifto modo ]j2e4e,
non eft deceptus: et qui.fe hereditatis petitioni optulit, ex d
doli claufula tenetur: jadftimari fcilicet ?* oportebit, quanti
eius interfuit non decipi. Z J
XLVL Mo»prsTiNvs libro .Vl Differentiarum. /- -
PRAEDONTrS loco intellégendus eft ??g is, qui tacitam fi-
deminterpofuerit ?*5, vt non capienti ?? reftitueret heredita-
tem. n XLVII.

15 Vulg. placuit. BR. 17 Vulg. reffitutionem.
BR. 18 Vulg, augmentum. BR. I9 Áp. Hal, £, abeft. 6E8. 20Hal .,
et H. a Porta in vtraque praeter f;, etiam 72 conceffit, omittunt, nec fane video, /
quid hoc verbum fibi velit? et deficit in Bafil. BR. 2I Hoäniuppiemen- |
tum habet Hal. Vulg. omnes. — Neque aliter MSS., nifi l 'rüc. |
la re ex poftfa&to adiecta, in Treuif. autem voci bereditariaz oltpofita. -Poí-- '
fet tamen locus per ellipfin explicari. BR. — Reliqua MSS. funt Barb. et Byn-
kersh/ G E. 22, Gothofr. in nota: Ita Flor. al adífumpfit. Re&ius Taur. .
in Adnotat. adfumpfit, fic quidem ve&tius, iu P. autem abfumpfit, GER. 23
Hal. eam. GEB. 24. Ruffardus ait, imponere, qui notant, Flor.legi: debebat.
Scriptum erat debeuit, vti etiam habet 'Taur. fuo more ZebeV;t, recenterque a
in P mutata, nihil praeterea. BR. 25 Hal. et Vulg. 440ad. BR. 2,6 Hal.
lib. XX. ad edictum. GE B. 27 Ap. Hal. vt ej, abfunt. GER. 28 Hal.
idque Lelius. "Wulg. idque et Aelius. B R. 29 Taur. abfluliSet. GEB. — 30
Vulg. effe denegandam. BR. — 31 Hal. IABOLENV'S lib. I. ad Plautium. GEx.
32 Hal. ljb. III. GEB. — 55 Ap. Hal. fi, abeft. GEs. — 34 Hal. fciffe. GER.
35 Vulg. praefigitaZfor. R. — 36 Hal. aeffimarique oportebit, và fcilicet, omiffo.
GER. 37a«Halinferitet, GE R. — 375 Hal.znuterpofuit. GEE. — 38 Bafil. 3
G g 3 * ' Suveuéva

16 Vulg. exiffimanit. BR.

n

D * N r
Í. —f(fc../x 7(, QV

d

. | C

QU : M[.

/m* vtéglio r p chrnppojt
od

fif/ 5'».'0
L /5.

Lj A.

5 la

p m

. abett.

DIGESTORVM LIB
XLVII. Inzw libro VIIT. 3? /Refponforum.

129

-

Lveot

*9 À ^ . r 9
vsTitivs, cumprj'ffalü teltamenti propinqui accufationem

. , Q .
non optinuerit, qudero an dé'non iure facto, nec fignato tefta-
mento querel/a illi competere poffit ? Rä'þopdifc, non ideo re-
pelli ab intentione non iure facti teftamenti, quod in falfi ac-
cufatione non optinuerit. fa. 1.
i5 XLVIIL. lavorewvs *? libro jIIJ. ex Caffio. Iw
ArSTIMATIONIBVS hereditatis *', ita venit pretium ven-
ditae hereditatis, vt id quoque accedat, quod plus fuit in he-
reditate, fi ea ^? negotiationis caufa venyf : fin autem ex fi-
deicommiffi caufa, nihil amplius, quam quod bona fide accepit.
XLIX. jPAP1iN1ANvsSlibrollU/ ^* Qu(.ïefcionum. SI
BONXE FrDEr polleffor hereditatis ^* velit. cum debitori-
bus hereditariis, aut ^?g quires hereditarias occupauerint $?5
confiftere, audietur: vtique, fi periculum erit, ne inter moras
apöfio*ncesintercidant. Petitor autem hereditatis, citragmetumf 9/
exceptionis, in rem agere poterit: quid enim fi potfellor he-
reditatis neglégat? quid, fi * nihil iuris habere fe fciat?
L.5IpnEM libro VIJ ^* Quaettionun. H EgnED1TAS,
etiam fifa& vllo corpore, 1üris intellectum habet. $. r. Si de-
funéto monumentum, condicionis implendge grátia, boride fi-
dei poffeffor fecerit, poteft dici, quia voluntas defuncti vel **
in hoc feruanda eft, vtique fi probabilem modum faciendi mo-
numenti fumptus, vel quantum teftator iufferit, non excedat,
eum, cui aufertur hereditas, impenfas [ratione/ ?? doli exce-
ptione aut retenturum, autjactione negcïïïrum geftorum re-
petiturum ?*, veluti hereditario negotio gefto/ Quamuis enim
ftricto iure nulla teneafítur a es/ad monumentum

&ione hergdes
faciendum, tamen Principali vel Pontificali ?^ auctoritate com-
pelluntur ad obfequium fupremae, voluntatis. :
Ll Inzw libro] ?? Refponforum. FHrmrs furiofi,
fabftituto, vel fequentis gradus cognato, fruCtus medii tem-
poris, quibus pér curàtorem furiofüs locüpletior faCtus vide-
tur, praeftabit: exceptis videlicet impenfis, quae circa ean-
dem fubítantiam'tam neceffarie ?^, quam vtiliter factae funt.
Sed et fi quid/circa furiofum neceflarie fuerit expenfum, et
hoc excipiatur: nifi alia ?? fufficiens /fubftanfia eft 59 furio-
Ío, ex qua fuftentari poteft. $. r. Fructuum poft hereditatem
petitam perceptorum vfürae non praeftantur. Diuerfa ratio
eft eorum, qui ante actionem hereditatis illatam percepti, he-
reditatem auxerfint. / . jetuedo ae .
LIL. He&RMOoGENIANVS librojIL; ?? Iuris Epigämg-
rum, Sr»ossrEessom ex héreditate inhoneftos habugrit
quáeftus, hos etiam reftituere cogetur: neLhonefta interpre-
tatio non honefto quaeftui) ^?a/lucrum poffefforifaciat. ——
LII. PAvrvs libro X. ad Sabinum. Now sorvxw
ad aes alienum hereditarium exfoluendum neceffaria 59/ aliena-
tio poffeffori eft, fedjetfi impéníae neceffariae in rem heredita-
riam faCtae funt a poffeffore, vel fijmora ?? periturae dete-
rioresue futurae erant. Ms

39 Hal.ljb. VI.GER. | 40 Hal. JABOLENV'S. GER.
/|.42 Hal ex, loco ea. GE B. 43 Hal lib.
VI. GEB. 44 Ap. Hal. Pereditatis, abeft. G. 454 Hal. inferit bis.
Vulg. cum iis.BR. — 435b Haloccupaueruümt. GEB. — 46 Vulg. zmpedimentum.
BR, 47Vulg.quod mibil.g/R. — 48 Hal. lib. VII, GEB. — 49 Ap. Hal. vel,
50 Ap. Hal et Vulgo vatione, abeft. BR. — 51 Hal. petiturum. G E.
52, Conf, Rad. Fornerium VT. Rer. Quotid. 2. GEB. — 53 Hal, lib. IV. GESR.
54 Hal. neceffario, et mox iterum. GEB. — 55 Vulg. alias. Florentinam con-
firmant Bafil. ? 3 ivégay sixsv àgxoüexv bucíav. BR. . 56 Hal. erat, et mox
potuit. GE B. 51 Hal. lit. IV. iuris émvroudv. GEB. 58 a Vulg. boneffo
quaeflu. ial boneffi quaeflus. BR. — 58b Taur. ueceSavia. GEB. — 59 Hal.

OuyajLEyo Am[Deiv. B R.
41 Hal. baereditariis. GEB.

inferit res. GEB. . 60 Hal. et H. a Porta partem . bereditaviam. BR. 61a
Hal. et,loco eZ; GEB. . 615 Hal. funt. GEB. 62 Vulg. q40d. BR. — 63
Hal culti; GEB. . 64 Flor. fexagefimo, praeter folitum. G E. 65 Hal.

exegerit. G E B. 6G Hal. et Vulg. accepit. BR. 67 Hal. lb, III. GER.
68 H. a Porta ad marginem: In P. Flor. praecepit. Nempe erat pvocepit ex
quo poftea effe&um praecepit, hoc eft, ante cepit, nec forían adeo male. Vulg.
accepit. Klanc referens Ruffardus fubdit: Imponunt, qui notant in Flor, legi

praecepit. 'Sed tales affertiones et alibi habet Taurellianae editionis fiducia, !

W TEH- - HLE IV

Áexto
LIV. IvriawNvslibro VI. Digeftorum. — Er, ovrz
partes hereditarias 9?, vel totam a fifco mercatus fuerit, non .K
eft iniquüm dari actionem, per quam vniuerfa bona perfequagh.; $sl
tur: quemadmodum ei 5*a, cuiex Trebelliano Senatusconfafä
to hereditas reftituta eft, petitio hereditatis datur. $. 1. He-
res debitoris id, quod defunttus pignori dederat, quin heredi- i^
tatem petendo confequi poffit, dubium non eft. $. 2. Cum
praedia Vrbana-)g?bru&ica neglégentia poffefforum, peiora fint **5 vt
facta, veluti quiX ?? vineae, pomaria, horti extr onfuetudi-
nem patrisfamilias defunéti cuzl['g €*: funt, litis ääe—änfäïïoïem liü"";'ü

TA M
[

earum rerum, quanto peiores fint factae, poffeffores pati debent. 4 o
; LV. IpEw libro LX. ?* Digeftorum. EvrcTA he-Jeegefoo
reditate, bon£e fidei poffeffor, quod lege Aquilia exegiffet 95,

non fimplum, fed duplum reftituet: lucrum enim ex eo, quod

propter hereditatem accepgyit *9, facere non debet.
LVL AgnicAxvs libroIV. 57 Qudeftionum. Cv« guarto
HEREDITAS'petita fit, eos fructus, quos poffeffor |pence- |

pit *?, omnimodo 9? reftituendos "?, etfi petitor| eos per-
cepturus non fuerat. » | !
LVII. NE&RATIvs ** libro ?;?IW :* Membï*ääþrum.
Cv rpEM eandem hereditatem aduerfus duos defendit, et
fecundum alterum ex his iudicatum eft, qugeri folet, vtrum
perinde ei hereditatem reftitui oporteat, atque oporteret, fi
aduerfus alium defenfa non effet: vt ícilicet, fi mox £f *?.
fecundum alium fueritiudicatum, abfoluatur is, cum quo actum n
eft, quia nequggxïïï? £àt, neque dolo malo fecgrit, quo minus ^ A eyte,
poffideret, quod iudicio [rduictus ** re&itueä T*f u dquia Dy*æ-æ*&
poffit et fecundum alium fudicari, non aliter reftituere debeat, Bu
quam fi cautum ei fuerit, quod aduerfus alium eandem here-
ditatem defendit *9? Sed melius eft officio iudicis, cautione
Ye fati.sdatione.viö.ïo mederi: cum et res falua fit ei, qui jig t
executione tardiorivenit|?7 aduerfus priorem victorem: Za£j
— . LVIII. ScKxvora libro III. Digeftorum. Frtirvs &
a patre emancipatus, fecundum condicionem teftamenti, ma-
tris adiit hereditatem, quam pater, antequam filium emanci- -
lFaï'et: 78, poffedit, fructusque ex ea polledit "?, fed erog;a—,pgïyaä :
tionem in. honoreyf filii, cum effet Senator, fecit 80 pr: '&;d:m;
äi(:l)uz(eütum eft, cum paratus fit pater reftituere hereditatem, 47J*^ &v5.—
abita ratione eorum, quae in eum erogauit, an filius nihilo- «4
minus perfeuerans petere hereditatem, doli mali exceptione
fummoueri poffit? Réfpondi, et fi non excipefetur, fatis per
Officium iudicis confuli.

A C YUMEIR PFII OAT : Ls
/äZSI PARS HEREDITATIS PETATVR. ,& :
VALI— V rPrAwvs libro V. * ad Edictum.

OST ACTIONEM, quam propofuit Praetor ei, qui ad fe
folum hereditatem pertinere contendit, confequens fuit eff

accepit, vt Vulg. BR. Hi funt Barb. Treuif. Bynkersh. GEB. 69 Vulg NI

ommino. BR. 70 Hal. addit ait. GEB. 71 Dafil. EPMOTENOTSZ, id eftj
Hermogenis. Sed error manifeftus eft. — Neratiusícripfit membranarum libros, '
non Hermogenes aut Hermogenianus. Credo pro NER, leQum eile HER, B 5.
72, Hal. lib. VI.. GER. 73 Hal fimulac, pro fi mox et. GER. 74 Hal.
Vulg. omnes vi&us, loco reuichus. Atque ita fane legendum videtur, antici- l
patis re, ex fequenti yogabulo. Inter MSS. vterque Bynkersh. habet vi&us.
Barb. euzctus, æTreu!ïgdämcio vidlus. Denique ex reuidus veflituerit, quod |
erat in Cod. $. Cruc. )lbidem fa&um rem vitlus reflituevit. Bn.- 75 Hal. re- )
flitueret.. G E R, 76 Hal. et Vulg. defendat. Malim defendet, quod e faci-
lius tranfeat in Z, quam. in a. BR. — Taur. itaque dare poterat defendIt. GEB,
77 Vulg. venerat. BR. 78 Bafil. z9à 75c &vrskoveióruvos, cui contraria jve-
£ovcióT4c. . B R. 79 Legimus fere cum Nor. Vulg. ceterisque omnibus perce
pit, corrupta vox videtur ex vicinia antecedentis poffedit. Nec aliter MSS.
Difertiffime Bafil. veus3e)e 7Zv xAugovouíav, xod xuemc6)0g Aufióv. BR. MSS. funt:
- Barb, S. Cruc. Treuif. Bynkersh. GE z. 80 Ap. Hal ex ea abfunt. GER.
d i Hal lb. XV. GEB. — Z2 Vulg. /5, qui totam, BR. 3 Hal. et
" - Vulg.

E quinque M$S. folus S. Cruc. percepit, vt Hal. H. a Porta et Taur. Reiiq'uï

ei proponeze, qui partem hereditatis petit. $. rj[Qui ? he-
reditatem,[vel partem hereditatis petigj is ? non ex eo meti-

ts [b

jnt

W

H

Pa JL'?A:

n5 '

[14 ,m/n. 2): *

"u —nanf j vtrum a folo extraneo, an vero eta coherede debereuf *b petere
7/"^hereditatem,qugeritur. EtPegafus feræäe&mm afolo extra-
ye 4£À.. meo mepetere debere: eumgug'reftitukdirum, quidquid poffidet :
scU^, ^ etfortaífis hocofficio iudicis debeat ?a fieri. Ceterum ratio fa-
fsl vicio, cit, vt a duobus petam hereditatem, hoc eft, et * a coherede
A. meo: et ille quoque dirigat aCfionem aduerfüs exterum ? pof-
fefforem. Sed Pegafi fententia vtilior !? eft, — $. 4. Item fi,
Lfitet cum me ex parte dimidia heredem dicerem,ltrientem heredi-
tatis poffiderem, deinde refiduum fextantem velim perfequi,
4-. qualiter agam, videamus. Et Labeo fcribit, vtique "7 partem
dimidiam me petere debere a fingulis: fic fieri, vt ja| fingulis
. fextantem confequar, et Mabebo !? beffem: quod verum pu-
L /*5», to: fed !3 ipfeftenebor ad reftitutionem fextantis ex triente,.

L] i . ] " .2-.. :
—eyun defunci *5 fili, incertum eft. Aequiffimum igitnr
iecden certae partis vindicationem ei concedi.
al que

H d
t*or 6'"-: a'k

DIGESTORVM . LIB. V.

tur, quod poffeffor occupauit, fed ex füo iure: et ideo, fiue ex
affe heres fit, totam hereditatem vindicabit ^, licet tu vnam
rem poffideas, fiue ex parte, partem, licet tu totam heredita-
tem poffideas. $. 2. Quinimmo, fi duo poffideant heredita-
tem, et duo fint, qui ad fe partes pertinere dicant, non fingu-
lia fingulis petere contenti effe debent, puta primus a primo,
vel 5 fecundus a fecundo, fed ambo a primo, etambo a fecundo :
.neque e in)grgltgr primi, alter fecundi partem poffidéf, fed ambo
t;,vtriusquwgdy Et fi ? poffeffor et petitor poffideant he-
reditatem, cum vnusquisque eorum partem dimidiam heredi-
tatis fibi adferat "a, inuicem petere debebunt, vt partes rerum
confequagtur : aut, fi controuerfiam fibi non faciünt heredita-
tis, familiae hercifcundae experiri eos oportebit. $. 3. Siego
ex parte me dicam heredem, coheres autem meus poffideat here-

» ^ a.
ditatem cum extraneo, cum non plus coheres haberagt fua parte:

quem poffidebam: et ideo officio iudicis inuicem . compenfa-
*tio erit admittenda eius, quod poffideo, fi forte coheredes fint,
a quibus hereditatem peto. $. 5. Interdum Praetor incertae
partis hereditatis petitionem indulget, idoneis caufis interue-
nientibus: vtputa, eft defunéti fratris filius, funt et vxores de-
functorum fratrum praeäïbfes 1^, quam partem fratris filius
hereditatis vindicet, incertum eft: quia, quot edantur fratrum
éft, in-
. Non audie I6 ita.
2 dicäux: T8, vbicumque :1erito quis incertus eft,

e

Vulg. ius, loco is. BR.
. Vulg. et, loco vel. BR.

4 Taur. vindicaVit. GEB. — 5 Ap. Hal. vel, abeft.
6 Hal. vtrzusque., Proinde et fi pro. baerede poffef-

for. Wulg. vtriusque. Proinde et fi poffefor. 1ta et MSS. nifi quod in $.
Cruc. 70 Proinde ab initio zä abfueri&, abfit autem adhuc a Bynkersh. fine
D)gloiï'. BR. Reliquafunt Barb. et T reuif GE À 74 Gothofr in nota adferant.

[j

V-"^- fcripturae omnes adhaerent. BR.

l

-—

À U

(probantc Bynkersh. 711. Obf. ?.

'Et ita Taur. in margine: adferaut litera u iam olim adie&ta fuit, fed priori
Etiam Hal. GER. 7 b Hal. debeam.
G E B. 8 a Hal. debet. GEB. 8 b Hal. etzz loco ct. GER. 9
Vulg. extraneum. BR. Io Vulg. verior. BR. II Hic H. a Porta in II.
notat: J» Pand. Flor. vuique, fed mom ve&e meo iudicio. ld tamen ipfe
conferendo non obferuaui, BR. — I2 Hal babeam. GEB. 13 Hal et Vulg.
inferunt et. BR. 14 Gothof. in nota: Etita bic agitur de duorum fratrum
filiis patruo fuo coucurrentibus, Ymmo potius de fratrum. defuncti pariter iam
defun&orum filiis nafcituris cum fratris defuncti, qui et ipfe iam defun&us eft,
filio iamnato concurrentibus. GEB. — 15 Hal. et Vulg. defunclorum. BR. — 16
Vulg. audacter. BR. 17 Hal. tamen, loco itaque.- G E B. 18 Hal. Vulg.
omnes dicetur. Videlicet non adeo recenter Flor. z in e conuerífa, quod et no-
bis praeferendum videtur. BR. 19 Ap. Hal ei, abeft. GER. 20 Hal.
inferit placuit. GEB. — 21 Hal. pertinent. GEB. — 22, Hal. baereditatum. GER.
235 Vulg.is, qui. BR. 244 Hal.et,locoideo. GEB. 24 0 Hal. poffeut. GEB. — 25
Ap. Hal. nam, abeft. — Vulg. ;deo quod multa et íane videtur rà deo ex initio prae-
cedentis periodi hic effe repetitum. — Heraldus Exercit. c. 36. maluit Adeo mam,
Ceterum et MSS. pofterius zdeo retinuerunt.
Barb. et vterque Bynkersh. carent zZ nam.. — "Treuif. denique hic habet et zdeo-
|que multa. BR. 1n S. Cruc, ex mam, facum quia. GE B. 26 Vulgo tam,
| abeft. Bn. 2/7 Taur. in Adnot. creduntur. fic im. P. et im vet. putamus ve-
| élius, traduntur. — Et hoc pofteriori modo legunt Vulgares. Hal. et H. a Por-
ta tradiderunt. Bynkershoezio alleg.,ngio placet feruntur, Íeruari tamen et
poffe Florentinam exiftimat. E quinque MSS. Treuif. et Bynkersh. fine gloff.
traduntur. Reliqui vt Flor. Ipfi in mutationem procliuiores fumus, cum plu-
ra fint hic manifefte vitiofa. BR. — Heraldus etiam alleg. loco mauult tradun-

btm*. Flor. tamen contra Taurell. defendit $c. Gentilis I1. Parerg. 26. in fine.

LEL

IV.

quam partem vïfxdicet, debere ei *? incertae partis vindica-
tionem concedi. , ,
Jaulus H.Garvs libro VI. ad Edictum prouinciale. Sxr x
pluribus, ad-quos eadem hereditas pertinet, quidam adierint,
quidam adhuc deliberent, ?? eos, qui adierint, fi petant he- /,; M //
reditatem, non maiorem partem petere debere, quam habituri Z Mar
effent ceteris adeuntibus: nec éi$ proderit, fi ceteri non adi- WW
erint. Non adeuntibus autem ceteris, poterunt|tunc partes | eZ
eorum petere, fi modo ad eos pertinerent ,?7. | | :
IIl PAvzivs libo XVIL ad Plautium. AwmT1Qvx fpLre decos
libero ventri ita profpexerunt, vt in tempus nafcendi omnia |
ei iura integra referuarent: ficut apphret in iure heredita-
tlum ??, in quibus, jqui/poft eum gradum fünt adgnationis, « 7 c.;
quo eftüd, quod,?^? in vtero eft, non admittuntu;, dum in- föZmD"c),,ye;r/-f ;
certum eit, an nafci poffit. Vbi autem eodem gradu fünt ce- L.2 g« —
teri, quo et venter;[tunc quae portio in fufpenío effe debest, * m.-yï
qudefierunt:.ideo ?^ag, quia non poterant fcire, quot nafci « ex:c
poffunt ?*5 : ideo, ?5 multa dehuiusmodi re&ä" Varla, L ( o r ph a
et iqcredibilia creduntur ?^7?, vt fabulis aïnumerentur. Nam du
traditum eft, et A. quatuor pariter puellas a matrefamilias &367*
natas efle: alioquin ?? tradidere non leues auctores, quin- 1 -; o
quies/quaternos ?? jenixasí lPeloponenfiz?*, multas Aeg$pti D m E

vno vtero feptenos. Sed et trebeminos ?7/Senatores jcin- '—4- «« exrixa
ft—ogï 33 vidimus 3* /"H'oraïios-ä—ï—eï et D4 PC
it, fi

I2I

elius ?9 fcri-- g o
e vidiffe in aïzio mulierem liberam, quae ab Alexandria Ofgæï/m du
perducta eft, vt Hadriano oftenderetur, cum quinque liberis, ,L&räo e'; ;
ex quibus quatfüor eodem tempore enixa, inqui£ ?7. diceba- *üf E CM
tur: quintum, poft diem quadragejümum 35. [Quid efi/ 5* QM*"&//Z
ergo? Prudentiffimg,^? iuris adtores medietatem quandam £o1. Eäfïäf
fecuti funt, vt quodfieri non rarum *^a admodum poteft **5, ,. 5*.67"?"*4"1';"-/
intuerentur: id eft, quia fieri poterdt, vt tregemini *?g na- 44« Z ece )
fcerentur, quartam partem fuperftiti filio adfignauerint ^?5jiro| , R at
(yàp C&mxE, :-"jïgïg i ?itTheophraPcus m po.Aoivougiv 6I 1/5&&(-0-3
: ; eoque et fi vnum paritura fit, non ex parte di- ; ghnh. C atf
fed ex quärta interim hergs erit. : 3 U j
IV. VreraAwvs librojXV. ad Edictum. . ET, sr

pauciores fuerint nati, refiduum ei pro rataadcrefcere: fi plures,
quam tres, decrefcerede ea parte, ex qua heres factus eft.
Reliqua MSS. funt Barb. S. Cruc. Bynkersh. GE R. 28 Ap. Hal. et, abeít. I
GEP. 29 Vulg. aliqui. BR. Heraldus all. loc. al quoque. GEB.. — 30 An
potius quinos quater, ob locum Plinii Hflor. Natur, lib. VII.c.3. BR. Vide
Fabrotum Exercit. 1]. GEB. 31 Hal. et H. a Porta in vtraque Pelopone- äf"?szæ»«
fiam et multas. Vulg. Peloponenfem et multas. OOmnino aut delenda pofte- 4eves u- o
rior z aut traiicienda potius vt fit Polopouuefi, vt mox Aegypti pro zu Polopon- Z azveetouee. u
nefo, in Aegypto. i. a Porta in IL. notat: in P. Flor. Peloponefi, quod falfum. Z :
B R. 32, Àut trzgemznos, reponellæ)n, aut tergemnos traieCta litera et it
habet Hal. Vulg. omnes. Etiam Cod- Pátb. | Septem alii habent tres gemznos
Minus rede. g g. Nempe Vat. L. II. Trevif. Magl. S. Cruc, Bynkersh. GER
33 Excepto Hal. omues, quos adiui cumélos. Et ita quoque Vat. II et vterc'iu
Bynkersh.|BR. Herald. Exercit. c. 36. omnem hunc locum ita legit: Sede
tregeminof" feruatores. cuntli vidimus Floratios, Salmafis in Obferu.
Att. et Rom. fed et tergemimos fematores Quimtilos widimus.
Amoen. Iur. Ciu. c. 31. Onnefius Hifpanus Obf, c. 24. ita mauult: fed et tri
geminos effe natos Curiatios et Floratios. lan. a Cofta Horatios, ex gloffemat

E J fæya /m«aa Lee

cintlos boc eft bouovatos, ortos credidit. Vide omnino Fabrotum ailleg. Exer| | [:7 74
cit. 1I. de Numero Puerperii, et Byukersh. all. 11I. Obf. $. qui et vocem vidz l " , |
"us, quam Fabrotusin audiuimms, conuertere vult, genuinam cenfet. G E &. . W&M »

Credo legendum videinus, videlicet in monumento quodam publico, quod Paul
aetate extabat. BR. 55 In Gloff. Al. oratores, tanto magis, quod multi fcri-
bunt oratios, vt Hal. H. a Porta, Blaublomm.; immo fic MSS. quae vidi omnia,
praeter Bynkersh. I. qui habet oraturos, BR. lfta funt Barb. Vat. l. S. Cruc.
Treuif. 1G E B. 36 Hal. Lelius. "Vulg. Aelus. Ap. Ruffard. al. Caiws, ob
L. 7. pr. infra de Reb. Dub. BR. 37 Vulgo, znquit, abeft. n g. 38 Ba-
fil addunt: à£ é&mixvAeewe, ex fuperfoetatione. BR. 39 Ap. Hal. ef?, abeft. :
G E B. 40 Hal, Pradentiffimz. Vulg. quidam ergo prudentiffjmi. BR. — 41a
Hal. Vulg. ceteri nou varo admodum. |Sed et MSS. varo, exhibent. S. Cruc.
tamen initio rarumy habuit. BR. Reliqua ífunt Barb. )Treuif.,Bynkcrsh.
G E B. 4156 Hal. poffet. GER. 42 a Hal. tergemini. GER.
Hal. adfignauerunt. GEB. 43 Id eft, quod enzm femel aut bis exiflit.
quod enim (emel tantum aut iterum exfitit. GEB.

P.

ar

4 Og t

) -M'
EX

42 b
Hal.
44 ld elt, practereunt
j legis-

JDIGESTORVM . LIB.

vh-0 UEcrrmeó

65122
| [ jcepro XFIll. $; ^ N. PAvrvs libroXVII/ad Plautium. Irrv» fcien-
" dum eft, fi mulier praegnans non fit, exjftimetur autem prae-
nans effe, interim filium heredem effe ex affe, quamquam igno-
ret fe ex affe hefedem elfe, - $. 1. Idemeftin extraneo, fi ex cer-
ta portione heres inftitutusfit: ex reliqua, poftumi ^?a. Quod
fi forte ita inftitutio facta eft, QvoTcvMQVE MIHINATI
b m EkÓnvNT,ET Lvorvs l'1f1vSPRO VIRILIBVS PORTI-
füte m lo

: ! ONIBVS HEREDE|S MIHI|SVNTO9O/: habebit)f;(eütaïïonem,
Lifams — IÉ numquid adire/non poffit, atque qui in teftamento portionem fu-
DT am nefcit ? Sed vtilius eft, poffe eum adire, qui neícit portionem,
ü fi ceterà, quae oportet eum fcire, non ignoret. !
P Íexto VL Vrr»riawvs libo Vl Ofinionum., Sononz,
uallus — quam coheredem fratribus quattüor in bonis imatris/ effe pla-.
7 cuit, quinta portio, pro portionibus, quae ad eos pertinuit, ce-*
J det: ita vt finguli/in quarta»£ *b, quam antehak 49: habere cre-
Y obl debantur, non amplius ei quintayi 4'*: cc.)nf.erggt.-' $. I..Sum,fo
46 ptus qui propter&onera totius hereditatis iufti fiunt, ei, qui

TOE E Kid [ patroni iure portiónem eujcerit, pro rata computentur. .
b n U eano VII. IvnriANVS libroä/LH,. *8 i/Digeftorum. Now
L L. PossvMvs confequi per hereditatis petitionem id, quod fa-
miliae hercifcundde iudicio confequimur, vt a communione
cÁ difcedamus: cum ad^officium iudicis nihil amplius pertineat,
quam vt partem hereditatis pro indiuifo reftitui milfj iubeat.
geliueo ghaMpoee f VIIL Ipxw libo XLVIIL * Digeftorum. * — P&n-
. ^. wrTTENDVM erit poffeffori hereditatis, partem Iquidem he-
L harede m eo * yéditatis deféhdere,]partep*?a vero cedere. /Necenim prohi-
: bet, aliquem totam hereditatem poffidere, et partem fcire dimidi-
am ad fe pertinere, de *?b altera parte,controuerfiam non facere.
dbeyeco IX. PAvrvs lbrolll. Eï)i?mamm ?9g Alfeni Dige-
ftorum. Cv wvrT1 heredesinftituti effent, exhis vnus in
Afia erat, eius procurator vendifionem fecit 5?5, et pecuniam
pro parte eius/abftulerat: poftea apparuffit 5*, eum, qui in
Afia erat, antea decdffiffe, inftituto ex parte dimidia herede
procuratore fuo, et ex parte, alio. Qudefitum eft, quemad-
modum pecunia ex hereditate petenda/effet? Refponfum eft,
ab eo, qui procurator eius fuiffet, totam hereditatem, quia ex
hereditate ea pecunia fuiffet, quae ad procuratärem ex vendi-
' Ctione perueniffet, petere eos oportere: et nihilorunus par-
Jf 23 tem dimidiam hereditatis a coheredibus;?? eius ita fore) fiue
: omnis ea pecunia penes eum, qui procurator fuiffet, refide-
&., ret, vt omnem per iudicem ab eódgm recuperarent: fiue is
Um»ä*y:f Uæ/; partem dimidiam coheredi fuo reddidiffet, ipfüm ex dimidia
Dd wf ^

L h:

ii

ic

: o ? ,
WA

parte, et ?? ex dimidia coheredq4?^ eius cgndenfjïarent.
" [u5 X. PAPrwriANvSs libro VI. Qudeftionum. . Cvw
' . HEREDIS ex parte inftituti filius, qui patrem fuum ignorabat
viuo teftatore deceffiffe, partem hereditatis, nomine patris, vt ??
abfentis, adminiftrauerit, et pecunias, diítractis rebus, acceperit,

legislatores. Hal.id praetereuut legmplatores. GEB. — 454 Hal. pofiumus, quod H.
aPortainIL maletribuit Florentinae. BR. — 45^ Hal. quartam, GEB. — 46 Vulg.
antebanc.BR. — 477Hal.etVulg. 4uinta, et ita legendum: Bafil. fingul quintam
partem e; couferunt. BR. — 48 Hallib. VI.GEB. — 49a Hal. et Vulg. partem. 8 R.
49 b Hal. deque. GEB. .. 50a Hal. émirepav, GER. — 50b Hal. fecerat. GEB. — 51
Hal.apperuerat. Vulg.apparuit. BR. — 52 Wlal.cobaerede, et ita videtur referiben-
dum.BR. 53AÀp.Hal et,abeít. GEB. — 54 Hal. cobaeredem, et re&e. BR, — 55
Ap. Hal. vt; abeft. G E B. 56 Vulgo enzm, abeft. BR. — 57 Mirum eft, Taurellium
hic nihil figni appofuiffe. Profe&o nos putamus, inclufa (fcilicet Brenkmanno vifum
fuit hunc locum ita edere : perceptum efl. W ei cuius nomine ) veflitui aequum eft) per
'errorem repetita effe, nec poftea, vt debebant, deleta, aliaue pro iis repofita.. Vehe-
menter hanc füfpicionem confirmat, quod pro reffituz, olim fuit perfitui. Namet
primam fyllabam in perceptum, repetierat librarius, antequam errorem agnofceret.
m ; .. Nihil tamen aliud corre&um, quam quod ex P' adie&a ligula R, fa&a fit; et R,
H - quae abundabat expun&a. Haec autém parum fana effe, plures in ipfo arche-
$5 typo videntur defignaffe. Eft enim e regione horum verborum ad marginem
CY Gothica, quod mendum interpretamur. Adeft item crux et pun&tum.. Sunt
denique antilambda. — Interim eft difüicile diuinare, quaenam pro erroneis refti-
tuenda fint. Ad fenfum non male Vulgares: NNam etfi megociorum geflorum
* atlio fit ei, cuius momine debitum exactum eft, hoc tamenu, quod alieno nomzne
perceptum. efl, reflitui aequum eft. Vülgatam'fecuti Hal. et H. a.Porta in vtra-
: que, niíi quod fzo, addiderunt, vt fit: cuzus fuo momine, et Hal. in margine ad-
; iiciat: alias, ei cui quod eius nomiue debitum perceptum 'efl, re[litui aequum eft.
: In Vat. I. et III, item in Barb. et Treuif. verba illa: ei cuius momiue, fimplici-

DL puig; d

ÉI TETX VL

mec nec
hereditas ab eo peti non poteft: quia neque pro herede, neque
pro poffeffore pretia poffidet fed vt filius patris negotium cura-
Llil:MNïgoïiOmm autem geftorum aftio ceteris coheredibus, ad
quos portio defuncti pertinet, dabitur. llludjén?my?* vtique
non eft metuendum, ne etiam patris, a quo forte ex 1eredatus eft,
teneatur heredibus, quafi negotia hereditaria gefferit: cum id,
quod caïminifcrauit, non fueritpaternae hereditatis. . Nam et fi
negotiorum geftorum aäf,io-üt eicuius nomine perceptum eft, ei, 1£ ,&zji'ï
cuius nomine[P7 reftitur aequum eft. Sed in propofito neque ;;5 ,. .
patris negotia fueránt ??, qui effe defierat: neque paternaefuc- ; e.://'zr:.t !
celfionis, quae fue,'fänt alterius hereditatis. Quod fi ?? filius :
ifte patri fuo heres extitit,et mouä«60 controuerfiamjjquodjpater e& /12
eius, poftquam heres extitit, morteyá obierit, ille trafgätus InCUr- exf&
rit, an ipfe fibi -aufam poffeffionis mutare videdtur. Quoniam A ol
tamen qui negotia hereditaria geffit, et debitoreife cdepit, poft- VEU a
ea faciens controuerfiam hereditatis, vt iuris poffeffor, conueni- ——
I&tur, idem etiamin hoc filio refpondendum erit. |

DE POSSESSORIA HEREDITATIS
t PETITION E. (
L/ XxX. VrerAxvs librojXV, ad, Edictum. /44 2e-
RDINARIVM fuit, poft ciuiles aCtiones heredibus propo-
fitas, rationem habere Praetorem etiam eorum, quos ipfe
velut heredes facit, hoc eft, eorum, quibus bonorum poffeffio
data eft. Jexim - us 5
IIL. Garvs libro, VI. ad Edictum prouinciale. PEen
QVAM hereditatis petitionem tantumdem confequitur bono-

rum poffeffor, qu.antumub-penpjæbbs' ioribus ciuilibus aCtionibus heres
confequi poteft.

,&DE FIDEICOMMISSARIA * HEREDI-
? TATIS PETITIONE. /37 T
Vr»raAxvs libro XVI. ^ ad EdiCtum. |fex& éeccoo
E XÍoRDINE Occurrit actio, quae proponitur his, quibus re-
4 ftituta eft hereditas. Nam quisquis fufcepit.? refüitutam
hereditatem ex Senatusconfulto, ex quo actiones transeunt,
fideicommiffaria * hereditatis petitione vti poterit.
Jot4s1L,PAvrLvs libbo XX. ad Edictum. Qvax ACTIO cfoe
eadem recipit, quae hereditatis petifio* ciuilis 4 $ao .
Jaulus TIL. IV r PrAN ys libro XVI. * adäægää Nc 1N« fext 29

TEREST, fhihi quis rogatus fuerit reftituere,anjheres, .AQ:*EA: sieex Fv
titiffcE) j&áEt * fibonorum poffeffor fim eius, cui üdeicommdïa-lä&?jg', "a
ria ^ hereditas relita eft, vel alius fucceffor, per hanc JaCfionem , 7?*-
"n d g | ; : N X se2 odf
experiri poterim/?. $. rj Hanc actionemffciendum eft aägerfus h s »wk
eum, qui reftituit hereditatem, non competere. $.2.iHàae/* au-a jf
temjactiones mihi dantur, quae heredi, etin heredem competunt. Es
TAT LAnappo OC Mromap aelitoao . LIB]LRa"a;uïm
ter defunt, nibilque eorum loco fcriptum eft. Liber S. Cruc. ad hunc modum TPMPUA,
eft correQtus: ez cwius momime exachum efl, bic tamen quod aliemo mowine per
ceptum efl, veflitui aequum efl, Bynkersh. vterque ez cums uomzne debitum ex-
actum efl, bic tamen. etc..— Poftremo in Bafil. haec leguntur: Es xo4 72 g^«
yàg 6 &muirhcac ivóuaTí ou xoéoc imóxevruí puos "E Tic éiheexue AoyoSecím,
Gj.«c ivrüu3m büíTE TOU TurQUc ÜÓve TÀG MAwQovouiuc &uTroU Duíx4sw EmQuie, quae
verba fic reddit Fabrotus:. Nam et fi qui nomiue meo debitum exegit, teneatur
mibi negociorum gefforum aclione, tamen in propofito mec patris negocium geffi
unec bereditarium. BR. 58 Hal. et Vulg. fuerant. 5 R. 59 In Pand. Flor.
fire&e habet H. a Porta inIL fj abeft, pR. — 60 Hal. exfliterit, et inoueat. G E B.
I Hal fideicommifforia, an errore typorum? GE B. 2, Hal. ljb. XV.
3 Gothofr. in nota [afteperit, et fic 'Taur. in margine. Antiquior
corre&tio eft. Et fic Hal. et Vulg. BR. — 4 Hal. iterum fideicommifforia, quod.
fuperiorem fufpicionem mendi typographici minuit. GEB. — 5 Hal. [/». LXV'T,
G E B. 6 Taur, in margine: am ei cui beres extiti. Sedetfi. MHic non tam
varia le&tio eft, quam fcriptura per errorem traieQa, quae fuprafcriptis de mo-
re lineolis reftituta eft, adie&o, quod per hanc confuíionem exciderat ez. Et
haec omnia antique, vt adeo in contextum videantur poffe recipi. Poftea et in
fed et fi, eft deletum, fed in eo retinendo Taur. adíentimur. Vulgares exhi-
bent: am ei cui baeves extitiffem. Et fi. MHial et a Porta in vtraque: am cu£
baeres extiti. Et fi. In IV. MSS. reperi: am ez, cui beres extiti, in quinto Tre-
uif. extztiffem. B R. — Illa funt Barb. S. Cruc. Bynkersh. éuo, G E B. 7 Hal. hic
tertia vice fideicomifforia. GE B. $. Hal. et Vulg. potero. Sed et in L. 31.

in fiue infra de Reb. autlor. ind, poffid. cft poteriut. GEB. — 9 Hal. Eae. GE B.
1 Vulg.

GEB.

oxaelan 7; Al';?' Tamén rQ: - LO KOf p W"?M ïz ? l 0E «gj;wui;l huntücladom. a& Comatnadan jï**-"ïc/,

4

u

M
V

n

XX /i. et ita Pomponius libro

M

D LL ol dri lod as 0 CUT ORVM LIB.—VL -TIT.

123
: 3 Ls iE 1 N :
déPues OAUR PA ELRER 891 TVS5 - — OEHOLA Ó
DE REI VINngga äTIONE.. DEM cafu etiam communi diuidundo agi poterit. Sed et

^*

OS ;rjA CTIONES, quaä de vniuerfitate propoft E
fubicitur ^ aCtio fingularum ? rerum petitionis. $. r.
Quae fpecialis in rem actio locum habet in omnibus re-
bus mobilibus ^, tam animalibus, quam his, quae anima ca-
rent, et in his ?, quae folo continentur. $. 2. Per hanc au-
tem actionem liberae perfonae, quae funt iuris noftri, vtputa
liberi, qui funt in poteftate, non petuntur. [&Mrjö igi-
tur, aut praeiudiciis, aut interdictis, aut cognitione Praetoria :

trigenfimo feptimo *, nifi forte, in-
quit, adie&ta caufa quis víndicet. * Si quis ita petit filium
fuum vel? in poteftate, x 1vRE RowANoO, videtur mihi
et *? Pomponius confentire, recte eum egiffe: ait enim, ad-
ie&a caufa ex lege Quiritium ** vindicare poffe, $. 3. Per
hanc autem actionem non folum finguláe res vfndicabuntur,
fed poffe etiam gregem *? vindicari Pomponius libro lectio-
num 7 yiæjgfj;mp qüinto fcribit. Idem et ** de armento, et
de equitio, ceterisque, quae gregatim habentur, dicendum eft.
Sed enim *5 gregem füfficidt ipfüm noftrum effe, licet fin-
gula capita noftra non fint: grex enim, non fingula ** cor-

pora vindicabuntur. sademaprre [ 2€9 6mi XX M.
w XX. ,Il Pavrvs libo4XXL ad Edictum. SEp st par

MA

Jat** II VrnPrANvs libro XVI. ad Edictum.

Tw que feparatim vindicabitur.

-

numefis duorum intärfueräänegte.r folidum gregem, fed nec 1
partem dimidiam totius & s|vindicabit. ^ Sed fi maiorem nu-
merum alter habeat, vt dgtra&o alieno, nihilo minus gregem
vindicaturus fit, in reftitutionem *9 non veniunt aliena capita.
MaAncErL-
Lvs libro qüatto Digeftorum fcribit: Qui gregem habebat
capitum trecentorum, amiífis centum redemit totidem capita
aliena ab eo, qui dominium eorum habebat, velaliena ab eo *?,
qui bona fide ea poffidebat: et haec vtiqué gregis, inquit,
vindicatione continebuntur. Sedet fi ea fola fgperünt capita,
quae redempta funt, adhuceum. gi?ieggege;ä- xindicare. — $. 1.
Ármamenta ?? nauis fingula[erünt| vindicanda: fcapha quo-
$. 2. Pomponius fcribit, fi quid,
quod eiusdem naturae eft, ita confufüum eft atque commix-
: tum ?*, vt deduci *ä?, jetjfeparari non pofüþf ?3. mon totum,
fed pro parte effe vindicandum: æputa meum et tuum argen-
tum in maffapf redactum eft, erit nobis commune, et Q Vnus-
quisque pro rata ponderis, quod in maffamMabemus, vindica-
bimus: gt fi incertum fit, quantum quisque ponderis in mafla
habet ?*.

1 Vulg. qua$ de vninevfitate propofuit praetor, BR. 2, Hal. fubiici-
tuY. GEB. — 3 Hal, fiugalarimm. GEB. — 4 Taur. moVilibus. GEB. — 5 Hal.
in $, GEB. 6 Ap. Hal. petuntur, abeft. GER. 7 Vulg. lij. XXXVI.
fcvibit. B R. $ Hal. praefigit Vude. GEB. 9 Ap. Hal. vel, abeft. GEB.
10 Áp. Hal. et, abeft. G g. — 11 Hal. Qazritum. GEB. — 12 Taur. greCem.
GERB. 15 Vulg. addit vavzarum. BR. 14 Hal. ignorat et. GER. 15
Vulg. et, loco euim. BR. — 16 Vulg. inferit: capita vel. BR. 17 Id eft, »e
quidem. Kial. tamen et Vulg. habent wec. BR. 18 Hal zn veffitutioue ta-
cen won. GEB. I9 Ob hoc aliema in praecedentibus eandem vocem ex-
puixerunt Vulgares editores. Norica hic loci aliema ab eo, praetermifit, in
antecedentibus vero pro totidem capita aliema, fubftituit totidem alia capita:
Ipfi haec verba: aliema ab eo, temere repetita credimus. Aditipulantur Bafil.
Ao0cmUTa 'yopáon TuQk DeoTÓTOU 5 T0U XA4A5 vísss vopéuc, tot emerit a. dominuo
gel bonae fidei poffeffore, B R. 20 Id eft, inftrumenta Plin. lb. XIX. c. 1. ha-
bet nauium armamenta, et lib,. XVII. c, 21. etiam. armamenta vineavum. — Ba-
fil. à Z£agrisphe voU 7AoÍíov, B R. 21 Hal, commiflum, et ita in. fequentibus.
GEB. 22, Libri Vulgi&es, H. a Porta in L et ap. Ruffardum didaci, fed nec
aliud volunr Pande&ae, in quibus ea fcribendi ratio viget. Miror Hal. et alios
deduci, retinere. BR. — Sed ita a Taur. fcribendum erat. 4 Edaci, qui adeo-cum
( Hal. exiftimauit, deduci hic poffe admitti, et fane íenfus patitur. GEB. 23
Hl pofft. Et ita Barb. S. Cruc. Treuif| GEB. 24 kial et Vulg. Pbabeat.

VrrrzANvs libro |XVI. ad Edi&um.wg' /5, |

furti, et ad exhibendum tenebitur, qui dolo malo cofifunden-
dum id argentum/curauit ?^: ita vt in ad exhibendum aio-
ne pretii ratio haberi debeat: in vindicatione vel communi
diuidundo a(fione hoc amplius ferat, cuius argentum preïi.o-
fius fuerat ?9. N Jexto Deesouo :
V. VrPrraAwNvs libro XVI ad Edictum. Inzgw
Pomponius fcribit ?7: Si frumentum duorum, iniónyvoluntate
eorum, confufum ?? fit, competit fingulis in rem acfio in id,
m quantumj'fpgret 39 in illo aceruo fuum cui-uscþe effe.
Quod fi voluntate eorum commixta funt, tunc communicata
widebuntur, et erit communi diuidundo actio. $. xr. Idem

fcribit, fi ex melle meo,|?3Zvino tuo faCctum fit mulfum 52, -

/quosdam exiftimaffe, id quoque communicari: fed puto ve-
rius, vt et ipfe fignificat, eius potius elfe, qui fecit: quoniam
fuam ??.fpeciem priftinam non continet **. Sed fi plum-
bum cum argento mixtum fit, quia déduci 5 poffit 3*, nec
communicabitur, nec communi diuidundo agetur, quia fepa-
rari poteft ?* : agetur autem in rem actiot*. . Sed fi dedu-

^.

ci inquit, non ?? poffit, vt 39 puta, fi g&gf*äi aurüim mix-/.

tum fuerit, pro parte effe vindicandum. Ne£ quaquam **
erit dicendum, quod ig ^* mulfo diCctum eft: quia vtraque
materia, etífi confufaj manet tamen. $. 2. Idem fcribit, fi
equam meam equus tuus praegnäem *3 fecerit, non effe tuum,
fed meum, quod natum eft. $. 3. De arbore, quae in alie-
num agrum translata coaluit, et radices immifit, Varus et
Nerua vtilem i rem aé6tionem dabant: nam Ífi nondum coa-
luit, mea effe non definet ^*. $. 4. Cum in rem agatur *5,
fi de corpore conueniat, error autem fit in vocabulo, recte a-
Ctum efle videtur. $. 5. Si plures fint eiusdem nominis fer-
ui, puta plures ;rotes; nec appareat, de quo actum fit, Pom-
ponius dicit nullam fiéri condemnationem. PX o
VI. Pavrvs libro VL *? ad Edictum. Sx N REw
aliquis agat, debet defignare rem: et vtrum totam, an partem,
et quotam petat: appellatio enim rei non genus, fed fpeciem

fignificat. Octauenus ita definit, quod infectae quidem ma-

teriae pondus, fignatae vero numerum, factae autem ípeciem a^ ex / &, .

dici oportet. Sed et menfura dicenda erit, cum res menfura
continebitur. Et, fi veftimenta noftra effe, vel dari oportere
nobis petamus ^*, vtrum numerum eorum dicere debebimus,
an et colorem ? Et magis eft vt vtrumque: nam ** illud in-
humanum eft, cogi nos dicere, trita ^? fint annoua. Quam-
uis et in vafis occurrat difficultas.Zvtrum lancem, dumtaxat
dici oporteat, an etiamquadrgfäa vel rotunda ??, vel pura, an
G.

Mu

BR. . 25 Vulg. procuvanit. BR. 26 Hal erat. GEB. 27 Hal. poíita
ftellula ante Zdem habet in margine: alias defumt baec verba vsqme ad. fi fra-
qüentum. GEB. — 28 Taur. coMfu(um. GEB. . 29 Ap. Hal. zm, abeft. GER.
30 Vulg. apparet. BR. 31 Hal. inferit et ex. Vulg. tantum et. BR. Ft
ita Barb., Treuif.,S. Cruc. ,Bynkersh. GE s. 32, Bafil. &wouéx. BR. 33
Ap. Hal. fuam, abeft. G ER. 34 Sic. MSS. fic et Vulg. Hal. H. a Porta in
vtraque, et ap. Ruflard. vetuet. Bafil. $v eóferes nou ferust. BR. — MSS.
funt: Barb. S. Cruc. Treuif. Bynkersh. G E. 35 Pro diduci, vt habent Vul-
gares. Vid. sot. ad. L. 3. $. 2. BR. 36 Hal.et Vulg. poteff. BR. — 37 Ap.
Hal. quia feparari potef?, abfunt. — Habent tamen Bafil. àóvevrzs yàp d Ua xa-
eítecoes pojjunt euim mateviae feparari. BR. 38 Florentiae recenrer fyllaba
4e, adiuncta. . Nil mirum igitur, Vulgares ita habere. Mirum potius, Nori-
cam hanc vocem prorfus exftinxiffe. B R. 39 Gothofred. notat: /A«ellauam
negationem expungere ex vetujlo Codice, quod perperam factum. . Nam et Baíil.
&& 9B u3 9Óvavrai xupízec3us, BR. 40 Ap. Hal. vt, abeft. GER. 4 Fio-
rentiae a manu recentiore litera c deleta cít, quam tamen correctionem Hal. et
Taur. refípuunt. BR. — 42 Vulg. de. BR. — 43 Hal. praeguautem, GE3. — 44
Hal. definit. "Vulg. defijt. BR. 45 Hal et Vulg. agitur, 8 R. 46 Hal.
lb. XXI. GEBR. 47 Hal. dicamus. GEB. . 48 Vocula nam, hic vim habet
inchoandi, et notat idem, quod ceterum, vt in L. :. $, 3. fupra de Calumuzat.
L. 2. $. 1. infr. de Vi bouor. rapt. BR.. — 49 Vwlg. attrita. BR. — 50 Taur.

v Viuuda.

A. et

TfA n f OC Go

3e.
d. ffl;/'»ïi :

A2
edes

T' L, se22ud.

I24
cääata ünkc ^ quae ipfa in peti*gion&f)üs*; quoque adicere dif-

ficile eft: nec ita coártanda res eft: licet in petendo homine
nomen eius dici debeat, et vtrum puer, an adülefcens fit: vti-
que fi plures fint: fed, fi nomen eius ignorem, demonftratio-
ne eius vtendum erit, veluti, Qv1 EX ILLA HEREDITA-
TE EST,JOVI EX ILLAJNATVS EST. ltem fundum pe-
titurus, nomen eius, et quo loci fit, dicere debebit. —
VII. Inew libro XL. ?^ ad Edictum. Sz Is,itäop—
tulit fe fundi vindicationi, damnatus eft, ni(lzilo minus a poffeí-
fore recte petitur, ficut Pedius ait. ! |
Juedecre VIII. Inew libro XII. 5? ad Edictum. Powproervs
o ALv libro trigénfimo fexto ?^ próbat: fi ex zequis partibus fun-
ARK l dum mihi tecum communem, tu et Lucius Titius pofüdegxgis,
non ab vtrisque quadrantes 5? petere me debere, fed a Titio,
qui non fit dominus, totum femiffem. Aliter atque fi certis
regionibus poffideatis eum fundum : nam tunc fine dubio et
a te et 55 a Tifio partes fundi petere . me debere. Quotiens
enim certa loca potfidebuntur, neceffario in his aliquam par-
« cobo |ast g«^; £^ 4 tem meam effe: et ideo|te quoque a&Tlüq quadrantemypetere
| debere. Quae diftinCtio neque in re mobili, neque in heredi-
E- Uond4t. tatiä petiïionïjc 57 Jocum habet: :
U ofüiGderi poteft. J&xhs Üv n |
| "(MWM"&W L,—xä IX.PVLP,I ANVS libro SVI. ad Edictum. Orrrcr-
vM autem iudicis in hac actione in ?? hoc erit, vt iudex in-
-péi fpiciat, an reus poffideat. Nec ad rem pertinebit, ex qua cau-
,., fa pofüideat: vbi enim probaui rem meam effe, neceffe habe-
))*ch:h-'pff dub t poffeffor reftituere, qui non obi&cif aliquam exceptionem.
EU JjatLu^ Quidam tamen, vt Pegafus,|leam/ folam pofleffionem putaue-
— . . runt hajíc aCtioneg 5? complecti, quae locum habet * ün- *
adelad. s. lobest iÀnterdi&to vti poffidetis, vel vtrübi. Denique ait ^?, ab eo,
F. apud quem depofita eft ^* vel commodata, vel qui conduxe-
rit, aut qui legatorum feruandorum caufa, vel dotis, ventris-

m SUN a

L*M M//

t j»;./ C nomine *? non cauefatur ^*, quia jomnes non poffi-
BP : dent, víndicari non poffe. Puto autem, ab omnibus, qui te-
nent, et habent reftituendi. facultatem, peti 9?* poffe.
X. PaAvLvs libroXXXI. ad Edictum.: $1 nEs mo-
bilis petita fit, vbi reftitui debeat, fcilicet 95 fi praefens non
fit? Et * non* 5? "malum eft, (11) "? bonae fidei poffeffor
(it is; cum quo agitur, aut ibi reftitui, vbi res fit **, aut vbi
agitur: fed fumptibus petitoris, qui extra cibaria *^ in itgy
vel nauigationeví ?? faciendi funt. :
[ Xl. VrnrraAmwvs libro XVI. aäEdi&u;n. Nrsa f]5*
malit petitor füis impenfis et periculo ibi, vbi iudicatur 75, réfn
reftitui: tuncenim de reftitutione cum fatisdatione cauebitur.
. Xll. PAvrvs libo XX ad Edictum.. . Sr veRo
malae fidei fit poffeffor, qui in alio loco eam rem naytus fit,
idem.ftatui debet. . Si vero àb eo loco, vbi lis conteftata efít,
eam. fubtractam alio tranftulerit, illic reftituere debet, vnde

fubtraxit, fumptibus fuis.

51 Hal. fit. GER. 52,
. 54 MHal tricefimo feptimo.
56 Vulg. a te quoque et a
58 Vulgo zn, abeft. 59 Vuig.

vVtunda. lal quadratam vel votumdam. GEB.
Hal h XL. GER.. : 33 Hgl. lib X. GkES:-
GEB. 55 Hal. et Vulg. quadrantem. BR.
Titio. BR. 51 Vaur. petztionl. GER.
bac actione. BR. 60 Ap. Hal. aijt, abeft. GEB. — 61 Hal. fit. GEB. — 62
Hal. vel dotis, vel ventris, vel vei-feruandae nomiue. GE B. ^ 63 Vulg. im pos-
feffionem miffus effet. B. 64 Hal.fit GEB. — 65 Ap. Hal. nomine, abeft.
GE B. 66 Hal. caueatur. G ERB. 67 Hal. in maigine: alias additur nega-
tjo. Ego talem codicem non vidi, Repugnant etiam Bafil. BR.' ^ 68 Ap.
Hal. fcilicet, abeft. GER. 69 Hoc ab antiqua manu eft. B n. 70 Hoc
fupplementum iam habet Hal. forte illa vocula latet in fequenti voce fit, vt pri-
ma Ícriptura fuerit, more tamen 'aurelliano 5onae fidei poffeffor SIt is. GEB.
71 Hal. eff. Gx z. 72 Taur. czPavia. GEB. — 73 Vulg. n itinere vel na-
nigatione. BR. 74 ^p. Hal, et Vulgo f; abeft. GEB. 75 Hal vindica-
tur, et in margine : alzas 2udicatur. GEB. — 76 Ap.Hal. vem, abeft. . GEB.
Hal. addit izbebit. GEB. —— 78 Hal praefigit eius. GEB. 79 Hal. babe-
bit. GEB. — 80 Ap. Hal. vel verberatum, abífunt. GEB. 81 Ap. Hal. fa-
&us, abeft. GE B. 82 Hal. in margine: alies, putat lege Aquilia nom ad&n-
vum. Sed et Hal. et Vulg. habent fe mon acfurum. 8BR. Nempe Hal. ftellula

numquam enim pro diuifo

uel ^^ nomine in poffeffione, 53 effet .52,, vel cui damni infe--

| effe ime pretium, Maeuio reftituere. $. r. Idem Tulianus eo-^- )/Zj;nf |

DIGESTORVM - -LIB, - VL IT E

XII. VrrrANvs libro XVI. ad Edictum. Now so-
LvM autem,rem ^ reftitui *?, verum et fi deterior res fit
faCta, *? rationem iudex habere debebit ??. Finge enim de-
bilitatym hominem, vel verberatum ?9?, vel vulneratum refti-
tui: vtique ratio per iudicem habebitur, quanto deterior fit
factus 5': quamquam £tj legis Aquiliae actione conueniri
potfeffor poiï?(f. Vnde quáeritur, an non alias iudex dejtimare
damnum debeat, quam fi remittatur aCtio legis Aquiliae? Et
Labeo putat, cauere petitorem oportere, lege Aquilia non aCtu-
rum ?^: quae fententia vera eft. —— ,.
XIV. PAvrvslibro vicenfimo * priiho * ad Edictum.
Qvop fi malit actor potius legis Aquiliae actione vti, abfol-
uendus eft poffeffor. [taque eleCtio aCtori danda eft, non vt
triplum, fed|duplum confequatur. l446 —5 Axus , !
XV. VrPiANVS libro XVL;/ad Edi&um. IrEw,
fi verberatum tradidit, Labeo ait etiam iniuriarum competere
-a€Gonem petitori 9?. $. r. Si quis rem ex' neceffitate üi-
ftraxit, fortaíffis huic officio iudicis fuccurretur, vt pretium
dumtaxat debeat reftituere. Nam ?^* et fi fructus perceptos
diftraxit, ne corrumpantur ??, aeque non amplius, quam pre-
tium praeftabit. $. 2. Item, fi forte ager fuit, qui petitus eft,
et militibus adfignatus eft, modico honoris 99 gratia poffef-srex'e ^.
fori dato, an hoc reftituere debeat? Et puto praeftaturum. z..
$. 3. $1 feruus petitus, vel animal aliud demortuum fit fine
dolo malo et culpa poffefforis, pretium non effe praeftandum s2 ex ff ex.
plerique aiunt $?. Sed eft verius, fi forte diftraCturus erat p««
petitor, fi accepiffet, moram paffo debere praeftari: nam fi ei
reftituifiet, diftraxiffet, et pretium elfet lucratus. . 7s
ls«5 XVI. Pavrvs libo XX£&.ad Edictum. V'1ovx
autem,/etiam mortuo homine, neceffaria eft fententia propter
fruCtus, et partus, et ftipulationem de euictione: .non enim
poíft litem conteftatam vtique et, fatum ?? poffeffor praeftare »ex &t
debet. .$. r. Culpa non intellégitur, fi nauem petitam tem-
pore ?? pauigationis trans mare mifit, licet ea perierit: nifi
fi ?? minus/fdoneis hominibus eam commifit ?T. $us 2e,
XVIL. V«.P1Awvs libro XVl,adEdictum. Ivrra-
Nvs libro fexto ?? Digeftorum fcribit: Si hominem, qui
Mgeuii erat, emerg.a Titio, deinde, cum -euse- Mdeuius a me
peteret, eundem vendidero, eumque emptor occiderit: dequum

dem lhbro fcribit, i moram fecerit in homine reddendo pof- K»f ;
for et homo mortuus fit, et ?2 fructuum rationem vsque ad
rei iudicatae tempus fpeCtandam effe. Idem Iulianus ait, non
folum fructus, fedjetiem omnem caufam praeftandam: et ideo
et partuf. venire in reftitutionem, et partuum fructus. Vs-
que adeo [autem et/ ^^ caufae veniunt, vt Iulianus libro f
mo fcribit ?^, fi per eum feruum polfeffor adquifiérit aétio-
nem legis Aquiliae, reftituere cogendum. — Quod fi dolo ma-
lojüpfe poffeffor defierit poffidere, et aliquis ?6 hominem in-üe»e
iuria ?* occiderit, aut pretium hominis, aut actiones fuas(t*)
! | prae-
indicauit, fe haec notare ad antecedentem vocem pztat, vt nullus dubitem, in
aliquo codice illa tria verba: cazere petitorem oportere, vna cum vocula fe, ab-
fuiffe. G ER. 83 Hal. ait petitori etiam iniuviavum competere. GEB. —— 84
Haec particula antiquitus extra contextum adiecta eft, atque ea forte carere pof--
fumus, quare afterifcos apponéndos effe credimus. Adeít tamen in omnibus
libris. BR, Etiam apud Hal. GER. 85 Hal. corrumperentur. G E B. 86
Conf. Guil. Fornerium 7. Select. 19. GER. 87 Hal. plerisque placuit. G E.
88 Ipfe Taurell. habet factzum, fed in emendatis correxit in fatwm. BR. fta
emendata feu errata Taurellii ignoro: nihil eorum ad me peruenit, nec in exem-
plo Taurelliano, quod dudum habui proprium, talia apparent, et legitur omni-
no in Taurellii editione non fatum, íed facium. — Brenkmannus tamen in íuo
exemplo typis deftinato emendauit, vt nullus dubito, ad ipfum archetypum. G E B.
89 Hal. inferit congrao. GE B. 90 Ap. Hal. et Vulg. fi, abeít. B &. 9I
Hal. et Vulg. commiferit. BR. 92, Hal. feptimo. G R. 93 Hal. etiam,
loco et. GEB. 94. Hal et Vulg. /ae, loco et. BR. 95 Taur. fcribIt, pro
Jcribat, vt vult Brenkm. — Sed hoc infolens eft, et fcrzbet, non magis quadrat, vt
adeo fit, mea fententia, manifeftum mendum librarii coniun&dionem cum aduer-
bio confundentis, GE B. — 96 Hal aliws. GEB. 97 Hal. per iniuriam.
GEBE.

at

*
d M

DIGESTOBVM.ULED. VL -TIT: TX

práeltare cogetur, vtrum eorum voluerit aCtor. Sed gä?ru-.
€tus, quos ab alio poffeffore percepit, reftituere eum oportet:
M*m lucrum enim ex eo homine, qui in Iite effe coeperit, facere
[pjga, mon debet. Sed fructus|jeius/temporis, quo tempore ?? pof-
L-5*. — feffus eft ?? ab eo, qui eujicerit, reftituere non debet. Sed
drzécett; qnod dicit de a&ïione-ägegis Aquilide, procedit, fi pott litem
conteftatam vfucepit Dolfleffor, quia plenum ius incipit habere.
Joffee — KVT. Garvs libro Vil ad Edictum prouinciale..; S 1
kebn:€k posT acceptum iudicium poffeffor vfu hominem cepffäoo,
ET debet eum tradere, eoque nomine de dolo * cauere: pericu-
lum eftJenrm, ne eum vel pignérauerit, vel manumiferit.
jJexiojeee XIX. VrPrANvs libo XVl. ad Edicum. I»si
quoque reo cauendum effe Labeo dicit, nus ?^ nuxsvs [R -
CAff crE] PRAESTARI, Íi forte fundi nomine dakmni infecti
cauit. LOW M ae- VL lA. 5
| t n z. XX Gazry s/libroIL/ad Edictum prouinciale. P g Ax-
TEREA reftituere debet poffeflor et quae poft acceptum iu-
dicium per eum, non ex re fua, adquiliuit: in quo heredjta-
LI/d. tesjgaeque legatalpue ?, quae per eum jferuumy obuenerünt,
JJ Sewiluw., continentup: nec enimfuffxcit, corpus ipfüum reftitui: fed opus
& "onuon. f-eft, vt et caufa rei reftituatur: id eft |jVt| omne habent peti-
^ — qunwilgehwtor quod habiturus foret, fi eo tempore, quo iudicium acci-
" « piebatur, reftitutus illi homo fuiffet. Itaque * partus ancil-
lde reftitui debet, quamuis poítea editus fit, quam matrem
eius, poft acceptum fcilicet iudicium, pofleffor vfüuceperit: quo
cafu etiam de partu, ficut de matre, et traditio et cautio. de
«dolo neceffaria eft. — xx, vf | | u
XXI. Pavrvs liüo-gg, Xl;ad Edictum. Sr A BONAE
fidei poffeffore fugerit feruus, requiremus, an talis fuerit, vt
et cuftodiri debuerit: nam 1i integrae opinionis videbatur,
vt non debuerit cuftodiri, abfoluendus eft poffeffor: vt tamen,
fi interea * eum vfucepergt 5, aCtionibus fuis cedat petitori,
et fructus eius temporis, quo poffedit, praeftet: quod fi non-
.. . dum eum vfücepit, abfoluendum,eum fine càutionibus, vt.ni-
7**ey-LeUni] caueat petitori de perfequenda €a re: quo minus * enim
2&t..petitor eam rem ug;zjx;fegu; potelït., quamuis intgrim,.dum i.n
TLT mwfuga it, VfüC&PäaïL hec/ iniquum id effehïPmpomus libro tri-
Jïgm' fifimo nono/? ad Edictum fcribit.
É E-'æ fuit !?, etiam ipfius nomine damnari debeJft ** : vtXamen
^ fi vfü eum non cepit *?^, actor ei acfionibus füis cedat. u-
Lf anus autem;in his *? cafibus, vbi propter fugam ferui pof-
feffor abfoluitur, et fi non cogitur ** cauere de perfequenda
- w —[jovre, tamen cauere debere pofiefíiorem *?, fi rem nzyff&us fue-
* pit, vt eam reftituat. $. Iddte; ^5 Pomponius libro trigénfimo
XXXU./ quarto *" variarum *? lectionum probat: quod verius eft.
feh s XXIL. VrnPrAwVvs libro XV£. ad Edictum. Qvon
fi dolo poffefforis fugerit, damnandum eum, quafi poffideret.
vod^ m XXlL PAvrnvslibro XXI. ad Edictum. Iw &£Mw

; J*l i
Plom

E d
c
ex
&

u
fml,

GEB. 98 Ap. Hal, tempore, abeft, GER. 99 Hal. effet. GE B.
Hal. ceperit. GEB. I Vulg. inferit salo. BR.
Hal. Zs. BR. 3 Hal. et legata. GEB. 4 Hal. inferit et. GEB. 5
- Hal. et Vulg. interim. BR. . 6 Hal et Vulg. vfuceperit. 5 R. 7 Hal. ha-
bet nibilomiuus enim petitorem eami vem pevíequi poffe. Ext libri Vulgares ha-
bent comiinus. E nouem MSS. le&ionem Flor. tuentur fex. Vat.
cominus. lu Vat. IIl fuper quo minus ícriptum alias mibilemimus. ;
pturam cum recepiffet Treuif. fubftituta deinceps eft Florentina. Bynkersh. fine
loff. eiamnum habet szblominus. Ya Barb. veluti coaeue fupra quo uMmus,
4 M*ädditum inter verficulos z. cito, poftea ibidem adiectum, vel per qnauus, videlicet
loco vv quo miuus. Vulgatam iure merito praetuhit Florentinae Cuiacius XI.
Obf. ;9. Facile cuim 44 et c permutantur, et manifefte in aliquot Pand. locis.
-:n. De hac commutátione et ledione MS. firmata vide Rad. Fornerium .
Rer. Quotid. 30. GE . 8 Vulg, Eib. XXX. 9 Ruflardus | Imponant,
qui notant bic noumn caput effe. Flor. Ymmo vero Florentiae noua lex eft ab
his verbis: Pomponius libro trigeufio nono ad edi&um . fcribit, finitis prioribus
ordinario pun&o. — Et hic error alibi quoque in fimilibus confpicitur. B R. IO
Hal. fuerit. GEB. Ii Hal. debere. G E B. 12, Hal. coepit;fed male. GESB.
13Vulg. luliauss ait: Íu üi$, BR. — 14 Hal cogatur. GEBR.

ICO
2, Bafil. esg? éfAu(QoUs.

] nium adquifiit. $. r. Loca facra, item relieiofa, quafi noftra,

| tude füae bracchium aut pedem alienum adiecerit, aut Vcypho- ft/'yh Ls

i Vero ? cuftodiendus.

. vfucapiuntur, fi ^? domus per temporis fpatium noftra fiat. )?

3 X/i. a€tio competit ei, qui aut iure gentium, aut iure ciuili domi-

I habet
Hä*rft'äï?l'ï*'*ä

125
l

in rem actione peti non poffunt. $. 2. Si quis rei fuae alie-
nam rem ita adiecerit, vt pars eius fieret: veluti, fi quis fta-

anfam *? vel fundum, vel candelabro figiliam, aut menfde ,«.
pedem, dominum eius toïius rei effici ??, vereque ftatuam
fuam dicturum, etfcyphum, plerique recte dicunt. $. 3. Sed ()ly//hm
gf id, quod in clarta mea fcribitur, aut in tabula pingitur, ''
ftatim meum fit: licet de piCturaquidam |contra/fenferigt, pro- / // UJA.
pter pretium picturae: fed rieceffe eft, e1 rei cedi ^*, quodlfi- , /24.3.
ne.iüa effe non poteft. $. 4..In ,omnibus igitur iftis,yin ?? , JA od
quibus mea res, per praeualentiam, alienam rem trahit, meam-
que efficit, fi eam rem vindicem, per exceptionem doli mali ?5
cogar pretium eius, quod accefferit ^*, dare. $. 5. ltem
quáecumque aliisziuncta, fiue adiegïa, acceffionis loco cedunt,
ea quamdiu cohaerent, dominus vindicare non poteft: fed ad
exllibendum agere poteft, vt feparentur, et tuncov;äïäicentur:
fcilicet excepto eo, quod Calfius de ff ïuminaþiäne fcribit.
Dicit enim, fi ftatuae fuae fer/uminationä ? junctum ?? brac-
chium fit, vnitate ^* maioris partis confumiil ?^* : et, quod fe- u s.
mel alienum factum ?? fit, etiam f1 inde abnjptum fit, redireüsc, 4: €
ad priorem dominum non poffe. Non idéfti ?? in eo, quod '
adplumbatum 3* fit: quia ferZuminatio ?* per eandem ma- "
teriam facit confufionem : plumbatura ?? non idem effcit.
Ideoque in omnibus his cafibus, in quibus neque ad exXiben- ; ;
dum, neque in rem locum habet, in faCtum,;aCtio necefíaria CL o oor

: P l xps E * (* af? . 2 : . ff .M
e&äg At in his corporibus, [quae ex diftantibus (ggrpofgbuä RE E C — «

effent, conftat fingulas partes retinen&fuam propriam fpeciem:

vt finguli homines£ffingulae oues: ideoque pofle me gregem
vindicare, quamuis aries tuus fit immixtus: fed ette arietem i
Quod non idem in cohaerentibus corporibus;« W:W*

E.

vindicare poffe.
euenifet'?5: nam Íi ftatuae meae bracchium alienge ftatuae
addideris, non poffe dici bracchium tuum eífe: quia tota fta-
.tua vno fpiritu continetur. $. 6. Ti$num alienum gedibus
jiunctum, n&c vindicari poteft, propter legem duodecim tabu-
larum, nec[eo nomi..g—e; ad exhiþ'endum agi, nifi aduerfus eum, 1 &,se2 ee. —
qui fciens alienumgiübxit gíedibusy? 5: fed (—egcjï.gïio antiqua de j(f4. — ^**
tignogiuncCto, quad'in duplum ex lege duodecim tabularum , 4 4
defcendit. $. 7. Item fi quis ex alienis cementis ?* in folo ,»c;-&;q;äez/ï

füo sedificauerit, domum quidem Vïndicare poterit£, cementa
autem refoluta prior(dominug/vindicabit ?5: etiamfi poft tem- 1 / /4.
pus vfücapionis diffolutum fit zedificium, poftquam ?? ha bo- z.
nae fidei emptore poffeffum fit: nec enim fingula cementa

"Sugur. XXIV. Garvs libro VII. ad Edictum prouinciale. Jegueme
Es **, ovy deftinaut ret petere, animagluertere debet, an
:aliquo interdicto poffit nancifci poffeffionem: quia longe com-
modius eft, ipfum poffidere, et aduerfarium adhonera petito-
ris compellere, quam alio poflidente petere.

C

"

poffeffor.. B R. I6 Vulg. Idem quoque. .BR. 17 Vulg. ij. XXIV. Hal.
libro decimo quavto. B R, 18 Ap. Hal. variarum, abeft. G E B. 19 Bafil.

20 Vulg. domzuum totuis rei eum effici. Hal. dom:-
Malim: dominum eum totius vei efici, voce eumn
21 Hal.cedere zd. G E B.
25 Ap. Hal. qmali, abeft.

àríow, amviculam. B R.
uum eius totius vel eum ejfici.
in eandem terminationem cum fequente feducta. B R.
22, Hal. iffis cazffis, ex quibus. — Vulg. cafibus. & R. : :
GE B. 24 Hal. accefjit. GEB. 25 Taur. ferrmmimationl. Mial. ferrams-
maiione. GE B. Bafil. và Aezavóusve. BR. 26 Hal. iniunthum. GER. ^ 2/
Hal. inferit d. G ER. 28 Taur. coMfumi. GEB. 29 Ap. Hal fa&wm,
abeft. GER. 30 Hal. inferit efj. GER. 31 Bafil. reQ? váv X ve3 peM-
fBou xsAAuu£vuv, de iis, quae per plumbum conglutinantur. BR. 32, Hic Val-
la noftros accufat, in Opzfc. de Lat. Vet. ICt. p. 238. BR- 25 Hal. et Vulg,
inferunt vero. BR. 34. Hal. At zn iis, quae ex diflautibus corporibus effeut.-—.
Vulg. At 4u iis corporibus, quae ex diflantibus capitibus effent. .8 R. 35 E:I.A
euenzet. G E B. 36 Hal. fuis aedibus iumxit. GEB. 37 BanL' gonbua-
cw, re&ea x&uE, xdouxoc, lapillus minutus, vnde Latinorum cala. Additur prae-
terea, 270« AiSoie, fiue lapidibnus. BR. 38 Taur. vindicaV?t. GEB. — 39 haï
fimpliciter qz4m, et in finc ef?, loco fit. GEB. 40 Hal. et Vulg. etft. Ipía.
Baül. xv, neque ideo Florentinam deferuerim. BR. 41 H. a Porta in Hl ad

15 Vulg. debet &

Hh 2 mar-

126

XXV. VrPIANVS hbroLXX ad Edi&um. Ts ; QV |

fe optulit rei defenfioni fine caufa, cum non poffideret, nec
dolo feciflet, quo minus poffideret, fi aCtor, ignoret, non eft
abfoluendus, vt Marcellus ait, quae fententia vera eft: fed
hoc ^^ poft litem conteftatam. $. Ceterum ante iudicium acce-

puet ptum non decipit aCtorem, qui fe negat poffidere, cum vere
non poffideret: nec videtur fe liti optuliile, qui difteffit.
| aetun)o XXVI. PAvrvs libro ]L. ad. Plautium. - NläM SI
—f me £ aCtor fcit,jtunc 1s non,ab alio, fed a fe decipitur: et ideo re-
";ä.'w ao us abfoluitur. oLcefno XX .
E . XXVIL IpEw libroiXXL ad Edictum. Srzw Av TEM,
N- m cum a Titio petere vellemjafiquis dixérit, fe poffidere, et ideo

fz*r'v»":"'*f liti fe optulit ^3, et hoc ipfuüm in re agenda teftatione ** pro-
! bauero: omnimodo condemnandus eft. $. 1. Poffidere autény
aliquis debet, vtique et litis conteftatae tempore, et quo res
judicatur. Quod fi litis conteftationis ^* tempore poffedit,
cum autem res iudicatur, fine dolo malo àmifit poffeffionem,
abfoluendus eft poífeffor. Item Ífi litis conteftatae tempore
non poffedit, quo autem ^j iudicatur poffidet, probanda eft
Proculi fententfia, vt omnimodo ^? condemhetur. Ergo et
fructuum nomine, ex quo céfepit poffidere, dandnabitur. $. 2.
Si homo petitus, dolo poffefforis deterior factus fit, deinde,
fine culpa eius, ex alia caufa mortuus fit, aeftimatio non fift
eius, quod *? deteriorem eum fecerat ^?: quia nihil intereft
R. petitoris. Sed|haec ??, quantum ad in rem actionem: legis
autem Aquiliae aCtio durat. $. 3. Sed et is,/qui ante litem
conteftatam dolo defiit ?* rem poffidere, tenétur in rem actio-
me: idque ex Senatusconfulto colligi poteft, quo cautum eft,
vtdiximus, vt dolus praeteritus in hereditatis petition
veniat: cum enim in hereditatis petitionem??, quae et ipfa
in rem eít, dolus praeteritus fertur ?^, non eft abfurdum,
per confequentiag ??, et in fpeciali in rem actionem dolum
praeteritum deduci. $. 4. Si per filium, aut. per feruum pa-
ter vel dominus polffideat, et js; fine culpa [pgtris dominiue,
rei iudicandae ?* tempore abfit: vel tempus dandum, vel ca-
uendum eft de poffeffione reftitnenda. — $; 5. In reyfí petitayfí ?*
fi poffeffor ante litem conteftatam fumptus fecit, per doli ma-
li exceptionem ratio eorum haberi debet, fi perfeueret a&tor
petere |rem]fuam, non redditis fumptibus. Idem jeitPetiam,
fi noxall iudicio feruum defendit, et damínatus praeftitit pe-
cuniam: aut in area, quae fuit petitoris, per errorem infulam
aedificauit: nifi tamen paratus fit petitor pati, tollere ?* eum
aedificium. . Quod et in area vxori donata, per iudicem, qui
de dote ?? cognofcit, faciendum dixerunt. Sed fi puerum
meum, cum polfideres, erudiffes, non $? idem obferuandum

LJ've &acev, —— Proculus exiftimat: quia neque carere feruo meo debeam, nec

W' poteft remedium idem gdhiberi; quod inÁarea diximus.
| Jgíw«s — XXVIII. Garivs libro L/lL ad Edictum pr.ouin.ciale.
W ieasitet FomTE quod pictorem aut librarium J$* docueris, dicitur
: non aliter officio iudicis &eftimationem haberi poffe: ?
| HCTHMP N TE XXIX. Powrourvs libro XXI/ad Quintum Mucium.
| f;&üw z.. Nisr fi 57 venalem eum habeas, et plus ex pretio eius 9?
confecuturus fis propter artificium.

LJ fst, -

E Iu

L«JD:WM' Gumn,,

— f t i:nargi'nem: In P. Fl incipit S; qüz's. Eandem lé&ionem Baudoza tribuit Ha-
loandro. ^ Neutrum verum eít, BR. 42 Ap. Hal. boc, abeft. GEB. 43
Hal. fefe obtulerit. GEB. 44 Vulg, atteflatione, parum latine. BR. 45

Hal. conteflatae. G E B. 46 Hal. et Vulg. inferunt tempore. BR, 47 Hal.
omnuino. GEB. . 48 Vulg. quo. BR. 49 Hal. fecit. "Vulg. fecerit. B R.
Hal defimit. GEB. 52 Hal.

54 Vulg. znfertur. MSS.
Barb. Otob. Vat. III. S. Cruc. Treuif. Bynkersh. GER.
ä—w. 55 Vulg. confequentiam. BR. 56 Hal. et Vulg. vindicaudae. ^ Wáde L. i1.
57 Hal. et Vulg. I» ve petita. BR. 58 Bafil. megisaeiv,
quafi, ondequaque tollere. BR. — 59 Hal. in margine: alias, de re. GEB. . 60
Conf. Rad. Fornerium J. Rer. Quotid. 2:1. GER. 61 Hal. inferit effe. GE B.
62 Vulgo fi, abeft. GEB. 63 Hal. plus precii confecuturus, et in margine:
alias, ex precio eins. GEB. 64 Vulg. oppofita, B R. 65 Hal. vicefimaum.

E B. 53 Hal. petitionem.|G E B.

. H**W*Q/I M-L/Jïïtri:ääxa'üent. B R.

50 Hal boc, loco baec. GER. :"7;

fupra b. t. BR.

52.

rem arbitr

DIGESTORVM LIB. VL TIT. I.

y7.
XXX. Garzvs libro VIL ad EdiCctum prouinciale. Áv
fi ante denuntiatum fit aKtori, vt impenfam folueret, et eo
diffimulanteJpofita 9* fit doli mali exceptio. 4449 —— /4zeevP/
XXXÍI. Pavrvs lbro XXL7ad Edictum. ET E-
RvM, cum de fructibus ferui petiti qugeritur, non tan-
tum pubertas eius fpectanda eft: quia etiam impuberis ali-
quae operae effe poffunt. Improbe tamen defiderabit petitor
fruCtus aeltimari, qui ex artificio eius percipi potuerunt, quod
artificium fumptibus poffefforis didicit.
XXXIL MopxsTiNvs libro VII& Differenfiarum.

tht ss

Qvop fiartificem fecerit, poft vificeffimum 9? quintum $9 Xxz

ggïäïnää?n ä]; älgtlümjäfgïïwmä eft, 1mpenf;ie Lf ïgtæae,/
XXXIIH. PAvrvs libro XXL ad Edictum. Fmv-
cTvs non modo percepti, fed et qui percipi honefte 59 po-
tuerunt, aeftimandi funt: et ideo fi.dolo 9?, aut culpa pof-
fefloris, res petita perierit, veriorem putat Pomponius Treba-
tii opinionem, putantis eousque frucCtuum rationem haben-
dam, quousque haberetur, fi non periffet:

id eft, ad rei iudi- -

candae tempus ; quod et fuliano placet. Hac ratione, fi nu- £.

dä,m proprietatis dominus petierit, et inter moras vfusfructus
amiffus fit, ex eo tempore, quo ad proprietatem vfusfructus

» . l (*« t :
reuerfus eft, ratio fruCthünm hábetur 79. s Luireinm

XXXIV. Ivrrawvs libro VIL. Digeftorum. IpEw

eft et fi per alluuionem 7* pars fundo accefferit.

LE escrev
XXXV. PAvrvs libo XXL ad Editum. Er *2
EX diuerfo, fi petitor lite conteffata vfumfruCtum legauerit,
ex eo tempore, ex quo discelhit a proprietate, fructuum ta-
tionem non habendam, quidam recte putant. $. 1. Vbi au-
tem ^? alienum fundum petiil **,. et iudex fententiamdecla-
rauit meum effe, debef 75 etiam de fructibus poffefforem
condenfnare *9: eodem enim errore et de fructibus conde-
mnaturum: non debere ?* enim lucro poffefforis 79 cedere
fructus, cum, victus fit: alioquin, vt Mauricianus *? ait, nec
i DL äug' iudex mihi reftitui, et quare habeat, quod
[ióh) effét habitürus, poffeffor, fi ftatim poffeffonem reftituif-
fet? $. 2. Petitor pofleffori de euiCtione cauere non cogi-
tur ?? rei nomine, cuius deftimationem accepit: fibi enim
poffeffor imputare debet, qui non reftituit rem. $. 3. Eorum
quoque quae fine interitu diuidi non poflunt, partem petere
polfe conftat. ho
XXXVI Garvs libro VIL ad Edictum prouinciale.
Ovr xETITORIO iudicio vtitur, ne fruftra experiatur, re-
quirere debet, anjis, cum quo inftituat actionem, poffeffor fit,
veldolo defüt 9* poffidere. $. r. Qui in rem conuenitur,
etiam culpae nomine condemnatur. Culpae autem reus eft
pofleffor, *? qui per infidiofa loca feruum mifit, fi is periit:
et quiferuuma fe petitum, in Kfarena ?? effe conceffit, et $^ is
* 4185 A "! ; i
mortuus fit: fed et qui ?? fugitiuuni;à fe petitum non cu-
ftodit, fi is fugit: et qui nauem a fe petitam aduerfo tempore
nauigatum mifit, fi ea naufragio perempta eft.

Sed et illud eznceufimum, vt proríus infolitum, quod tamen habet Taur, mihi
videtur error, vel librarii priorem z anticipantis, vel typographi. GER. 66

Habent et Bafilica: Poff vicefimum autem quintum anuum operae artificis cum ;

impenfis compen[antur. BR. — Conf. Bynkersh. VIII. Obf.2j. GEB. — 67 Vulg.
compenfari. B R. 68 Ap. Hal. bonefle, decft. Habent tamen Bafil. zvzgezóc.
BR. 69 Habent etiam Batil. 3óae ve) vopéuc, BR. — '7O Hal. babebitur. GEB.
"71 Taur. allaBronem. GEB. Bafil 9£ wgowóssoc, pev aggeftionem. BR. 72
Ap. Hal. Et, abeft. GE &. 73 Àp. Hal. autem, abeft. GER. 74 Etiam-
nunc Florentiae eft petit, fed error nimis manifeftus. Bafil. eyáyw, atlionem
inflitui. BR. 75 Vulg. meuwm e(fe debeve: etiam. BR. 76 Hal. poffeffov

condemmari. GEB. — 77 Hal. coudemmatur, non debet euini GEB. 78 Hal.
po[feffori. G x B, 79 Hal. et Vulg. Martiauus. BR. 80 Hal inferit ei«.
GE B. 81 Hal. defierit. GEB.. 82 Hal. praefigit et. GERB. 83 Hal.

arena, GER. 84 Hal. fi, loco et. GEs. 85 Hal, inferit feruum.

GEB.

86

124

MM 4
l W?u

-

,.
m

]" ' /R

NT
( l,

E
,xrll(
EF
VH'LL

Laqweexéa; TiteCtorium, puta, quod induxeris, picturasqueicorradere velis
peses d boscowo.ninil laturus, nifi vt officias.;E2€ — Finge eam perfonam efle
& 2ueet La d mini, quae receptum fundum mox venditura fit: nifi red-
mä*äf ? t quantum prima parte reddi oportere diximus, eo de-
: - du&to, |tu/condemnandus est?. Lize/ f yequfeo datmen
3 &ftsl ; XXXIX. VrPIANVSWbropXVi R&

DIGESTORVM:. LIB. - VL. THITE.S E
XXXVII. [Vzerxwvs-libro-XVII. 55 ad-Edictum- ] quemadmodum ? cum procurator voluntate domini vendidit,

m -
V.l LvurAwvs libro oCtauo
-- area ?5 aedificaffem, cuius bonae fidei quidem emptor füt
J«9, verum eo f..?: Ee*npore aedificaui, quo iam fciebam alienam,
videamus, àn nibil Iäiïïi exceptio profit: nifi forte quis dicat,
prodeffe de damno follicito. Puto autem, huic exceptionem
non prodeffe: nec enim debuit, iam aliengm XX certus aedi-
ficium ponere. Sed hocjei concedendum ett, vt fine difpendio
domini areae tollat aedificium, quod pofuit. ^ &

Z — XXXVIIL Cxrsvs libroflI. Disetorum Iu rv x-

£: V.. o alieno, quefh imprudens émeras, ?* aedificafti, aut con-
Ka« feruifti ??, deinde euincitur: bonus iudex varie ex períonis

. -aulisque conftituet. Finge,et dominum eadem fatturum
A.Affuiffe)reddat ?? iripenfaghy V fundum recipiat, vsque eo dum-
L/o.:4&:. taxat, quo pretiofior 'fa&us eft, et fi plus pretio fundii ?* ac-
A: ceffit, folum, quod impenfüm eft. Finge pauperem, qui ?^,
fi reddere id cogatur, laribus, fepulchris auitis carendum ha-
beat: fufficit ?9 tibi permitti tollere ex his rebus, quae pos-
(xyc ) s; dum ita, ne deterior fit fundus, quam fi initio non foret
oet? f«l aedificatum. . Conftituimus ?7 vero, vt,fi paratus eft ?? do-
| minus tantum dare, quantum habiturus eft poffeffor, his rebus
Af ablatis, fiat ei poteftas: neque $?L malitiis indulgendum eft:

pDEMNTORES, qui fuis cementis aedificant, ftatim cementa
faciunt eorum, in quorum folo aedificant. $. 1. lulianus re-
&e fcribit, libro ecimo ^ iDigefterum, muliereyh, quae
intercedens fundum pignori dedit, quamuis a creditore diftra-
Ctum, poffe in rem aäfïone petere : CA |

XL. Gazrvs ll -ud- protutnei QviA
. ,nullum pignus creditor vendidiíle videtur. at |
72 Éu: XIII XLL. V LPIANVSlibro-DXVIL——ad—Edi $1
J : XIT,

ovris hac lege emerit, vt fi alius meliorem condicionem at-
( tulerit, recedatur ab emptione, poft allatam condicionem, iam
Héswh non poteft in rem a&ione vti. .Sed et 5 fi cui in diem ad-
"^diSus fit fundus, antequam adieCtio * fit fatta, vti ig rem
1f* &, ab&one poteft: poftea, non poterit. $. r. Si feruus milhi, uel
filiusfamilias fundum vendidit, et tradidit, habens liberam pe-
culii adminiftrationem, in rem acfione vti potero. Sed et fi,
domini voluntate,[desmimi. 5 rem tradat, idem erit dicendum:

$6 Hal. lib XVI. Gzs. . 87 Hal feptimo. GER.
Ap. Hal, aliena, abeft. GEE. 89 Hal. eo autem. GEB. 9o Nempe effe.
Et fic etiam Bafilica: &eza 75 uaSeiy aZAAä-rQ:ovgcäuüv &yat, Vulg. debuit iam in
.alienam. — Hal. debuit in alienum. B R. I Hal. praefigit fí. GE. 92
Hal, confeuifli. GEB. 93 Hal. reddet. Vulg. et reddet. BR. 94 Hal.
plus precii fundo, includit praeterea verba: et fi plus —— — empen[fwm efl:
j Regliutis, awque in gargine: bggcyim 'Jähulliy non babentur. Sex MSS. per
/ omnia Flot. reM'tf i Cïlïlöc Mïcf Bynkersh. fine gloff. legatur, fundo
bgque praecedentis vocis immutatione. BR. — Reliqua MSS. funt $. Cruc?äfäü.

88 Taur. alienÁrea.

!
I

j

/Muj?[cu/ui "Treuif. G E R. 95 Hal. cui, et poftea lavibus fepulcbvisque auitis carendum fit.
I-f' WY quGEB- 96 Hal. fafficiet. GEB. 97 Hal. Cenfuimus. GERB. 98 Hal.

—— fit, et mox effet. GEB. — 99 Vulg. inferit enim. BR. — 100 Vulg. officiat. BR,
1 Vulg. reddat. BR. 2, Hal. et Vulg. deducto, condemnandus efl. BR. 3
Hal. . XVI. GEE. 4 Hal. fepizmo. GE B. 5 Hal. Eb. XVI. GER.
6 Ap Hal.et,abeft GEm. 7 Hal et Vulg. addictie. "Vide Ant. Auguftin.
II. Emenud. 3. et Elbert. Leoninum J. Emendat, 12. ". 1. BR, 8 Alterum |
domini manifefte Wmnes, quotquot qfæ&:lo, omittunt pofterius,
(etiam Hal.)JMSS. gaeeeadene, nifi quod S. Cruc. vtrobique retinuerit, mani-
fefto fidelitatii argumento. — Conftat inde haec parum accurate effe rele&ta, quod
et confirmat lex fequens, in qua verficulus excidit, qui non eft repofitus. BR.
Reperio tamen in Collationibus notatum : abeffe pofterius: dominiin Barb. Otob.
Magl. Treuif. Bynkersh.,vt adeo MSS. ab editis non discrepent. GEB. 9
Hal.inferit et. GEB. — ^ 10 Hal. et, loco vel. GER. II Hal ao mibi
praeftlabitur. GEB. 12 Hal kb XXl. GEB. 13 Miro coníenfu hoc

57 IDigefteraxa fcribit: Si in ali ! j ihi '
gefterum fcribit: Si inaliena | vel *9? tradidit, in rem actionem mihi praeftabit **,

| qui hoc fecit **, reftituere eos compellátur.

J * *
P utatum in deffrauéfo.

127 | -.

uc'»'c;/v;æa V/o. P

XLIL PaAvrvsMibro-XXVI;7?-ad-Edi&um. Srriw ^

rem actum fit, quamuis heres potlefloris, fi non ( poffideat, ab- ] fs 6 ;
foluatur, tamen, fi quid ex) '? perfona defuncti commiffum X X
fit, omnimodo in damnationem ** veniet. ER
XLHI. In w flibre-XXVIT.—?—ad-Edictum. Qvax u RKIVE:

religiofis adhaerent, religiofa funt: et idcirco, nec lapides in- 1.2 3€ .
aedificati, poftquam remoti funt, vindicari poffuntfán faCtum ^9** vecur
autem aCtione^!9 petitori extra ordinem fubuenitur, vt is, ^ to 5 a MC jala
Sed '? fi alie-
ni, fine voluntate domini, inaedificati fuerint, et hondum ifun- Ya MA of o

*

Cto] *? monumento, in hoc detracti ?? erunt, vt alibi repo- —j2 g

p

nerentur, igg;eräüt/ä' dofnino ,,.Vifïäicari. Quod fi in hoc detra- :
Ci erunt, vt reponerentur, fimiliter dominum eos Zgpetere
poffe conftat. vtbf o
XLIV. Garv s |libeeXXIX- *di
FnvcTvs pendentes pars fundi ?? videntur. ,, , ,
: ibrc LXVIIL .ad —Edictu fa. Sr Id execv:
Hnonwo fit, qui poft conuentionem reftituitur, fi quidem a bo- |
nje fidei pofleffore, puto cauendum effe de dolo folo debere: ,
ceteros, jetiany de culpa fua ?? inter quos en et bon/ae fidei —— 4« -
poffeffor poft litem conteftatam. 7.;, i Msetuaur |
XLVI. PAvrv;s |libre-X: Sabt — Exvs rei,
quae per in rem actionem petita tanti ^* deftimata eft, quan-
ti in litem actor iuraucfit, dóminium ftetim ad poffefforem
pertinet: transegifíe enim cum eo et decidife videor ^? eo
pretio, quod ipfe conftituit. L epernm :
i XL'VH. IDEM W&—a&-?&&ü&æ Hago-*$,
fi res pr?e'fens fit: fi ^" abfens£2?, tunc, cum poffeffionem
eius poffeffor nayfttus fit, ex voluntate aCtoris: et ideo non N/*"W"ï) ,
eft alienum, non aliter litem ?? imari a iudice, quam Ífi « -
cauerit aCtor, quod per fe non fiat, poffeffionem eius rei non.
traditufiri ??. | «-
) &LVIH.PAPINIANVS Jibro-df.Ref S vM-
PTvsS in praedium, quodalienum effe apparulit, a bona fide 3* i&*
poffeffore fa€cti, neque ab eo, qui praedium donauit, neque a »4z^
domino peti poffunt: verum exceptione doligpofita ?7, per
officium iudicis aequitatis ratione feruantur: fcilicet 33 |fiffra- £& — 114 —
éGtuum ante litem conteftatam ?* perceptorum fummam exce- |
dant: etenim, a&miffa compenfaäone, fuperfluum fumptum,
meliore praedio facto, dominus reftituere cogitur. — 4 x

XLIX. CEgrLsvs SorvM,

partem efie aedium exiftimo:. nec agmquin fubiacere, vti mare| X Vl Ill

5 CaPRl. nauibus.
u

Hioialo,

fupplementum totidem verbis rbpe;i/in/d:m,MSS. Archetypi defe&um hi
indicat H. a Porta in l. BR. Wfta^funt Barb. Otob. Vart. L. Hf. Ill S. Cruc

Mdgl. Treuif. Bynkersh. nec aliter Hal. GE. I4 Vulg. condemnationem
BR, 15 Hal. ljj. XXXVII. GER. 16 Hal. per in. facbum autem. adlio-
"nem. GEB. 17 Hal et Vulg. fecerit. BR. I8, Vulg. inferit et. BR.
19 Videtur legendum fa&e. Scriptum forte fuit fzu&o; et mox fuudo. Sane
et à cum z permutata in poterawt, vt eft Flor. pro poterunt. Hal. fimito, addi-
ta in margine Vulgarjþ: lias, deffrutfo. E fcriptis habet Vat. L. defunuéfo, fed
epofitum in S. Cruc. vbi funco,- Ícriptum. erat.
Alii.octo femper habuerunt Zefivucto.BR. Nempe Barb. Otob. Vat. II.| Magl.
Treuif. Taurin. l. Bynkersh. GEB. 20 Hal. disiedli, et in margine : alias,
detrati vtrubique. Nempe in fequentibus recurrit vox detra&i, vbi Hal. quo-
que disie&i. G EB. 21 Hal. lib. XXVIII. GER. 22 Vulg. inferit effe.
B R. 23 Taur. in Adnor. folo debere : cetevos etc. folo: debere ceteros etc. ita
nempe interpundionem mutans, et fane ifto modo languet locus. BR. Hal.
pato cauendum e(fe de dolo folo debere. — Caeteros ä?ttem et de culpa [(ua. GEB.
24 Ap. Hal. tanti,abeft. GEB. — 25 Hal. videbitur. GEB. . 26 Hial. Ho.c.
G E B. 2/7 Hal. inferit vero. GEB. 28 Praefens res dicitur, quae eít in .
poteftate rei conuenti, abfens, quae non eft in rei poteftate, fed ab alio poffide-
tur, quod ex veteri ritu deducit Aueran. /J. Interpr. Inv. 15. GEB. 29 Ap.
Hal. litem, abeft. GEB. 50 Hal. traditum iri. GEB. — 31 Hal. bonae fidei.
GERB. 35; Hal.. et Vulg. oppofita. BR. 33 Ap. Hal. fczlicet, abeft, G E B.
34. Hal. habet a lite conteffata, fed Elb. Leoninus ZV. Emendat. 1. n. 3j. et
Ioann. a Sande Decif. Frific. lib. I1I. Tit. XV. Defi. 2. — Archetypi fcriptu-

H^h.3 ram

T.

L

128

nauibus. $. r. Meum eft 35, quod ex re mea fupereft, cu-
ius vindicandi ius habeo. — :
94 L. CAr gt STRATVwaI'O H.- Edicti-monitorii, Sr
AGER ex emptonis caufa, ad aliquem pertineat, non regïï'e

E . * 4 - s od
J/t 'lelrag actione agi poterit, antequam traditus fit fager, t*undgu'e/
, " poffeffio amifía fit. — & 1. Sed heres de eo, quod hereditati ob-
] L^ & ueneri ?5, recte agEt5 etiam fi ?" polfeffionem eius adhuc

(Q, Mp i non habuerit — 1f4 : eoce u i
OY ! LL PowPoNrvs llibro XVïLaä**?ïbm&mj Sr IN
rem actum fit, et in heredem polfefforis iudicium datum fit ??,
culpa quoque, et dolüs malus heredis in hoc iudicium venit.
j canspegamopuse l Ml. Tv L r A N v s Llibro ILV. ?? Digeftorum. — Cv
| ./ favrEM fundi poffeffor ante litem conteftatam dolo malo
^14 477 fnndum poffidere dgüit, ïggre-;:äes ieius- in rem Lq&täem aCctionem
fufcipere cogendi non fünt: fed in factum actio aduerfus eos
reddi debebit, per quam regituere cogantur ^*, quantp; locu-
pletes ** eX ea fé facti f-u.eï*ïnt. A Ürni n . d
Vs ul , LHI.* Iï OMPON IVS,Wbmum S:g
c.. FvNDI pollefformeüm excColuiffet, feuiffetue, jet poftea ^^
fundus euincatur, confita tollere non poteft. . :
LIV. VrPrANVYSyib —Obpinionum, , INTER
officium aduocatxoms/, et rel fuae deïän ionem multufr[ïä& 533
nec propterea qäi,s, fi poftea cognouerit rem ad. fe pertinere,
quod alii eam vindicanti tunc ignorans fuam effe adfiftebat,
dominium fuum amitit. t qetttnme ff
LV. Ivrirawvs] -*^— Digeftorüum. S1 Pos-
SESSOR fundi, ante iudicium acceptum,:duobus heredibus
reliCctis, dece(ferit, et ab altero ex his, qui totum fundum
poffidebat, totus petitus fuerit, quin in folidum condemnari
debeat, dubitari non oportet. ^^l d
LVI. IpnEw Hibro-EXXVIHT.-^5-Digefterum- . V.ps-

: DICATIO nhon vt gregis, ita et peculii recepta eft: fed res

fingulasbs, cui legatum peculium eft, petet. ;
[o) PTAR e i .
Ly/,,zw rK«5 LVIL Arnrgrewvs|iibroVE- Digeflorum. Is, A ovo
: fundus petitus erat, ab alio eiusdem fundi nomine conuen-
fucix adiorwirorum. tus eft. Quderebatur fijlterutri eorum/iuffu iudicis fundum
: reftituiffet, et poftea fecundum alterum petitorem res ^* iu-
dicaretur, quemadmodum non duplex damnum traheret? Re-

fry)up;'wf ec ofípondi: yter prioriudex iudicaret *7, eum oporterd'ita fün-
-75, . , dum petitori reftitui iubere, vt. poffeflori caueret, vel fatis-
Ü^ "u i^ daret, fi alter. fundum euiciffet, eum praeftareJ«aerraco]
: j LVIIL. PAv r vsVMibroJHE '-.. ^"marum 9 Alfeni
À 4 9 MW RTE E Es :
A i .zf Jdtorerm. | äA Qvo feruus/fétebAtut, eidsderi

nomine cum eo furti agebatur, qujerebata
iudició condemnatus effet, quid fe facere
Jq f y^ m u r -
f«. ferüus àb eo euictus effet?

, M. zc, vtroque
m——— "
; oporteret, fi prius
gäfponäg, Dnon oportere iudicem

Lf lo eo Jatwn, cogere, vt eum traderet, nifi&iJ fatisdatum. eflet, quod pro lä)]
a . homine iudicium accepiffet, fi quid ob eam rem datum ef-
Jt9J—' [et,id reCte praeftari. 1 Sed fi prius de furto iudicium factum
Li hat . Á« effet, et hominem noxde dediffet 5*, deindejde) ipfo homine

fecundum petitorem judicium factum effet, non debereæ?ggæm

. ram aflerunt. 'Nam et diferte Bafil. w$à 7üc wgoxzrágkcuc. BR. 34 Hal.
Bo Mewmn effe. GE2B. — 36 Hal. obuenit. GEB. — 37 Hal.etf GEB. — 38 Ap.

Hal. fit. abeft. GEs. 39 Hal. b. VII. GER.
41 Vulg. quanto locupletiores, Kíal. et H. a Porta in vtraque: zu quantum lo-
cupletes. E fex MSS. quatuor Archetypum referunt, at Bynkersh. I. habet:
quantum locupletes, Yl. vero vt Vulg: quam praeferimus, quod prope folennis
tormula fit, et Bafil. habeant: £ 9 yeyévues mAousióTeQti, BR..— Ifti quatuor funt :
Barb. Otob. Treuif. S. Cruc. GE B. 42 Hal. Si poflea, quam fundi poffef-
* ov eum excoluiffet faeuiffetue, fundus etc. omiffis et poflea ante vocem fundus,
at 72 faeniffet pro feuzffet, eft manifeftus, error typorum. GE g. 45 Lal et
Vulg. interefl. BR. — 44 Hal. lib. LX. GEs. — 45 Hal. lib. LXXIV. GER.
46 Ap. Hal. res, abeft. GE . 47 Vulg. vt priori index adiudicavet. B R.
48 Hal lib. IV. Evmirouzv. GER. 49 Vulg. Js a quo. BR. — 50 Hal. cum,
loco et, et mox ageretur. — Sed firmamentum in vllo e fex codicibus non inveni.
BR. Batb. Otob. $. Crac. Treuif, Bynkersh. GEB. 51 Hal, quaerebatur.
6 EB. 52, Vulg. inferit 2u. E R. 53 Hal. praefigit et. GEB. —— 54 Hal.

40 Hal. cogentur. GEB.

| rem agitur, eorum quoque nomine *?, quae vfui, non fructui

DIGESTORVM LIB. VL TIT. L

gää)iudicem, quod hominem non traderet, litem aeftimare;
quoniam nifil eius culpa, neque dolo contigiffet, quo minus :
hominem traderet. 2,/, - od du ]44, '5*,€
LIX.iv.LrANWv-s-libro-VE-ex-Minieio 55, | W An -
TA'TOR in aliena aedificia feheftras etÁoftia 59 impofuit: ,
eadem, poft annum, dominus aedificiorumidempifit/ Qudero,. !gi'nf'fïf/"f*?/*f»-
Áis,f qui impofüerat, poffet ne 5* ea vindicare? Refpondil 5*, |
poffe: nam quae alienis aedificiis confexa effent, ea, quam-
dia iunCcta ?? manerent, eorumdem aedificiorum effe: fimul
atque inde dempta effent, cohtinuo in priftinam caufam reverti, .
| LX. Powroxrvsllibro-XXIX. adSabinum, Qvop LE Ox 07
infans, vel furiofus poffeffor perdidit, vel corrupit, impuni-
tum eft. lb vinieto mén tl
LXI. IvrrAmwvsllibroiVI. ex-Miniei : .INÍ- j
crvs/interrogatus, fi quis nauem füam aliena^materia refe-n^ey 6
ciflet, num ?^ nihilo minus eiusdem nauis maneret? Re- :
fpóndit/"manere. Sed fi in fedificanda ea idem ^* feciffet,
non poffe, Tulianus notat: nam proprietas totius nauis, cari-

-

nde 9? caufam fequitur. o- - d L
LXlI. PAPrN1ANVvSIlibrosVE.-Quaeftionum. — Sz
mAv1Is a malaf fidei * poffeffore petatur, et 55 fru&us«/| J/
agftimandifunt, vt in taberna 99 et area 97,1quae locari fo-*ec» . m

lent. Quod non eft ei contrarium, quod de pecunia depofita,
quam heres non attingit, vfüras praeftare non cogitur: nam
etfi maxime vecCtura, ficut vfura, non natura peruenit 993, fed
iure percipitur, tamen 1i;deo vectura defiderari poteft, quoniam
perziculum nauis pofleffor petitori praeftare non debet, cum
pecinia périculo dantis fäegïeretur 9. & r. Generaliter au-
tem, cum de fructibus zeffimandis quáeritur, conftat animad- :
uerti debere, Lmiä:j ? an malae fidei poffeffor fruiturds "* fit, r & [773
fedjan petitor frui potuerit, fi ei pofüdere licuiffet: quam fen- P. ]
tentiam Iulianus quoque probat. : :
LXIII. Ipew libro-XII--Quaefionum. Sx cvr»a,
non fraude quis pofleffionem amiferit, quoniam pati debetjáé- seey'€
ftimationem,, aydiendus erit a iudice, fi defideret, vt aduer- -
farius aCtione/fuz *? cedat: cum *? tamen Praetor ?^ au-

la
xilium quandoque laturus fit, quolibet alio poffidenteyjnulla « éw ex: hu
captione adficiótur, ^. Ipfo quoque, qui litis gleftimationem " seseMe, | i
perceperit *?, poffidente, debet adiuuari : neg:—facile ag.dien- ?-ng- " ';*W
dus erit ille, fi velit poftea pecuniam, quam ex fententia jiu-. 4 mf" /";
dicis periculoJiudicati recepit, reftituere. ,. — 14* iä
XIV. Ingwlibro X X Duxeftionum. Cvw in ul

funt, reftitui fructus certum eft.. /&; 81 u095,. —
LXV. IptrMllibro-H.-Refponforum. 7?. / EwPTon
raedium, quod a fion. domino 9? emit, exceptione dolijpo-
fita 5T, non aliter reftituere domino cogetur, quam fi pecu.
niam creditori eius folutam, qui pignori datum praedium ha-
buit, vfurarumque medii temporis fuperfluum reciperauerit 9? z.
fcilicet, f minus in fructibus ante litem, ?? perceptis fuit 9^:
nam eos vfuris nouis 55 dumtaxat qgmjïäjagiifamptuum in

A o od lo praedium

L]
dedidiffet. G E s. 55 Hal. Minutio. GEB. — 56 Hal. boffia. GER. 57
Hal, poffit ne. GEB, 58 Hal, Refpoudi. GEB. . 59 Vulg. couiuncia. 8 R.
6o Hal. ad Minutium, et mox Minutius. Wulg. Mutius, BR. — G1 Vulg. am,
BR. . 62 Hal eadem, locoea idem. GER. 63 Conf. Marqu. Freherum
Il. Paverg. f. Vevifim. 21. GEB. 64 Flor. erat snalafideipoffeffore, et vt in
praecedentibus habuimus boua fide poffefforis, ita hic poterat efle mala fide po[-
feffore. 8 R. 65 Vulg. etiam. BR. 66 Bafil. égyasweíov, officinae, vbi la- Y
boratur. BR, — 67 Baül. escávAev. BR. — 68 Vulg. prowemit. BR. — 69 Hal. : i
foenevetur. G E R. 'Jo Hal. animaduerti non debere. G E 8. 7Y Vulg. frai-
tu5, quod malumus. BR. 72 Wulg. a&ionem [uam. ^Ylal acHones: fuas.
Sed et Bafil. habent fingularem. P. 75 Vulg. vt. BR. 74 Vulg. inferit
E BR 75 Hal. et Vulg. vt nalla captione adficiatur. E R. 76 Hal. per-
cepit. G E B. 77 Hal. lib. XV, GER. 78 Ap. Hal. «omzne, abeft. G E B.
79 Hal. defmitiomum. GEB. — 80 Hal. nom a domino. GEB.. . 81 Vulg.oppo-
fita. B R. 82, Hal. rectperauerit. GE B. 83 Hal. a Ete conteflata, v. L.

48. fupra b. t. BR. — 84 Hal. fuerit. GER. 85 'Faur. noDis. Hal. mobis.
PT GER.

*

DIGESTORVM . LIB.

praedium faCctorum exemplo, gequum eft. $. r. Ancillatmjs5,
uae non/;in dotem data ?7, fedmfj peculium filiae $9 con-
ïg?*,ä-*:ceffa eft, peculio filiae *? non legato, mz*gncipium heredita-
| ^^*« vium effe conuenit. $Si tamen pater dotis jàc| peculii, contem-
A pïafione filiam exheredauit, et ea ratione reddita, niäil ei te-

I *

! ftamento reliquit, aut eo minus legauit: filiam defenfio tue-

. bitur voluntatis. : Jfeetndn
| LXVI. Pavrvsllh ;

Now rDEO

. HBRSSSS . .
minus recte quid noftrum efle vindicaffnus 9?, quod abire .

a nobis dominium fperatur ?9, ífi condicio legati vel liber-
. tetis extiterit ?T. o
LXVIL. Scxeyora llibre-E-—??-Refponforum. . À
. TvTOomnkE pupilli domüm mercatus, ad eius refeCtionem fa-
Iu brum induxitr j$ pecuniam WQuüeritur, ad quem per-
L£ Q tineat * Refpótidi]fi non thefauri ?? fuerunt, fed pecunia forï
«" te perdita, vel per errorem ab eo, ad quem pertinebat, non
ablata: nihilo minus eius eam effe, cuius fuerat. |
g LXVIIL VnPrANVS llibro-EE-ad-Edictum. Qvr RE-
l f& sTITVvERE iuffus, iudici non paret, contendens|non pofle ?**
' reftituere, fi quidem habeat rem, manu, miltari, olficio Iudi-
ifüä,,m poffeffio transfertur: et .fr'u&üum-'dumtaxat, omnis-
mzí«. que caufae ?5 nomine condemnatio fit. Si vero non poteft
f** reftituere, fiquidem ?9 dolo fecit, quo minus pdif)jl;, iS]quan-
tum adueríarius in litem fine vlla taxatione ?* (in1?? infini-
tum iurauerit, darfinandus eft. Si vero néc poteft reftituere,
C« mec dolo fecit, quo minus poffit, non pluris, quam quanti ??
res eft, id eft, quanti aduerfarii interfuit, condemnandus eft.
Haec fententia generalis eft: et ad omnia *??,|fiue interdi-
&a, fiue actiones * in rem, fiue in perfonam funt ?, ex qui-
J bus arbitratu iudicis quid reftituitur, locum habet. Ceaz
hu LXIX. PAvrvs][libroXIII ?-adSabinum. Is, ovr
dolo fecit, quominus poffideret, hoc quoque nomine punitur,
uod actor caüére éi non,debet, aääones, quas eius rei no-
mine habeat, fe ei praeftaturum. ER |
(EXX. Powsoxrv sfjlibreXXIX. * ad- Sabinum.
NEesC QVASI Publicianam quidem acfionem jer dandam pla-
cuit: ne in poteftate cuiusque fit per rapinam ab inuito do-
mino remTiufto 5 pre&o comparare. ; XJ/J.
V(. .. LXXE. PaAvrvs libre-tXHE 5 ad-Sabinum. Qvopn
fi poffeffor quidem, dolo fecit, a&tor vero iurare non vult, fed
quanti res fit, aduéríarium condenfnari maly(it 7, mos ei ge-.
rendus eft. ^ Jaedhes xIt. : :
LXXIL)|VrPrANvsllbroe-XVE.-3—ad Edictum., Sri
A Tifio fundum emeris Sempronii, et tibi traditus fi£, pre-
tio foluto; deinde Titius Sempronio heres extiterit et eundem
alii vendiderit et tradiderit, aequius eft, vt tu potior ? fisj
Nam etfi ipfe venditor eam rem a te péteret, exceptione eum

( L
z

'St'.",l -l

0 bkeec ,
"
t — X velXIt.
U on Gruct

pur

GE R. 86 Hal. Ancilla, GE. $7 Hal. fequens ef?, huc transfert. GER.
88 Ap. Hal. filiae, abeft, GES. 89 Hal. vindicamus. GEB. 9O Spe-
vatur, pro tzmetur. dta et Dafil. 2AviZóuevoy. &QeigetoSou uov, R R. 91 Bafil.
exierit, iiósws. BR. 92 Hal. E. III. GER. 93 Flor. tbenfauri. GEB.
94 Geminari poffe vltimam literam in posSE, vt fiat poffc fe veflituere exiftimat
Bynkersh. 1II, Obferu. 14. et fane Vulg. habet 72 fe, poft contendens. — Abeft
tamen a quinque MSS. BR. Barb. Otob. S. Cruc. Treuif. Bynkersh. GE B.
95 Graeci hic habent culpam, xo4 dpeAeía weradterui. BR..— 96 Hal. veflituere
et dolo. GEE. — 97 Bafil. xagis émeg3éceuc, finecunttatione. Sedet fermonem
inuertunt hac ratione: $ov buósg xwg ÜmsQSéstue, Ó ivdyev wurubwáterui És
&mégavrov, in quantum iurauevit fine mora, actor condeimnatur n infimitum. B.
98 Ap. Hal. zz, abeft. GEB. — 99 Ap. Hal. quanti, abeft. GEE. . 100 Ap.
Hal, eff : et ab omnia, abfunt. GER. I Hal. inferit et fiue. GEB. A d
Hal.fit GEB. 3 Hal lib XVIIL GER. — 4Hal li. XXVIII.GER.
5 Hal. et Vulg. habent zmiuflo. — Sed etiam iuftum pretium ob violentiam hic
iniuftum eft. . De induftria hic plures codices M$S. contuli. Ex duodecim fo-
li quin ueMent iniuflo. Moc etiam erat in Treuif. — Sed ibi deleto iz, repo-
fitum/fiou, quód perinde eft. — Barb. habet diuife z zuflo. n S.Cruc. qui cum
'laurin. T. Flor. habet, füper z4/?o, fcriptum eft 4uafi zniuflo, quod oppido no-
tandum. Vitium fcripturae videtur animaduertiffe, qui in Vat. L. fupel'-jggjzdio,
Ícripfit forte iuflo. Denique tres habentetzam zuflo. BR.. . Hi tres funt? Otob.
Vat. Hl Magl. Qui habent niu/lo, Vat. I. II IV. Bynkersh. GER. 6Hal.

| habent: Ko4 ó xrícuc üíxwgu iv dAMoTQÍo DáQen et qui aedificat aedificium im alie-

VI.

TINM L

fummoueres. Sed &f fi ipfe poffideret, et tu peteres, aduer-
fus exceptionem, dominii replicatione |vteréris. wáxenni, 154

LXXIIL. InzEwilibro-XVII.:9.ad Edictum. IN sPE-

129

crALIjaCone non cogitur poffeffor dicere, pro qua parte — | J 7 osien.
eius fit: hoc enim petitoris munus eft, non poffefforis. Quod 5,.... ;5
et-in Publiciana obferuatur. -$. r.ZSuperficiario, /«wä[ï"" 2 'ï't"w;g"
LXXIV. PAvrvsllibrolKXI.ad Edicu Ib ESTON LO v
qui in alieno folo fuperficiem ita habet, vt certam penfionem fy,,.,Z —
raeftet, - fex6. Dczyoco F hI
LXXV. VrPrANVvs]lbroXVI.ad Edictum. PmRAxE-
TOR caufa cognita in rem actionem pollicetur. :
LXXVI. GaArvs Llibæ—-'-&lli;graä"ääï&üä prouineiale. EH
Q v X & de tota re vindicanda dicta([funt, eadem etde parte in- 1 7X&
tellegenda fünt, officioque iudicis continetur, pro modo par- £,
tis ea quoque reftitui iubere, quae fimul cum ipfa parte refti- »ceex /
tui debent. $. r. [ncertae partis vindicafio datur, fi iufta cau-
falinterueniat. Tüftaautem caüfaleife potgïï, fi fortelegi Fal- £ /.f*t,
cidiae locus fit 1n teftamento, propter incertam detractionem -
ex legatis, quae vix apud iudicem examinatur: iuftam enim
habet ignorantiam legatarius, cui homo legatus eft *?, quo-
tam partem vindicare debeat: itaque talis *? dabitur actio:
leadem et de ceteris rebus intellégemus.Lvesenm retm F r
- — LXXVIL VzrraAwvs llbro XVH..14-ad Edi&um. u lais al
[QV/(EDAM mulier fufidum jitaj*5 nón marito donauit peru'..!?(( X Wf;
epiftulam, jet-eundem futidum ab'eo conduxit !5: poffe de-, , * fwlo-,ï

fendi in rem ei comperere '7?, quafi per ipfam adquifierit pof- deeer
feffionem, veluti per colonam. — Proponebatur, quod etfam/ in L/À z d
eo agro, qui donabatur, fuiffet, cum epiftula ;*emitteretu:' r9» ,7. "'t,
quae res fufficiebat ad traditam poffeffionem, licet. conductio, — . ) ^^ æf"'
non interueniffet.] Zt qeono d - : "M'n/ef gercorat.
LXXVIII. LAs xo llibrosIVs Pithanon-a Paulo-Epito- 4« r
mafjrum *?. Sr krvs fundi, quem alienum poffideres ?9, *f /ege o
fructum non cQegitti ?*, nilïil eius fundi fruCctuum ?* no- /ex «t rery
mine te dare oportet. Paulus ?3: Immo quaeritur;huius,2&) 475 « ^eeuzs
fruCtus idcirco factus eft, quod is eum füo. no'iïngtne percepe- ^* eretea-dac.

rit. Y Perceptionem?fru&us zïci bere dgägmfgs, non) ?? fi per- : |
fectu collecti (2.5; (féd; etiam , ita percipb ^7, vt terra con- Cejud. Pt fs cet

tinere fe fructus defierint: veluti, fi oliude wpvuziä"lle&ae a ik P AprI fw-f
nondum autem vinum»P, oleum ab aliquo factum dit-?* : , ;- z
ftatim enim ipfe ack':'epiffe fructuim, ?* ex,i/fïimandus eft, (f
LXXIX. Ipxwjlibro Vl Pithanon-a Paulo- Epftoma- //exts
torum. Sr HoMwrwNkM a me petieris, et is poft litem con-
teftatam mortuus fit, fruCtus, quoad is ?? vixerit, Keftimari
oportetj Paulusj5^*: Ita id verum effe puto, fi non priusÁis
homo in eam valetudinem inciderit, propter quam operae eius
inutiles factae fünt: nam, neefi vixilfet quidem in ea valétu-
dine, fructus eius temporis nomine z;eüimari (DnuebHep - — m UER

lb. XVIIL GER. 7 Hal malt. Gk». — 8 Hal B. XIX. GEs. — 9 f t gt r
Bafil. 2zixguréseQos, validior. BR. 1o Hal. l. XVI. GER. II Bafïl./,,fz &—/)SXV// Tur
omiffo fuperficiario in fine praecedentis legis, et in hac verbis: Id efl, omiffis' 7 Jerfa.

40 folo. BR. 12, Hal. hic inferit fj baefitet. GEB. 13 Hal. tali. GEB. ofe Quv X X XX
14 Hal. lbp. XII. GEB. 15 Hal. Vulg. omnes ;ta, expungunt. Profe&o ] WATEUSY
ea particula Florentiae non adeo recenter deleta eft, et videtur redundare. BR. ^* ^ / .

16 Poft conduxit, Hal. habet dixi. $i quid fupplendum malim dzxit, quod ex- ;
cidiffe videtur ob praecedens conduxit. BR. 17 Vulg, addit acfionem. BR.
I8 Hal. mitteretur, WVulg. ei mitteretur, argute. BR. — I9 lta etiam £. fe-
quens, vbi tamen prius érat epitomarum.. Hal. eumque fecuti H.a Porta et Bau-
doza ztiSeyàv a Paulo everouuSéveov. B R. Conf. Petr. Perrenon. 14. Animada. 16.
GEB. 20 Hal. poflidebas. GEB. 21 Vulg. collegifli. 9 R. 22, Hal. .et
Vulg. fra&us nomiue. BR. — 23 Hal. Paulus notat, Vulg. dave oportere. . Pau-
lus uotat. BR. 24 Hal. fi buius. Vulg. fi eus. BR. — 25 Hal. inferit taz-
tum. GEB. 26 Hal. pevfecle fimt collecti. Vulg, collecli fumt. BR. 2
Ap. Hal. percipi, abeft. Vulg. fed etiam ita pevcepti, vt. BR. 28 Hal et
Vulg. inferunt vel, BR. Et ita quoquo MSS. Barb. Treuif. Bynkersh. Sed
cum Flor. facit S. Cruc. GE B. 29 Hal. colle&ae funt. - Vulg. colle&ae finfF
B R. 30 Hal et Vulg. inferunt vel. BR.T — 31 Hal effb. GE B. — 32 Vulg.
frncius. B R. 33 Ap. Hal. i5, abeft. GER. 34 Hal. addit wotat. G EB.

a aluBia od

V2 y o
a4XT. AA o a À a
g.

: 3

3 dem, [srd: r )

* /äl pE PVBLICIA

H — zi A2 .1"'" ;u/(/,'nf;) à : ia ^ :
»-,,wla/z*.,«w/agfj:ä;f vsvcAPTVM4 pEeTET, IVDICIVM DABO.

1/ ) "
l £Tjv
y

113

o st

,JA [y ;

at

*

WDW

z M. )6£ mo

X XMl.

[7] e N;' ,/4
L../,JþLt' & dl: i
*acc Z//l(!f't/f«/

)(///efüu?:/

C.

p

130

'da- LXXX.EFvRIvs ÁNTHiANWNYVS ?? libro L. ad Edi-
&um- Iw REM àftionem pati non compellimur: quia licet
alicui dicere, fe non polffidere: ita ?? vtífi poffit aduerfarius
conuincere, rem ab aduerfario poffideri, transferat ad fe pof-
feffionem per iudicem, licet fuam effe non adprobauerit ?*.

NA IN REM ACTIONE.-/?
VrriaNvsilibro XVI- ad-Edittum. 4xfo du

AIT Praetor: S1x Qv1is ID, QVOD TRADITVR EX
IVSTA CAVSA NÓN !* A DOMINO, ET NONDVM

Merito Praetor ai, NONDVM VSVCAPTVM:| nam fi víu-
captum eft, habet ciuilem actionem, nec defigerat honorariam.
.S--2- Sed cur traditionis dumtaxat, et vfucapionis fecit men-

tionem, cum fatis ? multae funt * iuris partes, quibus do-
minium quis nancifceretur 5 ? vt puta legatum,

IL. PovrvsHibro-XIX. ^- d Edictum. Vrr MÓmn-
Trs caüía donationes faCtae: nam "* amiffa poffeffione, com-
etit Publiciana, quia ad exemplum legatorum capiuntur.

.HI. Vrsrawvs libro-XVE-ad-Edictum. Svmwmi?

et aliae pleraeque. $. r. Ait Praetor: ? EX IVSTA CAV-

W Xíl.5s A pEgTET. Qui igitur iuftam caufam traditionis habet, vti-
tur Publiciana. .EÉt non folum eniptori bohge fidéi competit |

Publiciana, fed effaliis: vt puta el, cui dotis nomine tradita res
eft, necdum vfucapta: eft enim iuftiffima caüfa, fiue aeftima-
tg,'? resin dotem ** datz-fit, fiue non. tem fi res ex cau-
fa iudicati fit tradita. . o
IV. PAvrvs llibee—XIX. "^ad-Edictum. Vr fol-

uendi caufa,

V. VLPIANVS Hibro 7VE-ad-— , irtum,, VEL ExT

«aufa noxae dedifjionis, fiue vera caüfa fit, fiüe falfa.
VL PAvrLvsilibro-XIX.?-ad Edictum. ITEw fifer-
uum ex caufa noxali, quia non defendebatur, iuífu Prfetoris
duxero, et amifero poffeffionem, competit mihi Publiciana.

VIE VrsrraAmxvsllibro-XVT. ad Edictum. | Sep ET
fi res adiudicata fit, Publiciana actio/ competit. $. r. $1 lis

fu/d it Keftimata, fimilis &t venditioni: et ait Iulianus, libro
vicefifimo fecundo. *^ Digeftorum, fi optulit *? reus geftima-
tionem litis, Publicianam competere. Sæ Marcellus libro
;tifio^ deci Digeftorum Íícribit: Eum '?, qui a furio-
fo, ighorans eum furere, emit, pofle vfucapere: ergo et Pu-
blicianam habebit. S.—3. Sed et fi quig ex lucratiuis caufis
rem accepit **, habetiPublicianam, quae etiam aduerfus do-
natorem competit: eft enim iuftus poffeffor, et petitor, qui li-
beralitatem. *? accepit. $. 4. 5i a minoregjuis emerit, igno-
rans eüim minorem effe, habet Publicianam.| $. 5. Sed et fi
permutatio faCta fit, eadem aCctio competit. $. 6. Publiciana
aCtio ad inftar proprietatis, non ad inftar poffeffionis, refpi-

45 Hal. Authinus. GEB. 37 Háal. proba-
uerit. GEB.
t Legerim lubentius a "om domzno, etita Vulgares habent. Inter fex
tamen MSS. folus Bynkersh. l. ita habet. Ceterum eandem lecionem Bafil.
firmant: v«gk u3 39eszórov. BR. Reliqua MSS. funt: Barb.. Otob. S. Cruc.
'TIreuif. Bynkersh. l. G EB. 2 Nempea fe. Bafil. xo u 9ix xheewe 3ecmó-
ezs, nec vfucepit. BR. 3 Hal. fane. GE R. 4 Hal et Vulg. fimt. BR.
5 Hal, mancifcatur. G E B. 6 Hal. jb. XXI. GEB. — *7 Hal. inferit. et bic.
GEB. 8 Ap. Hal. fuut, abeft. GEs. — 9 Hal. et Vulg. praefigunt 4u. B R.
10 Vulg. aeffamatae ?m dotem datae fimt. BR. II Hal. dote. GE R. 12
Hal l. XXlI. GER. 13 Hal. lib XXI GER. 14 Hal. libvo feptimo.
GE B. 15 Hal. obtulerit. GEB. — 16 Ruffardus hic: INon eff zuitium capitis
im Flor. vt quidam putant. Ymmo vero eft vel maxime, fed fatis apparebat er-
'roncum effe. — Decepti librarii fimilitudine infcriptionum. — Vulgares ediderunt :
MARCELLV'S fcribit. Eum qui. Ceterum et in Bafil, haec fuperioribus co-
haerent. BR. Hal, vt Florentiae. GEB. 17 Hal acceperit. GEB. —— 18

36 Hal. inferit tamen. GEB.

re, fufficere initio traditionisignoraffe rem alienam, vti

accipienda, fi poft emptionem apud eum remanfit.

(.VI.WJWJ&ngpggEeSITFORVM EIM WIL TITSLOJAL

cit 1?, G. 7. Si petenti mihi rem, iusiurandum detuleris, ego-
que iurauero rem meam effe, competit Publiciana mihi, fed
aduerfüs te dumtaxat: ei,enim foli nocere debet iusiuran-
dum, qui detulit. Sedfääü noffeffori delatum erit iusiuran-
dum, et iuraderit rem petitoris non effe, aduerfus eum folum
petentem exceptione vtetur, non vt £f ?^* habeat actionem.
$. 8. In Publiciana a€tione omnia eadem erunt, quae et in rei
vindicatione diximus. $. 9. Haec actio et heredi, et 1&—2*
honorariis fuccefforibus competit. $. 1o. Si ego non emero,
fed feruus meus, habebo ?? Publicianam. Idem eft et fi pro-

curator|meus, vel tutor, vel curator,| vel quis alius negotium $A.
meum gerens emerit. $. II. Praetor ait, Qv1 BONA |FI-, ,,,

DE EMIT. Non igitur omnis emptio proderit, fed ea, quae
bonam fidem habét. Proinde hóc ^* fufficit, me bonge fidei
emptorem fuifle, quamuis non a domino. ?? emerim, licet ?9
ille callido confilio vendiderit: neque enim dolus venditoris
mihi nocebit. $. 12. In hac actione non oberit mihi, fi fuc-
ceffor füm, et dolo feci, cumhis, in cuius locum fücceffi, bo-
na fide emiffet: nec proderit ?? fi dolo careo, cum emptor,
cui fucceffi, dolo feciffet.
jemit/?3, dolus eius erit fpectandus, non meus: yyel contra.; ^fv
$. r4. Publiciana tempus emptionis continet: et ideo neque 5f vt
quod ante emptionem, neque quod poftea dolo malo fafctüm "^*
eft, in hac aCtione ?? deduci,ïeïfiponio videtur.. $. 15. Bo-
nam autem fidem folius emptóris continet. $. 16.' Vt igitur
Publiciana competat, haec ?? debent concurrere: vt et bona -
fide quis emerit, et ei res empta eo nomine fit tradita. Ce-:
terum ante traditionem, quamuis bonáe fidei quis emptor fit,
experiri Publiciana non poterit. J/S.- 17. Iulianuijlilefb""feæ— [&dïpggdu
mo-Di Orum*"--f'crig&t& : traditionem rei emptáe oporte-
re bon£-fidelfieri: ideoque fi fciens alienam pofleffionem ad-
prehendit ??, Publiciana eum experiri non poffe: qui£ vfu-
capere non poterit. Nec quisquam putet, hoc nos e;glftifha-
: *5 quis
poffit Publiciana experiri: fed oportere.et.$f/tunc ?5 bona
fide 5* emptorem effe.- :
.VIH. GarvsWibro-VII. ad Edictum prouinciale. Dx
PRETIO Vero folüto nihil exprimitur: vnde poteft conie-
Ctura capi, quafi nec fententia Praetoris ea fit, vt requiratur,
an folutum fit pretium 4X7. u

IX. VnrriANvsHibro XVL-ad Edictum. Srvx au-
tem'emptori res tradita eft, fiue heredi ernptoris, Publiciana
competit a£tio. . $. 1. Si quis rem apud fe depofitam, vel fibi
commodatam etrnerit, vel pignori fibi datàm, p ögrwdi—tgj erit ;4,2,?),;&,
$ .2., ded ;
et fi práeceffjgt tráditio emptionem, idem efif dicendum.
$. 3. Item fi hereditatem emero, et traditam mihi rem heredi-
tariam petere velim, Nerafius effe fcribit Publicianam. $. 4.
Si duobus quis feparatim vendiderit bona fide, ementibus, vi-
deamus, quis magis Publiciana vti poffit: vtrumjis, cui priorij 29 . .
! a tb TO.

2 2

»

m d

Hal. ex liberalitate. Bafil xzr2 3«gsbv. BR. —— Y19 Pro competit, datur. lta
vocem vefpicit interpretatur Au&or de Latim. Vet. ICt. p. 333. vbi tamen Du-
kerus fermonem Vlpiani fe non intelligere fatetur. BR. 20 Hal. inferit et.
G E B. 21 Vulg. etiam. BR. 22, Hal. Vulg omnes praepoütiþpgqcm*omit-ïg !
tunt.| Et fane abundare vi ' t38--8; cpfo more veftigia
Flor. | . Bafil. éguáZex xAwQovéuoic xon. Ou2Ó6xXoic TQarrUQíoic, BR.
&fiqua MSS. Barb. Otob. Treuif. Bynkersh. GER. 23 Vulg. babéo. BR.
24, Hal. bic. GE B. 25 Vulg. a non domino, quod et ipfi praeferimus. BR. ;
26 Hal. pro. lcet habet et, GEB. 27 Hal. inferit et, GEB. 28 Hal.
emerit. G EB, 29 Hal. et Vulg. Zu banc aclionem. BR. 30 Vulg, infe-
rit tantuTu. RR. 31 Hal /fcribit. Ceterum ad haec luliani vide Henr. a .
Suerin. Repetit Lecl. Iur.c. 44. GER. 32, Hal. appraebeudit. GEB. 33 |
Hal.íimpliciter vt. GEB. — 34 Vulg. etimsm. BR. Et ita Treuif.|]|GEB. — 35

i

Tl
(ban].

Duarenus monuit legendum et bu"c, tefte Ruffardo. — Sed in MSS. nihil reperi,
36 Hal. bénae fidei, et ita Barb.. At M.[.2.
37 Vulg. ad-
dit

duod Duareni conie&turae faueat. B.
Otob. et $, Cruc. fessesee T'reuif, et Bynkersh. vt Florentiae. GE B.

4 4, . E : - :
$. 13. Sedienim [fi feruus meusieuts o

df

"

"

; fuvlu

m

Ío:

s E

G??chuliari

arf&.

-ges tradita eft, anlis
Vi otimo-Di

* "

, £
L

" DIGESTORVM LIB. VL TIT. Il.

Ufb f u U gt t x T. ha g |

e. " !
38, qui taptum emitl/. [Et Tulianus Jlibro.
' , àpft: iyt,fi quidem a5 eodem non do-
ino ?? emerijt, potior fit, cui priori res tradita eft: quod
fiadiuerfis non dominis, melior caufa fit poffidentis, quam
petentis: quae fententia vera eft. $. 5. Haec actio in his,
quae vfücapi non poffunt, putajfurtiuis, vel in *? feruo fugi-
tiuo, locum non habet 4;.,. $., 6. Si feruus hereditarius ante

aditam hereditatem aliquám remt emerit, et traditam fibi pof- -
feffionem amiferit, rete heres Publiciana vtitur, quafi ipfe pof-

fediffet. Municipes quoque, Mw res tradita eftJin
eadem erunt condicione: ,,, i. "rR nene r
A X. PAVYLYSIlibro—HEX- ^?—ad Edictum. SIVEfpe-
nomine feruus emerit, fiue non.
XL VrPIANVYSs/libro-XVL-ud-Edictum. 51 kco
emi, et mea voluntate alii res fit tradita, Imperator Seuerus
refcripfit, Publicianam iHi-^3 dandam. $. r. Si de vfufructu
agatür (tradito,| Publiciana datur. Itemque ;22 , feruitutibus vr-
banorum praediorum per traditionem conftitutis, vel per pa-
tientiam, forte fi perdomum quis fuam paffus eft aquaeductum

transduci: item. rufticorum: nam et hic traditionem, et pa-

Cf

ea. f'dä

Lf Ó

tientiam tuendam conftat. $. 2. Partus ancillae furtiuae, qui
apud bonae fidei emptorem conceptus eft, Z ber hanc actionem
petendus eft, etjühil ab eo, qui emit, poffeffus non eft. Sed
herés furis hanc aCtionem non habét: quiavitiorum defuncti
fueceffor eft. — $. 3. Interdum: tamen, licet, furtiua mater di-
ftracta(non fit, fed dggatagignoï'anti mihi, && f? apud me con-
] t 4* petit rhihi in partu *7 Publicia-
epeïät. et pepererit ^^, competit mihi in partu 7 :
na, Wt/Iulianus ait: fi modo eo tempore, quo experiar ^8, fur-
tiuam matrem ignorem. $. 4. Idem Iulianus generaliter di-

cit, ex qua cauía matrem vfucapere poff

poffem, fi furtiua non ef-
fet, ex ea caufa partum me Vfucaperäj—iïbfu 'tiuam effé mátrem
ignomibam/ *?. Ex omnibus igitur icaliDus 59 Publicianam.
habeyo ?*.

$. 5. Idem eftyet i ex partu partus eft| et fi non

L'€, natus, fed poft mortem matris, exfetto ventre eius ??, extra-

&f

*

rcri/ctwa

FR

$. 6. Idem ait, aedibus emptis, fi fuerint dirütae, ea, quae ae-
dificio acceflergnt, huiusmodi aCtione petenda. $.—7- Quod
tamen per allugionem ?? fundo acceffit 56 fimile fit éi, cui
.accedit: etideo, fi&pfe fundus Publiciana peti non poteft, r
hoc petetur: fi autem Wä iartemy 57, quae per al-
luuionem 53 acceffit: et ita Pomponius fcribit. $. 8. Idem
adicit 52, etfi ftatuae emptae partes recifae 5? petantur, fimi-
lem a&ionem proficere. $. 9. Idem fcripit: fi aream emero,

et infülam in ea aedificauero, reCcte me Publiciana vfurur.

L« L] * x&:,, : 3 *
Gus eft, vt et ?5 Pomponius libro quadragefifimo fcripfit ?^.

$. ro. Ítem inquit: fi infulam emi, et ad aream ea peruenit,
- K [ ;

aeque potero vti Publiciana $*. /vex Axetefi a — ?. £n, Ern;

XIL Pavrvslibro—XIX. -92 ad Edictum. | Cvw
spoxsvs fponfae feruum donaffet, eumque in dotem ^^ ac-
cepiffet ante vfücapionem, refcriptium eft a Diuo Pio, diüor-

öa : ,. * e & El , * » YT ?
tio fdtto]reftituendum efle fernuum: nam valuifíe donationem.

inter fponfum et fponfam 5*. Dabitur ergo et poffidenti ex-

dit au »0nm, BR. — 38 Hal an etiam, qui, GER. 49 Florentiae fcriptum
erat: ab eodem domino, íed mou, deinde fuppletum. R. 40 Ap. Hal, z.
abeft, GEB. 41 Hal. babenut, vitio, vt reor, typorum. GEB. 42, Hal. lib.
"XXI. GEBR. 43 Ap. Hal. ili. abeft. — Vulg. ei. R. 44. Hal. inferit de.
GEB. 45 Hal. et Vulg. iníerit ea. BR. 46 Vulg. concepit et peperit. BR.
47 Vulg. partum. BR. 48 Gothofr. in nota: Quwo pariat Cuiac. ad L, 4.
infr. de Vfucap. al. quo experior, al. quo et pariat. Graeci hic legunt: iv 74
xiveiv, id eft, fi eco tempore quo experior. Sed hoc ipfum iam monuit Leun-
clauius /I. Notat. 24. Adde, fi lubet, Adrian. Puluaeum de Rei furt. probib.
v[ucap. c. 10. BR. 49 Hal. iguorem. GEBR. 50 Hal et Vulg. canffis.
Bafil. etiam habent: émóv. Nihil tamen mutarim. BR. 51 Hal. et Vulg.
babeo, B R. 52, Bafil, && dverousic vexSívroc. BR. $3 Ap. Hal. et abeft.
GER. . 54 Vulg. addit Digefforum, et habet fcribit. BR. 35 Taur. alla-
Biouem. GEB. 56 Hal. accedit. G E B. 57 Hal. et pars. GE B. 58
'Taur. alluBzonem. GE B. 59 Hal. adicit. GER. 60 Bafil. àmecóvzuv,

quae exciderunt, hoc eft, amiffae funt, BR

61 Ap. Hal Pabliciaua, abeft. |

ceptio, et amiffa poffeffione, Publiciana: fiue extraneus, fiue
donator poffideat. y $. r. Is, cui ex Trebelliano hereditas re-
ftituta eft, etigpfi/non fuerit naxétus poffeffionem, vti poteft
Publiciana. $. 2. In vectigalibus 55, et in aliis praediis, quae
vfucapi non poflunt, Publiciana competit, fi forte bona fide
mihi tradita fünt 59. $. 3. Idem.eft-et fi fuperficiariam in-
fulam a non domino 9* bona fide emero. $. 4. Si res talis

fit, vt eam Lex aut Conftitutio alienari prohibeat, eo cafu Pu- /

bliciana non competit: quia his cafibus neminem Praetor tue-
tur, ne contra Leges faciat. ^. 5) Publiciana atfione etidrà
de infante feruo nondum anniculo vti poffumus. -$—6. 99 Si
pro-parte quis rem petere. 9? wmit, Publiciana a€tione vti
poteft. $. 7. Sed BWS, gïïi mofnento poffedit, rec&te hac
aCtione experifetur "9. mo Zm 6f

XIIl. GArv slibro-VH.ad Edictum prouineiale. Qv A x-

M W'öa«y'a' A 1

ved

r E

cvMovx funt iuftae caufae adquirendarum rerum, fijx/his L4^/* -

fequendarum 7^ gratia, haec a€tio. $. r. Interdum quibus-
dam nec ex iuftis poffeffionibus competit Publicianum iudi-
cium: namque pignératiciae, et precariae poffeffionós iuftae
funt, fed ex his non folet competere tale iudiciutm: illa fcili-

cet ratione, quia neque creditor, neque is, qui precario roga-

uit, eo animo nancifcitur poffeffionem, vt credat fe dominum
effe. $. 2. Qui a pupillo emit, probare debet, tutore aucto-
re ?? lege non prohibente, fe emiffe.
falfo tutore ayCtore emerit, bona fide émifle videtur.
XIV. PIANYvS-Jlibro -XVE.—ad -Edictum. PaAPri-
NIANVSüibæ-fextürQuAe&iongm-fæibitt Si, quis prOhibuit,

2.

vel denuntiauit, ex caufa venditionis tradi rém, quae ipfius

voluntate a procuratore fuerat 7* diftraCta, etis nihilo minus c4

A.
2

tradiderit, emptorem tuebitur Praetor, fiue poffideat, fiue pe-
tat rem. Sed, quod|iudicio empti procurator emptori praefti-
terit,contrarigiiudicio "* mandati confequetur *^: poteftenim
fieri, vt emptori res auferatur ab eo, qui 77 venire mandauit,
quia per ignorantiam non eft vfüs excepäone, quam debuit
opponere: velutl, sY NON AYCTOR MEVS EX VOLVN-

TATE TVA VENDIDIT '*.

Sed et ?? fi deceptus-

G ota 7

f ereco
XV. Pow»oNuzivsMHibro—LII.7?-ad-Sabinum. — j5 -

sERVvs meus, cum in fuga fit, rem a non domino emat,
Publiciana mihi competere debet, licet poffeffionem rei tradi-
tae per eum nayus non fim. ^ J3ev»-» .
XVI. PAPINIANgj libto—.- i Pau-
lus notat: Exce»mrrio iufü dominii Publicianae obicien-
.da 3* eft. ii Kfeno [* Craecue
: XVIL- N gaTrvs-libro HE-Membranarum. ( 4P v B 1.1-
CIANA aCtio non ideo comparata eft, vt res domino aufera-
tur, eiusque rg! argumentum ett primä" 82 gequitas, deinde
exceptio sf EA RES POSSESSORIS NON siT, fed vt
kis, qui bona fide emit, poffeffionemque eius/ ?* ex ea caufa
: —
nanctus eft, potius rem habegt. ( ex'ez, £.

80

TIT.

63 Bafil. iv apord, pro hs mgetaa, vt
BR. 64 Vulg. addit cowmfíat. BR. — 65
Bafil. x «v digdvrivrixAv, BR. 66 In Pand. Fl. tradita efft, fed hic re&tius.
Ita H. a Porta in II. omnes autem re&e habent. BR. Etiam Hal. GER. — 67
Hal. more fuo inuertit 102 domimo. GEB. — 68 Hal. praefigit Et. GER. — 69
Hal. et Vulg. rem vepetere. BR. ^7Oo Hal. experitur. GEB. 71 Hal pro-
fequendarum. GXB. 72 Hal. et Vulg. inferunt et. BR, 75 Ap. Hal. et,
et mox aandore, abfunt. GEB, .. 74 Hal. juit. GEB. 75 Bafil. 3ix viic dy-
cruuysyus BR. 76 Hal. confequituv. GEB. 77 Vulg. inferit vem. BR.
78 Vulg. vendiderit. BR. 9 Hal. ljb. IV. GEB. — 80 Hal. transponit /zbro
X. quaeflionum. PAPINIANI, Vulg. Papinianus. BR. —— 81 Hal obücien-
da. GEB. $2 Taur. in Adnot. primo im P. et im vet. prima. E fex fcri-
ptis quatuor habent przma. BR. — Otob. 8. Cruc. Bynkersh. Reliqui duo Barb.
et Treuif. habent pri;mo, atque ita quoque Hal, G&E. 83 Ap. Hal eius,
abeft. GE B. : '

GEBR. 65 Hal. L. XXI. GER.

alias in Pand. z dote, pro zm dotem.

* Hal.

[ * /

w — —

- caufis nayféti res amiferimus, dabitur nobis, earum rerum per- »^ex — a.

hn

DIGESTORVM LIB. VI

132 JSL HL LIB. MVIL TIT.. IT
* TIT.-—FHL W( ^ lendi dantur, vt priuatii * agros Inogg*ïy colendos dare fole-
/& SI AGER, VECTIGALIS, ! ID EST;, * EM- mus. $. I. Qu1 in perpetuum fundt-np fruendun? gond'uxe-
f , j Z t€ . Olarus . ' E t . / t runt I?(æ&ümeïptbüs,.qt;uamms non efficiantur domini, :camen
P^ fw*Mï PHYTE|[V TICARIVS| ", PETATVR. 'g placuit competeré eis in rem actionem aduerfüs quemuis pof- ,
ex C& PAvrLvs libro XXI. ad Ediétum. fefforem: fed et aduerfus ipfos municipes: ——4fJj "
E. eyb-æ ,W;w GnI ciuitayüm ? alii vectigales vocantur, alii 11,93&-"&6' . À. VuriaAmNvs]llibroXVlL-ad-Sabinum ?. rA ta- W
| UT WL' qui in perpetuum locantur: iid eft Wac ! men, fi vectigal foluant. ^ occtfums p * !
| . b u -Aege vt faindiu * pro his vectigal pendatur, diu neque li. PAv vsMibre—XXf* -ad-Edictum, — Inkw eft : l
4 d) i ipfis, qui conduxerint;?, neque his, qui in locun? eorum fuc- | et fi ad tempus i?äbu»e;r conduttum negstempus congluctio-
P cefferunt, auferri eos liceat. Non vectigales funt, qui gitg 755(:)/- /nig 'fmitu;n üï' eo// )irent, ( eneatt) CT
j —— i ; ( . ; exXkicert V12 a Ccecocenl n2 Jucau ; ;
E gt aol d bt Rij n — i P
r wi; i ( VOLIDRESRSGBEPTIIMNJBaeoea.
| | £m ;
: JM n VI. GA 11 Vä Mibro,VIf.ad EdiCctumprouineiale. Vswvs-
' L | ^ FRVCTVS fpluribus modis conftituitur: w& ecce, fi legatus
: J DE VSVFRVCTV, ET OVEMADMO- .|fuerit Sed et proprietas deducto vfufructu legari pot;g&, vt w
| 79 105 w oAX .97" DVM QVIS VTATVR AFR.VATVR.& ä( 7;» apud heredem maneat vfusfructus. f'*(g;) - Conftituitur ad- n
; Z*«U/**/ GOPU - p ii du f äæï [ 3 huc *? vfusfructus, et in iudicio familiae hercifcundae, et
I ;5. PAvrvslbrotHk 2 aïä». -V--ïteämm' ; ."| communi diuidundo, fi iudex aleii proprietatem adiudicauerit,
; (J'/I//. M—- [svsrnvervs eft ius alienis rebus vtendi' fruendi, | alii vfümfructum. | $. 2. Adquinfur autem nobis vfusfructus
E t : falua rerum fubftantia. : non folum per nosmetipfos, fed etiam per eas quoque per- . fL(.,/f;',,
H CHRLE, CELSVS-W?&W& EsT fonas; quas iuri *? noftro fübiectas habemus. $. 3. Nihilé^ X
; Jw;);c,y fer- enim vfusfructus ius in corpore, quo füblato, et ipfum tolli dütcm, vetat, feruo meo herede infüituto, legàri proprietatem " |
Ev . neceffe eft. E E deducto víüfruétu. CO. ] L
u"y" faules — IIE4GAx ymgMWW"*C'UWW*&W&BFGQQ VIT. VrPrANVYS 1ibrioü(]VH. ** ad Sabinum. Vsv- |
rum. OmwNygvmw praediorum iure legati poteft conftitui vfus- | FRv cr.v legato omnis fructus rei ad früctuarium pertinet. .
fructus, vt geres iubeatur dare alicui vfugáfructum.' Dare ! Et aut rei *? foli, aut rei mobilis vfusfructus legatur. $. r.
autem intellegitur, fi induxerit in fündum legatarium, euinue | Rei ** foli, vtputa/äedium, vfufructu legato, quicumque **
patiatur vtifrui. Et * fine teftamento autem-^ fi quis velit | r&itus eft, ad vfüfruCtuarium pertinet: quaggüe'obuentiones C*f wl
"bbet. vfümfructum confttuere, paCtionibus et/ftipulagionibus id | funt ex 'äedl.h.cgs,. ex areis, etjceteris, quáecumque Aedium Jaoien
2 fW efficereipoteft. . "r Confgtit * autem vfüsfru&us non tan- | funt. Vnde etiam mitti eum in pofleffioném vicinarum fedi- lp
E - W?þï:"ä"' tum in fundo, et aedibus, verumetiam- * in feruis, et lumen- | um eaufa damni infecti, placuit: et Aure dominii poffeffurumx ] Wt
5 tis, ceterisque rebus. $. 2. Nectamen in vniuerfum inutiles | eas/aedes, fi perfeueretur non cauenri: nec quidquam amitteré" Luli
| — .. . ^^ o— effent proprietates, femTäer abjcedente vfufruttu, placuit cer-| finito vfufructu. Hac ratione Labeo fcribit, neo/dedificium s
| d jetenem - tis modis extingui vfumtruCtum, et (ad), * proprietatem re- | licere domino, -&e- innito, altius tollere: ficut nec, areae vfu- äf-[?
( ut—fülausari uerti.| $. 3. Quibus autem modis Vf.'usü*ugïüs'ä'*ä $ conftitit?, | fru&tu legato, poteft in area zediücium poni. Quam fenten-
, d et &nitur, ijsdem modis etiam nudus vfüs fólet et. conftitui, tiam puto veram. $. 2. Quoniam igitur omnis fructus rei ad
: P et finiri. ] ; Jetundo . ! " : eum pertinát, reficere quoque eum edes per arbitrum cogi, o
W177-'; bt Iaeehue, (1V.Pavrvsllbrolad-Ediftum. Vsvsrnvermvs| Celfus fcribit. J ngää/llibmæ&aüo---mügeüomm I8? [j Ia x (
[Cjiwæ z.. in multis cafibus pars dominii eft, et exftat, quod vel prae- þïä&enus tamen, vt farta teCta habeat: fi qua tamen vetufta- E
| hr in nacs I4064*, . fens, vel ex die dari poteft.à te corruiffent, neutrum *? cogi reficere:-fed-fi heres refece- C
J 'aglan & Jj« V.[TAPrN1ANvs libroVIL *? Quaeftionum. Vsvs- | rit, paffurum fructuarium vti. Vnde Celfüus de midoifarta te- R A:

M ol egeen VL lab dkitui, et leg

itimo tempore fimiliter amitti, eademque ratione

as per legem Falcidiam minui æf:eiä Reo quoque promittendi
| defuncto, in partes hgreditariás/ vfusfructus obligatio diuidi-
IH tur: -et,-ft ex communi praedio debeatur, vno ex fotiis ldefen-
A. ferjfers re*7 dente,(pro parte] defendentis fiet reftitutio. j
b d 5 1 Hal. Vulg. ofünes : vel. Sane e fex MSS. tria itidem vel, habent,

immo et duo alia ex corre&ione. Nimirum S, Cruc. vbi fcriptum Zdem, et
adnotatum inter verficulos zel, et 'Treuif, vbi Id efl, in vel reformatum. BR.
lfta tria funt Barb, Orob, et, vt coniicio, Bynkersh. alter. Nam additur: xt
Elor. Bynkersh.(puta alter) GE x. 2, Vulgata et pleraque MSS. Empbyteoti-
Cür24$. BR. — Puta Barb. Otob. S. Cruc. GEn. 3 Hal et Vulg. czuitatum.
Haec practerea addit: fecendum Iuliami femtemtiam. B. 4 Hal. quamdiu,

et in fequentibus tamdi. GER. 5 Hal. conduxerunt. GEB. 6 Hal. pri-

I

zat4 Vulg. priuatis, BR. ^/ Hal. ljb. XVT. ad Edi&dum. GE R.
1 Hal. lb. II. GEF. ZHal. fie. GEB. - 53 Vulgo Et, abeft.
,BR. 4 Ap..Hal. eutem, abeft. G s. 5 Gothofr. in nota: Al. conftitui-
tur, al. confiftit. Hal. et Vulg. conflituitur. Inter MSS. folum Otob. habet

confiflit. Baxb. copHituit, quod etiam erat in S. Cruc. ,vbi tamen fa&um con-
füituitur, Mt vterque Bynkersh. femper habuere. In Bafil. quoque
eft cuvísaTzat, conflituituy, BR. 6 Hal verum et. GER. 7 Similiter in
L. 7. ommnis. fruclus vei proprictarium pertinet, vbi tamen ad, fuppletum. 5 n.
8 Ap. Hal. et Vulg. et, abeft. & R. 9 Hal. ct Vulg. conflituitur. B R. 10
.Hal. li. VI. GEB. I1 Vulg. et, abeft. Bn. 12 Hal. ad baec. GER.
13 Taur. zurE. GER. 14 Hal, l$. VII. GER. I5 Ap. Hal, vei, abeft.

ab initio pro parte indiuifa Dïgïfiüi&y Con-

Ca habendi qugerit, fi quxe ?? vetuftate corruerunt, refi-
cere non cogitur ?^^:, modica igitur refectio ad eum perti-

:g fcit, vfufructu legato:

neat ??, quoniam-et alia onera adgno
vtputa ftipendium, vel tt'ibutum,—v-el—f!alamüm? 3i vel alimen- //t£ M
ta ab i£a-re/ ^* relicta: et ita Marcéllus Hbro —Qi'hï);dgg—iglg 25 JQM iE
DEPSTEECE Ícribit, /"€t^ Väwv

G E B. I6 Ap. Hal. ? rej, et hic abeít. GER. 17 Hal, et Vulg. inferunt
rej. BR. —— 18 Malumus: Celfaus fcribit libro oclauo decimo Digeflorum, altero:
Celfus, xtpote per errorem repetito, expuncto. Hal. Celfus fcribit omiifis, ha-
bet: Celfus libro decimo o&auo Digeflovmm ftribit. 'Sgd ex hic Vulg. nouam
L. Ha&enus, incipt. E quinque MSS. folus Barl?f'&cï:oniun&imn]aec refert,
quae tamen deinde feparata funt, fed tamen negligenter, vt etiamnum defit. no-
men ICti, quemadmodum legibus praefigi folet. B&R. — In reliquis quinque;Otob.
Vat. l. S. Cruc., BynkersbJpoft: Celfus fcribit, noua lex ab initio, vt Brenkm.
ait in Collation:. Puto itaque Brenkmanni illa: Barf, cogiunflim baec veferre,
idem velle, ac oninia haec non interrupta ferie eiff'ïz(wm quae cum cor-
re&ores deinde mütare vellent, nouam quidem legem ea, quae ifta verba: Cel-
Jus. (eribit, fequebantur, puta libro XV11I. Diseflorum, efle voluerunt, Celfi[au-
temï?lomen non repetierünt. Atqui ita prima Barberini Codicis fcriptura plane
re&e fe habuit. GER. I9 Hal.. ueutiquam. Re&&)gg*wulgares, vt et
MSS. Bafil. àu3éreoos dvaveotv &veyxáterui, BR..— MSS. funt: Barb. Otob. S.
Cruc. Treuif. Bynkersh. GER. 20 Vulg. Si qua. BR. 2X Hal. cogatur.
GE B. 22 'Taur. in margine pertzmet, antiquitus litera a, deleta. &m.
25 Hal. folarium. | Conf. Noodt. ]. de Vfufr. 9. et 14. Bafil. generaliter rà
onpócia, B R, 24. Vox re, recentius deleta in Pand. Flor. quo ipfo factum,
vt tranfierit facilius in ab eo, vt Hlal. V ulg. omnes. BR. 25 Vulg. lib. XIV.
: , B R.

w

$

|
|

7uæw*

J d

o- 3 L
gw—'& ratius j autem
^i fruCtuarium prohiberi, quo minus reficiat: quia necarare pro-
/ éá R e 74 5
^'hiberi poteft ^9, aut colere:

ót.

Ml'cimg 11

A u- J

DIGESTORVM . LIB. VIL TIT. L

3 L -
fcribit. . 5., Caffius quoque feribit librosoctauo, iuris ciujlis,
fructuariumjfer arbitrum cogi reficere, quemadmodum"gife-
rere ^9? cogl uaarboreüsü,et Arifto notat, haec vera effe. 4 Ne-
üari —Membranarum-ait, non pofle

| nec folum neceflarias refectiones
factürum, fed etiam voluptatis caufa, vt ?? te&toria, 1&;5&&
mettay et fimilia facere ??:
le 3* detrahere pofle, — 4424
VIIIL. IpnEMlibro-XE.-ad-Edictum, QvAMwvis me-
lius repofiturüs fit... Quae fententia vera eft. —
: IX. IpnxM jlibro-XVH.-5?-ad-Sabinum. ITEM *?,
fi fundi vfusfructus fit legatus, quidquid. in fundo nafcitur,
quidquid inde percipi ipotefs, ipfius fructus ?^ eft: fic tamen,
vt boni viri arbitratu fruatur. Nam et Celfus libro W
Dige af(cribit, cogi eum poffe recte colere.
J&-—1. Et, fi japesi ?? ä13 leo fundo fint, eárum quoque vfusfru-
éus ad eum pertinet. $. 2. Sed ** fi lapidicinas habeat, -et-
lapidem 33 cedere velit, vel cretifodinas ?? [habeat,|vel hare-
nas, omnibus his vfürum Sabinus ait, quafi bonum patremfa-
milias. Quam fententiam puto veram. $. 3.,Sed fi haec /^?

LORjG f: metalla poft vfumfru&um legatum fint inuenta, cum tolius/

PA

cma;hänu/z»-/ quae fententia non eft fine ratione. Nam vbi la

' L
»

/

À. def- ?

"t arg' ^ffnariiautem fruCctum *^ puto ad fru&uariueä

- Utd

agri relinquatur vfusfructus, non partium, continefntur **
legato. $. 4. Huic vicinus tractgtus eft, qui foletin eo, quod
acceffit, tractari: et placuit, alláüionis *^ quoque vfumfru-
Gum ad fructuarium pertinere. : Sed fi infula iuxta fundum
in flumine nata fit, eius vfumfruCtum ad fructuarium non per-
tinere Pegafus fcribit, licet proprietati accedat: effe enim vel-
uti proprium fundum, cuius vfusfructus ad te non pertineat:
43 df-

—

: fruCtuario non accedit. $. 5. Aucupiorum quoque et

et vfüsfruttus augetur: vbi autem apparet fepa-

-Jna-.m;gg;?;
;;; venationum| reditum Caffius ait libro octauo iuris ciuilis, ad

früCtuarium pertinere. Ergo et pifcationum. $. $« Semi-
pertinere : ita
£amem, vt(€8 ] ? vendere ei, et feminare liceat : debet tamen
conferendi agri caufa, feminarium paratum femper renouare,
quafi inftrumentum hgri: vt, finito vfufru&tu, domino refti-
tuatur. $. 7. Inftrumenti. auütem fructum habere debet: ^*
vendendi tamen jfacultatemy ^" non habet. Nam et fi fundi

vfusfructus fuerrt legatus itager, vnde palo ** in fundum;

: cuius vfüsfructus legatus eiï] folebat pzï"tbxjfanïilias vti, vel fali-

cee, vel harundine,qputo/ fructuarium ha&ténus vti poffe, ne ex
eo vendat: nifi forte faliCti ejuf?, vel filuae palaris, velarun-
dineti vfüsfructus;fit legatus: tunc enim ét vendere poteft.
Nam et Trebatius fcribit, filuam caeduam et arundinetum pofte

»R. 26 Ad[evere, hic eft, iuxta veteres arbores nouas ferere. Diferte Var-
xo lib. L. c. 26. vites propter cupveffos adferere. Hal. tamen Vulg. et omnes
habent fubfeveve. BR. 2/77 Hal. libro tertio. GEB. 28 Hal. poffit. GEB.
29 Ap. Hal. vt, ct mox facere, abeít. GEB. 30 Bafül i woépaen » ww
Qcui xo] T Awmà, veluti pingere, et calculave, l. c. calculis fternere, pauimen-
tare, et veliqua. — Noodt. fimilia facere, exponit reficere I. de V[ufr. 11. veríus
fimem. BR. 31 Hal. zuutile. At et Bafil. habent: xoe4ssuev 7i. BR. 22
Hal. Jij. XVIII. GE&. 33 Ap. Hal. Item, abeft. GEB. 34 Hal fra-
&uarii. GEB, 55 Vulg. lib. XVI. BR. 36 Vulgata lapides, et eadem
mox eorum. Bafil. tamen uexic9v diferte mentionem faciunt. Mallet tamen
et Noodt. J. de Vfufr. 6. et 7. Vulgatam. BR. 37 Hal et Vulg. inferunt
et. BR. 38 Vulg. lapides. B R. 39 Vulg. cretae fodinas. Bafil. Asuxo-
suíbsv, BR.
Bynkersh. [.— Hal. et H. a Porta in vtraque Sed et fi metalla. Nempe non ani-
maduerterunt, szetallum generale vocabulum .effe, ad omnia pertinens, quae e
terrae vifceribus eruuntur Z. 13. $. y. b. L. 3. $. vlt. infr. de veb. eor. qui. (ub
tutela. Praeterca difertis verbis Bafil. z£ ro:40ra uérzAA«. Denique cum ibi-
dem legatur xv probo, quod vult Noodtius I. de Vfufr. 6. — Sed et fi baec me-
falla. & z. Cum Flor. tamen faciunt, voculamque et, non agnofcunt Barb. et
Otob. GER. 41 Hal et Vulg. contiuentur. BR. 42 Waur. alluEionis,
GERB. 43 Hal latitat. Vulg. latet. BR. 44 Vulg. feminarios autem
frudus. — - Hal. feminarii etiam frudus. B& — 43 Vulg. etim. B B. 46 Hal,

neque autem ampliare, nec vti- -

| neceffarium fumere ?7.
| neat: nauis &tenim ad hoc paratur vt,nauiget7? ?.

. vél locare,
| qui vendit, vtitur

40 Vulg. Sed fi et setalla. Sicque MSS. $. Cruc. Treuif. et.

133

| fructuarium cjedere, ficut paterfamilias cgedebat: et vendere,

licet paterfamilias non folébat véndere, fed ipfevti: ad modum
ienim/ referendum eft, non ad qualitatem vtendi. ^ 7454
X. JP o:w ?. o-N-rv-s- --libfcqääzwad- Sabinum. EÉx srrvA
caedua pedamenta et ramos ex ürbore víufructuarium fum-
pturum: ex non caedua, in vineam fumpturum, dum ne fun-
dum deteriorem faciat. ^ J« E Glplienet
XI. Pavrvsilibro TE Epitom

af?m—m 59-yAlfenitDige-

-ftorum. Sxp ?*, sr grandes arbores eflent, non poffe ea&i

c/edere. Bu5 s OOO WUu
XIL Vr»rawvsllbro XVIL.-ad-Sabinum-5?. Am-
BORIiBVvS euplfis ??, vel vi ventorum deie&ts, vsque ad
vfum fuum et villae poffe' vfufrutctuarium ferre, Labeo ait:
nec materia ?* eum pro ligno vfurum, fi hábeatj vnde vta-
turligno. Quam fententiam puto veram: alioquin t fi to-
tus ager fit hunc cafum paffus, omnes arbores auferret *5
fructuarius: materiam tamen ipfum fuccidere, quantum ad
villde refectionem ?*, putat poffe: quemadmodum calcem,
Ep-qg;g]coquere, vel harenam fodere, aliudue iquid 'aedificio
$. r. Nauis vfüfrü&u-legato, [naui-
egandum. *Snmittendam puto, licet naufragii periculum immi-
2udjt ,. : i T ! $. 23,Vf11-
L?ef/ ipfe frui ea re, velj alii$fruendam concedere,
vel vétidere poteft: nam et qui locat, vtitur: et
$9. - Sed et fi alii precario cogcedat vel do-
net,puto eum vti: atque ideo retinem, ?^ vfumfructum; et
hoc Caffius et PÉrafus refponderunt, et äoäponius libro qïgg:
to ex Sabino probat 9?. . Non folum autem, fi ego locauero,
retineo vfumfructum, fed et fi alius negotium:. meum gerens
locauerit vfumfructum,| Tulianus whx,g»tæyg'äïimü"qucü—
püt 93 retinere me vfümfructum. Quid/tamen fi non loca-
uero, fed abfente et ignorante me, negotium meum gerens

fructuarius

vtatur quis, et fruatur? Nihilominus retineo vfumfructum. -

Quod et Pomponius libro quinto probat, per hoc, quod ne-
gotiorum [geftorum/aCtionem adquifiui. $. 3. De illo Pom-
ponius dubitat, fi fugitiuus **, in quo meus. vfusfructus ?*
eft, ftipuletur/aliquidj ex re mea, vel pertradi£ionem accipiat,
an per hoc ipfum, quafi vtar, retineam vfumfructum ? magis-
quc admittit, retinere: nam ffepe, étiam- fi 5* praefentibus
feruis $2/ non vtamur, tamen vfumfru&tum retinemus: vtpu-
ta äegmtanü.;&g[g; vel infanti, cuius operde nullae funt, vel
defectde fene&utis—homirg,öä: nam et fi agrum aremus, li-
cet tam 9? fterilis fit, v nullus fru&us(tnafcatur, retinemus
vfumfructum. lulianus itamen-fibr . ünto Di
ftorum-feribit, etiam fi non ftipuletur quidjferuus fugitiuus,
retineri tamen ?? vfumfructum: nam qua ratione, inquit, re-
| | tinetur
etin fequentibus eft babeat. GEB. — 47 Vulg. m BR. — 48
di&io nimis remota vifa a verbo fuo, itaque. tranítulit ad fe-

49 Hal. Vulg. omnes
50 Hal. &mouáv. GEB,

.

d

praefigit vt,
Haloandro haec
quentia, praefixa disiun&iua vel palo vti vel falice. BR.
eiug. Sed « ei ad verbum legatus eff, fe refert. B R.
21 Hal Etfi. GER. 52 Hal ad edidum. GEB. — 53 Taur. en Olfis. — Hal.
euulfis. G E B. 54, Bene Bafil. xoj àv xéxgares vo?c igyesipos o« waurigev. B R.
55 Hal auferet. GEB. 56 Hal. addit fatis fit. GEB. 57 Hal addit
potefi. GE B. 58 Poffet forte defendi. Ipíe tamen cum Hal. et Vulg. lego
mauigatmin. Ftita Barb. — At Treuif. ad nauigandwm. — Quatuor alii Flor. ad-
haerent. B R. . Otob. S. Cruc. Bynkersh. GEB. 59 Hal. et Vulg. eanigetur.
BR. 60 Ap. Hal. vtitur, abeft. GER. 61 Flor. i recentius in e, mutata
fa&um retiuere, quod habent omnes. BR. Etiam Hal. G & &. 62 Vulg. et
Sabinus probant. BR. 63 Vulg. fcribit. BR. 64 Hal. inferit nondam. ab
aliquo pojfeffus. GE B. 65 'Taur, zeV Susfrutius. Ex me ofusfeuctus, ap.
Hal. eft anibi cfusfrudus. — Vulg. re&ius mens eft. vfusfrutius. BR. 66 Ap..
Hal. et, loco etiam fi. GEB. 67 Hal. inferit ljcet. GER. 68 Taur, hic
habet bominl pro bomine. Sed merito quaerimus, cur magis hoc cum maiu-
ícula i fit quam antecedentia aegrotanti: iufanti. Malumus cum Hal. aegro-
tante feruo vel infante —— vel defetlae feuetiutis bomiue. Vulg. fecundo cafu
efferunt aegrotamtis fevui vel iufamtis —— vel defedhae fenectutis bominis. BR.
69 Vulg. ita. BR, — 7o Hal. retineri, negle&to tamen. — Vulg. retinemus ta-
! 3868

li2

geet
) kj.

CEEN

fc.'r.;, gx GC
J bon: EX Wmn

ur&-;fm,,&;n:

L. d serosf oetendS L.
veeTEecehr at Fa
ZuLT-
r

A At o I m

13 3«7:2

M d

—
—

154

tinetur a proprietario poffeffio, etiam fi in fuga feruus fit, pa-
ri rajione ettam vfusfruCtus retinetur. — $. 4. Idem tractat:
quid ** fi quis poffe[ïïonem eius nafíCtus fit, an quemadmo-
dum a proprietario poffideri definit, ita etiam vfusfru&tus amit-
tatur. .Et primo *? quidem ait, poffe dici amitti vfumfru-
€tum: fed, licet amittatur, tamen dicendum, quod intra con-
| r didicec, r &v-dtitutum tempus ex re fructuarii ftipulatus eft, fructuario ad-

z2
o

ftipuletu£: ^paruique referre ab herede potfideatur, Wel ab

—

lf h Llpiancz [ILalianus -libro-trigéufimo-quinto-Digeftorum ** tra&at: i
fur ?? decerpferit vel defecuerit fructus maturos pendentes,
- La.. cui condictione teneatur, domino fundi, an fru&uario? et
LA fant putat quoniam fructus non fiunt/ fru&uzärii, nifi ab eo perci-
( . piantur, licet ?* ab alio ?? terra fepargntur .8 ?, magis pro-
.. prietario eondictionem competere: fructuario autem, furti
— a&€ionem, quoniam interfuit eius, fruCtus non effe ablatos.
Marcellus autem mouetur eo, quod, fi poftea. fructus iftos
nactus,fuerit fructuarius, fortaffis fiant eius: nam, fi fiunt *^,
qua ratione hoc euenit, nifi ea, vt interim fierent ?? proprie-
tarii? mox adprehenfi 9*, fructuarii efficiéntur 57: exemplo
rei fub condicione legatae, quae interim heredis eft: exiftente
autem condifflone, ad legatarium tranfit: verum eftenim, con-
dictionem competere proprietario. Cum autem in pendenti
eft dominiumj; vt ipfe Iulianus ait, in fetu *?, qui fummittil
tur, et in eo, .quód/feruus fructuarius per 'tradfitioglem acce-
pit, nondum quidemjpretio foluto, fed tathen àb éo fatisfa-
C&o, dicendum eft, condicüionem pendere, magisque 5?. in
pendenti effe dominium. | | rE
—5 XIII. IneMjllibro -XVIIL -ad- Sabinum. u LSCVIVS
at ob ais o^ ve v(üsfruCtus legatus erit, dominus poteft in ea re; fatisda-
| ?epemmie 17 tjonem defiderare, vt officio iudicis hoc fiat: nam ficuti de-
L-—.j é€wmt. bet frnétuarius vti frui, ita et/fproprietatis dominus fecurus
hr efle debet ?? d,.e;?p,rggrigtïef Haec ?! cau.temï'ä*d omnem
// 7 2217 ^. v(ümfructum pertinere]]ïulianus libro itri&ehfimo : octauo, ??
L xxu. [Digeftorum probat? | Si vfusfructus ?? legatus fit, non prius ?^

. Hb ualior *5,. cui hereditas vendita fit *7, |vel cui proprietas lega-
L 9er«^t — tafit| anja praedone: fufficere enim ad retinendum vfumfru-
u éms . €um, effe. **. affectum retinere volentis, et feruum nomine
£un i p ii aliquid facere : ! fententia habe? ratione
5 ï/ï*fru&uarua iquid facere: quae lententia habec rationem. — $. 5.

* & 'n' * f
fie, €x T tént ,
' V

N

ä.

dandam aCtionem vfufruttuario, quam fatisdederit, fe boni vi-
Ti arbitratu vfurum fruiturum: fed et fi plures fint, a quibus
vfusfructus relictus eft, fingulis fatisdari oportet ?9. $. r.

men.BR. —"71Vulgoquid,abeft.BR. 72 Vulg.Pompomius. BR. — *73 Ap. Hal.
et Vulg. potef?, abeft. BR. — 74 Hal. collie poffe dicit. Vulg. collig poffe didici. Re-
centiores colligzt poffe dici. Ego malim collegi poffe dici,B R. Nempe Taurelliano
more collIgi, poffe dici, qua tamen ratione et Vulgatae fuccurri polflet colligi pof-
fe DIci. GER. 75 Vulg. praefigit az. BR. 76 Flor. fübantique 73 alio
in eo, reformatum elt, vnde omnesita. ER. Etiam Hal. GEE. . 77 Ap. Hal.
fit. abeft. GEs. 48 Ap. Hal. effe, abeft. GE B. "9 Ap. Hal. Digejflo-
THW, abeít. GEB. 80 In Vulg. eft L. fj fur, tefte Contio. BR. — 8t Hal.
fi, loco licet, et in fequentibus feparentur. GEB. — 82 Vulg. a terra. BR. — 83
Gothofr. in nota: feparentur. ltanempe Taur. in margine, et eftcorredtio fub-
antiqua. BR. 84 Vulg. fiaut. BR. 85 Hal. fiaut. GEB. 86 Hal. a4-

praebenfi. GEB. 87 Hal. efficiantur. GER. 88 Hal. foetu. GE B. 89
Hal,. magis quam. 'Yuentur Florentinam, Ruffard. et Contius, — Adftipulantur
Bafil. his verbis: pendet igitur rei conditdlio et dominium. BR.. — go Ap. Hal.

debet, abeft. GER. — 91 Hal. Hoc. GEB. — 92 Hal. tricefimo quinto. Vulg.
fimpliciter Zulanus probat. BR. 93 In Vulg, eft L. Ffusfructus, tefte Con-
tio. BR. 94 Hal. uec prius, praecedentibus: fi vfusfrucus legatus fit, plane
omiffis. GEB. 95 Hal. oportere, G E. 96 Paíliue aut imperfonaliter.
Auctor de Latin. Vet. ICt. p. 333. BR, 97 Vulg. quod bomum fuit, fci-
licet ex erronea Pand. Flor. corre&ione. tem Hal. qui infuper fuit, in fit, mu-
tauit, Sed recius H. a Porta in IL. vt olim erat Florentiae. BR. — Hal. ctiam

& ? ,f7;5ó Qquiripotell ^*. Perquod colligi.tpoffe idicij ^^, ne quidem fi-
f Y n "fä poffideatur.ab alio, amitti vfümfructum, fi modo mihi aliquid

forte

habet in margine alias, quo bono. GER. 98 Hal. competat ex lege Aqnilia ?
refpondit. GER. 99 Hal. praefigit ;n. GEB. — 100 Hal. praefigit et. GER,
Y Hal. ctatur fruatur. — Quia qui. GEB. 2 Vulg. agros. BR. 3 Taur.
coNvumpi. GE B. 4 Hal tricefimo quiuto. Vulg. lib. XXX. BR. 5 In

DIGESTORVM LIB. VIL TIT. L

Cum igitur de vfufructu agitur, non folum quod factum eft,
arbitratur ?9?, fed etiam-in futurum (äuemadmodum vti frui
debet. $. 5». De pr4deteritis autem dainis früctuarius etiam
lege Aquilia tenetur, et interdicto, quod; vi aut clam, vt Tulia-
nus ait: nam fructuarium quóque £eneri )his aCtionibus, nec-
non furti, certum eft: ficut quemlibetjalium, qui in aliena re
tale quid commiferit. — Denique confultus, qüg2?7? bonum
fuit, aCtionem polliceri Practorem, cum competat legis Aqui-
liae acfio ?*2 refpondi&, quia fünt cafüs, 9? quibu$ ceffat

Aqgä'liae' actio, JA?, ideo iudicem dari, vt eius arbitratu vta-
turzgnam ^ qui agrüm ) ? non profcindit, qui vites non fub-

feri item aquarum ductus corrump?/ patitur, lege Aquilia
non tenetur. Eadem.etin vfuario dicenda funt. $. 3. Sedfi
inter duos fructuarios fit controuerfiadf[Talianus Wibro trigen-
limo o&tauo.* Digeftorum fcribit, aequiffimum 5 effe, quafi
communi diuidundo $ iudicium dari: vel ftipulatione inter fe

ad arma et rixam procedere patiatur Praetor, quos poteít iu-
risdictione füa componere? :Quam fententiam Celfus quoque
libro vi&éMfimo 9 Digeftorum probat: et ego puto veram.
$. 4. Fructuarius caufam proprietatis deteriorem facere non
debet: meliorem facere poteft. .Et aut ? fundi eft] vfusfru-
ctus legatus, et non debet, [gg"ätg-e arbores frugiferas excidee
re,[nequé villam diruere, neg»quicquam facere in perniciem
proprietatis. . Et fi forte volu *? fuit praedium virjfi&-
ria ** vel geftationes vel deambulationesfirboribus infructuo-

fis opacas atqueJaumoenas '^ habens, non debebit deiicere *3,

vt forte Mortos olitgrios t^ faciat, vel aliud. quid, quod ad
reditum fpectat. $. 5. Inde eft qudefitum, an lapidicinas, vel
creüifodinas, vel Marenifodinas *5* ipfe inftituere poffit? .Et-
ego *^ puto etiam ipfum inftituere poffe, fi non agri partem
neceffariam huic rei occupaturus eft **, Proinde venas u-
que- ** lapidicinarüm, et huiusmodi *? metallorum inquirere
poterit: ergo etauri, et argenti, et fulphuris ?^?, et deris,
et ferri, et ceterorum fodinas, vel quas paäerfamilias inftituit,
exercere poterit, vel ipfe inftituere, a:gL nihil agriculturae no-
cebit. .Et fi forte ^* in hoc, quod anftituit, plus reditus fit,
quam in vineis, vel arbuftis, vel oliuetis, quae fuerunt, forfi-
tan etiam hggc deiicere ?^ poterit: fiquidem ei permittitur

paratum £at defideraturaj opifiquin/forte, velilegulorum; ?3,

q«:— Tuuc ex '.fl'o-/u'(omm(kä ao j * quae
GEB. 4 Taur. znquiD. GER. 8 Hal. oclauo decimo. — Vulg. li. XXX.
B R. 9 Hal. Jta fi fundi, deleto fequenti et, quia non fequitur awt, quod
ifti refpondeat. "Vulgata ideo hic multa inferit: Et aut fumdi efW v[usfructus
legatus, aut alterius vei. Et fi quidem fundi vfusfrattus legatus eff, non debet etc.
B R. IO Legimus voluptati fuit. Flor. recentior manus voluptnarium, fecit.
Sed hoc merito neglexit Taur. . Inde tamen Hal. et Vulg, voluptarium, ícri-
píere. Atque ita etiam pleraque MSS. quinque nimirum e feptem. Male
Otob. et 'Treuif. volwntarium, at ij poftfemo mutatum eft, in voluptarium.
Ruflardus addit: forte voluptare, et hoc funt amplexi luft. Lipfus et Gerh.
Noodt. 7. de V[ufr. g. extremo. | Bafil. vertunt :v «93c végUs, quae ad oblecta-
tionem fiue ad. voluptatem, BR. — Qüinque illa funt Barb. Vat. Y. S.. Cruc. Byn- .
kersh. — Praeire poterat Brenkmanno Taurellius fcribendo voluptatE, GEsB.
1! Vulg. Vridaria. BR. Hal. viridiavia. Et Florentiae eft virdiavia, vt dedit
Taur. quod neglexi, vt manifefte erroneum. GEB. — 12 Hal. amaenas, et fic
infequentibus. GEB. — 13 Taur. deiEcere, GEB. — 14 Hal. bolitorios. G E B.
15 Vulg. cretae fodiuas vel arenae fodiuas. wR.. — Y6 Ap. Hal, ego, abeft. GE R.
17 Hal. occupet. GER. I8 Hal. Proinde fi venas lapidicinavum, v& quoque
ad finem periodi reiecto. G E. I9 Ap. Hal. buzusmodi, abeft. GEB. — 20
Flor. eft fulpuris, et ita Taur. dedit, quod etiam neglexi. Hal. fulfuris. GER.
21 Vide Noodt. 1. de Vfufr. 6. verfus finem, vbi hunc verfum a verbis: et fi
vsque ad dezicere poterit, (fequentia enim figuidem etc. ruríus
Vlpiani effe exiftimat) vt gloffema veteris Interpretis, reiiciendum effe afferit.
Extant tamen ifta apud Graecos et in editis et MSS. libris. B& R. Etiam alpälal
Hal. GER. 22 'Taur. deiEcere. GEB. 23 Vulg. figulorum. — Sisdlitet' €
fex MSS. tres habere deprehendi. Otob. qui fimgulorum, habebat, vti etiam-

Aa-TÀ

Vulg. hic eft L. Aequiffinum, tefte Contio. B R. 6 Hal hic inferit 2u4ício.

Jaeec u T X[l.

num habet Treui(, correGtus eft ad Ie&ionem praecedentem. — Barb. denique opi-
f ,—-N'
! ficum

eos cauere, qualiter fruantur. QCur enim, inquit ? Iulianus,

meligfäg.þ proprietatem. $. 6. Si tamen,. iquag inftituit Vfggyufk&x'ïïm,
fructuarius, aut cíelum corrumpast agri, aut magnum ap-- f

Ó Ó ——nÍ—

Ls

Y 2e VE

L Ia Cnem,

gbl |

b um

lg.
MC«CZJ,—.

VA
—
"

T
"

Ui

|- legg
g.A/" ;7?4

; "

1an t

WU
/ A

"

| mf
274

-en Cäuw

$

|— x — —R "MM , E L n EEE

t

—

B EE
peuum

OUU D R ia a N

lu e4miua , WNeruay eu

*

IT abl n fundo nife aebertbuninfoe f rt^ DYTGESTORVM
gasi/qp) a fu. t ihridum ts us
quae ?^* pon poteft ?3 fuüftinere proprietarius, ng;gövidqütun
viri boni arbitratu frni. Sed nec ^? aedificium uidem" [on-
tütüum)in fundej nifi quod/ ad fractum percipiendum necefía-

Cï,]? s ;79 »
.. 72 — gium fitg $. 7. Sed, fi aedium vfugfructus legatus fit, Nerua
Lghv,;-—'m" filius, et lumina immittere eum poffe, ait: fed et colores, et

m* pieturas, et marmora, pogerit, et figilla, et fi quid ad domus
3 fp«&t ornatum]^ *. Sed;nequedifetas ?5 transformare,, vel coniun-
ere, dft feparare-er permittétur ??: veladitusl, pof*ticasä
Léke- Kertere 39 vel refugia aperire, vel atriumfnutare, vel vir
Xooi-dpria ?* ad alium modum conuertere:

excolere enim quod
t, poteft, qualitate aedium non immutata

jnueni 8231- ]Jüém ?

m, cui aedium vfusfructus legatus fit, altius tollere

T€,

&x-"eme, vwon pofle ?^, quamuis lumina fioti obfcurentur ??: quia te-
L s ec f Ea mar magis turbatur: quod Labeo| etiam in. proprietatis do-
A«« qmino fcribit. 3Idem Nerua, nec obftruere eum polfe., $. 8.

* : ] A 5 ed1e* — 4
lé^ 1tem fi domus vfusfrüctus legatus fit, nieritoria ?9 illic fa-
cere früctuariusnon debet: nec per cenacula diuidere domum:

agogïiin locare poteft: fed oportebit quafi domum locare: nec

balineum 3* ibi faciendum eft. Quod autem dicit *^, me-
ritoriay móhi facturum, 1ta accipesequae volgo diuerfo-

Éiueria *^*, velfüllonica appellant[*?. |EPp quidem ?7, et fi ba-

E. i j ? ? L] L [] * » J E e —9"^77
l'^s»- Mneum fitin domo vfibus dominicis folitum jvacáre/in anti-
L« ma ** parte domus, vel inter diaetas amoenas, non recte
&i C a ï.:— E E ds jde Y^ : E 45
Ts $p negzex boni yviriy arbitratu facturum, ;fiád- locare cdeperit 35,
Ro« ^" vt'publice laget ^*: non magis, quam

»

inus ^* iumentis et carruchis vàcans, pil ino locauerit.

AO N fe«x? XIV. Pavrvs]lbrollf?ad Sabium Lice-m mul-
iet f 4 L,t0 minus ex eare fructum, ^* percipiat. d
f«ulos 46 II[. fi quid finaedificauerit, poftea eum ,neque/ tollere hoc, neque |

& R
Mancipiorum quoque Vihffru&uf legato ?? non debet abuti,
à .. fed fecundum condicionem eorum vti, Nam fi librarium rus
tl &i E-mittgt, et qualum et caleem portare cogat,uJP Miftrionem,
-YeréM. — balifatorem ?^ faciat, vel de i;x':fïïphonia,gfg jatrienfemy, vel
L.; eoafb]o.de pal&eftra ftercorandis 5* latrinis praeponat, abuti videyitur.
-Z, ée,e)proprietate. $. 2. Sulfficienter autem alere, et veftire debet4t
fecundum ordinem et dignitatem mancipiorumi. $. 3. Et ge-
neraliter Labeo ait, in omnibus rebus mobilibus ?^ modum
eum tenere debere, ne fua feritate vel f;feuifia ea corrumpat:
alioquin etiam lege Aquilia eum conueniri. $. 4. Et, fi ve-

ftimentorum Vfä&flflïäu& legatus fit,([non ficut "5 quantitatis

;&4.-9:-.*0 i£efigére/ "9 poffe: refixa plane 5&)1'1'9 5: vfndicare.

— -L""rv(usfructus leg
. utatur: nectanien locaturum, quia vir bonus ità non vtgye-
Lrztür « s. Proinde, et fi fcaenicae veftis vfusfructus legetur,

ficu/fiigulovim, omiffis reiiquis. Accurfius tamen iam agnouit legulos, et te-
m

cund&m Martinum exponit, qui legunt, hoc eft, colligunt margaritas im arena.
En. lítitres videntur effe $. Cruc. et-duo Bynkersh. — Hal. vt Florentiae Jegu-
lovrwm. GESB. 24 Hal qwem. GEB. 25 Hal pofit. GEB. — 26 Hal me,
loco wec. GEB. — 2/7 Hal. et Vulg. addunt pertmet. bm. — 28 Confer Noodt.
l. de Vfufr. 11. BR. 29 Hal permittitur. GEB. 30 Vulg. emertere, et
ita recentior aliquis fecit Florentiae quod merito neglexit Taur. praeeunte. Ha-
loandro. BR. 31 Flor. virdiaria. Mlal. viridiaria. GEB. 32, Hal. q-
lata. GEB. 33 Hal Inde, loco ftem. GERB. 34 Hal. adiicit ajt. GER.
35 Hal. obfiruentur. GEP. 36 Balil. 4xgaromóMe. BR. 37 Taur. hic et
in fequentibus Falzmewm. GEB. 38 Hal. dicitur. GER. |..39 Ap. Hal. ta,

abeft. GEn. 40 Taur. 4 Olgo. GE R. 41 Taur. dEuerforia. GEB.. — 42
Hal. et Vulg. appellantur. BR. 43 Hal. Ergo, omiffo quidem. GER. 44.
Hal, oltima. GEB. 45 Hal. coepit. GER. 46 Pro lauetur. A&u&or de

Lat. Vet. 4Ct. p. 333. vel per ellipfin, vt publice fe lauet. populus, vt exponit
Duker ad iffum locum, nifi quis cum Bynkershoekio malit Jazent. n Bafil. eft :
àpiorb Aoóciw Owuocía. BR. Etiam Hal. lauet. GEB. 47 Hal domi GER.
48 Hal. fructuum, et Y dut. poterat fcribere fract V. GESB. — 49 Hal. et Vulg.
Sed et fi. BR. 50 Vulg. refriugere. . Bafil. legerunt reficere. Klabent enim
hic: àveveotv, renouare. B R. 51 Hal, inferit eum. GEB. . 52 Hal. vfa-
frndau legato. GEB. 53 Hal praemittit vel. GE B. 54 Yaur. balnlato-
vem. GEB. 55 Mal. fympboniaco. GEA. 56 Hal. extergendis, et in mar-

LIB.

|tineri, . $. 7. Sed ^* nec feruitutem imponere 99. fufido poteft
proprietarius, nec aymittere feruitutem. — Adquirere plane

Quibus confequenter, fructuarius quidem adquirere füundo-

* * * aV - : z : *
| Proprietatisidominus nélquidem 9? confentiente fructuario —Á r t T a E.
feruitütem imponere. poteft. , . 2/*6 d $

dgätgrior fructuarii condicio non fiat, veluti fi talem feruitutem
lx od . * | vicino conceflerit, ius fibi non effe altius tollere.
fi domuim. ad ftatio- | us | |
nem iumentorum locauerit: aut fi Pcab,uäum, quod erat do- |

cv w autem religiofum facere poteft, confentiente vfufructu- Vr C,
ario. Et hoc verum eitt 7!] fauore religionis. Sed interdum! 4 /89 :

. et folus proprietatis dominus locum religiofüm facere poteft:

urJ dicendum eft, ita vti eum debere, ne ab- |

"Freuif. et Bynkersh. I

4 E
|OUrauc Awrz xxTaMWÉXQMTEL, i& Volíat.uc.V. B R.

VILOJGITS E 135
O d, Qs n
vel (au!aei/ 5?, vel alterius apparatus, alibi, quam iin)) fcaena,
non vtetur. Sed an et locare poffit, videndum .eft? Et puto
lgcaturum: et licet teftator commodare, non locare fuerit fo-
litus, tamen ipfum fructuarium locaturum, tam fcaenicam,
quam funebrem 9? veftem. .$. 6. Proprietatis dominus non
debeþf,ï?;l"/;impedire fructuarium ita 9? vtentem, ne deterio-
rem eiüs$ condicionem faciat. De quibusdam plane dubitatur,
fi eum vti prohibeat, an iure id faciat: vtphta dolii ??, f for- |
te fundi vfusfructus fit legatns.. "Et putant quidam, et fi de:
foffafint, vti prohibendum. Idem et]in feriis, et in- 9^ cup- 1f£,rc)äd
pis, et in *9 cadis et amphoris putant. Idem et in ffpeculari- --u.y, r2 £a
bus 95, fi domus vfusfructus legetur. Sed ego puto, nifi fi£ p t
contraria voluntas,Jetiam inftrumentum fundi vel domus con- X /: fofazons,

—

Guf

uitutem

eum poffe; etiam inuito fructuario, lulianus fcrïä ïïï&vï.ä 2 wa fs

f T— nekz
uitutem non pote&'?! retinere autem poteft :| et fi. farte fuer&t&u-; r
non vtente/fructuario, amillae, hoc quoque nomine tenebitur. "70/;1?&....

XVlL PaAvrvs !libm-ïïäjcl:*sabinum. N ISI qua *? fegpeum-

XVII. VrPraNvs llibro- XVHL--ad Sabinum.

finge enim, eum teftatorem inferre, cum non e:fet tam opor-
tune vbi fepeliretur... $. r.4Ex eo, nef deteriorem condicio-
nem früctuarii faciat proprietarius, folet quáeri, an feruum
dominus cogrcere pofhit ?. Et Arifto apud *^ Caffium notat 75,
pleniffimam eum cóercitfonem habere, .fi modo fine dolo ma-
lo faciat: quamuis vfufructuarius,jnec 7* contrariis | quidem
minifteriis, aut- inufitatis, artificium. eius corrumpere poffit ;
nec feruum cicatrigibus deformare. $. 92. Proprietarius au-
tem et feruum noxde dedere poterit, fi hoc|finej dolo malo fa-
ciat: quoniam noxae deditio iufe non pérémit vfumfructum :
non magis, quam víücapio proprietatis, quae poft confütu-
tum vfumfructum contingit. Debebit plane denegari vfüs-
fructus perfecutio, fi ei, qzlii nóxae. accepit, litis jg&imatio €
non offeratur a fruCtuario. $. 3. Si quis feruum . occiderit,
vtilem actionem exemplo Aquilia?&m&uario dandam, num- .
quam dubitaui 7*5. n ts

XVIIL Pavivslüibro-Hi ad-Ssbimum. AR

/ädnf;

DeaftLI
L456X .

E [ A
fl(/ äv-:nm 95

r viu-
fructu

gine : Wenï;ndis. . Forte diflercorandis, aut vt Steph. habet exffercorau-
dis. BR. . 57 Taur.moVilibus, GES. — 58 Hal. non quemadmodum fi. Noodt.
dupliciter emendat. — Vide lb. L. de Vfufr. c. 21. et IL.. Obf. 16. — Forte fola
feparatione et mutatione vnius literae, quod pofterius ctiam 1n Vulgvet priore
H, a Porta fit, fenfus reftitui poffet: wou fic, vt quautitatis vfusfrucus, legdtur,
immo vero ita iam pridem Blaublomm. edidit. — Et €o quoque modo diferte ! 77-c^-
Praeterea in Otob. eft «om ficut ji.l]' Etiam Bafil $v T..
Adde Noodt. 17. Probab. iuv. 4.
Vulg. vel anuli aurei. B R. 60 Bafil év-
62, Ayp. Hal. zta, abeft. GEB.
63 Taur. dolE2. GEB. 64 Ap. Hal. im, abeít. GEB. 65 Ap. Hal, et
Vulg. in, abeft. BR. 66 Conf. Noodt. . de Vfufr. 10. BR. 67 Vulg.
inferit et. BR. 68 De imponenda feruitute egerunt Bynkersh. f. Obf. :1:. ,
et Noodt. J. de Vfufr. 15. BR. 69 Corn. van Eck in JDffertat. Vitrai. . :
1697. babita legi vult equzdem, loco *negquideæïiret probat Bynkersh. J. Obf. 2J; &W/ ; W ,

GEB.
S«uev, lugubrem, BR.

59 Hal. velaut aulae:.
61 Vulg. debet. B R.

At Noodtius le&ionem communem tuetur. Et fane nec in nouem MSS. difcri-
men eít. Perfpicua etiam Bafil fcriptura; $óve EmiBeivan xày tvvmive? Ó T?
xeuem Zxuv. BR. Conf, fi lubet Stekium zn Vindic. Leg. Auticriticiy €. g«
MSS. fant: Barb. Otob. Treuif.. In Vat. II, III. Magl. Bynkersh. eftz.mec qui-
dein, et ita fa&um 1n S. Cruc. et Vat. L. GER. 7o Vulg. INifi per quam. B R.
71 Ap. Hal. efl, abeft. — Vulg. et boc eft. veram, fed. BR. 72 Yaur. apu T.-
G EB, 73 Hal. probat. GEB. 74 Hal, ne. GE R. 45 Taur. dnbitaBi.
g qw : : 1 5

126 —— DIGESTORVM QDX VIE TIT.: L
! ? 6 j : i | :
fructu legato, in locüm/demortuarum arborum aliae fubíti- | - fi quid. ?? ftipuletur fibi aut Sticho feruo fructuarip) *o9, -
tuendae funt: et priores, ad fru&tuarium pertinent. . | donandi caufa, dum vult fructuario praeftjfüm ", dicendum Ll "
//m'tï XIX. PowPoxurvs, llibro V.-ad Sabinum. Pnocv-|fi ei foluatur, fructuario adquiri. $. r. Interdum tamen in j

á $ V d d . M . . ApS . » * " e
Lvs putat infulam poffe ita 7 legari, vt ei feruitus impo- | pendenti 3 eít, cui adquirat ifte fruCtuarius feruus, vtputa
natur, quae alteri infülde hereditariae debeatur, hoc modo: ||üi|^ feruum emit, etper traditionem agggpi;t, nec dum pretium 54.
SI! ILLE HEREDI MEO PROMISERIT, PER SE |NÓÓN/| numerauit, fed tantummodo pro eo fecit fatis: interim cuius

FORE, QVO ALTIVS EA AEDIFICIA /* TOLLAN-|fit, quderitur? Etlulianus libro trigenfimo iquinto Digefto- Xxx. jen]
TVR, TVM EI '? x ÓRYM AEDIFICIORVM VSVM-|rum fcriBüt,' in pendenti effe dominium eius, et nux;qerajo- L'/W)&;
FRVCTVM DO, LEGO: vel üf!: AEDIVM ILLARVM, |nem pretii declaraturam, cuius fitZ /Nam iij ex re &&3;9 g
QVO AD-.ALTIVS, QVAM VTI "? NVNC SVNT, AE- iä; ? fruCtuarii.fuiffeé Idemque eft * et fi forte ftipula- - m
e

DIFICATAE NON ERYNT, ILLI VSVMFRVCTVM|tus fit feruüs, nufmeraturus/T eginiam : nam numeratio decla- D
1 * $:UV e ? L 4 * . á * 74 * ? L] * l (1
DO, LEGO. $. r. Si arbores$ vento deiectas dominus non | rabit ?, cui fi&adquifità ftipulatio. Ergo oftendimus, in pen- J
tollat, per quod incompfodior.is. 59 fit vfusfruCtus, vel iter: | denti effe dominium, donec prefium numeretur. . Quid ergo, ,;'rg:,uoï W

fuis actionibus vfufruttuario cum eo expel;igmdumäïf,[ä-,ff&tg;*ü amifío vfufructu, tunc. pretium numeretur? jïulianu
LXVII, XX. VrnPrAwvs]ibrojVill.adSabinum 51 ovrs |.dem/$-libro "tri& ainto—Digeftorum-feripfis, 5dhuc 447 " | ii
— italegauerit : rRvcTvs ANxNVOS FVNDI Conwr- intereffe, vride fi£ pretium numeratum. Marcellus vero, et OM
L Jiééy"nsaXosin- LXANI GA104M KEv10 poj, nEGo, perinde accipi de- | Mauricianus ?, amiifo vfüfructu, iam. putayt dominium ad- - !
. bet hic fermo, ac 11 vfüsfruétus fundi elfet legatus. - | quifitum proprietatis domino. Sed Iuliani fententia huma- |
[d a2 XXL Ipnxwflibro-XVILb[Sabinum 9?. — Sr sEmRvz | nior eft. Quod 1fi ex re vtriusque pre&um fuerit folutum, ad: | 4

* 2ud ïy vfusfructus fit legatus, Wex ?? opera fua adquirit, | vtrumque gom'i" m pértinerej fulianus feripfit *?: [cilicet 4
f 'U vel ex re fruäuaru, ad eum pertinet, fiue ftipuletur, fiue ei | pro rataf[pretii fófuti. Quid Itamen, fi forte fimul foluerit ex gerciexe
pofleffio fuerit tradita. Si vero heres inftitutus fit, vel lega- | re vtriusque? vt puta decem milia ** pretii nomine debebat,
tum acceperit: Labeo difünguit, cuius gratia vel heres iníti- | et defiajfoluit ex ré fingulorum : cui magis feruus adquirat V? |
tuitur, vel legatum acceperit 9^. — Si numeratione foluit, intererit, cuius priores nummos foluat z |

XXII. Inew fibro XVIII-ad Sabinum. , Sep x fi | nam, quos poftea folugfit, aut windicabit *?, aut fi fuerint "-
quid don&tur feruo, in quo vfüsfructus alterius eft: qugeritur, | nummi confümpti;tad condictionern jpertinent: Ti vero. fimul 154
quid fieri oporteat? Et in omnibus iftiszlïi quidem contem- | in facculo /foluit, nihil fecit accipientis: et ideo nondum ad-/^; "9?*
- platione fructuarii aliquid ei reli&tüm 95 vel donatum eft, ipfi | quififfe diffsquam .* dominium videtur: quia, cum plus pre-
L def! adquiret 95: fif vero proprietarii,|proprietario|: [fi ipfius fer- | tumy "? foluit feruus, non faciet nummos accipientis. $. 2.
" ,ü*lm- 111,-Ladqumätur cjomm.o ^.87. Nep dx&ængmmqs, vhde cogni- | Si operas .fua.s -1&9* feruus locauerit .IG,EE;'QJ annos .fmgucl.os. i
T *'Zï'm,-(uwv . tum eum, et cuius merito .habmt, qui donauit, vel reliquit. certum aliquid ftipuletur, eorum quidem annorum . ftipulatio, i
p : * Sed et fi condicionis implendae caufa quid ggru.us fructuarius | quibus vfusfructus manfit, adquiretur fructuario : fequentium, - X
p confequatur, et conftiterit,.contémpla iongjfruCtuarii eam con- | vero ftipulatio ad proprietarium tranfit *?, femel adquifita VTE
L'norfo cteda 1v dicionem adfcriptam , dicendum eft, ipfijadquiri: nam- et|in | fru&tuario : quamuis non foleat ftipulátio femel cui4i5uqude- uh
| f&/æä,, J£0 ?. mortis caufa donatione idem dicendum eft. ^^ — . fita, ad alium tranfire, nifi ad heredem, velyf2,jadrogatorem. . ^
| lhj Wf XXIIL InEwllibro-JXVILE-ad-Sabinum. 59. " Sgp59/| Proinde, fi forte vfügfructus in annos fingulos fuerit ^? lega-
.1f4&& ficuti fipulando fructuario adquirit, ita etjftyh pacifcendo eum | tus, et ifte feruus Qperas fuas locaugt, et ftipulatus .eft, vt fu- |
L. dÉ adquirere|exceptionenfifructuario, Iulianus hbro(t"rlgeäggg ?? | pra fcriptum eft, [proüt capitisüminutione ?^ amiffus fuerit ?* J.4tet
( rroataie oafoprceri o Digeftorum, fcribit& ^Tdemque ?*, et ?? fi acceptum rogaue- vfugfrüctus, mox refgttïlä ambulabit ?^* ftipulatio: profe- mbmju
| 5 ( xXXul.j ritfliberationem ei parere. $. 1. Quoniam aq&emudgimus,' Ctaque ad heredem, rédibit ad fruCtuarium. — $. 3. Qugeftio- L
| d 44 or9I quod ex operis [adquiritur/'ad fru&tuaridim pertihiere; fcien- | nis eft, an id, quod adquiri fructuario non poteft, proprietario - ia
| peerima. 1e)m)93 dum eft, etiffgi cogendum eum operari: etenim modicam quo- | adquiratur ?* 2 Ex Iulianus quidem libro itrig enfimo quiato 79 p X ^f
| awtapuré C u que caftigatiónem fructuario competere Sabinus refpondit, | Digeftorum fcripfit 29, quod fru&tuario adguiri non poteft, ,,, UUM
| uf n 24« et Caffius libro Q&ä*. ?3 juris ciuilis fcripfit, vi ?* neque | proprietario qugeri. Denique,fcribit, eum, qui ex re fru&tua- | 2 ,
— ii ixeu al torqueat, neque 'Fiageihs cdedat., [7, d u . | rii ftipuletur nominatim proprietario, vel iuffü eius, ipfi ad- n » '
E M. : XXIV. PAvrvsilbro(X4- ad-Sabinum. — Sx Qvrs | quirere. Contra autem nihil agit ?^7, fi non ex re fructua- -8 ^
[ t p Vs derie donaturus )&fm&uarlo. ?*, fpoponderit feruo, in quem ?* | rii, nec-ex operis'fuis fruCtuario ftipuletur. $. 4. Seruus fru- !
. m h vfumfructum . habet, ftipul nti, ipfi/ vfufructuàrio obligabi- | Cuarius, fi vfumfruétum in fe dari ftipuletur, aut fine nomi- :
E feat'uio g, . tür ?*, quia, vt ei feruus talis ftipulari poífit, vfitatum eft. ne ?8, aut nominatim [æpmetamyW) T m Sti» í
x p u9 h SSAAAV. M ILPIANVS : N »&m. SrED | quirit exemplo ferui communis, qui ftipulando rem alteri ex. l
tjf&- £x //WW 6u Éu 7 | | | ( dominis,. i
^. G E B. *46 Ap. Hal. ita, abeft. GER. 77 Yaur EaEDIFICIA. . Olim | ita vel in proximo $. vbi Graeci eum vocant: vv À« xoicw Uvra OoUAov. BR. À
. Flor. erat altiusueaedificia, deleta u poft altzus, forte et e deleri debuiffet. Et | 1 Vulg. praeffari. BR. 2 Hal. et Vulg. addunt eff; BR. . 3 De hac q
tamen hic omnes pronomen agnofcunt. BR. Etiam Hal. GEB. — 78 Àp. Hal. | phrafi z pendenti eft, confule Duker. ad Opufc. de Lat. Vet. ICt. p. 3$9. BR. (
ei, abeft. GER. "I9 Ap. Hal. vtz, abeft. GE s. 80 Ap. Hal. et Vulg. is, | 4 Ap. Hal. fi, abeft. GEB.: 5 Vulg. rede, BR. — 6 Ap. Hal. eff, sbeft. GEB. l
abeft. BR. 81 Hal legamit, GEB. — 82, Hal. ad ediclum. GE2. — 83 Ap. | 7 Taur. declaraVit. GEB. $ Hal. Juliauusque. . Vulg. hic incipit nouam L. : (
Hal. zs ex, abíunt. GE &. 84 Hal. accipit. GER. 85 Hal. fi quid cou- | Adbuc tefte Contio, nR. 9 Hal. et Vulg. Martianus. BR. — Yo Hal,et : /
templatione frucuarii ei velidólum. G E. 86 Vulg, adquiretur. BR, 87 | Vulg. fcribit. BR. — 11 Hal. v smilia expungit. Sed Vulg. dena milia foluit. (
Hal. fin vero proprietavii vel ipfius ferui adquivitur domino. GE B. 88 Hal. | Verüm et nobis haec vox fufpeGa eft, vt in pluribus aliis locis. — Profe&to Dafil. (
ad edicium.. GE E. 89 Hal. et Vulg. inferunt et. B R. 9o Hal. tricefimo | fimpliciter habent 3éxz vepícpare, BR. — 12Kal adquiret. GEB. — 13 Taur. (
quinto. GEB. — 9I Hal et Vulg. Jtemue. Sed et in Vulg. hic incipit L. | vindicaVit. GER. 14 Flor. ita Ícriptum fuit. Sed fubantique mutatum in li
ftemque, tefte Contio. BR.. — 92, Ap. Hal. et, abeft. GER. 93 Vulg. lib. | ewiquam. — Sicigitur Vulg. Nor. omnes. — Non improbo Taur. iudicium, debuiffet | "
VII. BR. 94 Hal. et Vulg.vt, loco vj In Bafil. quoque vis nulla mentio. | tamen addere ad marginem correQtam fcripturam. £R. — 15 Hal. et Vulg. pre- Ü
BR. 95 Taur. donatur V Sufrntiuario. Flor. tertio loco z eft expundta, vt | to. BR. 16 Hal. locauit. GE B. 17 Hal. inferit vel. GE x. I8 Vulg.cui- — G
maneat donaturus fracuario. Sequentia tamen Taurellianum fupplementum | 4uam. BR. I9 Vulg. inferit ad. GEE. — 20 Hal fuit. GEB, . 21 Hal. f
commendant.. Sed et Norica edidit. vfufraucluario. | At Vulg. fru&uav:o. BR. | et Vulg. deminutione. BR. 22, Ap. Hal. fuerit, abeft. GE z. 23 Hal. d
96 Hal. i» quo. GEB. — 97 Hal. obligatur. GE8. — 98 Hal. lib. XVI. GEz. | et Vulg. veffituitur et ambulabit. BR. - 24 Hal. quaeratur. GEE. — 25 Vulg. ]
99 Hal: et Vulg. quis. BR. 100 Hal. fractuarii. Sed feruus fructuarius eft, | lib. XXV. R. 26 Hal. fcribit. GE B. 27 Hal. agz. GER. 28 Ba» "
in quem quis viumfructum hábet, quod totidem verbis exprimunt Bafil. atque | fil. ? &vgocévree, ant imper[onaliter. 8 R. 29 Àp. Hal. ipfi proprietario, ab- f
* , , fnn&. . ]
Mu w K u

la
22 hd
j«
0«
o
Ji-
i.

]*

'un;-

Lnàmm exTan f o rigm 52 pertinent; $. I.

DIGESTORVM LIB. VIL TIT. L

47

dominis, cuius res eft, nihil zgäg";ïþ, quoniam rem fuam fti-
puland,o quis, nihil agit: alteri ftipulando, adquirit foli-
- ( dum. S.—5:((Idem Iulianus eodem librotfcripfit : UOi*
fructuarius operas eiuslocauerft ?*, nihil agit 32:.nam, et
fi ex re meainquit, a me ftipulatus fit, nihil agit: non ma-
gis, quam feruus alienus bona fide mihi feruiens, idem hgen-
L. ,1;&;&.».')0 em fi rem meam ngäfru&uario conducat, me non obliga-
Wa* |
L Jf do, [mihi adquirit, id a me füpulandof nihil adeft: mnifi forte,
inquit, nominatim Gomino fuüo ftipuletur a me, vel conducat.
WW uus fit ftipulatus, quderitur, vtrum totum, aM pro. parte, qua»
(ruétum, éi qugeratur: nam et in duobus bonjte
Lf;fggj, fidei poffefforibus liqc idem e! . l
bro fecühdo Quaefüonum. .Et ait, vólgo 36 creditum, ra-
du üïäx re alterius ftipuletur,
partem ei dumtaxat qujeri |
nominatim fit ftipulatus, nec dubjtari debere, quin adiecto
ldemque ait, et fi iuffü eius
ftipuletur: quoniam iuffüum pro nomu
in fruCtuariis erit dicendum : vt[quo cafu)non totum adqui-
quoniam ex re fructuarii qugeri J poffe oftendimus. ,. 7.
Quod autem diximus, ex re fructuarii, vel ex *? operis pot-
gati víugtructus fit conftitutus, an et fi per .
ftipulationem, vel.alium quemcunque ^2 modum, videndum?j
€t vera eft Pegafi fententia, quam ch?j?ïulianus libro ffexto de-
QO u tee XXVL. Pavrvsihb -ad Sabinum. S: oPE-
| s RAS fuas locauerit feruus fructuarius, et imperfecto ^? tem-
um prietarium pertinebit.
£. propter,ogeras,certas ^6 ftipülatus fuerit, capite dáminuto
XXVII. Vrn?erANvs jibrof , nd Sabinum, S1
pEeNDENTES ^? fructus iam maturos relijuiffet ^? tefta-
"* àentes deprehendiffet ??:| nam ^ntesj?* fructus adffru-
1 dominus folitus fuit ?? ta-

: i. t -
$i ferüp,^
4 .
& ; BX : * 7] . vc : LO 45 LE y » "
«À faciondo 33. domino quigifuam adquirit. Simili modo, ait, ngqui-
uit 3^. Et regulariter deünjjt: quod ; quis, ab alio ftipulan-
Ls $. 6. Si duos fructuarios proponas, et 35 ex alteriusizei fer-
"aí»5, habet vfu |
eft apud ScXeuolam agitatum n
tionemque hoc facere, vt
38 partem domino: quod fi
nomine, folidum ei quferatur.
nomine accipimus. ldem et
zekur ?? fructuario, proprietatis domino erit quaelfitum:
fe adquirere ^ t vtrumjeeee locum habeat, quotiens 1ure le-
nl*/;m('(;f cimá/^? fecutus /ft, omnia ** fruéctuario adquirijere XHt.
: T à
ore locátioniis, vfusfruétus interierit, quod fupereft, ad pro-
eo, idem dicendum eít. "Lasve) ém v X p
fcex:fax-tor, fructuarius eos fergt, fi, die legati cedente, adhu"cJ äen—

P af bernis ad merces füas vti, vel ad negotiationem, vtique per-
Wæ-qäg,;nittetur fruttuario locare eas, et 5^ ad aliaBi merces : et. il-
Z'&Jud 95 folum obferuandum, ne vel abutatur vfu£ruCtuarius ? ,
vel contumeliofe iniuriofeue vtatur vfufructu. $. 2. Si ferui
víusfructus legatus eft, cuius teftator quafi minifterio vacuo
vtebatur, fi eum difciplinis, vel arte inftituerit vfüfructuarius,

*
$
G-

n

feruo, tefte Contio. B R. 51 Vulg.
32 Hal agi. GE B. — 33 Vulg. id faciendo. BR. — 54 Vulg.
35 Hal. ponas, vt. GEB. 36 Taur. z Olgo. GERE. 51
38 Flor. quondam erat dumtaxatquiri,
quod noftro iudicio longe probabilius correctum fuiffet in dumtaxat adquivi.
Omnes tamen iftam. corre&tionem habent, BR. Etiam Hal. dwntaxat quaeri.
Immo nulla corre&ione opus erat, fed Taurellii compendio dumtaxATquiri.
GEBR. 39 Hal et Vulg. adquiritur, et in fequencibus fit,loco erit. BR. — 4O
Ap. Hal. ex, abeft. GE . 41 Hal poffe adquiri. G E B. 42 Hal alium
quem inodum. — Flor. olim fuit quocumque, vt videri poffet, legendum efle alio
quocmmque modo. &R, Vta vt Flor. eesse 2 in quemcun-
que, habent Barb. Otob. Vat. IIL. S. Cruc. Treuif. Bynkersh. GEB. — 43 Vulg.
lib. XVII. BR. 44 Gothofr. in nota: omm fruiluario, vt in Bafilicis 7«v-
) B xoisw Vxwri, Cuiac. XI. Obf. 36. Sed Guil. Beft putat legendum | ouei
a frudbuario, laudante Noodt. J. de V[ufr. 16. BR. 45 Taur. iNperfetto.
GE B. 46 Hal. ignorat certas. GEBR. — 47 Hal. sminuto, GE B. 48 Ba.
fil. izáuevos, flantes. B R. 49 Hal. veliquerit. GE B. &o Hal. depraeben-
derit. G EB. 5X Hal. uam exflantes. Sed cum Florentina Graeci, vt fupra.
B R. $2, Hal. vfufructuarimm. G E B. 55 Hal. fuerit. GEB. 54 Hal
zel, loco et. GEB. 55 Hal. ifiud. GER. 56 Hal vocem vfufruciu, e
fequentibus huc transfert prorfus. và. vfufruttuarius omiffo. GEB. 57 Conf.

funt. GE R. 30 In Vulg.. eft L. 57
locauerit. BR.
obligabit. ER.

Ap. Hal.et Vulg. ct, abeft, BnR.

Sed et fi feruus füb poena emptus fit, interdictis certis qui-

traditionem, vel.

Sed -e&-Íi ab initio certaxg fummam .

137

]artg eius/vel peritia vtetur. $. 3. Si quid cloacarii 5* nomi-
ne de ettur, vel fi quid ob formam aquzeduttus, quée S8 er
agrum tranfit, pendatur, ad onus fructuarii pertinebit. Sed
et fi quid ad collationem viae, puto hoc quoque fructuarium
fübiturum. . Ergo et quod ,ob transitum exercitus confertur
ex fructibus: fed et fi quidjfnunicipio ?? , nam folent poffet-
fores certam partem fructuum municipio, viliori preïio' addi- ,
cere, foleyít etjififco fufiones $9 praeftare: -haee. onera ad-
fructuarium pértinebunt. $. 4. Si qua feruitus impofita elft

| fundo neceffe habebit fructuarius fuftinere: vnde et fi per fü-

$ : E w » : .
ulafionem. $* feruitus debeatur, idem puto dicendum. .$-5-

obferuare haec

busdam, an, fi vfusfructus eius fuerit legatus,
alioquin

fructuarius debeat ? Et puto debere eum obferuare,
non boni $? viri arbitratu vtitur et 9? fruitur.

XXVIIL.(Powponivsllibro V. "dd Sabinum.

L32en. ,
. A. *
MISMATVM aurforum vel argenteorum veterum, quibus
pro gemmis ?^ vti folent, jvfustructus| ? 5 legari poteft.

et eft verius. fereio
XXX. PavrvslibrollladSasbinum. Sz rs, quibi-
nas aedes habeat, aliarum 9? vfupüfrüctum legauerit, polle here-
dem, Marcellus fcribit, alteras altius tollendo, obfcurare lumini-
bus 7?: quoniam habitari poteft, e&iem obfcuratis aedibus, QvoX
vsque adeo temperandum eit, vt non in totum aedes obfcuren-
tur, fed modicum lumen, quod]hpbitantibus fufficit, habeant.
XXXI. IpnEw tlibre-X.-**-ad-Sabinum, Ex RE fru-
ctuarii etiam id ", intellégitur, quod ei fructuarius. donaue-
rit, iconcefleriug| vel ex adminiftratione rerum eius com-
pendii feruus fecerit. " n N
-- XXXIL. PowurowrvsllibeoXXXHE ad Sabinum. 51
ovis vnas *? Éedes, quas folas habet, vel fundum tradit, ex-
cipere poteft id, quod perfonae, non praedii eft, veluti vfum,
et víumfructum ^^. Sed et fi excipiat, vt pafcere fibi vel in- .
habitare liceat, valét exceptio: cum ex multis faltibus paftio-
nenfructus (perciper 75. 'Ethabitationis exceptione, fiue

y "

temporali|**, fiue vsque ad mortem eius, qui excepit, vfus 1 ,

£ L]

here-
dem relinquetur, et id Neratius quoque fefpondit. $. r.

Vfumfructum in quibusdäïn |cafibus, [nonlpartis *? effectum
* puesate 0 opti-

29 Hal. et Vulg. addit debetur. BR. 6o MSS. habent funciones. /

fit, et viuo teftatore Titius decedat, nihil apud. fcriptum

*

B R.

Sed vide Noodt. Z. de Vfufr. s. BR. Etiam Hal. habet fun&iones,in margine

mas, ita et nomifmata collegiffe exiftimat JNoodt. 1. Obf. $. GEB. 65 Re
vera in Pand. Flor. eft, vt 'laur. habet v[ufru&dus, fed tamen nulli. dubitamus,
| quin erronee, maxime quia 72 zfu lineam füfit, adeoque facile excidere potuit,
vtin L. jo. b. vfu fruchum immo in L. 34. in corpore fcripturae erat vfafrn-
&us, faperfcripta antique $, quod hic relegentem fugit. BR. 66 Kal trice-
fimo fecundo, fed. digeftoram, abeft, G B. — 67 Vulg. Celfus et fulianus lib. X.
BR, 68 Hal fcribknt. G EB. 69 Hal. alterarum. GEB. 7o Steph.
H. a Porta in vtraque et Baudoza obJiruere lmninibus, ex emendatione Budaei,
(cd in fex MSS. fcripturam Flor. deprehendi. 2 R. Barb. Otob. Vat. IIf S. Cruc.

Treuif. Bynkersh, — Etiam Hal. vt Florentiae obfeurave lwmminibus. GEB. — 71
Hal. lib, V. GER. 72 Hal illud. GER. 75 Vulg. bmas. BR. 44
Bafil, xgAew aAaüv xod X aupróv, vfum wudmn et v(umfruchnn. BR. 15

quod et fenfus com-

Hal. percipiatur. G EB. 76 Hal. et Vulg. temporalis, -
Et res manifefta

mendat, et probabilius eft, s ob fequentem literam. excidiffe.
eft ex Bafil. vbi Vixseiv xoq £ Qé wangov 3 Üuc vüc veAtvTHG. BR. Et quid vetat
more 'Taurell, fcribere temporaliSue. GEB. — '77 Hal. li. XVI1I. GEB. — 78

Duker. ad Opufc. de Latin. Vet. ICt. p. 39 j. Bv 58 Hal.et Vulg. 497

Ha], proprietatis, et in margine gligs, partis. — Sed et iufra,. Scilicet ob fequens
| : lite

koc().

L J8ec f ortus ,

" )tx
L -JZWH —75-01)
"

videtur exceptus. | x V, ,. (
- XXXIII. PAprwiANVsllbe«eptimo * dectmos* ^ s p
Quseftionum: $1 Trwrojfructus, Máeuio proprietas legata .Lth/J |

- à bb s u , r
XXIX. VLPIANVS flibro XVHE. ad Sabinum. O w x 1-, t p
vM bonorum vfumfructum poffe legari, nifi excedat dodran-*^ — ^« .
tis deftymationemqf/Celfus llibro icihfimo- feeundoj5-Dige- fd« x
ftorum; te&g Iulia libro exageifimo primo) **afcribit "^:, 7 u |

)
h j
q " f*ï. 4t J""-!N ?:

tamen alzas, fuþogzces. Adde Leunclau. 4Z. Notat. 2j. MSS. funt Barb. Otob. ; «
Ya HE S. Cruc Täuif.äynkersh. G E B. 61 Hal fi füpulationue. GEB.TfL/ Twme,m |
62 Taur, Poni. GEB. — 63 Ap. Hal. et, abeft. GEB. . 64 Veteres, vt gem- JZrtorét*

138 : . DIGESTORVM LIB. VII. TIT. L

: ; 2 0M. « : Pa :
l4:ir. optinere conuenit: vnde fi fundi ivel/ fructus portio petatur, | heredem eius- prdeftare oportet ?9? Refpondlï; referre qua :
et abfoluïione fecuta poftea pars altera, quae adcreuit, víndi- | mente vfusfructus exceptus fit: nam fi quidem hoc actum eft, £2"

cetur, inlites*? quidem proprietatis iudicatae rei excepíio- | vt in cuiuslibet perfona vfusfructus conttitueretur, folamgpro..
nem obftare, in fructus 9? vero non obftare, fcribit Iulianus : prietatem heredem debiturum ?": fin autem id actüm ?? fit,

— guoniam portio fundi, velut alluuio 5* portioni, perfonae | vt promiffori dumtaxat yfusfructus reciperetur, plenam pro« J
U;/ïfructus $^ adcreíceret) ?3. jerana. rbf ee , o : of prietatem heredem (emg? debïturg—ntg—,?«g", *Hoc ita fe habere,
du d i& m manifeftius in caufa legatorum (apparerd: etenim Ífi heres, a

XXXIV. IvnrAwvsilibroXXXV.Digeftorum, Qvo- | quo detracto vfüfructu, proprietas legata fit, prius quam ex
TIENS duobus vfusfructus legatur ita, vt alternis annis vtan- tefcarglento ageretur, decei*iymt, minus dlg.bltandum, iquin he-
tur fruantur, fi quidem ita legatus fuerit, Tivro et M Kr-|res eiis] ^^ plenam proprietatem fit debiturus . Idemque,

fü&)(:ïc b, v10, poteft dici prióti 9* Titio, deinde Maeuio, legatum da- | et fi gub condifione fimiliter ? legatpä hL. et e.zrgdente ^ ;
^" tum, Si vero duo eiusdem nominis[fuerint, &t itz Ícriptum | condicione heres deceffit. G. 2. Vfusfructugs feruj Titig le- Jfagg[;cg-
fuerit, Tifiis vsvMFRYVCTVM ALTERNIS ANNIS |gatus eft: dZ cum per heredem ftaret, quo minus praeftaretur, "* j
po 5* niü"confenfeïjïïït, vter eorum prior vtatur, inuicem | feruus mortuus eft: aliud dici non políe ait, quam in id obli- : "
fibi 5* impedient. Quod fi Titius eo anno, quo frueretur, gatum effe heredem, quanti legatarii interfit, moram factam
proprietatem accepiffet, interim legatum non habebit, fed ad | non elfe: vt fcilicet ex eo,.tempore in diem, in quo feruus fit — W
Maeuium aiternis annis vfusfructus pertinebit: et fi Titius | mortuus, vfüsfructus ggiüanetur. . Cui illud quoque confe- |

" u T P 1* .
proprietatem alienaffet, habebit eum vfumfructum, quia et fi quens'"effej 5, At fi ipfe Titius moriatur, limiliter ex eo tem-/.54.£
fub condifione vfusfructus mihi legatus fuerit, ct interim pro- | pore, quo morajfit facta, n däe,äï Inortis ggumatm vfusfru- £.
prietatem ib/ herede accepero, pendente autem condicione ean- | ctus heredi eius pr ie&aretur EO :

s dem ahe?auer;g, 'a"dl leggtug aämltïar. N I. dS1 ï)(-)lmä(-)z tuo CUX XUH. J-,;DEM llibro -V11.—Q: üïäïïïöïrum. Qv ;(E* " :
K Gnyro|, vfumtructum fundi legaueris, vfumfructum vindicabit | CCl apT VM eft, fi jcüy in annos déecem proximos vfumfructum - E

cum herede tuo aget o conducto: et confequetur, vt neque | qe ia dámi ftipulatus effem, perite/fteterit *, quominus dares, //?
mercedes praeftet, -et irnpenfas, quas in culturam fecerat, re- et quinquennium tranfierit, quid iuris fit? Ttem, fi Stichi de- :
cipiat. $. 2. Vniuerforum bonorum. $8, an fingularum 3? cerü éspesitn ELSXLHL(ELHJ. operas Ide-te dari ftipulatus fim, et ]
rerum vfusfructus legetur, hactenus intereffe Pu;t&m?flgd fi fimiliter/quinquennium prfeterjt ? Refþohd;l, eius temporis !
aedes incenfae fuerint, vfusfructus fpecialiter aedit | U6g2tUS | vfumfruüctum, et operas recte peti, quod per te transactum :

peti non poteft, DBonorum autem vfiüfrüctu legato, areae vfus- eft , quo minus darentur/ 24/2£7 I6 p II i
fructus-peü poterit: quoniam qui bonorum fuorum vfumfru- . T d A - 'f?wrx
ctum legat, non folum eorum, quae in fpecie funt, fed et (ub- . AXXVIIL MaAncrAxvsilibrofIL.Infitutonum, Now w

. ftantiae omnis vfumfructum legare videtur: in fübftantia au- | VT1T V& vfufructuarius, f nec ipfe vtatur, nec nomine eius — — L^
- tem bonorum etiam area elt. 7 alius, puta qui emit, vel qui conduxit, vel cui donatus ? eft,

" *

M lesidr Va LE j vel $ui negotium eius gdljt '?. PlaneTillud intereft, quod
lez 'gureri ,. coeb XXXV. InEM W&Qäwmm S1| fi vendidero vfu.rpfructum, etiam.fi emptor non vtatur, videor — T
WCV EUTTE SYSFRVCTVS legatus eft, fed ?* heres feriptus ob Koc | vfumfructum r eünere : x v * p
- tardius adit ??, vt tardius ad.legatum perveniretur, hoc XXXEX. ng/ libro—VH.-ad—Ediftum Dprouin RU MR

Qquoque prae.ftabïtqr , vt Sabino . placuit. $. Ij.mquusT QviA qui pretio fruitür, non minus habere intellégitur,
| | fructus ferui mihi legatus eft, isque, cum ego/vt frui quam qui principali re vtitur fruitur. " '-
| , W defiffem, liber effe iuffus eft, d?mde ego ab herede seftima- | d«fb i 6 x
p M , .tionem legati tuli: nihilo mü9is eum liberunm fore, Sabinus XL. Mancr ANvslibrolll-Infitutionum, Qvon . —
fzfg-u/m» wrle, refpóndit: namque videri me|vti frui homine, pro quo ali- | fi donauero, non alias retineo, nifi f* ille vtatur.

d dacs » quam rem habeam: condicionem autem eilis libertatis eatidem | ; ! X o A Litie : s Ll
i u *g*(ffg*äaïere: ita vt mortis meae aut capitis déminutionis inter- p XLI : I,DEI,V-[.QL&WV&E- TM 2 STAT-VAE : Opiimo, .
. v us : " 93 : j aUM E^ ibinis vfumfructum poffe relinqui, magis eft: quia et|—7"7 ?"7*.
uentu liber futurus effet 9. | la Fab a D. S "
| ""Hfaw'ü . ip ;iel habemt a].lql.lalïl Vþhtatem, fi quo loco WPP- L/Jmæ(n.,- v
XXXVI. AFRICAN v s jlibroV.-Quzeftionum. Qvi nagär. $. r. Lïce; Pr?ïefïïï? quaed.amljiijþg; ünt, vt magis ig Jfuml: iako
VsvMFRVOCTVYM areae legauerat, infülam ibi aedificjnit : | €? IA'PeI.ICFmFSJ r d de) :glä adquiramus, tamen Vfusfructus'
ea viuo eo, decidit, vel deufta eft: vífumfructum deberi exj- TU mg,glq—pg)te&. j : . i u
71 fümauit ?^. Contra autem non idem iuris effe, fi infulae XLIL F LORENTINVSlibrorXE-Inftitutionum. Sr y
Á fs vfufructu legato, area deinde infula facta. jfit. ldemque effe, | A 11 vfus, alif/fructus eiusdem rei legetur, id percipiet fru- ie
d- et fi fcyphorum 35 vfusfructus legatus fit, deinde niàffa. fa- | ctuarius, quod vfü&irio fupererit: nec minus et '4 Apfe fru- T
: cta, et iterum fcyphi: licet enim priftina qualitas fcyphorum | endi caufa et vfüm habebit. $. z. Beäï [an äïäägmg ;,mwz,—u&/';
reítituta fit, non tamen illos, effe, quorum vfusfructus legatus | vfugfructus tibi legetur, intereft. Nam fi quidem rerum ** :
ht. $. r. Stipulatus fum g Titio fundum Cornelianum, de- legetur, deducto eo, quodipraeterea| tibi legatum eft, ex T9 £. —
tracto vfüfructu; "litius deceffit: qu&efitum eft, quid mihi | reliquis bonis vfumfructum feres. SiÁ autem a'eiämatiozl-is **";W i
6&'!&*&«& ec WW/'MS'f Lerto : : , i " víus- /'":: 0?2?&" (;t
lite proprietatis, vbi tamen etiam nonnulli legunt partis, indicante Haloandro. | Hal. et Vulg. oporteat. nn. 97 Hal. daturum, GER. 98 Hal aucum, s D,I
Sed recte Contius addit: fub partis appellatione proprietas continetur. Ergo | manifefto typorum errore. GER. 99 Taur. deVturum. |Hal. daturim. G E B. Täæ-z? ÍAi , T
accipe, ac fi fcriptum effet non parti$ pvoprietati9. Mire confirmant hoc Bafil. | 100 Ap. Hal. eius, abeft. G. I Taur. deVituvus. GEB. 2, Hal. in AUL : p äG'
dum vertunt: $ux Zeikev 5 xoüusic TÀ pfQsi TA DscTOTSÍA4G, BR. 79 Hal i& | margine alias, finili] G g n. 3 Hal.legatum fuevit. Barb. Otob. Treuif. JQLJ,)& . ?q
ltem. GERB. 80 Vulg. fructu. BR. $1 Taur. allnBio. GEB. — 82 Hal. | Bynkersh. legatam fit.| S. Cruc. vt Flor. GEB.—— 4 Hal et Vulg. zà cumt |V ufryoc n :
et Vulg. vfusfru&us. &R. — 83 Vulg. accrefcit. BR. 84 Hal. et Vulg. prius. | praefigunt et. GE. | 5 Hal. fit. Vulg. eff, ego fi qnid mutandum, effzt re- t
B R. $5 Hal.et Vulg. addunt lego. BR. — 86 Hal. et Vulg. fe. R. 87 | ponerem. 2R. 6 Hal. praefletur. G E E. 7 Hal ftit, et mox tranfüt. :
TE . ffaur. viudicaVit. GER. 88 Taur. Pouorum. GEB. — 89 Mal. fiugulavimn. | GER. 8 Hal. fachum effet. Gx R. 9 Nempe víusfru&us. Vulg. tamen :
T $d. G E B. 90 Hal. l;b. II. GER. 91 Ha:. et, loco fed. GE z. 92 Hal. | denatum. BR. — 10 Hal. geffit. GEB. — It Hal inferit fi, GER. — 12 Hal. á
t adierit, puto adiit. BR. 93 Hal. fit. GE R. 94 Taur. exfiimaBit. GEs. | IDEM eodem libvo. GEB 3 Ap. Hal. aliguam, abeft, GER.. 14 Ap. T
95 Taur. fcVphorgn, atque mox f(cVpbi, et iterum fcVphorum. GER. 96 | Hal, et, abeft. Gxz.. 15 Vulg. inferit vfusfrudius. BR. 16 Ap. Hal. ex : l

abeft,

m

J /v.' æ""w'« J

J
g. i

DIGESTORVM

, E
vfusfructus *? legatus eft, id quoque ?(efämabitur, quod pra-
terea tibi legatum eft. . Nam faepius 1dem legando, non am-
pliat teftator legatum : re autem legata, el'lïy? deftimationem
eius legando, ampliare legatum poffumus. J5 dN p E
LI Vi. TY mesru VrnPrANVvs|lüibro LVI.I.ï Regularum. ET:rAMw
^^ partis bonorum vfusfructus legari poteft. Si tamen non fit
fpecialiter fatta partis mentio, dimidia pars bonorum conti-
netur. | A vesc.
XLIV. NenATIvsllibro-HE.-Membranarum. Vsve
FRVCTVARIVS nouumtectogium parietibus, qui rudes fuif-
fent, iäa.pog.ere non poteft: quia, . arfä*fü meliorem, excolen-
do aedificium, domini caufam :ga& üTusjefiet, non tamen Ed]iu-
re füo facere poteft: aliudqu&/"eft tueri quod accepiflet, tàtv

Egïä"« , nouum faceref- V 8, n« jpmrm Fefclorsj n aC — faotee.
" oco segufee LS*:»&?XLy.a,fg?&M ivs]libro iV1t- — -Ediétum. prouineiale.
2 Srzcv- impendia cibariorum ^? in,feruum, cuius vfüsfru-
L*VÍ. — &us ad aliquem pertinet, ita et valétudinis ifipendia ad eum.

refpicere natura manifeftum eft. x i *

LJ $ais XLVI. XPAVLvs)(libw-&ïg—U—a&—P&aüþüä, 251 EX-
TRANEO fcripto ??, et emanclipato ?? przeterltdämatri de-
functi, deducto vfufruCtu, proprietas legata fit, petita contra
L1JL. tabulas bonorum poffeffione, plena proprietas, Lpietatis| refpe-
gisó imCtu, matri praeftanda eft. — $. r. Si teftator iuflerit, vt heres
£- "veficeret infulam, cuius vfumfructum legauit, poteft fructua-
rius ex teftamento agere, vt heres reficeret ^^. ,
LL sce b II XLVII. PowPourivs | ti
^ $ heres hoc non feciífet, et ob id[fructuarius frui non po-
E. -IR.et tuiffet, heres etiam fructuarüi eo nomine habebit atfjonem,
» ' W--q-uanti fructuariü interfuiffgg, non ceffafíe heredem : licet vfug-
;Zï quat- fructus morte eius interj,üietï)* | A^ läe?-!"ïtwum ,,
parenbs. hd XLVHIL. PAvrvsUüibroIX.|^^ad Plautium. $x As-
e"^4-L^ sxNTE ÍfruCtuario, heres, quafi negotium eius gerens, refi-
ciat,'negotiorum geftorum actionem aduerfus fru&tuarium ha-
bet, tametfi fibi in futürüm heres profpiceret ??. Sed fi pa-
C1f&, , ratus ib recedere ab vfufructuffruCtuarius, non eft cogendus
—^/" xeficere: fed aCtione negotiorum geftorum liberatur. $. r.
Siluam caeduam, et gifi' intempeftiue cdgía fit, in fructu effe
conftat: ficut olea immatura ?* leCta, item faenum imma-
turum ?? cjefum in fructuaeft. *
XLIX. PowPoxrvs libro VIL—2?-ad Plautium ?.
S: wini, ettibi, a Sempronio et Mucio heredibus vfusfru-
étus legatus fit, ego in partem Sempronii quadrantem,jin par-
tem Mucii alterum quadrantem)habefo: tu item in vtriusque
parte ?* eorum quadranteB,partes«??. Aadeg serzproporter 1 hbt
Zxát^ L PAvrvs )llbæ—ä'—ad*ätei um-JTuaTrvs Mde-
uio fundum Tufculanum reliQuil, eiusque fidei commifit, vt
eiusdem fundi partis dimidia&& vfumfruttum Titiae praeftaret:
Mgeuius villam, vetuftate corruptam, neceflariam cg)ägndis s
et cofïïäfgpndis fruä"tiþus, aedificauit: qugefitum eft, an fum-
ptus partem, pro portione vfusfruCtus Titigl adgnofcere de-
beat? Refpondit Sexeuola, fi prius, quam vfusfructus praefta-
retur, necefíario aedificaiï;ggz non alias ** cogendum reftitue-
re, quam eius fumptus ratioj habergtur.
abeft. GER. 17 Ap. Hal. vfusfruclus, abeft.- GEB.
vt vult Contius Hal. et Vulg. alisd moumm facere. — Eandem le&ionem reperi in
quinque MSS. Sextus S. Cruc. per errorem defcribentis habet: alimm mouum.
Mallem: ac mouum facere. — Facerct, ex accepiffet, videtur ortum. BR. llla quin-
que MSS. funt: Barb. Otob. "Treuif. Bynkersh. GEB. I9 Hal. ib. XIV.
, GEB. 20 'Yaur. iNpeudia ciVariorum. GER. — 21 Hal lb. XVIII. GER.
n 22, Gothofr. in nota Perede. 1ta fupplet Hal. et. Vulg. BR. 23 Vulg. in-
ferit filio. B R. 24 Hal. reficiat. GER, 25 Hal lib. VII. quaefionum
ad Plautium. GEB. 26 Hal. profpexevit. GEB. 2/7 Hal. oliua iminatuve.
GE B. 28 Hal. zmmature. GER. 29 Hal. ljb. V. GER. 30 Légen-
dum ex Plautio, vt L. 47. BR. 531 Hal partem. GEB. 32, Scribimus
quadrantes babes, wt antiquifime tenuiffineque mutatum in archetypo, quod
'T'aurellium videtur fugiffe, aut faltim 4zadranutes partes babes. — Profecto omnes
pro partes, exhibent: babes aut Pabebis, — Ex priori quidem modo Vulg. et MS$S.

Qvonp

J

CO UEE

(,9- fue:"l;,
7 f *2

18 Graeca figura,

LIB. WIf

IITS L 139
LL.MopresTiNvsWibro-TX. Differentiatum. . (T 1-
/T10, cum morietur, vfusfruéctus inütiliter legari intälïägït—ui';
in id tempus videlicet colyïatus, quo a períona 35 difcedere
ineipib. ^ - ; d.
s; LIL. InEw Mibro IX ^^-Regularum.. VsvrRvcTV
velicto, fi tributa eius rei praeftentur, ea vfuffüctuarium p?-*;e.; /X.
ftare debere dubium non eft: nifi fpecialiter nomine fidei-
commiffi teftatori placuiffe probétur, hgec 357 quoque ab he-
rede dari. heeti( E /
LHE. IAä;OLENVS 3S|lbroIl Epiftularam. Sx cvr Jecwndo
infulae vfusfruCtus legatus eft, quarhdiu quaelibet p.o?fïö eius '
infulde remanet, totius foli vfufofructüm retinet. — ——
. LIV. Ingw libro-HE-Epiftularum ?. Svs cowpr-aze d.
criowE víusfructus fundi a te herede, Titio legatus eft: tu
fundum mihi vendidifti, et tradidifti detraCto vfufructu: quae-
ro, fi non extiterit|condicio : Jatt extiterit,| et interit 49 vfus- L. // À.
fruCctus, ad quem. pertineat? Refpondit/ ^' : e
vfufructu quderere, qui legatus eft. Itaque fi condiCio eius (;
legati extiterit, dpbiun; 1on eft, quin ad legatarium3&.;2. vfus- r
früctus pertineat: et,]fij aligiuoo. cafu ab eo amiffus fuerit, ad
proprietatem fundi renertatur. Quod fi conditio non extite-

rit, |vfusfructus ad beredem pertinebit: ita vt in eius perfona [ -1 A.efwuzu, -
TecCn É , j

omnia eadenï]ferueäur, quae ad amittendum vfumfrüctum per-
tinent,yet feruari folent. Ceterumin eius$modi Ve.n.dttionäüae—-(-——!

Cctandum id ei2., quod inter ementem vendentemgjre conue-
nerit: vt, fi apparuerit legati caufa eum [yjïf&fäfm&üþ exce-
ptum effe, etiam fi condicio non extiterit, reftitui a vehditore
emptori debeat. . Áf ieyger: * s
LV. Pouroxzvsllibro-XXVI.ad Quintum-Mueium.
Sr rxFANTIS Víüsfis, tantuimmodolegatus fit, e&tgá flnul-
lus interim fit ^*, um ^5 tamen infantis aetatem exceflerit,
effe incipit.. Ve4UoAymejo, Xvl L-eC. —
LVI. Garvs |libro/XVIL-^9-ad Edictum prouineiale, —
AwN vsvsrRvcmTvs nomine aCtio municipibus dari debeat,
qudefitum eft: periculum enim efle videbatur, ne perpetuus J iC us
fieret: quia neque morte, nec facile capitis deminutione per-
iturus eft: qua ratione proprietas inutilis effet futura, femper .
abfcedente vfufructu. Sed tamen placuit dandam efle actio- .

rius reftituere filio; qui caufam inofficiofi teftamenti recte per—L'ïzäZ:-.:ex

tulerat, coactus eft: manfiffe]fraCtus ^? |ius integrum exites 2 / du
pde wb C . - |

poftfaCto apparuit. $. r. Per fidejCómmiffum fruétu praedip-
rumj ob alimenta libertis relicto, partium . emolumentum ex
perfona vita decedentium ad dominum proprietatis recurtit.
. LVIII. ScYEvora gibre —HE-Refponforum. Dx- .
FVNCTA fructuaria menfe Decembri,iam omnibus fruCtibus, 6s
qui in his agris nafcuntur, menfe Octobrifper colonos fubla- ec&eórc
tis ^?: qugefitum eft, vtrum penfio heredi fructuarige folui

intellego, te de »&42.. 2 G.

Ws

: : dehg:;g)t, - Cni,,;ïm -
pofteriore Hal. H, a Porta in vtraque et Baudoza. , In Bynkersh. I. fcriptun./ffläa-v 75( *44L.

bere, forte pro Pbaberes. Eadem MSS. et Vulg. et H. a Porta in Il. fubftituunt

quadrantem. BR.

Keliqua MSS1 funt Barb. S. Cruc. Treuif. OtBb. GEB.v ..33 T (L '
Vulg. colligendis. B R. 34 Hal. uon aliter, GEB. 33 Wulg. inferit fza.

BR. 36 Hal. lib. V1II. GEB. 37 Hal. boc. GER. 38 Hal. IABO-
LENVS, et mox émisoAGv, G EB. 39 Hal iterum ézz:soA4v. GEB. 4O f/g
Hal. znterierit. GEB. 41 Hal. refpondi. GEB. 42 Ap. Hal. et Vulg. z5
abeft. BR. 43 Hal.et Vulg. vfusfrachus. BR. 44 Vulg. addit cfasfra-
us. BR. 45 Hal, fi, loco cum. GER. 46 Hal. libj. VII. GER. 47
Hal. et Vulg. azn:5. — Sed Florentina eft elegantior, et fic etiam, quod demiror,
plura MSS. pR. Nempe Bdrb. S. Cruc. Bynkersh. n Treuif, ita eft fa&um.
Sed Otob. ceutum amnmuis. GEB. 48 Vulg. vfusfrucius. BR. 49 Flor.
olim erat: o&hobricolouossublatis. Poftea per, fuperfícriptum. — Cum autem ia
fequentibus vnius coloni mentio fiat, arbitramyr genuinam fcripturam fuiffe : ocfo-
| bii

5

// s
a/'
* /l

p

l- (f:v ce,

.
" A 1
.* * j
m

F2 i

» 3

nem. Vnde fequens dubitatio eft, quousque tuendi effent in. 5 .1 4 . 1
| eo vfafructu municipes ? Et placuit, centum annos **'tuetff- &e, m A .
dos effe municipes: quia is finis vitae longáeui hominis eft. ä./ COW as
LVIL. PAPrNTAXvsllibo-VIL-Refponforum, Do2* ? *4..
MINVS fructuario praedium, quodaeiiper vfumfructum. fer- 1. 7 ,. 77 -
uiebat, legauit: idque praedium aliquamdiu pofleflum legata- Y w(c'?«l $
[ $3

1

C& x X E. Ó o;
: ^ (

|
1

I40
X
deberet: quamuis fructuaria, ante Kalendas Martias 59, qui-
£^* fbus penfiones inferri debeant 5*, decefferit, jdij diuidi de-
— (&tm»t; beat ?? inter heredem fructuarize, et Rempublicam, cui pro-
|*A. rietas legata eiït ? IRefpondi, empublicam quidem cum co-
h ä)no nullam actionem habere: fructuarife vero heredem |fua.
Eu t o die, fecundum ea, quae proponerentur, integram penfionem
,LJ $Ue €4 JLeam. 2«;, r . d $ m du a
| | percepggmm. $. 1. Sk&MPRONIO DO LEGO EX RED A-

CTV FRVCTVVM, HOLERIS, ET PORRINXE,
QVÁE HABEO IN AGRO FARRARIORVM 34 P ARA
: of TEMIBEXTAM Quäemtur, an his verbis vfusfructus lega-
E u .e,,cf - 9 : - s. . 2
, tus videatur? [Refpondi, non vfumfruttum, fed ex eo, quod
Vy- redactum effet, partem legatam. ltem qugefitum eft, fi vfus-
e/. fruCus non effet, an quotannis partem fextam redaCtam le-
dAha, ! — gauerit? Refpondit quotannis videri relictum , nifi contrarium
122 Ípecialiter ab heredejadprobetur 55. Ljdo/4. -
$ &« LIX. PAvrvsllbro-HE.-Sententiarum; AnsBnonES
^. vitempeftatis, non culpa fruüctuarii, euerfas, ab eó fubï*ci*gui
non placet. $. r. .Quidquid in fundo ngifcittlr, vel ?? quid-
x quid inde percipitur, ad fructuarium pertinet: penfiones quo-
cialiter compraehenfde fint ??.. Sed, 2t,ad exemplum ven-
ditionis, nifi fuerint fpecialiter exceptae 99, poteft vfufru-
étuarius conduCtorem repellere. $. 2. ,Cggfíe harundinis vel
pali compendium, fi in eo quoque fundi| ?^* vectigal effe con-
fueuit, ad frucCtuarium pertinet. - :
LX. IpzEw Hibro-V- Sententiarum. | Cvrvscv w-
ovx fundi vfufructuarius 9? prohibitus, aut|deieCtus, de re-
ftitutione omnium rerum fimul occupatarum agit 9?: fed et
fi, medio tempore, alib 9^ cafu interciderit vfusfructus, ae-
que de perceptis antea fructibus vtilisJa&tio tribuitur. $. r.

L ET]
U r,

[oA
«L-J1i

HEDE. chQ/mï

deatur, actio redditur. . Et ideo,fi de fundi proprietate inter
duos qujeftio fit, fruCctuarius nihilóminus in pofleffione effe
debet, fatisque ei a, &oü'eü'ore cauendum 9* eft, quod non fit
prohibiturusi"rui puinj ul vfusfructus ,relictus efty quamdiu
de iure fuo probetgr£?. Sed4&tfi ipfi,víufructuario qugeftio
moueatur, interim vfusfructus eius

t
— Cte

,l X/æ-a/äcrw'n/f !

' lgfmï- d

: E WRVCTVAR*;VS n
Z—c-g;j' *7 - bri a colomo [ublatis, potuitque a per eliionem delituiffe, finalis autem s. ab ini-
W ali in fublatis, prognatum effe. BR. 50 Vide Burmann. ad Petrouii c. 5 $.

vel fi fatis non- detur, ipfe frui permittitur.

B R. 51. Hal. debebant. GEB. 52, Hal. debeaut. GER. 53 Hal ve-
Z s. Sed Flor. tuetur Bynkersh. Z. Obf 25. et Noodt. II. de V[ufr. iu fine.

Ex o&to MSS. feptem habent ex vedaz, quorum tamen tres correGti funt, et in
duobus repofitum ex reditz, quemadmod:m ab initio habuit retinuitque Tre-
uif. BR. . Hal. tamen in margine habet: alas,redactu. Quatuor MSS. quae ab
initio habent reda&u, funt Vat. III, S. Cruc. Bynkersh.duo, in quibus repofi-
tum ex reditu, Barb. et Otob.«tertius, vbi fa&um ex Tedditu, Vat. I. GER.
54 Hal. farrario. Vulg. ferrariorum. . Xoc modo MSS. exceptis Otob. et S.

| Cruc. quae ex o&to Florentinam conferuarunt. BR. Keltqui.Vat. L'IIL Tre-
ho & uif. Bynkersh. et Barb. qui tamen habet| ferariorum. GEP. 55 Hal. et Vulg.
us ïW probetur, BR, 56 Ap Hal. vel, abeft. GEB. — 57 Hal awte. GEB. . 58
dN VP . Vulg. funt. BR. 59 Hal. et Vulg. inferunt et. BR. 6o Hal. fuerit fpe-
j , , cialiter exceptum. G E. 61 Hal, in eo fuudo, và quoque, omiffo. GER.
Nb us s 62 Hal. fratiuarius. GEB. 63 Hal. aget. GEBR. 64 Vulg. aliquo.. ln
L^ UE A u MSS. fola tria ex octo ita habere vidi. In Vat. IIL. fupra alio. fcriptum " ali-
'.ïf ssM a* quó. BR, la tria funt: Otob. Vat. IL. et forie alter Bynkersh. Keliqui

Barb. Vat. HII. S. Cruc. Treuif. Bynkersh. GEB. 63 Putamus traiiciendum
a "on domino. BR. 66 Hal. daudum. GERB. 67 Hal. et Vulg. probetur.
BR. 68 Hal. ei differtur. |Pofterius etiam habet Vulg. . MSS. decem fimi-
liter habent differtur, et quaedam quoque ei, pro eius. Praeterea' transponit
i Vat. IL. zutevim ei vfusfructus differtur. Denique duo alii Tayrin. I. et. Byn-
kersh. L. prorfus carent pronomine. Ipfi pro offertur, legimu$ auferturv, vitium-
que obaudiendo enatum cenfemus. BR, Reliqua MSS. funf: Barb. Otob. Vat.
I. III. Magl. Treuif. Bynkersh. alter et S.. Cruc. in quo fadum differtur. Gx B.
9 Denuo omnes cageri debet, quod fupplementum omnino recipiendum exifti-
amus, vt quod ante verba de refztuendo, facile excidere potuit. Sententiam

e—

l

DIGESTORVM LIB. VIL

que iam antea ?? locatorum agrorum, fj ipfáe quoque fpe-

Si fundus, cuius vfusfructus petitur, non a domino ?? poffi-

äj&"ertur 98:/fed caue-
Fa, !(zi 99 de reftituendo eo, qug),d ex ü-ïjis fructibus nygrcegtu;gs.
CLXL NgRa rv sklibro-H.-*?-Refponforum. Vsv-
iím ** riuum parietibus non poteft ir'ü-

/ .
ponere 7?. Kedificium inchoät'um fru&uä'rium confummare
non poffe, placet 7?, etiam fi eo loco aliter vti non poffit:
fed neg,7^ eiüs quidem vfumfructum efle: nifi in conttitu-
endo vel legando vfufruttu *? hoc fpecialiter adiectum fit,
lvt vtrumque ei liceat. ; L Tt$upk,
Jdf. LXIL (a£puox: x vs) ** llibro VIE- -7--2*"*"Di'fpnfa£iqg- |

EL

.num. VsvireRvCcTVARIVM venari in faltibus vel monti- ss ext4f,
bus poffeffionis, probe dicitur: nec aprum, aut ceruum, quem
ceperit, proprium dominicapit: fed fructus aut iu,re[ïciui,li,;j)78L7)m—,
[aut]pentium fuos facit. $,-1. Si vivariis igclufae ferge in ea p ,««
potieffione cuftodiebantur, quando víusfructus COepit, num r 3.
exercere,$5 eas fru&tuariüs poffit, [occider&"hon poffit 2! 59 Jtaue
alias fi quaslinitio incluferit $* operis fuis, vel poft fibimet
ipfae 9? incidemíftit, delapfieue fuerint, haetfruttuarii iuris
fint *? ? commodiffime tamen, ne per fingula animalia facul-
tatis fructuarii propter discretionem difficilem ius incertum
fit, fufficit eundem numerum per fingula quóque 9* gehera
ferarum,' finito vfufructu, domino proprietatis adfignare, iqui)-
fuit cóepti vfusfructus tempore. , - ii
LXIIIL. PAvrv s |Jlibi : r de-Iure-f 1 95.
Qvop noftrum non eft, transferemus 9* ad aligs: velutie/cw.
is, qui fundum habet, quamdüám víumfruCtum non habeat,
tamen vfumfruétum cédere joteft. cC

LXIV. VLPIANVS Wzaw&w CvM«
FRVcTVARIVS paratus eft víuxifructum derelinquere 5$8,

non eft cogendus domum reficere, in quibus cafibus Jt- 9?
Vfu.fru&uarigïïiocïtonus incumbit. ., Sed et poft acceptum con-
tra eum iudicium, paratæm&uarioäelinque,;re vfumfructum, ,
dicendum eft abfolui eum debere a iudice. | n inneor, t 425 2et.
96

4,LXV. ,PoupPoutvsilbro-V.-ex -Plautio .29. $x
cv M [fructuarius debeat, quod fuo fuorumque ifacto! deterius |
faCctum fit, reficere, non eft abfoluendus, licet víufüfruCtum
derelinquere paratus fit: debet;enim Jomne,|quod diligens pa- ebh. of -
terfamilias in fua domo facit, et ipfe facere. S$—r. Non ma-
gis heres reficere debet;;quod Vetu&atfäïfäm deterius. factum
relijuiffet ?* teftator, quam i proprietatem alicui teftator
legaffet. f ( quedrpeeemo fsf (aieirag s ]
LXVI. Pavrvsyi A. j : 'HCQMä/S?S
VSVFRVCTVARIO non folum legis Aquiliae attio compe-
tere poteft, fed Jf ferui corrupti, et iniuriarum, fi feruum

torquendo, deteriorem [fécerit 94.,-—70,;2; LXVII.

-

[ :
cauere debet de reftituendis fructibus, quos interea percepturus eft, quod fi non
poffit cauere, ipfe fru&uarius vti frui permittitur, Inter decem illos codices
MSS. nullus eft, quod miror, qui hoc aut fimile fupplementum adgnofcat. B.
Adgnouit tamen Hal. caueri debet. GEB., — 7O Hal. lj». III. GER. 71
Hal. in margine: alas, opus zu. 'Yu vide Noodt. F. de V[ufr. 12. Multos
codices confului, nec vllus hic ab archetypo récedit. BR. Confuluit Barb. O--
tob.|S. Cruc.[Treuif. Bynkersh..Haloandri varians leQio videtur effe: wounm .
opus im parietibus. GEB. 72 Yaur. Npouere, GEB. — 73 Hal. zucobatum
fru&iuarius confummare mon potefl. GE R. 74 Hal. me. GER. 75 Hal.
vfunfructum. GEB. 76 Taur. TR4PHONINVS. GE &. TLEBE B.v
VI. GER. 78 Hoc tam euidenti fupplemento carebat olim Codex . S. Cruc.
ex quo vno de mira eius fidelitate conftare poteft. — Vulg. habet: at Zure. ciuili
aut iure gentium. BR. Habent fupplementum ab initio Barb. Otob. Treuif.
Bynkersh. G EB. 79 Confer Noodt. 4. de Vfufr. 7. 8R. Et Eundem 1. Obf.
10. GEB. 80 Hal. «own exercere eas fructuarius potefl, non occideve. alias.
G E B. 81 Vulg. zuclufas? babuerit, male. Bafil. ?e« &vrós ivéwAswsv. BR.
82 Hal. et H. a Porta in vtraque vel fi mietipfae inciderint. |Probo mutantes 72
fibi, et legerim hoc pacto : vel poft bimet ipíae, aut fi offendat 73 ibimet, trans-
pofuerim fyllabam zbi ipfaemet. BR. — 83 Hal. funt. GER. 84 Hal. Vulg.|
omnes qzaeque. a fane et Bynkersh. L. praeterea Otob. S. Cruc. aliosque 1i-
militer habere arbitror, quamuis fcripturae compendio vtantur. "Tam probabili
ledioni meum fuffragium non denego. BR. — Cum Flor. tamen faciunt Barb. et
Treuif. GEB. 85 Hal. lib. fingulavi vegularum. GER. 86 Hal. et Vulg.
transferimus. B R. 87 Hal l. L. GER. 88 Vulg. reliuquere, hic et,
moxiterum. BR. — $9 Vulgo et, abeft. GE&. 9o Flor. fcriptum ad Plau-
tio, et recenter demum correcum. — Nempe folebat fcribere librarius: ad . edi-
&um, vt etiam hic praecedit et fequitur. BR, 91 Hal. religuit. GEB. — 92
Hal. lix. XVI. GE&. 953 Male Vulg. Cum, omittit. BR. — 94 Hal. fecit.
: G E B.

oci hanc putamus: Qui litem fructuario mouet, dum vfusfru&us ei aufertur, ,
; N

Ui

;A.(:
d

:;9 ao TIT- Io II. ï4£
/nmco l/tt(o nA d
LXVII. &VWMQ L—ex- Mmrcre«gS p LXXII. Pouroxrvs jibro V. ad Sabinum *. Sx

vfusfructus legatus eft, etiatm inuito herede eum extraneo ven-
dere poteft. Kex Vr i
LXVIII. VnprAxvs[ibreXVH.5-adSabinum. VF
Tvs füit quáeftio, an partus ad fructuarium pertineret ? Sed
Bruti fententia optinuit, fructuarium in eo lociny non ba-
bere: neque enim in fructumhominis homo effe poteft, hac
ra&one, nec Vfutflfructum in eo fructuarius habebit. Quid
tamen )f)üfuemt etiam partus vfüsfructus relictus, an habe;(
in eo vfumfructum? Et cum poffit partus legari, poterit E
o vfusfructus eius. $. L. *etu" tamen pecorum Sabinus et
Cafífius opinati funt ad ifüctuatium pertinere. G&-2zPlane, fi
gregis vel armenti fit víüsfructus legatus, debebit Jex adgna-
L4 ne pro eyat- t1ngT eregem fupplere: ideft, in logqgmcapitüm defunctorum,
A h LXX POMPO"*EIVSWMW VgrL IX-
voTinivM, aliaffummittere: vt, poft fübftituta, fiant pro-
ria ?9 fructuarii, ne lucro ea reälw cedat domino. Et ficut |
fubftituta ftatim domini fiunt, ita priora quoque ex natura
fructus definunt eiüs éffe. Nam alioquin, quod nafcitur, fru-
ft. ctuarii eft: etj cum fübftituit49?, definit eius eHe. famt-
LXX. VnLPriANVvslilibro-XVIL 799 d Sabinum.
Qvz» ergo, fi non faciat, nec fuppleat? Teneri eum proprie-
— ^À,, tario, Gaius Caiüus[&;nhj.u libro decimo * iurisciuilis. &
Interim tamen, quamdm fumynt;antur et fuppleantur capita,
quae demertm funt cuius fit fetus, quaeritur? Et lulianus
libro « uceäümo äuzntg/ Digeftorum fcribit, pendere eorum do-

E u a hipe

minium: vt, fi fUmm1ttantur. fint proprietarii: fi non fummit- |
quae, li decefferit fetus, Dériculgm erit ^ fructuarii,[non pro-
,rletam. et neceHejh&beblt alios fetus fummittere. . |Vndd|
—,,e)()wf ( - : ctaug/ícribit, carnem fetus demortui ad
L. Azuers, früctuarium pertmere. 43« Sed, quod dicitf, debere eum
Tö&'*'* fummittere, tOtlegþ verum eft, quotiens grems, Vel armenti, vel
LU equitii, i üd' eft/ vniuerfitatis, vfusfructus ïe?atus eít: ceterum, |
cá £ fingulorum capitum, mhd fupplebit. $.. 4. Item; fi forte |

W

ä»tantur fructuarit. |Qu —g;fentwnt—a vera eft) $. 2. Secundum |

"449,,5-« bffet, nühc ét $t, ? poft editionem, vtrum ex his,. quaejäadentur,
(Q) fummittere debeb1t, ànjex his quae e edita funt, videndum eft
1 & eddet. Puto autem| verius/ ea quae pléto greoe edita fuünt, ad fructua-
U du rium pertmere : fed pOiïCI'ïOl'em gregls cafum nocere debere
«ieutimMffructuario. $. 5. Summittere autem facti eft: et Iulianus pro- |
prie dicit, difpertire, et diuidere, et diuifionem qmndam fa-
cere, quod dominium erit fummilffogum propmetam.l-c 5& àct
L*hseibpalut. LXXI. MaRcxkrLvsHibroXVH. ^ Digeftorum — 51
") 1N area cuius vfusfructus, alienus effet, quis aedificaffet in-

L W"?C? tra tempus, |quo/ vfusfructus |perit7- 1uperfime ifublata, reihtm
n ia Vfumfruct::m, veteres[refponderunt./& , Vj« 2«
m X LXXIIE VLPIANVS libro-XVIL 5-ad Sabinum, — Sr

DOMINVS nudgg proprietatis vfümfructum legauerit, verum
f;///// eft, quod jMaeciatus/fcripfit 9 librottertio quaeftionum, de fi-
NI wdetcommxffulvalere levgawm et fi forte in vita teftatot is, vel

Jffe£, ante aditam hereditatem propmetaü 7 accefferit, ad: Ieg'zta— |
! fi poft adi-

rium pertinere. Plus admittit Maecianus, et

tam hereditatem accetfiffet. vfustfructus, Vtxhter dlem cedere,
et ad le«fatamum pertinere. |

GEB. 95 Hal. Minati. GEz; — 96 Hal l$. XVIIL G&£B. 97 Hal ex
matis,perperam. —Dafil.2x vv äw-;g»evoize,m B R. 98 Ian. d Cofta mauult priora,
robante Noodtio l. de Vfufr. 17. extremo. BR.^— 99 Vulg. fubfhtuitur. BR.
100 Hal. z. XVIIT. GEB. 1 Hal. libvo ocfauo. GEB. 2,|Hial. erit. pe-

Yiculo. GE B. 3 Ap. Hal, et, abeft. GEE. 4 Hal lb XVIHTI. GER.
5 Hal, ljj. XVIII. GEs. — 6 Hal. fcribit. GEB 7 Hak inferit. fruttus.
GEB. 8 Hal PAPINIANVS lbro l. dejinitz'onum. GEB. 9 Hal .
(funt. GER. | ;

I Hal. lib. XVIII. GE s.
uóvo rÀ ÉrmíQw,. BR.,
Wulg. et, abeft, BR. .

2, Hal. fuum.
3 Hal. et Vulg. praefigunt et. BR.
5 Hal. feribunt, GER, — 6 Vulg. Hib. XXXIIL Bh.

eo tempore, quo fetus editi funt, m—hxl fuit, quod fümmitti de- |

Habent tamen et- Bafil. :
4 Ap. Hal.ét.

DIGESTORVM GLIB.e VE

t1ens/ ius aderefcendi efï?Lquo'*'tlens m duobu:, qui in foli-

.AREAK Vvfusfructus legatus fit mihi, poffe me c&fwm[-—laeäl- LA
neaze cuftodiae caufa earum rerum, quae in erea mm 9. LAefa -
LXXIV. GArvs llibro VIL adEdictum prouineiale. S
STIC y( O fe*'vo tuo, et Pamphil o«fgïeo leüatus fugfit vfus-
fructus, tale eft legatum, guale, filmihi, et "tibi legatus effetz /— /(f
et ideo dubium non eft, quin aequahter ad nos per tineat,

R

E ï'Ti» XTL-
/)g/äzDE VSVFRVCTY. ADCRESCENDO, /Jg
VrPIANVS Ulbm*XVïP T-ad Sabinum.. |AUIM.
»vorrEexwSs vfüusfructus 1egatus eft, ita inter fructuarios
W efítius adcrefcendi, fi comunchm &twaefï*u"ms relictusz '
:'?:eeerum, fi feparatim vnicuique partig; rei vfusfructus fit re-
hctuq, fine dubio ius adcrefcendi cefíat. $. r. Denique apud . ,
-TJulianum libro Lrïgäjimowqumto/ Digeftorum qujeritur: fi Vr EC
communi feruo vfüusfructus fit relictus, et vtrique domino ad-
quifitus, an altero repudiante, vel anüttente vfumfructum, al-
ter totum hábeat? -et-putatiad alterum pertinere: et licet'do-
minis Vmsiructv non äcquxs partibus, fed pro dominicis ad- ^;
quiratur, tamen pemona velusjnon dominorum mfpecm, ad al- z - gf»-' ;
terum ex dominis pertinere, non proprietati accedere., $. 2. '
Idem ait, et fi commum fervo, et feparatim Titio vfusfructus
legatus ;(ït amiffum ab altero ex (fociis; víumfructum, non ad .. ,. /M, Zog;lä;.
Titium, fed ad folum ? focium pertinere debere, quafi folum
cóniunctum. Quae fentenüa vera eft: nam, quamdiu vel
vnus vtitur, poteft dici vfumfructum in fuo ftatu effe. Idem
eft ?, fi duobus coniunctim, et alteri feparatim vfüsfructus " -
effet relictus, 4^$. 3 Interdum tamen, etfi non fint coniun- 554 Y n
cti, tamen vfüsfructus|Megatus alteri adcrefat vtputa fi mihi eaec Lee6tfee,
fundi vfüstructus jepamtxm totius, et tibi fimiliter fuerit re- 1
lietus. Nam, vt et * Celfus libro'octauo.- decimo ? Digefto- wJ4f[
- fumJl/et Tulianus. libro xt,t;ggä'ï ! g cencurfu ä : EO
|partes habemus. Quod et in p-ropmetute coqtuweret nam i m ;J; s ul
altero repudiante, alter totum * fundum haberet. Sed in' s
: vfufractu hoc plus eft, quia'etjeonftitutus, et poftea amiffüs, J.6f: 6
! fihilbminus ius adcrelcendL admittit. QOmnes enim auctores &A
apud [ Plautium de hoc confenferunt 9?: etivt[ Celfüs, et Tulia- , , qu :
nus eleganter aiunt, vfusfructus Zeotjfadïe confütuitur et lega- . ,;,.^ e *e . (fÀtane )
tur; nohm, vt^ pmpmetas, eo folo tempore, quo V111d1catur. ,.g,,,z;,,.gz (74,,, .
Cum pmmum 1taque non inuenietiglter eugy ?. qm fibi con- £, -;

currat, folugivtetur in totum, nee refert, coniunctim, , an fe—- 1 daAAOrterr,.
paratim. relinquatur. Tdem yfulianus-Tibro- trise zafm(yc W.,-ä

quinto Digeftorum-leripfig *9, (i duobus ** heredibus in- .
fitutis deducto vfüfructu, propheras legetur, jms adcrefchndt
| heredes non habere: nam videri mew degum. confütutum,,
non per coneurfim diuifum. '
TR fygï"ICAWVSU.L&ä'&V Q*Uaefüönum- InEoQVE | JW/:., yjþ,c
Jaimiffa/pars vfusfructus ad legatarium, eündemque proprieta-
rium redibit., ^ — x . a
T. VLPIANVC*, j S&bmu-m. Ipnkw **
Neratius putat cet age äus adc;e cendz, hbro primo ** Jrefpon- L/äuä? p
forum., Cui ** fententije congrmt ra&o Celli dicentis, ito-

us

i

p—«.,.,. &

PA

J,, JCD D(V('.
7 Ap. Hal. totumt, abeü GE B.

tà in vtraque : Cum itaque primms. .

fnn:)a, dum
8 H«l confenfere. G ER. 9 Hal. et H. a Por-
Porro pro : alter eum, omnes habent alterum,
fiue vt Hal. et Baudoza: alterum eum, ficque etiam. MSS. quae vidi. Sed prz-
mumy aduerbialiter-accipiendum eft,.et fic omnia feruari peiï'unt Sane in S.
Crac. fupra . 72 primum, Ícriptum i, primmo. .B R. Vidit Bdrbl Var. I.LTremf Ta/av( UM
Bynkersh. 5fed et Otob. qui habet: alterum cum qui. GEB. io Vulg. ltem 7! ; «ä'
Iulianus fcribit, et po&x emum habent ceteri, BR. . Etiam Hal. GER. ii Iu L J

Vulg.eft L. fi duobus, téfte Contio. BR. 12, Hal. Jj5. XVIIL GEB.
-Hal. Inde. GER. 14 Hal. lbro fecumdo. — Vwlg. lib, V. BR. 15 Wui
7mM - M

.-4 L

CHiH$. BR. 16 Gothofr. in nota: a. duobus Hsl MSS. qnmque Floíf fcri- /
pturam referunt. n vno Darb. inter verficulos notatum efts al iuter duos. BR ;M, ,/)1

142 | IGESTORVM LIB.
þrm&um:tanmujïug (?Lz"n:jl.vm/, -'
dum habuerunt, concurfu diuifus eft. $. r. Vnde Celfus li-
Iu XM. bro octauo decimo * fcribit, fi duo fundi domini, deducto
n vfufructu, proprietatem tradiderint,|vter eorum amiferit vfüm-
[ J - fructum, füd proprietatem rediré: fed non ad '*9 totum: fed
cuiusque vfumfructum]ei parti accedere, quam ipfe tradide-
rit *?: ad eam enim partem redire debet, a qua ?£2, initio
diuifüs eft. $. 2. Non folum autem, fi duobus vfusfructus
legetur, eft ius adcrefcendi, verum et fi alteri vfusfructus,
alteri fundus legatus eft ^': nam, dmittente/ vfüumfructum

zL ';.,:cam " '

1 N uf l
fteex: ;?melïm ,

| doub- s eex'uyn, altero, cui M'Eegatus, magis iure adcrefcendi ad alterum per-
/[tsjj/, tinet, quam redit ?2 ad proprietatem. Nedinouum: nam, et
ï)';fe "" — 4 duobus vfüsfructus legetur, et apud alterim fit ggfpfolida-
EL heddad tus, ius adcrefcendi non perit, neque ei, apud quem confoli-
s datus eft, neQue/ ab eo: et ipfe, quibus modis amitteret ante
| confolidationem,isdem et nunc ámittgt ?5, æggïäjet 2* Ne-
| ratio et Ariftoni videtur, et Pomponius probat. (
dyicerims /mlfg- : JIV. Ivirawvsllibro XXXV-Digeftorum, Sr TIBI

L4 proprietas fundi legata fuerit, mihi autem et Meuio et tibi
W«j eiusdem fundi vfusfructus, habebinus ?? ego et, Maeuius tri-
* 0 tes in víüfructu? 79 vnjis triens proprietaté ?^* mifcebi-
l t rgfyylü/: : en s E. dicuat prop 2:

, " * LU S j * * * A.
AL.JLunt;gg; Siue aucemJego, fiue ;Máeüius;[ capite minuti fuerimus,

L—1 £. triens inter te, et alterMffum noftrum dinidetur: ita|yt femit-
EU fem[in vfüfructu habeat is, qui ex nobis capite minutus non
| -Lesó95. — fuerat 29, ad te ?? proprietas cum parte dimjidia vfusfructus
'[- 3 42 pertineat. d : U w us
Oa MM VzGarvs|libro VII. ad Edictum prouinciale. E
aA ; sr tradideris alicui proprietatem, deducto vfüfructt nihilo-

Qioerrt. qetaan d 100
mf nadicq ts
F LaeexeO

minus putat lulianus adcrefcere: nec videri nouum, tibi ad-
quiri vfumfructum. :
VIL.Vr»rANVvSllübroXVIE-39-ad Sabinum. IpEw ?!
et fi apud vnum ex tribus fructuariis confolidatus fit vfusfru-
ctus. $. r. Sed fi cui proprietas, deducto vfufructu, legata
fit, ct mihi pars vfüsfructus, videndum erit, an inter me et he-
. redem ius adcrefcendi verfetur ? et verum eft, vt quisquis ??
"amiferit, ad proprietatem reuertetur ??. $. 2. Si mihi vfus-
Íructus fundi pure, ?*tibi fub condicione legatus fit, poteft di-

capite minutus fuero, totum amittere : |fed) fi extitérit ?^ con-
dicio, totum vfümfructum ad te pertinere, fi forte capite dé-
^ yninutus ?? füum: ceterum cumjin meo/ftatu maneo, commu-

* fexotn: nicandum vfumfructum. ! r

Co; 963 tio ?? et heredibus fuis vfumiructum legauerit,idimidiam At£

| ?e^ .. tius,| dimidiam heredes.22; habebunt. Quod fi ita4fcriptum.
| LL 1 Aimoio fit J A T TIO4ET SEIO,3?, cv M HEREDIBYS MEIS,
E we . treS'partes fient , vnam habeant heredes, tertiam 4?]&&—
| Ls yesiakce tius tertiam Seius?13| — Nec enim intereft ita legetur, 1Lr1
| jen a, d. — k T YLLI CVM ilEV lQZ 4n ita, IYLGLLIET ILLI/ET
| hn Maxkyrio 77. o X/tl. É, ;

| f 0. VIIL-VrPrANVvs libroiXVII. *5 ad Sabinum. 'Sx^*-
r ]MWM.'L*;*W&' mulieri cum liberis fuis vfustructus legetur, amiífis liberis, ea
| lm[;f"w 7I* 7 vfumfructum habet: fed et mudte; mortua, liberi eius jathile
| *Læ "fosto abrlur ) Reliqui fünt W S. Cruc. Treuif. Bynkersh. GEs. — 17 Vulg. lib. XXIIL -
E vb« 6s 9?4/2-.4 9 R. 18 Hal. l;cet, loco fed. GE. I9 Hal. tradidit. GEB. 20 Hal. |
| iirrin nn l. x o t inferit et. Vulg. ab. BR. — 21 Hal fit..GEB. . 22 Vulg. redeat. BR. 23
' Hal. et Vulg. amittit. BR. 24 Àp. Hal. hoc et abeft. GERB.
., 4 babemus. BR. 26 Hal. et Vulg. praefigunt et. BR. . 2/7 Hal. et Vulg. pro-
: L—-—Af'jm'"')a*" prietati. B R. 28 Vulg. fuerit.bBï. : 29 Hal. inferit Zute'm. GEB. - Pgo |
| 2 L. M prvin "Éepecaos, Hlal. lib XVIIL GEB. — 31 Vulg inferit ef. BR. — . 32 Hal.quiuis. GE B.
| func otófor. — 53 Hal. remerti. Vulg. renmertatur. Poffet forte locus interpunCtione magna
* ! : juuari ante vt. BR. 34 Hal. ec Vulg. praefigunt et. 5 R. 35 Bahfil. i£eoó-

—;7;£cm

| Q.,h ,.gafuwif ex6 digécenc, exenmte conditione. BR. 36 Hal. et Vulg. minutus. BR. Ad-
| forccam m dit tamen Hal. fim, loco fum. GEB.. — 37 Vulg. Titio. BR. — 38 Hal. in-
: ja ferit eius. GEB 39 Hal AMaenioe. GEB. 40 Hal. alteram. — Vulg. fe-

j a - eundam. BR. 41 Hal Maeuiusw. GEB. — 42 Bafil và3s xo4 v0e perà Mág-
' MM jUhee U* —— voy atque iterum: Zàs xoj zü)e xoj Mágxov, Pro Seiovautem in praecedenti-
(7'/"* E bus Paulum inducunt. BR. 43 Hal. lib, .XVIII. GEB. — 44 Confer Henr.
[ uedp wv — a Suerin in Quacflion. de Vfufr. accrefc. in. Thef. Inr.. Ciu. Tom. VV. col. 113..

.€i, totius fundi vfumfructum ad me pertinere interim: et, d 1

d VIL PAvrvs|lbro IIL.. ad Sabinum. S1: QVIS ÁAt-|

25 Vulg. |

CNMWT TPÉ IL H

minus-vfumfructum habent, iure aderefcendi, — Nam et ** Ta-
lianus libro trigenfimo, ^* Digeftorum ait, idem intellegen- :
dum in eo, qui folos liberos heredes fcripferit ** : |licet;non, fu.

vt legatarios, eos noimitauerit, fed vt oftenderet/magis velle/»/&f. -
fe, matrem ita frui, vt liberos fecum habeat fruentes. Sed 4* Jv ^.

et Pomponius/quáerit, quid fi mixti ^9 fuerint liberi jet/ ex- »wx/f
.tranei heredes? et ait, filios legatarios effe intellegendos. EtL/f4.
contrarimm ^??, fi volupilit ?? eos liberos fimul cum ma-

et per omnia fimilem effe et ?* |ii/hóc, càfu iuüris euentum. J2
IX. A/rR1cANvS,lbro V.-Qudeftionum. .Srx peno-
PRIETAS tundi duobus, vfusfructus vnilegatus fit, non tri-
entes in vfufructu habeht, fed femiffem duo, femiffem fru-
ctuarius. ltem contra, fi duo fructuarii, et vnus fundi lega-
tarius fit. 99em- sed E v o t u ems, — ] rounetate,
C Eap VLPIANVSLlibe(&g: 52 adEdi&tum.| IN rxndV/l.
DvM ?? pars vfusfructus et ?^ non habenti partem fuam,
fed áfnittenti aderefcit: nam fi vfüsfructus duobus Kfuerit le- 74-
gatus, et alter lite conteftata amiferit vfümfructum, mox eté4
Eälegatarius, qui litem conteftatus non erat, vfumfructum
amifit ??, partem dimidiam dumtaxat, quam arnifit, qui litem
. m 4 . eenc
conteftatus eft aduerfus eum, qui fe liti oguht, a poffeffore
confequitur; pars enim collegatáriijipfi adcrefcit, non domino
proprietatis: vfusfructus enim perfonge adcrefcit, et fi fuerit
amiffus. | Juuo L ón :
XL PapsrwrANvs VibroiIlL. Definitionum — Cvw —
SINGVLIS ab þeredlbug iünguhsg e111sdem reiffructus 56u£:£7
legatur, fructuarii feparatimvidentur, non minus quam fi ge- £ ,(fï du

quis portionibus, duobus eiusdem reiffructus legatus fuiffet.
dVnde fit, vt inter eos ius adcrefcendi non fit. — f«
XII. VLPIANvYSsWUibre inum. Cvw
alius ab alio herede vfumfructum vindicat. ec(aueuvuo ,

(Fee x " ader, hn - L-'ä Ill,. H
| 42 QVANDO Qf)IES VSVSFRVCTVS
| : LEGATI CEDAT. 30 7
| : VLPIANVsUibmeVïïï:"L"ad-Sabinam.W A |
VAMQVAM Vvfusfructus ex fruendo confiftat ^, id eft, dejf
fa&to aliquo eius, qui fruitur ££ vtitur, tamen femel ce- :
dit diés 3: aliter atijüe fi cui in menfes, vel in ^ dies, vel in
annos fingulos quid legétur: tunc enim per dies fingulos,
vel menfes vel annos dies legati cedif. ,:, Vnde quderi poteft,
fi vfusfructus cui per dies fingulos ägg;ä;äzel in annos ün--u—f/l(az«t-j
ulos)?, an femel 9 cedat? Et puto, non cedere tfumul. fed . 5*
pertempora adiecta, vt plura legata fint. Et ita libro qtä—lg,jlä—wi

íS, fructus lega- JZ'W4

n ERE

vfusfructus legatusjeit/ (S$. r. Et ideo, fi
tus fit/qui cottidie percipi non poteft, non

* $ * i m
inutile lega- 4

eri
Deo /

i
Tergt
$. 2. Dies autem vfusfructus, item vfus, non prius cedét **, 45 v
quamThereditas adeatur: tunc *^ enim confütuitur vfusfru-. - ?J?
Ctus j

454 TA

GEB. 45 Hal. ;ta, loco et. GER.
47 Hal fezpferat. "Wulg. fcripfit. nR. — 48 Hal miflim. GEB. 49 Hal
E contravio, omiflo et. GEB. 50 Hal. noluerit. GEB. 51 Ap. Hal. effe,
abeft. GE R. 52, Hal. li. VII. GER. 53 Gothofred. in nota: Vide in
hanc L.. Cuiacium ZX, Obf. 1:. Adde Henr. a Suerin zu. Qnaeflion. de Vf[ufr.
accrefc. in. Tbef. Iur. Ciu. Tom. IV. col. 116. G&8B. — 54 Hal. et Vulg. etiant.
B R. 535 Vvlg. amifevit. BR. 56 Vulg. vfusfracbus, BR. — 57 Mal. lb.
XVIII. GER. ; ;
I Hal. lij. XVIII. GE2z. — 2 Hal. confiflit. EtitaBarb. At Otob.
S. Cruc. Treuif. Bynkersh. vt Flor. GE B. 3 Bafil. yfveras 4 mgoxégquei, B R.
4 Ap. Hal. in, bis abeft. GE. 5 Vulg. per dies fiugulos legatus fit, fimul
fequentibus ve] u aunos fingulos, omiffis. BR. 6 Hal. habet: an dies fimul
cedat. GEB .. ? Hal. libro tertio. GER. 8 Hal. fj vfusfrudius. GEB. — 9
Hal. habet dies bz. — Vulg. dies i. BmR. . YO Hal. quibus vti frui poterit. GE B.
11 Hal. et Vulg. cedit. BR. 12, Gothofr. in nota: Legendum puto: twnc con-
fHituitur v[usfratius, et videtur particula enim temere adiecta, — Tamen et Grae-

46 Hal. libro tricefumo quinto. GER.

i Aetécbus - el inigo fyg',uæffwwm., hadscarst

DA jmffmn f& x

! Pt

E?b;ïölfum Aereelus CT. mesaio /ïyfarly o Mor /muf Zevccom. meuuü ":

tre frui debere dici, matrem legatariam effe intellegendam,een-)am-

I—3 . of Jusca; |

to *JDigeftorum Marcellus probat in eo, cgi alternis diebus 7 7*6,6-
eft gJ

tum: fed dies(P * habebunt legatum, quibds jiruijpote& '?. ,C»]W,a.jgwa

' LW

DIGESTORVM LIB. VIL TIT. HL IV. 145

&us, cum quis iam 73 früi poteft. |Hac rationeiet/fi feruo | teri quicquam poteft: quoniam 2£/bl,proprïa uisque tempora,
"j 11[7*';"!:?:,'; hereditario vfusfru&tus legeturJfulianus )£cr.)i£þit»,- quamuis ce- | non concurrente altero, fructus integri ?? äabuit 283 .. 07
V 50 (éefium tepa legatq hereditati a..dqun.'an ür, in Vfufrmtg tamen perfo- | 5i non mors, fed capitis demmu'g—io, intercefferit, quia plurale- " 1.
i nam domml. expeCtari, qui ** vti et 1.5 frgl poffit. $. 3. | gata funt, illius anni tantum, fi modo ius fruendi Mgbuitlrü*u- IEZZ 7&
"a M Itemïfïi ex Sïæ * xffu,sfruöjtus legä'tur,. dies eius norï*du;;xj ce- Ctus amiffus erit. Quod gfin vnolegatario, qui fmäüäin in- oj z.
j d&:. der n.m cum dies venit: poíle enim vfumfructum ex die gulos annos accepit, defendendum eft : vt corimemoratiottem-c ",. 9 d
; legari, etin diem, conftat. $. 4. Non folum autem vfusfru- | porum) repetitionis poteftatem ?* habeat. $. 2. Cum 1 fingu- , L n

| di ]1 1 1 : » 1 l : z T r] * s &"j : M:L'Dum ?*6 4.(:«* ,.
€us.ante aditam hereditatem, dies non cedit, fed nec acfio de | lisjfructus alternis annis legatur, fi confentiant in eundem an- AR I .

)
thhn, ] $ : : m GeSe 8 " ] * * " * * d T. e - Ó 4 . " 1
a QU*chf d vfrfrüctu. Vdemquey et fi e)gzdle fuerit legatus vfusfructus. | num, impediuntur: quod ?? non id actum videtur, ivt] con- Xf t
Denique Scáeuola ait,4*9 agentem afite diem vfüsfruCtus, ni- | curre/ént ^*. Multuüm etenim ?* refert, duobus|fimul/alter- 77 -

u chil facere: quamuis alias, qui ante diem agit, male agit *?. | nis annis legetur, quod farie yItra primum annum procedere ? *,Lfä'*ï*""
: nonipoterit, non magis, quam fi vni legatus ?? ita fuiffet, an ä;'ïïcfi."
| -—EIT. BV— | fingulis al.tgæis annis: nam fi'Cóncuffére volent, aut if&pe- |.//7t -
/ j QVIBVS MODIS VSVSFRVCTVS VEL dient £?l lwpropær. voluntatem, aut, fi ea non refraga- -
| Bu : m u- " bitur, ingulorum annorum fructus vacabit. z .
L*,W'- VSVS. AMITTEITVR . & : HIl. VrnerANvslbroXViL-3i-adSabinum: Srcvr

| | |— VrPiANVSsjilbre ZX VT. —-ad- Sabinum. Vg/ ] in annos fingulos vfusfructus legari poteft, Jita et capitisimi-(me". . ^«
NON sonLvaM vfumfructum amitti capitisáminuticne ? nufione ?^ amiffus legari poteft:] vt adiciatur 5?, Qv O T1- & , .. .Y o
fotid conftat, fed jet;aCtionem de vfufruCtu: et parui jrefert, äïïwfg**;tczw;rh: MINVTVS ERIT, Efï LEGO ?5: A. ,.;,,,,;,w |
evipl yos t Yttum iurejfit conftitutus yfu'sfru&us, an vero tuitione Prge- [vel &c, QvoT1ENS AM i: ssvs ER1IT;/et tunc, f capitis &« ag,zrz;,
^ . toris. Proinde traditus [guogue!vfusfru&us ^, item in fufdo qDminutione amittatur, repetitus videbitur. Vndetractatum eft, «S£E, zuc, -
;ce'öl'pz'o'aæ vefgigali :,. V?l fuperücw con&ij:uf.:us, capi.ti.sïkin;— fi c.ui quamd.iu vivat.c,n yfusfru&us legatus fit, an videatur re- 4 C 974
« nutione Eælttlttlr. S-£- Sed ita demum amittiturllcapitis-dé- | petitus, quotiens amiífus eft. Quod et Mfeäianus temptat 36st t^ 7Z oco-

JCJM?*F 5 umninuttone "Vüïä*?ru&us, fi iam conftitutus eft: ceterum, fi ante | et, puto repetitum videri. Quare, ?7 fi vsqueja ï?!!ïl?gäiæsg rrrrtenscrei
i ..aditam hereditatem, aut ante diem cedentem * quis capite. ^litlegatus; vt ?? puta vsque ad decennium, idem erit dicen- | CC Ts
! )9f.: äminutus eft ?*, conftat non diitti. $. 2. Si tibi fufidus Lelgff dum. $. r. Haec autem repetitio, quae ffiäpoit amiffum capi- L 44b /af..;yt,
ld fdd: A H-üää - legatu.s eft, et fom?ü;rgqgum mihi rogatus es reftituere, ti.sï'—min*utione vfümfructum, quaeritur, an et *^? ius adcrefcen- fe u u/f/,.üä,;
db videndum erit *?, fi capité/minutus füero intra diem legato.| di fecum faluum habeat: vt puta, Titio et Mgeuio vfüsfru- ^75224»., x
" .. tuo infertum, ne forte faluus fit mihi vfusäru&us , quafi.ante | Ctus legatus eít: et fi Titius capite minutus effet, gidem ] (.72 a2
l4. diem cedenterä, capitisyminutio interuenigt **? qu.og,llþeni- vífumfructum legauit. Qauaefitum eft, fi Titius ex repetitio- J 07 A
us gne dici poterit U'g $. 3J Vsque .'oïd.e() autem Capitisigning— -.neuvfamfrta.&um hab fet, an inter eos ius adcrefcendi faluum
ädwcgio eum demunv vfümfruttum pernémit *?, qui iam conftifu] gfi?t:? Et Papinianus Jlibro-feptimo-decimo-*^—Qugeftionum — y/ y///
tus eft, vt fi in fingulos annos vel menfes vel dies legatus | fcribit, faluum efle, perinde ac fi alius effet 'Titio in vfufructu d x
fit, is zi* demum amittitur *?, qui iam proceffit *9: et fff fubftitutus : Hos ** enim, tametfi non verbis, re tamen con- EM /eJJe/
fi forte in annos «fingulos legatus eft, illius dumtaxat |anni | iunctos videri. $. 2. Idem Papinianus qugerit *?, fi Titio e£ 7^ "^ - —
vfusfructus amittetur *9: etíiin menfes, eius menfis: Iggü Maeuio vífufruct legagä/ in repetitione | ** vfüsfrutctus non "T

i

| in dies, eius diei. J totum, fed partem Titio relegaffet ^?: an viderentur coniun- ET z
ajf Il PAPINIANVSilibro t)gVH. 29 Oundeftionum. Sr|cti? Etait, fi quidern Titius amiferit, totum foäxo ^6 adcre- (?' X
"»vonsvs feparatim, alternis annis, vfusfructus relinquatur, fcgggb: quod fi Mfeuius amififfet, non ^* totum ^*? adcre- M auzen 70
continuis annis proprietg nuda eft: 'cum fi legatarium vnum fcereïed färtem(gäggm, partem/ad proprietatem redire: qude , - E '
fubfcituasïcui alternis annis)legatus fit vfusfructus, plena fit | fententia habet rationem. — Neque enim ^*? poteft dici, . C NU
— 'apprehentere a pud heredemy proprietas eo tempore, quo ius fruendi legata- | momento,. quo quis amittit vfumfructum, et refumit,äggtiagyf ängj :
n T^ rigL non eft. Quodjfi)ex duobus illis alter decedat, per vices | ipfi quicquam ex vfufruCtu adcrefcere: placet enim nobis, ei -
É | ^temporum plena proprietas erit. Neque enim. adcrefcere al- | qui amitit vfumfructum, ex eo quod amittit, nibil adcrefcere. E
MM A OX i , — Se d. hts o i.
: wa ei habent: ?ve xo4 BUvorres Tic x oheacDot, quod minime initium eft nouae ora- | tzr. GEB. 19 Hal. et Vulg. praefigunt et"BR. 20Hal. lh. XII. GER. 1
]. J tionis, vt fibi perfualit ille. BR. — 13 Hal inferit vtj. GEB. — 14 Hl qsae. | 21 Hal. Vulg. omnes per propria. Similiter quinque MSS. codices, tres ta- ]« . , s ,
,J GEB. I5 Ap. Hal. et, abeft. GE B. I6 Baül. óv? éonv, fub die. BR, | men ex corredione cum ab initio praepofitionem non haberent. BR. Hi: Barb. Es as
,Q,W*aPus . 17 Hal. cedit. GER. 18 Hal. praefigit et. GEB. 19 Bafil. ivàiv zoár- | Otob. o-S' Cruc.imliqui: "Treuif. Bynkersh. GE B. 22 Hal.'et'-Vuig. fractus p
lls Ts nibilagit. BR. — Vide tamen de diícrimine inter szale agere et mibi agere. | ?utegros, fed iutegr? intellige zmtegrae vej. BR. — 25 Vulg. babuerit. BR. — 24
3 M) "Detleu. Langebek, Zmnotat. c. 17. GEB. s * -Hal. in margine: alZas,.locum. G E B. 25Hal 4quia. GEB. 26 Hal con-
j ) ; | currant. G E B. 2,7 Hal. emzm. GEB. ',28 Non attente Flor. Pand. lcge-
| , H I Hal. et Vulg. amittátur. BR. — 2. Hal. bb. XVIIL GEB. — 5 Hal. | rant, qui notant legi in illis praecedere, inquit Ruffardus. Immo vero attente
' - hicetin fequentibus deminatione. GEB. 4 Vide Io. Stekium in Vznudic. | Jegerunt, procul dubio etiam "Taur. quamuis dedetit 'procedere, quod manifeftam
- Legum anticrit. c. 6. et Yac. Gothofr. n Anzmadna. lur. Cin. c. . GEBR. $5 | putauit hoc loco vo? prae, cum pro, permutationem. ER. 29 Hal. legatum. :
Bafil. zv 74 äpä,)u':'au'rmä c?.'ygq'ä. B R. ó Vülg. ncgatio abeft. B R. 7 Bafil. G&E B. 30 Vuïg. inferit fe. B R. 31 Hal. li5 XVI.I.I" GEE. 3r Hal. ^
w0) rüc mQoxuQuetuc, BR. — & Hal.fit. GEB. 9 Bafil.dmé duéguc. BR, — 10 | hic et in fequentibus demizatiome. GEB. 533 Hal adüciatnr. GEB. —— 34 x
Hal.eff. GEB. — 1I Flor. erat uzeniat, recenter ter fuperfcriptum. 8 R. Hal, | Pro quotzescuuque, vt quandoque, pro quandocunque, et fic in L. 3. $. 2. infra

interuenevit. GEB. I2 Hal. potefl. GEB. 13 Hal. er Vulg. perimit. 8 R. | Vfufr. quemadmod. cau. in L. $. imfra de Amfïis l?g;zt. Vulg. quotief quis.
!| x4 Vulg. zs ita demum, fimiliter quinque e feptem MSS. g R. i funt: Barb. Hal. quoties. I.Sarb. et Bynkersh. vterque : quotiés quis. Otob. et 'I.'reuxf. quo- '.
Otob. Treuif. Bynkersh. Reliqui duo: Vat. L et S. Cruc. qui vt Flor. GEm. | t/es quisque, et ita correctus Vat. I.*Qdemqu.c in S Cruc. fa&um quotienscunque.
H . 15 Pro amittatur, praecedente caufali, vt. — Et ita omnes tam ícripti quam edi- | BR. — 35 Hal. ei dolego, Vulg. do légo, omiffo ej. BR, — 36 Hal, tentat. GEE.
(l
|

ti, nifi quod Bynkersh. II per errorem habeat admittatur. BR. Nempe amit- 37Vulg. praefigit et. BR. — 58 Hal. vsque ad diem. — Vulg. vsque ad diem vel
titur, habent Otob. Bynkersh. I. Vat, I. S. Cruc. Treuif..— At in Barb. eft etiam | ad tempus. BR. — 39 Ap. Hal. vt, abeit. GEB. — 40 Ap. Hal. et, et fequens
amittatur, fi Collationibus credimus. Sed et inter editos Hal. habet amitta- | fülumm, abíunt. GEB. 41 Vulg. ib. V. &R. — 42 Hal eos. GE. 45
|tur. GEB. 16 Hal. et Vulg. praeceffit. Flor. referunt quatuor MSS. e fex. Vide ad h. locum Henr. a Suerin dé V, Jufr. accrefc. in Tlo.ef. fur. Cin. Tom.
| 'Probant etiam Bafilica, dum vertunt: ? mweoxegheaca, qui iam proce[fit. BR. Illa.| ZV,.col. 109. GEB. 44 Hal. -vjzagfru&us legatus effet, in vepetitione amtem
' quatuor et forte quinque Otob, Vat. I. S. Cruc, Bynkersh. At Barb. et Tre- vfusfrudius. GE . 45 Hal. legaffet. GEB. 46 Hal. Maeuio, loco focio.

uwif habent praecefit. G&B. — V Mel inferit jta. GE B. —— 18 Hal amitt | GEB. K4lz Hal.meque, GRB, — 48 Vulg inferit Titio. BR. 4915?*?'*
: : h

^

LI; *

TAU n

144
$. 3. Morte quoRue amitti vfümfructum, non recipit dubi-
tationem: cum ius fruendi morte extinguatur: ficuti fi quid
: aliud, quod ?? perfonae cohaeret. ;
H w /jervo 1V.MMaRcraANvsllibro-IIT. Infitutionum. | Sx rLr-
6 &ATVM ?* vfümfructum legatarius ali;Lne&ituere rogatus

eis, quam ex legatarii, pereat vfusfructus. - us
.V VrPrANVvsdd : i

dummodo non morte: nmifi forte heredibus e32f(fegauerit.
| . $. 1. Si quis vfumfructum folum ferui alienauerit, per quem
L/gl-/,,p"/)ïg,, 5,. vfusfruétus ei adquifitus eft, dubium non eft, quin vfusfructus
| Umeg)Ae — | per,eum adquifitus retineatur. 51"'2.991 mutatione interirej
LE J ovf reent ^5 vfamfructum,[placet: veluti, vfugfrut ug mihi gedium lega-
*D.,'Je e—'-f"**l"* tus eft: aedes cofruerunt, yel e).qï&ge funt: fine dubio extin-
P Mrtw-.äimguimr 35 —Amn-et areaeäCertJ.üïmum »?,e&, ezgufas .aedxbtäs,
E MWT/&W& jtiäecf areae, nec cementorum Vüïzyfxfx;gäï:ux. deberi: et ita-e& ]**
P^ 7 . A gf lulanus.] $. 3. Si arege fit vfuffructus legatus, etin ea de-
44 w/ dificiumi lit pofitum, rem mutari, et ?* vfumfructum extin-
|- ^te- ^* gui, conftat, -Plaää proprietarius hocc itj,ex teftamento,
E u vel d£ dolo tenebitur. fwifä Q p ol fecenie.
: fa-ex/;f raila] bn; VI. Powproxurvs]llibro- V. ad-Sabinum. Sxp ET
um interdictum quod vi aut clam. vfüfruttuario competit :
ii ] senttast |UMp: VT. IANVS *libro XXXYV. Digeftorum. Nrsr,
; vefüblato aedificio, vfumfruétum aréàe mihi ?? ceflerit: tem-
L 4 QWM'*'& $s P 1, POPT N AE vetu 60
A. fUT- pore fcilicet, jque vfusfruétus perit ^", transacto.
3 UR C rmTz Á VIH. VrriANVvsilbro^XViL. **-adSabinum, Fvw-
Er — 4 geynocDt vfufruttu legato, fi villa (diruta fit, vfusfruttus non ex-

vOE Mocem quaom a tinguétur $?, quia villa fundi acceiyio eftzl non magis, quam
1 m $ ; "j

fi arbores decidemint. ^ ekeé — ", |
&cdo Y1X. Pavrvsllbrollf. ad Sabinum/ SrD et eo quo-
que folo, in quo füit villa, vti frui potero.

UP ub X. VrrrAwvs|libro XVIE. *5-ad Sabinum. Qvip
ais f&. exi Qc' , tamen, fi fundys villae fuit accgüzo ? Videamus, ne etiam
^^* £undi vfüsfructus extingyatur: [et idem dicendum . eft, vt non
LE Z vervfemn s; extinguatur.] $. 1. Non Lf;cüf.&lmj fi aedes ad aream redactae
' meujüjaäünt, vfusfructus extinguitur, verumetiam, fi demolitis ?* ae-
P dibus, teftator alias nouas reftituerit. Plane, fi per partes re-

L,ïff)— 2(7;1:, ' t aliud erit nobädlcendum,

* usfructis fepatus , 95, fiffueritfinundatus, .
Hpe — f vtftagnumiam(jit, aut palus, procul dubio extinguttur. [$. 3.
| [ Joewt. * '"Sed.et fiftagni vfusfructus legetur]Jet exarugyit 59 fig, vt ager
' Ljffe, — fit fa&tusy mutata re vfusfruétus extinguitur. $.,4. Non ta-
, . umen,Íi argt ?* vfusfruétus legetur, et ibi vineae 9* fint po-
| 2j ul m dtae, vel contra, puto extingui. ^ Certe, filuae vfufru&tu lega-
| m-'arte, 7777 to, fi filua cfgfa ihic!fafiones/ fuerint factae, fine dubio vfus-
, "J*f « fructus extinguitur. $. s. Si mafle vfusfruétus legetur, et
r 78 H u'J//' - ex ea vafa fint fa&ta, vel contra, Caffius apud: Vrfeiumffcribi
d ainterire;vfumfructum : quam fententiam plito vefàm. —$.—6.-
Proinde et ornamentum diífolutum/ aut. transfigura a

LL FR Á ! ' b
extïägfdjg vfumfrïi&umï $..7. In. nauis quoque vfufruétujSa-

À olanem jettimm L ) duwt Y um ïï-wa-*-
"u wuru) Kal emim, abeft. GEB. ^ 50 Ap. Hal. quod, abeft. GEB. — 51 Adi Noodt.
d f g JI. de V[ufr. $. BR. .52, Hal. lib. XVIII. GER. 53 Ap. Hal. legatus,
o '1!7? abeít. GEB. 54 Hal. et Vulg. inferunt e/4$ eum. BR. 55 Hal. et Vulg.
Q e—? Aerer: addunt zfusfrucius. 5 R. 56 Ap. Hal. et, abeft. 'Vulg. et ita. Tulianus ait.
O-Q ao hd p 57 Hal. inferit ;ta. GEB. 58 Flor. manifeíte eft VLPIANV'S.
J:g'fle'j /lm:/: ReGe Taur. poft Hal. et Vulg. Iulianum fubftituit, minus recte nihil vel in Ad-

not. monuit. Facillime haec nomina permurantur. Sequitur lex Vlpiani, qui
recepto more per: ZDEM inícribi debuiffet. Bafil. etiam fcribunt: 10x-
AIAN. Inter MSS. feptem tamen habent quinque: V'Ipianas, reliqua duo: Otob.'
et Dynkersh. fine gloff. Iuliaeuus. BR. lita funt Barb. Vat. I. $. Cruc. Treuif.
Bynkersh. GEB. 59 Ap. Hal. mibi, abeft. GEX.
61 Hal. libj. XVIII. GER. 62 Hal exfünguituv. GE B. 63 Hal lib.
| XVIII. GEB. . 64 Paffiue. Vide Audtor. de Latin. Vet. ICt. p. 328. ibi-

B 'que Duker. BR. 65 Hal. vf»frucdiu legato.rG EB. 66 Hal. exarait. G EB.
, w ?läö'z S. L. in nota: alij legunt arege. Male. — Appofite Suceton. . Domit. c. 7.

€o Hal. peviit. G E B.

£

DIGESTORVM LIB. VII.

eft, id agere Prdetor debet, vt ex fideicommiffarii perfona ma- |

poteft legatus ?? vfusfruCtus aiiffus qualicumque, ratione,

ita aliter obferuandum de ea oleazl quae per fe deciderit.

binus fcribit, fi quidem per partes, refecta [it, vfumfru&un-gäi

il (paeet Dd pf ) g ao o æ7/,/ feert ia

ï/;.; fowelus €0cceme mf wzulfwy cff- 0s corracet. wed Ox « Jée. [iomt i db r hres p EF *'iääüw anCÜarge nec COvnta T ortum *f'f'

TRE OY

non interire: fi 7? autem. diffoluta/ fit, licet l"ti,fgdem tabulis, :
nulla prdeterea adieCta, reftaurata fit,| vfümfruCtum extin- J A hana],
Cum **: quam fentenbiam puto veriórdm. Nam et fi do-
mus E.E, fueirij?fæqätuta, vfusfruétus extinguitur. $. 8. Qua- j
drigae vfufructu legato, fi vnus ex equis deceflerit, an extin- ch;"ü' z

guàtur *? Vi'usü'u&u&uS,Lqu;feritur?'74 Ego puto, multunm l/(x *«5 ]

intereffe, equorum, an qugdrigfe vfusfructus fit legatus ** z « hzven «
nam&ü equotum, fupererit in refiduis: fi quadrigge, non re- dMiiveac at
manebit, quoniam quadriga effe defiit: ..
f« XI PAvrvglibroltf. ad Sabimum. Nrsr alius an-
te diem legati cedéfitem[fubftitutus fit] veripl r t t a r l-
XII. VuprrANvsllbro-XVIE-7?-ad Sabinum., Sx cvt
baïinei vfusfruétus lle&atus? fi£, et teftator habitationem )*
hoc fecerit, vel fi tabernae et .diaetam fecerit: dicendum eft,
víüumfruétum extinctum. '$. r. Proinde et fi Miftrionis relif*
querit vfümfructum, et eum &àd aliud minifterium . tranftule-
rit, extinCtum effe vfümfructum, dicendum erit. L*;&f :
XIIT. Pavrvs Bbro Hff-ad Sabmum Si/FRvc TV*»Z:WCL*O
Anivs /? meffem fecit, et deceffit, füipulam quae in mef-'
fe *? iacet, heredis eius effe Labeo ait: fpicam 59?, quae ter- — ' —
ra teneatur, domini fundi effe: fructumkque percipi, ägäägt; Cfm'Ptï rece d
ffeno cádio,] aut vua adempta, aut excufía Olea: quamuis non- iden scrta..
dum tritum frumentum, aut oleum factum, vel vindem!a co-
a&a fit. Sed, vt verum eft, quod, de olea Jexcufía fcripfit 9*,
vrusndui TIu- Ljs4
lianus pity fruéctuarii, fructus [tunc]fieri, cum éos perceperit : Ódt.
bonaä fidei autem. potlefforis , ROA quam a folo feparati
" . | |

XIV. Pou»Poxrv sJlibro- V.

L-305

inüm. Excze-

; 2:.,5. E dtei bt U ls i ; j L. H
PTA capitisgminutione ?3, vel morte, reliquae caufae vel pró

unt.
ffb |

[ i d
«

parte interitum vfusfructus recipi

DVM proprietarius ad libertatem perducet: fi forte vfusfru-
€tus füerit tamdiu legatus, quamdiu manumittatur: nam in-
cipiente proprietario manumittere, extinguetur vfusfru-

etus. f - :
XVL. IpEw [libro-V--Dr SISVB con-
dicione mihi legatus fit vfüsfructus, medioque tempore fit pe-
nes heredem, poteft heres v(umfructum aliilegare: quae res
facit, vt, fi condicio extiterit ** mei legati, vfusfructus ab
herede relictus finiatur. . Quod fi ego vfumfrucün&iferm
non reuertetur ad legatarium, cui ab herede pure legatus fue-
rat: quia ex diuerfis teftamentis ius conmDctionis non con-

XVII. IvrrAxvs|libroXXXV-Bigefterum.

m. 5I TI-
5i fundi vfusfructus pure, proprietas autem fub condicione —
'Titio legata fuerit, [*S£pendente condicione, doóminium pro-
prietatis, adquifieris, deinde conditio extiterit, pleno iure fut-
dum Tifius habebit: neque intereft, quod, detracto vfüfru- — .
ctu, proprietas legata fit:[ íes f

3

lim dum ?* proprietatem adqui- E
ris, ius omne legati vfusfructus amififti.

ait: mimio vineavum fludio megligi arma. BR. —— 68 Hal. vites. GER. .. 69
Vide AuG. de Latin. Vet. ICt. p. 394. ibique Duker..u.. $. 8R. 70 Hdl.

et Vulg. fiv. BR. — 71 Vulg. extugui. BR. 72, Hal. domus ex . isdem cae-
mentis tignisque fuerit veflituta. — Vulg. domus diruta. fuerit, et ex isdem cae-
mentis tieuisque veflituta. b R. — 73 MHl exfmguetur. GEB. . 74 Hal prae-
figit Et. GEB. . 75 Vulg. legetur. 88. ||.76 Hal. lib. XVIII. GEB. — ,'77
Hal. et Vulg. inferunt ex. ER. 78 Hal. et Vulg. vfufruciuarius. 3 R. 79
Hal. qzae demeffa iacet. G & B. 80 Vulg. addit aztem. , B. R, $81 Hal. fcri-
bit et in fine periodi, decidit. G E. 82 Hal. funt. GEB. 83. Hal de-
Tuuntiome. G EB. 84 Hal exfltit..GEB. . 85 Hal et Vulg. praefigunt
et, quod poft zt, facillime excidiffe potuit. BR. —— 86 Vulg. T enmm dum,
ficque miro confenfu fex MSS. Hal. dum enim. Cum Flor. facere veteres ani-
maduertit Duker. ad Opufc. de Latin. Vet. ICt. p. 330. m. 6.. i quid. mu-
tandum, etemzm, reGtius fubftitueretur. p&..— MSS. funt:; Barb. Oteb. S. Cruc.|
'Treuif. Bynksersh. T& etenim fauet obíeruatio paulo ante facta, pra&cedere VO-K
| culam
i

p

U.

J

L o n ftitui polfe£199.
*4//74 7 P

DIGESTORVM LIB. VII.

! cÓrcoo
XVIITI. PowPoxrvs/libro-HE.—"7-ad-Sabinum. Sr
SERYVO hereditario ante aditam hereditatem legatus vfusfru-
ctus fuiffet, magis placet, adita hereditate, eum vfumfructum
ad te tranfire: nec interire, quafi mutato dominio: quia nec
dies ante cefferit, quam tu heres extiteris.
XIX. GArvs libro-VH.-ad-Edictumprouinciale g -
Qv E vfusíructus, neque iter, actusue dominii mutationé äfnit-
üfurr , o : 3 L4.
XX.PaAvrvslibroXV.adPlautiums Ís, ovr vfum-
fructum habet, fi tantum vtatur, quia exjffimet fe vfum tan-
tum habere, an vfumfructum retineat? et, fi quidem fciens fe
vfumfructum habere, tantum vti xfegt, nïïhilomim;ls et frui
videtur: fi vero ignoret, puto eum'aimittere fructum: non
.enim ex ?? eo, quod habet, vtitur, fed ex eo, quod putauit
fe habere. fencco . z
XXI. MopnEsTINvsllibroTH--5?-Differentiarum, Sr
vsvkrnvcervs ciuitati legetur, et aratrum in ea ?? xídu-
catur, ciuitas effe definit, vt paífa eft Cartfíago: ideoque quafi
morte definit habere vfumfructum. izc ex J?ï-

€4e l

*
" À
.

XXII. PoxPourvs Ll-i-bl»'ew-Vï"r"'aä"""Qlïïfntumräftftïi*tmæ '

l"*fwySI MYVLIERI Vfus|] domus legatus fit, et illa trans mare pro-
J.B,W"ufeäta fit, et ?^* confüituto tempore ad amittendum vfümp agüe-
rit, maritus vero domo [Vtus/fuerit, retinetguf nkhilo minus
vfaSse4.:. quemadmodum, fi. familiam füam jinj domf] ?? reli-
uiffet,eaque ?^ peregrinaretur. Et hoc magis dicendum eft,
Íi vxorem in domü reliquerit maritus, cum ipfi marito vfus do-
mus legatus fit. | |
, AGER, cuius vfusfructus nofter fit, flumine vel mari inun-
P& ledstus fuerit; fä:rhittitur vfusfructus: cum etiam ipfa proprietas
4j €o cafü amittg£ur : ac ne pifcando quidem retinere poterimus
. vfümfructum. Sed quemadmodum, fi eodem irpetu yifcet-
6 ferip 95 aqua, quo venit, reititüitur proprietas, ita et vfum-
fructum reftituendum, dicendum eft. Bs
XXIV. IAgf/o LENVY S Mibro HE ex-Pofteriorum-Labeo-
nis ?. CvMw vsvMFRVCTVM horti habereän. H.ugnenkor—
tum occupauit, i

L.

deinde ab eo receffit: ius quodtiétvfusfructus
. i f E . ^ d "o 97 - - u
reftitutum effe, Labeoni videtur: quiàj?* id folum perpetuo
eiusdem iuris manfiffet. ?5 Tta3d verum puto, fi flumen in-
undatione þ(ortum occupauit: nam, fi, alueo mutato, inde ma-
nare coeperit, amitti vfümfructum exiftimo, cumis locus l-
^* yeipublicusJeffe coeperit: neque, ^* in priftinum ftatum re-
$. r. Idem iuris;gginere et actu * cuftodien-

9X
»

7:* dum elfe, ait Labeo: de quibus rebus ego idem quod in vfu-
fructu fentio. $a. Labeoaf: nec fi fumma terra fublata ex
^ fundo meo, et alia regef(ta effet, idcirco jmbum folum efte de-

.üylit: non magis, quam ftercorato agro. **
XXV. Pow»Ponrv s llibro-XE-ex-Varis-leetionibus.
PrLAcET vel certie partis, vel proindiuifo, vfumfructam non
vtendo amitti.- firtmeo 2 x
XXVI. Pavrvsllibro-L-ad Neratium- |Sr AGER
ab hoftibus occupatus,),jceruusue, captus/liberatus fuerit, iure
poftlimini reftituetur ? víusfructus. atf esaaf
LU et.

culam fit. GER. 87 Hal. lib. V. GER.
omittit, notat tamen in margine: a4as, ex . eo vtrobique. G EB.
IV. GEB. . 9go Hal. iu ea ducatur. Vulg. im eam inducatur. BR. — 91 Ap.
Hal. fit et abfunt. GER. 92 Vulg. vetiuet mibilominus vfum. BR. 93
Hal. domo. Vulg. domi. Sed et mox omnes zu domo. BR. 94. Hal. dum,
loco eaque, et in margine: alias, eco quod. GEB. 95 Vulg. vecefferit. BR.
96 Hal. IABOLENV'S lib. III. ex poflerioribus Labeonis. G E B. 97 Hal.
quoniam. GE . 98 Hal. praefigit Sed, quod ob praecedens, fet, excidiffe
potuit. BR. — 99 Hal. zec. GEB. — too Vulg. Hal. omnes: poffit. 1n Otob.
etiam poffe, conuerfum in poffit. B R. I Hal. zuvis im itinere etiam acbuque.
Praepofitionem etiam habent Otob. S. Cruc. Treuif.|et praeterea Barb. idem u-
T$ efl in itinere. GEB. — 2, Hal.et Vulg. adduntf azt. BR. 3 Hal refh-

L

88 Hal. hic et paulo, poft ex,
89 Hal. lb.

TIESIO:V. 145

.W
: XXVILI. InzwdibroLManualhium |Sr sknvvs. in
quo vfusfructus alienus eft, noxfe dedátur a domino propric-
tatis vfüfructuario, liberabitur, confuía * feruitute proprie-
tatis comparatione. M d 20 Lb $06 F£3 n
XXVIH. IpEMIlibroiXIIL * ad Plautium, Srivsvs4 / ,
FRVCTVS ? alternis annis legetur, non 1pö'ffe, non vtendo ", | A 9 x
eum ámitti: quia plura funt legata. £« | FE
XXIX. VrPrAwNvslibroIXVIL * ad-Sabinum. Pomw-VM .
PoNivs quferit: fi fundum a me proprietarius conduxerit, ——
eumque fundum vendiderit Seio, non deducto vfufructu, an
vfumfructum per emptorem retineam? Et ait, licet proprie-
tarius mihi penfionem foluerit, tamen . vfumfructum. araittif:
quia non meo nomine, fed fuo, fruitus eft emptor. "Teneri

CL

plae müihi ex locato proprietarium, quanti mea interfuit, id : æä»e;
fa&um non effe: quamquam, fi a me conductum vfumfru- "u sé"eu, ^
ctum Jq uis/ alii ? locauerit *?, retinetur vfusfructus: :fed,lii Qutesr li, ) A.
proprietarius eum locaífet füo nominé€Mfruitur colonus. $. f. Qs cn r trota u

Sed, fi, emptum a me Vf-äimfru&um
fett,SAä;IäïïïüïittGI'ey/l Vfu.mfrtf&u m/? qu;
anzitt"i: quoniam et hic, non yt a me.empto, fruitur fuhidi ? s AT
enbptor. $.-24/ldem JPempenius-quaerit; fi legatum Jmi- ZZ.L(QJ'UM
hi vfümfructum rogatus '? (yfn tibi reftituere, an per 53 — —«
te frui videar, nec amittetur vfusfruCtus? Et ait, dubitare fe — $,.
de hac qu&eftione. Sed eft verius, quod Marcellus notat, nic — .
hil hanc rem fideicommiffario. nocere: [füo enim nomine vti-
lem aCtionem eum habiturum,] [ufeem encm acctrtor hn uo Rov ) 00 ,
Ls XXX. GGar v sülibro VET addodi ieiale- Qa- fgermo Lb
Rg,äet coæqæ mortllïpfggrjþ in uia äör— L,..LJf?ï.
tuo e '/[g/'f'usäru&us extingUitür. j« - x e— J5.
. AXXI. PouxpronrvsllbroIV.7^* ad QuintumMucium.
Cvw anEGISs vfusfruttus legatus eft, et vsque eo numerus -
peruenit gregis, vt grex non intellegatur, perit vfusfructus. -

CEERTLCMeT . 6 -
/gZDE VSVEFRVCTV EARVM RERVM, QVAE
VSV CONSVMVNTVR,|VEL-MINV VN T V /
VrPrANvsMibroiXVHE-ad-Sabinmum, — | " XIII.,

SENATVS cenfuit, vt omnium rerum, quas in cuiusque
.9 patrimonio éffe conftaret, vfusfructus legari poífit: quo
L 2-' 23 . ,v. ] I &«
Senatuseonfalto induCtum videtur, vt * earvm rerum, qu;(e
vfu tolluntur, vel minuuntur, poffit vfusfructus legari.
^ 1L Garvs fibre-VH.-ad-ÉEdictum prouineiale. SEp
de pecunia reCte caueri oportet his, |a |quibus eius pecuniae LA
vfüsfructus legatus erit.

roprietarius vendidif- 4 /Af e
erendum eft. [Etf puto ïüc;egwggä :

2Ldyi & Aevw. P£e) AO?rVC

CL 2 '?,::-*..

$. r. Quo,Senatüseonfultg non id
effectum eft, vt ,pecuniae vfusfructus proprie.? eflet: nec
enim naáturalis ratio auCtoritate Senatus icdmmutari ?. potuit :
fed, remedïoiintr'ödu&"tohfgepit quafi vfusfructus haberi.
. Ill. VrerAwvsllibroEXVILE-ad-Sabinum. .PosT4Z,,.
(quod- omnium rerum vfusfructus legari poterit. An et nomi-.
num? Nerua negauit: fed eft verius, quod Caffius et Procu-
lus exiftimant, poffe legari. Idemwamen jNerua, ipfi quoque
debitori poffe vfumfructum legari fcribit, Lä/remittendas er ?
vfuras. | 4
IV

4 Florentiae etiamnunc clare eft concufa. — Sed omnes vt Taur.
confufa. B R. Etiam MSS. Barb. Otob. S. Cruc. Treuif. Dynkersh. vt et KHial.
GEB. 5 Hal. ljb. XV. GEE. 6 Hal. fructus. GEB. 7 Mal. inferit
conflat. G EB. 8 Hal. lb. XVIII. GEB. 9 Hal 4wis alicuj, Vulg.
cuiuis alii. BR, IO Baül. uerzuscS605, tvam$zi. e. fublocauerit. BR.- II
Hal. praefigit a. GEB. — 12 Dafil. xeaev3a, in[fus fuerim, puta fideicommif-
Ío. BR. I5 Hal. pro. GEB. I4 Hal. l;b. III. GER.

tuitur. GEÉ.

"-

1 Hal. inferit et. GER. — 2 Hal. et Vulg. proprius. BR.. . 3 Hal. .
fenatusconfulti mutayi. G E R. 4 Hal.et Vulg habent pofiquam. BR. Prae-
euntibus MSS. BarbTS.- Cruc. Treuif. Bynkersh. GERB. 5 Gothofr. in nora
eius, Nempe ita Taur. habet in margine, et eft fubantique mutatuxg. ä Pi,
ai,

L|

146 | JBIGESTORVM .LIBj:VILS TIT, V.. VI.

mme |
IV. PAvivsilibro L ad Neratium, — EnGo]cautio
p J feerteheachetiam 9 ab.hoc jexigenda, erit. | | A^
rv V.VrPiANvs[(lbro XVIIL|ad Sabinum. Hoc Sx-
NATVSCONSVLTYM hon folum ad eum pertinet, qui pe-
uniae vfümfructum, vel ceterarum rerum, quas habuit, lega-
M/ * äüit, verum et * fi fuerift alienfe. $. 1. Si pecunise fit vfus-

(l.

7-6 . /Ly*. & . nec cautio interueniat, videndum, finito vfufructu, an pecu-
Lfeef: /L, |, nia, qu&e data fit, vel ceteráe res, qudye in abfümptione funt,

Ü * * "9 a ' 4 ^ M a s
P foioy c-frab. CODgici qäiünt? Sed ?, fi quidem, adhuc con ïanæ vfufructu,
| | cautiondmyquis velit condi i poteft, omiffaty cautionem][

E poffe condici incerti condictione : fedjfi P finito vfufructu,ipfam
t.JJ4. o quantitatem Sabinus putat pofle con Ici: quam fententiam et
Y 7 Celfus libro octdtó decimoj Digeftorum probat *?. Qude **
|L. P 2cel . amihi non inarguta videtur. $. 2. Qude in vfufructu pecuniae
: .ci-mn*gus,. vel ceterarüm rerum, quae funt in. j.gbufu.,? gaglem (;:;'g
jn v(u dicenda fünt: nam idem continere vaumSlpecüïuae,) (et)
o ^* vfumfructum, et *^ Tulianus fcribit, et Pomponius gbroggggg;
[X mv uo) 15 de ftpulationibus/ — reevepe l XH v9: VH
G o ) , )( ML-EvecÉENCVsqdubroXXXV: : S1 TIBI
GA^. decem milia ** legata fuerint, mihi,eorundem. decem militim
bexa t a. viüsftuctus, fïäät quidem tua tota decem milia: fed mihi jquin-

2 CHb OU | : w .
«t que numerari debebunt, ita,vt tibi caueam,| tempore mortis

d.
e, D

Lj/,,vwmagyfw dus tibi legatus fuiffet, gt mihi eiusdem fundi mfusä;uctu,sïþä;-
OM beres tu quidem totius fundi proprietatem, fed partg?m TE EüTR
O duey 5,53* . vfüfructu, partém fine vfufructu: et non heredi, fed tibi ca-
r J&*/Mt ' uerem boni viri arbitratu.(/A$. 1.) Sed ^" fi duobus eorundem
' decem milium vfusfructus legatus fuerit, quina milia accipi-
Cm*' ent, et inuicem &E 13 heredi fatisdabunt. pO u
: VIL Garvs Mlibro VIl-ad Edictumprouinciale. Sr ,Lff

ld £ vixr olei, frumenti vfusfructus legatus, erit, proprietas ad

As legatarium agäisferri debét: et ab eo c:auïiq defideranda eft:
É Lon Lude, Wwt, quandogue ??.is mortuus aut capite mutus ^* h&5|
nE eiusdem qualitatis|rey reftituatur: aut, geftimatis rebus, cer-

L.eXÉ —; tae pecuniae nomine cauendum eft ??: quod et commodius
| eft. Idem fcilicet de ceteris [quoque/ rebus/ quae vfu/conti-
EU. dopeniedisns hiéfitug ^?, intellégémus ?*, "JgF J 7 ixvts fW
| ^ VH ParriNiANVS|llbrodXVIL- —— deftionum.
T 2riBvs heredibus inftitutis, vfümfructum quindecim mili-
i& (iduobus um ?5 Titio legaui7 et duos ex heredibus iuffit pro legata-
7 rio fatisdare: placebat, vtile effe cautionis quoque legatum:
.mec refragari Senatusconfültum ?*: quia cautio non impédi-
lum retur: et effealterum legatum veluti?? certi, alterumïïicerti:
$€20eUt; v(asfructus itaque nomine partem pecuniae petendafn ab eo,
4 qui fatis acceplit a coherede: incertique cum eodem agendum,
lwl"'äff"/'a fi fatis non dediffet. Eum vero, qui fatis praeftitit ^?, acpro-
& . ^ pter moram coheredis fatis non accepit, neque fructus ?^ no-
— . *' aqine interim teneri propter Senatusconfultum, neque actione
iv incerti: quia coheredi fatisdedit. lllüd etiamjnobis placet, le-
gatarium cogendum promittere. Finito autem víüfructu, fi

* 1 ,
* ) s.

6 Hal.et,loco etiam. GEB. '7 Hal et Vulg. etiam, loco et. BR. 8 Hal.

et Vulg. Et, loco Sed, quod aptius. BR. 9 Ap. Hal et Vulg. fi, abeft. -

Re&e Florentiae, et fubintelligenda velit condicere. &R. — 10 Hal. fcribit. GER.
11 Hal. Et, loco Qzuae, GE B. 12 Ap. Hal.et, abeft. GEB. — 13 Vulg,
lib. XVII. BR. 14 Hal. nec silia, nec qnilium, in hac lege habet. GE R.
.X5 Pro reffitutum iri, qualia exempla plura collegit Ant. Auguftin. II.. Emen-
dat. z. MHal. et Vulg. veffituturum. BR. 16 Hal. et Vulg. hic et paulo poft
pertün. BR. 17 Hal. inferit et. G EB, I8 Ap. Hal. et Vulg. et, abeft.
Sed Floi. firmant Bafil. «o4 4AAZAovc xcp; Thy xAWuooVój.oV &aQaAÍCcovru: BR. Ha-
bet tamen Hal. in margine poft zuaicem pofita ftellula, alias et beredi. GER.
19 Vulg. inferit tzbi. BR. 20 Pro quandocunque, vt in Vulg. repofitum.
Ita faepius in Pand. noftris Barb. pro qzandogue, habet fi. "Freuil. quandocum-
d o d Uifx) e fi, expun&o tamen poftea ifto fj. — Otob.egvterque Bynkersh. quandocum-
! 7M5 "? $.. S. Cruc archetypo, vt folet,-fidem feruat. BR. — Hal, quandoque cum. GER.
V. 21 Hal, minutus. GEB. . 22, Hal. ignorat efl. GER. /$3 Hïal. quae ab-

fumnntur. 3 R. 24 Hal imieliganus. GER. 25 Hal li. XVI, GER.

Y A /.Wfructus legatus, vel aliarum rerum, quáe in abufu confiftunt, |

meje aut capitis dáminutionjs reftitumr ^. Nam et fi fun- |

nfu contiuentur, et fic Bafil. 7Zv ZAAe» 4v £v &mwoxgheei, Vulg. quae vfu com-

coheredes ex caufa fideiufforia conuenirentur, eos mandati
non acturos: non enim fufcepiffe mandatum, fed voluntati
paruifle : - denique cautionis legatoliberatos. De illo nec diu
j : e « ()2', : * . M
tractandum fuit,| fecundünm legatumyJ id eft, cautionis, non he- te-«
redum videri, fed elus cui pecuniaelvfüsfructus relictus eft :l o
cuique- teftator profpicere voluit, et cuius intereífe credidjt, /^7 Dest:

fideiuffores non fuo periculo quderere. prmo :
; IX. PAvrvs)ibrol-ad-Neratium. 1N sTIPYVLA-

TIONE de reddendo víufructu pecuniae, duo foli cafus in-
terponunturd,mortis, et capitis dóminutionis: 4Ae£.

emfT 2444 X. VuPraxv s[libreLXXIX- ?* adEdiétum. — Qvo- Z£occ:

NIAM pecuniae vfus ?? aliter amitti non poteft, quam his .
cafibus. $. &]Si vfus tantum pecuniae legatus fit, quia in L5f jet,
hac fpecie vfus appellatione eetiya;??. fructum contineri, ma- Gd o &
gis accipiendum eít, ftipulatio 1fta erit interponenda. Et qui- ?f* ""^.
dam aiunt, non ante hanc interponi ftipulationem, quam data
fuerit pecunia: ego autem puto, fiue antea fiue po&ea&äf*
» j E M - r
pecunia data fit, tenere, ftipulationqmy* — T'susetor f^. -
. Xl Ipxw Lbro XVHE-ad-Sabinum. — Sri LAN j E
alicui legatus fit vfusfructus, vel odorum ??, vel aromatum,
nullus videtur vfüsfructus in ifüis iure conftitutus:, fed ad
Senatusconfultum erit defcendendum, quod de cautione eo-
rum loquitur. ? m
u XÍL MARCIANYS/lbro VIE ?9Inftütutionum. Cv
PECVNIA erat relicta Titio, ita, vt poft mortem legatarii ad
Mdeuium rediret ïquamquam 2 aäf'criptum fit, vt vfum eius
Titius haberet, proprietatem tamen ei legatam: et vfus men-
tioneyh factaxfi 39, quia erat reftituendá ab eo ?? pecunia poft &^. -
mortem eius, Diui Seuerus et Antoninus refcripferunt.

(( CA
ÉSI VSVSFRVCTVS PETÉTVR*, VEL AD . .
ALIVM PERTINERE EEGETVR:Q& Möär-'cfw*ïfþh?/w[b
VrPrawvs libro—VHET.—ad -Sabtntm. st "?'mä"ïäf"*'"
SI FvNDo fructuario feruitus debeatur, Marcellus libro — —
octago apud lulianum, Labeonis et Neruae fententiam p7//
probat, exiftimantium feruitutem quidem eum vindicare non
poffe, verum vfurnfructutn| vindicatuiüm): ac per hoc vici-
num, fi non patiatur eum ire, et ? agere, térieri &i, quafi non
patiatur vti frui. $. r. Vfusfructus legatus adminiculis eget,
fine quibus vti frui quis non poteft: et ideo, fi vfusfructus
legetur, neceffe -ef& tamen , vt fequatur eum aditus: vsque
adeo, vt fi quis vfaümfructum locileget ita;;jne heres cogatur
viam praeftare, inutiliter hoc adiectum ? videatur, ltem fi,
vfufructu legato, iter ademptum fit, inutils eft adepíptio z
quia ^ femper ? fequitur vfumfructum. A2 Sed Íi vfüs-
fructus fit legatus, ad quem aditus non 'eft ? per heredita-
rium fundum, ex teftamento vtique agendo, fructuarius con-
fequetur g', yt cum aditu fibi praeftetec jfu;sfïrucgä—ä—i
Vtrumiautémladitus tantum et iter, an vero et vià debeatur

26 Di&io milium, deletá eft Flor. Exftat tamen in. omnibus, etiam MSS. ex-
cepto $. Cruc. Bafil. in centum aureos conuerterunt, xexew éaaTiv vo|ucuáTuM, H
BR. RKeliqua MSS. funt: Barb. Otob. Treuif, Bynkersh. — Habet et Hal si-

*

lium. G EB. 27 Hal fenatuscon[ulto. GEB. — 28 Hal. veluti. GEB. — 29
Vulg. praefliterit, et mox acceperit. BR. — 30 Vulg. vfusfrudius. BR. 31
Hal. et H. a Porta in II. ljb. LXIV. BR. . 32 Hal. v[usfradóus GEB. — 33
Hal. et. GEB. 84 Vulgo ea, abeft. nn. 35 Dall. v&» Swuauárev, et

Juffsnentorum. 8 R. 36 Hal. lib. III. GEB. — 37 Hal. inferit ou, quod
in nullis MSS. reperi. BR, Confuluit Barb. Otob. S, Cruc. Treuif. Bynkersh.
GEB. 538 Hal. proprie tamen ei legatum effe zfumfruckum, quia, et àn mar- -
gine: alias, proprietatem ei legatam effe, v[(us meutione fatta. GE. 39 Àp.
Hal, ab co, defunt. GER. B. :

I Hal PETATVR. GES. — 2 Vulgo et, abeft. GER. 5 Hal.
inferit effe. G E B. 4 Vulg. inferit iter. BR. — 5 Bafil, ewweóic. tacite. BR.
6Hal. inferit »ifi, perperam, — Sermo hic eft de fpecie, fi ne quidem per fun-
dum hereditarium fed per alienum aditus eft. g&..—— 7 Hal. confequitur. G EB.
( $ Hal.

.a

wm

,j [

M*:Wi

[

vj*(t Wi

— ix—

la2wxs DIGESTORVM LIB.

: : C ditute — Coptipes] z
fruCtuatio, legato ei vfüfruCtuMPomponius libro-qui lubi-

tat; fet reCte putat, prout vfüusfructus päx'cep io defiderat,

hoc ei praeftandum,$4$. 4) Sed an et alias vtilitates et ferui-

tutes éi hétes praeftàre debeat,,puta luminum, et aquarum,
an vero non? Etputo, eas folas prdeftare compellendum, fine
; quibus omnilfóvti non poteft: fed, fi cum aliquo incommo-
---. do vtatur, non effe príeftandas. |
II. PowroNurivsilbre-V- ad Submum- Sr AnB he-
tede, ex teftamento, fundi vfusfructus petitus fit, qui arbores
deiecilfet, aut aedificium demolitus effet, aut aliquo modo de-
teriorem vfumfructum feciffet, aut feruitutes imponendo, aut
Idf o Nicinorum pr;(ediajnliberando, ad iudicis religionem pertinet,
vt infpiciat ?, qualis ante iudicium acceptum fundus fuerit:
vt vfufrucCtuario hoc, quod intereft, ab eo feruetur.
II.IvrrANvsüibroVH-—-Dz . Qvr vsvw-
FRVCTVM traditum fibi ex caufa fideicommiffi defüt in vfu
fabere tanto tempore, quanto, fi legitime eius factus effet,
amiffürus eum fuerit, aCtionem ad reftituendum eum habere
L 1/f£.non debet: [eft enim abfurdum, plus iuris lglaeräe 79, qui
poffeffionem. dumtaxat vfusfructus, non|etiamidominium ad-
æti aemtc L £v o Eu
| FvNpvs

ül(nt RI
IV. InEM libro- [ um- *?,
detraCto vfufructu, legatus eft Titio, et eiusdem fundi vífus-
fructus Sempronio fub condicione: dixi interim cum proprie-
tate vfumfructum effe, licet placeat, cum detracto vfufructu
. fundus legatur, apud heredem vfumfructum effe: quia pater-
$L vacu,p Pamilias, cum detracto |vfüfru&u fundum legat, et-alii vfum-
fevigitora fructum füb condicione,| non hoc agit, vt apud heredem vfus-
fructus remaneat. 4 Xv Pa ts !
JXdéemL 9s - VTa

V. VyPrANVSi ;
vRvi iusfibi effé, folüs poteïï intendere, qui habet vfum-
fructum: dominus autem fundi non poteft:! quia, qui habet
proprietatem, vtendi fruendi ius feparatum non habet: nec
enim poteft ei fuus fundus feruire: de fuo enim, non de alie-
no iure, quemque' agere oportet. Quamquam enim actio ne-
gatiua !^ domino competat *5 aduerfus fruCtuarium, magis
tamen de füo iure agere videftur *5, quani/alieno: cum, in-
A jvit;uito fe, negát ius effe vtendizzZ»fructuario, vel fibi ius effe
&« prohibendi. Quod fi forte qui agit dominus proprietatis non
Aecz dit/quamuis ** fruCtuarius ius vtendi$zZofion habetf^?, vin-
^ qa xettamen iure, quo poffeffores funt potiores, licet nullum ius
;ajze&habeaft ^*. $. r. Vtrum autem aduerfus dominum dumta-
to£z.xiw, xat in rem actio vfufructuario competat, an etjggi aduerfus
quemuis poffefforem, quderitur ? Et Iulianus ?? libro fepti-
mo ?? Digeftorum fcribit ?^^, hanc actionem aduerfus quem-
uis poffeflorem ei competere: nam et fi fundo fructuario fer-
uitus debeatur, fructuarius non feruitutem, fed vfumfructum
vindicare debet aduerfus ^? vicini fundi dominum. $. 2. Si
partis fundi vfusfructus conftituatur, poteft de eo in rem agi,

IO Legimus ezs,
Omnes interea edidere eos,
Septimus Otob. habet eo. g R. Períuafit fibi
uo Flor. deícripta eft, extitiffe eus, pro eos,
ex quo librarius Flor. fecerit eus. — S€ Llï codices funt: Barb. Vat. I. $. Cruc,
'(Treuif. Bynkersh. GEB. — 11 Hal. funt adepti. GEB. 12 Hal. Idem eodem
libvo. GER. 13 Hal. lib. XVIII.ad Sabinum. G B.
ta negatoria, habent.

& Hal. zn[piciatur. GEB. 9 Hal. lib. XXXV. GER.
vno pede abundante, vt faepe alias in Pand. Flor.
neque aliter fex codices fcripti,
vt reor, Brenkmannus in codice;

llle tamen in margine notat: al;as,7egatiua. BR. 15
Hal. competit, GEB. 16 Hal, Vulg. omnes videtur. Etiam Flor. non adeo
yecenter a. eft deleta. BR, 17 Hal. frueudi addit. GEB. 18 Gothofr. in
&ota Al. quamuis ius vtendi non habet. KHotoman. 4, Obf.22. male. Con-
tra Hotman. quoque difputat Io. Stekius z Vindic. Leg. anticrit. c. 7. et Iac.
Gothofredus z2 Animaduevf. Iur. Ciu. c. 7. GEB, 19 Hal. inferit fruendi,
et in margine habet a/ias, deefl. GE R. 20 Vulg. babeat. BR. 21 Hal.
babent. GEE. — 22, Hal. poffefforem ? Q. Mutius et Iulianus. GEB. —.2,5 Vulg.
lib. VI. BR. — 24 Hal. fcribunt. GEB. — 25 Hal. inferit alterizs, GEB. — 26
De pbrafi a&iones agi, vide Duker. ad Opnfc. de Latin. Vet. ICt. - p. 331. BR.

27 Ín Vulg. eft L. PFratinario, telke Contio. BR. 28 Kal pofjeffor vefiitaet.

Vfufruttu conteftatam fuerit finitus vfusfructus, E&ylteïiug n .««(7.«33&1':, zi

luliam et Papiam. OPxnrs ferui legatis, vfum ? datum in- ,, 7;w !
tellegi et ego didici, et Iulianus exiftimat. | |
Menurce ' VI. ] w

14 Hal. et Vulga-

VIL: HML O VLRSONWI 147

fiue vindicet quis vfumfructum, fiue alii neget. $. 4. Yn his
autem aCtionibus, quxe de vfufructu aguntur ?9, etiam fru-
Ctus venire plus quam manifeftum eft. — $. 4. Si poft litem de

jfrucCtus|definasit deberi? Etputodefinere: namet fi mortuus — 77*
fuerit fructuarius, heredi eius aCtionem praeteritorum dum-
taxat fructuum dandamjPomponius Jlibro: uadragenfimol feri- eMw x
bit.- Fructuario ??, qui vitit, omnis cauäwfäiïitüää?&l et (244 L. 1 X.
ideo, fi ferui fuerit vfusfructus legatus, quidquid ex]re fru- "u !
Ctuarii, vel ex operis fuis confecutus eft, poffeffor debebit re-
ftituere ?5//.6.—5) Sed d/fi forte tempore vfusfructus amiffus
eft, alio quziüem*p'ofüdent»e, alio autem liti fe offerente, non
ftäiïigät;, eum vfumfructum iterum renouare: verum cauere
qüoque eütu de euictione vfusfructus 7?(opórtet) quid enim,
Ít feruum aut/ fundumhis, qui poffidebat, pignori dedit, lisque
ab eo, qui pignori ?? accepit, iure vti prohibetur 3*2 debe-
bit itaque habere cautum. .$—6- Sicut fru&tuario in rem con-
fefforiam/ ?^ agenti ?5 fructus praeftandi funt, ita et proprie-
tatis domino, fi negatoria aCtione vtatur. Sedin omnibus ita
demum, fi non fit poffeffor, qui agat: nam et poffeffori com- :
petunt. Quod fi poffident, nrhil fruCtuum nomine,confequen-
tur. Quid ergo officium érit iüdicis, quam hoc,(vt;?^* fecu- micx f,,-:uf--
rus confequatur fructuarius fruendi, licentiam : 3? proprieta- 4
tis dominu&, ne inquietetur? Z erev; — n

"] : * £e ) M
| Jf/ce ek ao m s

L/WX/*7* )d ;

: : Bascvjefes frzic Vl
Vl. Pavrvsllbro-XXE-t-Edictam. Qv pE vfu- ,;M.Z,,ä; |

fructu iudicium accepit, fi defierit poffidere fine dolo, abfol- HU a a
uetur: quod fi liti fe optulit, et quafi poffeffor aCtionem de |
vfufructu accepit, damnabitur. [

| ig DE OPERIS SERVORV M. /&ä
PAvrvslibro TE. *—ad Edictum. | s
OPERA in aCtu confiftit: nec ante in rerum nmatura eft,
quamgyz'dies venit ?, quo praeftanda eft: quemadmo- LJ/f.
ipu

ye

dum cum amur, QvOD EX ARETHVSA * NATVM

IL. VrerAwvs.libro.XVIH ad Edictum 5. Opä/k
fenä—ljj legatfe capitis|]minutione * non amittuntur. * . u
C jüsis TIl- Larv g : ium prowimdale. — Iw | sss 7I s
HoMiNrS vfuiructu operxe funt, et ob operas mercedes.- um M
IV. InE w Hibroi[]E-de-liberali-caufa - EdiCti-vrbdiici 7- L wo — urboct
Fnvcervs hominis in operis conftitjt ?: et retro, in fru- W
Ctu hominis oper;(e funt. Et, vt in ceteris rebus fructus, de- " ^ *
duc&tis|neceffariis impenfis, intellegitur, ita et in operis fer- £:
uorum. L/ó,«)etet: CT u Ticer
V. TERENTIVSICLEMEN;

)spg : 1
libro—VIIL.-- ad-legem | 5 * 7* $,

GEB. 29 Hal. vfufrudiuario. G ERB. 50 AD. Hal. pignori, abeft. GE R. -«
31 Vulg. probibeatur. BR. 42 'Yaur. coMfefforiam. GERB. 33 Flor.
fuüit primum: | zuremcomfefforiamtagenti. Sola t eft deleta, forte non male [
corre&or huic fociam dediffet proximam w — Librarius 72 comfe[foria cum prae- | 1
cedenti rem, conftruxiffe videtur. Recte adeo Hal.,Vulg. omnes confefforia. : ;
Tria MSS. Flor, feruant. . Otob. in feXto cafu effert, ad eam normam correctus TU* MM C 1
eft Treuif. B R. Illi tres funt Barb. S. Cruc. Bynkersh. GER. — 34 Hal. Qzi Tuæ ( £ AMAT |
ergo officium iudicis evit? mempe vt. GEB. 35 Vulg. praefigit et, et mox ? .
mutat ze, in 7,04. B R. |

1 Hal. H. a Porta et Baundoza l/b. XX1. 8R. — 2 Hal. qaam fi is dies.
Vulg. quam i5 dies. BR. 3 Vulg. venerit. BR. 4 Hal Arefcwfa. Bafil.
&z» Magíae, ex Maria. BR. 5 Hal. lb. XVIII. ad Sabiuum. GER. 6
Hal. deminutione. G EB. 7 Hal. IDEM lib. VI. ad edittum vrbicum, titulo
de liberali cauffa. , Corre&um fuit etiam Flor. và vrbanici in vrbici. Sed etnos
antiquam fcripturam fequimur fpreta correione. B R. 8 Hal. confiftit. GE v.
9 Hic vfumfrudum, legendum effe, vult Gouean. tefte Contio. Sed in feptem
MSS. nihil, quod mutatiqni fuffragetur, inueni BR. Puta Barb, Qtob. Vat. 1.

148 DIGESTORVM LIB.
3,4,4,;;;; N ZVWWT
VI. VLPWS hbx&LV; ad-Edictum- *9,
ferui operis artificis agitur, pro modo reftituendae funt: fed
272 m aff—medlafnm fecundum minifterium: et ita Mela fcribit. $. r.
) Si minor annis guitique, vel debilis feruüs fit, vel quis, alius,
)Q(/ //X* euius nulla-opera effe apud dominum potuit nullaaae imatio
Of 6p *"*t**Wt fiet. $- Item voluptatis vel affectionis;aeft H matio non ha
mm/rm bebitur: veluti, fi dilexerit eum dominus, aut in deliciis| *

l44* — habuerit. 4—8: Ceterum, deductis neceiïams impenfis, fïet
? ft'ufoc)em c
ia tht TM

eïhmatlo. :
/5/ DE VSVj ET HABITATIONE. /Q

! Aibro — VH.—ad--Edi&tum-— prouinciale.

NVNC Vi endum de vfu, et habitatione. S-— Conftituitur
etiam * nudus ? vfus, id eft, fine frucu: qui et ipfe

rsdem modis conftitui folet, qmbus et Vfus ruétus.
IIL. VrerANVvs . CV
vsvs relictus eft, vti poteft. (cï'frw ^ non Dotc,Ft .É£t de fin-
gulis videndum. ä*iä Domus vfus reli&us eft aut marito,
aut mulieri: fi marxto, poteft illic habitare non;jfolus, ve-

Cvw DE

x Vill.

äu-m»-uæ:

rum cum familia quoque fua, an et cum libertis, fmt,Lqu/e-

(j füionis? Et' Celfus fcripit *, et * cum libertis:

tem.quoque recipere, Nam itaiM.libro oCtatlo )d

3&(He hofpi-
ímoj? Di-

: É rf an etiam. 7? inquilinum recipere poffit, apud Labeonem mes
i any 7
E — . mini tractatum?libro ** pofteriorum. — Et ait Labeo, letim

] qui ipfe habitat, . inquilinum poffe rec1pere. ddem,*?, et Wo- -

/"L u et

fpites !3, etlibertos fuos: /wze
UE E l-

IIl. PAvrvs Mibro—HE-ad-Vite
entes /'5. 2 d | X VIM.
vo I æ PIANVQ/WW]T *6-3d-Sabinum. Cr-
, TERVvM fiigeone hos quidem habitare poffe. Proculus au-
U'f/ai,, » j (mituf- tem de inquilino notat, /non belle) ** mthnum dici, qui cum
fwr*W ^Al ' eo habi 13 « Secundum haec **, et fi penfionem ?? per-
BELUMTT d E. cipiat, dum ipfe (quoque inhabitat, non erit 4ef" inuidendum:
pfecenee - quid enim, fi tam fpatiofae domus vfus fit relictus homini me-
.diocri, vt portiuncula ?* contentus fit ? Sedjet cum his, quos
loco feruorum ?* in operis habet, habitabit: licet liberi fint,
fWVel ferui alieni, $. r. Mulieri autem fi vfus relictus fit, pof
ie eam et cum marito habitare, Quintus Mucius primus ad-
mifit, re ej matrimonigjcarendum foret, cum vti vult domo.
Nam per|Cogtrarium, quin vxor cum marito poffit habitare,
fir£X:€. nec fuit dubitatum. | Quid ergo, f Vlduïe legatus fit? an nu-.
ptiis contractis poft confhïutum vfum,zmulier habitare cum
marito poffit? Et eft verum, yt et Pomponius libro quinto, et
Papinianus libro nobo decimo Qugeftionum probat, poffe eam
cum viro et poftea nubentem. habitare. Hoc amplius Pom-
pomus dit, ét cum focero )(abltaturam.
feerw V. PAVLVSthm-H:«&dæäabmum IwMo et focer
cum nuru ?? habitabit: vtque, cum vir vna fit ?*. :
Vl. VnriANVSsJlibro-XVII. ?5 "'ad""S-a'binum. Now

Vrb a ts dr!m"ü«r P^

ncexh

.WI. S. Cruc. Bynkersh. GEz. 10 Hal. PAVLVS lib. XXI. ad editlum.
GEB. . II laur. deiGás. GER. ;
I Hal Couflituitur enim et. Vulg. Et confiituitur etiam. BR 2j
| DBafill. vocant uóvev xgiriv, vfumfructum autem xosew vv »zomév. BR. 3 Hal.
| kb.. XVIII. GEB. 4 Hal et Vulg. inferunt vero. BR. 5 Kal mec.
GEB. 6 Vulg. fcribit. BR. 7 Hal etiam, loco et. GESR. 8 Vulg.
Nam etita Paulus libro. Non animaduerterunt haec quoque ad Celfum per-
tinere. B R. 9 Hal. libro feptimo. — Vulg. lib. VIII. BR. 10 Hal. et, lo-
co etidm. GEB. . EXI Hal libris. GEB. 12 Taur. zDem. -Kkal. ftem.
GE B. 13 Hal et Vulg. bofpitem. BR.
15 Bafil. appellant zeócQvyac. BR. 16 Hal. ib. XVIII. GER.
et Vulg. velle. R. I$ Hal. babitat, GEB. 19 Vulg. hoc. £R. Hal. et
jecundum baec. GEB. 20 Hal et Vulg. inferunt babitationis. BR. 21
Bafil. uégec iAÁxis0y. B R. 22, Vide Marqu. Freherum Parerg. f. Vevifm. lib,
La GESR. 25 Bafil, uezà v3c vóuQue. B R, 24. Hal. boc vtíque, cum
vire iunda fit. Flor. finmant Bafil. ér eóvesi» 6 àvig. BR, — 25 Hal. li. XVIII.

17 Hal.

geftorum fcripfit. Quam fententiam;et "T'ubero) probat/*oSed .

14 Vulg. praefigit Sed. Bm..

VIII.

VII.

TITi VLl

SOLVM autem cum marito, fed et ^9 cum liberis libertis-
que habitare, et cum ?* p;z,renttbus poterit, - K dt4 er, ^
Arifto notat apud Sabinum. Et hóc ?? vsque erit proceden-
dum, vt eosdem, quos mafculi, rempere ?? et mulieres pofünt*
AW IT POMPONIVSMæ—V»&d—Sabmum. Now ATi- "
TER autem mulier hofpitem recipere poteít, quam fi is is fit, Pt
qui honefte cum ea, quae vfum habeat ?*, habifaturus w
G QQHJ Fz/u äw&z-a&?abïm 'ä'rinh""'dd
*4(?* v £ locábunt üe concedént hdbltatlonemTeW
fe, nec vendent vfüm. $. r. Sed, fi. vfüs aedium niülieri le-;jw?"'
gatus fi fit ea condicione, SY A VIRO DIV?)/RTISSET T? L-—-/w
remittendam e1;/cond1010nem, et cum viro. hablmturam, quod
et 3* Pomponius libro |quinto' probat.-
4ux IX. PAvrLvs llibro-Ht-ad-Sabinum, CETERARVM
quoque rerum. vfu legäto, dicendum eft, vxorem cum viro in
promifcuo vfu eas res ?? habere poffe.
X. VLPIANVSMQXM?M&M SI HABI-
TATIO legetur, an perinde fit, atque fi Vfus&quientur? et
effectit i/düidem idem paene -ei-ie-lpgatulg; víus et habitationis,
et 37 Papinianus confenfit libro pétado decitmo/! Quieftionum.
Denique donare non poterit: fed eas perfonas recipiet, quas
et vfuarius. .Ad heredem tamen nec ipfa tranfit 3?: nec non
Vtendf smittitur, nec capitis dÉminutione. $. 1. Sed fi gägy-æ [m.u,o-
fit re mm, an víus fit, videndum? et Papinianus libro *'jä |
WO refponforum ait, vfüm effe fnon etiam fruCtum reli- &2 p
Ctum. -$:3. Sed & he ^^ reh&us fit, ILLI DOMVS VSVS-—-&SL;?
FRVCTVS HABITANDI CAVSA, vtrum bhabitationem -

gevvis

4 ff.
lam,/an vero et vfumfruttum habeat, videndum ? Et Prifcus, —
u vv Neratms putant, folam hab1tat10nem71egatam Quod L^
eft verum. ^ Plane, fi dixiffetteftator ^9, vsvM HABITAN-
DI CAVSA, non dubitaremus, quin valeret. $. 3. Vtrum
autem |vitus/anni fit habitatio, an vsque ad vitam, apud ve-
teres quáefitum ä& ?tz&mhm,f dogelcr viuat, hab1ta€10nem
cojppetere:ait.. Quam fententiam,et Celfus probat hbroigäi;—g WO.
ä&ï&m&lw'läæe&æwj Mæeöl vfus ipundl fit relictus, / Lüoumw
minus vtique efie, quaml?ru&umwlono eque ^?, nemo dubi-
tat. Sedjfquid in ea[caufa fit, videndum ? Et Labéo aif, ha-
bitare eum in fundo pofie, dommumqpe prohibiturum illó ve- £ 272
nire: fed colonum non probibitürum,]nec familiam: Tcilicet Sg';cïäï,

eam *5, quae agri colendl caufa, illic fit: ceterum, fi vrba- [*T$4
nam familiam illo miftat, qua ratione ipfe prohibetur, et fa- — —
miliam prohibendam eiusdem rationis eftJPi[dem Labeo ait, fu/éu« doy
et cella?vinaria et olearia eum folum vfurum: dommum ve-

ro inuito eo non Vfaru tn. jeee L'M. :
yäwma : XIL (I ' 4 7gRemm'cm',tlrdTanïmm-£ae—au-

ee Qm
reotum. ïgcy E/€o *9 fundo líaCctenus ei morari licet, vt
neque domino fundi moleftus fit, neque his, per quos opera
ruftica fiunt, impedimento fit 59* nec vlli alii ius, quod ha-

bet, aut vendere e, aut locaré, aut gratis concedere poteft. .

XII. VrPiANVS[lbre XViL-39-ad-Sabinum, Prx-
NvM autem víuüm débet hábere, fi et villae et praetorii
ei ?* relictus eft. Venire plane 52 proprietarium ad fru-

Ctus

27 'lTaur, cOm. GEB. — 28 Hal.
Vulg. et ita Ariffo. BR. 29 Taur. et bOcusque. Kal. et buc- -
Vulg. eousque. BR. 30 Hal. mafculi recipereut. GEB. — 3l
32, Hal. li. XVIII. GER. 35 Hal. diuertiffet. GEB.
34 Ap. Hal, quodet, abfunt. GEsB. ^ 35 Flor. olim fuit easeresbabere, per
pleonaífmum. —Verum magis eft, vt e redundet. BR. 36 Hal. l;b.. XV1II.
GEB. .37 Hal etiam. GER. 38 Conf, Noodt. III. Probab. Iur. $. GE.
39 Petr. Perrenon, II. Anuzmaduev[. Iur. Ciu. 3. al Graecam vocem vertit
vfus5. GEB. — 40 Vulg. lib. IV. 8R. 41 Hal. Sed et fi relius. GER
Ap. Hal. et, abeft. Adiui eo nomine quinque MSS. fed fruftra. E R. TBalel4r37H
. Otob. Treuif. S. Cruc. Bynkersh. GER. 43 Taur. dixiffefeflator, G E B.
44 Vulg. lib. XIX. BR. 45 Hal. longeque diflare. Vulg. longe lateque di-
fiare. BR. — 46 Ap. Hal. fcilicet eam, abfunt. GEB. — 47 Hal. lzb III. GEB,
48 Hal. In eogue. — Vulg. Denique im eo. BR. — 49 Ap.Hal. fit, abeft. GEB.

GEB. 266 Hal. etiam. loco et. GEB.
vt Ariflo.
755995€. GEB.
Hal. babet. GEB.

50 Hal. I;b. XIfIII. GE B. 51 Ap. Hal. ez, abeft. GER. 52 Hal. infe-
. ' rit

MUue —

"

1 A..A
41
J' Fæ'

if

Av*

bdrsetiam -eemr conuiuis et

DIGESTORVM .LIB. VII.

&tus 5? percipiendos, magis dicendum eft: et, per 5^ tem-
pora fructuum,?? colligendorum etiam habitare illic poffe, ad-
mittendum $. 1. ä-)raeter habitationem az&gaquam . ha-

F 7 bl æ Em 6 * s
bet A5 cuijvfus)datusjeig ^?, deambulandi ?? quoque et ge-
: s :

ftandi 9? ijus habebit,, Sabi et aCf $ 9T ]ignis ad
vfum co/ti,dianum / 'äox"fo,' ääþomwgä&gþääbïï et flori-

bus, et aqua vfuruim, non vsque ad compendium 9?, fed ad
vfum, fcilicet non vsque ad abufum 9?. — Idem Nerua: gt jdi-
cit 5*, 4tramentis etiam vfurum: fed neque foliis *?, neque oleo,
neque frumento, neque frugibus vfurum. — Sed Sabinus et Cas-
fius et Labeo et Proculus hoc amplius etiam 99 ex Kis, « de
in fundo nafcuntur, qgg,gl&d victum fibij fuisg* fufi Käää— füm-
pturum, et ?? ex his,;gude Nerua negadit. jfubentius) ^?,
ofpitibus *? pofle vti. Quae fen-
tentia mihi vera videtuf: aliqyo "* enimjlargius cum vfua-
rio agendum e& pro dignitate eius, cui relictus eft vfus. Sed
vteturhis, vt put$, dumtaxatin villa.
bus et floribus et lignis, videndum, vtrum eodem loco vtatur
dumtaxat, an etiam 1n opfidum ei deferri pollint? fed melius
eft accipere, et in oppidum deferenda: neque enim graue

E. konus eft horum, filabundent "?^ in fundo. , $. 2. Sed *? fi

5

pecoris ei vfüs reliCctus eft, puta gregis ouilis 7^, ad fterco-
randum vfurum dumtaxat, Labeo A: fed neque lana, neque

i ï& k * . » * 1 m
A asnis, neque la&e *5 vfürumd fiaec enim magis in fructu,
CObl s Wb c sU d. c a : -
C lé5teü. ^Hocamplius)&tidin modico lacte vfurum puto? neque
d pR

enim tam ftri&te interpretandae funt voluntates defunctorum.
G. 3. Sed *5 fi boum armenti vfus relinquatur, omnem vfum
habebit, et ad arandum, etjad) cetera, ;ad,." qude boues apti
funt. &*ZD Equitii quoque legáto vfü, videndum, ne et do-
mare ^* poffit, et ad'vehendum fub iugo vti ? et fi forte au-
riga fuit *?, cui vfusdequorum relictus eft, non puto eum ??

'5 * . . .
Ja/u Circenfibus (bis/5* vfürum: quia quafi locare eos videtur:

L:g 3074 videtur 97 Jtiamj de hoc vfu fenfiffe.

fed fi teftator, fciens eum huius effe inftituti et vitae, reliquif,
$. 5. Si vfus minifte-
rii alicui fuerit relictus, agæ fuum minifterium vtetur, e£ad ??

l/&k liberorum coniqäisgue, negue/videbitur 3* alii conþeüffe, fi

fimul cum ipfis vtatur. Quamquam, fi filiofamilias vfus fer-

J auciat i|fit relictus, velferuo, patri dominoue adquifitus, *? ipfius

dumtaxat vfum exigat 9?, non etiam eorum, qui fünt in po- |

xit poffe. XHabent et Bafil. 3óvavas &miévei, — Neque tamen neceflaria eft adie-
&io, BR. 53 Teur. fruct Os. GEB. 54 Hal. inferit zpfa. G EB. 55
(Kaur. fraVm, GEB. 56 Vulg. inferit autem. BR. lmmo et Hal. GER.
57 Vulg. addit i. BR. 58 Vulg. fit datus. BR. 59 Bafil. dvamare?, fur-
fam veríus graditur: quafi reembnulat. BR. — 6O Bafll. yvuvéteras. — Forte. vt
Florentini fare efercitio, pro ambnulave. BR.
liguis. GEB. — 62 Dafil óv «wQic «égàoc. Bm. 653 Hal. fed ad vfum, monu ad
abufum. — Vulg. fed ad vfum fcilicet, wou vtique ad abufum. BR. — 64 Vulg. Item
Nernua adiicit. BR. . 65 Contra Connan. Donell. et Cuiac. difputat Io. Stekius
iu Vindic, Les. anticrit, c. 8. . De hoc foliorum vfu porro agunt Gilb. Regius
xoavrioQ, lur. Cin. lib. l. c. g. Guil. Fornerius II. Sele& z. lo. Leunclau.
Il. Notát. 27. ct vberrime Iac. Gothofredus Auzmaduerf. Iur. Ciu. c. $. GE B.
66 Ap. Hal. etiam, abeft. G E B. 67 Vulg. Nqp^ omnes /fibi fuisque. Erat
autem Flor, fibifuisquemersa, poftea illud 4ue, poft^fmi expunQum eft, et in
margine repolita funt, quae exciderant. Cum autem falti$*ee-faQus fit a 4qxe
in fuisque, ad quae, ante merud, probo communem ícripturam. B R. uae etiam
eft in Barb. Otob. S. Cruc. Treuif. Bynkersh. GEB. 68 Hal etiam. GEB.
69 Hal. Iuuentius autew. GEB. 7Oo Bafil. uerà vÀv cupmoTóv xoj CucOÍvauy
&vroU. BR. 71 Hal aliquo modo. .Vulg. aliquanto. Neutram lectionem
inueni in quinque MSS, — Prope eft vt probem. Vulgatam, donec quis oftendat
e probatis auctoribus, h pro aliquanto, vfurpari. Certe plura hic mendo-
Íe Ícripta apparent. BRX Mja quinque funt Barb. Otob. S, Cruc. 'Treuif. Byn-
kersh. GEB. — 72 Hal. Poruin, fi babundent. GEB. — 73 Hal. inferit et. GE.
74 Yaur oBilis. GEB. 75 Bafil. sevie, amgnfle. BR. 76 Hal. inferit et.
GEB. .77 Yaur. aT. GEB. 78 Flor. fcriptum erat initio videndumetdo-
«are, Subantique ze inter verficulos fuppletum fuit. Pro we, Vulgares habert
Hal. Florentinam in textu feruans, habet in margine: alzas, mam edomare.
Tantum in Barb, fu-

".
[(zletcmm in quinque MSS. Filorentinam reäfri illibatam.
pra ue, íÍcriptum £. am, ct pro domarä: nare. B R.
Cruc, Treuif. Bynkersh. GEE. . 79 al fuerit. GEB. . 80 Hal, et Vulg.
s1 Hal. Zs, GEB. 82 Hal. videbitur. G EB. 83
84 Flor, fcriptum erau (onimngisqueni-

inferunt 29. BR.

Ap. Hal, et Vulg. ad, abeft. GER.

Pomis autem et oleri-

.an adquiram, quÁeriturfír ex re mea, vel ex operis eiu:

. vfa, videri conftitutum ?, qui et ab.ihitio 4

61 Hal. Sabinus et Caffius etiam

Vulg. operis. BR. — XoO Hal li. XVIII G&m. 1 Hgl eff. GER. »]ln
- Vulg. eft L. Sed fi, t((:fftc.COntio. BR. 3 Libri Vulgathf/Sed fi de frutin [iue Af
vfu adimendo fenþt,f[g;zeïzgw u'äïjdz'camus, víum videri com -mæt;m. Hal. Sed—fj// /WLL

Reliqua funt Otob. S.-

TE CVILH. '
| : Yij l: Paf WP
teftate. $. 6. Operas autem ferui vfuarii. non ïocaï»ït, neque
aliitvten /Bchoncedet 2et ita Labeo. Quemadmodum enigg 6«v —
concedere alii operas. poterit, cum ipfe 99 vtj debeat? Idem — ( y'eemveeee 0
tamen Labeo putat, fi fundum conduxerit quis, vfuarium fer-
uum poffe ibi operari. Quid enim intereft, in qua.re 3? ope-
ra eius vtatur? quare,et fi lanam conduxerit vfuarius expe«--
diendam ??, poterit-efiam per vfüarias ancillas opus perfice-
re. Idemque ?*, fityéftimenta texenda redemerit, vel infu-
lam vel nauem fabricandam, poterit ad haec ?? ope,ris |vtijvfu- L/.:
arii ?^?. Nec offendetur illa Sabini fententia, t ancillde vfa — a
dato, ad lanificium eam nonjmitti ?^, nec ex operis merce-
dem capi: fed fibi lanam facere iure cogere: fibi enim facere
videtur "^, qui non operag eius locauit, fed opus, quod con- *
[2ws XII. (GArys librojVIL/ ad Edi&um prouinciale. /'
SED ** ipfi feruo ancillaeWe ro'opera 2? mercedem impo: ^. LLsie d , com
ni poffe, Labeoni placet. '?54- u " d
XIV. VrrrAxvslibrojXVIL, f99xadSabinum. Prxm XIllL, 1XUd
SERVVM Vfuarium fi ftipuler, ve pelïïil:'m itlonem accipi VE M
: ipan, ^—. r35.
li quidem ex operis eiüs, non valebit: quoniam]nec locare ,— i
operas eius pollumus : fed fi ex re meàj)dicimus feruum vfu- C- 2 Veut
arium ftipulantem, vel per traditionem "accipientem, m abos :
quirere,[cum hac opera eius]vtar. g. lj)LVfus?u&us, an fru- E 3 A.sey£-qua: Xl
Ctus legetur,[nihil intereft: nam ä*u&ui et vfus ineft: vfui C 4 A pw a X
fructus deþiï; et fruCtus quidem fine vfu eííe non *'pote& : |
vfus fine fructu [poteft. Denique fi tibi fruCtus, deducto vfa, L^ .
legatus fit ^, inutile eüi'e flegatum, Pomponius (libro-quinte 4/& Lv Üexc) d p
2gd Sabinum-feribit: et fi forte, vfüfructu legato; fructus adi-- 7 JEdE o o n rl
matur, totum videri acïemptLl:äm |fcribit) Isädää erïgttä; ä*xlfe Z;Jïjæï |
| conftitui poteft] C^ 3:/& - 4 .^.
Segï üff?/ru&u ? legato, vífus adimatur, Arifto. fcribit, 51(;;&&) [?] äææf,
efie ademptionem. Quae fententia benignior * Läïf $- 2. uf u6 M |
Vfu legato, fi eidem fructus leg&tu£) Pomponius ait contun- 'y'æ&? od ]
di eum cum víü. Idemait, etíi tibi vfus, mihi fruCtus, lege- : i.

) U w*y :

tur, concurrere nos in vfu&é, me folum fructum habiturum.. L. lpmefnfioo |
$- 3. Poterit autem apud ahu.mzlküe vfus, apud alium fructus WW&&-?&;;;,
line vfü, apud alium proprietas: veluti fi *, qui habép fun-. 4 |
| J dl erpriclas, dum, f r s u)
deuitur. Solum w fuperflua in coniumgis olim deleta, recentiffime tamen weque, ,
ülperfcx-xpum.a.. Quare Taur. hanc correQionem perinde habuit, ac fi fa&a non
fuiffet, et edidit : coniugisque (neque) uideVitur. Hal. habet: mec videbitur. & 8
Habent illud negue etiam Barb. Otob. Vat. I S. Cruc. Treuif. Bynkersh. Gr g.
85 Hal. praefigit /z. GER. — 86 Hal. exigetur. GEB. — 87 Hal. Vulg. omnes
vtendas. Klabent quidem et MSS. quae vidi, vtendas, credo tamen in exem-
-plo, ex quo Fior. defumta, extitifle vteud Om pro vtendum. BR. Habent MSS.

Barb. Otob. Vat. L Bynkersh. In S. Crüc. fa&um: vteudas coucedawt. lre- (
uif|vt Flor. GEA. 88 Hal. et Vulg. inferunt tamtwm. BR. — 89 Hal im|TQ/Tr af
quam vem. GEB. 9o Credidi aliquando, legendum effe expelfendam. | Sed T
.et expedire, poteft defendi. MSS, quinque nihil innouant. BR. Barb. Orob. ( 3
S. Cruc. Treuif. Bynkersh. GERB. 91 Hal Itemgae. GE B. 92, Vulg. ad
boá BR. 93 Hal. et Vulg. vfaarius. B R. 94 Vulg. praefigit fcilicet. BR.
95 Hal. et Vulg. admitti. BR. — 96 Hal. videbitar et mox locabit. GE B. 97
Hal. expediet. Vulg. expedit. BR. 98 Hal inferit et. GER. 99 Hal.et

de fradiu (iue vfu fenfit, vfum videri conflitutum. 1n MSS. quofum XIV. con- 4 AO Ib?/ ; /-,
tuli, quinque aut fex nouam legem ordiuntur, praefixo Pomponii aut Pauli no-T L. mf ,
mine. Quod ad verba controuería attinet, omnes exhibenf eam fcripturam, 4^ LT Mul
god Magl. . a i
m

quam Vulgatam diximus. Exigui enim aut nullius momengi (ans, ul
fi; habeat pro fed fi, et Bynkersh. fed et fi, et Pal. III. W*ääfcww, et p9P»»?»" h
quod in Vat. III. et Barb. praepolitio ante frauhz, initio dbfüit. Ádde Noodr, / 6, ! ] N ais |
Il. de Vfufr. 1. BR Reliqua MSS. funt: Otob. Vat. I'.:ïï. IV. "Taurin. II, " « [ 10U. ]
Pal L. l.. S. Cruc. Bynkersh. GER. 4 Vulg. qui ab initio. Nor. quia et /|
iuitio. E qugruordecim MSS. duo tantum a Flor. recedunt, Vat. V. quia et ab
iuitio. BarbTcum et ab iuitio. B R. ^ 5 Gothofr. in nota of[ufruciu. Tta'Taur.
habetin margine: vfufracu. — CorreCtio antiqua eft, quam et omnes receperunt,
Concinunt et Eafil. £& 32 qe5esag xapmrv AwyavsuSsícus, BR, — Habet et Hal, GEB.
6 Taux. fefig"ioï«- GEB, '"]Haler Vulg. imsfwm. RR. — 8 Eal inferic

3l

DIGESTORVM LIB.

dum, legaudfit Titio vfum, mox heres eius tibi fructum le-
gauerit, vel alio modo conftituerit. |
déie XV. PAvrvs|lbro-Hk-ad-Sabinum, — Fvxpr vfu

L» legato, licebit vfüario et ex penu, quod in annum dumtaxat

I30

7.« fufficiat, capere: licet mediocris práedii eo modo fructus con- -

fumantur: quia jet domo et feruo ita vteretur, vt nihil alii fru-
&uum nomine fupereffet, $. 1. Sicutis, cui vfus fumdi le-
gatus eft, quo minus idofinus/ agri colendi caufa ibi verfetur,
prohibere non poteft, alioquin etfrüi dominum prohibebit ?,
(; ita necheres quicquam facere debet, quo minus is, cui vfus
legatus eft, vtatur, vt bonus paterfamilias vti debet.
XVL PowPowivsilibee-V.-ad-Sabinum. Sx rTA
legatus effet vfüs fundi, vt inftrüctus effet *9df earum|refumj
f«)j quaeiinftrumento fundi ** effent, perinde ad legatarium vfus
—— "gl pertinet *?, ac fi nominatim |ei) * *àZearum rerum vfus legatus
. fuiffet. Q. r. Dominus proprietatis, etiam inuito vfufructu-
ario, vel vfuario, fundum, vell;ledes,g*xgä?"fa!ztuariufn, vel 1n-
fularium cuftodire poteft **^: intereft'enim eius, fines prge-
dii tueri. Eaque omnia dicenda funt,-quolibet modo corifti-
tutus vfusfruéctus vel vfus fuerit. $. 2. Seruo, cuius vfum
dumtaxat, nonjetiam fructum, habemus, poteft egæ,,ï a nobis

LZuap. ] ag

P — t oxarr QUi ari, veljetiài ex pecunia noftra negotiatum -*[ elfe,
[5 X eteli * vt, quidiiuid eo modo adquifierit, in peculio noftro ütLuc(rzoan
p t9. g XVIL AfenicANvsHlibro tiomam. Frniío-
EL . FAMILIAS Vel feruo aedium vfu legato, et ** vtile lega-
L At tum eífe exiftimo, et eodem modo perfecutionem eius com-
]f4ue petituram,[quo competeret, fi fructus quoque legatus eflet.
2 í Itaque non minus abfente, quam praefente filio, feruoue, pa-
| ) ter dominusue in his aedibus habitabit. *&ex -
: j »cmo XVIIIL. PAvrvsilibroe-LX.—ad—Plautium. — Sr/[po-
| , L--^ ^" wwg|vfus legatus fit fine fruCtu, communis refectio eft [reij "?
P ] £. m fin fagtis teCtis] *?, tam heredis, quam vfyarii] Videamus ta-
| — . e Yi men, ne,fi fruCtum heres accipiat, ipfe reficere debeat: fi ve-
L 25f. ro talis fit res, cuius vfus [gelegatus ??4éftj vt heres fructum

Q&f percipere non poffit, iegatarius reficere lcogendus jeít/ ^*. Quae
diftinCctio rationem ]|habet. tll

) ?ven at :
E20 ( & i

fercis XIX. IDEMWIïE—MeyH-m— ?7. VMsvs pars
legari non poteit: natmn frui quidem pro parte poflumus, vti
pro parte non poffumus ?*.
^wéiar?; . XXAMARCELLYS/libro-XHE 25-Digeftorum. SEn-
/ : T TT lul - . : 25
-e4 vvs, cuius mihi vfus legatus eft, adquirit mihi, fi inftitor
| L£ erit ?5, et operis eius vtar intaberna: nam|mercibus Vendffn-
J 00is. 51 emfendigque ?? adquirit mihi: fed etíi iuffü meo, per
traditionem accipiet ??. Jeee
XXI. MopEsTiNvsilibro-TI-Regularum. — Vsvs
aquae perfonalis eft: &tüdeejad heredém/vfuarii transmitti non
. poteft. L'svem., [ aad; !

IO Hal. ef?.. Vulg. fequenti earzm,
11 Hal. gaae 2n inflrumento effent. — Valg. quae in in-
I2 Hal. pertineret. G E. 13 Ap. Hal. e
. 15 Ap. Hal. et, abeft. Vulg. ha-
16 Gothofr. in nota: nego-
. 18 Ap.
20 KHal.

i. GEB.
praefigit etiam. BR.
firumentis fundi effent.. B &.
abeft. G EB. 14 Hal. poterit. GE B.
bet etiam, eo, quod fequitur, expuncto. B R.
tiatio permitti Hal. GEB. 17 Ap. Hal. et Vulg. et, abeft. B.
.Hal. rej, abeft. GEB.; 19 Bafilicis farta tecta funt Zvexéguua. BR.
legatus. GE B. ZItHal. fit. GEB. 22, lTaur. ViteLium. GEB.
fterioribus hifce fufpe&tae fidei figna appofuimus ( puta in exemplo a Brenkm.
typis deftinato ) in hunc modum: * vti pro parte mon. poffumus ) cum olim in
textu non effent. Poflunt videri adiecta fupplendi fenfus gratia, potuit etiam

9 Hal. probiberet. GER.

- . librarius ab vno poffumus, ad alterum aberrare. Mirum, Taur. hic nihil figni
" appofuiffe, cum mox L. 22. $. 7. in fimili plane fupplemento afterifcos appo- |
: fuerit. E fex MSS. Otob. adiecta illa ab initio non habuit, fed recentius de-
" ,mum fuppleta funt. n Barb. fuper pro parte, fcriptum et pro quota. — Ceterum

1 fuppleta etiam Graeci agnofcunt. EHabent enim Bafil. «zezíZec9us y2g iv uégei,
àv 3À xo4 ày uíQss vsygooni 9uváueSa, frui quidem 1n parte, ngu tamen etgn parte
vti poffumus. BR. Hlabet adiecta et Hal. Reliqua MSS.'funi7Vdt. TII. S.
Cruc. Treuif. Bynkersh: B. 24 Hal. lib. XiI. GEB. 25 Bafil. égya-
cweiéexuc officinae praefe&tus. nR. — 26 Hal fit. GEBR. — 2/7 Vulg. venamn-

dandis. B R. 28 Vulg. addit praepofitus. — Flor. recentior aliquis e pofterius

; iR emiendis, in 4, conuertit. — Ceterum cum haec periodus erronee repctatur, ex
im. |
ïru.' :,.. 'L... ) " E I d .' ^
* L d -* [À 3 " . ; ,w
í 31 | i X ULRITM LIDUE
à » '. 4 i $ * f P ?. i a* 1
j6t í i -. B. 4 3. * " * &
» ^ I At L) ^ * ä—,; tle-" T

253 Po-

VIII.

TT

AT, POMPONIVSUibPeJ.L-&d-—QH-inhmr-Mu&&m.

VII. I X.

Drvvs MApnriANVvS, cum quibusdam/ vfus filuae legatus .«i»e *
effet, ftatuit fructum quoque eis legatum videri: quia nifi li- |

ceret 1egatari;11ä.æcaedere filuam, et vendere, quemadmodum
vfufructuariis licet,; nihil habituri effent ex eo legato. $. r.

Licet tam anguftus eft legatarius, cui doibüs vfus legatus eft,
|,Nt, non poffit occupare totius domus vfum, tamen eispd,«quae
vacabunt ?'T, proprietarius non vtetur: quia licebit vfuario,
jalis-et aliis ?? temporibus, tota domo vti: cum interdum
domini quoque aedium, prout temporis condicio exigit, qui-
busdam vtantur, * quibusdam non vtantur *. $qS. 2. Víule-
gato, fi plus vfus fit legatarius, quam oportet, officio iudicis,
qui iudicat, quemadmodum vtatur, dWid ?? continetur? ne
aliter, quam debe£, vtatur. lus i
^ — XXIIL PaAvzvs|jlibrogf ^-d-Neratium. — .NERa-
Ta3xeg ??: vfuarife rei fpeciem[is, cuius proprietas eft, nullo LWU**]
modo commutare poteft. Paulus:|deteriorem enim caufam | $42
vfuarii facere non poteft: facit autem deteriorem,/jetiam ? tjä
meliorem ftatum commutata,?7. a( Jus "a, ex AU fuel , s.

T PA 4
c.e. Corncc:

QVSVFRVCTVARIVS QVEMADMODVM

W *5

CAVEAT. F : ! |

VrLPIANV S|libroX- ; F^
I cvivs rei vfusfruCtus legatus fit, Áequiffimum ? Prae-
tori vifüm?eft, de vtroque legatarium cauere, et vfurum
fe boni viri arbitratu, et, cum vífusfructus ad eum pertinere , ,
definet, reftituturum quod inde extabit. $. 1. Haec ftipulatio, L* xf m
fiue mobilis res fit, fiuefoli, interponidebet. $. 2. lllud fci- 7 ^* &
endum eft, ad fideicommifía !etzäijaptari eàin debere. Plane; ;
$E a . : : ! ii
fe8 i ex * mortis caufa tione vfusfrutctus conftituatur,
exemplo legatorum debebit haec caufio príeftari. Sed etfi .
Lä—?;jal.jg quacumque cauía conftitutus /fuesrt vfusfructus,) idem 53?;5./1»
dicendum eft. $. 3. Cauere autem debet, viri boni arbitratu
perceptgLiri * vfumfructum :fhoc eft, non deteriorem fe cau- v4xuec, -
fam vfuüsfructus facturum, ceteraque facturum, quae in re fua £,
faceret. $. 4. Recte autem facient et ? heres, et legatarius, peynoe
1qualis res fit, cum frui incipit legatarius, fi in teftatum ? re- !
dégerint: vt inde poffit apparere, an, et quatenus ^ rem pe-
iorem legatarius fecerit. $. 5. Vtilius autem vifum eft, fti- ^^«
pulationede hoc caueri, vt, fi quis non viri boni arbitratu vta-
tur, committgtur 9 ftipulafio ftatim: nec expectabimus ?, vt J*cl)gn:a,
amittatur vfusfruCtus. $. 6. Habet autem füipulatio iftaj duas ^ J&?xu,
caufas: vnam, fi aliter/quie Vtátur, quam vir bonus arbitrajfi-
tur: aliam de vfufruttureftituendo: quarum prior ftatim com-
mittetur *?, iquam aliter fuerit vfus, et faepius/** committe-

ipfa repetitiohe elucet fcripturae conftantia. Nam iterum elt emendis, non, vt
in altero corre&tor voluit emar4dis. bER. — 29 Hal accipiatL GEB. — 30 Nem-
pe partibus, quod fuppleuit Vulgata, Sed et Bafil. habenz ellipfin: v« xea«-
Cobcaie. BR. 31 laur. Bacabunt. GEB. 32, Hal. vfuario et alis tempo-
ribu$. KeCtius Flor. Nam et Dafil. xaà 3,edógove woigo)s. BR. 33 Vulg.
id continetur. kial| omittit 4uid, detracto fimul interrogationis figno. BR.
34. Hal. /;b. IIl. GER. 45 Hal. addit ait. GEX. 56 In Vulg. Paulas,
abeft. Hal. z PAVLV'S inter fequens potefl, et facit, collocat. BR. 36
Hal. loco etzaem habet et, GER. 37 Hal commutando. Wulg. re commma-
tatd. BR. :
I Florentiae etiamnunc vox CAV EAT, defideratur, adeoque parenthefi ,
illud inclufimus (puta in exemplo Taurellianae editionis typis a Brenkm. defti-
nato) Taurelliano more. Is enim id facere neglexit. — Ceterum et Hal. in mar-|
gine notauit: alias deeffe. B R. — Habent taimen 72 caueat, Barb. Vat. l. Magl.
lreuif Bynkersh. GEE. —2 Tlaur. aequiSimum. GEB. — 3 Ap. Hal. ex, abett.
GEB. 4 Hal. et Vulg. perceptum iri. BR. 5 Ap. Hal. hoc primum et
abeft. GE B. 6 Balil. Qavegotvrec 2 éxuagvugío, manifeflantes in teflificatione.
.BR, 7 Hal. in margine: alias, a aliquatenus. G ERB. 8 Gothofr. in no-
|ta: AL committatur, Nempe loco committetur, vt habent Hal. Vulg. omnes,
Similiter £. $. $. 1 b. t. etiamnunc Flor. eft: vt cauetur, Atqui
iftic tamen Taur. cageatur, repofuit. BR. 9 Taur. expeclaVimus. KWal. ex-
l pectandum fit, dum vt etc.. G E B. IOo Hal committitwr. GEB. 11 Hal.

— —

faepiffime.

| 0

"],J';'?M

P
Aj

| 4

duv

u
um

]
j
j
x

I^

EMb

Á

"if

( ^
C M:

à

"]
W ,
A.^
Ü

ii

H ,
n

DIGESTORVM .LI
$ /dt. |
tur: (fequens co mittetus *?, finito vfufru&u. $. 7. Sed
quod diz«:ïlmus',xivä'x
ipfam rem ftipglatur proprietarius: inutiliter enim rem fuam
ftipulari videgtür: fed ftipulatur reftitutgrAr- "*, quod inde
ex[tabit. Interdum autem *5 inerit proprietatis aeftimatio, fi
forte fruCtuarius, cum poffit vfucapionem interpellare 7*,
neglexit **: omriem enim rei curam fufcjpit. e)]Afexrev:

Il. PAvrvs Hibre- : NaAM fru-
,,€uarius cuftodiam ** praeftare debet. wil. honoad £9- —
L. XWl. IIl. VyPrAwNvs li IX | [Oxwxxs

4 e , f, 50tem cafus continentur huic uibus vfustru-
,w.-x,zh' C&us amittitur. 73$.. 1» Delinere ; fruct
L X U. Fïemuts, etiam ?? fi;nec coeperit pertinere, quamüis) legatus
6t ce tht* €U CO
ïr?aæ/»ütfigge, quod nec cfe[ $. 2. Si vfusfructus repetitus
[ df ,,, erit legato, quotiensque ?? amiífus fuerit, nifi ?* vtiliter fue-
rit cautum, committetur ifta ftipulatio: fed exceptione opus
erit. $. 3. Sed et fi quis vfumtructum tibi legauerit, et fub
condicione, SI LIBEROS HABVERIS, prg)prietatem,
amiffo vfuüfruCtu, committetur quidem ?* ftipulatio, fed ex-
ceptio locum habebit. $. 4. Si heres alienauerit ?? proprie-
tatem, et poftea amittatur vfusfructus, an ex ftipulatu agere
poffit, videamus? Et fortius dici poteft *^*, ipfojiure/non com-
; . amitti ftipulationem: quia neque heredi, fuccefforibusue eius
J f* pepeer veftitui potch, neque,is, cui poteft; id—ef&, ad quem |peruenit
ff. proprietas,)pertinet d ftipuiationem. — Sedhis, ad quem per-
d f&uava- UeBiLi , tempore udefiti :dominiijfibi! profpicere alia cautio-

21

u nejdébet, quod et fi non/fecerit, nihilo minus in rem a€tione
E t Wj*'aä' vti pote&. TE L..,-j'/ï?*wm,ft;æ-u LA Ac pro"i É A
d d Lomonat, IV. V ENIVILEIV S ?^2 ; S1

L Jabelus FR V CT V ARIVS proprietatem adfecutus fuerit, definit qui-
dem vfusfructus ad eum pertinere, propter confufionem: fed
a. fi ex ftipülatu cüm éo agitur ??, aut ipfo iure inutiliter agi
dicendum eft, fi viri boni arbitrium huc vsque porrigitur, aut
in faCtum excipere debebit. f x o, a,
* L. AXeo; V. VLPIANVS d»bmäzgz"äädï&um Hv:cot!
YGJft, fipulationi poLvM,MALVM ?? ABESSE, lafuturumque
[jgg,, €Me .contingjïïu.r: let, Cüm in jrem fit doli mali mentio concepta,
omnium dolum comprehendere videtur fucceflorum, et adopti-
ui patris, . $. r. Sed i vfus fine fructu legatus erit, adeph-
pta fruCctus caufa, fatisdari ^ iub&b Praetor. Hoc mertito:
"ero n Vt de folo vfu, non etiapi de x£ufructu ?? caueatur ?9. $. 2.
j^*: Vtao, et fi fru&us fine víu optigerit, ftipulatio 1 habe-
u MfgO, ] viu optigerit, ftipu/atio ilocum habe- -
f bit. $. 3. ?* Et fi habitatio, vel operae hominis, vel cuius-

-Let, alterius agimalïs relictae fuerijit, &igulafio locum habebit: li-
L-12«ecv. cetipér orünia) haéc vfumfruétum ?? non imitantur ??.

VL PavhLvsh [EXXV.--ad-Edictum. 1iDEÉM-eft
nróí«ey; * et-* [ifi) reditu praedii: ficuti &i vindemja legata,eff
"pre)ef, vel meíis;; guamyiszex víufructu g&th
morte '41*]e fWedem redeunt, ??

l$Y x " ; o ancem
MJWWW X PLv oX y

e legata

faepiffüune. GEB. —— Y2 Hal iterum committitur. GER. 13 Hal. reffitui.
Vulg. veffitutum iri. BR. 14 Taur. vefl; T Viri, Vltima fyllaba vi aliquan-
to recentius eft inducta, vnde Hal. et Vulg. reffitui, recentiores autem re[Htu-
tum iri. BR. I3 Hal. etam. GEB. I6 Bafil, exxóas 29 2ix xgovíac vé-
gotc Oeomoreíav, exfcindere, id eft, interrumpere dominium per diuturnam poffef-
fionem. BR. 17 Hal. weglexerit. GEB. I8 Baüll. vcav Àv PmWMÉAGay
xod QUAmxdw. BRR. 19 Àdi Duker. ad Opzfc. de Lat. Vet. ICt. p. 337. n. 2.
Florentinam etiam Vulgata feruat. Praeterea eandem in quinque MSS. reperi.
BR. Barb. Otob. S. Cruc. Treuif. Bynkersh. Hal bac ffipulatione. GEB.
20 Hal et fí. GEER. — 21 Hal coeperit. GE B. 22 Pro quotienscumque
vt et Hal. habet et Vulg. BR. 23 Hal. in margine: alias, licet. ftellula zà
nifi appofita. G EB. 24 Ap. Hal. quidem decft. G EB. 25 Hal. inferit
ante. Florentinam firmant Dalil. E2 & xA«Qovópoc éx7ros4oes TTv 9ecvroTEÍXV, BR,
26 Hal. poterit. GEB. 277 Hal. peraenit proprietas. — Vulg. peruemerit. BR.
28 In Pand. Flor. Seu£riov eft praecedentis capitis, vt notat hic H.a Porta in Il.
»R. 29 Hal. li». V1II. GEB. — 30 Hal. et Vulg. agatar. R. — 31 Hal

quod inde exftabit, jreftitutg zi *?, non |

mmittetur nihilg minus ftipulatio, Iquafi definat/ per- |/«

B. VIL TIT. dX I$I
VII. VrPrANVvS Jlibro-LXXIX.ad-Edi&tum. [E;f?'

sr vfusfructus nomine, ré trádita, fatisdatum non fuerit, Pro-
culus ait, poffe h/eredemmggjvfndigare: et, fFobiciatur ^* ex« —.' .
ceptio, de;re|vfusfructus norine tradita, replicandum erit *5. Epirvtr
Quae fententia habet rationem: fed;et'ipfa ftipulatio condici
poterit. . $. r. Cum vfusfruétus pecuniae legatus effet *9, ex-
primi debent hi duo cafus in ftipulatione: Cv w MORIERIS, (C.—ez4
AVT CAPITE MINVERIS *', DAmRrI:lidcirco hilduo foli L05
cafus, quoniam pecuniae vfus aliter amitti non poteft, quam
his cafibus. | adtLenrms
VIII. PAvrvs li XXV. ictu S1 TIBI
. Vfüsfructus, et mihi proprietas legata fit,|mihi cauendum eftz .
ffed fi mihi fuüb con»difione proprietas ^? legata fitj quidam, L ^ .
let *^? Marciantís; et heredi, et mihi cauendum effe, putant. i.5 ,
Quae fententia vera eft. . Item fi mihi legata fit/jt, Cum ad
me pertinere defierit, alii, et hic vtrisque cauendum, vt füpra,
placuit/^;Quod/fi duobus coniunctim vfüusfruétus legatus fit,
et *? inuicem fibi cauere debebunt, et heredi in cafum illum,
SI AD SOCIVM NON PERTINEAT VSVSFRVCTVS,
HEREDI REDDI. D M L
IX.. VrPrANvs /ibroiLI ad Edictàm. Sr: vsvs--
FRvcTVS mihi legatus fit, eumque reftituere fim Titio roga-
tus, videndum eft, quis debeat cauere: vtrum [Titiusj àt ego,
qui legatarius füm? an illud dicimus 5*, mecum heredem
aCcturum ??, cum fideicommiffarió me agere debere? et eft
expedifius, hoc dicere, fi mihi fpes aliqua durat vfusfructus, - |
et, cum tu amiferis, poteft ad me d'eccidere; hoc eft, ad lega- p YE&€ d Áepn verad. -
tarium, ita rem expediri, vt tu mihi, ego domino proprietatis! »e. — ' E
caueam. Quod,fizfideicommiffarii caufa vfusfruCtus mihi re- ,3-c«. |
lictus eft, nec eft vlla fpes ad me reuertendi ;fructus, reCta 51172
via fideicommiffarium *cauere oportet domino proprietatis. -
$. 1. Illud fciendum eft:/fiue iure ipfo//quis vfumfruttum ha- l
*bäit 53, fiue etiam per tuitionem Prgetoris, nfhilo minus co-
gendum effe fruCtuarium cauere, aut a&tiones fufcipere. Qi*gg

j
/

!
7 £4 g CA Áx,
*

N

^«

Plane fi ex die proprietas alicui legata fit, vfusfructus pure, ; ex MM
dicendum effeJPomponius-ai& remittendam effe ?^ hanc cau- f ,7; , GR odl
tionem fructuario: quia certum fit, ad eum proprietatem, velg, ^5 757

ad heredem eius peruenturam. $. 3. Si veftis vfustructus le- «zek ^en
atus fit, fcripfit ** Pomponius, quamquam. heres ftipulatus &
ät, finito vfüfruCtu, veftem reddi, attamen non obligari pro-
mifforém; f eam fine dolo malo adtritam 59 reddiderit, $. 4.
Si plures domini fint proprietatis, vnusquisque pro fua parte

[

X. PAvrvsllbroXL.ad Edictum, Sr sknvr, qui

nobis communis erat, vífugifructum tibi legauero, neceffaria
erit haec cautio heredi meo: quamuis enim, de proprietate

poffit communi diuidundo ?* f-experi.ri,-»tamemïgggmfg/ vfüsfru- — ^eer:

ä,&us, qui tuus proprius jefty ad officiunt communi diuidundo

iudicis non pertinebit.

Aats Xl jPAPINIANVS Jlibro-VIL.-Refponforum. Vsv

quoque

.32, Taur. DOLVmALVM. GER. 34 Hal et
54 Hal. et Vulg. fatisdare. BR. 35 lta habet
TTeur. vfufrutu, et ita quondam erat Flor. Sed vfz tam euanidis et antiquis
vncinulis eft inclufum, vt Taurellium fugiffe videantur. Atque hinc codices
omnes, fcripti, editi habent fructu. BR. Etiam Hal. et Darb. Otob. S. Cruc.
Treuif. Bynkersh. GESR. 36 MS. S. Cruc. caueretur.'Fæ B. .. 27 Hal. prae
figit Sed. GEB. 38 Noodt. mauult vfzm fructumue. — Vide I1I. Probab. Iuv. — |
&.et L. de Vfufr. 18. BR. 39 Hal. Zmitentur. GEB. — 40 Hal. fit. GEB. : Md
41 Hal, percipiantur Thorteque legatarii. "Wide Noodt. L. de V[ufr. 18. BR. "
42 Hal. redeant. GEB. 43 Ap. Hal. et Vulg. Et, abeft. GEB. — 44 Hal.
obiciatur. GEB. ^ 45 Hal eff. GEB. — 46 Vulg. relicius eft. — Tal. legatus
efl. BR. — 47 Hal. minutus eris. GEB. — 48 Ap. Hal. proprietas, abeft. G E .
49 Hal. et Vulg. vt. BR. 50 Ap. Hal. et Vnlg. et, abeft. BR. — 51 Vulg.
dicemus. BR.
weam, et cutu. BR.

Hac flipulatione. G E B.
Vulg. inferunt et. BR.

52 Hal. aclurum, vt caueat, et cum. Vulg. a&urum «t ca-
54 Àp. Hal. effe, abeft. GE E.
57 Hal .

53 Hal. babeat. GEB.
56 Hal. modo vulgan attritam. GEB.

55 Vulg. fcribit. BR.
g d od 4

inferit
H

*

132
que domus relicto, viri boni arbitratu cau&ionem interponi
oportet: nec mutat 5?, fi pater heredes filios fimul habitare
cum vxore legataria voluit. ^ ecfauodeve :
XIL VLPriAwvsHibro-XVIII. ad-Sabinum. Sr vA-
u yefeack - soRv ipforum ?? yfüsfructus reli&ugk fit, non erit cautio
, ä Senatusconfulti neceffaria: fed illa |folà) Bowrx vaimr ??
Siigitur tra-

-

ARBITRATYV VSVRVM *5 FRVITVRVM.

r f,"f x ; ^
; o-rujf

h .A IN VNEA de u M2 : : z;,
Jocipst h. VIIA d. iaad: M ; "VZB

u j DE SERVITVTIBVSJ&m A, —
LMARCIANVS ilibre-EH.—-Revuarum. JM":&W!
ERVITV'TES aut perfonarum funt, vt vfus, Jet ? vfus4
fru&tus: aut rerum, vt feruitufés)rufticorum praediorum,
et vrbanorumg A. cnre. Xili«atue ve X .
IL. VrPrawvs jibro-pXViL-ad—Edictum. VNvs
ex dominis communium aedium feruitutem imponere non
poteft. Áak ; U n ; :
II Pavrvs]llibre—XXE—ad-Editum. SEmRVviITV-
TES praediorum aliae in folo, aliae in Ifuperücie confifturt.
IV. PaPeixiAxvSibro|Vit-Qugeftionum. SERVI-
-Tv TES ipfo quidem iure neque ex tempore, neque ad tem-
'^ pus, neque fuüb condicione, neque ad certam condicionem,
1 verbi gratia, QvAMDIV VOLAM, confütui poflunt: fed
E tamen Ífi haec adicianturfgg/*pa&i, vel per doli exceptionem
) occurretur, contra placita:

vt 9 certum pondus vehatur, vel ?
? tur, aut carbo portetur. $. 2. Interualia
rarum, non ad temporis caufam, fed ad modum pertinent iu-
Y re conftitutae feruitutis. | | | ;
V. GarvsLlibr b v

II

[

So 0

-

"4 quibus et vfumfructum conftitui diximus. $. r. Víus ferui-
titjum temporibus fecerni poteft: forte, vt quis poft Koram
terfiarn vsque in horam decimam[eo iure vtatur, Ygl, vt al-
ternis diebus vtatur. Jdiexyms — Lrneo eà n yoofpeo del. M
VL[PAvrvslibro-XXf-adEditnm ADp cERTAM
partem fundi feruitüs tam remitti, quam conftitüi poteft.
(f« VII. VnPrANVvs libro XIII. ** ad legem Iuliam et
Papiam, Ivs cloacae|mittendae *5 feruitus eft. —
| L.

| 1 1 , 4 / / lj
" ] - duv AC£C
n *
O mrviu ,

inferit iudicío. GEB. . $8 Hal.matatur. GEBR. — $9 Ap. Hal. ipforum, abeft.
GEB. 60 Taur. bIRL GEB,— 61-Hal fe vfurum fruiturum. . Vulg. vfa-
vum fe et fruiturum. BR, 62 Hal 'accipit. GEB. 653 Vulg. a fure con-
dicere, et ita etiam quinque MSS. n &. Barb, Otob. S. Cruc. Treuif. Bynkersh.
G E B. g

— MMM

I Ád hunc tit. fcripfit Em. Merillius conmentarium qui reperire eft u
Tbef. Iur. Ciu. Yom. HII. col. 6?3. GERB. — ;2 HMal. ljb. Il. GES. — 3 Hal.
vt. GEE. — 4 Hal. adiüciantur: per pacti. G£2. . 5 Vulg. placitum. BR. — 6
Ap. Hal. vel «ou agatur, abfunt. GEB. 7 Hal. cel vt equo. GEB. 8 Hal,
4nt certum. GEB, 9 Hal. et Vulg, infergpt yt. BR. 10 Vulg. ves illae.
Et fic quoque octo MSS. excepto folo|S. Crüt.Otob. habet: vel res illic trans-

P
: ducatur. Bynkersh. fine gloff. vel jllaé"ves tmn?spovtant?r. Sed et Hal. habet
. T«.QQ, uf weba Mmducatun BR. Reliqua MSS. Bïïb. Vat. l. Il. Magl./ff*,fnm alter Bynkersh.
—-—MEB. II Hal. inferit 240qgue. GEB. I2 Hal. aquaeductus. — Vulg, baa-
j W4M ( 1$ aquae. BR. I3 Hal. ezsdem, et mox conflituuntur. GEB. — ^ Y4 Hal.
, ( lib. XIV. Sed et haec lex apud eundem in locum fequentis, et haec in iftius
Wlocum commigrauit. G E B, 15 Hal et Vulg. imnnittendae, addit Hal. in
1 M,L W M.JMfznïtrgþle: alias, snittendae, alias, admz'ttearzda?. E feptem .fcriptis tres i*tgnt a
* Í priori le&one, totidem ab altera, Sed et in WC. qui folus fidem feruat
MTVR archetypo adfcriptum inter verficulos: al. zmmittendae, al. a, hoc eft, admitten-
3».-13, BR. Habent admitteudae Barb. Dyukersh. ,Vat- "

*

M

*

|Utpime]X. |CELSYS ! ;

. poteftatem habéret: ficuti
i | argumento riui vtebatur, quém .primo qüalibet ?? ducere li-
feruitutem vindicanti. Idque -& |

LOA Sabinumjrefpondiffe Caffius retfulit, etfibi placoere. $. r. Mo-
s dum adici feruitutibus pofte conftat: 'xf eluti[quo genere vehi- |
r!ä 'v-i i * Ed L * $ 1. 4,
& d M ' . culi agatur, vel non agatugc' :ly 7 vt equo dumtaxat, vel

j . tum fit, qua ??, nifi opere facto, iri non poffit, licere
rex ille *? transducag |
&:'T dierum et ho- | : t
|PARTE dominii ?* feruitutem//adquiri non poffe, vOlgo 32
|traditur. Etideofi quis fundum habens, viam ftipu
L—ac : jneial | partem fundi füi poftea alieneGj corrumpit Ptipulag
h«f jter, aCtus, du£kus aqude *^£isdem *? fere modis conftituitur,

ic ex coirrectione. J

DIGESTORVM LIB. VIL. TIT. IX. LIB. VIIL TIT. L

dita funt fruendi caufa, nemo dubitat, non fieri eius, qui ac-
cépit $?: non enim ideo traduntur, vt dominium recedat ab j
eo, qui tradit: fed Yf vtatur fruatur legatarius. Ergo, cum ". :
non fiant/früctuarii *Jïafa? vindicari a proprietario poffunt, cau- st lr pe,
tione non data. "Videndum eft de condiftione, an polfit lo-

cum habere? -Et proditum eft, neminem rem fuam, mifiYu-
—2 24 (

Ij!9?3 condicere poffe.

: ? " í Uuï'ü—þ*f , ; :
Pv R x L P LE AIERQTT RERRAPIRRECM E

v

ER OCTA:VVS)V///./? |

: - ;
j« VIIL PAvryvs 79 liro-XV.-d-Plautiem. "V Po-
wvM ** decerpere liceat, et !? vt fpatiari, et vt cenare in
alieno poffimus, feruitus iiponi non *? poteft. $. r. Si-
praedium tuum mihi feruiat, fiue ego partis prdedii tui domi-
nus effe coepero, fiue tu mei, per partes ?? feruitus retine-
tur, licet ab inifio per partes ^* adquiri non potertt ?2, |
- 31 cvi ümpl-, ; u«

m * x J s / —
cius ^? via perïïï;dum cuiuspniam cedatur ?^, vel relinqua- ^ —

.

.tur, in infinito ^?, videlicet per quamlibet eius partem, ire"ffjï';*,ä;m.zg.

L i À * o 5* ve139* .- : ; 6 : —^ : D
agere licebit: ciuiliter modo ^5. Nam quaedam in fermone ue, £. ciodz

.tacite excipiuntur: non enim per villam ipfam, nec per me- ^"*

dias vineas ire agere finendus eft, cum id aeque commode JJ
per alteram partem facere poffit £Z,. minore feruientis fundi
detrimento. | Verum conftitit, vt,, qua, primum viam diréxif- s&g—f))fil
fet, þäzg demutiyire agere deberet, nec amplius mutandae eius f«52 5
7,, 9abino quoque Videbaf;u.r,[(jui.äjf?ï'
cüiffet: poftéaquam düttus éffet7 tfansferre non licéret.& Quódos.
et in via feruandum effe, verum eft. ]1 r atX o
. X. IpnEMwLlibro XVIIT- Dizefterum. Srz 1zTrER legae ocfaus 2tive
. e fodien-
do, fabftruendo, iter facere, Proculus ait. [1"/1«**;-32 ! |
XIl. MopksTrzN v s(libr —BDifferenttarem. PRo

letur, et
tionem, in
eum cafum deducendo, a quo ftipulatio incipere non poffit.
Pro parte quoque neque legari, neque adimi via poteft: et, fi
id factum eft ??, neque legatum, neque ademptio valet. ,
XII. lAYornEeNvs ?* |ibro-HV-—Eprftutare NON'/'—F
dubito, quin fundo municipum per feruum recte feruitus ad-
quiratur. ! |
XII. Powronwrvs]libro XIV.—s | |
Sr rAM angufü loci demonftratione facta, via conceffa fue-
rit, vt neque veliiculum, neque iumentumjea jyire ?5 poffit,
J iter

. ?

* - ;
Habent zgmnittendae Otob. Vat, ML Treuif. GER. 16 Hal. IDEM, quod
lex Pauli apud eum praecedit. GER. 17 Ad h. l. commentatus cft Guil.
Fornerius /J. Selecf. 28. ^ Adde Lud. Vitalem IJ. Leck. Var. 3. GER. 18
Ap. Hal. hoc et fequens et, abfunt, GER. — 19 Vide haec explicantem Noodt.
I. Probab. Iur. 3. GER. 20 Hal. inferit quidem. GEB. 21 Taur. par-
tls. GER. 22 KHal poterat. GEB. —— 23 Gothofr. in nota: Al. fünplicé
vf4, via. Baro inepte. . Non tam inepte Baro, vt putat Gothofr. Flor. enim ad-
ie&ta eft z altera, et facillime hic excidere potuit, Et nunc eft Flor. fi cui fim-
plici vfu via. KHinceo modo Vulgares, fed Hal. et H. a Porta in vtraque : fi. cud
fimpliciter via. BR. 24, Vulg. concedatur. BR. 25 Forte melius zu infi-
nitum. Bm. 266 Vulg. ciuili tamen 110d0. B R. 2/7 Hal. et Vulg. et. BR.
Fauent finales literae in poffit. GER, 28 Hal. fic et, loco fiest, *à quoque
pariter retento. GEB. — 29 Hal. qua liberet. GER. 5o Vulg. quo. BR.
31 Taur. dominl. GEB. .. 32 Yaur. &Olgo. Hal. vslge. GER. 43 Hal,
fit. GER. 34 Hal IABOLENTVS, et mox ézico22v. GEB. 35 Hal.
habet ea inire, reliqui omnes ea zre, . Et hoc ctiam tres codices Ícripti ex o&to,
In quarto Vat. l z $v iu;re deletum eft. Vat. UL et Bynkersh. fíine gloff.
habent per eam iri. Sicuti etiam factum in Treuif.4Cod. S. Cruc. et hic fidem
feruat.archetypo. — Videri poffet legendum eam zmiíe veluti confufa m cum fe-
quentibus zz. . Sed malim per traie&ionem z ea ire, quemadmodum in conti-
nenti peruerfe fctiptum: jter qmam magis vig. BR. —Lxes ill primi funt Barb.

lii
7I

MW
f&wä

2

-

Mil

b w

j
2
Mnv/g
L.J4h,

t — vfm'

n

o:fluaxiffim

DIGESTORVM .LIB.

iter magis, quam via, aut actus adquifitus videbitur: fed fi|
iumentum $g, ?? duci poterit, non, etigm vehiculum 5?*,
actus videbitur adquifitus. :
XIV. PAvrvstlibroe-XV—ad-Sabmem, SEmRvrTv-

fe) TES praediorum ?* rufticorum, etiam fi ?? corporibus ac-

g

.*'f-/'f)/:'*; cedunt, incorporales tamen funt, et ideo *? vfu non capiun-
" tur ^*: vel ideo, quia tales funt feruitutes, vt non habeapt
— , » l

certam continuamque ^^ poffeffionem : nemo enim tam per-
petuo, tam42? continenter ire poteft, vt nullo momento pos-
((Mdoa x feífio eius interpellari videatur. [f Tdem et in feruitutibus prae-
P diorum vrbanorum obferuatur. $. I. Seruitus itineris ad fe-
pulchrum, ^*, priuati iuris manet: et ideo remitti domino
fuüidi ferüientis poteft *?: et adquiri etiam poft religionem
fepulchri haec feruitus poteft. $. 2. Publico loco interue-
niente, vel via publica, Kauftus feruitus imponi poteft, aquae--
du&tus non poteft: a principe autem. ^? peti folet vt per viam
publicam, aquam ducere fine incommodo publico liceat. $Sa-
cri et religiofi loci interuentus etiam itineris feruitutem im-
pedit: cum feruitus per ea 10(33« nulii deberi potet ..
XV.Pow»rourivsiibro XXXllL-adSebieum. Qvo-
TIENS nec hominum nec prZediorum feruitutes funt, quia
nihil vicinorum interéft, non valet ^95: veluti, ne per fundum
tuum easjaut ^? ibi confiftas: et ideo, fi mihi concedas, ius
tibi non effe fundo tuo vti frui, nfhil agitur: aliter atque fi
concedas mikhi, ius tibi non tefíe infundo tuo aquam quaere-
re, minuendae aquae meae gratia. $. r. Seruitutum non ea
matura eft, vt aliquid faciat quis: veluti vijdjava? tollat ?*,
aut amdeniorem ?? profpeCtum preítet, aut in hoc, vt in fuo
pingat: fed vt aliquid patiatur, ant non faciata&gu?. : :
Wm;:m n«s, XVl M vrrawvs Hibro-XLIX-Diseftorum. Er oQvr
pighori furnidum accepit, non eft iniquum, vtilem petitionem
feruitutis dari, ficutí ipfius fundi vtilis petifio dabitur. .
]dem 53 feruari conuenit et in eo, ad quem vectigalis fundus
pertinet. - "26 n
XVII. PouPoxzivslibrofingulag-Regu

f0 mimuse,

- ex

: | : SUVIAR,
itineris, aCctus, aquaeductus pars in obligationem deduci non.
poteft: quia vfus eorum indiuifus eft: et ideo, Ífi ftipulator
decefferit pluribus heredibus relictisr fingulijfolidàm ?* viam
petunt: et fi promiíffor decefferit, pluribus heredibus relictis, |
a fingulis heredibus folida petitio elt. zv&efzo u
| XVIIIL. PAvzv sui : ronum, Papiniani
notat ?», Iw owwrsBvs feruitutibus, quae aditione confu-.
fáe funt, refponfum eft, doli exceptionem nocituram legatario,
ii non patiatur eas iterum imponi.

L

Otob. Bynkersh. alter. GER. 36 Hal. et Vulg. per eam daci. BR. 37
Vide Menag. Amoen. Iur. Ciu. c. 36. GEB, 38 Adde van de WAater 1l.
Obf. 18. GERB. 39 Hal. et fi. GEB. 40 Hal idcirco. GEB. —— 41 Ba-
fil. àu 3eemótovras Qub xohccuc, BR. — 42, Dafil. 4344x670c, fine interruptione. B R.
43 Hal et Vulg. tamque. BR. 44. Efferebantur enim mortui, quod fimilli-
muinle&icae. Vid. Aueran. J Iuterpret. Iur. 30. GEB. — 45 Ap. Hal. poteff,
abeft. GER. 46 Hal temen. GEB. — 47 Vulg. pofft. BR. 48 Hal.
valent. GEB. ^ 49 Hal. et hicinferit ue. GEB. jo Vuvlg. viridavia. Kial.
viridiaria. BR. 51 Gothofr. in nota: an auferat, an erigat. lano a Cofta
placet prius, Cuiacio pofterius, quod probat et firmat Menag ZImoeu. Iur. Cin.
cap. 29, GEB. — 52 Hal vt ipli folemne, amaeniorem, quod iterum monuiffe,
fufficiat. G E B. 53 Hal. datur. Idemque. GEB. 54 Hal. et Vulg. zm fo-
lidum. BR. 55 lnitium legis italegitur. —Papzmiamas motat. Sic Kuffard, |
et omnes editi excepto Hal. Quiiét fex fcripti hic collati. In duobus aliis
MM ijm Cruc. et Bynkersh. IL. prorfus defunt verba: Papimiani vel Papiniamus motat.
: «' R. Nempe Hal. habet vt Taur.| Codices reliqui funt Barb. Otob. Vat. L. I
W?uj 'Ireuif. Bynkersh. . GEB, 5
lauoleni epitomarum. — Mutatio eft fubantiqua et recta quoque.

Florentiae erat: Jauolemoepitomarum, quafi
Contrario er-

rore in L. 15. infra Commun. praed. erat: . Pauli epitomatorum proy epitomarum.
Similiter in L. 25. zsfra. Mandat:.
alibi: a Paulo epitomatorum.
fcriptum erat: a Pazlo epitomarum. ».R.

Vti autem ibi eft: Pauli epitomavum, ita
Inmo in L. 7$. fupra de Rei Vindic. erronee
57 Hal. vendit. G EB. 58 Ver-
Charondás notat,

fructus tuus fit, 4edium proprietas mea, quae/£onerà/ vicini

' ptum eft in duobus aliis.

ba huius loci: dedere et debere in Hal. et Vvlg. abfunt,

TIL-L

VIIL
U XIX. Lango/librolV. Pofteriorum 4

IT. 153
/LUWC /o L* Á
Tatioleno-epi&e
matorum ?^. Er FvNDo, quemquis vendat ?*, feruitutem
imponi, etfi non vtilis fit, poffe exiftimo: veluti, fi aquam ali-
cuiidedere)Jducere non expediret, nthilo minus conftitui ea fer- L—;;J)Cï-f
uitus poffit: quaedam enim(leberel ?^* haberepoffumus,quam- ^ .
uis;ee nobis vtilia non fünt.j: u dl omdeq,
| . XX. laA$orewvs ??ilibro-V. -ex-Pofterioribue-La-
beonis. QvofrENs viaautaliquid 9? ius fundi emeretur, (; G
cauendum puta'tiäfgLabeo, per te non fieri, quo minüus eo
iure vti poffit *: quia nulla jótüsmodi iuris vacua traditio ef- /e— /m
fet. Ego puto, vfum eius iuris pro traditione poffeffionis ac-
cipiendum effé. Ideogfé et 9^ interdicta veluti poffeiforia

confüituta funt.
/'/æ
SI INTERCEDA'T folum publicum, vel via publica, . ne-
) que itineris, aCtusue, neque altius t;glle'gdi, feruitutes im-
pedit: fed immittendi, protegendi, profubendiji?, item flumi-
num et ftillicidiorum feruitutem impedit: quia caelum, quod
fupra id folum intercedit, liberum effe debet, $. r. Si vfus-

La2

| as d- , |
[DE SERVITVTIBVS PRAEDIORVM £L j«f f

V RBANOR V .LxI:J « VPER PFictroa. ./quf At :C?M»I-i'n.

PAvrLvs
^j Jf iikaM :

fuftiinere debeant, mecum in folidum agi poteft: tecum 255 ) —
nullo modo. ,. /,5 CUT UMe Deniga roderiza És Ua t
Il. j/GAr1vsilibro-VII. ad Edictum-prouineiale. "V n-
BANORVM praediorum iura æalia funt: altius tollendi et *
officiendi luminibus Vicingfä'ï'ü*ïön extollendi. ltem ftüillici-
dium auertendi in teCtum vel;aream vicini, aut non auer-
tendi. ltem immittendi tigna in parietem vicini:|et denique [. //4.
proiciendi ?, |protegendilue, caeteraque ifüs fimilia. LJ4
III. Vnrrawvs libre-XXEX.-ad-Sabinum. EsT et
hdec feruitus 5, ne profpectui officiatur.
A: lV. PAVLvsliibrowg»-LJ&itugic—num. LvwiNwvm Eu
i? feruitute conftituta, id adquifitum videtur, vt vicinus lu-
mina nofira * exciplat. Cum autem feruitus imponitur, ne
luminibus officiatur, hoc maxime adepti videmur ?, ne ius
fit vicino, inuitis nobis altius gedificare, atque ita minuere
lumina noftrorum aedificiorum. d- É G
V. VLPIAstylibmääïiI:ad-;E-d&&um IN viTvM I;XV/.
autem in feruitutibus accipere debemus, non eum, qui con- i'""'",*"
tradicit, fed eum, qui non confentit;;ää,?" Idecszomponius li- [Ueva G a
p bro

deeffe etiam in MSS. quod ipfe in o&o codicibus ita fe habere deprehendi, nifi
quod Bynkersh. fine gloff. habeat: debere ducere, et in S. Crucis, vbi aderat
dedere, deletum fit dere, vt proinde effet dedacere, quemadmodum etiam fcri-
Quod ad de?ere, ante babere, attinet, 1d verbum in
quibusdam ícriptis legitur, Leoninus F. Emendat. 9. m. 3. cenfet 73 debere,
vt redundans expungendum effe. n Bafil. neutrum eorum verborum efít: &ces
ÉAx«tw Ü3ug. 9uváueSu yào Exew viw xo| uÀ Vvra xoeiaou, vt trabere, i, e. ducere,
aquam : po[fumus enim babere momnulla, etiain quae non fmt vtilia. — Addendum
in recentioribus quibusdam editionibus vtrobiqye exhiberi: debere, vt habetur in .
Bynkersh. Il, gR. — Duo illi, vbi eft deducere) funt Otob. et Vat. II Abeft

E

dedere, fimpliciter a Barb. Vat. I. Maär. Treuif. Bynkersh. l. GEB. — 59 Hal.
IABOLENV'S, vti et in rubro praecedentis legis: Jaboleno. G E. Go Hal.

et Vulg.aliquod. BR. — 61 Hal.et Vulg. poff/m. BR. . 62, Vulgo et, abeft. B R.
: 1 Haec lex ap. Hal. eft vltima tituli praecedentis, qua de caufa numeri
legum huius tituli apud Eundem cum noftris non conueniunt. GE B. 2, Hal.
proiiciendi, loco probibendi GEB. 3 Hal. inferit vero. GE B. 4 Hal. in
margine alias, aut. G EB. 5 Hal. proiiciendi. G E B. 6 Hal. addit eovzm.
GER. 7 Aut verbum conflituta, abundat, aut praepofitio zu, quae ex : fi-||
nali fubnafci potuit. — Aderat aliud vitium Flor. fcriptumque erat : euminum in
feruitute. Praepofitio communi fuffragio, etiam in MSS. eft proícripta. B R.
Etiam Elaloandru MSS. funt Barb. Otob. Vat. L. IH S. Cruc. Treuif. Byn-
kersh. GEB. 8 Hal. viciui, loco nofira. GE R. 9 Hal. adeptum. videbi- '
twr. GEB. — 10 Hal. mon folum qui coutvadicit, fed et qui nou conjeutit, Vulg.
; 75107£

L fraxéro ,

154 :
bro quadragermfimo /** Lt 14 infantem et furiofum inuitos
recte dici ait: non enim ad faCtum, fed ad ius feruitutis hdec
verba referuntur. Mjfne | : |
VI. Garvs (libro.VHI-ad-Edictum-prouinciale. H AEc
autem iura fimiliter, vt'/Tufticorum quoque praediorum, cer-
to tempore non vtendo pereunt: nifi quod haec diffimilitudo
eft, quod non omnimodo *? pereunt non vtendo: fed ita, fi
vicinus fimul libertatem vfücapiat: veluti fi /jedes tuae gedi-
bus ** meis feruiant, ne altius tollantur, ne luminibus mea-
rum aedium officiatur, et.ege per ftatutum tempus feneftras
meàas perfixas ** habuero vel obftruxero, ita demum ius me-
um amitto, fi tu per hoc tempus aedes tuas altius fublatas
habueris: alioquin, fi ** nihil noui feceris, retineo feruitu-
tem. ]tem fi tigni immiffi aedes tuae feruitutem debent. **,
et ego exemero tignum, ita demumamitto ius meurm, fi.&r fo-
ramen Vnde exeníptum eft;jtignum, obturaueris, et per confti-
tutum tempus ita habueris: alioquin, fi nihil noui ** fece-
ris, integrum ius [fuuir '? permanet. ^£-—— :
VII. Powrown:rv s jlibre-2cV- ' '

-—-—--""'-——

: Jz& Qvop autem| dedificio meo me polfe confequi, vt libertatem

1

ü. Q *4 Oa ces -:mo,l V[II, G AIVS i
g

bt
! '5/ !

r ;)
be——M

vfücapereyf, dicitur, idem me non confequturum, fi arborem 2?.
eodem loco fitam ?* habuiffem, Mucius ait: et recte: quia

non ita in fuo ftatu et loco manétet ?? arbor, quemadmodum
paries, propter motum naturalem ?? arboris ?*. j2
o jinci P.a-
RIETEM, qui natnrali ratione communis eft, alterutri vici-
norum demoliendi eum, et reficiendi ius non eft: quia non
folus dominus eft. . LC n

^&«o, IX. VrPriAwvsll H.—25—ad-Edictum. Cv«

xo, qui tollendo ^* obfcurat vicini aedes, quibus non feruiat,
nulla competit actio. gaarte 200 Raeleer
X.MaAncEerLvs dibro-IV.—PDig G. A-V-RALS
Marcelo ?*: ,Binas ?^5 aedes habeo, alteras tibi lego:
heres aédes alteras altius,.tollit, et luminibus tuis officit :

L Piian, cendum eft 3*, fi alterijaedesj altesraliarum ?* vfumfrutctum

ET

j

c1!

i

: V : : u
quid ?? cum illo agere potest??? et an intereffe pfïte*ät : m

—— " fuas gedes altius tollat,&ty hereditarias? ?^ Et de illo qudero,

an per alienas aedes acceffum heres ad eam rem, quge lega-
tur, práeftare debét: ficut folet quaeri, cum vfugfructus loci
legatus eft, ad quem locum accedi, nifi per alienum, non pot-
eít ? Marcellus refpondit ?5: Qui binas ?* aedes habebat, fi
alteras legauit, non dubium eft, quin heres alias ?? poltfit al-
tius tollendo obfcurare lumina legatarum jedium. Idem di-

L

mon. folum eum, qui contradicit, fed et eum, qui confentit. n B. 11 Vulg. l;b. .

X. gg. — I2:Àp. Hal. et, abeit, GEE. — 13 Hal, ommino. GEB. . 14 Taur.
tuAEdibus. GE R. 15 Hal. et Vulg. praefixas, nec aliter fex MSS. e nouem.
Et ipfe ita malim. BR. Ifta funt: Otob. Vat. I. Magl. Treuif. Bynkersh. Re-
liqui tres funt Barb. Vat. II. S. Cruc. et habent Fio»rentinam. GEE. — I6 Vulg.

inferit ?z. BR. — 17 Hal. debeant, GE B. I8 Taur. z20Di. GE B. 19 Hal. .

Vulg. omnes zzsaneum. — Similiter reperi in tribus fcriptis, cum totidem zus fusmn,
haberent. n Barb. fuper us fumm, pofitum elt feraztutis fcil. Quod autem $.
Cruc. habet n zntegrum ius fuum, calu videtur fa&um, — In Flor. fubintelligen-
dumaut: cuiquemoflrum, aut: fermituti. BR. 'Yertüus, qui habet: zus fuum, eft
Otob. Ifti tresfunt Treuif. et Bynkershocekiani. GEz. — 20 Hal inferitm. G E .
21 Forte pofitam, vt coniicit.van de Water II. Obf. 1$. GEB. — 22 Vulg.
guamnet. B R. 23 Hal. motus naturales. — Vide, fi lubet, Nic. Catharinum J;5.
Obf. in Thef. Iur. Ciu. Tom, I. col. 496. ct Rad. Fornerium Rer. Quotid, lip.
Il cts GE 24. Vide Petr. Burmannum ad . Petroniic. 131, BR. — 25
EHak 5b F. GER. 26 Vulg. extolleudo. BR.' — 2/7 Hal. Scawrus Marcello
$. In Vulg. verba? Gauras Marcello, plane abfunt, et ininfícriptione eft; Ga-
ius$ quod ex Gaurus, enatum. BR. . Con£. Iac. Conftantinaeum /I. Subtil. Eno-
dat. 20. GEB. 28 laur. Finas. GEE. — 29 Hal. Vulg. omnes? z:4q4id
cumn illa. Ex o&o MSS. folum tres habent zumquid, quartus S. Cruc. ad. eum
moduim corre&us eft. — In Barb. erat: quzcum ilo ageve potes? In Vat. EL fu-
pra quid, additum z. au. Bynkersh. autem íine gloff. Vat. I. et If etiamnunc
habent vt Florentina. — Forte 47d, accipias pro ad quid, aut gemines interroga-
tionem 4uid? cum. illo agerepotes? BR. — Qui numquid, ab initio habent, funt :
Otob. Treuif. Bynkersh. cum glof GEB. 30 Hal. putes. GEB. — 31 Vulg.
potefl. BR. — 32, Hal. praefigit Sed, GEB. — 33 Hal. Marcellus vefpoudi?G & B.

DIGESTORVM .LIB. VIIL. TIT. i.

legauerit. Non autem femper, ?? ?.mïale eft itineris argumen-
tüm: quia fine acceffu null.uä eft fruCtus legatum, ??: habi-tare.
tare *? autem poteft, et ** aedibus obfcuratis. ^Ceterum,
vfufru&u lóci legato, etih acceflus dandus eft: quia, et liau-
ftu *?^ relicto, iter quoque ad Jàuriendum praeftaretur. Sed
äta'-ofücereluminibus et obi;f'ïurare legatas aedes conceditur,
vt non penitus lumen reclgdatur, fed tantum relinquatur,
quantum fuüfficit habitantibus in víus diufni moderatione ^?.
' XL Vr»PraAwvs llibro "Lde-officio-Confulis. Qvr
LVMINIBVS vicinorum officere, aliudue quid facere con-
trajcóimodum eorum vellet, fciet ** fe formam ac ftatum
antiquorum Z4edificiorum cuftodire debere. $. 1. Si inter te
et vicinum tuum non conuenit, ad quam altitudinem extolli
aedificiä A. quäe facere inftituifli, oporteat, arbitrum acci-
pere.poteris.£.; , . u
. XIL IAyOrENvs ^?j|lbroX.—ex Caffio. 7LA k D 1v 1-
æLc IA, quae ;fgruituteäj patiäntur ^*, ne quid altius tollatur, 3/z4n:«.
viridianz ? füprá 4*: eam altitudinem habere poffünt: at fi de
profpectu eft, eaque obftatura funt, non poffunt. |e2v
us Xl ;PROCVLYS/librez7lt—Epiftmierum- 9. Qvr- /fä
DAM Püberus ?^ nomine, qui habet poft hoyrea mea infu- '
lam, balnearjave? fecit|fecundum parietem communem: non ^
licet autem tubülos habere admotos ad parietem communem, ,
ficutidiGgz? parietem quidem 5* fuum per 55 parietem com- ^ ^
munem. De tubülis;éó amplius hoc iuris 59 eft, quod 5*

per eos flamma, firretur ?? paries :équa de re, Lyolowt,cuml.- Im ï:viïffïn
bero ?? loquaris, ne rem/illicitam faciat. Proculus i. ,,fyon-*',ffï:';,,fi;-
. ?. r] : - H , ' Z apcailarude ^ :
dit: Nec Hiberum pro ?? ea re dubitare puto, quod rem non ""

Déjmiffam facit 9*, tubülos fecundum communem parietem

^

dum Capitonis fententiam: ficut licét mihi 9? pretiofiffimas
picturas habere in pariete communi: ceterum, fi demolitus
fit vicinus, et ex ftipalatu actione.dampi infecti agatur, non
pluris, quam vulgaria teCtoria, aeftimari debent. Quod ob-
feruari et injincruftatione,; oportet. — 5^/"« m/Peeeion : /
^—— XIWV-Parinrvs- 9? |Dxs V s; libro T. de Conftitutio-
nibus.j IwPERATORES * Ántoninus et Verus .Augufti jevtras e
refcripferunt, in ** area, quae riülli ferüitutem debet *9, pof- ^^ — -
fe dominum vel alium voluntate eius gedificare, intermiffo le-
gitimo fpatio a vicina infula. —4zexrr; (
XV. VrPriANvs|libro-XXIX.-adSabinmum. IwTER
feruitutes, ne luminibus officiatur, et ne profpectui 9* offen-
datur, aliud äg aliud obferuatur: quod in profpectu plus quis
: | ' ! habet,

34 Taur. P?nas. GER. 35 Ap. Hal. elas, abeft. GE s. 36 Ap. Hal.
7) efl deletum. GEB. 57 Hal. inferit aedium. GEB. 38 Ap. Hal. fem-
. perabeft. GEB. —— 39 Vulg. nullus eft fructus legatario. BR. 40 Hal. ba-
bitari. GER. 41 Hal. etiam, loco et. GEB. — 42 Hal inferit agzae. GE B.
43 Hal, et Vulg. soderationem. BR, — 44 Hal. volet, [ciat. GEB. — 45 Neu-
tiquam dubitamus, quin aedificia, quae Ícribendum, vt ,edit(g& $, Qrangs. Inter
MSS. tamen Barb, hapet aedificio,(licet vel ipfe Codexgs. Crüc-Bic aithetypum
deferuerit) Immó'in Hunc modum habet: ad quam altitudimem extollig, aedifi-
cio, quae 'Tacere injz'tuz']ii, j oporteat arbitrum accipere potevis. "Yaurell. con-
ftruxiffe videtur extolli, aedzficio quae facere deffiuafli, oporteat etc. BR. —/ede-
ficia, habet etiam Hal. et Otob. S. Cruc. Treuif. et Bynkersh. GE8. — 46 Hal.
IABOLENVS. Gx . 47 Hal. et Vulg. patiuutur. BR. 48 Vulg. vi-:
vidaria. Klal. viridiaria. BR. 49 Vulg. fuper. R. 50 Hal lib. L. ivi-
&0AQy. GEB. 51 Hal. Iberius. GEB. 52, Vulg. balneaviam facit. Dalil.
co0Uy BeAeveiy facere balueum. BR. 53 Hal et Vulg. mec. BR. 54
Vulg. 420que. BR. 55 Hal. faper. GEB. 56 Vulg. boc ius. BR. 57
Hal. quia. GER. 58 Hal. in margine: alas, zuflammavettr. GEB. 59
Hal. [berio, ect mox Ibevium. GEB. 60 HaletVulg, deea re. Ft fane Flor.
eft locutio fingularis pro ea re, hoc eft: prupter eam vem. Exempla tamen alia
non deefle arbitror, vt ap. Terentium zn. Ennuch, V. 4. 19. — Ego te pro ifüis
dichis et factis vleifcar, id eft, propter ifta di&ta et fata. — Adde Plautum m Ra-
dente IV. 4. 71. BR. 61 Hal, faüciat. GE B. 62 Ap. Hal. mibi, abcít.
G E B. 65 Hal. PAPYRIVS et in fine infcriptionis conffitutionum. GEB.
64 Vide Iac. Conftantinaeum ]7. fubtil. Enodat. 21. GER. 65 Hal. inferit
em GEE. 66 Hal. deberet. GEs. 67. Hal. et Vulg. »e profpectus offen- .

"
——

daizr. la quinque tamen MSS. Florentinam deprehendi, inter quos Barb. ex -
' COrTée

extruendo. $. r. Parietem communem incruftare l'icet-fecun-»-äï'/'")»ï*wg |

jl
(Mi

(
n

DA

u

i

Mi Xl!l-u.ly(;

a, '

U

Md

j

DIGESTORVM LIB. VIII.

Qeylf'
: e ; 5 C:
habet, ne quid [ei/ $9. officiatur ad 9? gratiorem profpeCtum,
et liberum: in luminibus autem non officere "?, ne lumina

^-6X; cuiusquam obícuriora fiant: quodcumque igitur faciat ad lu-

Ctwrawco )«

minis impedimentum, prohiberi poteft, fi feruitus debeatur:

At oe, opusque 7* ei nouum nuntiari poteft, fi modo fic faciat, vt

w m ii m

LXX VA.

lumini. noceat. pOTR
! XVI. PAvrvs libro-Il. Epitomarum-7?- Alfeni Dige-
ftorum. LvMwEN, id eft, vt caelum videretur *?: et inter-
eft inter lumen, et profpeCtum: nam profpectus etidm ex in-
ferioribus lócis eft:clumen ex inferiore loco effe non poteft.
Acynv: XVII. VnPrANvSuibroXXEX-adSabinum. Sr Am-
BOREM ponat, Vt-lu.min,iff)fficiäf';"ääqu,e dicendum erit, con-
tra irfipofitam feruitutem eum facere : nam et arbor efficit **,
quo minus cielf ? videri poffit. , Si tamen id quod ponitur,
Jumen quidem nihil impediat, folem autem auferat, fi quidem

[^eo loci, quo gratum erat eum non effe, poteft dici, nfhil con-

D

le*fw:&(

tK r

tra feruitutem facere 75: fin vero Jfeliocamino, vel folario,
dicendum erit, quia vmbram facit in loco ?*, cui fol fuit ne-
ceffarius, contra feruitutem impofitam fieri. $. r. Per con-
trarium, fi deponat aedificium, vgl g.rþoris ramos, quo facto
locus opacus quondam coepit folis effe plenus, non facit con-
tra feruitutem: hancenim debuit, ne luminibus officiat: nune
non luminibus officit, fed plus aequoilumen 7? facit. $. 2.
Interdum dici poteft, eum |quoque, qui tollit aedificium, vel
deprimit, luminibus officere: [l forte xomo -xvrewonAoci Mu
vel preffura quadam *? lumen in eas aedes deuoluatur. $. 3.
Haec lex traditionis, ST1iLLICIDIA, VTI NVNC SVNT,
VT ITA SINT, hoc fignificat, impofitam vicinis necelfita-

tem ftillicidiorum excipiendorum : non illud, vt &tiam em-

ptor ftillicidia fufcipiat aedificiorum vicinorum: Mioc| ** igi-

tur pollicetur venditor, fibi quidem ftillicidiorum feruitutem.

deberi, fe autem nuili debere.

$. 4. Quaedejftillicidio feri- .

pta funt, etiafà in ceteris feruitutibus aocipienda funt, fi in.

contrarium ntihil nominatim actum eft. A

XVIIL PowPoxivsiibro-X.—ad-Sabinum. Srr -

þs-ry LKE, per quas aquam ducás, aedibus meis. applicatge,
damnum rnrhi d&nt, in faCtum attio mihi competit: fed gt

; M EEE PA us
damni infecCti ftipulari à té' potero. .

! feilicet, loco ei. GEB.
| vem. GERB.
»quoque, v& ei polt mouum reiedo. GEB.

f'

VKl . XIX, BAVv.LVS

*
E o d

iunétam parieti.communi, quae aut ex caftello, aut ex céelo .

aquam capit ??, noniure haberi, Proculus ait: fed non pof-
fe prohiberi vicinum, quo minus balfhneum ?? habeat fecun-
duim parietem communem, quamuis humorem ?^ capiat pa-

correQione habet nominatiuum, —Sextus Treuif, initio habebat profpectu, fed 7
/ eft addita. BR. Reliqua funt: Otob. S.'Cruc. Bynkersh. GE s.
j 69 Hal. in-margine: alias, obüciatur comtra gratio-
76 Ap. Hal. «onu officere, abfunt. GER.
; Z2 MHal lib. V. imwwokv. GEB.
43 Hal. et Vulg. videatsr. BR. —— 74 Vulg. offiit. .-BR. . 75 Hal. et Vulg.
habent caelum..BR. 76 Hal fieri. GEB. .. 77 Hal locwm. GER. 78
Hal heminis. GEB. — '79 Wd eft, per vefraclionem. feu repercu[fionem. — Pofte-
yiori voce víus eft Hal. interpretando, Graeca, in'ipfo tamen textu habet: xa7
&yáxAasiw quod placuit Alciato J7. Paverg. 25. GEB. 8o Vulg. fi forte prof-

68 Hal. ]

71. Hal inferit .

fuüra quadam, omiffis Graecis. . Ap. Hal. viciffim ve] preffura quadam, prorfus -

abíunt. BR. 81 Hal. Haec. G E. 82 Hal. caperet. GEB. . 83 Taur.
Valineum. GÉB. —— $84 Flor. vmorem. GEB. . 85 Hal et Vulg, velit, loco
vel, et in fequentibus effundere. BR. 86 Flor. iterum vmorem. GEB.
Hal. ideo, G EB. .88 Vulg. figuliuo. BR.
"Nempe cantique Fl iae deleta eft. Hal. eae. 8R. — 9o Gothofr. in nota:
"Videtur legendum(pabendi confuetudziy. |Sed ita dudum omnes dederant, excepto
Haloandro. Efex mcommunem le&tionem confirmat. »&,. Cum
Flor. faciunt Otob. S. CruezTreuif. Byhkersh. vtetHal. GEB.
4m.GEB. 92Proaliquo vtor, vti habet Codex S. Cruc. lii
tinam retinent. In Barb, fuper alzguid, quis co eatits elt : d. n partibus quibus-
dam. BR. Reliquiquinquefunt ob. Vat. I. II. Treuif. Bynkersh. GEB. — 93
Vulg. et quafi fatlo quodam. — Ylal. et fic quafi fatto quodam, et facile potuit c
"aute 4 excidere. — In plerisque MSS, de: deprehendi, et in S. Crucis, in
quo aderat, fuit deletum. — Retinuerunt tameh duo alii. Denique Bynkersh.
fine gloft. diferte habet fic, B& — MSS. funt eddem, quae paulo ante funt me-

91 Hal. moenia-
x codices Floren-

et.

$64

89 Taur. in, margine bae. -

. duci, ignoro.

i.

TIT.

Y
ries: non magis, qu ü-&ej.r $5 inltriclinio fuo, vel in icubi-

; m Tf

cue L*l:i c

culo/aquam effunder

cino, poffe prohiberi eum. — $. I. [uxta; communem parietem
: * * SsSs W »* :
cameram ex fighno opere faCctam, fiita retineatur, vt,

etiam fublato pärieteïmaneat, fi modo non impediat refeCtio- "

nem communis parietis, iure 'h.abe'rï? licet. $. 2. Scalas poffe
me ad parietem communem habere, Sabinus recte fcribit: quia
remoueri (haec/ 9? poffunt. X(K. — ^« j
XX. IpE M llibee-XV--d Sabr
quae in fuperficie confi(tunt, poffeffione retinentur. .Nam, fi

ATU A Sed Nerdfius ait, fi talis fit vfus te- -
pidarii, vt adfiduum humorem ?* habeat, et id ?7 noceat vi-

4,

Licenelo

SERVITVTES,

forte ex sedibus meis in aedes tuas tignum immiffum habue- , '

roj [hoc vttimmiffum habeamj per caufam tigni poffideo ha-

bendiconfüetudinem ??. Idem eueniet et fi menianum ?* in
tuum immiffum habuero, aut ftillicidium in tuum proiecero :
quia in tuofaliquid ?* vtor, et(fjj ^? quafi faCto quodam poffi-
deo. $. r. Si domo mea altior area tua effet, tuque mihi per
aream tuam in domum meam ire agerejceffifti ?*, nec ex pla-
no aditus ad domum meam per aream tuam effet, &ek gradus,
vel cliuos, ;propius: ianuam meam [iut&/ facere poffum: dum
ne quid222vltra, quam quod necefleg2? eft-?^?, itineris cau-
fa demoliar.Wlatam fit aedificium, ex quo füillici-
dium cadit, vt ?? eadem fpecie et qualitate reponatur, vtili-
tas exigit, vt idem intellegatur: nam alioquin, fi quid ?? ftri-
Ctius interpretetur, aliud eft, quod fequenti loco ponitur: et
ideo, fublato aedificio, vfusfruétus intey;ä 799* quamuis area
pars eft * aedificii. — $. 3. Si feruxtus ftillicidii impofita fit,
Tlon licet domino feruientis arede ibi dedificare, vbi caffitare ?
cdepiffet 5 ftillicidium. — $. 4. Si antea ex tegula caffitauerit

| füillicidium, poftea ex tabulato, vel ex aliap materia] caffitare

non poteft. $. 5.[Stillicidium, quoguo modo adquifitum fit,
altius tolli. poteft: leuior enim fit-eó facto * feruitus: cum
quód ex alto cadet ?, lenius 6 fet interdum dire tum;[ne£ per-
ugniat ad locum feruientem: inferius demitti non poteft, quia
fit gráuior feruitus, id eft, pro füillicidio flumen. . Eadem cau-
fa *, retro &educi poteft ftillicidium: quia in noftro magis
incipidt cadere: produci non poteft, ne' alio loco cadat ftillici-

| dium, quam in quo pofita ? feruitus eft: lenius *? facere po-

llibto-VL—ad-Sabinamme FiQisTVLAM

terimus, acrius non. Et omnino ** fciendum eft, meliorem
vicini condläï.onem. fieri poffe,] deteriorem non : oflez uifi ali-

quid nominatim',jferuitute imponenda '?, immutatum fuerit.

$. 6. Qui in area, in qua ftillicidium cadit, zedificat, vs-

que ad eum locum perducere aedificium poteft, vnde ftilli-

morata, Qaui voculam fi retinuerunt, funt Barb. et Vat. I. GEBR. — 94 Vulg.
conceffifli. Hial. comceffiffes. BR. —— 95 Vulg. inferit aliud. BR. 96 Hal.

neceffarimm. GEB.: 97 Mal et Vulg. effet. Erat Flor. foriptum: eff. Sed
antiquiffime et coaeue, vt opinamur, ante £ inter verficulos additae litérae fe,
vt nempe effet efficiatur. , B R. 98 Hal. et Vulg. et, loco vt. BR. . ,99 Hal.
et Vulg. fi quis fividins, practer rem. — Vide. Duker.. ad Opufc. de Lat. Vet.
ICE. Q 334 . 16« BR« Ioo Hal znuterüt. GEB. I Hal. et Vulg.
fit. BR. 2, Hal. et Vulg. cafitare, hic et in fequentibus. Con£. Duker. ad
Opu[t. de Latin. Vet. ICt. p. 393. ". 7- BR- 3 Hal. coepit. GEB. - 4 Hal.
pado. G EB. . 5 Hal. et Vulg. cadit. BR. 6 Vulg. Jezius, cadat et zmter-
dum direlum. Sed et Hal. lemius et interdum nec directe perueniat. . Ynter octo
MSS. quinque habént dire&fzm. — In Otob, ex lenzu$ videtur fa&um leuzus. Cer-

te fuperius adícriptum : z. leuiter. lIn Yreuif.fane 'fe—mperlmius,,fu"it. Bynkersh. |
leuius et iaterdum mec . divefum, quae Ícriptura proxima eft |

fine gloff. habet :
Haloandrinae. BR. 1
Vt Flg? Cruc. et forte Bynkersh. alter. GER.
cauffa.
ret. BR.

Habent: diredhbum, Barb. Otob, Vat. I. IJ. Treuif. Bynkersh.
( 7 Hal et Vulg. ea de
Syerlivey .ä('äd c Verum inter feptem alium non inueni, qui ita habe-
ReliquiTint: Otob. Vat. L. S. Cruc. Tréuif. Bynkersh. GER.
Hal. retro quoque'duci. — Scd vnde fit in tribus ex laudatis codicibus: vetro pro-
In vno eorum etiam corre&a eft fcriptura. &R. — Hic eft Treuif.
reliqui duo: Barb. et Bynkersh. GER. — 9 Hal et Vulg. zmmpofita. BR. — 10
Vulg: leuims. B R. 11 Vulg. omnzmodo. BR. 12 Hal. et Vulg, zm ferai-
tute impomenda. Keícribo: feruitute im ponenda. — Et ita, quomodo diuinaba*
mus, diferte habet Cgd. S. Cruc.quatuor alii communem exhibent. Barb.,
Florentinae «dhaeret. |BR. — Wi funt ;TOtob. '(Treuif. Bynkersh. GEB.

Á x

81

aeem-

L , ..;quæ*

A

2 k«..)

$ 4 N OR u
L. ee 6X * Tbr tl t g,
"Y d-2 $g,

7«3,)1W4n9m W
L 12 50

7aec- XJH. ved Xtv^,

dret
jet
( 35f.

LU.

20
;m

; : :
', - -
LP ng 8U ) u
L/

E

j
*

KH.-
cidium cadit e&e- 13 : fed et *^ fi jin aedificio cadit [ftillici-
dium, fupra aedificare ei conceditur: dum tamen ftillicidium
* reCte * irecipiatur. capcstie Lt ep rv :
AXNL Powrowrvsibro-XXXIIE-ad-Sabinum. Sr
Doxvs tuaaedificiis meis vtramque fcruitutem debéret, *? ne
altius tolleretur, lét vt füillicidium aedificiorum meorgm reci-
|.J ?* -. pere deberet 75,Jet tibi;conceffero, ius efle, inuito|me, altius
tollereaedificia tua, quod ad ftillicidium|meümytfinet/fic ftatui
debebit, vt, fialtius fublatis aedificiis tuis ftillicidia mea cadere
in ea non poffint, ea ratione altiustibi Kedificare nonliceat: fi
non impediantur füillicidia mea, liceat tibi ** altius tollere.
Kwo XXIL IvrrAwvs ibroH-ex-Minieio- ^. Qvr A&-
"us — DIFICIVM habet, poteft feruitutem vicino imponere, vt non
*' folum. de his *? luminibus, quae in praefentia erunt ??, fed
etiayà de his, quie poftea fuerint, caueat. a4err:

h ' aÁ, Buf r ,;;,gyi '3

i

lfWka) .sERviTVS impofi 41 fuerit, |lumina, quae nunc fünt, vt ita
lL fint, de futuris luminibus nikhil caueri videtur: quod fi ita fit
cautuni, ne luminibus officiatur, ^* ambigua eft fcriptura,
vtrütm ne hisluminibus officiatur, quae nunc fümt ??, an etgyh
his, qude poftea quoque fuerint? Et ?? humanius. eft, verbo
generali omne lumen fignificari, fiue quod in praefenti, fiue
quod poft tempus conuentionis contigerit. $. r. Futuro quo-
que aedificio, quod nondum eft, vel imponi vel adquiri ferui-
tus POte&- at r :
XXIV. PAvrvslüibro-XV.-adSabinum, Cvrvs ae-
L 14 cbfu.. — dificium iure füperius eft&ius ef] ^^ in infinito 25 fupra fuum
ntat ii X U^ Sedificinm imponere: dum ?* infériora aedificiagäfi;gfäfüiore
( L.29 - — fergitüte/oneret, quam pati debent ?*.&ce»f xf execv:
LL'dabeset , et o 1à — rent, XXV.PowPowrv slibroc€XXHE-adSabinum. H oc,
quod dictum eft de iffimiffis, locum habet ex dedificio alio in
dodwmLuQ, aliud: aliter enim füpra[alienum aedificium fuperius habere
d nemo poteftas $. 1. Si ex tribus fedibus in loco)ixzyþari pofi-
tis, aedes mediae fuperioribus feruiant aedibus, inferiores au-
| [v tem nulli feruiapt, et *aries com.murïis, q.ui f1tEnïjter S.des,in—
D u fperighs t lol fgrlores,. et medias, gltius a figg]xno inferiorum ,aedtum,fubla- -
j | x Ir. tus fit, iure eum altius Kabitürum Sabinus .--zut'.j Val ep:
;, - J — XXVI. Pavnvsiibro,XV.-aed SebiHüm, . Iw RE
| /— —f communi nemo dominorum, iure feruitutis neque facere quic-
quam intiito altero poteft, neque prohibere, quo minus alter
' faciat ?9?: nulli enim res füa feruit. Ttaque propter irhmen-
[ [ U A rv fas contentiopegälerumque res ad diuifionem peruenit: fed ??
| paeixleLxus per communi diurdundo aCfioném confequitur focius, quo mi-
nus opus fiat, |aut slid opuïy quod(fecit, tollat: fi modo to-
ti focietati prodeft opus ?? folli. LR t
o^ AXXVIL,PoMPON1xS. [ XXHE :
Srp ?* sz inter me et te communes funt Titian&e aedes, et
ex his aliquid non iure in alias aedes meas proprias imtniffum -
cÁ fit, nempe tecum mihi agere 1icä 37. aut rem perdere. Idem
fiet, fi ex tuis propriis aedibus in communes meas et tuas àe--
[ Z A. xieed des quid fimiliter effet proiectum :[mihi enim foli tecum eft
Xtr.JusVoÁ:i aCtio. $. r. Si in area communi £edificare velis, focius pro-
hibendi ius habet, quamuis tu aedificandi ius]habeas a vici-
tio conceffum: quia ??, inuito focio, i&iuré ?* communi non
habeas ius aedificandi.

13 Hanc vocem re&e, nulla agnofcit editio, in fine legis eandem vo-
cem omnes habent. Vbi tamen Flor, non nifi ex manus recentioris fup-
plemento adcít. BR. — 1ta; vt dictum, etiam Ííe habet. Haloandrina. GER.
14 Ap. Hal. et, abeft, G x B. I5 Hal. er Vulg. praefigunt ef. BR. 16
TE Mal. reciperet. GEB. — 17 Halinferit ea. GEB. — 18 Hal. ex Minutio, GE B.
. 19 Vulg. hic et intra de zis. — Hal.inferit ej, BR. — 20 Hal. fumt. GEB. — 21
(U& TL Hal. praefigit 444. G E n — 22 Florcitfimt. BR. —— 23 .Ap. Hal. et,aþäfï.
J E B. 24. Hal. et Vulg. ei Zus eff, et recte, ni fallor. Sic Bynkersh. L. et
: ! àd eum modum correcti S, Cruc. et Treuif, Otob. habet zzs eff, miffo prono-
"mine. Vat. L. ei eff ius. Barb. eff ims ej, Bynkersh. IL. eius eflius. — Quid ni
'Taur. fuo. more e/zs efl. B R. 25 Vulg. znfinitum, quod malim. 5 R. 26
Wal. es Vulg, dummodo. 9 R. 27 Vulg. deberent. BR. 28 Hal in mar-

: . XXIIl. Povreoxivsdibro/XXXIIL-ad-Sabinum. Sr|

1$6 DIGESTORVM LIEB VHL TIT. À5

X M.
XXVIIL Pavrvsilibro-XV.—ed-Sebinum. Foma-
MEN in imo 2? pariete coficlauis, vel triclinii, quod effet pro-
luendi |pauiiénti caufa, id neque flumen effe, neque tempore
adquiri placuit. EHoc ita verum eft, fi in eum locum nihil ex |
caelo aqujée Veniät:j—'ngque enim perpetuam cauíam habeglxx,;ïzï:ïdmm
(quod manu fit, at quedex caelo cadit,Jetfi non adfidue fit, eX r ao
naturali tamen caufa fit: et ideo perpetuo fieri exiftimatur. — *"e"-
Omnes autem feruitutes praediorum perpetuas caufas habere
debent: etideo neque ex lacu, neque ex ftagno concedi aquae-
duétus poteft. z Stillicidii quoque immittendi; naturalis et per-
petua caufa effe debet. : """'""""';*fu::asf—n
XXIX. PowPoxurvsüibro-XXXII. a ub /
cium. ??, Sr ovrp igitur ex eo foramine, ex quo feruitus
non confiftit, damhum vicinus fenfiffet, dicendum eft, daníhi
infecti füipulationem locum habere. -
XXX. PAvrvsdibroXV. 37-ad Sabinum — Sz ovrs
aedes, qude fuis F"edibus feruirent, cum emiffet, traditas fibi
accepit, confufa fublataque feruitus eft: et fi rurfüs vendere
vult, nominatim imponenda feruitus eft: alioquin liberde ?** —
venjunt ??. $. r. Si partem praedii najfé&tus fim, quod mihieewst| .
aut cui ego feruiam ^*9?, non corífundi feruitutem placet: |
quia pro parte ** feruitus retinetur: itaque Jrid:&äedia mea
praediis tuis feruiant, "egïïuorum pártem müihi; et ego meo-
rum partem tibi tradidero, manebit feruitus. tem víusfru-
&us in alterutris prdédiis adquifitus, non interrumpit ^^ fer-

|uitutem. — | Zierary:

1 . d 1 as V * * * €$9 e
STAMENTO damnatus heres, ne officenet vicini luminibus,

feruitutemque praeftaret, depofuit aedificium, cogcedända erit
legatario vtilis a&rinæagua päohibeftur heres, fi; poftea e&tolle-
re füpra priorem módumy dédificium coftabitur. Zunerurn. p
XXXII. [Iy1x libro-VI-Digefomim] Sr wa-Up llb
pEs mede feruiant aedibus Lu£ii Titii, et aedibus Publii Mae-] 1.
uii, ne altius aedificare mihi liceat, et a Titio precario petie- "«-«
rim, vt altius tollerem, atque ita per ftatutum *^a tempus ae-///» «*
ficatum habuero, libertatem aduerfus Publium Maeuium vfu-. ,
capiam: non enim vna feruitus Titio et Mdeuio debebatur, ^ ?^
fedduae. Argumentum rei praebet, quod, fi alter ex hisferui- ^ ^
tutem mihi remififfet **5, ab eo folo liberarer, alterg ^5. nihilo
minus feruitutem deberem. $. r. Libertas feruitutis vfuca-
pitur, fi &edes poffideantur: quare, fi is, qui altius xedifica-
tum habebat, ante ftatutum tempus aedes poffidere defiit, in-
terpellata vfucapio eft? is autem, qui poftea ea$dem Aedés pos-
fidere coegäït, integro ftatuto tempore libertatem vfücapiet:
natura enim feruitut/um ea eft, vt poffideri non poffibf: fed

ia üm;/*x, 2 i "
XXXI. ;ä'g E Miulibro XEVng&*a&*Edï&üm' . SITE-

intell&gátur poffeffionem earum habere, qui taedest poffidet.i) eas
XXXIII. I)fkïfïþïfïïlllkuïDw"ä;?"^15pitCHïHæFHQTf"äüi"lqägæäüi Eï;gffv
i EvM pEBERE columnam, reftituere, quae ; ! .

honus vicinarum aedium ferebat ^?, cuius effent aedes, quae , ;4.4,
feruirent: non eum, quiimponere vellet: nam cum in lege ;
edium ita fcriptum effgtj PAR1ESÁONERI FERXNDoO *5,
VTI NVNC EST, ITA SIT, fatis aperte fignificari, in per-
petuum parietem effe debere: non enim hoc his verbis dici,
-w& in perpetuum idem paries aeternus eflet *?, quod nelfieri Y»7

quidem
gine: alias, alteri fiat. G. 29 Hal. inferit et. GEB. . 30 Hal. id opus.
GEB. 31 Vulg. inferit et. 8 R. 22, Hal. licebit. GEB. 33 Hal. quod.
GE B. 34 Hal. et Vulg. zu ve comsmui, quod praetulerim. | Videlicet bis

praecedit zus, et mox etiam fequitur, vnde illud zure, librario obrepfiffe videtur.
BR. . 35 Ap. Hal zmo, abeft. "Vulg. i vno. BR. — 36 Hal. Eib. XX XIII.
ad Sabinum. GEB. — 37 Hal lib. XXV. GEB. — 38 Hal libere. GEB. — 39
Hal, et Vulg. veueunt.B R. — 40 Hal. et Vulg. feruzebasm. BR. — 41 Vulg. per
partes. BR, — 42,Hal.inmargine: alias, corrumpit. GEB. — 43 Hal. lib. XLV.
GEE. 442Vulg. conflitutum, B R. — 445 Flor.vemiffiffet. GEB. 45 Hal. et
Vulg. alteri, Videtur hoc vitium ex eo, folo, íibilo, ortum. BR. — 46 Hal. &riropóv.
GEE. 47Hal.ferat. GEB. — 48 Vulg. ferendo. BR..— 49 Hal. uom enim bis ver-
bis: IN PERPETVV.M, boc dicitur, vt idem paries aeternus effet. Speciofe

j £. K KUX — XX It rezteri calsmo vafat: sovislaran. petorz! ate Xil al xié p trin dHl

PTO-

€—
? $.

[

!hnt

Xlkm",mr*.

&

U.

ïüi»'q 't

"N
;

j

4

;'.;.f ex. A0P,,

*
r et
j —
/m,,
[
,
av

d. fore, fed

& Pa duerüs legaujt, Dixi, quia magis placeát ?^ tignum jpofte

^
" "n

r«* ex; €,
&t

J :
w-—— J V AA LUS

Wal peexo XXXVIIL jPAvrvs) ibroJdHt. Sr K«x-
pES meae a tuis aedibus. tantum diftent, vt profpici non pos-

d

ä-qa&..viuär'et, legauit: iuxta eandem domum hortus ?^, et cenacu-

* bro mc,, |

- .effe.

.effet, quilonys fuftineret. Quemadmodum fi quis alicui cauif-

| DIGESTORVM LIB.
| P M U p |
quidem. poffet, fed vtueiuséem, modi *? paries|in perpetuum

fet, - feruitutem praeberetj quf5 UA onus fuumyfuftineret, fi

ea res, quae feruit ??, et ?? tüum onus Egjäu periffet, aliam
&n-locum eius dari debeat. féeundb. 1. o L ferretebee,, (GE)
XXXIV. IvrriANv s[|libeoIll-exWiniero-2*. ET ovr

duas areas habet, alteramiradendo, féfuam alteri efficere poteft.

ieco XXXV.MaRncrAnN vsS-libre-Ht 1. . $I BI-
NARVM gedium,dominus dixiffet eas, quas venderet, feruas
in traditione non feciffet mentionem feruitutis, vel
ex vendito agere poteft, vel incert&m ?? condicere, vt ferui-
tus imponatur. fOR TE vf rce :
XXXVI. PAPINIANVYSlbreiVH.-Quaeftionum.-. B -

NAS quis aedes habebat vna contignatione tectas: vtrasque

L . L] * m . L] r
duorum éfle, ita vt certde partes cuiusque fint contignationis,
ex regione cuiusque domini fore tigna ?* : necvllam inuicem
habituros aCtionem, ius non efle tlmmiffum habere. Nec in-
m [ r e :
tereft, pure vtrisque, an fub condiCione alteri aedes legatae fint.
& " s 3 . e [ : 5 8
XXXVII. i 1v u1ANYS

IpgMovks elfe, et fi duobus aedes ceï'f'erint u

fint, gut medius mons Garum cofifpectum auferat, feruitus im-
poni non poteft. st
XXXIX. Inxw ?? i NEMo enim
propriis aedificiis feruitutem imponere poteft, nifi et is, qui
cedit, et is, cui ceditur, in confpeCtu/habeant ea aedificia, ita
vt officere alterum alteri poffit. |4&-
XL. IpEw/libro Ht |
juminis immittendi non habuerunt, aperto pariete commun
nullo iure feneftras immififfe 5?, refpondi. eLf |pus — .
XLI. ScAEgvora OrxXxnwPri-
co 9? habitationem et horreum, quod in ea domo erat, quoad

Eos, ovri ius
iöI,

]um, quod Olympico legatum Llfg")flg;g ,,eft, fuerunt $5: ad hor-

tum autem, et cenaculum femper|pér/ domum, cuius habitatio
relicta erat, aditus fu,it:/,;QQuaeiitum eft, an Olympicus aditum
raeftare/deberet ? Refpondi, feruitutem quidem non effe: fed
eredem tranfire per domum ad ea, quf&e comgiémorata funt,
poffe: dum non noceat legatario. $. r. Lucius Titius, aper-
to pariete domus fuáe, quatenus flillicidii rigor, et tignorum
protectus ?* competebat, ianuam in publico aperuit. Quje-
ro, cum neque luminibus Publii Mjeuii |vieini, n;eäue itineri
lepakon, (Saelatliiin d nnle t o lag, ( o li
profe&o. 'Neque tamen in MSS. quicquam inueni, quod laudatae transpofi-
tioni faueat. Eftíolum in Bynkersh. dicitur, pro dici. Et in Treuif. dicitur
Alii fere dicz, et dicunt. BR. o do, S. Cruc. )hoc modo, Otob.
Qairb. autem : dzcit. GEB. 5o Vulg. vt eiusmod:. BR. 51 Hal. et Vulg.
quae fuum omus fuflineret. Nec video, qua ratione Taur. vb qui, defendere
queat, ex antecedentibus fubortum. BR. 32 MHal. feruiret. GEB. $3
Vulg. vt. BR. 54 Hal ex Minutio. GEB. ' 55 Hal. iucevti. GEB. — 56
Hal. et Vulg. placet. B R. 57 Hal. transponit: caiusque fint, ex vegione con-
tignationis cuiusque domini fore tigna. GEB. 58 Ap. Hal. L. 37. et L. 53.
infcriptiones inuicem commutarunt. GEB. 59 Vulg. cefferit. B.
Hal. PAVLV'S, nempe ob infcriptiones commutatas, vt di&um. GEB. 6I
Leunclau, I[. Notat. 29. vult pariete inlumine. —Conf. Noodt. L. de Vfufr.
:1. MSS. Florentinam religiofe feruant. BR. — Adde Iac. Conftantinaeum Flo-
rentinam defendentem I1. Subtil. Enodat. 15. MSS. Florentinam feruantia Barb.

Otob. S. Cruc. Treuif. Bynkersh. GEB. 62 Flor. immiffife. GE B. 63
'Taur. OL4MPICO: et mox iterum : et paulo poft OJVmpicus. GE B. 64

'Taur. bortOs. GEB. 65 Hal. fuere. GEB. — 66 Steph. H. a Porta et Bau-
doza proiectus. "Sed Flor. conftanter reperi in quinque MSS. n Bynkersh.
cum gloff. foret promecus, ni mutatum effet. gR..— MSS. funt: Barb. Otob. S.
Cruc. Treuif. et vt reor Bynkersh. fine gloff. . Etiam Hal. protetius. GEz. — 67
|Ap. Hal. vicini, abeft, GEB. 68 Hal, z vicini domo caderet. Etiam Cha-
rond. ex MS. affirmat, hic haberi g. — Nec aliter, quae vidi, nifi quod S. Cruc.
olim aliter habuerit, Omnes quoque habent domo. BR. Vidit Barb. Otob.
(Treuif. Bynkersh. GEB. !

6o .

VIIL; TIE: H . HT. If?
F c Pa nrat- l

vicini $7 officeret, neque ftillicidium, f& vicini domo $9 .ca-
dat, an aliquam actionem Publius Maeuius vicinus ad prohi-
bendum haberet? jRefpondi, fecundum ea, quae proponeren-
tur, nullam habere. | |

—

PRELG M . o2uu

/ä/ DE SERVITVTIBVS PRAEDIORVM
RVSTÍCORVYM. /? |
: Jecuvndo u^
VrrriANvs /ibroll. Inftitutionum.
SERVITVTES rufticorum * prgediorum funt hae&, iter,
aCus, via, aquaeductus. ,lter eft ius eundi, ambulandi
hominij?, nonetiam iumentum agendi ?. — ACtus eft iusagen- 44
di vel iumentum ^, vel ? vehiculum. Itaque 9 qui itér hà- -

fine iumento. Via, eftius eundi ?, et agendi, et ambulandi:
nam e£'iter, et aCtum, e&- ?41& vià continet. — Aquaedu&tus eft /^
ius aquam ducendi *? per fundum alienum. $. r. In * Jru- ;

tD

$. 2. Traditio plane, et patientia feruitut,i-tum inducet officium
Praetoris. | - ia . DP PAPPT.
IlL. NEeRATIV Silibro-IV.-
RvM ** praediorum feruitutes funt, licere altiüs tollere, et
officere prfetorio *5 yicini, vel cloacam habere licefe per vi-
cini domum, vel praäetorium: vel protectum habere Jicere.
/$. r Aquaeductus .etié? Jauítus aquae, per eundem locum -

Qs

vel Kauftus aquáe fufficiens eft, poteft et *? pluribus per eun-
dem locum concedi, |vt et/'iisdem/diebus vel horis ducatur.

: " Hs . .
ruitutes imponi, ét *?. vt boues, per quos fundus

Idem Neratius etiem vt fructus in vicini villa (cogantur, Cäf?'
€tique/ habeantur, et fgäf,pedamentï ial r
praedio fümantur, conftüitui poffe fcribit.
ait, vicino, cuius lapidicinae funde tuo immineant, poffe te
cedere ??, ius ei .efte-terram, rudus/ faxä*ä;cere, p(äïtaäm. D
bere: et vt in tuum lapides prouoluantur ?^*, ibique pofità'
beantur, indeque exportentur. $. 3. Qui habet Aauftum iter
quoque habere videtur ad /Kauriendum: et vt ait&ätiuy ]i-i

/J4W 29 Eodem libro

TY
1 Conf Noodt. 7. Probab. Inr. 2. BR. — 2, Hal.et Vulg. bominis.BR. -
4 Vulg. addit vel vebiculum. 8 R. 4 Vide Menag. Amoenit. [ur. ciu, c. 3$.
GE B. 5 Hotmanus JI. Obf. 7. mauult legere wom etam vebicuium, quam
le&ionem iuuare videtur, quod Bafil. haec ita verterunt: và éAZvwvew Seéuuz 3
imotóyww. Sed adi Bynkersh. IV. Obf. 7. BR. — 6 Hal. Ita, omiffo que. GE R.
7 Vulg. qui a&um . babet, iter babet, eoque vti poteft, et fime iwmento. BR. — $
Gothofr. in nota: Lego vebendi. Sed dudum Connanus legerat vebundi, ex
veftigio antiqui libri, et hoc probant viri infignes. BR. Vide Bynkersh. IV.4,
OM 3. Ingeniofae tamen emendationi a MSS. Brenkmannianis nihil eft prae-
fidii. Habent vt Flor. Barb. Otob. S. Cruc. Treuif. Bynkersh. Etiam Hal. -
eundi. GEB. 9 Gothofr, in nota: Al. z» fe. 1ta Taur. in margine: zu fe.«;
Et ita iam olim eft corre&um. BR. — Habet et Hal. iu fe. GES. IO Hal. et
Vulg. aquae ducendae. 9 R. 11 Hal, et Vulg. inferunt praedzs. BR. 12
Hal. adhuc inferit etzas. GEB. I3 Flor. eft: aquae au[flus. GEB. 14
Hal. inferit etiam. GEB. I5 Vulg. praedio. BR. 16 Hal. vel bauflus
aquae, et in margine: alias, vtrubiqme deefl, «t opinor, haec ipfa verba: vel
bauflus aquae hic et mox in $. 2. GER. 17, Ab ordinaria maànu hoc fupple-
tum, et ob antecedens potefr, facillime potuit excidere. BR. I8 Hal. etiam,
loco et. GE2R. . 19 Hal. omittit et. Vulg. vt et £oues. . In Otob. et S. Cruc.
idem eft harym vocum ordo, qui in Pand. Flor. ,fed in priore fignis impofitis
traiiciunttzZB R. Vulgatam exhibent Barb.T Vát. L IL II Treuif. Bynkersh.
GER. o Vulg. impoui. Et ita MSS. paulo ante memorata4;T$ R. 2t!
Vulg. inferit vt. BR. 22, Hal. et Vulg. pedamenta. BR. 23 Vulg. con-
cedere. BR. 24 Hlal. terram, vudss, faxa. in. fundum twwm iacere, po[itaque

——

M m 2 babere,

bet, aCum non habet: qui aCtum habet,eiter habetletiàg) * ^ !^

cocakeoq o ts N

" : í , . :
fticis computanda *? funt aquáelfauftus *?, pecoris adaquam. ^5. ..
Jadpulfüs, ius pafcendi, caleis coquendae, harenae fodiendae. d. jag a, !

vt ducáur, etiam pluribus concedi poteft: * poteft * ** etiam, , ..

[v&- diuerfis diebus vel horis|ducatur. $. 2. Si aquaeductus ? izät/'nv;:eä.';

ad vineam][iex] vicinil- J
udi fcc'fy.-

F. 7

(s

aE

RvsTico- /M*ZZ

-L e , J2 4?)&(;
Jïf äïw iyä IANVS|jibro-XVIL ad Edictugo * Imrmw * & ebam a diuuni
ficpoftunt le *- :

colitur, in vicino agro pafcantur: quam feruitutem]poni 29 lo .
|poffe, Neratius libro fecürido membranarum fcribit. $. F. 4569
" p 2JV OA. COUC9 d HV .

UL pro A E.
í0-

c(m,- |

7

mot

158 DIGESTORVM LIB. VIIL TIT. IIL

: fve 944f L
bro tertio membranarum, fiuejei ius/Kauriendi ^5, et adeundi
(cmeeffüum ?* fit, vtrumque habebit: fiue tantum[hauriendi, in-
l^i — effe et aditum: fiue tantum/adeundi ad fontem, inetfejetlíau-
ÓÍtum. . Haec de )iau&ä;, e:ti ?* fonte priuato. ' Ad flumen au-
c€ tem publicum, idem Neratius eodem libro-fcribit4 iter debere

cedi, hauftum non oportere, et fi quis tantum ( fauftum ) ??
cefferit, nihil eum ag'ere. Vectcs d i
Lal IV. 1IP A. ANYvSiibre-TE-Refponforum. P xco-

—

RIS pafcendi feruitutes ??, item ad aquam appellendi, fi prae-
dii fructus maxime in pecore confiftat, praedii magis, quam
perfonge vidétur. |Si tamen -teftator perfonam demonftrauit,
cui feruitutem prfeftari voluit, emptori vel heredi ?9^non ea-
dem praeftabitur feruitus. ^ 4£7/.
V. VrPrANvslibrorXVIl-ad-Edictum. Enco fe-
cundum eum et vindicari poterit. $. r. Neratiuslibris-3-ex
Plautio ait, nec /)(au&um- pecoris, nec appulfum 3?, nec cre-
| tae eximendae, calcisque coquendae ius poffe in alieno effe,
nifi fundum vicinum habeat 23;,et hoc Proculum et AtiKci-
äægf ó«, num exiftimalfe ait. - Sed igïä*ä?t ^, vt maxime calcis co-
TOMER A quendae et cretae eximendae feruitus conftitui poffit, non vl-
|exp vistetk ,tra poffe *?, quam quatenus ad eum ipfum fundum opus fit.
/m'wfa X. V]I. PAVLVSMG""ä?W Q*-ELVTI "?
fi figflinas haberet ?*, in quibusfé&)vaía fierent, quibus fru-
L dv &ä eius fundi exportaretur ??: ficut in quibusdam fit, vt
XuLedxwme: — amphoris vinum'eüépatur, aut vt doliafiant 3?, vel tegulae
TONUE j«f Je, - vel » *? ad villa aedificandam. | Sed fi; vt vafa venirent,
n figlinae exercerentur, Vfusü:u&u-s erit. $. F. It.er.n 101.1ge re-
! cedit ab vfufructu ius calcis coquendae, et lapidis eximendijl

d'oteXfsan X ctac . 9] ] dae, aedilicandi *^ eius gratia, quod At fun
MP ET. do eft. Item filuse caedu;le, vt pedamenta in vineas *? non

defint. Quid ergo, fi praediorum meliorem caufam haee. fa-
(a 54 . ,Clant? Non eft dubitandum, quin feruitutis ^? fit. Et hoc
35 L*f'*"**"f*'f""mwt et ^^ Maeciapus ^5 probat: in tantum, vt et talem feruitu-
. tem conftitui poffe putet, vt tugurium mihi habere liceret in
LW),'f, tuo: fcilicet, fi habeam pafcui feruitutem, aut pecoris appel-
^ . . dendi: vt, fi Hiemys *5 ingruerit, habeam, quo me recipiam.
ug-yW/m',w VII. IpnEgM WXI——««&L&&-E&&&& Qvrskr-
l9. RA ^9 aut *? lddtica velitur, ire non agere dicitur. Iumen-.
j tum vero ducere non poteft, qui iter tantum habet. Qui
-; aCctum habet, et ploftrum 59 ducere, et iumenta/agere poteft.
Sed trahendi lapidem, aut tignum, neutri eorum ius eft. — Qui-
dam, nec haftam reCtam ei ferre ?* licere: quia neque eun-
di, neque agendi gratia id faceret, et poffent fruCtus eo modo

g h3 LL

babere, et vt lapides prouoluantur. — Vulg. terram in. fundum tuum . iacere, faxa-
que impofita babere, et vt lapides prouolnantur. BR. 25 Flor. auriendi, hic,
et mox itcerum. GEB. 26 Vulg. couceffum fit. BR. — 2/?7 Gothofr. in nota:
AAl. ex, atque ita Taur. in margine: ex. Mutatio eft recentior, quam tàmen Hal.
et Vulg. receperunt. BR. 28 Non haec de fuo addidit Taur. quemadmodum :
parenthefis innuere videtur. Eft enim adícriptum Flor. licet recentius. Nem-
pe verba, quae fcqtmntur antecedentem vocem bauflum exciderant: fuppleta au-
tem funt ad marginem ordinaria manu: 07 oportere, et fi quis tantum. De-
inde his ferius additum: 72 bauflum, feu potius anflum, absque afpiratione. &R.
29 Hal. feruitus. GEB. — 30 Hal et Vulg. inferunt e;us. ER. — 31 Ap. Hal,
Hbvis, abeft. Vulg. libro VII. ex Plaucio. BR. 32 Taur. aPulfwm. Hal.
mec baufium , mec adpulfum pecoris. GERm. 33 Hal. babeas. GEB. 34
|| Hal. fed et ipfe dicit. Vulg. fed et ipfe adicit. Inter o&o MSS. tria ha-
bent a(l'z'cit, et in multis et, deeft, fuppletum in Otob.ABynkersh. II. habet: fed
ipfe edicit. BR. — Tria illa, quae habent adzcit funt Darb.-Otob. Bynkersh. Re-
liqua Vat. I. II $. Cruc. Treuif.,quae vt Flor. GER. 35 Adi Cuiacium
11I. Obf. 28. BR. 36 Conf. Noodt. J. Probab. Iur. 3. BR. 37 Hal, fi- .
glmas baberem. GEB. 38 Malumus exportarentur. Nam plura hic mendo-
ía. Ita mox ipfo agnofcente Taur. el tegulae vel, repetita per errorem disiun-
Giua, quae omiffa eft deleri, Similiter etiamnunc memire, pro vemireut. Et $.
| 7. ceduae, fine prima diphthongo, item L. 9. ex ponte, pro ex foute. Immo
* Vulg. Nor. omnes habent in plurali exportarentur. BR. 39 Hal. at dolia
; fierent. GER. 40 Vocula vel, abeft a Barb. 'Treuif. Bynkersh. In Otob.
et $. Cruc. fa&tum, vt eft Flor. lgnorat quoque hanc voculam Hal. GE s. 41
i' Hal. et arenae fodiendae, ut lapides eximantur. et calx coquatur, aedificandi. G E B.

|| 42 Vulg. vineis BR. 43 Hal. et Vulg. feruitus. Vide Noodt. 1. Obf. 17.
| N

X

A

LJqegs i hn ;
ldedi. Qui viam habént, eundi agendique/n g habeht: pleri- ,
Dcewnt , 3* " Í i * 52 C
que,'et trahendi quoque, et- rectam haftam";reterendi 52, fj L,2e —
modo fructus nonldedat *?. $. r. In rufticis autem prgfediis.

impedit feruitutem medium praedium, quod nonferuit. — j ^.
Htp. Vil (GArzvs libro'VHl-ad Edictum prouinciale. VrAE
latitudo ?^* ex lege d um tabularum in porrectum ócto -

pedes habet ?5: in anfractum, id egäfbi flexum eft, fedecim, 404 »yx
]pjj5ssss iY. PAvrLvs Jibre-L— Harmm — SkERviTVS)UEX .
aquae ducendae,wgäg/ 56, nifijeX:capite, vel ex fon- —j/^7-
te ?^*, conftitui.non iotefts??: hodie tamen ex quocumque
leeo con&ituif.ïäe" LJ L—MÁII. Htf nl ln 9 Ri o olepait
UM w X. IngMi XLIX.?-ad Editteee LaAnko ait 99,
talem feruitutem conftitui poffe, vt aquam qujerere, et inuen-
tam ducere liceat:[nam Íi liceat **, nondum jedificato gedi- L 1 «.
ficio ??, feruitutem confüituere, quare non Áeque liceat, non-d""rf;,r:
dum inuenta aqua eàndem $3 conftituere feruitutem? et, f "« Ts
vt quderere liceat; cedere poffümus, etiam vt inuenta ducatur,
icedi poteftiÀ. aA g j5
Xl CEkrsvsUibro-XXVIL *^ Digeftórum. PER
FVNDVM, qui plurium eft, ius mihi effe eundi agendi poteft
feparatim cedi. Ergo füptili ratione inón;aliter meum fiet ius,
quam fi omnes cedant: et nouiffima gemum ceffione füperio-
res omnes confirmabuntur. Benigäyus ?5 tamen dicetur, et
antequam nouiffimus cefferit, eos, qui antej cefferunt, vetare
vti cefío 1ure non poffe. — : ;
XIIl. MopEsTINvs/ibro IX.-Differentiarum. — Tx-
TER aCctum et iter, nonnulla eft differentia. Íter eft enim,
quá *5 quis pedes vel éques commeare poteft: A(tus vero, :

vbi et armjlenta traiicere/ ^7, et vehiculum ducere liceat. Z* a:rain;?w

j Ro XII. (TAgorexvs,9?,libro-X.-ex-Caffio- CEnTO,. ;

generi agrorum adquiri feruitus poteft, velutvineis: quod 99 ^ *e4e,

fublatis vineis, feruitus manebit: fed, fi in contrahenda fer-
uitute aliud actum erit, doli mali exceptio erit neceffaria.
$. r. Si totus ager itineri, aut a€tui feruit, dominus in eo
agro nfhil facere poteft, quo feruitus impediatur, quae ?* ita
diffufa eft, vt omnes glebae 7? feruiant *?. At *^ fiiter
aCtusue fine vlla determinatione legatus eft *^, modó ?5 d'e-ft'()fm'gg
terminabiturz..et qua *" primum iter determinatum eft, ea
feruitus conlftitit **:; ceterae partes agri liberae funt. Tgi-
tur arbiter dandus eft *?,£qui vtroque cafu viam determina-
re debet. .$. 2. Latitudo actus itinerisque ea eft, quae de-
monítrata eft: quod fi nihil diCtum eft, hoc ab arbitro ftatuen-
! ! ! dum

in fme. BR. 44 Ap. Hal. et Vulg, et, abeft. 2n. 45 Hal Maetianus.
GER. 46 Quaclibet nempe tempeftas. Vid. Nic. Catharin im Off. libro
in T'hef. Iur. Ciu. Tom. 1. co. 48$. GER. 47 Hal. li. XXXIX. GER.
48 Videad hunc de fella et le&ticalocum Aueran. 7. Iuterpret. Iur. 20. GEB. — 49
Hal, inferit zn. G E. 50 Vulg. plaufirum. 5 51 Hal. deferrg. GE R.
52, Vulg. habet ferendi. Hal. deferendi, — Oto .),iqferendi. 'I'reuif."ä(gereædi,t(
fed in illo re, in hoc de, expun&ta funt, vt fit ferendi, quemadmodum quatuor
alii codices ab initio habuerunt. Denique $. Cruc.,vt confueuit, Flor. feruat. |
Ipfe Vulgatam probo. Videtur librarius a voce: re&faw priores duas literas re-- X
petiiffe. BR. — Quatuor illi funt: Barb. Vat. L Bynkersh. GER. 53 Hal. j
laedantur, malo cum Vulg. laedant, quod et 'Treuif. exhibet. Quinque alii a

| Flor. non discrepant. B. Barb. Otob. S. Cruc. Bynkersh. GEB. — 54 Adde

Aueran. [. futerpret. Iur. 30. GEB. 55 Hal babeat. GEBR. 56 Flor.
auriendae. GEB. 57 Ruflardus, qui hic ait legi in Pand. Flor. vel ex fonte,
cum fit, vt fupra didum: vel ex ponte, fibi imponit, dum putat, Taur. femper
et indiftin&te mendas archetypi repraefentaffe: in manifettiffimis fuo iudicio vti-
tur. BR. — 58 Hal. poterat. GEB. — 59 Hal. lib. XXXIX. GEB. . 60 Hal.
fequenti voci talem, praefigit et, GEB. — 61 Hal, licet. GER. — 62 Ap. Hal.
aedificio, abeft. G ER. 63 HaL itidem, loco eandem. GE B. 64 Hal. lb,
XXVI. GEBR. — 65 Taur. Venignius. GEEB. | 66 Hal qm. GEB. 67
Taur. tra?Ecere. GE B. — 68 Hal. ZABOLENV S. GEB. — 69 Hal. quodque
ea. GEB. 7O Hal pertimeat. GEB. . 7Y Hal. quomiam. GEB. — 72 Taur. ,
gleVae. GER. 73 Hal. veuiaut. GEB. 74. Elor. fa&tum eit: Aat fi fu-
perpofita z. Malumus cum Taur. antiquam fcripturam, BR. 73 Ap. Hal.
eft, abeft. GEz. 76 Vulg. modus. BR. — ^ 77 Wulg. et quum primum. BR,-

Hal. qua priium omiflo et. GER. — 78 Hal. ex Vulg. comfiflfit. BR. — 79 Ap.

cà ad folum magis, quam ad füperficiem pertinát *9. Ideóg]so ts

It

hu

1 J fj

idup j
Vrwatu

«f

a

A
i&'t*q»t:
hd

)

officium inuocandum eft.

«ium ?7.

DIGESTORVM LIB. VIIL TIT. III.

dum eft. -In via aliud iuris. eft: nam, fi dicta latitudo non
eft, legitima debetur. $.—3— 51 locus, non adiecta latitudine,
nominatus eft, per eum qualibet 9? iri poterit: fin adtem

* L : * . *
praetermiffus 5* eft, aeque, latitudine non adiecta, per totum

fundum vna poterit eliei via, dumtaxat eius latitudinis, qu&e
lege compr;(ehenfa eft: pro quo ipfo, fi dubitabitur, arbitri
&t ex t
XIV. Powx»Pow:vs dibro-XXXIE.—ad Quintum-Ma-
PER QvEM locum viam alii ceffero 5?, per eun-
dem 9^ alii aquaeduCtum ftedere non potero: fed et fi aquae-

— d& du&tum a]ji:)goncef]fero, alii iter per eundem locum vendere

"Eaf

t L

.//mf)qt

/
LJeeefii

* æ,æ(w-c

LXZ. XVIL|PApimivs ??Llwsv-

yel alias cedere non

potero.Zuzefio o LXX Vil — eet n
vé61vs- ferimt, cum iter aquae vel cot&idianae,
vel 4eftivae, vel quae interualla longiora habeat, per alienum
fundum erit, licere fiftulam fuam- vel fictilem, vel cuiuslibet
generis in riuo ponere, quae.aquam latius exprimeret: et,

quod vellet, in riuo facere]|licete;j??^, dum. ne domino prae-

dii aquagium ?7,deterius faceret. fz««.
du XVl. CA rTST RAT y-S-dibro—hH.-de-Cognitionibus.
ivvs Privs aucupibus ita refcripfit:(oux $s; EuAoyov xuóv-
quy cQy 98 deomordv JDé&c &v dAXorgloig sceplow IEsden) 9? d

?9!t "wPERATORES ÁAntoninus eteVerus Augu-

fti refcripferunt, aquam de flumine publico pro modo pofies- |

" a CR i , P e 1* P * 4o
fionum, ad irfigàndos agros diuidi oportere, nifi proprio quis

^iure ?? pluüs fibi datum ?? oftenderit. Item refcripferunt,

ita demum permitti duci, fi fine iniuria aiterius id fiat.
XVIHL. VrpPraAwNvs llibro XIV.-ad Sabinum. VwA

EsT via, etfi per plures fundos imponatur: cum vna ferui-

aquam

tus fit. Denique qugeritur, an üæger vnum fundum iero, per -
. LÀ -
J;(rä.',.(ml-ahum non,

per tantum tempus quanto;feruitus amittitur, an

2 . : . : J Vt^
Laf i retineam feruitutem ? et magis eft, vt aw& tota w:fittatur, aut

^. tota retineatur.

a/(f/t
"Y

i
i

|

!

' et, omittit.

&«vijae plures heredes reliquerit, finutilis 97 ftipulatio fiat ?$.

Tij 0'16( -£Vioffo3w

Ideoque fi nullo vfus füm, tota amittitur: fi
vel ?^ vno, tota feruatur.

XIX. PaAvrvslibro VL-ad-Sabinume- Sr vwvs ex

fociis ftipuletur iter ad communem fundum, inutilis eft fti-
pulatio, quia nec dari er'poteft: fed fi omnes ftipulentur, fiue
communis feruus, finguli ex fociis, fibi dari oportere, petere

poffunt: quia :ta dari eis poteft|a te ??:-&e ?9pfi|füpulator

XX. PowPoxerv s |libro XXW-&. -»agiäalaä«num; Bs
M1iarri eodem tempore concefferis et ireJ&Z/agere per tuum
locum, et vti frui eo ius effe, deinde ego tibi conceffero, ius

mihi vti frui non effe,.,nómaliter eoloco vteris frueris, quam -

*

Hal. efj. abeft. GER,
anf[um. BR, $2 Hal. lib. XXXIII. ad Sabiuum, GER. 83 Hal. con-
ceffero. GEB. — . 84 Hal. inferit et, GERB. $5 Hal. ljj. XII, GE2. .. 86
Ap Hal. licere, abeft. G E. $7 Vulg. aquaviwm, BR. | 88 Ap. Hal. vàv,!
abeft. G E B. 89 Id eft, ou efl coufentaneum vt per aliena. praedia, Zunitis
dominis, aucupimm faciatis. Yta quoque Hal. haec Graeca interpretatur, poft
vocem con[entaneum, tamen Tnferit ratzomi. G EB. 9o Hal. PAPFRIV'S.
G E B. 91 Hal. lib. I. couflitutioumm. GEB. — 92 Flor. legitur hoc ordine:
mifi proprio iure quis, non.vt Taur. poft Vulg. et Noricam wifi proprio quis inre.
Sed nihil intereft, pR. — 93 Hal. inferit zr debere. GEE. — 94 Vulg. fi vero.
B R.
tio lineae fcriptum tantummodo ad fupplendum fpatium, quod imprudens libra-
rius reliquérat : qualia et in tribus anterioribus lineis praepofita funt, "Verum
illa fere medio traie&a, hoc folis vncinulis inclufum, iisque corpore et cornibus
iam minutis, vt forte pro duobus punGis fuperuacuis acceperit Taur. Certe
Nulg. nonhabet a te. — Sed et a Porta in M. adfcripfit: Haec verba a te, expun-
|&a funt in Pand. Flor. Ad MSS. quod attinet in Bynkersh. L.femper ábfuit
& te. — Aberat a Barb. fed inepte fuppleïum, et quidem ante dar;. Contra in
'Treuif. vbi aderat, recte expun&tum eft, Denique etiamnuuc adeft in Otob. S.
Cruc. et Bynkersh. fine gloff. B R. 96 Vulgo ze, abeft. B R, 97 Vulg.
vtili. BR. 98 Vulg. fiet, BR. 99 Vulg. inferit et. BR, 10o Vulg.
Hal. Ztem fi educere. BR. 1 Taur. feraitute Mibi. GER. 2

Taur. praeflarl. GER. — 3 Ap. Hal. eius, abeft, Gx z. 4 Vulg. inferit 2z.

M

raliter]non. manufaéto

modare: Proculus contra ??:

.8o Hal. qua libebit, GEB. ^-8r Vulg. pwzetev-'

95 'Taur. ita edidit potef? a te, poft Hal. et H. a Porta.. Sed a te, ini- -

159

* * * [] . ,'2! 3-
vtireageremihi re&te liceat. Ttem fi of ducere 199 pertuum
füundüm aquam iure potuero, et in eo tibi aedificare, inuito
me, ius non fuerit, fi tibi conceffero, ius effe aedificare, nie
hilo minus hane feruitutem mihi * prdeftare ?^ debebis, ne
aliter aedifices, quam vt ductus aquae meus maneat: totius-
k * * * L* . E e. *
que eius ? rei 0(24131910 talis effe debet, qualis effet, ifi) vna
dumtaxat, £, initio Jgoncesfüo- fatta effet. $. r. Seruitus natu-
;». Wedere poteft fundum feruientem:
: ; : 1 AT M 1 1 7 :
quemadmodum fi imbrif&s crefcat aquain riuo ", aut ex agris
in. eum coníluat, aut aquae fons fecundum riuum, vel in eo

T * : w * A9 Jy-i! 1 * 3ik€ *
ipfo inuentüs poftea fuerit. ' $. 2. Si fundo Seiano confinis

8

fons fuerit, ex quo fonte ? per fundum Seianum aquam iu-

re ducebam, meo facto fundo Seiano, manet feruitus. $. 3.
Hauriendi ius non hominis, fed prgedii eft.
CACOS NX PBAvrysd - Sabi SI MIHI

concefferis iter aquae per fundum tuum, non deftinata parte,
per quam ?| ducerem, totus fundus tuus feruiet. — L2$.
J -XXIL. Ponwrownivs ii
Srp *? quae loca eius fundi tune, Cuüm ea fieret ceffio **,
Aedificiis, arboribus, vineis vacua fuerint, ea fola eo nomine
feruient. . :
XXIIL PavrvsWibro-XV.-ad Sabinum. VtA cow-
sTiTvi vellatior oCto pedibus, vel anguftior poteft, vt ta-
men, eanr latitudinem habeat, qua vehiculum ire poteft *?:

alioquin iter erit, non via. $. 1. Si lacus perpetuus in fun- J ,2 :

do tuo eft, nauigandi quoque feruitus, vt perueniatur ad fun-
dum vicinum, imponi poteft. $. 2. Si fundus feruiens, vel
is, cui feruitus debetur, publicaretur *?, vtroque cafu durant

feruitutes: quia cum fua conicione quisque fundus publica- ,

retur *^. $. 3. Qudecumque feruitus fundo debetur, omni-
bus eius partibus debetur:/et ideo, quamuis particulatim ve-
nierit *?, omnes partes feruitus fequitur, et ** ita vt finguli
reCte agant, lus fibi effe äundi E
uitus debetur, certis regionibus inter plures dominos diuifus
eft, quamuis omnibus partibus feruitus debeatur, tamen opus
eft, vt li, qui non proximas partes feruienti fundo habebunt,
tranfitum per reliquas partes fundi diuifi *5,; iure habeant:
aut *? fi proximi patiantur, tranfeant. — 4z£ exra«
XXIV. PowrourvslibreXXXlll-adSabinum. Ex
M EO aquaeductu Labeo fcribit, cuilibet pofíe me vicino com-
vt ne&jn meam partem fundt
aliam, quam ad quam feruitus adquilita fit,yyti eg) poffit;?
Proculi fententia verior eft. t ex/TV;
XXV. Ipxw |libro A!XXXIV/ ad-Sabinum. Sr PAmn-

TEM fundi mei certam tibij vendidero, aquaeductus ius ??,

——

. eüam

B R. 5 Flor ad marginem adie&tum recentiori manu opere. Plura hic oc-
curruntaut omnino aut recenter corre&ta, —Taur. v? opere pro gloflemate, et 7à
mauufaclo, pro fubftantiuo habuit. Omnes tamen, etiam Hal. hoc fupplemen-
tum receperunt, etiam €MSS. nec tamen omnia. Abeít certe a Vat. I et Byn-
kersh. fine gloff. reperi tamen in ill97z. ópere, fupra manufacto. . Aberat itidem
: : N . h
a S. Cruc., $td poítea fuit adfcriptum. — Barb. et Treui(. habent: waturaliter
71011 manuf?z&o opere. |Otob. matgraliter mon opere manufacto, . S. Cruc. mata-
valiter opefe mon manufa&o.TB-R». i 6 Hal znbris. Wulg. imbribus, BR. — 7
'Taur. r;Bo. GEB. 8 Ap. Hal. fonte, abeft. 9 Vulg.4nferit aguam. BR.
10 In Bafil. haec lex praecedenti eft iuncta, licet diuerfi au&toris fint. BR. — II
Hal. fiet conceffio. GE E. 12 Hal poterit. GEB. — 13 Hal. publicetur. GEB.
14 Hal. puablicatur. Hic plura mendofa.Wet in Bynkersh. I 75 re in publi-
caretur expun&um, BR. — Habent tamen ifa Darb. Otob. S. Cruc. In Treuif.

fuit publicarentur, fed m eft expuncta. GEPR. 15 Hal vemiret. GEB. 16
Vulgo et, abeft. 8 &. 17 Hal et Vulg. eundi, loco fundi. BR. I85 Go-

thofr. in nota: Aj diuifionis iure, et zta Cuiac. g. ad Afric. pr. Yn noftris li-
bris tam fcriptis quam editis Florentina fiftitur. BR. Etiam ab Hal. GEB. — I9
Vulg. praemiffis duobus pun&is: vt fí. — Idem reperi in plerisque MSS. In Vat.

BR. Otob.[et Treuif. habent vt, absque correctione. GEB. 20 Vide ad 5
l. Noodt. /. Probab. Inr. 3. Ap. Hal. contra, abeft. GEB. — $1 Hal. et Vulg.
poffim, et e feptem MSS. vnus Vat. L poffit, exhibet g. Habet adeo po[fim,
Barb. Otob. $. Cruc "Treuif Bynkersh. GEX, 22 Vulg. eius, BR.
Mm 3 23

Ào

7) * : i 3 ;
kg,(r pro * » gvact9 CE4 e r m'«ï' 0 o

Si tamen fundus, cui fer- zX

740 9arc-

[]

€Ccccd"

:

TO
":

CXIIL—ad—Sabinum. 4X : exocv;

L1 W.
L2« Es
I DAX

E L 1etca
LXX

dub

4
i

L et $. Cruc; a, in aut, expunéta eft, et in Barb. fupra azt, Ícriptum pro etT
: M.

26

DÀ

X'

f
J f

A. nf Xl
hs

160

etiam fi alterius partis caufa plerumque ducatur, te quoque fe-
quetur: neque ibt aut bonitatis agri, aut vfus eius aquae ratio
habenda ?* eft, ita, vt eam folam partem fundi, quae pretio-
fiffima fit, aut ^* maxime vfum eius aquae defideret, ius eius
ducendae fequatur: fed pro modo agri detenti, aut ?5 aliena-
ti, fiat eius aquae diuifio. — gaJeuuaioo U.
XXVI. Pavrvsilibro-XEVIE-ad-Edictum. Sr vrA,
iter, aCtus, aquaeductus legetur fimpliciter per fundum, fa-
cultas eft heredi, per quam partem fundi velit conftituere fer-
uitutem : fi modo nulla captio legatario in feruitute fit ?5.

/ XXVlLilvrnriANv slibrolVIIl Bigefterum.. Sr cow-

—

M VNI fündo meo ettuo feruiat fundus Sempronianus, et eun-
dem in commune redémerimas, feruitus extinguitur: quia
par vtriusque domini ius in vtroque fundo eífe incipit. At
fi proprio ?* meoïet proprio tuo idem feruiat, manebit fer-
uitus: quia proprio fundo per communem feruitüs deberi
poteft. af Qucae T ss
XXVIIL. InEw llibro-XXXIV.-Digeftormum; Ir:x&-
RE àd praedium commune duorum legato, nifi vterque de lo-
co itineris confentiat, feruitus neque adquiritur, neque deperit;]

, |f&ux XXIX. PAvrvsiibro-H. Epitomarunr 25 tAdfeni-Di-
E d n r geftorum.] ?? Ovr pvo praedia confinia habuerat, fuperio-

2
/ *'l
t

,

: A

fundum vendiderat: ?? in lege ita dixerat, vt aquam,
fulco aperto, emptori educere ?* in fundum inferiorem recte
liceat: fi emptor ex alió- fundo aquam acciperet, et eam in
inferiorem ducere vellet, qu&efitum eft, an poffit id fuo iure
facere, nec ne? Refpondi ??, nihil amplius, quam quod ipfius
fundi ficcandi caufa dériuaret, vicinum ?? inferiorem recipe-
re debere. . f ".
: XXX. InEw libro IV. Epitomarum ?* Alfeni-Dige-
diiorem. Qvi pvo praedia habebat, in vnius venditione
aquam, quae in fundo nafcebatur, et circafeam aquam late dé-
cem. pedes exceperat. Qugefitum eft, vtrum dominium loci
ad eum pertineat: an, vt per eum locum accedere poffit? Re-

" . . €x- . 3
fpondif, fi ita recepiffet 5?, cizRCA. EAM AQVAM LATE

w -

PEDES|DÉCEM, iter dumtaxat videri venditoris effe.

OT XXXL. lI vrrANYS dibre-H.-ex-Minicio-?9. Ta1iA

príedia continua trium dominorum adiecta 37 erant: /imi j ??

. f r *
imó^f 39 feruitutem

te, in füum agrum ducebat: poftea idem fümmum fundum

emit: deinde ^^ imum'fundum, in quem aquam (nduxerat,
d E

,. a. prdedii dominus, ex füummo fundo,
üu D aquae i?ggaehergg? et per medium fundum, domino conceden-

' vendidit. Qugefitum eft, num **z imus fundus id ius aquae

amififfet **5 : quia cum *? vtraque prgedia eiusdem dominifacta
effent, ipfa fibi feruire noir potüiffent? Negauit *?, amififfe
feruitutem : quia praedium, per quod aqua ducebatur, alterius
fuillet, et quemadmodum feruitus fümmo fundo, vt in imum
fundum aqua veniret, imponi aliter non potuiffet, quam vt
per medium -queque— fundum duceretur, fic eadem feruitus
eiusdem fundi amitti aliter non.poffet, nifi. eodem tempore

etiam per medium fundum aqua duci defiffet ^*, aut omni-

| Hal. inferit fundo. G En.

|

[ gt o ob o ovl g Coet

| Vat. III. Bynkersh^ATtéf: G x s.

ä*æj ^5 tria fimul pryedia vnius domini fa&aieffenf.fiï;
XXXIL At*icANvsuibro|VI-Quaeftionum, — Fv x-
Dvs mihi tecut communis eft: partem tuam mihi tradidifti,

24 Vulg. inferit 44ae, BR. — 25 Vulg. et. Etita
Weuif. nempe et Bynhersh., Reliqui Barb. Otob.
26 Vulg. fit. BR, Etaet Hal. GEB. — 27
28 Hal. izwowZv, GEB. 29 Vulg. praefigit
i. BR. 30 Hal, et Vulg. inferunt et. BR. 31 Vulg. dacere. BR. | 332
Hal. refpondit., G E. 33 Hal.et Vulg. inferunt zm. BR. 34 Hal. izb,
III. ézirouciv. GEB. 35 Hal. excepiffet. E feptem MSS. quinque Flor.
uentur, et in horum vno, puta Barb. fuperfcriptum £. e. excepiffet. BR, Flo-
rentinam habent praetej Barb. Otob. S, Cruc. 'Treuif. JBynkersh." Haloandrinam
36 Hal. ex Miuutio. GEB. 37 Gothofr. in no-
Vuleata: obiecta, Hal. vt Vulg. obecta. G E B.

25 Taur. baVenda. G x B.
c fex MSS. duo habent. g
$, Cruc. Bynkersh. alter!

ta:

139 Hal. ex fuo fundo in imum fundum, G €8. — 40 Hal. et, pro deinde. GEB. — 41a
Vulg. vtrum. BR, 41 P Flor, amiffiffet, evmox iterum amiffiffe. GEB. 42, Hal. et

z ais

Á
v m

/ïæt&e /»aa&'

Vantet n sj

? ! äPOU/ Za/ [C/ANS?MPJ /]00/*,2'

DIGESTORVM LIB. VIIIL

58 Hal. et Vulg. vnius. BR. -

TIT. IIL

et ad eundem viam per vicinum tuum proprium: reCte eo
modo feruitutem conftitutam ait: neque quod dici foleat 45,
per partes nec adquiri, nec imponi feruitutes poffe, ifto cafu
lotcüm hàbere. Hic enim non per partem ^* feruitutem ad-
quiri, vtpote ^5 cum in id tempus adquiratur, quo proprius
meus fundus futurus fit. uene » |
KXXIIL Ipxkw Llibro-IX. Qufeftipnum. Cv« Es-
SENT Imihi et tibi fundi duo communes,Titianus, et Seia-
nus, et in diuifione conueniffet, vt mihi "Titianus,/tibi Seia-
nus cederet, inuicem partes eorum traäiä)mug: et 1n traden-
do dictum eft, vt alteri per alterum aquam ducere liceret.
Reéte effe feruitutem impofitam, ait: maxime Ífi pacto ftipu-
latio fubdita fit. $. r. Per plurium praedia aquam ducig **,
quoquo modo impofita feruitute: nifi paCtum, vel ftipulaüo
etiam de hoc fuübfecuta eft, neque eorum cuiuis, neque alii
vicino poteris ?? Mauftum ex riuo cedere 5*: pa&o enim,urevjrefe
vel ftipulatione interuenientibus, et hoc concedi folet, quam- s
uis nullum praedium ipfum fibi feruire, neque feruitutis fru-
Ctus confütui poteft 5?. - |
.. XXXIV. ParziuriawNvs j[ibro-VIE.- Quaeftionum.
.Vmwvs ex fociis fundi communis permittendo ius effe ire
agere, nihil agit: et idéo, fi' duo praedia, quie mutuo fer-
uiebant, inter eosdem fuerint communicata, quoniam ferui-
tufés pro parte[?? retineri placet, ab altero feruitus alteri
remitti non poteft: quamuis enim vnusquisque fociorum fo-
lus fit, cui feruitus debetur, tamen quoniam non perfonae, fed
praedi$ deberént?^, neque adquiri libertas, neque ftmit- ) 5A]-
ti feruitus per partem ?? poterit. $. I, Si fons exarue-
rit, ex quo ductum aqu£e habeo, isque/pófU conftitutum 59
tempus ad fuas venas redierit, an aqugedu&tus amiffus erit,
quderitur? - s d |
XXXV. PAvrvslibro XV. ad Plautium. ET A-crz-
LICINVS ait, Caefarem Statilio Tauro refcripfiffe, in haec
verba: Higy.qui ex fundo Sutrino 5* aquam ducere foliti funt,
adierunt me, propofüeruntque, aquam, qua per aliquos, annos
vfi funt, ex fonte, qui eft in fundo Sutriho 53, ducere non
potuiffe, quod fons,exaruiffet: et poftea ex eo fonte aquápé
fluere c/öepiiþ-—ä petierintque a ?? me, vt, quod ies-non ne- L* jent.,
glegentia aut culpa fua amiferant, fed quiasducere non pote-
rant, his reftitueretur. Quorum mihi poftulatio cum non ini-
qua vifa fit, füccurrendum his putaui. Itaque quod ius ha-
buenjnt tunc, cum primum ? ea aqua peruenire ad eos non
potuit, id eis reftitui placet. f tumilo
AXXVL ILIpgw .* M d m: Cvx
FVNDO, quem ex duobus retinuit venditor, aquae ducendde
feruitus impofita fit, empto prfedio qusefita feruitus diftra- ,.
Cujm/ denuo praedigm fequitur 57?: nec ad rem pertinet;,;"lrf;y/.-wa
quod ftipulatio, qua p6enam promitti placuit, ad perfonam

T'írioc lafg Zeft i «deAQg mAeisx xalpew. Üdwroc ro) üdovroc fïfgft""*:*
àüg Tv xpjvuv Tuv wwrucusuxd)elaxys &v w 9* vszoroU TaTQUg um
qoU, Aiduw t wtot rl ol aot dotwruAOv eig xv oluíxv aov vyv &y
v 9? lcóug, 3j oTov Ó dv SovAer 99/. Quaero, en ex hac fcriptu-
quia, loco quia cum. GEB. — 43 Hal. et Vulg. 7vtegazi. B R. 442[211. defüffet. G & B.
45 Scilicet domznorum. Vulg.omnia.BR. 46 Vulg.folet.B8R. Etiam Hal, GE R.
47 Hal. pro parte. GER. 48 Hal ovtpasta. GER. 49 Hal. duci. GEB.
50 Hal. poterit. GER. 51 Vulg. concedere. E R. 52 Confer Noodt, [f.
Probab. lur. 3. GES. — $3 Hal. per paries. GEB. 54 Hal. et Vulg. prae-
dio debetur. BR. — 55 Hl pro parte. GEB. — 36 Hal, flatutum. GER. 57
Hal. Satriano, et in margine: alias, Sutriuo, alias, Sabino. Vulg, Sutriauo.
ER. 58 Hal vt fupra Satriemo. GEB. — 59 Ap. Hal.a, abeft. GER. — 6O
Hal. babuevaut priwum,cum ea aqu4, GE B. — 61 Hal. PAPINIANV S. GER.
62, Vulg. difiratto denuo praedio feguitur praedium. R. 65 Hal. PAVLV'S.
GE B. 64 Hal. in margine: aqxidum boc loco legendum putabat: £« xoivwe

6//
p —Swuwnt

;' Jnf?/:.uvfü A /u»ä I6

Tüc £V iC9À. xaTrucxtuucOtoue. GEB. 65 Ap. Hal. z2, abeft. GE E. 66
Id eft, Lucius Titius G. Seio fratri S. P. De 8444 fiuente im foutem, quem
patet

emptoris, fi ei forte £zui non licuiffet, relata eft. — ( t*«^ Ll
Vi X XXVII. w/ ?? |libre-tH- AX Novxiog mb . |

: 04!:« 4.(44, i 3 v

/

j

Vfjb vel vsque ad proprium * aliud eiusdem domini praedium ? | faciunt: nam et hic pro duabus domibus accipi debet. $. 2.
EC Quod fi eft, non videtur interrumpi feruitus, quamuis inter | Item, fi duo homines binas *? aedes communes habeamus, fi-
, eiusdem dormini prdedia flumen publicum intercedat. mul tradendo, idem efficere poffumus, ac fi ego folus proprias
, ^OSDELTO—IW« lf).i]r..äas Fedtes haberïm. .äed, ett I(ii .?par?gimttrat(fli.derimus, iäierh
: "n | : iet: fic tamen, vt nouiffima traditio efficiat etiam praeceden-
" Quffwggc QMM.VNIA PRAEDIORVM, TÀAM V RBA- tem traditionem[efficacem. .$-3. Sitamen alterae I1'1r1ius pro-L ïlf..m-;,m p
: & cfamemefhoks INORVMS, QYAM ao db L M Lc- | prife fint dedes, alterde .commu.n(ïïs.,jneutris feruitutem velad- . x!t*. o x
: A'T"f"**ba f/^ U - YXrrprANVS Llibro- Il. —nfütutionumz quirere, vel imponere me "^ poffe/fPomponius librä!gggüb Weva (ex 1] IT-
1 AEDIF icra vrbana quidem praediaappellamus: ceterum, | ex Sabino fcripfit *5./| Si 16 (injvenditione quis dixerit, fer- , (2uesa ——
P^ : et fi in villa aedificia fiht 7*, aeque feruitutes vrbano- | uasjfóre/aedes, quas vendidit *?, neceffe non habet liberas J «/7 poe
d . rum préediorum confüitui poffunt. $. I.Lïdeö autem hae fer- | tradere. Quare vel fuis aedibus eas feruas facere poteft, vel ^ 4 A u
-Uh [. 2/*-- yitutes praediorum appellantur, quoniam fine prfediis confti- | vicino concedere feruitutem, fcilicet ante tradifionem. — Plane p
. tui non poffunt:]nemo enim poteft feruitutem adquirere, vel | fi Titio feruas fore dixit, fi quidem Titio feruitutem concef- ;
6 —. "xwrbani, vel ruftici prfedii, nifi qui habet praedium ?. ff 1»«(:2- | ferit, aBITölut 18 eft: fi vero alii concefferit, ex empto tene- 7cc, f)f';/C,»;
; uamcueenPos L IpkMdibro-XVlL-ad-Edrétum: D& AQvA pér|bitur. À quo non abhorret, quod Marcellus libro Rxe$y4 —

1 | ;
" ! IV. IAfOLENVSZ" 9 ilibro X.-ex Caffio.- CAv ERI, VIL Pavrvsilibro-V.-ad-Sabinum, lIw TRADEN-
J vt ad certam altitudinem monumentum aedificetur, non poteft: | prs ynis aedibus ab eo, quiïinas habet, .fpec'ieg-iäyuitutis ex-/z;,,t*/,, JHh. al "':7 |
&J)æj(f uialid,/quod humani iuris effe defiit, feruitutem non recipit: | primenda eft: ne, fi generaliter fefüire diétum|]erit, aut nilfil E
" J&»qucut heilla quidem feruitus confiftere poteft, vt certus nu- | valeat, quia incertum fit ??, quae feruitus excepta íit, aut L 1.f
merus hominum in vno loco humetur. | | omnis ferüitus imponi debeat. -$:7T: Interpofitis quoque,alie- 47* XiUS «t X (v
P n fæmosäs:g;'. d DEM!lä-bPO* .I—PEþi&gïlafum. PnoPRIVM f'gl.um' nis aedibus ?^* ixppmgj]pote&:&g:luti ** Vt'algius. tolleregäfel CY ee..
jf - Affedos vendp ", an feruitutem talem iniungere poffim, vt mihi et &Qf-l]f?nere, licea:| vel etiam, fi iter debeatur, vt ita 26 Qop- C-.W;*)eä |
L | M vicino feruiat ? Similiter i commune fqläæ vendo, .vt-me;hl et | vale .caï,"ïf mediis aedibus feruitus poftea impofita fuerit: |
T w afocio. fesi'ü.iüþ an confequi poffim? Retpondi, feruitutem re- ficuti per plurium praedia feruitus imponi etiam dwex:üs tem-
UHNN . cipere 5, nifi fibi, nemo poteft. Adiectio itaque vicini pro | poribus poteft. Quamquam dici poteft, fi'tria praedia conti-
,th?w;;ï. : vfuperuacuo h-aþenda eft: ita vt tota feruitus ac;i;( eum, qui re- | nua habeam, et extremum t'1b1 tradam, vel tuo, vel meis prae- |
pl cep£rit ?, pertineat. Solum autem commune ",vendendo, vt | diis feruitutem adquiri poffe: fi vero extremo, quodretineam, ,, . 3:
u «Imihi et focio feruiat, efficere non poffum: quia per vnum fo- | quia et medium meum|fitJ feruitutem confiftere :H fed|fi rurfus, L/ Hs I ts
uï*:*ä .€jum communi folo feruitus adquiri non poteft. aut id, cui adquifita fit feruitus, aut medium alienauero, in- ^* ..

DIGESTORVM LIB.

ra ^" vfus aquae etiam ad heredeS QGaif Seij 9? pertineat?
Paulus refpondit, vfum aquae perfonalem ad heredem Seii
quafi vfuarii transmitti non oportere, Zzc.

jz' . XXVIIL IpE MLJibii.OgIJ«Manualiuæ.- FrnvwriwNEe 9?

"jnterueniente, via conftitui poteft, fi aut vado transiri poteft,
aut pontem habeat *?. Diuerfum *7, fi pontonibus traicia-
tur *?. Haecita, fiper *? vnius prffedia flumen currat: alio-
quin fi tua przedia mihi yicina fiht, deinde 'umen, deinde Ti-
tii praedia, deinde ** |via)publica, in quam iter mihi adquiri

J;*gæ volo, ïf&difpicänus, ne.nfhil vetet, a te mihi viam dari vs-

que ad flumen, ddinde a Titio vsque ad viam publicam ? Sed *^
videamus, num|et'fi tu eorum praediorum dominus fis, quae
trans flumen intra viam publicam fintj'idem iuris fit: quia
via confumnáari folet, vel ciuitate/tenus 7*7,4&391 vsque ad viam
publicam, vel vsque ad flumen, in quo pontonibus traiciatur,

haGet r m tollenda ex flumine, vel haurienda 3, vel fi quis ferui-

tutem caftello irfipofuerit, quidam dubitauerunt, f& hde ferui-

tutes non effent: fed refcripto Imperatoris Antonini ad Tul-

lianuni * adicitur, licet feruitus iure non valuit, fi tamen hac
jege comparauit, feu alio quocumque legitimo modo fibi hoc
i« ius adquifijt, tuendum effe eum,"qui hoc ius poffedit ?. -
PT. II 4GAr1vs libro-VH.-ad Edictum prouinciale Do-
L—mvM praediorum dominus, fi alterum ea lege tibi dedgrit,

vt id-praedium quod datur, feruiat ei, quód/ipfe retinet, vel

contra, iure impofita feruitus intellegitur.

VI. VrPiaANVSlibro-XXVIHE.-T9?-ad Sabinum.. Sz
, vc'c:/ü-w octaag ,
qutev meus in Iflbino iuffruxit, do coucedoque tibi gratuito digitum fiue ad domun,
quam iu. Iflbino tenes, fiue quocunque tandem volueris. Hanc verfionem etiam
Hal. in Jnterpretatione Graecorum fecutus eft, nifi quod more folito pro Ga-
ium, fubítituat Caium. GEB. 67 Hal. Qzaeritur am ex bac fcriptura. GEB.
68 Taur, Sef. GEZ. . 69 Vulg. inferit publico. BR.
71 Vulg. addit efl. BR. — 72 Hal. traiiciatur. . GEB. — 73 Hal. propter, GE B.
^4 Hal. Titii praedium, demum via. GEB. — 75 Vulg. praefigit id, B R. 6
Hal. inferit et, GEB. 77 KHal. et Vulg. vel vsque ad. ciuitatem, vel vsque ad
fiumnen. BR. — 778 Vulg. inferit vel. BR.- !

2, Vulgo addunt: wec quisquam feruitutem . debe-
3 Flor, eft awrienda. GER. 4 Wvlg. Iw

— 1 Vulg.funt GEB.
ve, nifi qui babet praedium. RR.

7

7o Hal. babet. GEB. -

MW uTC M V.

ovrs duas aedes habeat, et alteras tradat, poteft legem tra-
difioni dicere, vt veliftge, qu&e non traduntur, feruge fint his,
qude traduntur: vel contra, vt traditde retentis zedibus. fer-
uiant: parnique refert, vicinge fintambae edes, annon. Idem
erit.et in pyÁediis rufticis: nam etfi quis duos fundos habeat,
alium alii poteft ferugm facere, tradendo.A^^/Duas autem aedes
fimul tradendo non poteft efficere alteras alteris feruas: quia
néque adquirere alienis gedibus feruitutem, neque imponere
poteft. $. r. Si quis partem aedium tradgt "^. vel partem
fundi, non poteft feruitutem imponere: quia per partes ferui-
tus imponi non poteft, fed nec adquirii*«Plane, fi diuifit fun-
dum regionibus, et fic partem tradidit pro diuifo ^?, poteít
alterutri feruitutem imponere: quia non eft pars fundi, fed
fundus. Quod et in aedibus poteft dici, fi dominus, pariete
medio aedificato, vnam domum in duas diuiferit, vt plerique

I6I

Digeftorum fcribit: fi quis in tradendo dixerit fundum Titio
feruire, cum ei non feruiret, effet autem obligatus venditor
Titio ad feruitutem praeftandam, an agere pofht ex vendito,
vt'emptor feruitutem imponi patiatur prfedio, quod mercatus
eft? Magisque putat, permittendum agere. ldemque ait,1et/ W
fi ?^9 pofífit venditor Titio feruitutem vendere, aeque agere
permittendum. — Haec ?* ita demum, fi recipiendge ^^ ferui-
tutis gratia id in traditione'expreffum.eft. . Ceterum, fi quis,
inquit, veritus;;ne feruitus Titio debeatur, ideo hoc excepit,
non erit ex vendito a€tio, fi nullam feruitutem promifit. ;

terpellari e&m ^7?. donec medio praedio feruitus imponatur.
r :

VIIH.

lianum. BR. 5 Vulg. po]fä)lit. Ita e fex MSS,, vnus Bynkersh, fine gloff,
| BR, ReliquiTümt: Barb, Otob, $, Cruc, 1 /Bynkersh. cum gloff, G E&. TM
6 Hal. IABOLENV'S, GER. 7 Hal vendende. GEB. — 8 Hal excipere. , '

9 Hal. exceperit. G EB. 10 Hal. ib. XXVI. GER. 11 Hal.
I2 Hal. verba: pro diuifo locat poft potef. GEB, . 13 Taur.
14 Gothofr, in nota: non pofle, Hal. Nempe ap. Eundem
I5 Hal fcribéit. GEE.

G E B.
tradat. GEB.

sb me &beft, et eius locum 7à «ox occupat, G E B.
16 In Vulg. incipit L. Si iu venditione, tefte Contio, BR. 17 Vulg. vendit.
B R. 18 Vulg. abfolutus. BR. 19 Vulg. b. VIII. BR. 20 kHal et
vt, omiffo fi. GXB. 21 Hal Hoc. GER. 22 kl excipiendae. GEB.
23 Hal. eff. GR. 24. Vulg. inferit fernitus. BR. 254- Àp. Hal. veluti,
abeft. GX . 26 Vulg, inferit demmm. R, 27 Wulg. eam, BR.
28

;(jcufjww( "V0 Z. 'e;c:qfüuwauabu :yeru,ïutm "AC QU CC 3066;-(« AU 7' /ï/f/ —
" l

LÀ
4

IX. InzM dibro-X.-ad-Sabinum. Sz xrz, cuius prae-
dium mihi feruiebat, heres extiti, et eam ?? hereditatem ti-.
bi vendidi, reftitui in priftinum ftatum feruitus debet: quia
ld agitur, »€ quafi tu heres videaris extitiffe.
z ' .X. VLPIANVSs /Zibre-X.-ad-Sabinum. Qvripovripnp
ím: — venditor, feruitutis nomine, fibi ffäcipggg: vult, nominatim f-
£»: . €ipi oportet: nam illa generalis feceptio, ov1svs * EST *
vflltlt'fmuï,;;ï:a SERVITVS, VTIQVE ïo Es ad extraneos kpe:c.tm.et : 1-121;1
nihil profpicit venditori 3* adiura eiusconferuanda: nullax??

L. t^

*

E-—

fxm*

fFüLe Xl o XIZ

| Meri ao

"^ d n
00 Tüq UM )u
— 1

f&) f laec il a.

g. ——

aMv

.IAUT |[eft, deficit,

L3

[.

|| proficit, et in margine: alias, profpicit. GE.

162
MU :
VIIL.. PowPoxivs /libro-VtfE-ad-Sabinum. | S1
€vM duas haberem infulas, duobus eodem momento tradide-
ro, videndum eft, an. feruitus alterutris impofita valeat: quia
alienis quidem jedibus, nec imponi, nec adquiri feruitus
poteft: fed, ante tradifionem peractam, fuis magis adquirit,
vel imponit&is, qui tradit ?5: ideoque valebit fervitus.

N L] * . . . . 4 .ml
enim habuit, quia nemo ipfe fibi feruitutem debet: quinimmo,
et fi debitafüit ?? feruitus, deinde dominium rei feruientis per-
uenit ?^ ad me, confequenter dicitur ?? extingui feruitutem.

4.exm XI. PoumPoNwrvs llibee-XXXIIL -ad-Sabinum. R -

FECTIONIS gratia, accedendi ad ea loca, quae non feruiant,

facultas tributa eft his, quibus feruitus debétur: qua 395 ta-

men accedere eis fit neceffe: nifi in ceffione feruitutis nomi-

. a . pE A at ,
natim: praefinitum fit, quaaccederetur: e£ ideo nec fecundum

riuum, nec fupra eum, fi forte fub terra aqua ducatur, locum
[religiofum dominus foli.facere poteft, ne . feruitus intereat :

et id verum eft ifffed et deäyeffü'rum vel adleuaturum riuum,.

per quem aquare iure duci) poteftatem habes, nifi fi] 57, ne
* £ $ 1 E *
1d facerés, cautum fit. $.^r. Si
eft mihi aquam riuo ducere, tacitgk
z P ; AQU : :
reficere mfhi riuum liceat, vt adire, quaz?? proxime poffim
ad reficiendum eum ego, fabriqäe mel: item, vt fpatium re-
linquat mihi dominus fundi, quo ^* dextra et finiftra ad ri-
uum-adeam ^?, et quo terram;limum, lapidem, harenam, cal-

e,38 tuum fundum ius

cem ^?. jacere poffim. /
XIIl. PAavrvsHibre-XV.44-adSabinum. . Cvv Fv N-
pvs fundo feruit, vendito;queque fundo, feruitutes fequun-
tur. ^Aedificia quoque fundis, et fundi aedificiis eadem con-
diciore feruiunt. ; N

& *

. XILIE Wlxbfeïsfï—eþtmenum* VgNDriTOR
fundi.Geroniany ^?, fundo,iBgt;.räägg 49, quem retingebat*, le-
gem dederat, neccontra ^7?.eum piícatio ithynyíaria 'éxercea-

tur *^?. . Quamuis mari, quod natura omnibus patet, feruitus
imponi priuata lege non poteft, quia tamen bona fides contra-

étus legem féruari venditionis expofcit, perfonae potfidentium,

aut in ius eorum fuccedentium, per ftipulationis vel venditio-:

1

2,8-Vulg, tmdidz't: BR. . 29 Vixlg. eandem. R. | 30 Videtur olim verbum fubf-,:

ftantiuum non fuo poítum fuiffe loco, et poftquam hoc fa&um, pofterius deleri
fuifle negle&um, | Certe Taurellii haefitationem oftendunt afterifci ad prius eff,

pofiti; E , , coniectura legendum foret: mam illa geueralis veceptio, QVI-
BVS EST SERVITVS, vtique ad extraneos. pervtinet. Hal. habet: feraitus

vt ita fit, ad extraneos pertinet, |Vulg. feruitus, et ad extrameos pertinet, Y1n-
ter MSS. pro noftra conie&ura militant Vat, I; et Otob, dum et in iis alterum
Oéto alii habent yr Flor, . In Vat. IIL .ef7 pofterius recentiori
?riptum'. FCKFR. . Keliqua MSS. funt:Bgrb.
31. Hal. wec ipfi venditori
32 Hal. nallam, GEP. 23
35 Hal. diceretur, GEB.

atramento fuperdu&um, fuperqü
Vat. Il S, Cruc, Magl, Treuif, Bynkersh,! GE s.

Hal. fuiffet. Gxx. 34 Hal. peraeniffet. G E B.

..36 Flor. vocula q24, in quia, mütata eft, fuperfcripta Z; quam tamen correctio-

nem omnés récentiores fufpe&am-habuere, & R. Etnam Hal GEB.
go fi, abeft. ER. 38 Hal. et Vulg. pev. BR.
4O Hal.et Vulg. quam. BR. - 41 Hal qua. GEB. ^. 42 Hal. eam. GEE.
43 Hoc eft, riui«re]ïciend*i caufa egerere et collocare. Nam quod Flor. recentior
^manus ex Zatere, fecit. fücére, a nemine eft admiffum. - Bafil. xa)'w*g*bg vü Foyov
UAuv dmoTíÍSEcO s. B R. 44 . Hal. lib. V. GER. 45 Hal. Hierouiani. G E B.
46 Media o Flor. fat antique deleta eft. Malim itaque Botrzaso, vt Hal. et
Vulg. ER. — 47 Vulg. circa. B R.
-Hal. lapides. ^ Vulg. lapides znde. B R.

37 Vul-

50 Vulg. falariun.

le&ionem efle vitiofam. Etiam tres e nouem fcriptis codicibus habent falarium.

haec iura fequuntur, vt

39.Hal. et Vulg. tacite. BR. .

48 Hal. et Vulg. exerceretur. BR. — 49
: Flor. literam c
— quidam in'v conuertit, fed in hac audacia fubftitit. |^Vnde Ruffardi nota; Flor.

DIGESTORVM .LIB. VIIL TIT. IV.

nis legem obligantur. . $. I.,:,Si conftat, in tuo agro lapidici-
nas effe, inuito te, nec pritätö riec püblico nomine quisquam
lapicïqiä;— ^? cdedere poteft, cuijid faciendi ius non eft, nifi ta-
lis confuetudo in illis lapidicinis confiftat, vt, fi quis voluerit
ex his ((:?(edere, non aliter hoc faciat, nifi prius folitum fä]aa.
icjum, * pro hoc domino práeftát: ita tamen'lapides cÁedere
debet, poftquam fatisfaciat ** domino, vt neque Vfüs nécef- -
farii ?^ lapidis intercludatur, neque commoditas rei iure do- 4
mino adimatur. 1444/,,.. Aff norr: !
* XIVQBEVL, I 'S"ä ä 531 lbro- gïä-jDige&ofaæ ITER
nihil pl;;gþjbït, fi£/ ^* conftitui, vt qui'stiiïïärdiu dumtaxat eat : :
quod fezg/ ?? circa prgedia VJirþvana etiam neceffarium eft, zl« fere am 5

"

XV. PavrLvsilibro E Epitomarum 55 |Alfeni-Dige- Af&c :
ftorum) Qv Pxm certi ?* locum iter, aut aCtum alicui i gettdcun
ceffiffet 59,. eum .pluribus, per eundem locum, vel iter, vel/^"* 97
aCtum cedere pofle, verum eft. Quemadmodum fi quis vici- " ^"-
no fuas aedes feruas feciffet ??, nihilo minus aliis, quot vel-
let ??, multis eas 9?* aedes feruas facere poteft. RT.
XVI. Garvs |lrojH--Rerum-eottidianarum fine au-
reoram-"^. Po'rks T etiam- in teftamento heredem füum
quis damnare, ne altius aedes fuas tollat, ne luminibus aedium
vicinarum officiat, vel vt patiatur eum tignum in parietem
immittere, vel ftillicidia $? aduerfüs eum habere, vel vt pa-
tiatur vicinum per fundum fuum vel heredis ire, agere, aquam-
ue ex eo ducere. : |
$I

XMVLL PA'PI?TIJ;ANVS *ï* ibrc .—Oudefti
^5. » [ s ». AO $ 4 . & » P picd r i
PRECARIO Vlcinus;i tuo maceriam duxerit, interdicto, quod

íprecario habet 95, agi non poterit: nec maceria 'poüt'a,,do.tfü)&j?
natio feruitutis perfecta intellegitur: nec vtiliter intendétur, : :
ius fibi effe, inuito te, aedificatum habere: cum aedificium fo-
li condicionem fecutum, inutilem faciat intentionem. — Cete-
rum, fi in füo maéeriam precario, qui feruitutem tibi debuit,
duxerit, neque libertas vfucapietur, et interdiéto, quod preca- « pra :
rio habet, vtiliter cum eo agetur. Quod fi doiionis caufa
permiferis, t ^9 interdicto agere non poteris, let feruitus do-
nationeé tollitur| ".L sc&ge — - r p r D] 0 peffasyes.
. XVIII. Pavrvs libro L. Manualium. . REcEePTVv M
eft, vt plures domini, et non pariter cedentes, feruitutes 99
imponant, vel adquirant: vt tamen ex nouiífimo actu etiam
fuperiores confirmentur, perindeque fit, atque fi eodem tem-
pore omnes'ceffiffent: et ideo, fi is, qui primus ceffit 9?, vel
defunctus fit vel alio, genere "?, vel alio modo partem fuam fitex: raci.
alienauerit, poft deinde focius cefferit, nrhil agetur: cum enim,, 6". i
poftremus cedat **, non retro adquiri feruitus videtur, fed «"
perinde habetur, atque fi *?|poft|*?, cum poftremus cedat,
: MAT ^ omnes
Otob. folarium. |.-De voce folacium, vide Duker. de Latim. Veter. ICtor. p. 218.
Tresilli funt Barb. Otob. Treuif.

A. BR Nam Otob. folarium olim ha-
buit.. Reliqlïli Vat. L HL S. Bruc. Bynkersh. Hal. folatium. GEB. 5I
Hal. fatisfecit. "Wulg. fatisfecerit, BR.. — 52, Vulg. neceffarius. BR. — 53 Vulg.

Vipiauus. BR. 54 Hal. ftem mibil probibet, itev fic. GEB. 55 Ap. Hal,
fere, abeft. — Vulg. quod facere circa praedia. B. 56 Hal. ézmirouzZv. GE B.
.57 Hal. Vulg. omnes certum, et Flor. eft correctio in hunc modum minime re-

centiffima, quam adeo recipiendam exiftimo. BR. — 58 Hal ceffit..GEB.' 59
Hal. fecit. GE . 60 Hal. volet. GER. 61 Hal. easdem. GEE. 62,
Ap. Hal. fiue aureorum, abíunt. GEB. 63 Hal. fHllcidiaue. GEB. — ^ 64

.Hal. VLPIANV'S. WVulg..Paulus. 8BR.. ^ 65 Eioc eft, interditto de eo, quod
Thaceriam precario babet, ^ Hal. et H. a Porta 75 babet, deleuerunt. In duo-
bus de feptém MSS. eft: Je eo quod precario babet. l1n Vat. ML. reperi: quod
precario babeat, et fupra .4x0d, ícriptum z. quia. BR.| Duo illa funt Otob. et .. -
"Treuif.:reliqua Barb. S. Cruc. Bygnkershïr LCeterum Hal. 7à. babet, infra recur-T
rens pariter deleuit. GE 2.| — 66 Hál. pro et, habet boc. GE B. 67 Vulg. [
Ap, Hal. vel alio gemere, abfunt. X

68 Vulg. fermitutem. BR. 69 Vulg. cefferit. BR. 7O
Sed Sc. Geniilis Z, Parerg. 17. fequentia
Vel alio 1odo, vt gloffema, eliminanda cenfet, G E. 71 Hal. cedit, et mox — |
fimiliter. GEB.. . 72 Hal. ac fi. GER. 73 Flor. pofl, antiquis vncinulis — !
inclufum, ac deinde recentius linea transuerfa deletum eíft, ad-quam folam atten-——
diffe Taur. adeoque deletionem tanquam nouitiam fufpe&tam habuiffe. "Vide-
licet hic quoque vncinuli illi ob exilitatem fuam pun&orum fpeciem habent,
ceterum 72 pof?, ex fequenti poffremum, anticipatum . effe videtur, adeoqnä de-
lendum,

tolletur. BR..

fi:&ex;i
"
hi

Jéak

i du
V

DIGESTORVM .LIB.

omnes ceffiffent. Tgeitur rurfus hic aCtus pendebit, donec no-
uus focius cedat. Idem iurisjeft, etjifi vni ex dominis ceda-
tur, deinde jii) perfona focii aliquid diorüm acciderit. , Ergo
ex diuerfo, fi ei, qui non ceffit **, aliquid talgl.lf?.fgorum
contigerit, ex integro omnes cedere debebunt: tantunm enim
tempus eis remiffum eft, quo dare facere poffunt 7^, vel diuer-
fis temporibus poffit: et ideo non poteft.yni vel vnus cede-
re. Idemque dicendum eft, et ?? fijalter cedat| alter leget
feruitutes *5: nam, fi omnes focii legent feruitutes, et pari-
-ter eorum adeatur hereditas, poteft dici, vtile effe legatum: fi
diverfis temporibus, inutiliter dies legati cedit: nec *^ enim

ficutlviuentium, ita et defunftorum actus fufpendi receptum eft.

TIT..iW

LySI SERVITVS ViNDICETVR , VEL AD

ALIVM PERTINERE NEGETVR.

VrnPIANVS llbro—XIV.—ad —Edictum
cTrioNEs de feruitutibus * rufticis, fiue vrbanis, eorum
funt, quorum préedia funt. Sepulchra autem noftri do-
3ninii non funt. Atquin ? viam ad fepulchrum ipoffumus
| IIL. InEew lib : Dxe sERv1TV-
Tinvs in rem actiones competunt ? nobis, ad exemplum
earüum, quae ad vfumfruCtum pertinent, tam confefloria *,
quam negatoria:j confefforia ei, qui feruitutes; fibi competere
contendit: negatoria domino, qui E,jnegat. $. r. Haec autem

in rem a€tio confefforia nulli.?.,

. * E i d . ; ; .
petit: feruitutem enim nemomlvmdmare poteft, quam^s *, qui
dominium in fundo vicino habet, cui feruitutem dicit deberi.
$. 2. Re&e Neratius fcribit, fi medii lóci vfüsfructus legetur,
iter quoque fequi: per ea fcilicet loca fundi, per quae, qui vfum-
fractum;Ceffit 3, conftitueret, quatenus eft ad fruendum ne-
cefíarium: nam(gg"gj fciendum eft, iter, quod fruendi gratia fru-
. éuario praeftatur, non elfe feruitutem: neque enim poteft fo-
: li. fructuario feruitus deberi, fed fi fundo debedtur, et ipfe fru-
£. uarius ea vtetur. $. 3. Pomponius dicit, fruttuarium in-
Hel.exdauterditto de itinere vti pofle4fi hoc anno vfus eft: ? alibi enim
L£&cA, deiure,jid éítj in confelloria aCtione, alibi de fa&o,yxlpiþ hoc
—— interdicto, quaeritur: quod et Iulianus 11bro.igþqgä£gg;ey1.f1un39.
peeci. sj oCtauo; *?. Digeftorum. fcribit. Pro fententia luliani facit,
- quod Labeo fcribit, etiam fi teftator vfus fit **, qui legauit
vfumfructum, debere vtile interdictum fructuario dari: quem-
admodum ** heredi vel emptori competunt haec inxerdicta.

&Mexwev: — TII. IDEMW&HM, SEbp, et fi par-
tem fundi quis emerit, idem dicendum eft.

u,,"m 1V. IngMw thx:g.,*Xïvï-Ifï*ad"Eär&um— Locr corpus
-mon eft dominij/ipfius, cui feruitus debetur, fed ius eundi ha-
74 Beb $ L Qui 1ter[ïme aCtu, vel actum fine itinere habet,

L
fcy£:ze«: aCtione de feruitute vtetur. $. 2. In confefforia aCtione **,
X X^quae de feruitute mouetur, ,fru&us etia,m]veniunt. Sed vi-

deamus, qui effe früctus feruitutis poffünt? Et eft verius, id
9 ia x E pr'moy :

lendum, vt etiam idem Hal, Vulg. reliqui reiecerunt. BR. 74 Vulg. cefferit.

BR. 75 Ap. Hal. tale abeft. GER. 76 Vulg. poffint. .Ap. Hal. poffunt
abeft. BR. 71 Àp. Hal. et abeft. GEB. 78 Hal. et Vulg. hic et mox

iterum feruitutem. BR. 749 Hal. seque. GEB.
2, 'Yaur. aDquin. GEB.
5 Hal. wow. GEB. — 6 Vulg.
8 Hal. conceffit. GEB.
II Hal addit z

I Hal.inferit fiue. GEB.
petunt. GEB. 4 Taur. coMfefforia. GEB.
inferit alius. BR. 7 Ap. Hal. zs ignoratur. GEB.
9 Vulg. praefigit et. B R. 10 Vulg. lib. XVII. 8R.
fere. GEB. I2, Hal. inferit et. GEB.
Vulg. Im coufefforia quoque actione. BR, — Y4 Ap. Hal. fit, quod, abfunt. G E B.
15 Hal. et Vulg. feruitutem. BR. 16 'Yaur. itEnere. GEB. 17 Taur.
Qu. GER. 13 Hal aeffimatione. GEB. I9- Vulg. vi&foria vniüs aliis.
Xx Hal. vidloria etiam aliib. Ego fubaudio ex antecedentibus fingnlorum. ln quin-

l

l

alij quam domino fundi, com- .

5 Taur. coN- .

13 Hal. Iu confefforiam. actionem. !

que MSS. e decem Vulgatam reperi, In duobus 7à vnius poftea fuppletum eft, |

VIIL. IV

TIT.

demum fruCtuum nomine computandum, fi quid fit, quod ^*

interfit agentis, feruitutez5? non prohiberi. Sed étin nega-
toria a€tione, vt Labeo ait, fructus computantur, quanti in-
tereft petitoris, non vti fundi fui itinere *5 aduerfarium: et
hanc fententiam et Pomponius probat.
iter debetug plurium fit, Vnicuiqläeæ ;n folidum competit actio :

$. 2. $i fundus, kui *7* [ ]A mp a

X Ull. od X(

. Ld * : s M * * . T &
et ita -tjPomponius libro quadragexifimo [primo/ fcribit:ofed jj/z,, Ls o z
inägïïj/maigionem 18 id, quod intereft, veniet, fcilicet quod eius . "?^ £« cem .

intereft, iquiJexperietur. [Ttaque de iure quidem ipfo finguli
experientur,]et victoriajet ? aliisproderit, -Aéftimatio autem
ad :39/ quod eius intereft, reuocabitur ?*: quamuis per vnum
adquiri feruitus non polifit. $. 4. Sed et fi duorum fundus
fit, qui feruiï:,. aduerfus vnumquemque poterig ita agi: et, vt
Pomponius libro eodem fcribit, quisquis de&ädit, folidum de-
befireftituere: quia diuiflonem haec res non recipit. $. 5.
Si quis mihi itineris, vel a€tus, vel viae controuerfiam non
faciat, fedjreficere ?^?, fternere non patiatur, Pomponius libro,
eodem fcribit, confefforia aCtione mihi vtendum:|nam t fi
arborem im entemphabeat vicinus, quà.^? viam, vel iter
inuium, vel inhabile facit ^*^, Marcellus quoque apud lulia-

'num notat, iter petendum, vel viam vindicandam: fed de re-

feCtione vide et interdicto vti poffumus, quod' de itinere actu-
que reficiendo competit: non ?? tamen, fifilicegquis fterne-
re velit: nifi nominatim id conuenit. $. 6. Sed et-de Jíau-
íftu, quia feruitus eft, competunt nobis in rem a tiones.
$. 7. Competit autem ?* de feruitute aCtio domino aedificii,

.meganti feruitutem fe vicino debere, cuius aedes non in to-

tum liberae funt, fed ei, cum quo agitur, feruitutem non de-

bent: verbi gratia, habeo aedes, quibus funt vicinae ^* Se- ;
iange, et Semproniande: Sempronianis feruitutem debeo: ad-

uerfus dominum Seianarum volo experiri altius . me tollere
. . 79 . : . . — . o^
prohibentem, | i Tém) aCtione experiar: licet enim feruiant ae-
des meae, ei tamen, cum quo agitur, non feruiunt: hoc igi-
tur intendo, hübere me ius altius tollendi, inuito eo, cum quo
ago: quantum enim ad eum pertinet, liberas aedes Aiabeo.
$. 8. Si.cui omnino altius tollere non liceat, aduerfus eum
recte agätur, ius ei non effe tollere. Haec feruitus,|etiei, qui
vlteriores aedes habet, deberi poterit., - :

V. PAvrLvsÍílibro-XXLI.-ad Ediétum- ET rpEo, fi

inter meas et Titii aedes tuae aedes ?? intercedant, poffum

'Titii aedibus feruitutem imponere, ne liceat ei altius tollere,

. . . ; . [4 .
licet tuis non imponatur: quia donec tu non extollis, eft vti- 27

litas feruitutis ??. Vl | j
VI VriPIrANVS libro,XViL.-ad Edicttum, ET sx
forte qui medius eft, quia feruitutem non debqljat ?^, altius
éXtulerit aedificia fua, vt iam ego non videar luminibus tuis
obftaturus ?7, fi aedificauero, fruftra intendes, ius mtrhi non
effe ita aedificatum habere inuito te: fed fi intra tempus fta-
tutum rurfus depofuerit aedificium füuum vicinus, renafcetur
tibi vindicatjo. .$. 1. Sciendum tamen, in his feruitutibus pof-
fefforem eíffe &ürn; 3? iuris et petitorem, et, Ífi forte non ha-
beam aedificatum altiusin meo adlïääfa!ins]n'ieus poffeffor eft z
m nam,

Ceterum in Otob. ante vocem «idoria, fup-
pleta eft ea di&tio, quod ibi commodior fuperfcriþendi locug effet, quod facit
ad indagandas origines transpofitorum. BR. Quinque illa funt Barb. Vat. IV.
Pal L Bynkersh. Duo illa funt: Otob. et $. Cruc. et in. hoc pofteriori facta
eft fuppletio commodiori loco. Florentinam habent: Vat. F et HII. — Treuif.
habet:et vidlovia vnius et alii. G EB. 20 Hal.inferit d. GEB. . 21I Taur.
renocaVitur. G EB. 22, Vulg. inferit vel. BR. — 23 Hal. quae. GER. . 24
Hal. facíat. GE B. — 25 Hal. inferit competit. GEB. 26 Hal. etiam, loco
autem. GEB. 2*] Hal. et Seiamae et. GEB. — 28 Àp. Hal. et Vulg. aedes
abeft. B R. 29 Hal. et H. a Porta «tilis fzruitus, vterque tamen. in margine
apponit Florentinam. BR. 30 Vulg. debeat. BR. 3x Vulg. obffructurus.
B R. 32, Vulg. et Nor. eumdem, quod praetero. Otob. 'Treuif. et Bynkersh.
fine gloff. ab initio, tres alii ex corre&tione habent ea2dem vocem. — Vnus Vat.
L Flor.fequitur. BR.

Nn

ita vt et pofterius et, manferit.

.. 33

Tres alii funt; Baárb. $. Cruc. Bynkersh. cum gloff. GEs. |

EVA
Lt
La rnnny. 2252

"d I d
[ Joad(eriect Ald€r,
" d
"
"4 ^

1
i
.

—

l

Kitdnstx ovf

*
.

—

!]

fitfï-..-,n-a:reirfæ.

164

nam, cum nihil fit innouatum, ille poffidet, et aedificantem
me prohibere pot&&, et ciuili actione, et interdicto, quod vi,
aut clam. demj/et fi lapilli iaCtu impedierit. Sed et fi, pa-
tiente eo, dedificauero, ego poffeffor ero effectus. $. 2., Etiam

e feruitute, quaeloneris ferendi caufa impofita erit, iactio]nó-

L4ff. .pis cotmipetit, vt etÁonera ferat, et aedificia reficiat ad eum mo-
44 —dum, qui/feruitute impofita comprehenfus 23 eft. - EtjGallus
L-j&-j — putat, non pofle ita fex*uïltutem imponi, vt quis facere aliauid
: cog&retur ?*: fed, ne mé faCere prohiberet: namin omnibus
. . feruitutibus]refeCtio ?5 ad eum pertinet, qui.fibi feruitutem

$&L* adferit ?^: non ad eum, cuius res |feruit. S,eïig.reualq*ij"
Seruii ** fententia in propofita fpecie, vt poffit quis defende-
re, ius fibi effe, cogere aduerfarium reficere parietem ad^one-
ra fua-fuftinenda. Labeo-aütem hanc feruitutem non homi-

nem debere, fed rem: denique licere domino rem derelinque--

re ??, fcribit. $. 3. Haec autem ?? actio in rem magis eft,
uam in perfonam: et non alii competit, quam dgmmo ae.dm.m,
letj ^* aduerfus dominum: ficuti ceterarüm fe—ru,ltut;.ïum inten-
tio. $. 4. Si aedes pluriuxzrïl" dominorum fint, an in folidum
agatur, Papinianus libro ,tértio Qu;(eülq'r/mm tra&at:. et ait,
fingulos dominos in folidum agere, ficutj de *? ceteris ferui-
tutibus, excepto vfufructu. . Sed non idem refp'ogden(?um T
FU i hanten. inquïi i ce,mmu.nes&ed-es.eiïf;nt., quae onera vicini fuftinerent.
| $. 5. Modus autem refectionis in hac aCtione ad eum modum
ertinet, qui a ferüitute impofita continetur: forte, vt refi-

" quod in feruitute dictum eft. $. 6. Veniunt et fructus in hac
aCtione: id eft, commodum , quod haberet, fi&onera aedium
eius vicinus fuftineret. — Parietem*Zauïgmlmelio'rem qui-
rieleyre£t. dem, quam, in feruitute impofitum j eft,) facere licet: deterio-
rem fi facit ^*, aut per hanc aCtionem, aut per operis . noui
nuntiationem prohibetur. |
VIL PaAvrvsilbroe—XXL--ad—Edictum. HaAnRvw
aCtionum euentus hic eft, vt victori officio iudicis aut res práe-
"ur, Res ipfa haec *5 eftjivt iubeataduerfarium

ftetur, aut cautio. (R
fiaev st — iudéxjeinendare vitium parietis, et-idoneum praeftare. Cau-

tio haec eft *?, vt eum iubeat de reficiendo pariete cauere:

4 g,t.' * [ * t xberm : )5 707 M. .
| (Ajneque fej neque fucceffores fuos *7 prohibitürg$ altius tolle-
-ab n ufhc re, lublatumque habere: et, fi cauerit, abfoluetur *?: fi vero
" m neque rem praeftat ^?, neque cautionem, tanti condemnet.??,

quanti aCctor in litem iurauerit.

—A VIII. Vr PIANVS|li -ad-Edictum. SicvmT5!

jautemjrefectio parietis ad' Vicinum pertinet, ita fultura aedi- -

ficiorum vicini, cui feruitus debetur, quamdiu paries reficig-
tur ??, ad inferiorem vicinum non debet pertinere: nam, fi
jn vult füperior fuleire, deponat: et reftituét 5?
non vult fuperior fulcire, deponat: et reftitu&t ??, cum pa-
ries fuerit reftitutus. . Et hic quoque ficut in ceteris feruitu-
tibus, aCtio contraria dabitur: hoc eft, ius tibi non effe me

34 Vulg. cogatur. BR. 35 Hal. refe&hio-
36 Hal. adferat, et in fine periodi fergiat.
Vnde Nor. et Vulg. prae-

33 Hal. compraebenfus. G E.
^10, et mox pertznere. GEB.-

G E B. 37 Recentior manus Flor. pra, adícripfit.
zaluit. Sed 'Taur. merito priftinam ícripturam eft tuitus. BR. 38 Taur.
Serul. GEB. 39 Hal. delinquere, an errore typorum? GER. 40 Hal.

41 Ap. Hal. et abeft. GEsB.. 42 Hal. in. GEE.
43 Hal. adiicit effe. GE . 44 Hal. faciat. G E B. 45 Vulg. Res ipfa, boc
efl. BR. . 46 Hal. Cautio autem, vt. "Vulg. Cautio antem baec efl, vt. BR.
47 Hal. eius. GER. 48 Hal. abfoluatur.: G EB. 49 Hal et Vulg. prae-
fiet.BR. — 50 Hal.condemnetur. GEB. — 51 Hal. Sicuti. GEB. — $2, Hal. reficitur.
GEB. 53HaletVulg.reflituat.BR. — 54 a Ap. Hal. talemabeft. GEB. — 545
Taur.?Nmittere. GEB. .55 Hal. f(uperque. GEB. — 56 Hal. babeat. GEB.— 97 Ap.
Hal. meum, abeft. GEB. — 58 Hal.quaeratur. GEB. — 59 Hal. et Vulg. domi-
"i0. BR. 60 Vulg. Cerelio. Hal. in margine: alias, Cervealio. BR. 61
Florentiae eft cafiaria, fed perperam. — Hal. in margine: alias, raforia vtrubique.
B R. 62 Hoc eft, eius rei caufa. Vulg. mwifi eius vei feruitutem talem. E
fex MSS. duo quoque habent: eius vez. 1n Otob. vei abeft. Bm. Duo illa:
Vat. III. et S. Cruc. Reliqua Barb. Vat. L. Bynkersh. habent vt Flor. GER.
63 Is nempe, qui fuperiora aedificia inhabitat. Fruftra adeo ap. Hal. admit-'
|| tatur. Sane in fex laudatis modo MSS. nihil eft, quod Hal. opituletur. "Vnus

| etiam, loco autem. GEB.

——

DIGESTORVM LIB. VIII.

ciat lapide iquadratoJ vel lapide ftructili; vel quogts alio opere,.

LL MA

cogere. $. r. Competit mihi actio aduerfus eum, qui ceffit
mihitalem ?*5 feruitutem, vt in parietem eius tigna inmitte-
re ?*5 mrhi liceat,fupraque ?? eatigna,verbi gratia,porticum am-
bulatoriam facere, füuperque eum parietem columnas ftru&tiles
imponere, quae tectum porticus ambulatoriae fuftineant. $.2.
Diftant autem hae;actiones inter fe: quod füperior quidem lo-
cum habet so^ d tAm. ad compellendum vicinum reficere parie-
tem meüm 57: haec vero locum habet ad hoc folum, vt ti-
gna füfcipiat: quód)non ef- contra genera feruitutfüm. — $. 3.
Sed fi qu&eritur ?2, quis poffefforis, quis petitoris partes fü-
ftineat, fciendumaäj poffefforis partes füftinere, fi quidem ti-
gna immiffa fjnt, &um, qui feruitutem fibi deberi ait: fi vero
non funt immifla, eum, qui negat. $. 4. Et fi quidem. is Op- Jepraa; £m
tinuerit, qui feruitutem fibi defendit, non debet ei feruitus ce- .
di: fiue recte pronuntiatum eft, quia habet: fiue perperam,
quia per fententiam non debet feruitus con.:itui, fed, quée eft,
declarari. Plane fi non vtendo amifit, dolo malo dominii^ae-
dium, poft litem conteftatam, reftitui ei oportet, quemadmo-
dum placet in domino ?? aedium. $. 5. Ariíto Cerellio 9?
Vitali refpóndit, non putare fe, ex taberna caféaria ** fumum
in fuperiora gedificia iure immitti poffe, nifi el rei 9? feruitu-
tem talem a iqt-ig "a Idemque ait, et ** ex fuperiore in
inferiora non aquam, nón/quid aliud immitti licet: in fuo enim
alij 95 yfa&enus facere licet, quatenus nihil in aliéfíum im-
mittàt: fumi autem, ficut aquae, effe immitfionem : pofleigi- —
tur|fuperiorem cum inferiore agere, ius illi non effeüd) ita fa- Làcd:eum,
cere. Alfenum denique fcribere ait, poffe ita agi, ius illi non "p
effe in füo lapidem cfedere, vtjiti/meum fundum fragmenta
cadant /?/&3 dicit igitur Arifto, eum, qui tabernam caféantam 97
a Minturnenfibus conduxit, a füperiore 59 prohiberi ipoffe fu-
mum immittere, fed Mifiturnenfes eirex conducto teneri : agi- .
e fic poffe dicit cum eo, qui etim furmum]immittár ?[| ius J 22,se5 ega]
|einon effe fumum immittere: ergo "? percontrarium agi po-4l vcóseoerst-
terit, ius effe ** fumum immittere, quod etipfum videtur Ari-
fto probare. Sed et interdictum vti poflidetis poterit locum-
habere, fi quis prohibeatir, qualiter velit fuo vti. $. 6. Apud
Pomponium dub!'.tatur libro quadfagefífimo primo, *? leétio-
num, anfquis poffit ita agere, licere fümum non grauem, pu- 4»:
ta ex foco, in fuo facere, aut non licere *?? Et ait,. magis .nicex Q £.
non poffe agi: ficubagi non.poteft, ius effe in fio ignem fa-
cere, aut-federe, aut lauare **. $. 7. Idemjin diuerfum *5
probat: nam et in baþ&eis 79, inquif, vaporibus ** cum Quin- Zn.
tilla cuniculum pergentem iniVrfi Iulii ** inftruxiffet, placuit, ,?»Zz
potuiffe tales feruitutes *? imponi. — ewt , o^
IX. PavLvsilibroXXE ad-Ediftum. SIïE.O loco, per
quem mihi iter *? debetur, tu aedificaueris, poffum intendere,
ius mthi efleireagere: quod fi probauero, inhibebo opus tuum.
Itemjlulianus fcripfit, fi vicinus in fuojaedificando effecerit, ** ne
folum codex habet, vt Vulg. admittat, aliitres admifit. 8m. — Hi funt Vat. IV.
Pal. L Treuif.. Illum vnum non reperio, bene tamen Vat, III. quod ibi fit azmit.
quod interpretor amzttit, cum vltimas literas adícribere non permiferit anguftum
fpatium. — Cum Flor. faciunt Barb. Vat, 1. Bynkersh. In Vat. L. erat olim ad-
mütti. GEB. — 64 Hal. Ideo ait, quia et. — Vulg. Idem ait, et. BR. — 65 Hal.
alicui. GE.R 66 Baül. xoq và xAácspxT& xvAÍsi De Tiv &ygoyévrove, et fragmen-
ta volutare in fundum vicinum. BR. 67 Flor. etiam hic legitur cafiariam.
Mea fententia Taurellii fuiflet et hic dare cafTariam, et füpra cafTaria. GEB.
68 Hal. ad fuperiora. GEB. — .69 Vulg. immittit, BR. ^O Hal. inferit ef.
G E E. 71 Hal. ei ius. effe, fequentibus fumum immitteve, omiffis. Vulg. u$
fibi effe. BR. 72, Hal. libro duodecimo. GEB. — 73 Hal. aut mon licere, ftcl-
lulis includit, et in margine addit: baec iu mounullis non leguntur. GEB. — . 74
Taur, laBare. GER. 75 Conf. fi labet, lof. Nerium L. Amaled. ;4. GEB.
76 Taur. Valineis. G E B. 7'] Hal. nam et balinei, inquit, vaporibus. Ma-
lim z. Falinei. Bafil iz1 58 vo9 xzm-WoU od AovTQoU, BR. 78 Flor. fcriprum
erat zurfijulii. Poft primam ; füb antique u fuperfcripta eft.— Recentior demum
aliquis fuperfcriptae literae s adiecit Porto, cum bortum, vel bortos, fcribere de-
beret. Vnde Vulg. zn bortum, et Hal. i bortos. fulii Vrf. Wulgares nomen
Vvrfi, omittunt, forte quod crediderunt, vocem bortum, in illud degenerafle. B R.
"9 Hal. talem feruitutem. G E s. $o Baíil. 33àv, viam. BR. — 81 Hal. p;a?-
; 1git

d N Rl E

fän Md

?'1'xr' [ |
,Lbi'l.wf,mf
: l

I

h'c
"i

"
i

T.

n DIGESTORVM
:UM/&);L"Q ia Ó ond : r Xl |
ftillicidium 'meum reciperet 57?, poffe me agere|de iure| ni2n
id eít, ius;S/effe immittendi füllicidium: ficut in via dixi-
mus. $ Sed-5^ fi quidem nondum aedificauit, fiue vfujfifru-
&um, fiue viam habet, ius fibi effe ire agere, vel frui, inten-
dere poteft: quod fi iam aedificauit dominus, is, qui iter et
aCtum habet, adhuc poteft intendere ius fibi effe: fructuarius
autem,gmn(potefc, quia amifit vfumfru&tum: et ideo de dolo
a&ionem dandam, hoc cafü Iulianus ait. Contra fi in itinere,
quod per fundum tibi debeo, aedifices, recte intendam, ius
tibi non effe aedificare, vel aedificatum habere:, quemadmo-
dum fi in area[tffgä |quid aedifices. $. I. Qui latiore via vel
anguftiore vfus eft, retinet Ífe ruitutem: ficuti qui aqua, ex
Ugäïi-*,æï*ïqua ius habet vtendi, |alià mixta vfusleft, retinet ius futim.

—— - 'diuturno víu, et longa quafi poffeffione, ius aquíe ducend4e
nanétus fit, non eft ei neceffe docere de iure, quo aqua con-
fütuta eft, veluti ex legato, vel alio.modo;,fed vtilem habet
-aCtionem, vt oftendat, per annos. forte tof| Väï*g)SS fenon vi
non clam non precario poffediffe.j4 $. 1) Agi autem hac actio-
ne poterit non tantum cum eo, in cuius agro aqua oritur, vel
per cuius fundum ducitur, verumetiam cum omnibus agi po-
terit 55, quicumque aquam &en- ducere impediunt $7, exem-
plo ?9 ceterarum feruäüïïum. Et generaliter, quicumque
aquam ducere impediat $9. hac aCtione cum eo experiri potero.
XL MamncEkrLLvs ilibro-VL-?9—Digefterum — ÀN
VNVS ex fcä(i,is in communi loco inuitis ceteris iure aedifi-
care ipoffit, i 'eft, anj fi prohibeatur a fociis, poffit cum his ?*
itaexperiri, lus fibi effe aediflcare: et an focii cum. eo ita
agcre poflint, ius fibi prohibéndi effé, vel illi ius ^* aedifi-
lfféa, candi non effe: et]fi aedificatum iam fit, non/ poffi£ ?? cum
eo ità experiri, iüs. tibi non effe ?^ ita aedificatum habere,
quaeritur ? Et magis dici poteft, prohibendi potius, quam fa-
ciendi, effe ius focio : quia magis ?5 ille, qui facere conatur,
- dixi- ?9, quodammodo fibi alienum quoque ius praeripit */,
fi, quafi folus dominus ??, ad fuum arbitrium v&à iüre com-
, muni velit. (Ke5 — 000 f&nando - g
fewo: SCua d XH. MASOLENVS ?? |libro1T. Epiftularum.
m éi,xvs il non elfe t 1gnä(.* in parietem meum immifía habere:

iudicis officio contineri puto, vt de futuro quoque opere ca-
uerf debeat. 4Z5,4 | x |
XIILiPRocvrvs lbreV.Epiftglarum *??. FisTv-
LAS, quibus aquam duco, in via publica habeo: et h$ec ru-
ptáe inundant * parietem tuum: puto, pofíe^te mecum recte
ägere, ius mihi non effe flumina ex meo in tuum parietem
üere. :

figit vt. GEB. 82 Hal. rcciperetur. G EB. 84 Hal. inferit mibi. GER.
84 Hal. Et, loco Sed. GER. 85 Nempe: eius feruitutis, Edivores vfum pro
verbo acceperunt, ideoque vel hanc ipfam vocem, vel fequens poffediffe, expun-
xerunt. iilud Vulg. hoc Hal. fecit.
bo habeas, fi ita interpunxeris: poft annos forte tot vfum fe, non vi non clam
non precario fe poü'ea*iiiïk. BR. $6 Ap. Hal. agi poterit, abfunt. GEB. — 87
Hal. ue quicunque aquam ducerem impediunt. Saltim fcribere debebat: gauicun-
que, ne aquam ducerem, ünpedisnt. —Forte ita ícripfit Hlal. et ordo operarum
érrore inuerfus cft. — Vulg. negationem omittit. E R. 88 Hal. fcilicet inferit.
G E B. $9 Rurfus Hal. guicunque, ue aquam. ducerem, impediunt. BR. — 9O
Hal. £b. VII. GEB. 91 Hal, zi. GE B. 92 Ap. Hal. zus, abeft. GEB.

93 Hal. "ym poffint. , Yn Vat. LU'ex uon, facum nam, quemadmodum in Tau-
(W*,;(W)rin. II.dürzöfïib&itutu; TPUSIC autem femper fuit in Barb, gggw—aä-&-MSS.
2dhuc zou habent. In/ïäynkersh. fine glo 7". alim cum Hal, facere.
BR. Repert'Otob. S. Cruc. Bynkersh. qui fine dubio eft cum gloff.;Quartus forte
Treuif[ GEB. — 94 Vulg. ius fibi mon effe. Hal. us illi non . effe, et in margine:
alias, tibiuonefl. Vulg. reperi in quatuor MS:
nibil mütandum. — Particula ;ta, quae male ab fta Barb. et male expuncta in
Treuif. ,defiguat agendi formulam. BR. 95 Ap. Hal, magis, abeít. GER.
96 Vulgo vt dixi, abfunt. BR. 97 Hal /praecipit. G EB. 98 Hal. addit
fitt. GE&, 99 Hal. IABOLENV'S li. Il. £moAc). GEB. 100 Hal.
iterum habet émisoAZv, GEB. —— 1 Lal nadaut, noua vocc ex vdus, fecit. BR.

TX LV L. "" fhard. Ufro W 74/-

LIBESSVIHL

(Ecr,
(On, :
on € n 'tem. jferuare. Z,
an et de futuris non ifimittendis cauendum eft? Refpondi | -

Sed neutro opus eít, licet vfum pro ver-

€feptem, in nullo Noricam. Sed.

IH

&f
XIV. Poxpowrvs llibro-XXXHfE-ad-Sabinum. Sr,

cv M meus proprius effet paries, paffus fim te ? immittere
ticna, qude antea habueris ?, fi noua velis immittere, prohi-
bgäi a me goteä&' immo etiam agere tecum potero, vt ea, quae
nótia ifmiferis, tollas. $. 1. S$i paries communis, opere abs
te fa&to ^, in aedes meas fe inclinauerit, potero tecum agere, :
ius (fibi non effe parietem illum ita habere. 177 : MT
XV. VrLPIANVS /lbre—Vi.-Opinionum. ArnTrivs
aedg;s Lfyas éxtollendo, ? -t luminibus domus minoris afihis
vieittíquingue velimpuberis, cuius curator vel tutor erat, XY . 'Wä/
officiatur, efficit: quamuis hoc quoque nomine, ac&ione- ipfe d
her;ä;fgsäue jteneantur, jquia quod] alium sfacientem. prohibere/ L— us
ex officio nece(fe habunt, [idJipfe committere non debuit, ta- L/7«e/"
men et aduerfus poffidenterfi easdem aedes danda eft impube- 3 — It t
ri vel minori actio, vt quod non iure factum eft, tollatur. P EUR
XVI./IvrrANvs]libro-VIL-Dicefteram.| S1 A TE bRIow.
emero; vt mihi liceat ex gedibus meis in aedes tuas ftillicidi- :
um immittere, et poftea, tejfcientej ex caufa emptionis im- Jet.
miffum habeam, quaero, an ex hac caufa, aCtione quadam, vel ricex C,
exceptione tuendus f/im? Refpondi, vtroque auxilio me vfu- ;
rum. '

l65

3 p * w
XVIL. Ar|pENv s libre-TE qBsegeito

Sri ovAmn- L^4(3,

po inter aedes binas * paries effet, qui ita ventrem faceret *,

vtjin) vicini domum femipedem aut amplius procumberet, agi Liff.
oportet, ius non efle, illum parietem ita proieCtum in fuüm
eff£ infito fó.. $. r. Cum in domo Gaii Seii * locus quidam
aedibus gäïz";ä ? italferuiret, vt in eo loco pofitum habere 1us AT. fergfemea Xv
Seio *? non ,gfï'et, et Seius 1f eöi;(ihi"am feuiffet, in qua ** la- JJH;"Z*"-* L fomnima ,
bra, et *tenps) "^ cucumellas pofitas haberet, Annio confilium lfj 9 £.
omnes iurisperiti dederunt, vt cum eo ageretwius einoneffe, , , .
in eo locp/'. pofita habere inuito fe.(*$. 3. Secundum cuius ^^* wl
parietem vicinus fterctilinf jn,*? fecerat, ex quo paries (tlja- ?. & sssf wyy,
defcebat, confulebatur, quemadmodum poflet vicinum cogere, p um i
vt ftercifliriim tollerdie «Refpódi, (i in loco publico id fecif- & mastid o
fet, per interdi&tum cogi poffe: fed, fi in priuato, de feruitu- | e£r |
teagere oportere: ** ifi/damni infetti ftipulatus effet, pofüit ** 5575, -
per eam ftipulationem, fi quid ex ea re fibi damni datum effet, ! ( |
1

XVIII. IvriawxvsiibroVLex-Minieio 79. Is, cv-
;s familia vjginu rc)l;?beba adyam ducere, fui poteftatem
ib ffä&ie tæïïg P äeAcu' 1'*5'3 Olet: quierit aCtor, quid fibi

l faciendum elffet ? ,Refjóndi, oportere Praetorem, cauía cogni-
ta, iubere bona aduerfarii. poffidegk :8. et pnon ante inde difce-
dere, H'Uaï'l-l'i-s aCtori ius aquae ducendae conftituiflet I*f5b — eiGD lum
ü[g,uiqz—gäf 29 aguamy/ducere prohibitus eltet, ficcitatibus de- '
trimenti cepiffet, ^* veluti fi prata arboresue exaruiftent.

; XIX.

Hal. finiunt verfum, vnde exiftimo, typographico
ertore literam z in fine excidiffe, GE B. ^ 2 Ap. Hal. te, abelt. GE. -
Hal. babuevas. GEB. 4 Hal. a te fados et in margine: alias, altius, nempe
loco a te. GEB. 5 Hal. inferit fi quis. ""Cum Flor. faciunt Barb. Otob. $.
Crac. Treuif. Bynkersh. GEE. 6 Taur. Pjinas. GEB. — 7 Etiamnunc Flor.
eft facere. BR. $ Taur Sel. GE 2. .. 9 Taur. wwl GER. 10 Hal.
ei,pro Sez0. GEB. 1i Hal. ueque non labra, et in margine: alas, i4 qua
labva et teneras, cucumellas. G € B. 12. Hal. labra, crateras, cucumellas. Vulg.
antiqua: et teneras cucumellas. Blaublomm. Steph. et Baudoza, quorum editio- ;
nes Vulgares appellamus : et aeueas cucumellas. Exdecem et quinque MSS. quos
mihi confülere contigit, vndecim habent teneras$, nouem ab initio, duo ex cor-
re&ione, fed tamen velut coaeua, nempe Vat. II. et $. Cruc.. Otob. habet tene-
.ve'. PBarb. teueas. n Vat. L fed recenter fa&tum tenues. Verifimillima no
bis Vulg. et aemeas, BR. llla nouem fant: Vat. IV. Pal. I, II. i. Magl. Tre-
uif. Taurin. II. Bynkersh. Conf. Nic. Catharin. in Obf. libro in. Tbef. Inr. Cie.
T. L.col 489. GES. — 13 Hal. hic et mox rurfus flevguiliuimm. GEB. — 14
Hal praefigit fed. — Vulg. vel. BR. 15 Hal. et Vulg. poffe. MSS. tamen
fex in Florentinam confentiunt, nifi quod in Otob. legatur pofjet. Reftituo: poffe .
et. BR Reliqua funt: Barb. S. Cruc. Treuif. Bynkersh. GER. 16 Hal. ex;
Minutio. GEB. 17 Hal vt,loco we. GES. — 18 Vulg. poffidere. BR. — 39 )'k .
Hal veflituiffet. GEB. 20 Hal. et Vulg. 24£. B R. 21 Vulg. inïgrit ,'ï;f""'
ffatuzyet.

Á Ó9 4 QUPX ,

Priores vocis literae zz, ap.

tv la fretof [ du ifn ts ) ENNR /

Nn2a3

P

LJfM püt 2-55'(

Dj
[ £t can.

f[-(:/ 5"*:'?

4 d
fLe, 6

EM :

je

Áb u puespitl

166 : DIGESTORVM LIB.

XIX. MARCIANY Ss/libro-V, 22- Regularum. Sr pE
communi feruitute quis bene quidéri deberi intendit, fed/ali-
quo modo klitem perdidit culpa fua, non eft gequum,, hóc ??
cetéris dathno effe: fed, fi per coflufionem ceflit litémp?^ ad-
uerfario, ceteris; dandam -effe aCtionem de dolo, Celfus fcri-
|Idque/ait Sabino placuiffe.
X. SCAEVOLA libro-1V.-Digefterum. , TE sT -
TRIX fundo, quem legauerat, cafas iun&tas habdit: qudefi-
tum eft, fi hàe fundo legato non|cederent, eumque ?* lega-
tarius vindicalfet, an ifte fundus aliquam feruitutem cafis de-
beret: aut, fi ex fideicommiffi caufa Cüm ?* fibi dart legata-
rius defidefdret, herfffes feruitutem aliquam cafis excipere de-
text? Refpóndi£, debentj ?.
qui diuería prfedia poffidebant, faltum communem vt ius com-
pafcendi haberent, mercati funt: idque etiam a füccefforibus
eorüin eft obferuatum: fed nonnulli ex his, qui hoc ius habe-
bant, praedia fu& illà propria venum dederunt: quaero, an in
venditione etiam ius illud fecutum fit praedia, cum eius volun-
tatis venditores fuerint, vt et ?? hàc alienarent? Refpóndi
id obferuandum, quod actum inter[contrahentes effet: fed, ^fi
voluntas /[contrahentium manifefta non fit, et hoc ius ad em-
ptoregtranfire. Item qufero, an, cum pars illorum proprio-
rum fundorum legato ad aliquem transmiffa fit, aliquid iuris
fecum huius ?? compafcuijtraxerit? Refpondif, cum id quo-
quejius fundi, qui legatus efef, videfetur, id quoque ceffn-
rum legatario ?*. x , 7 "
Q XXI. LAnzo/dibro-T. Pithanon 3?-a-Panlo-Epitoma-
. SIQVA aqua nondum apparé£, eius M"/äiäüs 2
conftitui non poteft. // Paulus: immo puto, idcirco id falfuüm
efie, quia cedi poteíft, vt aquam quaereres, et inuentam duce-

fe leerer- ^. a ecaerme MCF T (e)
acerc-.
QVEMADMODVM SERVITVTES
x 2 dl .AMITT&NTVR.WVWWW. /
IG A1 v s/librolVI. ad Edi ineiale. 4/)-

S ERVITVTES praediorum confunduntur, üicïä&i;vtriüsque
prgedii dominus effe cgeperit. l!ä)( |
Il. PAvrvs.lbro4XXf.—ad-Edictum- Qvr rTER
et aCtum habet, fijftatuto,tempore tantum ierit, non periffe *
aCtum, fed manere, Sabinus, Caffius, ^ Octauenus aiunt: nam
ire quoque per fe eum poffe, qtüijactum haberet ?.

HI. GArvsiibro-VIL-a ! iale. IvRA
E : LUR & * x . La
priediorum morte et capitis dóminutione non perire, vÓlgó ^
* z f a—e— C
traditum eft. : :

IV. PAvrvs]ilibre-XXVRE-ad Edictum. IrEm fe-
pulchro debitum, non vtendo;numquam,? amittitur.
V. IpnEnilibro— u i SERVITVS
Aft: eggtty
. 22, Hal. lit. III. GES. 23 Hal. baec. GER.
in margine J;te. . Vltima litera iam olim expun&a eft. Nemo tamen hanc cor-
reQionem recepit quam H. a Porta in II. BR. 25 Hal. ftribit. GEB. — 26
Hal cwmque. GEB. . 27 Vnlg. eum. al voceim cmm, prorfus omifit. Vulg.
videtur pofle recipi. Bn. 28.Hal. Refpondi, debere, et ita in fequentibus bis
Refpondi. GEB. 29 Ap. Hal. et Vulg. et, abeft. GE B. |. 30 Vulg. ba-
insmodi. lal omifit, vfus hac tranfpofitione: aliquid fecum compaftui inris tra-
xerit. BR. 31 Hal. in margine: alias, id quod eius fundi, qui legatus effet,
videretur, ceffurum legatario. GEB. — 32 Mal. weavàv. GEB. . 33 Ap. Hal.
duécius, abeft. — Vulg. eius aquae ductus. Ipfe zter ducfus pro Synonymis habeo,
et commate diftinguenda puto. z R. 24 TÀ quaereres, poteft defendi. Li-
bentius tamen fcripferim quaerere. — Hal. vt aqmam quaerere, fed et inuentam
ducere liceat. — Vulg. omiffa caufali et aquam quaerere et inueutam ducere lice-
YO. B R. 5
1 Hal perüffe. GER. 2, Hal. inferit et. GER. 4 Vulg. babet.
BR, 4 Taur. 4Olgo. Hal. vulgo. GE R. 5 Hal. uom. GEB. 6 Hal.
lib. XXI. GER. "7 Hal. liberauevit? vefpondi, và Celfu$ omifo. GEB. — $
Vulg. praefigit et. BR. 9 AÀp. Hal. fuudorum abeft. GEB. — 10 Ap. Hal.
vlli, abeft. GE. 11 Vulg. zno fic quoque elior. l. qui fit eo melior,

flituiffet. BR.

$. r. Plures ex municipibus,-

*aeque'ïi-re 4

L!j enos/ denos in

24 Taur. |

TIL. VV.

VHL

et per focium, ;»e;äfrxu&ugtrium, et bonde fidei poffefforem no-

t

bis retinetur. etepro V. £m
VI. CersvsllibroV.-Digeftorum. -.NAw sATIS eft
fundi nomine itum elfe.] $. 1. Si ego vid; QU&e nobis per Vi-Xt. cuÁ: sane:
cini fundum debebatur, vfus fuero, tu autem conftituto tem- "" ^*
pore ceffaueris, an ius tuum dfniferis & &t e contrario, fi vici-
nus, cui V;iaxpergnoiïg.urgägägum debebätu.r,. per meam partem
ierit, egerit, tuath partemjngreffus non fuerit, an partem tuam ,.
liberau&fäfï? Celfus rjäþgndi; 7, fi diuifus eft fundus inter fo-—-j'/t
cios regionibus, quod ad feruitutem attinet, quae ei fundo de-
bebatur, perinde eft, atque fi ab initio duobus fundis debita 249
fit: et fibi quisque dominorum vfurpat feruitutem, 9 fibi non
vtendo deperdit: nec amplius in ea re caufae eorum fundo-
rum ? mifcehtur: nec fit vlla ?? iniuria ei, cujdg fundus fer- seexoro n
uit, immo fi quo ** melior: quoniam alter dominorum, vten-
do, fibi, non toti fundo, proficit *?.5, Sed fi is fundus, qui fer-Ujp.
uierit, ita diuifus eft, plufculum dubitationis ea res habet:
nam fi certus ac finitus 'viae locus eft, tunc, fi per longitudi- - |
nem ieius; fundus diuifus eft, eadem omnia feruanda erunt, . 577

oUA T R " . . . *2 " " Y ma.
uásü *3»initio conftituendae eius feruitutis fimiliter hi& ** " 'eïbf"

äuo fundi fuiflent: fi vero per latitudinem viae fundus diui-
fus * eft *, nec multum refert, dequaliter id factum ,eft *5,
an indequaliter, tunc manet idegi tus feruitutis, quod, 7 fundo
indiuifo, fuerat: nec aut vfu detineri, aut non vtendo .deperi-
re, nifi tota via poterit: nec, fi forte inciderit, vt fetnita: g'ïl?feüfän,,,td Vlens.
per alterüm dumtaxat fundum4erit *5, vteretur, idcirco alter «e/t-
fundus liberabitur: quoniam vnum, atque eo modo indiuidu-
um viaeius eft. Poffunt tamen alterutrum fundum liberare, |
fi modo |hoc fpecialiter conuenit. Certe fi isj cui feruitus de-*- ;*Zää

E

bebatur, alterum ex ea diuifione fundum redemerit, num vl ,,, m i.

ideo minus ea re fundi alterius ferui?us permanebit? nec vi- 4 |
deo, quid abfurde 7* confecuturum fit eam fententiam, fun- Pa $,.
dogltïräääïl?ïtïwfäïäö? ignodo]et ab initio potuit angu- p
ftior conftitui via, quam lege finita eft, et adhuc id loci fuper-
eft in eo fundo, cui remiffg feruitus non eft, vt fufficiBE viae.
Quod fi minus leet füpereft, quam vidé fufficä vterque fun-
dus liberabitur: alter,]propter redemptionem; alter] quia.per LJ44.
eum locum, qui fupereft, via conftitui non potelt. GCeterum
fi ita conftitutum eft ius viae, vt per quamlibet partem fundi J
ire agere liceat, idquejVeMub&äifd mutare, nihil prohibet *?:
äïqugita?diuif is eft fundus, fi per ?? quamlibet eius partem , /,;;, ^;
T aäqp,ejagi poífit, tunc perinde obferuabimus Zz,fäw,'uhäm
atque fi ab initio duobus fundis duae feruitutes iniunctae fuif- 2
feyt: vtaltera retineri, altera non vtendo poffit deperire, ^ Nec Zw.
T ATUMIE b aA o d $r Tsl 24 |
me'fallit, alieno,22 fatto ius alterius immutatüjeer ?*: quo- —
niam ante fatids ^? fuerat, per alteram partem *9[ire sgere, - 1 Jesonit
vt idem ius eifin altera parä" fundi retineretur. Contra, £ ..
illudi£ommodum acceffiffe ei,]cui via debebatur, quod per duas ed: ha i
'pariter viás ire agere poffit, bisque oCtonos in porrectum, et 'teetie:

?nfraäæumw .L,Ct;föm D //17 ? äm LA Vr duv

L-pr .'"(QfæM'q £n,* V,

et ii margine:' alias, 2io loco meliore efl : alias, in boc quoque melior. Sequc-
rer Vulgatam. BR. — 12 Vulg. profpicit. BR. : 13 Vulg. quafi /u. BR. — 14
Hal. h. GER. I5 Hal. fit. GEB. — 16 Hal. erat. Vulg. ivit.BR. 17

.Hal. son. GEB. 18 Hal.et Vulg. abfurdi. BR. I9 Vulg. idque velit
fubinde mutare, non intelle&o, vel hic accipi pro etzm. — Hal, ire agere liceat,
liceatque vel fubiude mutare, iis, quae fequuntur mzbzl probibet, deletis. — Notat
tamen in margine: aolias, mibil probibet, atque. alias, atfi. BR. 20 Vulg. at-

tramece

que fi ita dinifus efl fundus, vt per. — Hal. aut fi ita dinifus eft. fundus, vt pe / -
Adde paulo ante ex margine notata. In MSS. poft at4ue, ibidem fi, reperitur, rM

exceptis Vat. I. et Bynkersb. L4porro in Vat. L fa&ctum atquz. — ProfeGo, vt nunc
leglggä Flox:efäg ^; difficile, vt fuftineatur. B& R. — Habent i, poi.ï-atque VBarb. .S. "m /(M
Cru'c./l'remff t in Otob. f,z/'uülpplctum. G E B. 21 Hal zri ( Non dubito f—-'/d
Taur. debuiif(!, Ícribere zrE, ob commntatas vocales ; et e, GEB. — 22 Taur.
obfer Dabimus. G B. 25 Hal. in margine: alias, alio. G EB. 24 Hal.
immutatum iri. G EB. 25 Vulg. fatis. BR. 26 Hal. inferit fundi. GEB.
277 Hal. et Vulg. alteram partem. BR. 28 Contra mentem ICti Hal. pedes
octonos in porrectum fenosque n amfrachum. Ydem tamen in margine ad vo-
cem pedes, addit: alias, bisque. Nec re&tius Vulg. bisque octonos. in porrectum,

et fenos denos in aufradium. — Per copulam enim v? £is, pro repetito habctur.
: Cum

(5
fM

ET

ulu

M:SW
upy.

: voftatorn.

DIGESTORVM LIB. VIIIL

, | . d A
/4. VIL PAvrvsilbre-XHE-2?—ad-Plautium. — 51[S1c
conftituta fit[aqua, VE vel aeftate ducatur tantum, vel. vno men-
fe, quderitir, quemadmodum non vtendo amittatur: quia non

E lsgw eft continuunytempus ;-quo cum vti non poteft, non fit vfus:
. " tv * . -- : £*
: itaque et fi alterbis annis vel menfibus quis aquam habejt,

duplicato conftituto tempore amittitur. ldem et de itüinere
cuftoditur: fi vero alternis diebus, aut die totó; aut tantum
noCte,;ftatuto legifus tempore amittitur: quia vna feruitus
ef. Nam et fi alternis horis, vel vna hora cottidie feruitu-
tem habeát, Seruius fcribit, perdere eum, non vtendo, ferui-
tutem:. quia id, quod habet, cotfidianum fit. [Q:evr: ,
VIIL IpxwilibrorXV-adPlautium- Si sTILLICI-
pir immittehdi ius habeam in aream tuam, et permiferó ius
tibi in ea area aedificandi, ftillicidii immittendi ius amittó: |Et|
fimiliter fi per tuum fundum via,mihi debegitur, et permifero
tibi, in eo loco, per quem fia mihi debetur, aliquid facere,
,,, amitto ius viae. $. r. Is, qui per partdi itineris it, totum
i—oón iüs vfurpare videtur. | deen: m M -
ib s 2 I lA g orENvs 7? J j
9i.Zor:4t Ti in patteg iaquagi£ ? müux?
nf as vyeruepit, omnibus tamen partibus vfurpantu

^
HEe t AQVA,
etiam fi non ad vltima loca
32.— pddur .
Quv X. PAVLVS /Mbre-2eV-—a . Sr COMMV-
xEM fundum ego et pupillus habere licet vterque non
wuw- vteretur ??, tamen propter pupillum et, ego viam retineo.
r falatilee - 1. i isaxqïui nocturnàm aquam habet, linterdiu/per confti-
t2 tutum ad ümiffionem tempus víus fuerit, amifit no&turnam
Vr "a feruitutem qua vfus non eft. Idem eft in eo, qui certis horis
Tj24. aqudeductum habens,)(aliis vfus fuerit ?*, nec vllaj partexea-
rüm horarum ??. juare At«
| XL MaARcELLVS -- Digefterum. Is, cvr?*
via vel aCtus debebatur, vt vehiculi certo genere vteretur, alio
genere fuerát ?* vfus: videamus, ifié) amiferit feruitutem : ieb
.Alia fit eius condicio, qui ampliushoneris, quam licuit, vexe-
ment ^*

ï"ym'äf

rit: magisque hi plusdqua aliud, egiffe videatur:

;Maiää(*]atigre itinere vfüs effet ??,"autíi plura iumenta jegerit, quam :

?äg&u: licdít, aut aquae dgmifcuerit ^? aliam. ldeoque in omnibus
UA SerT-^"- .. ifis quaeftionibus feruitus quidem nomfamittitur: non autem
92* conceditur plus, quam pattufn,^* eft, in feruitute habere.
" $. r. Heres, cum legatus effet fundus füb condicione, impo-
/ fuit ei feruitutes: extinguentur ^?, fi legati condicip exiftat,
u videamus, an adquifitae fequantur legatarium ? Et magis di-
TM cendum eft, vt fequantur. — Zz:ekev: i A
Ms XII. Cersvsli CHE- Digefterum.- Qvr rv N-
1 defsa t |DVM alienum bona fide emit, ^? itimere, quod,ei fundo de-
&qeitu Metur, vfus eft: : etinetur ** id ius itineris: iaiguäfe fdm/ ^^
( — wentee- — fiyprecarioqaut Vy deieCto ggmino poffidet: fundus enim quali-
3 '*ä*tfï Tfu ter ^? fe habens, ita cum ^j in fuo habitu pofleffus ch,äls T
"v A^M vwsn deperit: ieque/ ** refert; iuíte, necne, pofüd&t PU us
L"*"*ä tZarje: talem eum poffidet. - Quaréf 'orïiugr'ffïïgc fi aqua, per riuumffua
. LLMI^

A 5e:y. fponte perfluxit, ius aquie ducendje retinetür, quod & Sa- |

-
l- [ IA. WWW!ZW«Q'XH(.JVL&H/.

Cum tamen ellipfeos vocis: pedes, nullum exemplum habeam, legendum reor:
bisque octonos pedes in povrectum et fenos deuos iu anfra&um. B R. 29 Hal.
lib. XII. GEB. 30 Hal. IABDOLENV'S. GEn. 341 Florentiae primum
erat aquaagi, fed redundans a ftatim deleta eft. Recens autem corrector 7à
aqua inclulit, et ex refiduo agz, fecit agrà, atque infuper transpofuit, vt nunc fit
Flor. Si im partem agri aqua influxit. Atque inde eo modo omnes. BR. — Hal.
tamen habet: Si im partem aquagii aqua influxit. GEB. 32, Gothofr. in no-
ta: Al v(urpatur. [ta Hal. vfurpatur. — Et ita legendum, cum in fine verfus fit
vfurpi lineola nempe, quae alias z indicat, imprudenter impofita. BR. 33
Vulg. vteremur. Sed et Flor, ita factum.
qetur. BR. 34 Hal. fuit. GEB. .. 35 Vulg. addit vfus efl. BR. — 36 Hal
. Sicui Vulg. Siz5, cui. BR. 37 Hal. fuerit. GE B. 38 Hal et Vulg.
inferit fi. & R. Conf. Noodt. IT. Obferu. 16. GEB. . 39 Hal. fit. GEB. — 40
Vulg. immifcuerit. BR. 41 Vulg. pacius. BR. * — 42 Hal. am exfizugnautuv,
fi. GER. 43 Hal. praefigit f. GEB. — 44 Hal. vetimet. GEB. 45 Hal.
ideique et fi..— Vulg. idque etiam fi. BR. 46 Gothofr. in nota: Al quah-
z ter qualiter, a. qualitercunque. — Prius habet Hal. pofterius Vulg. Florentina eft

Male vterque, fcilicet nofirum vte- -

TIT.. V.

bino re&e placuit ?*, vt apud Neratium libro qïïüalrto mem-
branarum fcriptum eft. XHM AUE
XII. Mancrerrvsjlbre-XVH.-Diseforum. St
ovrs ex fundo, cui viam vicinus debéfet, vendidiffet locum
proximum feruienti fundo, non impofita feruitute, et intra
legitimum tempus, quo feruitutes pereunt, rurfus eim locuüm

167 .

XIV. IAZoLxNvs 4 libro-X-exCaffi

: ! | ! affro- S1 Locvs, '
per quem via, aut iter, aut aCtus debebatur, ifpetu fluminis

occupatus ,effet, et intra tempus, quod ad amittendam feruitu-

tem fufficit, alluüione facta, reftitutus eft, feruitus quoque in
priftinum ftatum reftituitur. Quod fi id tempus praeterierit,
-vt feruitus amittatur, renouare jetim)cogendus eft. . $. r. Cum
via püblica vel 53 fluminis impetu vel ruina amiffa eft, vici-
nus proximus viam prdeftare debet. ; |
XV. InEM|[libro-IE-Epiftularum. 55, Sr, cvw fer-
uitus mihi per plures fundos deberetur, medium fundum ad-
quifiui, manere feryjitutem puto: quia totiens, feruitus con-
funditur, quotiens Vti éà is, ad; quem pertineat, non poteft:
medio autem fundo adquifito, poteft confiftere, vt per pri-
mum, et vltimum, iter debeatur. ,,, Ea -
XVI. PROocvrvs libre-E—Ept AQVAM,;,
qude oriebatur in fundo vicini, plures per eundem riuum iu-
re ducere foliti funt,iitaq"vt;fuo quisque die a capite duceret:
primo per eundem riuum, euräque communem: deinde, vt
quisque|inferior erat, fuo quisquelproprio riuo: et 55 vnus
*'I.ï:a"tüg,tïgþtempgyc, quo feruitus amittitur, non i[duxit: exiftimo
eunm ids duce 'dz(e aquae amififfe 5*: nec per ceteros, qüi du-
xerünt, eiis ius vfurpatum effe:|proprium enim cuiusque eo-
rum ius fuit: neque per alium vfürpari/potuit. Quod fi plu-
rium fundo iter aquae debitum effet, per vnum eorum omni-
bus his 7, inter quos is fundus icommunis fuiflet, vfurpari
potuiffet. Item fi quis eorum, quibus aquaeduttus feruitus
debebatur, et per eundem riuum aquam ducebant, ius aquae
ducendae non ducendo eam, amifit 59, nihil iuris eo nomine
ceteris, qui riuo vtebantur, adcreuit: idque commodum eius
eft, per cuius fundum id iter aquae ??, quod, non vtendo,
pro parte vnius amiffum eft: libertate enim [huius. partis -fez-

*

*

-uitutis- fruitur. 99.
XVIL Powproxuzrivs |libro-XE-ex-Variisleétionibus.
Lanxro ait, fi is, qui Jíauftum habet, per teffipus, quo ferui-
tus amittitur,|9euerit ad fontem, nec aquam )(auferit, iter
quoque eum amififfe. -
XVIIL.PAvrvsj|lbre-XV.-ad-Sabinum. Sr ovrs
[alia aqua vfus fuerit, quam de qua in] feruitute imponenda
actum eft, feruitus amittitur. $. r. Tempus, quo non eft
vfus praecedens fundi dominüs, 92, qim-

cui feruitus debetur 9?,
putatur jeij qui in $3 eius loco 9^* fucceffit. $. 2. Si cum
ius haberes immittendi, ] vi

um

infex MSS. In Vat. YV. fupra qualiter, fcriptum inueni: z. qualitercunque. Et
fic in contextu fuit ab initio in feptimo Bynkersh. fine gloff. Amplecor Ha-
loandrinam. Librarii folent in geminis di&ionibus, alteram, vt per errorem re-
petitam, omittere, Adde Duker. ad Opufc. de Latiu. Vet. ICt. p. 322. m. 7.
BR. Reliqua MSS. funt; Barb. Otob[S. Cruc. Bynkersh. cum gloff.
uif. fa&um qualitercemque. GEB. — 47 Vulg. fi ita u fuo.. . Ap. Hal. ita,
E fex gcgicibus modo memoratis folus Barb. fi ita, etin Otob. fi( ante ita fup-
pletuni:T 5 R. 48 Vulg. inferit eus. BR. 49 Vulg. vec. BR. — 50 Hal.
in margine: alias, nec me re poffit, qui. GER. . 51 Hal et Vulg, placet. .Et'
Flor. etiam fubantique ita fa&um. — Tamen et nobis haec corre&tio fufpe&a vifa.
53 Ap. Hal. vel, abeft. GE B.

ER. 32 Hal. MJABOLENV $. GE B. 54.
Hal. hic etin fequenti rubro àmoAAy. GEB. 55 Ap. Hal. et, abeft. G E B. 56
Flor. amiffiffe, ct ita infine L. :7, b. t. GEB. — 57 Haliis5. GEB. — 58 Halami-

59 Vulg. additef£. Hal. omittitfequens quod. BR. 60 Vulg. eius
61 Hal. praefigit nou. Vid. Ant. Auguft. I
62, Hal. debébatur. GE B. — 63 Ap: Hal. iu, abeft. GEB
65 Gothofr. in nota: potgerij. lta Hal et Vuig. po
tueris

fevit. G E B.
partis feruitus fruetur. BR.
Emendat. 17. B R.
64 Vulg. locum. BR.

Nn3

B " "- [ * J L * e * Al z
adquififfet, habiturus eft feruitutem, Jqüam|vicinus debuiflet. 4..

non habuerit, ideoque nec !täþz ilimittere poteris ?^, non[ideo | '

magis c

EM T

af

^

Á ^
,

LA 43
vicinus ftatuto tempore aedificatum ;vv 4 a eav«o

VO

LA Gace6at,
ebs Conftcduto,
1 .lute

) ^
$
,

J L
L - orheone ,

In TR'C-T U"þ.'z -)—

abeít. ZM C4-€

X

D. cad: KMtoeÁA XU
COLG C . 1

LE

M Tæffm

168 DIGESTORBVM .LIB. VHL gI$ VL HB X TT É

D
|rnr*0e

VRM
p —l K.rm'/ïf*'

AuauLxie magis feruitutefn amittes : quia norg poteft videri vfücepiffe XX. ScÁEvorAdibro-l.-Regularum. Vsv reti-
pov vicinus tuus libertatem aedium füarum, qui ius tuum non in- | netur feruitus, Cum ipfe, cui debetur, vtitur, quiue in poffes-
terpellaüit. I Ev fionetw ?? eius]7* eft, aut mercerlarius 7?, aut hofpes, laïlï;)lw
XIX. PouPourvsilibro|IXXXIL-99-adSabinum.- Sr| medicus, quiy?e 796 ad vifitandum dominum venit, vel colo- 7?^*? iif
PARTEM füundi vendendo, lege cauerim, vtj 97. per Cam par- | nus, aut *? fruCtuarius. : i
tem in reliquum fundum meum aquam ducerem, et ftatutum XXL Pavrvsibre-V.Sententiarum, FavcTvA-
asb cauem. tempus intercefferit, ante'*g;uam riuum facerem, nihil iuris amit- | Rzvs *5, licet fuo nomine. um - .
5 . .to, quia nullum iter aquae fuerit ??: fed manet mihi ius in- /aemngXH. SCXEVOLAibre-E-Regularum. Demw1iovE
L/—MJM tegrum: qüod 1i feciflemjter, neque ^? vfus efflem,Jamittam. quicümque quafi debita via vfus fuerit. Á ) | ii
merà $r M. $. r. Si per fundum meum viam tibi Tagg;a.uero, et adit.a mea XXIII. PAvrvs libro-V.—Sententiatum, Srvx ad").;. nieeu 3 "
(*?7 j hereditate, per conftitutum tempus adämttendam feruitutem | füundum noftrum &fïg vel ex fundo. j | ( hao D (
. dgnoraueris eam tibi legatam efle, amittes viam f"ï non vten-| — — XXRQ SCAEVOLA libret, Reeulatum. Lrckm ma-- ^5 P fs
"ie«X )4"» do: quod fi intra idem ** tempus, antequam /9!('011'89 TA DI lie fidei poffeffor fit, retinebiturTeruitug. : 115 Ofb "
AE legatam feruitutem, tuum fundum vendideris, ad emptorem Liujäm XXV.iPAvrLvs|lbro V.Sententiarüm. SEmvITV-
Ure 0*4 ^ via pertinebit, fi reliquo tempore daj vfus fuerit: quiai-dfgiji.g&t Tk vius non vidétur, nifi is, qui fuo iure vti fe credidjï: ideo-
L 2 f prr eeurdoru 3f Ea of cgeperat: vt iam nec ius repudiandi 1egatumäfiþjmpc$s— que fi quis pro via publica vel pro alterius feruitute víus fit,
. . fit contingere, cum ad ägfuhdug non pertineat. / ^£ J*X |necinterdi&ctum, nec atlio |vtiliter/ *? competit. (( fec,
FE 44 hio preno crvfnzfue cmementuo t Atj P. — ecgeflerarm. jeee )amderlaewer. expttevt [vGer []. dxplcet., Qs at Je r eetuh M
Fefudirern i. Ubreo DX « prepafelerum. -Zut LIBER (NON V S)//fM.(Ip) eidetaà .po. U s
u9 va "erct " . : f
z p m ^ "'."7" LE L : tra naturam fera mota pauperiem dedit. Tdeoquefi équus do-
g! SI OVADRVPES PAVPERIEM lore ?^ concitatus calce Qpe:tieïrit, ceffare iftam aCtionem: fed E
L^ . zvcissE p M ii quux M Rs al P R ME j
Ir43 /w.eus u MT ; ^ "o EL M E : agis, . j eri: vtique 1deo, quia non i1ple L14
['"] M D tetudd. D feri a, [VLPIANVS w ad-Edictum | fuo corpore daränuquedä AP A;Bii? cum Ecïugm permu;läf- £, ! xut.väw
SLI, I QvADRvPEÉSs pauperiem feciffe dicetur ?, a€tio ex | fet ^^ quis, vel palpatus eft, & et ) ?? calce eum percuíffe- - L
Xll. ,W lege , egum tabularum ? defcendit: quáe lex voluit, ! rit ?5, äg'it aCtioni locus. $. 8. Et, ;fbaliä;quadrupes aliatn r du Kü t
rrende aütdari id, * quod nocuit, id eft, 3 animal, quod noxiam | concitauit ?*, vt damnum daret, [äiusïqïïïe concitauit, nomi-ïmänqaö& 7
| cey&.. commifit: aut Zeftimationem noxiae offerre 5. —— Noxia * -nfjagendum erit. $. 9. Siue autem corpore fuo pauperiem , Z:fmm |

autem 7 eft ipfum delictum. —$.-2-- Quae actio ad omnes qua- | quadrüpes dedit, fiue per aliam rem, quam tetigit iquadrupes, — -
deHäUeS pertinet. $.3. Ait Praetor *, PAvPERIEM rE-| haec actio locum habejit: y£puta, fi pldüftro ?5 bos obtriujt J^
cissr. Pauperies eft damnum fine iniuria facientis datum: | aliquem, veljàlia re deieta! $. ro. In beftiis ?? autem Pïl'ä '
nec enim poteft ? animal iniuria»t? feciffejquod fenfu caret. | pter naturalem feritatem, haec aCtio locum non habet: et ideo,
$—4-1taque, vt Seruius fcribit, tunc haec aCtio locum habet, * fi vrfus fugit, et fic nocuit, non poteft quóndam dorfiinus con- ^ u
cum commota feritate ^* nocuit quadrupes: puta fi équus | ueniri: quia definit dóminus éffe, vbi fera euafit: et]ideo, & L. s
calcitrofus calce percufferit *?^,/aut bos cornu petere folitus, | fi éusnjoccidi]??, meum corpus eft. $. rr. Cum arietes vel ":
petierit, aut mulae propter nimiam ferocidüi ?. , Quod fi | boues commififfent ?7, et alter alterum occidit ??, Quintus
propter loci iniquitatem **, aut propter culpam mulionis, | Mucius]diftinxit, vt)fi quidem d$ periffet,, qui adgreffus erat,L J
àut fi plus iuftohonerata quadrupes in aliquem lonus euerte- | ceffaret actio: fi is, qui non prouocauemát, competeret aCtio:

-t rit, haec actio celfabit, damnique iniuriae agetur. $. 5. Sed | quamobrem eum ffibi/ ? aut noxam ?^ farcire, aut in 3 559* Lje. d | u
,24«c*"! & fi canis, cum duceretur ab jalig quo1*?, afperitate fua eua- ; xam dedere oportere, . $. 12. Et, cum etiam in quadrüpedi- —«« E
37 ] » Ld * . . * [j 4 2 : 3 . a v P ü n
í^ derit, et alicui damnum dederit, fi contineri firmius ab alio po- | busl noxa caput fequ&tur, aduerfus dominum haec actio datur, — Bad

f,g*zrit 16 velfi.I? per eum locum induci *8 non debuit,' haec | non cuius fuerit quadrupes, cum noceret, fed cuius nunc eft.
actio ceffabit: et tenebitur qui canem tenebat. (/4$. 6) Sed et | $. 13. Plane fi ante litem|conteftatam decefferit animal, extin-
/».- fi inftigatu alterius fera damnum dtgderit r9 ceffa&ä)t haecactio. | €a erit aCtio. $. 14. Noxae autem dedere, eft, animal trade-
. $.7. Et generaliter ^? haec actioilocum habet, quotiens con- | re viuum. Demum f*älöä)ü commune plurium fit animal, ad-

tueris. BR. . .66 Hal.lb. XXXIIL GEm. — 67 Hal vt. GER. — 68 Hal. | BR. 11 Bafil. 73 ov &ygiórwms xivu32v, animae feritate commotum. BR. — 12 |

fwit. GEB. -- 69 Hal. uec. GEB. 7o Hal. illam,loco viam. GEB. . 74 | Flor. eft percnferit, et videtur Taur. maiufculam literam neglexiffe. BR. iX.
Ap. Hal. zdem, abeft. ^ Vulg, habet id. BR. 72 Hal. quami mefcires, et in | Hal. fevocitatem. GER. 14 Confer, fi lubet, Nic. Catharin. in Obf. lib.. in
margine: alias, amtequam [cires$. GEB. 73 Hal. et Vulg. poffeffione. B&, | Tbef. Iur. Ciu. T. l. col. 492. GEB. I5 Gothofr. in nota: alig40, et ità
4 Vulg. inferit s0mine. BR. 75 Flor. mercennarius. GER. 76 Norica: | Taur. in margine alguo, et ita iam dudum corre&um eft. BR. — Et ita quoque
ant amicns vel medicus, qui ad vifitaudum. — Amici mentionem videtur Hal. fe- | Hal. G s. 16 Hal. et Vulg. potuit. BR. 17 Ap.;.Hal. fi, abeft. GER. |
ciffe ob L. 41. znfr. de Acquir. poffeff. iun&. L. 1. $. 7. infr. de Ttin. actuqu. priu, | 18 Vulg. duci. BR. I9 Hal. dedit. GE. 20 Vulg. inferit toties. B R. | :
j| && 77 Hal vel,loco aut. GERB, 78 Hoc vocabulo carent Hal.et H. | 21 Gothofr. in nota doloue. Florentinam manifefte contirmant Bafil à yàg |
|| 2 Porta in vtraque. Sed adeft cum in Vulg. tum in MS$S. quinque. Sed et no- | 43 vávov (ex dolore) Ta-oc A«xvícsi. Etiam Hal. dolere. G En. 22, Yaur. !
bis fruftra videtur repetitum, et profe&o mirum elft, Taurell. nónappofuiffe no- | percaferit. — V. fupra $. 4. BR. .. 23 Hal. dederit, GEB. —— 24 Hal per- (
tam fufpectae fidei, quare ipfi eam de noftro adícripfimus, B. pe in ex- | suulfit. GEB. 25 Lege noftro periculo: palpatus effet, calee. Et omnes qui : l
" emplo Taurelliano typis deftinato in hunc modum: & Fructuarius ) NCodices | dem editi et illud fimpliciter expunxerunz, non item ícripti codices, quos Flor. d
funt Barb. Otob. S. Cruc. Treuif. Bynkersh. GER. 79 Hal. et Vulg. vti- | ad amuffim referredidici. BR. — Hal. et expunxit, vt ceteri.. Codices funt Barb.
lis, BR. : vbi tamen . fa&um palpauerit, Otob. 'Treuif. Bynkersh. Conie&uram noftri : T
; | : -« , Brenkmanni occupauit Sc. Gentilis Parergor. c. 20. GER. 26 'laur. tertium d
1 Hal dicetur, et ita Otob. — Vt T yn - et Barb. fed neug;mn percuferit. GEB. — 2/7 laur.concitaBit. GEB. — 28 Hal plofiro. GEB. — 29 ! i
faciendum fuerat. ER. — Videtur adeo Flor. effe dz'citur(? E B. 2 Vulg/ di- | Taur. Veflii. GEB. — 50 Hal. eum vríum occidero. GES. — 31 Flor. counniffis- | h
caturïk. 3 Hal. ex duodecin tabulis. GEs. 4 Àp. Hal. id, abeft. GEz. | fent,etita L. 2. b. t.immiffiffet. GEB. — 32 Hal.occidiffet. GEB. — 33 Hal ib fed — E y
Mu 5 Vulg. offerri. BR. 6 Vide Opnfc. de Latin. Vet, ICt. c. 36. ibique Du- | omnesediti etfcripti feruant fibz. B R. Hifunt Barb, Otob. S.Cruc. Bynkersh. G E B.

tor omiflo. GE B. 9 Hal. infert dici. GEB, IQ Hal. et Vulg. iniuriam. | 35 Ap. Hal. in abeft. GER. 36 Hal. tradere viuum demum. — Si commume. || | E

/M-z—&(!. - : | | : j GE B, |

//[ I/W 0/ "ker. p. 15. fequ. BR. 7 Hal enim. GEB. $8 Hal. inferit autem và' Prae- | 34 Hal. et Vulg. noxiam. BR. [ta quoque Bynkersh. hic et paulo poft. GEB.

k&l?unfilw
LT
"

L^

« uNESy

m n -

DIGESTORVM .LIB.

uerfus fingulos erit in folidam noxalis aCtio, ficuti ?* in ho-
mine. $. r5. Interdum autem dominus in hoc non conuenié-
tur ??, vt noxie dedat, fed etiam in folidum: vtputa, fi in
iure interrogatus, an fua quadrupes effet, refp nderit ??, non

r A.« effe fuam: nam fijconttiterit effe eius, inyfolidu'm condetnna-
m KisXubitur, $. r6. Si poft litem conteüatam,ggj alio fit animal/oc-

cifum, quia domino legis Aquiliae actio competit, ratio in iu-
dicio habebiturlegis Aquiliae *?: quia ** dominus nox£e de-
dendge *? facultatem amiferit. — Ergo exXiudicio propofito

» . P " a po] d U LP
C dfta»itis aeftimationem [offeret, nifi paratus ,fuert actionemj man-

f"*" * dare aduerfus eum, qui occidit.

00 AA faact KUvl

XIF- Éw ;

i

$. rz, Hajfit aCtionefty nemo
dubitauerit, heredi ddfi cetérisque füccefforibus: item. aduer-
fus heredes, ceterosque ^?, noniure fucceffionis, ifed 69393'3,
domini fint *^, competit. . MT |
Il. PAvrvsilibre-XXTE-ad-Edictum. . HArc actio
non folum domino, fed etiam ei, cuius intereft, -coïäggjcjy: vel-
uti ei, cui res commodata eft, item fulloni: quia *5. eo, quod
teneiitur, daninum videwtur ^9 pati. $. r. Si.quis aliqué&im,
euitans, Magiftratum forte, in taberna *7 proxifa ^* fe im-
mififfet, ibique' a cane feroce lzefus effet, non poffe agi canis
nomine, quidam putant: at, Ít folutus ^*? fuiffet, contra.
: THI. GAþI-«VS dibre-XAT- | uineiale. Ex

HAc lege, ddfhi non dubitatur, etiam liberarum perfonarum

—EÉ. nomine agi poffe: foste fi patremfamilias aut filiumfamilias

L] A. mec:

vulnerauerit[quadrupes: fcilicet, vt non deformitatis ratio ha-
beatur, cum liberum corpus ;(qfïiniaïionem non récipiat: fed
impenfarum]in curationem faCctarum: etoperarum amiflfarum,
quasque amiffurus quis effet, inutilis factus. i
IV. Pavrvs,h . 1 -Edi . Harsc ao
vtilis cc*ipetit, et fi non quadrupes, fed aliud animal paupe-

fiem fecit ?P5 : !
V.JALFENYS isefterum- AGAso cum
in tabernam . 5? "éÉquum gdéduceret, mulam équus olfecit : mula
calcem reiecit, et cru$ Agafoni 53 fregit. Confulebatur, pof-
fetne.cum. domino mulae agi, quod| ea pauperiem feciflet ?

Befþ& meekagoc — Ques]

di, poffe. .
(s AD LEGEM QUQIVILIAMI./& |

5 E ,1; i€

VLPIANVS ) ;

"; EX AQVILIA omnibus legibus, quae ante fe de damno

quaup fari

l

4 s. * . : LU './, " W
iniuria locutae funt, derogguxt. fiue düdecim tabulisj

£üue 7 alia quaf) fuit ?: quas degés; ^ nunc:referre non eft
neceffe. .$.—r; Quae ? lex Aquilia plebifcitum 9. eft: cum
eatit) Aquilius Tribunus plebis a plebe *.rogauerit.

Il. Gaxzvs di ] — LeaGg
GEB. 37 Hal. feut efl. GEB. 38 Hal. couuenitur. GEB. 39 Hal.
vefponderet. GEB. 40 Ap. Hal.legis Aquiliae, abfunt. GER. 41 Hal.

quod. GEB. 42 Vulg. dedendi. BR. 43 Hal addit fucceffores. G E B.
44 Hal. funt. GER. 45 Hal. qui. GER. 46 Editores verbum habent in
fingulari: tenetar, videtur, vel tenevetur, videretur. ^Sed haec ad. commodata-
rium aeque ac ad fullonem pertinent, et etiam. Graeci habent in plurali. B R.
Etiam Hal, habet fingularem, collocato poft commodata eff, puncto. GEB. — 47
Taur. taVerua. GEB. 48 Hal. et Vulg. zn taberuam proximam. BR. — 49
Conf. fi lubet, Chriftoph. Colerum Parerg. c. 16. GEB. So Vulg. fecerit.
B R. 51 Bafil. o Zvrov, at praecedit Paulus. Bm. 532 Yaur. taVernam.
G EB. 53 Et Hal. et Taur. et recentiores hanc vocem Ícribunt initiali ma-
juícula, tanquam nomen proprium. Bafil, habent : xo4 xAésg via, et fregzt ali-
quem. BR. *
t Singulari libro ad hanc Legem commentatus eft Noodtius Operum
Tomo L. p. 132. f4q. BR. 2, 'Yaur. tabuliSiue. GEB. 3 Hal. fime duo-
decim tabularum fiue aliae quae fueramt. — Vulg. fiue lex duodecim tabularum fiue
alia quaecumque fuevit. BR. 4 Ap. Hal. leges, abeft. GER. 5 Hal Cer-
te, loco Quae. GE B. G Taur. pleVifcitum. GE B. 7 Taur. pleVis a ple-
Ve. GEB. 8 Hoc ct, ex receptiffima formula cauetur, vt enatum eífe vide-
tur. Interim tamen in quinque MSS. hanc particulam reperi, et horum Otob.
infuper vt 44i5, habet. BR. Reliqua funt Barb. $. Cruc. Treuif, Bynkersh.
Ap. Hal. haec particula at// abeft. GE R. 9 Haec particula hic pofita pro

ADEM' VEE
| QVANTI ID IN EO ANNO PLVRIMI FVjJ;T TANTVM
« * 7:
^AES DARE DOMINO DAMNAS ESTO.

| tit fe defendere. . &. r. Lex-

-quadrupes damnum dederit, Eäq'iïïlia éeffap "93

- IV. Obf. 18. et de Reb. mancipi c.. 6.

f

. íe

TIT.

Aquilia capite primo cauetur: » vt ) S;LMQVI ÍsERYVM

IX. L 169

SERVAMVE, ALÍENVM ALIENAMVE,
? . PECVDEM INIVRIA

QVADRV?PE-
OCCIDERIT,

, $. r. Et infra
deinde cáàuetur, vt aduerfus infitiantem in duplumJaCtio ef-
fet &9, |
quadrupedes, quje p/gcudurg numero funt,
-tur: veluti oues, capfae, boies, equi, rähli, atini. Sed,an '3
fues. pecudum appellagione continentur **, quderitur? Et re-
ïgä—Labeoni placet, contineri: fed canis inter pecudes non
Longe magis beftiae in eo numero non funt, veluti vrfi,

et gregatim haben-

eft.

-.leones, pantherae:Aelefanti *? autápe, && cameli, quafi mixti *9

funt: nam e& iumentorum operam praeftant, et natura eorum
fera eft: et ** ideo primo capite contineri eas !5 oportet.
IIT. VrPrANvs l . ;-ad-Ediétu $- sER-
vvs feruaue, iniuria occifus occifaue fuerit, lex Aquilia lo-
cum habet. :
enim fufficit occifim, fed oportet iniuria id efíó faCtum.
IV. Garvs llibro |VIE-ad-Edi inciale. TITaA-
QvE, fi feruum tuum latronem infidiantem mihi occidero,
fecurus ero: nam aduerfus periculum naturalis ratio permit-
düdecim tabularum furem no-
€tu deprehenfum ?* occidere permittit: vt tamen id ipfum
cum clamore teftificetur ^*^: interdiu autem deprehenfum ita
permittit occidere, fi is fe telo defendat: vt tamen aeque cum
clamore teftificetur. |
5 V. VrPrzANVS llbre ad-Ediétum. SxEp EkT

Iijquemcumque alium ferro )fef petentem quis occiderit, non

videPitur iniuria occidiffe: et, fi metu quis mortis furem oc-

ciderit, non dubitalfitur, quin lege Aquilia non teneatur. $i
autem,;oum poffet adprehendere, maluit occidere, magis eft,
vt iniurianfeciffe videatur: ergo et Cornelia ?? tenebitur.
$. r. Iniuriam autem hic accipere nos oportet, non quemad-
modum circa iniuriarum actionem contumeliam quandam : fed
quod non iure factum eft, hoc eft, contra ius, id eft, fi cul-
pa ^* quis occiderit, et ideo interdum vtraque actio concur-
rit, et legis ?^* Aquilize, et iniuriarum: ifedjduae erunt ácíti-
mationes ??, alia damni, alia contumeliae. Igitur ininriam
hic damnum accipiemus culpa datum, etiam ab eo, qui nocere
noluit.;/$. 25 Et ideo qu&erimus, fi furiofüs damnum dederit,
anlegis Aquilide actio fit? Et Pegafus negauit: quge enim
in eo culpa fit, cum ?* faae mentis non fit? et hoc eft ve-
riffimum: ceffabit igitur Aquiliat?^? afctjo: quemadmodum fi
! | aut i tegula
ceciderit ??, . Sed et fr infans damnum dederit,Jidem erit di-
( cendum.

id efl. Yta Contius poft Accurfium. Hotman. VIIL Obf :2. emendat gua-
drupedemue pecudem. — Probat hoc Noodt, c. IT. ad L. Aquil. improbat Bynkersh.
Bafil 9 vevQáémo9ov ZytAwoDv iS3vvÓwevov,
vel quadrupedem gregatim dire&ham, id eft, acfam. BR. ^ — 10 Hal. fit. GE.
II Ap. Hal. zofivis, abeft. GE 8. I2 Vulg. exaequantur. BR. — .13 Vulg.
inferit et. BR. I4 Vulg. contineantur. 4 R. 15 Hal. elepbanti. GX 5.
16 Hal. quoniam mifli fumt. GE B. — YT Ap. Hal. et abeft. GEB. — 18 Hal.
eo$. GEB. — . 19 Ap. Hal. occifim effe, abfunt. GEB. 20 Hal adücitur.
G E B. 21 Hal. in margine : alias, nociuruum occid. GER. 22, Hunc ta-
men clamorem non a XII. tabulis effe requifitum, fed potius Gaii habendum in-
uentum, exiftimat Noodt, 7. Obf. 12. GER. 25 Hanc vocem feftinanti VI-
piano excidiffe putat Noodt. Z. Probab. Iur. 9. et ad L. Aquil. c. j. — Sed vide
Schulting. ad tzt. 7. Collat. LL. Mofaic. fragm. 3. n. 14. BR. 'Sed et van de
Nater J. Obf. 1. hanc lectionem non eflefollicitandam contendit. GEP. — 24
Hal. bec efl, fi coutra zus et culpa. GEB. 25 Hal zuterdum concurrit actio
legis. GEB. 26 Bafil. xo4 3ío yívovrod xarabuo, et duo fiunt condemnatio-
"0$. B R. 277 Hal. 4ui, loco cum, et mox efl, loco fit, GEn. 28 |Ita ha-
bet Taur. Aqrmilia, íed contra expreffam et manifeftam fcripturam. Codicis Flor.

Iniuria occifum effe *? merito adicitur ??: non.

$. 2. Vt igitur apparet, feruis noítris ** exzequat '7 s. -

6,:71:1*&&4* XIH-ML/XH/, 1

j "
L o* Jnf,*-th

) Xvl

o

aers

(ycits dj of

Qu maeg: ca s ao d

vbi eft: Aquiliae, forte quod vox Aquilia mox bis terue fequatur, vbi tamen fub- -

intelligitur non aétio fed lex. — Habet tamen et Hal. A4auilia aclio, fed praeter
eum nemo. BR. 29 Ap. Hal. Aquilia ceffat, et mox fi, defunt. GE . 30
Hal.in margine: aji55, occiderit. Sed et Graeci habent: 3 «eqaghs mesousa. B R,

$í

P i
W efe€mnlem ,
/ ^

[ - $ -! 54
us L d TO C OU n u

170

cendum. Quod fi impubes ?* id fecerit, Labeo ait, quia fur-
ti tenetur,|teneri/et Aquilia eum: et hóc puto^verum, fi fit
jam iniuriae capax. $. 3. Si magifter jn difciplina vulnera-
uerit feruum, vel occiderit, an Aquilia.teneatur, iquafi; da-
mnum iniuria dederit? Et Iulianus|fcribit, Aquilia teneri
eum, qui elufcauerat ?? difcipulum in difeiplina. Multo ma-
gis igiturjily 7occ1f0(,( idem erit Ehceqdum. Pr.opom.tu.r autem
"apud eum fpecies talis : futor, inquit, puero difcenti, ingenuo,
filiofamilias, parum bene facientijiquod demonftrauerit ?3, for-
ma calcei ceruicem ?^ percuffit, vt oculus puero perfundere-
tur ??: dicit igitur Iulianus, iniuriarum quidem a&igpe.m'non
competere: quia non faciendag iniuriae caufa i percuflerit; fed

Iu

rf

monendi et docendi caufa: an ex locato, dubitat: quia leuis

dumtaxat caftigatio conceffa eft docenti. Sed lege Aquilia
poffe agi non dubito. (dph 010* 8f
* J VI. PAvrvs dibro—XXIE «
PTOniS|enim nimia feuitia ?5 culpde a
9ei1. . VII. VnPIANVS dibre42cV H ad—Ediétum-
aCtione patrem confecutürum ait, quod ?? minus ex operis ??
filii füi propter vitiatum oculum fit habiturus: etYimpendia,
quae pro eius curafione fecerit. $. r. Occifüm lautem) acci-.

pere debemus, fiue gladio, fiue;etiam fufte, ung&z.x,.IiQf telo, vel |
manibusïff forte ftrangulauit eum, vel calcefpetiit, vel capi-

te, vel iqualiter qualiteggä-äfa, .$. 2. Sed ?? fi quis plus iufto
honeratus, deiecerit4onus, jet/feruum £cciderit, Aquilia locum
Atpro'5m, habet: fuit enim in ipfius arbitrio,(ifájfe nononerare. Nam
et fi lapfus aliquis feruum alienum/onere.prefferit, Pegafus ait,
lege Aquilia eum teneri: ita demum, jfi .ve] plu.s iufto fe/one-
ranerit, vel neglegentius per lubricum ?* tranfierit./5$. 3. Pro-
inde fi quis alterius in ulüäff?' damnum. dederit, ,Proculus.
fcribit, neque eum, qui igïptlþt. teneri, quia non occidit: ne-
que eum, qui impulfüs eft, quia damnum iniuria non- cjedi:*
(4, fecundum/ quod in factum a&tio erit danda in eum, qui impu-
- . fit. $. 4. Siquis *? incolluctatione ^*, vel in pancratio, vel
pugiles dum inter fe exercentur, alius alium occiderit, fi qui-
dem in publico certamine alius alium occiderit *?, ceffat Aqui-
lia: quia gloriae caufa et virtutis, non iniuriae gratia videtur
dafnum datum. Hoc autem in feruo non procedit: quoniam
ingenui folent certare **^: in filiofamilias vulnerato procedit.
Plane, fi cedentem vulnerauerit ^?,, erit Aquiliae locus: aut
finonin certamine ^* feruum occidyt : nifi & *? domino com-
mittente hoc factum fit: tunc enim Aquilia ceffat. $. 5.
Sed 5? fi quis feruum gegrotum leuiter percufferit, et is obie-
rit, recte Labeo dicitj lege Aquilia eum teneri: quia aliud alii
mortiferum effe folet ?*. $. 6. Celfus autem multum inter-
effe dicit "?, occiderit, an mortis caufam praeftitéfit: |vt, qui.
mortis caufam praeftiGit) non Aquilia, fed in factum aCtione te-
neatuür. Vnde adtert *? eum, qui venenum pro medicamen-
31 Taur. sZNpubes. GE B. 42 Vulg. elwfcauerit. "Wti etiam recentius cor-
rectum eft Flor. Hal. elufcauit. BR. 33 Gothofr. in nota Al. demonftrauc-
rat.. Et ita paulo recentius Flor. fa&um demonfhrauervat, quod non difplicet.
Hal. demonflvatum erat. BR. — 34 Hal. inferit ita. GER. 35 Gothofr. in
nota Al. effoderetur. vide L. 15. infra Locati. Vulg. perfoderetuy. — Rad. For-
nerius JIT. Rer. Quotid. i11. vult effoderetur. Yn laudata a Gothofr. L. :5.
$. 4. mfr. Locati legitur. effunderetur. — Euer. Otto in praefat. ad Tom. II.
Tbef. Iur. Ci. p. 19. vult offunderetur. Ad MSS. quod attinet, ex nouem
quinque archetypum fideliter referunt, quamuis borum codicim vitusj corruptus
Wejit in perfoderetur, vt quatuor alii ab initio habuerunt. l1mmo .et decimum
T , Magl. vidi, in quo eft profunderetur. 8 R. Corruptus ille eft Treuif. reliqui qua-
WM /(tuor, qui Flor. habent, Otob. Vat. L. S. Cruc. Taurin. II. Sed Barb. Vat. 1II.
DBynkersh. ab initio habuere perfoderetur. Kal vt Florentiae perfunderetur. G E B.
37 Hal.quo. GEB.. 38
40 Hal et Vulg.

/

?'l 't

3. rate X X

36 Bafil. soAA2 reaxóruc, magnua afperitas. BR.
Hal, opera. GEE. 39 Vulg. qmualitercunque, BR.-
inferunt et. BR,
et damnum injerems. BR, 42, laur. zNpul(íu. GEB. 43 Ap. Hal. 4uis,
abeít. G ER. 44.Hal. conluctatione. GEB. — 43 Ap. Hal. alius alium occide-
vit, abfunt. GEB. . 46 Hal. cowcertare. GEB. — 4/7 Bafil. & u3 Zgu gerz Tb
£i£ol, üc sT]496vra TQaueTices, Tifi. cum. pofleaquam ceffit, quafi vittus, mibilo-
ininus eum vuluevanerit..E R. 48 Hal. vt fi iu certamiue ferumm . occiderit.

N W. ^ * ^ N £, A^P
41 Bafil. 3i£ 7469 TXQROV XO4 GHUAGV, per lutum tmnþem*-

J DIGESTORVM AB. TX TIT,- 1E.

j *co & ecd A. L Ircr i ere Loco ctonden d "., /
l'to dedit: gt[giïä 5^, caufam mortis praefüitiffe: quemadmodum
eum ??, qui furenti gladium porrexit: nam nec ?9 hunc le-
ge Aquilia teneri, fed in fattum. $. 7. Sed fi quis de ponte
aliquem praecipitauit, Celfus ait, fiue ipfo iCtu perierit, aut
continuo (fübimerfus eft, aut laffatus vi fluminis vittus perierit,
lege Aquilia teneri: quemadmodum, fi quis puerum faxo i
ïglïfä 9$. 8) Proculus ait, fi medicus feruum imperite fecue-
rit ?*, vel ex locato vel ex lege Aquilia competere actionem.
Cegm VIIT. G A1 v s; libro-VHlad Ediétum iBeiale.. Ip EM
iuris eft, fi medicamento perperam 53(.vfus fugftit. Sed et
qui bene fecuerit 5?, et dereliquit curationem, fecurus non
erit: fed culpde reus intellegitur. $. r. Mulionem quoque,
fi per. ,iäpggtiwgm impetum mularum retinere non potuerit, .
fi $9 /gàe alienum hominem obtriuerint, volgo ** dicitur cul-
paejnomitieteneri. Idem dicitur 9? et|fif propter infirmita-
tem fuftinere mularum impetum non potuerit. Nec videtur
iniquum, fi infirmitas culpáe adnumeretur, cum affectare quis-
que/37non debeat, in quo vel intellegit, vel intellegere debet,
infirmitatem füam alii periculofamt|futuram. Idem iuris eft
in perfona eius, qui impetum equi, quo vehebatur, propter
imperitiam, vel infirmitatem, retinere non poterit 9^. AE
IX. VrrrANvs|libre/XVIHH.—ad-Edi£tem. Ickw f0
obftetrix *? medicamentum dederit, et inde mulier perierit,
Labeo difünguit, vt, fi quidem fuis manibus fuppofuit, videa-
tur occidiffe: fin 95 vero dedit, vt fibi 9?. muülier offerret, in
factum actionem dandam. Quae fententia vera eít: magis
enim caufam mortis praeftitit, quam occidit. - $. 1. Si quis per ^
vim vel ?* fuafum, medicamentum alicui infündit 5?, vel ore
vel qriftere "?, vel fi eum. vnxit malo veneno, lege Aquilia
eum teneri **: quemadmodum, obftetrix fuäponens tenetur.
$. 2. Si quis hominem fame necauerit, in fattum aCtionetfte427,
neri Neratius ait. $. 3. Si feruum meum $quitantem, conci-
tato equo effeceris in fluméfi praecipitari, atqueideo homo ** . -
perierit, in fattum effe dandam actionem inlius fcribit :Qquem-L-f""äC
admodum fi feruus meus ab alio in infidias deductus, ab alio
effet occifus. $. 4. Sed fi per lufümyiaculantibus *3 feruus
fuerit occifus, Aquiliae locus eft. Sedfi, cum alii in campo
lacularentur, feruus per eum locum tranfierit, Aquilia ceffat: -
quia non debuit per canmipum iaculatorfüm iter intempeftiue &-
facere: qui tamen data opera in eum 1iaculatus eft, vtique
Aquilia tenebitur: gicex f o |

X.PAvrvsüibre-XXdH-adEdictum. |NiAM luäns g
quoque noxius *? in culpa eft. £. / X/Wl,
Xl.VriPriANVvsilbre : ' ITEÉM Me- £«.

la fcribit, fi, cum pila quidam luderent, vehementius quis pi-
la percufía, in tonforis ** manus eam ^77. deiecerit, et fic
ferui, quem tonfor (habebat ** , gula fit praecifa tágie-
: 00 F m yadebat,, 4&,. Cto

49 Ap. Hal. et Vulg. fi, abeft. 8R. : — $0 Hal. inferit ct. GEs.
52 Ap. Hal. dicit, abeft. GE ?. . 523 Hal. afferit,
loco adfert. GEB. 54 Ap. Hal. et ait, defunt. GE s. 55 Ap. Hal. et,
loco emm. GERB. 56 Hal. neque. GEB. 57 Hal. fecuit. GEB. — 58 Ba-
fil. vgomerác, temere, inconfiderate, praecipitanter, BR. — $9 Hal. fecuit. GEB.
.6o Hal. et eae. Vulg. fi bae. BR. 61 Taur. 4 Olgo. GER. 62, Hal. di-
cetur. GEB. — 63 Hal. quis. Vulg. qmisquam. BR. — 64 Hal. potuerit. G E..
65 Bafil. 4 idrgziwva, quafi medicatricem, dicas. B R. 66 Hal fí. GEB. . 67
Hal. 2lli, loco fibi. GE R. 68 Hal. inferit per. GE B. 69 Defendi poteft
iufundit. Malim tamen zufudit, faepe in Pand. relimquerit, veliuquiffc, pro re-
lquerit, veliquiffe. |Et v infu, cum lineola fuperindu&ta eft in fine verfus. | Hal.
etiam Znfadit, et Vulg. imfauderit. BR. 7Oo Ipfe Taur. habet in margine: cla-
Jflere. — Sic pridem mutatum fuit, fed y pro w fcribenda erat, wt effer clyflere,
quod habent Hal. et recentiores. Ex fuperfcüptis literis ] et 2, priorem. dein-
ceps maligna manus erafit. —Crifler, neque apud Latinos neque apud Graecos
quicquam notat, vt hic Taurell religionem mirer. BR. 71 Ap. Hal ewnm
teneri, abíunt, GE B. — 72 Vulgo bomo,abeft. B&. — 73 Hal. Sed et fi a iaculan-
tibus per lufumm fevuus. GER. 74 Vulg. ludus. BR. 75 Bafil iA«
vafyvwov, damnofum ludicrum. R, 76 De tonforum confuetudine fellam im -

(M'J ?

GE B.
5t Hal. folest. GEB.

publico ponendi vide Marqu. Freherum 1. Parerg. f. Verifmul. $. GEB. 77
'78 Steph. Hal. H. a Porta in vtraque et Recentiores : a«
| debat.

Hal. eandem. G E B.

j Kl

1
m
m

Ü

"
Jf

L]

7f

n

f-//cb MJ/I'FIOL habent,

DIGESTORVM LIB. IX. TIT. IL

&o ?? cultello : in quocumque eorum culpa fit, eum lege Á--
?Lülia teneri. Proculus ?? in tonforezeffe culpam. Et fane,
1 ibi tondebat, vbi ex confuetudine ludebatur, vel vbi tran-
A«* fitus frequens ?* erat, eít quod ei imputetur: quamuis nec
ilud 9? male dicatur, fi in loco periculofo fellam habenti ton-
.^ Íori fe quis commiferit, ipfum de fe queri debere. $. r. $i
alius tlenuitff—alius interemit,his, qui tenuit, quafi caufam mor-
tis práebuit, in faCctum actione tenetur. $. 2. Sed fi plures
E feruum percufferint, vtrum [omnes, quafi occiderint, tenean-
feifaucXLtur, videamus ? et fi quidem apparet, cuius iCtu perierit, ille,
«XI. quafi occiderit, tenetur: quod fi non aplpärö:þ, omnes, quafi
occiderint, teneri lulianus ait:]et, fi cum vno agatur, ceteri
non liberantur:,nam ex lege Aquilia quod alius praeftitit,
alium non reledat 93, cum fit pgena. $- 3- Celfus Ícribit$.fi
alius mortifero vulnere percuflerit, alius poftea exanimauerit,
r-pa s. /prior(?m quidem nopf'ge11eri, quafi occiderit, fed quafi vulne-
Seeeen. rauerit: quia ex alio vulnere periit: *5/pofteriorem teneri,
xtvaxulbst quia occidit *5 : quod et Marcello videtur, et eft probabd?ugs.s 6
Lfien. ; $. 4. Si plures trabem deiecerint, et hominem . oppretlerint,
Zcum eo, qui canem irritauerát, et effecerát, vt aliquem morde--
4 fet, quamuis eum non tenuit ?*, Proculus /.I'Efpääiïiï, Aqui-
liae aCtionemieffe. Sed lIulianus eum demum Aquilia ?? te-
neri ait ??, qui tenuit, et effecit, vt aliquem morderet: ce-
C 134 terum, fi non tenuit, ip, fattum, agendum. $. 6.|Legis au-
5**;&*;;*" tem Aquilia&e' aCtio hero 23: competit, hoc eft, domirglgï.
'O $& 7. Si iniéorhomine, quem tibi redhibiturus effem, damnum
iniuria datum effet, Iulianus ait, legis |AquiliaejaCtionem mi-
hi competere, méque. cum cgepero redhibere, tibi ?? reftitu-
turum. $. S. Sed ?$7fi feruus bona fide alieui feruiat, an ei
* -9 . E ) Davez Dct- - : Ze v AU s
competit Aquiliae aCtio?' "et magis in fattum actio ?^* erit
danda. $. 9. Eum, cui veftimenta commodata funt, non pof-
fe, fi fcifía fuerint, lege Aquilia agere, Tulianus ait: fed do-
mino eam competere, $. ro. An fruc&tuarius vel vfuarius le-.
gis Aquiliae aCtionem haberet, Iulianus tractat *?: et ego
puto mekus, v&le iudicium ex hac caufa dandum.
- aL PAvrvsüibroX.adSabinum. (Sgp ET fi pro-
A prietatis dominus' vulnerauerit feruum, vel occiderit, in quo

"f" wfuüsfruCtus meus eft, danda eft mihi,ad exemplum legis Aquilide, -

aCtio in eum pro portione ?9 vfusfructus, vt etiam ea parsanni
in geftimationem veniat, qua nondum vfusfruétus meus fuit.]
Xvl XHL VrPriANvslibro/XVIIL,ad Edicttum LinxRn
— "fRomo, füo nomine vtilem Aquüiliaé habet aCtionem: directam
4 enim non habet, quoniam dominus mefnbrorum fuorum, ne-
2.z.mo ?* videtur. Fugitiuibutem nomine dominu$ habet f9.
fggæg* Tulianus fcribit,Gfi homo liber bona fide mihi feruiat,
dpfum lege Aquilia mihi teneri. $. 2. Si fernus hereditarius

AT,

debat. Bafil. 8 wougeuópuevoc 3oAoc. Et forte in exemplo, ex quo Pand. Flor.
. defcriptae, altera v fubfedit, le&umque tonfor adebat ex quo factum tonfor babe-
bát. Contius tamen fatetur, Florentinam in MSS. haberi, et ita ipfe reperi in
aliquot codicibus, quorum Barb. towfor babebat iu mamm, Bm. Reliqui, qui
funt: Otob. Var. III. Pal. L. Magl. Treuif. Taurin. IL /GE B. — 79
'Taur. praecifAdieco. |Ex diedo, aliquis non ita recenter fecit, dezecto. Vulg.
VAV Wet adaclo. ial abieco, quo quid fibi velit, ngj affequor,, Inter decem
NM 1SS. feptem habere comperi abzecfo, nullum adie&o; duo tanti deiecto. byn-
kersh. L. aieclo per errorem, in IL ex adzecto, fa&um abieífo. BR. Septem illi,

; qui habent abzecto, funt Barb. Otob. Vat. Iil. Pal. I. 'Magl. 'Treuif. Taurin. I -

quam adeo lectionem Hal. bona fide dedit. '"Duo, qui habent dezecto, funt: Vat.
-l.et S. Cruc. G£R. 80 Hal. et Vulg. inferunt ait. BR. 81 Bafil. evve-
epie, continuus. BR. 82 Flor. eftillum, fed per mendum. BR. . $83 Hal.
liberat. G E B. 84 Hal. praefigit fed. G E B. 85 Hal. quafi occiderit, G E B.
86 Taur. probaVilius. G ER, $87 Vulg. tenuerit. BR. 88 Hal Aquilae.
GEB. 89 Ap. Hal. ait, abeft. GEB. — 9o Flor. eftero. GEB. — 9t Hal.
hic in margine ad verba : boc eff domino, habet: Flaec alias defunt. GEB, 92
Gothofr. in nota: tibi, quidquid fuero confecutus. Haloasnd. Sed et idem Hal.
in margine ad verba illa: quidquid fuero comfecutus, ftellulis inclufa habert:
Haec iu omuibus fere defunt;. GE B. — 93 Hal. et; Vulg. inferunt et. BR.— 94
Ap, Hal. aclio, abeft, GE s. 95 Hal. traclabat. GEB. 96 Hal. pro pro-

aeque veteribus placet, omnes lege Aquilia teneri. $. 5. Item4

| fus ait. Idem eft et f vqlnerauerit.-

I7I

Q8 YT g »
quis Aquilia ?? agat, cum dominus nul-

occidatur, quéeritur,

lus fit huius ferui? Et ait Celfus, legenidomino damfna (fal- 41./

ua effe voluiffe: dominus ergoj hereditas habebitur. Quare,
adita hereditate, heres läq,t:el;mþ experiri. $. 5. Si feruus lega-
tus poft aditam hereditatem fit occifus, competere legis B^
quilide aCtionem legatario, fi non. *?? poft mortem ferui ad-
gnouit legatum: quod fi repudiauit, confequens eíffe ait' hi-
lianus dicere, heredi competere. |

ipfe heres eum occiderit,|diCctum ;* eft, dandam in eum lega-
tario aCtionem. : | k
XV. VrPriaANvs|libro-XVIIE.-ad Edictum. Hvrc
fcripturfe confequens eft dicere, vt, fi ante aditam heredita-
tem occidatur legatus feruus, apud heredem remaneat Aqui-
lige aCtio, per hereditatem 3T1adquifita. Quod fi vulneratus
fit ante aditam läereditatem,l;i—ä hereditate quidem aCfio reman-
fit, fed]cedere fasf legatario heredem oportet. $. r. Si fer-
uus vulneratus mortifere, poftea ruina, vel naufrapio, vel alio
iCctu maturius perierit, de occifo agi non poffe 5, fed quafi de
vulnerato. Sed fi manumiffus, vel alienatus, ex vulnere per-
iit ?, quafi de occifo agi poffe Tulianus ait. i Haec ? ita tam
'varie, quia verum eft, eum a te occifüm ? tunc, cum ? vul-
nerabas: quod mortuo.eo demum apparuit: *X9'in fuperiore
non eft paffa ruina apparere, an fit occifüs. Sed fi vulnera-

tum mortifere, liberüm et heredem[ effe iufferif **, deinde L . eu: rnae X UO

decefferit, heredem, eius agére Aduilif non poffe. |
a XVl. MARCIANVS dibroiV. larum, Qvra in
eum cafum res peruenit, a quo incipere non poteft.
'^ " XVII Vr?riAwNvs,libro XVHL adEdictum. Sx po-
MINVS feruum füum occiderit, bonge fidei poffeffori, vel ei,
qui pignori accepit, in faCctum actione tenebitur. $. r. Si **
coniunctim duobus legetur Sticfus, et alter eorum occifum
repudiauerit, puto, coniunctum folum poffe Aquilia agerez
quif retro adcreuiffe dominium ei videtur. J xe.
XVIIIL. PAvrvs dibro X.-ad-Sabinum. Srep EeT
fi is, qui pignori feruum accepit, occidit. *5 eum, vel vulne-
rauit, lege Aquilia et pigneraticia conueniri poteft: fed alter-
utra contentus effe debebit aCtor. «e6e47

jvf $& Xtlt,

N

u äff(ää

* r ao
" 4 " À
f((,'/ C324 ; V& .'f'sl.( 4 271.,, 4

L J Ce«: CH 4 RO
Xl.oéc XIl,

—j

vec x(U

XIX. VrerAwvslibroXVHLadEdi&tum.!*. Sgp!53pc -

fi communem feruum occiderit quis, Aquilia teneri eum, Cel-

pro ea parte, pro qua dominus eft, qui agat *7.
XXIL Ipxw|/libro-XVIHIjad-Edictum. — Arr lex,

OQVANTI IS HOMO ?? IN EO ANNO PLVRIMI FVIS-

sE'T !?. Quae claufula feítimationem habet damni, quod
datum eft. $. r. Ánnus autem retrorfu£ ^? computatur, ex

4áe i quo.
98 Vulg, dominum ba-
99 Sic contra difertam et perfpicuam Flor.
Codicis fcripturam edidit. Taur. Ef autem ibi: Aqmiliae aget, Ícil. acfione. B n.
100 Vulg. fi poff ;ortem, omiffa negationce. Hal. fi modo poft mortem, quod
arridet Noodtio ad b. Legsem c. 1 1. . Contio Flor. placet, et ad Graecos prouo-
cat. Bafil. à &à uev£ Tiv &yaígecw, mifi pofl. occzfiouem. BR. I Hal. Quod
fi. GER. 2, Hal. et Vulg. dicendum. BR. 3 Vulg. inferit ez. BR. 4
Gothofr. in nota Al. eam, atque ita Hal. et Vulg. eam. BR. ^ 35 Hal. periit:
non quafi de occifo agi poffe. GE B. — 6 Wulg. pevierit. Hal. fequens quafi,
omittit. B R. 7 Vulg. Hoc. BR. 8 Vulg. inferit effe, B R. 9 Vulg.
inferit ezz. BR. IO Flor. poft apparuit, fuperimpolfitum at, et quidem anti-
quius, etfi fuperior pars prioris literae atramento fit fuperdu&ta. — Vnde ad vnum
omnes: at im fuperiore. BR. Etiam Hal GExEB. . 11 Hal et Vulg. jafferit.
B R. I2, Gothofr. in nota: Hunc paragraphum Auguft. 777. Emend. 1. aucto-
ritate Florentinorum motus tollit. Sed et Hal. in margine habet: Hoec 3euz-
viov in panded. Flor. non babetur. Ymmo in BafiL quoque non habetur. ER.
13 Hal. occiderit, et ftatim valnerauerit. GERB. 14 Hal. ad. Sabinum. GE B.
15 Hal. et Vulg. inferunt et. BR. IG Hal. lib. XVIII. ad edichum. GER.

portione. GE B. 97 Hal. sou, loco wemo. GEB.
bere luliauus fcribit. Si. BR.

17 Hal. e: Vulg. agit,et ita non adeo recenter fa&um eftFlorentiae. BR. — 18
Ap. Hal. is bomo, abeft. GEB. 19 Hal. fwit, GEB. 20 Hal. et.Vulg.
; | retrorfum,

Q o

- E à 7-
g CteP r ert 4'7 Gs CLOC. fLede ExX.
tsss P M mb -

& X ILsA. »

Í

1
|
|

172

"aX quo quis occifüs eft. — Quod fi mortifere fuerit vulneratus, et

É

1 L $
fuV

L f J?ïfmjcï,

f('cjymf l h:

poftea poft loncum interuallum mortuus fit, inde annum nu-
merabimus ?^* fecundum Iulianum, ex quo vulneratus ?* eft:
licet Celfus contra fcribit ?3,. — $. 2. Sed vtrum corpus eius
folum sefiimamus quanti[fuerit, cum occideretur, an potius,
quanti interfuit noftra, non efle occifüum ? Et hgcöiure vti-
mur, vt eius, quod intereft, fiat imatio. :
XXII. PavrvslibroXXIL-ad-Edictum. PRorwDpE
fi feruum occidifti, quem fub pgtna tradendum promifi, vti-
litas venit in hoc iudicium. $. 1. Item caufae corpori cohge-
rentes aeltimantur, ?^.fi quis ex comdedis, aut fjymphonia-

cis ??, autgemellis, aut quadriga, aut ex pari mularum, vnum, .

vel vnam occiderit: non folum enim-7* perempti corporis àe^
ftimatio facienda eft, fed et eius ratio haberi debet, quo cetera
corpora depretiata funt. V. :
XXIIL VuLpPriANvsli m. INDE?*
Neratius fcribit, fi.feruus heres inftitutus occifus fit, etiam
hereditatis fæibmaïionem venire. $. r. Tulianus ait4fi fernus
liber et heres effe iuffus, occifus fuerit, neque fubftitutum,
neque legitimum, actione legis Aquiliye, hereditatis aeftima-
tionem confecuturum, quge feruo competere non potuit.
Quae fenféhtia vera eft. — Pretii igitur folummodo fieri oeiti-
mationem, quia hoc intereffe folum ?5 fubftituti videggtur.
Ego autem puto, nec pretii fieri deftimationem: quia, fi heres
effet, et liber effet. $. 2.. Idem lulianus fcribit, fi inftitutus
fuero füb condicione, SI/STICHVM MANVMISERO, et]
Stichus fit occifus poft mortem teftatoris, in gáftimationem
[etig?fl'l"heredifätis pretitüh me confecuturum: propter occifio-
nem enim defecit condicio ??. . Quod fi viuo teftatore occi-
fus fit, hereditatis deftimationem ceffare: quia retrorfüm ??
quanti plurimi fuit, infpicitur./7$. 3. Idem Iulianus fcribit,
aeftimationem hominis occifi ad id tempus referri, quo pluri-
mi in eo anno fuit: et ideo, et ?* fi pretiofo pictori pollex
fuerit praecifus, et intra annum, quo praecideretur, fuerit oc-
cifus, poffe;etiu??a Aquilia agere: pretioque ee aeftumandum,
quanti fuit prius, quam artem cum pollice amifilfet ??5.(* $.. 4;
Sed , |
miférat, fuerit occifus, de quo quAeftionem habere deftinaue-
ram, vt fraudium participes eruerentur ??, reCtiffime Labeo
fcribit, tanti ;fefcimandum, quanti mea intererat, fraudes fer-
ui per eum commiffas detegi: non quanti noxa eeiis; ?^ ferui
valeat. $. 5. Sed et fi bonfe frugi, ?* feruus, intra annum
mutatis moribus, occifus fit, pretium id Zaltimabitur ?5, quan-
to ?? valeretprius, quam mores mutarét. $. 6. In fuümma ?5,
omnia commoda, quae intra annum, quo interfectus eft, pre-
tiofiorem feruum facerent, lWfec accedere ad geftimationem
eius, dicendum eft. $. 7. Si infans fit occifus nondum anni-
culus, verius eft fufficere hanc actionem, vt seftimatio refe-
ratur ad id tempus, quo ?? intra annum vixit. $. 8. Hanc

vetrorífum. BR. . 21 Taur. mnumeraVzmus. GER. 22 Taur. valueratOs.
GEBE. 23 Hal. ftribat. GER. 24 Hal. praefigit veluti. GEB. | 25
Taur. f mpboniacis. G E B. 26 Vulgo enim, abeft. B. 27 Hal. Fnde.
GEB. 28 Hal. folummodo, et mox videatur. GER. 29 Bahl. 4 &iecic
ivemooísu, conditio inpedita efl. B R. 30 Conf. fi lubet Aueran. I/. Interpr.
lur. 24. GEB. — 31 Ap. Hal. et Vulg. et, abzft. BR. — 324 Hal, poffe Aqui-
lia agi. Yngeniofe Cuiac. XXFII. Obf. . poffe erum . Aquilia agere, probante
Noodtio c. 12. ad L. Aquil. et II. Obf. 25. BR.
33 Hal. particeps eruerctur. GEB. — 34 Hal. ipfius. GEB. — 35 Non omnino re-
center Flor. hic loci 5 adícripta. |Sed placet vetus fcriptura, vtpote quae in L, 1.
6. 4. et L. 9. $. 1. iufra de fevuo corrupto, quae etiam funt Vlpiani, rurfus occurrit.
'Taur. facile potuiffet exhibere frugz Serumm. B R. 36 Taur. aefliimaVitur, GE B.
37 Vulg. quanti. BR. 38 Bafil. &z2c. — Re&e, ita et Philofophi fimpliciter.

B R. 39 Hal. quod. GER. 40 Hal. praeiudicium 1n debeve fievi Corne-
liae. GEB. — 41 Hal. et Vulg. recurremus. n R. 42, Hal. et Vulg. deor-
140, BR. 43 Vulg. confeffus. BR. 44 Flor. antique a eft fuperfcripta,

atque ita fa&um: confiteatur, quod omnes habent. BR. . Etiam Hal. GER.
45 Haec disiun&tiua ter in antecedentibus repetita, hic quartum fe ingeffiffe vi-
detur loco minime opportuno. Abeíft ab omnibus. BR. Etiam ab Hal, GE &.

. fi feruus, qui magnas fraudes in meis rationibus com--

32,b Flor. amiffiffet. G EB. |

DIGEPBTORVM LIB. IX.. TIT. - IL

aCtionem et heredi ceterisque fuccefforibus dari conftat. Sed
in heredem vel ceteros h&ec actio non dabitur, cum fit pfe-
nalis: nifi forte ex damno locupletior heres faCtus fit. $. 9.54/]
ieijdolo feruus occifus fit, et lege Cornelia)x agere dominum.
poffe conftat, et fi lege Aquilia egerit, práeiudicium feri
Corneliae non debet ^?. $. ro. Haec actio aduerfus confi-
tentem competit in fimplum: aduerfüs negantem, in duplum.
$. IL. Si quis hominem viuum falfo confiteatur occidiffe, et .
poftea paratus fit oftendere, hominem viuüm effe, Tulianus —
Ícribit ceffare Aquiliam, quamuis confeffus fit|fe occidiffe: L J3t. .
hoc enim folum remittere a&tori confefforiam actionem, ne rA«
neceíffe hlbeat docere, eum occidiffe: ceterum occifüum effe ^ .
hominém a quocumque oportet. aE XIMM,
XXIV. Pavrvs dibro—XXlL-ad-Edictum. . Hoc
APERTIVS eftcirca vulneratum hominem: nam fi confef-
fus fit vulneraffe, nec fit vulneratus, äed?cimationqrïïi cuius
vulneris faciemus? vel ad quod tempus rectürramus ^*? :
,XXV. VnP1iANVvslibro-XVHE ad-Ediétum, PROIN-,,,4..
pE fi óctifus quidem non fit, mortuus autem|fit, magis eft, — .
vt non teneatur in ^^ mortuo, licet?faffus 43 fit.
procuratgr,&ut tutor, aut curator, aut qujfüis alius confite- - , 24
gtur ^^ [idt)^^ abfentem]vulneraffe, confefforia in eos vtilis jac 751
aCctio danda eft. $. 2. Notandum ^*?, quod in hac actione,
quae aduerfus confitentem datur, iudex non rei iudicandge,
fed ziei&imandäe datur: nam nulláe partes fünt iudicandi ^7/ ^.
in confitentes ^?, FiC p lus uml
XXVI. Pavrvsiibro-XXlE.—-ad-Edictum. | Pv TA
enim *^?, quod qui conuenitur, fateatur fe occidiffe, et para-
tus fit feftimationem foluere, et adueríarius magni litem je-
imat 59, L. A LUdfoi mecprmómo lg derteet;
x asM s I rerANYsilbre

£7347114. E

is ER v v s; feruum alienum fubripuerit, et occiderit, et 5* Tu-
lianus -et-Celfus fcribunt, et furti et damni iniurife competere
aCctionem. $. r. Si feruus communis, id eft, meus et tuus,
feruum meum occiderit, legi Aquiliae locus eft aduerfus te,
fi tua voluntate fecit: et ita Progulum e:gïflftimaü'e, Vrfeiusccl fa.
refert. Quod fi non voluntate tua fecit, ce(lare noxalem
aCctionem: ne fitin poteftate ferui, vt tibi foli feruiat: quod
puto verum efífe. $. 2. Item fi feruus communis, meus et
tuus, fit occifus a feruo Titii, Celfus fcribit, alterum ?^ ex
dominis agentem, aut litis deftimationem confecuturum pro j
parte, aut nox&e dedi ei in folidum oportere: quia haec rés fio od
diuifionemfnon recipit ?. $. 3. Serui autem occidentis no-I[ ) $4«
iming)dominus tenetur xiis vero, cui bona fide feruit, non te-j» «
netur. Sed an is, qui feruum in fuga habét, teneatur nomi-
,ne eius Aquilide actione, quferitur? et üit Tuliahus, teneri :
jeft veriffimum 5*,^cunf 5* -et Marcellus confentit. $. 4. Hu-
ius legis fecundum quidem càápitülum, ?* in defuetudinem
abf WOX Tegfio autem capite ait eadem lex Aqui-
46 Vulg. additeft. B&. — 477 Hal. et Vulg. iwdicamtis. n aliis iudicanti, te-
fte Charonda. .Sed et Florentina reG&e fe habet, modo ex praecedentibus repe-
tatur didio iu(ïici. B R. 48 Baül. xevà $v cuvriSsgévev, qdaueríus confiten-
tes. B R. 49 Bafil, &sie yàe. — Probabile enim, Íeu, verifimile. Recte. BR.
50 Vulg. aeflimet. BR. ta et Hal. GE R. 51 Ap. Hal. et Vulg. et, abeft.
B R. 52. Hal. alterutrum. GE B. 53 Dafil 9uoseiw yào 5 vx3osi; iv Oé-
xerwu — Diuifionem quippe deditio nom adimittit.BR. Hlal. habet recipiat. GEB.
54 Hal. Vulg. omnes: Et veriffmunn efl. Ipíipotius: Eteff veriffimum. — Atque
ita fane fex MSS. e nouem, quae vidi. BR. — Hti fex: h, Otob. Vat. Ill, $. ,
Cruc. Bynkersh.E: ReliquiFVat. L. el Treuimï]ïäïg Flor. (übantiquew
facum cui, credo ob fequentemr indicatiuum. — Hinc etiam Vulg. et H. a Porta 77' » dj
in IL. euz et Marcellus coufentit. — Sed merito Nor. cum, retinuit, fpreta corredio- ' [
ne. Eadgm pro confentit, fubftituit confentiat. .Ceterum Vat. [. et S. Cruc. «« Pal

D

olim cwmi.habuerunt. BR. —— 56 Hal. et Vulg. caput. BR.
nota: ch fecundim caput videtur fuiffe de intercepta mobis vtilitate aliqua, cu- J
| dus exemplum ex IX. Plim. y 9. citat Cuiac. — Nempe in Paratitl. ad D. et Cod. l-'a*«fï'?'w
Vide Bynkersh. J. Obf. 15. BR. EtMarqu. Freherum 17. Parerg. f. Verifim. g. '
Iac. Conftantinaeum 1. fubtil. Enodat. é. Cl. Chifletium in pecul. Disquifit.

de fecundo capite L. Aquiliaein Tbef. Inv. Ciu, T. V. col, 873, €t denique Noodt.
| , ad

57 Gothofr. in WSW :

sf

DIGESTORVM LIB. IX. TIT. IL i d

lia 55: CETERÁRVM RERVM, PRAETER HOMINEM
r PECYDEM OCCISÓS ??, SI,OVIS ALTERI DA-
MNVM FAXIT 9?,0vop Sl'ivSSERI1T, FREGERIT,
RVPERIT INIVRIA, QVANTI EA RES ERIT B* TN
DIEBVS 'IZBOL&LN-T-A—WPROXIMIS, TANTVM AÉS DO-
MINO DARE DAMNA,S ESTO. $. 6. Si quis igitur non
occiderit hominem vel pecudem, fed vílerit, fregerit, ruperit,

fine dubio ex his verbis legis agendum erit. Proinde, fi fa-

Kne t
rt. $Em Et ideo Celfus quderit, fi lolium ant auenam 5?
in fegetem alienam jinieceris, quo eam te7?3 inquinares, non
folum quod vi aut clam dominum poffe agere, vel, fi locatus
fundus fit, colonum, fed et 5* in factuin agendum: et fi co-
lonus eam exercuit, cauere eum debere, amplius non agi: fci-
licet, ne dominus amplius inquietet: nam alia qugedam fpe-
cies damni eft, ipfum quide&? corrumpere, et 39 mutare, vt

ü od T $558 $ : . TE . [6 UR 2
lex Aquilia locum habeat: alia, nulla ipfius mutatione appli-

pr L geceR tj ^

[ cem feruo meo obieCeris, et eum adufiþris, teneberis 95 mihi. | carejaliud, cuius molefta fep'äi'atio fit. (4$. 15j Cum eo plane La E a, )
mjvfz, $. 7..';[tem, fi arbuftum meum vel V?llan? meatn incenderis, | qui vinum fpurcauit, vel effudit 9*, vel acetum fecit, vel ali(,)
X'Mxmü Athde a€ctionem habebo. $. 8. Sl quis infulam voluerit | modo Vifjauit, agi pofle Aquilia, Celfus ait: quia etiam 98 ef-
rneam exurere, et ignis *e.tzi.am ad vicini infulam peruenerit, | fufum, et 9? acetum factum, corrupti appellatione contine«
.Aqml.la tenebitur eætflam vitino: non minus etiam mthg;ys tur ?9. vg,/fö,/ Et non ?* negak fractum et vftum contineri i.
tenebitur, ob res eórum/exuftas. $. 9. Si fornacarius ?^ fer- | corrupti appellatione: fed non effe nouum, vt lex, fpecialiter
uus coloni ad fornacem obdormiffet, et villafuerit exufta, Ne- | quibusdam enumeratis, generale fübiciat verbum ,quo fpeci&-
j ratius fcribit, ex locato conuentum praeftare debere, fi neglé- | lia complectatur. Qu/üe fententia vera eft. $. 17,'. Rupiífe ?*
gens in elégendis minifteriis,?? fuit: ceterum fi alius ignem | eum vtique accipiemus, qui vulnerauerit: vel virgis, vel loris
fubiecerit fornaci, alius neglegenter cuftodierit, an tenebitur, | vel pugnis cecidit ??: veltelo, vel quo alio, vt fcinderet 94
E qui fubiecerit 995? nam,qui cu&od;ït $65, nihilfecit: quirecte | alicui corpus, vel tumorem fecerit x fed ita demum,]fi därä'fïümj
LQZQ/ ignem fübiecit, non peccatiit $7: quid ergo eft ??2 Puto vti- | iniuria datum eft: ceterum fi nullo feruum pretio viliorem de-
D A Jlefn.competei:e a&honem. tam 1n eum, qui a(.il.fornacem obdqr— terioremue fecerit, Aguilifïx cefíat: iniuriarumque erit agen-
TM e Eu 1niuit, quam in-eum, qui neglegenter cuftodut $?. Necquis- | dum dumtaxat: Aquilia enim eas ruptiones, qu£e damna dant,
| quam dixerit in eo, qui obdormiuit, rem eum *? humanam | perfequitur. Ergo, etfi ** pretio quidem non it deterior fer-
et naturalem paffum: cum deberet vel ignem extinguere, vel | uus fattus, verum fumptus in falutem eius et fanitatem facti
ita munire, nejetiagetur 7**. $. ro. Si furnum fecundum pa- | fünt, in haec ?? mihi videri ^* damnum datum, atque ideo
rietem communem haberes *?, an damni iniuria tenearis? | lege Aquilia agi poífe. $. 18. Si quis veftimenta fciflerit, vel K
Et ait Proculus, agi non poffe, quia nec cum eo, qui focum | inquinauerit, Aquilia, quafi ruperit, tenetur ??, S.L;[g. Sed
haberet: et ideo &equius puto, in faCctum attionem dandam: | et fi quis milium vel frumentum meum effuderit in flumen,
fcilicet, fi paries exuftus fit: fin*3 autem nondum mihi da- | fufficit Aquiliae actio. , $. 20. Item, fi quisjfrumento harenam zeexsCum — a.
i £.:o1num dederis, fed ita ignem habeas, yt metuam, ne mihi d- | vel aliud quid im ifcuit ??, vt difficilis feparatio fi&, quafi de — ^" :
: mnum des, damni infecti puto fufficere cautionem. $. 1r. | corrupto agi poterit. : $. 21. Si quis de manu mihi nummos
Proculus ait, cum coloni ferui villam exuffiffent,(colonum vel | excufterit *??, Sabinus exftimat, damni iniuriae effe aCtionem, ?x & --
| ex locato, vel * ex * lege Aquilia teneri: ita vt colonus pos- | fi ita perierint, ne ad aliquem peruenirent: puta fiin flumen,
! fit feruum 7^ noxde dedere *?^: et, fi vno iudicio res effet | vel in mare, vel in cloacam ceciderunt. Quod fi ad aliquem
| ss ;;t.x;.wm,mdlcata' altero amplzlg.s [non agendum. Sed haec ita, fi cul- | peruenerunt, ope, confilio furtam factum/;zagendum: quod
il« As pa]co.lonus careret *^: ceterum, fi noxios feruos habuit(/cZ | et antiquis placuit. lIdem, etiam * in fatfum dari poffe actio- ,
L damni eum iniuria teneri, cur tales habuit "?. dem ferüan- | nem, ait. $. 22. Si mulier pugno vel äqua ictu a te percuffa /e.]
j dum et circa inquilinorum infülz& perfonas fcribit. Quae fen- | eiecerit, Brutus ait, Aquilia teneri, quafijrupto ?. $. 23. * Et | f de.
| aL ) tentia habet rationem. $. 12. Si cum apes meae ad tuas Ad- | fi mulum plus iuftoÁonerauerit, et aliqä membri ruperit, A-
"24 wuolaffent *?, tu eas exufferis, legis Aquiliae actionem com- | quiliae locum fore. $. 24. Si nauem venaliciarum ? mercium
petere Celfus ait. $. 13. Ínquib 9? lex, nvexmrm. Rupif- Iperforaffet 5, Aquiliae aétionem effe, quafi ruperit, Viuianus 7 Lffi'iäæ'/,'
m fe 9* verbum fere omnes veteres fic intellexerunt, corrupe- | fcribit. $. 25. Si oliuam. inmaturam ? decerfferit, vel fege- ——ua*'wfïw
" tem

Aj i^

k-;ä—*

—

&d L. Aquil. c. 13. GER. 58 Ap. Hal. deeft Aguilia. GE B. 59 Vulg.
eccifam. B R. — 60 Vulg. fecerit. Hal. faffit. BR. 61 Hoc eft quia. Kal.
tamen et H. a Porta in vtraque: quidue. Pro vferit, vt eit Flor. idem habet
afferit. Sedetinfequ. $. Florentina babet oferit, adwferis, item. $. 12. exuferis,
cum tamen in $. 1 :. re&te legatur exufferit. B&. — Conftans illa le&io permouit
'Taur. vt fuo inuento hic non fuerit vfus, nec dederit vSerit. Hal. vbique habet
iuftam ícripturam. GEB. 62, Hal. fuit. GEB. / 65 Taur. teneVeris. GEB.
64 E&t omnino Flor. Foermicarius. Sed Taur. ipfe in Adnot. Sic quidem in P.
et inu vet. forte vecHius Fornacavius, Et ita etiam Hal, Similis error eft in L.
14. infr. de Inflructo vel Inflrum. leg. vbi Fornicator pro Formacator. — Bafil.
hic 6 qougvágioe 3o02oc, furnavius feruus. — Dubito, an fatis ree? . Formax eft x
guvoe, caminus. — Furnus autem xAífavoc, fornax, in quo pinfitur panis, agitur-
que feorfim. de Furno in $. fequ. Purnari mentio in L. 24. $. 7. ufr. de dammo
infeclo. B R. 65 Libri Vulg. habent smnifiris, idque ex recenti aliqua in
Pand. Flor. corre&ione. — Sed minifleria pro aminiftvis, dicuntur, vt officia pro
officialibus. . Vide L. 3. $. Tutor iufr. de Sufpecl. tstor. n R. Hal. vt Florentiae mz-
niflevis.GEPR. - 66aMHal.fubiecit.GEB. 66b Yaur.cnflodit. GE B. — 67 Yaur.
pecaBit. GEB. — 68 Ap. Hal.etVulg.et,abeft. BR. — 69 Taur. euflodlt. GEB.
^T Hal. dixerit emn, qui obdormiuit, vem bumanam. GEB. — 71 Hal. et Vulg. eza-
garetur, q2 Mal.babeas. GE B. — 3 Flor.fubantique fa&um fin autem. B R. Hal.
qui habet Siz autem, hanc corre&ionem videtur fecutus. GEB. — 74 Gothofr. in
notá: Al.Ííeruos. lta nempe Taur in margine habet, et antique transforma-
tum eft. Vulgares tamen libri priftinam fcripturam repraefentant. BR. Hal.

fecit. BR. 76 Hal. careat. GEB. 71 Hal babuiffet. G E B. '78 Hal.
babuerit. G EB. 79 Vulg. ewolaffemt. BR. — $o Taur. iuquiD. GEB. — 81

Hal. ruperit: quod vexbum. GEB. 82, Gothofr. in nota: Eyeesw Graeci
vertunt, id eft, verbenam. — Taur. aBenam. — Yd de verbena eft obferuatum
Leunclauio 14. Notat. 3:. GEB. 83 Ap. Hal et Vulg. tu, abeít. B.
84 Hal. etiam, loco et. GEB. 85 Vulg. zpfum quidem. BR. 86 Vulg.
vel. BR. . &7 Hal in margine: alzas, confudit. Sed diferte Bafil. «xéeac.-
BR. $8 Hal et Vulg. et, loco etzam. Bn. 89 Eal ve. GEB. 9Oo Àn-
tiqua manu Flor. w íuperícripta, vt fieret contzuentur, et ita Vulg. Sed Hal.
et H, a Porta contineatur, BR. 91 Hal. gec pro et now. GE E. 92
Hal. inferit asutem, GEB. 93 Hal cecilerit. GEB. 94 Hal. vel qae

alio (ciderit alicui. Sex MSS. explorandi caufa adiui, quae tamen a Flor. non f

difcrepant, nifi quod tria in fequentibus habeant tZmovem pro tumorem. BR.|
Haec pofteriorafunt: Barb. Otob. Bynkel'sh:reliqua?fg. Cruc, Treui, Bynkersh.
GE B. 95 Vulg. Ergo ji. BR. 96 Vulg. i boc. BR. 97 Hal. videbi
tur. Vulg. videtuv. BR. 98 Vulg. tenebitur. BR. 99 Hal. vel aliu
mi(cnerit. G ER. I0o Hal. excuffit, G EB. I Nempe effe. Habet auten
Vulg. Norica, omnes: Quod fi ad aliquem peruenevint ope et confilio furti ageu-

dum, nifi quod Hal. habet: furti quidem agendum efl. E fex MSS. Otob. iti-

dem furti ageudum. — n Bynkersh. T. corre&um: fartz w fattum agendum, — 1n
Bynkersh. H. femper fuit: furti facli agendum efl, 8R. — Cum Ftor. faciunt Barb.
S. Cruc. Treuif. GEE. — 2 Hal. tamen et,loco etiom. GEB. 3 LibriVulg.
teueri quafi de rupto, neque aliter MSS. excepto Otob. Hal teuer; quafi vu-
perit.. Vulgatam praefero. Conf. $. 18. fupra et $. 24. infra b. t, B. Nem-
pe Otob, habet Flor,*reliqua funt Barb. S. Cruc. Treui£, Bynkersh. GEB. — 4

A) ) a. : M M t - c i » : M M , H 3
Ane antem. exhibens fergos, correctionem fequitur. GER. 75 Dafil. 3edvas jm3g | Vulg. praefigit Sed. R. 5 Hal. in margine: alas, venalium. GEB. *
L»M«[w Segarreíac vüe Enins vv xabcaveu, dare pro vemedio dammi eum, qui incendiwm | HMal, et Vulg. addunt quis. BR. 7 Vulg. Iulianmus. BR. $ Taur. Na-

türam, et mox iterum, . Adi Noodt, ad L. Agsil. c. 17. et de Vfufr.. lib. L. c. g.
: B Ra.

Oo3.,.

Tb

174 | DIGESTORVM LIB. IX. TIT. IL

LIAAAARL LC
tem defecuerit inmaturam, vel yineaäg crudas, Aquilia tene- - XXVIIL PaAvrvsilibro X. ad Sabinum. Qvr ro-
bitur: quod fi iàm maturas, ceffat Aquilia: nulla enim iniu- XEAS vrforum ceruorumque gapiendorung caufa faciunt, fi
ria eft, cum tibi etiam impenfas donaugrit, quíe in colle&tio- | in. itineribus fecerunt 37, eoqué/ aliquid decidit, faCctumque
nem huiusmodi fructuum impenduntur. Sed *? íi colleCta | deterius eft, leze Aquilia obligati funt:iatfi in aliis locis, vbi ,
—, haec interceperit, furti tenetur. Ofttauenus in vuis adicit, ! fieri folent, fecerunt, nihil tenentur. $. 1. Haec tamen a€tio 1 st
5 n-(q"af,g,.; 2 nifi, inquit, iq terramy vuas proiecit, vt g:ffunderentur bt. ex C?:Ufa danda;efc:.:td eft, fi nequg denuntm.tum e&., neque .
£: S. 26. Idem et in filua cgedua fcribit: vt, fi 1ä3natura'.mm, AT fcierit, aut ?* »prouidere potuerit: et mplta hl.ll*usgrnodl depre-
quilia teneatur *?: quod fi matura interceperit, furti teneri henduntur. ?9?. quibus fu,tfmouetur petitor, fi euitare pericu-
eum, etarborum furtim cÁefarum. $. 27. Si falictum matu- | lum poterit ^9,

.. rumita, ne ftirpes lyederes, tuleris, ceffare Aquiliam. . $. 28. XXIX. VrLbprAN vslibro XVIIL ad Edi&um. Qvxw- !
l^. Etfi puerum quis caftrauerit, et jpretiofiorem fecerit, Viuia- | ApMoDnvM fi laqueos eo loci pofuiffes, quo ius ponendi non. gl

nus ** fcribit, ce'are Aquiliam: fed iniuriarum erit agendum, | haberes, et pecus vicini in eos laqueos ^* incidiffet. $. 1.
aut ex édiCto Aedilium, autjin quadruplum *?. $. 29. Si ca- | Si protectum meum, quod fupra domum tuam *2 nullo iure

1 exbe M as um, qu; im "^. $. 29. Si c j tuam ^
: licem diatretum faciendum dedifti, i quidem imperitia fregit, | habebam, recidiffes, poffe me tecum damni iniuria agere, Pro- -

damni iniuria tenebitur: fi vero *9. non imperitia fregit, fed | culus fcribit: debuifti ^* enim mecum, ius mihi non effe pro- J
rimas habebat vitiofas, " Aepoteft effe excufatus: et ideo ple- | teCtum *^*. habere, agere: nec effe aequum *?, damnum me
rumque àrtifices conuenire folent, cum eiusmodi materife | pati, rec;dis ^? g te meis tignis. Aliud eft dicendum ex re- 4 - jb

dantur, non periculo füo fe facere. Qude res, ex locato tol- | fcripto Imperatoris Seueri, qui ei, per cuius domum itraie&tus 2«««
5 lit actionem, et Aquiliae. $. 3o. Si cum maritus vxori mar- | erat aquaeductus citra feruitutem, refcripfit, iure fuo poffe |
aüs J)5«, . garitasjextricatas ^* dediffet in vfu "?, egque ?? inuito vel | eum intercidere: et merito: intereft enim, quod hic in fuo
L d fArime infcio viro perforaffet, vt pertufis in linea vteretur, teneri eam | protexit, ille in alieno fecit. .$. 2, 5i nauis tua impacta in
( lege Aquilia, fiue diuertit, fiue nupta eft adhuc: B- 31 Si meam fcapham, dïmpum m;in dedat qu;lefi.tum eft, qufe actio
| I- Joareuif- quis aedificii mei fores confregerit, *lï,: fregerit.* ?^', aut | mihi cqmpgteret. " Et ait Proculus, fi in pote&ateænauta-
: | é» fi ipfum aediücium diruit ??, lege Aquilia tenetur. $. 32. | rum fuit **, ne id accideret, et culpa eorum factum fit, lege
Si quis aqugeduttum meum diruerit, licet cementa mea funt, A;tquæha cum.nautis agendum: quia parui refert ^?[ nauem l$&
i^ quge diruta funt, tamen quia terra mea non fit, qua aquam immittendo,aut/ferfaculum ?? ad nauem ducendo, an tua ma--
duco, melius eft dicere, aCtionem vtilem dandam. $. 33. Si | nu damnum dederis: quia omnibus his modis per te damno

Qu

)
) )9

| . . . . LJ . L J ï 2 : 6:&' 5
) j L«: ex plóftro ?? lapis ceciderit, et quid ruperit, vel fregerit, A- | adficior. Sed fi fune rupto, aut, cumLaJnuHO regeretur, nauis — ;
E-M'. P * M i '- WEl . x E Q 24 . ; e. * 5 : «
^a. feQé| , quiliae aCtione ploftrarium teneri, placet, fi male compofuit incurfiffet, cum domino agendum non effe. $. 3. Item Labeo "

| Leiraem nf lapides, etideo Japfi funt. — $. 34. Si quis feruum conductum/Z/44 fcribit, fi cum vi ventorum nauis impulfa effet in funes an-
iL mder. i, ad mulum regendum commendauerit ei mulum, ?* ille ad | chorarum alterius, et 5* nautaefunes praecidiffent 52; f nul-
!Z;p.-zz maslnrn ULj pollicem fuum ?? eum alligauerit de 9 loro, et mulus eru- | lo alio modo, nifi praecifis funibus explicare fe potuit 53, nul-
P r perit fic, vt et pollicem auelleret feruo, et fe praecipitaret, | lam a€ctionem dandam. Idemque L-aþggægf:æ Proculus, et circa
M$lA fcribit, fi pro perito imperitus locatus fit, ex conducto retia pifcatorum, [i quae nauis pifcatorum 5* inciderat] 55,
agendum cum domino ob mulum ruptum vel debilitatum : fed, | geftimarunt ^5. Plane, fi culga nautarum id factum effet 57, eff
fi iCtu atit terrore mulus turbatus fit, tum ?. dominum eius, | lege Aquilia agendum. Sed $bi damni iniuria acitur, ob re-
r X2 eft, muli, et; ?? ferui, cum eo, qui turbauit, habiturum le- | tia, non pifcium, qui ideo capti non funt, fieri Weftimationem:
' gis Aquiliae actionem. Mihi autem videtur, et eo .catu, quo | cum incertum fuerit, an caperentur. ldemque et in venato-
| . & nexdKI*ex locato aCtio eft, competere etiam ?* Aquiliae. ; $. 35. | ribus, etin aucupibus probandum. $. 4. Si nauis alteram COII- 4m: 5: Xl
l Ji x2A.X, ltem fi tettorij?? locaueris lpcgum ?? vino plenum curan- Wg;m obruiffet, aut in guberpa.to'rem, aut in duca-
p w dum ?*, et ille eum pertudit ??, vt vinum tit effufum, Labeo | torem 55, actionem competere damni iniuriae, Alfenus ait.

fcribit in factum ?? agendum. — ' ; Sed
BR. 9 Hal. et H. a Porta in vtraque nec non Ruffard. ewas crudas. Sed | te&ori proprium. BR. 35 Hal. pertuderit, GER. 36 Vulg. inferit effe.
vineae hic pro vuis ponuntur, et Bafil. vertunt ZwzeAev, hoc eft, viueam, feu vi- | ER. 37 Hal. fecerint, moxque deciderit, fachumque fit. G x B. 38 Vulg.
tem. BR. 1o Hàl nt. GER. II Baül. xoj àedhdywaav et disruptae fue- | vt, loco aut. BR. 39 Hai depraebenduntur. G E B. 40 Hal et Vulg.
Yint. B R. 12 Gothofr. in nota AL immaturam. Nempe recentiori quadam | potuerit. BR. 4I Ap. Hal. lagueos. abeft. GEB. — 42 Hal. inferit et. GEB.
manu Flor. fa&um zmmaturam. — Sed re&e noftro iudicio Taurellius: vix enim | 43 Hal. debwiff. GEB. — 44 Vulg. inferit ita. BR. — 43 Vulg. sec eff aequuim.
eft, vt tota fylua iutercepta proponeretur, fed tantum quaedam ex ea, vt adeo | R R. 46 Hal. vefciffis.. G k B. 47 Hal. competat. G EB. 48 Hal. fue-

tam mmatura, quam swatura, in neutro plurali accipiamus. BR. Hal. habet | vit. GER. 49 Hal. veferret. Vulg.pergit am mauem, BR. — $0 Taur. in mar-
immaturam, et viaturam, quod tamen et ipfum admittit Brenkmanni nofti in- | gine ferraculam, deletae nempe antiquitus z fuperfcripta r, Blaubl. edidit fe- |
terpretationem, vt eadem fylua fit vno in loco matura, in altero immatura, vt racului, adiecto tenaculum, forte, cum in antiquis exemplaribus legatur fenaca-
adeo Florentinae primae fcripturae nihil patrocinetur, quam eiusdem veneranda | lum, E quatuordecim MSS. quae hic infpexi VatT I. et Magl, feraculum. F Vat. yw

——

&x.,
antiquitas. G E B. 13 Ap. Hal. teueatur, abeft. GEB. — 14 Vulg. falianus. IV. Pal. E. IL Barb. et Taurin. II. feraculum, et ferachem. | Otob. Treujf. t am- u
B R. 15 Vulgo hic addunt: ex lege XII. Tabularum. BR. 16 Ap. Hal. ! bo Bynkersh. ferraculum. — Ceteri archetypum repraefentant. a mW )d "a- lem,
vero, abeft. G EB. 17 Vulg. praefigit fic. B R. 18 Confer Leunclau. JJ. | uepm, Vat. L, IV, et Magl?f-;Adde Noodt. ad L. Aqguil. c. 18. et Bynkersh. IV: Uaf -j
Notat. 32. GEB. — 19 Hal. ct Vulg. u vfum. BR. — 20 Ap. Hal, que, &beft. | Obf. 16. nec non Daker. ad Opufc. de Latin, Vet. ICt. p. 394. m. 10. Qnidf.fa/lrav

GEB. 21 Haec verba: vel vefregerit, interpretatio effe videntur, quae iam | fi credamus, 7? feruaculum effe inter Nautica &za£ Aeyópevov, et fignificare fu-
us in antiquum codicem, ex quo Florentinus defcriptus, irrepfit. Eft enim ab or- | nem maiorem, forte, a quo anchora ligata eft. Sed tunc legendum feraaculum
dinaria manu corrigente. Pofterius omittunt Vulg. prius Hal. B R. - Qui habet: | ab maue ducendo, BR. — Sed Leunclau. /J. Notat. 32. probat ferraculum, au&o-
fores refregerit, aut ipf[um. GEB. 22 Hal diruevit. GEB. — 23 Vulg. plau- | ribus Graecis, qui xevróv vertunt. Codices, qui Flor.|feruant, funt Vat. Ili. TU
. firo, et mox plaufivarium. B. 24 Hal. compofuerit, ex in fine fint. GER. Pal, III. S. Crucis. Hal. habet verriculum. GEB. 5Y Ap. Hal. et, abeít. j ,Fäwv
: / 25 Hal. conductum babens. Ydem fupplementum agnofcunt omnes fcripti codi- | G E. 52, Bynkersh. IV. Obf. 17. putat legendum: zn faues ancborarum al« . 0
LL(/ df,w , |ces, pracererquam illam ; Crucf malim tamen illam vocem fubaudire. BR. — Re- | terius mantae, et funes praecidiffet. Inipexi aliquot MSS. fed nullum a Flm*,[ . T (
||liqui: Barb, Otob. Vat, L. Treuif. Bynkersh. GER. 26 Hal. et Vulg. prae- | diffentiebat, B R. 53 Nempe ais Mal. tamen habet potiffent. Vulg? l iil

figunt et. BR. 27 Ap. Hal. fuum, abeft. G ER. 28 Ap. Hal. de, abeft. | potueriat. BR. 54 Ap. Hal. pifcatorum, abeft. GER. 55 Vulg. zucide«
4GEB. 29 Hal. tuuc. G E R. 3o Hal. et Vulg. aut, loco et. BR. ar| vit. BR 56 Hal. et Vulg. exiffimauerunt. |Sed ab aeffimo, cf exiflimo. B R. d/: e,;J,L
| Hal. actiouem, loco etiam, G'EB. — 32 Hal. wietori. Adde Leunclau. II. No- | 57 Hal. fit, Vulg. efl. B R. 58 Gothofr. in nota: ducorem. lta Vulg,. Nor, - ((ó.
— tet. 32. GEB. 33 Ita Flor. eft laccam. HalTíacum. GEB. 34 Sed pro-| omnes: daclorem. — Ducatorem tamen tuetur Dynkersh. IV. Obf. 17. Noodt. l'at-1. 4 T.
, '( e/f /'IL-(LW. 0 0 curandumr, quod ab ordinario corrigente in margine archetypi repofitum eft, an- | ad L. Aquil. c. 19. — Duker. in Animaduerf. ad Opufc. de. Latin. Vet.- ICt. p.. 7 (rut. J*eu.
E nE fwj. &ea erat fecundum, quare malumus refcribere tegundum, id eft,. tfgendum, quod | 33j. ". 22.. Quinimmo DBarb. et Otob. ducatorem habent, forte. et alii codi (
* ; ces

-

|
4

| n i fc fetTeri locnterio at l lpl RE

— ] 0 r

DIGESTORVM
- &uzw*.'x(l/; -
Sed fi tanta vis nauijfa&a fit, quae temperari non potuit, nul-
lam in dominum dandam actionem: fin 5? autem culpa nau-
tarum id faCctum fit, puto Aquiliae 9? fuüfficere. $. 5. Si fu-
| nem quis, quo religata nauis erat, praeciderit, de naue, qugfe
Ü . periit, in factum agendum.g/ $. 6. Hac actione ?* ex hoc le-
! gis capite deomnibus animalibus lfefisd^ qu£e pecudes non
funt, agendum eft :/'ptita ft 93 decane. Sed et de apro, et
leone; ceterisque feris etauibus $^ idem eritdicendum. $. 7.
Magiftratus municipales, fi damnum iniuria dederint, pofle *5
, , Aquilia teneri. Nam et cum pecudes aliquis pignori cepiffet,
Ve« C et fame eas necauiffet *9, dum non patitur te ** eis cibaria 98
adferre 9?, in faCtum actio danda eft. Ttem fi, dum putat fe
ex lege capere pignus, non ex lege ceperit, et res tritas cor-
: yuptasque reddat, dicitur legem Aquiliam locym habere: quod
A&f dicendum eft, et fi exlege pignus cepit] "?. Si quid tamen
Magiftratus aduerfus refiftentem violentius fecerit, non tene-
.Ljï; E bitur Aquilia: nam et Hï!—cum pignori feruum cepiffet, - 12
7 . Mlefefufpenderit, nulla daturattio. $.8. Haec verbaà QvAN T1
r&j&fMIN TRIGÍNTA DIEBVS PROXIMIS FVIT '?, etfi non
habent "^ PrvRiMr, fic tamen effe "? accipienda conftat.
, AXX. PAvLvSs Libro-XXIHE-ad-Ediétum. Qvzir oc-
cripgT adulterum deprehenfüm feruum alienum, hac lege
*on tenebitur. $. r. Pignori datus feruus, fi occifus fit, de-
| bitori aCtio competit. Sed an et creditori danda fit vtilis,
li. u224-».quia poteft *9 interefle eius, quód) debitor foluendo non fit,
aut quod litem temporeamifit "?, quderitur? Sed hic iniquum
e€ft *3?, et domino et creditori eum teneri: nifi Qfïms-; putaue-
" rit, nullam in eäïre'l"debit,ogem iniuriam paffuyum, cumprofit ei
ij,t- 2d debitiquabtitatem: etjquod & *? ampltus, confecuturus fit
f/fæ[f ab eo, velab initio in id, quod amplius fit, quam in debito, debi-
toridandam 9? actionem: etideoinhis cafibus, in quibus credi-

tori danda eft actio propter inopiam debitoris, vel quod litem .

| amifit 9*, creditorquidem vsque ad modum debiti habebit Aqui-
C1/A.:XK liae aCtionem, vt profit hoc debitori :| ipfi autem debitorifin id,
j quod debitum excedit, competit ?^ Aquiliae actio. $. 2. Si
quis alienum vinum vel frumentum confumpferit, non vide-
tur damnuminiuria dare: ideoque vtilis danda eftaCtio. $. 3.
In hac quoque ?? actione, quae ex hoc capitulo oritur, $* do-
lus et culpa punitur. ideoque fi quis in ftipulam fuam, vel
fpinam, comburendgg eius caufa, ignem immiferit, et vlterius
: euagatus et progreffus ignis alienam fegetem vel vineam lfe-
P ferit, requiramus,nüm drperitia eius aut neglegentia id acci-
dit: nam, fi ?? die ventofo id fegeïj;, culpae reus eft: nam et
qui occafionem praeftat, ** damnum feciffe videtur. & In eo-
dem crimine eft et qui non obferuauit, ne ignis longius pro-
cederet. 9. At fi omnia qufe oportuit obferuauit, vel fubita vis
venti longius ignem produxit, caret culpa. $. 4. Si vulnera-

&:S:XW

ces. Potuit tamen et ducator ex praecedenti voce gubernator, oriri. BR. — Etiam
Bynkershoekianus habet dacatorem. GE R. 59 Hal fi. GER. 6o Vulg.
Aquiliam, BR. 61 Ap. Hal. Hac actione, abífunt. — Praecedentibus haec ver-
E | ba iungit Bynkersh. IV, Obf. 1. BR. Rationem haec verba explicandi fup-
"T peditat van dg W'ater II. Obf. 1;, GER. 62 Vulg. laefis et occzfï,tg ?
».' pecudes etc. | Hal. autem laefisefeáuae pecudes. — Et fic quoque . Bynker 1.&
gloft. |Ceteri Codices, quos hic cóntuli, habent : laefis occifisque, quae pecudes. * Yd
vero longe ek probabilius ob fequens relatiuum, cum quo pofteriora ve? occi-
fisque facile coyfundi potuerunt. Conf. Bynkersh. IV. Obf. :13. vbi: in meo,
inquit, MS. eft Wccifisgue. Scilicet alterum illum, quem dixi, codicem tunc non-
dum habebat. B eteri codices funt: Barb. Pal. L. Treuif; Florentinam
tamen referunt: Otob. Vat. I. 1. HI. $, Cruc. Magl. GER. 63 Hoc ordi-
ne puta vt, haec fcripta funt Florentiae, fed lineolis impofitis iam olim transpo-
fita fuerunt. Inde Steph. Hal. H. a Porta et Baudoza habent vtpsta. BR.
64 Hal. in margine : alias, apibus. Nempe Flor eft abzbus, vt etiam Taur. ha-
bet, fed fuo more aBibus, quam literam 5 acceperunt pro p, cum accipere de-
berent pro v. DR. 635 Hal. poffuut. GER. 66 Hal. et Vulg. necafet.

— BR. 467 Ap. Hal. te. abeft. GEs. 68 Taur. ciParía. GEB. — 69 Hal.
T0 adferri. GEB. - .0 Hal. ceperit. — Vulg, accepevit. BR. 71 Hal. eifi. GER.
(,,M , 72, Non video 3 et, fenfui tantopere repugnare, vt opus fuerit iftis Taur. fignis.
vf

Abeft omnino hoc et, a Vulg, Nor, omnibus: fed hi in praecedentibus, fi, in-

LIB. IX. IIT,

fiat. (, Quod fi nullum iter erit, dolum dumtaxat praeftare de-

TT 175

tus fuegit feruus non mortifere, neglegentia autem perierit,
de vulnerato aCtio erit, non de occifo. :
XXXI. Ingw libroX.adSabinum, Sx »vrATOR ?7,
ex arbore ramum cum deicerét $3. vel machinarius homi-
nem praetereuntem occidit, ita tenetur, fi is in publicum de-
cidát, nec ille proclamauit 9?, vt cafüs eius ffüitari poffit.
: j E E Rs *f . * . i B. PU ".
Sed Mucius etiàm diXit, fi in priuato 1d(;'171 accidiffet, pofíe g
culpa agi: culpam autem effe, quod, cuín a dilisente proui-
deri potérit ??, non effet prouifum, aut tull, ?* denuntiatum
effet, cum periculum euitari non poffit ??. Secundum quam
rationem non multum refert 23, per publicum, an per priua-

tum iter fieret: cum plerumque per priuataloca v$lgo ?^ iter

bet, ne immittat in eum, quem viderit transeuntem: nam
culpa ab eo exigenda non eft: cum diuinare non potuerit, an
per eum locum aliquis tranfiturus fit.
XXXII. Garvslibro VIL.ad.Edictum prouinciale. Ii-
LvDp qufefitum eft, an quod Proconfulin furto obferuat, quod
a familià faCtum fit, id eft, vt non in fingulos detur péenae
perfecutio, fed füfficeret ?5 id praeftari, quod praeftandum fo-
ret, fi id furtum vnusliber feciffet, debeat et (inJactione damni
iniuriad obferuari. Sed magis vifüm eft, idem effe obferuan-
dum, et merito: cum enim circa fürti actionem haec Iatio fit, ecce

ne ex vno delicto tota familia dominus careat, teaque ratiol J aed u
fimiliter etin aCtionem, 9? damni iniuriae intemäïäaï,lfgili« E 3 4 o n ;
tur, vt idem debeat jaeffymari ?* : praefertim cum inferdum| o« « ^ —— |
leuior fit haec ?* caufa deliCti: veluti fi culpa, et non dolo, ——
damnum dgfetur ??. $. r. Si idem(eundemiferuum vulnera- & 44
uerit, poftea deinde etiam occiderit, tenebitur et de vulnera-
to, et de occifo: duo enim funt delicta. Aliter atque fi.quis-
vno impetu pluribus vulneribus aliquem occiderit: tunc enim
vna erit actio de occifo. p w
XXXIIT. PavrvslibroIE ?? adDlautium. S: srEn-
vvM meum occidifti, non afïe&ioneïie&imandzä * effe pu- A
to: veluü fi filium tuum naturalem quis occiderit, quem tu |
magno ^ emptum velles: fed quanti omnibus valeret 3.4, Sex-
tus quoque Pegius ait, pretia rerum, non ex affectione, nec
vtilitate fingulorum, fed communiter fungi. Jtaque eum, qui
filium naturalem poffidet, non eo * locupletiorem elfe, quod
eum plurimo ?, fi alius pofífideret, redempturus fuit 9: nec
illum, qui filium alienüm poffideat ", tantum habere, quanti
eum patri vendere poflft: in lege enim Aquilia damnum 8
confequimur, et amififfe dicemur ?, quod aut confequi potui- , :
mus, aut egogare cogimur. /$. r In damnis, quaelege Aqui- | XX XL-
lia non tenentur, in faCtum datur aCtio. — XXX /m«o :

LI ft.

AXXIV. MAncEerrLvs '?Mdibro (XXL—Digeftorum. ''
TziTro etSeio Stichum legauit ** :yiberante *? Seio, cum W DN ,

Qe,,.—.,w- Tlitius

ferunt: Nam et fi cum pignori. BR. Otolqg. Cruc. Treuif. Bynkersh. habenWï .
vt eft Florentiae.TG x 5. 75 Vulg. fuerit. BR. 74 Hal iníerit verbum, U
GERB. 75 Hal. effe ignorat, GER. 76 Hal. poffit.. GE &. T Hl

amifevit,, GgE , / Hal Sed iniqumm fuerit. GEB. — 9 [Ap. Hal fit pY*
abeü.etszïfca'gggäl. inferit effe. G EB. 81 Hal. amz'feæ*z't.LGEB. $2 ——

Hal. competet. GEB. 83 Hal. q4oq4e expunxit. GE B. 84 Hal pracfi-
git et. GER. 85 Hal. acciderit. — Siquidem. GEB.

86 Hal. praemittit /86( 'W[
zpfi'. GESB. 87 Bafil. xAa39evr2e reCte. àzb vQv xAdÓev. BRh. 88 Taur. de- /571 W/M,
iEceret. GER. $9 Hal. procamauerit. GEB. 9o Hal. ewm quod dii-/^^, —U g a/ |
genter prouideri potuerat. GEB. — 91 Hal tumc. GEB. — 92, Hal. poffet. GE s. eCh o F u
95 Hal. referet, moxquefiet. GEB. — 94 Taur.&Olgo. GEB. . 95 Hal. fuffi- a. ; iXas "9
ciat. GER. — 96 Hal. fimiliter im bac actioue, 7à et negle&to. G E 2. 97 Hal. o t , 7 1
et Vulg. exifhnari. Wid. L. 29. $. 3. fupra b. t.. BR. — 98 Hal. bi. GEB. —^ A Z. :
99 Hal. detuv. GEB. — 1co Hal. lib. Ill. GEE. I Hal. et Vulg. affeciio- W"— W Z
uem aefliimandam. BR. 2, Vulg. inferit pretio. BR. 3 Hal. valet, GEB. ^. .^Y ! 4/
4 Hal.nec, loco nou eo. GER. 5 Vulg. plurimi. BR. 6 Hal. et Vulg.
effet. B R. 7 Hal. poffidet. GER. 8 Ap.,Hal, in textu damnuani, abei'tþf
in margine tamen notatur: alias, dammum confequ. GE B. 9 Vulg. 4icà
ur. R. iO In Bafil. MAPKIAN,. BR. II Hal. legaw. GEE. — 12 Go-
thofr. in nota AJ. deliberante. Jta eliberanï? Hal. et omnes etiam MSS. quae
vidi. Ipfi legimus Zbrante, quod facit, qui deliberat. BR. — Vidit Darb. Otob.
Oo 3 t : Vat.

176

T itïius vindicaffet legatum, Stichus occifus eft: deinde Seius
repudiauit legatum: perinde Tifius agere poffit *5, ac fi fo-
li *^ legatus eftet: Vi
XXXV. VrPriANVv SHibrojXVIIT. ad Edictum,
retro adcreuiffe dominium ei Vid(g;jïä'. at
Viawc" XXXVI. |:MaAncEsrrvs, libro XXL- Digeftorum **.
. Naw srcvr repudiante legatario legatum, heredis eft actio,
L d4A. perinde/ac fi legatus *7? non effet,[ita huius,ZShat[io eft,^ac
g, scripfara abrrite E legatus effet. $. 1. Si dominus feruum, quem Ti-
; 2;*'"'& 73;*;*;;; tius mortifere vulnerauerat, liberum et. heredem effe iulferit,
*.'-:ff;ï';ï.ff,,f«-»'f. eique poftea Mfeuius (eXftiterit]héres, non habebit Meuius) ??
cum 'Titio legis Aquiliae aCctionem: . fcilicet fecundum Sabini
opinionem, qui putabat, ad heredem actionem non transmitti,
quae defuncto competere non potuit ?^'. Nam fane abfurdum
accidét ??, vt heres pretium quafi occifi confequatur ?? eius,
cuius ?^ heres extitit. Quod Ífi ex parte eum dominus .he-
redem cum libertate effe iufferit, coheres eius, mortuo|&6; aget
lege Aquilia. "
XXXVIL. TaAYorNvs ??/libro-XIV, ex Caffio- L1-
BEÉR homo, fi iuffü alterius, Xf iniuriafif) ^5 dedit, actio
legis Aquiliae cum eo eft, qui iuffit, fi modo ius imperandi
habuit ?^*: quod fi non habuit, cum eo agendum eft, qui fe-
. Cit. $. r) $i quadrupes, cuius nomine ?* a£&tioeffet cum do-
mino, quod pauperiem feciífet, ab alio occifa €ft, iet cum. eo,
lege Aquilia agitur, &eftimatio non ad corpus quadrupedis, fed
ad caufam eius,in quo de pauperie actio eft, referri. debet:
et tanti damnandus eft is, qui occidit, iudicio legis Aquiliae,
quanti aCtoris intereft. noxje potius deditione defungi ??,
quam litis ;ieäima,t—iongfo. vt yta
XXXVIII. IpEwHibro IX. Eptiftut: BT, E6
tempore, quo tibi ?? meus feruus, quem bona fide emifti, fer-
uiebat, ipfe a feruo[tüo)vulneratus eft, placuit, omnimodo ??
me tecum recte lege Aquilia experiri.

QvriA

éím

Ío. :

L XUIL. 4 XXXIX. Pomronrvs dibro]XVH. ?* ad-Quintum
, Mucium. QviwTvs Mvcrvs fcribit: Equa, cumin alie-
| o n no pafceretur, in cogendo, quod praegnas erat, eiecit, Quge-
| P : PBUBOO. quoP prasguap.e . :
LE L34 rebatur, [dominus) eius poífetne cum eo, qui coégiffet, 3*, le-

249
| — [fte £e Aquilia agere, quia equam inïipiendo *s x'uperatïf-&ü per-
F:'Wju:n atpi cuffilet, aut confulto vehementius egiffet, vifum eft agere pof-
p | fe. $. 1. Pomponius:; Quamuis ?* alienum pecus in agro fuo
— at quis deprehengiflet ?*, fic ?? illud expellere debet, quomodo
" — . fifuum deprehendiífet: quoniam, fi quid ex eare damnum c$e-
' pit ^?, habet proprias actiones.

re illud aliter debet, quam, vt füpra diximus, quafi fuum: fed

Vat. T. S. Cruc. Treuif. Bynkersh./ï(-iEB. 13 Hal. poterzt, — Vulg, poteff. BR.
14 Vulg. inferit e BR. 15 Flor. pridem deleta eft fyllaba re. Inde omnes
'"videtur. Sed et nobis nonnihil fuffecta eft ifta corre&tio. BR. — Etiam Hal. j-
detur. GEB. 16 Hal. ad edidium. GER. 17 Hal. et Vulg. legatum. 8 R.
'18 Hal. et Vulg. inferunt 440que, BR. I9 Vulg, inferit ei. BR. 20 Vt
cognofcerem an fu1 arbitrii haec et fimilia maioris momenti fupplementa feciffet
'Taurell. confului codices, et deprehendi nouem fcriptos ad amuffim lacunam
Florentini libri ea ratione expletam habere, qua Taurell. s &.-TNempe Barb.
.Otob. Vat. L. 1. S. Cruc. Magl. Treuif. Bynkersh. — Habet fupplementum etiam
Hal. GEE. 21 Hal potaiffet. GEB. 22,.Hal. atideret. GEB. 23
Hal. confequeretur. G EB. 24 Hal et Vulg. cuj. BR, — 25 Hal. IABO-
A«(ä NU S. GEB. 266 Hal. et Vulg. damnaum iniuvia dedit, vel dederit. Sed
4uu idem eftac vi. KHabet etiam Hal.in margine: alias,mana iniuriam. BR.
277 klal. hic et paulo poft adfuit, loco babuit. 'Yaur. in Adnot. Zmperandi ba-
buit. imperandi aFuit in P. f. loco b. vt alias, Quod ipfum fontem variantis
Haloandrinae nobis monítrat, legerunt afuit, et cum hoc non quadraret, inferta
d: adfuit. GER. 28 Hal. inferit conteflata. GEB. 29Hal, fungi. GERB.
30 Vulg. aeffzmationem praeflave. BR. 31 Hal. Eb. VIII. évisoAóv GEB.
32, Taur. tV. GER. 33 Hal. omuino. GEP. 34 Hal. lib. XIV. GER.
:$5 Hal. egiffet. GER. 36| Vulg. zm. eiciendo. Xlal demta praepofitione:
, equam eiiciendo. Sed etipfe refcribo : zm eiciende. —Si enim zcere, hicforet per-
cutere, qui potuiffet ICtus mox diftinguere: percafferitne, qui coegit, nec me?
Inter MSS. reGtiffime, certe congruenter orthographiae Pand. Flor. Otob. et
Bynkersh. Il i eiciende. —DBarb. im eiac("do. Arxchetypi fcripturam. exhibent

DIGESTORVM LIB.

| Itaque qui pecus alienum
€& ^* agro fuo deprehenderit, non iure id includit: nec age-

IG ocTER: 1.

: i " ^
vel abigere debet fine damno, vel admonere dominum, vt
fuum recipiat. ferae
XL. PAvrvs libro -IHL-ad-Edictum. Iw *^ rxkak
Aquilia, fj deletum cKürographum mihi effe dicam, in quo füb 4
condicione füthi pecunia debita fuerit ^?, et interim teftibus
quoque id probare poffim,, qui teftes poffunt non effe ^* eo hn
tempore, quo condi&io extitit ^?, etfic^9 fummatim re expofi- sic & lr
ta, ad füfpicionem iudicem adducam, debezm ** vincere: fed —
tunc condemnatiohis éxactio competit ^?, cum debiti con-
digiolextiterit - r:gluod fijdefecerit, condemnatio nullas vires
Mhabebit, 4 mf o m 00 xa,, . l- ffteróuts :
XLI. VrPiaNwvs[ilbroiXLik.-ad-Sabinum, Sx ovrs
teftamentum deleuerit, an dar—'f;nlþ,iniuriae aCtio competat, vi-
deamus? et Marcellus libro quinto Digeftorum , dubitans ne- 4»:
gat competere: quemadmodum enim, inquit, deítimatio &&—KM
tup 5?? Ego ?* apud eum notaui, in teftatore quidem hocþï'-mg'
effe verum: quia quod intereft eius, aeftimari non poteft: ve-
rumtamen in herede vel legatariis diuerfum, quibus teftamen-
ta paene cjfï'ografha fünt. Ibidem Marcellus fcribit, aliirogra-
-pho deleto, competere legis Aquiliae aCtionem."*Sed et fi quis
tabulas teftamenti apud fe ääpoütas deleuerit 52, [ vel pluri-.ff. fe«
bus praefentibus legerit,]vtilius eft in fattum 53 et iniuria- *^""-
rum agi, fi iniuride faciend£e caufa, fecreta iudiciorum publi-
caujt ?^. $. r. Interdum [éüenire Pomponius eleganter ait,
vt quis tabulas delendo, furti non teneatur, fed tantum damni
jniuriae: vtputa fi non animo furti faciendi, fed tantum damni
dandi deleuit: nam furti non tenebitur: cum facto enim etiam
animum furis furtum exigit. |
/Autet XLIL(Iv rrAwvslibreeXEVHIE^?^-Digeftorum Qvr — .
TABVLAS teltamenti|depofitas, aut alicuius rei inftrumen- ^ ^
tum ita deleuit, vt legi non poffit,depofitijaCtiüne, et ad exhi- L. .
bendum tenetur: [quia ?9. corruptam rem reftituerit]]aut exhi- L3.4 «
buerit. Legisquoque Aquiliaeactio ex eadem caufacompetit: " ^
corrupiffe enim tabulas recCte dicitur ?*, .et- qui lyeäa—g/ inter-
leuerit. XVIf. ;

XLIII. Po MPONIVSW On rp,
quod antequam hereditatem adires, damnum qimiffum in res he-

reditarias eft, legis Aquiliae aCtionem habes, quod poft mortem
eius, cuijheresfis, acciderit: dominum enim lex Aquilia appellat,
non vtique eum, qui tunc fuerit, cum damnum daretur : namifto
modoäab eo quidem, cui heres quis erit, tranfiread eum ea aCtio. .
poterit: nequeob id, quod tum; ^* commiffum fuerit, cum in ho- 7-
ftium poteftate effes, agere poftliminio reuerfus poteris: et hoc
aliter conftitui fine magna captione poftumorum liberorum, qui ^-:
parentibus heredes erunt, non poterit. Eadem dicemus et de
T arbo-

S. Cruc. et Bynkersh. II fed coniun&im : Znzciendo, .. Peius Vat. L. znitzendo, vn-
de fa&um: z eitiendo, peffime Treuif. znetzendo. |B R. 37 In Vulg. eft L. ;; g"(.w
Quamuis, tefte Contio. BR. 38.]ta vt Taur. edidit deprebendiffet, fuit ab ffts. í
initio : fed expun&ac antique funt ffet, et prior sin t reformata. — Videtur error - W?MC
natus ex fequente deprebendiffet. Kal certe habet depraebemdit, et Vulg. de-
prebenderit. BR. 39 Hal. inferit tamen. GX B. 40 Vulg. fi quis ex ea
ve dammum coeperit. lal fi quid ex ea re dammi coeperit. BR. 41 Vulg. xg :
. Nor. omnes: ;n agro fuo, nec aliter MSS. quorum tamen Barb. olim habebat etTT r
BR. Reliqua/Otob. $. Cruc, Bynkersh. GER. 42 Videtur legi debere An;T,g
obferuante Contio. BR, — Ad hanc legem commentatus eít Tuffan. de la Rue z. *
Amoen. Iur. Obf. Decad, 1I. c. 2. GEB. 43 Hal. fuerat. GEB. — 44 Hal..
qui effe won poffimt, omiflo tefles, GEB. 45 Hal. exiflat. Wulg. extzterit.
B R. 46 Vulg. et fic fummatim. Nor. et fummatim. Yn fcriptis priorem
reperi tantum, in duobus e fex, tertius in iftum modum mutatus erat. Ego ni-
hil muro. BR, . Duo illi Barb. et Bynkersh.ztertius Treuifsreliqui Otob. S. Cruc.
et Bynkersh. alter, 2?;;94" GEB.. 47 H,al. debebo qui:l:)m. GEB. 48 Hal. l Wï g'ï
49 Hal. exflitit, GEB. . 50 Gothofr. in nota: Antea ma-
Ita legit Accurfius, et eo modo etiam peffime repo-
fitum, Florentiae. BR. 51 Vulg. inferit autem. BR, 52, Taur. dele Berit.
GER( 53 Noodtius c. 13.ad L. Aquil. mauult vtilius efl furti et inivriarum,
BR. Sanam tamen effe huius loci le&tionem contendit van de W'ater £. Obf. 20.
G E B. 54. Hal. publicauerit, GEB. . 33 Hal.lib. LXXXV . GEB. — 56
Hal. 4wod fi. GER. — 57 Hal. dicetur. GER. 58 Hal twmc GEB.
| 359

competet, G EB.
le hic legebatur znbibetur.

'
n
1 j
)

T
M—w

C

]u
H
l

acïv;

I

t "»""'ï":öp

1 fca
. J'CCEK cIQ€O n

s
) /æM

DIGESTORVM LIB.

arboribus eodem tempore furtim cdefis. Puto, eadem dici
poífe etiam de hac ?? aCtione, quod vi, aut.clam: fi modo

. Z . -, UEcr . ^
quis aut prohibitus fecerit 5?, aut apparugfit éüm intellégere !

debuiffe, ab eis 97, ad
fent, prohibitum iri.
XLIV. VrrrAwNvs|ibro-XLIEH.-$2-ad Sabinum. Iw
LEGE Aquilia etleuiffima culpavenit. $.r. Quotiens 93 fci-
ente domino feruus vulnerat, vel occidit **, Aquilia domi-
num teneri dubium non eft. :
ALV. PAvrvsWibro X. ad-Sabinum.. ScrxENTIAM

quos ea hereditas pertineret, fi Xéícif-

. hic pro patientia accipimus ; vt qui prohibene potuit, teneatur,
iifi non fecerit. $. r. Legäïquilia agi poteft, et fanato vul-

E
Lt o
pmd-x)d:

nerato feruo. $. 2. Si meum feruum, cum liberum putares,
occideris, lege Aquilia telge,'b?!fis $9. . $. 3. Cum ftramenta ar-
L ^O . 3 * E * :
dentia ,äagnïil.rent duo, icÓbicurrerunt, amboque(&emderunt d
et alter flamma confüumptus eft 9?: nkhil eo nomine poteft
. " & " e
agi *?, fi non intelléetturdyterab vtro euerfusfit $. 4. Qui,
liter i fenon pofignt 9?, damni;culpam dederint *?
cum aliter tuert ie non polignt ", damny.culpam dederint *^,
innoxii funt: vim enim vi defendere omnes leges, omniaque

3494 .:iura permittunt. Sed fi, defendendi mei c&ufa, lapidem in

QU AC u OL

4

W;au

ocïa/cfw'»ufï. XLVII. Ivrrawvslil

aduerfarium mifero, fed ** non eum, fed praetereuntem per-
cuffero *?, tenebor lege Aquilia: illum enim folum, qui vim
infert, ferire conceditur: et hoc, fi tuendi dumtaxat, non etiam
vicifcendi caufa faCtum fit. $. 5. Quiddoneum parietem fu-
dtulit, damni iniuria domino eius tenetur. t o oeo:
ALVI, VLPIAstdibmäïä&&-SabmHmr SIVVL-
: *U : !3 . 124
NERATO feruo, lege Aquilia aCctum fit, poftea X$. mortuo

ex eo vulnere, agi lege Aquilia n&hilo minus poteft.

CVL Digeftorum, Sxep

$1 priore iudicio Éejfimatione facta, poftea mortuo feruo, de

" ld d a.
h " 1 : P. * f: ef " /$ e * L * * 4
L oc*a()ähï occifo agere dominus inftituerit, exceptione doli mali oppofita
oppotitz

. o, :

*

corfipelletur: -& ex vtroque iudicio nkhil amplius confequnptur)
quam confíequi deberet, fi initio de occifo homine egiflet.

XLVIII. Pavrvs/lübro. XXXIX.—ad-Ediétum- |S1i

SERVvS ante aditam hereditatem damnum in ré*heredita-
riqu£ * dederit, et liber faCctus in ea re ** damnum det, vtra-
que actione tenebitur: quia alterius et alterius facti[hae res
funt. /at.] &« d
XLIX. Vrrrawvs libro-IX.—Difputationum, . S1

Qvis fumo ** fatto apes alienas fugauerit, vel etiam neca-

uerit, magis caufam mortis praeftitiffe videtur, quam occidif-

fe: et ideo in faCctum actione tenebitur. $. r. Quod dicitur,
damnum iniuria datum Aquilia ** perfequi, fic erit accipien-

dum, vt videatur damnum iniuria datum, quod cum dannio

iniuriam attulerit: nifi magna vi cogente fuerit factum: vt
Celfus fcribit circa eum, qui incendii 7? arcendi gratia, vici-
nas aedes intercidit: nam hic fcribit ceffare legis .Aquiliae
aCtionem: iufto enim metu ductus *?, ne ad fe ignis perue-
niret, vicinas aedes intercidit ?*: et fiue peruenit ?? .ignis,

fiue ante extinctus eft, exiftimat, legis Aquiliae aCtionem

ceffare.

59 Ap. Hal. et Vulgo bac, abeft, quod probo. — Natum videtur ex initialibus lite-
ris vocis fequentis, BR. 60 Vulg. fuerit. BR, 61 Hal. addit fe. GE&.
62, Hal. Jib. XLI. GER. 63 Hal. Quoties, GEB. 64 Hal. vulueranerit,
vel occidevrit. GEB, 65 'Taur. teneVeris. GEB. 66 Gothofr. in nota: $i
cum ftramenta ardentia tranfilirent, duo concurrerint, amboque ceciderint. Hag,
& Porta. Conf. Noodt. ad L. Aquil.c. 7. BR. Vt H. a Porta, ita ante eum
dedit Hal. Conf. Conftant. Landum i» Exercit. lib. in Tbef. Iur. Ciu. Tom. I1I.
€ol. 1438. nec non Sc. Gentilem . Parerg. 12. GEE. 67 Hal. confumptus
fit. GEE. 68 Hal. agi poterit. GEB. 69 Flor. minime recenter deleta
eít 4 repofita e, vnde Vulg. Nor. omnes: pojfent. BR. 70 MHal. dammum
culpa déderunt, G EB. 71 Hal. et, loco fed. GER. 72, Florentiae et hic
elt percufero. G E B. 73 Hal. lib. XLI. GER. 74 Mal. inferit eo. G E E.
75 Hal. et Vulg. zu vrem bereditariam. BR. 76 NVulg. zn eaudem vem. BR.
Hal. i» eadem ve. GER. 77 Confer Noodt. c. 19. ad L. Aquil. BR. 78
Hal. Aguiliam, malim conftruere cum verbo dicitur. BR. 79 Adde Noodt,
c. 19. ad L. Aquil. BR. 80 Hal metu duci, qui, ne, GEB.

tercidat. GEB. — 82 Klal permenerit, et deinde exfiuctus ft. GEB. — 83 Go-

81 Hal zm- -

IX.

] Utoctaca*

TLE

". 177
L.ïfg;,g;þ;,gæäbm iVisObpiniotum. Ovr noMwvwalie- ,. .
nam inuito doniino demolit-2?, et eo loco 94 balheaé, 55 ex—rlgggäz*æ& £.
: x ; . : : : . IY x * &ruodäw- m
fcmmt, praeter paturale ius, quodY*5 fuperficies ad dominum LU tl aalit/
foli pertinet, etiam damni dati nomine actione (uübicitn "Ts N u
881 89 ;ul fire &90*f. u k "Ed RI a n o
TA vuineratus eit ^" leruus, vt eo 1Ctu certum effetiocfoooo 2.

|moriturum: medio deinde tempore heres inftitutus eft 9* gt À— FA fom.

poftea ab alio ictus deceffit. Qudero, an cum vtroque ide| 6t
cifoj lege Aquilia agi poffit ? LRefp'äïi'dïl ??, occidiffe dicitur
vulgo quidem, qui mortis caufam quolibet modo praebuit :
fed lege Aquilia is demum teneri vifus eft, qui adhibita vi, et
quafi manu, caufam mortis praebuiffet: traéta videlicet inter-
pretatione vocis a cofedendo, et a cfede ??, Rurfus Aquilia
lege teneri exi,fïimati funt non folum, qui ita vulneraffent, vt
confeftim ?^ vita priuarent, fed etiam hi? quorum ex ?5 vyl-
nere certum efiet aliquem vitamexceffurum29 Igitur, fi quis
feruo mortiferum vulnus inflkerit, eundemque alius ex in-
teruallo ita percuíferit, vt maturius interficeretur, quam|ex
priore vulnere moriturus fuerat, ftatuendum eft, vtrumque eo-
rum lege Aquiiia teneri. $&—r Idque eft confequens au&tori-
tati veterum: quijcum a pluribus idem ?9 fernus ita vulnc-
ratus eflet, vt non appareret, cuius ictu periffet, omnes lege, .
Aquilia teneri iudicauerunt. .L(Sff'*g)ugäïþmatl.o autem peremptil*?ïwwakfw* .
non eadem in vtriusque perfona fiet: nam qui prior vulnera- A* 7 o
uit, tantum praeftabit, quantió;?" in anno proximo homo plu- o J[Jïä M/" E
rimi fueg, repetitis ex die vulneris Ltï?—äää ?5 fexaointa L iv ER
quifque diebus: pofterior ?? in id tenebitur , quanti homo 7 7^«
plurimijyeniné: poterit in anno proximo, quo vitasexceffit : in EO n
quo pretium quoque hereditatis erit. Eiusdem ergo ferui oc-
cifi nomine alius maiorem, alius minorem,;ï'eäcimationem prae-
ftabit ^??. Nec mirum: cum vterque eorum ex diuerfa cau-
fa, et diuerfis temporibus, [9ccidiffe hominem intellfg,ïur t
Quod fi quis abfurde a nobis hiec conftitui putauerit, cogitet
longe abfurdius conftitui, neutrum]lege Aquilia teneri, aut
alterum potius: cum neque impunita maleficia effe Oporteat,
nec facile conftitui poffit, vter potius lege ? teneatur.ó Mul- E
ta autem uure)ciuili, contra ? rationem difputandi, pro vtili- 'emém && 7e
tate communi recepta effe, innumerabilibus rebus probari A.eft,
poteft: vnum interim jpofuiffe ^ contentus ero. Cum plures WWM
trabem alienam furandi caufa fuftulerint, quam finguli ferre
non poffent, furti aCtione omnes teneri exiftimantur: quam-
uis fuptili ratione dici poffit, neminem eorum teneri: quia ne-
minem verum fit eam fuftuliffe. ' s2v

d. LIL. ArnrENvs/libro-H.-Digefterum. Sr Ex ^5 pla-

AE
:

J*(.;*ejfvf-c,,
ben A& : d. st XIl .
d X U

e : * b L] Ll e *
gis feruus, mortuus eeüetz neque id g,n,,edm;xn]fcæntia aut do-
mini neglégentia accidiffet, recte de iniuri&/ occifo eo agitur.
$. r. Tabernarius 5 in fémita noctu fupra lapidem lucernam
pofuerat:jquidam praeteriens eam fuftulerat: tabernarius *
eum confecutus lucernam repofcebat, et fugientem retinebat:
ille flagello, quod in manu habebat, in quo dolor 9 inerat,
! i u p d ari f"///ïnïgï?*/
thofr. in nota: demolitur, et ita Hal. Vulg. omnes habent demolittr. 9 R. 84
Hal. loc. GEB. 85 Vulg. balnea. BR. 86 Hal. quo. GER. 87 Hal.
actioni fubiicietur. |S. Cruc. "Treuif. Bynkersh. acfiouz. QOtob. vt Flor./G E B.
88 Hal. S zta. Etfane inter quinque MSS. folum Otob. zà fi, caret. B R.k—g"g/"
Ad hoc caput vide Noodt. c. 10. ad L, Aquil, BR. 90 Ap. Hal. eft, abeft.
GEE. — 91 Hal.etiam hoc eff ignorat. GEB. — 92, Hal. Refpenudi. G E&. 93
Conf. filubet, Sc. Gentilem zu Orizgzuibus, voce occzfus, caedes. G & B. 4 Taur.
coMfefin. GEBR. — 95 Ap. Hal. ex, abeft. GER. — 96 Ap Hal. idem, abeft.
GEB. 97 Hal et Vulg. quant, BR. — 98 Hal, treceutis, poterat etiam fcri-
bi tercentum, duabus literis traiectis, quod malim. E R. — 99 Hal. inferit vero.
G E B. IcO Taur. praeflaP;t. GER. I Hal. zuteliigatur. GER. 2
Vulg, inferit A4guilia, BR. 3 Vulg. inferit frilam. BR. 4 Flor. a ma-
nu non adeo recenti pro, fuperfcriptum ante hoc verbum. Inde Vulg. Nor.
omnes propofziffe. Sed tamen et nobis fufpe&ta ifta corre&io, nR. 5 Ap.
Hal. ex, abeft. GEB. G Dafil. zàv »ámw«^ov vocant. BR. 7 laur. taVer-
Würins. GER. 8 In Pand. Flor. fcriptum difertiffime dolor. Cum enim qua-
tuor priores literae verfum implerent, et refiduum minus opportune adie&nm et-
Íet

ET

P iE

LL f& videri. $. 2. In cliuo Capitolino ** duolpl&ftra) *?honufta
E mulae ducebant: prioris ploftri muliones conuerfum plo-
r ftrum *? fübleuabant, quo facile mulae ducerent: inteqim fu- |
p (",,u 7 . perius, plóftrum ceflim ire coepit, et cum muliones, qui inter
L-J!fü*ä*if"/tä* duo plóftra fuerunt,e medio exiífent **, pofterius plóftrum
yaeeidfetrhi 1 priore percuffum, retro redierat, et puerum cuiusdam obtri-

178 |
J fs. 2c

verberare tabernarium céeperat, vt fe[mitteret ?: ex eo ma-.

iore rixa faCta, tabernarius ei, qui lucernam fuftulerat, ocu-
lum effoderat. Confulebat;] num damnum iniuria non *? vi-
: detur dediffe, quoniam prior flagello percuffus effet ? Refpon-
'/, di.nifi data opera effodilfet oculum, non videri damnum in-
iuria feciffe: culpam enim penes eum, qui prior flagello per-
cuífit, refidere: fed fi ab eo non prior vapulaffet, fed cum ei
lucernam eripere vellet, rixatus elfet, tabernarii culpa fattum

17À a.

j : d 14 ". 4 . .
- pri pludirs. I yerat 15: dominus pueri confulebat, cum quo.fe *$ agere

fuze Xil«vot *Ap.

L g

E

. oporteret? Refpondi, in caufa ius effe pofitum: nam fi mu-
liones, qui fuperius ploftrum fuftinuiffent, fua fponte fe fub-

duxiffent, et ideo factum effet, vt mulae ploftrum retinere non .

poffint *?, atquehonere ipfo retraherentur, cum domino mu-
larum nullam effe aCctionem: ** cum hominibus, qui conuer-
fum plóftrum fuftinuiffent, lege Aquilia agi poffe: nam ni-
ehilo minus eum damrium dare, qui, quod fuüftineret;imitteret T?
fua voluntate, vt id ?? aliquem&eriret: veluti fi quis afellum,
cum agitaffet, non retinuiflet: zeque, fi quis ex manu telum,
aut aliud !gü?ä)z *a immififfet ?*5, danfnum iniuria darét ??.
Sed fi mulae, quia, ?? -aliquglreäormidaiïent, et muliones timore
permoti, ne opprimerentur, ploftrum reliquiflent, cum homi-
nibus aCtionem nullam effe, cum domino mularum effe. Quod
fifneque mulae/neque homines in caufa effent, fed mulge/re-
tinere/onus nequiffent, aut, cum congterentur ?*, lapfie con-
cidiffent, et ideo plóftrum ceffim rediffet, atqueihi, qua ?? con-
£. uerfum fuiffet& fuftinere nequiffent, neque cum domino
' mularum, neque cum hominibus effeactionem. Illud quidem
cerüä&ïuoquo m;)do lreslfe 79 haberet, cum domino pofterio-
rum mularum agi non poffe: quoniam non fua fponte, fed per-
cuffae retro rediffent. $. 3. Quidam boues ?* vendidit ea le-
ge, vti daret experiundos: poftea deditjexperiundos.; eräpto—
ris ferüus in experiundo percuffus ab altero boue cornu eft.
Qu;(erebaää', num venditor emptori damnum praeftare debe-
ret? I Refpondi,; fi emptor boues emptos haberet, non debere
praelare ?5 : fed fi non haberet emptos, tum, fi ?? culpa ho-
minis factum effet, vt a boue feriretur, non debere praeftari ?? :

p /n-o[, $A.

CW

-

[ fet fequentibus hoc modo: rinerat, ab ordinario corre&ore deleta eít litera v et
voig dolo adie&ta, — Nullufn autem dubium eft, quin debeat legi dolon, vt emen-
dauit Beroaldus, laudante Dudaeo, vel dolo, vt habet Hal. . MSS. quae hic.con-
tuli, quinque habent dolor. BR. Barb. Otob. Treuif. S. Cruc. Bynkersh. GE R.
9 Hal. et Vulg. dzmitteret. BR. — 10 Ap. Hal. zon, abeft. — Et Ant. Augu-
ftin. lib. F. c. 2. obferuat, huic errori caufam dediffe recentis cuiusdam auda-
ciam, qui in ipfis illis libris ( puta Florentinis) negans verbum circumfcripfit
eo modo, quo deleri olim verba folebant. Pro videtur, omnes habent videre-
tur, quod et ipfe mallem, BR. . Et maluit Hal. GER. II Taur. Cap Etolino.
GER. I2 Vulg. hic et in fequentibus plaufira, et plaufirum. BR. — 13 Flor.
erat plofivumorifubleuabant. Ytaque poflet legi ploffrum oris fubleuabamt, id eft,
extremitatibus feu curuaturis rotarum, Graecis: Zyeci. — Sed et 73 oris poteft
erronee repetitum videri ex prioris, quod quafi per lineam praecedit, llud ta-
men conftat, recentem lituram effe, linea peripfasliterastraducta. 8R. — 14 Hal.
exceffiffent. GEB. — 15 Taur. obtriBerat. GEB. 16 Ap.Hal.fe,abeft. GEB. 17
Hal.poffent. GEB. 18 Hal. etVulg. praefiguntfed. BR. — 19Hal.dzmitteret. GE B.
26 Ap. Hal. id, abeft. GEB. — 214 Hal.24od. GEB. 21b Flor. zmmiffiffet. G x B.
22, Vulg. dari. BR. 253 Hal. Sed fi quia mulae, lequente et expuncto. GE B.
24, Yta Flor. eft conzterentur, quod antiquus corrector, quod verbum non cape-
- fet, aut in fuo exemplari aliud inueniret, mutauit in continerentur. Sic Hal.
et Vulg. fubftituunt conaventur. BR. "Taur itaque dare debebat coNiterentur.
G E B. 25 Vulg. et H. a Porta in vtraque: atque id couner[umn fuiffet et ouus
fuftinere mequiffent. — al. et, quod. conuer(mm fuiffet, onus. [uflinere nequiffent.
Sed 4u0, mihi videtur pofle accipi pro verfus quam partem. BR. — 26 KHal. fefe.
G E B. 27 Yaur. Voues, et infra iterum. GEB. 28 Nempe venditorem.
Hal, tamen pracflari. BR. 29 Hal. tamen culpa. Wulg. tquc fi culpa. B.

i

DIGESTORVM -LEIB. IX- TIT., 1L

fi vitio bouis, debere. $. 4. Cum pila complures ?* luderent,
quidam ex his feruulum, cum pilam percipere ?? conaretur,Z«:
impulit, feruus cecidit, et crus fregit. Quaerebatur, an domi-
nus feruuli lege Aquilia cum eo, cuius impulfu ceciderat, age-
re poteft ?? ? LRefpändiJ non poffe: cum cafuü magis, quam
culpa, videretur faétum. | !
LII. NgRAT:v s librol. Meä*brmmm.;j?tBOVEs
alienosjin anguftum locum coégifti, eoque effe&tum eft, vtide- ) $& Jab
ficerentur ?? : datur in te, ad exemplum legis Aquiliae, in

faä—tum aäti*o, ]l 4 eteercut 562'5,, eX ;';;f f ;Z,ra: A. aob vtl udo ao

LIV. PAPIN:1ANVSlibro:XXXVIFE. i

Lrz-
ais Aquiliae *5

debitori competit a€tio, cum reus ftipulan-
di ante moram promiffum animal vulnerauit. ldem eft, ef fi ] r
occiderit animal. Quod fi poft moram promifforis,^qui ftipu-
latus fuerát, occidit, debitor quidem liberatur, lege autem A-
quilia, hoc cafu non recte experietur ?* : namicreditor ipfe fi-
bi potius, quam alii, iniuriam feciffe videtur.] . /ev:euc x t z

LV. Pavrvs llibro-XXH.-Quaeftionum- STïäg/ïä 45

ut, Pa äääræ.m:ü Titio: cum Sticfus effet ggcf ini-L-1. al
Väu&äg g:P pmálus ä'g*[: j, füipulator]Sticltum atite-moram TM

occidit. Qugefitum eft de actione legis Aquiliae? Refpondiy^.
cum viliorem occidiffe proponitur ??, in hunc tractatum ni-
chilum ^? differ »-&WI credi - Quanti jigitur fiet iaé-
ftimatio? thu;ä" ecé ääiguä&ä '*üähW' kifus:
| ,quanti/füit occifüs: an .
quanti eft, quem neceffe Jiabeo dare, id eft, quanti mea inter-
eft? Et quid dicemus, fi et-*^? Pamphilus decefferit fine mo-
ra? [am *? pretium Sticlli minuetur, quoniam liberatus eft
promiffor: et fuffïc/ig—:-t fuiffe pluris, cum occideretur, vel intra -
annum. Hac quidém ratione, etiam fi poft mortem Pamphili
intra annum occidatur, plgävideþjtur fuiffe. o . )
LVL IpEw llibro1L— tiarum, MvrriEeR, f —
in rem viri dampum dederit, pro tenore legis Aquiliae con-
uenitur. d d u ich 2eti "x portercra Me o ( Sou
LVII. laAvorEwv s;^^ llibro VI.lex-PefterioribusiLa- ^ ^^ .^
beonis; Eovvw tibicommodaui: in eo tu cum Squitares ^ -
-t vha cüim plures *? equitarent, vnus ex his ifiruit in,
Cquum, teque deiecit, et &^ cafu crura equi fraCta funt. . La- hecoó a.
beo negat, tecum vllam actionem effe: fed fi equitis culpa fa-
Ctum effet, cum equitejfane, non cum equi domino, agi poffe
verum puto. ^ ia | |

W r

30 Ap. Hal. pracflari, abeft. GEB. 31 Vulg. plures. BR. 32 Vulg. re-
cipere. H. a Porta ad oram 1I. addit: in quibusdam vet. exemplar. legi prae-
cipere. Hanc leQonem veriffimam arbitror, vtpote harpafto feu pilae ludo ap-
prime conuenientem. — Eft enim praeciperc, praeoccupare, ante capere, et ita
Graecis. ágzátei, rapere feu praeripere, — Cui Florentinam tenere conftitutum;,
percipere accipiat pro: totum capere et penitus occupare. BR. 35 Hal. poffet.
GE B. 34 Vulg. praefigit Sz. BR. 35 Taur. dezEcerentur. GEB. Hal.
habet ezicereut, at in margine: alias, deZiceremtur. — Bafil. ixguuvíc9wenv, BR.
36 Hal. inferitactio et, vel potius fequentem didionem: a&ohuc reuocat. G E B.
37 Hal. experitur. GEB. . 38 ? milium, quod hic legitur, vt et, quod fe-
quitur in medio huius legis iam olim uncis deleticiis inclufum fuit. Quare
Taurelliana figna appofuimus (puta in exemplo a Brenkm. typis deftinato) in
hunc modum $- milium ) cum nobis videatur zagéaxew id quod et Hal. et H7
a Porta vifum. In Vulg, poft viginti, repetitur vox milium, et multo magis in-

fra. MSS.adii feptem. In S. Crucis abeft quod miror 9. smilium. zij nulo 7- , ,
tamen alio. Iqäaï *?*D gïPäth Bynkersh. II. etiam poft vigint '(æpentur? vt TTWM
vel in Barb. ibidetty i Reliqui funt: Vat IIL Treuif, Byn-

m

etüm elt, B&.

kersh. I. GEB. u39 al proponatur. GEB. ^ 4O Hal. wibil GEB. — 4K
Ap. Hal. et hic milium, abeft. G E. 42 Ap. Hal. et, abeft. GER. 43
Hal. «uum, loco iam. GERB. 44 Hal. IABOLENV'S. GER. 45 Le-

gendum arbitramur complaures, ficut et Flor. litera z recentius in o rotundata eft,
Idem animaduerti in duobus codicibus efeptem, Vat. III. et 'Treuif. forte etia
legi poflet tecum plures, maxime quod antecedit: in eo tz cum equitares. BRJ|
Dudum complures dedit Hal. et Taur. dare. debebat cWmplures, Keliqui codi-

ces unt: Barb. Otob. S. Cruc Bynkersyüïü/—f £
à Hal,

La n P um W )kæ 71917 df ffr- 90 .

ld- - u 5 L o p E

à

ul
A ul

i XM.
'.V'A*

!

^ "
loMMl'
j«
;

DIGESTORVM

/Q DE )f(IiS, QVI ÉÉFVDERINT, VEL
| DEIECERINT '*. /A *
VLPIANVS libro—XHE.-ad-Edictum.

PRAETOR ä:i"; de his, qui deiecerint, vel effuderint, v w-
DE IN EVM LOCVM, QVO VJQLGOJ;'ITER FIETJ),
VELIN QVO CONS y1E
FVSVM QVID ERIT EX RA
P-DAEXM FACTVMVE ERIT, IN[EV M/[OV I 1BI HABI]
TAVERITI*, YX|DVPLVM IVDICIVM DABO. 5I EO
ICTV HOMO LIBER PERISSE DICETVR, QVINQV A-
LfÁ. GINTA AVREORVM IVDICIVM DABO. SIj? VIVET,
" -NO0CITYMQVE EI ESSE DICETVR, QVANTVM " OB
EAM REM KEQVVM IVDICI VIDEBITVR, EVM,
CVM|QVOIAGETYVR, CONDEMNARI, TANTI IVDI-
CIVM DABO. SrSERVVS INSCIENTE DOMINO FE-
CISSE DICETVR, IN IVDICIO ADICIAM *, AVT NO-
XAM DEDERE ?. $. I. Summa cum vtilitate id Praetorem

mrmo ii
p
)a:,uzwt-

LE R.
Cs Kut x
KU^74X: vnetn et periculo per itinera commeari, $. 2- Parui autem
Li/f. intereffe debet;]vtrüm publicus |locus| fit, an vero priuatus:
dummodo per'euífi Volgo ? iter fiat: quia iter facientibus
profpicitur, non publicis viis ftudetur: femper enim ea loca,
lacZstNperi quae v9lgo iter)folet fieri, eandem fecuritatem debent ha-
^ "ere. Ceterum fi aliquando vulgus in illa via non commea-
bat, et tunc deiectum quid **, vel effufum,]cum adhuc fecre-

—LG?'?& ta loca effent, *? umódorcgepit commeari, non debet hoc Edi-
€&o teneri. $. 3. Quod cum füfpenderetur, decidit, magis **
deieftum videri **: fed et quod fufpenfüm decidit, pro deie-
&o habéri mágis eft. Proindeet fi quid pendens effufum fit,
. quamuis nemo hoc effuderit, Ediétum tamen locum habere
£«: dicendum eft. $.5 Haec in faCtum actio in eum datur, qui

inhabitat *?, cum quid deifceretur *?, vel effunderetur, non
4« in dominum aedium: culpa enim penes eum eft. Nec adici-
tur culpde mentio, vel infitiationis, vt in duplum detur actio,
&zé:À, quamuis damni iniurige vtrumque exigót *7. $. s. Sed cum
vt * homo liber periit, damni ye&imatio non fit in duplum: quia
in homine libero nulla c/:gnr;ägoris imatio fieri poteft: fed
quinquaginta aureorum con enfnatio fit. ( 6. Haec autem
verba, Ssr VIVET, NOCITYMQVEJ|EI) ESSE DICE-
T vR, non pertinent ad damna, quae in rem hominis , liberi
facta funt, fi forte veftimenta eius, vel quid aliud fciffum,
corruptumue eft: fed.&2Lea, quae in corpus eius admittun-
tur. $. 7. $1 filiusfamilias cenaculum conductum habuit, et

inde deieCtum, vel effutum quid fit, de peculio in patreäï]non

. Y Hal. et Vulg. libri haec transponunt, et hi quidem indicatiuo vtun-
tur: de bis, qui deiecerumt vel effuderunt. BR. — z,'Taur. VoLGO. GER. . 3
Vulg. fieret, et mox confifleretur. BR. 4 Hal babitauit. GEBR. 5 Vulg.
inferit vero. BR. 6 Vulg. quanti, BR. 7 Hal. adiiciam. Wulg. addi-
ceam. Addendus hic locus aliis ap. Anton. Auguftin. II. Emendat. 3. BR.
$ Blaublomm. eut woxae dedere. ^ Steph. Hi. a Porta in vtraque et Baudoza azt
zoxae dedere iubebo. — Hal. vt uoxam dedere liceat. Ego nihil mutarim. — Adde
Defenf. Lat. Vet. ICt. p. 19. et 21. BR. 9 Hal. in margine: alias, n01 eff
quod negetur. GEB. 1C Taur. z Olgo, et mox iterum. GEB. — II Hal. fit,
loco quid. GE B. I2 Hal. et Vulg. praefigunt et. BR. 15 Ap. Hal. sa-
gis,abeft. GEE. — I4 Vulg. videtur. BR. — 13 Hal. inbabitauit. GEB. — 16
'l'aur. deiEceretur. GEB. —— 17 Hal et Vulg. exigat BR. . 18 Hal. etVulg.
inferunt ad. BR. — 19 Vulgo addunt acfio. BR. 20 Vulg. tenetur. BR.
21 Hal 4ui ibi mon babitat. Wulg. quia ibi mom inbabitat. E R. 222 Hal.
paulifper. GE B. 23 Hal. dedit. GEB. 24.Hal. Tautum,loco Multum.
GE E. 25 Xlal. ljv. VII. GER. 26 Vulg. diflribuat. B R. 27 Mide
Dauker. ad Op»fc. de Latin. Vet. ICt. p. 395. ". 12. BR. 28 Hal. babcat.
GEER. 29 Ad hunc locum pene defperatum primo notandum e voce Pofpita-
£uli, recens factum bofpitiola. Vulgares libri vt Blaublomm. Steph. et Baudoza :
Sed et fi quis bofpitalia babeat folus ipfe. aeque tenebitur, confiata videlicet vtra-
que periodo. Ita etiam Hal. et H. aPorta in II. nifi quod ille 72 zpfe omittat.
' MSS.hic quindecim contuli, — Hojpitiola, exhibent fex codices, Pal, L. H. Tau

Jo) d us oU . "
ij- JaMä L
La as a. n n d
faf L5

LL

Mb U ATEUCIP N E B A
: E AA
pat W. 2 f Wæ&w æ:ït m?l

adsiaa É :

ISTEA VRs AD.H/1LbZ M EL»^IEF-
,/Q N ; D A M N VM

edixiffe, nemo eft qui neget ?: publice enim. vtile eft, fine-

LIB.

2 f

* L p E N 0,! ^
eft, in quemuis haec actio dabitur :

.

UL - TPSS HE 179

datur *?: quia non ex contraCtu venit:.in ipfuüm itaque fi-
lium haec a€tio competit. $. 8. Cum feruus habitator eft,
vtrum noxalis actio danda fit, quia non eft ex negotio gefto:
an de peculio, quia non ex delicto ferui venit? ïïe—que enim
recte ferui dicitur noxa, cum feruus nkhil nocuerit, Sed ego
puto, impunitum feruum effe non oportere: fed extra ordi-
nem officio iudicis corrigendum. $. 9. Habitare autem dici- Xv.;
mus, vel infuo, vel in conduéto, vel gratuito.^syHofpes pï;-
ne non ten?älur 7?, quia non ibi habitat ^*, fed tantifper ??
hofpitatur: fedhis tenetur, qui hofpitium dederit 3. Mul-
tum ?^* autem intereft inter habitaääï&m, et hofpitem: quan-
tum &ntere£ inter domicilium habentem, et peregrinantem.
$. ro. Si plures in eodem cenaculo habitent, vnde deiectum

. M. Garvs llibro.VI. ^* ad- Edictum-preuineiale, Cv
fane impoflibile eft fcire, quis deieciffet, vel effudiffet: Cev LA XX VL
Ill VrerAwvs lbbrofXXIHi ad-Edictum] Ejf, Qv1- W proccnecaLo.
pEM in folidum. . Sed, fi cum vno fuerit actum, ceteri libe- ^ — — :
rabuntur, :
.* ]V. PavrL.vs lübroXEX-adEdictum. PEncEPTIO-
NE, non litis conteftatione: praeftaturi partem damni, focieta-
tis iudicio vel vtili actionZ/ei, qui foluit. J9exet. :
V. VrPIANVSJibro-XXIIL-ad Edictum. Sr vx-
RO plures, diuifo inter fe cenaculo, habitent, aCctio in eum
folum datur, qui inhabit4Vat eam partem, vnde effufum eft.
$. r. Si quis gratuitas habitationes dederit libertis, et clien- ^eex tc,
tibus, vel (uis, vel vxorib, ipfum eorum nomine teneri Treba- J46..
tius ait: quod verum eft.g,Idem erit, dicendum, et; fi quis kyx
amicis fuis modica hofpitig/a diftribugzit ?9. Nam et fi quis &« a, .
cenaculariam exercens ??, ipfe maximam partem cenaculi ha- :

befat 29, folus tenebitur. Sed et fi hofpitàcülu ^? (habddt) €a4« ( 4d.

etþw 2 à EY L] L] &
olusjtenebitur: »-jHed f ATE
Jlusi *'.&TE quis cengcuh, ipfe folus aeque tene- 44 z 3 Jowi
itur Sed Q h quis cenaculariam exercens, modicum fibi

hófpifium retinuerit, refiduum locauerit pluribus, omnes tene- «
buntur, quafi in hoc cenaculo habitantes ?*, unde deiectum
effufumue eft. $. 2. Interdum tamen, quod ?? fihe captione
aCtoris fiat, oportebjt Praetorem, aequitate motum, in eutt 6axt
potius dare actionem, ex cuius cubiculo vel exedra ?? deie-
Cum eft, licet plures in eodem cenaculo habitent: quod fi
ex mediano cenacul]j ?* quid deie&tum fit, verius eft, omnes
teneri, $. 3. Si horrearius aliquid deiecerit, vel effuderit, aut
conductor apothecZe ?5, vel qui in hoc dumtaxat conductum

locum habebat, vt ibi opus faciat, vel doceat, in factum actio- /
ni locus eft: etiam fi quis operantiuWO' cery, Wguplluge 54 J4
rit: velífi quis ?* difcentium. $. 4. W üefngäggup ; fæ/ '
liae E&hone 37 propter hoc quis condendatus eft, merito ei, ,,,
—— | rr-'c*,&mc)m«m»)uæ ui

ia

d.

rin. IT. Barb. Treuif, et Bynkersh. L. fecuti corre&ionem archetypi, et horum
quidem Barb. olim aliter habuit, — Hofpztalia totidem habent Vat. I. H. IIL. IV.
Pal. IHI. et Magl. Singulares funt $. Cruc, Otob. et Eynkersh. IL. quorum pri-
mus et poftremus bofpitacula, ícribunt, medius : bofpitacilia. Nefcio an addere
debeam, quod Vat. IV. pro Sed et fj, habet: Sed fi, item pro babeat, Magl. ba-
bet, S. Cruc, babebat, Bynkersh. L. babebit. Verba illa: Sed fi quis cemaculz,
ipfe folus aeque tenebitur, i non omnia, pleraque tamen efle fpuria, et ex erro-
nea eorum, quae praecedunt, repetitione effe fubnata, nullus diffimnlat codex.
Ita Barb. poft Pabeat, nihil habet quam ipfe folus, recilis ceieris omnibus, ita vt
nec tenetur, ad(üt. Hoctamen verbum adiicit Vat. L. reliqui tredecim : ipfe fo-
lu$ teuebitur. Nos rogati hanc le&ionem amplectimur: Sed et fi bofpitia ba-
beat, ipfe folus tenebitur. — Hofpitia autem accipimus de repentinis, in quae via-
tores ad pancos forte dies diuortebant arg. L. 6. $. 3. fupra INautae caup. fla-
bul. BR. Hal hic habet: maxzmam pertem coenaculi babeat: folus temebitur.
Sed et fi quis bofpitalia babeat, aeque folus tenebitur. — Sed et [fi quis coemacula-
viam exerceu$ etc, GEB. 30 Vulg. inferit et. BR. 31 Hal. qui zm boc
coenaculo babitaut. GERB. 32 Hal. 44e. GEE. 35 Hal. exbedra, GER.
34 Vulg. coenacnulo. BR. 25 Hal.in margine, ad verba: vel condu&or apo-
tbécae, habet: Hlaec verba in nounullis defunt. Sed adfunt in omnibus. libris,
quos confulimus, et in Bafil. babetur : £wre &mo3«ápwc. BR. 36 Ap. Hal. i
quis,abfunt. GE B. — 37 Hal. in margine: alias, bac aciome. Noodt. F. Pro-
bab. 10. mauult: cum aatem in faclum adione, Bynkersh. J. O£f. :5. Flor. tue-
tur

—— 180

qui ob hoc, quod hofpes, vel quis alius de cenaculo deiecit 35,
xWW]'"Wff in faétum dandam effe Labeo dicit 3? aduerfüs deiectorem:
: uod verum ^? eft. Plane, fi locaueràt ** deiectori, etiam
cmal?äufwcff& )gäf'locatq,habebit a&iogem. $. 5. Haec autem actio, quae

:f' a&- ..,ut . ^ * L » : :
. x dkes Ccompetit de effufis et Eeleöhs, perpetua eft, et heredi com-
ferGs- petit: in heredem vero non datur. Quae autem de eo com-

petit, quod liber periffe dicetur ^?, intra annum dumtaxat
competit: neque (in heredem, fed nec heredi, fimilibusque) ^?

l ) ader, perfonis :jnam eft pdenalis ^^ et popülaris: dummodo fcia-
: mus, ex pluribus defiderantibus hanc actionem ei potiffimum
gf)fbwüt dari debere, cuius intereft: vel qui adfíinitate cognationeue
" äf:/"'vlh.f/, defunctum contingit. — Sed fi libero nocitum fit, [1pfi perpe-

; a fua erit * actio: fed ^* fi alius velit experiri, annuáJerit haec
u Pt a€ctio ^7: nec, enim héredibus iure Mhereditario competit.
. 3 * E A $t a : r 2
Quippe quod in corporejlibero damni, datur, iure hereditario

-..L. j ,*onnün,, 26-; d
du s tranfire ad fucceffores non debet, quafi non fit damnum pecu-
iu Jï,'l/;feb faeió niarium : nàm ex bono et Zequo oritur. $. 6. Praetor ait, w x

-QVIS IN.SVGCäij.QN?oA 48MPR0TECT0y—3:, 4&;IV1)R.A
defnugueud-EYM LOOCVM, QVÀA ? vOLGo rrER rizT 'ASAw-
: 7 xx-5? QvO CONSISTETVR ??, ID POSITVM HABKE-
AT, CVIVS CASVS NOCERE CVI«iZ POSSIT. Qvi
ADVERSVS EA FECERIT, IN EVM SOLIDORVM DE-
: CEM IN FACTVM IVDICIVM DABO, SI SERVVS IN-
l*fü,æxäywïü-SïEN.T'E DOMINO FECISSE DICETVEU? Av T NO-
| Ws "AE ODEDEIVBEBO. $ 7. Hoc "Edictum füperioris por-

17j U. tio eftt confequens]etenim fuit[Praetorem etiam in hur?l.g[ö—a;
L;?'/z;m?äe&/f' : - fum]profpicere: vtfi quid in his partlbps aedium pericüiofé^
l t z.. ï)-oïtuih effetf-tnon ?? pnoceret. $.8. Ait Praetor, NE Qvis
"m ' IN sVGGggviND'A ?7" pPROTECTOVE.S.Haec verba N x
EC JF. Qvis ad omnes pertine;ft, vel inquilinos, vel dominos aedi-

- n ab i. 0 fiue inhabitent,]fiue no 1abent ?? tamen aliquid expo-
ECC ^ "fitum hislocis ??. $.9. SvPRA EVM LOCVM, QvÁ 9?1:
p5 155 vGrcGo 9.iTER FIERET Ü^WÍNS& QVO CONSISTEf
| TVR $9, xp PosITVM HABEAT ?*. Accipere debemus
D . aeu. u POSITVM U ,.Íwuein habitatiogäj vel cenaculifj fiue etiam
| bt w&-&-horreäöö velicuius ?7 alterius aedificii. [ - 1o. Pofitum
| C - M?;;;wx "abere etiam is recte videtur, qui/a,ï pfe quidem nonJpofuit;|ve-
.L Gdl ID punds rum ab alio pofitum patitur. Quare, fi feruus pofuerit, do-
E , . minus auténá pofitum ppatiatur non noxali iudicio (dominus,!
7t "

[Í

*

- ( tur. Confului feptem codices, verum nihil reperi a Flor. diuerfum, nifi quod
! in Vat. III, fuper acioue, ícriptum effet vtil. &R. Reliqui funt Barb. Otob.
! "Pal. l. S.:Cruc. 'Treuif. Bynkersh. GER. 38 Hal. addit: condemmatus efl.
. 1| Nulg. habet : dejecerit: dammatus eff. — Ego malim cum Contio iíta fubintelligi.
BR. :39 Hal ait. GEE. 40 Flor. erat initio: quod veterum. efl, fortepro
quod et verum . eft, transpofitis literis. B R 41 Hal et Vulg. lotanerit. 9.R.
42 Vulg. dicitur. BR. 43 Nihil horum, quae parenthefi fuiit inclufa, eft Flo-
rentiae, manifefto indicio, haec ab ordinario corrigenté recognita non effe. Hal.
haec: meque in baeredem fed nec baeredi fnnilibusque pev(onis datur, ( quam vl-
timam vocem Flor. non reperiendam omnes fere adiiciunr] ftellulis includit, et
. in margine addit: Haec im plerisque defunt. * Attamen M8S. quae vidi, feptem
numero, omnia id fupplementum habent, et vel femper habuere, nifi quod in fo-
lo ireuif. ex poft facto adie&tum fit. Praeterea in vtroque Bynkersh. conne-
xionis ergo eft : meque enim 1n. beredem, et in pofteriore : confimilibus, pro fimilz-
bus. Commune fupplementum et Bafil. confirmant, dum tradunt : actiouen de
occifo annalem ejfe, neque beredibus ueque iu beredem dari.b R. — Keliqui codices:
funt: Darb. Otob. Vat. 1. Magl. GER. 44. Hal. nam et poenalis efl. GER.
45 Hal. et Vulg. inferunt Pbaec. BR. — 46 Hal. ipnorát fed. GEB. — 47 Ap.
Hal. baec actio, abfunt. G EB. 48 Hal. fubgranda. — Vulg. fugevunda. BR.
49 Vulg. praefigit vel. BR. 50 Hal, et Vulg. 440. BR. — 51 Vulg. fieret.
P R. 52, Vulg. vel iu quo. BR. 53 Vulg. coufifleretur. BR.. — $54 Vulg.
alicii. BR. 55 Vulgo inferunt: azt aeffimationem. dari,fed nec Bafil. de ae-
ftimatione quicquam habent. BR. — Nec Hal. haec agnofcit. G E B. 56 Hal.
746, loco 10n. GEB. 57 Hal. fubgrunda. GEB. 58 Hal babeunt. GER.
59 Hal. aliquid in üis locis expofitum. GE B. — 60 Hal. et Vulg, 4u0. BR. — 61
'aur. VoLGO. GER. 62, Hal. fiet. G E B. 63 Vulg. et zu quo confifte-
yetur. BR. 64 Hal. addidit etc. GEB. 65 Hal pofitwm babeat. GER.
66 Gothofr, in nota: Habitationibus, vel coenaculis, íiue etiam in horreis.
) Halo. Sed cum his non conuenire fequentia, et fubaudiendum effe parte,

od ALE L WE DarncecM s
W. xfoct FAefyiid, F altlat oe « Fa -

L

at

p

DIGESTORVM LIB. IX.

| fabgrunda. GERB.

TIT. IIl

fed fuo nomine tenebitur. « $. rr. Praetor ait, cv1vs ca- .
SvSs NOockERE ??* possET 9?. Ex his verbis manjfefta-

fitum eft, vgnocere' poíffit, hoc folum profpicere Praetorem,
ne poffit nócere: nec fpeCtamus, vt noceat: fed omnino, fi
nocere poffit, E:dicto locusii'ä 71. Coércetyr autem, qui po-
fitum habuit,[fiue nocuit id, quod pofitüm ue nói

cuerit, in eum cofhpetit actio, qui pofuit, non in eum, qui ha-
bitauerit *^: quafi haéc actio nom fufficiat: quia pofitum ha-
buiffe non vtique videtur, qui pofuit, nifi vel dominus fuit
edium, vel inhabitator *?. Nam et cum pictor in pergula
clipeum, vel tabulam expofitam habuiffet, eadé excidiffet, et
transeunti damni quid dediffet, Seruius jrefpondit, ad exem-Z, .
plum huius actionis, dari oportere actionem: hanc enim non
competere palam effe: quia neque in fuggtu£nda *5, neque
in proteCto tabula fuerat pofita. Idem feruandum ,refpohdit,
et fi amfhora ** ex reticulo *? fufpenía decidiffet, et da-
mni 22 dediffet, quia et legitima et honoraria actio deficit;13f37w65
$. 13. l1fta autemfactio popularis eft, et heredi ?9, fimilibus- |

que competit, in heredeg4275 autem non competit, quia pge-
nalis eft.] [^ 74 c*a/(.-?'uä,-üw.fuc*uæ. | : |

VL PAvrvs (ibro XIX. ad Edi&um. [|Hoc Epr- r2 .
cTvM non tantumjad ciuitates, et vicos, fed gf ad vias, per PT
quas volgo 22 iter fdit 5?, pertinet. $. r. Labeo ait locum
habere hoc Edictum, fi interdiu deiectum fit, non nocte: fed
quibusdam locis ejnoCte iter fit. $. 2. Habitator fuam fuo- ew£ dte«
"oeefL Wa r de: Pa .
rumgue culpam praeftare debet. $. 3.9Si de naue deiectum
fit, dabitur a€tio vtilis in eum, qui naui praepofitus fit.

VII. Gazv sdæbroä£84adädæ&umþroma-le. CvM
LIBERI hominis corpus ex eo, quod deiectum effufumue
quid erit, Ifefum fuerit, iudex computat mercedes medicis
préefütas, cfeteraque impendia, quae in curatione facta funt:
praeterea operarum ?5, quibus caruit,adt cariturus eft ob id,
quod inutilis fattus eft. Cicatricfum *9, autem aut 97 defor- .
mitatis nulla fit ;feä'timatio: quia libetum) corpus nullam reci-.
pit feitimationem. - |

?
/

(

p w

vel loco, dudum vidit Leonin; III. Emendat. 13. ". ?. 8R. Adde Scip. Gen-
tilem Parerg. lib. 1. c. 6. GEB. — 67 Vulg.cuiusuis. BR. — 68 Hal. inferit cui.
Vulg. alicuj. 8R. . 69 Hal pefft. GEB. . TO Hal 4uod. GEB. 71 Forte
melius fcripferis edAEo locus fit. BR, 72 Nulg. efí. BR. . /73 Verba haec:
fite 1031 mocuit. ^Si id quod pofitum erat, non leguntur Florentiae, fed aliunde
fuppleta funt, parentheíi ideo includenda. Sic autem editi Codices ad vnum
omnes, item quinque MSS. e feptem a nobis confultis. Reliqua duo, Otob. et
S. Cruc.1n huic modum füpplerunt: pofitum erat fiue non. — Sed id quod pofitum
erat gel deciderit. Confueta figna, vt opinor, Taur. omifit, ne multiplicando
indicia deficientis fcripturae venerationi codicis Etrufci nimium detraheret. BR.
Etiam Hal. habet fupplementum, vt reliqui editi et haec MSS. Barb. Vat. T.T
Magl. Trevif. Bynkersh.[GE s. — 74 Hal. babitamit. GEB. — 75 Conf. Henr.
a Suerin u Repetit, Lection. Iuv. c. 20. GER. 76 Taur. faGruenda. — Hal./
77 Bafil, xegéjiov, tefla. GER. 78 Gothofr, in notaz
Sed ita dudum edidit Hal;. et H. a Porta in Il. Sed a reffis
venit veflicula. BR. 79 Gothofr in nota A. damni quid.
diri illud alguid. — Hal. tamen et Vulg. dammsm dediffet. Et fic Vat. HI. Barb.. ^
ye*äamb() Bynkersh. "Verum Vat. ILI. S. Cruc, et 'Treui(, damui quid dediffet, et
ità fuppletum in Vat. I. Otob. cum archetypo hodienum confentit. BR. 80
Hal. baeredibus. GER. — 81 Non admodum recenter litera finalis s deleta eft,
repofita inter verficulos z. — Sed haec corre&tio Taur. merito vifa eft fpuria,
accommodata fcilicet ad antecedens beredi. l1nde tamen omnes Pberedem. BR.-
Etiam Hal. GEB. — 82 Taur. vOlgo. GEB. — 85 Taur. in margine fit. Haec
mutatio, quoniam antiquiffima eft, et prope coaeua, fine fcrupulo potuit in texfr
tum admitti, Sic certe omnes libri. bR. — Etiam Hal. GEB. 84 Hal. lib.
VII. GEB. 85 Subaudi aeffzmationem. —Et editi et fcripti quinque habent,
vt éft Flor. BR. Barb. Otob, $. Cruc. Treuif. Bynkersh. etiam Hal. GEB.|
86 Hal. et Vulg. cicatricum. BR, 87 Hal. et, loco aut, vt et paulo ante: ett
caviturus. GEB. —— '

Forte refliculo,

1 Con-

HL La CL n EU0O A (

tur, non omne, quidquid ?? pofitum eft,(fed quidquid fic po- J2 ecQ:sae: :

,aoeuit . $. 12. Si'dd, quod pofitum erat *?, deciderit et no- «

Satius eft fubau- m*u,?b

| Wm (

J

. 2 u tempore dominus non fuerim. $. ». Cum dominus ob fcien--
hia G A1vs libro H.-ad-Edictum prouinciale. tian? teneatur, an ferui quoque nSomine danda fit a&ig, vicägä-
OXALES actiones appellantur, quae inóty ex contra&tu, | dum eft, nifi forte Praetor vnam pdjenam a domino exiei vo-
N fed ex noxa * atque maleficio feruorum aduerfus nos | luit ^*: ergo dolus ferui impunitus erit ? quod eft iniqïmm: *
: ( a 'jnfituuntur: quarum aäionnm vis et poteftas haec eft, vtæü immo vtroque modo dominus tenebitur: vna autem pdena
r ' damnati fuerimus, liceat nobis deditione ipfius corporis,igüodi| exa&ta, quam actor elegerit, altera tollitur. $. 3. Si detra&ta 4 x€7
u deliquerit ?, uitare litis aeftimationem. noxae deditione, quafi um confcio domino a&tum fit, qui non
IL VrPrANvsVibro-XVIHI;ad-Ediétum. |.Sr sEm- | erat conícius, abfolutione facta, et finito iudicio, amplius agen-
, vvS fciente domino occidit, in Tö-fidum dominumn obligati?| do ?? cum noxae deditione, exceptione rei iudicatae fümmo-
LA £, 3pfe enim videtur dominus occidiffe: fi autem infcienteis no- | uebitur: quiäïæs in fuperius j1ádicium dedutta et finita eft. , 22e€
xalis eft ^: nec enim debuit ? ex maleficio ferui in plus te- | Donec autem prius iudicium agitatur, licentia agenti eft, fi
neri, quam vt noxae eum dedat. . $. r. Is, qui non prohibuit, | eum de fcientia domini arguenda paeniteat, tunc ad noxalem
Y fiue dominus manet, fiue defiit effe dominus, hac aCtione te- | caufam tranfire. Contra quoque, fi cum eo, qui fg;.t:rz-e'gæjf/f*-
netur: fufficit enim, fi eo tempore dominus, quo non prohi- | noxae deditione actum, fit, amplius in dominum, detracta no- 4:ex'a4.,
beat , fuit. In tantum, vt Celfuüs puteti"Ztfi fugrit alienatus,| xae deditione, dahda aCtio non eft. In ipfo autem iudicio, fi
feruus in totum, vel in. partem, vel manumiffus, noxam caput | voluerit et fcientiam domini arguere, non eft prohibendus.
! non fequi: nam fefüüin hihil deliquiffe; :424 domino iubenti ob- V. VrPriANVS flbro IlI.ad—Edi Sr: PLv-
Mi temperauit. Et fane, fi iuffit, poteft hoc dici: fiautem non | R1v w feruus deliquerit omnibus ignorantibus, noxale iudi-
i€e prohibuit, quemadmodum factum ferui excufabimus? Cel(us | cium in-quemuis dabitur. 9. Sed fi omnibus fcientibus, quiuis
tamen differentiam facit inter legem Aquiliam, et legem diO- | eorum tenebitur, detracta noxae deditione: quemadmodum fi
VCS T decim tabularum: nam in legegantiquay?/'dr ieruusifciente do- | plures deliqui(fent, nec alterolgguäu,enmalter liberabitur. é Sed,
— -"** gqmino '? furtum fecit, vel aliam noxam commifit, ferui nomi- | fi alter fcit, glger ignorayit ä*" 3 qui fcit, detracta noxae de-
g,if;ä lÍf$«. neatio eft noxalis, nec dominus fuo nomine tenetur: at in | ditione, /conüenitur: qfli" nelcit, ^* cum nox£e deditione. in/wwa?f*mæbä"
T » lege Aquilia, ingüit, dominus füo nomine tenetur, non ferui. | $. 1. Differentia autem harum actionum non folum illa .eft, !
V.;;J,.»:]f-!//e Vtriusque legis red(.ïit.: xjatione;—n: duæzägim tabularum, ggaü. quod güiþfmt,. in folidum tenetur; verum illa quoque, quod
aj ^ teadertméo., VOluerit feruos dominisin hac re non obtemperare: Aquilide, | figé alienauerit feruum, qui fcit, fiue manumiferit, fiue decef-

DEPRIMS
/9 DE NOXALIBVS ACTIONIBVS.
JÜctendo

:

. , quafi ignouerit feruo, qui domino paruit, periturus fi non fe-
Hfdcwæ giü'et. ä." Sed L-ij.—]placäjt, quodjllä].cianäs Plibro og:ägeþff[rägü
L 00«2 fexto. "? fcribit, fi feruus fürtum faxit,jmoxiamue *? nocuit,
ls. etiam ad pofteriores leges pertinere, poterit .dicæetiam fergi
^nomine cum domino agi poffe noxali iudicio: vt, quod dé-
tur ** Aquilia adverfus dominum, non feruum excufet, fed
dominumdoneret. Nos autem fecundum lulianum *? proba-
& uimus *5: quae fententia ** habet rationem, et a Marcello
apud Iulianum probatur. £2 Jécém:ypra — 8
| JH IpzgMLüibrolif-ad.Edictum. IN owNrBvs no-
xalibus actionibus, vbicumque fcientia exigitur domini, fic ac-
cipienda eft, fi, cum prohibere poffet, non prohibuit. ^Aliud
eít enim, auCctorem effe feruo delinquenti, aliud pati delin-

quere. * Zenuo X
IV. PavrvsjlibroHI. ad-Edi&tum. Iw pELIiCTIS
feruorum, Íícientia domini quemadmodum accipienda eft?
.. vtrum cum confilio, an et fi viderit tantum, quamuis prohi-
J & T rnbere róny potuerit2] Quid enim, fi ad libertatem proclamans,
L/qufe domino fciente faciat? aut .ggjgä?conïemnat dominum? vel,
cum trans flumen fit feruus, vi

DIGESTORVM LIB. IX. TIT.

1V. 181

feruus fciente me fecefit, eumque redémero, noxalis actio in
me dabitur: quia non videtur domino fciente feciffe, cum eo .

férit feruus, dominus ?? tenetur:. fed fi ipfe dominus decef-
ferit, heres eius non tenetur. ctis !
Vl. Ingx dibro-XV1Hf.-ad-Edictum.. Sxp T ?5
ipfe feruus manumiffus tenetur, eezo- P
VII. Inew dibro-IHE-ad Ediétum. Noxarrzs au-
tem ^* non alias datur, nifi apud me [fit feruus: et fi apud
mefit ?^?, Iicet eotempore non fuit, quodelinquebat,teneor,2? .
et heres meus tenetur, fi noxius viuat. ,. I. Pomponius ait,
fi emptor ferui noxali|?? conuentus fit;;venditorem, quo fci--
ente factum eft, conueniri iam non poffe.

1 u)

VIIH. Ipnzgwxjlbro;XXXVIE.—ad-Edictum. Sx sEm- ] f: X XIljl

vvs communis furtum fecerit, quiuis ex dominis in folidum
noxali iudicio tenetur: eoque iure vtimur. Sed non alias po- ^' ..
terit]is;?*, qui conuentus eft, euadere litis ;( imationem, M*
nifi in folidum noxae dederit 32 feruum: nec ferendus, etfi ?3 e
partem dedere füerit, paratus. Plane fi propter ?^ hoc, quod.
focii dedere parati non fuenyt, in folidum fuerit condemna-
tus, communi diuidundo, vel familiae ercifcundae iudicio, ad-
uerfus eos experietur. Ante noxale fane iudicium acceptum

poterit fugipartél ?? cedendo fecuritatem confequi, ne ?*9 ne- C z
ceffe habeat fufcipere ?5" iudicium: quamquam . quis poffit di-
cere euenire, vt, dum pars ei cedatur, amittat actionem: do- .&..
minus enim pro parte factus, non poteft ? cum focio noxali
| ! | experiri;
15 Hal, et Vulg. fenteutiam

nte quidem, fed inuito domi-
scexredtno, noxiam *? noceat? Rectus itaque dicitur, fcientiam eius
acfipiendam, qui prohibere poteft: et hoc in toto Edicto in-
tellegendum eft circa fcientiae verbum. — $. 1. Si ?? extraneus.

l

1 Confer Duker. ad. Opufc. de Lat. Vet. ICt. pag. $. fequ. BR. — 2, Hal. | cit, noxamue. GER. I4 Hal. datur. GE E.

LoeECEÁ-

menem I

| J o( deliquz't. GE B. 3 Vulg. addit eo. BR. 4 Vulg. addit acfie. BR. — 5 Hal. Iuliani, loco ]kcundum Iuliauum. B R. 1'6 'aur. pro VaBinus. GERB. . 17
V debet. GEB. — 6 Hal. probibebat. GEB. — '7 Vulg. praefigit et. BR. — 8 Vulg. | Hal. quia babet, media voce fenteutia, omifla. GEB. I8 Gothofr. in nota
W*,t A Nor. omnes inferunt 427, — Re&e Taur. in. interpun&tione remedium quaefiuit. Ita habet Vulg. Ftiam Nor. fed detra-
]WJU i | Si quid fupplendum, noftra fententia praeftaret f;, inferere, forte cum praece-

ideo, quod in Flor. etiam ita legitur, vt Taur. dedit cou Demhat. BR. Reliqua
MSS. Barb. Ctob, Vat. L. IIf. S. Cruc.- Bynkersh-':'fGEB. I9 Hal. «oxam.
GE E. 20 Vulg. inferit damnaum. BR. — 21 Hal voluevit. GEB. — 22 Hal.
agens. GEB. 23 Hal. iguorat. GEB. 24 Hal. et Vulg. inferunt couae-
nitur. B R. 25 Hal. inferit ezus, GER. 26 Ap. Hal. et Vulgo et, abeít.
GEB, 27 Ap. Hal. autem, abeft, GEB. — 28 Hal. addit feruus. GEB. — 29
Hal, praefigit fed. GEB. 30 Vulg. inferit udicio. BR. 31 Ap. Hal. et
Vulg. zs, abeft. BR. 32, Hal. dediderit. GER. 35 Hal. et Vulg. feren-
dus E,G, fi. BR. 34 Hal. per. B. 35 Hal. et Vulg, fuam partem. BR.
36 Hal. »ec, et mox babebit. GEB. — $7 Vulg. accipere. RR« 238 EHal. pos-

fit.
| Pp3

dente fyllaba confufum, MSS. non multum moramur porrigente illud fupple-
' |mentum ordinaria locutione. Sed nec in omnibus ita fuppletum reperi. ^ Nota-
bilis Vat. J. qui mendofe habebat: mam feruus, mibil deliquiffet, domino iubenti
|| ebtemperauit, pro quibus haec repofita ; mbil deliqaiffe videtur, qui demino etc.
|| adie&o verbo: vt 72 feruus conferuaretur. BR. — Supplerunt 497, Barb. Otob. $.
: 0((/'6/ Cruc. Treuif. Bynkersh.'r(i E B. 9 Vulg. zu lege antiqua. XIT. tabular. ex in-
T"f.'?. : m'ïerpretatione. B R. ro Vulg. quando feruus quafi fciemte domino. |Sed et
, 7LW M Bahl. fcribunt: à3ó6roc voU 9ec7órov, nulla praeeunte particula. BR. II Hic
omnia turbant libri vulgati: Sed placet, quod. Inlianus libro LXX XVI. fcribit :
fi feruus furtaum fecit, noxiamue mocuit, etiam ad pofleriores legeg pertimere po-
tut — Dicitetiam etc, BR, .^ — 12 Hal edogefumo fexto. GEB. — 33 Hal. fe-

AI. aut quid fi conemmst dominum 3 . p
Qa part?cTü'ä aut. MSS. octo vt ulg./,folum in 'Treuif. e(ï?ndemnat.'f Forte 4 , Päk:
] Te& $^ .

u

" 182

2 . c/'.,ö; 'müegcperiri: fgrtaiïïs. nec communi diæïf;jd-updo 39 agere poffit
! , f"] eius maleficii nomine, quod ante communilbnem admiffum eft.]
| Quod fi non poteft, euidenti iniuria adficietur. Sed melius
eft dicere, competere ei communi diuidundo iudicium.
^ IX. PAvrvslbroXXXIX. ^?-adEdiétum. S1 cow-
MvNrIS familia vel communis feruus furtüm fecerit, altero
ex dominis fciente, is, qui fcit, omnium nomine tenebitur : -et
conuentus, alterum quoque liberat **, nec a focio quicquam
debebit confequi: füi enim fatcti nomine pfenam meruit.
"Quod fi is, qui ignorauit, duplum praeftiterit *?, a focio fim-
plüm confequ&tur. . —— | d d :
, X. IpEw /libre-XXll-ad Edictum. SrEp Em eo no-
mine agere cum fotio poterit, quod feruum communer dete- -
riorem fecit: quemadmodum cum quolibet alio, qui rem cóifi-
munem deteriorem feciffet. ^Ceterum, fi nihil praeterea poft
noxae deditionem commune habebit, pro foCio, iwel fi focii non
fuerunt ^?, in factum agi poterit. I |
Xl. VrerzANVvSUibro-VII.-ad Bowa fide
ferui poffeffor, eius n '1M9äi acri
: | "poXxfáe ded

ne bitas ^*: dg-
] inus non tendtur: f& '1i0nägä& ggfä'g-—
Listearsieie E . — Cum antem céeperit iftum Teruum dominus |vindicare,
doli exceptione fummouebitur, vel officio iudicis confequetur,
vt indemnis maneat. EL ; ld i
XIL PAvrvsdlibroVl-adEdictum. Sr BowA fidec*?
poífeffor eum feruum, quem bona fide poffidebat, dimiferit,
ne agi cum eo ex noxali caufa poffit ^?, obligari eum actione,
2 qu/e datur aduerfüs eos, qui feruum in poteftatéthabejnt **,
ca£ od f: f* p-Faut dolo fecerint, quo minus habefent: quia per hoc adhuc
fí» cwféh« )* yoffidere videytur]^?. x1. | : !
a2 paed : irren o - XIII. Garvslibro XIH. ad Edictum prouinciale. Now
sorva aduerfus bon$ fideipoffefforem 59?, fed etiam 5* ad-
uerfus eos, qui mala fide poffident, noxalis aCtio datur ??.
Nam et ?5 abfuüurdum videtur ?*, eos quidem, qui bona fide

n

&«

m

L

| — FA d
AL2 E Enem -

poffiderent, excipere aCtionem: praedones vero fecuros
eífe. : PU ! | ; 1
XIV. VnLprraANvslibro-XVHE-ad-Ediétum. Sr ovis

a multis conueniatur ex noxa eiusdem ferui, vel fi ?? ab vno,
ex pluribus tamen delictis, non necefle habet, quia omnibus
dedere non poteft, litis eäimationeg offerre his, quibus de-
dere non poteftj|litis aeftimationem offerre his, quibus dedere
non poteft.|]] Quid ergo,eft *?, fi a pluribus conuegiatur 25f
fi quidem vnus occupauit, àn melior fit ** condicio, vt ipfi
foli dedätur? an vero vel omnibus dedi debest, vel cauere ??
debeat defenfujiri ?? aduerfüus ceteros?,et verius ,eft, occu-
pantis meliorem effe condicionem. ]fgi/ïtaque dadetur, non
qui prior egit, fed qui prior ad fententiam peruenit;]Jet ideo
ei, qui poftea vicerit, aCtionem denegari iudicati 9*. -$,—r.—
Sed et fi ftatuliber fit, etante deditionem exXiterit condicio, 9?

"
J

x vel Y d.

.59 Vulg. inferit Zudicio. BR. 40 Hal. bb. XXXVIII. GER.
: 42, Hal. praeflitit. GEB. — 43 Hal. fueriut. GER.
* 45 Hal. licet noxae dedendo non faciat eum. actoris.
T*( WE((W 47 Vulg. poffet. 8 R. 48 Vulg. ba-
i [ d Jbent. BR. . 49 Hal videatur. GE B. 50 Hal. poffefores. Vulg. bonae fi-
L

CA MM 0- dei poffeffores. BR. 51 Hal. et, loco etem. GEP. . 52 Hal, dabitur. GE.
x (F'Vf' (0. Vf) ais 49 Ap. Hal. et Vulgo et, abeft. 5 . 54 Hal. videretur. GE B. 55 Ap.
/

fit. GER.
41 Hal. liberabit. GEB.
44 Hal. tenetur. GER.
GEBR| 46 Vulg. bonae fidei. BR.

Hal. fj, abeft. GE &. 56 Ap. Hal. eff, abeft. GEB. 57 Hal. praefigit et.
GEBR. $8Halinferit ezus. GEB. — 59 Hal. caueri; fequente debeat, negle&o.
GEE. 60 Hal. Vulg. omnes defeufum iri, etiam Flor. ita eft emendatum, 5 R.
61 Hal. adtio iudicati denegabitur. GEB.

plent, ego véro fubaudio. Vulg. per fideicommi[fum, mutant in fideicommiffa-
yit. BR. . Leunclau. II. Notat. 33. obferuat: Graecoós habere hic particulam
&emceei, ideoque in fuis libris videri legiffe: 4muafi fi, et inde Vlpianum efle re-
., Rituendum. GE. 63 Hal. Sed et officium iudicis evit. GER. 64. Hal.
cui dedidit de euitlione ob (uwm fackwm comtingemte. — Offendit nempe gemina-
| tum ob.. In quatuor MSS. illu fa äum inueni. Duo tamen alia, Barb.
et Bynk'crsh. fine gloff. ,carent dfero'ob. Sed! prius horum exhibet : ob 'euicdlio-
nein. fumn fatkum contitentent, cafu an data opera? non dixerim. Ipfe nihil

- 62 Vulg. Nor. omnes hic zel; fup- -

DIGESTORVM . LIB.

T

lib. VII. GEB.

Ó
E

IX TIT. DV,
l

per Edeïcommiiïig/libertas fuerit ante praeftita, vel exiftente
condicione legati dominium fuerä: translatum, arbitfio iudicis
abfolui eum oportet. Et officipiudicis hoc quoque erit 93,! p»'o.
vt caueatur ei, cui deditWf, ob euictionem ffum factum "^"
cjontin entem ^. odemi l ä [ T :
Jaulus XV. (GArvsüibro-VL—95—ad-Edictum-prouinciale.
PnAxTOmR decernere debet translationem iudicii in ftatuli-
berum fieri. .Si vero rei iudicandge $* tempore adhuc in fu-
fpenfo fit ftatuta libertas, Sabinus et Caffius liberari heredem
putant, tradendo feruum: quia toto füo iure cedffet. Quod
et verum eft. j :
XVI. Ivrrawvs libr : iceftorum. Sr nrz-
RES dolo malo fecerit, ne ftatuliberum in poteftate haberet,
et propter hoc iudicium fine noxde deditione acceperit, et 9* &n:p.«
impleta condicione ftatutae libertatis, condefhnari debebit 99 ,«««
ficuti mortuo feruo, condemnaretur. |
AVII. Pavrvs Jibro—XH.—ad—Edicttum. . Sr kx
duobus dominis v fciénte, altero ignorante, feruus deliye
quïï 9?, fi ante cum altero, qui nefciebat, atctum fit, et noxje
degfderit feruum, iniquum eft, viliffimi hominis deditione al-
terum quoque liberari. lIgitur agetur et cum altero: et, fi
quid amplius eft in damni perf'e(:täione, confequetur, compu-
tato pretio hominis noxae dediti: ipfi tamen inter fe fic de- .
bent penfare communi diuidundo iudiciun» *?, vt (fi) ille,
quo fciente fecit, praeftiterit, non,totius partem ferat, fed par- 4
tem eius, quanti feruus eft: fig/et fi alter aliquid praeftiterit, ïf*)g Á
eius partem fieri. Illud iniquum eft, eum, qui iuffit feruum 9 77
facere, confequi aliquid a focio, cum ex fuo delicto damnum —;3:31:6"' !
patiatur. $. r. 5i plures, eiusdem ferui nomine, noxalijme-]| 50235
cum agere velint, vel fi ** vnus pluribus iudiciis eiusdem fer- ;
ui nomine agat, in quo vfusfructus tuus, proprietas mea fit,
officio iudicis continebitur, cum eum noxfe dedero *?, vt etiam. —
vfumfruttuim aCtoris faciam: fed per Praetorem 1d- confequar
ego dominus proprietatis, vt aut cogat Praetor te pro ,ää*l?d; :
matione vfüsfructus, conferre ad litis dejtimationem, aut vfug-
fru&tEZ 3 .cedere, [ffxoc expediat: Wdominus pr'opriefo&m
tatis eum feruum nolui defendere, defenfio tibi permittenda eft ; !—/4":
et fi damnatus ** hominem tradas, etaduerfus me tyjeris, * 5.cberis.
XVIII. Powrowrivs dibro-XVHE-ad-Sabinum, Is,

Qvr vfumfructum in feruo habet, perinde cum domino habet

aCtionem furti, atque fi quilibet alius effet: fed cum eo non.scése et

eft, quamuiäiferuiat ei: et ideo dominus damnatus fructuario
"" * LJ FU tu/þt d
nox/e |dedens liberabjtur. L: 2« L fs.
XIX. PaAvrvs XlL-ad-Ediétum. Sr 1w nx

communi mea et tua damnum nobDis dederit Titii feruus, ficum .
eo agemus, erit noxali Aquilife actioni locus: ne damnatus &«
in folidum fingulis noxae dedere cogatur. Sed poteft dici,
quafi vnfdS ** damnum fit et vna obligatio, aut vtrisque pe-
CUR : : ! cuniam

tuor 1lla Üfób. S. Cruc. 'Trenuif, Bynkersh. cum gloff. GE z. 65 Hal.
66 Hal. et Vulg. indicatae. Sed et Bafil. habent: v3 V4qov.
B R. 67 Vglg. Nor..omnes hoc et, expungunt. — Eft prQ etiam, etin MS. S.—
Cruc. ita fupéricriptum eft. — Tres alii codices etiam, receperunt in. contextum.
Etiam Bafil. xoj uerà PsASe?V Tiv &ipeci Iät Tres illi fünt Otob. Treuif. Byn-
kersh. At Flor. habet quoque Barb,- T 68 Hal debet. GEB. - 69TQAM
Poteft defendi, malim tamen deliguit. Vulg. deliguerit. Mial et H. a Porta in^ -grey. -
vtraque delingquet. BR. 70 Hal. inter fe penfare. debent id communi diuidun-
do iudicio. G EB. 71 Ap. Hal. fj, abeft. GER. 72 Hal et Vulg. dedi-
dero. BR. — 73 Hal. et Vulg. vfumfrutlum. BR. — 74 Hal. condemuatus. G EB.
75 Hal. tradas, aduer(us me tueberis. Et ita fere libri Vulgati. Tuetur Flo-
rentinam Ruflardus. "WVulgatam Leoninus JIV. Emendat. g. um. 6. — E feptem
MSS. folus S. Cruc. archetypum expreffit, deeft tamen in eo, vt et in Treuif. :
particula et, quae tamen adeft in reliquis quinque. »R. Barb. Vat. L. Otob,
Bynkersh. GE deinde eft fuperfcripta.

mutarim, ä&i&äBaül. quoque legitur: veg)? 3xwx4eeue, de euiclioue. BR. ^ Qua-
ünt,

76 Flor. erat vuasdamnum, et i

: m ^ Y
Vulg. habent: guafi damuum vnuum et vua obligatio. Sed et MSS. dafpnum fA/nQ;)afI
vnwm, habent. Inter feptem in vnico S. Cruc. offendi vuiws. BR. — Hal. etiam|| ov T.
habet quafi damumn vnius fit et. . Reliqui codices funt:

Barb. Otob. Vat, F.
'Treuif.

.

A d

MA

frW

b

^
UM

-

i
"!

r
(

Lgasse xae dedendum.

*

Ed

T DIGESTORVM LIB.

Gqufäaæ:; COA
j b4 b*"-ïw..** RO * * .» 9 4 *
cuniam fufferendam *?, aut officio iudicis fimul vtrisque no-
j Sed et fi alterutri noftrum in folidum noxae
deditus fuerit, et ob id ab vtroque dominus fit abfg)elagtt'us,[rï-
Cte dlc&ur 7$, eum, cui noxfe deditus fit, alteri jteneri| com-

caCJuc£: Xl smuni diuidundo iudicio, vt communicet feruum noxze fibi de-

oU X

ditum, cum ob rem communem aliquid *? ad focium perue-
nerit) $. r. Si ferui, in quo vfusfructus alienus eft, dominus
proprietatis operas conduxerit, verba ?? efficiunt, vtjcütüjno-
xfáe dedif,ione damnetur 9*, $. 23. Si feruus tuus nauem ex-

íw^: ercuerit, eiusque vicarius et idem nauta in eadem naue da-
L.1/A., mnum jdederitj perinde in te actio danda eft, ac fi is*exercitor

liber, et hic vicarius feruus eius effet, vt de peculigïïäui tui
f/f.)wwgæää

oxam dedere vicarium dapíneris: vt tamen fi ferui tuifiuf-
* d C i RR LÀ . o* r UE
fu, vel fciente[et patiente/eo, damnum vicarius dederit, noxa-
lis aCtio ferui tui nomine effe debeat. Idémque?[t ?^ etiam,

fi nautam facere iufferit. Pt haat eri ,
Judus XX (GAxvsW ; t ginciale Qvr
|z, €x pluribus noxis, diuerfis temporibus experitur, ex vna no-

'sdee b faciat, ludicium füfcipiegd g^

xia $3 ferui dominium nanétus, nullam amplius zCtionem ha-
bet aduerfus eum, qui dominus fuerat: cum actio noxalis ca-
put fequatur. At fi malüit dominus priori 9^ iudicio litis
,pïeäimationem fufferre, vel eidem, vel alii ex alio maleficio
agenti nihilo minus tenetur. — "AX l.
X XXI. VrriANVS UMFX&W&W Qvo-
TIENS dominus ex noxali caufa conuenitur, fi nolit ?? fu-
fcipere iudicium, in ea caufa res eft, vt debeat noxae dedere
eum, cuius nomine iudicium non fufcipitur 99?, aut, fi id non
omnimodo : fed non[alias conde-
mnabitur, quam fi in poteftate habeat, doloue malo fecerit 97,
qf]g minus haberet. $, 1. Eos, quorum nomine noxali iudicio
agitur, etiam abfentes defendi poffe placuit: fed hoc ita de-
mum, fi proprii fint ferui: nam, fi alieni, praefentes effe opor-

tet, aut 99 Ífi dubitetur, vtrum proprii fint, an alieni, quod ita -

puto accipiendum, vt, fi conftet, vel bona fide, Z feruire, etiam
abfentes poffint ?? defendi. $. 2. Praetor ait, )CS,OIJ:I'S, OXN

CVIVS POTESTATE ESSE DICETVR, NEGAYIT ?'
QO ^» :
SE IN SVA "" POTESTATE SERVVM. MABERE,
"rE : b CU-—-— CY re- — 93
W. VTRVM ACTOR VOLET,|VEL D RA IVBE-

)40, IN POTESTATE SVA NON ESSE, NEQVE SE-

DOLO MALO FECISSE, QVO MINVS ESSET, VEL IV-
DICIVM DABO SINE NOXAE DEDITIONE. $. 3. Iv
POTESTATE fic accipere debemus, vt facultatem )feftl fta-

AEécam tem exfibendi eius habeat: ceterum, fi in fuga fit, vel pere-

» gre, non videbitur effe in poteftate. -$—4.. Quod fi reus iu-
n usl rare nolit, fimilis eft ei, qui neque defendit abfentem, neque
Ude£, exjfibet: qui condemnantur quafi contumakes. ?^.
L. $5«X tutor vel curator extent ?^, ipfi iurare debent ?5, in potefta-

$.55 9

LJX.ü( te domini non effe: fi autem procurator fit,J dominus ipfe iu-

s

?
AX

GL-eo

,pHal. priove. GEB.

ret, 9Iylgaceffe.ePc. $. 6. Si iusiurandum exegit actor, reusque
iurauit, deinde poftea noxali velit aCor experiri, videndum
eft, an exceptio iurisiurandi debeat aduerfus aCtorem dari ? Et
Sabinus putat, non eífe dandam, quafi R alia re fit iuratum,
hoc eft, tunc non fuiffe in poteftate:(modo|vero cum in äo-

teftate deprehendatur ?7, de facto éius polífe agi. Nerafius

([reuií. Bynkersh. GE&s. — 77 Vulg. offerendam. &R. — '78 Hal. dicetur. GEB.
"9 Ap. Hal. aliquid, abeft. Gz B. — 80 Hal. et Vulg, inferunt edic. BR. — 8I
al. condemnetur. G EB. 82 Hal.fi. GEB. — 83 Hal. noxa. GEB. . 84
. 85 Hal. soluerit. GEB. 86 Hal. Vulg. omnes fafci-
pit, et mox fufcipiet, nimirum et Flor. in pofteriori voce vltimae literae ur an-
tique deletae, cum in priore nihil mutatum fit. MSS. fex vidi, quae in paffiao
exhibent. pR. . Barb. Otob. S. Cruc. Treuif. Bynkersh. GEsB. —— $87 Hal. fe-
|'cit. GER. 88 Hal. at. GER. 89 Hal. et Vulg. inferunt ez. B R. 90
iHal. et Vulg. poffunt. 8R. — 91 Hal. et Vulg. megauerit. B R. 92, Ap. Hal.
fuatabeft. GER. 95 Vulgo habent iwrare, non intelle&ta illa voce. — Ap.
Baudoz. alias, peierare incpte. BR. — Sed ex eodem fonte. Hal. vt Florentiae
deierare. G EB. 94 Vulg. qui condemnatur quafi coutumax. BR. — Hal. quia
condemmatur quafi contumaces, vt reor, per errorem. typorum, in comdemmatur,
pro condemnantur. G B, 95 Vulg. exiflant, BR. 96 Hal, exflet, ipfe

1

eft, et fi nouus dominus ferui i

E

DGOTER « 1N.

quoque dicebat, poft exattum iusiurandum poffe ä&orqiä de-
tracta noxae deditione, experiri: fi modo hoc contendat, poftea-
quam iuratum eft cdepiíffe in poteftate babere; & — .
XXII. Pavrvsdibro-XVHL. ad Edictum.. Sxr sen-
vvs depofitus vel commodatus fit, cum domino agi poteft
noxaliactione: ei enim feruire intellegitur: et quod/ad hoc Edi-
-&uæ' attinet, in poteftate eius eft: maxime fi copiam habeat
reqjberandi ?? hominis. $. r.hls, qui pignori accepit, vel qui
precario rogauit, non tenetur noxali actione: licet enim iufte
poiïideayit ?9. non tamen opinione domini poflident: fed hos
quoque in poteftate domini intellegi, Ài facultatem repetendi
eos dominus habeat. $.2. Quid eft '?? habere facultatem

183

repetendi?|habeat * pecuniam, ex qua liberari poteft: nam non

debet cogi vendere res fuas, vt foluat pecuniam, et repetat
feruum. . $. 3. Dominus, qui feruum in fua poteftate effe con-

Jwne lum J187 '/W/ï Tiv

IT

fitetur, aut exhibere eum debet, aut abfentem defendere:

quod nifi faciat, punitur, atque fi praefentem ? non noxae
r I; LI æ 3 LJ Lj : S :
dederit ?. $. 4. Si negauit dominus in fua pgäe&ate effe fer-
uum, permittit Praetor acCtori arbitrium, vtirüm) iureiurando
id decidere ^, an iudicium dittare fine noxae deditione velit:
: æ » a 5 c '4- 2 * "L à
per quod;vincet ?, fi probauerit eum in poteftate effe, vel do-
lo eius factum, quo minus effet: qui * autem non probaue-
rit * in poteftate aduerfarii effe feryum, rem amittit. -

XXIII. G A1v s[libro.VT. iétu 3eiale- Sx p
ETSsrI poftea aduerfarius eius in poteftate habere cgeperit fer-
uum, tenetur ex noua poffeffione, denegata ei exceptione. — s al pohraro s;
XXIV. PAvzLvs|]librozXVEHErad-Edié Dk füg. f05 4
L0 videndum, vtrum aduerfus eum tantum, qui dolo fecit, |—! ///i.

quo minus in potefcage haberet, actio locum habeat noxalis, fi
ex dolo eius acciderit, vt ceffet. noxalis actio, forte fi feruo

agi ; quod accidit, cum alienatus æäggmiffusue eft. Quod elt
veriüs: in quo cafulelectio eft actoris, cum. quo velit agere.
Iulianus autem ait de eo, qui manumifit, fi paratus fit defen-
dere fe manumiffgg, exceptionem dandam ei, qui manumifit.
Hoc et Labeo M ?A 7* z. j
: XXV.|G A1 v,sili

., 3-67(*'-»,
R . Q r tenld

udicium patiatur.

XXVL PavrvslibroXVIIL ad Edi&um. $, Ev gcTrO

vero alterum liberabit: üd enim Praetor introduxit, ne elude-

retur aCtor: non vt etigmi lucrum faceret: ideoque exceptio-
ne a&KfequentibizZfummouebitur. $. r. His confequens eft,
vt fi plures dolo fecerint, quo minus in poteftate habefent,
eligere debeat actor, quem velit connenire. $. 2. Ttem, fi ex
pluribus dominis quidam dolo malo partes fuas defierint pos-
fidere, electio erit a&toris, vtrum directo agere velit cum eo,

qui. poffidet, an Prgetoria cum eo :2, qui defiit potfidere.

$. 3. Si feruum alienum(aliusjin iure fuum effe refponderit,
altero foluente, alter liberatur *?. $. 4. Si is, quem defieris
dolo poffidere, decefferit prius, quam hac actiohe conuenire-
tis, liberaris: quia haec actio in locum directae aCtionis fuc-
cedit. Diuerfuüm dicemus, fi moram feceris in) iudicio acci-
piendo. $. 5. Neque herédi, neque in heredem *^, quod de-
i functus
97 Hal depraebendatur. GEB. 98 Hal et Vulg.
99 Hal. poffident. GEB. ^ YoO Hal. inferit antem. GER.

Etiam Flor. a recentiore manu infertum fi,
Et fere omnes recepere.

iurare debet. GEB.
recuperandi. BR.
I Gothofr. in nota: fihabeat. Ha/.
et potuit hoc facile poft d7, excidere.

Reliqui codices funt: Barb. Vat. L. S. Cruc. "Freuif. BynKersh. qui
omnes: fj babeat. GEB. 2, Hal. abfeznutem, quod iam. Rufferdus pro errore li-
brarii habuit. BR. 5 Hal. dediderit. "Vulg. dederet. BR. — 4 Confer Leun-
clau. 1J. Notat. 32. GEBR. 5 Flor. olim erat vincit, mutatio recentior, fed
ab omnibus recepta. BR. Etiam ab Hal. GER. 6 Hal. fi, loco qui. GER.
7 'Yaur. proVauerit. GEB. 8 Hal. ljv. VII. GER. . 9 Ap. Hal. et Vulg.
fi, abeft, quod probo. ER. 10 Vulg. addit ait. BR. — 11 Hal. et Vulg.
fequentibus. BR. t2 Hal. am praeterea cwm eo, et yn. margine: alias, prae-
toris. GEB. 13 Vulg. Biberabitur. BR. 14 Hal, pracfigit de eo, et in

fuo[fugam mandauit, an et fi ? pofüt nihilo minus cum alio |27Zz /22/c

A od 0 ,

CR
rt x

CTHl **"—:j

Kj]I95^

r
i
j

t

AY'hoc, &f
LE XZ.

"P

E fex tamenm 0(/9
.MSS. in Otob. pro fi babeat, eft: uzfi vt babent. Pro potef?, dmnesTfub&ituunt j ^U vty g
| pojfit. BR. : 24/ . f

E 14 Cüf" vtique, fi Zetas tua ea fit, vt ignofci t-iiggdebeat.

deidundu, i£à oell-

&b :71 j;a HI u,:;)le,üw l M&a

: LL48

f.gecéx ts ts
LA

1

] 465 2rRz Lt

;

k: ^ 5 74**.
)."f(,t/n-'v CWWN

p

184.
funCtus ** mentitus eft, aCtio danda eft: nec in ipfum quoli-
bet tempore: nam liberum effe debet defendenti abfentem fer-
uum, huius Edicti poenam euitare: id eft *9, vt fine noxde
deditione conueniatur. Et ideo, fi negaueris feruum in tua
poteftate efle, poftea fateri poteris: nifijfijiam lis aduerfus te
conteftata.eft: nam tunc audiri non debebis, vt Labeo ait.
Octauenus, ex caufa etiam lite conteftata tibilfuccurrendum ** :

fente domino duétus fit feryus, vel etiam praefente, et in ea-
dem '? caufa fit, vt in integrum reftitui poffit *?, defenfio
permittitur eius nomine, qui ductus eft: poftulantibus enim
exhibert eum ad defendendum, indulgere Prdetor debet. Idem
concedendum eft fructuario, vel cui pignoris nomine obliga-

tus eft, fi prfefens dominus defendere noluerit: ne alterius.

dolus aut defidia aliis ^9 noceat. Idem ,pr;(e&andum eft in
feruüo communi,| quem alter ex dominis prgefens ?^* noluit
defendere. Sed et actori his cafibus füccurrendum eft: quia
placet, dominii ?? adquifitione extingui aCtionem : iuffu enim
Práetoris KductusJ in bonis fit eius, qui duxit. |
XXVII. Garvs ii -2 ictum prouinciale.
Sr NoxArLf: iudicig ^* agitur de feruo, qui pignoris iure
tenetur, aut de eo ?^*?, cuius vfusfructus alterius eft, admo-
nendi fumus, fi creditor vel vfufruttuarius priefens defenfio-
nem füfcipere noluerit, Proconfulem interuenturum, et pigno-
ris perfecutionem, vel vfüsfructus aCtionem negaturum. . Quo
afu dici poteft, ipfo iurepignus liberari: nullum Pnim pignus
éft, cuius perfecutio negatur. Vfusfructus autem, etiam fi per-
fecutio eius ^* denegetur, ipfo iure durat, eousque donec non
vtendo cónfttuto tempore pereat. $. r. Ex his, qu4e dixi-
znus de feruo, qui alicui pignoris iure obligatus eft, deque fta-
tulibero, et de eo ?^* cuius vfusfructus alienus eft, apparet,
eum, qui alienum feruum in iure fuum effe refponderit, quam-
uis noxali iudiéio teneatur, non tamen poffe noxae deditione

ipfo iureliberari: quia nullum ad actorem £5 dominium trans-.

ferre poflunt, cum ?? ipfi domini non fipt, Certe tamen, fi
ex ea caufa traditum poftea dominus vindicet, nec litis efti-
anationem.offerat, poterit per exceptionem doli mali repelli.
AXVII. A1£RICANVS Hibro VE -Qufeftionum.—
GENERALITER fl alieni ferui nomine, qui tibi iuft )ä fer-
uituteyí ?? feruiret, noxali tecum egerim, tuque eum mibi
noxae dederis ?*, fiue, me poifidénte, dominus eum vindicet,

exceptione doli mali, nifi litis Aeftimationem offerat, eüum fum-

ILETL

mouere poffum ?7?, fiue ipfe poffideat, Publiciana mrhi da-

4 . . * * 4 m .
tur 33: et aduerfus excipientem, fildominus eiusjtig 34, vti- |

LasseDlem mikhi replicationem doli mali profuturam: et fecundum

i -Taac fu $ ,

hjec, vfu quoque me capturum, quamuis fciens alienum poffi-

deam : alioquin, fi aliter conftituatur, futurum, vt fümma ini--

quitate bongee fidei poffeffor adficiatur: fi, cum ipfo iure noxa-
lis aCtio aduerfus eum competit, neceffitas ei imponatur, vt
litis Kejtimationem fufferat 35. — Eademque dicenda funt, et fi,
cum ab eo non defenderetur, iuffu Praetoris eum duxerim :
quoniam ifto guoque)cafü iuftam caufam poffidendi habeo.
XXIX. |GArv s Jibro-VI, **?-ad-Edittum prouineiale.

Otob. eít: eo quod. &R. — Cum Flor. hic faciunt Barb. S. Cruc. Bynkersh. GEB.-

15 Flor. erat' 4noddefunttusirémentituseft, íed ?re poftea vncis inclufum. BR.
16 Hal. fcilicet, loco id eff. GE s. 17 Vulg. addit azt. B R. 18 Hal. ea.
GER. 19 Diu Flor. fuit poteff. BR. — 20 Hal. ali. GEB. .. 21 Ap. Hal.
praefens, abeft. GEB.' . '22 Hal. domini. GER. 23 Hal, Eb. VII. GER.
24 Aut legendum qoxàáli 2udicio, aut noxale iudicium, quod malumus cum Vulg,
" Nor. omnibus. Immo Flor. factum eft zudicium. BR. — Et mihi placeret Taurell.
more noxalE iudicio. GEB. — 25 Ap. Hal. de eo, abfunt. GEB. — 26 Ap. Hal.
eius, abeft: GE. 27 Ap. Hal. de eo, abíunt. GEsB. — 28 Hal. acfores. GER.
30 Hal. et Vulg. za-
31 Hal. et Vulg. dedideris. BR. 32, Hal. fubinouerz
33 Hal. Publicianam imibi dari. GEB. 34 Hal. fj dominus
35 Hal offerat. GEB. 36 Hal. lib. VII. Gxn.
38 Mirus eft codicum in hoc fupplemento con-
Nec

29 Hal. qui, loco cum, et mox funt, loco fint. GEB. -
fla feruitute. .B R.
puto. GEB.- -
eius nou fun. GEB.
57 Vulg. addit feruum. Bn.
fenfus,

Ita Editiones omnes, quibus vtimur, et oGo libri fcripti. BR..

$. 6. Si ab--

DIGESTORVM LXIB. IX. TIT.. IV.

Now sorvw autem qui in poteftate non habet ?7, recufa-
re ( poteft noxale iudicium, verumetj&fühabenti in) ?? pote-
ftate liberum eft euitare iudicium, fiindefeníam eam perfonam
relinquat: fed huic neceffe eft, ius fuum ad actorem transfer-
re ??, perinde ac fi damnatus effet. — . Lid
XXX. ÍIpxM libro, ^f ad Edictum Praetoris vrbanij ti-
tulo de damno infecto ^" w woxarinvs actionibus,

uerfis defendendi ex bono et Zequo poteltas datur, fiu£? do-
mini fint, fiue aliquid ^* in ea re ius habeant: qualis eft cre-
ditor, et fructuarius.
XXXI. PAvrvs libro-Vll-ad—-Plautium, | Qvop
ait Prfetor, cum familia furtum faciat ^?, ad eum modum fe
aCtionem daturum, vt tantum actor confequatur, quantum, fi ^9
liber feciffet, confegueretur, qu$eritur, vtrum ad pecuniae
pt*ae&aficæggn refpiCiat) an etiam ad noxfe[deditionem : vtpnta
Ar ^* éX' pretiis noxfe/deditorum duplum colligatur, $£, fe-
quentes aétiones inhibeantur? Sabinus et Caffius putant, pre-
tium quoque noxae dedit?)rgm'imputari debere: quod *? Pom-
ponius probat, et eft verum: nam, et ?? fi feruus indefen-
fus duétus fit, aeftimatio eius imputanda eft. (Certe non tan-
tum duplationis ?*, fed; et condictionis rationem habendam,
$lulianus putat: ?? furti faciendi tempus fpectandum effe, an
eiusdem familiae fint ferui: nam fi hi qui plurium domino-
rum er&nt ??, vnius effe poftea cgeperint, locus Edicto non

erit 5^, ^W —— wdd. rLXE
XXXII. CanZisTRATVS|lbr /El iéti-monitorii.

Y . commififfe 5* di-
catur,fi ?* non defendatufï )äämt'ur: et, fi pr;(efens eft domi-
nus, tradere eum, et de dolo malo promittere debet.
XXXIIL Pow?oxrvsíilbro.XIV.-ad-Sabinum. No-
XALI iudicio inuitus:nemo cogitur alium defendere, fed ca-
rere debat eo, quem hon defendit, fi feruus eft ?*: quod fi
liber eft, qui ** in potefiate fit, indiftinCte ipfi fui defenfio
danda eft. | :
XXXIV. IvrranvsllübreIV.-ad-Vr |
OvoTmriENS. enim nemo filiumfamilias ex caufà delicti defen-
dit, in eum 1udicium datur. Xa,
AXXV.VrPrANvsuibro-XLI.—59 rbi ET
S1 condemnatus fuerit filiusïïüöïcatum facere debet: tenet
enim condemnatio: quinimmo etiam illud dicendum eft, pa-
trem quoque poft condempationem filii dumtaxat de peculio
poffe conueniri. XXX, aa. |
XXXVI. Ingwilibro.XXXVH.ad-Edictum. Sr ovrs
feruum pigneratum, deinde a debitore fubreptum, emerit a de-
bitore, nomine eius furti tenebitur, dominio ferui adquifito:
nec oberit, quod Seruiana poteft ei homo 9* ajiocari, Idem-
que et fi a minore quis vigibitiquinque annis emerit, vel in
fraudem creditorum íciens: hijenim, quamuis auferri eis do-
minium poffit, interim,tamen conueniendi funt.
XXXVIL. Tné$»nowui y/ vs 9?1libro-XV.-5 !
tationum. Sr.ArLrENVS feruus, fürtum mihi fecerit, qui
poftea in meum dominium peruenäää ?^g, extinguitur furti
| : actio
aliter Hal. li libri: Barb. Otob. Vat. I, If. S. Cruc. 'Treuif, Bynkersh, GE
39 Taur. transfeRe. GER. 40 Hal. et H. a Porta in vtraque inferunt 711
GEB. 41 Taur. zufedV. GER. 42 Bafil. vaéyec, iufla de caufa, BR
43 Hal. et Vulg. fiue, loco fi. BR. 44 Hal aloqui. Wulg. aliguod. BR
45 Hal. facit. GEB. — 46 Vulg. inferit znus. BR. 47 Hal «t (puta) fi.
Vulgo fi, abeft. BR. 48 Vulg. praefigit et. BR, — 49 Hal. inferit et, GER.
50 Vulg. et, abeft. BR. 51 Hal. et Vulg. duplicatiomis. RR. 52. Hal.
praefigit Sed et. GERB, ..53 Hal. et Vulg. eraut. BR. — 54 Hal. locem ediclo
"on fore. GER. 53 Flor. commiffiffe. G. 56 Hal. et, loco fi. GEB.
57 Hal. fed carere debere eo, quem. non defendit, vevius efl. Kabet tamen in
margine Florentinam : alias, debet eo, quem defeudit, fi feruus-eft. GE B. 38
Hal. guamuis. GEs. 59 Ap. Hal. Ferocem, abeft. GE R. 60 Hal. lib.
XL.. GEB. 61 Kal poterit is bomo. GEB. 62 Tau T Ra PEH OQ-
NINVS.GEsR.. 63 Hal ljb. V. GEB. 644 Hal. peruemit, GEB.

Is, ovr in aliena poteftate eft,, f noxam

59
-

64 5

, L
Sec.

eorum, qui bona fide ^^ abfunt, ius non corrumpitur, fed re-

] mafr:,
MXWL(J

.

i ngæ/&u E QMPW:Z L d /L) g( Juet /&'uo'z')æ..
; E
DIGESTORVM: LIB. IX-: TET 3. — EIRECX.- TI.- E 185
: L£top, Lop—a-^ | Dec/e
attio, quae mihi conpetierat ?^b, nondumin iudicium dedu&a:a li jpofita ** 'dominus abfoluetur. $. 4. *? |Sedjet 59 mor-
nec fi poftea alienauero eum, quem ante litem conteftatam | tüo feruo, antequam iudicium accipiatur, omnino hac a&tione -
emeram, furti actio reftaurabitur: quod fi poft litem conte- | non tenebitur dominus. : l wicanar, t
* ftatam eum redemero, condemnandus erit venditor: Jués Xl l pxMjlibro XXH-—Digeftorum- Sr senvvs 70 66
XXXVIIL Vrpriawvsilibro XXXVIlL,ad —Edictum. ! legatus, ante aditam hereditatem, rem heredis futurijfubtraxe- ——//«^/^» ^ . ^*
QveMApDMoODnDvM, fi aliivendidiffet: parui enim refert, cui | rit, poterit ** is cum legatario, qui legatum agnouerit, furti J45 — . hn
E 3Ad vendiderit, aduerfario, an aläf Eälaque culpa litis £oftimatio- agere: fed, fi idem feruus hereditariam rem fubtraxerit, furti . E o r
eumfuur: nem fub $5, qui vendendo, noxde deditiorrem fibi ad- | aCtio ceffabit: quia huiusmodi rerum furtum non fit: ad.ex- 5 ":
&^ — emit;] 1. Iulianus fautem--Hibro-vieeyfutio Téeundo,95—Di- | hibendum autem actio compe*tit..
Eldfwä ni- feribit, ifijferuum pro derelicto habeam, qui tibi fur- XLL Ipxw jlibro-1L. ad.Vrfeium—Ferocem.. Cv feeune
ï tum fecerat, liberari me: quia ftatim meus efie defidit, ne eius | s&Rv vs communis alteri dominorum damnum iniuria dedit,
A äf..j nomine, qui fine domino fit, furti fit actio ?*, ,$-«7. Si fer- | idcirco legis Aquiliae actio non eft, quia, fi extraneo damnum
uus meus rem tuam fübtraxerit, et vendiderit, taque nummos, | dediffet, cum altero in folidum lege Aquilia agi poffét: fic-
| quos ex pretjo habebat, ei excufferis, locus ..erit furti a&ioni uti *? cum fer*u.qs communis furtum fecerit. 833 cum altero:
B vltro citroque: nam et tu aduerfus me furti ages n.oxajggfer- domino furti agi non poteft, fed communi diuidundo agi
m ui nomine, et ego aduerfuste nymmorum nomine. ($. 3,,)(5?,/ porem - ** v
d -et fi feruo creditoris mei foluerifín nummos, vt is eós dotnino: XLIL VrPriANvs llbro-XXXVHT jad-Edi&tum. . Sr
fuó det, aeque locus erit furti attioni, fi 4y nummos acceptos | A libertatem proclamaueritlis, cuius nomine noxaleiudicium [j Á e o a
- interceperit. MR ' fufceptum eft, fuftineri debet id iucicium, quoad de ftatu eius AEUC É s
XXXIX. IvrraAmwvsllibrofX-Digeftoram. Sr Prv-|iudicetur: etfe. 5?, fi quidem feruus fuerigpfonu.nfiatus, no- .
57 RIvM feruus furtum fecerit, et omnes dolo fecerint, quo mi- ! xale iudicium exercebitur: fi liber] inbtile videbitur. $. r. KC m
| ' - gus eum in poteftate habefént, fubfequi débe: Práetor iuris | Si quis pro feruo mortuo, ignorans eum deceffiffe, noxale iu- | o 2 2«
ciuilis aCctionen$?, et iudicium honorarium,jgbüeäïiex[hac cau- | di&dium acceperit, abfolui debet: quia (äeüit $6 verum efíe, |
fa pollicetur, in eum,dare 5?, quem a&tor elegerit:,neque | propter eum dare ?* oportere. $.2. Haeactiones perpetuae
enim amplius praeftarg.actori 79 debet, quam vt detra&ta no- | funt, locumque habebunt tamdiu, quamdiu ferui dedendi fa- .riceac"fm,, n s
xae-deditione agere polfit cum eo: cum 4us noxali iudicio ex- | cultatem habemus. — Nec tantum nobis, verumetiam fucceffo-
b periri potuiífet, fi feruus exhibegetur. $. r. Qui alienum fer- ! ribus noftris competaqnt 55. Ttem aduerfus fücceffores: fed &
E uum, fuüum effe fatetur, quamuis noxali a&tione obligetur, ni- | non quafijin fucceffogós *?, fed iure dominii. [Proinde et fi C — J4.
chilo minus, caufa cognita, fatisdare debet. Qui autem prol?? | feruus ?? ad alium peruenifle proponatur, iure dominii]no-
,[S?Efw,,fer*uofäonuenitut,. fatisdationelonerandus non eft: non enim | xali iudicio nouus dominus,Conuenietur. sT . £
— effert fe defenfiomt * alieni ferui. $.2. Si quis dicét ?^ XLIIT. PowPourvsdibroVEHT.-Epiftularum-?*. Sn- ;
dominum dolo feciffe, quo minus in poteftate eius feruus ef- | vz, quorum noxa caput fequitur, ibi defendendi funt, vbi de- $x €, i ;
fet, ille autem contendat, eum feruum ab alio defendi cum fa- li)rfqu.iffe TA arguentur: itaque feruos dominus eodem loco ex-
. , » . . . EX ; : »e lo . » (* -7 — .
tisdatione, doli mali exceptioni ?? locus erit. $. 3. Sed et| hibere ?? debat, vbi vim intuliffe dicentur: tfcarere omnium J "mmanto,
fi poft iudicium acceptum cüm domino, feruus apparuerit *?, ! dominio poteft ?^, fi eos non defendat. iJefe&dem - L.* 6a., :
| et, quia non defendebatur, ductus (fit| "*, exceptione doli ma- |^;. !x9.

LI2/t.,

Ü

: TINIVM REGVNDORVM.,
: fce. PAvrnvs libro XXIIL ad Edictum *.

, e
INIVM regundorum actio in perfonaim eft, licet pro vin-
' dicatione ^ rei eft. 4 Vil X. d
' IL VuPrAwNvsllibro* XIX.-ad Edictum, — Haxc
aCtio pertinet ad praedia ruftica, quamuis aedificia interue-
niant: neque enim multum intereft, arbores quis in confinio,
an aedificium ponat, $. r. Iudici finium regundorum per-
mittitur, vt, vbi non poffit dirimere fines, adiudicatione con-
1 trouerfiam dirimat: et fi forte äouendae veteris obícuritatis

645 Taur. coNpetierat. GEB. 65 Hal. aeffimationem [ubiturum. Etita feptem MSS.
quae confului, habent. Vat.I. tamenolim vt Flor. Ego etiam absque Baíil. Floren-
| tinam defenderim, cum fafferre aeffimationem faepiffime occurrat. BR. — Reliqua
MSS. funt : Barb.Otob.S. Cruc. Treuif. Bynkersh. GEB. — 66 Vulg. lib. X XV. B R.
67 Hal. in margine : al/as, nec e. m. q. $. d. s. furti atcionem effe. G £B. — 68 Gothofr.
in nota Al. aCtionem. Hal. a&ones. Vulg. aclionem. Xlanc habent fex MSS.
feptimum Bynkersh. fine gloff. acfionz BR. Sex ila: Otob. Vat. l S.7L:uc.
Treuif. Bynkersh. cum gloff. et Barb. qui tamen compendium fcriptura bet.
GEB. 69 Ap. Hal. dare, abeft, GE B. — 70 Hal. praeflari actor. GEB. — 71
Florentiae recentior manus inter cum et v10xali fuperícripfit 440, atque ita fane:
cum eo'cum quo noxali habent ícripti, editique omnes. eR, — Etiam Hal. Scripti :
Barb. Otob. Var. L. S. Cruc. Treuif. Bynkersh. GE g[ — 72 Hal. hic inferit
fuo, et Vulg. idem poft ferzo. 5 R. 73 laur. defenfionE. GEB. — 74 Hal.
et Vulp. dicat. BR. 75 Yaur. exceptionE. GEB. — 76 Hal. apparuit. GEB.
' 7 Hal. et Vulg. efft; BR. 78 Vulg. oppofita. BR. 79 Wulg. hic habet:

—
—

u
— m

CA -^ — —— —

Et mortuo feruo fufceptum fuflinere debet iudicium: ante autem quam. accipiatur

7[(«":& Wc&ïM[f» wuw/'/)mo«')

lbt Mm&),äaäpä&'&'f 4^4.

aetifforeen-

dar«eut db m*x'/am)f , AJe crücme. «)wu«»äa . 49 W&G&n/dwm« m

| «5 054

ecoccu IT2

gratia, per aliam regionem fines dirigere * iudex velit, poteft
hoc facere per| iudicationem * et condeminationem.
HI. GarvsilibroiVIT. ad Edictum prouinciale. Qvo
CASv opus eft, vt ex alterutrius praedio alii adiudicandum
fit: quo nomine is, cui adiudicatur, inuicem pro eo, quod ei
adiudicatur ?, certa pecunia condemnandus eft. ! -
IV. Pavrvs libro-XXHT. ad-Edictum. SEp r lo-
ci vnius controuerfia in partes fcindi adiudicationibus ,poteft,
prout cuiusque dominium in eo loco iudex compererit. $. r.
In iudicio finium regundorum etiàm eius ratio fit, quod in-

E

tereft. Quid enim, fi quis aliquam vtilitatem ex eo loco per-
cefit, qu&m ? vicinifeffe appareat ? y| iniquejdaminatio €o no- 17j d jeao
i ,ä L—-f'/mf"*'*'fafæ feó älf- mine fla&-aufïu,af UEFÜO M. --
iudicium, omnimodo bac etc. B R. 8o Ap. Hal. et, abeft. GE . 81 Hal . ww aÁee.
potefl. G E B. $2 Hal inferit et. GEE. . 83 Hal. fecit. GE a. 84 Ap. ll 2e4 $,
Hal. agi potef?, abíunt. GER. 85 Ap. Hal. et Vulg. fic, abeft. BR, . 86 '
Flor. eft defit. Mirum Taur. non fcriplifle defTt. B R. 87 Vulg. dari. No-

tat H. a Porta ia II. in Pand. Florentiae haberi: propter ea, dubito, an re&e?

Si eft, noflram eífugit diligentiam. B R. 88 Hal competuut. GEB. 89 .
Hal. non quafi iure fucceffionis. GE B. — 9o Vulg. inferit meus. BR. ^ 91 Hal.
imwoAW*. GEB. 92 Hal deliqwiffe. GEB. 93 Hal. exbiberí. GEB. — 94

Hal. et Vulg. poterit. BR.
t Hal. CAIVS lib. VII. ad editum prouinciale. G. 2 Hal per
vindicationem. G ER. 3 Vulg. dirimere. BR, 4 Vulg. Nor. omnes per

adiudicationem. — Ft ita legi apud Frontinum Contius annotat. E fex MSS. duoTrT Uafffc' w
z'zzdicationem/habere deprehendi, et in äqgoque ad fuppletum eft. — Conf£. $. 7 : ]
vlt. I.de Offi. Iud. 8&R. Reliqua MSSTBarb. Otob. Treuif. Bynkersh. GEB.T :
5 Ap. Hal. inuicem pro eo, quod ei adiudicatar, abfunt. GEB. — 6 Hal. quam. ' ——

GE B. 7 Hal. et Vulg. pracfigunt a, et pro. appareat, quod antecedit,bha-
ent

186

LUF mmg]fifgt.. Sed et fi menfor ab altero * folo conductus fit,
condeninatio erit facienda. eius, quijfhion) conduxit, in partem
mercedis. $. 2. Poft litem autem conteftatam etiam fructus

þ(", . . )* VA EET L. UR .
venient in hoc iudició- ? :: nam [et culpa et dolus exinde prae-

15 E in iudicium venient:àüt énim "" bona fide percepit, et/ Tus
, ; t crari eum oportet, fi eos confumpfit: aut mala fide, et con-
jieex u &»: dici oportet. $. 3. Sed et fi quis iudici non pareat in fucci-
denda arbore, vel aedificio in fine pofito deponefido, partáue
' eius, condemhabitur. $. 4. Si dicantur termini deiecti vel
exarati, iudex, qui de crimine cognofcit, etiam de finibus co-
enofcere poteft. $. 5. Si alter fundus duorum, alter trium
fit, poteft iüdex vni parti adiudicare locum, de quo quaeri-
. 0,tur, licet plures dominos habeat: quoniam magis fundo, quam
si*ex hat perfonis adiudicari ines !^ intelleguntur: hic,autem, cum fit
YMeerson haóc l. adiudicatio pluribus, vnusquisque portionem habepit, quam
in fundo habet, e£ pro indiuifo *?. $. 6. Qui communem
£« fundum habent, inter fe non condemmantur *^: neque enim
inter ipfos accipi videtur iudicium. $. 7. Si communem fun-

r 3 A « cat:«t dum ego et tu habemus, et vicinum fundum ego folus *?, an
PC hu3 f&pnium regundorum iudi&ium accipere poffumus? Et fcribit
[ n Pomponius, non poffe -mos-aecipere. *9: quia ego et focius
meus in hac actione aduerfarii effe non poffumus, fed vnius
H - : TL : . ó "p
À JÀ:C, 1oco habemur. $. Idem Pomponmsjgxelvule quidem iudicium
dandum dicit: cum poffit, qui proprium habedt *?, vel com-
munem vel proprium fundum alienare, et fic experiri. $. 8.
Non folum autem inter duos fundos, Verumetiamf'fïter tres
pluresue fundos accipi iudicium finium regundorum poteft:
l44X vtputa fLS,/ : fmguh plurium fundorum confines funt, trium for-
| | te, vel quaftiugr. 9. 9. Finium regundorum actio et üfijagris

veCigalibus, et inter eos, qui vfumfructum habent, vel fru-
d^^: €Ctuarium et dominum proprietatis vicini fundi, et inter eos,
E qui iure pignoris poffident, competere poteft. $. ro. Hoc iu-
|l'uefunt, .dJAts, dicium locum habet in confinio praediorum rufticorum 27* ? vr-
- e, ä,'n;mjüza f)banorum, difplicuit: neque enim .cggü,n,es.f ]h.ij,zo, fed magis
| ; vicingidicuntur ?*, et ea, communibus parietibus plerumque

fv' Z/-t: o u . . * : L A E . 1* . E :
"um difterminantur: et ideo etfi in agris aedificia iunCta Mint ??,

of Ditye s
L fant loeüs hüic aCtioni non erit. óEt in vrbe hortorum latitudo
E ; contingere ??. poteft, vt etiam finium regundorum agi poffit.
n'g&-.d«äwo & lh Sitiämä 2: pubhcaggteruexgh't',. cgr.lüngum non intellé-
L o o gitur: etideo finium regundorum agi non poteft : |
i V. Inkewibro XV.-ad-Sabinum. ^ QvrA MaAGrIS in
l24:775, confinio meo via: publica, vel flumen fit, quam ager) vicini.

: VI. Ipe M libro—XHE-ad-Ediétum. SED, sx riuus

^«: priuatus interuenit, finium regundorum . agi poteft.

bent apparebat. BR. — 8 Mal alterutro. GEs. — 9 Vulg. indicium. BR. — YO
Vulg. omnino. B R',k Y1 Hal, «amaut. GEB. | 12, Vulg. inferit: vel partes.
Hal. habet partes, loco fiumes, BR, I3 Vulg. vnusquisque borum portionem
babezst, quam in fundo babet, et pro induifo. ial vmasquisque portionem im
| ( fundo babet, quam et pro indimifo babebat. Yn nouem MSS. borum comperi, in
|| decimo: eorwm, vtrumque autem poft portzomem. — Praeterea in fex : babeat, et
||in duobas: babet, pro bhabebit. .Ego nihil mutarim, ceffante neceffitate. B.
! Nouem illi: Barb. Vat. L. III. IV. Pal. L. Treuif. S. Cruc. Bynkersh. — Decimus
| Otob. Sex, qui referant Pabeat : Otob. Vat. . III. YV. Pal. L. Treuifzduo, qui
babet: Barb, et Bynkersh. — At S. Cruc. babebit. GEB. .. 14 Hal. Qu commn-
yzem. fundum znter fe babent, non condemnantur. GEB. — Y5 Vulg. inferit quae-
vitur. B R. t6 Ap. Hal. zos accipere, abfunt. GE B. — V7 Hal. babet. GER.
18 Vulg. praefigit fi, et ita eft ap. Frontinum. BR. Et forte Taur. darc debuit-
fec SInguli. GEB. 19 Hal. et Vulg. praefigunt ;z, quod malim. BR. — 20
Hal. bic funt. GEB. 21 Hal. in margine: alias, confinia baec funt fed ma-
gis vicina dicuntur, et ea. GE B. 22, Hal, funt. GEB. 23 Hal. efficere.
24, Gothofr. in nota: Si vero flumen vel via. Hal. Vulg. Si vero

l

-

| GEB.
4 ï via publica, et Hal. in margine monet: alias, flumen . vel, abe[[?. Sed procul du-
ET ' bio genuina le&io elt, quam Contius ex Frontino annotat: Szme flumen, fiue via

publica. B R. : . 0 u) .
et Treuif, ita eft fa&um. — Habet etiam Taur. in Adnotat. fiue via. fic iu P. in
! wet. fi wero via. GEB. — 25 Hal. vav3exràv, GEB. 26 Hal. inferit etzam.
P^ Xä GEB. 27 Vulg. pracfigit e, et mox habet pofidet. BR. . 28 Hal. li. V.

; )/wa meo tv J'Vï "

' 7
N i u

DIGESTORVM LIB. X.

ftantur: fed ante iudicium ,percepti non omnimodo *? hoc.

Zïue fuis fubieCtis locis ?5. . j

Vulgatam referunt Barb. Otob. S. Cruc. Bynkersh. Et in Vat, L.

æw/äm distos: Quo//aa)& -f(";zulz/» waünmc Aut, fecccaar- 0!)0171: LMW;)ECF*DJQ/ d
(.frf::z'gj) f? c&:&"g 4€ü£7wä- t a«v tetn /MIZM /;Z/m Ü a ao vä..;

PIHTCIS :

VIL MonprsTIiNvs/lbro X. PandeCtarum-?5. Dx
Mopnpo ?* agrorum arbitri dantur: et is, qui maiorem locum
in territorio habere dicitur, eetefis, ^" qui minorem locum
poffidefit, integrum locumlajügnare compellitur. Idque ita
refcriptum eft. — 16f , ! !
VIIL. VrPrANYvS libroVl.-Opinionum ?^9. Sx r*-
RVPTIONE fluminis fines agri confudit ^? inundatio, ideo-
que ?? vfurpandi quibusdam loca, in quibus ius non habent,c..
occafionem praeftat ?*, Praefes prouinciae[alieno eos abfti-| 7 ;
nere, et domino fuum reftitui, terminosque per menforem de-. Jalu—?';ïue,l |
clerari iubet. $. 1. Ad officium ?? de finibus cognofcentis, ??
pertinet, 353 menfores mittere, et per eos dirimere ipfam fi-
nium ?* quaeftionem, vt fequum eft, fi ita res exigit oculis-|

?
Cm :

IX. IvLiANVvs libro VHE-Digeftorum IvprcrvM|
finium regundorum manet, quamuis focii communi diuidundo |
egerint, vel alienauerint fundum.J ,4,,., .. :
X. IpEM di -—Digefterum. — IvpricivM com- ^
muni diuidundo, familiae/ercifcundae, finium regundorum, ta-
le eft, vt in eo fingulae perfonae duplex ius habeant: 3* agen-
tis, et eius, quo cum ?* agitur. |
XI. PaPiN1ANVSllbro-IT. -Refponforum,

»^ à :

dw gU -2
& . 1- * 40 ïo P À
auctoritas ante litem inchoatam ** ordinati fequer
do fi non varietate fucceffionum, et arbitrio ,ngeHbrle, fines,
: " . . - 9. adii ; 2*
additis vel detraCtis agris, poftea permutatós$r probátur4* ".

XIL Pavrvs dibro Ill iRefponfoeram. Eos rEm-

r . : A *X : 3
NALIBVS quaeftionibus vetera monumeifta mïsgeäfus 39 fape puncla fu.

da eft ) mo- yj-t st

——

j a'þf)v;yaïä' P
Primsltatb: 6 —

MINOS,,quantum ad dominii quaeftionem pertinet, obferua- 777 7- -
ri oportegg ^^ fundorum, quos demonftrauit is, qui vtriusque ,. 'Z" 1
praedii dominus fuit, cum alterum eorum venderet: non enim D.

termini, qui fingulos fundos feparabant, obferuari debent, . .. ^«-
fed demonítratio ;t' üinium ^? nouos,fineg inter fundos con- 277*
ftituerejf4..L(i34'deboï.£;£u!uï Wfpmö n - |
ciAee; XIII. (Giar v silibro TV. ad-Lesem-duodeeim "Tabula-
rum. ScrewNDvM eftin ^* a&tione finium regundorum il-
lud obferuandum effe **^, quod ad exemplum qüodammodo
eius legis fcriptum eft, quam Athenis SÓlonem ^* .dicitur, tu-
liffe: nam illic ita eft ;* 8( Ev vic xiuacíxv u) XAAorQlo u- f
'elg oguyg, TOV Opov u Txpxxlvew ^?* éxy Tenylov, qróda xmo- u;ï"ïw
Abrew 99* àxy k ofugp, Óvo aró0uc* &xv dà véov 5* 3 BoXpov fU i.
ópUr]y, 0cov ro 8d.3oc , rocoürov coAÍmew* éxv Ób (ppémp, op- A E.

? .
lm t ) :
b ?((?,.MJ"Z.

yvuty 92* &Axixy Ódà, uo] 9? cuuav, ivyéx a0dwg oO TOU MÀAO- "r
,Tglou Qur&uciv* rx 08 &A« ó&v0pu, qéVr& "^ qo0xg,) ? .
(s o 0 o LE N CA R C L U LU u
T T z [Yr n * ETE * ,
£a2 ui(/( Go f(/r(zu/,&wäxw, /ä/[«ra)m 7& 7ua,m hp/)/n. fu:dllyfue/ ä/ ;
de officio procoufulis, GEB. — 29 Hal. confuderit, Wulg. coufundit. BR. — 30

32, Vulg. inferit Zudicis. BR.

31 Hal praeflet. GER.
35 Hial.

Hal. idque. GEB.
34, Vulg. inferit regundorum. BR.-

33 Hal. praefigit et. GER.
et fi ves exigat, oculzs etiam fuis fubieclis locis, — Ceterum inter fex fcriptos C()diffä)"
ces folus Bynkersh. L, et habet ante fi. BR. *ReliqufrBarb. Otob. $. Cruc. Trc-/ K -
uif. et BynkersD. TT ito. GER* 36 Hal praefigit et. GE s. — 37 Hal. ;
qui cum. — Vulg. cum quo. B R. 38'Hal. inferit et. GEB. 39 Conf. Guil.f þ -- eXt 70*
Fornerium JJ7. Selecf. 2. G EB. 40 Hal incobatam, GEB. 41 Vulg. æ- |
permautati probentur. BR. — 42 Vulg. oportet. BR. — 43 Vulg. coufimium. BR. 4
44 Hal 4«ae nouos fimes intev fundos com[Hituit. GXxB. 45 Hal inferit
bac. GEB. 46 Ap. Hal. effe, abeft. GE . 47 Hal.. Solon. GEE. 48
Conf. Leunclau, 41 Notat. 34. vbi hanc Soloniam legem ex Bafil reflituere
conatur GE B. 49 Hal. 3:s&füaívsw, vti vulgo ante Taurellium. BR. 8O
Hal. hicet paulo poft ézozcézew. GEE. — 51 Hoc eft fepulcrum. — Verum quid
fi 7ájgov legamus inferta P, quae interdum fuperne 7à ( íolet infigi in hunc
modum (B et potuit per incariam negle&tum elfe et ita vertendum effet: Si fof-
fam: aut fcrobem foderit. B R. — Elegans obferuatio, fed quam Leunclau. I. No-
tat. 33. dudum occupauit. GER. 52, Conf. Pancirol. J. Variar. Leclion. 65
BR. 53 Hal. ?, loco xej. GE R. 54 Alias 3o legi Hal. annotat in mar-
gine. GEB. 551d cít: Si quis fepem ad alienum praedium fixevit, infoderit-
que, terminum me excedito: fi maceriam, pedem velinquito : fi vero domum, pedes
duos : Ji fepulcbrum aut fcrobem foderit, quantum profunditatis babuevint, tautum
fpatii velinquito : fi puteum; paffus latitudiuem: at vero oleam, ant ficum, ab alie-

7:0
d ^L : f ; : ':) ag ; ;
7) 2ES [ BU O : ; i

u
ng'?h ï:i.a?jä(/uft* E

-.

uM|

AL fug; "

DIGESTORVM LIB. X. TIT. II

h T—äï::äï"!;ww&/ ; *luvrz*i/' "r A
/ fj FAMILIAE * ERCISCVNDAE. J,

GarvsHüibro VIL-ad Edittum pronineiale.,
HAEC ACTIO proficifcitur ex* lege Quäää&tabularu.m..
Namque coheredibus volentibus a communione difcede-
re, neceffarium videbatur aliquam a&tionem conftitui, qua in-

. ter eos res hereditariae diítribuerentur. -$—&- Quae quidem
i ,. 8&io nihilo minus ei quoque ipfo iure competit, qui fuam par-
*iyij Lió*- tem non poflfidet xMed Ífi is, qui poffidet, neget eum |fibi Icohe-

* redem efle, poteft eum excludere per hanc exceptionem, st

IN EA RE, QVA DE AGITVR, PRAEIVDICIVM HE-
REDITATI NON FIAT. Quod fi poffdedt eam partem,
licet negetur Jeffe icoheres, non nocet talis exceptio: quo nt,
vt eo cafu ipfe iudeX;/apud quem hoc iudicium agitur, cogno-
fcat, an coheres fit: nifi enim coheres fit, neque Bdjudicari
quicquam ei oportet, neque aduerfarius ei condemnandus eft.
IIL. VunPeraNvsllibro-XEX-ad-diétum, PER FAMI-
LIAE ercifcundáe aCtionem diuiditur hereditas: fiue ex tefta-
imento, fiue ab inteftato, fiue ex lege dlföä'e-gi«rg tabularum, fiue
ex aliqua 3 lege deferatur hereditas, vel ex Senatusconfulto,
Hs ' vel etiamc22 conftitutione. Et generaliter eorum dumtaxat
Jusi XM] diuidi hereditas poteft, quorum jpeti poteftjhereditas ?. $. .
: — $i quarta ad aliquem ex conítitutione Diui Pii adrogatum *
m deferatur, quia hic neque heres, neque bonorum poffeflor fit *,
t vtile erit ? familiae/ercifcundae iudicium neceflarium. $. 2.
"^A geinoc€ Xtem fi filiifamilias militis peculium fit, fortius defendi poteft,
"i hereditatem effectam per conftitutiones: et ideo hoc ? iudi-
cio locus erit. $. 3. In familiae lercifcundae iudicio ,vnus-
quisque herédum, et rei et actoris partes fuftinet. $. 4. Du-
bitandum autem non eft, quin familiae/ercifcundae iudicium
et inter pauäiores heredes ex pluribus accipi poffit. $. 5. In
hoc iudicium, etfi nomina non veniunt, tamenjfi /ftipulationes
| interpofitae fuerint de diuifione eorum ^?, vt fteturei, etvt **
] alter alteri mandet actiones, procuratoremque eum in fuam
) : rein faciat: ftabitur diuifioni. . xee ,
du o x Vanlazo M. (GA1v sllibre VH.-ad-Ediétum prouinciale — P r.A-
m — WE ad officium iudicis nonnumquam pertinet, vt debitaJet cre-
lu £w-: dita|fingulis pro folido, aliis alia adtribuat: quia faepe et fo-
,,,f lutio et exactio partium non minima incommoda habet. Nec
$s " tamen fcilicet haec adtributio illud efficit, vt quis folus totum
pan L*6 gebeat, vel totum alicui foli debeatur: fed |V&i fiue agendum
"We CT. M:ug:&,äüt, partim fuo, partim procuratorio nomineggatfyï: fiue cum
"t/"s^ 66 acgatur, partim füo, partim procuratorio nomine]'? con-
ueniatur. Nam licet libera poteftas »
ditoribus cum fingulis experiundi, tamen et his libera poteftas

('4;;1
: I/')J;

L 6f.

i .'." [
" ï.-;» M Lfäïg.
! r

" -'L*n-'*'.
i^b

*—

« ad nouem pedes glantato: céteras avbores ad pedes quinque. — Hanc verfionem
: KHal. per omnia eft fecutus, nifi quod verba: fi puteum paffus: longitudinem, ab-
! . fint, per errorem, vt opinor, operarum, quia in Graecis apud eundem nihilabeft.

GE . ,
*'ï* 1 De his vocibus familzae evcifcundae, cum cura egi in. Differtatione de
i T »' FHertto cito ab inaequalitatem in melius veformando c. 1. $. 1. fequ. GEB. — 2
d'ï " æ & Hal. ex. Peffime Recentiores z. BR. —. 3 Gothofr. in nota: alia qua. Ita fae-
»

pe in Pand. aliqua pro alia qua, fiue ita fcribendum fit, fiue ita accipiendum.
WVulg. alia. In quinque MSS. conftanter reperi a/i424, vt eft Flor. B R. In Barb.

í
[ !
3 Otob. S. Cruc. Treuif. Bynkersh. Hal. vt Florentiae: fiue ex aliqua. GE B. — 4

j | || Vulg. inferit ex, B R. 3 Hal. quorum et peti potefl, omiffa voce bereditas.
L | Vulg. quorum potefl effe baereditas. B. 6 Hal. $; quarta ex conflitutione
) ' diui Pii adrogatum ad aliquem deferatur. — Nihil tamen 5? m in quinque MSS.
: reperi. BR. Barb. Otob. S. Cruc. Treuif, Bynkers áeci ap. Leunclau.

j ANotat. L, II. c. 3. & 70 vgíÍvov 73c bucíne, fi tertia bouorum pars, GEB. — 7
J : x al. fit. GE B. 8 Barb. et Bynkersh. hic inferunt e. ' Sed S. Cruc. et Tre-
h | Wif vt Flor. Etiam Otob. fed vocibus transpofitis: evit vtile familae. GEB.
P . 4 Pro baic, vti omnes habent, etiam Hal. et ita mutatum Florentiae. 3 R. lO
& al. rersum, loco eorum. GER. 11 Ap. Hal, vt, abeft. GEB. 12, Hal.
l4 | dégatur. GEB. 13 Hal. fiue contra cum eo agatur, partzm fuo, partzm. procn-
j vatorio, và womine Ípreto. G EB. 14 Haec libera poteflas effe, videntur nata
i ex fcquentibus Jibera poteflas eft, oculo per fimilitudinem aberrante, fed mox in

) !* maàneat cre- |

187
eft, fuo loco fubftituendi eos, in quos^"onera a&ionis officio
iudicis translata funt. |
IV. V.rrAwvsllibreXIX.-ad-Edictum. CkTERÁK
itaque res praeter nomina, veniunt in hoc iudicium. — Sin au-
tem nomen vni ex heredibus legatum fit, iudicio familiae er-

cifcundae hoc heres confequitur. $. r. Mala medicamenta et .

venena veniunt quidemin T iudicium, fed iudex omninointer- 75 z
ponere fe in his ** non debet: boni enim et innocentis viri übdex
officio eum fungi oportet. "Tantundem debebit facere et *? zg^ . —
in libx'is[jfrgþrobätae le&tionis, magicis forte, vel!fhís *9 fimi.
libus: haec enim omnia protinus corrumpenda funt. $. a. '
Sed et fi quid ex peculatu, velex *? facrilegiojadquaefitumy?9 — s«efvfeon
erit, vel vi ?*, aut latrocinio, aut adgreffura, hoc non diuide- /.
tur. $. 3. Sed et|tabulas teftamenti debebit aut apud eum,l;;l; .mä/m..äï/äe(, |
qui ex maiore parte heres eft, iubere manere, aut in aede»?? :
deponi. Nam et Labeo fcribit, vendita hereditate tabulas te-
ftamenti deferiptas deponi oportere: heredem enim exemplum
debere dare, tabulas vero authenticas ?? ipfum retinere ?*,
aut in öede deponere. | * |
. Garvs llibro- VIE. ad-Edittum-prouinciale. — Sr
QvAx funt cautiones hereditarige, eas iudex curare debet, vt :
apud eum maneant, qui maiore ex parte heres fit: cete;ide-
fcriptum et recognitum faciajit ^^, cautione interpofita, vt
cum res exegerit, ipfde exlfibeantur. Si;omneslhisdem ex par-
tibus heredes fint, nec inter eos conueniat, apud quem|potius
effe| debeant, fortiri eos oportet: aut ex confenfu, vel-fuffra-
gio, eligendus eft amicus, apud quem deponantur: velin gede
íacra ?^9 deponi debent. | :
J VI. VrPraNvsllibro-XIX.-ad-Edictum. ^ NAmw AD :
licitationem rem deducere, vt, qui licitatione vicit ?7, hie 42ex 4 Aed at
habeat inftrumenta hereditaria, non placet neque mihi, neque o ;

Lþ't'f?, J*(D E*.A/uu( IH
THRION E

Pomponio. . Soacü. m
VILiVENv Lkrvs[libroe VI-Stipulatienum. 513 HE-
RES vnus, cum fuüb condicione adiectum coheredem, aut apud
hoftes adietctum » ee-) ?? haberet, dixerit fe heredem effe,
et aCtiong/ expertus vicerit, deinde condicio heredis extiterit,
vel poftliminio redierit, an victoride commodum debeat cum
eo communicari-?? ? nam ?? indubitate iudicati actio ei in
folidum competit : et ** ele&ctionem coheredi dandam, id eft ?* .
aut communicandam eam, aut experiundi facieri potefta-
tem, huic ??, qui poft victoriam coheredis effectus fit )heres,
aut/reuerfus fit in ciuitatem. . Idemque obferuandum, fi poftea |
natus fit poftumus : non enim his perfonis filentium imputari | 2 ;cJexpec

poteft, cum ad hereditatem poft victoriam coheredis peruenerint, 4:ex 7 :

VIIL VrnsraAwvsllbro-XEX.-ad Edictum. Pow»o-

NIVS fcribit, fi vni ex heredibus praelegatae fuerint ratio-

nes,

locumreuerfo. Hal. et omnes verbum fuübftantiuum praetermiferunt. BR. — I5

Hal. inferit boc. GEB. . 16 Hal. u iis. GEB.
18 Ap. Hal. bis, abeft. GE B. — 19 Hal. hicignoratex. GEB. — 20 Hal. quae-
fitum. GEB. — 21 Hal.inferitastclai.G EB. — 22 Hal gedem,GES. 23 Vide
L. z. infra de Fide inflirum. Pagan. Gaudentium in Addit. Crit. c. 2. GEB.
24 Kal temere. GER. . 25 Hal. Vulg. omnes ceterz de[criptum et recognitum
faciat. Forte hoc ortum ex verbis finalibus legis praecedentis: fed et ille ex-

17 Ap. Hal. et, abeft. GE&.

emplum dat, qui ceteris defcribendi poteftatem facit, Sed et Eib. Leoninus

praeter rem putat Iureconfuültum fcripfiffe: ceteris exemplum faciat, reliqua effe a

| 'Triboniano, quod Bafil. habeant: xo4 3í£3eesv 4AAos ica. — Graeci enim hanc le-

gem cum antecedentis fine confundunt, nec omnia xez& vóà« tranftulerunt. |
Defcriptum et. recognitum fübftantiue íaünt accipienda. BR. 26 Hal. ae- Lü( H(W |
dem facram. G EB. 27 Hal. vicerit. GEB. 28 Hal cwm fub condi- / (Zïb :
tione aut apud bofles addiclum cobaeredem babevet. 'Yu noftro periculo adie- |
&wm eo, expungas, ortum ex repetito imprudenter adiehwm.eo, in quibus
literis librarius fubftitit. In Vulg. et o&o MSS. folum eo abeft. gR. — Fruftra
iraque, ingeniofe tamen, Iofeph. Nerius J. Amaleibor. 23. pro eo baberet, legi

vult cobaberet. MSS, fllnü:' Barb. Otob. Vat. I. II III. S. Crac. Treuif,. Byn- ,U-,,-' Ffu* (f"-'W-..

kersh. GEB. 29 X.ïulg.. com.mz.m.icarei B R. 3o Hal. am, !.ogc) «wam, et C((M?(/M -
paulo poft competat, minori molimine effecerim 1. Fruftra hic quinque MSS, ïc f |
fum perícrutatus. 8 R. — Barb. Otob. S. Cruc. Treuif. Bynkersh. GER. 3t C r ,y 1
Hal, inferit puto. GEB. 33 Hal. aut :

32, Ap. Hal. id eff, abfunt. GEB.

e1t

€01H-

Qq

t ;,nw:/?awf(a ^
] 4

188

nes, non prius ei tradendas, quam coheredes |defcripferint.
Nam et fi feruus aCtor, inquit, fuerit legatus ?^, non alias
eum tradendum ?*, quam 35| rationes reddiderit. Nos vide-

deratae fuerint rationes, vel aCtor praelegatus, copia eorum
fiat: plerumque enim aut enticáe rationes funt neceflariae
aCtori ?* ad inftruenda ea, quae poftea emergunt, ad noti-
tiam eius (fpeCtantia. Etneceflarium eft, cautionem ab eo fuper
[ QM hoc coheredibus praeftari. // Idem | omdgöïïi;gsgä. I.|Pompo-
nius ait ??, columbas, quae emitti folent de columborio ??,
|.1f. venirelinffamiliae hercifcundae iudicium: cum noftrae fint tam-
.4,. diu, quamdiu confuetudinem habeant *? ad nos reuertendi.
"m d f,u*f(*)vv: Quare fi quis eas adpraehendiffet, furti nobis competit actio.
Dhonid ldem et in apibus dicitur: quiain patrimonio noftro compu-
tantur. $. 2. Sed et fi quidge pecoribus noftris a beftiff ere-
ptum ^* fit, venire in familiae ercifcundae iudicium putat,
íi feram euaferit: nam magis effe ^?, vt non definat noftrum
effe, inquif, quod a lupo eripitur, vel ä&,alia beftia ^*, tam-
diu, quamdiu ab eo ^? fuerit confumptum. .
4 IX. Pavrvsuibes Edicétum. VEgNrIvNT
in hoc iudicium res, quas heredes vfüceperünt ^9, cum de-
funéto traditae effent: hà& ?? quoque res, quae heredibus
traditae funt, cum defunctus emiffet.
X. VrPrANvsHibro-XEX-ad-Edictum. Ir&w prfe-
dia, quae noftri patrimonii funt: fed et vectigalia, vel füper-
ficiaria: nec minus hà& quoque res, quas alienas defunctus

bona fide poffidet **. |
' Jibro-XXHE-ad-Edictum. PARTVM

Xl. PAvrvs
quoque editum * et * ^? poft aditam hereditatem:
XII. VunrriAwNvsZAibro[XIX. adEdictum. ET PosT

- litem conteftatam, Sabinus fcribit, in familiaelercifcundge iu-

. & . » . . L] - * $ 3
dicium venire, et adiudicari poffe. $. 1. Tdem erit :et/ fi fer-

uis hereditariis ab extraneo[aliquid datum fit.. $. 2. Res, quae
/ füb condicione legata eft, interim herediltfé "9 eft: et ideo

| *;,,i(x,,,, 7* | wepnit in familiaelercifcundde iudiciüm, ,et adiudicari poteft,

cum fua fcilicet caufa: vt exiftente condicione eximatur ab eo,
cui adiudicata eft, aut defifiente condiCione ad eos reuertatur,
(a ?* quibus relicta eft., Idem et ?? in ftatulibero dicitur:
qui interim,eft hefedüft: exiftente autem condicione 93 ad
libertatemJperueniat. - AE :
XIIIL. PAesNxANV Slibro-VH.-Quaeftionum. Anrrxe-
NATIONES enim poft iudicium acceptum interdictae funt,
-xumtaxat voluntarife: non qujde vetuftiorem caufam, et ori-
— £inem iuris habent neceffariam. : :

commmunicandi eam aut experiundi poteflatem faciendi buic. GER. 34 Vulg.
qraelegatus. BR. 35 Hal. uon alias tradendus efl. GEB. 36 Vulg. in-
ferit fi. B R. 37 Cuiacius I1I. Obf. 33. legit: et acfor, loco a&fori, quam
. conie&turam comprobant Bafil. zegocxopíZes To0c. AoyicuoUc xoj TV OionxwTUV "rQüc
«avéouciy TV muQ' GuroU OioiuSévruy, BR.
principium legis claudunt cum verbo praeffari, tum. vero pergunt: Jdem Pom-
pouius ait. Profe&o in ipíis Pand. Flor. priore loco Pompon?us, vncis inclufus
cít, fed a manu recentiore. In MSS. paffim hic noua lex conftituitur, praemiffo
Idem, atque ita fere, quae Pomponii funt, , Vlpiani fiunt. ta DBarb. Treuif. et
Bynkersh. fine glof.:11X] Columbas.7 Atób., £D). Pomponius ait, columbas. — In
Bynkersh. altero: POMPONIF SÜbslumbas.T |Sed et in Vat. I. nouum caput
erat, verum iftic corre&um eft. Denique in Vat. IIL. et S. Cruc. folum abeft;
idem Pomponius. BR. Praeter hoc, quod Brenkmann. de Norica monet, Hal,
vü columbas praefigit et, GER. 39 Taur. columWV'ario. GE B. 40 Vulg.
babent. BR, 41 Vulg. a beflüs.abreptum. BR. — 42 Hal. et Vulg. eff. B &.
43 Hal. inferit ab. GER. 44 Yaur, Peflia. GEB. 45 Vulg. inferit zon.
BR.' 46 Vulg. vfuceperint. BR, 47 Vulg. eae. BR. 48 Immo traie-
, €ionis ope poffedit, vt Hal. et omnes. . E feptem tamen MSS. fola Bynkershoe-
|/kiana poffedzt, exhibent. &R, — Cum Flor. adeo faciunt Barb. Otob. Vat. III. S.
äiCruc. Treuif. forte et hic librarius confudit vocales, vt Taurell. dare potuiffet
"poffIEt. GER. 49 Hoc et, a recentiori manu eft. R. 5o Vulg. bere-
' ditatis. BR. .5y Ap. Hal. a, abeft. Male. Etiam Bafil 793« vo)6 xAwgové-
| aouc jmocgépus, BR. 52, Hal. etiam, loco et. GER. 533 Hal. douec exi-
ftente conditione, ob finalem vocem perzeniat, pro qua malim perueniet. Cetc-
füm in quinque MS$S. reperi, vt eft Flor. BR. In Barb. Otob. S. Cruc. Treuif,

ïæctcfo.

DIGESTORVM .LIB. KX.

38 Vulg. Nor. quotquot confulo .

TIT. AL
XIV. VrrrANvsllibro-XIX. ad Edictum.. Sanp rv

fi vfucapio fuerit cdepta ab eo, qui heres non erat, ante litem -
conteftatam, et poftea impleta fuerit, rem de iudicio fübducit.

.-bimus, numquid et cautio fit interponenda: vt quotiens defi- giS. T. Vfusfructus an in ?^ iudicium deducatur, qugeritur:

lvtpüta) fi, dedu&to vfufru&u, Ifufidus Jfui£ * jab)* heredibus |
Iegatus[f.'-f Qenat g :
! XV.Pavrvslibro.XXIIL-ad-Edic£tum. Vr sr fer-
uo hereditario vfusfructus legatus fit: nec enim a perfonis di-
fcedere fine interitu fui poteft. x x t |
Jaulur XVI. (V LPXANVSHibroiXEX4ad Edictum.
. . U as CY VA — - a€cto. P
officio iudicis contineri, vt, fi volent heredes a communione)
vífusfructus difcedere, morem eis ?? gerat cautionibus inter-
pofitis. $. z. lulianus ait, fi alii fundum, alii vfümfructum |
fundi iudex adiudicauerit, non communicari vfumfruéctum. |
$. 2. Vfusfructus et ex certo tempore et vsque ad certum tem-
pus, et alternis annis adiudicari po Ldfï $. 3. Id quod amnis
fundo poft litem contefcatamï]!uit ?6, Éeque venit in hoc iu-], (4-
dicium. $. 4. Sed et fi dolo vel ** culpa quid in vfumfru- —
&um 59 ab vno[fé£jheredibus factum fit, hoc quoque in iudi-
cium venire, Pomponius ait. am et ?? omnia, quae quis in
hereditate dolo aut culpa fedefüit 5?, in iudicium familiaeler- ——
cifcundae Veniuntïäüc tamen, fi quafi heres fecerit. Et ideo, J se) £,
fi viuo teftatore vnus ex heredibus pecuniam fuftulerit, in fa- 4f* *2 &jt»
miliaeAercifcundae iudicium ea non venit: quia tunc nondum
heres erat. Vbi autem quafi heres fegit, etfi aliam prgetereaan
quiä;a&ionem habeät ?1, tamen teneri eum familiae ercifcun- -
dae iudicio, Tulianus feribite« $. 5. Denique 9? ^E fi vnus
ex heredibus rationes 11ereditariasfdefeuerit, velünterleuerit $3,325,7,
teneri quidem lege Aquilia, quafi corruperit: non minus au-aex:su«
tem Jetiam/familiae ercifcundae iudicio. $. 6. Item fi feruus 'li"ü'yyf,&n:
hereditarius propriam rem heredüm 9* vnius fuübripuerit, Ofi- UE2
lius ait, effe familiae/ercifcundae. aCtionem, et communi diui-
dundo, furtique actionem ceffare. , Quare, agentemi familige
kercifcundae iudicio confecuturum, |v£]j aut. ei feruus adiudice-
tur, aut litis aeftimatio in fimplum offeratur. exZ;. —

9««t«t XVIL (GA1 v sllibro-VH.-ad-Edictui prouinciale. DaA-,

":

MiNO commiulío aþ, vno herede, conuemens(äft dicere/^?, fim- ;Q-g&,;
plähabendam g(,eämatwnem in familiae ercifícundae iudicio, ,L"äï/fedgþ;
XVIIL. VrPrANwvs |lbro jXIX. -ad-Edictum.- Hxs)77..

ET PvTO
AC

|CONSEQVENTER ?? [ulianus ait, fi ex pluribus heredi- 74 ** -^

b " vai-feruus fit generaliter Perj.optigne.m Iegatus, [et'SHE're- L t9et ,
dés|Stichum tabulas hereditarias interleuiffe dicant, vel cor-
rüpiffe, et propter hocimenuntiauerint ?*, ne opfaretur feruus,L 2e &
deinde optatus vindicetur, poterunt, fijeis 99 vindicetur, doli
Bynkersh. GER. 54 Hal. inferit boc. G E z. 55 Taur. w;orem ez gerat.

Nempe olim erat Flor. zoremezserat, deleta s minime recenter, et g repofita.
Hoc fieri oportebat, nec tamen illud. Eft enim de pluribus heredibus fermo..
Oportebat itaque iftam corre&tionem admitti cum . moderamine, maxime cum
Vulg. recte haberet: qmorem eis gerat. Neque aliter MSS. codices fex. — Septi- : !
mus habet e/us, per errorem pro eis. KHal. pronomen Omitä BR. -Hic &t |
Bynkersh. Reliqui:* Barb. Otob. Vat. I. S. Cruc. Treuif. Byn tó5h. alter. GE B.
56 In Pand. Flor. pro litera z in zllu;t, repofita eft a. Taur. antiquam ledionem ,
defendit, nos correctionem praeferimus, quoniam et alibi hae vocales in Pand. |
permutantur. Omnces íane libri, quos vidimus, fcripti, editi, exhibent alluit, nifi ?
quodin tribus alut, inueni, quod in Treuif. per erroremabiit in aliud. BR. . Etiam
Hal. habet allzit. ^Nec video, quid duriufculi in hoc loco fit, vt vult Ruffar-
dus, et ideo mauult attaulit. In allegatis textibus non de alluuione fed de de-
tracta parte praedii et alii praedio allata fermo eft, quae fane multum diftant, ,
De cetero libri, qui habent aluit, funt Barb. Vat. I. Bynkersh. Reliquiï Otob.
S. Cruc. et, vt püto, Bynkersh. alter. GE BÍÍ — 57 Hal.dolo et culpa. Nempe * J
quondam Flor. erat: doloetueculpa. Forte reftituendum : dolo fiueculpa. BR. — Fore TM amma^
te et: dolo atque culpa. GEBR. 58 Vulg. vfufrutiu. BR. 59 Ap: Hal. et, &/f 0 r m
abeft. GER. 60 Flor. literae er, in fecevit, dudum fuünt deletae. Sed in his. ( . C
nunquam Pand. fibi conftant. JInde tamen Vulg, Nor. omnes fecit. GEB. — 6I
Hal. babet. GER. 62 Hal. Idemque. GER. 63 Ap.Hal. vel znterleue-
uerit, abfunt.
L. Corn. de Falfis. BR.
fubrip. GEB. 65 Hal. conueniens effe dicetur. G E.

Vide tamen L. 11. $. 1. infr. de Seruo corr. et. L. 2. infr. ad
64. Hal. baeredis vnzus, et in marg. alias, baeredune
66 Hal. inferit vt.
R,

G E B. 67 Vulg. denuuciauevint. B. 68 Hal à4. "Vulg. ab eis. B

69

7,(;'9, *ïg

ul

D

Ut

.
1
x f&ü(w'-
l
[«
r

Jgreyï

]s

"t

, ll
ht !

"
hr -
| d

.Nf-*, ,",W-;
V D
)5* d

TUA
ít
j
T
jut
h
n

9

DiGESTORVM

mali exceptioné vti: et de feruo queftionem habere. $. r.
Sed, an in familiae/erciícund£e iudicium de morte teftatoris,
vel de morte vxoris liberorumque fuorum habebunt quaeftio-
nem heredes, qu&eritur ? et rectiffime Pomponius ait, haec ad
diuifionem rerum hereditariarum non pertinere. $. 2. Idem
L;ægg/ uaerit 69,,gbggis teftamento caujtit, vt feruus exportanäïiä"*
YVeneat, ofü&gäamiliaelercifcundde iudici&tcontineri, vt volun-
£as defuncti non intercidat, Sed et, cum monumentum 1us-
404 — fit teftator fieri, familiae ercifcundae agegf (?, vt fiat. Idem
^. tamen temptat **, quia heredum intereft, quos iys monumen-
L5 ti fequitur, praefcriptis Vf*,æ!ä ".æiïemeos experlrlävt. monu-
M mentum fiat.] $. 3. Sumptuumy quos vnus ex heredibus bo-
;"5»«*75&:?/:0* 1id fide fecerit *?, vfuras quoque confequi poteft a coherede,
EEE - mor;(e-, fecundum refcriptum Imperatorum Seueri et.
-oAntonini. $. 4. Celfus etiam illud eleganter adicit, cohere-
^c0dem *3, etfi non foluit, -habere",familiaäercifcundae iudicium,
vt cogatur coheres foluere: cum alias non fit liberaturus rem
creditor, nifi in folidum ei fatisfiat. $. 5. Si filiusfamilias pa-
tri heres pro parte extitiffet, et a. creditoribus peculiaribus **
miéx0, conueniretuür, cüim ^5 paratus fit foluere id omne, quod debe-
tur, per doli mel- exceptionem confequetur(à/creditoribus man-
ari fibi aCtiones , fed etiam familiaelercifcundae iudicium cum
*äï]heredibus hab&t 79. $. 6. 4f Cum Vnus ex heredibus le-
^' gatum exfoluit ei, qui miffus fuerat in poiï'effioneä legatorum
fernandorum caufa, putat Papinianus, et verum eft, familiae
lhercifcundae iudicium ei competere aduerfus coheredes: quia
^| .mon alias difcederet legatarius a ** poffeffione, quam vice;pi-
' gnoris erat confecutus, quam fi totum ei "? legatum fuiflet
exfolutum. $&-—z..Sed et fi quis Titio debitum foluerit, ne.
pignus veniret, Neratius fcribit, familiaeA/ercifcundae iudicio

eum póffe experiri. | t | |
XIX. G A1v s llibro VE ' iale. IrE M
ex diuerfo fimiliter profpicere iudex debet, vt quod vnus ex
heredibus ex (r€/ héreditaria percepit 5?, ftipulatusue eft, non
ad eius foligs lucrum pertineat. Quae $1 jta fcilicet confe-
quetur iudex, fi aut reputationes inter eos fecerit, aut fi ??
curauerit cautiones interponi, quibus inter eos communicen-
tur commoda et incommoda. Horeq
XX. VrPIANVS ll XIX.-4d—Edi&tum. — Sr ri-
LIA nupta, quae dotem conferre debuit, per errorem cohere-
dum ita cauit: vt, quod a marito regperaffet *?, pro partibus
hereditariis folueret: nihilo minus arbitrum familigelercifcun-
dae fic arbitraturum Papinianus fcribit, vt etiam fi conftante
inatrimonio ipfa diem fuum obierit, conferatur dos: nam im-
peritia, inquit, coheredum, iurisdictionis formam mutare non
potuit. $. r. Si filiusfamilias iuffu, patris obligatus fit, debe-
bit hoc debitum praecipere. Sedjeétjfi in rem patris vertit,
5Sdem placet, et fi de peculio, peculium práecipiet: et ita Im-
perator nofter refcripfit. $. 2. Hoc ampliussJZ 7 filiusfami-
dias ** heresjinftitutus dotem vxoris fuae pragcipiet 95, nec

ijz

69 Hal. idemque ait, et i. Sed etVulg. omifloet. BR. — 70 Hal. et Vulg. age-
£uv. BR, 71 Hal tentat. Vulg. temperat. BR. q2 Kal fecit. GEB.
43 Flor. erat beredem, recentius et forte praeter neceffitatem literae co, pracfi-
xae. Correcionem tamen omnes receperunt. ER. Etiam Hal. GER. 74
Hal, in margine: alias baereditaviis. Male. Etiam Balil wsg? vXv wexovAmgíuv
$avesay. BR. 75 Ap. Hal. haec vocula cum in initio periodi inter voces
filiusfamilias ex patri inferta legitur. GE B. "76 Klal babebit. "Wulg. babere.
g R. 7* Hal. praefigit Sed et. Vulg. Et. BR. 748 MHal. decederet lega-
zavrius poffeffiome. G EB. 79 Ap. Hal. ez, abeft. GER. 80 Vulg. praece-
perit, male. Etiam Bafil. A£8s. BR. 8&1 Vulg. Quod. BR. 82 Ap. Hal.
fi abeft. GEB. 83 Hal. recupevaffet. GEB. $4 Vulg. praefigit fi. BR.
85 Vulg. inferit fit. BR. 86 Hal. praecipit. GEB. 87 Hal. in margine:
alias, cobaeredibus. GEB. 88 Ap. Hal. et, abeft. GE R. 89 Hal. fmz'uso
GE R. 90 Hal. ipfius. GE B. 9i Hal. efl. GE R. 92 Gothofr, in no-
:3: Al imter. Sed ím re&um eft, vt in L. j9. $, vit. Attamen ipíe "Taur.

m
[7]

L.

uvt.

LIB.

. tem non folum patri datam dotem filium oportere, verum etian

.eft;ihoc quoqüie debere praeciperef quia et hoc patris Aes alie-

T

* 9 P* e * f2 h .. , [ ee P : "i -
immerito ; quia ipfenera matrimonii fuftinet. Integramigitur
dotem práecipiet, et cauebit, defenfüm iri coheredes ?7, qui ex
ftipulatu poffunt conueniri. Idemga&t 38 fi alius dotem dedit, et
ftipulatu : eft. Iäec folum vxoris fuae dotem, fed etiam filii fui vxo-
ris: quafilhoc]?? quoque matrimoniilonus ad ipfum fpectet: quia
filiikonera et nurusipfe adgnofcere neceffe habet. Drdecipere au-

TIT:

i 189

ipfi ?? filio Marcellus fcribit: fed filio datam tamdiu, quamdiu pe-
culium patitur, vel in rem patris verfum fit ?*. $. 3. Si pater
ini2? filios, fine fcriptura, bona diuifit, etÁonera feris alieni
pro modo poffeflionum diftribuit, non videri fimplicem dona- B g
tionem, fed potius ?? fupremi iudicii diuifionem, Papinianus iE
ait. Plane inquit, fi creditores eos pro portionibus heredi- l,,"Jf(CtWü'ä
tarlis conueniant, et Vnusï(þ"lacitalgetre&g ?4, poffe ?5 cum Z & 9
eo praefcriptis verbis agi, quafi certa lege permutationem fe- T ræï
cerint: fcilicet,|fi omnes res diuifae fint. $. 4. Familiae^er- 1Zz 4 -
cifcundae iudicium ?*5 amplius, quam femel agi non potett, p
nifi caufa cognita.Q,.Quod fi qugedam res indiuifae reliCtae
funt ??, communi diuidundo de hi& ?5 agi poteft. $. 5. Pa-
pinianus ait, fi vni ?? ex heredibusfonus aeris alieni iniun-
gutur *?? citra fpeciem legati, officio, iudicis familiae Áerci-
fcundae cognofcentis fufcipere eum dj oportere: fed non vl-
tra dodrantem portionis fuae, vt quadrantem illibatum habeat :
indeninfs * igitur coheredes fuos praeftarecauebit. $. 6. Idem.
fcribit ^, et ? fi filius in muneribus publicis, in quibus pater

'ei confentit. 7, :wreT 3/? eft, et pro parte heressfcriptus

r ,

J5. a[aq,&/?,ï,;
num fuit ?. Sedíiqua munera poft mortem patris fufcepit ", £m
ab his heredes patris foluti * fünt. $. 7. Neratius autem. 2«
-'ggfgöïcü-t ?, eum, qui plures filios habéret, vnum ex filüa &««
jcywvodecioy |*? fufcepturum profeffum effe: et prius, quam qec: r n lu
honore&** fungeretur, mortuum effe, omnibus filiis heredibus 4 24«m, 11222 fs
inftitutis: et !? quaefitum effe, an is filius, quod in eam rem g^ o um o
impendiffet, familiaeZercifcundae confequatur? eique *? re-££*eem —— .
fpondiffe, nulla aCtione idéni ^^ confequi poffe. Quod meri- vafwgwüogä—
to difphicet. **. BDebet itaque hoc iij familiae Zercifcundae iu-- *J*/,,W"&
dicium venire. $. 8. Item Papinianus fcribit, fi maritus alte- — £: 7ene,
rum ex heredibus/onus dotis foluendae, quae in Pcipulat'ionem — L: XIM o t ag
venit, füfcipere iuffit, et mulier aduerfus vtrumque dirigat |
dotis petitionem, coheredem effe defendendum ab eo, qui fu-
fcipereonus iuffus eft. Sed legata, quaeab vtroque pro dote da-
ta, Wnentur R6: 0 C(Sïfïpendlo r* ]föheredis effe *8, as : EY MI IZ
qui debito leuatur, non oportet *?: videlicet vt coheres, qui :
/My"

Áonus aeris alieni fufcepit, officio iudicis legatum confequa-
tür. Et verum eft hoc, nifi aliud teftator edixit. $. 9. Idem.
fcribit, quod vni ex coheredibus ftatuliber condi&ionis im-
plendae nomine dedit de peculio, in hoc iudicium non venire, -
nec communicari debere.

XXI. PAvrvsMibro-XXHL.-ad-Edictum. . IpE w

etin communi diuidundo.
" | AXXII..

20

Mempe v i& recenter adie&ta fyllaba ter. BR. — Ne-
que abludit Norica, etiam zuter habens. G ER. 93 Vulg. inferit feciffe. Bn.
94 Vulg. uom det. BR. 95 Hal. poterit. G EB. 96 Vulg. iudicio. B.
97 Hal. fiut. GE B. 98 Hal. eis. GE B. 99 In Vulg. eft L. fj oui, teitc
Contio. BR. rco Hal et Vulg. imiwugatur. BR. — 1 al et Vulg. iude-
mmes, BR. 2 aur. fcriVit. GEB. 5 Ap. Hal et, abeft. GE R. 4. |
Hal. confenfit. G EB, 5 Vulg. ebligatus. BR. 6 Hal fuerit. GEB. 7 .
Hal. fufceperit. G E B. 8 Taur. patriSoluti. GE B. 9 Hal. reiziit. GEB.
10 Id eft conflituendi defignandique certamiuis munns. Et ita hanc vocem quo-
que reddidit Hal GEB. IX Flor. erat Ponere, et inde valde veremur, ne le- ^
gendum fit ouere, afpiratione abundante: fuadet idem Jxfczpiendi vocabulum.
Immo Vulgares fubftituunt sumere. BR, — 12 Ap. Hal.enabeft. GEB.— 13 Ap.
Hal. eique, abeft. GE B. — 14 Hal. etVulg, i. BR. — 15 Hal. di[plicuit. G E 5.
16 Hal. retineantwr. GE B. — VT Taur. coNpendio. GER. — 18 Àp. Hal. effe,
poít lenatur,reieum. GE a. — 19 Hal.oportere, GE B. — 20 Vulg, inferit eff. 8 R.

habet in margine: znter.

*

zi
Qa 3

190 DIGESTPORVM -LIB. X. -TIT. IBE

coheth, — XXII. VLPIANVS llibro XIX.—ad Edictum. I[.ä)EM
—— . devts, 4 Labeo fcribit, fi vnusiheredumjthefaurum ?* relictum a te-
19 - À fatore effodit, [familidehercifcundde iudicio eum teneri, etfi
L. ] " cum extraneo conício partitusfit] $. r. ?? FamilizeAercifcun-

J8c fere xn-»dxw-&fdae judex ita poteft pluribus eandem rem adiudicare, fi aut|

JLocdlens fs pluribus jfu&tit)vnius rei praeceptio relitta, vbi etiam necefi-
expee« — tatem facere Pompon.ms Ícribit, vt plurx.bps adiudicetur, vel fi
2 certam partem vnicuique coheredum adlignet: fed poteft ??
E 1.f À etiam, licitatione admifía vni rem adiudicare. $—e| Sediefire-
XX ^ , eijonibus diuifum fundum/bpoffe adiudicare fecundum diuifio-
C 7;2',:.4.7-412:1 - pem, nemo dubitauerit.) $. 3.[Sed etiam, cum adiudicat ?^,
; (l teo- poterit impohere aliquam feruitutem, vt alium.alii feruum fa-

| 7?'&6.: ; * 3 PU * . *v * .
? : W/,?/ ciat ex/dls ??,.quos adiudicat: fezgï fi pure alii ^* adiudicaue-
à e A . * J um . "
arLseyiulaee[ ^ ^ vit-fundum, àliumy ^" adiudicando, amplius feruitutem impo-
nerenon poterit. $. 4. Familifezercifcundde iudictüm ex duo-

r*/'ïy?'*'/'";"f'*ïüæ bus conftat: id eft, rebus, atque praeftationibus, quae funt per-
fonalesaCtiones. $. 5. Papinianus de re, quae apud hoftes eft,
4] od Marcellum reprehendit ^?, quod ?? non putat J praeftatio-
nes ?* eius rei venire in familiae/ercifcundae iudicium, quae
apud hoftes eft: quid enim impedimentum ?^ eft, rei prae-
Ítationem venire, cum et ipfa veniat i
A XXIILP Av rvsübroXXHE- adEdittum. Pno "TER
/77/2"**(44""*"' Ténarha fpem po&ümig" 2 fciïice;cacg*lpwgqut1.0n;3 : quia poffunt ,non,*?
B LR of reuerti: nifijftantum geftimatus .üt dubius euentus.
| / A/M.: XXIV. VuPrAN v Scibre-XTX-—r-Ediétum. SEeD ET
i^ ek p?.zyïmif/a;-, eiusrei quae in rebus humanis elle defiit, veniunt praefta-
tiones. EÉt ego Papiniano confentio. $. r. Familiae/ercifcun-
dae iudicium, et inter bonorum pofleffores, et inter eum, cui
reftituta eft hereditas LäX,,JT.rebelliano fenatusconfulto, et ce-

? ' A d . z. ]
i , &71 | teros |honorarios/ fucceffores ?*, locüm hàbet.

(XX XXV. PaAvrLvsuibrotXXIIL. ad-Ediétum. Hxmx-
3,-...».-:1.».»**8 P Iï. * : , ( » HAEE, O 35 * e
DES [eï.ü jqui apud hoftes deceffit, hoc 1udicitim experiri
poffunt.. $. r. Si miles alium caftrenfium, alium ceterorum
bonorum heredem fecerit, non eft locus familiae Aercifcundge
iudicio :. diuifum eft enim per conftitutiones inter eos patri-
monium. Quemadmodum ceffat familiaefercifcundae iudicium,
cum nihil in "corporibus, fed omnia in nominibus funt. $. 2.

if evutv

|;j/&,. Quantum vero |ad;accipiendum familise/ercifcundae iudiciumjl

Yl rasred [nihil intereft, poflideat quis hereditatem, necne. $. 3. De
: ,;&;?0;32222;. -
"o communes fint ??, vnum familie/ercifcundae iudicium Jfumi
poteft. $. 4. Si inter, me£et tej Titiana hereditas communis
fit, inter me autem,|et telee Titium ?" Seiana, poffe vnum iu-
;ic ex €éxdicium acóipiinter tres, Pomponius fcribit. — $. 5. Item, fi plu-
res hereditates inter nos communes funt, poffumus de vna fa-
miliaelercifcundze iudicium ?? experiri. $. 6. Siteftator rem
communem cum extraneo habebat, fiue rei fuge partem alicui
legauit, aut ?? heres ante iudicium familiae&ercifcundae acce-

21 Taur. tbenfaurum. GEB. . 22, Hal. praefigit Jtem, fed fequens zta, omittit. |

GEB. 23 Hal. poft. GEB. — 24 Hal. adiudicauerit. G E B. 25 aur.
ds. Flor.zà is pracfixa litera P, vndeomnes bis. BR. Etiam Hal. GEB. — 26
Hal. alium. GERB. 22 WVulg. ali. BR. — 28 Hal. repraebendit. GEB. — 29
"Vulg. qui. BR. 50 Hal. putet. GEB. 3t Taur. habet ex Flor. ZNprae-
flatioues. Sed cum zmpraeflationes . vel iupraeflationes non fit vox latina, credi-
mus fubnatum errorelibrarii ex z» familiae quod fequitur, — Vulgati habent : zz-
terim praeflationes. . Et ita ex XI. MSS. decem. Qaui fupereft Barb. zu. totum
praeflationes, — Hal. fimpliciter praeflationes, quod et ipfi malumus. Bm. Relh-

(tMM*-K—Am quaVMSS. Otob. Vat. I. III. IV. Pal. . S. Cruc. Magl. Treuif. Bynkersh. GEB.L

fidem íeruant archetypo. &R. Barb. Otob. $. Cruc. Treuif. Bynkersh. GE .

'XBZ Vulg. Zmpedimento. Hal. quod enim impedimentum ef. Quinque MSS.

« 432 Vulg. pofftnt ad nos veuerti. B R. 34 Bafil. Àv veavruoíav 9iz3ózev. BR.
eANN T. N 5 Gothofr. in nota AJ. iudicio. ta Vulgares omnes. — Videlicet Flor. antique
poíterior 2 in o rotundata, et z expun&a. Sed priftinam fcripturam "Taur. tue-
v tur, quod mox $. y. absque omni mutatione eft: zudicium. experiri, adde L. 20.
$. 4, et L. 40. b. Br... Etiam Hal. zudicio. GEBR. — 36 Hal. fuut. GEE. — 47
Taur. tETitimn. GEB. — 58 Hal et Vulg. iudicio. BR. — 39 Hal. fiue. GE R.
40 Hal. dicebat, fed typorum vitium agnofcit ipfe. BR. 41 Gothofr. in
nota: Ordo hic inuerfus videtur Petro Fabro [. Semefl. 23. vbi fic legendum

(xx

pluribus hereditatibus, quae inter eosdem ex diuerfis caufis.

ptum partem fuam alienauit, ad officium 1udicis pertinet, vt
eam partem, quae teftatorig fuit, alicui iubeat tradi. $. 7.
Quod pro emptore, vel pro donato, putà, coheres poffidet, in
familiaeercifcundae ludicium Venig negat Pomponius. $.8.
Idem fcribit, cum ego et tu heredes 'Titio extitiffemus, fi tu
partem fundi, quem?totum hereditarium dicebas *?, a Sem-
pronio petieris, et victus fueris, mox eandem partem a Sem-
pronio emero, et traditus mihi fuerit, agentejte familiae4ercie
fcundae iudicio, non venietípon folum hoc, quod pro herede L 254* -
poffidetur, fed nec id, quod pro emptoré *'. " Cum enim per ^? ***
iudicem priorem apparuit, totiim ^? non effe hereditatis, quem-
admodum in familiaelercifcundae iudicium veniat|43? $. 9.
An ea ftipulatio, qua finguli heredes,in folidum habdht actio-
nem, veniat in hoc iudicium, dubittur *^:veluti fi is, qui

viam, iter, actug ^? . ftipulatus erat, decefferit: quia talis fti-Eey&«:um.

pulatio per legemdlï:.).(ledm tabularum non Mdïtur: quia neg.l /.&.

poteft. Sed ** verius eft, non venire eam in iudicium, fed .
omnibus in folidum' competere actionem ^7: et, fi non prae-
ftetur via, pro parte hereditaria condemnatingfgï fieri opor-
tet *?, $. ro. Contra, fi.promiffor sáae-deceflerit pluribus 9 x«
heredibus inftitutis, nec diuiditur obligatio *?, nec dubium
eit ??, quin duret: quoniam viam promittere ätïis poteft, qui,

fundum non habet. Igitur, quia finguli in folidum tenentur, )æü;;'öuï*lf

As

officio iudicis cauäæïes interponi deberef*, vtífi quis ex his j $4 Jolst

conuentus litis Zefüimationem praeftiterit, id pro parte a ce-
teris confequatur. $. rr. Idem dicendum eft, et Wi teftator:;S)u — —
Egam legauerit. $. 12- In illa quoque ftipulatione profpicien- [; 75X e
um eft]coheredibyus, fi-tefisser promiferat 5?, wxkgvk pkg 7^

SE, NEQVE PER HEREDEM SVVM FIÉRI, QVO MiI-l

NVS IRE AGERE POSSIT: quoniam vno prohibente, in
folidum committitur ftipulatio: ne vnius faftum ceteris da-
mnofum fit. $. 13. Idem iuris eft in,pecunia promiffa a te- -
ftatore, fi füb pfena promiffa fit ?* : |mam/licet haec obligatio
diuidatur per legem düodecim tabularum, tamen, quia mni-
&hilyyh 5^ prodeft.ad péepam euitandam, partem füam foluere, - -
fiue nondum foluta efifpecunia, nec dies venit, profpiciendum — :
eft per cautionem, vtgg.indem'ïïitate;cauääïjer quem factum .. ;« ex: -
fuerit, neomnis pecunia folueretur: autvt caueat, fe ei, qui 5* ,2emp 7f
folidum foluerit ?^*, partem praeftaturum: fiue etiam ?* fol- 1 sa 7-
uit vnus vniuerfam, pecuniam, quam defunctus promittit 55,
ne pgena committdrótur, famiïiäe/»erc*ifcundäe iudicio a cohe- -
redibus partes/recipere poterit. $. 14. Idem obferuatur in pi-
gnoribusfluendis ?*?: nam nifi vniuerfum, quod debetur, of- s
ferät r 99, iure pignus creditor vendere. poeteft, - $: 15. Si
; pR i 4 TT Eav - * .
vmgg;/J ex coheredibus noxali iudicio feruum hereditarium de-
fenderit, et litis Jeftimationem optulerit, cum hoc expediret,
id pro parte hoc iudicio confequatur 97. [dem eft et fi vnus
legatorum nomine cauerit, ne in políeffionem mittere;(tur "d-
exiftimat: mom veniet, m«f. b. q. pro emtore poffidetur, f. n. id, quod pro berede.
Noftrum tamen ordinem agnofcunt Bafil. BR. Etiam Hal. nifi quod pro wos
veniet nomu folum, habeat nom folum mon veniet. GER. 42 Hal. totam vem.
G E B. 45 Hal. et Vulg. veuiet. BR. 44. Vulg. dubitabatur. BR. 45
Repone acum. — Sibilus eft ab initio vocis fequentis. Quinque codices habent
af(fum. — Nam Barb. in quo erat Florentina corre&us eft; Treuif. habet et actumn,
fed malumus absque copula. Bynkersh. tamen fine gloft. habet adhuc vt Flor.
BR. Reliqui funt: Otob. et Bynkersh. cum glofi. Etiam Hal. acbum, absque
et. GEB. — 46 Vulg. Et, loco Sed. gR. — 47 Vulg. praefigit fed. BR. — 48
Hal. oportere. GEB. — 49. Hal. diuidi obligationem. GEs. — 50 Ap. Hal. eft,
abeft. GER. 51 Vulg. debent. BR. 52 Hal prmniferit. GE R. 53
Hal. zm pecunia, fi a teflatore fub poena promifja fit. GEB. — 54 Wulg. mibil.
B R. 55 Hal. inferit . GE B. 56 Hal. foluit. GER. 57 MHal. iam,
loco etiem. GEB. 58 Hal et Vulg. promifit. BR. 59 Gothofr. in nota
Al. luendis,'atque ita ipfe Taur. habet in. margine /uendis, nempe recentior ma-
nus primas literas so in foluendis, deleuit, cum autem et n, in proximo ifi, ab
eodem, vt videtur, calamo deletum íit, quod merito omnes neglexerunt, tanto
luftius haefitatur in admittenda hac mutatione. BR. Etiam Hal. |wendis. GEB.
Go Halk offeratur. Sed et Flor. deleta pofteriore e, repofita a. Recentiores
habent offerretur.B R. — 61 Hal, ct Vulg. confeguetur. BR. — 62, Hal. et Vulg.
78:tievee

m at
E RNPSPQEQE

b-2
E

TRVU
] Jta

m

*« m

/

r.

L1A

ecïfimt

3. d —R ; "a
-

1 fa. geftorum ei attio non competit. Talem igitur diligentiam prae-

wfï:&ïï;vm

. od
jetiomnine quae pro parte expediri non poffunt, fi vnus co-
. gente neceffitate fecerit, familiae/ercifcundae iudicio locus eft.
495 $& 16. Non tantum dolum, fed et culpam in ref hereditarig/
praeftare debet coheres: quoniam cum/coherede non contra-
himus, fed incidimus in eum: non tamen ££. diligentiam prae-
Íftare debet 9*, qualem diligens paterfamilias: quoniam hic
propter fuam partem caufam habuit gerendi : et ideo negotiorum

|fteo.

« dtare debet, qualem in fuis rebus.|. Eadem funt, fi duobus res.
r aX« - legata fit: nam et hos coniunxit ad ** focietatem non con-
' fenfus, fed res. $. 17. Si incerto homine legato, et poftea
defunéto legatario, aliquis ex heredibus legatarii non confen-
M-j tiendo impedierit legatumyis, qui impedit, hoc iudicio ceteris,
quanti interfit eorum, damhabitur. Idem eft, fi e. contrario
: vnus ex heredibus, a quibus generaliter homo legatus eft
quem ipfi elegerint, noluerit confentire, vt praeftetur, quem

ÓH . D "] .? Cæf-m,,.em. L] L] * L
«uex;, íolui omnibus expediebat, et 1&99, conuenti a legatario iudi-

cio, pluris damnati fuerint. $. 18. Item culpae nomine tene-
- tur, qui, cum ante alios ipfe adiffet hereditatem, feruitutes
praediis hereditariis debitas paffus eft non vtendo amitti.
$. 19. Si glius, cum patrem defenderet, condentnatus foluerit, !
vel viuo j£6; vel-poft mortemsrpoteft 9? 4equius dici, habere
gt €icwnfe petitionem 9* ,a coherede QCS*fLin familiae^ercifcundde ïiuäli'cio.i
(d6k. S2e- Iudéxifanilise jefeifeundde| nihil débet indiuifum relin- .

&. quere. $.21. Item curare debet, yt de euictione caueatur .
c&. Ris, quibus adiudicat. $. 22. Si[pecunia, quae domi reliéta
4):54,n0n eft, per praeceptionemjreli&a fit, vtrum vniuerfa a cohe-
redibus praeftanda fit,'an pro parte hereditaria, quemadmo-
dum (i pecuniz in hereditate ggljïfgj effet, dubitatur 9?: et
magis dicendum eft, vt id. praeftandum fit, quod. praeftaretur,
fi pecunia effet inuenta. r i :
4ahas XXVLiGArvs flibro VIE ad Edictum prouineiale. O r-
Frcio autem

[j L] . * . g(ftq s L [
iudicis conuenit, iubere jrém ; hereditariam
venire vnam, pluresue, pecuni

E' éi numerari, cui legata fit.
; XXVIL Pavrvsllibre-XXHE-—2-ad-Edictam. Iw
uoc iudicio condemnationes et abfolutiones in omnium per-
fona *3 faciendae fünt: et ideo fi in alicuius,perfona omifía
coxde V,a.,/ä[itggmämtio, in ceterorum quoque perfond] quod fecit iudex,
non valebit: quia non poteft ex 7^ vno ?? iudicio res iudi-
càta in partem valere, in partem non valere. :
|Daulat eng XXVIIT. (GArvs Libre-VH.-ad-Edictum-proutnciale,
a EM PIGNORI creditori datam, fi.per praeceptionem lega-
uerit teftator, officio ludicis continetur, vt ex communi pe-
cuniafduatur *9?, eamque ferat is, cui eo modo fuerat legata.
XIX. PAvrvslilbre-XXIlE-ad-Ediétum; . Sx Pi-

GNomnr res data defun&to fit, dicendum eft, in familiae^erci-

? e . . 0 . e * E * * . .
Ícundae iudiciümy venire: fed is, cui adiudicabitur, fami-
liaeÁercifcundae iudicio pro parte coheredi erit damnandus:

nd& cauere debet coheredi, indemnem eum fore aduerfus eum,
qui pignori dederit 7: quia pro eo erit 7*, acfi Hypotheca-
ria vel Seruiana actione petita litis seftimatio oblata fit, vt
suittevetur. BR. 65 Vulg. inferit talem. BR. 64 Vulg. addit cobaeres.

BR. 65 'Taur. aT. GEB. 66 Hal. poterit. GER. 67 Vulg. babe-
( ve emi vepetitionem, probabiliter, fi fupplementum abeffet. Sed nec Taur.

dedit-

rrnamaags ii

edidit babERepetitionem. — Etiam MSS. quae vidi Flor. cuftodiunt. BR.
Puta Barb. Otob. S. Cruc. Treuif. Bynkersh. Etiam Hal. GEA. 68 Vul-
| | gares hic collocato pun&o pergunt: lm familiae ercifcundae. iudicio mibil debet
| zudex indiuifum velinquere. n R. 69 Vulg. dabitabatur. BR. 7o. Vulgo
| wmtem, abeft. BR. —— 71 Hal,et pecumiam. GEB. —— '72 Hal. lib. XXI. GE R.
*73 Hal. perfouas. GER. 74 Ap. Hal. ex, abeft. GE. 75 Vulg. inferit
codemque. BR. 76 Vulg. foluatur. &R. — 7 Hal. dedit. GEE. — 78 Vulg.
Qro eo dedit. BR. 79 Vulg. et, abeft. BR. 80 Hal. reddj. GEB- — 8I
Hal. obiiciatuv. G EB. 82 Hal. fit. GEB. 83 Hal. hic habet: vt et ezus,
quod propter mneceffitatem vel vltra impendit, fit aclio creditor:i. Flor. fuit fcri-

Wm? -eletüm| eft) cum. videri pot-
a

ptum: etiamnultroefletiamactio, et 8
Solus Vat. . habet,

DIGESTORVM ) LIB. X TIT.

poffeffionem, exemptis ??
jure cuique ?? noäls partiatur? Herennius Modeftinus ire- ^«

aïljaue Jg/ex pretio reda&&.

vt corréctum eft/Ffor. Praeterea Barb. fupra creditori, interpretandi caufa fcri-

let,primum deleadum fuiffe. e
ss C * )AWC

— , é 1 þ
X 'V.AM od i .. ——

T.

et *? is, qui oätulerit, aduerfus dominum vindicantem exce-
ptione tuendus fit, Contra quoque, fi is heres, cui pignus
adiudicatum eft, velit totum reddere 99, licet debitor lïolit,
audiendus eft. Non idem dici poteft, fi alteram partem cre-
ditor emerit: adiudicatio enim neceflaria eft, emptio, volun-
taria: nifi f-obiciatur 5* creditori, quod animofe licigäs eft 8?, );f
fed huius rei ratio habebitur: quia quod creditor egit, iïf'?) eo
habendum eft, ac fi debitor per procuratorem egiffet: et eius,
quod propter neceífitatem impendik, etiam; vléro éitjactio 33 i*«
creditori. . OM /ä?m AR
. XXX. MonpEsmrINv sjh " Fvxe CR
pvs mihi communis eft, .äï*quugilæae' coheredi: in eo fundo & JX £,
reliquiae funt conditae, quibus religio ab vtrifsque patgibus ?? (v , n62 A. R ..
debeyatur *^: nam parentes quoque eiusdem pupillae ?* ibi z
fepu lätfunt: feïï tutores diftrahere fundum volunt: ego non ^cexe, £ ;
confentio, fed portionem méam poffidére malo, cum .vniuerfi- ue. !
tatem emere non poffim, et velim pro meo arbitrio exfequi ius |
religionis: qujero, an recte arbitrum communi diuidundo 9?
ad hunc fundum partiendum petam: an etiam is arbiter, qui
familiaelercifcundae daturBisdem partibus fungi poffit, vt hanc

ceteris corporibus hereditariis, pro excegsr-

1S9I

fpondit, nihil proponi|cur familiae^ercifcundae iudicio addi- lZ — -
Zïus ?* arbiter officium fuüum etiam in eius fundi, de quo agi- Md
tur, dgiggoxïem. ?2 interponere non pcmligivfa |loca ?.a?)f,./
in iudicium non deduci, eorumque ius fingulis heredibus in :
folidum competere. | Go |
As XXXl. [BAPINIANYS//libro-VIL-Qufeftionum. Sr .
sERvvs pignori obligatus luatur ab vno ex heredibusjqudám-.- Geca ,
uis poftea decedat, officium tamen arbitri durat: fufficit enim
communiþyfïs. 93 caufa, quae praecelffit, qu&eque-hodie ?* du-
raret, fi res non intercidiflet. »cex€, £: |
XXXI. derg E M jlibro-IHE.-Refponforum. |QvaAE pater
inter ?5 filios jnórijdiuifit, poft datas a€tiones vice diuifionis,
ad fingulos pro hereditaria portione pertinegt: modo fi ce-
tera, quae non diuifit, in vnum generaliter non contulit, vel
res datas non fequuntur. /ee«nea.
XXXIIL IpEMilibroVIL.-Refponforum. S1 pPATER-
FAMILIAS, fingulis heredibus fundos legando, diuifionis -
arbitrio fungi voluit, non aliter partem fuam coheres prae-
ftare cogétur, quam fi vice mutua partem ?? nexu pignoris
liberam confequatur.
XXXIV. Inx w libee VHE forum. SERvos in-
ter coheredes tempore diuifionis 3e&imatos, non emendi fed diui-
dendi animo pretiis adfcriptos videri placuit: quare fufpenfa con-
dicione mortuos, tam heredi, quam fideicommiflario deperiffe.
XXXV. Ip EMLUibP&-XIL—Refpæfemm Powro-
x1vs Philgdelphus, dotis caufa, praedia filiae, quam habe- sic €x 0. b
bat in poteftate, tradidit: et reditus eorum genero folui man-awAe 729«
dauit: an ea praecipua filia retinere poffit, cum omnes ?? filios —
heredes inftituiffet, qugerebatur?) [uftam caufam retitendae | Cs ,
poffeffionis habere filiam, :ï)oniam pater praedia, de quibus

EPIR a bt Ws

;' AL amas
^.

w o

«

ptum habet:fc. coberedi. Vulg. habet: quod propter meceffiatem impeudit vel —— 4 — /
vltro, eff etiam actio creditori. BR. Reliqui codices ïTOtob. S. Cruc. Treuif. , ;?W
Bynkersh. GER. $4*Hal. et Vulg. inferunt et. BR. 'Vt et Barb. Treuif. ,. ; !
Bynkersh. 1n Otob. fuppletum eft. $. Cruc. ngpz'lleque.TGEB. 85 Hal. Tw eïZM Uä
Vulg. omnes: aó vtrisque partibus, ctiam MSS. nifi quod duo ex feptem tantum | x
vtrisque habent, nempe Treuif. et Bynkersh. I. Ego non probo. Puto praepofi- —
tionem ab hic notionem habere ve? ob vel propter. BR. — Reliqua funt, qui, vt
reor, habenti ab vtriusque partibus, Barb. Vat. L. Otob. S. Crï*. et Bynkersh,
86 Vulg. debetur. BR. 87 Hal. paellae. G EB. 88 Hal. et
89 Hal. et Vulg. exceptis. 8R. — 9o Vulg. ca-
iusqué. BR, .. 91 Hal, et Vulg. aditas, BR. 92 Hal. dimifiome. GEB. — 93
Vulg. commnnis, BR. 94. Flor. eft odie, ita nempe Taur. GE. 95 Hal.
in. GEB. 96 Hal. inferit a. GX 3. 97 Flor. eft emnis. lta enim Taur.

Il. GEB. us

Vulg: Anferutit zudicio. B R.

192

tem quoque patris fteterat, |refpondi: filiam etenim, quae na-
turaliter agros tenuit, fpecie dotis, cuius capax fuiffet ??,
defendi. :

« f
26

XXXVI. Pavrvslüibro-TE-Quaeftionum- Cv pv--

TAREM té'coheéredem meum elffe, idque verum non effet,
egi tecum familiaelercifeundae iudicio, et a iudice Jinuicem.
adiudicationes et condemnationes faCtae füunt: quaero, rei ve-
: ritate cognita, vtrum condictio inuicem competát, an vindica-
tio: et|an aliud in eo, qui heres eft]fáliud in eo, qui heres
non fit *??, dicendum eft * ? (Refpondi, qui ex aífe heres
L^ Y**. epat, fi, cum putaret fe Titium coheredem habere, acceperit ?
.. cum eo familiae/ercifcundae iudicium, et condeminationibus
- fattis foluerit pecuniam, quoniam ex caufa iudicati foluit, re-
petere non poteü.h Sed tu videris eo moueri, quod non eft
iudicium familiaer'ercifcundae, nifi inter coheredes acceptum:
fed, quamuis non fit iudicium, tamen fufficit ad impediendam
repetitionem ?, quod quis fe putat condemnatum.
neuter eorum heres fuit, fed, quafi heredes effent, accepe-
nint ^ familidekercifcundae iudicium, de repetitione idem in
-t vwtrisque dicendum eft, quod diximus in altero ?. Plane fi
E j dlaotrn, 4Lf,, ine iudice diuiferint res, etiam condictiogfiem) ? .earum rerum,
L-Iputeit i quae ei cefferfint, quem coheredem efífe iputa äu. fuit he-
L Z «woguat: Tfew competere dici poteft: non enim transa&um inter eos
; ántellegitur, cum ille coheredem effe putauerit./ — . 71
) XXXVII. Sc&gvor Adibro-XILE ionum. : Qvi
FAMILIAEfRAercifcundde iudicio-agit, non confitetur aduer-

e) coheredem.
L—PAasnt ;

XXXVIII. PAvrvsüibroll.Refponforum. Lvcrivs
et 'Titia fratres * emancipati a patre, adulti curatores ac-
ceperunt: hitcommunes pecunias ex reditibus redactas fingu-
lis;/fubminiftrauerunt: poftea omne ? patrimonium diuiferunt,
et 7? poft diuifionem Titia foror Lucio fratri fuo cdepit
quaeftionem mouere, quafi amplius accepiffet, quam ipfa ac-
ceperat: cum Lucius frater eius non amplius fua portione,
immo minus, quam dimidiam ;* copfecutus fit:, qugero, an
Titiae competat aduerfus fratrem actio ? Paulus refpondit, fe-

uanjimo'«)& M]w'f'
J 71401,, ££ fua- M

€ne r . ;
cundum ea, quae proponuntur, fi Lucius non amplius ex red.
ditu praediorum communium accepit, quam pro hereditaria-

l

J4t. portione !ei competeret, nullam forori eius aduerfüs eum com-
.5,, petere aCtonem. dJdem refpondit, cum ex decretis alimentis
[ $ s at

— l a Praetore amplius fratrem accepiífe diceretur, quam fororem:
non tamen vltra partem dimidiam. ;

qui dare debebat omnlIs. GEB. 98 Hal. quaevatur. GER. — 99 Hal. fuit.
a. Mi G E B- IoO Hal. efl. GER. 1 Hal. fit. GEx. — 2 Hal. fufteperit. GEB.
i xc$ 3 Flor. poft vocem repetitionem, ruríus fcriptum eft fufficit, et hoc pofterius ex-
W ' punxit corre&tor. — Forte tamen prius fuiffet expungendum. — Sane Hal. ita ha-
—— bet: tamen ad zmpediendam vepetitiobem fuffcit. BR. — 4 Hal. acceperunt. G E B.
5 Hal. diximus fupra im alterutvo. GE . 6 Vulg.-. Plane fi fime iudice dimi-
ferint ves: etiam conditlio efl earum. verum, quae ei cefferint, quem cobaeredem
ffe putauerint. Nihil praeterea. — Hal. Plame fi.fine iudice diuiferint res, etiam
condithionem earum verum, quae ei cefferunt, quem. cobaeredem putauit: ei, qui

" v2 v fuit baeres, competere dici potefl, — Non enim etc. Vulgatam fiue in totum fiue
1 L ) . . UngG
| . Pro parte reperi in XIII. MSS.,quos inter folus Treuif. quondam cgndittionem,
: N Oïgb habuit, pro condztto eft. Verb

um fubfantiuum eff, in quibusdamP5demum fe-
üitur poft: eavaum re Immo in Taurin. V. habetur: condiclio éarum eft vc-
Tum, denique in Otób//pénitus exulat, vt et 72 etizm. B T? céfférint, quoque tan-
tum non in omnibus reperitur pro cefferunt. — At foli tres habent putaperint, in
plurali pro putanit, aut putauerit. Poftremo verba: Non enim tvansactum etc,
tantum defunt in quinque ex illis tredecim. — Ratio huius differentiae in promtu
efle videtur. Vnusex primis defcriptoribus archetypi Flor. a effe putaBit, ad:
effe pttauerit, delapfus eft, quae voces caput finiunt, et cum fimul verbum com-
A'petere, exciderit, quo 73 condiclionem, regitur, fupplen:?i'r*fenihs gratia fubftitu-
tum: condicio efl. BR. Etiam '"Yaur. habet pstaBit. J Yredecim codicesWfunt :

Bynkersh. Codices in quibg:s eft,/poft : earum rerumy,fequitur, funt Pal. T. et II

— GER. 7 Balil. $ 4A433€ «Augovóuoc. BR. 8 Hal. et hic et ante vo-

IDIGESTORVM LIB. X.: TIT,

quaerebatur 9?5, dotis effe voluit, et matrimonium poft mor- :

Quod fi .

| Barb. fed deleta funt. Immo in illo Vat. mendofe ícriptum fuit: vbi nulldnt

Barb. Otob. Vat. L II HII. Pal. I I. III. Magl. Treuif. S. Cruc. Taurin. u;f,

2,6 'Taur. in margine habet inter. GE B.

II; 'tw«QTZAJMMZM1m0ämWeifngywuäl
XXXIX. ScaxvoLA |lbro—L.-Refpenforum; .

PARTE heres inftitutus, caufaim d£ totis bonis, quam Läniäïgig)
heredes patiebantur fob-inultam- mortemf'?, füfcepit, et op-
tinuit: coheres ab eo partem fuam petebat, nec partem fum-
ptuum faCtorum in litem praeftare volebat. Quaefitum eft, an
doli exceptio noceret ? |Refpóondi, fi idcirco amplius erogatum *
effet, quod ipfiusigiiéque caufa |defenfa/effet, habendam ratio« 9* */.
nem fumptuum. Sed,[ét]fi omiferit doli exceptiondm| agere
poteft ** de recipienda portione fümptuum. $. r. Inteítato
moriens, codicillis praedia fua omnia et patrimonium inter li-
beros diuifit: ita vt longe amplius filio, quam filiae relinque-
ret. Qufefitum eft, an foror fratri dotem conferre **5 debe-
ret? /Refpondi, fecundum ea, quae proponerentur, fi nihil in« 7^
| diuifum relidquiffet ^^b, « ieyex voluntate defuncti colla-L j724&,
tionem dótis ceffare. $. 2.' Seruo *5 libertatem . dedit, qui
, OXT . . OXXX2?—— .
erat annorüm qguindecigm, cum erit annorum triginta: eidem
ex die mortis fuae quoad . viueret, (ib.ai;(ig(rum *$ nomine, de- e
: . f.,T0mexo 0. T . ! r .
narios denos, veftiarii,| denarios intiguin: TT praeftari
/fe, velle fignificauit. Qugefitumiéftj an vtile effet cibariorum ! Sry-l*

em

|jet veftiariorum 7? legatum, cum Stickíus ante libertatis tempus «-« «

decefferit : . et arï?,mïï non eft vtile, heres, qui praeiäifï:—grgt; a

coherede repetere poffit, apud ,quem morabatur? Refpondi,4.-
non quidem debita [füiffe ; fed|fi 1dj quod datum eft in alimen-
ta, confumptum fit, repeti non poffe. $. 3. Filius Reipubli-
cae debità, qu&e poft mortem patris contraxit, fratri fuo pro
parte hereditaria reputare non poteft, fi non in omnibus focii
effent ?^?: licet hereditatem paternam communem haberent ? *,
et pater pro altero filie-in patria Magiftratu functus 22f de-
ceffhit ^?. $. 4. Duos filios ^* fcripfit heredes, etcertos ho-
mines vnicuique eorum praelegauit, in quibus vni Stephanum
cum peculio:his viuo teftatóre" manumiffus deceffit: deinde
pater. .Qugefitum eít, an id, quod in peculio habuit Stepha-
nus prius, quam manumitteretur, ad vtrosque filios pertineat,
an vero ad eum folum, .cui cum peculio praelegatus fuenä::?
i Refpondi, fecundum ea, quae proponerentur, ad vtrosque722,5^ v uss, &..
$. ä Pater infZ filios (S(iliuiütpbona, et eam diuifionem täifww&
mento confirmauit, et cauit, vt aes alienum, quod vnusquis-
que [eorümí(habet, fiue habebit, folus füftineret: poftea, vnus
ex filiis cum pecuniam mutuaretur ?*, interuenit pater, eius- &a:
que confenfu praedia, quae filio adfignauerat, pignori data
funt: poft mortem patris eadem praedia idem filius poffedit z
vfuras folui-t:zqu:iero, an familiaehercifcundde iudicio,7fi?prge-
dia pigfori dàta diftrahat creditor, aliquid ei a coherede prae-
ftandum

omne, abeft. GER. Yo Hal. ignorat et, GEB. — 11 Hal et Vulg. quem
duinidia. BR. — 12 Defunt haec verba: ob znultam mortem in o&to MSS.|quae
vidi, fi Treuif. excipias et Bynkersh. fine glof.;aderant quoque in Vat. 1. et

Parl H
/þyukJaMa.l
: i . ; ; . - r o
mortem, pro : ob iuultam morteri, vnde liquet, quam facile continua Ícriptura ex 47
minus re&a vocum feparatione in alia omnia abeat. Flor. denique confirmant
Bafil. zv xAwgevépav c q3 xXmuucávruv vüv Ayuígemw voU meAsvTÁemvroc, CH]h bee !
redes accufarentur, tanquam mon vindicantes caedem defuncli. B R. Keliqua MSS.||
Otob. Vat. IlI. S. Cruc. vbi verba defunt. ^ Treuif. habet, vt eft Flor. Nec du« |
bito iffam inconditam le&ionem, vb; nullam wortem, et omittendi et. delendi j
ifta verba primam fuiffe caufam, maxime quod in reliquis huius textus vcfbx—ax
nihil de morte inalta occurrebat, quod emendationem fuggereret. — Interea etiam
ap. Hal. iftaverba: obiuultamortem, defunt. GEB. — 13Hal.poffe. GE&B. — 14
Taur.coMferre. GEB. — 14b Hal.veliquiffet. GEB. — 15 Hal. Sticbo, loco Seruo.
GEBR. IG Taur.ciVariorum, GEB. — 17 Hal. vicenos quinos. Sed cum proportio
hacratione nulla fit inter cibaria et veftiarium, videtur teftator voluiffe, vt vigintt
quinque non quotannis, fed femelfoluerentur. BR. — 18 Taur. ciVariorum. GEB.
I9 Cenfeo legendnm veffliarz. —Fuitenim tantum vnuri veftiarium. — Itaet Seneca
I de Benefic, 2;. — Eff aliquid, quod dominus feruo praeflare. debeat: vt ciba-
ria, Vefliarium. MISS. tamen hic fruftra confului. BR. Barb. $. Cruc. Treui.
Bynkcrslïr Etiam Otob. qui habet: cibariorum nomiue ets. Etiam Hal. -veJGia«Tyfeföf

riorum. GEB. . 20 Hal fint. GER. 21 Hal babent. GE R. 22, Hal.
magiftratum na&us, fed in margine alias, magiftratu funclus. Gg2, — 23 Vulg.

deceffevit. BR. — 24 Vulg. inferit pater. BR. — 25 Hal. addit pertimere. GEB.

2'] 'Yaur. pecuniaMutuaretur. — Hal.

. P,Quinquc illi; in quibus .poPcrcmeEEicümt, videntur effe: Otob. Vat. I. II. J«t, E^.

*

—— í

- R —

.Chcem adulii, inferit et. GEB, Pofterius etiam facit Vulg. gR. , 9 Ap. Hal. |..

A TE CW[ QMÁ M u eoxÉ ) 0 d —. at :
Se It WL&/WW M/ fjl

: — : : -(//Li | qmutudarez,
P. if bt C Rfl hr
o MU ä/fæfozy/ elc PAU dl d m
od d lais f pe] — p

Ls

E——
E——

(1a

ET

,Mäm

N
UN&M
i,

L—m . 0 — TT

3 .2 ZA

/ -- —

*

N

o

p s hadueorye.
v detew, iA

"od p

" jalimentorum praeftationi.

l, S"R;*ef.,

/ p tercov,

äo : r&)((;u:

!«. W;)
g RI

VM i
(f
1 .;h'v,»"f

"
Kl
l

L:;-fcaat tan

^

V n

I

M u w-——— o n c

-—

,
-'S.
i,

we

: d

lvelu

[ 3 4.a [abfente vno
4ae) d r5 malo fecerunt, quo plus ad eos perueniret,

| a P P (
ftandum fit? Refpondi, fecundum ea, quae proponerantur,
non ?? effe pr?efäarädum. E
Wa XL. i ATYS JF:i Sr Exhaffe
heres inítitutus, rogatus fit.mihi partem aliquam reftituere,
idiamJ) vtile [familiáé éfcifcundaejiudicium recte in-
ternos agetur. ^^ . o
. KXLI. PaAvrvs Libro.T.—Decretorum.- Qv XEDAM
mulier af iudice appellauerat, quod diceret, eum de *? diui-
denda héreditate inter fe et coheredein, non tantum res, fed
et 3? libertos diuififfe, et alimenta, quae dari teftator certis
lbertis iuffiffet: nullo enim iure id eum feciffe. Ex diuerfo
refpondebatur, confenfiffe eos diuifioni, et multis annis ali-

3menta fecundum diuifionem praeftitiffe. Placuit, ftandum eile

: gX etillud adiecit, nullam effe l-
bertorum diuifionem. | f/f.e2&e — i | V a62 reyi
XLII. PoxPeoxrvs librei inum. Sr ITA
legatum fuerit vni ex heredibus, QvOoD MIHI DEBE£3I
PRAECIPITO, Officio iudicis familiae ercifcundae continetur,
ne ab eo &2vcoheredes exigant: nam, et fi quód alius deberet,
praecipere ?? vnns iuffus fuerit£, officio iudicis actiones
praeftanj debebunt pro portione coheredis *^.lz. [rec
XLII. VrrrANvsllbro-XXX.-ad-Sabinum., — Am-
grTRVM ?5 familiae ^ercifcundge vel vnus petere poteft:
nam prouocare apud ?? iudicem vel vnum heredem polle, pa-
lam eft: igitur-et-praefentibus ?* ceteris et inuitis poteritivel
vnus arbitrum pofcere. J xv L!9x.
XLIV. PAvrvs|ibro -VI.38-ad-Sabinum. IwTER
coheredes etiam communi diuidundo ?? agi poteft, vt 4* egs
dumtaxat, quae eorum communes fint, et caufae ex his rebus
endentes in iudicium veniant:[de ceteris vero Megræ"
fit familiaelercifcundae iudicium. $. r. Si familiaelercifcun-
dae, vel communi diuidundo actum fit, adiudicationes Praetor
tuetur, exceptiones aut aCtiones dando. — $. 2. Si coheredes,
coherede, rern/ vendiderunt *?, et in ea re dolo
e vel familize Jerci-
fcundde iudicio praeftabunt ei, qui afuit, Vel?P&reditat*is peti-
tione. $. 3. Fructus, quos ante aditam hereditatem ex fundo
hereditario heres capit ^?, non aliter familiae/ercifcundae iu-
dicio praeftare eumAIJqlianudä ait, quam fi, cum fciret lieredi-
tarium fundum efféZceperit ^^. $. 4. Qui familiaeeercifcun-
dae, et communi diuidundo, et finium regundorum agunt, et
aCtores funt et rei: et ^? ideo iurare debent non calumniae
caufa litem intendere,;et non calumniae caufía ad ** ünfitias
ire. $. 5. Quod ex fää-ö) fuo vnus ex coheredibus ex ftipu-
íatione hereditakia] praeftat, a coherede non [rdpetet: veluti
fi a fe heredeque füo dolum malum a3futurum defun&tus fpo-
pondit: vel, neque per fe neque 'peï-iä(äregien? fuum fore, quo
minus quis[eat agat. Immo et ^? fi reliqui propter factum
vnius tetieri| cgeperint, quafi ^* condicio ftipulationis here-
ditariae exftiterit, habebunt familiaeäercïfoundje iudicium|cum

€0)*?, propter quem commiffa fit 59 ftipulatio. $. 6. Si quis-

ftipulatus fuerit, Titium heredemque eius ratum habiturum,

OL -l'aduerscur €or7. ,

3nutuavet. G EB.
Quinque MSS. habent de. BR.

28 Hal. mibil. GE R. 29 Hal. im, 'Tu fubaudi datum.
Barb. Otob. S. Cruc, Treuif. Bynkersh. — Cre-
didit aliquando Brenkm. legendum eumdem. Gxs. — 30Halet Vulg. etzam. B.
31 Vulg, debes. BR. — 32 Vulg. inferunt quid. BR. — 33 Hal. percipere. G EB.
24 Vulg. officio iudicis actionem ei praeftare debebunt pro portione cobaeredes. B R.
35 Hal. arbitrium. GEB. 36 Hal,ad. GEB. — 37 Rad. Fornerius F. Rer.
Quotid. I. mauult legere abfentibus,
Gilb. Regio EvavrioQav. lib. I. c. 16. GER.
Kal. inferit i4dicio. G E B. 40 Hal. inferit eae, G E B. 41 Hal. zntegre,
loco u imtegro. "Wulg. absque praepofitione zntegvum. BR. 42 Vulg. ven-
dideriut, ct mox fecerint. BR. 43 Hal. cepit, et fic quoque in fine periodi..
G E B. 44 Vulg. effe, eos perceperit. BR. 45 Ap. Hal. boc, et fequens et,
abfunt. GE B. . 46 Vulg. ad zmficitiones ire. — Hial. ad, omittit. BR. Non
placuit Brenkmanno hoc, quod Voffius de Analogia lib. T. c. 47. iftam praepofi-
tionem fubaudiri dicat, quam adeo

38 Hal lib. VIT. GEB. . 39

DIGESTORVM LIB. X TIT. IL

ii

| foceri diuortium fac

arg. L. 26. iufra de R. l. confentiente -

-

193

et Titius plüribus heredibus reli&is decefferit, eum folum te-
neri, qui non habuit ratum: et ?* folum ex heredibus ftipu-
latoris aCcturum, a quo fuerit ** petitum. $. z. Vífufructu

redperare poteft ?*3, quam, vt coheres foluat, eífici poífe,
"l & . E &t BN um s At
Caífius ait:.et verum eft. $. 8. Si duo coheredes damdhiti

effe iniquum Íulianus ait, familiaefercifcurdye iudicium dare 5*,
vt pars impendiorum boni viri arbitratu praeftetur.
T XLV. PowPowNrivs IHibro-Xlii—ad-Sabinum. St
iQ/v 15, *? contendis ex hereditate mihi tecum commune effe,
[ndód) ege| ex alia caufashreum proprium effe dico, [dJin fami-
liaelercifcundde 43udiciume nop venit. $. r. Dolus, quem fer-
uus heredis admifit, in iudicium familiaeÁercifcundae non ve-
nit: nifi Áf domini culpa in hoc erat, quod.?* non-ddoneum
feruum rei communi applicuerit. | !
XLVI. PAvrvs lbro-VIL-ad-Sabinum. Sr waAnr-
Tvs fub condicione a patre heres ?7 inftitutus fit, interim
vxoris de dote actionem pendere *?. Plane, fi|poft mortem
tum fit, quamuis pendente condi&ione in-
fütutionis, dicendum eft praeceptioni dotis ?? locum effe:
quia mortuo patre, qugedam filiosfääää
fant heredes: vt matrimonium, vt liberi, vt tutelge*?. Igi-
tur 9* et dotem praecipere debet,,qui 9?^/4onusj matrimonii
poft mortem patris;fuftinuit 4 et ita Scáeuolae quoque noftro
vifum eft. l:ä;mit' :
4, XLVIL, Pougourvsibro-XXL ad-Sabinum. Ix
xvDpicro familiaeKeféifcundde vel communi diuidundo, fi,
dum res in arbitrio fit *?, de iure praedii controuerfia fit, pla-
cet)omnes eos, inter quos arbiter fumptus fit 9*, et agere,|et
opus nouum nuntiare pro fua quemque parte poffe: et cum
adiudicationes|ab arbitroJfiant 95, ifi vnijadiudicetur [totus fun-

dus, caueri oportet)??, vt/quge ex his actionibus recepta fue-

fuerit, eum fequi 97 integram acCtionem, cui totus fundus ad-

$. r. Item|quae res moueri poffint $?, et in ea iudicia ve-
. niant *?9, fi interea fubreptae fint, furti agere eos, quorum
2 . ( &
itae res periculo fuerünt, poffe. !

gundorum a&tum Ífit, et vnus ex litigatoribus deceflerit plu-
ribus heredibus relictis, non poteft in partes iudicium fcindi:

curatorem, in queni)omnium nomine iudicium agatur.

XLIX. VrPIANVS dibr r tenum, |Qvrz
ERAT heres ex parte inftitutus,-&eftatorem iuffus a Pryetore
fepelire, feruum *?, cui erat teftamento data libertas, ideo di-
ítraxit, duplamque promifit, et ex ea cautione conuentus prae-
ftitit. Qujefitum eft, an jfamiliaeAercifcundae iudicio confe-
DO d fam (fantem ) addr: TA $00 of pocihe. hp o , QUATUT,
V1I. Obf. 9. qui ibidem banc legem interpolatam effe negat. GEB. . 47 p
Hal, et, abeft. GEB. 48 Hal. quia. G ER. 49 Vulg. aduerfus eum. BR.
50 Hal. coumiffa efl. GEB. 51 Hal. inferit eum. GEB. 52, Hal. fuerat.
.GER. 53 Hal. recuperari, omiffo potefj. GEB. — 54 Hal. dari.GEB. — 53
Vulg. fi id quod c. e. b. 11. c. €. ex alia caufa ego propiium memn effe dico. B R.
56 Hal. qui, ct mox adplicuerat. GEB. — 577 Ap. Hal. beres, abeft. GEB. — 58
Hal. interim de vxoris dote aclio pendet. GEB. — 59 Ap. Hal. dotzs, abeft. GE B.
60 Hal. vt tstelae. G EB. 61 Vulg. Ergo. BR. — 62 Vulg. quia.BR. — 63
Hal. eff. GEB. 64 Hal. fuit. GEB. 65 Hal. fiunt. GER. 66 Hal.
oportere.. G E B. 67 Hal confegui. GEB. 68 Ap. Hal. adiudicatws fue-
rit, abfunt. GEB. 69 Hal. et Vulg. poffunt. BR. *7o Hal. et Vulg. ve-
miuut. GEB. — 71 Hal. lij. VII. GER. 72 Hal. Qwi erat baeres ex. parte
inflitutus a teflatore, iuffus a praetore diflrabere feruum, et in margine: alias,
inftitutus, teflatorem in[jus a praetore fepelire feruum exc, — Sed et Baül. habent:

addi nihil vetet, Eadem mens eft Bynkersh. |

PU ATS 124417/«. - u

Sdoun

rint, reddantur: aut quae in eas impenfae factae fuerint, prae-
ftentur: et fi, cum res in iudicio effef, dd nomine aCctum non

fed.2üt;omnes heredes accipere id debent, aut dare vnum pro- ;.4

C aucex 2«o ,

vxori legato, dfmec el dos iolüzgtur, per arbitrum familiaeler- L at
cifcundde tam id, quod gdheredis nomine ex dote folutum fit,

^. f
Íce exc /L...äef'jæa.wwï
/ érn J

s : f* * 3 P p
fint ftatuamjponere, et altero.ceffante, :lter eam fecerit, non feez ( f /

LJäefm&'fg
w&h: *

gæ

3

a *
L. uD Eusn ;
4

r, etiam antequam .

F £
L 44 confertorra .

L 4 dom roee XHhon/ X
L f5 eo): raec:

iudicatus fuþfit 98* aut pro quacumque parte adiudicatus erit., - 04 ,

LIU.-,

XLVIIH. PAvrvsilibroXILl..*t.adSabinum. Sr ra-

| MILI;CE'Zercifcundie, vel communi diuidundo, vel finium re-

L';am-ïþïü;

L !
» j w PA
J? .IINC'J e4 &,1( «t CM,,'»

L..L v.' Bd/"tl:— h

&

5 4
u^ EK en

194

quatur, quod ex duplae ftipulatione abeftf? Primo videamus,
an hic debuerit duplam cauere *?? Kt mihi vidétur non de-
: buiffe. Hitenim demum ad duplde cautionem compelluntur,
qui fponte fua diftrahunt: ceterum fi officio diftrahentis fun-
gitur, non debet *^ agfítringi: non magis, quam Ííi quis ad
exfequendam fententiam a Praetore idatus, diftrahat: nam et
hic in ed;jCondifione eft, ne cogatur implere, quod Coguntur
hij qui füo arbitrio diftrahunt: nam inter officium fufcipien-
tis, et voluntatem diftrahentis *^, multum intereft. Qua-
propter re quidem integra ftipulationem duplae interponere
non debuit. Sed decernere Praetor debet, effe "* jaCtorij ad-
uerfus heredem exiftentem actióhem eX empto, fi res diftracta.
.fuiffet euicta: fi autem heres errauit, et cauit, et feruus per-
ueniat *7? ad libertatem, ftipulatio committetur: quà&fi fuerit
commiffa, fequum erit, vtilem actionem ei aduerfus cohere-
dem dari, defeCto "? iudicio Eamilïäe ercifcund?e,kme in da-
o moretur: nam vt famili&elercifcundge iudició agere &9

$^

J g C qüis poffit, non tantum heredem effe qpbrtet, verum ex ea caü-
A.zfmaqu — ( 4à 8geEe, Vel conueniri ??, quam geffit, quogque ** admifit,
fyæærc' fgt.-m.- pofteaquameheres effectus fit: ceterum ceffat' familiae erci:-
. f .. i

X/. 017.- ecd X incumdus

h:-nr(n:v:til, P

K« ex

/

' Keae-

I *

x [ 44 bm petere vellemftu mecum familia

*
a
C 4
P hd

Ícundae a&tio: et ideo fi, antequam quis fciret fe heredem e
feain',,he?editatq»!aiiqüid geffyrit, familige lercifcundáe iüdicio
nón efitlócus: quia non animo heredis geífiffe videtur. Qua-
re, quiaante aditam hereditatem quid geffit 5?, veluti fi tefta-
torem fepeliuit, familigelercifcundde iudicium non habet. Sed
i poft aditam hereditatem id fecit, Jconfequenter dicemus, fa-
miliaehercifcund;(e iudicio confequi eum poffe fumptum, quem
fecit in funus. b E |

Csl n

L. Inewilibro-VE—Opibionum, Qvf pater filio
emancipato ftudiorum caufa peregre agenti fubminifirauit, fi
non credendi animo pater mififfe $? fueritfcomprobatus, fed
pietate débita dfiCtus, in rationenf portionis, quae ex defun&ti
bonis ad eundem filium pertinuit, computari dequitas non

, BAH Ulnianes Vilii. | A :
LI. TvrraAwvs 9*llibro VIIE. Digeftormm. Fvx-
DVvSs, qui dotis nomine focero traditus fuerit, cum focer filium
—ex aliqua parte heredem inftituerit *5, perarbitrum $9 familiae
Aercifcundae gtïä'gcipi ita debet, vtjea caufa filii fitjie-quac?* futu-
. raeffet, fi dos peripradceptionem 9? legata fuiffet: quare fructus
4 poft litem conteftatam percepti ad eum'redigäldi funt, habita ra-
tioneimpenfarum.|Qui vero ante litem conteftatam percepti füe-
rint, aequaliter ad omnes heredes pertinebunt: 9?/et impenfa-
rum ratio haberi debet: quia nullus cafus interuenir?ääüïi
. hoc genus deduttionis impediat. $. r, Si ego a te heredita-
e'yärcifcundae;æaaagere,

at r t

ex cauía vtrique noftrum mos gerendus eft: nam fi ego totam
* ^ hereditatem poffideo, et te ex parte dimidia heredem effe con-
* fiteor ?* fed a communione difcedere volo, impetrare debeo

b 2« 49 » e T*2 . "I * . L & . a $
( X 'O, c»; familiaefercifcundae iudicigm: quia aliter diuidi ifiter rigs h-

reditas non poteft. 9. Item fi tu iuftam caufam habes ??, pro-
pter quam per hereditatis petitioneiw potius, quam ?? fami-
liae ercifcundae iudicium, negotium diftrahere velis, tibi quo-

*
KO 9g d

Sáus Tóv 3iaSéuevov, fepelive teflatorem. 9. 73 Hal et Vulg. de dupla ca-
xere. Sed duplam cauere, eft etiam in L. 2 1. $. 20. infr de Aedilit. Editio. BR.
74 Hal. diffrabentis funguntur, non debeat. GESB. 45 Hal. znter officium
fufcipienteis et voluntate diffrahenteis. GEB.- — '76 Gothofr. in nota emptori,
atque ita Taur. in margine ezptori: nempe fuübantique ac deletae, et emp, repo-
fitae. BR, Ftiam Hlal. emptori. GE B. — 77 Hal. peruenit. GE B. — 78 Taur.
in Adnot. defecfo. fic aptatuwm autiquitus in/ P. priut evat devecto. facilis lapfus
ob fimilitudinem formae v. et f. quibus vtitur fcriptor Pandecdlarum. |Omnes.
tamen priftinam fcripturam fequuntur. BR. — Etiam Hal. diredfo iudicio familiae
ercifcundae cejJante, ad quam. poftremam vocem Hal. in margine: alzas deeft,
tunc autem in antecedentibus videtur legi debere defecfo, vt in P. eft aptatum,
et vt habet Taur. qui alias dare debuiffet dEre&fo. G E g. 79 Vulg. inferit
*elcouueniri. BR.' — 80 Ap Kal wel comueniri, abfunt. GEB. 81 Hal.

-DIGESTORVM LIB. X. TIT. Il

. Bafil. OTAIIIANOT. BR.

que permittendum erit hereditatem petere: nam qufedam[ve-
niunt in hereditatis petitionem, quae in familiae ercifcundae
iudició/?* non deducuntur, veluti fi ego debitor hereditarius , ..
fim,j iudicio familiaefercifcundge non confequgfig id, quod de- Lab
! r hereditatis petitionei co ig ^T 0
db p n us
LIL InEwdibrodL.-ad VrfeiumTerocem. M / EVIVS .
qui -Egïgeredesþ fecitg. rem communem habuit cum A:Attio ?9; y773
(fi cum Attio communi diuidundo egiffemus, et nobis ea res
adiudicata effet, venturam eam in familiae ercifcundae iudi-
cio ?? Proculusait. $. 1. Seruus liber et heres effe iuffus, id,
quod ex rationibus, quas patrifamilias geffiffet, et ?*9 penes fe re-
tineret, iudicio familiae ercifcundae, coheredibus fuis praeftabit, «t«
$. 2. Arbiter familiaelercifcundae inter me et te füumptus, quge-
dam mihi, quaedam tibiadiudicare volebat: pro his rebus alte-
rum alteri condemnandog ??- effe intellégebat: qu$efitum eft,re, £. wwm.
an pofüämägjong &t,vltro citroque condemnationis facta *, fm "
eum folum, cuius fumma excederet, eius dumtaxat fummae, *-* ?uct;
quae ita excederet;jdgmhare? Et placuit, poffe id arbitgum fa- ) «./«.
cere. $. 3. Cum familiae/ercifcundae, vel communi diuidun- ^
do ? agitur, Vniuerfp(e res (äe/&imari debent, non fingularum
rerum partes. Lg;u/( : |

LII. VrrraAwvs libro-H.—Refponforum. Pxcy-
NIAM, quam filius emancipatus ita credidit, -v£- patri folue-
retur, ita demum in hereditatem patris numerari, fi patri ad-
uerfus filium eiusdem quantitatis nomine aCtio competebat, -

*
UM ,

LIV. NkRATIvs[libro-IH.-Membranatum. Ex nz-
REDITATE Lucii Titii, quae mihi et tibi communis erat
fqlggi partem meam alienaui: deinde familiaefercifcundae iu-
diciumfinter nos acceptum eft: neque ea pars, quie mea fuit ?,
in iudicio veniet, cum alienata de hereditate exierit, neque
tua : |quiy etiam fi reman&jin priftino iure, hereditariaque eft,
tamen alienatione meae partis exit de communione. Vtrum
autem vnus heres partem fuam non alienauerit, an plures, nihil «
intereft: fi modo aliqua portio alienata ab aliquo ex heredi-
bus, hereditaria effe defiit. ( pl 17

LV. VrPrawvs|lbro-IL ad Edictum. Sr rAwr-
LrAEAhercifeundae, vel communi diuidundo iudicium ^* aga-
tur, et diuifio tam difficilis fit, vt p$ene inpoffibilis| 5 effe videa-| ;; jre't
tur, poteft iudex in vnius perfonam totam condemhationem 4 "

t

Vm.

| conferre, et adiudicare omnes res 9.

LVL PaAvrvs [|lbro4XXIHl——-ad-Edi&um. ^ Now
b4 &Tno' E i aà r 8 , e3e » j
SOLVM in finium regundorum, fed gt 9? familiaeAercifcun-
dae iudicio, praeteriti quoque temporis fru&tus veniunt.

LVII. PAeiNrAxNvs,lbro-IL-Refponforum. |An-
BITRO quoque accepto, fratres communem hereditatem con-
fenfu diuidentes, pietatis officio funguntur: quam reuocari |
non oportet, licet arbiter fententiam iurgio perempto non di- -
xéfit, fi non intercedat aetatis auxilitim) E. T

LA veex 'O,, g;l : | ;

83 Flor. mifife. GEB. ^84
85 Hal. znfütuit. GEB. — 86 Hal. arbitrium. G E B.
87 Hal. filz fit, quae futura effet, fi dos. Ego leuiffima traie&ione fic reftituo:
fiii fit,zm qua futura dos effet, fi per etc. BR. 88 Vulg, inferit filio. B R.
89 Hal praefigit fed. GE s. — go Vulg, inferit iudicio. BR. — 91 "Yaur. coM-
fiteov. GEB, 92, Hal. babeas. GER. 93 Hal, et hic inferit per. GER.
94 Hal. et Vulg, iudicium. BR. 95 Bafil. évx &wavre?ras 9ik oU Ousigotvros
vv wAlgov, GAAR 9ià dvrawroUvTOG TÓW xASQov Duwmewoíos, BR. - 96 Vulg. Titio.
B R. 97 Vulg. iudiciwm. BR. 98 Ap. Hal. et, abeít. GER. 99 Hal.
et Vulg. condemnandum. B. IOO Vulg. cempen[atione. BR. I Hal. et
Vulg. vitro citroque fatla condemmatione. BR. 2, Vulg. inferit zudicio. BR.
3 Vulg. fuerit. BR. — 4 Vulg. iudicio. BR. —— 4 Taur. iNpoffibilis. GEB.
6 Vulg. additej, BR. — 7 Hol. ljb. XX. GEX.

quamque. GEB. $82 Vulg. sefferit. BR.

$ Hal. in, loco et. GEBR.
| y Vulg.

L 1/el szsw';:

294 "nb
[

ul
l"gf.

L'lctn

(i!üx [;;.'m

3 n rg'lfwn'
TE

,&u:.-tm-.

In
(ofle
Ya

j i

Ü di£ao.uidundo iedieio. Cum focietate res communis efyveluti
2

L-/-S $s LAL" eï ;

li'i/(;[ur.'l,A s . « r 1
*ij::;i//" iinpenfdel me feruaturum effe. ens Jecomo

L4

&

/gL t|COMMVNI DIVIDVNDO. /'ä[
Pavrnvs jlibo—XXHE- -ad Ediétum. ^ —
V C OMMv NI diuidundo iudicium ideo neceffarium fuit, quod
J pro focio actio magis ad perfonales ? inuicem praeftatio-
nes pertinet, quam ad communium rerum diuifionem. De-
nique ceffat communi diuidundo iudicium,[fi res communis
non fit] & «etn
k»? g».t-»luä' H.ü!G AIVS QLMHW&E&Q& |
Lf* ewtem intereft, ícum focietate, (an f

efí quos communis fit: Ínam vtroque cafu locus eft communi di-
1 3

^f* 3nter eos, qui pariter eandem rem emerunt: fine focietate com-
munis eft, veluti inter eos, quibus eadem res teftamento le-
gata eft. $. r. In tribus ^ duplicibus iudiciis, familiaelerci-
Ícundae, communi diuidundo, finium regundorum, quferitur,
* quis aCtor intellegatur? quia par caufa omnium videtur. Sed
magis placuit, eum videri aCtorem, qui ad iudicium prouocaflet.
! ÍIl. VrprANvs(libro-XXX-ad-Sabinum. Iw cow-
Mvw1i diuidundo iudicio n&hil peruenit ? vltradiuifionem re-,
rum ipfarum, quae communes fifit: et *-fi quid in his damny/
datum factumue eft, fiue ?^ quid eo nomine aut abef alicui
fociorum, aut ad eum peruenit ex re communi. $. I. Si quid ,
ipfi fine dolo malo inter fe pepigerünt, id in primis etqfami-
liaetercifeundae et communi diuidundo iudex feruare debet.
iX. IV. EIngmw libro XIX. ad Edictum. Pem noc iudi-
cium corporalium rerum fit diuifio, quarum rerum dominium
habemus: non etiam hereditatis.(j/$. 1) De puteo quderitur,
ati'communi diuidundo iudicio agi poffit? Et ait Mela, ita de-
mum poffe, fi folum eius commune fit.' *&. 22 Hoc iudicium
bonde fidei eft: quare, * fi vna res indiuifa reliCcta fit, vale-
bit ? vtique et.ï?h.geterarum diuifio, et poterit iterum com-
muni diuidundójagi de ea, quae indiuifa manfit **. $. 3. Sicut
autem ipfius rei diuifio venit in communi diuidundo iudi-
. i* ita etiam praeftationes veniunt: et ideo fi quis impenfas
fecerit, confequatur *?. Sed Téfíi non cum ipfo fo&o agat,
fed cum herede focii, Labeo recte exiftimat, impenfas et fru-
&6 a& defun&o perceptos venire. Plane, fructus ante per-
o e.cepti, quam res communis effet, vel fumptus anteafatü, in |
Lff'4s communi diuidundo iudicium non veniunt. $. 4,, Eaf ^ pro-
[us pter fcribit Tulianus, fi miffi in poffeffionerk damni infeCti fi-
-f amus *5, et, antequam pofüidere iub&Kemur *9, ego infulam
L« cor5- fglfero, fümptum iftum'ycommuni diuidundo iudieio. confequi
-me non pofie. V COW
V. IvrnrAwvslibrosiradVrfeium-Ferocem. SED s1
tes non defenderetur, et ideo iuffi fümus a Praetore eas aedes
ffidere, et ex ** hoc dominiuni éarüm 7? nancifceremu:
« po ; ! ü nancifceremur,
"fe. *« yefpondit Proculus, communi diuidundo iudicio partem eius

o VrnsiANVvSiibro-XEX-ad-Edictum.- $Sx Qvis
: putans [fibijcum Titio fundum communem effe, fruCctus perce-
perit, vel fümptum fecerit, cum effet cum alio communis, agi
poterit vtili *? communi diuidundo iudicio. $. r. Quare et
1i fundum Titius alienauerit, licet hic communi diuidundo iu-

1 Vulc. praefigit DE. ER. —2 Flor. perfoua'is, — "Tamr. non male de-
diffet perfonolis. GEB. — 3 Ap. Hal veluti, abeft, et mox iterum. GEB. . 4

| vt lucretur folus, magis effe oportet, vt et/ damhum ad ipfum

Musocba . DIGESTORVM 1J9. dep II MA — 19

dicio locus.non fit,,quia a communione difceffum eft, vtili ta-
men locuffi futurufi 297, quod datur de praeftationibus, quo- :
tiens ?* communis effe defiüit. $. 2. Siue autem locando fun-
dum communem, fiue colendó; de fundo communi quid focius
confecutus fit, comimuni diuidundo iudicio tenebitur: et fi
quidem communi nomine id fecit, neque lucrum neque da-
um fentire eum[oportet 6 vero non communi nomine, fed. / ..
refpiciat. Hoc autem ideo praeftat communi diuidundo iudi- — ..
cio, quia videtur partem fuàm non potuifle expedite locare. G Ro
Ceterum, non aligs compmuri, giuidgndp iudicio Jgcgs Jerit, vt zie exc n r
et-Papinianus fcribit ^^j glfï id demum þ';-ä'ïitof&*; ^ine quo par- 4/2/,,47 7 — — —
tem fuam reCte adminiftrare nor potuit: (alioquid, fi potuit a4; WAW
habet negotiorum geftorum aCtionem, eaque tenetur. $. 3. . /a ! ïj,;—.ïl :
Si quid, poft acceptum commuüni diuidundo iudicium, fuerit - ^" "1[7/4/
impenfum, Nerua recte exiftüimat, etiam hoc venire. Jfk $ —4 Vr d
Sed et partum ivemie, Sabinus et Atilicinus refponderunt. ( .
$—5 Sed et acceffionem et deceffionem hoc iudiciurii"ägcïpere
ddem,^* exiftimauerunt. $. 6. Si quis in communem locum
imortnuum. intulerit, an religiofum fecerit, videndum (eft/ 2X Liec
Sane, ius jguidem/inferendi in. fepulchrum ynicuique in fnbetr lodl
dum,competit: locum autem purumjafter non poteft facerejg. ,. /86»: —
ireligiofum] ^ Trebatius autem et Labeo quamquam HDBDE. ia d
non effe locum religiofum fattum, tamen putant in fa&um 227
agendum. $. 7. Si damni infe&ti in folidum praedibus ?* ca-j/7j MU
ueris, Labeo ait, communi diuidundo iudicium tibi non effe :-ï?äzl&w?lg
cum neceffe tibi non fuerit in folidum cauere: fed fufficere4?" 7- 22 d
pro parte tua. Quae fententia vera eft., , $. g. 5i fundus E U.
communis nobis fit, (fed/pignori 'datusjä"ääf venit quidem in g LAes
communi diuidundo ?9/j fed ius pignoris creditori manebit,- f/ es , cCcÓ
etiam fi adiudicatus fuerit: nam et fi pars focio tradita fuiffet, ^ ——
integrum mangfet. Arbitzum autem communi diuidundo
]hoc ?? minoris partem aeftimare debere, quod ex pacto vende- exfn ....... ;
re eam rem creditor poteft, lulianus ait. $. 9. Idem Iulia- |
nus 99 fcribit, fiis, cum. quo feruum communem habebam,
partem fuam mihi pignori dederit, et"communi diuidundo 3
agere coeperit, pigneraticia exceptione eum fummoueri debe- 424« "c:yoa;,,æ;
re: fed, fi exceptione vfus non fuero, officium iudicis erit, ivt, 4 g ,
cum debitori totum homiaem adiudicauerit, partis gettimatio- t
nés?* leumJcondemnet: manere enim integrum 1us pignoris:
Quod fi adiudicauerit iudex mihi, tanti dumtaxat me conde-
mnet, quantó, pluris pignus fit, quam pecuniancreditaewet de-
| bitorem a me iübeat liberari. $. 10. Officio iudicis etiam ta-. z
lis adiudicatio fieri poteft, vt alteri fundum, alteri vfumfru- Ee
Cum adiudicet. W&qt&y eadem funt, quàe in familife |. d

e

Áercifcundde iudicio tra£tauimus. $. r2. "Vrfeius, ait, cum, in ,5 ,

*

*
-

communi dedificiF ?^ vicinus nuntiauit, ne quid opéris fieret, |
fi vnus ex fociis ex hac caufa daminatus fuiffet,polfe eam pge- 1 ez
nam a focio pro parteferuare. lulianus autem recte notat, ita
demum hoc verum effe, f interfuit yedium hoc fieri. : "
— VII. Inxx libroXX--ad Edictum- **. CowMvVNI L.X
dinidundo iudicium locum habetet'in vectigali agro. 34 Ve-
Gigalis ager an regionibus diuidi poffit, videndum ?/ Magis]au- .. Sfje. sed dez.
tem debetjiudex abfünere äfA,huiusmodi diuifione: aloquin | c4.7,/
tage. AW prae- — i

: fane. -Etita habet Hal. Vulg. autem : videndum efl et fame. BR. 26 Go*

thofr, in not. Pro aedibus. Hialoaemd. At Taur. in margine: pro aedibus. Erat

Xulg. inferit 2/fs. R R. 5 Vulg. venit. BR. 6 Hal. funt: quam fiquid. | autem Flor. praedus, cuius loco corre&tor fubítituit pro aedibus. Xtaque Taur.
Grr. , 7 Hal ved. GEz. , 8 Hal inferit et. GEB. 9 Taur. valeVit. praedibus, ex ingenio Ícriy-t. B R. 27 Hal. [uffecerit. G E. 28 Flor.
GEB. IO Ap. Hal. et, abefL GEmR. 11 Vulg. remanfit. BR. 15 Hal | a manu antiquiori hic: iudicio, adie&tum, quod receperunt Hal et Vulg. Sal-
et Vulg. coufequetur. BR. I3 Hal et Vulg. inferunt ef. BR. 14 Vulg.- tim inter afterifcos reciplendum arbitramur. BR. — 29 Vulg. ob boc. BR. . 30
Eaque. BR. 15 Hal. fumws. GEB. 16 Vulg, isbearmr. BR. 17 COA Ap. Hal. Iuliauns, abeit. GEB. — 31 Vulg. u partis ae]iimatimem...a R. 3X
Henr. a Suerin n Repetzt. Lect. Iur. c. 7. GEB. 18 Hal. eorum, forte per 'Yaur. in Adnot. Sic in. P. z'n vet. aedificio. 'Sed et véicimas aedifica potefl in- (ul ,"a , g W
€rrorem typorum. GEB. 19 Ap. Hal. vtilj, ebeft. GEB. — 20 Vulg. locus | teHigi. — in fexto tamen cafu habent editi et fcripi omnes.| B R. arb. ('Dtob, l / L/f/t
eft futurus. BR. 21 Vulg. inferit ves. BR. — Hal. qnotzes commumio. GERB. | Vat. l 'reuif. Bynkersh. vt et Hal, GEB. — 33 Hal. Iz5. XXX ad Sabiunm. ||
22, Hal. fcripfit. GEB. — 23 Hal. addit al;quts. GEB. 24 Taur. 4dem. GEB. | GRB. 34 Hal. praefigit S$ed. GXE. 35 Hal inferit ab. GER.|
2 ; )

2,5 Flor.litera 5 in 6ff, fabantique deleta, adeoque legendum foret: videndum. et

] f;.ll' "1* i *
Lhabtti h]i rrnOt imponere,

i . . * E "LL "nliev $€ [ í-3
(^4*t) muni diuidundo iudicium,poffuntjexercere. $. 3. Ex quibus-

^ x '-'J','f ()0[, . d. w* . 4 ' n ? "
A: Qwïbä*"? .. clandeftina polieffione competére interdittum inquit..
'/'un/'f duo fint *', qui rem pignori acceperunt, aequitfimum |effe,.
^ vwtile communi dieidundo iudicium dari. $. 7. Sed gf fi de |
vfufructuffit inter duos controuerfia, dari debet. $.9. Item -

" E 4

I96
i nJï'L*€X"L.,,2,;;u; ,
praeftatio veCtigalis confundetur 39,/46. r, Neratius fcribit,
L55 arbitrum, fi regionibus funidum|non vectigalemjdiuifum duo-
bus adiudicauerit, poffe quafi in duobus. fundis feruitutem
$- 2. Qui in tem Publicianam lhabent, etiam com-

,J,.,-(/,,(,"okw('- dam autem caufis ?* y—i.nd.ica.ti(.)-cefi-'a't;in fi tamen iufta caufa eft
0 poffidendi, vtile communi. diuidundo/cOmipetit: vtputa fi ex
caufa indebiti foluti res poffideatur. $. 4. Inter praedones au-
: tem hoc iudicium locum non habet : Jnec, fi precario poffidegyt, -
J?ï.wgyx'?dmu*: locum Mabebitl nec, filiEuiclam: quia iniufra eft |polfeffio iftay
Yi a,,,f)l (precaria vero iu&z?gäuideqþ f 'd quaé inoni P;ergat ad ïiïcïïäïïe Iyi-
-| ]lleut. , gorem. E E. .Iuhaï:lus fcribit, fi ailwter ,pqüe.ügr prouoget, jal-
lC 244 fä,&u-ter dicat eum V.x.'püiïïderg non de.bqr;g"hcc iudicium dar.þ,( nec d
27 4 ., poft annum quidem: quià. placuit, etiam poft ,annumhlülweggl,x
E« ;w'»-&*üf*"*j* qui vi deiecit] interdiCtum reddi: et fi precario, inqui&, dicát
lL 2 eui polfidere, adliuc ceffabit hoc iudicium: Jquia[et de preca-
MUA o rio interdictum datur. Sed et fi clam dicatur|poffidefe qefïi
fie X D'oulas, | :

. prouocat, dicendum effe ait, ceffare lioc iudicium: narmn 4? "de

$.6.Si

(f fiduoaPraetore mifliffitin polfeffionem legatorum: eftenim
AE iufta caufa poffidendi, cuftodiae[gratia. "Ergo, et fi duo ven-
tres, idem erit dicendum. — Quod hbabet rationem. — $. 9. Pla-
-xe, fi iam *? datdni infecti miffus iuffus fit poffidere, non erit
"huic vtili iudicio locus, cum vindicationem habere poffit.
- (4$. 10J Cum de vfüfructu communi diuidundo iudicium *? agi-
— tur, iudex officium fuum ita diriget, vt vel regionibus eis vti
'frui permit&At, vel locet vfumfructum vni ex illis *^, vel ter-

|. , . tiae perfonae, vt hitpenfiones fine vlla controuerfia percipiant: .
- L/ juf,, vel, fi res mobiles fint, etàmà fic poterit, vti1ter eos coriue-

niat«*?, caueajtque, per tempora fe vfüros et ** fruituros:
hoc eft, vt apud fingulos mutua vice certo tempore.fit vfus-
4 fruCctus. $. r1. Neque colonis, neque eis ^7,. qui [depofitum

—qudmr& füfceperunt, hoc iudicium competit, quamuis naturaliter pos-

"d Jevedide v ,

19955 . fideant. $. r2. Inter eos, qui pignori acceperunt, talis diuifio
d , fieri debet, vt non'ïfäro pretio,aefimetur pars, ifedjin tantum
oxtc - dumtaxat, quantum pro ea parte debetur, etf*? adfignetur
Lsj znus vni éx treditoribus, licenti
geturjdebitori debitum offerre **, et pignus 'fuurg luere.
Ídemque dicitur et fi potteffor pïgnm*ä "v litï's feüin?a—tiö-

L1/f nemjpigneraticiam ?*,in rem agenti offerat. $.
bitor communis pr;ledm partem, pignori dedit 5?, et 535 a do-

LL gïi»'bt» mino alterius partis prouocatug creditor eius,[aut ab alio cre-
ma-razwxu." xl/!-æ

"^ditore alterius debitoris, licendo 5* füperauit ??, et debitor

A N ; d . » t . . " - : l ilbtor
? Skereodort emä,]&ujfes fuit adiudicata, velitspartem fuam praedii recjpe-

! J'c't [2 ll.l[örn/:,*n-(

| d r :

rare ??, foluto eo quod ipfe debuit, eleganter dicitut, non effe
audiendum, nifi-et-eam partem paratus fit recägerare, Qquam
creditor per adiudicationem emit. Nami et fi. partem vehdi-
. .. . deris rei, et prius quam traderes-?^' emptori, communi diui-
st« dundo iudicio prouocatus füeris, aliàdüe 59 pars tibi adiudi-
fu&rl£ catajfit, confequenter dicitur, ex empto agi non poffe: nifi
| totam rem füfcipere fuerit paratus: quia haec pars beneficio ??
Um:

36 Vulg, confusdevetur. BR. .. 37 Mal. .De quibus etiam cauffit. GEB. — .38
Vulg, inferit vi aut, et poft clam, ita pergit: quia imiufla canfa eflü: precavia ve-
vo infla quidem eft, fed quae mon. persat ad. bsius iudiciü vigorem. BR. 39
Vulg.-e. BR. — 40 Hal et Vulg. inferunt et. BR. 41 Hal funt. GER.
42 Vulg..caufa,loco iam. BR. .. 43 Hal et Vulg. i4dicio. BR. — 44 Ap.
Hal. ex zllis, abífunt. GEB. 45 Hal. zuter fe . conueniant. GEB. 46 Ap.
Hal. et, abeft. GE B. 47 Hal. zs. GEB. 48 Hal. et Vulg. inferunt fi.
, BR. 49 Taur. offeRe. GE B. 50 Vulg. piemorum. BR. 51 Gothofr.
in nota 4l pignoratitia, Ita nempe Hal, Vulg, omnes, et e,feptem MsS.
quinque. Vat. L. et S. Cruc. exhibent pzgneratitiem, fed in Allp tima litera
deleta, Communem praeferimus. — Intelligit autem ICtus hypothecariam, et in
- Dàrb. fupra vocem pignervatitia, fcriptum i. bypotbecaria. BR.
,- Otob. 'Treuif. Bynkersh. GEB. 52, Hal. et Vulg. dederit. BR.
'' — ámferit vel. GEB. — 54 Hal. licitando. B n.

53 Hal.
55 Hal. et Vulg. fuperauerit. B R.

DIGESTORVM LIB. X

noxae nomine plus praeftiterit 5^, aeftimabitur feruus, et eius ex i

quidem pignus vni éx creditoribus, licentia tamen ríon dene-.

. rem emendabit 75 ;
: od * 1 . * : -i-*) c-., " .. d :j([exma&";
videatur aiter, qui mercedem accepit, non..vti: qu.afi plub fa- ^
ciat, qui *? videtur fruüi: quia hoc propter neceffitatem fit,
. $. 2. In communi diuidundo iudicio, iuífto pretio rem aeftima- »x.
| re debebit iudex: et de euictione quoque cauendum erit 99. .

Reliqua MSSF

TIT. *"HE

L4 ^
alterius venditori acceffit. Quinimmo etiam $? ex vendito
poffe conuenirijemptorem, vtrecipiattotum. Solümyllud/fpe- i Xt.
Ctandum erit, num forte fraus aliqua venditoris interuenit.
Sed eti&I fi, diftraCta parte, cefferit viCtus licitatione vendi. ..
tor, aeque, pretium vt reftituat, ex empto tenebitur. Haec
eadem et in mandato, ceterisque huius generis iudiciis fernan-
tur * : | d
VII. Pavrvslibro-XXHE.ad-Edictum. ET sr non
omnes, qui rem communem habent, fed certi ex hi& diuidere/4»/
defiderant, hoc iudicium|inté? eos/accipi poteft. $. r. Si in-
certum fit, an lex Faleidia locum habegt, inter legatarium et44
heredem communi diuidundo agi poteft, aut incertae partis
vindicatio datur. Similiter fit, et fi peculium legatum fit;
quia, in quantum res peculiares dáminuit 93, id quod domino
debetur,incertum eft. $.2. Venit in communi diuidundo iu-
dicium, etiam fi quis rem communem deteriorem fecerit: for-
te feruum vülnerando;, aut animum eius corrumpendo, aut ar-
bores ex fundo excidendo. 1

»Uff—;;u?a
* ? » * 33 LL f
5' 3'[ SlïC;Qlllmgms ferui graïx,a,/,,-;e;,-f

partem confequetur. $—24. |[tettjfi vnus in folidum de pecu-
lio conuentus, et daninatus fit, eft cum focio communi diui-
dundo a€tio, vt partem peculii cäequäur. $u judu: |
,— IX. AyRicANVSÜibrojVÍlQuaeftionum. Sxkp 55
poftquam focius, ferui communis nomine, de peculio in foli-
dum damnatus effet ^*, fi apud focium res peculiares inter- ejt
cidant, nfhilo minus vtile erit *7? iudicium communi diuidun-
do, ad redjperandam 9? partem pecuniae: alioquin iniquum
fore, iij ^? tota ea res ad damnum eius, qui itüidicium accepe—iæfï)Sï;"vï,,
rit, pertineat, cum vtriusque *? domini pf;'fïggqu.—m in rebus ^£
peculiaribus effe debeat, Nam et eum, qui mandatg ^* do-j:io.
mini defenfionem ferui fufcepit, omne, quod bona fide prae-^" **
ftiterit, feruaturum, quamuis peculium poftea interciderit.
Haec ** ita, fi neutrius culpa interuenerit. Etenim domi-
num, cum quo de peculio agitur, fi paratus fit "? rebus pe-
culiaribus: petitori cedere, ex caufa audiendum putauit: fcili-
cet, jjiï)[une *^ dolo malo et fruftratione iid faciat.; let, seiàel-. L 45 lu
6 X PAVLVäïibe»XX-Hïä*a&"Eäi&æm. ITEkWw quam«*ï**f&fïä*g
uis legis Aquiliae aCtio in heredem non competat 75, tamen 7fv
hoc iudicio heres focii praeftét, fi quid defunétus in re com-- j
muni admilit : quo nominelegis Aquiliae actio nafcitur. $. r.
Si vfus tantüm nofter fit, qui neque venire, neque locari./f:7,
poteft *?, quemadmodum diuifio poteft ** fieri in communi :
diuidundo iudicio,videamus.. Sed Praetor interueniet, eti, io/,,-e;ü),

vt, fiiudex .alteri vfum adiudicauerit,non 744 u

n tät,n.ï,gm:

j Tuarten :
æiu/uerIf GrArvs libro ï/jl, ad Edictum prouinciale. Iw

SvMMA admonendi fumus: quod fi poft interitum rei com-
munis is, cui aliquid ex communione praeffari oportet, eo no- ;
mine agere velit, communi diuidundo Jiudicium vtile daturjz £: ebjoe o

veluti/fi aCtor impenfas aliquas in rem commünem fecit 9*:-
jeft : | fiue

56 Hal.. hic. et in fequentibus recwperare. GER. 57 Vulg. tradidevis. B.
58 Hal. et Vulg. alteraque. R. 59 Vid. Duker. ad Opufc. de . Latin. Vet.
ICt. p. 373. n. 11. BR.. 60 Hal. et, loco etiam. GEB. . 6t Hal. ignorat ef. -
GE B. 62 Hal. feruabuntur. GER. . 63 Hal. diminzit, GE R. 64 Hab , .
et Vulg. addunt focus. E quinque MSS. non nifi Treuif, hoc fupplementum/ þw()
habet recengius additum. — Hal. habet praeffitit. B &. Reliqua MSS. Birb. Otob. "
S. Cruc. Byhkersh: G z. 65 Hal. Sed et pofiquam. Etiam Bafil. E& 32 xaj.

BR. . 66 Vulg. ell. B. 67 Haleff. GEB. . 68. Hal retuperaudam.
GEB. — 69Vulg. vt, loco fi. BR. — 70 Hal. in margine: alias, mentrius. G E B.

71 Vulg. mandato. B R. 72 Vulg. Hoc. BR. 73 Hal. inferit 4, GEB.
74 Hal nem, loco fine. GEB. — 75 Hal. competit, et mox praeflat. GES. — 76
Hal. debeat. GEB. /. 77 Hal poffit. GER. 78 Taur. emendaVit. GE.B.
79 Mal 2gwia. GEB. 80 Hal camendum efl. GEB. — 81 Hal.fecerit. GEB.
$2.

[Eheu IU NSuc . Üb DMK

r d

^b
[ Íí iM

i

[l«

MSM j* M

li

" q.'a','i 4

- —28—— ——

"a

J -:IW "
1

v

-——
*

A

DIGESTORVM LIB. X . TIT. IIL 197

E)c.a]? 5 j
fiue focius eius [folus|*^ aliquid ex ea re lucratus-eft, velut
operas ferui mercedesue, hoc iudicio eorum omnium ratio
habetur. .« U olb X Y 4

f
XIL. VnPrAwvs libroiLXXB ad Edictum. Sx xx-

KeOxui-mD ES communes fint, aut paries communis, et eum reficere,

()

P

vel demolire ??, vel in eum immittere ?* quid opus fit, com-
muni diuidundo iudicio erit agendum, aut interdiCcto vti pos-
fidetis experimur. : |
XIlL Inxw libroJ/JXXV. ad,Edi&um. *Iw rvpr-

crvM communi diuidundo omnes res veniunt: nifi fi quid
fuerit ex communi confenfü exceptum nominatim, ine |veniat.

L XIV. Pavrvsiibro-IL ad-Pleutium. IN Hoc iu-

dicium hoc 9? venit, quod communi nomine actum eft, aut
agi debuit ab eo, qui fcit fe focium habere. $. r. Impendia

:'*g,.'*' L)HL; 1 .' * * P
t /"*4utem, quae, dum proprium meum fundum exiftimo, feci,

quae fcilicet, fi vindicaretur fundi pars, per exceptionem do-
D 95 retinere poffem, an etiam, fi communi diuidundo iudi-
cio mecum agetur *7?, aequitate ipfius iudicii retinere polfim,

ffiicnif feonfiderandum left. Quod quidem magis puto: quia bonde

fidei iudiciumJeft communi diuidundo: jfed hoc ita, fi mecum
agatur]$9. Ceterum, fi alienauero partem meam, non.erit
ynde retinere poffim. |Sed is, qui a me emerit ??, an reti-

nere polfit, videndum eít: nam et ?? fi vindicaretur ab eo

" * . , * w . m x .
pars, impendiorum nomine, quae ego feciffem , iita Vt ego»
poteratiretentionem facere: et verius eft, vt et in hac fpecie
expenfae retineantur. Quae cum ita fint, rectiffime dicitur,

rzex€, b.etiam impendiorum nomine vtile iudicium dari debere mihi

L lwev^jcommunis: hoc enim ,afu, vbi quafi in rem. meam. impendoA

in focipngg Je&giam ?I5 manentereicommunione. Diuerfum eft
" ^ T 1 VOÀSM . L r
enim, gg;mquaü in rem meam inpendo ? *5,[quae fit aliena, aut

;
»

* Lþ | r; ; . . - * * * ;
PXlX tantum retentionem (habeo: quia neminem mihi obligare vo-

*

dui. At cum put8rem Titii e&e, quae fit Maeuii, aut effejmi-
L ^ * L * LÀ $* i : e
hi communem cum alio, quam eft, id ago, vt alium mihi obli-
gem: et ficut negotiorum geftorum actio datur aduerfus eum,

|rzoxsfé, cuius negotia curaui, cum putarem alterius (&0?7 lffe, ita et

| Z

/

LL , reà

$
s'LC*,d'e(/ Óm :

——

UE ET

in propolito. lIgitur et fi afalienauero praedium, quia in ea
caufa fuit ??, vt mihi aCtiojdàri!deberet, danda mihi erit, vt
Tulianus quoque fcribit, negotiorum geftorum actio. $. 2. Si
conueniat,ne omnino diuifio fiat, huiusmodi paCtum nullas
vires habere, manifefüiffimum eft. Sin ?* autem intra cer-
tum tempus, quod ?* etiam ipfius rei qualitati prodeft, valet.
$. 3. Si inter focios conueniflet, ne intra certum tempus fo-
cietas diuideretur, ngï tvenderelliceat ei, qui tali conuentio-
ne tenetur ?9, non eft dubium: quare emptor quoque com-
muni diuidundo agendo, eadem exceptione fummouebitur, qua
a 6tor eius fummoueretur. $. 4. Si pacifcatur focius, ne
partem fuam petat, effectu tollitur focie?as. "t
XV. Ipxw llibre V.ad-Plautium- Sr socrvs;jferui

communis nomine conuentus, et condemnatus fit, aget com- |
inuni diuidundo, et ?* antequam praeftet: nam, jet| fi noxali

82 Vulgo folus, abeft. -& &. $3 Gothofr. in nota Al. demoliri, et ita Hal. et
Vulg. demolii. BR. —Taur. fcribere poterat demolirE, fed noluit, quod .V eteri-
bus ctiam demolive in víu fuerit. | Vide L. 30. pr. infra Loc. coud.. vbi de infu-
ja: dewolierateam. G £9. — 84 Hal.mittere. GEB. — 85 Ap. Hal. boc, abeft. G E B.
86 Vulg.addit mali. BR.. — $7 Hal.agatur. GEB. — 88 Halagetur.GEs. — 89
dlalemit.GXB. — goAp.Hal et,abeft. GEB. — 91a Hal. et, loco etiam. G E B.
91b Yaur. Npendo. GEB. — 92 Vulgo ea, abeft. n&. — 93 Vulg. fuevit. BR.
94 Gothofr. iu nota: Fortaffis cormodius legitur: fin autem vt ne intra certum tem-
pus. Sed haec ledtio, quam Gothofr. per coniecturam proponere videtur, eft
communis, etiam Haloandri, nifi quod hic habeat: Si autem, me. Sed in MSS.
quinque nihil potui reperire, quoda Flor. defle&at. Comprobant tamen commu-

nem Bafil. 72 32 wgós vv spóvov, uÀ Dweaécooq Vipurus — Ettamen fupplemento ab- |

flineri poffe exiftimo, n. . MSS. funt: Barb. Otob. S. Cruc. "Freuif. Bynkersh.
GER. 95 Hal in margine: alias, qwond. GE B. — 96 Hal. temeretur. GER.
.97 Hal etiam. GEBR. .98 Hal. tradatur. GEB. 9o Hal dediderit.
Grze. 1ooHalreddat. GEE. . 1 Hal LABOLENV $. GER. — 2 Hal. &eiio-
A4v, GEE. . 3 Flor.coberet. Hal cobaerent, GE3. — 4 Hal. fitetvenit. GE ».

| interquosiudex eft: et tunceum adiudicare *?g, penes quem; fe€ E E. uu.
dicium communi diuidundo non venire,|Labeo ait: nam aut

. a fundo, diuifüm tamen aut menfura, auttemporibus.| Sed ** - .

neum eft et earinj/arbitrio ** familide4ercifcundae venire: nec i($4.-

. dundo :?, quam familiaesercifcundde iudicium veniát ^?. Igi- i &uicce.

&Halinferit ficst. GEB. — 6 Hal.cogiter. GEB..— 7 Hal. babet. GER. 8

et in eum locin amobis impen[a. BR 1i Halpotefjü; GEB. . 124 Vulg. Nor. h

iudicio cum vno actum fit, ftatim acet cum focio, vt ei pars a
Ktraderetur ??: cantionibus interpofitis, vt, fi non dederit ?9?, («*
reddet *99, ?af. :
XVI. Inew llibro- VL ad Plautium. Cyw socrzx
diuidunt focietatem, de eo, quod füb condicione debefétur,
cautiones interuenire folent, . ;« *m, &». as
XVII. MopnesTIiNvslibroIX. Regularum. | Qva
COHEREDES .habet, fi füundum pignori datum a teftatore fuo,
comparauerit a creditore, non debet a coheredibus iudicio
commuüni diuidundo conueniri. a o
fA., XVIHI. IAfo LENVS *I[BbroTL.-Epiftularum-?. Vr
IFvNDys hereditarius fundo non hereditario feruiat, arbiter
difponere non poteft: quia vltra id, quod in iudicium dedu-
Ctum eft, excedere poteftas 1udicis non poteft. |
XIX. PAvrvs libroVE.adSabinum. Amnom, quae
in confinio nata eft, item lapis, qui per vtrumque fundum ex-
tenditur, quamdiu cohaeret ?ífundo, eïregione cuiusque fi-
nium, vtriusque funt:jnec/in communi diuidundo iudicium ;2 6 ov:c€
veniunt: fed cum aut lapis exemptus, aut arbor erüta, vel fuc-
cifa eft, jcomimünis[pro indiuifo fiet: et veniet * in communi f«l*) ii Lt
diuidundo iudicium: nam quod erat finitis partibus, rurfus
confunditur. Quares4 duabus maffis duorum dominorum l J4./ie«€

conflatis, tota mafía communis. eft, etiam fi aliquid ex prima
fpecie feparatum maneat: ita arbor et lapis feparatus a fundo, /,,.
confundit ius dominii. ^ $. r. De veftibulo communi binarum cex ?. 6
dedium arbiter communi diuidundo inuito vtrolibet dari non.
debet: quia qui de veftibulo liceri cogatur ?, necefífe habe)(t W wl &.
interdum totarum zedium pretium facere 5, fi alias aditum non. 3
habek ?.09$. 22 Si per eundem locum via nobis debeatur, et J* VT o
in|eam J*P| impenfa faCta fit, durius ait Pomponius communi &e Lecune, 220 |
diuidundo vel pro focio agi poffe: quae enim communio iu- ^* *« »»[ ^« a«
ris feparatim intellégi poteft? |fc äiriegoticrum igeftorum agen- Tuf [« Cmcs m
dum. $. 3. Iudex communi diuidundo, item familiae ÁAercis /ec« ^ei5 À
fcundde, . de feruo, qui in fuga eft, iubere debet ** liceri eos;,. dR Lun :

licitatio remanfit: nec erit periculum, ne ex Senatusconfulto ^ A« du Ó
poena legis Ehuiae conmittatur ^?0.., $. 4.|Aquarum iter ibidm-l 2456

*

ipfius fundi eft, etideo in iudiciumnon/venit: aut feparatum

poffunt iura interdum et *^ feparata *? a fundo effe, et d
nec menfura nec temporibus diuifa: veluti cum is, cuius fue- m
runt, plures heredes religuit, Quod cum accidit, confenta- L *u. ; "

videre *? inquit Pomponius, quare minus in communi diui-

tur in ^* huiusmodi fpeciebus etiam in communi diuidundo
iudicio venit, vt praefata iura aut menfura aut temporibus die
uidantur ??, — LXXIlace? Óm . |
.. XX. PowroxrvsüibroiXIlLad-Sabinum. Srrs,
| »- cum

Pretium fatere, eft in iure noftro licitare et emere, vt obferuat Guil. Fornerias-
I. Seleciion. 16. G ER. 9 Hal. babest. GEB. . IO Hal. et n ea. Vulg..

omnes; adiudicareei,penes quem. — Adeftetiam 1llud pronomenin MSS. Sed non :
jinomnibusabinitio. Praeterea in Bynkersh. L. fuppletum ZJl;, loco ez, Ego intclle- X "
&uilludfupplendugn iudico. BR. — Ab initio habent fupplementum Barb. $. Cruc. 5 k i
Otob. addituf)/Eréuif..G EB. — 125 Taur. coNsmittatur.GEB. 13 Vulg. Et,loco 1
Sed.BR. 14 XÀp.Hal et Vulg, et, abeft. B&..— 15 Vtfi feruitutis perfonalis obliga- !
tio pluribus conílituta. Guil. Forner. 17. Selecf. 28. GE B. 16 Ap. Hal. et Vulg,
et, abeft. BR. 17 Vaulg. arbitrium. BR. 18 Vulg. mec videtur, inquit
Pomponius. Hal. zec videre fe, inquit Pomponins et Íane poft ve, facile potuit
fe, excidere. inter feptem MSS. quinque Flor. feruant, Otob habet: Jgitur
nec videre id. quod. Pomponius(argute id quod, pro ?nquit. Treuif. sec diuidere, " f.üw'
inquit, Pomponius. BR. Reliqualfunt: Barb. Vat. L S. Cruc. Bynkersh. GER. [. ZWM, u |
19 Hdl. addit z&dicie. GEB. . 20 Hal. venisnt. GEB. 21 Hal inferit T |
qmnibus, et omiuit (equen etig, 6X« — 2a Newiquam in partes, qualem — .

198

COCGcToo :
, . cum quo fundum communem habes, ad idelictum/?3 non re-
jJi««x€ bfpondit, et ob id motu ?* iudicis villa diruta eft, aüt arbufta
cda. füccifa fuünt, praeftabitur tibi detrimengum iudicio. communi
Ed r eesinre diuidundo. Quidquid enimjculpagggwæg-niffum 25 eft eo iu-
: dicio continetur. j : KW Cün Uf |
XXIL. VrPrANvs.,ibro-XXX. ad-Sabinum. Iv-
DICEM in praediis diuidündis:.?9, quod omnibus vtiliffimum
eft, vel quod malint ?? litigatores,-fe üi ^9 conuenit.

XXIH. PowPowrvslibroXXXIlII 2?adSabinum, Sr

DIxGES TORVM. LIB.

geftorum. D cowMvxr ferno vnus ex fociis quaeftionem
habere, nifi communis negotii caufa, inre non poteft. |
XXVIIT. PAPXNIANVS libroVIL Qugeftionum, S A-
BINVS ^?, in re communi neminem dominorum iure facere
quicquam, inuito altero, poffe. Vnde manifeftum eft, pro-

TIT.

hibendi ius effe: in re enim pari potiorem caufam effe pro-

hibentis confcat.' -Sed etfi in *^. communi prohibenï) focius à
focio, ne quid faciat, poteft, vt tamen fägägm opus tollat, co-
gi non poteft, fi, cum prohibere poterat, lióc praetermifit: et

, / :7('61;& :
[m (æ j

MEO et vicini nomine parietem aedificem, vel repetiturus ab | 1deo per communi diuidundo a&ctionem damnum farciri *5 po- [
eo pro parte impenf: Lxälþonationis,gratia, communis. fiet | terit. Sin autem facienti confenfit, nec pro damno habet
pades; —— ^ ? A. | , Ja5ieun, ^oc^. a&tionem. Quod fi quid abfente focio, ad lxefionem eius fe - ;
—2 XXIIL VrerAmwvsilibro-XXXHfjad Edictam. — Sx | cit, tunc etiam tollere cogitur. [^ "
CONVENERIT inter te et focium tuum, |Vtj alternis. annis XXIX. PAvrvsiibro I. Quaeftionum. Sz ovrs,;
fructum percipereüis, et non, patiatur te focius tui anni fru- | cum exiftimaüerit ^* fundum communem 4ibi . cum Maeuio ")
étum percipere, videndum?vtrum ?? ex conducto fiit] a&tio, effe, quem cum Tigg..gommunem habebat, impendiffet, recte «"
C;]J;f.eo?fwm: an|vere communi diuidundo. Eadem quaeftio eft, etfi focius, | dicitur etiam ,communi 'diuidundo iudicium ei fufficere: hoc p
qui conuenerat, vt alternis [gï;iïæffueretux;, pecus gäïniüä 3*, | enim eft, fi fciam rem communem effe, ignorem autem, cuius m
TO. gtjþemt, vt futuri anni fru&tus, quos focium percipere opor- | focii: neque enim negotia focii gero, fed propriam rem tu- m
7CX ^. tuit, corrumperegtur. Et puto magis communi diuidundo iu- | eor *7: et magis ex re, in quayfí impdnditur, quam ex perfo- j
r Jit- pro:0, dicium, quam ex conducto locum habeére: quae enim locatio | na focii, a€tio nafceitur. .Denique ea a&tione *^? pupillum te-
eft; cum merces non intercefferit? aut certé actionem jificerti | neri dicimus, vt impendia reftituat officio iudicis. Diuerfa , ,
ciuilem reddendam. ^ d d | || caufa eft eiti$j qui putat fe in rem propriam ifhpendere, cum ^« j *c.
XXIV. Ivrrawvsibro-Vllll4Dieeftortum. — Cow- | fit communis: hüfic enim nec- communi diuidundo iudicium ,
MYywzS feruus fi ex re alterius dominorum jadqüifierit, nihilo | competit, nec vtile dandum eft. Ille enim, qui fcit rem effe s
; minus commune id erit: fed is, ex cuius re adquifitum fuerit, | cómmunem, vel alienant? negotia eo animo gerit, vt aliquem
ó».^ Communi diuidundo iudicio eam fummam percipere ?? poteft: | fibi oblivet, et ?? in perfonajlabitur. $. r. Pomponius fcri- — .
Ficoc rl quia fidei bonae COIMA?Hï.f,';VF .Vmil'squvisque pggïggïpuuxn habdii, gfj;, pg('g,i iqdïcegnï poi.'fe a quolibet fociorum : fed etiam fi vnus «v &t '«;w"gm?«
£. quod ex re eius feruus adquifierit. $.—t- Cum agere tecum | ex fociis i erit, recte cum eo communi diuidundo agi. r

t [communi diuidundo vellem, partem tuam Titio tradidifti, mu-

XXX. ScKxvora Lg;bro L-Refponforum. CowMwv-
N r diuidundo iudicio ??^[rectel agi *?, fiue neuter polffideat,

L-lyefe-^ ^—tàndi iudicii caufa: teneris mihi Praetoria actione, 22 quod

| a jarlen^ "77 feciffes, ne tecum]commuüuni diuidundo ageretur. fiue alter fociorum ?* fündum non poflideat. |j 5 u Iu

ï 4 7 "n
f s £Tïm: i/f /w*a: 4) (, non 4001'7/:'01( ^

s

| ho 3735*.'""4[77" XXV. InEgMllibre-XH.-Disefterum. Sx Sr1cXvs XXXL Pavrvs t(libro-XV. 5*Refponforum. ''|B r- 4t-f«
| T communis meus et tuus feruus habuerit Pariphilum vicarium | w A 59 mancipia, quae ex hereditate paterna iuffu Praetoris j
hl 94: teroreo auüreorum |déCem, et/ mecum| aCtum de peculio fuerit, conde- | pupillis minifterii caufa referuata ?* effent, diuifa non vide-
| untovoncéL i^. vf tusque dec&mipraeftitero, quamuis poftea Pamphilus de- | ri; fed omnium comiunia permanfiffe, - m 1
Es cefferit, nihilo minus actionezcommuni diuidundo, vel pro fo- 9. 4 | ETE , Wäï&
o r 955 d guifique wübiliap ** prücftare i(debébis ?5 : quia té hoc : /äz AD EXHIBENDV M. /^« lk
L A e - ,ägre alieno liberaui. Longe magis confequar, ffi^Stichus poft ! VrPrANVvstilbro XXIV. * ad-Edictum. "
E*5X mortem Pafhphili alium vicarium adquiflerat 9. — ^; * HAEC ACTIO ^ perquam neceffaria eft, et vis eius in vfü :
pk XXVL ArLrrFENVS WVa-m-s—7 libro IL-Digeftorum. cotfidiano,eft; et maxime propter vindicationes üindu- 1556 — J
" €ownvuris feruus, cum apud alterum effet, crus fregit in | &ta ? eft. Aehaoc maneto - (XXM. al L ve r M";
., Opere. Quéerebatut, àálter dominus quid cum eo, penes quem | - Il. Pavrvsilbro[XXL ad—Edictum, ExmninkmRE Y
/"v. fuiffet, ageret ? ; Refpondi, fi quidéfij ? culpajillius/tiagisi quam | eft facere in publico poteftatem, vt ei, qui agat ^, experiundi If
"r eodd s cafg[.reg g'om'munis djamniacepiffet P DP arbituum ^? com- | fit. copia. - ficex , x X | gw
us . NI duuidundS D CU a. uU É | JII. VzPrANvsllibroiXXIV. ad-Edictum. Iw nac Mi
a iO C KXXVII. PAvz v suibrodHE.-Ebitom ^2 Alfeni-Di- | aCtione aCtor omnia noffe debet, et dicere ? argumenta rei, |
diuifionem iura riec nátura füa' recipiunt....Charondas z Scbol. ad. L. 22. de | debebit. GEB. . 36 Hal et Vulg. odquifierit. BR.. .. 37 Afterifcos huic vo- |
V. O. BR. ' 253 Gothofr. in nota Al.-diledum. ^Taur. in Adiot. delidum, | ci Parus, voluit apponi Brenkmannus, qnod eadem Flor. poftea adiecta fit..G E B. :
fic in- P, et in vet. in alio vet. edi&bum, forte dele&um. — Priore modo Vulgares. | 38 Gothofr. innota: quid. Nempeipíe Taur. in margine: quid. Vliimae lite- .
Z Item MSS.| quae vidi, octo, . HaT, Flor. expreffit, Ipí cum Taur. et Duareno [ rae.ez; Flor. fubantique funt deletae, — Receperunt 72 gzid omnes, quod cum L
; , f;ntimus; nift quod malimus dile&£um, vti habetur in. L. 4. $. 10. imfr. de Re | dümmi, conftrnerent, vbi tamen quid poteftintelligi. BR. Etiam Hal. quid. GE B. :
](ND th WMN. Tlit. atque ita duarum literarum traiectione locus reftituitur. gR. MSS.funt: 39 Hal. coepiflet. GE B. 40 Hal., arbitrimm. GEB. ,4i Hal. recuperari, |
; ——- .. ||Otob. Vat, I. HI.'S. Cric. Magl. Bynkersh. In Barb. et Treuif. ita fa&um. | GER. . 42 klal émiepuv. GER. 43 Hal. et Vulg. inferunt ozt, fed ille
: ; : Etiam Hal. vt Florentiae delidfum. Forte etiam Taur. dare debebat d ElIcum. poft vOcem: commumi BR. - 44 Vulg. inferit re. BR. 45 Vulg. vefarcirz,
—m- * GEB.T . 24 Gothofr, in nota: Id eft indignatione, vt L. 22. C. de Offi. Re- | &BR. 46 Hal. exifizmaret, Vulg. aeflimaret. |Mto modo eft correctum Flor. j
[ (en ,üor.' prouinc. L.. 14. C. de Teflibus. Etiam Rad. Fornerius 1/1. Rer. Quo- | BR. 47 Bynkersh. mauult : negae enzn propriam vem tueor, fed negocia focis f
* : Ud:'[ Trr tid. 3. COntra Raeuax:dum inotum iudici$ tuetur. GEB. 25 Hal. et Vulg, ad- | geró, Vide V1. Obf. 11. GEB. — 48 Hal. inferit et. GER. 49 Hal. et TMM
| J — mifum. At.tamen etiam Bafil. vtuntur verbo: £ wavrà &moAAwuéve, quod eft: [ Vulg. vel alienam, megotia. Wlle autem in margine: alas, vel aliema megocia. Ms
IV- CNNC . M( , perdere, amittere. BR. — 26 Vulg. disidendis. BR. 27 Hal. malunt. GES. | BR. 5O Hal. licet, legerem potius etfi. Porro in poltremis plerique codices u
1 (/ 28 Hal. exfequi. GER. 29 Hal. ljb. XIII. GER. 30 Vulg. videudwm | MSS. lapfi funt, Otob. habebat: zm perfoma dabitur. Barb. etiamnum : z À
COP ? efl, an. B R. 31 Vulg. admifit. Sed Baül, ipg4AAew. BR. 32, Gothofr. | perfonam dabitur. S. Cruc, Treuif. ambo Bynkersh. u perfouam labitur. Sol h
in nota AL. praecipere. Sed Dalil. uóvez àvsà Aufévw. Quinque etiam MSS. | Vat. L et lT. rede[ B. 51 Vulgo Zuuitus. Sed et Baül. ZAzAoc. BR. 32 ,rwf'gy l. d!'
conftanter habent percipere. B m. — Illud praecipere, eft Haloandri. MSS. funt: | Hal. iudicium. GER. 35 Vulg. addit poteflj. BR. . 54 Hal. inferit tantum, ; :
Barb. Otob. S. Cruc. Treuif. Bynkersh, GER. 33 Vulg. praefigit eo. BR. | omifífo fundum. GEB. 55 Hal. li. V. GER. 56 Taur u4INAÀ. GER. 112
34 Exulant haec slia ex omnibus libris, quos vidi, editis et fcriptis. - Etiam | 47 Hal. fermeta. GEB. —— À
Bafil, zà &. veuísuars. Eftet Flor. v5 milia, vncis inclufüm. B R. ^ Nec habet X Hal. l. XIX. GEB. —2 Bafil 4 mvaacaris) vv moayuáru, dywys, i
þ J | Hal MSS. funt: Barb. OtobïS. Cruc. Trenif. Bynkersh. GER. — 35 Hal, | nm. 3 Hal. introducdia. GES. —— 4 Hal agit. GEB. 4 Bynkersh. im i:ï
: ! P m | W praefat«
l ;

DIGESTORVM LIB. X. TIT. IV.

de qua agitur,. $. T. Quiad exhibendum agit, non vtique do-
minum fe dicit, nec debet oftendere: cum multae fint caufae
ad exhibendum agendi. $. 2. Pr&eterea, in hac actione no-

tandum eft, quod reus contumax per in litem iusiurandum -

petitorid * damhari poffit ei, iudicéquantitatéi taxante. — $. 3.
Eft autem. perfonalis haec aCtio: et ei competit, qui in rem
acturus eft, qualicunique in rem actione: etiam pigneraticia
Seruiana, fiue Mypothecaria, quae creditoribus competuntn*'.
$- 4. Sed [gïäjs vfumfructum petituro competere ad ,exKiben-
[ i. "0fo, dum Pomponius ait. $. 5. Sed et fi fcämg' interliCcturus, rem
£s pHl exffberi deüdeggt, audietur. ., $. 6. Item, 11 optare velim fer-
77* qum, vel quamjaliam rem, jcuius|optio miht relicta eft, ad ex-
Mibendum me agere poffe conftat, vt exKibitis ? poffim vindi-
care. $. 7. Si quis noxali iudicio experiri velit, ad exltiben-
) : dumei aCio eft neceffaria: quid enim, fi dominus quidéifi pa-
L-/»«. ratus fit defendere, aCtor vero deftinare *? non polfit, nifi ex
»aw Gners, oraefentibus, quia aut [feruum non recognofcit, aut(nomenj
'Cá«T, mon tenet?) nonne dequum eft ei familiam exhiberg, yt noxium
f feruum ** adgnofcat? quod ex cauía debet fieri, ad defignan-
f5 dum eum, cuius nomine[noxali quis agit, recenfiffone *^ fer-
uorum facta. $. 8. Si quis extra heredem tabulas teftamenti,
vel codicillos, vel/quid aliud ad teftamentum pertinens exhi-
beri velit, dicendum eft, per hanc aCtionem agendum non efle:
: cum fufficiunt fibi *5 inter&iCcta in hanc rem competentia:
J/7*4.etita Pomponius|*^. $. 9. Sciendum eft. autem, non folum
ï eis, quos diximus, competere ad exJfibendum aéctionem, ve-
E^ rum ei quoque, cuius intereft exhiberi. Iudex igitur fumma-
b A " . - OL . B I5 .f *
il J Aeumtumnotim debebit cognofcere, an eijisi interfit, h.,;gg,. iil 'an7/e1us ires
j q*455: fitjetfic iubere vel exhiberi: vel non, quia nihil J intereft.
; ly-ægägff"gää).fïïfï&. ro. Plus dicit Tulianus, ;eth." vindicationem ggnäaþeam,
L .] f&'ä«:/w interim pofle me agere ad exhibendum, [quia ** ineà intereft
g refjeost al biberi: vtputa, fi rnihi ferius legatus fit, quem Titius q;ätaf—

TM laetm ;2 fot - agam enim ad exhibendum, quia mea intereft exhiberi 4[:9,
l; " vt litius optet, et fiü vindicem: quamuis exllibitum ego opta-
re/non pofüm. . $. 11. Si mecum fuerit aCctum ad exkibendum,
L1L21 —[egp ob hoc, quod conuentus füm ad ex)Yfibendum actione] á5e-
'"äx(:*äjï&f dd exhibéndx mjnon poffum : quamuis videatur intereffe mea
— st oxcft á. Ob hoc, quod teneor ad reftituendum. Sed hoc non fufficit:
| /' alioquinet qui dolo fecit, quo minus poffideret, poterit ad ex-
j Aübendum agere, cum ?? neque vindicaturüs,[neque interdi-
« ii d: ;&gæ&u*ïä fity etfur vel ^* raptor poterit. Quodz'nequaqtäamf ve-

: —— — r 1 P * P L] L M » ll'- L:
ddost rum eft. , Eleganter igitur(d&finit Neratius, iudicem àd exJi-

| La rjb o A s beatiaCtioni ?.2, propter quam exhiberi fibi defideret. $.12.

M à n * I * )
L,-äm .äj*hoPompomus ieiusdem hominis/?? nomine recte plures
| "« ad exhibendum agere poffez forte, fi homo primi fit, fecundi

in eo vfusfructus fit,, tertius pofieffionem fuam contendat,
: quartus pigneratum fibi eum adfirmet. Omnibus igitur ad ex-
Kibendum aétio competit: quia omnium intereft exhiberi ho-
' .^ dmunem "*,. 5. 18. Ibidem fübiungit, iudicem per arbitrium
; Hs
| £. quas poffeffor obicit: et fi qua tam euidens fit, vt facile re-
pellat agentem, debere poflefforem abfolui: fi|^? obfcurior,
"CUT ; reo Jzi:/æ/W

peaefat, ad Obf. Iur. Rom, vult legere: difcere..— Sed huius rei caufa MSS. feptem
, fruftra infpexi, et Bafil, habent Aéyew. BR. Sed et Hal. in margine habet: alias,
f' T Uï di[cere. MSSifunt: Barb. Otob. Vat. HIL S. Cruc. Trdif. Bynkersh. GER.
! ! 6 Hal. petitori. GER. 7 Hal. et Vulg. competit, BR. 8 Flor. hoc et,
| et fequens ait, deinceps fuppleta funt, et quia non videntur omnino neceflaria,
| hoc admonendum credidimus, appofitis afterifcis. BR. lta nempe fecit in fuo
exemplo typis deftinato. GEsB. ^ 9 Hal. exbibitum. GEB.
defignave. Sed et ille in margine: alzas, defiinare. B R. 11 Hal. exbiberi,
vt moxium fuum agno[cat. GEB. .12, Vulg. vecenfione. B R. 13 Ap. Hal,
, fibi, abeft. G E B. 14 Vulg. addit ait. BR. 15 Hal won autem, et am.
! GE B. 16 Hal. et Vulg. inferunt ZlÁus. BR. — v7 Hal etamfi. GEB. — 18
Hal. fj, loco 44i4, et mox znterfit. GER. I9 Ap. Hal. quia men inteveft ex-
biberi, abfunt. GEB. 20 Hal. quauquam, loco Cw. GEB. ^ 21 UHak et.

TJ dictve un. Twtn.

1O Hal. et Vulg.

fidere, aut certe ille eft, qui poífit exhibere. Idem ait, quo- — ^ «)
modo autem poffidet, qui vehendas conduxit? an quia pignus — . pj
tenet ?*? quae fpecies oftendit, etiam eos, qui facultatem ex-
hibendi habent, ad exhibendum teneri. $. z. lulianus autem
ita-35 fcribit, ad exJibendum [a&iene 35 ténerijéum] qui re-
rum vellegatorum feruandorum cauía in poffeffione fit: fed
ietjjeumif qui víüsfructus nomine rem teneat 37: quamuis nec UJofe 7 4.

jhiejvtique poffideat. Inde $? Iulianus quaérit, quatenus hos 1444

feffionem habeat: is autem, cum quo agetur ??, rei feruan- '

bendum háüctenus cognofcere, an iuftam et probabilem caufam.

fibi ex hac actione commiffum etiam exceptiones |aéftimare, | «
($?5) Sed et fi de ruina aliquid in tuam aream, vel in tuas

| addit vero. B R.

199
vel Quae habepit altiorem quaeftionem, differendam in äif-e&um

iudicium, re exhiberi iufla, |Deiquibusdam * tamen *Jexce-, 477 . , .
ptionibus; omnimodo ipfum debere difceptare, qui adjexliben- - 4 4

dumattione ^* iudicat: veluti pacti conuenti, doli mali, iuris-- ^*
iurandi, rei,(guaeiudicatà e&[^7. — $. r4. Interdum aequitas ^5 |1/f. -* Te « »e.
exhibitionis efficit, vt, iquamuisad exKibendum agi non pos- rcex'eur. 74
fit, in faCctum tamen a&tio detur, vt TIulianus tra&tat. Seruus, ( 4
inquitj vxoris meae rationes meas conícripfit: bae rationes a /4as.
te poffidentur: defidero eas exhiberi. Ait Iulianus, fi quis — —
dem4A, mea cffarta fcriptaé fintj locum effe huic actioni: quià L feruwdaar povip i
et vindicare eas pofífum: nam cum cfarta mea fit; etquod,22 — ^^ i
feriptum eft, meum eft: fed(fi cartá mea non fuit 5*5, quia .1 /A'e£.
vindicare non poffüm, nec ad exkibendum|experiri.] ln fa-, ; .55
étum ig&üh mihi aCtionem conpetere ?*5. $. r5. Sciendum .
eft, aduerfus poffefforem|hacAttione apendum: nonfolum eum, / j /7.
qui ciuiliter, fed'et eum, qui naturaliter incumbat poffeffioni.
Denique creditorem, |qui pignori reín|accepit, ad exhibendum L 14 . e24 s
teneri placet. jlzere i PO EU
| IV. PouroNrvsHibro VI. ad-Sabinum, NaAw x
cum eo, apud quem depofita, vel cui commodata vel locata
res(fit, agt poteft. — | j« x XIi.

. N. Vrn»rrANVv sllibro JXXIV.-ad-Edi&um. |Cgnsvs Jhedvi umf
fcribity fi quis merces, quas gxuehendas ?^ conduxit, inhor- ^" ^ ^
reo pofuit, cum conductore ad exhibendum agi poteft ??.
]tem, fi mortuo condu&ojfä] heres exiftat, cum herede agen-
dum. Sed, fi nemo heres fit, cum horreario agendum: nam
fi a nullo, inquit, ipoffidentur] verum eft, aut lorrearium pos-

J'uc €x 1-rt7*.fæ,,1 m M

oporteat exhibere? et ait, priorem /quidemy fic, vt a&tor pof-, ,

dae caufa fit in poffeffione: eum vero, qui vfümfructum ha-
beat ^9, fic, vt/actor rem poffideat: is *', cum quo agetur ^^,
vtatur fruatur. $. 2. Idem lulianus fcribit, emptorem, qui
ruta caefa *5 non reftitüit, ad ex|fibendum teneri, in quan- 1'j79 ?«4
tum in litem iurauerb : fed ibi adifit, fi emptor poffideat, .aüt, ! |
dolo;fecit ^^, quo minus poffideàt. $. 3. Item Celfus fcribit, ] 4 & 4roce x ii
ftercus, quod in aream meam congeffifi, per ad exhibendum , , z.. IWQ,M
actionem/ polfe te confequ&t tollas: fic tamenjjvt totum tol- Dueemu,
las: ceterum alias non poffe. $. 4. Sed et fi ratis delata fit UM p at
vi fluminis in agrum alterius, poffe eum conueniri ad' exlfi-
bendum, Neratius fcribit. Vnde quaerit Neratius, vtrum de
futuro dumtaxat damno, an et *? de praeterito, domino agri .
cauendém fit? |et ait,|etjümi de praeterito caueri oportere, L 2«««

L

/a/edes deciderit, teneberis ad ex):äbendum, licet non. poffideas. | . .

Brenkmannus 73 vel, afterifcis includi vult, quod fitafecunda manu. GER. — 22 :
Ap. Hal. aclionis, abeft. G EB. 23 Vulgo inferunt vel vnius rej. BR. — 24 d
Hal. eum bominem exbiberi. GEB. 25 Hal. inferit vero. GEB. . 26 Taur. : æ |
a&lionl. Kal et Vulg, poft antecedens qzi, inferunt, ille Zw, haec de. B R. 2774/d: ;Fr J w |
Hal. vei iudicatae efl. "Wulg. reique iudicatae. BR. — 2/8 Conf. ad hunc locum M[Tt'&f*.u' äf M |
Hieron, Elenum 7/. Diatrib. $. GEB. . 29 Hal.inferitiw. GE B. — 30 Hal.inferit 5 m—f' í /[ !
ea. GEBR. 314Hal.fit.GEB. 515 Yaur. coNpetere. GEB. . 32 Vulg. vebendas. d die ^6
sR. 33Halpoffe.GEB. 34Hal et Vulg. au qnia pignoriteuet. BR. — 35 Hal WA£4- /?W)( '
etiam, loco autem ita. GEB.. — 36 Ap. Hal. actioue, abeft, et mox eum. G E B. |
37 Hal. remaneat, loco rem teneat. Sed Bafil. $ xesew Zxwv.BR. — 538 Vulg. |
ldem. BR. . 39 VWulg. agitwr. B R. 40 Hal. babet. GER. 41 Vulg,
42 Vulg. agitur. BR, —— 43 Dafil. vz 4voezóusva xj Tà
T&uvÓMuéYx, B R. 44 Hal. vel dolo fecerit. GEB. . 45 Hal etiam, loco et.

Rr3 GER

200!

G. 6. Ttem, f1 quis facultatem reftituendi non habeät 45. licet
poffideat, tamen(ad exlibendum non tenebitur: vt puta, fi in
fuga feruus fit, ad hoc plane folum tenebitur, vt caueat fe
exMibiturum, fijin poteftatem eius peruenerit: fed et ^* -ü]
non fit in fuga, permiferiä? autem ei, vbi velit, morari, idem
erit dicendum *?: aut ^? peregre a te 5? miffus fit, vel in
praediis tuis agat, ad hoc folum teneberis, vt caueas.
VI. PAvrvsiibro-XIV. ad-Sabinum.. GEwwA in-
clufaauro alieno, vel figillum candelabro, vindicari non poteft:
fed, vt excludatur, ad exJibendum agi poteft. Aliter afque in
tigno;4iuncto Aedibus ?*: de quo negwad exhibendum agi
poteft, quia lex duodecim tabularum [olui vetaret: fed ??
aCtion&ide tignójiuncto ex eadem lege in duplum agitur.
VH. Vr?rAwvsllibro-XXEV.-ad-Edictum- "Trawr
appellatione omnem materiam in lege Ldlfääecimx tabularum ac-
cipimus, vt quibusdam recte videtur. $. 1. Sed ??, fi rotam
meam]?^|vejiiculo aptaueris, teneberis ad exlibendum. Et
ita Pomponius fcribit: quamuis tunc ?? ciuiliter non poffi-
dea& $. 2. Idem et fi armario vel naui tabulam meam, ivel/
anfamjfcypho iunxeris ??, vel emblemata phialae: vel purpu-
ram Ve&imentdl&'jitgxggjïgf 57, autbracchium ftatuae coadunaue-
ris. G. 3. Item municipes ad exlibendum conueniri poffünt:
quia facultasjeit]reftituendi: nam et poffidere, et vfücape-
re eos pofífe confítat. Idem et *? in collegiis, ceterisque
corporibus dicendum erit. $. 4. Si quis non poffideat litis
conteftatae tempore, fed- poftea/ ?? ante fententiam poffidere
c?(ep,ejtït, oportere dici pütamus, debere/condeminari, nifi re-
ftituat.Q4$. 5) Si quis, cum iudicii accepti tempore poffideret,
[pofteafine dolo malo poffidere] defierit, abfolui eum oport&:
quamuis fit, inquit Pomponius, quod ei imputetur, cur non ;
ftatim reftituit: fed paffus eft fecum litem conteftari. $. 6.
Idem fcribit, &i quis litis conteftatae tempore poftederit, dein-
^ p * $40 Ox^ ( É ,
de defierit poffidere, mox coeperit fiüe ex eadem caufa, fiue
ex alia, condemnari eum oportere, nifi reftituat. $. 7. Ibi-
dem non male Pomponiusjüungit 9?, eius,quiad ex/tibendum
| egit, vtroque tempore interfuifle oportere, rem- ?^ ei reftitui:
A. xl Yoc. eft, et quo lis conteftatur, etjquo fit ** condempnatio.
: Et ita ?* Labeoni placet. | |

; VIII. IvrriaAwvs)Hibro-IX.-Digefterum, Sx Ap ex-
hibendum actum eft cum eo, qui neque pofü*dglg/zft, neque do-
lo malo ffecerat, quo minus poffideret, deinde eo defuncto he-
res eius poffidet ?^* rem, exJtibere eam cogendusjerit, Nam 95
L 14 6^ maxitfi fandum. vel[hominem petiero, et heres ex eadem caufa pos-
g at Áüdere cóeperit;] reftituere cogitur. : D
— : IX. VrPrAwvsllibo-XXIV.-ad Edictum. Ivrra-
, : Nvs fcribit, fi quis hominem, quem poffidebat, occiderit, fiue
ficónyeo:^o4co, , d alium, tranftulerit poffeffionem, fiue ita rem corruperit, ne

Y 3190
] A. t6^

fate Xl veA XIF,

4
i
1

us d "

mv XIl. 2 -
/ng;.g(f l

*
*

L AC 40 «
1 :

L

Á

5 J ,
A.),:—:?,,dcm
, 1 n
:)"' iUC.

)

*

4 "
4 $24 -
^

9 ALE à

"p l)

: j &

.,L "LAUT O,,

z ',-.',
l'fc'yv()btn

1 [ B MES 4

GER. . 46 Hal babet. GEB. — 47 Áp. Hal. et, abeft. GE2. — 48 Ad
haec tria verba : dem evit dicendunt, ftellulis inclufa Hal. in margine addit: Haec
alias defunt. GER. 49 Hal. et Vulg. inferunt f BR. . 50 Vulg. ad te.
BR. $51 Vulg. addit alenis. BR. 52, Hal. vetat, et. GEB. . 53 Hal. in-
ferit et. GEB. — 54 Hal. inferit tzo. Et Bafil. r2 ágágq cov. BR. — 55 Vulg.
cam, loco tunuc. BR. 56 Hal zuiuxeri$. GEB. 57 Gothofr. in nota:
Al. intexueris. l1ta nempe Hal. Vulg. omnes. Et recte eft enim, non a tege-
ve, fed a texere. MSS. etiam ita, nifi quod vnus Otob. habeat, vt eft Flor,
2»R. Reliqui funt: Barb. Treuif. Bynkersh. GER. 58 Ap. Hal. et, abeft.
GEDB. 59 Vulg. poffea antem. . kal. fed, omittit. BR. 60 Hal. fcribit.
Vulg. fubiungit. 8 R. 61 Vulgo rem, abeft. BR. 62 Hal. couteflaretur
et quo fieret. GEB. 63 Hal inferit etam. GEB. — 64 Vulg. poffideret. BR.
65 Hal. Nam et fj. Bafil. vt Flor. & yae.n g, G6 Hal. inferit smalo. G E B. 67a
Hal. et Vulg. decidit. Flor.etiam corre&um recidit, fed vecenter. BR. — 67b
Flor.zmunif]. GEB. ^ 68 Hal.patereris. Vulg.patiavis. BR. — 69 Hal. tenereris.
GEB. . 7O Ad haec verba: «t smibi tertio quoque die legendae glaudis facul-
tas effet, ftellulis inclufa addit Hal. in margine: baec alias defunt. — Adfünt ta-
men in Bafil. B R. 71 Bafil. 342e0c 73v vreQi vo9 2 DAipod deQáAciev, dans de -
aon laedendo cautionem. & R. . 72, Hal. inferit et. GEB. — 75 Hal, zbi, omit- .
tit, Vulg, mutat in zta. B R. 74 Ap. klal. malo, abeft. GEB. |— 75 Hal. zn-
tevimit. Vulg. iuterüni. BR. . — '76 Haec verba: Marcellus ftribit, feperiori-

J DIGESTORVM LIB. X. TIT. IV.

haberi poffit, ad exlibendum tenebitur: quifäj'dölo 96 fecit,
quo minus poffideret. Proinde et fi vinum, vel oleum, vel
«quid.aliud effuderit, vel confregerit, ad exhibendum tenebi-
tur. $. r. Glans/ex arbore tua in fundüm meum dfcidit 975,5»2e.
eam ego immiffo pecore depaíco: quaattione poffüm teneri ?
Pomponius fcribit, competere ,aftionem ad exAibendum, fi do-
lopecus immifi ^*b, vt glandamyjcomederet. Nam et fi glans ex-
taret,nec)patieris *? me tollere, ad exlibendum teneberis 9? :
quemadmodum Ífi materiam meam delatam in agrum fuum
quis auferre non pateretur. Et placet nobis Pomponii fenten-
tia, fiue glans extet, fiue confumpta fit. Sed fi,extet, etiam
interdi&cto de glande legend&, vt mihi ,tertió qtfoque, die le-
gendae/glandis facultas effet *?, vti potero, fi damni infeCti
cauero 7^. $. 2. Si quis rem ffecit ad alium Iperuenire; vide- ; 7-«
tur dolo feciffe, quo' minus poffideat: fi modo hoc dolofe fe- ! /jr£«ce,
cerit. , $. 3. Sed *? fi quis rem deteriorem exhibuerit, deque
ad ex ibendum eum teneri, Sabinus ait. Sed hoc $bi-.73 ,vti-
que;verum eft, fi dolo malo ?*,in aliud corpus res fi£ tràns- .
lata: veluti fiex i';täfpho. maffa facta fit.. Quamquam enim maf- fipho
fam exlfibeat, ad exyibendum tenebitur: nam mutata forma
prope intergmif 7* fubftantiam rei.. $:g Marcellus fcribit XP.6.
fi tibi décem nomifmata fint fub condicione legata, et mihi *?
detcém vfusfru&tus pure, deinde heres pendente condicione,
non exafta cautione, decem fruc&tuario foluerit, [ad exWfiben-14.: .
dum eum a&ione[þää&;rjïä] quafi dolo fecerit, quo niinus pos- *9):«^ 5X L3
fideret: dolus autem in eo eft, quod cautionem exigerefuper- Z 7""*:
fedit a früctuario: effectumque, |Vt) legatim; tuümvieuanefce- pedonuss eua-
ret*?, cum iam nummos vindicare non poíffi£j Ita demumí^t*ee ——
autem locum habebit ad ex]tibendum a£tio, fi condicio extite- ^ tK o

L - £ n u

—
7

rit legati. Potuifti tamen tibi profpicere ftiDpülationc a l. J du Joce m
i a i /getorie p proipicere fipulatione legato i NY
rum: et ??, fi profpexifti, non erit tibi neceffaria ad exliben-'? 't**ïl' iib

dum actio. S5i tamen ignarus legati tui, a fructuario fatis non
exegit, dicit Marcellus, ceflare ad exltibendum: fcilicet quia
nullus ** dolus eft. Succurrendum tamen legatario, in fa-
€&tum aduerfus fructuarium atione, ait. $. 5. Quantum Jau-
tem/ ?^ ad hanc a&tionem attinet, ex)ibere eft, in eadem cau-

rÁ À
*»

fa praeftare, in qua fuit, cum iudicium acciperetur: vt quis
copiam rei habens'poffit exfequi, aCtionegqüám . ?5 deftinauit,
in nullo cafu *^, quam intendit, |gefa: quamuis mon de re-
fituendo, fed deTexhibendg 35 agatur. $. 6. Proinde fi poft
litem conteftatam vfuücaptum exfibeat, non videtur exhibuiífe z
cum petitor intentionem fuam perdiderit: etideo abfolui eum.
non oportere 9?9, nifi paratus fit, repetita die, intentionem fu- J & Z
fecipere: ita vt fructus fecundum legem :ï*e?-ä)mentur. ] o
Quia tamen/caufa petitori in hac a&tione refütuitur, Sabinus * —
putauit, partum quoque reftituendum: fiue praegnàs fuerit .
mulier ?*, fiue poftea conceperit: quam fententiam éet Pom-
: ponius

Vulg. inferit eorumi. 8R, — 78 Vulgares hicfupplent: qui decem frutluario foluerit.
Hal. actione, qui detem folerit, temeri. A porta ad oram If. decem, inquit, m hátc n J norbo
Pand. Flor. fic clanfum *vt pro. deleto babeatur. . "Sed huius fupplemienti in arche- ^f L 3 $&
typo neque volam neque veftigium deprehendimus. B R. 79 Vulg. enainefce-.
ve putenus. BR, 80 Áp. Hal. et, abeft. GEB. . 81 Hal, inferit bic. GEB.
82 Ap. Hal. autem, abeft. GEn. 83 Vulg. poffit exequi actioue quod defli-
mauit. lal poffit atlionem exequi, quam deflinawit. MSS.variant. acliome, re-
tinent quinque e feptem, — Pro gzagi, fübftituunt duo 440d, Vat. L. et Bynkersh.
L Horum quinque duo exhibent: bac actiome, In folo Barb. aclionen, reperi.
Haloandrina videtur poffe recipi faluo ordine fcripturae. Sed et Florentina
. defendi poffe videtur, fi ad verbum exeqni, repetas e praecedentibus 72 zudicium,
quod acceptum proponitur, hoc eft inchoatum. — Nam exezai, eft ad finem per-
ducere. BR. In ipfis Collationibus reperio alionem habere. Cod.. S. Cruc.; at
bac actioue, eftin Otob. et'Treuif. . Cum Flor. videtur facere Barb| G E s. 84
Gothofr. in nota: : Hazl. zlla cauffa,, . Hoc pofterius etiam agnofcit Brenkman-
nus, qui addit in laudaris feptem MSS. reperiri caf4. — Hal. autem omnino habet:
?nnulle caufJa. Septem MSS. funt: Barb. Otob. Vat. L. S. Cruc. Treuif. Byn-
kersh. GE . 85 Hal. in margine: alias,.ad. exbibendum, quae !varietas ex
archetypo fubnata, vbi initio fcriptum erat: . feddeadexbibendoagatur, poftea prae-
pofitio pofterior eft expuncla. — Poffet adeo reftituendum videri: Sed de ad exe
bibendsm agatur, fcilicet aQione. BR, 86 Hal. oportet. G ER. $87 Bafil.

Tk

bus adiiciunt omnes. — Hal. ne&endi caufa habet: vt Marcellus fcribit. BR. — 77

M

x 990A4,

* ;(/(.W

T

y.u.wl)'r;?«a/(
/

NUA

M

L.x'ä;ülf';:;?i- vtilitas, inquiï;g interdum Íminoris .
JI/

t

--
Ll

FIBW
!.LM
MT
" : (Lä"(:
lh
J("*«'LW-:/NW
" Ut

T

-
A o*
——
z5

j il

ro fl
] WWH&J
(iod

-DIGESTORVM:-.LIB.. X. TIT.

,. ponius probat. $9. P.r;le!;erea vtilitates, fi quae amiffae funt
IA*'ve, *^.d*5sd8 P :d.,89 :
: , ob hoc, quod non exhibdtur ?3, vel^fàárdius quide4? exhibe-
jü E yreibut tur, ä1mandae aiudice funt. Et ideo Neratius ait, vtilita-
. tem a&toris venin&in ,zfefnmationegfl, non quanti res fit: quae
?? erit, quam res efft1?2*,
* X. PaAvrvs.libroXXVE-ad-Edictum. Sxr omTro-
».N E intra certum tempus[data, iudicium inid tempusJextractum
eft, quo fruftra exhibekur ??, vtilitas petitoris conferuetur.
A&v ;3 Quod fi per heredem non ftetit, quo minus exhibereto?j3 tem-
, ""* pore iudicii accipiendi, abfoluendu? eft heres. *
.XIL. VLPIANYS üæbi*O*E?GgF.—a&—Edæ&um. SED|ET|
fi hereditas amiífa fit ob hoc, quod feruus non exhibeatur,
* (* ; o$ C V É o Éa- * 7 OE p " .
aequiffimum eft aeftimári 'officio iudicis damnum hereditatis.
$. r. Quo autem loco exhiberi rem oporteat, vel cuius fum-

L. x m
;cm..»t)(w.cab

s RBEUEOncOME

'réüidàrn,|perducendamue eo loci, vbi actum fit.. Hafcere
L 1344 plane 'feruum, veftire, curare, poffefforem oportere ait. Ego
autem arbitror interdum etiam haec aCtorei agnofcere opo
, tere: fi forte ipfe feruus ex operis, vel artificio, fuo foIäbatLäi
tT . exhibere, nunc vero cogitur vacare. —Proindefetjfi apud offi-
x cium fuerit depofitus exhibendus, cibaria ?9([debebit adgno-
I d d $. :H
xieYi M fcere, qui exhiberi defiderauit, fi non folebat poffeffor feruum
pafcere: nam fi folebat, ficuti pafcif, ita et cibaria] poteft non
recufare. Interdum. tamen eo loci exhibeä ?* debet fuis
fümptibus: fi forte proponas *?, data opera eum m locum
/^a:wi«- abditum res contuliffe, vt aCtonijincommodior effet exhibitio:
"" mamin hunc cafum, fuis fumptibus et periculo,4debebit exhi-
bere.in eum locum, vbi agátur ??: ne ei calliditas fua profit.
$. 2. Si de pluribus rebus quis conueniatur, et litis contefta-
Iic«ääffätae tempore omnes pofiedit *?9, licet vpo&ea]quasdam defie-
' rit, quamuis fine dolo malo *, poífidere, damhnandum nifi ex-

« 4
d

hibeat eas, quas poteft. XX ÁÁ n
jut XIL PavrvsilbrolJXXVL-ad-Edi&um. D €Oo

fb a) €exhibendo, quem quis in libertatem vindicare velit, huic actio-
ek —^ ni locus effe poteft. $. 1. Et filiusfamilias ea actione tene-
. tur, fi facultatem rei exhibendde habet ?. $. 2. Sgepius ad

Nefe s oo SXfibendum agenti, fi ex eadem caufa agat, obftaturam exce-

H . L r Qu . -T
Jécbas 0K - ptionem, 1'q11az1qs ait. Nquam autemagaufam' interuenire, fi
-Cny is, qui vmdmam.h gratia egiffet, Pofc Lagcäpïiumg iudicium eam
l um n ab aliquo accepit: etideo exceptionem ei non officere. Ttem,
fi ei, qui furti aCturus, ad exhlbg ] "(älm egiffeg;iterum furtum
Cïf"ïfffmfa&um fit. Denique, fi quis ópkandi gratia ad exhnibendum
fmy; egiffetfet)poít litem conteftatam, alterius teftamento ? -wotötio
s. " data fit, adkexJflibendum agere poteft. $. 3. Si quis ex ivuis

L'uuu«f, Yneis muftum fecerit, vel ex oliuis oleum, vel ex lana * ve-

fümenta, cum. fciret haec aliena effe, vtriusque hómine ad
exhifendum actione tenebitur: quia quod ex re noftra fit, no-
ftrum effe verius eft. — $. 4. Si pott iudicium acceptum homo
anortuus fit, quamuis fine dolo malo, et culpa polfefforis, tà-

ugsLwam

5 39cóA4, ancilla. BR. — 88 Hal. exbiberetur, et mox iterum. GEB. — 89 Vulg.
quidem,ap.Hal. quid,plane abeft. B. 90 Cun&i praeter Hal, habent: sa-
ioris. Sed Bafil. firmant Flor, $ze Z77ov éc; v0U meáypavoz. PR. — 9t Ap. Hal. erit,
abeft. GEB. — 92 Hal. exbibeatur. Vulg.exbiberetur. BR. — 93 Vulg. exbiberetar.
BR. 94Hal exbibendam. GEB. 95aHal inferit autem. GE B. 95b Taur. ZN-
peudiis.GEB. . 96 Taur.ciParia,ezpaulo poftiterum. GEB. — 97 Taur. in mar-
'gine exbibere. - Mutatio eft recentior pailo. : Habent tamen omnes, excepto Bau-
doza. BR. Etiam Hal. GER. 98 Hal propouatur. GERB.
agetur. GER. 100 Hal et Vulg. poffedevit. BR. I Ap. Hal. 1«—
lo, abeft. GER., 2 Hal. babeat. GEB. 3 Gothofr. in nota: Notarbwi
vitio, huius vocis loco, teflzmouio apud aliquos legi notat Petr, Faber I. Semeft.
144. Sed quis dicet, optiones deferri teftimoniis. — Vide Bynkersh. J1I. Obf.
219. BR. abet tamen etiam Hal, teffimonio. GERB.
GEB. 5 Hal. interfuit. Gx B. 6 Hal acciperet. lnfpexi quinque MSS.
fed nihil differunt ab archetypo. BR. Barb. Otob. Treuif. S. Cruc. Bynkersh.
"GE B. 4 Hal. inferit jd. GE B. $ Vulg. inferit z70/0.. B.R« 9 Hal. in-

.| dolo ? defun&ti danda eft in heredem haec a&iog.ü locuple-

H * * 24 * . 4. ! L *
» . ptibus videamus. Et Labeo ämlg, ij exhib ![45 V.þ'l ?eägïy
! cunyg cohteítaretur, pem'ü O äïä' ä inpendis iCLOr1s
Lo o perter

99 Hal.

4 Hal aut ex lamis.

IV.

Corc-9 €7n470- Ms a.g;f
men interdum tantiidamnandus/e&, quanti aftoris interfuerit 5 Tewn A
per eum non effectum, quo minus tunc, cum jiudicitiny acci- LJ o )*

A2OI

perétur ?, homo exhiberetur. "lanto * magis, fi apparebit, 1:J4,
€o. cafu mortuum effe, qui non incidiffet, fi tum exhibitus fuif- s - t
fet. $. 5. 5i iufta ex caufa ftatim exhiberi res non poffit, iuf- .
fu iudicis caueré debebit, ife illoj die exhibiturum. $. 6. He-
res, non quáfi heres, fed fuo nomine hac a€tione vti poteft.
Item. heres poflefforis füo nomine tenetur. Ieitur non pro-
cedit quderere, an heredi et in heredem danda fit. Plane, ex

L3 1*6:*'(3,,

tior hereditas eo nomine faCta fit: veluti quod pretium rei
confebutus íit. 2«e4« ]jj

XIIL Garvs ilibro 77 .ad Edi&um . Praetoris Vrbani,
titulo de-liberali caufa, ['51' TisEÉR homo detineri ab aliquo] & mae:xil. iv
| dicatur, interdictum aduerfüs eum, qui detinere dicitur, de
exhibendo eo. poteft quis habere: nam ad exhibendum actio
in eam.rem [imutilis videtur: quia haec actio ei creditur com-
petere, cuius pecujjariter * m.iggggggc. LL ] Lg,,—; L—4 fæ(ræj:fïw" | |
XIV. PourowivsiuibroXIV.-ad-Sabinum. Sr v 1n| £. jero. eDielurm..
nummos ab vxore fibi donatos fciens fuos factos non effe, pro « ,,,5
re empta dederit, dólo malo fecit, quo minus poffideat: et ,. ^ ,. ,-
ideo ad exlüibendum a&tione tenetur. ! Ln'æ);m

XV. Iprw ílibro XVHE-ad-Sabimum- TuksAv-
nvs ^^ meus in tuo fundo eft, necjeumjpateris me effodere:
cum eum locó/non moueris, furti quidem,(aut/ *^ ad exhiben-
dum, eo nomine agere recte non poffe me, Labeo ait: quia
neque poffidéres *5 eum, neque dolo feceris, quo minus pos-
fideres: vtpóte,cum fieri poffit, vt nefcias eum *^ thefaurum
in tuo fundo effe. Non effe autem iniquum *5, iuranti mihi
non calumhiae caufa id poftulare, vel interdictum, |vel iudi-'exhzéutco»er. .
cium|] * ita dari, vt *7 fi per me non ftetif *?, quo minus " * 46 i,
damni infeCti tibi operis nomine-caueatur, ne vim facias mihi,
quo minus.eu-ngthefaumm effodiam, tollam, exportem. . Quod
fietiam *? fuüfttiuus ifté thefaurtus eft, etiam furti agl poteft.

XVI. PAvrvs hbro-X.—ad Sabinum. ^ Cvw skR- . m
vvs tenet aliquid, dominus ad exhibendum fuo nomine tene-
tur: fi autem feruus, citrajfcientiam/[dotftiniy dolo fedit, quo
minus habeat, vel furti a€tio ??, veljtedolo malo noxalis fer-
ui 1omine danda eft: ad exhibendum autem vtilis nulla con-

XVIL VrerANvS llibrojTX.|deomnibus Tribunalibus.
Srovris hominem debilitatum exhibeat, vel elufcatum, ad
exhibendum ?^* quidem abfíolui debet: exhibuit enim, et ni-
chil impedit directam a&tionem tális exhibitio: poterititamen|^*
agere actor ex lege |Alquilia de hoc daníno. L5« LHN ;

aL uXV II»I.;--:ID;E M libro-VE.-Obinionum. SorvTrowE
&hirographo inani faCto, et pignoribus liberatis, nihilo minus tes. —
creditor ??, vt inftrumenta ad eum contractum pertinentia(^ $27 z. ..
jab alio, quam |debitore ?* exMibeantur, agere poteft.

n o mguo lvt XIX.

ferit T. GER. Io Gothofr.in nota: Pecumiariter. Ytaomnes praeter Haf,
BR. qui cum Florentina habet peculiariter. G E B. II Flor. in hac lege vbi-
que legitur tbenfaurus et tbenfaurum. GEB. 12 Hal. et Vulg. et, loco azt.
B R. 13 Hal et Vulg. poffideas. BR. I4 Ap. Hal. ewm, abeft. GE 2.
15 Taur.zmiCuum. GEB. — 16 Vulg. exbibitionem. BR. — 1'7 Vulgo «t, abeft.
BR. I8 Hal. et Vulg, feterit. BR. 19 Hoc etiam, videri poteft abun-
dare tanquam mnatum e fequenti etiam. — Scripferat videlicet librarius: 4u0d fi
etiai furti agi potefl, et 1n margine fuppletum : etzam furtiuus ifle tben[auvus
efl. Codices fcripti et editi vtrobique iftam particulamïretinent, nifi quod Vul-/'r(&(?MR)
eares pofteriorem in et, conuertant. BR. — Retinet quoque Hal. Scripti funti|. ^ — —
Barb. Otob. S..Cruc. 'Treuif. Bynkersh. In Orob. eft: etae furtiuus fit ifle|
tbefaurus etiam etc. GEB. — 20 Hal. aclione, forte per errorem typorum. GEE. '*xï !
21 Hal. iníerit a&/oue. Etiam Vulg. poft quidem. BR. 22 Vulg. aatem. H
B R, 23 Gothofr, in nota Debitor. Cuiac. IX. Obf. 7. MHabent tamen et OM
Batüil. à 3aveic?ic. BR. 24 Hal. et Vulg. inferunt tam, BR. 25 Gothofr. J N F x

$

s a j at L
[ 4 606, C»n : O1ayn ,

u

* 4 £,
M t g,

&x CX '-;:ne »

Éu i "

se , od

3
LJ

eha

in nota: Creditore Cuiac. ibid. Sed Bafil hic Flor. 'coni?rmant;'xm-æ;.;ä,mæ &

*

202 DIGESTORVM - LIB. X. TIT. IV, LIB. XL TIT. L

Pv XIX. PAvrvs librofV. Epitomarum Alfeni.25. Ap
EXHIBENDVM poflunt agere omnes, quorum intereft, .Sed
educto — quidam confuluit, an poffit| efficere (hacé/actio; ?7, vt rationes
" ^eduetor .. aduerfarii fibi exlliberentur, quascexhibeni ?? ,magni/eius in-
] Lt2 tereffet ? «Refpondi£ non oportere ius ciuile calumniari, neque
- verbajcaptari ?^?: fed, qua mente gyíid diceretur, anignaduerte— |
re coLuenire ??, Nam illa ratione etiam ftudiofurn alicuius |

ficex "Ym £in

E IY g x 6v : :
'-ïï]?f(,("(,(:- l ATa ; Xf, di»

)

| . TET .
/4) DE INTERROGATIONIBVS IN IVRE FA-

CIENDIS, ET;*J:NTERROGATORIIS

J
ACTIONIBVS * /ï; |
y CA L/yISTRATVSLlibPe-NH. -Ediéti-monitorii

OTIENS heres iniure ? interrogandus eft, qua ex par-
te heres fit, quotiens aduerfus eum actio inftituitur,
et dubitat actor, qua ex parte is, cum quo agere velit,
heres fit.^*Eft autem interrogatio tunc neceffaria, cum in per-
fonam fit actio, et ita, fi certum petetur: ne dum ignoret actor,-
qua ex parte aduerfarins defun&o [héfes/ exítiterit, interdum
plus petendo aliquid, danfni fentiat. $. r. Interrogatoriis au-
.tem actionibus hodie * non vtimur: quia nemo cogitur ante
iudicium de fuo iure aliquid. refpondere:. ideoque * minus
frequentantur, et in defuetudinem/abierunt: fed ? tantummo-
do ad probationes litigatoribus fufficiunt ea, quae j3b; aduerfa
parte expreffa fuerint apud iudices, foäþ ? in hereditatibus, vel
in aliis rebus, quae in caufis vertuntur. |
Il. VrrrANvsllbro XXIE-ad-Edictum. EpbricTrvw
de interrogationibus ideo Praetor propofuit, quia fciebat dif-
L. ficile éffe & ", qui heredem, bonorumue polfefforem conuerut,
s. .. probarealiquem effe heredem, bonorumue poffefforem. — ..
LLAVM. —X )U/[[, IH.PavrvslübrolXVIL -9-ad-Edictum. QvraA ple-
P trumque difficiis probatioaditae ? hereditatis eft. —
Jui IV. VnerANVvS dibro XXlII.ad-Edictum. Vorvim
^ Praetor adfiringere eum, qui conuenitur, ex fua in iudicio re-
' 24 5 : jänüone, vt vel confitendo vel mentiendo fefeioneret: fimul
p - ff'qg,"ütmï etam poftionis *9, pro qua quisque heres extifft **, ex in-

f ójarà . terrogatione certioretur. .. $. 1. QuodaitPraetor, Q vx 1N 1 v-
Eorwe ] s /Zg ^RE INTERROGATVS BEspoigp;äärT **?; fic accipien-
| éaue. L1^* idum eft, apud Magiftratus popult Romani, vel Praefides pro-

U —^ finciarum, ve) ajios i ?ces: ips enjsireum folum locum effe,
'ï EM / vbi iuffä"*äi.gb di 'f?,*ï määc?ffïfiïgäþ äü&at: velfi domi,
n ^ *wel|*4*|j1tinere]hoc/ agat. w - 5 r 1 d cu d

e;; ;t.æäic &5 'V- E AIV waIOHI- Hd*Em&UHPPFW Q Vi IN-

vap frégou mjv voU voencSoU, quae po[fidentur ab alio quam a debitore, BR. — 26
Hal. ezvroddiv, Alfeni Diseflorum. G E g.j;, 2/7 Hal. et Baudoza boc didto. MS.
,S. Cruc. baec ediclio. Bynkersh. Lz ä&ö fine pronominck.ïää)b. et Bynkersh.
IL. edido, itidem fine boc. Barb, ét Treuif. baec acfio, vt Flor. 8&R. — 28 Vulg.
Anferit fibi. BR. 29 Hal. verba eiuws captare. G EB. 30 Ap. Hal. comue-
wire, abeft. GEB. —— 31 Hal. in margine: alias, illos aut. alios. G E B. 22,
Gothofr. in nota: Al iudicandos. Vulg. ad indicandos conícios fuos, quam me-
rito Contius laudat, cum eidem quoque oMime conueniat cum Baül, dum ver-
tunt: djeze?& ToU6 suvísoguc. Eandem Vulgatam fex aut feptem MSS. compro-
batàm inueni, quorum tamen tres ex correctione habent. iudicandos, habent
alii quatuor Ícripti. Denique in Pal. l. tota haec lex"Wefideratur. — Porro pro
confcios fuos, € tredecim codicibus tres. habent : confocios [uoy.——Otob. con[cios
feruos. Hal. omnia vt Flor. nifi quod 73 (uos, omittat. B R. MSS. "Vulgatam
comprobantia : Tl Pal. Iil. $. Cruc. Magl. Bynkersh. Et in Barb. et Vat.

&
agl. et Bynkersh. |G E B.

FZU : * : 1 Hal. De znterrogationibus in iuve faciendis et. de Interrogatorüis aclio-
r & nibus fablatis; Wulg. De Interrogatoviis ahionibus. Vltima vox ap. Hal. re-

CX /')Z&*uük b dine :D*;L'/& /;lfmms. Áctes- X . 2e é|cccen « VI.

Juesutexoddefo L T B E R Y NTE:

Y. ita factum;ad 7feicondos habent Otob. Vat. III. et IV.: confoïös fuosj habent/| e
nE | i BAR a.

do&rinae poffeidicere, fua intereffe, illos aut ä 31 hbros

fibi exhiberi: iquia, fu effent exhibiti, cum eos lägäiüät, do&tior 74 ? ol
[ n AC u

et melior futurus effet. "
. XX. VrPi1ANVSlibroll-Regularum. QvXrzsTrio-
N1Ss,hdbendae caufa ad exhibendum agitur ek delictis/feruo-
rum ad vindicandos ?^ confrios.fuos. XefAüw: 00
vt

1^o, re2 D7

N *

——— —

terrogatur, an heres, vel quota ex parte fit, vel an in pote-
ftate habeat eum, cuius nomine noxali iudicio agitur, ad del fa.
feffus ^? fuerit, incommodo adficitur *9.íe, — —
| VL VrPrANvsiibroXXIL adEdictum. ET QvrA .
hoc defünctorum intereft,|vt. habeant/ fücceffores, intereft et —^«
viuentium, ne praecipitentur; qifámdiu iufte de]ibäa"rïw $. I. m setcyjy
Interdum intemrogatus quis, an heres fit, non cogitur refpon- 4 *"f'" :
dere: vtputa fi controverfiam hereditatisab alio !7 patigtur:
* * *2 v * . .
et ita Diuus Hadrianus conftituit, ne aut negando fe ** he-
redem, praeiüdicet fibi, autgiqendo "? heredem, ijlligeturletiam
ablata fibi hereditate. A. 6 r Xb g, la. "n
VIL. Inx wjlibrotXVIIT. ad Edi&um. .Sr Qvzxs in|XVIll
lure interrogatus, an quadrupes,iquae pauperiem fecit, eius fit, — —
refponderit) tenetur ?9, Zz&re,, jf ] .
VIIL. PavrysbHibro XXIL-ad Edictum. Srovis , — .
interrogatus de feruo, qui]damnum dedit, irefpóndit; ?*, füum ] 0.52 *«:
effe feruum, tenebitur lege Aquilia, quafi dominus: et fi cum
eo aCtum fit, qui refpondit, dominus ea attione liberatur 22. v£ime
IX. VrerANvsllibro XXH. ad Edictum. Sx srwE
interrogatione quis refpondgrit fe.heredem ??, pro interro-? rj'o*'
gato habetur. $.1. Interrogatum non folum a Praetore ac- - "
cipere debemus, fed gggb aduerfario, $. 2. Sed]fi feruus in« Lnt, od
terrogetur, nulla erit interrogatio: noi magis,[quam Íi fer- L'j4 «t5«
uus interroget. $.53. Alius pro alio non debet refpondere co- $f^.
gi, an heresífit: de fe enim debetquis in judicio interrogariz — , -
hoc eft, cum ipfe conuen'gur 25, - .$--4-]|Celfus yibro-quinto LLr7*
Digeftorum-feribit, fi defenfor ?* in iudicio interrogatus, ——
. ; d E ; f ? ev Af g : ; : 't'
an is, quem defendit, heres[fgfel quota eX parte (fit, falfo re« —
fponderit, ipfe quidem defenfor aduerfario tenebitur: ipfi au- j & /.

| liberandum tempus impetrare debdt: quia, fi perperam con- ; »4...

tem, quem defendit, nullum facit praeiudicium. —Veram ita-

que ?* elfe Celüi fententiam dubium non eft. An ergo nom .
videgkur defendere, fi non refpondgrit, videnduril? LQuod)vti2-94 -^
que (er) ^* confequens erit dicere: quia non plene defendit.
$. 5. Quiinterrogatus, heredem fe refponderit, rec adiecerit,
ex qua parte, ex afie refpondifle dicendum ?? eft: niüi forte
'Fä]interroggturw, an ex dumidia parte heres üit, et refpon-
Md du derit,

kersh. T. recenter füppletum fit; bodie fublatis. Yn Pal L. praeterea defunt: ef ||
de Interrogatoriüs ahionibus. BR. Cum Flor. pef omnia faciunt Otob. Vat. L. -
i. IV. Pal, Hl. GER. 2 AÁp. Hal zn inrve, abtunt. GEs. 5 Calliitrato |
integram legem vindicare annititur Pagan. Gaudentius JJ. Iurid. Expofit. 3. GEB&-
4 Flor. quondam erat adeoque, quod etipfum ferri potuiffet. BR, — 5 Hal. et, locor
fed. GEB. . 6 Vulg. vt, locovel. BR. . 7 Hal. eis, et in Íequentibus conazeuzrent.
GEE. &Hal.Jib. VII. GER. 9 Ap. Hal. aditae,abeft. G&B. — 1o Hal. figsul vt
de portione. GEB. . Y1 Hal. exfliterit. GER. 12, Hal. et Vulg. vefpondit. GEB&: .
15 Hal.dicundi. GEB. — 14 Hal.et Vulg. inferunt zm. — Forte excidit. Habent $7/-
enim MSS. quae vidi,praeter Otob. BR, Vidit Barb. S. Cruc, Treuif. byn-
kersh. GEB. — I5 Taur. coMfeffuM. GEB. — 16 Hal. adficietur. GEB. — 17 *
Vulg. aiiquo. B R. I8 Ap. Hal. fe, abeft, GE B. 19 Hal. et Vulg. iníee ,
idutfe. BR. . 20 Vulg. refpondere tenetur. BR. — 21 Hal. refponuderit. GEB.
22, Vulg. ea vatione liberabitur. B R. 23 Vulg. addit ejje, B R. 2,4. Hal.
* Vulg. conueniatuv. BR, 25 In Vulg. eft L. Si defeufor, tefte Contio. BR.
6 Bynkersh. V. Orf. 25. mauult vtigue. GEB. . :27 Flor. deletum eft hoc
et, idque non adeo recenter. Probo tamen, quod 'laur. illud reünuerit, cum
orationi vim addere videatur. Ob iftam tamen correiiónem abeft a Nor. Vulg.

, Jf TO V^ c k? älï Flor. Abck ctiam a MSS. quae hic plura contuli nifi quod in Byn- |
DT MLC - |
C U ïu,' U. : ; : :

omnibus. BR. . 28 Hal. diceudws. GE B. | 29 Kal interrogetur. GERB. :
; ; ^ WE L $4 ]
T /'f*'? Aec ctayclie/zlwrï, Á i hm c /767;!1*' a
L

M

/luïft!m

d ,f'ïf

Ea
qui p

A.
, :
(
5
"M
j

DIGESTORVM .LLIB. XL
C ] o o fe: a
no non refpondiffe[videatur, 59 qni ad interrogatum non ,

E. Il R O - as
derit, 59, heres fum: hjc enim/magis
rogatum refpondiffe.

.f?e. 4 OEU Uf
ieum3 T putoe-ad inter-

$. 6. Illud quzeritur, an quis cogatur

^.

Laf Jize refpondere, vtrum ex teftamento heres fit, iet j Vtrum [i;w? no-
ü

a :"nflr * L » * . e
« uarzsoeant . foribus. $. 7- Denique Iulianus fcribit, eum quoque, cui eft
Liert jb h ereditas reftituta, debere in iure interrogatum refpondere, an

" H

mine ei quzefita fit hereditas, an.32, per $os,
q o p

quos füo,turi
l9x fubiectos habet, vel per eum, cui heres extitit ? Summatim

igitur Praetor cognofcere debebit, cum qugeratur 33, an quis
refpondere debeat, ,guo iure heres fit: vt, f1 valde interetfe
compererit, plenius,refponderi ?* iubeat: quae optinere de-

z W Anv * 14 . » A
bentifion; folum in heredibus, fed etiam in honorariis fuccef-

. i hereditas fi£ reftituta. $. 8. ?? Si de peculio agatur, non

ne«c ^ oportere refpondemeja' patre, vel $ domino, an in poteftate

13f
LM

"

habeat filiüm, vel feruum : quiajhoc folum qugeritur ?7?, an
peculium apud eum, cum quo agitur, eft. t
X. PaAvrvs Aibre-XLVHE 33-ad—Edi£ctum. Now
ALIENVM eft,eum, a quo darräïi infecti ftipulari velimus,
interrogare ?? in iure, an jedes eius vel locus fit, ex quo da-
num timeatur: et pro qua Pparte: vt, 'fïauneget fuum prae-
dium effe, nec ?? uæääïqn' Pgew ffä*?f : 'äLLfäüä
ftendum putaueritZqu&f; doto verfatüs, tradére caäïzäï tur.
Xl. VzPIÁNVS LE i Drg ET ^-
TE quoque *jntérdum(* ^** interrogatus refpondere debe-
bit. G. r. Si quis, cum heres non effet, interrogatus refpon-

L f fe, derit,eex parte[heredem effe ^?, fic conuenietur, atque fi ex

U/£.

L tb h onderit
36 n goona- uenietur.

ea parte heres efet: fides enim ei contrajfejhabebitur. $. 2.
Qui ex quadrante heresj vef omnino cum heres|[nón|effet, re-
fe heredem ex affe, in affeyí(ünftituta»actione con-
$. 3.Eai cum effet quis ex femiffe heres, dixerit fe

dfÁen) fu. €X quadrante, mendacit; hanc pfenam feret, quod in folidum

L

Lt O.

ler

fj

'RESPONDISfE,g)&erjores

lex parte fe baeredem, và effe omiffo. Gx B.

'Hal. et Vulg. adfeuerabat. B R.
BR.

conuenitur|^? : non enim debuit mentiri, dum fe minoris por- -

tionis lieredem adfeuerat ^^. Interdum tamen iufta ratione
oteft opä?ffäffi effe ^* heredem ex minore parte. Quid enim,
fi nefcitMibi/ partem adcreuiffe, vel ex incerta parte fuit infti-
tutus? cur ei refponfum nocedt? $. 4. Qui tacuit quoque ^?
apud Praetorem, injéajcaufa eft, vt inftituta aCtione in foli-
dum conueniatur, ^* quafi negauit *? fe heredem effe *?:
nam qui omnino non refpondit ??, contumax eft: contuma-
cije autem pgenam hanc ferre debet, vt in folidum conuenia-
tur, quemadmodum fi negaffet: quia Praetorem conténdnere
vidctur. $. 5. Quod autem ait Praetor, OMNINO NON
osslic exceperunt ??, vt omni-

MU E frr : $mae — ——
CO : , Ls
30 Flor. olim erat refponderet, de qua mutatione vehementer dubito. BR. — 31
Ap. Hal. eum, abeft. GE g. 32, Hal. inferit vero. GEB. 33 Hal quae-
vetur. Vulg. quaeritur. BR. 34 Hal.et Vulg. vefpondere. BR. — 35 Hal.
praefigit Et. GER. 36 Vulg. inferit &. BR. 37 Hal qnuaeratur, et in
fine fit. GEB. 58 Hal. bt. XLVII. GER. 39 Vulg. interrogari. BR.
40 Nor. hic pro zec, habet »e. Omnes: cazeat, collocant poft damni infech.

Omnes duo pun&a ponunt ante: aut cedere, — Denique pergunt omnes : ant fi ve- .

fiflendum putauerit. Ego e Flor. hunc fenfum elicio : vt fi neget fuum prae-
dium effe, nec caucat damni infe&i, aut cedere fe debere putauerit, aut reíiften-
dum fibi effe, atque adeo folum tergiuerfari et moras ne&tere, ficque aduerfarium
eludere voluerit, vt eo cafu quafi dolo h. e, dolofe verfatus praedium tradere
compellatur. BR. — Flor. habent Barb. Otob. S. Cruc. Treuif. Bynkersh. GEB.
41 Vulg. Norica, omnes: de aetate quogue interrogatus, interdum ve[pondere de-
bebit. Et fane poteft in Flor. adeffe error, cum 43. iuterdum, vt afterifci indi-
cant, fit a manu fupplente. In Otob. z2 znterdum, plane non habetur. R.
Habent tamen Barb. $. Cruc. Bynkersh. in loco, vbi eft Flor. GER. — 42 Hal.
43 Hal. conaenietur. GEB. — 44
43 Hal. loco effe, habet fe. Vulg. fe effe.
46 Ap. Hal. et Vulg. q404ue, abeft. BR. — 47 Hal. praefigit quia.
48 Ita Taur. uegauit, fed Flor. eft aperte uegauerit. Et ita Vulg. et
Hal. vt Taur. GEE. 49 Ap. Hal. effe, abeft. G E B.
51 Hal. inferit ozmzes. GEB. —52 Hal et Vulg.

GE R.
H. a Porta in II. B R.
50 Hal. refbondet. GER.
acceperunt. BR. 53 Hal. praefigit et. GER.
Z«oc, id eft, ad verbum. — Hal, in Graecis vertit: ad dicfum, et addit: ast po-
tius, ( vt oflendunt vevba z'm-*z'sconfulti)- ad interrogatum. — Vnde et prouer[aiqm:
buXtv crgie Vmoc, de inepte vefpondentibus. — Neque enim fonat, mibil ad ver[um,
vt quidam veddant. Nempe ii, quos Gothofr. hic eft fecutus. Neque enim du-

54 Gothofr. in nota: z2

jX VN C 203

refpondit, [id eft, mpóc ?* Zrocgj $. 6. SY interrogatu$ quis,
an ex affe heres effet, refþd'hcï'erig&e:( arte 55: fi ex dimidia
effet, nihil ei nocere jrefponfumj * quae fi m
$. 7. Nihil intereft, neget quis, an taceat interrogatïs; an ob-
fcure refpondeat, vt incertum dïæï*;ää interrogatorem. $. g.
Ex caufa fuccurri ei, qui interrogatus refpondit, non' dubita-
mus: nam etíi quis interrogatus, an patri heres effet, refpon-
derit]595, jmox probato)?* tefítamento, inuentus fit exhereda-
tus, gequiffimum eft fuccurri ei. Etita Celfus fcribit. "[Hic 58
quidem et alia ratione ??, guod ea, quae poftea emergunt,
auxilio indigent. Quid enim, fi occultde tabulde, et remotze,
poftea prolatae funt? cur noceat ei,,qui id|refponderit 59,
quod in praefentiarum videbatur? Idem dico et fi, quij|9* he-
redem fe refponderit, 9? mox falfum, velinofficiofum, velir-
ritum teftamentum ?? fuerit pronuntiatum: non enim im-
probe ref'poncïit, fed fcriptura duCtus. $. 9. Qui interroga-
tus[refponderit, fic ten&ur, quafi ex contrattu 9^ obligatus,
pro quo puifabitur *?, dum ab adueríario interrogatur 95.
Sed e& ?? fi a Praetore fuerit interrogatus, nihil facit Prae-

E.

fi
toris auctoritas: fed ipfius refponfum, fiue méndacinm. $. ro.
Qui iufto errore[duétus negauerit fe heredem, venia dignus
eft. $. rr. Sed et fi quis fine dolo malo, culpa tamen re-
fponderit ?5, dicendum erit, abfolui euin debere: nifi culpa
dolo proxima fit. $. r2. Celfus 934 fcribit, licere;refponfi *?

penitere, fi nulla captio ex eius pgenitentia "* fit a&oris 7?.

Quod veriffimum mihi videtur: maxime fi quis poftea plenius
inftruétus quid faciat, inftrumentis, vel epiftülis amicorum iu-
ris füi edgCtus *9. rcwrez. 6 0
XIl. PAvrvsilbro/XVII, ad Editum. Sr rrLrvs,
qui abfinuit fe paterna hereditate, in iure interrogatus re-
fpogleräääre fä"f tenebitur: nam ita refponden-
do;; jfo" e g éWide r.Mutem filius, qui fe ab-
ftinuit, interrogatus tacuerit, fuccurrendum eft ei: quia hunc,
qui abftinuit, Praetor non habet heredisloco. $. r. Exceptio-
nibus, quae inftitutis in iudicio contra reos actionibus oppo-
nuntur, etiam is vti poteft, qui]ex fua refponfione conueni-
tur: veluti pacti conuenti, rei iudicatae, et ceteris.
— XIII. IngMUibro Il ad Plantium. CowxrFEessroNr-
svs falfis refpondentes, ita obligantur, fi eius nomine, de
quo quis interrogatus fit *?, cum aliquo fit aCtio x.quia quae
cum alio aCtio ellet, fi dominus effet, in nofmet *5 confes-
Éem: p &—: . Íione
bito, 72 verfum, in boc Haloandri loco vitiofe legi pro verósm, culpa typothe-
tae. GEB, 55 Hal refpondevit: fe ex parte baeredem: fi ex dimidia etc.
Vulg. vefponderit: fe ex parte baeredem effe. BR. 56 Libri Vulg. et H. a

Porta in vtraque : refpouderit fe baeredem effe. — Vat. I. Otob:ret Bynkersh. fine
gloff. nihil horum agnofcunt." In $. Cruc. fupra vefponderit, fcriptum reperi z

[cil. fe baeredem. — Inde tandem Barb. et Bynkersh. 1. refpondit fe baeredem effe.|
Ipfe fola prope geminatione reftituo: a* patré beres effet, e(fe refponderit. BR.|.
Sed et/hoc eft Florentiae. Taur.'

57 Gothofr. in nota: Ita Flor. alias prolato.
enim in margine: prolato, quamuis haec mutatio non fit valde antiqua, proba-
bilis tamen, cum et Graeci habeant: &àe yàg éAévSavev 9 Quu34x«. BR, — Habet
etiam Hal. prolato, G B. 58 Vulg. Jd. BR. 59 Vulg. Zgit contingit.
BR. . Ó60 Hal i refpoudit. GER. : J AI

( 61 Gotbhofr. in nota:/Al. quis. . lta
. Hal. et ita videtur legendum, neque aliter MSS. 5R. Batb. Otof;. Vat. I.

Bynkersh. Immo in $. Cruc. ita factum. GER. 62|Hal. et Vulg. praefi-
gunt et. BR. 63 Bafil. évgs35 erAus) j üxugoc, 9) Qià vT3e x«] Aurüe uéuipsuc
&xuguS7, inuemiatur falfum teflameutum vel zrritum, vel pev quevelam. adaerfus
ilud irritum fiat. BR. 64 Hal. inferit eus. GEB. — , 65 Hal. et Vulg. pzl-
fabatur. BR. 66 Hal. et H. a Porta znterrogetur. BR. 67 Ap. Hal. et
Vulg. et, abeft. 2 R. 68 Hal. refpoudit. GER. 69 Hal. inferit ;taque.
GEB. . 7Oo Hal et Vulg. rofpondenti, Euam Bafill Z£es và &wexQwawéve
ueruuéAec9ui — Nihil tamen mutandum, BR. 71 Hal. praefentia. Sed iam
Ruffardo error librariorum vifus. BR. 72 Hal. aori. GEB. 75 Flor.,
fuit olim edichzs, quod recentius paulo in edocfus, mutatum. — Hal. de zwre fuo
edoclus, re&e tamen noftro iudicio Taur. MSS. fruftra confulyi. BR/Í Habent
enim edofius Barb. S. Cruc, — Bynkersh:$t Otob. fupplet(ädoüub ?GEB. 74
Ap. Hal. effe, abeft. Gxz. — 75 Hal. £. Gxz. — 76 Hal. addit ipfor, GE B.
Tt
Ss

ententia(humana eft*;

—2 z «

*

J €4X.
l oyaru? ex t j*/*'*t |
» *£1 725
"Pfï 20 (*þt& (Jfï-'äfe..
R. wfaïti(w ?n
Aec,
C::-: AtGAf£use;

A : 1

L — Jf uls

J?a-f: Wem.

i

204
fione ?? noftra conferemus. — Et fi eum, qui in poteftate pa-
tris effct, refpondiffem, filium meum effe *?, ita me obligari,

terrogatio in iure fatta proderit: quia eius perfonae, cuius no-
mine|quis|cum alio aCtionem habet, obligationem transferre

w

L feeex ïmr;ï |
| La dayfrv) A «tooei ia ^ pote n E u
p AT velut alienum feruumfuufti effe confitendo : hbem,agtem ho-
| minis nomine, quia cum alio actio non eft, jnei per interroga-
tionem quidem aut//Confeffionem transferri poterit. Quojca-
L.JfA. fujeueniet, vt non rectejhominis liberi nomine a&urp fit cum
s 2c: eo, qui confeffus eft. $. r. In totum autem. confei.üones- ita
LJ/f-ratfe funt, fi id, quod(in/confeffionerh veni£ **,etius et na-
turarfx 89 lrepipere poteft.Llpee—c —— —
XV. Powroxorvs uibro XVIIH.—ad-Sabinum.
ANTE aditam heredniktatem, feruum hereditarium meum effe
refpondeam, teneati quia domini loco habetur hereéditas.
$. 1. Mortuo feruo, quem ?? in iure interrogatus füum effe
confeffus fit, non tenetur is, qui refpondit: quemadmodum ?',
íi proprius eius fuiffet, poft mortem éitslnon tenefftur 92.

H * "n
. A UUS,

srERvvs ab hoftibus captus fit, de quo quis ?? in iure in-
, : . terrogatus refpondgfit, in fua ppteiïate effe, quamuis iura[poft-
"VM m/fm.tgä liminioruny pofflint Ngwwrdgþääfgä.s ;,—?f—ä-?-t,taglm;gtþyg ? non
p * 'W«Wfputo locum effe noxali aCtioni ?9?: quia noh eft in meftza. ?*
LL 1] A otcelsuee Xu. poteftate. $. I. Quamquam autem .pïacet, etiam eum tgzneri,
ENMTSU qui alienum feruum fuum ].faifu'.s giïctj j:aätameeri 9v re&lfürge
L5f dcu)eabc — placuit, eum demum tenert, qui dJüum .39 potuit haþeref;fce-
| n L uneffe, terum, fi tdominium)qugerere non potuit, non teneri. -
E et aDdaloaet P XNYMLAVIE D EM idibro —--XXXVHL-»&& Edl&uæ» .ng ISER-
j vvs non fit vnius, fed plurium, et omnes mentiti fünt, eum
in fua poteftate non effe, vel quidam exjillis, aut dolo fece-

nMaanaa ii

. 4 /

LU&j * qgünt, quo minus fitin poteftate, vnusquisque älögx:g.m tenebi-
^ Lgorem, tur in folidum: quemadmodum tenerentur, fi haberent

in poteftate. Is vero, qui nihil doló fecerit *, quo minus in
, oteftate haberet, vel |rfón) negauit, non tenebitur.
Nehnio, Wfielum, g. XVIII. Lï[lärgärlïzslz libro-IV. ad- Vrfeium Ferocem.
$at Qvri x parte
dem fuum defendere vellet, vt fatisdationis/onus euitare pos-
^(,, . fit ^, refpondit fe folüm heredem effe, et condeninatus eft:
A ï'ï"ïäm'qu;(erebat aCtor, cum ipfe foluendo non effet, an, re/(ciiïo fu-

777 'Yaur. coMfeffione. GER. "8 Ap. Hal. effe, abeft. GEB. — '79 Hal. de-
bent. GEB. &$o Hal. fiet. GER. 81 Negatiuam alias deeffe Hal, in
margine annotat. BR. 82 Hal. refpondit. GEB. 83 Hal. mec fi. GER.

S. Cruc. Treuif. Bynkersh. GEE. 86 Vulg. negationem omittit, perperam
et contra Bafil. B R. 87 Yaur. coMfitetur. GEB. 88 Hal. zu confe[fione
| venit. Wulg. zn confeffione veniet. BR. 89 Hal. et Vulg. matura, ile ta-
men in margine: alias, maturam. BR. — 9O Vulg. inferit q4i$. BR. — 91 Hal.
addit et. GEB. 92, Flor. diu fuit tenetur. Nam ve, a recentiore manu cft,
BR. 93 Ap. Hal. quis, abeft. G E. 94 Vulg. habet: guammuis zuva poft-
liminii poffint iterum wos veficere. — KXTal. quamuis iure pofilininium poffit iuterim
nos efficere dubitare. BR. 95 Taur. a Dtamen. GEB. 96 Taur. a&ene.
- : Sced id etiam Flor. corre&um eft. — At neglexit Taur. quod hoc recens fadum
a ; fit, et plura huius conftru&tionis occurrant exempla. BR. Forte Taur. dedit
a&ionE, maiore litera deinde a typographo negleQta. GEB. 97 Ap. Hal.
«ofira, abeft.. G E. 98 Taur. a Dtazmen. — Hal. con.fej]"us effet : tamen. GEB.
99 Hal. 4u£ eum feruum potuit. Kece Vulg.-',re&e iam MSS. pleraque, nem-
pe quatuor € feptem, — Vat. 1. et Dynkersh. I: pro fzum habent : feruum, nec nifi

( m P.

d

DIBDETORUM LIB XL:TIT. L.

| o)Xdt, — etas eius pateretur, vt filius meus effe pollit :equia. falfe
— sst confeffiones naturalibus conuenire gebggex;z'zg : propter qude |
! fiàt ??, vt patrisfamilias nomine refpondendo, |non] ?* obli-
d d df rb ga" $. r. Eum, qui patremfamilias, fulïm&fgrefponder[äm

- nanc agitur cbbyoi Teruum, .non teneri noxali a€tione :hac necl8? fi bona fide liber,

l472 ^ homo mihi feruiat, mecum noxali iudicio agi poteft: et hi
aCtum fuerit, maznebit integra aCtio cum ipfo, qui admifit.
XIV. IAvorEewvs $?*/lbro-EX.-ex-Caffio, 51 rs,
| ]L, cuius nomine(noxae/?? iudicium acceptum e&»lma.nente 111'(11-
-5 L. cio |liber; iudicatus éft, reus abfolui debet: nec; quicquam 1n-

feft in eum, q&glt in iure fuum effe confiteturs?7 ;
m f

Sr

XVL VrrPrANvs Libro XXXVII jad Edi&um, Sr-

imidia heres efjt ?, jcunti abfentem cohere-

' ! i '| 84 Hal. IABOLENVFS. GER. ,g?" aj. et Vulg. moxale, et ita quoque MSS. .
1 ! fex. In feptimo Barb. tota dicti idit. BR. Sunt illi fex: Otob. Vat. I.

"Lwtv,,föb det ;
periore iudicio, in eum,]'qui reuera heres erat, aCtio dari de-
beret? Proculus refpondit, refciffo iudicio poffe agi. ldque
éft verüm. ! | l, : i
XIX. PAPiNIANVvS libro-VHE-OQusefhonum. Sr
FILIVS, cum 5 patre Lfä"ö'? ageret, taceat ? interrogatus,
omnia perinde obferuanda erunt, ac fi non effet interrogatus.
XX. PAvrvsuibro.1l. Qudeftionum. — Qvr sEn-
v v M alienum refponderit " fuum effe, fi noxali iudicio con-
uentus fit, dominum liberat: aliter atque fi quis ? confeffus
fit, fe occidiffe feruum, guem,alius occidit: vel fi quis refpon-
derit fe heredem: nzfmïfäüs $, cafibus non liberatur, qui fecit,
vel qui heres eft. Nec haec inter fe contraria funt: nam^fu- -
periore cafu ex perfona ferui duo|*24tenentur, ficut in feruo.] Sten;
communi dicimus, vbi altero conuento aiter quoqueliberatur: -
at is, qui confitetur fe occidiffe vel vulneraffe, fuo nomine te-
netur: nec debet impunitum effe deliCctum eius, qui fecit, pro-
pter eum, qui refpondit: nifi quafi defenfor eius, qui admifit,

vel heredis, litem fubiit hoc genere ^*, tunc enim in factum
: » j 'e e "s
exzceptlo/;lezæ?m *?. fummouendus eft actor: quia ille nego-

tiofum geéftorum vel mandati a&tione recepturüs eft quod prae-

ftitit. Idem'eft in eo, qui mandatf *? heredis heredem fe i.
effe refpondit, vel cum eum alias defendere vellet. $. r. In £«
iure interrogatus, an fundum poffideat, qugero, an refponde- :
re cogendus fit, d/quota ex parte fundum poffideat ?[Refpón-L 3 äf?üï-')w-'-
(jigla;folenïïs *^ fcribit, poffefforem fundi cogi debereltefpon- ,; «afesy-
dere, quota ex parte fundum poffideat: vt, fi minore ex parte ":
poffidere fe dicat, in aliam partem, quae non defenderetur,«e«: st
in poffeffionem aCtor mittatur. $. 2. Ideä[—x:?( et fi damhi in- z *
fetti caueamus: nam et hic refpondere debet, quota ex parte —
eius fit praedium, vt ad eam partem ftipulationem accomino-
demus. Poena autem non repromittentis haec eft, vt in pof- |"ye «$$u.
feffionem eamus:gjideo eo pertindt fcire, an poffideat !9. ^
XXI. VrPriawvs .Llibro—XIHL.—ad-Edictum, V n1-
cvMQvk iudicem fequitas mouerit, aeque oportéfé fieri in-
terrogationem, dubium non eft. |
XXIL ScAEvOLA dibro-TV.—Digeftorum. Pnocv-
RATORE Czefaris ad debitum fifcale interrogante, vnus ex
filis, qui nec bonorum poffeffionem acceperat, nec heres erat,
refpondit) fe heredem effe: an quafi interrogatoria creditori-
bus ceteris teneatur? Refpondik **, ab his, qui in iure non lsf
interrogaffent,4: ,. ex refponfo fuo conueniri non poffe. — -

DE QVIBVS REBVS AD EVNDE
; : IVDICEM EATVR. |
. PomwrPomnrvs llibro-XIII. ad-Sabinum.
S IINTER plures familiae&ercifcundae agetur *, et inter
eosdem communi diuidundo,jaut finium regundorum, eun- ) wixe
dem iudicem fümendum ?. |Praeterea, quo facilius cäi'ïre )g*ä;] . VET N
heredes vel focii poffunt ?, Liæ eundem locum omnium prae- É

fentiam fieri oportet * i fff II.

ex correcione. In Treuif. eft: qau fuum feruum. — Otob. pro potuit, exhibet ) ,
putauit.BR. Prorfus vt Flor. Otob. S. Cruc. et forte Bynkersh. II. GER. | |
100 Hal. praefigit et. GER. I Hal. fecit. GEB. 2 Bafil. habent -!
piauum. BR. —— 5 Vulg. Nor. omnes: erat. Sic malim, ficeft corre&um Flor. | '
fed a manu recentiore. "Vulg. pergit: cum vel abfeutem, quod nolim. — Vtrum- ,
que reperi in MSS. quorum feptem contuli. Solus Barb. habet erit, et in 81
Cruc. adfcitum vel,abeft. B&z. — Habent erat, Otob. Treuif. Bynkersh. vt et Vat. K
I. et S. Cruc. In iftis omnibus, excepto S. Cruc. et in Barb. vel, adeft. GEB.
4 Hal. et Vulg. poffet. B R. 5 Vulg. fi fibus, qui cum patre. BR. 6 Hal.
tacuit, GEB. "] Hal, refpondit, GEB. 8 Hal. fiis, qui comfef[us. GEB.
9 Vulg. inferit duobus. RR. 1O Vulg. inferit 202. BR, II Hoc genere,
eft boc 110do. — Vide Sc. Gentilem 1. Parergor. 15. GERB. I2 Hal. danda.
GEB. 13 Vulg. smandato. 8 R, 14 Hal. labolenus. GEB, 15 Vulg.
inferit efl. 8 R. 16 Hal. poffideant. GEB. 17 Hal. refpondi. GEB. — 18
Hal. et Vulg. praefigunt eum. BR.
1 Hal agatuwy. GEB. — 2 Hal fwmi. GEB. ^ 3 Gothofr. in nota:
poffint. 1ta nempe ipfe Taur. habet in margine. Eft adeo Flor. ea mutatio fa-
éta et quidem fubantique. & R. lta quoque Hal. poffint. GEB. — 4 Vulg. ommium
| prae-

eb-

j

| ;*g;aïfväm

m

" 'W-"ï*
JH

iA

g

hu

Lifio,

; LA

l-u
p*
g,m;ä'»t«,
ilv
l-
I

pott:

yim
j

Ffecex ,

"

cuc x ub
* : 1 &.... A
pn r omnian &f
fM HWH

,:'*Ig)I;GESTORVM LIB-XESRBT dh- n | Ü o

IIL. PAPrNIANVS llibrojII. Quaeftionum. Cv Ex
pluribus tutoribus vnus, quod ceteri non fint ? 5dongi, con-
uenitur ?, poftulante eo, ggïïfïïä's/ ad eundem iudicem mittun-
tur: et hoc refcriptis Principum continetur. z£ex 7 . &n;

DE SERVO CORRVPTO. /
VrPrAxvs,libro-XXIII -ad-Edictum.
AI*T Prgg*ggr, QVISERVVM, SERVAMÍE, ALIENVM,
|lALIENAMJIÉÍRRECEPISSE, PERSVASISSEVE QVID
EI DICETVR DOLO MALO, QVO EVM EAMwX DETE-
RIOREM FACERET, IN EVM, QVANTI EA RES
ERIT,IN DVPLVM IVDICIVM DABO. $. i. Qui bona
fide feruum emit, hoc Edicto non, tenebitur: quia nec ipfe
poterit ferui corrupti agere: quia nihil éius Antereft, feruum
non corrumpi: et fane, fi quis hoc admiferit,;euentet, vt duo-
bus actio ferui corrupti competat: quod eft abfurdum. Sed
nec eum, cui bona fide homo liber feruit, hanc actionem poft-
fe exercere opinamux;: $. 2. Quod autem Práeétor Läfä R E-
CÉPISSE, ita accipimus, fi füfceperit fernum alienum adjfe:
et eft proprie recipere, irefugium/ abfcondendi cáufa feruo -
praeftare, vel in fuo agro, velinalienoloco, zedificioue. $. 3.
Perfuadere autem eft plus, quam compelli, atque cogi fibi pa-
rere, Sed perfuadere /zàv-uésiy-ésiv .^: nam]et bonum confi-
eady $o ROBL

Tium quis dando poteft fuadere, et malum : 'e&ided Praetor ad-

iecit£,, DOLO MALO, QVO EVM DETERIOREM FACE-

-LQ;RRET: neque enim ddlinquif, nifi qui tale a/quid feruo per-

re)

^

rio SeÁ

fuadet, ex quo eum, faciat deteriorem. — Qui igitur ferüüm fól-
X "iphetenr . ; ia
licitat ad aliquid |vél ifaciendum vel cogitandum improbe, liic
videtur hoc Edicto notari. $. 4. Sed|vtrumsata demum tene-
$iC e C?W*-- 4* MT 5 A. - :
tur, fi bonàé'frugi, feruum pofpulit ladidelinquendum, an ye-
rojetjfi malum Mortatus ? eft, vel malo.* monftraujt,; quem-
admodum faceret? Et eft verius, etiam fi. 5 malo monftrauit,
ia-quemfmodum ? delinquerét *?, teneri eum. Immo et fi
erat feruus omnimodo fugiturus **, velfurtum facturus, hic
vero laudator huius propofiti extitit, tenetur: non enim opor-
. : ZU. ( 009: 7€4€ qACntuCo, * . . n
fecerit[malum, fiue mglg,ngjggggþ, |deteriorem, corrupiffe vi-

debitur !3. $. 5Jïï,85)5199 deteriorem facit, qui feruo per-

* Iz LÀ » * r*- s
tet laudandof Qugeri ? mïl)tlam. Siuelergo bonum feruum

"4245 fuadet, vt iniuriam faceret, vel furtum, vel fugeret, veltalie-

"u

P*rpateretur/ ^?, perfuadet ?*.. 4 Jeersetiet

num feruum yt follicitaret, vel y£ peculium intricaret, aut
amator exifteret, vel err J* *, vel malis artibus eífe£/ deditus,
vel jv in fpeCtaculis nimius, vel feditiofus, vel fi actori **
fuafit *" verbis, fiue pretio, vt rationes dominicas interaide-
ret, *5 adulteraret, vel etiam vt rationem fibi commiffam *?
turbaret: D E u .
I. Pavrvsiibro-XIX.-ad-Edi&tum. Vr ?? rv-

xvnrosvM ?^ velcontumacemfeeit ??: quiue, vt ftüpfum

Sr - n pee pelyt leur rl Poral n od |

praefentia fievi potefl. B R. 5 Hal. fznt. GER. 6 Hal, couueniuntur, ma-
nifefto errore. GER.
1 Hal. et Vulg. feruamue. B. 2 Vulg. alienamue. BR. — 3 Vulg.
eamne, 9 R. 4. Hal, 2z), et Graeca ifta vertit, vt et Vulgo legitur: ex mediis,
fcilicet verbis, effl. Conf. fi lubet, Iac. Curtium Z11. Eixas. 1:1. GEE. — 5 klal.
et Vulg. pepulit. Cum Florentina loquitur Terentius zn. Andr. IV. 1. 38. BR.
G Flor. ortatus. GEB. 7 Hal. et Vulg. inferunt ferao. BR. 8 Hal et
Vulg. et fi. B&. — 9 Vulg, quemadmiodum. B&. — 1o Hal. delinqueretur. G E B.
I1 Vulg. fagitzuus. BR. 12, Hal. augere. GEB, 13 Hal. videtur. GEB.
14 Hal et Vulg, errori. BR. I5 Hal. inferit vt. GER. I6 Gothofr. in
nota: Subaudi, íeruo. De feruo actore vide Thom. Reinefium zn Epiflolis ad
Bofiwm p. 39. GER. 17 Hal. inferit fize. GER. 18 Hal. praemittit zel.
GEB. — 19 Vulg. ratzones fibi commiffas. BR. — 20 Hal.inferit fi. GEB. — 2I

Taur. LV XoRiofum. G E. 22, Vulg. fecerit. B8R. — 23 WVulg. perpetvaret,
pateretaruc, — Florentina certa eft ex Dafil. B. 24 Vulg. pevfuadeat. BR.
25 Vulg. inferit sualo. BR. 26 Hal. nou notatur, omittit, et pergit: vt fi
lufus gvatia fecerit. GEB. — — 2/7 Hal. zm tectum vt afcenderet, et mox defcen-

deret. GER. 28 Conf, Sc. Gentilem 1. Parerg. 39. GEB. 29 'Taur. dI-

| III. VrerAwvsllibro XXHL/ad-Edi&um. Doro . A
MALO acä&p calliditatem notat Praetor eius, qui perfüadet.] «,»22«/ '

. E i "d : * D* & r 3 , .'
Ceterum, uis fine dolo/?? deteriorem fecerit, non nota- ( : f delo p at |

]
/

| tur ?9: et fi lufüs gratia feït, non,tenetur. $. r. Vnde — 474 ÉÀpei [ fa. d

qu&eritur, fi quis feruo alieno füaferitiin te&tum afcenderet?7, — 93-2 ^ —« |
vel in puteum ?* kdäf(;(äïld(?l'&i?& , et ille parens afcendéfitlvel. J4. É
defcenderit;| et ceciäer—ig crusque vel quid aliud fregerit, lvel /4

perieritj an teneatur? Et,fi quidem Ífine dolo malo fecerit,

non tenetur: fi dolo malo, tenebitur. LXVul. |
4V. PAvrvs Hibre/XIX-ad-Edi&tum. S & commo-

dius Jeft,jvtili leze Aquilia eum teneri, *cénso at af7eit p eenm
V. VrPrANVvSs llibro XXHE-ad-Edictum. . Dorx
verbum etiam ad eum, qui recépit, referendum eft : vt non alius
teneatur, nifi qui dolo malo ifeceri ??, ceterum fi quis, vt '7*64"-'?27*'7?) *
domino ?* cuftodiret, recepit 31 vel humanitate vel miferi- — ?«e9«*-
cordia duétus, vel ä):l—:ä;-þgg ?**|[atque iufta ratione, non te- « puobéad
nebitur. $. r. Siquis dolo malo perfuaferit quid feruo, quem x L :
liberum putabat, mihi videtur, teneri eum oportere: mafusiift Kügf«»e
enim deliy(quiä, qui liberum putaf,s. corrumpil 35: et ideo, fi j u

|

feruus fuerit, tenebitur. $. 2. Haec attio etiam aduerfus]fa-
tentem in duplum eft: quamuis Aquilia inficiantem dumtaxat
coïärce;lt. $. 3. 5i feruus feruaue feciffe dicetur, iudicium — . -
cum noxae deditione redditur. $. 4. Hjec attio refertur ad " : /l'ue. fK d

tempus ferui corrupti, vel recepti, non ad praefens: et ideo ? t :
[&)?9 fidecelferit, vel alienatus Ht,äelänanumiffus, nkhilo mi- [ f a f j
nus locum habebit|hétios?": nec ?? extinguitur|manumiffo-l/Aae ^ u o

ne femel nata actio: Iw :
VI. Pavrvsllibro-XIX. ad-Edictum. PmnxkTERI-

Y *

--T.;(E enim vtilitatis Keftilmatio in hoc iudicium ?? verfatur. ex4& — .

VII. Vu.PrANVvS libro-XXHE.ad Edi&um. NaAM Ev Lioc

mali ferui forfitan confequüntur libertatem : et pofterior cau-

| fa interdum |tribuit] matiumiffionis idftam ratidhem.. — /./ 0 jeof lao

VII. PAvrvsiibro-XIX.ad Ediétum. Skp ET he- xyyli.
res eius, cuius feruus corruptus eft, habet hanc, actionem,
non folum fi manferit in hereditate feruus, 4edjct|fi exieritz -
forte legatus.
IX. VrPrANvsllibro XXIII.-ad-Edictum, Sr ovrs
feruum communem meum et fuum corruperit, apud lulianum
libro idho ^? Digeftorum quaeritur,&atilhac aCtione teneri pof- :
fit? Et ait, teneri eunïpTT()ciOJ: praeterea, poterit-et communi L-1e«de /7 ér Pal
diuidundo, et pro focio, f1 focii fint, teneri *', vt [ulianus ait. f«sc |
Sed cüf deteriorem fücit Iulianus(condicibnem focii, fi cum fo- | a4£
cio agat, quam fi cum extraneo agit44^? nam qui cum extra-

| neo i&glt ^?, fiue recepit ^^, fiue corrupéfit, agere pote'&:.äff « r 3 5 u ]

Ll * * d * 9 w j s f9
qui *? cum focio, fine alternatione, id eft, fi corrupit *9: niü
forte non putauit fulianus hoc *7 cadere in focium: nemo
im fut p* d fi celandi ani Xt ft de
enim fuum recIbit.^". Sed fi celandi animo recepit, poteft de-
. * íÍ D 4* ? D UUR ET d
fendi, teneri eumJ $. 1. Si in ferud"ego habeam vfumfructum,

OAU .

tu proprietatem, fi quidem a me fit deterior faCtus, poteris

mecum weex WWZ[

fcendere, et mox dIfcenderit. GEs. — 30 Gothofr. in nota: recepit. Ita nem-
pe Taur. in margine, et eft mutatio fubantiqua, eamque Hal. et Vulg. receperc.

| ER 31 Vulg. ommnino,loco domino. Sed Bafil. ài£ 75 &mo3oÜvas và 3temÓTy.

B R. 32 Hal. et Vulg. receperit. BR. 33,Mfjg. Nor. omnes praeter po-
fteriorem H. a Porta: vel glia probata. S*mTPA Xe feptem MSS. nifi quod
Barb. pro alia, habeat aligua. Cod. autem S. Crü. feruat Flor. Habent etiam
Baül. 3 3& £regov 3íxaiov Aoyicui. — Sed ct poteft Florentiae alia fubaudiri. BR.
Reliqua M$S. Otob. Vat. I. Treuif. Bynkersh. GEB. — 34 Vulg. Nor. omnes:
magis enim delinquit, quin immo ita mutatum Flor. fed recentius. — Et Hal. ha-
bet in margine: alias, maiss emim quid delinquit, vt adeo *5 quid, fubintelligi
poffit. sR. — 35 Hal. qui liberum corruperit, Vulg. qui liberum. putat corrum-
pere. BR, 36 Ap. Hal. et, abeft. GER. 37 Hal. baec actio. GEB. . 38
Hal. inferit ezzm. GEE. 39 Vulg. iadicio. BR. — 40 Vulg. lib. VIIT. B.
41 Hal. teneri eum pro focio, fi [ocii fint, praeterea poterit et. communi. diuidun-
do teneri, et in margine : alias, pro focio. praeterea poterit et commumi dinidun-
do, et pro focio, fi focii fiut, teneri. GEB. — 42 Hal. et Vulg. agat. BR. — 43 Hal.
agit. GEB. — 44 Hal.et Vulg.receperit. BR, — 45 Vulg. inferit vero. BR 46
Hal.et Vulg. corruperit. BR. — 4'7 Hal.baec. GEx. — 48 Vulg. receperit. n R.
0s5 : Immo

;;f &L*üo Tur cleïdgyd Je/o Dw (.,L'I/uæ/:mmk a2 Lalug J;ü owbner a mae« JMJM:- f&i&c. UPX MZ/ k'Iz ??/)(lïc aZ/Z[ /7)4:777425:4* t&,tf/imz//;maf

206 ' DIGESTORVM LIB. XI. TIT. IIL |
C:n 1'024*—'/'4744*'* L j P : . . TM -Q—W "
mecum experiri: fi ^? tu , $d- 59 feceris, ego agere vtili aCtio- | nem. &. r. De fi.ho th.::xue famxlgas corruptis Ie? hpïc Edifto
ne pofü;gïïi: ad omnes enim corruptelas haec attio pertinet: | locus non eft: quia ferui corrupti conütlltutam)ï&, actio eft, qui
et intereffe fru&uarii videtur, bonae frugi feruum effe, in quo | in patrimonio noftro effef: et paupertorem. fe faCctum effe do-
vfumfructum habet. Etíi fortejaliusjeum receperit, vel cor- | minus.probare poteft, dignitate et fama domus integra TT ma. s ;[ä -

, ruperit, vtilis a&io fructuario competit. $. 2. Datur autem nente.a? fed vtilis competit, officio iudicis /e&imagda: quoniam »eeL . |
| 4* fazc j &io, quanti €à res erit, eius duplil *T. . $-9- Sed qu&eftionis ! intereft noftra, animum liberorum noftrorum [1iób |corrumpi,vester ts gj
| du L1$A. "eft, zg-eiïimatiovvtrum eius dumtaxat fieri debeat, quod" feruqs $. 2. Si feruus comrqunis, imneus et tuus, Rroprium meum f?r-'ï;fäm *
exf(t' — in corpore vel in animo damni fenferit, hoc eft, quanto ?? vi- | uum corruperit, Sabinus]?2, non pofle agi cum focio: perin-] og a

[ rleey imatilioy, G.. lior feruus fattus fit, an/Vefo et ceterorum? Et Neratiusait, | de afQue fi *? proprius meus feruus corrupiffet conferuum.
^. tanti condemnandum corruptorem, quanti ?? feruus ob id, KéItem, fi feruus communis extraneum corruperit, videndum eft,

quod fübreptus ?^ fit, minoris fit ?. , . |vtrum cum duobus agi debeat, an et cum fipgulis, exemplo
| X. Pavrvs]/ibro XIX. ad-Edictum. Iw noc iudi- | ceterarum noxarum? Et magis eft, vt vnusquisque in folidum
cium etiam rerum aeftimatio venit, quas fecum feéruus abftu- ||teneàtur,/altero autem foluenté, alterum liberari. $. 3. Si is,
Iv,fd: lit: quia orhne dàmnum duplfítur ^9: neque intererit, 3& ad | in quo vfamfructum habeo, feruum meum corrüferit,-etit-mi-
eum perlatae fuerint res, an ad alium: fiue etiam coniumptzfe hi aCtio cum domino proprietatis. $. 4. Pignoris "^ dati no-
fünt ?3: etenim iuftius eft, eum teneri, qui princeps fuerit | mine debitorhabet hanc actionem. — $. 5. In hac actione non 75

| 4icex eogut, be: delicti, Jquam eum quderi, ad quem 5(res"p.erlatae fünt.| 2€«25we: | extra remïduplun? eft: id enim, quod.darrüïi datum eft, dupïiï.'f*da*/"""ïï
— Xl VrPIANVS -libro-vieétümo-*-tertio * ad-Edi- | tur *9(/.$. 6) His confequenter et illud probatur, vt 7?, fi l

€&um. NERATIVS àit, þm faCta in aeftimationem feruo meo perfuaferisz vt ''itio furtum faciaf; non folum in id cercit ;
non venire: quam fententiam veram puto: nam et verba Edi- teneris *8$, quo deterior feruus effectus eft, fed et in 1d., guod-t'""""ïwafh
A'Oe d)l €&, Qv AN'TI EA RES ERIT, Omne detrimentum jrecipiunt. | Titio praeftaturus ?? üfn $. 7. Item non folum, fi mihi da- .
: w' — $ r. 9? Seruo perfuafi, vt chirographá"*? debitorum cor- pmnum dederit 79 confilio tuo, fed etiam fi extraneo, eo quo-
$7 rumpat: videlicet tenebor. Sed fi confuetudine|peccandi poft- | que nomine mihi teneris, quod egolege Aquilia obnoxius fim: J«

exTum—

Jief reftra. — ea-erationes, ceteraque fimilia inftrumenta fubtraxerit vel | aut fi ex conducto teneor alicui, quod ei feruum locaui, et 45 /
interleuerit, $£ deleuerit, dicendum erit, corruptorem horum | propter 57 te deterior factus fit, teneberisethoc)nomine. Et /9» f" "
nomine non teneri. ,$.,2. Quamuis autem, rerum fubtracta- | fi qua talia fint. $. 8. —ffefcimatio autem habeturin hacaCtio- . ,. - "u
rum nomine, ferui |corruptijcompetat actio, tamen et furti age- | ne, quanti ?^ feruus lvilior!*? factus fit: quod officio iudicis: '-"""u"'a D
re poffumus : ope enim $* confilio follicitatoris videntur res | expedietur 84.&9 9., Interdum tamen eþEjE inutilis J—üg . vt Josf: d/c z
: abeffe: nec fufficiet ??, alterutra aCtione egiffe: quia altera | non expediat talem ïizruum habere. Vtrum ergo 99 jetj** .LS&:ZMEQ U
] cex'unt, C^. alteram non minuit. Idem[et in eo, qui feruum recepit, et | pretium cogitur dare follicitator, et feruum dominus (lucrifa-4 x Graec U
| —[äf*?ö(/'f celauit, et deteriorem fecit, Tulianus fcribit. Sunt enim di- | cist] ^^ ? an verocogi debet;idominus reftituere feruum, et pre- " J

uerfa 9* maleficia furis, et eius, qui, deteriorem feruum fd- | tium ferui accipere ? (Et verius eft, ele&tiogem WO (F&l"' df£hehk d.
dexext- — cit 95, Hoc amplius, et condiftionis nomine tenebitur,95. | fjue feruu 931;1 recupit, et damnum, quafiti ? deterior ?;Q d. r i
Ü y4, Quamuis enim condifitione hominem, peéenam aut&äjfurti&äfiä ïa*l aCtus/e ,,'mäï&'ä»lum accipere gvelmïtïfï*ffw.
|| U cbe o jittam, xel confecutus fit, tamen et|quod intereft, debebit confequi | piam huius rei [habéat ?9, pretium confequi: quod fi non ha-
| -« cmftoea7f^ attione ferui corrupti. : | beat, pretium quidem ?* fimili modo accipere-debet.??: cppi^7 2
X XVlll. «29:Xo.. XIL. PAvrvsilbro-XEX-ad-Edictum, — Qv A ma- | dere autem follicitatori, periculoTéius, de dominioMerui, a&io-xäj;ä";,; CU wcmä
; ; : « . 1 ; [

(,ted l'(Z»,A &-»-

-pet-— —— pet reus obligatus, etiam rebus redditis. nibus ??. . (Quoq/tamen de reftitutione hominis dicitur, tunc 15
XHI VrPriAmNvs libro XXlHE.-ad-Edictum. Harc|locum habé& cüm .2 homine vivo agitur. Quód ?* autem m lh
-l. aio perpetua eft, non temporakia 9?: et heredi, ceterisque | fi 3 manumiífojéojagatur? non facile apud iudicem audietur at
d " - ; " * j m ; VET . ,
. fuccefforibus competit: in heredeunínon dabitur, quia $? pge- dicendo, 4deo. fe manumififfe, düoniam,habere noluerat domi: - Jl
Óf. malis et. $. 1. Sed et fi quis/feruum) hereditarium corrupe- | &jetipretium habedt, et libertum. * j
Cóvrwepee L. rit, hac a€tione tenebitur: fed et petitione hereditatis, quafi XV. Garivsibro-Vl.jad Edictum prouinciale. Con- - ,
praedo, tenebitur. Xvl $) Em EC RVMPITVR, animus ferui, et fi perfuadedtur ?** ei, vt domi- d
LJ& XIV. PAvrvslibro XIX.-ad-Edi&um. ||V-r TAN- | num contemneret]??, i« »cy: a2 622 forc rb | |
TvM veniát in hereditatis petitionem, quantum in hanc actio- XVL | W
Immoct Hal. GEz. — 49 Hal, inferitvero. GEB. 50 Vulgo ;d, abeft. zn. | 75 Ap. Hal. son, abeft. GEs. — 76 Vulg. duplicatar, etita paffim. BR. — 77 : [ Jid
51 Hal. dutur autem baec actio, quantiea ves erit n duplum. | Sed re&e Florentiae | Ap. Hal. vt, abeft. GEz. 78 Vulg. teneavris. B R. 79 Hal. praefhiturus. ——
datur aclio dupli, eius, quamti ves evit. BR. — Qui ita ea, quae ibidem TTaur. ha- | GEB. 8&o Hal. dederis. GE&. 81 Vulg. per te. BR. 82 Hal. quan-

bet interpretatur. GEB. — 52 Vulg. quanti. BR, 53 Hal. 4uanto. GEB. | to. GEB. 83 Hal. znutilio. GER. 84 Omnes, quotquot vidi, etiam
54 Nimium recedit, quod Vulg, Nor. omnes habent: corruptus. Surripere éft | fcripti, confului autem octo, ita habent expedietar. Subftituerim tamen expen-
clam furari, quod et facit, qui corrumpit, nifi malis fufceptus, aut fubuerfus. | detur, quafi corrupta voce a fequenti expediat, quod in eo libro, ex quo Pand. /
" Hlud tamen etiam habent MSS. at nonnulla non nifi ex corre&ione, vt Vat. | Flor. defcriptae, proximo verficulo ei fubiectum fuiffe videtnr. BR. Habent ex- | |
* uX L. et Treuif.jimmo in duobus e nouem Orob. puta et S. Cruc. Florentinam re- | pedietur, Vat. I. IIL. S. Cruc. Treuif. Bynkersh,at expeditur, Barbeet experietur, (
aE v i 64 A ri. B R. lzlabcut corruptus,üb initio: Dárb. Vat. IT. III. Magl.Bynkersh. GE s. | Otob.;Hal. quoque expedietur. GE B. 85 sVulg. Nor. omnes: et fi znutilis
/ 9&.& 5 Hal. minoris exiflat. GE B. — 56 Vulg. duplicatur. BR. — 57 Hal. et Vulg. | fit, et potuit effe fcriptum more folito: et fiuztilis, litera deinde * vt fuperuacua
! praefigunt as. BR. — 58 Hal.et Vulg. fimt. Haec etiam addit: fiue nou. BR. | eiecta. — Vat. III. Otob. et Bynkersh. vterque habent le&tionem Vulgatam. Tre-

59 Vulg. praefigit Si. BR. Go Taur. chirograFa. GEB. 61 Hal. praefi- | uif. et fic inutilis fit. In Vat. V, et S. Cruc. fa&um: et fic inutilis fit. — Barb. T.
git vel. GEB. 62, Hal. inferit et. GEB. 63 Hal. fufficit. GE B. 64 | pleniffime: et fi fic iuutilis ferggs fit. Yn Otob.ad vocem znatilis fuperícriptum : fzh*;*fgffg-uw
Hal. diuifa iuter fe 1maleficia, et in margine: alias, diuevfa malef. GEB. 65 | v. (quod eft videlicet )) feruus.&BR. 86 Ap. Hal. ergo, abeft. GEB. 87 -j i
Hal. fecit. GEB. 66 Vulg. condickione temebitur. BR. 67 Vulg. tempo- | Vulgo et, abeft. Bn. 88 Hal. lucrifacit. GEB. 89 Hal. quanto. GEP. W |
valis. BR. 68 Bynkersh. £. Obf. 13. vult legi q44. Sed in quinque MSS. | 90 Hal. babet. GER. 91 Hal. 440que, loco quidem. GER. 92, Ap. Hal. À 74 ä&: "
* ( í nihil tdle reperi. BR. Idem tamen hanc le&ionem repetit VII. Obf. 25. MSS. | debet, abeft. GE s. 93 Hal. cedi autem fullicitatori periculo eiusdem a domino -Lfc— Qdl W
| & O*UW-'(M / * quinquelfunt: Barb. Treuif. Otob. S. Cruc. Bynkersh. G ER. 69 Hal. ad | ferui actionibus debet. ^ Vulg. cedere autem follicitatori peviculo. eiusdem . dominus M;h/
| CQM? gt N T (/W: familias corruptis, in margine notat: alias, corrupto corruptaue. GEB. | ferui acliomibus debet. BR. 94 Ke&e Hal. et omnes hic loci: de, fnpplent. — À ]
JNU ^0 Hal. inferit baec. GER. 71 Hal. inferit e; Idem Vulgata fequenti vo- | MSS. adiui fex, quatuor de,/hic admiferunt, duo adhuc eo carent, Otob. et S. ii
ci fubiungit. BR. 72 Hal. addit ait, GE s. 73 Hal. perinde ac fi. GEB. | Cruc. BR. Ifta funt: Barb. Treuif. Bynkersh. GEB. 95 Hoc 4uod, ctiam *
74 kl Vulg. omnes: Piguori dati, h. e. Eius ferui, qui pignori datus eft, | Florentiae eft in.2uid, mutatum, nec fine caufa. — Habent omnes, etiam Hal. B R. | x ?ne
quod fequendum arbitror. Diferte Bafil. 9edáres voU ivexugaosévros 3oóAov. BR. | 96 Hal. et Vulg. inferupt de, BR, — 97 Klal. et Vulg. perf(wadetur. 8R. — 98 Hal. : faIRFx
et

DIGESTORVM LIB. XL TIT. III

XVIArrzgNvs?1Vamvs99 libro-IL-Digeftorer.

Dowziwvs feruum difpenfatorem manumifit, poftea rationes

* . G E
ab eo accepit *: et, cum * eis nonconftaret, conperit ? apud -

j quandam mulierculam * pecüniam eum confumpfiffe: quge-
T Lf&. rebatur, poffetne agere ferui corrupti cum ea muliere, cum is
Pa 72 feruus iam liber effet? Refpondi, poífe: fed etiam furti de
h | pecuniis, quas feruus ad eam detuliífet.
i Vte? XVII. MA R.:cï;A NvSs libro IV. Reguleram. SkEnvr

corrupti nomine, et conftante matrimonio, marito in mulierem

datur aCtio: fed, fauore nuptiarum, iij fimplum.
/ DES FVGITIVIS..

-VrPIANVS|[libro L 7- ad-Edictum.
I S, Qv1 fugitiuum celauit, fur eft. .$. r- Senatus cenfuit,
l fá. |

ne fugitiu adiit ä indfaltusz eque protegantur a
» villicis ?, Velï rocäæ gä;? öyä' oxgll;iïi : et ^ mukam

N

uf&. ftatuit:his autem, qui intra vi9fhti dies fugitiuos vel domi-
n i$$. mis reddidiffent, vel apud Magifítratus exKfibuiffent, veniam in
E ante aCctum dedit. Sed et deinceps eodem Senatusconfulto
impunitas datur ei, qui intra praeftituta tempora, quam rep-
perit fugitiuos in agro fuo, domino vel Magiftratibus tradide-
i rit ^. $.2. Hocautem Senatusconfultum * aditum etiam de-

dit militi vel pagano, ad inueftigandum fugitiuum iif praedia
g x [, se) l- Senatorum vel paganorum. Cui rei etiam lex Fuia profpe-
: [LJ jejuct xerat ?, et Senatusconfulttim(Modeftió Confule facttumi vt fu-

N* (9is5»; Sitiuos inquirere volentibus ali e) ad Magiftratus dentur:
þ*h/x Jados R z-^ multa etiamcentu: folidorumü;i'Magi&ratuä ftatuta, fi, lit-
TM L: s ir-teris acceptis, inquirentes nog adiuu&nt *9. Sedet in eum,(qui
d L] f4, qugeriapud fe prohibuit, eadem pgena ftatuta. |EftYetiam gene-
Ji& -b . — ralis ** Epiftula Diuorum Marci eEtCommodi, qugdeclagatyff, et
[ us i Praefides, et Magiftratus, jé&/militesiftationarios « ominum adiu-
De äm & uare *2, debere *? inquirendis fugitiuis ;,et vt inuentos redde-
., VO TEUEUsón vent: letivt hij apud quos delitefcant, punianfur,fi crimine contin-
: gantur. 6$.5. Vnusquisque eorum, qui fugitiuum adprgehendit,
t . JAnpublicum deducere debet. $. 4. Et tüeritofmortentur Magi-
m :ic&:w;?:ï Ítratus, eos diligenter cuftodire,|ne euadant.| $. 5. Fugitiuum
jiuems uondanioi ao i, et fi quis,errofit. Fugitiui autem appellatione, ex fu-
V^ — Md4eos gitiua natum (nom |contineri,labeo ilibro-prito-ad -Edictum

r lecceciquiuderibit, -$-6. In; publicum deduci intelléguntur, *^ qui Ma-
: —üà . giftratibus rränlclp&hþus traditi funt, vel publicis minifteriis.
"du t 0. 7. (Diligens cuftodidjetiam vincirejpermittitj, $. S. Tamdiu
&eó»'w, autem cuftodigntur, quamdiu ad Praefectum Vigilum, vel ad
4*** Praefidem ** deducantur: eorumque nomina, et notaá| et cu-
, ius fe quis effe dicat, ad Magiftratus deferantur: vt facilius
] W'? Mg»t agïgnofc.l et perüipi f:ug1t1q1 poffint. . Notae i [autem. verbo
j ,,9tiam) cicatrices continentur. Idem iuris eft, fi haec in fcri-
1 —— 77 ptis publice, vel in'hedes proponas. *7. "tem F. jesas z
" 5& .Il. CALLisTRATVS lbro,Vl.Cognitionum,- Fv-

u d

" | C . JUPOx gutfécriar. , éon
T| et Vulg. contemmat. BR. 99 Bafil h. l. tribuunt Africauo. BR. 100
»F'-d';' - Ap. Hal. Varus, abeft. GE . I Vulg. recepit. BR. — 2, Hal. et Vulg. infe-
" ruutde.BR. — 3 Taur.coNperit. GEB. — 4Bafil. kerz yvvaixe, cum muliere. BR.
" ; '
tili:] 1 Vulgo inferunt SERVIS. BR. — 2 Hal. lib. XXI. GER. . 3 Flo.
4 Hal.

^ et,loco vel GEB. 5.Hal. poffeffionum? et in fcholiis graecis occurrunt:
T ry'uoueäweeg TÀV XxTWAÁ4TUV. BR. 6 Ap. Hal. et, abeft. GE&. 7 Hal tra-
didit. G E. 8 Hal, fenatusconfulto. GEB. — 9 Hal profpexit. GEB. — 1O
'Taur. adiuDent. G EB. 11 Hal poema flatuta efW: etiam generali epiflola.
Vulg. poena flatuta efl. — Efl et generalis epzffola. BR. I2 Taür. adinuBare.

wl rentiae eft: vilicis, non dubito Taur. debuii;c dare vzLicis. G EB.

f

ld. Mola GEB. 13 Hal. et Vulg. inferunt z. BR. Etego non dubito Taur. fequen-
ninoï/,,i*"y;pi | tem vocem debuiffe fcribere 7Z Nquirendis. GEB. 14. Hal. praefigit et, GE B.
j þvf I5 Hal. et Vulg. inferunt proninciae. BR. 16 Conf. fi lubet, Rad. Fornerium
lt VI. Rer. Quotid. 25. GEB. — 17 Hal. et Vulg. proponantur. BR. — 18 Hal. in mar-
$ gine: alias, Jupplices. GE B. - - 19 Hal. liberis. GEB. — 20 Halnmquirere. GEB.
jm 2.1 Flor. eft permifferit. GES. — 22, Vulg. inferitzu. BR. — 23 Hal. feratandique.
h G5A. 24 Vulg.cuflodia. BR. . 23 Hal. et Vulg. praefigunt INam et. B R.

| fi ita res exegerit, |apparitoregh: quoque, vt ei permittatur in-
gredi,|et inquireréc |£fipoenam. eundem Praefidem in eum con- Lj f.

7»t
DoidOo * kIVS SVBTRACTVM EST ?, IVDICIVM NON

- reddere, reperi, vt eft Flor. B R.

£4- i 3
aiTIVI fimplices *5 dominis/reddendij funt: . fed [ü'*gro[ Bs .
b,er(';g""/ï9 fe gefferint, grauius coércert folent. ol u
III. VL P1ANvs libro VH.-deofficio Proconfulis, D r-
vvs Pius|réfcripfit, eum, qui fugitiuum vult requirere in
praediis alienis, poffe adire Praefidem, literas ei daturum: et,

207

ftituere, quiinquiri ?? non permiferit ?*. .Sed et Diuus Mar- L g ene,
cus Oratione, quam in Senatunrecitauit, facultatem dedit in-
grediendi tam ?&£ Caefaris, quam';fenatorum, et paganorum A :
praedia volentibus fugitiuos inquirere: fcrutarique ?? cubilia s
atque. Ve&ïä occultantium. — |4*ex'u——me»ta , ex: ". Lj 5c,

4

j /.
CHAE)j et ftationarii fugitiuos depraehenfos recte in cufto- jne & ex" Georcas.

diam ^* retinent. j|^? Magiftratus municipales ad officium 1/,,,4 cz-

Praefidis prouinciae vel Proconfulis conpraehenfos 25 fugitiuos "
recte transmittunt. . o
R$PHONIRAVS ^ilibrolT. Difputationu E RO
1N Jfarenam fügitiuus feruus fe dederit, ne[ifto quidem)peri-[./t5, — 4«
culo difcriminis vifaeltantum ?5 fibi irrogatd,]poteftatem do- r. 4 ,,, f at at
minijguitare poterit: nam Diuus Pius refcriplit, omnimodo 9»ujfu ao ol
eos dominis fuis reddere ??, jfiuejarite pugnam ad beftias ?*, i gouxec
fiue polt pugnam ??: quoniam interdum, |aut( pecunia inter- ,,, (egpncn
uerfa, aut commiffo aliguo maiore maleficio, ad fugiendam in-
quifitionem, vel iuftitiam animaduerfionis, in Karenam fe dare
mallent/ Reddi ergo eos oportet. , ,,,5
J('C/ Ó : o .

/& DE * ALEATORIBVS ?. /4 - E
Lv 1V LPIANVS llibro XXII.- ad Edi&um. - p
fP,.R.AFïT..—O.&QEJ SI QVIS EVM, APVD QVEM J/ALEA v

LVSVM ESSE DICETVR, VERHBE : x RB EU w
? ! WERBERAVERIT, DA- £. néoses Vaoryoit;
MNVMVE ;?f;f DEDERIT, SIVE QVID EO TEMPORE :

g-
.6',

2^' * & x z

7t'aLuar omo ,
DABO: IN EVM, QVI ALEAE LVDENDAE CAVSA l^v ireer;
VIM INTVLEÍRIT, yg;,,&ämqffg'ö RES ERIT, ANIM- «LGs qae.
ADVERTAM. $. I. Si rapinas ?^ fecerint inter fe collu-
fores, vi bonorum raptorum/non denegabitur aCtio: füfcepto- [ 1« - 22
rem enimJ/üumtaxat prohibuit vindicari ?, non et collufores, Jf?ä?:,"-þq Éni:
quamuis ethiindignivideantur. $. 2. Item notandum, quod ?z , , 5«
fufceptorem verberatum quidem, et damnum paffüm, vbicum-
que et quandocumque, non vindicat: verum furtum factum
domi, Zäa eo tempore, quo alea ludebatur, licet 1?01* non fue-
rit, quiquid eorum][fecerit,inpune ?5 fit. Domütm autém pro - 2e&tccez: l,
habitationé&jet domicilio nos accipere debere, certum eft. — $. 3. ldkee.
Quod autem Praetor negat, f& furti aCtionem daturum, videa-
mus, vtrum ad pgenalem attionem folam pertineatj;,anjet]fi J4.
ad exlibendum velit agere, vel vindicare, vel condifcl':äre ib :
Et eft relatum apudE)omponium, folummodo p;zfenalem actio-
| nem

26 Taur. co Npraebenfos. GEB, 2/7Hal. TRIPHONINV'S. GE&. 28Hal. vitae
quod fibi irrogauit. Vulg. quod tautum fibi irrogauit. BR. — 29 Hal. omnino. G E B.
30 Gothoft. in nota reddendos. Et ita habet Hal. reddendos. — Probabilius fub-
ftituas reddi debere, ita vt illius vocis vltima, huius priora exciderint. — Nifi ma-
lis 7à refcripfit, accipere refcribendo zuffit. Y1n feptem MSS. vt et in Vulgatis:

In Barb. Orob. Vat. III. S. Cruc. Treuif; Byn- . ultre L 4
|

kersh. |GEB. — 31 Taur. Feflias. GEB. — 32 Ap. Hal. pugnam, abeft. GEB.
I Vulg. inferit ALEAE LVSV ET. BR. 2 Ad fingulas huius
Tituli leges prolixe commentatus eft Petr. Pantoia de Ayala, quem vide in T»ef.Inr.
Rom. T.IV.p.914. GEB. — 3 Hal et Vulg.inferunt zv. BR. — 4 Hal. domo,
et etiam Bafil. 2£ Zvro9 xA&pac, id eft: ex eus, fÍcil. domo. BR. — Quod manifeftum
eft mendum, ita vt et praepofitio fimul periiffe videatur, nifi fcribere malis: temi-
porE domo, id cft, tempere edomo. GEB. 5 Hal.erit. GEB. — 6 Hal. vtique quae,
eodemquemodo infra. GE B. 7 Hal. rapinam. GEm. 8Bafil. uóvoc yàg & jmo2o-
x&ic dvexDémros uéves, fufceptor namque folus inultus zamet. BR. — 9 a al. inferit
praetor. GEB. 9b Taur. iNpane,quemadmodum mox coNpulit. GEB. 1O Baül;ba-
| epe

Ss3

208
E v :
nem denegatam '*: quod non *? puto verum: Praetor enim
fünphciter eib- $E VID SYWERAUTVM RSUIT, PVIM-
' ; civM NONIDABO. $. 4. Iu Evw, inqui, Qv1 ALEAE
244 QVE RES ERIT, ANIMADVERTAM. Haec claufula per-
' "duï ! tinet Lä;æ'animaduerüon&m eius,,qui conpuþt -lpder'e, vt z.qg:—
E. Ideeotnant- nox multa multetur, aut in utuniäxg 13," ïjfl —i-n:/ Eïuiwbhca
l:läm»fb'«d»r thu-uäcm ducatur *^. | j5 lagebuun wma:;d.) n fe ts d
| xj fs madtéó — 1] PAvrvSibroXIX:ad Edictum | SorENT enim
[ w foU Ll quidam et cogere ad lufum, vel ab initio, iveli Vl.äþ, dum reti-
! L C« st)punca pent. — S. T. Senatusconfultum vetuit in. pecunia lqdere (
Kafta *9, vel pilo,iaciendo, vel 7^

1 fuf;mdtäf Praeterquam fi (ui cert "t : : , 2
E u ']*axto'rfwl.g-: currendo, faliendo, luctando Lp'u gnando : quDbd Vlri;l;tlwsl 2
* 9799 f*u!*MDh .üat. fe egaä&gdtca/(a«»lbo gr-;: LOL( : « c*/""' Vir a i .)f ;
E Vae* YI. MARCIANVS larum, JLw ovi-

ZE duj L^ er: mys ** irebusjexllege (Titizd etiPublicia ** && Cornelia etiam
E uu klw;bäü"i fponfionem

facere licet. Sedex aliis, vbiipro virtute certamen
; | | ( U -

«Lta &L coveo — non fit, [niónilicet. : nf
Ls I,V. PAVLVSMMX:'&&W- m. Qvón in con-

| ZAM: & cïwa(ït)m äïgïg "m vexfïeïü:cji Eääfgy onitur, in eafgnï rem f:agniliaïzo lu.de-
E. re permittitur. $. . Vi ferpus, Ve.l.hhusfamül.as victus fue-
füe, D f'um., rit,|patri vel doming, competit repetitio. Item fi feruus acce-
(-onfA. pent $t pecuniam,) dabitur in dominum]de peculio attio,Treu.

(* £. noxalis ; quia ex negotio geíto agitur. Sed non amplius co-
7^ JR gendüs eft ggäcggg quanï[ä;l 2?, quod ex ea re in peculio ü.t.
4 rlo ox ul n $S. 24 Aduerfus parentes et'patronos repetitio eius, quod in

d- ^ alea Jufuümjeft, vtilis ex hoc Édicto danda eft.

j d. -
: /54 SI MENSOR FALSVM)| MODIYV MJ

wachpDIXERIT.

: VriPIANVYStLibro XXIV. ad-Edictum. :
AD vERsvs megforem agrorum Praetor in faCtum actio-
nem propofuit, a quo falli nos non oportet: nam intermeft

nibus contentio fit, vel emptor fcire velit vel venditor, cuius-
modi ageftveneat. Ideo autem hanccaCtionem,propofuit, quia
non crediderunt veteres, inter taquif; perfonam * locationem
"rE et conductionem ? effe: fed magis operaimjbeneficii loco prae-
beri,fgï[id, quod datur, ei ad remunerandum dari, et inde hq-
nomfum ? appellari :4fi autem ex locato|conduéto * fuerit
aCctgm, dicendum erit, nec tenere intentionem. $. r. Haec
aCctio dolum malum dumtaxat exigif: vifum eft enim, fatis
abundeque cotrceri mejiforem, fi dolus malus * £folhüs]* con-
ueniatur ? eius hominis, qui ciuiliter obligatus non eft: pfó-
inde, fi imperite verfatus eft, gb1 imputare debet, qui|eumJad-
hibuit: fed e£&fi neglegenter, Zeque megfor fecurus erit. La-
ta culpa plane dolo comparabitur. Sed et fi mercedem acce-
pit, non omnem jculpam eum praeftare, propter verba Edicti:
vtique enim ifcit Praetor, e£ mercede,eos interuenire ?. $. 3.

Li, '
/

EL W&
L :&cw'o,,äm

beve aclionem vàv &mavroüray 79 wAumty, vepetentem. furtiuum. BR. — Y1 Hal.
megatam. Wulg. demegandam. B. I2 Negatiuam tollit Hal. fed habent
Baíil BR. 13 Hal latumias. GEB. 14 Hal. detur. GER. I3 Hal.
4 difro, ex in margine: alias, bafla. GER. 16 Ap. Hal. vel, abeft. GEE.
17 Vulg. Quibus ex vebus. BR. — Y8 Ap. Hal. et Publicia, abfunt. GEB. — 19
'Jaur. com Bi Bio, forte re&tius coMBiBio. G EB. 20 Vulg. familiam. Ke-
centiores familiae. Sed dubium eft, quid Praetori rei fit cum familia, id eft,
feruis, quae proríus in poteftate domini; vnde funt, qui malint 7m eam rem alea
ludere permittitur. Ypíe, fi quid mutandum, malim zm alea. BR. 21 Hal.
accipit. GEB. 22, Vulg. cogendus efl, quam in id, quod. BR.

1 Hal. Vulg. omnes: tales pevfonas. Ydem reperi in quinque e feptem
MSS. 5&. Quinque funt Barb. Vat. L. Treuif, Bynkersh. Reliqui duo: Otob.
et S. Cruc. qui habent, vt eft Flor. GEZ. 2 Ap. Hal. et conductionem, ab-
funt. GEE. 4 Vide Sc. Gentilem zn Origin. voce bonorarium. GE B.
Ap. Hal. conduclo, abeft. GER. 5 Vulg. paniatur. BR. 6 Hal. et ser-

DIGESTORVM LIB. Xl

noftra, ne fallamur in modi renuntiatione: fi forte-vel de B

Vat. HII. S. Cruc. Treuif. Bynkersh. — Hal.

Is autem tenetur hac a€tione , ; ä renuntiauit: fed| renun-
tiaffe [etjeum accipere debemus, qui per alium renuntiauit.
IL. PavrvsibroXXV.- ad Edictum. Vr »zR lit-
teras. $. r. Sed fi ego tibi, cum effes menfor, mandauerim,
vt menfuram agri ageres, et tu id Titio delegaueris, et ille do-
lo malo 9(quid in ea re/fecerit, tu teneberis: jqu1d dolo malo
verfatus es, qui tali homilïä&&;ä(,],ï,difïi- n
IITL. VuPrANvSsdibro XXIV.-ad-Edictum. Sr pvo-
Bvs mandauero, et ambo dolofe fecerint, aduerfus fingulos, .
in folidum agi potemit ? : fedaltero conuento, fi fatisfecerit *9, " !
in alteritü actionem denepari oporgä;iu $. r. Competit ** o se n:
autem haec attio ei, cuius interfuit falfüm modum renuntia-/«ón: ex
tum non effe: hoc eft, vel emptori, vel venditori, cui renun-imwä:
tiatio offuit../$. 2.) Pomponius tamen fcribit, fi emptor plus^ '
dederit venditori propter renuntiationem, quia condicere poteft
quod plus dedit *?, agi cum mefifore non pofle: nihil jefiiin]
emptoris intereffe *?, cum poffit condicere, nifi foluendo ven-
ditor non fuit: tunc enim menfor tenebitur. $.—3. Sed fi ven-
ditor,maiorem modum tradiderit fraudatus a menfore, confe-

.... ia — uitcsnSeot pl o od

JUuec ex: e 32, . *
quenter dicit,Pomponius, non effe a&tionem aduerfus meyfo-

L] j J- 7 * . : L .
rem: quia L'g[fï ex vendito aCtio aduerfüs emptorem : nifi et hic

emptor foluendo non fit. $. 4.,Idem ** Pomponius fcribit,

fi propter iudicium adhibitus menfor fraudauerit me in renun-

tiatione, teneri eum, fi ob hocjdej(iudicio minus tuliZ; Planel) 9
fia *5 iudice adhibitus *?, contra me renuntiauerit dolo ma-
lo, dubitat, an teneri mihi debeat. Quod magis aäïnïttit. E
Hajic aCtionem heredi, fimilibusque perfonis dandam, Pompo-
nius fcribit. Sed in heredeih, fimilesque perforias denegan-
dam *7, ait. $. 6. Serui autem nomine magis noxalel"5,] ££. m
quam de peculio, competere ait: quamuis ciuilis aCtio de pe- ,L»,
culio competat. ! | :

(IV. PAvrvslibro-XXVzad Edi&tum. Haxc attio f tzts lx

: [ z - í Jï ? $ ATA —— .'*-71119 ^ m,—':
perpetua.eft: quia initium rdi; nO aycircumicriptionej??, fed A Uhcissst:

— À

a ( C * 1 4 " p d , 6v
,alfufcsecö(tg negotio ogmginem acceplt.) 4.ex XXZud vl Im: —6 oU

V. VLPIAN E thrg- iXXIV.—^9-—ad Edictum. Sr
MENSOR non falfum, modum"'fénuntiauerit, fed j,traxerj(t re- ] erarnstii,
nuntiationem, et'ób hoc euenerit, vt venditor libenétür ?*,

| quia?? adfignaturum fe modum intra certum diem prómifit,

haec aCtio locum non habet. Sed nec dari ,Xä,ilew debere,
* 7* 2« . .
Pomponius ait. Erit ergo ad actionem de dolo;decurrendum.
$. r. Si, cum falfus modus renuntiatus effet, emptor cum
venditore ex empto egiffet, agere poterit etiam ?? cum metd- .
fore. |Sed, fi nihil eius intereft, condenfnari mejiforem] ron J 15
oportet. Quod fi non de toto modo, qui deerat, cum vendi- - '-
toréfegerit ^*, fed de minor£, confequenter fcribit Pompo-
nius, de refiduo cum mepfore agi poffe. $. 2. Hoc iudicium
latius Praetor porrexit: jnam, et fi cuius 23 alterius rei men-

furam falfam renuntiauiffe ?^* diceäm;, haec actio competit. C—]äj*'& |

Proinde, fi ?? in aedificii menfura feägüi;, vel in ?^* frumen-

ti, vel ifí vini:

cedem interuemire, Vulg. ob suercedem eos. interuenire. BR. ? Hal. bac va-
tione. GEB. 8 Ap. Hal. salo, abeft. GE B. 9 Hal agi poteff. Vulg.
potero agere. BR. 1O Hal. fatisfathum erit. GER. II Taur. cVmpetit.
GER. 12, Hal. dederit. GEB. 13 Vulg. zuterefl. BR. — 14 Hal. Item.
GE B. 15 Hal.ab. GEB. — 16 Vulgo addunt senfor. Bn. 17 Hal. ad
verba: fcribit f. . b. f. p. deuegandam , ftellulis inclufa adnotat in margine:
Haec in nonnullhs defunt. Habent tamen Bafil. BR. — 18 Hal. Vulg. omnes:
uoxalem. — 'Tu fubaudi zudicium. ER. I9 Hal. ad circum(criptionem. GER.
20 Hal. ljj. XXV. GEB. - 21 Gothofr. in nota ; laederetur. — Zoannetus
et ex Bafilicis Cuiacius 7. Obf. 23. . Placet haec le&io etiam Bynkershoekio
III. Obf. 15. Sed miror felicitatem Charondae, qui ait hoc in MSS. legi.
Sex, quae ego contuli, habent conüanteer R. Nempe Barb. Otob.
iEf vt Florentiae: Jiberetur. G E B.
23 Hal. et, loco etiam. GEB. 24 Vulg. evit. BRJ -
Tu vide L. 7. fegquentem. BR. 26 'Yaur. renuncia Biffe.
21 Hal. fiue, loco fi. GE E. 28 Ap. Hal. zz, hic et mox iterum
abett.

22, Hal. quia. GEB.
255 Hal. cuiusuis.
G E B.

j
l

uN
n

jm-wï ]

nfïc

DIGESTORVM LIB.
VI. Pavrvs ]

ibro- XXIV.422 aä,g : r
O mis itineris latitudine, ;;gü.eä'g erüi?u&e 1! g'gid:en i.
E que ?? qujeratur, fine aream, vel tignum, vel lapidem
tiendo me)ititus fuerit: u(ï o IHl , |
X VII. VrPrzAwNvs libro-XXIV.—ad—-Ediétum. | Vr
qotdiltevrvs 3t alterius rei: tenebitur. $. r. Et fi mifor ma-
ü*'ï('m"f""' chinarius Jfefellerit, haec actio dabitur ??. $. 2. Nec non il-

mer

| Li4&. lud quoque Pomponius dicit, etiam in eum, qui mefxfor non
fuit, fefellit tamen iri modo, competere|hancjaCtionem. . $.-3--
Hoc exemplo etiam aduerfus architeCtumyjactio ?? dari debet,
E3 &t qu; fefellit: nam et Diuus Seuerus, aduerfus architeCtum et
A redemptorem]actiones dandas, decreuit. $. 4. Ego etiam ad-

E uerfüs tabularium puto actiones dandas, qui(in computationa

ï /& pE RELIGIOSIS *-£& SVMPTIBVS FVNE-
RVM,LET-V-F-E-V-N-YS—D'YCERE LIOEAT-^. /^,

VLiPIANVS libre-X.-ad-Edictum.prounecahs ,
K Nv1 PRoPTER fuüunusaliquid impendit, cum defun&o con-
c Q trahere creditur, non cum herede. . .
t, IL. IneMwilibroXXV.-ad-Edictum. Locvw, in quo
: feruus fepultus eft, religiofum effe, Arifto ait. $. r. Qui

[3e3e mortuum in ocum alienum intulit, vseg,-,ï,'.,,,i,jierre curauit, te-
: /:*^^ nebitur in faCctum actione. In locum jalteriussaccipere debe-
;. mus, fiue in agro, fiue in gedificio,Sed hic fermo domino
- 0 Hicéy gno Pi'äihäulæm, nonjbonae fidei poffeflorii:/ nam . icüimy dicat, [1tij
, L o rem. locum alterius, apparet de domino eum fentire, id eft, eo, cu-
ATE é»* ius locus fe&. Sed et fr'.u&uamus mferegdo tenebitur .dognno
1 proprietatis. Án et focius teneatur, fi ignorante fogio intu-
lerit, tractari poteft? Efttamen verius, familiae 4ercifcundae,
NT vel communi diuidundo, conueniri eum poffe. $. 2. Praetor
g m ait, STVE 2 HOMO MORTVVS, OSSAVE HOMINIS
Pa MORTVI, IN LOCVM PVRVM ALTERIVS, AVT IN
u LíKww:D? SEPVLCHRVM, IN QVO IVS|NON FVERIT,
f&« ]i ILLATA ESSE DICENTVRB: QGV I HOC FECIT, IN
j FACTVM ACTIONE TEl;ïETVR É ORT ngEN;A,j.PE.CV-
li^ . NIARIA SVBICIETVR '. $. 3. De ea autem illatione
h. .. j/t Praetor fenfit, quae fepulturde caufa fit. . $. 4, Purus, autem
dÉ EC 1 À.uz locus dicitur, quifneque facer, neque fan&pg)äg&'s, nequelre-
» $«* *^' lfigiofus: hifedï ab omnibus huiusmodi nominibus vacare vide-
d t3 3 a BU jaS.. 5) Sepulchrum egc, .ybl corpus»[äffau? hommls,con-
OP u "" dita Tünt. Celfus autem * ait, nontotus, qui fepulturae de-
'FS r ftinatus eft, locus/religiofus fit, fed quatenus *? corpüg] Bu
2 fCc7,6.matum eft. $. 6. Monumentum .eft, . quod memoriae ** fer-
Jl uandae gratidjexiftat *?. — $. 7. Si víüihtruttufh quis habejt *?,
ou religiofum locum non facit. 9. Sed et i alius proprietatem, alius
P rlja vfurnfructum habuüit ** non faciet *5 locum religiofum: nec
eä , proprietarius: nili forte ipfum, qui vfumfructum legau;äfüt p
net |
V abeft. G E R. 29 Hal. lij. XXV. GER. 30 Hal, fiue. feruitutum immit-
teudi proiiciendique. n quinque MSS. nihil a Flor. difcrepans inueni. BR. In
hi t Barb. Otob. S. Cruc. Treuif. Bynkersh. GEB. — 531 Vulg. cuiusuis.BR. 32
Tur Hal. datur. GEB. 33 Ap. Hal. acfo, abeft. G EB.
wl UM
fïæm. I Varia loca huius et fequentis tituli illuftrat Marqu. Freherus £. Pa-
jj d verg. f. Verifim. 23. GEB. 2 Vulgo et vt funus ducere liceat, abfunt. BR.
gt 3 Hanc voculam Brenkmannus in fua editione ftellulis fignare voluit, licet an-
gt tiqua manu fuperfcripta fit, cum ICti 4sóvàerz ament. GERB. — 4 Vulg. Si. BR.
m 5 Ap. Hal. id, abeft, GE2. —— 6 Hal. temebitur. GEB. 7 Hal. et Vulg.
gt poenae pecuniaviae fubiicietur. BR. 8 Ap. Hal. efl, abeft. GER. 9 Hal.
m vt autem. Celfas 'ait. GEB. 10 Confer Pagan. Gaudentium £. Iurid. Expo-
; I fit. 15. GEB. II Vocabulunl. Monumentum a monendo, fiucitur, quod. et
, nb r| Varro facit L. IIT. de L. L. Vide Menag. u Amoen. Iur. Cin. c. 39.. Aliter
NT vifum Hadnano.lmp. in L. 37. zfr. b. t. GER. 12, Poteít defendi, luben-
m tius tamen legerim exflat, vel exzflit, ethoc modo habet Hal,— MSS. tamen con-
Af
jrerm
d.

;IEQ E
"a j 4K
roicien 11—?

Xl TIT. VL VIL

intulerit: cüm in alium locum inferri tam oportune uïgm pof-
fet. ita Iulianus fcribit **. . Alias autem inuito fruétua- & ex"
rio, locus religiofus non fiet: fed fi confentiat fru&tuarius,; ,
magis eft, vt locus religiofus fiat. $. 8. Locum, qui feruit,m"
nemo religiofum facit: nifi confentiat is, cui feruitus debese- -- i.
tur *$/féSed[fijnon minus commode per alium locum ferui- ; 1/*. :
tute vti poteft, non videtur feruitutis impediendfe caufajid j m n r
fieri ; et ideo religiofus fit. Et fane habet hoc rationem. $. 9. 6enY lat
Is, qui pignori dedit agrum, fi in eum ifuorumy !? mortuum Á pd ia ass
intulerit, rehggfum eum facit: fed|et fi) ipfe inferatur, idem SMISUCREN MOR
eft: ceterum alii concedere non poteft. d x m J

IIl. Pavrvs AMQ--X«XWm. Ex comw- [[.5.
SENSV tamen ommum,.vtlhusigj dicere, religiofum poffe fie-
ri: idque Pomponius fcribit.

IV. VurrANvsllibroXXV-adEdi&um. ScnrPTvSs
heres prius, quam hereditatem adeat, patremfamilias mortuum
inferendo, locum facit religiofum. ^ Nec quis[putet, hoc ipfo -
pro herede eum gerere: finge enim, adhuc eum deliberare de $i protugérne.. i.
adeunda ,.,hered1£ggg] Ego, etiam|fi ^" non heres eum intule- E^ « a5
r1t,qfe.d*quuus alius, herede vel ceffante,]vel abfente, vekfye- eoyfi acn
renfq?* ne pro herede gerere yidehtur, tamen locum reli- d szze |
giofum facere puto: pleg&mque'ïenglmdefun&i jatite fepdlitin- T $4 vecónqnerandr: .
tur, quam quis heres *jeisj* exiftet ?^?. Sed tunc locus fit T. o Atavo: pro Mb
1. -f j df &.fs. : i -« És« : /,N/ RE
reiigiolus, cum defunet fuit : naturaliter enim videtur ad mor- «c4cus v n

209

PBL
,

£Wl3 * . . e * P * -
tiüm pertinere locüs, in quem infertur :*praefertimdfyin eum . C 925« ,
: . ; . 3 - * 43* " : £ /
locum inferatur, in ?? jquenv ipfe deftinauit. Vsque adeo,(vt, . ,IZ.; "-

ngu L] L JU*. . d .
.etlamüm legatumjlocum fit illatusiab herede, inlatione tamen «« & ox alifndp. , — |
te&atox;qxgs;;fit religiofus: fi modo in alium locum tam oportu- z m;.,g,,,ï,'?***ä*"f»
ne inferri non potuit. r fetodrim:

V. Garvs/libro XIX. ad Edictum pronineiale.| FAMwI- 6a
LIARIA fepulchra dicuntur, quie quis fibi, familiaeque fuae .^ —^
conftituit/Z/Hereditaria autem, quae quis fibi, heredibusque g«a.
fuis conftituit: HC Ex r equia m L —

j4. VLl VrrrANvs,lbro|XXV.—ad Edi&um. VEL L decmo
jjvop|?^ paterfamilias iure hereditario adquifüt. Sed|inty'w, 44
vtroque, heredibus ,quidem;, ceterisque füccefforibus, quales- j;2ej ——
cumque fuerint, licet fepdlinj^?, et mortuum inferre: etiam
fi ex minima parte heredes ex teftamento vel ab inteftato fint :
licet non confentiant alii. Liberis autem cuiuscumque fexus, L. 57£,
vel gradus, etiam ?* filiisfamilias, etlemancipatis, idem ius "
conceffum eft: fiue extiterint heredes, fiue fefe abftineant.
Exheredatis; autem, nifi fpecialiter teftator iuftofodio commo-
tus eos vetuerit, humanitatis gratia tantum fepelirl, non etiam
alios prget&r fuam pofteritatem inferre, licet//jLiberti autem -
nec fepeliri, nec alios inferre poterunt, nifi hefedes extiter(gt Lt
patrono: quamuis quidam infcripferint, monumentum fibi|li- L[/A.
bertisque fuis feciffe ?^": etita Papinianus ?^? refpondit: et ,'e»J6ctm ,

L d

faepiffime idem ionftitutugs eft. $. r. Si adhuc monumen- «« & ex j -
tum purum eft, poterit quis hoc et vendere et donare.] Si | 577

Ce-

ftanter archetypum feruant. 8 R. — Nempe Barb. O?;)b. S. Cruc. Treuif. Bynkersh.
GE B. 13 Hal. babet, et mox faciet. GEB. — 14 Hal. et Vulg. babeat. BR.
I5 Hal. »on facit. GEB. 16 Hal.legawit. GEB. — 17 Taur. fcriVit. GER.
15 Hal. debeatur. GEB. — 19 Gothofr. in nota: A. fuum. Et ita Hal. Vulg.
omnes. Subaudi aliquem fuorum. BR. 20 Hal. Hoc ego etiam puto, fi. G ER.
21 Vulg. vel abfente, vel igmorante, vel vetante, me. BR. 22, Hal. exiflat. -gt
Quinque MSS. e feptem habent exffet. — S. Cruc. exifleret, Otob. baeres exifiens,
/,?BR. In Collationibus reperi Barb. habere efiflat. Vat. IIL. Treuif. Byn-
ersh.::exiflat. GEB.. — 23 Ap. Hal. im, abeít. GEB. — 24 Hal. et Vulg. Vel
quae. Ego quod accipio, pro id quod. 9 R. 25 Gothofr. in nota: Aj fe-
pelire. Ego quoque cum Vulg. et Nor. ita malim. — Ita Florentiae etiam paulo
pott fepeliri, Ícriptum, fed hoc correctum eft. 8R. Habent fepelire, etiam Barb.
S. Cruc. Treuif. Bynkersh.4at Otob. Flor. exhibet. G EB. 26 Hal. et, loco
etiam. GEB. 2/ Hal. ad verbum feciffe, notat in margine : alzas, deefl, alias-
F. C, quae literae in antiquis infcriptionibus notant: faciendwm cuvaumit. Sed

Tffäïïjg - Pal

p

| omnes, quibus vtimur, archetypum feruant,. &R. — 2$ Kal in margine: alias,
' us Poupo-

2lIO

! Bo ,f:;um,, Cenog;äphlum fit ??, poffe ?? hoc venir& dicendum eft: nec
Eu e,,.df:jmwf . enim effe|hoc religiofum, Diui Fratres refcripferunt p
l L heram. VII. GAr1vs ibro—FX.-ad- incial I Ts,
| ovi intulit mortuum in alienum locum, aut tollere id, quod
de rchoc,JÉ- — intulit,jaut/loci iprétium) praeftare cogitur per in fa&tum actio-
jic r hoc,, intulit,/aut/loci jprétium) praeftare cogitur p

nem, quae tam heredi, quam in heredeg competit, et perpe-
tua eft. $. r. Aduerfíüs eum, qui in alterius argam lapideam,
in qua adhuc mortuus non ettit 32 conditus, mortuum intu-
lerit, vtilem aCctionem in factum Proconful dat: quiaà non pro-
prie vel in fepulchrum, vel in locum alterius, intuliffe dici
POteR. eicHfemo MA C at |
VIIL. VrserAwvsilbro-XXV. ad-Edictum. | OssA,
máta quae ab alio illata funt, vel corpus, an liceat domino loci eff:o-
* dere vel eruere fine decreto Pontificum, feu iuffu Principis,
Jee du x pro —, qujeftionis eft? Et ait Labeo, exfpectandum Sél, permiffum
De[.-"j., Pontificalo]?3, feu iuffionem Principis: alioquin iniuriarum
ficex; fime fore actiondmijaduerfus eum, qui etecit. .S. r. Si locus reli-
| a* DÓ giofus pro puro veniffe dicetur, Praetor in fatctum actionem
Edy "Ls xut. in eum dat ei, ad quem ea res pertinet: quae actio et in he-
| 2 redem competit, cum quafi ex empto actionem conttneat.
$. 2. Si in locum publicis vfibus deftinatum intulerit quis
mortuum, Pr/etor in eum iudicium dat, fi dolo fecerit: -et-*^
érit éxtra óidinem pleCtendus, modica tamen coércitione : fed,
fi fine dolo, abfoluendus eft. $. 3. In hdc autem aCtionex??,
^ - loci puri appellatio) & ad aedificium producenda j* eft. $.4.
d. "n. Nec folum domino haec aCtio competit, verum ei quoque, qui
| quia ius prohibendi etiam hi habéht.,, $. s. Ei, (qui prohibi-
| fieextucy l, tus eft inferre in eum locum, quo;ei ius inferendi e
| LJecex /'?ao?)-«c«:'-. "
: ao 2t, hibitus fit, fed procurator eius: quia intellectujliquo ipfe pro-
hibitus ?? videtur. : i D
IX. GaArv stlibre XIX--ad-Edi prouinciale. L:1-
BERVvM eft ei, qui prohibetur, rgortuumL[gggg*ewW9
inferre, aut ftatim interdicto vti, qug prohibetur ei vis fieri,
aut alio inferre, et poftea in faCtum agere: per quam confe-
quitur *^? actor, quanti eius interfuerit ^', prohibitum non

—-,-* * /;, z Á
f n flc.)l". qc/ b* * p

/ [ 5 , -—
fic €x. d 7) P

T d :

d. n "Af effe"»':*?in' quam ngöfrïgääutation:em .cadit loci empti preti.um,.»jgut T
J u conducti mercesféitem füi loci pretium,iquem quis nifi coa-
| d orafum €usfe(td]^?, religiofugm fatturus non effetj$ Vnde miror, qua-
L. sce pro f. h: re dcf)n&a?e'z' Vlde.atur, neque hex;gm., neque in þeg*edem dandam
LifA. hafit actióhem: nam *^*, vt ápparet, pecuniarige quantitatils
l'ofet ratio in eam deducitur: certe, perpetuo jeà/infer ipfos com-

X. VLPIANVS XV.—-ad-Edictum. Sr vEm-
niTORm fundi exceperit locum fepulchri ad hoc, vt ipfe, po-
fterique eius illo infemïagtur ^5. fivia vti prohibeatur, vt mor-

petit.

Pompouinss. GER. 29 Hal et Vulg. fit. Bx.. — 30 Puto effe inferendum
et. B R. 31 Vide Bynkersh. J. Obf. y. BR. 32, Vulg. erat. B R. 33
Hal. feu peraniffum. poutificalem, nec aliter quoad vocem vltimam MSS. quae vi-

1 ^
! [ * -'7L j,BR. Otob. S. Cruc. 'TYreuif, Bynkersh. — Vidit tamen et Bárb. in quo vox
[ AWU Wj/ 0 ontificale, prorfus abeft. GEs. ^ 34 Ap. Hal et, abeft. GEx. 35 Hal.

W/&)("L Inbanc autem. achionem. GEB. 36 Vulg. perducenda. BR. 37 Hal. et
d5 [ interdum etiam GEB. 38 Hal. probibitus et ipfe videturv. GEB. — 39 Ap.
| . Hal offaue mortui, abfunt. G B. 40 Hal. coufequetur. GE B. 41 Hal.
interfuit. GER. 42 Hal inferit fj conduxerit. GER. 43 Ap. Hal. eff,
abeft. GE B. 44 Hal, hic inferit cuig. GEB..— 45 Taur. zufeRentur. GERB.
Vulg. iuferantur. BR. —— 46 Wulg. liceat. BR. 47 Vulg. ne im emm infe-
vatuy, quo fibi ius efl. — lal. imferautur. MSS. confului XIV.., Septem habent
inferamitur, et in o€tauo Treuif. ita corre&um. — Ex znferantur, in. Vat. M. fa-

| &um Znferatur, et ita habent alii quatuor.— Nullus autem zuferrentur. Septem
E . . habent: 440 fibi ius efl, vt Vulgati. "Tres: quos ibi ius efl, — Pagl. WLl. quo ib us
ïmoawüw pfi. .In S. .Cr.gc. ex: quo fibi iu$ eff, fa&tum : quos fibi ius eff. zBäïb ic figlis
| JJ-W; | Stitur, et videtur habere: 4g2fie1 .. Omnes igitur conuéniunt, in fupplgn—
l Nihil itaque hic,

do fibi, vel ibi, praeter Vat. IV. qui hic a Flor. non difcedit.
ob quod deferenda Flor. quae tamen nec ipfa nobis valde probatur. Praeftaret
opinor: mem eun inferentur, nifi quos ius eft inferre. BR. , Septem, qtg«þa. nt:
inferantur Tat'.PV. Pal. I. II Taurin. Il. Magl. Trcuif.bsPal. IIL, qur tamen
- — m -—Y d — od /

€^ Wt

s *

DIGESTORVM LIB. XL TIT. VII.

eiusdem loci habet víumfruCtum, vel aliquam feruitutem :

ffe£f in fa-.

&tum actio competit, etinterdittum: ?* etiam fi non ipfe pro- |

tuum fuum inferret, agere poteft: videtur enim etiam hoc ex-

ceptum inter ementem et vendentem, vt ei per fundum fe-
pultur/e caufa ire liceret ^9. Loefono . 1 X ETA
XI. Pavrvsibro-IXXVII.-ad-Edictum. Qvonp fi
locus monumenti [ljac lege venierit, ne in eum inferrentur,
iquosziusieft inferri ^7, paCctum quidem ad hoc non fufficit:.
fed ftipulatione id caueri oportet. — !—' «/ié, $& 5
A XI. VLPrANVSlibro XXV. ad Edictum.
fepulchrum habeat, viam autem ad fepulchtum non habeat,
etiZ|vicino,25,ire prohibeatur, Imperator Antoninus cum pa- £ ex:parfe,
tre refcripfit, iter ad fepulchtum pety precatio, et concedi)fo- , 4547
lere: vt quotiens non debetur, impetretur ab eo, qui fündum ^ — *
adiunctum habeat. Non tamen hoc refcriptum,, quod impe- |
trandi dat facultatem, etiam actionem ciuilem inducit: fed ex-
tra ordinem interpelletur ^?. — Praefes Lgïiäï;/cempellere de-
bet, iufto pretio iter ei pryeftari: ita tamen, vt iudex etiam
de óportunitate loci profpiciat, . ne viciüüs magnum patiatur
detrimentum. $. r. Senatusconfulto cauetur, ne vfus fepul-4f«. 14
chrorum permutationibus polluatur: id geft, ne fepulchrum, ,j .
aliae ?? conuerfationis vfum| accipiat. $. 2. Praetor ait, Wem,
ïQVOJþ' FVNERIS CAVSA SVM s FAcTvs 5bl44epet
ERIT, EIVS RECIPERANDI ?^ NOMINE, IN EVM,
AD QVEM EA RES PERTINET, 1VDICIVM DABO. . ,
$. 3. Hoc Edictum iufta ex caufa propofitum eft: vt qui fu-L/ 9 7^*
^ N . H Ml . H " ^ 4
nerauit, perfequatur id, quod impendit/ Sic enim fieri 53, |
ne infepulta corpora iacerent: neue quis de alieno funeretur.
; ", CLODAOTm. í . 4.
$. 4. Funus autem eum /facéte oportet, /quemy decédens elé- .. .
git;?^: fed, fi non ille fecit, nullam effe huius rei póenam 55 Lef iep. :
| nifi aliquid ** pro hoc emolumentum ei relictum eft :$tunc $48 . T
enim, fi non paruerit voluntati defuncti, ab hoc repellitur. 1 3e(^n..
l/Sin autem de hac re defünt&tus non cauit, nec,vlli delegatum |
id munus eft, fcriptos heredes ea res contingit: fi nemo fcri-
ptus eft, legitimos, vel cognatos, quosque fuo ordine, quo
füccedunt. $. s. Sumptus funeris arbitrantur pro facultati-
bus, vel dignitate defuncti.. $. 6. Praetor, vel Magiftratus -
municipals ad funus fumptug ?* decernere deb:
" . AE . 4 . .
eft pecunia;in héreditate; ex pecunia: fi non eft, diftrahere
debet ea, quae tempore peritura funt, quorumeretetitiokone-
rat hereditatem: fi minus 2*, fi quid auri, argentique fue-
rit, diftrai, aut |pignerari| iubebiti*? , |vt pecunia expedia-
tug 60. ;-äyw gl)-;lbv;ïüiäl;ä*ä - .L..Qæ[;—f Pþnmäaa um -

M aulos XIIL (GAzrv silibroXIX-adEdiétumprouineidle, (V kn.] t
—n&; f ET 6r
SI/qu
factum, fi quidi * impediat, quo minus ei res venditfe tradan- !ïl)-&"-*?f., |
tur. $. r. Si colonus, vel inquilinus fithis, qui mortuus eft, $7 ó».

a debitoribus, i facile exigi poffit. :
ü1s;impediat eum, qui e&nggt, quo, minus ei res tradantur,
nec fit, vnde funeretur, ex inueCtis illatis eum funerandum

,QMV. Vr?rAmwvs llibro —XWV.-ad- Edictum.
Praetorem interuenire oportére 9?, tuégique huiusmodi 93

! Pompo-
.ui&::u-rhaw zuferentur, Quatuor, qui habgnt infevatur, Bäb- OLQb. Vm-.æ ]"7'11 7:44;.,4[.
II. Bynkersh. Septem, qui habent: 44 fibi zus eft, Vat. 1. J&' Pal, IT2 1 25 o1aur
Magl. S. Cruc. Bynkersh. —TPres, qui habent: 440s ibiius efb: Pal. T. Taurin. II. Jï""' t d)
Trglif.rGE'B. 48 Taur. Bicino. GER. 49 Gothofr. in nota: interpelle- ï*"f 1
tur Praefes et is. — Nifi malisanadiplofin: zmterpelletur Praefes. — Praefes etiam. ?*27:, ['
r L .

BR. $0 Gothofr. in nota: Al. alienae, al.alius. Nempe Vulg. habet . alterzus.
Hal. aliemae. — MSS. vidi feptem: Vat. III. et Barb. habent alterius, alii duo in
hunc xgæum corredi. Bynkersh. vterque alenae, Otob.- alisé, fed in margine
notatufg/quosdam haberefaliemae. $1 quid mutandum, malim cum Hal. aletiae.
BR. Illi duo fufit: S. Cruc. et Treuif. GER. 51 Hic reponimus fa&um.
Ex fallaci terminatione antecedentis vocis faumtus, enatum 2 factus. .Et ita etiam
recte Hal. Sed Vulg. qui funeris caufa fumtus faclus erit. — Inter MSS. tria ha- t, :
bent qui, totiden vt Flor.; Bynkersh. fine gloff1/i quis funeris caufa fumtus fece- A. /
vit. BR. Nllla tria Fax'B.—OïäEWmä*gth tria Vat. HL S. Cruc. ( (A A. *
Treuí. GEB. . 52 Hal recuperandi. GEB. 53 Hal. fiet, ne infepulta ia-
ceant corpora. GEB. 54. Hal. elegerit, et in fequentibus fecerit. GEB. — 55 d
Hal. addit couftat. GEB. 56 Hal. aliquod. GEB. 57 Hal. et Vulg. fum-
tum. BR. 58 Hal. addit eff. GER. 59 Vulg. zwbetur. BR. . 6O In
Vulg. vt pecunia expediatur, abfunt. BR. —— 61 Gothofr. in nota: Al At. lIta
Hal At.GEB. — 62 Haloportet. G&B. — 63 Vulg. eiusmodi. BR. — 64 Vulg.

|

u

£Á

Wyb A. i
Pj

Qb

fi quis,.

SIQVIS uiliif-;no ruü'h

r

DIGEST

Pomponius fcribit: et, fi quid fuperfluum remanferit, hoc pro
r&exH&f,debita penfjone teneri-*/Sed et fi res legatae fint a. teftatore,
£: de cuius funere agitur, nec fit, vnde funeretur, ad eas quo-
(c , ,quemanufb mittere ?? oportet. jSatius ?* eft enim, de fuo te-
fi , u Jamecli- . à - ? DN
/" -«5 ftatorem funerari, quam aliquos ?* legata confequj.J&.Sed/ fi
adita fuerit poftea hereditas, res emptori auferenda non eft : quia
bon4e fidei poffeffor eft, et dominium habet, qui auétore iudi-
ce comparauit. Legatarium tamen legato carere non oportet,
fi poteft inden/nis ab herede praeftari: quod fi non poteft, me-
lius eft legatarium non lucrari, quam emptorem danino a£fici.
$. 2. Si cui funeris.fui curam teftator mandauerit, et ille, ac-
cepta pecunia, funtis;non duxerit, de dolo aCtionem in. eum
dandam Mela fcripfit. Credo tamen, et extra ordinem |a
Praetore compeilendum funus ducere. $. 3. Funeris caufa
L aijifümptus fa&us videtur is demum, qui ideo fMit 59, vt fu-

, a

^ mus ducatur, 9? finequo funus duci non|poffit: vtputa fi quid
Usz« £&4mpenfum eftin delationem ?? mortui. Sed et fi quid in lo-
[ ff'co cum fuerit erogatum, in quem rp,ortuusjnfegätur ** funeris
,;j4 caufa videriimpenfum Labeo fcribit: quia neceffario locugfpa-
b ratur, in quo corpus conditur. -$—7: lmpenía peregre tmor-
tui, quae facta eft, vt corpus perferretur *?, funeriS;eft, licet
nondum homo funereturp"&/demque et ?5 fi quid ad corpus
cuftodiendum, vel etiam commendandum 7^ factum fit, vel fi
quid in marmor, vel veftem collocandam *?.z$. 5., Non au-
tem oportet ornamenta cum corporibus ** condi: nec quid
: aliud huiusmodi, quod homines fimpliciores faciunt. . $. 6.
, Haec actio, quae funeraria dicitur, ex bono et Zequo oritur:
"continet autem funeris caufa tantum impenfayf, non etiam ce-
. , í : BR O UE 7 g A .
terorum füumptuum Zfiq. ) /ïequum au(g:;m accipitur/ ex dignita-
te eius, qui funeratus eft ex caufa,,éx, tempore, et ex bona
fide: vt neque plus imputetur fumptus nomine, quam factum
—.,. elt: neque tantum, quantum factum eft,[fi immodice factum
J^/"Y efti deberet "? enim haberi ratïï)ïfacultatgäw eius, in quem
C J4.et

.faCtum eft: et ipfius rei, quae vltra:modum fine caufa confu-
Jurer: rate: [mitur. Quid ergo, fi ex v untatää teftatoris. 97 impenfum

- ib m
*z'dffi,
AC
H

f qAXadiA . COL ,
*/Miþ p 7 :
j J*! jsf

etrs

i. (ntieft? Sciendum eft, nec voluntatem fequendam, fi res egredia-
tur iuftam fumptus rationem: pro modo autem facultatium gum;

S,

thfi/ ;.i.eri Sr. Q. 7.Sed $?.intgrdum
L. Teb ( nus fecit, famptume ?? n
R non hoc animo, quafi recepturus Tümptum, quem fecit:jjet.
MiAabtaj? * Imperator nofter refcripfit. Igitur £eftimandum eritl? *
arbitro, et perpendendum, quo animo fumptus fa&tus fit: vtrum
negotium quis vel defunéü, vel heredis gerit ?7, vel ipfius
humanitatis 5?: an vero mifericordiae, vel pietati/ tribuens,

vel affectioni.
7- dus *?, vgä,n hoc fuérit mifericors, vel pius, qui funerauit,
vt eum fepeliret, ne infepultus iaceret, non etiam, vt)fuo fum-
fi quis. ER 65 Florentiae inter smanu, et mittere litera s fubantique eft ad-
dita, et ita Vulgares et MSS. Sed re&e Hal. et Taur. correctionem neglexe-
runt. PER. — Habet nempe Hal. manuin mittere, et Taur. manuMittere. MSS.
funt: Barb. Otob. S. Cruc. Treuif. Bynkersh. GER. 66 Florentiae erat
prius: Satis. Sed reQe Hal. Satius. At Vulg. fau&lius, non intellecta locutio-
ul ne. BR. 67 Hal. alioz. GX x. 68 Vulg. fuerit. KHl fit, et al Vat.
E. x a EIIII. et Treuif. et in id corre&us S. Cruc. habent. Batrb. et vterque Bypkersh.
/ ) bl 4 vt Florentiae. — Otob. corrupte fintus, quod gloffae marginales expoftuiit E
L j p a R g P
! M B R. 69 Hal. praefigit et. GEB. 7O 'Yaur. in margine habet elationem.
Et eft corre&tio ordinariae manus antiquae. Etiam Hal. zz elatiome. BR. — 71
Hal. iuferretur. GEB. — 72 Yaur. perfeRetur. GEB. — 73 Hal. Idem et. GE?.
74 Confer Leunclau. IJ. Notat. 36. et Rad. Fornerium JII. Rer. Quotid. 6.
GE B. 75 Bynkersh. V11I. Obf. 25. vult collocaudum. GEB. . 76 Vulg.
inferit fuzs. BR. 77 Hal, impen(a, monu etiam caeteros fumtus. GEB. 78
/ Sed Otob. vt Flor. GE s. 79 Vulg. inferit quidem. BR. 80 Vulg. infe-
'' rit quid. BR. 81 Hal. pro modo enzm facultatum debet (umptus fieri. GEB,
$2 Conf. Bynkersh. IV. Obf. :2. BR. . 83 Vulg. fumptum, abeft. BR. gïï
Hal. inferit velutz. GER. 85 Hal Hoc et, loco et ita. GER. 86 Hal.
inferit ab. GEB. — 87 Hal. gerat. Vulg. gefferit. 8BR. — 88 Gothofr. in notá:
".Heraldus legit: beveditatis. Sed aliam Salmafii le&ionem probat Bynkersh.

Vulg, Nor. omnes, etiam MSS. debet. BR. Nempe Barb. Treuif, Bynkersh.
W IV. Obf. 22. Locutionem: bwmanitatis negocium, fimili ex L. 2.. C. T'heodof.

. r
^

ORVM LIB. XL TIT. VIL

$. 13: Idem Labeo ait, fi prohibente herede|funeraueris tefta-

Poteít tamen diftingui 'e&. mifericordiag mo- -

C : 5':[0(,'? ——$ é€cop 0C ,

ptu/fecerit ??: 2,9/!.1,9./4*1'!, iudici|liqueat, non debet eum qui con-
uenitur, abfoluere: quis enim fine pietatis interttione alienum
cadauer ?^ funerat? Oportebit igitut teftari quem ?* qUO
animo funerat: ne poftea patiatur quaeftionem. $. 8. ,Pleri-
que filii, cum p IWS fuos funerant, vel alii, qui heredes fie-
ri poffunt, licet'eX hoc ipfo neque pro herede geritio ?3, ne.
que aditio prdeTümitur ?^, |tàmety ne )ækmd'wmzfje n,ecef..
farii, vel ceteri pro herede gefífiffe videantur, íolent tefiari
pietatis gratia facere|fe|fepulturam. Quid ?5 f fUPeruacu(;
fuerit factum ? ad illud fe munire videntur,! ne mifcuiffej97
qu—credæwr: iad illud|non, vt fumptum confequantur: quip-

plenius igitur eos

^
^* 7s NX
;,"tö €x — ((/CL ,,(/(;4. e
» ;
st Je .

Ad Laf J E.

ILi -2ee/7

pe proteftantur, pietatis gratia id fe facere:
teftari oportet, |vt et fumptum/poffint ferdaré. $. 9. Fortaffis
quis poifit *$ dicere, interdur partem/fumptus facti poffe re-
diperari ^^, vt *?? quis pro parte quafi negotium gerens, pro
parte pietatis gratiaidfaciat *t. Quod eft verius. Partem igi-
tur fumptus confequetur, quemi non donandi animo fecit.
?5- 19 IUdlïï—..äm»'ä jqui de ea dequitate cognofcit, interdum fum-
ptum omnino jión debere ittere modicum fa&tum, fi forte
in contumeliayá defun&äül(l,ominis locupleti$ modicus factus
fit: nam non debet huius/rationem habere, cum contumeliam
defunéto fecifle' videatur, ita eum funerando. $. rrz. Si quis
dum fe heredem putat, patf*'emjfaäïilias funerauerit, funerari;,
actione vti non poterit: quia non hoc animo fecit, quáfi alie-
num negotium gerens: et ita Trebatius et Proculus putat ?.
Puto tamen, et ei ex cauía dandam actionem funerariam, $. I22 abem
.Labeo ait, quotiens ^ quis aliam a&tionem habet de funeris —
impenfa confequenda, funeraria eum agere non poffe: etideo,
fi familiae Aercifcund/äe agere políüit, funeraria non acturum :

plane, fi Lgïrfg familiaeéercilcundze iudicig ? aCtum fit, poffe agi.

fl? ;f/(: /)l ?l:kz N(LL(/// gmn ./
£

y , Z:u JeMe
r1 :
Lí 9X«

m

(7L

m
: $.* L 944 *79e.
torem, ex caufa competere tibi funerariam. Quid enim, fi fi-
lium teftatoris heres eius prohibuit? Huic contradici poteft,
efgo pietatis gratia funerafti: fed pone me teftatum: habitu- L!'«.
rum me funerariam aCtionem: de füo enim expedit mortuos
funerari: et quid, fi teftator quidem funus mihi mandauit, he-
res prohibet, egotamen nrhilo minus funeraui ?ánonne dequum
eft, mihi funerariam * competere? (éb generaliter puto, iudi-.. , ..
cem iuftum ? nonmeram negotiorum geftorum actionem imi- 77 "^ 77*
tari, fed folütius ? aequitatem fequi,|cum hoc eijet actionis /aiuväu
natura indulget. $. 142 Diuus autem Marcus refcripfit, eum — — ^. «««
heredem, qui prohibet funerari ab eo, quem teftator elegit,
non reCte facere: poenam tamen in eum ftatutam non effe.
$..15.: Qui man(ïla'cfi,9 alterius funeraäg, non habet funera- 55 4«Q,
riam actionem, fed is fcilicet, qui mandauit funerandum, fiue — «; i xv

foluit ei, cui mandauit, ftue debet TO s Quod fi pupillus man-
TMMT | dauit

de crimine pecul. illuftrat van de W'ater Y. Obf. $. vbi occurrit: fanclitatis mego-
cium. Locus Heraidi eft in. O/f, et Emendat. c. 34. GER. 89 Confpirant
omnes in hanc le&ionem: sifericordiae motus, vt äi boc fuit. Similiter et
tria MSS. e quinque, nifi quod in Bynkersm ä?m]&ricordia 7H0tu$. BR.
Cum omnibus confpirat etiam Hal. et illa tria MSS. funt: Barb. Otob. Treuif."a*;'
reliqui duo, vt reor, Bynkersh. vterque, quorum alter habet vt di&um: smiferi- —0»[

: |
Á fa. &K
cordia inotus.| GE B. 90 Hal. et Vulg. vt de fuo fumptum faceret. BR. L fw h
'Taur. cadaBer. GER. 92 Hal. et Vulg. quemque. BR. 93 Hal. geffio
F. NA;L( JMJZ

Et ita Barb. Otob. Bynkersh. GE2. — 94 Vulg. praefumatur. BR. — 95 Halj
:5 |

et Vulg. etiam MSS. inferunt fe. Immgo Flor. recentior manus addidit. B.
Ifta funt Barb. Treuif. Otob. Bynkcrsh.rGEB. 96 Hal. omnes, 240d, nem-
pe ex recentiore correctione, quae eft Flor. et quam Taur. neglexit. BR. — 97
Hal. z'm1mfcuz'ffeTGEB. 98 Hal. poffet quis. GEB. 99 Hal. recuperari.
G E B. 100 Hal. inferit fi. GE R. I Hyl. facit. GEB. 2 Hal. Izdex,
et in fequentibus de£et, pro debere. G EB. 3 Hal. putant. GERB. 4 Hal.
quoties. G EB. 5 Hal. udicium. GE R. 6 Hal. inferit: vel segociorum ge-
flormm. GERB. 7 Ap. Hal. iufium, abeft. GE B. 8 Vulg. follicitius, pror»
fus contrario fenfu. "Tres Codices e quinque có éfi xeferunt. aDseb. et
Bynkersh. IL. folicitus. Porro Treuif. folummodo aequitatem fequi. Otob. eius
quantitatem, loco aequitatem. Bynkersh-.rþm fequi, habet coufequi. BR. "Fria
illa funt: Barb. Otob. Bynkersh. Non enim Otob. habet folcitus, fed S. Cruc.
GE . 9 Vulg. mandato. BR. 1o Hal. adionem: fiye i5, qui mandauit

"t fcilicet

212
D*ägï eL COCUTLA
dauit fine tutore Läyi 'tore,| vtilem funerariam ** dandam ad-
uerfus heredem [ei, qui impendit: lucrari enim heredem] ini-
quum eft. Si autem pupillus funus ad fe pertinens fine tu-
toris auctoritate mandauit, dandam in eum attionem arbitror,
fi et heres extitit ^^ ei, qui funeratus eft *?, foluendoque
hereditas eft.. . Contra fi quis mandatfj, heredis funerauit *^,
non poffe eum funeraria *? agere, Labeo fcribit: quia habet
mandati aCtionem. ($4$.-16) Si tamen quafi negotium heredis
gerens funerauit, licet ratum non habeat *^, tamen funeraria
eum agere poffe, Labeo fcribit. $. r7. Datur autem haec
actio aduerfus eos, ad quos funus pertinet: vtputa aduerfus
heredem, bonorumue poffefforem, ceterosque fucceflores. —
— XV. PouPouNivs libroV.-adSaubimm. FvwERnrS

impenfath *7^ et patronus, qui bonorum poffeffionem. petit

contra tabulas, praeftat. L
: ! XVLVLPIANLXS.[,LiI EL V. a6 Iodictum IN Ev ,
siEe £, — ad quem dotis nominéjquid ^* perqenþjfit , dat Praetor fu-
nerariam aCtionem : gequiffimum enim vifum eft veteribus, mu-
lieres quafi de patrimoniis fuis, ita de dotibus funerari: jet
, 'j/A4. eum, qui morte mulieris dotem lucratüt, in funus conferre
* debere: fiue pater mulieris eft, fiue maritus. 5 d
Üercio XVIL PAPrN1ANvSlL 29 . (|SED/

$ ,// [ f
/wm:æ(,,, Go : €5,

sr nondum pater dotem recïperauþyit, vir folus ^* conuenie-
tur, reputaturus patri, quod eo nomine-praeftiterit :
| XVIII. IvriANvsi Digefterum. IwPENSA
enim funeris, aes alienum dotis eft.

XIX. VLPIA,NVä.LJibPGT*XXVZ:'a'd"Sïbinüm. CInEO-
asE us QVE etiam dos fentire lióc aes alienum debet. |
| : , XX. IpnEM dibro-XXV.—ad-Ediétum. NgRATIVS
Lif4. — £« quderit, filis, qui ?? dotem dederát ?5 pro muliere, ftipula-

:

o

f — *s
qu'* bnl t6,

"fJfo'('&x"fl ?

C . Aet eev^ya- TREM cuius in poteftate]fuerrthis, cuius funus faCtum erit,

: /

T

——

— M MMMÓÜ

tus eft duas partes dotis reddi, tertiaá apud maritum, rema-
nere ?^, pactus figffne quid maritus in funus |conferretj an
funeraria maritus teneatur? Etait, fi quidem 4pfe-ftipulator
mulierem funerauit, locum effe pacto, et inutilem ei funera-
riam fore: fi vero alius funerauit, poffe eum maritum conue-
nirp: quia pacCto hoc publicum ius infringi non poffit. Quid
tamen, fi quis dotem hac lege dederit pro muliere, vt ad ipfum
rediret, fi in matrimonio mortua effet, aut quoquo modo fo-
luto matrimonio? numquid hic in funus non conferat? Sed
cum dos morte mulieris ad eurfijperuenerit, poteft dici, con-
ferre ?? eum.(/2$. 1) Si maritus lucfäüf'ä'otem, conuenie-
tur ^ funeraria: pater autem, non. Sed ?? in hunc cafüm
puto, fi dos, quia permodica fuit, in funus non fufficit, in fu-
perfluum in patrem|debere ,aCtionem dari.| $.2. Cum mater-
familias decedit, nec eft jétis)?? foluendo hereditas, funerari
eam ex dote tantum ?? oportet: et ita Celfus ?? fcribit.

XXI. PAvrv s li —2ad-Edictum. Iw|»A-

competit funeraria aCtio//pro dignitate et facultatibus.

fcilicet funeraudum, fblm't)ez', cui manudanit, fiue debet. GEB. II Vulg. in-
ferit acfiouem. BR. 12, Vulg. fi baeres exiflit ei. BR. — 15 Hal. funeratur.
G E B. 14..Hal. funerauerit. GE B. 15 Vulg. inferit acfzone. BR. 16
Hal. babet. GEz. — 17 Hal zmpenfas. GEB. — 18 Hal.aliguid. GEB. — 19
Hal. et Vulg. perzenit. BR. 20 Hal. li. IT. GE&sz. — 21 Vulg. folum. n n.
22, Hal. inferit cum., G EB. 23 Vulg. dederit. BR. 24 Putem in libro,
ex quo Florentinus defcriptus eft, fuifle: remaneret pactus fit, pro: vemanere et
pa&us fit. 'Vreuif. fane ita: remanere et pactus fit, diferte habet. Duo alii co-
dices Flor. exprimunt. BR. Nempe Otob. et $. Cruc. At Barb. et Bynkersh.
pa&dus effl. GEB. 2,5 Taur. coMferre. GEB. 26 Hal. conuemitur. GE RB,
27 Hal. et Vulg. inferunt et. BR. 28 Ap. Hal. eiss, abeft. GEB.. . 29
Vulg. tum, loco tantum. BR. 30 Hal. in margine: alias, Marcellus. G E B.
31 Hal muliebribus. GEB. . 32 Vulg. addit ferworum. BR. — 33 Hal. prae-
figit Et. GEE. — 34 Flor. olim erat conuemietur. BR. — 35 Vulg. Nor. omnes
babeat, plerique etiam MSS. BR. Barb. et S. Cruc. In Treuif, fa&um, vt eft
Flor&Bynkersh. neque beredet babet. In Otob. ab vno meqne, ad alterum fal-
ktus factus. GE B. 36 Vulg. videatur. B R. 37 Wulg. a priori marito, et

*

——unm

AXXII. VnPiANvslibro-XXV.-ad Edictum. Crar-

DIGESTORVM LIB. XI. TIT. VIIL

o P AT »'I/- o , : UA
svs fcribit, quotiens mulier decedit, ex dote, qude penes
virum remanet, et ceteris mulieris ?** bonis, pro portione fu
neranda eft. |

;. XXIH.PavrvslibreXXVILadEdictum. VrervTi

Ifr in dotem centum. fint, in hereditate ducenta, duas partes

heres, vnam|vin conferet. -
XXIV. VrPrAwNvsllbro-XXV.ad Ediétum. . Iv r11a-
Nvs fcribit, non deductis legatis, .| XXV//fI. |
; XXV. PAvrüvsibroiXXVII. ad Edictum. Nec pre-
tiis manumifforum ??,
XXVI. Pouprowivsdibro-XV.-ad Sabinum. Negc
fagre alieno deducto. Jv
. . KXVII. VnerAx vsibro XXV.ad.Edictum, . Sricj??
,PRO rata et maritum et heredem conferre in funus oportet.
?$. r Maritus funeraria non conuenietur, fi mulieri in matri-
monio dotem foluéfit, vt Marcellus fcribit. Quae fententia
vera eft: in his tamen cafibus, in quibus hoc ei (acere legibus
permiffum eft(5$. 2) Pr&eterea maritum puto funeraria in id
demum teneri, quod facere poteft: id enim lucrari videtur,
quod préeftaret mulieri, fi conueniretur 3^*. 5'eex , c,.
. XXVIII. PowPonurvslibro-XV.-adSabinum- Qvop
fi nulla dos effet, tunc omnem impenfam patrem praeftare de- — ,
bere, Atilicinus ait: aut her£des eius mulieris, puta jemanci-|& detun.
| patáe. Quod fi neque heredes habeajít ?5, neque pater fol-
uendo fit, maritum in quantum facere poteít, pro hoc conue-
niri: ne iniuria eius videretur ??^, quondam vxorem eius in-
fepultam relinqui. j !
y XXIX. GArv sili rouinciadle, $1

MYLIE R poít diuortium alii nupta decefferit, non putat Ful-

marillo , Larn:

impenfam praeftare. $. r.AIs, qui filiamfamilias funerauit ??,7 sirsumtg

antequam dos patri reddatur, cum marito recte agit: reddita
dote patrem obligatum habet£ Vtique autem, fi cum marito .
aCtum fuerit, is eo| minus patri mulieris reftituturus eft. J ",. oe£
XXX. PowPowuivs)libro-XV.—ad-Sabinum- Cow-
TRA quoque, quod pater in funus filide ?? impendit, aut alio , .
agente fecum füneratigia ^? prgeftitit, ipfe aCtione ** de do--^^

te a marito regipit. $.—r. Sed fi emancipata in matrimonio
H
p
V7ro, *

*

E

decedat, collaturos heredes bonorumue poffeffores, et patreim

pro portione dotislT [quam recipit ^?, et virum ^? pro portio-
ne dotisj quam lucratus eft. E. p 6eteet
XXXI. VnPrANv silibee-XXV.-ad-Ediétum. . S1 r1-
LIVSFAMILIAS miles fit, et habeat caftrenfe peculium, pu-
to fücceffores eius ante teneri: fic deindead patrem venire ^^.
$.—- Qui feruum alienum vel ancillam fepehuit, habet aduer-
füs dominum funerariam actionem. — $. 2. Haec actio non eft
annua, fed perpetua: et heredi, ceterisque]fuccefloribus, et

in]fücceffores datur. ( A. es r« L. Deoefiino fepfimo
XXXII. PAvrvs il XXV -Edi S1
POSSESSOR hereditatis funus fecerit, deinde viCtus, in
refti-.

in fine praeffari. BR. 38 Vulg. funerauerit. BR. — 39 Flor. quondam erat
funt: Barb. Otob. S. Cruc. Treuif. Bynkersh. 'EE B. 40 Vulg, Nor. omnés
totidem fere literis: funeraria iam praeftitit. /-m' F
corre&tione. BR. Tres illi funt: Barb. et Bynkersh. Duo qui habent vt Taur. 3 ,,.—/4'*1.
Otob. et Treuif. GE&. 41 Hal. per actionem. G X E. 42 Hal. quam re-
bus. Defunt item in quinque e feptem MSS. vt proinde legatur: et patrem pro
portione dotis quam lucratus efl. Hoc inde contigit, quod aliquis e primis Flo-
faltu fa&o a finalibus huius legis ad finem proximae in hunc modum : pro por-
tione dotis fucceffores datur. BR. — Quinque illa funt Otob. Vat. I. "Yreuif. Byn-

in funus aliae, Subantique fami fuperfcriptum. — Sed tam manifefta eít reftitu- - E æ&
tio in filiae, vt ita habeant omnes et editi et fcripti. &z. — Etiam Hal. Scripti (^ -
Confului fex MSS. fed in nullo:
particula zaz cernitur. '"l'res folum habent funeraria, immo et S. Cruc. fed ex
E. :
cuperant. GEB. 45 Haec: pro portione dotis quam vecipit et virum, in mul- yf,;
tis exemplaribus defunt, inquit Ruffardus. Defunt autem in Vulgatis editioni-
rentinae deícriptoribus verficulum tranfiliit, et hoc propter communia vtrique
verficulo vocabula: pro portione dotis. Ymmo in Treuif, contigit craffior error,
kersh. Duo zeliqua, vbi verba adfunt, Var. III, et $. Cruc. GE s. 44. Hal.
: veniri,

* . a * * e UE » * * P »y»eo dR »
cinius priorém maritum ?7?, licet lucm dotem faciat, funeris «e:pro prior ]

M

li
l J

[1 !
LP
Ü
Y

|

jj
vl n
[

peruenit. |

DIGESTCRVM " LIB; XLTIT. VILE

t L.À m e * & e [ » L
reftitutionejnon deduxerit quod impenderit ^*, vtilem effe ei
funerariam, $. 1. Si eodem momento temporis vir et vxor

decefferit, Labeo ait, in heredem viri pro portione dotis dan-

dam hanc aCtionem: quoniam id ipfum dotis nomine ad eum

Xl
XXXIIL VrrrAwvs librotEXVHE-ed-Ediéctum. Sr

ovis fuit heres, deinde7hereditas ablata fit ei ^* quafi in-
digno, magis eft, vt penes eum iura fepulchrorum remaneant.

x Ml

Sr Lo-

XXXIV. PAvrvs lbrodtzXtV-7

. t' L LJ ' L] * 1
cvs füb condiécione legatus fit, interim heres inferendo mor-
tuum, non facit locum[feligiofum. j« ^)- : e3ec) feee raac :

XXXV. Mancrernrvs.libre-V.Diseftorum. Mrxr-

ME maiores lugendum putauerunt eum, qui ad patriam de-

lendam, f& parentes, et liberos interficiendos venerit **:
quem ^5 |fi|filius patrem; aut pater filium. occidiffet] fine fce--

6 à 2 E 71 .
lere, éliam *? premio adficiendum jomnes;conftituerunt.

T.
cium.

religiofa vel facra effe, 59 ficut homines liberi)in feruitutem

£

i;ï ,. .!,:& « o a cev : TsäXXVII' M,..A".-—C———-—E R a

A

1 '&-Je;.»

XXXVI. PowrPownrv s lib ;

CvM roca capta funt ab hoftibus, omnia definunt

Quod fi ab hac calamitate fuerint liberata, quafi

perueniunt. it
ftatui reftituuntur.

quodam ?* poftliminio reuerfa, priftino
ium. FvwERrIS fumptus accipitur, quiäquiä corporis
caufa, veluti vnguentorum, erogatum eft : ( -et'pretium loci,

esy'clz«Ap quo defunttus humatus eft, et fi qua yectigalia, ?^ funt,

!

-Hadrianus refcriptit,

«,.)oz/'ï ( ?fu QU

[ 2 £fhea
fJa04;

vel farcophagi, et ve&tura: et quidguid.corporis caufa, ante-

quam fepeliatur, confutpt ineris impenfam effe exi-
ftimo.. $. 1. Möng,räZï IE:WS?:( gï'fþgff;ïl hri id effe, Diuus
! tj e

, caufa muniendi

m

eius loci factum fit,in quo corpus impofitum fit. Ttaque fi
lum quid dedificari teftator iufferit, veluti in circugüi ^
amplum quid g , veluti in circugmi

porticationes/ ?* eos fumptus funeris caufarnon efle. »«c/t ^.
: XXXVIII. VrnsraAwvs libro-LX. « i ibu-
. N& coR?0RA aut offa mortuorum detinerentur,
aut vexarentur, neue prohiberentur, quo minus]via publica
transferrentur ?9?, aut quo minus]fepelirentur, Praefidis pro-
uincide officium eft. |
Jes XXXIX. MaRncrAwNvslUibro-HE.-Inftitutionum, — Dr-

J

v fratres EdiCto admonüerunt, ne iu&;re 5? fepulturge tradi-

[

*»ono,,
[j

tum, id eft, terra conditum, corpus inquietetur. Videturjau- |

d ;g?Leunclau. II. Not. 36. Vnum illud MS. eft Treuif. et alterum. cujn, fuper-
ripto Barb. Reliqua, quae habent ve/Zar . IlI. et Bynkerstffmt m Flor.
'Ud,mfaciunt Otob. et S.

veniri, quod praefero. BR. — 45 Hal. impendit. GEB. 46 Hal. faerit be-
ves, cni deimde bereditas ablata fit. GE B. 47 Hal. venuit. GEB, 48 Go-
thofr. in nota q«iu. Kal et Vulp. 2aod fi. Nos retinemus Florentinam qzen
h. e. cuiusmodi. BR. Hlud 42n a Gothofr. notatum, cít emendatio Rad. For-
nerii JI. Rer. Quotid. 16. GE B. — 49 Hal. occidiffet fiue fcelere: etiau, et in
margine: alias, occidiffet: fime fcelere et. GEB. 50 Hal. praefigit et. GEB.
51 Ap. Hal. quodam, abeft. GER. 52 Vulg. Marcellus. n R. 53 Hal.
quidquid corporis canffa erogatum eft : veluti vuguentorum et pretium loci. GE R.
&4 Gothofr. in nota: vefliarja,
MSS. quinque, fic tamen vtVnifm prius habuerit vecfigalia, vt Florentiae, in*á
tero fuperfcriptum fit. alasy vettigalia.
et dubium eft, annon Graeci ve&uram, cum vecligalibus confuderint. ER. — Ad-

Cruc. GE B. £5 Gothofr. in nota: emmwuimentum, lta
Hal.et Vulgares. Hi etiam infra: quod munimenti, vbi tamen ap. Hal. moua-
yrenti, id cfl, plane abfant. — Inter feptem MSS. Vat. 1. Otob. "Freuif. et Byn-

kersh. fine gloff. a Flor, nihiPWifferunt. Barb. ezByulasshe-L- inino-habue-
us Manimentum Y - monimenti, eMeeejwewnmeubi. Solus S. Cruc.
Vulg. repraefentat. BR. — Conf. fi lubet, Sc. Gentilm u Origin. voce: Monn-

|

nentum. GEB, 56 Gothofr. in nota circuitupt. kmmo ipfe Taur. in mar-
gine habet circuitum. / Sic autem antique corregfum, et hoc omnes receperunt,
fic tamen vt pro quarto cafu fextum fubftitugt. p R. — Etiam Hal GEB. 57
. Confer Duker. ad Opufc. de Latin. Vet. LCt. p. 429. . 9. BR. 58 Taur.
trausfeRentur. — Hal. transferentur. G 39 Id eft, qni non in puti-
culos, aut canibus proiedus. Vide Léur. Rami ref. de Prado zm Pentecontar-
cbo Cap. XVIL. GEB. — 60 Gothefr. in nota id eff, alio. — Et ita habent Vul-
zares. Sed Flor. fex MSS. tuepfür. pBR. — Barb. Otob. Vat. 1il. * &ue Lt

Vefliavia habet Hal, Vulg. omnes, et e feptem
* » E

Contio ex Baíil. $ «oaà funt fve]iiaria(

413
tem terra conditum, *& fi in-areula conditum hoc animo fit
vt non alibi ? transferatur. jSed)arculam ipíam, fi res exi-,-
gat, in locum commodiorem licere transferre, non jeft; dene-
gandum. : um
(6e» XL. Pavrnvs libro-IIlL. Quaeflionum.. Sr ovrs
enim $* eo animo corpus intulerit, quod cogitaret inde alio
poftea transferre, magisque temporis gratia deponere, quam
quod ibi fepeliret mortuum, et quafi aeterna fede 9? dare de-
ftinauerit, manebit locus profanus.
XLI. CaALÉ1sTRATVS libre1L-53 Infitutionum. Sx
PLVRES fint domini eius loci, vbi mortuus infertur, omnes
confentire debent, cum extranei inferhntur: nam éX ipfis do-
minis quemlibet recte 1bi fepeliri; conftat, etiam fine cetero-
rum confenfu: maxime, cum alills 5* non fit locus, in quo
fepeliretur. *
XLIT. FLoREN TiN Vv s libeeVIL-Inftitetiesom, M o-
NvMENTVYVM generaliter res eft memoriae caufa in pofteram
prodita: in qua fi corpus vel reliquae 9? inferantur, fiet fe-
pulchrum: fi vero nihil eorum inferatur 99, erit monumen-
tum memoriae caufa faétum , quod Grgeci |uevoriey 97, ap-

pellant 9$.

. XLII. PAPINIANVS, : :
Svw- perfonae, quae quamiuamireligiofum locum facere non

| poffunt, interdicto tamen de mortvo inferendo vtiliter agunt z

puta dominus proprietatis, fi in fundum, cuiusjfructus alie-
hus eft, mortuum inferat, aut inferre velit: nam, fi intulerit,
non faciet *? iuftum fepulchrum : fed fi prohibeatur vtiliter
interdicto, qui| "* de iure dominiiiqugeritur *2, aget. Ea-
demque funt in focio, quiin fundum communem inuito focio
mortuum inferre vult: nam propter *? publicam vtilitatem,
ne infepulta cadauerà iacerent, ftrictam ratienem infüper ha-
bemus **: quae nonhumquam ?? in-ambigüis religionum.
qudeftionibus Gmitti folet: nam fümmam effe iratiofiem; quae
pro religiopg. *9 facit. L jtr. 4zém 0
XLIV. Pavrvs il aeftüionum, Cvmw 77 in
diuerfis locis fepultum 79 eft, vterque quidem locüs religio-
füs non fit: quiajvna *? fepultura plura fepulchra lefficere non
poteft: mihi autem videtur, illum religiofum 99 efie, vbi,
uod éft'printipale, conditum eft 97: id eft, caput, cuius
;mago fit 3?, inde cognofcimur. $. r: Cum jautem| impe-
unge- | |"**) tratur,

thofr. in nota: et quafi aeternam fedem daret Flale. Vt Hal. duo habent co-
. dices, vt Florentina; quinque. Quidfi legamus: aeterma fede donare. BR. — Duo
illi: Barb. etOtob. — Quinque: Var. lL. S. Cruc. Treuif. Bynkersh. GEE. — 63
Hal. Zp. III. GER. 64 Hal. et Vulg. alias. B R. 65 Taur. in Adnot.
reliquae, fic iu. P. et varie fcripta baec diéfio, nawm quandoque veliquae : fere ta-
men pofuimus reliquiae. — Et certe etiam in hocloco litera 7 eft fuperícripta, quod
recipiendum videtur, vt fecit Hal. et omnes. ER. 66 Ap. Hal, iuferattr,,
abeft. GER. 67 Id eft, imaue fepulcbvum. Yam Mial. Graecam vocemr in
/ textu repofuit, vertitque inter Graeca: cenotapbimm, quafi diceres imame fepul-
"bvim, quod fime corpore fit. Ceterum de Cenotaphio peculiari Diatriba egit
Iac. Gothofredus, quam offendes cum inter Opera st. 111. tumin Thef. Iur. Cin.
Tom. I11l. col. 25$. GEB. 68 Vulg. quod Graeci cenotapbimm appellaut.
Vide Bynkersh. J. Obf j. BR. — 69 Hal. lib. IX. GEB. — "TO Hal. facit. G E &.
71 Gothofr. in nota: A4J. quo. Ita Hal. et Vulg. BR. *72, Vulg. querítur.
BR. 773 Gothofr.in nota: praeter. Hal. GE2. — 74 Vide Duker. ad Opnfc.
de Lat. Vet. ICt. p. 413. n. 1. ER. 75 Gothofr. in nota: quae nunquam.
Hal. GE z. 46 Hal. pro veligiofi. GEB. — 777 Ad h. l. commentatur Byn-
kersh. . Obf. j. BR. — 78 Vulg.fepultus. BR. — 79 Gothofr, in nota vnius.
Hal. Xaloandro fauct, quod olim Flor. fuit vdas, pro vxa. BR. Sepulturae
vox fert interpretationem cadaueris, vnius Azídaye. — Sic bumatio in L. 22.5. 4.
infr. Quod. vi aut clamy pro reliqpii?, quae humantur. Vide Bynkersh. alleg.
loco. GEz. . $o Hal. et Vulg. inferit Jocum. BR. — 81 Vulg. v/£ ga0d prin-
cipale conditum efl. Wal et H. a Porta in IL. v5 quod. principale eff couditur.
Bynkersh. L' zbi quod, priucipale conditum efl. Pal. ME.:véi quidem peincipale
conditum efl.| B &. $5 Vulg. fic habet: id eff, caput, cuius imago fit, vude
cognofcimur. Et fic etiam feptem libri MSS. e tredecim. — Pro fit autem, coa-
ftanter omnes fit. Habet Otob. fit, fed, vt puto, lapfu calami. Kal id eff

principale couditum efl, id efl, caput, cuius inago fit, iude wel ponius, vude co-

nif, Bynkersh) GEB. 62 Go-

gnolcimar.

Tt23 f

Jpr: ('d/är,, ätx .'"H/f(/afä,
í

L

?u&ö

lQe n Cuau um

"(*'E"Ma/l ^ 4(771 u

À
CA ;

^
v&

LO i& du V anieet,,

[
!* f
h^
CHIRENEANASDYRMDUT

J M. z p j/'

caput, vude qualis cuiusque imago fit cogno[citur. Ipíe reícribos v5 qued eff -

DIGESTORVM LIB. XI. TIT.

tratur, vt l'eliqläe 33 transferantur, definit locus religio-
fuseffe, . . : ;
Ia. XLV. MEXECIANVS lJibro. VIE. —Fideicommifforum.
IwxrrExsA funeris |femper ex hereditate deducitur ,] quae
etiam omne creditum folet praecedere, cum bona foluendo
son fünt X — fs Z. :
XLVI. |Sjc 4 x v o r A Ui : onum.- Sri PLv-
RA praedia quis habuit ?^, et omnium , vfumfructum fepara-
tim legauerit, poterit in vnum inferri: jetjele&tio erit heredis,
u9tet gratificationi locus: fed fructuario vtilem actionem T M
fle mspadpe)/. heredem dandam ad id recipiendum, quod propter eam ele-
P / &ionem(minutus eft vfusfructus. $. r. $i heres mpherls in-
| feratjmortuam in hereditarium fundum, a marito, qui debet **
in fünus conferre, pro Zeítimatione loci confequatur, **.
$. 2. Ei, cui veftimenta legantur, fi in funus erogata fint,j vti-

lem actionem in heredem dandam placuit: et priuilegium fu-

214

,

; p uLf
L fcf*/ et Y »
e

neràrium. - ! | |
/g DE MORTVO HINFERENDO ET-SEPVEL-
D x FP QVO,QVAVE ILLICMORTVVM ]|IN-

PRAETOR ait, 14 QV |
D-uetant K FERREINVITO ÜTE/'UIVS EST, QVO, MINVS IL-
amaeyobf r LIduE EAVE MORTVVM]INFERRE, ET. 1BI SEPELI-
adu&sAA. . V oU RE L ICEAT, VIM FIERI VETO. $. r. Qui gnfe;ærgi
: ""[7 "" mortuum ius habet, non prohibetur|inferre. Prohiberi (àuü-
[ D 155«5 *^ teminferre videtur, : | u
E [»ütinere arceatur. $. 2. Hoc.einterdicto |dé j mortuo 2gnferj,em-
: ) : do dominus proprietatis vti poteft: quod etiam de loco püro

competit, $. 3. Item fi mihi in fqu&m&ïa debeatur, in quem
C 4 — fandum)inferre volo, et via prohibear, hoc interdicto poffe me
experiri, placuit: ? quiajinférréjprohibeor, qui ^ via vti pro-
hibeor: idque erit probandum, et fi alia/feruitus debeatur.
Z2 $ 4. Hoc interdi&um prohibitorium elfe, palam|eft, $. 5.

Praetor ait, QvOo xrri lljvs EST INVITO TÉ MOR-
Fb ;

Qe rebaer cred7&] [e a. um 1 De cwmdhore. [27

4 DE/REBVS CREUICIS 3:.S] CERTYM PE- /
E s TiETVR, ET PÉ CONDI | ".
: J VLPIANVS i
;BW RE EST ?, prius quam ad verborum interpretationem

Tperueniamus, pauca de fignificatione ipfius tituli re-
ferre. Quoniam igitur multaad contractus varios per-

gnofcimur. — Wt adeo ICtus tres rationes adducat 1. quod caput principale mem-
brum corporis. 2. quod eius imago fit. 3. quod inde cognofcamur. Adde Ot-
tonem 7» praefat. "Towm. I. TTbef. Iur. Rom. p. 2. BR. Adde, fi placet, Henr.
/ a Suerin in Repetit. Lection. lur. c. 2. Septem illi Jibri, qui Vulg. habent, funt
EEE ECC IV.(Pal. I. II. Magl. Treuif) Bykerslz Gægfiqui: Bdrb. Otob. Vat. II.
| du 17/(. Pal IHI. S. Cruc. Taurinf. 1. GE s. 83 Gothofr. in nota A. reliquiae. Ita

£444 : , Hal. et Vulg. B R. 84 Hal. funt. GEB. 85 Hal. babuerit. GEB. 86
at V(fM Hal. vtilis aíiio,et mox damda. GEB. 87 Vx?l*g. deberet. BR. 88 Vulg.
! , ^ confequetur. BR.
Ti 27* ,CAW I Hal. inferit ez, vt 7» zl ab initio pofitum idem denotet, quod ;llic.
B -X (4aeC. GEB. . 2 Hal inferit vero. — Vulg. autem. BR. — 3 Hal. praefigit et. GER.
u) 4 Hal. et quia. GEB. — 5 Gothofr. in nota: eo. Hal. GEB. — 6 Hal. et Vulg.

!v E aedifcationi. BR. — 7 Hal. probibnuerit, GX n.

. c.;/æ&f)æe 6/47/&4741))(41,/ 2: ;
AT : ul i n Z—; t.ci?a .-'/ZI(DL ( h.

$ Hal imponere. GEB, — 9

P " "
| GAT lex regia, mulierem, quae práegn

fiue in locum]inferre prohibeatur, fiue |

VIL' YDL AUNM'XIL. TIT, 4
TVVM INlF*ERRE, QVO MINVS ILLIIN EO LOCO SE-
PVLCHRVM SINE DOLO MALO AEDIFICARE LI-
CEAT, VIM FIERI VETO. $. 6. Interdictum hoc pro-
terea propofitum eft, quia religionis intereft, monumenta ex-
ïrui et,exornari. $. 7. Facere fepulchrum, fiue monumen-
oco, in quo ei ius eft, nemo prohibetur, ,$78. Aledi-
ficare:Videtur prohibere, et qui prohibet eam * materiam con- 54 « L s«
mehi, quae aedificio 9 necefíaria fit: proinde et, fi operi ne- ^^ .
ceffaribs; prohibuit * quis venire, interdictum locum habet: e db d
:fi machinam alligare quis prohibeat, fi tamen eo loci prohi-
beat, qui feruitutem debegt. Ceterum fi in meo folo velis ma-
chinamjponere 9, non tenebor interdiCtó, fi iure ? te non pa- "
tiar. -$.-9. Aedificare autem non folum, quiinouumjopus moc-" o»L,
llitur, intellggendus eft, verum/is quoque, qui vult reficere. (^9J
$^ 1o.. Is, qui!äjagit, vt labatur fepulchrum, hoc interdicto
tenetur. z Kec n asl -
IlL. MaRcErrvs dibro-X-

hatc
m r2 gaisn o

tum in) ha,

du

igeftorum. N E- (; , i, Ev
I9 mortua fit, hu- "vest,
mari, antequam partus ei excidatur: qui contra fecerit, fpem

| animantis cum grauida peremiífe videtur.

oj ReMAl. P owPoN1vs libro-IX.-ad-Sabinum. | S1/ : Z»o-y Mrg.;fï
|Pivs &edes tuas quis aedificet » gf ) ** fepulchrum, opusj«-« priaj,
nouum tu ** 'nu»näiare poteris: fed fafto opere, nullam ha- ^" ^"7
bebis actionem, nifi quod vi, auticlàm. $.-1- Si propius ge-lr-
dificium alienum intra legitimum modum mortuus illatus fit,
poftea eum prohibere non potqäþ aedificii dominus, quo mi-
nus alium mortuum eo inferat, vel monumentum aedificet, ft
ab initio dofnino fci&nte hoc fecerit. — IE.
|.. IV. VrrrAN vSibroiH:: O LowaaA pof-
feffione| ** ius fepulchri non tribuilei, cui iure non com-
petit. l£ — .. u a. ; u
V. Ipxw li i

IDEM .. Op | SriIN EO fmonumen-
to, quod imperfe&thim eife/ dioiur, reliqufe ** -heminis- con-
ditde funt, nihil impedit, quo minus id perficiatur|*$. 1) Sed
fi religiofus locus 1am factus fit, Pontifices explorare * de-
bent, quatenus, falua religione, defiderio reficiendi operis me-

fs | Es |
DIGESTORVM SEV PANDECTARVM
PARS TERTI A. |

dendum ütfaäw.

*It.

LIBER DVODECIMYS.9-»eé«f1.

tinentia iura fuüb hoc titulo Praetor inferuit, ideo rerum cre-

.ditarum titulum praemifit, omnes enim contractus, quos alie-

nam fidem fecuti inftituimus, conple&itur *: nam, vt libro:
primo Qugeftionum Celfus ait, credendi generalis appellatio
eft: ideo fub hoc titulo Praetor, et de commodato, et de pi-
gnore edixit: nam cuicumque rei adfentiamur ? alienam fidem

| fécuti, mox recepturi quid ex hoc contractu, credere dicimur. f

Rei quoque verbum ^, vt generale, Praetor elegit.
: | II. PAv-
Gothofr. in nota: fed iure. Hal. GEB. — 10 Hal. praeguaus. GER. — 11 Hoc
et nihil aliud me iudice eft quam imprudens repetitio literarum finalinm ir- ae-
dificet. Hal. aedificet fepulcbrum et opus, coniun&ione alio in loco feruata, . E
fex MSS. duo habent et fepulchbrum, 1n tertio et eft erafüum. BR. Duo ill?:-S. T&Umlh/
Cruc. et Treuif. jtertius : Otob.yeliquïf Barb. Bynkersh. GEB. — 12 Ap. Hal. p
tu, abeft. GEB. — 13 Hal. et Vulg. Longa poffeffio, et mox tribuit. BR. Iqï:M Q/t
Hal. et Vulg. religuiae. BR. —— 13 Hal. explorari. GEB. s
I Confer. Em. Merillium n Commentario ad Tit. Digeflorum d& Re-
bus Creditis in Thef, Iur. Rom. "Tom. IHI. col. 6$g. et Guil. Barclaium zm fimi-
li Commentario ad. Eundem Titulum ibid. col. $01. GERB. 2, Ap. Hal. ru-
brum ita fe habet: JDe rebus creditis liber primus.. Sicertum petatur condiclione,
Tit. l. GEB. : 3 Vulg. Bene efl, ob non intelle&am phrafin latiniffimam. B R.
4 Taur. coNplecdlitur. GEB. 5 Hal, adfentimur. GEB. , 6 Taur. verVum.
: GXEB.

L i
*!fl')wäc
"7* Q utlit

ULTA

| DIGESTORVM
IL PaAvrvs Mr&XXVHä gd-Ediétum. MvTvvM

daäus recepturi non eandem ípeciem, quam dedimus, alio-
quin commodatum erit, aut depofitum, fedidem genus: nam
, fi aliud genus, veluti, vt ?. pro.tritico vinum recipiamus, non
erit mutuum. $. r. Mutui datio confiftit in his rebus, quae
pondere, numero, menfüra confiftunt *: quoniam efrum ?
datione poffumus in creditum ire, quia '*? in genere fuo fun-
iayï-"m,&ionem **.recipiunt per folutionem&Izä.qualfüpeciä 3* nam
in ceteris rebus ideo in creditum ire nón poflumus, qui&alaliud
L-? smaL,pro alio inuito creditori folui non jpoteft. $. 2. Appellata
eít autem mutui datio ab eo, quod de meo tuum fit *^: et
ideo fi non fiat tuum *?, non nafcitur obligatio. $. 3. Cre-
ditum ergo a mutu&iïert, quàj** genusa fpecie: nam cre-
ditam confiftit *7 extra eaS; re& quae pondere, numero, men-
fura continentur: ficut, fi ** eandem rem recepturi fumus,
creditum eft. Item mutuum non poteft effe, niff proficifca-
tur pecunia: creditumautem *? interdum, etiamfi nihil pro-
ficifcatur, veluti fi poft nuptias dos promittatur. $. 4. In mu-
tui datione oportet dominum elle dantem: nec obeft, quod
filiusfamilias et feruus, dantes peculiares nummos, obligant:
id enim tale eft, quale fi voluntate jméàjtu des pecuniam: nam
mihi aCtio adquiritur, licet mei nummi non fuerint. $. s.

1 'llompu Verbis quoque credimus, quodam aétu|ad obligationem com-

parandam interpofito: veluti ftipulatione..|.| K X l..
. HI. PowPowervs libroj2 ! i CvM
ovip mutuum dederimus, etfi non cau&mus ?9?, vt Zeque bo-
num nobis redderetur ?^1, pon licet debitori deteriorem rem,
quae ex fodem genere fit, reddere: veluti, vinum nouum pro
veter£, ** : nam in contrahendo quod agitur, pro cauto haben-
dum eft : 1d, autem agi intellégitur, vt eiusdem generis, et ea-
dem bonitate foluatur, quài datum fit ??.
XXIil. IV. VzPrANv SsIB XXTV. . Sr ovrs
nec caufam, nec propofitum "f-'zgnerandi habuerit, et tu em-
| — pturus praedia, defideraueris mutuam pecuniam, nec volueris
Lj ereditd ?? nomine, antequam emiffes fufcipere, atque ita cre-
ditor, quia ?^5 necelfitatem forte proficifcendi habebat, depo;
fuerit apud te hanc eandem pecuniam, vt, fi emiffes, crediti
nomine obligatus effes, hoc depofitum periculo eft eius, qui
fuüfcepit. Nam et qui rem vendendam acceperit, vt prétio
vteretur, periculo ?? fuo rem habebit. $. r. Res pignori da-
ta, pecunia foluta condici poteft: et ?? fructus ex fitijufta. ??
cauía percepti condicendi fuünt. Nam gt fi colonus poft lu-
ftrum completum, fructu$ perceperit, condici eos conftat: ita
uu4, demum, fi non ex voluntate domini percepti funt: nam, fi ex
c du Voluntate ??, procul dubio ceflat condiitio. $. 2. Ea, quae
-« vifluminum ?* importata funt, condici poffunt. .

..LUWI

GER. . 7Hal fi loco vt. GEB.. — 8 Hal. couflant. GEB. 9 Gothofr.
in nota: Án earum? Ita tamen babet Hal. eavum. verum . datione, quod perpe-
ram fieri obferuat Bynkersh. Z. Obf. 10. BR. IO Hal. in margine: alias,
quae, et hanc fcripturam bene fe habere exiftimat Dynkersh. d. 1. Obf. 10. GEB.
Y1 Confer, fi lubet, Iof. Nerium II. Anal. 20. et Lud. Chatondam 117. rieiav.
1;. GÉB. 12, Hal, hic pofito figno, fub eo in margine habet haec: Szmile
buic Homerico: foóüxou! Py&à Aaiv cóov Üppusvmi 4 &moAMÉODw. Sic et inf. depof. L.
fi bominem et fup. de iudi. L. z.in fi.et alibi. GEB. — 13 Iungam varias MSS.
le&ion Vat. IIL a Flor. non differt, folum habet fpeciem, pro fpecie. n
Vat. Ilïgïxi etiam initio non discrepaba& fa&um: magis quam . per fpeciem. — 1n
Barb. et Otob. iam illud sagis occurrit; fed per, ante fpegi Læppläfh/dqbui:.
Vtrumque femper habuere Pal. L. Treuif. Tauxgæo&y. fed "gs;5, collocatum
ante: recipiunt. 1n Bynkersh. noua eft leGt quam im fpe-
ciet b R. I4 Scite magis, quam vere hoc eft di&tum. An vero fit ex Sicula
vode: uo?roy, vt vult Varro, an a Latina mmtave, vt vult Cuiacius, diffentiunt
Viri do&ài. Vid. Menag. iu Amoen. Iur. Ciu. c. 39. et Sc. Gentilis zn. Orzgzm.
.wóce: mutuum. GEB. — 15 Hal fi de meo tuum non fiat. GEB. 16 Hal,
4 GEB. 17 Hal.inferit etam. GEB. — 18 Hal fieut; et fi. GEB. — 19
Hal. inferit ft. GEB. — 20 Taur. caDzmus. GEB. — 21 Hal. reddatur. GER.
22, Commentatur ad hunc locum Tuffanus de la Rue zm Amoen. Inr. Obf.. De-
cade l. c. 6. GER. 23 Hal efl. GEB. ^ 24 Singulari ratione hanc vocem
interpretatur Cacf. Cofta iu Varüs Ambiguit. Inr. lib. IIL c. 15. GEB. — 25

ria ^7? hereditas refütuta eft, agere volet.

'thofr. in nota: iufta Haloand. et male.
IV. Emend, 37. B R.

EIBZ X TIT AL T
: V. PowPowNrv s libro-XXIL-ad-Sabinum. )
mihi dare oporteat 5?, fi d poftea perierit, quam er;T (t)eD fï

Ctum erit, quo minus üd)mihi dares, tuum fore id detrimen- L. coo .
tum conftat. Sed cum qugeratur 5?, an per te faCtum fit, 14 A
amma;ïuerti debepjt, non folum ?^ in poteftate tua fuerit id, Rs
necne, aut dolo malo feceris, quo minus effet vel fuerit 'nmc:
ne, fed etiam, fi aliqua iufta caufa fit, propter quam inte,lle þ'e
re deberes te dare oportere. R | m

VL Pavrvs lbre—CXVHE-—ad Edi&um. Crum.
TVM eft, cuius fpecies vel quantitas, quae in oblicatione ver-
fatur, aut nomine fuo, aut ea demonftratione, qlïae nominis
vice fungitur, qualis quantaque ?* fit, oftenditur. Nam et
Pedius libro ä-xgg de ftipulationibus nihil referre aitaþlroprïö
nomine res appelletur 35, an digito oftendatur, an x;ocabüiis
quibusdam demonftrétur: quatenus mutua vice ungantur 37
quae tantundem praeftedti x a m vef jo»yæäw

VII. Vrrramv s/ibroiXXVL-ad-Edictum,— OwNrA

etiamnu-

quae inferi ftipulationibus poffunt, eadem poffunt
merationF'pecuniae: et 39 ideo gf condiciones.
. VIII. PouPoNrvs/ibre-VE tio. PROINDE-
mutui datio interdum pendet, vt ex poftfafto confirmetur:
V.ehli.:l, fi dem tibi mutuos nummos, vt fi condicio aïiqua x
titerit, tui fiant, fisque mihi obligatus.$ Item, fi I'Eegatam PGC;I—
niam heres crediderit, deinde legataríus eam noluit 3? ad fe
peïrtl.nfzxïe: quia heredis ex die aditae hereditatis videntur num- LL £
mi fuiffe, vt credita pecunia peti poffit. Nam ^? TIulianus —
ait, et traditiones ab herede factas ad id tempus redigi,' qu;)

hereditas adita fuerit, cum repudiatum fit legatum, aut adpo-
htum **
IX. VL.P'IANVS Libro—XXVtE.-ad—Edictum. Crxn-
TI ^? condictio conpetit *5 ex omni caufa, t ex omniobli- :

gatione, ex qua certum petitur: fiue ex certo contractu peta- t 3 A.e€ Zacnkéo

tur, fiue ex incerto :]licet enim nobis ex omni contractu cer-

igjdiqp fit vel fub condi&ioneni *5 obligatio, ante diem vel - 4 5..
condi&ionem non potero agefe. $. r. Competit haec aCtio :
etiam ex legati caufa, et ex lege Aquilia: fed et ex caufa fur-
tiua ^5 per hanc actionem condicitur. .Sed et fi ex Senatus-
confulto agetur, competit haec actio: veluti fi is, cui fiducia-
$. 2. Siue autem
fuo nomine quis obligatus fit, fiue alieno, per hanc actionem
recte conuenitur ^*?. $. 3. Quoniam igitur ex omnibus con- |'€,
traCtibus haec certi *? condictio competit, fiue re fuerit con- '
traCctus factus, fiue verbis, fiue coniun&im,&referendfe funt
nobis 59 qugedam [pecies, quae dignum habent tracta-
| | tum,

26 Hal . quwi. GEB. . 2/7Vide Gregor. Lopez in Ani-
28 Hal etiam, loco et. GER. 29 Go-
Ex fententia nempe Anton. Auguftini
Habent tamen et Hal. in. margine: a/za5, iuiufla. G EB.
30 Hal. addit domini. GEB. 31 Hal. fluminis. GEB. 32, Hal. oportue-
rüt. GEB. — 33 Hal. quaeritur. GEB. — 34 Hal inferit fí. GEE. — 35 Hal.
quantaue. G E B. 36 Hal. appellentur, et mox offendantur, et demonftrentar.
G E B. 37 Hal. in margine: alias refundantur. GE B. 38 Ap. Hal. hoc
et, abeft. GEB. . 39 Hal. soluerit. GEB. — 4O Hal. inferit e. GEB. — 4I
Flor. fuiffe videtur initio admoofitum. Poft medius pes vo (Y) id eft v60 m
verfas inferiora produ&us eft, factumque: adCPofitum, quafi adquifitumn, vo-
luiffet corre&or. — Sed locus extritus et perrofus eft, vt bona oculorum acie opus
fit. E nouem codicibus fex Florentinam lectionem adpofitum cxhibent, et in
feptimo Vat. II. fa&um: W?m, etfuperfcriptum : ab berede cui |legatur. ong.?f';?wa,g
depofitum. Bynkersh. L70ppojitum. — Vulg. Steph. Hal. apfofitum. BR. De-
fendit 7à adpofitum Petr. Faber 11I. Seme!lr.-g. BYNK. Sex illi Flor. exhi-
bentes Barb. Vat. III. IV. Pal. I. S. Cruc/ Tréuif/| GEB. — 42, Hal. in margine:
alias, certe, G E B. 43 Taur. co Npetit. GEB./ 44 Hal. praefigit et. GER.
45 Videtur reponendum conditione. immo iam Florentiae m fubantique dele-
ta. BR. Er ita Hal. GEX. 46 'aur. furtiBa. G EB. 47 Hal. fideicom-
miffaria. G ER. 48 Hal. comuenietur. GEB. 49 Hal. verba : baec certt,
ftellulis includit, et in margine annotat:; alas, defunt. GEB. 50 Taur. ^o-

T CBEDS Vis.

Hal. crediti. GE.
maduevf. Iur. Ciu. c. 12. GER.

T d

2 j'&&6: ub oc) U.
tum condicere, dummodg praefens fit obligatio: ceterum ( u .

216

tum, an haec actio ad petiäionem eorum 5* fufficiat. $t
Numeraui tibi decem, et haec alii ftipulatus fuüm: nulla eft
ítipulaHio: an condicere decem per hanc a&tionem poffim,
quafi duobus contractibus interuenientibus: vno, qui re factus
eft, id eft, numeratione: alio, qui verbis, id eft ??, inutiliter:
24 $, /^. quoniam alii ftipulari non potuig Et puto, poffe. $. 5. Idem
: erit, fi a pupillo fuero fine tutoris auctoritate ftipulatus, cui
| d'wCorem ltlligl;e:&lyäe&öw credidi: nam ettunc manebit mihi con-
L Vhaterem d- $. 6. Idtm ?^ quaéri poteft, et fi,

5& difKfio ex numeratione.
mv;)wäo,w enim nulla fit ftipulatio, manebit condidtio. $. 7. sed et, fi
ei numerauero, cui poftea bonis interdictum eft, mox ab eo

pulando fibi adquirit. $. 8. Si nummos meos tuo nomine de-
dero, velut£ tuos abfente te éf ignorante, Arifto fcribit, adqui-
ri tibi condiÉtionem. ulianus quoque de hoc interrogatus
libro :décimo fcribit, veram effe Ariftonis fententiam: nec du-
bitari, quin, fi meam pecuniam tuo nomine, voluntate tua,
dedero, tibi adquiritur 59 obligatio: cum cot£idie credituri pe-
cuniam mutuam, ab alio pofcamu$) vt noftro nomine credi-
d memorét — tor *Lnläuætl) 57 futuro debitori noftro. — $. 9. Depofui
i hat ulorilala 5napgd tedecem, poftea permifi tibi vti: Nerua, Proculus, etiam
v malüs, E»^nt«ct, antequam. moueathtur, condicere quafi mutua tibi haec pofle
aiunt:-et eft verum, vt et Marcello videtur: animo enim cóe-
periculum ad eum, qui mutuam.

L .

, '£4: a - "»umef'öz,,
al pit ?? poffidere: ergo tranfit
rogauit, et poterit| ei condici. o $
X. InEM.libro Il. ad Edictum. Qvonpn fi ab initio,
cum deponerem, vti tibi, fi voles, permifero, creditam non
effe, antequam mota fit: quoniam debitum ??.iri non eft
x certum. QUE t LL |
Jurónes XX V. XI. InEew.libro - XXVI. $? .ad Edictum. RocGascmr
Deu: XKW-(XXW) me, vt tibi pecuniam crederem: ego cum non haberem, lan-

— —Ó/ 4

vtereris: fi vendideris, puto mutuam pecuniam factam. Quod
| — l 9wrc, r)vtpet: $ lancem, vel maffamjfine tua culpa Jperdideris prius quam ?*
[ [7 jJA) * -venderes, vtrum mihi, an tibi ]perierit, qugeftionis eft? Mihi
| as videtuf,Neruae diftinCtio veriffima, effftimantis, multum in-
terefíe, venalem habui hanc lancem, vel maffam, necne: vt,
fi venalem habui, mihi perierit: quemadmodum fi alii dedif-
f& incleo, Com z "wï
DI o

m

-fed haec caufa fuit vendendi, vt t vterókis, tibi eam periffe:
et maxime, fi fine vfuris credidi. $. r. Si tibi ?? dedero de-
ceim fic 9?, vt nouem debeas, Proculus ait, jetjreCte, ?^ non
amplius && ipfo iure debere, quam nouem $*. Sedjfi $9 de-
dero, vt vndecim debeas, putat Proculus, amplius, quam de-
cem condici non poffe. $. 2. Si fugitiuus feruus nummos tibi
crediderit, an condicere 97 tibi dominus poffit, quderitur? Et
quidem fi feruus meus, cui concefía eft peculii adminiftratio,
crediderit tibi, erit mutua. Fugitiuus autem, vel alius feruus,
contra voluntatem domini credendo, non facit accipientis.
Quid ergo? Vindicari nummi poffunt, fi extant ??: aut, fi

Vi GEB. 51 Hal.earwum. GEB. — 52 Hal. idque, loco id eff. GER. — 53
Facile excidere potuit haec vox ob eandem, quae eft in praecedenti voce: tatore,
terminationem, — Barb. cui tutorem credidi, vbi poft tutorem 75 effe quoque fup-

|| pletum. In Otob. ex tatorc, fa&um tatorem effe, et. fuperfcriptum : ak tatore
i auctore. Yn S. Cruc. et Bynkersh. fenægr fuit: cui tutorem effe credidi, Editio-

| nes omnes vt et Hal. habent vt 'Taur. |B R. 54 Nempe Taur. ITem, quod
CW/ ft: Idem. GEB. — 553 Taur. co Nparandum. GE B. 56 Codices et editio-
Tr/:es omnes: adguíiratur. B R. Euam Hal. líti funtBarb.et Otob. — Sed et Flo-
lizrentinam repraefentant S. Cruc. et Treuif. GEs. — 57 Taur. in Adnotat. qmeus
et. in vet. numeret. — Codices o&o etiam omnes habent swwreret, pro seus et,
qüodlinitio adfuit in S. Cruc. et Treuif.[B R. Iofeph. Nerius I. Zmalec. :4.
ex antiquae fcripturae veftigiis legendum putat imcufet. De cetero reliqui co-
9:( dices funt: Barb. Vat. II. lL. IV. Otob. Bynkersh. — Hal. vt noftro womine credi-
w UT UL eor numeret juturo debitori moffro. GE R. — 58 Hal.coepiffe. GEB. — 59 Flor. eft,
-/-—:rt alias debitu iri. Mal. 2u debitum iri. GEB. 60 Hal. 5b. XXIII. GER.
61 Hal. eute quam. GEB. 62, Vide Noodt. de Pact. et "'ransadt. c. 12. B R.
Aliter quam vulgo Puc $. explicui in Differtat. de pachis adi. c. g. BYN K.
63 Ap. Hal. fic, abeft. GE R. 64 Hal. Proculus ait, vecle non amplius. G k g.

LI

*

uod tibi numeraui, fub impoffibili condicione ftipuler: cum j

ftipuler, puto pupillo eum coffparandum ??: quoniam et fti-.

ag Qu;ie&ighäm Paï)i

pora communia fuerint. | |

maefam. cem tibi dedi, vel maffam auri, vt eam venderes, et nummis -

fem vendendam: quod fi non fuilipropofito hod, vt venderem, .

. 65 'Taur. 210Dem. GER.

OffaBo. GEB.

DIGESTORVM LIB. XIL TIT. L

dolo malo definant poffideri, ad ex)fibendum agi. Quod fi fine
dolo malo confuümpfifti *?, condidi tibi poteguht * 9. *e-
XIL. PoupPoxrivsdibre-Vl. exPlautie, 51 A rv-
RIOSO, cum|eum,compotem mentis effe putares, pecuniam
quafi mutuam acceperis, eaque in rem tuam verfa fuerit, con-
dititionem furiofo adquiri, Iulianus ait: nam ex quibus caufis
ignorantibus nobis actiones adquiruntur, ex hisdem ** etiam
furiofo adquiri. Ttem fi is, qui feruo crediderat, furere coe-

Et fijalienam pecuniam credendi caufa
?eperit, et confumpta fit ea pecu-
1 659 6m XX I
d-Ediéctum,

riofi nomine poffe.
quis dederit, deinde furere
nia, condiCtionem furiofo adquirif/
XIIL VrPrAwvslüibro? :

NAM ET

fi fur nummos tibi credendi animo dedit, accipientis non fa-

$. r. Vnde Pa-

cit: fed confumptis eis, nafcitur condictio.

- w
e e " ? * * )« * * 9 j . ,C
perit: Egemde ferüus in rem dominild"7? verterit, condici fu- fb C Um . egrs

pinianus libro octauo Qufeftionum ait, fi alienos nummos ti- ////.

bi mutuos dedi, non ante mihi teneris, quam eos confumpfe-

ris. [Quod fi per partes ** eos confumpferis,J an per partes ti- $/t«» s«:

bi condicam, quderitw£^: et ait, ** condicturum, fi admoni-

, tus alienos nummos fuiffe; ideo per partem condico 7*, quia
e 2l v 5 a :
$. 2. &i feruus 2 --
8 Jo..cc:juf'--rwïï

nondum totos [confumytos Jcompereram um
communis décem crediderit, puto, fifé adminiftratio feruo *

- P e a- KN A
conceffa eft, fiue non, et confumantur nummi, jlïu;m UuTm T* ] 0.

competere aCtionem. Nam et fi communes tibi nümimos cre-

didero centum, poffe me quinquaginta condicere, libró ta- u

nianus fcribit: etiam fi fingula cor-

XIV. IngMwdibro-XXIX-ad-Edictum. Sr rirrivs-
FAMILIAS contra Senatusconfultum mutuatus pecuniam fol-
uerit, patri nummos vIndicanti nulla exceptio obigietur: fed fi
fuerint confuümpti(& creditore nummi,, Marcellus ait, ceffare
condictionem: quoniam totiens condidfio datur, quotiens ex
ea caufa numerati funt, ex qua actio effe potuiffet, fi domi-
nium ad accipientem transiffet ?*: in propofito autem non ef-
fe! 52, BDenique per errorem folutiocontra Senatusconfultum
cfediti magis eft ceffare repetitionem. ": :
XV. Ipn&gw (llibro XXXL-—-ad Edictum SizNGvra-
RIA qugedamlrecepte 9? funt circa pecuniam creditam. Nam
fi tibi debitorem meum iufiero dare pecuniam, obligaris mihi,
quamuis meos numtnos non acceperis. Quod igitur in dua-
bus perfonis recipitur, hoc et in eadem perfona recipiendum
eftijyty cum ex caufa mandati pecuniam mihi debeas, et con-
uenerit, vt crediti nomine eam retinea:g, videatur mihi data
pecunia, et a mie ad te profeCta. Todin,
XVI. PavrvsllbroXXXIE S^-adEdictum. Sr so-
civs propriam pecuniam mutuam eedit; omnimodo creditam
pecuniam ?? facit, licetigeteri*diiïenferäït. Quod fi commu-
nem numerauit 99, non alias creditam efficit, nifi ceteri quo-
que confentiant: quia fuse partis tantum alienationem habuit.
J XVH. Vrrrawvs libroT. Difputationum. Cv rr-
LIVSFAMILIAS viaticum fuum mutuum dederit, cum ftu-
: diorum
.66 Hal. inferit decem. GER. 67 Hal. inferit
waimos. GEB. 68 Hal. exfiflaut. GEB. 69 Hal. confunpti funt. G EB.
^0 Flor. eft potero et condici, fubantique in: condicere, mutatum. — Vulg. etiam
et Hal. habent: condicere tibi potero. BR. — "71 Hic adípirationem non proba-
mus: légimus zsdem pro iisdem. BR. Etita quoque Hal. GEB. Sic et idem:
Ícribebant pro zidem, vt apud Gruter. fnfcvipt. p. 176. 2. et in vetuftis libris
Cicer. J. Pbil. 11. vbi id monet Ferrarius. Voffius tamen notat, etiam bzsdenm
pro Pbis, vel Zisdem legi in MSS. et agnofci a Charifio. Dvk. 72 Ap. Hal.
id,abeft. GEB. — 73 Vulg. per partem. & R. — '74 Hal. quaeritur. GEB. — 75,
Hal. praefigit me. GER. 76 Hal per partes condicam. G ER. 77 Hal.|
compererim, GER. 78 Hal. addit commmuni. GER. 79 Vidi quinque co- |
dices. "Lres habent: iu quimwm. Yn Otob. pro quinutit, quod prorfus omiffum
erat,-füppletum m quinque. n Treuif ex m quinum, fa&um im quima. BR.
Tres illi funt: Barb. $. Cruc. Bynkersh. Etita quoque Hal. GEg. — 80 Taur-
81 Hal tranflaliffet. GEB. $2 Hal. effe. GER. 835
Hal. praecepta. GEB. 84 Flor. eft triceufimo fecundo, non vt habet Taur.

trigeufimo fecundo. & R. 85 Ap. Hal. pecuniam, abeft. GEB. — 86 Hal. -
merauerit.

] r iM
hh
"
1
:
!
!

(!

Ül

u
ful
(0
fno
ft
m
j
s,."M' ded'
qua
que
jx

EUA
x
|
|
lu l
e

[z*-3

j
h
J
4l
E
ded
fum
fol

p

(

| . n

u fte
bis
fi
tne
D
t
00
fil
db
bor

W
lii
Hl
t
doyg,
lm
9rH
t
«
9$ H
LE
4 T
Tur.
in Hm
u1
T
tfta

1-
,
æ-,(h.',s
$ M"*?*;
[ M';ur' i
» J.«
LAU,

]

3. H
17

. DIGESTORVM LIB. XII.

diorüm caufa Romge ageret, refponfum -eft ajScáeuola, extra-
ordinario iudicio effe illi fübueniendum. :
XVIIL InEM Uibreälïïi;ïlär&mfaaæa—a—æh Sr kGo pe-
cuniam tibi quafi donaturus dedero, tu quafi mutuam accipias,
]ulianus fcribit, donaïionem non effe. , Sed an mutua fit, vi-
dendum 97, Et puto *?, nec mutuaimjeífe: magisque num-
mos accipientis non fieri, cum alia opinione acceperit. Qua-
re, fi eos confumpferit, licet condi&ütione teneatur, tamen do-.

li exceptione vti poterit: quia fecundum voluntatem dantis

. nummi fünt confumpti. $.—r.(3?4Si ego quafi deponens tibi
J;')tggggg« dedero, tu quafi mutuam]accipias, nec depofitum, nec mutuum
eft. ldem eft, et fi-tu quati mutuam pecuniam dederis, ego
quafi commodatam oftendendi ?? gratia accepi. Sed in vtro-
que cafu, confumptis nummis, condiftioni(fine doli exceptione
locus erit. : evétit- Viueeudlex — -
vRocc XIX. Lv 1N v-sfibro X.Digeftorum, Now oMNris
numeratio eum, qui accepit ?^, obligat, fed quotiens idipfum
agitur, vt confeftim obligaretur *^^. Nam et/is, qui mortis
caufa[pecuniànr doriat, numerat|?3 pecuniam: fed non aliter
obligauit ?* accipientem, quam fi exïfcitiffet cafus, in quem obli-
. gatio collata fuiffet: velutt, fi donator conualuiffet ?5, autlis,
L 4oct:'t), qui accipiebat, prior deceffiffet.| |Eticum pecunia daretur ?$,
vt aliquid fieret, quamdiu in pendenti effet ?7,-»&.id futurum
effe& ??, ceffabit obligatio. Cum vero certum effe cgepiffet ??
futurum id non effe, obligabitur '??, qui accepiffet *: veluti,
raakewas, i 'Titio decem dedero, vt Stichum intra Kalendas manulmit-
. .- . teret?, ante Kalendas nullam actionem Tabebo, poft Kalen-
U-"*zäät " . das ita demum agere potero, fi manumiffus non fuerit. $. r.
Si pupillus fine tutoris auctoritate crediderit, aut foluendi cau-
ía dederit, confümpta pecunia condictionem habet, velji li-
C beratur: non alia ratione, quam quod facto eius intellégitur
ad eum, qui acceperit ^, perueniffe: quapropter fi eandem
LA é)wtpecuniamkis, qui in creditum vel in folutum /acceperat,; alii
W/wg;?orro in creditum yel in fglutum *lde(.i"ä?—iu confumpta ea, et
ipfe pupillo obligátur, vel eum a fe liberabit ^: et eum, 'cui
dederit 9, obligatum habebit, * vel fe ab eo liberabit " *:
nam omnino qui alienam pecuniam credendi caufa dat, con-
Íumpta ea habet obligatum eum, qui acceperit ?: item qui in
folutum dederit, liberabitur ? ab eo, qui acceperit.
XX. IngwullibroXVHE. Digeftorum. S1 vciBx pecu-
niam donaffém, vt tu *? mihi eandem crederes, an credita
fieret ? Dixij in huiusmodi propofitionibus non propriis ver-
! bis nos vti: nam taleim contra&g&fy neque donationem effe,
" neque pecuniam creditam : donationem non effe, quia non ea
mente pecunia daretur, vt omnimodo penes accipientem ma-
neret: creditam non efle, quia exfoluendi caufa magis dare-
tur, quam alterius obligandi. Igitur fi is, qui pecuniam |hac
condigione accepit, vt mihi in creditum daret, acceptami dede-
rit, non fore creditam: magis enim|[mPum accepifle intellégi
debeo. Sed haec intellegenda funt propter fuptilitatem ver-
borum: benignius tamen eft, vtrumque valeret^

qmerauerit. G EB. 87 Hal. videndum eft. GE&. 88 Confer Aueran. 7,
Interpr. Iuvr. 17. GEB. 89 Hal. praefigit Et. Vulg. Nam et. BR. — 9O
Hal. oflentandi, GER. . Offeudendi re&um eft. — Nam et id fumitur pro offen-
tare, — Vid. Nic. Heinfius ad Phaedr. 1. 15. At ille ffultus, dum vult vocem offen-
dere, Et fic in Vulgatis ap, Ouid. L, Art. Amand. 627. laudatas. oflendit auis
Áunonia penmnas, vbi tamen idem Heinfius e fcriptis nonnullis edidit offentat. D V K.
91 Halaccipit GEB. — 92 Hal.obligetur. GEB. — 93 Hal. inferit quidem. G E B.
94. Hal. obligat, moxque exifiit, et denique fuit. GER. 95 Hal. comualuit,
etin fine deceffit. GE B. — 96 Hal. datur. GE B. — 97 Hal. et Vulg. eff. B.
98 Hal. et Vulg, fit. BR. 99 Hal. ceeperit. GEB. — 1OO Taur, obliga Viwmr.
1 Hal. accepit. GER. 2, Hal. manunittat. GE B. 3 Vulg. inferit fj. B R.
4 Hal. accepit. GEB. — 5 Hal. liberat. GE B. — 6 Hal. crediderit. GEB. — '7
'Yaur. liberaVit. GEB. 8 Hal. accepit. GEB. 9 Hal. dedit, liberatur, et
in fine accepit, GE B. 10 Áp. Hal. tu, abeft. GEB. — II Hal. inferit sbi,
GEB. . I2Hal offertur. GERB. 13 Hal. ex Minatio. GEB. — 14 I.Xd h.
l, vide Pancirol. Var. Le&t. lib. II. c. 30. BYNK. 15 Hal. au cuim lis con-
teflata fuiffet. GX8..— 16 Ab hoc füpplemento pendet Sabini fententia, Quid fi

quod mutuum datum erat, per iudicem petitum eft: qu7efi
p 4

TIT. L
XXL Iprgwilibro-XLVIII. Digeftorum. — OvrpnAWw

exi Vi.maueru.nt, neque eum, qui decem peteret, cogendum
quinque accipere, et reliqua. perfequi: neque eum, qui fun-
dum fuum diceret, partem dumtaxat iudicio perfequi: fed in
vtraque caufa Kümanius ** faCturus videtur Praetor, (i acto-
rem compulerit ad accipiendum id, quod offerftur *?: cum
ad officium eius pertineat, lites déminuere.

XXII. InEn dibroTV.- exiMinicio -13;

.217

tum eft, cuius temporis matio fieret: vtrum cum datum iox/€ — --

effet, an cum litem iolnte&atus *? fuiffet, an cum res iudica-
óndit, fi diCctum effet, quo te .ïore redde-
petitum effet. Interrogauif? cuius loci pretium fequi opor-
teat? Refpondit;tficonueniffet] vt certo loco redderetur, quan-
feruum, qui tibi legatus fit, quafi mihi legatum poffederim, 4 p
et vendiderim, mortuo eo, poffe te mihi pretium condicere,
Qvrs certum ftipulatus fuerit, ex fcipulätu aCtionem non lia-
bet: fed illa jcondicticia aCtionel id perfequi debet, per quam icez4c

* s
PRUISNSSEEINUE -J "4/27['(,( Cot -
*

AL 426:-2.

h

retur, quanti tunc fuiffet:
XXIII. AfF RICANVsHibroll. Qugeftionum, Sr kvw
XXIV. VrnrrANvslibr Ctarum "?. 51

retur? Sabinus refp
[Qi non, quanti tüng)) ['*^ cum ** C 3 £ ce2 feresus
ti eo locofeffet: fi dictum non effet, quanti vbi effet petitum.
lulianus ait: quafi ex re tua locupletior factus fim.

certum petitur.
. XXV. IpEM libro-fingulari-de offieio ?? Confula-
rium ^'. CneDrITOR, qui ob ?? reftitutionem aedificio-

rum crediderit ??, J pecuniam, quam credidgfit, priuilegium
exigendi habebit.

XXVI. IDEM&!&VW SI PECVNIAM

militis, procurator eius mutuafn dedit, fideiufforemque acce- s. e.
pit: exemplo eo, quo fi tutor pupilli, aut curator iuuenis ?* |
pecuniam alterutrius eorum creditam ftipulatus fuerit, actio-
nem dari militi, cuius pecunia fuerit, placuit.
XXVII. Ipxw llibro X.-ad-Edié CivrTAS,mu-
tui datione obligari poteft, fi ad vtilitatem eius pecuniaéjVer-
fae fünt: alioquin ipfi foli, qui contraxerunt, non ciuitas, te-
nebuntur. dxx. : :
J XXVIIL1GAzrv sllibroiX Xl 25- j inci
CnRxDriTOR ?$, qui non idoneum pignus accepit, non amit-
tát ?* exaCtionem eiüs, debiti 28 quantitatis, in quam pignus
non fufficit. VHl sl U. CUA . omas r r joro , fD r at o od
XXIX. PavLvs librolV-ad-Dleutum. Sr ixsTI 47 mf
TOREM Mrgeruugnädominus habuerit, poffe dici lulianus ait, |
etiam condici v |poffe: quafi iuffu eius contrahatur, a quo
praepofitus fit.
| AXX.IprEwibroV.-adPlautium. Qvx PEcvNrIAM
creditam accepturus, fpobondit creditori futuro, in poteftate
habet, ne accipiendo fe * ei * obftringat.
XXXl. Ink w ibro[XVIH.-ad-Plantium, Cv rvN- |-
pvs vel homo per condiähonem petitus effet ?^?, puto, hoc
: nos

271

legamus: Sabinus vefpondit, fi ditbum (nom) effet, quo tempore redderetur, quan-
ti tunc fuiffet, cum petitum effet. Poftum, pinguius pronunciatum tanquam orz,
b now, fagile excidere potuiffet. In S. Cruc. lacuna fuit relita, fed expleta, vt
aplaur. M i delcri in Vat.IL. et Treuif, In Barb. Otob.
et Bynkersh, ((fi mou quanti tunc effet ) j Vat. HL (fi mon quanti tuuc cum. effet
petitum effet) Vulg. editiones: fi uwo». juanti tunc fuiffet. BR. Hal. habet vt

Taur. GEB. 17 Taur, cOm. GEB. 18 Hal. fnuterrogatus, et mox re-
fpondi. GEB. I9 Hal. vavàewzóv. GERB. 20 Ap. Hal. de officio. abfunt.
GEB. 2I Legerem de officio conf(ulum vel confulis, de quo tres libros fcripfit

Vlpianus, et, cum in L. 1. znfra de re iudic. etiam tra&tet de pignoribus, de-
fumta ex lib. Ill. prope eft, vt et hic legendum arbitrer Hjro tertio, pro libro
fingulari. BR. 22, Hal. ad. GEB. 23 Hal. credidit, et ita in fequenti-
bus, GEB. 24 Taur. inBemis. GEB. — 25 Hal.lib. XX. GEB. 26 Hal.
in margine: alias, Si credi. m. . p. accepit, certum efl, teueri debitorem. ad foln-
tionem eius debitae quantitatis, zn qua p. n. f. GEB. 277 Gothofr. in nota:
Ita Flov, al. amittit, Sed ita ipfe Taur. in margine amittit. Neque difplicuit
Hal. qui habet amittit, GE B. 28 Hal. debitae. GEB. 49 Hal. petit;;s
eft.

218

nos iure vti, vt poft iudicium acceptum caufa omnis reftituen-

d ufnegtfimn 6 o E id eft, omne, quod habiturus eífet a€tor, fi litis conte-

(;,[",, " indd , g
ï,f;ïfïedäff** ftandde ?? tempore folütus füiffet. ,
"

/

- T

n /
COnM P r
M /

^ A
1/424)("( ,"b'-l/rþw. Wle«l æ'

/1

. I. Seruum tuum im-
raxeþ e€uUX 9l

prudens a fure bona fide emi:lis"ex peculió, quod ad te per-
tinebat, hominem]parauit ?*, qui mihi traditus eft. Sabinus,
.M t Caffius, poffe temihi hominem condicere: fed ??, fi quid mi-
^ Hiabeffefjex negotio, quod ás/geffiffet, inuicem me tecum
aCturum. Et hoc verum eft: nam et ?? Tulianus ait, viden-
dum, ne dominus integram ex empto actionem habeat, ven-

ditor autem condicere poffit bonae fidei emptori.s.|Quod ad

[ & (pue

n fie uf 'vaeséa /^, peculiares nummos attinet, fi exftant, vindicare eos dominus

poteft, fed a&ione de peculio tenetur venditori, vt pretium
foluat: fi confumpti fint ?*, aCtio de peculio euanefcit] $. Sed
adicere 55 debuit Iulianus, non aliter domino ferui vendito-
rem ex empto teneri, quam fi ei pretium folidum, et qu&ecum-

que, fi cum libero contraxiffet, deberentur, dominus ferui

praeftaret. Idem dici debet, fi bonae fidei poffeffori, foluif-
fem 39: fi tamen actiones, quas aduerfus eum habeagn, prae-
ftare domino paratus fim. C — 3 jieyém AE
XXXII. Cersvsilibro-V.—Digefterum. — Sz Ev
me, et Titium mutuam pecuniam rogaueris, et ego|meum de-
bitorem tibi promittere iufferim, tu ftipulatus fis, cum puta-
res eum Titii debitorem effe, an mihi obligaris? Subfifto: fi
quidem nullum negotium mecum contraxifti. Sed própius eft,
vt obligari te exiftimem: non quia pecuniam tibi credidi: hoc
enim nifi inter confentientes fieri non poteft, fed quia pecu-
nia mea,lguael ?9. ad te peruenf, eam mihi a te reddi bonum
et aequum eft. G peerefeer t
XXXIII. MopEsTINVvSilibro-X.-Pandectarum ??.
PaRiNCiPALIBVS confütutionibus cauetur, ne hiL qui pro-
uinciam|regunt, quiue circa *? eos funt, negotientur, mu
tuamue ^* pecuniam dent, fdenusue exerceant. |

37

L£t: 23 Comna,

CEens., XXXIV. PAv uvs,dibro-IlLSententiarum. Pmyx-

SIDIS prouinciae officiales, quia perpetui funt, mutuam pecu-
niam dare, et fjenebrem[exercere poffunt. . $.—5 Praefes pro-

A'daect, minciae mutuam pecuniamjfaenebrem fumere non prohibetur.
XXXV. MoprsTINvs.ibroli-Refponforum. Px-
RICVLVM nominum ad eum, cuius culpa deterius faCtum
probari poteft, pertiuet. Mpf . |
Ev X -Epiftularum ^^. Prz-

XXXVL IAäOLENVSlli-bPG-'I*.,

l E PEE ^ p $
C€VNIAM, quam mthi fine condiéione debebas, iuffu meo pro-

U A esiouie; mififti |Attio/ füb condi&ione:[cum , pendente condicionej in

eo ** ftatu fit obligatio tua aduerfu$ ^* me, tamquam fub
contrariaig condicioneN, eam mihi fpopondifti *?: fi pendente

/ o

J:IJWW ,
efl. GEB. 30 Vulg. conteflatae. BR. Yta quidem plerumque ICti. V. DBrif-
fonius. Nec tamen follicitanda fcriptura Florentina, litis conteflandae tempore

cít,- eo tempore, quo lis conteftatur,
Perizon. ad Sauctium lib. E. c. 15. u. $. DVK. Edam Hal. Htis conteflandae.
GE B. 31 Hal. parauevat. GEB. 32 Hal. et, loco fed. GEB. — 33 Hal.
fed, loco uam et. GER. 34 Hal.[»ut. GES&. —— 535 Hal. adiere. GEBR.
36 Hal. foluiffet, et paulo poft babet, et fit. GEB. — 37 Ap. Hal.et, abeft. GE s.
38 Ap. Hal. quae, abeft. G x B. 39 Hal. sev2exróv. GEB. 40 Redte Iu-
reconfultus eos, 4ui circa fant, feparat ab officialibus. .Nam illud notat, qui in
honore aliquo funt apud Praefidem, vt legati, quaeftores, tribuni, contubernales.
Vide Cafaubon.ad Szetou. Caef. 27. Gronou. ad Li«. XXI. 49. D V k. 4t
Hal. mautuam pecuuiam. GEBR. — 42 Hal IABOLENV'S lib. L. érisoAdv. GE B.
43 Hal. iu eodem. GER. 44 Hal, aduerfum. G EB. 45 Hal. tanquam, fi
Jub coutraria conditioue eam mnbi (popondiffes. GER. 46 Hal. fim. GEB.
47 Hal. Refpoudi. GER. 48 Hal. ea. GE R. 49 llud mibia (íic enim
Ícriptura eft Florentiae, pro quo Taur. lia ) vncis inclufum eft. Eft et 72 da-
ye, mutatum in davz. . Nulli dubitamus, quin legendum fit: ceutum mibi dare
fpoudes. Abeít etiam vox qilia, ab omnibus tam MSS. quam editionibus. BR.
Etiam ab Hal. et a Darb. Vat. II S. Cruc. Treuif. Bynkersh. GES. — 50DBrenk-
mannus hanc vocem ftellulis includi vult, quod fit a manu fupplente, nec abfo-
Inta eius neteffitas. GEB. 51 Hal. Refpiciendum enim efll GEB. — 52, Ap.
Hal. pofit [ciri. Ant. Auguftin. II. Emendat. z. habet: poffit fciri debitu iri,
licet fit Flor. poffit fcire deditu iri. BR. 55 Hal. Eib. I. GEB. 54 Inpri-
mis conferendus Bynkersh. in fingulari traclatu ad L. Le&la. Adde Noodct. 7I7.
de Foeuor. et Vfur. 4. Waec lex Florentiae perquam accurate ícripta elt, vt

t d

DIGESTORVM LIB. XIL TIT. I

confertur.

Dico hoc páffiue exemplo iCtorum,. V..

" uacua Hal.

condicione petam, an nkhil a&urus füm 29? Refpondit *7,, ,,, — -
non dubito, quinumea ^$ pecunia, quamilpfe, fine condiäigne PUA.
ftipulatus füm, etiam fi condi&io in perfona |Attii, qui ex méa
voluntate eandem pecuniam fub condicione ftipujatus eft, non
extiterit, credita efíe permaneat: perinde eft enim, ac fi nulla

ftipulatio interuenilffet: pendente autem caufa condiCiohis,

idem petere non poffum: quoniam cum incertum fit, an ex

ea ftipulatione deberi poffit, ante tempus petere videor. L5
XXXVIL PA?isiANVSlibreLiDéfinitionum. Cv 4«,
A D praefens tempus condicio confertur, ftipulatio non fufpen-

ditur: et, fi condi£io vera fit, P(ipulaïio tenet: quamuisLtgïjE—ï
reicontrahentes condiäionem ignoää? veluti, fi rex Partjio- , — 2c; ft
rum viuit, centummilix ^? dare fpondes? Eadem funt, et cum
in praeteritum condicio confertur.
XXXVIII. ScYzvoraAiibro L. Quaefüonum. Rz- ,
sPICIENDVM enim ?? jeffe **, an, quantum in natura ho- —2
minum fit, poffit fcir& 5* eam debitum jri. 1'4«, s 9 L.
XXXIX. PapixiANvsibroLiDefinitionum. IT A- rv d4—
QvE tunc poteftatem condicionis optinet, cum 1jí futurum / ^. ;; «
MÉCPI : g ol
XL. PaAvrvsüibro-HE—?5-Quaeftionum; LecrTA
eft 5* in Auäïföf*ïäï(emilii Papiniani, Praefecti Praetótio, Iu-
risconfulti, cautio huiusmodi: Lucius Titius ?5 fcripfi me

accepiíte a Publio Mzeuio quiüdecim ?* mutua numerata mi-

hi de domo: et haec qüindecim proba rette ^* dari Kalendis
futuris ?* ftipulatus eft Mieuius Publius *?, fpqpondi ego Lu-
cius Titius: fi die ?? fuprafcripta 9* fuümma Publio Mdeuio,
eiï'ä ad quem ea res pertinebit, data, foluta, fatisue eo nomi-
ne fattum non erit, tunc eo amplius, quo poft foluam, péenje
nomine, in dies äg;g 95 ii denarios centenos, dena-
rios fingulos dari ftipulatus éft Publius Mdeuius, fpopondi
ego Lucius Titius: conuenitque inter nos, vtijpfo; 3 Mge- D«v
uio ex fümma füprafcripta menftruos refundere&fäbeam de-
narios tnécenos ** ex omni fümma ei, herediue eius.

dub

uae-
fitum eft de obligatione vfurarum: quoniam numerustän-
füm 9?, qui folutioni competebat, tranfierat ? Dicebamgsquia "--
pà&ta incontinenti fa&ta ftipulationi ineffe creduntur, perinde
effe, ac íi per fingulos menfes certam pecuniam ftipulatus, 1//.4,
uodd, 9?
pfiÁmo menfe, primae [penfionis vfuras currere: et fimiliter - .j -
poft fecundum et tertium traétum vfuras non folutde I pecu- 2
niae) 97 penfiólis crefcere: nec ante fortis non folut,ae-vfurasïgwyü""

fubiectum eft 9?, quidam dicebant 9? ad fortis folutionem
: | tantum
adeo menda, quae in ea funt, anteriori codici origines debere vidéantur. BR.
Etiam Hieron. Groslotius peculiari commentario hanc legem illuftrauit, qui ex-
ftat zm Thef. Iur. Rom. T. V. col. 27. GEB. — 5$ Gloflae ad verbum TZtzus,
habent fubaudi, ego. .Et Baudoza teftatur in Victoriano exemplo legi in con-
textu ego. BR. Inepte illi qui appofuerunt ego. — Vetcris elegantiae eft, prono-
minà: ego,nos, cetera omitti in oratione deíe loquentium. Liuius XX X. 50.
Aunibal peto pacem. — Sueton. Caef. $0. tantis rebus geflis C. Caefar condemmna-
tus e(fem. — Vid. Gronou. ad Lius. XX XI1. 21. Perizon. ad Sauct. Miuera. p. 1.
et j72. D V K. 56 Conf. Aueran. l. luterpr. lur. 24. GER. 597 Has
voces proba recte fuperuacua putant plerique, inuitis non tantum Cod. Flor. fed
et quinque MSS. Vid. Varron. de R. R. IJ. 2. et ;j. & R. Non putauit fuper-
MSS. funt fex: Barb. Otob. $. Cruc. Treuif. Bynkersh. I. et II.
- 59 Hal. ct Vulg. Pablius Maeuins. BR.
60 Gothofr. in nota: Si ea die Cuiac. Immo itaiam Hal. et Vulgata v? die,
pro ea die di&um effe, ipfe agnofcit Bynkersh. BR. Non improbabiliter. Ci-
cero Zu Epifiolaad Plancum, quae poit Epiffol. 16. ljb. XVI. ad Atticum: vt pe-
cuniam veliquam . Butbrotii ad diem foluereut. Adde Eundem VIII. ad Attic.
10. ct V ÍI. 23. et Gronou. ad Liuium XX XIV. 6. DVk. 61 Hal. f(upradicta,
et ita paulo poft. GEsB. — 62 Vulg. XXV. &nR. — 63 Hal.et Vulg. zti Publio
Maeuio. Rece. Error Flor. forte ex contracta Ícriptura PLO vel PBO. n &.
64 Vulg. trecentos. BR. 65 Gothofr. in nota: lta Flor. al. menfium. — Flo-
rentinam recte defendit Bynkersh. in alleg. tracfat. c. 9. BR. Addo Gronou. ad
Liuium XXIX. 3. et fic quoque Cicero VII. Epifl. 17. Dvk. Mal. menfium.
GEE. 66 Hal qwo GEB. 67 Ap. Hal pecuniae, abeft. GEB, 768 Hal.
effet. GEB. 69 Hal. dicebat, forte quod fequitur, ct ille putabat. Et tuen-
j tut

GEB. 58 Bafil. 4ácíovri guvi. BR.

99 tardius foluta elffet, vfuras adieciffet : igitur, fïnito:i«'/'ro'-'üj.&-»-.-';

M 7 M'th

f&.*&'ïwäf

T

1
|

1
1
i
:
]

3

peti poffe, quam ipfa fors peti potuerat. Pactum autem, quod A. orasom " | -t

E^ L s. —R Net ss NueM GG EmL du - REO a

p

22292 2 E*

Ms 200 i —á

fj ^ »oac- minatim! effet expreffum.

Ém:

-—tm//

P d

L5X-non poteft. Sed (L[Q

gv ; . * * '-t' . P ( P
L^. colligitur, ftipulamur *?, cum condicio exftiterit, ficut eft in

Anc3,

d "u)wu*mä

n il

lX« rat, Romae teftamentum recitatum erat

. Vide ad hunc locum commentantem Aueran. L. Pnterpret. Iur, 16. GEB.

' pta eft, et ita habent omnes. BR.

DIGESTORVM LIB,. XIL :TIT. L

Xantum pertinere, non etiam ad vfurarum, quae priore parte

fimpliciter in ftipulationem veniffent: pa&tumque iditantum
ad exceptionem prodefle: et ideo, non foluta pecunia ftatutis
penfionibus, ex die ftipulationis vfuras deberi, atque fi idino-
! sed cum fortis petitio dilata. fit,
confequens eft, vt etiam. vfurae|éX[eo tempore, quo moram
fecit, accedant: et fi "?, vt ille putabat, ad exceptionem tan-
tum prodeffef paCctum, quamuis fententia diuerfa optinuerit,
tamen vfurarum obligatio ipfo iure non committetur **: non
enim in mora eft is, a quo pecunia propter exceptionem peti
7? quantitatem, quae medio tempore

fructibus, idem et in vfüris poteft exprimi, vt ad diem non fo-
luta pecunia, quod ^^ competit vfurarum nomine, ex die in-
terpofitfe ftipulationis praeftétur.

XLI. AF R1ICAN Yv sili PC5 fionum. Er1vs,
ui in prouincia Stichum feruum Kalendario 7$ praepofue-

. D. m i
1 recitatu 777 ']uoidem Sticlius
liber, et ex parte|héfes| erat fcriptus: qui ftatus fui ignarus,
pecunias defuncti aut exegit, aut'credidit, vt interdum 79 fti-

. E x . 291 QW
pularetur, et pignora acciperet: confulebatur, quid dé his iu-

f & yuod e i eflet? Placebat, debitores quidem, el qui foluiffent, libe-

ratos effe: fi modo 1pfi quoque ignoraffent dominum decelfif-
Íe: earum autem fummarum nomine, quae ad Stichum per-
ueniffent, familiae hercifcundge quidem acfionem non compe-
tere coheredibus, fed negotiorum geftorum dari debere. Quas
vero pecunias ipfe credidiffet, eas non ex maiore parte,
ex qua ipfe heres fit 7?, alienatas effe. $.Nam $? et fi tibi in
hoc dederiäg; nummos, vt eos Sticho credas, deinde, mortuo
me, ignorans dederis, accipientis non faciéS.; Neque enim ficut
ilud, receptum eft, vt debitores foluentes ei liberentur ",
ita hoc quoque receptum, vt credendo nummo/?? alienaret ??.
Quare, fi nulla ftipulatio interueniffet, nequé, vt *^ creditam
pecuniam, pro parte coheredis peti pofle, neque pignora te-
neri. Quod fi ftipulatus quoque effet, referyét ??, quemad-
modum ftipulatus effet: nam fi nominatim, forte Titio do-

. sgnino fuo, mortuo iam, dari ftipulatus fit ?9?, procul dubio in-

utiliter effet ftipulatus 37. — Quod fi fibi dari ftipulatus effet,
dicendum hereditati eum adquififfe: ficut enim nobifmet ipfis
ex re noftra per eos, qui liberi, vel alieni ferui bona fide fer-
uiunt, adquirátur ?5, ita hereditati quoque ex re hereditaria
adquiri: poft aditam vero a fcoheredibus hereditatem, non ae-

que idem dici poteft 5?: vtique fi fcierint eum fibi cohéredem

datum: quoniam tunc non poflunt ?? videri bonae fidei pot-

feiï,'ogeg effe, qui nec- poffidendi animum haberent. Quod i
— fceud

tur Hotman, et Ánt. Faber. nR. — Non recte, nihil vfitatius, permutari hos nu-
meros, etiam in eadem periodo. Cicero IJ. Ep. 6. magnitudo rei fecit, vt mon
vereremur, ne nimis cito mitterem, quum bas quamprimum ad te. perferri. ltevas
qhagnopere vellemus. Idem XIWV. Epift, 12. Sed perturbati dolore animi maguis-
que iniurüs metuo, ne id confilii ceperimus quod wom facile explicare poffemus.
Sic Liu. XXIIIL 42. XXV. 6. — Catllus Carm. 6$. v. 41. et43. «t Carim. 108.
pv K. 7O Si, pro etiamfi, quamuis, accipio. Mifere hic graffatur Hot-
manus. BR. Exempla fuppeditabunt Acidalius a. Vejllez. Paterc. II. 9. Gro-
nou. IV. de Pecuu. vet. 4. pvk. — 71 Hal. committeretur. G EB. Z(äi Cruc,
.habet vt Flor. Sed quantitatem, at : fi, poftea fuppletum ett. Baafd./'gf »b. fem-
per habuerunt: Sed fi quantitatem. 1n Otob. poft fi, inepte gmz, fappletum.
Treuif. ab initio: Sed fi cum quautitatem. | Melius Bynkershl ed ficut quanti-
tatem. Verum cut in fieut, poftea, exftindum video. |Vulg. et Steph. Sed et
quaniitatem, BR. Hal habet vt Taur. Etiam femper ita habuit Bynkersh. II.
GERB. 73 Hal. colligatur, flipalemur. GEB. 74 MHal. et Vulg. quod. BR.
45 Hal. lib VII. GEB. . . 'Jó Confer Aueran. II. Iuterpret. Iur. 28. GEB.
77 Hal.efl. cE8. . 78 Hal inferitet. GEB. — 79 Hal. effet. GEB. äo
i
82, Flor. recentius et tamen perneceffarie s adicri-
Etiam Hal. fons erroris eft manifeftus, cre-
| 83 Hal. alieuet. GEE. 84
86 Hal. effet. GEE.
$89 Ap. Hal.

'aur. E Verentur. GEB.

diderunt gerundium effe participium. GEB.
Ap. Hal. vt, abeft. GER. 85 Hal referre. GEE.
87 Hal effe flipslatum. GEB. — 88 Hal. adquiritur, GE B.

IT

proponatur, coheredes eius id ignoraffe, quod forte ipfi quo-
que ex neceflariis fuerint, poteft adhuc p',dfefïiuref'ponderi:
quo ?* quidem cafu ?? illudffguenturum; vt, fi füae condicio-
nis ?3JJcoheredes ifte feruus habeat, inuicem bona fide fernire
videantur. J . (uu) 43 145
XLIT. CersvslilbrojVl,)Digeftorum. Sr xco ääæ
cem iftipulatus a Titio, deinceps ftipuler a Seio, quanto minus
a Titio confequi poffim, fi gecäm petiero a Titio, non libera-
tur Seius: alioquin nequicquam mihi caudtur ?*: at fi iudi-
catum fecerit Tlitius, nkhil vltra Seius tenebitur. Sed ?5 fi
cum Seio egero, quantumcumque eft, quo minus a Titio exi-
[gere potytero/ ^* eo tempore, quo iudicium inter me et Se-
$um acceptum eft, tanto minus a Titio poftea petere poffum.
. : & Savc . . * :
$. r. Labeo ait, cum decem icurari] ^* ftipulatus fis, ideo non
poffe te- ^? décem dari oportere inténdere, quia etiam reum
locüpletiorem ?? dando promiffqr]liberari poffit: quodfcilicet
fignific&g 'o?
reum locupletem offerat. d5 TI/M.

/g(DE IVREIVRANDO *, SIVE VOLVNT A-

219

RIO, SIVE NECESSARIO, |SIVE| .
s IVDIECTIALI . :
v A L D

iGArvys libro—V.-—ad—Edictum- dul ia

B(/EAXIMVM remedium . expediendarum litium in ufum ve-
ligatorum, vel ex auftoritate iudicis, deciduntur controuer-

fiae.
IIL. PAvrvs ülibro XVIIL-ad Edictum. IvsrvRAx-
pDvM fpeciem transactionis continet: maioremque habet au-
Ctoritatem, quam res iudicata.
HL VrPrANvsdbro—XH.-ad—Edictum. — ÁrT
Praetor, St 18, CVM QYO AGETVR, CONDICIONE DE-
LATA,IVRAVERIT.*Eum, cvM QvO AGETVR, ac-
cipere debemus ipfum reum. Nec frufítra adicitur, coN Dr-

3
-t

enim iurauit: alioquin facillimus * quisque ad iusiurandum
decurrens, nemine fibi ? deferenteiusiurandumJoneribus actio-
num feliberabit. $. 1. Quacumque autem aCtione quis con-
ueniatur, fi iurauerit, proficiet ei iusiurandum: fiue in per-
fonam, fiue in rem, fiue in factum, fiue pgenali actione, vel
quauis alia agatur: fiue de interdicto. (*$. 2. Sed et fi de con-
dicione perfonae fuerit iuratum, Praetor iusiurandum tuebitur:
| vtputa,

poteft, abeft. G E. go Hal. poffent. GEB. 91 Hal. quae, fed pro errore
typorum agnouit ipfe. BR. 92, Hal. inferit et. G E B. 93 Flor. olim fuit z
vt fi fuae couditionis domznica coleretur deberi idem coherez?es' ifle feruus etc. quae
cum neque repetita fint, neque anticipata, vidc.ntur fere alia (lu-aedam hic exci-
diffe, vnde haec pendeant. Nam vix eft, vt fuperuacua de nihilo fc.ripta vidert
poflint. . Confului VII. codices, at conueniunt in lectionem, quae aic,cit. Ha-
bebat autem Vat. II vt fi[f(uae condicionis dominica eodMleretur deberi idem co-
beredes etc. et-expuncta funt Nemo diuinaret vnquam, vnde haec
venirent, qui i'-pfiun Cod Flór. non contuiiffet,. idæque fimul indubitatum argu-
mentum eft defcripti ex eo codicis. BR. — Reliqufifunt: Darb. Otob, Var. iHi. 8
C;-u?.räynkersh.g;gm 94 Hal. caueatauv. GE B. 95 H-al. inferit et. GER.
96 Hal. potero. GEB. —— 97 Florentiae recentius et fufpenfa manu cur in cw-
rari deletae, et repofita d. — Forte legendum: dari cuvari, vt eft in alleg. a Gq-
thofr. lege 67. $. 1. iufr. de Verb.. Obligat. Plerique codices habent t» dari,
tres nempe e quinque. Duo religui vt Taur.|Hal. decem dari curavi. BR. iI'rf::;
illi: Otob. Tr(ïif. Bynkersh.; d. WÍr. ecS. Crac. GE x. 98 Hal. infe-
99 Haf. locupletem. GE B. 100 Ita Taur. fed clara ct

rit praecife. G ER. . ; z .
Nec aliter codices et editiones, BR. Etiam

inta&a fcriptura eft Flor. fignificat.
. Hal. GER. :
] Peculiari commenzarió hunc Digeftorum titulum illuftrauit Guil. Bar-
claius, quem reperies in T/ef. Inr. Rom. T. IIT. col. 90p.fegu. GEB. — 2 Hal, appo-
fita adprimum SIVE ftellula, in margine notat: baec alias omnia defuut. G E B.

3 Hal.zurauerit, G E B. 4Hal. facillime. GEB. 5 Yaur. fiVi, etxinox liberaV'it.
as W GER,

* * u 2175 E P E
V RR NT EC i *æm ,

' .
bp U^ T

, non effe cogendum eum accipere iudicium, fi !u /

nit iurisiurandi religio: qua vel ex pactione ipforum li-

CrowE DELATA:Knam Ífi reus iurauit ?, nemipe €i iusiuz,
randum deferente, Praetorlid-iusiurandum noón tifebitur : fxþä J us a, Em

€ if i« ÜLorcerr
9. XI :
A 7 : ) , J4—-
(Omin cu CeCErPiev
lm | 4 4
4€6evc cOean.

3 L M

E / ex w
ob u ;cwtccfwn—;ï .
L 9 /wv"m LA
—.//r.';dümv
J as poTEico,
F A '
L t ans, Á g

a. , ;

) A ,

-d

n ERE ho

T4À Lexfa /ïfm

Ü
LA at |
Tog x. dars

D o'-"-/

220
vtputa, detuli $ iusiurandum, et iurafti, in poteftate mea te
non effe: tuendum erit iusiurandum.c;2$. 3 Vnde Marcelius
fcribit, etiam de eo iurari poffe, an praegnaä fit mulier, vel
non fit: et iuriiurando ftandum. — Denique; ait, fi de poffes-
fione erat " qugeftio, feruari oportere: fi forte quafi praeg.n?'þ
ire in poffeffionegfi volebat, et |cit, ei contradicerétur, vel ipfa
iurauit fe praegn?item, vel contra eam iuratum eít: nam fi
, ipfa, ibit in polleffionem fine metu,

mulieri iuranti iusiurandum, ne conueniatur, quafi calumniae
caufa ventris nomine fuerit in poffeffioneyfí ?, neue vim pa-

/j9) tiatur in poffeffione./ /Sed an iusiurandum eo vsque Eroüt, vt
" Lf goft editum partum non quaeratur, ex eo editup 7;an non
JL ajUe [ fit, cuius effe dicitur, Marcellus traCtat? Etait, veritatemjelle
L fbl quaerendam: quiaiusiurandumjlteri neque prodeft, neque no-
LU vf . ä—.&gäu cet: matrisügitun 1usxuraqdunäpartu£ non proficiet, nec no-
XW. cebit, *?9 fi mater detulerit, et iuretur, ex .eo; praegnans non

eíffez. $. 4. Iurari autem oportet, vt delatum eft iusiurandum :
ceterum, fi ego detuli, vt per ** Deum iurares, tu per caput
tuum iuraíti, d 4e6 Em XX : :
IV. Pavrvs dibro/XVIIL ad Edicum. Vkr filio-
rum tuorum !?,
V. VrPrANVvs|lbro XXIL-ad-Edictum. — Now
ERIT üuratum *? habendum iusiurandum. Quod fi exegi,
vt per 7^ falutem tuam iurares, et iurafti, ftabitur: omne
enim omnino licitum iusiurandum, per quod voluit quis fibi
iurari, idoneum eft: et, fi ex eo fuerit iuratum, Praetor id tue-
bitur.
füitione *9 iuratum eft,j ftandum,refcripfit. $. 2. Dato iure-
iurando, non aliud qudZeritur, quqmæiuræþgm fit: remiffa
qudeftione, an debeatur: quafi fatis probatumfit iureiuran-

do. d

d " :
.L,"mm -*-Ziï -7
$. 3. Sed fi quis illicitum iusiurandum detulerit, fcilicet
improbatae publicge *7? religionis, videamus, an pro eo ha-
beatur, atque fi iuratum non effet: quod magis exiftimo di-
cendum. $. 4. Si neque iuratum eft, neque remiffum iusiu-
randum, pro eo debet haberi, atque fi res in, iusiurandum ad-
miífa non effet: proinde fi poftea iurare paratus ngbf.it, nihil - ei
hoc iusiurandum proficiet:[quia ex eo, quod delátum éft,iu-
ratum non eft.

L1.$2E.

——

SME denest. VI. Pavrvs llibro XIX.-!5-ad-Edictum. Rrewrr-
JJ5 *rrT lusiurandum, qui deferente fe, cum paratus/effet aduer-
" . farius iurare, gratiam ei facit, contenitus voluntate|fufcepti iu-
L .b5 risiurandi. Quod fi nonjfüfcepit iusiurandum, licet poítea
Xi£ae U parato/iurare actor nolit deferre, non videbitur *? remitfum:

nam, quod fufceptum eft, remitti debet.
VII. VrPriawvsilibrofXXIIad Edictum. ArT Prae-
tot, EIVS REI, DE QVA IVSIVRAÁNDVM DELATVM
FVERIT, NEQVE IN IPSVM, NEQVE IN EVM, AD
QVEM EA RES PERTINET, ACTIONEM DABÓO. Er1vs
R EI fic erit accipiendum, fiue de tota re, fiuede parte fit iu-
ratum : nam de eo, quod iuratum eft, pollicetur fe aCtionem
non daturum, neque in eum, qui iurauit, neque in eos ?9,
qui in locum eius, cui iusiurandum delatum eft, fuccedunt:

( 4 À Q
J

G E B. 6 Hal. inferit tibi GEB.
habet in margine: alia$ deefl. GEn.
antique poft editus, fuperícriptum ; fit.
editus fit, annon, — Vulg. et Hal. ex eo editus fit, au non fit. Nefcio cur non-
nulli codices habeant editum fit. Immo in Otob. fa&um: watus fit. BR. Ha-
bent editumlBarb.-ü Bynkersh. in hoc tamen ex: editum fit, fa&um : editus fit,
et ita ab initio ha'i)uere S. Cruc. et Treuif. GEB.
II Bafil. «zzà oU 9«o?, aduerfus Deum. BR. 12 Vid. Plin. 7I. Epifl. wit.
Quintil. Inft. Orat. lib. IX. c. 2. Senec. Controuerf. 27. — Adde Bócler. ad
"Terent. Heautontim. AG. V. Sc. 4. BR. .13 Gothofr. in nota: Al. ratum.
Et fic Taur. in margine ratum, tam autem antique literae ; funt deletae, vt va-
tum, merito in textum fit recipiendum. — Et habent omnes editiones. B R. Etiam
Hal. GE &. I4 Bafil. xz72 74& cwrweíae, admeríus falutem. BR. 15 Sic
Gentiles magiftratum inituri fub Impp. Chriftianis per deos fuos iurabant, vt li-
quet ex oratione Libanii pro templis,zn fine. Ydem, quod in hoc $. eft, dixit
Martialis XI. Epigr. ?. fi legamus, vt recte legit et reftituit Voffius ad Melam

7 Hal. praefixa voci qmaeflio ftellula,
8 Hal. poffeffione. G E B. 9 Flor. fub-

DIGESTORVM .LIB. XIL

fi contra eam, non ibit,
quamuis vere praegnas fuerit: proderitque, inquit, Marcellus,

$. r. Diuus Pius iuréiurando, quod proprim *? fuper- |

Forte fola tranfpofitione vtendum: ex eo -

10 Hal. praefigit et. GEB. -

LILUL h
VIIT. PAvrvsiibroXVIIL ad Edictum. E-rrAM st

in rem fuccelfferift ?*.. !
IX. VrrrAwvs libro XXIL-ad-Edictum. | NAw,
POSTEAQVAM iuratum eft, denegatur actio: aut fi contro-
uerfia erit, id eft, fi ambigitur, an iusiurandum datüm fit, ex-
ceptioni locus eft. $. r. Iureiurando dato, vel remiffo, reus
quidem adquirit exceptionem fibi, aliisque: aétorjverojactio-
nem adquirit: in qua hoc folum qu£eritur, an iurauerit, dari
fibi oportere: vel, cum iurare paratus effet, iusiurandum ei
remiflum fit. . $. 2. Si dannetur quis poft iusiurandum ex fa-
mofo,iudicio, famofum effe magis eft. . 3. Si is, qui tem-
pää ?2 aCtione mihi obligatus erat, detulerit iusiurandum,
vt iurem eum dare oportere, egoque iurauero, tempore non
liberatur: quia poft litem conteftatam cum eo perpetuatur
aduerfus eum. obligatio. $. 4. Si minor vigititiquinque annis
detulerit;fet hoc ipfo captum fe dicat, aduerfus exceptionem
iurisiurandi ?? replicári debebit ?^, vt Pomponius ait. Ego scé:prüa-
autem puto, hanc replicationem non femper effe dandam, fed ^"*
plerumque ipfüum Praetorem debere cognofcere, an captus fit,
et fic in integrum reftituere: rec dmhi vtique, qui ?? minof
eft, ftatim et circumfcriptumfe docuit. Prgeterea ?5 exce-
ptio ifta, fiue cognitio, ftatutum tempus poft annum viceyffi-
mum quintum non debetiegredi. $. 5. Sed et fi quis in frau-
dem creditorum iusiurandum detulerit debitori, aduerfus ex-
ceptionem iurisiurandi, replicatio fraudis creditoribus debet .
dari. o-Prfete*rea fi fraudator detulerit iusiurandum creditori,
vt iuret ^" fibi décem dari oportere, mox, bonis eius vendi-
tis, experiri volet, aut denegari debe£ actio, aut exceptio/op-
ponatur fraudatorum Q;;gditorum. $. 6. Iusiurandum defen-
foris vel proCuratoris,*-Leii ab aduerfario delatum, prodeffe, ex- ] 9t re&.
ceptionemque domino parere, Tulianus fcribit. Idemergo di- ^47*
ceüdum erit, et f datus ad petendum procurator, reo defe-
rente, iurauerit dári mihi oportere: nam aCtionem mihi parit.jp«««t.
Quae fententia habet rationem. $. 7. Si petitor iü?aüfþöf-
feffore deferente, rem fuam effe, aCtori dabitur actio: fed hoc
dumtaxat aduerfüs eum, qui iusiurandum detulit, eosque, qui
in eius locum fuccefferunt: ceterum aduerfusjalium fi velit
praerogatiua iurisiurandi vti, nkhil ei proderit: ié26^», — ——
X. PAvrvs ibro! XVIIL. ad Edictum. QvzraA non/! * !
?8 alii nocere, quïfcï lo i M
SEDä[(/ü:WJ'(f:

J inter alios actum effet.
XI. VrPiAmvs.lbro XXII. ad Edictum.
sr'poffeflori fuerit iusiurandum delatum X'iuraueritdWé rem :
petitoris non effe, quamdiu]|quidem poffidet, aduerfus eum;]qui - g—æ :
detulit iusiurandum, fi petat, exceptione iurisiurandi Lv-tgtur,ïaää;,f
fi vero amiferit poffeffionem, aCtionem non habebit,ne quidem -
fi ?? is poffideat, qui ei iusiurandum detulit: non enim rem
fuam effe iurauit, fed eius non effe. .—r&. Proinde fi, cum
poffideret, »-et) ** deferente petitore rem fuam ?? iuraujt,
confequenter dicemus, amifla quoque poffeffione, fiis, qui de-
tuli£ tusiurandum, na)((&us fit poffeffionem, actionem in fa-
Ctum ei dandam: et fructus ?? perceptos ex re, quam meam
effe iuraui, reftitui mihi placuit: fed et partum editum, fe-
| tusque

deb

L. $. 1. 48. BYNRE. Vel potius I;b. F. c. $. pag. edit. Gromou. 361. GER.
16 Hal. ad vetba: propria fupevflitione, in margine habet: alias fupev[litiofe.
Conf. ad h. l. Bynkersh. V. Obf. 2. GER. 17 ita eft Florentiae publicae,
fed manifeíto vitio pro pablice. |BR. — Attamen et Hal. habet publicae. GEB.7JZ1 -/!(X)So.'
I8 Hal. Eb, XVIII. GEE. 19 Taur. videVitur. MHal. videtur. GEB. — 20 ;LL'J"WM

Hal. eum, et mox fuccedit. GEB. 21 Hal. fuccefft, GEB. — 22, Vulg. tem-. M
DP 4

porali. BR. 253 Taur. habet jusiurandi, typographico peccato. Sed et Flor. .—
olim erronee Zurisiurandum. BR. —— 24 Hal. debebit id veplicari. G ER. 25 — MI/CÀ ng
Hal. wec enim vt quisque minor. — Vulg. nec enim vtique quod iminov. BR. — 26 "d *

Hal. Propterea. GEB. 277 Hal. iuraret. GEB. 28 Hal. debet, et in fine
efl. GEE. — 29 Hal. inferit et. GEB. — 30 Hal. nec quidem etiam fiis. GER.
31 Repetitio eft finalium literarum antecedentis vocis. — Quare nec codices h
bent, nec editiones, In Otob. adfuit, fed eft expunc&tum. Bynkersh.wäääää/
nunc habet. Bz. — Non habet Hal, nec Barb. Treuif. Bynkersh;/alter. G E B.
32 Halinferit effe. GE s. — 33 Hal. inferit etzam, praecedenti et; omiffo. GE B,

34

; !ijm'mf'

1,

I

|
i[jffi:

m d

DIGESTORVM LIB. XIL TIT. II | TE

tusque pecorum. reftituendos conftat poft iusiurandum dela-
tum. $, 2. Item fi iurauero, vfumfructum alicuius rei vel
meum ,eH'eL, vel dari mihi oportere, eatenus mihi competit
actio, quatenus, fi vere vfümfructum haberem, duraret: qui-
bus vero cafibus amitteretur, non competit mihiactio. Sed ?*
fi rerum, in quibus vfusfructus(propter! abufunrjiconftitui non
potelt, inrauerit vfümfructum fe habere, vel ftbi deBeri, elfe-
&um iurisiurandi fequendum arbitror: idéóque tunc quoque
videri eum recte iuraffe puto: et ex eo iureiurando polfe [pe-
terelvfüumfructum, caut&one oblata. $.,5. Si, cum de here-
ditate inter me et te controuerfia effet,diurauero hereditatem
meam efle, id confequi debeo ??, quod haberem, fi ifecundunv
me de hereditate pronuntiatum eflet: et non folum eas res
reftituere debes ??, quas tunc poffidebas, fed|et|fi quas poft-.
ea cgepiffes poffidere: perindeque haberi, quod iuratum eft,
atque fi probatum effet:gidcirco vtilis aCtio mihi competit.
Quod fi ego ex éadem hereditate poffiderem, tuque coepiffes
petere eam a me ?7, cum aduerfus te iuraffem, exceptione me
vti debere iurisiurandi. Plane fi alius a me hereditatem pe-
tere cdeperit, dubium non erit, Y£ et Iulianus fcribit, nxhil
mihi iusiurandum prodeffte.
Lhotes NI RE w-x-ta-Navs-dibro-EX- : InEM
eft et fi ego a ?? quolibet alio poffidente ré$ hereditaria$ pe-
tere velim: quia et fi petiffem a te hereditatem, et probàtlem
meam ^?, nihilo minus ab altero petendo, idipfum probare ne-
cefle haberem. - |

XIII. VrnrrAwvsllbro-XXIE-ad-Edictum, S1 pnvo
patroni effent, et libertus altero deferente iuraf.'fetä fe libertum

C 35&.

^"te7to

* eius non effe, vtrum[alteri| totius debitae DüsPeinsqportionisy
. an vero dimidiae debitae eis/ partis bonorum ^^ ^pofleffio/com-
peteret? ^? Et ait, fi is, Cui iuratum eft, patronus fuiffet;íal-
teri fuae partis bonorum polieifionem competere: nec ei
prodeíle, quod aduerfus alterum libertus iuraflet: multum ta-
wdjifeu,, fien fidei et ag(*?cor;ta/tlgrjpud iudicem patronum habiturum,
d. quo magis folüm fä[ patronum(probaret, quod libertus iuraffet,
CUP " alterum patronum non effe. $. r. lulianus *? ait, eum, qui
&., iurauit fundum fuum effe, poft longi temporis praefcriptionem
Quf éx; , (etiam vtilem aCtionem habere deberéj $. 2. Idem ** Iulianus
me*iP(cribit, eum, qui iurauit furtum fe non feciffe, videri de toto
iuraffe: atque ideo neque furti, neque condicticia tenetur ^? ;

35 Hal. debebo. GEB. — 36 Hal. debebis. GER.
37 Taur. petere ecAMe. — Brenkmannus hoc appellat fubtile inuentum, cum Flor.
fit petereeame , vltima e in petere, practer rem geminata. —Vulg. et Hal. eam
non habent. Brenkmanni itaque fuiffe videtur opinio legi debere, vt hi habent:
petere a me, cum et poffet legi petere eaMe. — Sed placent merito illa fimpli-
ciffima petere a 3:10e. GEB. — 38 Hal.lib. X. GE?. — 59 Ap. Hal. a, abeft. GE.
40 Taur. probaffeMeam. — Hal. probaffemque meam . effe. GEB. 4X Flor. in
contextu erat vtra alteri, poíteaeft cum figno Martis ad oram repofitum : fibz
debitae portionis, et hoc antique. — Sequebatur in ipfo textu: totius debitae pa-
tronis portionis, ex quibus ab ea manu marginali, vt videtur, vox totzus, trans.
uerfa linea deleta, et 79 patronis, vnci vtrinque adpofiti. Rurfus recentior cor-
rigeus zà portomis in margine traiecit. — Re&e autem Taur. primigeniam fcriptu-
ram fimpliciter repraefentauit. — Codicum diffenfus eft infignis. — Primumin his:
vtrum altevi totius debitae patromis portiouis, nullus agnofcit vocem(patronz»
Abeft quggine, vox totius. uius tamen veftigium inueni in Otob. fed . erafa eft,
repofitc^: ffP* an, quam le&ionem etiam habent Pal, l. et Bynkersh.jBarb. quo-
que Pal. IHi. et Taurin. III. fed transpofite: am fibi. Rurfus Pal. II. et "Treuif.
pro co habent: fibz a?zte,ïatque hanc le&ionem amplexa eft Vulg. et Steph.|,Vat.
III. pro zz, habet azt, ituerfo fimul ordine: vtram aut alteri fibi debitac'poæ'-f
tionis, a" vero, Alterum membrum huius loci expreffit Taur. a2 vero dimidiae
debitae eis partis bonorum. —Atque hic rurfus omnes pro eis, reponunt ei, ita
tamen vt plerique ex illa s finali in gezs, fecerint fuae. — Ita Pal. II "Taurin. HI.
Barb. Otob. Treuif. et Bynkex*sh(.'äïui ómnes;debitae ei fuac partis. . Yn Vlt IHif.
7b [4ge expun&um eft. . Sed idem in S. Cruc. poft c7, fuppletum. In aliis 73
[&uae, loco eft motum, vt fit in defcribendo. ta Pal L. partis fuae debitae &i
Pal. IL. debitae ei partis fuae. Yn Barb. et Otob. obferuaui deeffe vocem dim
dige, Ya Vulg. totus locus ita fe habet: vtram. alteri ante [ibi debitae porti
"is, an vero dünidiae debitae ei fuae partis bonorggs etc..— Hal. ita: otrwmi alte

34 Hal. inferit et. GER.

.qui iurauit fe furtum ** j5e,fecitfe, hoc folg/ ^9. nomine, con-
/ J' 8 : EE :( d od A s ,-w - e' E ,.
dictione fi conueniatur, exceptione vtátur *?? ceterum fi con-

*5 «'.' ^ C 52 k UM - *s ; .773a m -
| tempfarejfprobare furem]9?. $. 3. 9i quis iuraugfit,|wendi- 7

.gnori dedifle fundum, non alias

: Graecora. appellabaut. confmmiliter fi ex. parte actovis iuterueniebat veplicatio :

abl

quia condicticia, inqui& 4*"&0"1'01153 furtenetur. Numquid ergo, 3
. z — fütlon €x: rv
tendat, qui condicit, quafi cum herede fe fütis agere, non de-
bet repelli? et quafi4wevenepse ?? condictiol? & dari debet ad-

: À : k*Wt'OV (S äï'äw:
uerfus furis heredem: nec pati eum iudex fdebet, fi cóepgrit

CxC6g s vrvCiernar A. )?ro
p» N/-;:-/.'hmw
diffe e- ei rem i ex empto agefe' poterit, vtgei)cetera U reuss
praeftentur: id eftjTes ?? tradatur, et de euictione caueatur.
An tamen ad pretium confequendum, ex vendito conueniri
poffit, videndum, Et fi quidem -e£-5^ de hoc ipfo iuratum
eft, ?? quod pretium folutum eft, nulla pro pretio a&tio fu-
pgg'eft: .ü vero hoc non fuerit iuratum, tunc confequens eft,
de pretio eum teneri. $. 4. Idem dicemus, et fi quis fotie-
tatem feciffe iurauerit: nam etlis pro focio poterit conueniri.
$. 5. Marcellus etiam fcribit, fi quis iurauerit ob deCem pi-
eum pigneraticia agere polfe,
illud adicif??, fortaflis eum.
fuo poíffe conueniri. Quod

l pO i,
[- 71l i. cac: x w nge:
31 t ob a, oocun

quam fi deéem foluerit: fed et
etiam in;de&em, ex iureiurando
magis probat: cui Quintus ?* Saturninus confentit 58: ar-
gumentoque ?? vtitur eius, qui iurauit, eam, quae vxor fua
fuerit, rem fibi in dotem dediffe: nam et hic vxori ait vtilem
de dote aCtionem dandam: quae non effe extra aequitatem po-

üfa, non negauerim. $. 6. 51 quis iurauerit in re pecuniaria Ro dl
pér genium Principis, dare fe non oportere,et peierauerit 99: jotua— . - |
vel, dari fibi oportere, [vel intra certum tempus iurauefit fe j« yeno f £
foluturum, nec foluit: Imperator nofter cum patre referiplit, &* — $& .

fuftibus eum caftigandum ** dimittere: et ita ei füperdici ?*
[a] N k
(rgererOc pb opvvsjj6 ?. has Ultru. vecoquorcuritar Aprcares prer/a: mestaaz. ceTerum L. —
L-4 feojamtag : Kiéofauta, ni Tullor |
XIV. PavrvsdibroHl-S4adEditum. QvorrEWs n';äc/h'i?f-,
propter rem iuratur, nec parenti, nec patrono remittitur ius- ^ ^ ^/
iurandum: propter rem autem iusiurandum exigitur, veluti de 1.5 4£«£42c &ws.
pecuniacredita, cum iurat aétor, fibi dari oportere:(vel reus E. 1225« /4 ««
fe gïare non opqrt;ereiþ ldem efz, cum de pecunig] confütutaz D ad£era manc. Á
iusiurandum exigitur. x I kcbs

fb d. a
XV. Inzw libro VI. ad-Ediétum, Ap rkRsONAS
egregias, eosque, qui valétudine irppgzdiunütur, domum rpitti ct eos
oportet ad iurandum 95. opercat eetear — ) Yeret tht — -

. XVIL VrPIANVS libroX.adEdicum. Sr PATRO-
NVS

vi debitae fibi portionis, am. vero dimidiae debitae ei et fuae partis bomovume etc.
B R. 42, Hal. coupeteret, Iulianus quaevit? et azt. GEB. 45 Hal. Idem.,
loco Isliguus. GER. 44 Hal Item,loco Idem. GEB. 45 Hal. teueri-
G E R. 46 Taur. znquiD. GEB. 47 Gothofr. in nota: 4 non fecitíe.
Ne feciffe quafi per Graecifmum, vbi 3 mow, et me, notat. Malumus tamem, :
"on feciffe. Yta etiqm Codices et Editiones. E R. Etiam I.—Ial. et Codd. S. Cruc. - ä w (
'Treuif. et Bynkcrs"ï ^Barb. et Otob. per compendia ícripturae.| G E B. 48 ? buic —^723
Van de Water 1I, Óbferu. 10. exiftimat legendum cffe: boc fuo nomine: GEB. LA^ (J/& n.«.
49 Hal. ctetur. GEB. 2O Confer lac. Curtium J. E. 62. Ceterum Hal. M : | |
in Graecis latine verfis: vniformis aut potius vnimembris ( ita nempe etiam háà- :
bet Vulgata) puta quae vt femel iuteutata eft, exceptione repellz mon poffit, nans
vbi locum babet exceptio, ea 9uksgü &ywy3v, boc efl, bimeqzbrepm actionem, quod
viciffn et veus aloris partibus iu exceptioue comprobanda jungeretmr, eieres

veuieoli vocabant, quafi trimembrem et fic deinceps. GEB. 31 Elor. eft con-

diclicio, forte pro coudiclicia. Ad finem eo eft fuperfcriptum. — Credo inde na^ — ,
tum effe, quod tam codices quam editi hic inferunt ez, E quinque MSS. prlqu
: BR. Hal--:

P
condiclio duo, S. Cruc. et Otob. habent condszz*tiazvt diuinabamus.. ! ; *c'r/ ,
quoque habet condiclio ci, Reliqui Fodices; Barb. Vat. Ill. T'rcnii. .Im.mO et'f,ä.: i us :/0 EC
Bynkershockiani qui condiccio ei exhibent. GEB. — 52 Vulg. fi coeperit :5 ten- p M (Z/J ]
tove, furem. emn effe probare, BR. 53 Hal vt res, GE B. 54 Ap. Hal. äg& /- :
et Vulg. et, abcft. BR. 55 Ml praefigit et. GEB. 56 Hal. et Vulg. (AERf- LUf
adicit. BR. — 57 Vulg. inferit Mutius. BR. — 58 Hal. confeufit. GEB. — 59 |
Hal. inferit bic. G EB. 6o Hal. peierauit. GEB. 61 Hal. et Vulg. caffi-
gatum, dimitti. BR, 62, Hal. fuperindici, conf. Rad. Fornerium L Rerum
Quotid. 13. GER. 63 d elt: temere ne iurato. Hal. pezful(:fnter ne iurato.
G E R. 64 Hal Hlb. L. GEN. 65 Hal et Vulg. ad imsiurandwi. BR.

Vv2

[L/Etä a. 129 4287 27 Id P RAITA "T. J (/y" 1/71

j

V fv , b

(" AXCESS

Quecdam aiwnt;,
4€à À . et cal ; saec Y U.

3

[
t

m t /87;&

E )?7?-
JUs6x €; b

f A' "("' T

"-

i

DIGESTORVM LIB. XIL TIT.

222
Nvs libertam fuamwgrgþuxerit, non compelletur 99 iu-
rare de rerum amotarum iudicio: fed et fi ipfe deferat iusiu-
randum libertge fuae, de calumnia non debet $7 iurare.
XVII. PavrvsiHibro-XVIIL-ad -Edictum. | Ivsrv-
RANDYM, quod ex conuentione extra iudicium defertur, re-
ferri non poteft. $. r. Pupillus tutore ayfCtore iusiurandum
deferre,debet: quod fi fine tutore adétore ?9 detuléfit, exce-
ptio quidem obftabit, fed replicabitur *^: quia rerum admi-
niftrandarum ius ei non competit. $. 2. Si tutor, qui tute-
lam gerit, aut curator furiofi prodigiue, iusiurandum detule-
rit, ratum id haberi debet: nam et alienare|res, et folui eis
poteft: et agendo, rem in iudicium deducunt. $. 3. Procn-
rator quoque quod detulit, ratum habendum eft: fcilicet, fi
- aut vniuerforum bonorum adminiftrationem fuftinet *?, aut fi
idipfüm nominatim mandatum fit, aut fi in rem füam procu-
rator fit.
XVIII. VuLpPrANvsllibroXXVE. ad-Edicttum, ArrAs
autem procuratorem deferentem iusiurandum non effe audien-
dum, (Iulianuslibzo-deetmo-Digefrorem- fcribit: nejf ** poftea
reus, qui femel iurauit, a domino conueniatur: nec mul.tum
ei proficere, fi fuerit ei de rato cautum: fiue enim dominus
petat, cogétur docere reus liquido fe—mraüe&ïïï& fcilicet ex-
ceptione: fiue ex Ripulaïioqe de rato agat, neceffe habebit
ipfe de periurio fuo docere. 5&.^««'€, .
XIX. Inew dibro-XXVL. ?? ad EdiCctum,

S L ITA-

QvE mandatum f Wt procuratori, vt petat, ille ** iusiuran-

dum detulit, aliud fecit, quam quod mandatum eft.
XX. PaAvrvs iibro-XVHE-ad-Edictum. SkeRvvs

quod detulit vel iurauit, feruetur **, fi peculii adminiftratio-

nem habuit. : |
Lhep XXHMGAivslibro V. ad EdiCctum prouinciale Hvic

enim folui quoque recte poteft: et ** nouandde obligationis

hus| habuit. ( R WU
74. XXII. iPAvrLvs, dibro XVIIL. ad-Edictum. | Qvr-

—

DAM 75.et/de peculio aCtionem dandam in dominum, fi acto-

ri détuléfit feruus iusiurandum. Eadem de ** filiofamilias|

dicenda funt. pr.xXMll. 2e:iXXwpM, . (5.
XXIIH. VrrrAwNvSiibreqXXVE-ad-Edictum. — Sz
sERvvs iurauerit, dominum dare non oportere, exceptio dó-
mino/indulgenda éft, fibique aduerfarius imputabit, qui feruo
detulit iusiuraridum. ao k d
| XXIV. PavrvslibroXXVHE. ** adEdiéttum. Mvr-
TO "? magis proderit patri|religio filii, cum quo etidfn ludi-
Ccium confiftere poteft *9. Ipíi autem referentes ?*, condi-
Cionem eorum, quibus fubiecti funt, non faciunt deterio-

rem. |
XXV.VrPrANvslüibreXXVE-adEdiéctum. SEDp ET

fi feruus meus, delato:wel-relate ei ?^ iureiurandojiurauit 93-

rem domini effe, vel ei ?* daguyoportere, puto dandam mihi
a€tionem vel pacti exceptionem, propter religionem et con-
uentionem. -
". XXVI. Pavrvs dibro—VIHL-ad-Edictum. — Qvz
IVRASSE dicitur, nihil refert, cuius fexus, aetatisue fit:
omni enim modo cuftodiri debet iusiurandum aduerfus eum,
qui conteftus eo, cum deferret, fuit: quamuis pupillus non

videatur peierare: quia fciens fallere non videatur. $. r. Si
pater, filium dare non oportere iurauerit, Calfius QeiPondit]
r vt

67 Hal. inferit ;ipfe. GER.
69 Taur. replicaVitur. GEB. 70 Hal. fuflineat.
72 Hal. lh. XXII. GEB. — 73
75 Flor. hoc et, fup-

66 Hal. compellitur. GER.
toris aucloritate, GEB.
GEB. 71 Hal. et Vulg. ze poflea, B R.
Hal. inferit autem. GER. 74 Hal. feruatur. GEB.
pletum eft, et non adeo antique, ftellulis itaque fignandum erat. BR. — 76 Hal.
inferit putant. GE B. 71 Hal. Eadem et in filiofamilias. GE B. 78 Hal.
lib. XVIII. GEB. 79 Vulg. Quanto magis. B R. 80 Hal. poterit. GER.
81 Vulg. defeventes. B h. 82 Àp. Hal. e, abeft. GE R. 83 Hal. zurarit.
GE B. 84 Ap. Hal. iterum e, abeft. GER. 85 Gothofr. in nota: Dmo-
bus veij. Yta nempe Hal,. omiffa praepofitione Iu. GER.

éItem Pomponius ait, eum, qui furtum fibi fattum alicuius|

68 Hal. fine ta-

86 Hal. et Vulg. |

II.

Jed
et patri et filio dandam exceptionem iurisiurandi. /Si pater
iurauerit, in peculio nihil effe, filius conueniri poterit: fed
et pater ita conuenietur, vt poft adquifiti peculii ratio habea-
tur. $.2. lurisiurandi condi&io ex numero elfe poteft videri
nouandi, delegandiue: [quia proficifcitur ex conuentioné :l
quamuis habeat et inftar iudicii, — — J^ee eeraeneo- »
XXVII. Garvsllibro V-ad Edictum prouinciale;// Ivs-
IVRANDVM etiam loco folutionis cedit.

XXVIII, PaAvrvsüibroIXVIIL -ad Edictum.

;f/;gls s g.

DVOBVS reiä&ipulandi, ab alterojdelatum iusiurandum etiam *

alteri nocebit. $. r. Quod ** reus iurauit, etiam fideiuffori
proficit : 57 a fideiuffore exactum ig;&gandugn, prodeffe etiam.
re?o,ïL-CaiüLä £t4Iulianus aiunt: nam Qquia;^* in locum folutio-
nis fuccedit, hic ?? quoque eodem loco.haäendum eft: fi mo-
dogideo interpofitum eft iusiurandum,fg 4de ipfo contractu,
et'de ré, non ?? de- perfona iurantis ageretur. $. 2. Si ei,
qui debitorem mepm in iudicium exhibere promifit ?^a, iusiu-
randum détülerym, isque iurauerit, fe omnino exhibitionem

—

P
| Z.
w

eius non promififfe ?*5, prodeffe debitori meo id nondebet: fi

x j e * e ? : ^ . -j ('9': '—'ai' £ r *
vero iurauerit, fe nihil mihi praeftare oportere, diftinguendum

fit ??, et replicafjone emendandum, vtrum ideo iuraugfit,an ?3 -

quia poft promiffionem exhibuerit, an vero quia foluerit.
Quod et in fideiufforeyf ?^ debiti diftinguendum $20 -T

u Ex duobus reis promittendi eiusdem pecuniae ?77alter iura-
Uit: alteri quoque prodeffe debebit. $. 4. Exceptio iurisiu-

randi, non tantum Íi ea actione quis vtatur, cuius nomine ex-

egit iusiurandum, opponi debet: fed etiam fi alia, fi modo ea-

dem quaeftio in hoc ?* iudicium deducatur, forte Mi ob/aCtio- ti«ex:jab 6

nem mandati, negotiorum geftorum, focietatis, ceterasque fi-L?" 42«

milfs ?* iusiurandum exatctum fit: deinde jexlisdem caufis
certum condicatur: quia per alteram actionem altera quoque
confumitur. $. 5. Si quis iurauerit, fe non rapuiffe, non de-

b&t adiuuari ?? hoc iureiurandójin actione furti ??, aut con- ,

dictione: quia aliud eft furtum feciffej*??, jquo clam fie-
ri poteft *. $. 6. Colonus, cum quo propter fuccifas forte

I. f* : as l D » * f*9
arbores agebatur ex locato, fi iurauerit fe non füccidifle, fiue

d i b AL

g;legeggäbjm tabularum de arboribus fuccifis, fiue ex? le-]" ] &isecJI.

gel Aquilia d-an'äïli iniurià ?, fiue interdicto quod vi aüt clam.
poftea conuenietur, per exceptionem 1urisiurandi defendi po-
terit. $. 7. Ogae iurauit, diuortii caufa rem fe non amouiffe,

1 non debet;defétitlii per exceptionem, fi cum ea in rem agatur:

et, fl contendat fuam effe,[alio iureiurando opus eft: contra,
fi iurauerit fuam efle,]debet in aCtione rerum amotarum de-
fendi, Et/ómnino hoc obferuandum eft, licet per aliam actio-
nem eadem qugeftio moueatur, vt exceptio iurisjurandi locum
habeat. $. S. Igitur fi quis iuragiït, fe non [etie| condemna-
tum, etiamfi ex &ipulatu iudicatum folui ob rem iudicatam
conueniatur, defendétur per exceptionem. —Contra, fi cum ex
ftipulatu iudicatum folui conueniretur, iurauit fe dare non
oportere, agenti iudicati non vtique obftabit * exceptio: poteft
enim fieri, vt non fit commiffa ftipulatio, licet res iudicata fit :
nifi ideo iuraffet ?^, quod nec damlnatum fe effe dicgret. $. 9.

€

* 0: * * * * . * *
iuraüit ?, non ftatim ietiam. condictionis caufam nanciffib

$. 1o. Item cum ex hát parte iusiurandum et actionem et. eä"
ceptionem inducat, fi forte reus extra iudicium, actore jiin-
ferente, iurB&uerit, fe dare non oportere,(et actor, reo defe-
rente,

inferunt fj. BR. — $7 Hal. praefigit Ztem. GEB.
89 Hal. boc, loco hic. GE g. go Hal.inferitet. GEB. — 91a Hal. promiferit. GE B.
915 Flor.eft promiffffe. GEB. 92 Hal. efl. GEB. — 93 Ap. Hal. an, abeft. G E B.
4 Hal. 44od eodem 1odo et in fideiuffore debiti. Vulg. Florentinae in ceteris fimi-
lis habet fideiuffore, quod neceffarium videtur. BR. — 95 Hal. inferit fi. GE B.
96 Ap. Hal. boc, abeft. GER. 97 Hal. fimiles. GEB. — 98 Taur. adzuBari.

88 Hal. 4uod, loco 4uia. G E B.

GE B. 99 Hal. et in act. f.et condicl. G E. 100 Vulg. inferit: quam va-
puiffe. BR. 1 Hal. potuit. GEB. 2 , Hal. ex. GER. 5 Hal. iuiuriae.
GEB, G Hal. zuraue-

4 Taur, obflaVit. GER. 5 Hal, inrarit. GEB.
: : vit.
M

aisl I DN

l
ffm"m ,

|
(
|
F
t
L

d E

j

|

.3.'-"7.0:;

[^ Z At -

rente *, dari fibi oportere,] vel contra: pofterior caufa iuris-
.jurandi potior habebitur: nec tamen 9. 7þra€iïïäiciïim periurio
alterius fiet: quia non quferetur, an dare eum oportet ?, fed
an aCtor iurauerit. . 4- .. , |
(Ueph$. XXIX. L-Twljf /HON ;fys -?[libro-VI. Difputationum.
f& Qvopf iuralgi,tä'äeferente, noniuraffe te dare ** tibi opor-
"H5tere, et *? aduerfus vtilem aCtionem, qua hoc quáeritur *3,
^* an iuraueris,.tibi dari oportere, opponenda eft exceptio iuris-
iurandi perémentis quéeftionem actione comprehenfam **.
J XXX. Pavrvs ilibro-XVHL-sd-Edictum. | Evw,
Qv1 iurauit, ex ea actione, quae infitiando crefcit *5, aliquid
fibi deberi, fimpli, non duplij perfecutionem fibi adquirere Pe-
dius ait: abunde enim fufficere, exónerare petitorem proban-
i icex "C a. : :
di neceffitate : omiffa hac parte Edicti, dupli aCtio integra

im
maneat;et pqgäiïc dici, hoc iudicio non principalem caufam
exerceri, fed 1usiurandum actoris conferuari. $. T. Si iura-
uero, te Stickum mihi dgre oportere, qui non fitin rerum na-
tura, neckägü;imationem nïdh"iL práeftare reus debet, nifi ex cau-
. fa furtiua, vel propter moras,; ^?: tunc,eniij(etiam poft mor-
L 345 tem ferui glei*tim(atipj. praeftatur. $. 2. Si mulier iurauerit, dé-
s F sce cem dotis|fibi déberi, tota äzf/ fumma praeftanda eft: fed fi iu-
| raüjt,4deeemr fó/dediffe in dotem, hoc folum non erit quae-
| Jïx-qef//färendüm, an data fint: fed, quafi data fiit,[quod ex eo reddi
i dn oportet, praeftandum erit. $. 3. In popularibus actionibus

fUfX

VexTe

bona fide ** exactum fuerit: nam et fi quis egerit, ita demum
confumit publicam actionem, fi non per collufionem a&tum fit.
$. 4. Si libertus, deferénte patróno, iuraüit fe libertum non
effe, ratum habendum -eit iusiurandum: *5-«£-nec operarum.
petitio, nec bonorum políleffio contra tabulas dari . debeat.
$- 5: Si iurauef) vfumfructum mihi dari oportere, non aliter
dari debet, quam fi caueam boni viri arbitratu me vfurum, e&
finitgjvfufru&u reftituturum. :
XXXI. Garvs tlibro-XXX.-ad-Edictum-prouincialé.
ApnMONENDI fumus, interdum etiam poft iusiurandum ex-
aCtum permitti Conftitutionibus Principum, ex integro caufam
agere, fi quis noua inftrumenta fe inueniffe dicat, quibus nunc
folis *? vfurus fit: fed (fiáeKConftitutiones tunc videntur lo-
cum habere, cuma iudice aliquis abfolutus fuerit: folent enim
fÁépe iudices in dubiis ^? caufis, exatto iureiurando, fecun-
dum eum iudicare, qui iuraugfit ?^'. Quod fi alias inter ipfos
iureiurando transactum fit negotium, non conceditur eandem
caufam retraCtare ??. . £ |
XXXIIL. MopzsTiNv sibro-(£ertio) Differentiarum.
IvnisivRANDTI gratiniüfacere pupillus non poteft.
XXXIIIL. VLPrANvsiibro XXVIIL ad Sabinum. Qvz
PER falutem fuam iuraf, Jicet per Deum iuraie vidétur ?3,
refpectu enim diuini numinis ita iurat, attamen, fi non ita fpe-
cialiter iusiurandum ei delatum eft, iuraffe non videtur: et
ideo ex integro follemniter iurandum eft. . — —
XXXIV. IpnEM ilibro - XXVI. ad Edictum. Ivsriv-
RANDVM et ad pecunias et ad omnes res locum habet. Etiam
de operis iusiurandum deferri poteft: nec de iniuria queri ad-
uerfarius poteft, cum potfit iusiurandumEeferre. Quid ta-

4
^;
"
P. 7s

a
,:rm"

C hee-

rit. GEB. 7 Hal. refereute. GER. 8 Hal. nec tautum. GEB.
oporteat. G ER. IO Hal. Triphboniuus. GEB. 11 Hal. dari. GEB.
Ap. Hal, et abeft. G x ». 13 Hal quaeretur. GEB.
benfam. GERB. 15 Graeci 3mAesidteras.
16 Hal.moram. GEB.

9 Hal.
12
14 Hal comprae-
Leunclau. I]. Notat. 37. GERB.
17 Bafil. £cvuwmáimvoc, tion colluforie. B R. 18 Vulg.
praefigit ita. BR. — 19Hal. folum. GEB. 200 Confer Noodt. 111. Probab. 7.
GE B. 21 Hal. zurauit. G € B. 22, Hal. in margine: alzas, reflaurare. G E.
23 Hal. videatur, GES. 24 Eleganter Bafil. pro certzoretur, habent: é
vü àxpupüsos ad vem eccuvate expendendam. BR. — 25 Vulg. prius. BR. — 26
Vid. Bynkersh. V1I. Obf. s. GEB. — 27 Gothofr. in nota: Al aeque, Nem-
pe in Noricis Pand. aeque patrono et parentibus. Sed et Vulg. et Steph. habe-
bant ante Hal. aegue patrono parentibusque. Immo vero Flor. fecunfium illud
tieque iam pridem vncis inclufum, adie&o 44e ad parentibus. BR. Etiam Grae-

j f € , , ^ .* - v , p9 $" s '» ,, ,'-* - C : j . [4
AL Ace Jb adveladzard. Frzca J r eqnee n duder t o i a
dïgfufm?ul/uug)f t M/J(IZ rOd,ere Kai Chum Han
ó

de Aolo. Yav fodol,
e £

*

DIGESTORVM LIB. XIL TIT. IL

|libro détimo) Digeftorum, idefenforem. iurare

iusiurandum exactum ita demum adueríus alios proderit, fi -

TOR pupilli, omnibus probationibus aliis deficientibus, ius-

5

0253

men, fi ideo dicat reus fe liberatum, quoniam Stichum, quem L . 46 .
promiferat, putat deceffiffe? Non erit tutus per relationem : ««f« "-
et ideo ex hac caufa putat Marcellus, et recte, aut remitten- 3
dum ei iusiurandum]aut fpatium dandum, vt certioretur 2^,
et fic iuret. $. r. Defenfor municipum vel cuiusvis corporis,
iusiurandum deferre poteft, fi|fuper hoc mandatum habeat. l Jecet: ?*"J *
$. 2. Pupillo non defertur iusiurandum. $. 3. Procurator |
non compellitur iurare, nec defenfor: et ita Iulianus /feribit
E ) non compelli: 416 e23«e:
ufüicereque ad plenam defenfionem, fi paratus fit iudicium :
accipere. $. 4. Qui iusiurandum defert, priób ?5 de ealu- l 2e&t,
mhia débet iurare, fi hoc exigatur ?9?: deinde fic ei iurabitur.

Hoc iusiurandum de calumhia seque-?7 patrono, tgäer pa- eqae. þävrü?/m .
rentibus(remittitur. $. 5. Si de qualitate iuramenti fuerit in- 0. .

ter partes dubitatum, conceptio eius arbitr^? iudicantis eft. — is !
$. 6. Ait Praetor, EvM, A QVO IVSIVRANDVM PETE-
TY.R, SOLVERE, AVT IVRARE COGAM. Alterum ita-
que ,(?-ch 2at reus: aut foluat, aut iuret: fi non iurat, foluere
cogenduseriü a Prdetore. $. 7. Datur autem et alia facultas
reo, vt, fi malit, referat iusiurandum : et fi is, qui petét, con-, a ,,, ,
dicione' iurisiurandi non vtetur, iudicium £Y Praetor noä da- |
bit ??: aequiífime enim ltoé facit, cum non deberet 3? difpli-
cere condiClo iurisiurandi ei, qui detulit: fed nec iusiuran-
dum de calumgnia referenti defertur 3* ; quia non eft feren-
dus actor, rü.condigioniji ??, quam ipfe detulit, de caluminia L re, «f Jeazi$,
velit hbi' 73 jurarl $. 8. Non femper autem.confonans eft,
per omnia referri iusiurandum, quale defertur: forfitan ex di-
uerfitate rerum vel perfonarum, quibusdam emergentibus, qu$e
varietatem inducunt: ideoque, fi quid tale inciderit, officio iu- A
dicis conceptio huiusgefnodi 3* iurisiurandij terminetur. ;(* $. 9,»0"'**"*3*"' r
Cym res in iusiurandum demiffa ?5 fit, iudex iurantem abfol-
ujt ?^: referentem ?* audiet, et, fi a&tor iuret, condemhet
reum: nolentem ?? iurare,reum, fi foluat, abfoluit: non fol-
uentem condemhhat 3?: éX relatione non iurante aCtore, ab-
foluit reum.

XXXV. PAvrvsldibro*9 XXVHE Bd-Edittum. Tv-

at

iurandum deferens audiendus eft: quandoque enim pupillo
denegabitur aCtio. $. r. Prodigus, fi deferat iusiurandum,
audiendus non eft. |Idemque in ** ceteris fimilibus ei dicen- C 3- »«y; rae-
dum efgä nam fiue pro pacto conuento, fiue pro folutione, * ( A.
fiue pro iudicio hoc iusiuran;æcm cedit, non ab aliis delatum
probari debet, quam qui ad,hgéc,^? habiles funt. $. 2. Qui
non compelluntur Romde iudicium accipere, nec iurare com-
pellendi funt: vt legati prouinciales. IX XX
XXXVI.VrPrrAwNvslibro£/AXXVIH-*2-adEdictum. Sz/* ^^'
ACTOR deferat iusiurandum de fola conftituta pecunia, et
reus iurauerit, exceptione vtetur, fi de conftituta conueniatur:
fed, fi de forte, id eft, de prior& obligatione conueniatur, ex-
ceptio ceffabit: nifi de hac quoque iurauerit, aduerfario de-
ferente. f OX Q a m : |
XXXVII. Vrerawvs *^llibro XXJffII- ad-Edi&tum,
Sr wox fuerit remiffum jusiurandum ab eo, qui detulgfit,
fed de calumnia non iurl;ä',-ui-ff'**'*, confequens eft, vt debeat de-
ci: 9v bux Vpvuss meTAo 9 márQuy. — Vide Leunclau. I7. Notat. 37. GER. 28
Flor. eft, vt hic arbitri, id eft, arbitrii. E fex MSS. quatuor habent arbitrio.
S. Cruc. arbitri iudicautis. Vat, HL. avbitrii diiudicantis. Hal. et Vulg. im
avbitrio iudicautis.BR. ^ Quatuor illi Barb. Otob. 'Trenif. BynkershfGEB. — 29 T ö';/['
Taur. daV;t. GEB. 50 Hal. debeat. GEB. 31 Hal. dabitur, loco defer-
tur. GEB. — 32 Hal. conditionz. WVulg. couditiomis nomine. BR. 33 Ap.
Hal. fibi. abeft. GEB. — 34 Hal. hbuius. GEB. 35 Vulg. dzmiffa. BR. Hal.
demiffaefl. GEB. 56 Hal. hic etin fequentibus adhuc bis: abfoluet, loco ab-
foluit. GER. 37 Hal. et referentem. GEB. 38 Hal. inferit autem. G E B.
39 Hal. condemuet. GEB. — 40 Hal. lib. XVIII. GEB. — 41 Vulg. de, loco

j". BR. 42 Vulg. ad boc. BR. 43 Hal. ljb. XXVI. GEB. 44 Hal.
IDEM. GEB. 45 Vulg. fi de calumnia mou iurabitur. B R. — Hal. detulit,
| nec
Vv 4

224.
negari ei ^9 a&io: fibi enim imputet, qui procefífit ad dela-

^7 iurisiurandi, nec prius de calumnia iurauit: vt fit
iíte remittenji fimilis. f««« &-: |
XXXVIII. PAvrvslibro-XXXVIH--ad-Edié M a4-
NIFESTÁE turpitudinis, et confeflionis eft, nolle nec iurare,
nec iusiurandum referre. |

XXXIX. IvriiawxvsilibroX: Digefterum, Sx ovis

cum debitore fuo pepigerit, ne ab eo pecunia peteretur, fi iu-

j(et&o, £. raffet fe Capitolium non afcendiffe, vel aliud quodlibet feciffe,

$ A. ia -t ye] non feciffe|Misque iurauerit, et exceptio iurisiurandi dari
L)- .Qi& debebit, etjfolutum repeti poterit: e.zft enim mPcaï conuentio,
p fi qudelibet caufa in conjlicione iurisiurandi deducta fuerit.
x l. XL. Iprxw dlibrof&HE.-Die IvsrvRANDVM
—À a debitore exactum efficit, vt pignus liberetur: eft enim hoc
acceptila&onif fimile: perpetuam certe exceptionem parit: id-
circo péenam quoque petentem creditorem exceptione fuim-
moueri oportet: et folutum repeti poteft, vtpote cum inter-
pofito eo, ab omni controueríia difcedatur. ,5),; |
XLL PowPowivs dibæ-iiagalarifReö . La-
BEO, etiam abfenti, et ignoranti iurisiurandi gratiaimfieri pof-
?v. fe, refpondit: fed et per epjäfg;ïþm gratia 1urisiurandi fieri

poteft. - Mil x
/ XLII. InEew ibro -XVHE.—Epiftularum ^?. CnEpr-
TORE, qui de mütuabpecunia contra pupillum contendebat,
iusiurandum deferente, pupillus iurauit, fe dare non opor-

tere: eandem pecuniam a fideiuffore eius petif: an excluden- .

dus fit exceptione iurisiurandi? Quid tibi placet, refcriþglmi-
hi. ,Eam ^? rem apertius explicat Iulianus: nam fi contro-
uerfia inter creditorem et pupillum fuerit, &g- omnino pecu-
niam mutuam accepiífe£, et conuenit ?9?, vt ab omni |condi-
€ione ?* difcederetur, fi pupillus iuraffet, isque iurauermit fe
dare non oportere, naturalis obligatio hac pactione ?? tolle-
tur, et foluta pecunia repeti poterit: fihi vero creditor qui-
dem fé' mütuam dediffe contendebat 5?, pupillus autem hoc

folo k?fï??bc ur , f, äygg ?;gäus interueniffet ?^,
ä—,flloc Al mSsiüfahdum 1 tïzägältu-'ägggc cafu fideiuffo-
y&pro a i-yem Draetor non tuebitur., 5i autem |Iiquidgyprobári; ?^ non
L 1 W&W'pote&? quid aöttgm fit, etjin obfg:uro erit, vt plerumque ht5
de facto, an de iure, inter creditorem et pupillum controuer-
fia fuerit, 59 deferente creditore pupillum iuraffe, intellégere
debemus,id/ ?? aCtum inter eos,Jvt f1 iuraffet fe dare 9? non
oportere, ab omni condicione diícederetur: atque ita et folu-
tàm pecuniam/fpeti poffe: et fideiufforibus exceptionem da-
«C,ri debere exiftimafzmus 9'. $. r. Si fideiuffor iurauerit, fe
, dare non oportere ^?, exceptione iurisiurandi reus promitten-
Oa ufw:gtuï di 5? tfitus eft; . Atquin ** hi, dggüg omnino idem. non fide-
^ccex*a i Aufhiflef, iurauit *?, non debet hoc iusiurandgm reo promit-
tendi prodeffe. $. 2. Sed et fi aCtore deferente, defenfor ab-
" . . . o j . .
Íentis vel praefentis iuraust, eum, qiiéml defendit, dare non
. oportere, exceptio iurisiurandi el, cuius nomine iuratidum 99
/&e ecyadune füerit, iklaridebepit. Eadem ratio eft, et fi fideiufforis defen-
' for iurauerit: réo enim détur 9* éX£epuo, . W. dem, f

! Rane

" m lo one.

w : 1 udï().*-, 2(4"'1 1

I ,wzäüs*xf

nec de calummnia iuretuv, confequeus. GEB. — 46 Ap. Hal.ei, abeft. GEB. — 47
Hal. in margine: alias, eleclionem. GEB. 48 Hal. émisoAdv. GEB. 49
Hal. Eaudem. Vulg. Refpoudi eaudem. B R. — 50 Hal. conuenerit. GEB. ^ 51

Vulg. contentione. BR. 52 Hal. exceptione. G EB. 53 Hal contendat.
G E B. 54 Hal. defendatur. GEB. ^. 55 Hal. iutermenit. GEE. . 56Hal.
adprobari. GEB. 57 Ap. Hal. fit, abeit. GER. 58 Hal. praefigit tam-
tuingue. GEB. 59 Ap. Hal. id, abeít. Vulg. quid acum fit inter eos. BR.
60 Hal, izaffet dari. G EB. 61 aur. exzflimaVzmus. GEB. 62, Hal. fe
dare oportere. G EB. 63 H. a Porta in L haec duo verba: reus promittendi,
abeffe notat Flor. quod fide eius effe iubeo. — In 1I. vbi diligentius folet anno-
tare, quae in. Flor, occurrunt, idem omiüt. B. 64 Taur. aDquin. GEBR.
65 Hal. zurauerit. GEB.. — 66 Hal. iuvatum, et ita refcribendum putamus.
E fex codicibus duo tantum habuerunt zaraztdum, fed pridem mutatum. BR. Hi
funt; Otob. et $. Cruc.jreliqui: Barb. Vat. IIL. Treuif. Bynkersh. GEB. — 67

!
j
d

DIGESTORVM . LIB.

XIb TUE 3200H.

reus iurauit *?, fideiuffor tutus fit 5?: quia £f res iudicata
fecundum alterutrum eorum, vtrique proficeret *9, ;

/& DE IN LITEM IVRANDO. /4,

74«'«-71w43ww V, p)z

;X -;?fï.f"lg! /
VrPraxvs libro-(Ll.——ad-— Ssbinums 7 ^^ ^
RE w IN iudicio/dedu&tam non idcirco pluris effe opinamur,
& quia crefcere condemhatió ]poteft ^ ex ? contumacia
non reftitnentis, per iusiuranduin in litem: non enim res
pluris fit per hoc, fed * ex contumaga,g(efbmatur vltra irei 445
pretium : : :
J Il Pavrvstibro-XIIE-ad-Sabinum, Srvx noftrum
quid petamus, fiue ad exhibendym ? agatur. $. r. Interdum
quod interfit ageritis, folum adftimatur: veluti cum culpa[non r-— 55
reftituentis, vel non exhibentis| punitür: cum vero dolus 9, 2f«
aut contuma£ia non reftituentis, vel non exhibentis, quanti in -
litem iurauerit actor. p :
IHI. VrPrAwvs llbro-XXX.—ed—Edictum. Nvw-
M1s depofitis, iudicem non oportet in litem iusiurandum de-
ferte, vt 1uTet qï?ïsqyg 7, quod fua interfuit: cum certa fit
nummorum jejtimatio:: nifi forte de eo quis iuret, quod fua J»cj454
interfuit *5, nummos fibi fua die redditos effe: quid enim, fi
füb póena pecuniam, debuit, aut fub pignore, quod, quia depo-
fita ei pecunia adnegata ? efr difï:raclzum', eft? & —«j«
A: IV. IngMdibro XXXVL-ad Ediétum. VripkAMvS

£a

in tutelari caufa quis iurare, et aduerfus quem poffit? Et
quidem ipfe pupillus, fi impubes eft, non poteít: hocenim fJe-
iffime referiptum eft. Sed nec tutorem cogendum, -vel- *?
qmatrem pupilli admittendam, etíi parata effet iurare, DiulijFra- L/.£4-
tres refcripferunt: graue enim videbatur, et ignorantes, et in-
uitos tutores, fub alieni compendii emolumento, etiam periu-
rium anceps fübire. Curatores quoque pupilli vel adülefcen-
tis non efle cogendos in litem iurare, refcriptis Imperatoris
noftri, et Diui Patris eius continetur. Si tamen tantam affe-
Ctionem BLUQE,BO füo, vel adfllefcenti, tutores vel curatores
praeftàfe yolunt *!, auctoritas iuris non refragabitur, quin
|iudicio, quod inter ipfos acceptum eft, finis 'éiusmodi poffit 157«
adhiberi: non enim ad fuam vtilitatem iurisiurandi referenda
imatio eft, fed ad domini **:-cuius nomine tutelae ratio , , .
Jpoftul&tur *?. — Adülefcens vero, fi velit iurare, poteft. $. r **
Deferre autem iusiurandum iudicem oportet: ceterum fi alius
detulerit iusiurandum, [vel f& on| delato iuratum fit, nulla /.-1 54 «t
erit religio: nec vllum iusiurandum, ] Et ita Conftitutionibus vbel: lornrio,
expreffum éft Impératoris me&zi ét Diui Patris éius. $. 2.
Iurare autem in infinitum licet. Sed, an iudex modum iuri-
iuraxïdo ftatuere poffit, vt intra certam quantitatem iuretur,
[ne anrepta occafione, in immenfüm iureturl qudero ? Et qui-L. ] o m
dem in arbitrio effe iudicis, deferrre iusiurandum, uiécne|'^, "" 777
conftat. An igitur *5, qui poffit iusiurandum non ** defer- , "PriMG —
re, idem poffit et taxationem iurjiurando adicere '?, qujeri- 1») x d
tur. Arbitrio tamen *? bon:,*ie fidei iudicisy etigjh hoc congruit. 4"
69 Hal fit. GEB. — o

Hal. datur. GEE. —— 68 Hal israerit. GEE.

Hal. proficiet. GEB.
I Hal. ij. XXVITI. GER. 2, Hal, crefcere poterit, media voce con-
demnatio omifla. . Vulg. erefcere eius contumacia poteft. BR. 3 Ap. Hal. ex,.
abeft. GEB. — 4 Hal. ad vocem fed, in margine: alias, lícet, GEB. — 5 Hal.
exbibendam. GEB. — 6 Kal addit penuztur. GEE. 1.Hak qwis. GEB. .
Hal. zutevfuiffet. GEB. ^ 9 Hal, quod ( quia depofita ei pecunia denegata eft) -
diflratbum fit. Wulg. abmegata efl, E feptem codicibus, quos contuli nullus
habet: deuggata, abuegata omnes, nonnulli effet, loco eff. zR. Hoc modo efl,
'Treui ä*ä/ Vat. Iil.,ifto effet Barb, Bynkersh.TG & B.
ve GEB. . II Hak volent. GEs.
135 Hal. poflulatur. GEB.
Vulg. iuszurandum boc con[flat, omiffo uec «e. BR.
17 Vulgo nou, abeft. R. — 18 Vulgo adücere. FWal. dicere. Bm.

16 Hal. addit i$. GX n.
I9 Hal ^
[aue

Io Hal. nec, IOCOT þaf
12, Vulg. ad eum, loco ad domini. B R. y»
I4. Hal, inferit eo. GEB. 15 Hal. addit velit. &äþ?'wï

m
"

]wn*
m
Ap G
yivdic n

y)":ïb 3:[

DIGESTORVM LIB.

$. 3. Item videndum, an poffit iudex, qui detulit iusiuran-
dum, non fequi id: fed vel prorfuüs abfoluere, vel etiam mi-
noris condemnare, quam iuratum eft? Et magis eft, vt ex ma-
gna caufa, et poftea repertis probationibus, poffit. $. 4. Ex
culpa autem non effe iusiurandum deferendum, conitat: fed
eftimationem a iudice faciendam. 9423*
JMaec*. V, MaAnRcriANvs- V. — IN ACTIO-
NIBVS ifi rém, étán àd exhibéndum, et in bonie fidei iudi-
cis in litem iuratur.(3$. r)Sed iudex poteft praefinire cer-
L1e& tam fümmam, vsque ad qüàm iuretur: licuit enim.et; ?? a
primo ?* nec deferre. $.—2. Ttem et :fixftïa'äï&füemt, licet
iudici vel abfoluere, vel minoris condemhare. $.-3- Sed in
his omnibus ob dolum folum in/litem iuratur, non etiam ob
culpam: haec ?? eliüim iüdex aettümat, $.. Plane interdum
etin aCtione ftricti iudicii in litem iurandum eft: veluti, fi
promiffop Stichi moram fecerit, et Sticus decefferit: quia
iudex seltimare, fine relatione ?3 iurisiurandi, non poteft rem,
quae non extat. : - : :
. — VI.PAvrvslibro-XXVEL 7?^ad-Edi(tum.. ArraAs,Íi
ex ftipulatu velex teftamento agatur, non folet in litem iurari.

VII. VoPrANvSsilibroVIIL ad Edictum, Vóorao ?5

$r

jpevy;, num litis: denique|Papinianus ?* ait, alium non poffe iura-
: * « . . r d 2
re, quam eum, qui litem fuo noimine conteftatus Cft.-

UxiL VIIL iMamckerrvs [libro-W/HExa — Digeftorum.

J$; . ^43/TvOom rem adulti, quam poffidet, reftituere ei non vult:
,. quaero, vtrum, quanti res eft, an quanti in litem iuratum fue-
(2). rit, condemnari debet 2?? (Refpondi, non eft £equum ??
pretio, id eft, quanti res eftj^litem geftimari: cum et contu-
macia punienda fit, et arbitrio potius domini rei pretium fta-
tuendum fit: poteftate petitori in litem iurandi ?* conceffa.
IX. IA$orrxwvsiibro-XV.-ex—Caffio. Cv w 32
FVRTI agitur, iurare ita oportet, tanti rem fuiffe, cum fur-
tum factum fit: non adici, ko, PLvRISvE, quia qüod ??
res pluris eft, vtique tanti eft. r
J X. CaLÉrIsTRATVS llibro-T. Qudeftionume IwjrNg
Opo QXASTRVMENTIS ?, quíé quis non exhibet, a&ori permitti-
L/"turin litem iuran& quanti]fua intereft ea proferri: vt tanti
x i condemhetur 35 reus: idque/?* etiam Diuus Commodus re-
fcripfit. LAJ Cépsq
XI. Pavrvsdibro IIL.-Refponforum.. D& »rEnriv-
RIO eius, qui ex neceífitate iuris in litem iurauit, quderi fa-
cile non folere. | | dN Es - ol cadfam
/, 0 À. TPEBEL—ENEL C »eÜorem — ea
* DE CONDICTIONE, CAVSA DATA,CAV- .

SA)JNON SECYVTA.
ääp IANVSilibro-XXVIE.-*—-ad- -Edictum..
SI os rém non inhoneftam data fit pecunia, ^ vt filius
emanciparetur,. vel ferüus martumittgeretur, vel & lite di-

fane, loco tamen. GEB. 20 Taur. in margine ez. Et ita Hal. nempe fub-
. antique deleta ? fubítituta 7. BR. 21 Hal. a principio. Blaublomm. a pri-
| 3Uordio, quae probabilior leGtio, fi quid mutandum. Treuif. lcuit enim ei pri-
3n0, et ita factum in Barb. quatuoralii: licuit emim ei a primo, vt Flor. BR. . Sed
|| hic nihil eft mutandum in Florentina. Plautus Moftell. 711. 2. 23 9. quzn qmul-
||tum improbiores funt quama primo credidi. "Terent. Phorm. IV. . 14. et ficeft
| übid. IP. 2. 37. in multis MSS, et Editionibus. DvK. Quatuor illi codices
" Brenkm. funt: Otob. $. Cruc. Bynkersh. GERB. 22, Vulg. boc. B R. 23
Hal. et Vulg. delatione. BR. 24 Hal. lib. XXVIII. GEB. — 25 Taur.
VoLGO. GEnB. . 26 Hal in margine: alias, Pomponius. GEB. —— 2/7 Hal.
lij. XVIII. GER. 28 Vulg. praefigit Si. BR. 29 Hal. debeat. GEB.
30 Hal. »on aequum effe. GX B. 31 Taur. iuran T?, GEB. 32 Hanc le-
gem exponit van de W'ater 111. Ohf. 4. GER. 33 Hal. q4ae. . Vulg. 4uo.

B R. 34 Confer Em. Merillium in Commentario ad lib. . Quaeflion. Calli-
Jirati ad b.|l. GERB. 35 Hal. condemmaretur. GEB. 36 Hal. idemque.
G E B.

I Taur. habet vicenfimo fexto, fed hic et in L. 3. vicefimo fcriptum. Li-
tera " autem iftic folummodo eft fuppleta, et quidem antique. BR. JfHic, hoc
eft, in L. 5. hoc inde colligo, quod Brenkmannus in exemplo typis deftinato w
in L. 1. delerit, in L. 3. non acque. GEB. 2 Hal.et Vulg. inferunt psta. |

| tatem vel legatum, poffum condicere.

5 s * "* " .ï
rum-?. Sxnp ET Ífi falfum teftamentum iine ftelere eius,

fecundum diftinctionem ätgzpra criptam !?, aut admittenda erit "——* 7: «6«

chum manumittas, fi non facis,| poffum [condicere !5: aut fi

praefumitur, alium in litem non debere iurare, quam domi- -

ceffare, . $.—7 Quinimmo et fi n&hil tibi a(-"z'd-i-,]vt manumitteres,

refert, Paridem pantomimum *? a Domitia Neronis filia 29

| fententia verior eft: quamquam conftet, vt et ipfe ait, eum,

'babiliter. G EB.

AIL JIT.- LL IV

fcédatur, caufa fab t T : : g
M us Qu Fepetino ceffat. $. 1. Si parendj con- 74 &x €., :
dicioni| caufa, itibij dedero ,decem, 3. mox repudiauero heredi- i5« 7

225

Il. Hk&aR MoGENrIANvs ^ iibr L nan as C t Of

qui:4 dedit, vel inofficiofum pronuntietur, veluti caufa non
fecuta, idecemy repetentur.
. . AL VrPrAwvsHibro-XXVE-ad-Edictam. Drpr ti-
bi pecuniam *, ne ad iudicem iretur: 38 quafi decidi./"vAn
offim condicere, fi mihi non caueatur, ad iudicem non iri?
t eft yerum, multum intereffe, vtrum ob hoc folum dedi,ne -

* []

" — 15 «
eaturjràn vtj et mihi repromittatur, non iri j(fi ob hoc, vt jet; ? u(ïäa/ng de r
repromittatur, Jcondici poterit, fi non repromittatur jäiï,g g 3[»2:-.«1 w
ne *? eatur, cohdictio ceífat, quandi it "d d
erit **, et fi tibi; dedero, ne T? Stichum manumittas: nam OK pl n n ao Dd
repetitio, aut inhibendaf4*$. 2. Sed !^ fi tibi dedero, vt Sti..,:,ï'-'?ig*ïj;t f;;/;w
K( us o guorom. |

t ] AL.e€ faajïwü

me páeniteat, condicere poífumi, $. 3. Quid, fi ita dedi, vt
intra certum tempus manumittas? fi nondum tempus prae- |
teriit, inhibenda erit gepetigio, nifi;A2 pgeniteat: quod fi prfe-
terüt, condicl poterit. — Sed fi Stichus decefferit, an repe-
ti, quod datum eft, poffit? Proculus ait, fi poft id temporis)
deceflerit, quo manumitti potilit, repetitionem effeí/fi minus, /

quae ex hoc contra&.u nafcitur, id eft, condifitionem, defunéto |1/4.
quoque eo. $. 5. Si liber homo, qui bona dejferuiebat, fni-
hi pecuniam dederit, vt eum manumittam, et fecero, poftea

liber probatus,jan mihi condicere poffit, quéeritur? £t Iulia- Lf»,/f a on) of

placuerat tamen, vt darem, vltro tibi cor?etere aCctionem,

. . 17 . . . a-bi)ltufm
nus libro ecimo ^* Digeftorum, fcribit, competere manu-

miffo repetitionem. — Neratius jetiami libro *9 membranarum
c

decem, qude ei pro libex;ætate dederat, repétíffe per iudicem: /
nec fui.ü'e guz(eütgm al/ Domitia fciens liberum accepiffet.
$.. 6. Si quis, quali ftatuliber, mihi de&em dedérit, cum iuffus
nón éffet, condicere eum deCem Celfus fcribit ?*. — $——
Sed ?? fi feruus, qui teftamento heredi iuffus erat decem da-
re, et liber eífe, codicillis, püre libertátem accepit 23, et id ^ : x
ignorans dedéfit heredi décem, 'läljrepetere poffit? Et refert,«*c'(/w]v&&f
patrem füum-Celfam exiftimaffe, repetere eum non poffe. Sed - ;
ipfe Celfus naturali aequitate motus, putat repeti poffe. Quae

qui dedit ea fpe, quod fe ab eo, qui accepffit ^*, remunera-
ri exiftimaret, vel amiciorem fibi effe eum futurum, repetere
non poífe, dpinione falfa deceptum. $. 8. Suptilius quoque :
illud tractat, an ille, qui fe ftatuliberum putauerit ^?, nec|fe- 4 /4.5«.
cerit ^* nummos accipientis, quoniam heredi ,dedit;;. quafi
B R. 3 Hal. praefigit et.. GE. 4 Flor. erat primum ermogenianus, ali-
quanto poft adípiratio atramento et exiguo chara&tere propter fpatii exiguita-
tem praefixa. B R. 5 Hal. lib, V. iuris imiropóv. G E E. 6 Hal inferit
decem, GEB. — . 7 Hal. addit meam. GEE. 8 Hal. 444 quafi, valde pro-
9 Ap. Hal. et Vulg. et, abeft. B. 10 Hal. son. GE B.
I2 Hal. vt, loco 4e. GEB. I3 Hal /upradi-
&am. GEB. 14 Hal. Plane, loco $ed. GER. 15 Ap. Hal. po[fum condi-
cere,abfunt. GEB. — 16 Hal.et Vulg, inferuntzze. BR. — 17 Hal. decimo. G E B.
18 Hal.libvis. GE B. — 19 Hal in margine: alias, Patbonomium. GEB. — 20
In necem filiae, hic omnes confpirant, fubftituta amita. Non intercedo, fuiffe
amitam Neronis Imp. modo ne quis prohibeat, eandem quoque filiam Domitii
Neronis ex Antonia. De Nerone Imp. hic nihil Neratius. BYNK. Vt adeo
nec Lipfii Emendatione ad. Tacit. XIII. Zmnl. 23. opus fit: Nevomis confilio,
aut vt culpam in librarium coniiciamus, quam fententiam Cuiaciana, quae XVIII.
Obf. 23. exftat, et quae culpam in Vlpianum reiicit, benigniorem credidit D»-
kerus. Sed et dudum de hoc loco follicitus fuit Val. Guil. Forfterus Obfers.
Succifin. lib. L. c. 7. qui ad Domitiam, Domitiani vxorem refpexit, quod Suc-
ton. c. 7. dicat, eam Paridis hiftrionis amore infaniuiffe, GE E. — 21 Taur. ftri-
Vit. GEB. — 22 Vulg. inferit et. BR. — 23 Hal. acceperit. GEB. — 24 Hal,
accepit. GEBR. 25 Hal. putauit. G ER. 26 Vaolg. an ille, qui dedit, cum

fe

II Hal. Idem efl. GE B.

226 yicek Á — 9f m :
"APE /; : féc prà Q, um : : :
ipfius heredis| nummos daturus, non quafi fuos, qui vtique
- ipfius fuenünt, adquifiti fcilicet poft libertatem ei ex teftamen-
to competentem? Et puto, fi hoc animo dedit, non fieri ipfius:
nam eét cum tibi nummos meos, quafi tuos(do; non facio tuos.
Quid ergo, fi hic non heredi, fed alii dedit, jcui putabat fe iuf-
fuüm ?7?? Si quidem peculiares dedit, iiéc; fecit accipientis : fi
autem alius pro eo dedit,Eutipfe dedit iam libeg—faä"cugzjfïgnt "-
accipientis. $. 9. Quamquam permiffum fit ??. ftatulibero,
etiàm dé peculio dare implendae condi&ionis caufa, fi tamen
vult heres nummos faluos facere, poteft eum vetàre dare: fic
enim fiet, vtiet 39 ftatuliber perueniat àdlibertatem, quafi
impleta condi&ione, cui parere prohibitus eft: et nummi non
peribunt 3*: fedé^Ais, quem teftator accipere voluit, aduer-
fus heredem in factum actione agere potelt, vt teftatoriil pa-
reatur. ' CUK T. ;
IV. IngMw libre]XXXIX. ?*-ud-Edictum, Sxr ovis
accepto tulerit debitori fuo, cum conueniret, vt expromifforem
daret, necille det, poteft dici, condici pofle ei, qui accepto
fit liberatus. —fecundh :
V. IpnEnMdibro-1IE.—Di , 9I PECVNIAM
ideo acceperis, vt Capuam eas, deinde parato tibi ad profici-
fÍcendum condicio temporis vel Valg':tu.dinis impedimento fue-
rit, quo minus proficifcqrdris ?*^, an condici poffit, videndum ?
Et, cum per te non fteterit, poteft ?? dici repetitionem ceffa- -
re: fed cum liceat péenitere ei, qui dedit, procul dubio repe-
tetur id quod datum eft: nifi forte tug interfit, non accepiffe
te ob lianc caufam pecuniam: nam fi ita res fe habeat, vt li-
cet nondum profectus fis, ita tamen rem compofueris, vt ne-.
ceffe habeas proficifci, vel fumptus, qui neceffarii fuerünt ?*
ad profeCtionem, iam fecifti, vt manifeftum fit te plus forte, .
. quam accepifti, erogaffe, condi&tio ceflabit: fed fi minus ero-
gatum fit, condictio locum habebit: ita tamen, vt indemnitas
tibi praeftetur eius, quod .éxpendiftu $. r. Si feruum quis
tradiderit alicui ita, vt ab eo intra certum tempus manumitte-
retur, fi pdenituerit eum, qui tradideritf??, et füper hoc eum
certiorauerit, et fuerit manumiffus poft paenitentiam, attamen.
a€tio propter pgenitentiam competit ei, qui dedit. Plane fi
CPPE . non manumiferit ?*,[conftitutio fuccedit, facitque eum libe-
L 4 /;jfr?f"f-wrumg)ü nondum pzenituerat ?? eum, qui in hoc dedit. $.2.
Item fi quis dedÉfit Titio decem, vt feruum emat, et *? ma-
numittat, deinde paeniteat, fi. quidem nondumjemptus eft, páe-
&&l nitentia dabit condi(&ionem, fi hoc ei manifeftum fecerit: nej
to Qu fi| poftea emat, damfngj adficietur ^7: fi vero iam fit emptus,
£, ex pf paenitentia non facit iniuriam ei, qui rademit, fed pro decem,
"f ht 6s ln o it, ipfum feruum, qüém etnit,jreftitiet: aut fi ante
* — quae accepit, ipfum feruum, qu jreftituet: aut fi an
nizjer Ve,ie: deceffiffe proponatur, nihil praeftabit ^?: fi modo per eum fa-
€&tum non eft. Quod fi fugit, nec culpa eius cóütigit, qui rede-
mit, nihil praeftabit: plane repromittere eum oportet, fi in
Lon. re]h/&Murim., poteftatem fuam peruenerit, reïgïï' l$. $. 3. Sed fi acce-
yedinterct2: É5n24: yit ** pecuniam, vt feruum manurmtä]æ/dsque fugerit prius,
| /ngf:"")?mm quam manumitta£ur, videndum an condici poffit, quod accepit ?
Et, fi quidem diftraécturus erat hunc feruum, et propter hoc
non diftraxit, quod acceper&f, vt manumittat *^?, non oportet
ei condici. Plane cauebitj vt, fi in poteftatem füam peruefie-

d n ,

L—-«Ct £»,,

JA/;( « cp-::"' J

picex O lo :

P

|]JA

1
^ 4« ^
m fCcc EN[— b « L -

p
L'envfra. Verppicf,,
ü' ,

A

G.

As ak
JN&

j / f fo6COU
PI au/: r'a'a,m«t,,

fe fiatuliberum putauervit, nec fit, fecit nummos. BR. 27 Hal. et Vulg, ad-
dunt daré. BR, 28 Hal facit. GEB. — 29 Hal. efl. GEB. — 30 Áp. Hal.
et, abeft. G E. 31 Vulg. pereant. BR. 32, Vulg. inferit et. B R. 33
Hal. lib. XXXVIII. GEs. 34 Taur. profici[cERis. G EB. 35 Hoc eft,
debet dici. "Vide L. 1. $. 16. de coniung. cum emanc. lib eteundem Vlpianum
in L. 4. praeced. vt adeo locutio tuta fit contra iniuriam Ant. Fabri ;& Ratiom.
ad b. l. j. BYNK. 36 Hal. fint. GE B. 37 Hal. tradidit. GEB. 38
Hal. manumifit . GEB. 39 Hal. poeniteat. G EB. 40 Flor. erat initio : vt
feruum manumittat, ia emat et, exciderant. B R. 41 Gothofr. in nota: A.
adficiatur. Nempe Flor. a antiquiffime repofita, et ita habent omnes. BR.
Etiam Hal. G £ s. 42 laur. praeflaVit. GER. 43 Vulg. fe vreflituturum.
Ita et Hal. absque fe. '"Waur. edidit reffi T Viri, vt legatur reffitutu iri. At
Anton. Auguftinus 4J. Ewendat. 2. videtur praeferre formam Flor. extantem

l

DIGESTORVM LIB. XII. TIT. IV

ä feruus, reftituat 1id, quod accepit, ^* eo minus, qüQvilief W
feruus factus eft propter fugam. Plane fi adhuc e&m manu- , E
mitti velit is, qui dedit, ille vero manumittere nolit propter ^" / ;

fugam offenfus, totum, quod accepit, reftituere eum oportet.Xcprm o - W/V

x

Sed fi eligat is] quiidecemudedit, ipfum feruum confequi ne- J?j*j,t"e-;, , Nw?
ceffe eft, aut ipfum ei dari, aut, quod" dedit, reftitui. Quod ää"fw |
fi diftraéturus non erat eum, oportet id, quod accepit, refti- ^^ :
tui: nifi forte diligentius eum habiturus elfet, fi non accepif-
fet, vt€ manumitteret: tunc enim non eft ;(equüm, eum et fer-
uo, et toto pretio carere. -$-4: Sed ** vbiaccepit, vt manu-
mitteret, deinde feruus deceffit ^?, fi quidem moram fecit ma-
numiffioni, confequens eft, vt dicamus refundere eum, quod
accepit: quod fi moram non fecit, fed, cum profectus effet ad
Praefidem, vel apud quem manumittere poffet, feruus in iti-
"alb 49 J GC E . .
,Bene deceflerit ^?, verius 'eft, 1:12-(.11119«&.;1 d;ifcra&urus i ao MM
Qquo P? ipfe vfurus, oportere dici, tikhil eüm refundere debe-r- ^9-
. 41 3 €rut m á
re. Enimuero fi nihil. eorumjfacturus ?*, ipfi adhuc feruutn
obiffe *?*: decederet enim et fi non accepiffet, x& mangymitte-
ret: nifi forte profectio manumiífionis gratia, morti(?? cau-
fam/praebuit: v&-5* vel a latronibus fit interfe&us, vel 55 — —
ruina in. ftabulo oppreffus, vel vehiculo obtritus, vel alio quo/Zét;
modolIquo/non periret ?$, :

lü.
N
MII

Ü

j nifi manumiffionis caufa profij-
Mceretur. Lljmome adigpereo, Ya n tabibquegiuo — 17 quo
VI. Inrw llibro-MT.—Difputatiomum. , . $r EXTRA-
NEVS pro muliere dotem dediffet, et pa&usïegeg vt quoquo
modo finitum eflet matrimonium, dos ei redderetur, nec fue-
rint nyptiae fecutae, quia de his cafibus folummodo fuit con- ,.
uentuim, qui matrimonium fegüuntur, nuptiae autem fecutae ijwt.
non(fint **, quderendum erit, vtrum mulierifcondictio, an ei, gacre -
qui dotem dedit, competat? Et verifimile eft, in hunc quoque :
cafüm, eum, qui dat, fibi profpicere: nam, quafi cauía non |
fecuta, habere poteft conditionem,;qui ob matrimonium de- Ut
dit, matrimonio non copulato: nifi forte euidentiffimis proba- :
tionibus mulier oftenderit, hoc eum ideo feciffe, vt ipfi ma-
gis mulieri, quam fibi profpiceret. j$. 1) Sed et &i pater pro
filia detj' et ita conuenit, nifi euidenter aliud. aCctum fit, con- |
dictionem patri competere Marcellus ait. XWL, — L sBespensoveon
p. VIl. Ivrraxvs; libroXVI-[Digeftorum. Qvr sE
debere pecuniam mulieri putabat, 1uflu eius, dotis nomine . " .
promifitjfponfo, et foluit: nuptiae deinde non interceferuntz - Wæ ]
quaefitum eft, vtrüm ipfe poteft 55 repetere eam *? pecu-L;?fgjï; s À
niam,/äüïdediffet, an mulier? Nerua, $9; Atilicinus zéfpon- "m
j : . £ o dot. detpo
derunt,dquoniam putaffet 2;62(14:9 m 9* (deberel pecuniam, fed ex-
ceptione doli mali tueri fe potfijilet, ipfum repetiturum: fed
fi cum fciret fe nidil mulieri debere, promififfet 5?, mulieris ef-
fe aCctionem : quoniam pecunia ad eam pertineret: fin$? au--
tem vere debitor fuiffet, et ante nuptias foluiffet, et nuptige
fecutde non fuiffent, ipfe pe£üt 5* condicere, caufa debiti in- | 2Z/^^t
tegra mulieri ad hoc folum manente, vt ad nihil aliud debitor
compellatur, nifi vt cedat ei condicticia aCtionew $. 1. Fun-
dus dotis nomine traditus, fi nuptiae infecutae ?? non fuerint, -
condictione repeti poteft: fructus quoque coséici ?* poterunt,:
Idem iuris eft/de ancilla, et partu eius. — 4 e€

VII. NznATIVSibre-L-Mermbranarum, — Qvop
' Seruius
reflituiri. Kaec forma eft primigenia fcriptura, et deinceps hoc in loco addi- .
tum eft tum, inter verficulos, vt fleret veffitutum iri. BR. 44 Hal. acceperit.
GEBR. . 45 Hal mauumittatur. Vulg. accepit, vt miamwmittevet. BR. — 46
Hal. praefigit et, et ad hanc ipfam vocem in margine addit: alias, aut. GE B.
47 Hal. inferit fj. GEB. — 48 Hal. decefferit. GEB. — 49 Hal. deceffit. GEB.
50 Hal. fiue diflra&turus erat, fiue eo quoque ipfe vfurms. G E B. 51 Hal. ad-
dit erat. GEBR. 52, Hal. o&ziffe. Wulg. dicimus obiffe. BR. — 55 Hal. mor-
tiv. GEBR. 54 Hal. inferit fi. GEB. — 55 Hal. inferita. GES. — 56 Hal.
periffet. GEB. — 57 Hal funt. GEB. . 58 MHal poffit. GEB. — 59 Ap. Hal.
eam, abeft, verbis fequentibus 4ui, fimul transpofitis. G E E. 60 Hal, inferit et.
GEE. 61 Vulg.idem. BR. — 62 Flor. promiffiffet. GEB. — 63 Hal. fim. GER.
64 Hal.zpfum pol[e. GEB. — 65 Hal. fecutae. GEB. — 66 Ap. Hal. condici, abelt.
* G E E.

ZFW/??» PT /0/ [L'T. À (fzæl: (2 T ,72 VRV ERA Doers
a"ïfæ/L&fWQM"æ7äfah£wfdïb7&wma&m«æ4. :

DIGESTORVM LIB. XIL

Seruius in libro de dotibus fcribit 9?, fi inter eas perfonas,
i ?uarum altera bnondugn igfcam aetatem habeat, nuptiáe factde
int,. quod dotis nomine interim datum fit,;repeti pofíe, fic in-

bo , € . . . — ( .
"oæf'" , tellégendum eft, vt fi diuortium intercelferit prius, quam vtra-
m U. M(r que perfona iuftam aetatem habeht, |fit ieius pecuniae repeti-
"h *L.;';wj*äg "U* tilo: donec autem in eodem habitu matrimoniypermaneyít 95,
* (s 7

non magis id repetijpoffit, quam quod fponfa fponfo dotis no-
mine dederit, donec maneat inter eos agffinitas: quod;eiimyex
ea caufa, nondum coito $? matrimonio datur, cum fic detur,
tamquam in dotegà peruenturum, quamdiu peruenire poteft,
repetitio eius non eft. ÓX X V.
"o CIX, PAVLVS[libFO-XVH:"*ad—P*I'&bäGiQmV ST DONA-
j TvRVS mulieri, iuffu eius fponfo numeraui nec nuptiae fe-
! rE i cutae funt, *? muliercondicet. Sedfiego eontraxi cum fpon-
| 7 L A. fo, et pecuniam in hoc dedi, vt fi nuptiae fegutz(e effent, mu-
7u XU-3uslieri dos adquirefgtur ** , fi non effehit fecutae, mihi reddere-
| tur, quafi ob rem datur ?? a: et re non fecuta, ego a fponfo]
- Condicam. $. r. Siquis indebitam pecuniam, per errorem, iuf-
fu mulieris, fponfo eius promififfet *?^5, et nuptiae fecutae fuit-
fent, exceptione doli mali vti non,poteft, maritus enim fuum

ii negotium gerit: et nrhil dolovï ääfï,/ nec decipiendus eft: quod
, fit, fi cogatur indotatam vxorem habere: itaque aduerfus mu-
; lierem condictio ei competit: vt aut repetat ab ea quod mari-
g. 1« W. . d .
" toä'äedlt: aut yt;^3 liberetur, fi nondum foluerit. ^ Sed fi, fo-
) ]uto matrimonio, maritus peteret, in eo dumtaxat exceptio-
; nefn;obítare *, debere *, quod mulier receptura effet.
X. IaAYorgvs **.libee—L—ex—Plauntie, Sr wv-
3174 LIER ei, cui huptüra erat, cum dotem dare vellet, pecuniam, -
l w . quae fibi debebatur, acceptam fecit, neque nuptiae infecutae
D A. funt, reCteab eo pecunia condicetur : quia nihilintereft, vtrum
n ex numeratione pecunia ad eum fine caufa, an per acceptila-
t« tionem peruenerit. - : - | |
" w5t5 lvrrAwvs dibro-X.-Digeftorum; Sr nenEs
, arbitratu,liberti certa fumma monumentum iuffus facere, de-
0 derit liberto pecuniam, et is accepta[þecïmia monumentum
À non faciat, condictione tenetur.] 4-et/ee xt^- hv :
" XII. PAV'LVSll-ibfö"*ï&ggg ad-legem- Tuliam "et-Papiam. |
t —J Qwmw ** quis mortis caufa donationem :&?&äuæcomäluif-
. CM fet ** donator condicit, fruCtus quoque donatarum rerum, et
. W*Tff'f& partus, et quod 18 rei donatde, repetere poteft. — —
if "fa*q*:ä;,,f & XIIL. MARcrANvsVMibro LIII. -Regularum.. S1 ri-
" r " L1vs contulerit fratri, quafi ad'gmtu,rus bonorum poffeffio-
L nem, et,non ad6nouit "?, repetere eum poffe, Marcellus li-
| bro gui'g'to Digeftorum fcribit.- u- ! |
j XIV. PAvrvs,libro IlI.-ad-Sabinum; S1 rRocv-
: RATORI falfo indebitum folutum fit, ita demum a procura-
e tore repeti non poteft, fi dominus ratum [|habuerit: fed ipfe
: | GEBR. 67Hal fcvipfit. G&B. — 68 Hal. permaneant. GEB. — 69 Vulg. contracto.
: Sed coita focietas eftin L. 7. znfra Pro focio.BR. — Adde Gronou. ad Liu. XXXIV,
; 11. DVK. — TOzal.ertVulg.praefiguntid. GEB. — 71 Taur. adqui REtur. GE B.
2251 -712 Naldatwm.GEsB. —"72bFlor.promifüiffet. GE&. — 73 Vulgo vt, abeft. BR.
W I 74 Hal. IABOLENV S. GES. 75 Hal. Cwj, GEB. 76 Hal. inferit fece-
v2t: immo recentiori manu Flor. in margine adie&um feciffet. Et fane tale
) quid requiritut. In Vat. HL feciffet; quod deerat, fuppletum. — Adhuc deeft in
" : $. Cruc.,Barb. habet fecerit. Otob. faceret. n Treuif. ex feczjfet, fa&um fe-
! cerit. lgynkersh. noua ratione: domaffet et conualuiffet. 8R. — Mihi videtur hic
; nihil requiri. Nam fi abeffet dozator, nonne re&e diceretur: cum quis donatio-
l -em mortis condicit, cum ((id eft, poftquam ) counaluiffet ? Hoc autem addito ni-
" bilo deterior fit locutio. — Donatio eft res donata. — 1n L. 4. imfra. Pro donato
íó eft donatiouem vfucapere, — Nec poteft feciffet vel fecerat intrudi, niti fimul cum
a in cwi mutetur, a quo abftinendum puto. Dvk. — Hoc pro fua fagacitate vidit
i Hal, hunc locum ita interpungens: Cmi quis mortis cam(a domatiouem fecerat,
i um conualuit donator, coudicit. fru&lus etc, — 'Taur. ab omni interpun&tione ver-
" borum: cum quismortis caufa donationem cum comualuiffet domatov condicit, cau-
ll te abftinuit, Secundum Dukeri fententiam, ni fallor, ita fententia eít diftin- ,
d. guenda: cum quis mortis caufa donationem, cum conualuiffet, do7zqtor condicz',t..
i Quid autem vetat verba Pauli de herede donatoris accipere, qui, cum cquualuz[—
M fét douator, hoc eft, ideo quod donator conualuerat, donationem mortis cauía

. u .
&DE CONDIÉTIONE OB TVRPEM, VEL

T.

dominus tenetur, vt lulianus ftribit. Quod 89 fi dominus
ratum non habuiiï'et,,etiam fi debita pecunia foluta fuiffet, ab -
ipfo procuratore repetetur: non enim $t* quafi indebitum
datum repetetur ??, fed quafi ob rem datum, nec res fecuta :
fit, ratiyabitione non intercedente: vel quod furtum ifaceret J«wf
pecuniae falfus procurator: cumquo ?? non tantum fur-tiuääïq Jarét)
fed etiam condici ei poffe. Vcctf emo RT. R—
XV. PowPoNrvs llibro-XXII. ad Sabinum, Cvv
sERVvvs tuus in fufpicionehfurti ?ttio veniffet, dediíti eum
in qugeftioneyi fub ea caufa, vt, fi i fä*gï?artïfm i eó' non ef-
fet, redderetur [ttbi: is eum tradidit Praefecto 84 Vieilum,
quafi in facinore depráehenfum: Praefectus Vigilumeum.fan-
mo füpplicio adfecit. Ages cum Attio, dare eum tibi opor- -
tere: quia et ante mortem dare tibi eum oportuemig 95.. La-
beo ait, æoffe etiam $5 ad exffibendum agi,&uoniam fecerit 97, -
quominüs exhiberet: fed Proculus dari oportere ita ait,fi fe-
cifles eius hominem: quo cafü ad exhibendum agere te non
poíle;?? : fed fi tuus manfiffet, etiam furti te aCcturum cum
eo: qui£ ** re aliena T fit vfus, vt ?? fciret fe inuito domi-
no vti,(aut dominumyjfi fciret, prohibiturufm effeZ^
XVI. CersvslibroTI-- Digeftorum. Dxnpr tibi pe-
cuniam ?', vt inkhi Stiglíüm dares: vtrumid contra&tus genus
pro ?? portione emptionis et venditionis eft? an '[äulla hic ?3
alia obligatio eft, quam ob rem jdatrire non fecuta? In quod ?*
procliuior fum: et ideo, fi mortuus eft Sticfus, repetere, pof-
füm, quod ideo tibi dedi, vt mihi Sticlftüm dares. Fingejalie-
num effe Stichum, fed te tamen eum tradidiffe: repetere a te
pecuniam potero, quia hominem accipientis non feceris: et
rurfus fj tuus eft Stickus, et pro euictione eius promittere
non vis, non liberaberis ??, quo minus a te pe"cuniay( repe-
tere poílim. |

IV .. 227

aof

du - eco;! 6

] 4/*&o

La «t Jm VTxen l,

: y'y x
L Qee6 G. J fét, j

INIVSTAM CAYSAM. /2)2651,&5".7,0&" ERE
E Pavrvs libo[X. ad Sapinum. X -- eexfeme L0 À
MNE, quod datur, aut ob Tém datur, aut ob caufam: et
ob rem, autj'furpem, aut honeftam: turpem autem, aut, -
-v& dantis|fit turpitudo,fgon accipientis: aut w&-^ accipientis ^.
dumtaxat, non etiam dantis: aut vtriusque. -$—t1: Ob rem
igitur honeftam ? datum ita repeti poteft, fi res, propter
quam datum eft, fecuta non eft. $. 2. Quod fi turpis caufa
accipientis fuerit, etiam fi res fecuta fit, repeti poteft. X Xl
Il. VrPrANvs libro|XXVI. ad Edictum. Vr PVTAL'.:.L—-' '
dedi tibi, ne facrilegium jfaciasj ne 4 furtum: ne hominem oc- 146v tesm,
cidas: in qua fpecie Iulianus fcribit4fi tibi dedero, fffe homi-
ob imminens morbi pericnlum fa&am nunc condicebat, poftquam donator alio
morbi vel mortis genere ad plures abierat, nec res mortis caufa donatas ipfe vi-
uus reuocarat? GEB. — 7 Hal. couzaluit. GEB. — '78 Hal. in margine: aizas,
acceffit. GE B. — 79 Hal. agmouerit. GEB. — 80 Hal. tenetur. — Sed et Iulianus
fcribit, quod. GEB. — 81 Hal. tamen, loco enim. GEB. — 82 Ap. Hal. repe-
tetur, abeft. G'EB. 83 Hal. cum eo. GE B. 84 Noodtius 1I. Proóab. s. (
mauult: Praefeclo Vvbi. Florentinam defendit Bynkersh. II. Obf. $. ^ Quin-
que MSS. habent Pigilsm. B. Barb, Otob. S. Cruc. Treuif. Bynkersh. etiam -
Hal. GER. — 85 Hal. oportuerat. GEB. — 86 Hal. et loco etiam. GE B. 87!
Hal. 2guoniam dolo feciffet. G EB. 88 Hal agere won poffes, GEB, 89
Hal. qui. GE B. o Hal cwm,loco vt. GEB. 9I Vide quae ad hunc
locum difputat Noodtius 77 Probab. 4. qui putat hanc pecuniam fuiffe pere-
grinam, ideoque pro merce habitam. [n aliam proríus fententiam abit Byn-
kersh. IV. Obf. 24. GER. 92, Conf. Noodt. . Obf. 17. ex IV. Probab. 4.
et f. BR. 93 Hal. au et bic uulla. GER. 94 Hal i& q40. GEB. — 95
Yaur. liberaVeris. Kal et Vulg. lberaris. BR.

1 Gothofr. in nota: A. vicefimo. Flal. ljb. X X. et Taur. in ipfo textu
vicefimo, et in margine vicenfimo, quod a manu fubantiqua fa&um eft. & &..— Con£.
L. 26. $. 12. infr. de Conditl. Indeb. GER. 2 Áp. Hal. vt, abtít, GER.

.3 Hal boneflum, manifcito tamen typorum errore, GE B. 4 Hal. et Vulg.

—

] M 9É

L .

aadanieio . dores $.

I I

[: jc;n PHLa-s-q PO :

X [/. . 2'ita. :

,: ,/3:,
jie )/!ro'fsed 7 DA ^
[.J €radum.

Lf5«

* « 2
PC

]l ezde) t

"A rs

j ,
: du P
L. f €y D'lt;, Ains

1 j 1 CÁ4S fj p

j-
[

L 9 o6,

7

&tionem locum habere.

eft

| ea)([,(/raw'a; oX

te, abeft. GEB.

228 2Ów
d W[ ao 19(,;-4)8 A.Dt.'w :
nem occidas, condici poffe/7 $. r. Ttem * fi tiBgdederc;lvt rem
mihi reddas depofitam apud te, vel vt inftrumentum mihi red-
A$—2. Sed fi dedi, vt fecundum me in bond/caufaj
iudex pronuntiaret, eftjquidem relatum, condictioni locum ef-
fe: fed hic quoque crimen contrahif? iudicem enim corrum-
pere videtur: etg|semi? ita pridem Imperator ne£ter conftituit,

jlitem eum perdere.

IIIL. Pavrvs libro X.-9-ad-Sabinum, V BI AvTEM
et dantis et accipientis turpitudo verfatur, non poffe repeti
dicimus, veluti fi pecunia detur, vt male iudicetur. —— "
— .IV. VrP1iawNvs|libo XXVE-ad Edictum Ipnkwj]
fi ob füpfum datum fit, vel fi quis in adulterio deprehenfus ,
redemgfit (e: ceffat enim repetitio, idque *? Sabinus et Pe-
gafus ggfgggügfgjugt. (1$ 1. Item fi dederit fur, ne proderetur,
quoniam vtriusque ** turpitudo verfatur, [ceffat repetitio. -
$.-2- Quotiens autem folius accipientis turpitudo verfatur

Celfus ait, repeti poffe: veluti, fi tibi|dedero, ne mihi iniu-

riam facia&. .$—3. Sed '^ quod meretrici datur, repeti non
poteft; v& Labeo et Marcellus fcribunt: fed noua ratione, non

jea«i?, quod vtriusque turpitudo verfatur, fed folius dantis:

-- ag ^ l CUM . m : — . eebsutc:
üllamf enim turpiter facere,quod, fit meretrix : [non türpiter ac-
cipere, cum fit meretrix] rA s. d- Si tibijindicium *? de-
dero, vt fugitiuum meum indices, vel furem rerum mearum,
non poterit repeti, quod datum eft: nec enim turpiter acce-
pifti. Quod fi a fugitiuo meo acceperis, ne Fgm indicares,
condicere tibi hee, quafi furi, pofüm *5: fed'fijipfe iïgr indi-
cium a me accepit, vel furis, vel fugitiui focius, puto condi-

J Va LVLI ANVS ulibre-HI.ad Vrfeium Ferocem. Sr A
ferüo méo pecüniam qüis accepiffet, ne furtum. ab eo factum
indicaret, fiue indicaffet, fiue non, repetitionem fore eius pe-
cuniae, Proculus irefpondit; /2«^/; . : |
VI. VrPerANvs üibro-XVHE ^7 ad Sabinum. P. gm-
pETVO Sabinus probáuit veterum opinionejf, exiftimantglum,
id, quod ex iniufta caufa apud aliquem. fit, pofle condici.
In qua fententia etiam Celfus eft. $7
VIL. PowrPonui1vs libre-XXIE *5 ad-Sabinum. Ex
EA füipulatione, quae per vim extorta ieffet *?, fi,exacta' effet
pecunia, repetitionem effe conftat. L $ ob
VIIL. PAvrvs libro III. Quaeftionum. Sx os tur-
pem caufam promiferis Titio, quamuis, firpetat, exceptione
doli mali, vel in factum fuüffmouere eum poffis, tamen, fi fol-
ueris, non poífe te ?? repetere: quoniam fublata proxima
caufa ftipulationis, qu&e propter exceptionem inanis effet&pri-
ftina caufa ?^*, id eft, turpitudo, fupereffet. Porro autem,fi et
dantis et accipientis turpis caufa fit, poffefforem potiorem
efle: etideo repetitionem ceffare, tametfi ex ftipulatione fo-
lutum eft ^^. (
? IX, Ingw libro-V.-ad-Plautium- 51 vESTIMENTA
vtenda tibi commendauero ?3, deinde pretium, vt reciperem,
dediffem, condictioné]me recte aCturum, [gefpägf umjeft: quam-
uis enim propter rem datum fit, et caufa fecuta fit, tamen
turpiter datum eft ^*. $, r. Si ^^ rem locatam tibi, vel ven-
ditam a te, vel mandatahi vt redderes, pecuniam acceperis,

5 Hal Jdem. GER. 6 Ap. Hal. mibi redderes.

men, et moX veue. BR. .
8 Hal. ljj. XX. GEz. 9 Hal.

abfunt. GEB. 7 Vulgo mon, abeft. BR.
depraeben[us. GEB. 10 Hal. ;taque. GE B. 11 Hal. in margine: alias,
vtrubique. GEB. I2 Hal.inferit et. GEB. — 13 Hal. eo, GER. I4 De
hoc $. vide et Salmafium O/bf. Iur. Attici et Romani c. 25. BYNK. — Pag. nem-
pe ;27. feq. GEE. 15 Ita etiam Cicero pro Rofcio Amer. c..37. eum,
qui indicii partem accéperit. DVK. — 16 Hal. et Vulg. poffum. BR. — v7 Hal.
lib. X. GEB. 18 Hal. lib. XI. GERB. 19 Hal. efí. GEB. 20 Ap. Hal.
21 Vulg. fi prifiina caufa flipulationis, id eft. B R. 2
Hal. folutmm fit. GEB. — 23 Gothofr. in nota: A/. commodauero. — 1ta Taur.
habet in margine, Immo erat commenduero : recentius demum fa&um cormen-

dauero. BR. Etita Hal. GEB. — 24 Hal.effe. GEB. — 25 Gothofr. in nota:

fiobrem. Hal. GER.

(pinmnmm g z)

T U . . - z.f -
RATOR tuus indebitum([foluerit, et ^* tu ratum non habeas,

DIGESTORVM LIB. XIL TIT. V VL

habebo tecum.ex locato, vel vendito, vel mandati a&tioném: -
quod fi, vt id, quod ex teftamento, vel éx Kipulatu debofas,l/5*
redderes mihi, peeuniam tibi dederim, condi&tio dumtaxat pe-1/74.
cuniae datáe eo nomine erit: idque * Pomponius fcribit.

/X pg CONDIÉTIONE INDEBITI /.
N VrrriANVSibro-XXVI.ad Edi&tum '. i

vNc videndum de indebito foluto. $. r. Et quidem, fi
quis indebitum ignorans foluit, per hanc actionem con-
dicere poteft: fed'fi (ciens fe non debere foluit ?, ceflat re-
$ Á AA o^ ' )u V .
petitio. 7 7 XX/, a

& ,
.T. Ine w dibro?XVE 3-ad-Sabinum — Sr ovrs fic
foluerit, vt, fi apparuiffet effe indebitum, vel Falcidia emerfe-
rit, reddatur, repetitio locum habebit: negotium enim con-
tractum eft inter eos. $. r. Si quid ex teftamento folutum
fit, quod poftea falfum, vel inofficiofum, vel irritum, vel ru-
ptum apparuerit, repetetur: vel * fi]poft multum temporis
emerferit fes alienum, vel codicilli diu, celati prolati£igqui
ademptionem continent legatorum folütorum, vel déminutio-
nem per hoc, quia aliis quoque legata relicta funt: nam Di-r&j A&p u v
uus Ffadrianus circa inofficiofum et. * falfum teftamentum re- **« propte
fcripfit, a&ionetn "* dandam ei, fecundum quem de hereditate 7«4
iudicatum eft $. Cacifime VH - ;
IIl. PBAPrNIANVS Llbroe—XVHE. ? Qugeftionum.

IpnEw eft, egw folütis legatisfnoua et inopinata caufa heredi-

.tatem abftulit: veluti nato poflfumo, quem heres in vtero Lfi;iü'el'k(;ä;

ignorabat *?: vel.;etiam ab hoftibus reuerfo filio, quem pater
obiffe ** falfo praefumpferat:,nam vtiles aCtiones pofiumo, 1 h
jvelifilio, qui hereditatem ,euicerat, dari oportere in eos, qui le- .
gatum ériceperunt, Imperator Titib/Antoninus refcripfit: fci- jfer«n,
licet quod bonje fidei poffeffor, in quantum locupletior faétus .
eft, tenäur 12* pec periculum huiusmodi nominum ad eum, J erof-'a,,

qui fine culpa foluit, pertinebit. - Ms
4 ]V. PAvrvs/h Q3 i —. lhpik « Di-
uus Hadrianus refcripfit, et fi aliud teftamentum ** proferatur. — ,
Jdé» VuV LBPIANVSlibrop :3)ad-Sabinume, N k oN O- ',;:),ieym
c/ £Ua* 89 €-

vv *5, vt, quod Lalius foluerit 4,,8lius repetat. Nametcum 7« o

* . * * * . A« " y?t.; . * 2
minor vigintiquinqüe annis, 11300nfü1€e adita hereditate, folu-we;,ml,,,z;;—
tis legatis, in integrum reftituitur, non ipfi repetitionem com- ï'*f-W**
petere, fed ei, ad qïem.'bona pertinent, Axf;gïi,Tltiano re- . ojï,
Ícriptam eft. "E2 X W — 7 : : "inducweter) -
r : v2 jnïm;ü a? dl
VI. PavrnvsüibrodHIE-1?-ad-Ssbinum. Sr PROCYV--45, 2
/ïc»j Jutebat..

potfe repetijïabeo libris pofteriorum fcripfit: quod fi debitum: 1«5 il
fuiffet, non poffe repeti. Cglfus PAxtideo, quoniam ^^ cum ^ st r
quis procuratorem rerüin fuárum conftituit, id quoque man- l (t.4
dare videtur, vt foluat creditori: neque poftea exfpectandum .

fit, vt ratum habeat. $. r. Idem Labeo ait, fi procuratori in-

debitum folutum fit, et dominus ratum non habeat, pofíe re-

peti ?3. $. 2. Celfüs ait, eum, qui procuratori debitum ?*
foäuit, 'continuo liberari: neque ratiKfabitionem. confiderari :
qüod fi indebitum [acceperit, ideo. exigijfatihabitioAémi, quo-
d al hat | lo Y

I Hal. ljb. XXV. ad Sabiuum. GEB. 2 , Hal. foluerit. GEB. z
Hal. ljij. VI. GEB. 4 Hal. Sed et fi, loco vel. GEB. — 5 Hal. additfgynt, -
Vulg. fuerint. GEB. — 6 Vulg. vel. nR. 77 Vulgo inferunt vtilem. BR. — 8
Hal, effet. BR. — 9 Hal. ljb. XIV. GEs2. — 10 Taur, ignoraVat. GEB. — II
Hal obüffe. GEB. — 12 Hal. teueatur. GER. — 13 Hal. ld. VII. GEB. — 14
Bafil. uevayeveséga 9ia93«m, pofferius teflamentum. BR. 15 Hal. lb. V. GEB.
I6 Hal. addit efl. GEE. 17 Hal. foluit. GEB. — 18 Hal. ab Arriano, et
in margine: alias, Arrio. GEB. — 19 Hal. lib. IX. GEB. — 20 Hal. et Vulg.
inferunt ;2, GEB. 21 Vulg. addit ait. BR. 22, Hal. quia. GEB. 23
Hal. in margiue: m quibusdam exemplavibus adduntur baec. ab ipfo procuratove.
Sed fi ipfe ratum babeat ab eo repeti. GEB. 24 H. a Porta in IL. notat: in

P, F. ( hoc eft Pande&tis Flor. ) zndebituim folnit. Apparet tamen im, additum
effe.

Lf*'*e-*)'wz Án. |

| AWM:

hat

Al

J hd
.f"d;no,a?e,
u

"
w
vajun il r**
ÜUn i.

Yil

WMUM"CF :

Lj
W*uü!ï*"') ]
fnïwwa i
abwiqe M

) ïd*'fwhmü
[ 4f

DIGESTORVM .LIB.

niam nihil de hoc nomine exigendo mandaffe vidgKetur 25:
wt ideo, fi ritum nóf habeatur, a procuratore repetendum?f
$. 3. Iulianus ait, neque tutorem, néque procuratorem fol-
uentes, repetere poffe: neque intereffe, füam pecuniam, an
pupilli vel domini foluant.
VII. Powrourvs llibreIX.-^S-ad-Sabinum. Qvonp
indebitum per errorem foluitur, aut ipfum, aut tantundem re-
pettur.
U VIIT. Pavrvs li : i Qvop nomi-
l—-?g[ " me mariti, qui foluendo non(fit ^?, alius mulieri foluiffet ?$,
Ju*/äuf repetere non ipoteft, adeo ?? debitum eflet mulieri.
kitexer: IX. VLPIANVSLUi —ad-dSdiétum. NAw

L-)l('*jd— ET maritus, fl, cum facere nihil poffit, dotem foluerit, in ea
Lj d: X , caufa eft, vt repetere non poffit.
X. PAvLVvSs Libr : l IN niEM
debitor, adeo debitor eft, vt ante -diesm-folutum repetere non
poffit. : "t
| .XI. VrPrAxvsJUibre- : ' $I

xs, cum quo de peculio actum eft, per imprudentiam plus,
quam in peculio eft ?5, foluerit, repetere non poteft.
XIL. Pavrv sLi : 'abi SIFVNDI
mei vfumfructum tibi dedero, falfo e)yïïïimans -me eum tibi
debere, et, antequam repetam, decefferim, condictio eius ad
heredem quoque meum transibit. .
. XIll. Ipgwulibro.X.-ad-Sabinum, NATVRALITER
. L. EZ . . a . .
etiàm ferüus obligatur: et ideo fi quis nomine eius foluat,
velipfe manumiflus, ?? vt Pomponius fcribit ??, ex peculio 77,

p ff cuius liberamþïmini&rationem habepgt 38, repeti non fit:
.L)'y.ea-&:, et ob id et fideiuflor pro feruo acceptus tenetur 5?: et pi-

gnus pro eo datum tenebitur: et fi feruus, qui peculii admi-
niftrationem habát ^?, rem pignori in id, quod debeat, dede-
rit, vtilis pignératicia reddenda eft. $. 1. Item quod pupil-
lus fine tutoris auctoritate mutüuim accepit, et locupletior fa-
€tus eft, fi pubes factus foluat, non repetit. — r. | |!'XXt.
binum. NaAM hoc natura aequum eft, neminem cum alterius
detrimento fieri locupletiorem. — .
XV. PAvrvsLhlBbro-X-ad-Sabinum, INDEnBIT:IÍo-
luti condictio naturalis eft: et ideo etiam quod rei folutae
acceffit, venit in condictionem: vt puta partus, qui ex ancil-
Ja natus, fit *', vel quod/alluuionez?. acceffit ^?: immo et

uvnffæm fru&ps dquos|is, .cui. folutum eft, Böff,sz'fide percepit **, in
!Q CcondiCuonem lvenigDt, &. r. Sed.et fi nummi alieni dati

t *?, condictio competét, vt vel poffeffio eorum reddatur:
quemadmodum ** íi falfo eXiftimans poffeffionem me tibi de-
bere alicuiusrei, ^* tradidiffem, condicerem.
fionem tuam feciffem *9, ita vt jüibij *? per longi temporis
pr,a/efcm tionem auocari non poffit, etiam fifjrecte tecum per
indebit&ry) ?? condiöäoneg; agerem. $. 2. Sed et fi vfusfru-
€tus in re foluta alienüs fit, deducto vfafructu, a te condicam.

CXVIL PowPoxrivsiibreM—-adSabinum. SvsB

CONDICUONE debitum, per errorem folutum, pendente qui-

effe. BR. 25 Hal. videatur. GER. 26 Hal. ljb. II. GES. — 27 Hal.
efl. GEB. 28 Hal. foluit. GEB. 29 Ad hoc adeo, fubfifto. Sequitur
in L. 10. adeo debitor efl. Codices contuli, at fruftra, — Vulg. adeo debitum eft
snulieri. Kal ideo quia debitum efl mmulieri. BR. — Wli codices cum Flor. con-
ápirantes funt Barb. Otob. Vat. III. S. Cruc. Treuif. Bynkersh. GEB. 30 Hal.
li. L. GEB. 31 Hal. ljb. VI. GEB. — 32, Hal. lib. VII. GEB. — 33 Hal.
effet. GEB. 34 Hal. lb. VI. GEB. — 335 Hal. vel, vt. GEB. — 36 Taur.
feriVit. GEB. 37 Hal. addit eo. GEB. 38 Hal. babebat. GEB. 39
Ap. Hal. tenetur, abeít, GE B. — 40 Hal. babebat, et mox debebat. GEB. — 41
Hal. nati funt. GEB. 42 Taur. alluBione. GEB. 45 Vulg. accefferit.

B R. 44 MHal perceperit. GEB. 45 Hal (uwt, et in fequennbus com-
petit. GER. 46 Hal. iníerit et. GEB. 47 kial. et.Vulg. p.faefïgzlnt
tibi. BR. 48 Videtur legendum, fi poffeffionem tuam feciffe. 1Cti quoque

Graeci: àveAaufáva yào, xv 0w T& ueruZO Dià Xohceoc wugueóowc, — Van de Wa-

ter 44 Obf. 16. Eftetiam in Notulis Bynkershoeckii; Sed et fi pojJeffionem

*«
| lcum m deb

Sed et fi poffes- -

ASECIITS VE

dem condidione repetitur: condigïïone' autem ex(if'tente repeti
nonpoteft. $. 1. Quod autem 5? ífub incerto 53 diedebetur
die exfiftente non repetitur: — « | :
1 XVII. VrPrANVS mmg—ïtag-gm
1 cum moriar, dare promifer üfolua ,
non poffe, Celi"us ait.P ((ïïïag fc;;]änï-äteæälgäm, repeïere, £f

XVIIL. Inzwfibro-XLVHE Ua OU M .
ea condidione debetur 57, quaé omnilnodo lexftatura. eft/ fo- ect —

lutum repeti non poteft: licet fuüb alia conditione, quae an|ovvm 2
impleatur, incertum eft, fi ante foluatur, repeti poffit. i at-7

229

u N
bNAMQ

XIX. PowPonrvs libro-XXIE 53..ad- Sæbi?- t Sr | & Aepee:
PÓENXÉE caufaeius, cui debetur, debitor liberatus gfä 22 & "'3;*7-')*'* |

turalis obligatio manet: et ideo folutum ;ä*efäeti non póteft.
$- r. Quamuis debitum fibi quis recipiat, tamen fi is, qui 9?
dat, non debitum dat, repetitio competit: veluti fi is, aui [he- tf |
redem fe, vel bonorum poffefforem, falfo exiftimans, credito- m
rilhereditario foluerit: hic enim neque verus heres liberatus Es
eri&, et is/ ^', quod dedit, repetere poterit: quamuis enim : '2/
debitum Ífibi quis recipiat, tamen fi is, qui dat, non debitum
dat, repetitio competit 9?, — $. 2. Si falfo exiftimans debere, , 63
nummos foluero, qui pro parte alieni, pro parte mei fueuint,
eius fummae partem dimidiam, non corporum, condicam.
$. 3. Si putem, me Stidkum aut Pamphilum debere, cum Sti-
chum debeam, et Pamphilum foluam, repetam quafi indebi- .
tum folutum: nec enim pro eo, quod debeo, videor id fol-
uiffe. — $. 4. Si duo rei, qui decem debefant, viginti pari- l 64
ter foluerint, Celfus ait, )gingulosgllina repetituros|9*: quia,
t]viginti foluiffent: et quod amplius am-
bo foluerint, ambo repetere poffünt. o £m u rt, |
XX. Iv L1ANVY s i | - SIREVS et
fideiuffor foluerint pariter, in bac caufa non differunt a duo-
bus reis promittendi: quare|ómnia, qude de hi$ dicta funt, ] /7f ec,
et ad hos transferre licebit. u ;
XXLI. PaAvrvs libroe-IHL.-Qufeftionum, PraAwrE fi

duos reos non eiusdem pecuniae, fed alterius obligationis,

L dHl

conftitueris, vt puta Stichi, aut Pamphili, et pariter duos da- . ,49c u«
tos, aut togam, |veljdenari& ?? mille, non idem dici poterit
in repetitione, vt partes repetant: quia nec foluerefáb initio
fic potérunt 9. Igitur hoc cafu electio eft creditoris, cuivelit ,
foluere: vt alterius repetitio impediatur. - AA
XXII. Powrowurv sili dL-57 i Srp X

* gT * fi nié pütem tibi aut Titio promififfe, cum aut neu-
trum factum fit, ant Titii perfona in ftipulatione comprehen-
fa 59 ;mófijfit, et Titio foluero, repetere a Titio potero. $. r.
Cum iter excipere deberem, fundum liberum per errorem tra-
didi: incerti condicam, vt iter mihi concedatur.

XXIIL VrPraNvsllibro-XLHE-9?-adSabinum. Erxr-
GANTER Pomponius quaerit, fi quis füfpicetur transactio-

d d
nem factam vel ?? ab eo, cuijheres eft, vel ab eo,ïq—r" pro-
curator eft, et quafi ex transactione dederit, quae faCta non

eft: anlocus fit.repetitioni? Et ait, repeti pofle: ex falfa
! enim
tuam fecifem. Emendo: Sed et fi poffeffione tuam feciffes. GER. 49 Hal.

50 Hal. et Vulg. iudebiti.BR. — 51 Hal. lib. XXI. GE&.
52 Hal. Quod etiam. GEB. 53 ita 'Taur. zncerto. Sed clare eft in. mem-
brana Florentina zncerta. BR. 54 Hal. lb. XIII. GEB. — 55 Hal. et Vulg.
inferunt et. BR. 56 Hal. lib. VI. GER. 57 Hal. detur, et mox extata-
va fit. GER. 58 Hal. lib. Il. GER. 59 Hal. fit. GEn. 60 Vulg.
pro fi is, qui, habet : fi quis. BR. 61 Vulg. id. B R. 62 Ap. Hal. integra
haec periodus: quammis enim — — vepetitio competit, abeft. GEB. — 63
Hal. praefigit tibi. G E B. 64 Ap. Hal. hic lex finit: additur tamen in mar-
gine: alios addumtuv baec. quia cum . deberemt, et viginti foluiffemt: quae am-
plius ambo foluerumt, ambo quima vepetere pof/unt. GEB. 65 Hal, dénarios..
GE B. 66 Hal. poteraut. Vulg. per partes potuevunt. BR. 67 Hal. iib.
X. GEB. 68 Hal. compraebenfa. GE B. 69 Hal. /;. 1II. GER. 7o
Ap. Hal. vel,abeft. GEB. — 71 Gothofr. in nota cui Florentiae litera 4
fubantique eft deleta, fuperfcriptaqgue c, vnde Taur, in margine cwi. ial et

Xx2 Vulg.

et ita tibi. GEB.

E ,jïf/.mu X

) ;rv
9 ha g

CA :
v),/f Cov*? A

4 .
d J Anane-.

A rnsactconcr,

7va;iw Vl.

D

LA n

LA d e Em x
7 ^Qebotuem ,
T A. ot antem d

3. 'et anfenieet «

rleex'furim I dum futurarum vfutarum vfurae. $. 2. Si quis falfo fe for--

230 | DIGESTORVM LIB. XIIL TIT. VI

enim caufa datum eft *?, /Tdem puto dicendum, et fi trans-
a&tio fecuta non fuerit, propter quam datum eft. Sed et *?
fi refoluta fit transactio, idem erit dicendum. $. I. Si poft
rem iudicatam ?* quis transegfit, et folu£rit, repetere pote-
rit, idcirco, quia placuit transactionem nullius effe momenti.
Hoc enim Imperator ä)ïtoninus cum Diuo Patre fuo refcri-
pfit: retineri tamenl; at 'à
quod ob talem transactionem folutum eft, poteft. 3. Quid Lärg*ö,,;
fi appellatum fit? vel hoc ipfum incertum fit, an iudicatum
fit, vel an fententia valeat? Magis eft, vt transactio vires ha-

beat X&tunc enim refcriptis locum effe credendum eft, cum de.

fententia indubitata, quae nullo remedio adtemptari poteft,
transigitur. $. 2. Item fi. ob transactionem alimentorum te-

ftamento relictorum datum fit, apparet poffe rebeti, quod da-

tum eft: quia transaétio; Senatusconfulto infirmatur. $. a.
Si quis poft transattionem nihilo minus condemRatus fuerit,
[dolo quidem id fit,j fed tamen fententia valet: potuit autem
quis *5, fi quidem ante litem conteftatam transegerit, volen-
ti litem conteftari opponere doli exceptionem : fed ** fj poft
litem conteftatam transactum eft, nihilo'minus poterit exce-
ptione doli vti poft fecuti: dolo enim facit, qui contra trans-
aCtionem expertus, amplius petit: et ideo condem&xatus&epe—
tere poteít, quod ex caufa transactionisdedit. Sanelquidem/* *
objcaufam dedit: neque repeti folet, quod ob caufam datum
eft, caufa fecuta: fed hic non videtur caufa fecuta, cum trans-
aCtioni non ftetur. Cum igitur repetitio *5 oritur, trans-
aCtionis exceptio locum non habet: neque enim vtrumque d-
Pet locum habere, et repetitio, et $? exceptio. $. 4. Si qua

jexab initio dupli vel quadrupli ftatuit attionem, dicendum

eft, folutum ex falfa eius, caufa repeti pofle.

XXIV. IpnEM ] FSOBI TIS,

qui perpetua exceptione tueri fó poterat, cum fciret fibi exce-

ptionem profuturam, promiferit aliquid, vt liberaretur, con-

dicere non poteft. . |

XX E IDEMWSR . CvM pnvo
pro reo fideiuffiffent 3*) decéta, deinde reus tria foluiffet, -e£

poftea fideiuffores quina, placuit eum, qui pofterior foluit m
repetere tria poffe: hoc merito, quia tribus a reo folutis fe-
ptémi fola debita fupererant: quibus perfolutis, tria indebita *^
folutafunt. : | La !
XXVI. Inew dibro-XXVIT.—5-ad Edictum, Sr NoN
fortem quis, fed vfuras jindebitas ifoluit, repetere non pot étit,
fi fortïäl debitaä 359 foluit: gä(,ï Lf fupraägg;;äüg-modu1n fol-
uit, Diuus SeuerusjrefcripiG quo iure vtimur, repeti quidem
non poffe, fed forti imputandum/ et fi poftea fortem foluit,
fortem quafi indebitam repeti poffe. Proinde et fi düte fors
fuéfit foluta, vfurae fupra legitimum modum folutae, quafi
fors indebita, repetuntur. Quid ?7*, fi fimul foluerit? Pote-
rit dici, éttunc repetitionem locum habere. ,$. 1. Supra du-
plum autem vfurae, et vfürarum vfurae, necjinjftipulatum de-
duci, nec exigi poffunt : ?* et folutae repetuntur: quemadmo-

tem debere credens, vfuras foluerit, poteft condicere: nec vi-
detur fciens indebitum foluiffe. $. 3. Indebitum autem folu-

Vulg. cuims. BR. — 72 Haleff. GEB. — 73 Hal. etiam, loco et. GER.
Baüil. uev£ d4Qov é:bupévuv, pofl fententiam. validam. 9 R. 75 Hal. is, loco
quis. GEB. 76 Hal. et Vulg. inferunt et. B R. 747 Mal Sane quid fi ob
caufam dedit ? GEB. 78 Hal. cum ergo vepetitio eius oritur. GEB. 79
Vulg. inferit transactiomis. BR. 8o Hal. lij. XLVII. GEB. 81 Hal. ad
edidhum. GEB. — $82 Hal. et Vulg. inferunt z. BR. - 83 Hal. foluiffet. GEE.
84 Hal. indebito. GEB. 85 Hal. lib. VI. GER. 86 Hal. et Vulg. forti
debitas. Probat hanc le&ionem Robertus II. Sentent. Iuv. 16. et contra Flo-
rentinam Noodt, /7. de Foenor. et Vfur. 13. ad fiu. BR. — 87 Hal.et Vulg. quod
fi fümul foluerit. B R. . 88 Hal. et Vulg. praefigunt fed. BR, 89 Hal, in-
ferit im, et habet in margine: alias, et ceutum manere in flipulationem, quae cft
Vulgata. BR. 9o Confufio partis rei cum pecunia cft compenfatio, contribu-
tio, fücceffio, per quam fundi pars faccederetin locum pecuniae creditae. Quod
in hac fpecie non eít, fed manet v centum obligatio, ideoque male ca. verba

que compenfari in caufayh iudicati,

tum accipimus, non folum fi omnino non debeatur, fed et fi — . |
per aliquam exceptionem, perpetuam peti non poterat: quare |
hoc quoque repeti. potefit: nifi fciéris fé tütum exceptione, yl

foluit. $,4. 5 centum debeii$, quafi ducenta deberefn, fun-
dum ducentorum folui$ competere repetitionem Marcellus li-

bro vicéifimo Digeftorum fcribit, et *? céntum manere ftipu- |
lationem. . Licet enim pJacuit, rem pro pecunia folutam pare- j(w
re liberationem, tamen fi ex falfa debiti quantitate maioris r

pretii res foluta eft, non fit confufio partis rei cum ?? pecu-
nia: nemo enim inuitus compellitur ad communionem. Sed
et condictio integr;(e rei manet, et obligatio incorrupta: ager
autem retinebitur ?*, donec debita pecunia foluatur. 5.b5. f |
Idlem Marcelius ait, fi pecuniam debens, oleum dedétit pluf'ri's' du
préetii, quafi plus debens, vel cum lolém/ deberet, oleum dede- s x &à, t»: :
rit, quafi maiorem modum debens, fuperfluum olei effe repe-
tendum, non totum: et ob hoc peremptam effe obligationem. j
$. 6. Idem Marcellus fdicit ?7, li cum fundi pars mihi debe- ,'
retur, quafi totus debergtur, aeftimatione faCta, folutio pecu- Mif
niae folidi pretii fundi fatta fit, repeti poffe non totum pre- |
tium, fed pax:tis in.deb*itg(e pretiurng. $. 7. Adeohutem per- ncex $6«
petua ezäciepgo jparit; condiCtionem, vt lulianus libro .déCimo « exte,
fggmpüt jb fi emptor fundi damhauerit heredem füum, vt ven- i
ditorem ?? nexu venditi liberaret, mox venditor ignorans rem
tradiderit, poffe eum fundum condicere. - Idemqhe 26 . & H
debitorem ?* fuum damhauerit libe M. 98 Idv
; Camnauerit jJiberare, et ille ignorans
foluerit. $. 8. Qui filiofamilias foluerit ??, cum effet eius
peculiàris debitor, fi quidem ignorauit ademptum ei peculium
liberatur: fi fcit, et foluit, condictionémr non habét: quiz;
fciens indebitum foluit. $. 9oiF iliusfamilias contra Macedo- |
nianum mutuatus /&,755. foluerit,| et patri fuo heres effectus, l]awwnäm, :
velit vindicare nummos, exceptione furmouebitur ! ajvindi- :
catione nummorum. $. ro. Si quis quafi ex compromiffo
condemnatus, falfo foluerit, repetere jppoteff. $. rr. Heredi—L-"yg/j?-
tatis ^ vel bonorum pofleflori, fi quidem defendat heredita- ——
tem, indebitum folutum condici poterit: fi vero is non defen-
dát, etiam debitum folutxumgmxjepeti poteft. $. r2. Libertus,
cum fe putaret operas patrono debere, foluit: condicere eum
non pofle, quamuis putans fe obligatum foluit, Iulianus libro
décimo Digeftorum fcripfit 5: natura enim operas patrohio li- .
bertus debet. Sed et fi gonlopera(äþatrono funt folütae, fed, ; A. pnit l
cum officium/ab'éó defideraretur, cum patrono decidit pecu,-,;ïi-äymw
nia, et foluit, repetere non poteft. $, Sed fi operas patrono ex- - p
hibuit, non officiales, fed fabriles, veluti picCtorias, vel alias,
dum putat fe debere, videndum ^, an poffit condicere? Et
Celfus libro fexfo 5 Digeftorum putat, eam effe caufa, þopera—
rum, vt non fintéeaedem, neque eiusdem hominis: neque ei- 2
dem exhibentur ^: nam plerumque robur * hominis, getas
temporis, oportunitasque naturalis nitaticaufam opérátum 5:
et ideo nec volens quis reddere poteft.. Sed háe, inquit ?,
.ä)ïpgrzæ recipiunt -aäbcimationem: et interdum licet aliud prae- ,.
emus, inquib, aliud condicimus: vt puta fundum indebitum27«2.
dedi, et fructus condico: vel hominem indebitum, et hunc
fine fraude modico diftraxifti: nempe hoc folum refundere
debes, quod ex pretio habes: vel !? meis fumptibus pretio-
df k : fiorem
fpongiam meruiffe cenfet Hotmanus. BYNK. Vt ex nota Gothofr. videre efï,
]II. Obf. ys. GEB. . 91 Taur. retineVitur. GEB. — 92 Vulgo adZcit. Hal.
dicit. G E B. 93 Ap. Hal. pretium, abeít. GEB. — 94 Hal. feripferit, Vulg.
fcribat. B. 95 Hal. inferit a. GEE. 96 Vulg. Idem efi. BR. 97
Hal. inferit baeredem, GEE. ^ 98 Ap. Hal. ille, abeft, GEs. — 99 Hal. fol-
4it. GEB. — 100 Hal. hanc yoculam fi locat ab initio: Si filiusfamilias. G E B.
I Taur. fumwmoueVitur. GEB. 2 Gothofr. in nota: Al. Peredi. Yta Hal.
et in margine ipfe Taurell. GE, 3 Hal. fcribit. GE B. — 4 Hal. addit eff.
GE E. 5 Hal. et Vulg. decimo. BR, 6 Hal. eaedem exbibeantur, et in
max:gine: alias, ez'.dem. G E B. 7 Taur. robOr. GER. 8 Vulg. aetas, tem-
porisque opportunitas matnralem caufam Tintat operarwm. — Hal. aetas, tempus,
opportunitasque matuvalis caufJam. operarum mutant..— Atque haec lectio proba-
bilior. 8 R. 9 Hal. quidem, loco inquit. GEB. 10 IHal. inferit fi. GE 5.

PT

II

fik'eïhhïm:

ytttyid,
n

)
-LWJM

À.

m 0—

p

"- — g

W —— ÉT C G GÓNE C v E €WUK w . -

-L sf in

l
- -
-r)h j

Y-4x €5227v , "DAUR
: fiorem hominem feci: nonpgé, ** äfïä"m haec debent? Sic
5;«Let in propofito, ait, poffe condici, quanti operas effeffy condu-
^" Cturus !^. , Sed fi delegatus fit *? a patrono *3L officiales
A otcn.. operas, apud Marcellum libro vlääü& Digeftorum quzeritur ?
et ; dicit Marcellus, non teneri eum, nifi forte in artificio fint:
haecenim, iubente patrono, et alii edendáe fünt. Sed fi folue-
ï wOf Tit Officiales delegatus, nonjpoteft condicerää&que ei, cui
p joefey foluit, creditori, cui alterius Contemplatione folutum eft, qui-
que fuum recipit *?, neque patrono: quia natura ei debentur.
$. 13. Si decem aut Stichum ftipulatus, foluam quifique,
ritur, an poffim condicere?. Quaeftio ex hoc .defcendit, an li-
l|/f- berer in quitique: nam, fi liberor, ceffat condiftio: fi non li-
,L;Q*Wþtc;uberor, erit condictio? Placuit autem, vt £elfus libro fexto et
| Marcellus libro viéélimo Digeftorum fcripfit, non/per&mi par-
tem dimidiam obligationis: ideoque eum qui quifíque foluit,
, i& pendenti habendum, an liberaretur *^, petique ab eo pof-
p /uj//pf Jf&xä reliqua quindue, aut Stläïd'. 1&: et, f1 praeftiterit refidua
m*..:/,//uguw, videri eum et x "? priora debita foluiffe: fi autem
Stickum praeftitiffet, quindüe eum poffe condicere, quafi in-
debita. Sic pofterior folutio comprobabit *?, priora quifique
vtrum debita, an indebita foluerentur. Sed et fi poft, foluta
quinque, e& Stichus foluatur, et malim ego habere quinque,
et Stichum reddere, an fini' audiéndus, quderit Celfus? Et
putat, natam effe.29/ quifique condictionem: quamuis vtroque
fimul foluto, mihi retinendi, quod vellem, arbitrium daretur.
$. 14. Idem ait, et fi duo heredes fiit ftipulatoris, non fic pof-
fe, alteri quirnique folutis, alteri partem Stichi folui. Idem et
fi duo fjht promifforis heredes, Secundum quae liberatio non
contifigit, miþ aut vtrique L,»gun'la, aut vtrique/partes Stichü fue-
runt ** folutae... .. victfevne FH
XXVII. Pavrvstibro-XXVHI27-4d-Edi&um. Qvi
Loco certo ?^3 debere exiftimans, indebitum foluit, quolibet
loco repetét: non enim g);ä&imationem foluentis eadem fpe-
cles repetitionis fequitur. ' |

L.

XXVIIL Ip E w Jibro-XXXIH.—2*adEdictum. IvpEx
fi male abfoluit, et abfolutus fua fponte folugrit, repetere non
potett. |

: pvM perfona locum facit repetitioni: vtputa fi pupillus fine
J CXG, ; tutgris auctoritate, vel furiofus, vellis, cui bonis interdictum
eft, foluerit: nam |itt| his ?5 perfonis generaliter repetitioni
locum effe non ambigitur. Et, fi quidem exftant nuimi, vin-
dicabuntur: ^9 confumptis vero, condiétio locum habebit.
XXX. InEewtlibro-X.-^*—Difputationum. — Qvr 1w-
vicEM creditor, idemgüe| debitor eft, in his ?9. cafibus, |in
quibus| compenfatio locum non hab&, fi foluit, non habet con-
dictionem, veluti indebiti Egluïi..,l fed fui creditijäetitionem *
XXXI. Ipxw JlibreL uni Is, Qvzx plus,
quam hereditaria portio efficit, per errorem creditori cauerit,
indebiti promiffi habet condictionem. |
As XXXIIL dvrLrANvS/ibre-X.Dieefteram. Cv rs,
qui Pafïbl'philüm aüt Stichum debet, fimul vtrumque folueritP
[Ài poftédquam vtrumque foluerit, aut vterque, aut altï)ex his|

E

II Gothofr. in nota: Alas, non aeftimari haec debent, et ita efl im vulgata
editione. Immoifta: vonaeftimari baec debent, funt in editione Haloandri. In
Vulg. eft: non aeflimari boc debet. BR. 12, Hal. et Vulg. effet couducturus.
B R. 13 Hal. inferit alj. GEB. — 14 Hal. et Vulg. inferunt zm. BR. — I5
Hal. recepit. GEB. 16 Hal. liberetur. GE R. 17 Vulg. poffent, et mox
Stichus. BR. 18 Gothofr. in nota: Alibi abeft baec particula. Nempe zm,
et ipfe Taur. in margine hoc indicat, et ita habet Hal. GEB. — 19 Hal. com-
probat. GEB. 20 Hal. habet zz, loco effe. GER. 21 Hal. fuerint. G EB.
22 Hal. lib. XXV'II. GERB. 23 Vulg, inferit fe. BR. 24 Hal. lib. VI.
GE B. 25 Hal. z$. GE R. 26 Hal. et Vulg. praefigunt pvo. BR. 27
Hal. ljb. IX. GER. 28 Ap. Hal. bis, abeft. GEB. — 29 Hal.repetitionem.
G E B. 30 Hal. defierit. GEB. 31 Ita Taur. et Hal, foluto, íed clare in
archetypo eft/olutwm. BR. —— 32 Hal. idque eo, qmia vens. GEB. 33 Hal.

D?!.QESTORVM LIB. XIL

XXIX. VrirrAwvs(ibreliDifputationum- IxTER-

RLiIS OVL

defiit 59 in rerum natura effe, nihil repetet: id enim rema-
nebit in folut ?*, quod fupereft. $. r. Fideiuffor cum paci-
fcitur, ne ab eo pecunia petatur, et per ifprudentiam folue-
rit, condicere ftipulatori poterit: et ideo 37 reus quidem ma-
net obligatus, ipfe autem- fua exceptione tutus eft: n&hil au-
tem intereft, fideiuffor an heres .gius vft'oägat - Quod-fi huic
fideiuffori reus heres exäiteri):, Arerit, |inec repetet: et 3*
liberabitur. $. 2.[Mulier) fi in ea opinione fit, vt credat fe 11/-
pro dote obligatgim, quidquid dotis nomine dederit, non repe-ünexi. E.
tit: fublata enim falfa opinione, relinquitur pie?ätis cáufa, ex pc; & o
qua folutum repeti non poteft ?. $. 3. Qvi hominem ,ge- *7;7.2*
neraliter ?? promifit, fimilis eft (ei,i qui hominem aut décem ; : 7*
debet: et ideo ?7, fi, cum exyftimaret fe Stichum promififfe, N À
eum dederit, condicet, 'aliuni autem quemlibet dando, libera-
r| poterit.
| XXXIIT. IpnEw llibro-XXXIX. i SriN
area tua aedificaffem, et tu Aedes poffideres, condictio locum
non þabebiä: quia nullum nerä'b,tium inter nos coüïfäïïä?äfm: jütj m
nam|is, qui non debitam pecuniam foluerit 3?, hoc ipfo ali- (
quid negotii gerit: cum autem aedificium in area fua ab alio ;5
pofitum c.lomml.ls. occupat, nullum negotium contrahit. |Sed ;f
et ^7, fl is, qui in aliena area/aedificaffet, ipfe'^poffeffionem :
[tradidiffet; |condittionem non habebit: quia nihil accipientis 4'*4-
faceret, fed fuamJæem dominus habere incipgä". Et ideo lj/.
conftat, fi quis, jcumi! exiftimaret fe heredem effe, infulam he-

231

reditariam fulfiffet, nullo alio modo, quam per retentionem
impenfas feruare poffe. M extr. elepe uvf ee l ger A r n a
XXXAIV. .Le-gw-tlibreL.-Diseftorum.) Is, cv1 he-

reditas tota per fideicommiffum relicta
dus, fi decem dediffet heredi, gf ^? heres fufpeCtam here-
difatem diXerit, et eam ex ''rebelliano reftituéfit, caufam
dan?äe pecunide non habet: et ideo quod eo nomine, quafi
implendde condicionis gratia dederit, condictione repetet, —« —
. 44 : : QX* 7.
rem non defenfam foluit *^, quamuis poftea defehidere pafa-
ltus éft; non repetet, quod foluerit. .L X. Á
XXXVl Pavrvs /libro-V.-Epitómarom *5 Alfent
: SERVvVSs cuiusdam, infciente domino, magi-
dem ^* commodauit :4is, cui commodauerat, pignori eam po-
fuit, et fugit: qui accepit, non aliter fe redditurum (jjebat,
; ecmpiam .a Miete accepit a feruulo, et reddidit
: 5 An pecunia ab eo repeti poffit ? Re- /^ .
pondit) fi is, qui pignori accepiffet magidem, alienam fcit *? iJe-
apud fe pignori deponi, furti leum fe obligaffe: ideoque, fi pe-
cuniam a feruulo accepiffet redimendi furti caufa, poffe re-
peti: fed fi nefciflet alienffm ^? apud fe deponi, non effe fu-

z.
-

L £m

rem. ]Jtem fi pecunia eius nomine, a quo pignus acceperat, J*x , &
a ferug.ei foluta ^? effet, non pofféfab eo repeti. T22

utur XXXVII.]I v L1 AN v siibro-IIL.-ad-Vrfeium-Ferocem, -

SEkRnvvM meumjnfciens a te emi, pecuniamque tibi foluiz u — -
eam me a te repetiturum, et eo nomine condictionem mihi
efíe, omnimodo puto: fiue fciffes meum efle, fiue ignoraffes.

XXXVIII. A F'R ICANVS Uible-.Qafe&ionum. -FRa-

TER

foluerit. GEB. 34 Hal. fed, loco et. GEB. — 33 Hal, poterit. GEB. . 36
Hal. n geuere. GEB. 37 Hal. adeoque fi. GEB. 38 Hal. lib. XI. GE k.
39 Hal. foluit, et mox geffit. GEB. — 40 Ap. Hal. et, abett. GEB. — 41 Hal.
inciperet. GEB, — 42 Hal fi,loco et. GEB. . 43 Hal. lib, IX. GEB. — 44
Hal. foluerit, et deinde foluit. GEB. — 45 Hal. ézirousv. GE B. — 46 Magidem,
etiam habent MSS. Rarb.(vbi gloffa interlin. z. tabulevium] Otob. vbi glofla mar-
ginalis ve] fclmcbew-*z'um,),s. Cruc. Treuif. Bynkersh. Bf. 47 Hal. fciffet.
MS. Bynkersh. fciuit. BR. 48 Gothofr. in nota: Al. alemam. ]ta Taur. ,
in margine, Nempe Flor. 7 alzenum, ita antique mutatum. — Hal. alienam vem. ! |
B R. 49 Hal.a feruo exfoluta. Wulg. a feruulo ei foluta. Atque ita fere MW A l]
codices. Solus S. Cruc. a Flor. non recedit. In Barb. fuper ei, fcriptum ;. foe- ! 2
neranti. BR. Reliqui funt: Otob. Vat. I. III. Treuif. bynkersh. qui tamen ï |
omnes

' fm«w Deencun /'77/0(: /21. -feym/üw fmfpl:/aflæ"z Pa ag : H J(W

et praeterea fun- 9a£, jf2 ol , |

232

TER ? a fratre, cum in eiusdem 5* poteftate effent 5?, pe-

sie oj lii h- e o niam mutuatus, poft mortem patris ei foluit: qugefitum eft,
: ",(j/'o/onolw(*'//"*"ïan repetere poffit? IRefpondit ??, vtique quidém pro ea pàrte,
] J qua ipfe, patri heres exftitiffet, repetiturum: pro ea veroj,qua

frater hétes eXj itffit 5*, ita repetiturum, fi non minus ex pe-
culio fuo ad fratrem perueniffet: naturalem enim obligatio-

;Zcex:"/,«/?u [-tnem, quae fuiffet, hoc ipfo fublatam videri, quod peculii par-

* *
: ) L7l£*rnma

u L d/ïl').

" P
Lodre x meou
m

d k

1 1
.f,.! fLc b)('l/r/

| jf ftass at
| omWäroLfaüfühfffï

/A $. cow Ti

tem frater fit confecutus: adeo vt, fi praelegatum filio, ei-

L tclua, demque debitori id 5* fuiffet, deductio| huius debiti a fratre
l. ex eo fieret: idque maxime confequens effe ei fententiae,
quam Iulianus probaret: fi extraneo quid debuiffet, et ab eo
jo ".E — poft mortem patris exactum effet, tantum iüdicio eüim fami-
j liae hercifcundzde reciperaturum 55 a Coheredibus fuiffe, quan-
E tum ab his ?? creditor actione de peculio confequi potuiffet.
|— ] J A. Igitury et 5$ fi re integra familiae hercifcundáe agatur, ita
Í&. aiter. peculium diuidi aequum effe, vt ad quantitatem eius indeminis
a Coherede 5? praeftetur: porro eum, quem aduerfus extra-
neum defendi oportet 5?, longe magis in eo, quod fratri de-
buiffet, indemhem effe 5* praeftandum. $. r. Qudefitum eft,
: fi pater filio crediderit, isque emancipatus foluat, an repetere
- Qbos , /^,, poffit? |Refpondit, fi nihil ex peculio apud patrem remanferit,
—-mon repetiturum: nam manere naturalem obligationem, ** ar-
gumento effe, quod extraneo agente intra annum de peculio,
,, deducere£ pater, quod fibi filius debuiffet. $.. p.ontgäoijþggä
läf"jf et., ter, quod filio debuiffet,] eidem emancipato ffolugmt,,n-en .repe-
deex"(d,6e: .tet: nam hie quoque manere naturalem obligationem, eodem
—— argumento probatur: quod fi extraneus intra annum de pe-

" eulio agat, etiam quod pater ei debuiffet, computetur. Ea-
demque erunt et fi extraneus heres exheredato filio foluerit
id, quod ei pater debuiffet. $. 3. Legatilfatis accepi, et cum
fideiuffor mihi foluiffet, apparuit indebitum fuiffe legatum :
offe eüm repetere exiftimauif 53.
XXXIX. MaRgcrAawNvsuibroVHE Inftitutionum. Sr
Qvis, cum a fideicommiflario fibi cauere poterat, non caue-
rit, quafi indebitum plus debito eum folutum' repetere poffe,
Diui Seuerus et Ántoninüs refcripferunt.
XL. Inxw -l : J Qvx ExcePTro-
NEM perpetuam habet, folutum per errorem repetere poteft.
Sed hoc non eft perpetuum: nam fi quidem eius caufa exge-
ptio datur, cum quo agitur, folutum repetere poteft: vt acci-
- dit in SenatusconfultQ'de interceffionibus: vbi vero(in odium)
eius, cui debetur, ex&eptio datur, perperam folutum non re-
petitur: veluti fi filiusfamilias contra Macedonianum mutuam
pgcuniam[acdgpffit, et paterfamilis factus ifoluerit, non repe-
tut. $. r. Si pars domus, quae in diem per fideicommiffum
relicta eft, arferit ante diem fideicommiífif *^ cedentem, et
eam 9? heres fua impenfa refecerit, deducendam effe impen-
fam ex fideicommiffo confítat: et|[fijfiné dedu&tione domum
tradiderit, pofle incerti condici, jquafi plus debito dederit.
$. 2.. Si pactus fuerit patronus cum liberto, ne operge ab eo
petæxftur, quidquid poftea folutum fuerit ailiiberto ,| repeti

poteft.
XLI. NERATIv sMibro-VE. Merfibranarum. LQS;ä'D)
pupillus fine tutoris auctoritate ftipulanti promiferit 95;7fo]-
uerit, ** repetitio eft: quia nec natura debet| 99. | 4 ,.
J e'oyctnn , £, , À
omnes: effet, retinent, cum in Barb. fiteffe. GER. 3o De hac Lege in pe-
cul. differtatione egit Toullieu. BR. 51 Vulg. inferit patris. BR. — 52 Flor.
erat poteflatem effent. — Vltima litera in poteflatem eft antique deleta, et in ef-
fent etiam vltimae »t deletae, repo(ita s quod re&te neglexit Taur. licet vtrum-
que eiusdem manus effe videatur. BR. — Hal. poteflate effet. G EB. 53 Vulg.
vefpondi. BR. 54 Hal. exflitifet. GE&. 55 Ap. Hal. id, abeít. GER.
56 Hal. recuperaturum. G EB. 51 Hal. iis. GE B. 58 Ap. Hal. et, abeft.
GE B. 59 Hal. cobaeredibus. GE B. 60 Hal. oporteret. GEB. — 61 Ap.
Hal. effe, abeft. GERB. 62, Vulg. praefigit et. BR. — 63 Vulg. exiflimaui.

4

B R. 64 Hal. et Vulg. fideicommiffo. BR. 65 Hal. et Vulg. eandem. BR.
66 Hal. et Vulg. hic inferunt ef. B R. 6* Hal. praefigit ezus. GER. 68
Conf. Aueran. 11. Interpr. Jur. 14. GER. 69 Hal lij. IIl. GE». — ?O

DIGESTORVM LIB. XIL TIT. VL

J'ekdgesyma K, | j
XLIIL VrsraAwvs libro LXVIIL 5? ad Edi&um.
P yf EN 4 £, non folent repeti, cum depenfae funt. j «rc^ot
.. XLHI. PAvrvsllibro.HL.ad Plautium. Sx ovrs iu-
raffet *?9 fe dare non oportere, ab omni contentione ** difce-
détur: atque ita folutam pecuniam repeti poffe dicendum eft.
XLIV. InEMwibro.XIV. 7?,ad Plautium. R&g»ET:1-
T10 nülla eft ab éo, qui fuum rec£pit: tametfi ab alio, quam
jvero debitore, folutum eft. pxuti. a2 MU
iJan. XLV. A Y oLEN Vs libroiTL ex Plautio 7?.. Sr rs,
qui hereditatem "vendidit, et emptori tradidit, id, quod fibi
mortuus debuerat, non retinuit2repetere poterit: quia|plus
debito folutiim; per condi&tionem recte recipietur ?* ^" —
XLVI. IpnEw Jlibro-IV. *5 ex Plantio. Qvr gEenx-
prs nomine legata jnon debita] 7$ ex| nummis ipfus heredis ] $: a arve.
foluit *?, ipfe quidem repetere non poteft, fed fi ignorante — -^*
[herede nummos eius tradidit, dominus;siÉ 75, eos rette vindi-/ arif': C0
cabit. Eadem caufa rerum corporalium eft. uD rb
^XLVII. Cersvslibre-VI. Digeftorum. IwpEBITAM
pecuniam per errorem promififti: eam, qui pro te fideiuffe-
rat, foluit. Ego exiftimo, fi nomine tuo foluerit fideiuffor, te
fideiuffori, ftipulatorem tibi obligatum fore, nec exfpéctan-
dum éft 7?, vt ratum habeas: quoniam potesívideri idipfum
mandaffe *9, vt tuo nomine folueretur: fin autem fideiuffor
füo nomine foluerit quod ** non debebat, ipfüm a ftipulato-
re repetere poffe: quoniam indebitam iure gentium pecuniam
foluit: idifor 32 -minus, autem confequi poterit ab eo, cui fol-
uit, a te mandati iudicio confecuturum : fi modo per ignoran-
tiam petentem exceptione jnón/ furhmouerit. N
XLVIIL InEwiibro VE-5?-Digeftorum. Qvz pno-[/Z s«]
MISIT, fialiquid a fe factum fit, vel, cum aliquid factum fit,
dare fevlecem, fi prius, quam id fattum fuerit, quod promifit, J*
dedéfit, non videyitur feciffe, quod promifit: atqüejideo repe- ——
tere poteft. !
XLIX. MoprsrriNvs llibro IIT... 5* — Regularum.
Hris *? sorrs pecunia condicitur, quibus quoduo modo fo-
luta eft: non quibus proficif. d& )(09, ——
L. PowPoxnrvs iibro V. -ad Quintum —Mucium.
Qvonp quis fciens indebitum dedit hac mente, vt poftea re-
peteret, repetere non poteft. . | LL E. :
Ll. IpE w Zlibro4VH-ad-Quintum-Mucium. Ex ovr-
avs caufis retentionem quidem habemus,| petitionem autem
non habemus,,62, fi foluerimus, repetere non poffumus. ,
LIL. InEw Llibre XX $5 .ad. Quintum- Mucium.
DAMvs &t ob caufam, aut ob rem. b caufam ?? prae-
4 ; i M 4dÁ 29. V*
teritam: veluti cum ideo do, quod aliquid a'te^confecutus
fuír 53, vel quia aliquid ate factum eft: vt etiam fi falfa cau-

135

Ánaa.

fa fit,[repetitio éiuS pecuniae non fit.] Ob rem vero datur,
.vt aliquid fequatur: quo non fequente, repetitio competit.
LHI. PRocvrvsulibro-VH.—Epiftularum. *?.. Do-
MINVS teftamento feruo fuo libertatem dedit, fi , decem 29.)

det: feruojignorante id teftamentum non valerej datae funt mï-ä 9s
hi decem: quderitur, quis repetere poteft? Proculus|refpon- "äl»&

(dit, fi ipfe feruus peculiares nummos dedit, cum ei a domi-|
no id permifíum non effet, manent nummi domini, eosque
non per condictionem, fefyfi'fl rem aCtionej?* petere debet.
Hal. israrit. GEB. — '71 Hal. in margine: alias, conditione, GEsS. — 72 Hal.
lb. V. GEB. . 73 Hal. IABOLENV'S lib. XIV. ad Plautium. GEB. — 74
Hal. vecipitur. GEEB. — 735 Hal. lib. III. GEB. — 76 Hal. in margine: alias,
relicdla. G E B. 71 Hal. foluerit, et mox tradiderit. GEB. — 78 Ap. Hal. et
Vulg. ait, abeft. G ER. 79 Hal. effe. GE B. 80 Hal. quoniam poteff vi-
deri id ipfum te mandaffe. GEB. — 81 Hal. quo. GEB. — 82 Hal. quod. GEB.
83 Hal. ljb. VII. GE8. — 84 Hal. li. Il. GE&. . 85 Hal. Eijj. GeB. — 86
Hal. lib. IV. GER. 87 Hal. inferit et eam. GEB. 88 Hal. fim. GER.
89 Hal. Jlib. VI. &micoAdv. GEB. 9o Hal. inferit suibi, GE R. 91 Hal.
nen condiclione fed in rem vindicatioue. — Vulg. nom per condi&lionem fed per im
vem actionem. — . H. a Porta in lI annotat: in P. Flor. fed m rem vindicationem
petere. Vnde hoc habeat ignoro : equidem non memini me id Florentiae vi-

diffe,

G.

] F;M&
1 pl

diü

DIGESTORVM. .LIB. . XII.

Si autem alius rogatu ferui fuos/nummos dedit, fa&ti funt

1 & E] 92 : » N . r L Pl
$p amey ??, eosque dominus ferui, cuius nomine dati funt, per

- effectum, fecuta

condi&ionemlfetere poteft. Sed tam benignius, quam vtilius
eft, recta via 1ipfum, qui nummos dedit, füum recipere.
LIV. PAPrwNiANvsllibroIE-Qujdeftionum. Ex mvs
omnibus caufis, quae iure non valuerunt, vel non habuerunt
per errorem folutione, condictioni locus
S1 VRBANA

LV. IpEenwilibro-VE—Qu£eftionum. E

raedia locauerit praedo, quod mercedis nomine iceperit ?3,
ab eo, qui foluit, non repetetur: fed domino erit obligatus.
Idemque iuris e,x;it in vecturis nauium, quas ipfe locauerit,
aut exercuéfit.ó.Item ?^ mercedibus feruorum, quorum ope-

erit.

rde per ipfum fuerint locatde:jnam Ííi feruus non locatus ?5

mercedem, vt domino, praedoni retfulit, non fiet accipientis
pecunia. Quod ?$ fi veCturas nauium, quas dominus locaue-
rat, item penfiones infularum acceperit, ob indebitum ei tene-
bitur, quianon eftliberatus foluendo. Quod -ergo.dici folet,

praedoni fructus poffe condici, tunc locum'habetugum domi-
ni fructus fuerunt. . |

LVI. Inew dibro-VHI. Qugeftionum.

, 9VFFICIT ad

e $ 4 14 E I UQEUN" W/en s * 04 2 s '
& a. £, caufam 3adebiti, incertum effe;temporfria.fit ati perpetua ex-

! J—e*(jïlbc*

N
Y

ceptionis deféfifio. Nam&qui ?*, ne conueniatur, donec Ti-
tius confül fiat, pacifcatur, quia poteft Titio decedente per-
petua fieri;, exceptio, quae ad tempus eft, Titio confulatum
ineuntejfumma ratione dicetur, quod interim foluitur, repe-
ti: vt enim pactum, quod in tempus certum collitum eft, non
magis inducit condictionem, quam fi ex ?? die debitor foluit,
ita prorfufj ?? defenfio iuris, quae caufam incertam Lübet,
condictionis *?? inftar ioptinet. ;4a4e£ d
LVII. IneMHibrollL Refponforum- Cv rNDERBI-
qTvM impuberis nomine tutor numerauit, impüberis condictio
eft. $. r. Creditor, vt procuratori fuo debitum redderetur, *

49* mandauit: maioné, pecunia foluta, procurator indebiti caufa

(3

L sss

conuenietur: quod fiypominafi: gg&m ior pecunia folueretur,
delegauit, indebiti Cïärä"æ*äg? elääm " àCtio: quáe
non videtur(feife
inftituta. fU a, ii r (egi fb t [ ml
.LVHI. InEewibro-IX.-R for SERVO ma-

" » . ER . E ' 4 f&c CX "LC Em ; ;
numiffo fideicommiffum ita reliquig, fi * ad lipertatem ex)tefta-

n

mpta ?, 11 £ruítra/cum procuratore lis fuerit

". , ; * : 4 N : LÀ . n E . j .
. $4*o, mento peruenerit : "ipoft acceptam fine iudice pecuniam, inge-

-

; ^ * 654* ' p u a i : 7* * . : i
JL3séf Aure liberatus] foluerit ertore pecüniam, repetenti non oberit: .

nuus pronuntiatus eft: indebiti fideicommilfi repetitio Jerit.
LIX. IpEk MilibroI1E-Definitionum. Stx FripEIvssoR

/ f vero reus promittendi per errorem, et ipfe poftea pecuniam

foluerit, non repetet: cum prior folutio, quae fuit iprita ?,
naturale vinculum non diffoluit ?, nec ciuile, fi reus promit-
tendi tenebatur. Vywoic -
EX. PAvrvs thpo—lll:—Qafe&æn-um. IvrirANVvS
vertum debitorem poft litem conteftatam, manente adhuc iu-
dicio, negabat foluentem repetere poiï'eï: quia nec abfolutus,

N:L'O;C "Cþyn,, s emy: z(',
diffe. B n. 92, Hal. et Vulg. eius, loco me;. BR. 95 Hal. et Vulg. acce-
perit. BR. Male. Capi Latinis dicuntur, quae redeunt ex praediis. Cicero 7/I.

Paradox. 3. capit ille fexcenta feflertia ex [uis praediis. Adde Terent. Pborm.
V. 3. ( Cornel. Nepot. zu Alcibiad. c. 9. DVK. 94. Hal. et Vulg. infe-
yunt 77. BR. 95 Hal. et Vulg. inferunt ab zpfo. BR. 96 Hal. fed et, lo-
co quod. GEB. . 97 Hal. Nam fi quis. "Vulg. Nam qui, idlud probarem.
BR. Sed necillo fj 4uis, opus eft. — Qui, pro quis, et fi qui, pro fi quis innu-
meris locis legitur apud bonos au&ores. — Cicero [11. Ep. 8. III.offi. 4. IV. Ep.
7. II. Pbil 13.. Virgil. I1I. Aeneid. 608. — Catulluscarm. 17. — Sic quique pro
quisque. Gronou. ad Liu. XXIV. 15. DVKk. 98 Gothofr. in nota: Al.ex
ea die. 1Ita Hal. GER. 99 Hal. prorfus. GEB. 10O Hal. et Vulg. con-
ditionis. Sane quia hic harum vocum frequens mentio eft, facile potuerunt mi-
fceri. In L. 6j. $. 2. infra b. t. pro condictionem propter. conditionem adhuc
Florentiae eft: condichionem prvoptev condicliouem. BR. I. Vulg. praefigit de-
bitor. B R. 2, Florentiae eft ezpta, vt etiam iudicat H. a Porta in II. ex quo
Taur, fecit perempta, alii, vt Hal. Vulg. adempta. BR. 3 Confer Aueran.

Djesee LXV.PAvrLvslibroiXVII. *5 adPlautium. IN S V M-

TILOOMÉ i us

x

nec condemnatus repetere poffet: licet enim abfolutus fit,

natura tamen debitor permanet ?: fimilemque -e&e ei dicif, f 3v L
qui ita promifit, fiue nauis ex Afia venerit, Milücfnon venerit:
3M nv nerl.fg:l L A £.

quia ex vna caufa alterius * folutionis origo proficifcitur.
. E Vþ1 autem quis, quod pure debet, * fub condigione ** f4ex "jedeve , i
nouandi animo promifit, plerique putant, pendente nouatione-4**-
: E 9 » : * * Q9 *
golutlägï.repetere poffe. quia, ex qua obligatione foluat, ad-
fUl,c incertum fit: idemque effe, etiam '* fi diuerfas per-
onas p»gnas;eandex'n pecuniam pure, et f'u.b condicione, no- a&«z -
uandi animo promififfe : fed hoc *? diffimile eft: in ftipula-
tüone enim pura et condicionali, eundem debiturum certum :

e&. k—ï', ^Le**$—
LX.I..SC:;(EVOLA libro V.—Refponforum. Tv-co-
RES pupilli quibusdam creditoribus patris ex patrimonio pa- A J pro Jaarlern.,
lum gbftinuerunt: qugeritur, an quod amplius creditoribus «4//«e?
per tutores pupilli folutum eft, vel totum quod acceperunt, — — 71
tutori quidem, vel pupillo non deberi: creditoribus autem . - ) |
aliis in 1d, quod aqlpphus Ifui debiti/folutum eft, teneri. n-deds
AJjCIAN V S,; libro—IV.—Fideicommifforum, j fIlec— .
debitgrp fuiffet, quia tamen a fciente, fidei explendae caufa
promiffum effet, debetur. J pra p Cae .
TIVS cafum refert, vt, &* -auisid, quod foluerit -
ME, : Cbt, VL :5 ;quis 1G, quod toluerit, repetere non :
poffit: quafi debaewrri d—ercje'mt, nec tamen liberétur: vel&,gü 180 x c ab pfb r yro ,

terno foluerunt: fed poftea, non fufficientibus bonis, pupil-
reftituere debeant? ;Refpondi, fi nihil dolo *? fa&tum effet,4
| Undeb ,
Va LXIL. M
FrpnEIrCOMMISSVM in ftipulatione dedu&um, Jüetfi non " Varc — ,
LXIII. Garvs llibro-fingulari-de—cafibus. NEma-
qui cum certum hominem deberet, ftatuliberum dederit: nam ^^5

ideo eum non liberari, quod *5 non iff plenum ftipulatoris —^
hominem fecerit: nec tamen répetere euin poífle, quod debi- A
tum dederit. H | | |
drpf. LXIV. TRa€en owry'vs ibro VII.75 Difputationum. ^" —— |
Srijovop dominus feruo debuit, manumiffo foluit,|Jquamuis Jfeni Á l 3. m s
exiftimans ? ei aliqua teneri actione,j tamen| repetere non fe6192.,
poterit: quia naturale ad&nouit debitum: vt enim libertas na- .../4..
turali iure continetur, et dominatio ex gäitium ióre introdu- L. r eoccitactin g

P "t * . . . . 4 * , ;
Cta eft, ita debiti vel non debiti ratio in condi&ione naturali- /:2:7: at poft

* pR * (s i ER
ter intellegenda eft. Vil. Ocevmo L. 4 P

Y HAgyOL , toI6t »
MA,)vt generaliter de repétitiolle traCctemus, fciendum eft j a«
dari, aut ob transactionem, aut ob caufam, aut propter con-
dicionem, aut ob rem, aut|indebitum : in quibus jomhibus, | : z.
quderitur de repetitione. $. r. Et quidem quod transattio-
nis nomine datur, licet rgs nulla media fuerit, non repetitur :
nam fi lis fuit *?, hocipfum, quod a lite difceditur, caufa vi-
detur effe. Sin autem euidens calumnia detegitur, et trans-
aCtio imperfeGta eft,|?9/repetitio dabitur. $. 2. Id quoque,
quod ob caufam datur, puta quod negotia mea adiuta ab éo
pütaui, licet non fit fattum:7 quia donari ^* volui, quamuis
falfo mihi perfuaferin, repeti non pgffe — $ m s0d *
agere per condictionem |propter condifionem |legati vel here-

Lt et.

S*(C/ Qv i 64
I.," AMmen. ,,

* £ A.
"
l f;Lj enty

K cczrnec : . ditatis,
II, Intevpret, Inr. 24. GE B. 4 Hal. et Vulg. praefiguat zs. B R. 5 Hal.
irita. GEB. 6 Hal. zec natural. vinc. diffolait. GEB. 7 Hal. debitorem .
manere. GEBR. — 8 Vulg. alterutrius. BR. — 9 Hal. repeti; GEB. —IO Taur.

adbOc. G EB. II Hal ac,loco etiam. GERB. 12 Hal. bi. GER. — 13
Hal. inferit tutoris, quod Vulg. poft fequens effe locat. BR. 14 Hal vX
fi quis. VWulg. vbi qnis. BR. I5 Hal. 4u;a, loco 4uod. GEB. 16 Hal.
TRIPHONINVS lib. VIII. GER. 17 Hal. exiffamaret, nullo fenfus dis-
crimine, Magis ignofcendum, quod mox poft, ez, inferuit fe. &&. Immo non
eft ignofcendum. — Agníen locorum producere poffem, vbi fe deficit. Vide, fi
lubet, Terent. Andr. 1Í. 2. 21. Catullüm 1/. ;7. 453. Virgil. VIII. Aeueid.
j24. Liuium lib. XXIIL c. 13. 22. et 34. lib. XXIV. c. 29. et lib. XXV.
C. $. Sicinterdum et we deeft, — Virgil. 17. Aeneid. 431. — Catullus carm. 32.
DVK. 18 Hal lib. VIII. GEB. — 19 Hal faerit. GEB. — 20 Hal. prae-
figit et, quod poft e//, facile excidere potuit. BR. — Adde Noodt 11. Obf. 16.
et de Pac. et. Transacl. cap. 3. GEB. 21 Gothofr. in nota: 4l donare.

Ita Hal. et potuiflet Taur. dare, donarÍ. GEE, — 22 Hal potefl. GEB. — 23 Hal.
iníerit

k o A

fj ex

(' (

,a

1 dl ,

: ' "
L ,..1, ,Cu. C'A ;r":'Wü üt' (ïn',

: [7]
fw/u-v

Jfb we, n C ia t —
E u - netuw fmtfe)/nl
| C bnioy — o

- jn*-';?wf-'" n m* 3pferitet. GE B.

234

2«
ditatis, fiue non fit mihi legatum, fiue ademptum ?^ legatum,
poffum. vt repetam, quod dedi: quoniam non contrahendi ani-
mo dederim: qnia caufa,
Tdem let fi hereditatem adire nolui, vel non potui. Non idem
poteft dici, fi feruus meus fub condicione heres inftitutus fit,
et ego dedero, deinde manumiffus adierit: nam hoc cafu fe-
cnta res eft.. $. 4. Quod ob rem datur, ex bono et aequo ha-
bet repetitionem: veluti, fi dem tibi, vt aliquid facias, nec fe-
ceris. G. 5. Ei qui indebitum repetit, et fructus et partus re-
ftitui debét ?5a, deducta impenía. $. 6. In frumento indebito

-j ? ;?.

L 34v -;iicien?cæ foluto et bonitas eft 255: et, ficonfumpfit ?9 frumentum, pre-

yh^*. e tium repetet;?7. g&&*' . Sit 9 habitationeidata, pecuniaæ con-
dicam: nón quïïäl"äm quanti locare ipotui]??, fed|quantiitu) con-
ol5 ducturus fuiffes. — $. 8. Si feruum indebitum tibi dedi, eum-
que manumififti, fi fciens hoc fecifti, teneberis ad pretium eius:
Íi nefciens, non teneberis:; fed ?? propter Operzx[äj'eius liberti,
"getj etvwt hereditatem eims reftituas. $. 9. Indebitum gïiïfcïjnon tan-
lonmc. i tum, quod(omnino! ?* non debetur, fed ff quod alii debetur,
| fi alii foluatur: autífiid, quod alJiu.s debefat, alius, quafi ipfe
debeat, foluat.. Cojo Gu PA- ;
LXVI. 4PAPINIANV C
HaArc condiflio ex bono et aequo introdu&gäquod alterius

Pa n

7 mspud alterum fine ictüfa deprehenditur 33, reuocare confue-
uit,
LXVII. ScxgvoraA libreV.Digeftorum. STrcMvs
teftamento eius, quem dominum fuum arbitrabatur, libertate
jl saccepta, fiidécem ary;is ex die mortis annuos Ldggäm;heï'e.dibus
AX Ci t praeftitiffet, per 06 annos praefinitam quantitatem, vt iuffus
erat, dedit: poltmodum ?^ fe ingenuum comperit: nec reli-
quorum annorum dedit: et pronuntiatus eft ingenuus : quze-
fitum eft, an pecuniam, quam heredibus dedit, vt indebitam
datam repetere, et qua actione poffit ? [Refpondif ??, fi eam
pecuniam dedit, quae neque ex operis füis, neque ex re eius,
cui bona fide feruiebat, qudefita fit, poffe repetij — $. r. Tu-

^

s ilibro- VIIL. 32 Quaseftionum.

,/2241

tor creditori pupilli füi plus, quam debeäätur, exfoluit: etjtu-
"( elaejiudicio pupillo non imputauit: qudero, an repetitionem
L ^2,. aduerfus creditorem haberet? Refpondit|??, habere. $.2. Ti-
ed: ^Y ü 34 . . : :
.. 44 « tius (tum|?* multos creditores haberet, in quibus et Seium,
Ed nepeo o bona füa priuatim facta venditione Mgeuio conceffit, vt fatis
x creditoribus faceret: fed Mgeuius foluit pecuniam Seio, tam-
ó£á^: quam debitam, quae iam a Titio fuerat folita: quaefitum eft,
cum poftea reperiantur apoche apud Titium debitorem par-
LA 1. tim folutae pecuniae, |cui(magis repetitio pecuniae indebitae ?*
; folutae competit, Titio debitori, an Mgeuio, qui in rem fuam
7 — $ procurator faCtus eft? jRefpondit *?^, fecundum ea, quae pro-

tuiL. p 6.. ponerentur, ei, qui poftea. foluiffet. $. 3-hIdem quagfiit ^?,

, . accuiorcó " u . IÀ
an pactum, quod in jpariationibus ^* adfcribi folet in hunc

modum, EX HOC CONTRACTV NVLLAM INTER ^^ SE
CONTROVERSIAM AMPLIVS ESSE, impediat repetitio-
nem ? jRefpondik,) nihil proponi, curimpediret/^?. . $. 4. Lu-
cius Titius Gaio Seio minori-mgnj,gwy.igintiqllill,glïä pecuniam
certam credidit, et ab eo aliquantän ^* vfurarum nomine ac-

: 24 Hal. inferit etiam, hocloco fit.GEB. 25a Hal. debent. G E B.
2,5b Hal. addit repetenda. GER. — 26 Vulg. confumtum fit. BR. — 2/7 Hal. repetit.
Grs5. 28Halinferitet. GEB. — 291ta dedit Taur. potai, etita habet Hal. Sed
etiamnunc Flor. eft: locare potwit, et potui&f t adeo,refcribi: locari potuit. In
Otob, adhuc eft potuit, et in Bynkershï*'f&WHabent potui, Barb. Vat.
JIT. S. Cruc. Treuif. GEB. — 30 Hal. mif, loco fed. GEB. — 31 Hal. in mar-
gine: alias bomini, (cilicet ita corre&um Flor. ab otiofa manu. BR. — 32 Hal.
lb. VII. GER. 33 Hal. depraebenuditur. GEB. 24 Hal. pofhnodum,
quim fe. GEB. — 35 Hal. Refpoudi. GEB. — 36 Hal. Refpondi. GEB. — 37
'Taur. cOm. GEB. 38 Nos reftitueremus indebite, prona degeneratione vo-
calis in diphthongum aequifonam. BR. 39 Hal. Refpondi, et ita adhuc ter
in hac eadem lege. GEB. — 40 Hal. et Vulg. Item quaefitum efl, an. BR. — 41
Vulg. pacfiouibus, ignoratione vocis, BR. ' 42 HMal imfe. GEB. 43 Vulg.

DIGESTORVM .LIB.

propter quam dedi, non eft fecuta.

cepit: et *? Gaii Seii minoris heres aduerfus Publium Mje-

XIL TIT.:VELOVIL

b e Z; * e : . :
uiuma Praefide prouinciae in integrum reftitutus eft, ne debi-
tum hereditarium folueret: et neé quicquam de vfuris eiusdem — —
fortis, quas Seius minor annis vigintiquinque exfolueret; ^9, X*X
|repetendis)tractatumjapud Praefidem, aut ab eo eft pronuntia-.)
tum. Qujero, an Vfuras, quas Gaius Seius minor annis yi- XYE
gintiquinque, quoad viueret, creditori exfoluerét *7, heres TOEX
eius repetere rgp*füt 2 [Befp»gwggþ/, fecundum ea, quae propone-.:K
rentur,/ ine defunctus foluiffet,— * '

condicijid, quod vfürarum n

non poffe.] Item qu&ero, fi exiftimg$ ifápeti non poffe, an ex .L ^««
alio debito heres retinere eas poffit? iRefpondijf **, üé| hoc. 77
quidem. H 9G "

L

* // ;
$pE CONDIZTIONE SINE CAVSA.
eaetry
VrPrIANVS Mibro (XLIIT. * ad-Sabinum: :
'sT ET haec. rfjp ecies condictionis, fi quis fine caufa pro« .,,| .
-4, miferit, fvel fil ? foluerit quis indebitum., Qui autem pro-l""'f n
mläyi fine caufa, condicere quantitatem non poteft, quam non
dedit: fed ipfam obligationem. — $. 1. Sed J/fi ob caufam pro-
mifit, caufa tamen fecuta non eft, dicendum eft, condiétioném,
locum(haberg?. $. 2. Siue)^;ab initio fine caufa promiffum 12 f»«
eft, fiue füit caufa promittendi, quae finita eft, vel fecuta non 1 $t««
eft, dicendum eft, condictioni locum fore. $. 3. Conftat id!&*d&!(—uaä "of
demum poffe condici alicui, qod vél non ex iufta caufa ad ^"
eum peruenit, vel rédit ad non iuftam caufam,

IIl. Ipewiibro-XXXILE— ad-Edictum. . Sr rvrro
VePEjmenta laüánda $9 conduüxerit, deinde, amiffis -&LS, domino
pretium, ex locato conuentus, praeftiterit, pofteaque dominus
inuenerit, veftimenta: qua actione debeat confequi preiium
quod dedit? Et ait)Caffius, eum non folum ex conduéto age-
re, verum-^2, condicere domino poffe. Ego puto ex conducto
omnimodo eum habere actionem. An autem et condicere
poffit, qu eütüer(n eft, quia gï'o!(fu indebitum dedit? Nifi forte, * .^*
iquafi finé caufa daty,m,*iä $ putamus condici|poffe ? : etenim, 4 cfra
veftimentis iüuentis;|quafi fine caufa datum|videtur. DPbl k: a
III. IyzxAmwvsuibro VHIE Digefterum. QVI"SJI NE Aek ^^
caufa obligafitur, incerti condictione confequi poffunt, vt li-
berentur: nec refert, omnem quis obligationem fine caufa fu-
fcipiat, an maiorem quam fufcipere eum oportàermt *?: nifi )"-'o;oar'b*.wä
quod alias condictione id agitur, vt omni obligatione libere- *«^ ««vf
tur: alias, vt exóneretur, veluti qui |decem, promifit: nam, fi "
quidem nullam caufam promittendi habuit, incerti condictio-
ne confequitur, vt tota ftipulatio accepto fiat: at fi, cum qüin-
que, promittere debéret, decem,; promifit, incerti ** confequg-
tur !^ v(]*5 |quingue liberetur. J fv G bmtur um -
IV. Jä:i-'RICANcVS ilibro VHE-Quaeftionum. Nxern

quid datum fit, an caufa,

refert, vtrumne ab initio fine caufa
Upr orffäf quagi[datum/fit; *^, feguta non fit. desebeaetiersimib — r ) ia
T' N. PAPINIANY Silibro -XI. Qu;ie&mnum . Avvnw-

cvLOo !5 nuptura, pecuniam in dotem dedit, neque nupfitz
an eandem repetere poffit, quaefitum eft? Dixi, cum ob tur-
pem

nibil proponitur impedire. BR. — 44 Hal. aliquantulum. GEB. — 45 Ap. Hal.
et,abeít. GE B. — 46 Hal. exfoluerat. GEB. — 4'7 Hal. exfoluerat. GEB. — 48
Hal. refpondi. G E. |
1 Hal. lib. VI. GER. 2 Ap. Hal. fi, abeft. GEB. — 3 Vulg. con-
diclioni locum fore. B R. 4 Hal. inferit autem. GEB. 5 Hal, ljb. VIII.
GEE., !6 Taur. laBanda, GER. 7 Hal. inferit et; GEB. 8 Vulg. da-
tum fit, putamus. BR. — Hal. ei datum fit, putamus. GER. 9 Vulg. addit e£
pretimm veflimenti. BR. — 10 Hal. oporteat. Vulg. oportuerat. BR. I
Hal. et Vulg. inferunt. condicioue, BR. 12, Hal. confequitur. G E B.

fimpliciter guinque, Vat. T. vbi im, et Otob. vbi tantum, fuppletup. BR. Ha- |
buerunt itaque praepofitionem ab initio Barb. Treuif. S. Cruc. Byftikersh. GEB. |'
14 Hal. propter quam quid datum efl. GEB. — 15 Taur. AbBVN CVLO. GER.

T« LWM«

äf/n)/uw efawdm uïl;'manf.,kïw'a,juæ 'c-au/a. da um :
6:' r W*M w IIl ü. A dl ,

M L sniteii
—

tontraelel Am.,

7:4-0) t ii:?-—-lö

*
E

——

13 !
Hal. et Vulg. inferunt Zm, et ita quoque MSS. E feptem tamen duo habebant ! ;

PVPT RRM PT M M n CURO COP OP QU P aE lus ts

DUUN

Jief)mx
Dd iaLl*

MUH
u

ITRY llc(u

DIGESTORVM LIB. XIL TIT. VII.

pem caufam dantis et accipientis pecunia numeretur, ceffare

(l jvo f &condictionem: et in delicto pari potiorem effe poffefforem *5 :

-L,Jf?.lowex

L df tam,

& 4
-ul,-. v "ï u re

ituram mulierem condictionem. - ISéd| &£,.reCte defendi,
non££?] turpem caufam in propofito,|quam nullam fuiffe: cum

quam rationem fortaííis aliquem fecutum refponderej non ha- |

pecunia, quae daretur, in doteya conuerti nequireti; non
6)(1/[(2* €x orjune d?

Dnesprey ordba Wigetcay. L-EB-E-R.

í

Kegiceen I Jeérdt tüsorue ACqueen ib t,æu-r-rip fiono, EC Éuv ; g'—,;(jy[t-(ï'u,,,ï fs /LZ'-'XIH. - U"Dn?a('; pm ,//wc[ïam,,l, afþ Aüfz*lf"[ /32. coL ;'(&441—91—/4(&/33- P5 n feïa.bäa...
$ / 7 . : [

/Zg (DE CONDIZTIONE FVRTIVA) /&
ViPrANVS libro XVIIL—-—ad. Sabinum;
N FVRTIVA re, foli domino condictio competit.

Il. PousouivsMHibro]XVE-ad-Sabinum.. Cowpr-
CTiONJZ ^ ex caufa furtiua et furiofij, et infantes obli-

LX VIl). .gantur, cum heredes neceffarii exj&itemnt: quamuis cum els

Cft.

,L.S'f? d

u fwf*ym Z. VIL Ip&M Jlibro XLII. ad Sabinum.

EC

/«t4Y. erunt et in ceteris füccefforibus.

agi non poffit.
IITL. PavrvsidibredX.——ad-Sabinum. Sr cowpr-
CATYR feruus ex caufa furtiua, id venire in condictionegi 4
certum eft, quod interfit agentis: veluti fi heres fit inítitütus,
et periculum fuübeat dominus hereditatis perdendge. Quod
-et ? lulianus fcribit. :Item fi mortuum hominem condicat,
confecuturum ait pretium hereditatis. — 24495« r. :
IV. Vurriawvs]Jlibro-XLE-5-adSabinum. . Sr sEn-
$ N x : : , e0 G6 AX I Emi
vvs vel filiusfamilias furtum commiferit, condicernidum eft *
domino id, quod ad, eum peruenit: in refiduum 9, noóxge fér-
uum)doffiftus) dédéte poteft. :
V. Pavrvsilbro-EX.-a4d-Sabinum Ex rvnRTI-
vA caufa filiofamilias condici poteft: numquam enim ea con-
dictione alius, quam qui fecit, tenetur, aut heres eius.
VI. VrsrANvsllibro XXXVII.—?-ad-Edictum, Pn o-
INDE gf i ope,et confilio -alicuius furtum factumifit, con-
diCtioné non tenebitur: etá furti tenäur I22 f6 wf

| Sr pno fure *5
damnum decifum fit, condictionem non impediri veriffimum *^4
eft: decifione enim furti quidem actio, non autem condiétio
tolitur. $. r. Furti actio pgenam petit legitimam, condi-
€Hio, rem ipfam: ea res ,fagt, vt neque furti aCtio per condi-
€ionem, neque condiétio per furti actionem confumatur *5.
Is itaque, cui furtum factum jeft, habet atCtionem furti, et con-
dictionem, et vindicationem: habet et ad exhibendum actio-
nem. $. 2. Condictio rei furtiude, quia rei liabet p'e'rfecutio-
nem, heredem quoque furis obligat: nec tantum, Ííi viuat fer-
uus furtiuus, fed etg/;h íi deceflerit: fed et fi apud furis he-
redem,diem/fuum obiit feruus jfurtiuus,| vel non apud ipfum,
poft mortem tamen furis, dicendum eft condictionem aduer-
fus herfédem dürare. Quae in herede *? diximus, eadem

r Il-ad,Ed&&unä.þIN RE fur-

tiua condictio ipforum corporum competit: fed vtrum tamdiu,

'"txizfevfquamdiu exftent: an vero etíi defierint effe in rebus huma-

. Hal. pro furto. GEB.

. : Z & . . m
nis? Et, fi quidem optulit &uz, fine gxuäw nulla erit condi-
€tio: fi non optulit, dura£j condictio aeftimationis eius: cor-
pus enim ipfum praeftari non poteft. $. r. Si ex caufa fur-

16 Hal. cauffam poffefforis. GEB. 17 Vulg. inferit veor, fed puto 73 defendi,
effe praeteritum a&iuum. BR. Ego vero puto effe infinitiuum et pendere a. fu-
periore dzxi dixi ceffare, aliquem refpondere, fed re&e defendi. D v k. 18
Hal. et Vulg. inferunt taz. BR. 19 Ap. Hal, vel, abeft. GER.
I Hal. ljj. XX. GEsr. 2, Gothofr, in nota: .Al condictione. Ft
ita Hal. et alii editores et credo re&ius. BR. Ideoque Taur. fcribere poterat
Condicionl. GE B. 3 Hal. /jb. XVIII. GER, 4 Hal. coudictione. G E B.
5 Ap. Hal. et, abeft, GEz. — 6 Hal. ljj. XX. GEB. — 7 Vulg. inferit a. B R.
8 Hal. inferit eutem. GEB. — 9 Hal. lib. XVIII. GEB. — 10 Hal. li. XIIT.
GEB. II Hal, et Vulg. inferunt et. BR. — I2 Hal. temeatur. GEB. — 13
I4 Hal. certiffÜnum. G E 3. 15 Hal. coufumma-

tusr. GEB. — 16 Hal. baeredem. GEB. — 17 Hal. ljb. XXVIII. GE2. — 18

* /izlþ'þür V* X '! 1 (ï— )"B(,? /äöï /l' : ')*ti*»(;t(,fq;:l [47:'0&['4— k'ie cCO?t ïg J)rä-ä'""f*!..i 427 J:"'-'rï*a H g'-;tg(

LIB.iXIIL OTITE L 235

enim ffüpri, fed matrimonii cratia dataüf, effe;;4$. 1, Nouer-
ca priuigno, nurus focero pecuniam dotis nomine dedit, ne-
que nupfit. . Ceffare condictio prima facie videtur,| quoniam
iure gentium inceftum committitur: atquin vel *? magis in
ea fpecie nulla caufa dotis dandde fuit. Condiftio igitur
competit. exylicet-1u6: XI2. Qe Fedeet prinset. Ducigz . Xl 3 d

—

TERTIVSDECIM V S)Z»6.

tiua res condicatur, cuius temporis aeftimatio fiat, qugeritur.

Placet tamen, id tempu:ffäggänd », 0U p,,res» v
rimi tfüit: maxime, cu eterlö/fägïf*?täl/a ür
nón liberatur 19: femper enim moram fur facere videtur.
$. 2. Nouiffime dicendum eft '?, etidyh fructus in üfac ae
actione venire. vcotfi ho : |
IX. IngzMUüibro XXX.—! ad-Edictum- IN cowpnr-

CTIONE ex caufa furtiüià i : !
Hà fión pro parte, qu£e peruenit, fed .

[

tem heres,/pro ea parte, pro qua heres eft, (tenetur.

: [ U lL.
'[liggd'ï"'.'

X. InEw llibroXXXVIIL27-ad Edictum. Srvr ma-
nifeftus fur, fiue nec manifeftus fit, poteritji]^3 condici. ]ta
demum autem manifeftus fur condictione tenebitur, fi deJ
praehenfa ?* non fuerit a domino.poffeffio eius. ^ Cete-
rum nemo furum condictione tenétur, poftédquam domi-
nus poffeffionem ?* adpraehendit ?; et ideo Iulianus, vt
procedat in fure manifefto tràCtare|de coää.i&igggj ita pro-

AV

La52

ponit ^* : furem deprehenfüm aut occidiífe, aut fregiffe, aut L. pofest,,

effudiffe id, quod interceperat. $. r. Ei quoque, qui vi bo-
norum raptorum tenetur, condici poffe Tulianus libro vicen-

XxII
1 . Digeftorum fignificat. — $. 2. Tamdiu autem

ab eo recedat: etideo fi eam rem alienauerit, (condicere non. E
poterit.] $. 3. Vnde Celfus libro äöïiggimgl)ige&orum fcri- "A
bit, fi rem furtiuam dominus pure legauerit furi, heredem
ei ?? condicere non poffe. Sed et fi non ipfi furi, fed alii,
idem dicendum eft, ceffare condictionem: quia dominium fa-
Cto teftatoris, id eft, domini, difceffit, /:24/— ^ t 2ecm-
| XI Pavrvsllbro XXXIX. ?? ad Edicdtum, Sxnp
N EC legatarius condicere poteft:, ei enim competit condiftio,
cui res fubrepta eft, vel heredijeius: fed vindicare rem lega- .
tam ab eo poteft. r at
XIL VrrrAwvs]|übroXXXVIIL ?9-adEdictum. Ecm
1DEO eleganter Marcellus définitlibro feptimo ?*, ait enim,
fi res mihi fübrepta, tua remaneat, condices. Sed ef'fi domi-
nium non tuo fatto amiferis, 4eque condices. $. r. In com-
muni igitur feääegan(ter ait interefle, vtrum. tu prouocafti

P.

in folidum |tenemur, dum foli hetédes fumus: |pro parte au- | lenen,

condiétioni locus erit, donec |domini fatto! dominium eius tei 9t«

v
H

l:* u EL EEPELA

e a * « e - oyt ^ P
communi diuidundo iudicio,/[3n prouocatus;ési vt fi ?? pro- [7 7 /vouec Xtv;

uocafti"commupni diuidundo iudicioj amiferis condifkionem z .//«.
n

v

||fi prouocatus $s, retineas. $. 2. Neratius libris "? membra- l jec

. L . . E . .J, Á *
narum Ariftonem e;(,lïhmaïï"e refert, eum, cui pignori res dàáta
fit 3* incerti condiCtione aCturum, fi ea fubrepta efte fct;

XILPaAvrv sïä.i.bmä XXI?? 5 adEdictum- E x AR-|XXX,
GENTO fübrepto pocula facta condici pg)ffe Fulcinius ait. Er- —

go in condictione poculorum, etiàin cfelaturae aeftimatio fiet ? 9,
| : o u
Vulg. liberetur, BR. 19 Hal. fciendum, absque eff. &R. — Non moneo litem
Florentinae, videtur tamen in his libris frequentius fciemdimm eff. Dv k. 20
Gothofr. in nota: n banc actionem. — Vtà nempe Taur. in matgine, et haec mu-
tatio fa&ta ab ordinario corrigente. BR. 21 Hal. lb. X. GEs. 22, Hal.
lib. XX. GER. 23 Ap. Hal. et Vulg. ei, abeft.. GEB. 24 Puto legen-
dum reprebenfa, id eft, ruríum apprehenta poffeffio, quae furto fuerat ablata. Ea
fignificatione reprebendere eft apud Phaedrum lib. V. fab. $. BYNK. — 25 Ap.
Hal. poffeffionem, abeft. GEB. 26 Mal. adpraebenuderit. GEB. 2/7 Hal.
Iuliauus (vt procedit in fure manifeflo tractare) de conditHione ita proponit. GE B.
28 Hal. eiss. GEB. 29 Hal. Hib. XX. GEZE. 30 Hal. ib. XX. GER.
31 Vulg. /ib. VIIT. B&. 32, Hal. irferit tv.. GEB. 35 Vulg. lifro. B&.
24 Hal. habet eff, at in fine fit. GEs. — 35 Hal. lib. XX. GER. — 36 Hal. fit.
y y GER

256

quae impenfa furis facta eft: quemadmodum, fi infans fubre-
ptus adoleuerit, gäïï-imatio fi£ adülefcentis: quamuis cura et
fumptibus ?* furis creuerit. — X X ///. j
[ Uggcanens XIV. Ivnriawvs libre-XXH.-Digeftorum ??. — S1
"d , &ta-zlo/*&,aMSEvas furtiuüs füb condicione legatus fuerit, pendente ea
* heres condictionem habebit: et fi lite conteftata condidio
exgïigerït abfolutio fequi debebit, perinde ac fi idem feruus
puwt t " M c"ö?iïï?&ione&WM fuilfet, et lite conteftata con-
L'"""'";M,LW £. dicio exftitiffet: nam nec petitoris iam gntefefc homi-
| . ha£e, r2 £ 1 m reCïPeräï[FLL, 3 res]fine dolo malo furis eius ^? etle
£. defüt. Quod fi pendente condicione iudicaretur ^*, iudex
Adftimare debebit, quanti emptorem inuenerit. $. r. Cauere
autem ex hac aCtione petitor ei, cum quo agitur, non fiebe-
bit. $. 2. Boue fübrepto et occiío, condictio et bouis, et
| corii, et carnis, domino competit: fcilicet fi et corium et ca-
;—,*W;i,-d.æ'f fO contre&ataülemfg ^2- cornua quoque condicentur. Sed
Z fi dominus condictione bouis pretium confecutus fuerit, et
poftea aliquid eorum, de quibus füpra dictum eft,condicet, omni-
modo exceptione fu,m,.m()u?ur ^3. QContra fi corium condi-
x;äfit, etcpregium eius confecutus, bouem ccnchc?t, Qi.'ferente
fure pretium bouis, detra&to| pretio corii 44,13»(101.1 mali exce-
ptione fummouebitur. $. 3. Idem iuris eft,j vuis fübreptis :
nam et muftum, et vinacia lure condici poítunt. |
XV. CErsvslibro-XH.-Digefteram. Qvop ab alio
feruus fübripuit, eius nomine liber ?? furti-tenetur: condici
l. autem ei non poteft, nifi liber contreCtauit *9. - :
! , XVLl PowPourvs xlclbæ-XX?QVfH—*ila&—Qüææm
) -Mucium — Qvr rvRTVMjadmittit *9, -ïä] ^?' re commo-
data, vel depofita vtendo, condictione quoque ex furtiua cau-
fa obítringitur: quae differt ab actione commodati * hoc,
quod etiamjfijfine dolo malo et culpa eius interierit res, con-
dictione * tamen * tenetur: cumi in commodati aCtione non
facile vltra culpam, etin depofiti non,?^ vltra dolum malum
teneftur is, cum quo depofiti ?? agétur. |
Aoss —OXVILPApiNIiANVSlibroX.3?-Qufeftionum, PAn-
v 1 refert ad tollendam condictionem, offeratur feruus furti-
uus, anin aliud nomen, aliumque ftatum obligationis ?* trans-
. feratur. Nec me mouet,kpraefens homo fuerit, necne: cum
mora, quae eueniebat ?? ex furto, velutij quadam delegatione
finiátur. opp 0140 211 *
XVIII. Sc,(EVOLA dibro IV.—91Qufeftionum. Qv o-
N1IAM furtunftjfit, cum quis indébitos nümmos fciens accepe-
rit, videndum .5/$ fi procurator fuos nummos foluat, an ipfi
furtum fiat? Ét Pomponius Epiffülarum -ibse octáuo 55
( Kipfum condicere ait ex caufa furtiua: fed et me .condicere, fi
- ratum habeam, quod indebitum datum f[it: fed altera condi-

€tione altera tollitur 5?.

.I hecs LL55
/y ;uþ[b.(-»t.lc l/.,&t:u 12:/'/ fä ^s

'wan/' 12 Cxpe]^

pH.

ELAT

38 Hal. VLPIANV'S li. XXII.
Vulg. et boc, fi res. BR. — 40
42 Flor, antique factum ^

37 Hal inferit eius. GE B.
39 Hal. et baec, fi ves.
41 Hal. zudicetur. G E.

ad edichbum. GEB.
Vulgo eius, abeft. BR.

fuerint, et ita Hal, et Vulg. 2 n. 43 Hal. fubmonuebitur. GEB. — 44 Taur.
77 «corl. GER. 45 Hal. et Vulg. inferunt factus. BR. 46 Hal. contrectaue-
vit. GEB. — 47 Hal. ljb. XX. GksB. — 48 Hal. et Vulg. committit. BR. — 49

Vulg. zn, loco vel. BR. 50 Hal. Vulg. omnes inferunt z. — Idem inueni in
H duobus MSS. in tribus aliis poftea fuppleta praepofitio. Inífolo Vat. L. adhuc
defideratur. In Bynkersh. fine gloff. legitur oP boc, forte in libro, ex quo Flo-
,rentinus defcriptus, fuit commodatinboc. BR. Etíi in omnibus fcriptis adeffet
|praepofitio, tamen follicitandum non putarem hunc locum. — Sifuiffet fcriptum: -
' |quae ab actione commodati boc. differt, aut: quae boc differt ab a&ione. comtiro-
d tä/ncmini de mutatione in mentem veniffet. pv&, . Otob. et Treuif. habent
z'.n,(fupplcta praepofitio in Barb. S. Cruc. et Bynkersh, cum gloff. GEB. — 51
Ap. Hal. »on, abeft. GEB. 532, Ap. Hal. depofiti, abeft. GER. 53 Hal.
lib. XIII. G&5. 54 Hal in margine: alias, obligatio. GE B. 55 Hal.
et Vulg. venzebat. BR. 56 Hal. lib. 1II. GEB. — 57 Hel, addit eff GE g.
58 Hal, feptzmo. GEB. 59 Hal alteram tolli. GEB. 60 Hal TRI-
PHONINVFS lib. V. GEB. 61 Vide ad b. ], Cuiacium XXFVII. Obfera.

DIGESTORNTM .LIB. XIII-- TIE.

GER.

L L. PIE
XIX. Pavrvsilibro-HE-ad-Neratium. IvrrAWNvs

ex perfona filiae, quae res amouit, dandam in patrem condi-
&ionem im peculium /refpondit. ( - j
Urph XX. [ RÉPHON ?ï v S iulibro-XV. 99 Difputationum-
LickT fur ?* paratus fuerit excipere condiCtionem, et per
me fteterit,.dum in rebus humanis res fuerat, condicere eam, .
poftea autem peremptaleft tamen .durare condictionem vete-
res voluerunt: quia videtur 9? Quv primo inuito domino rem
contreCtauerit, femper irjréftituenda £Á, quam nec debuit au-
ferre, moram facere.

L

/4 DE COND?M"ONE EX LEGE. /g,
II. Pavrvsllibro-H.-ad-Plantium. "

* OBLIGATIO lege noua introduéta fit, nec cautum * ea-
dem legïquo genere actionis experiamur ?, ex lege agen-

dum eft. - !

/y DE CONDIÉTIONE TRITICfARIA. * /f.

'QV It.t(:JERTAM pecuniam numäzratam,l*petit, illa 3 actione
vtitur, SY1 CERA VM , PE M/ Qui ,autem alias , .f
res, per triticariai cMïfïW Fgä;*iyg ä*eäecf'ähter)äï-w 09& d
cendum eft, eas * res per hanc actionem * jpeti, fi qua& fint ? fJE
praeter pecuniam numeratam: fiue ,iijlæäggæjüue in men- | £ em -
fura conftent *: fiue mobiles fint, fiue folizztQuare fündumff*äwm
quoque per hanc aCtionem petimus, et fi vectigalis fit: fiue ? - :
ius ftipulatusquis fit/ veluti vfumfructum, vel feruitutem vtro-
rumque praediorum. $. r. Rem autem füam per hanc actio-
nem nemo petet, nifi ex caufis, ex *? quibus poteft: veluti ex
caufa furtiua,vel vi|mobilijaBreptaufI. r mb m re m
Il Ingw dibro-XVIIE-^^ ad Sabinume- SED ET ei,
qui vialiquem de fundo deiecit, poffe fundum condici Sabinus
Ícribit. Etita etf?*? Celfus. Sed ita, fi dominus fit, qui de-
ieCctus condicat: ceterum, fi non fit, poffeffionem eum condi-
cere Celfus ait. Ix X !
J HLIpEwlilibrotXXVIH7^adEdictum. IN smac actione
fi quderatur, res, quae petita eft, cuius temporisgseftimationem! «*
recipiat, |Veriusteft, quod Seruius ait, condenälationis tempus

fpectandum. ,Si vero|defierit effe in rebus humanis, mortis -
tempus, fed n£v 7. | fecundum Celfuüm, erit Gpectandum : 7:** ^«.
non '!? enim debet nouiífimum V,itge tempus àeftimari: neJ4 .a fententis
, " z € Q/Xl:. ] .« — Ye & X 6 bl " s »(»
ad exiguum pretium jaeftimatio/redi in feruo forte/ j« recéc-
f Jieen MATP a, : 4 c r Is T.
mortifere vulnerato. 'In vtroque autem, fi poft moraim Jdete- ) m s
rior res]facta fit, Marcellus fcribit libro vicenfimo, habendam , ;2,4^ . e
LSLI OC pse aeíti-

LJ «edet im..

-»mobuz ,

20. Alteferram in. Recitat. iu "Trypbon. ad b. l. et van de Water III. Obf. 4.
62, Hal. videretur, et mox contrectaffet. GEB. —
I Hal. et Vulg. inferunt fit. BR, — 2 [Ita Taur. fed inuito codice Flor,
qui habet experimaur. 'Sed ifto modo Hal. et omnes. BR. j
1 Cum in L. :. fit triticariam, videtur tertia litera z in triticiaria iam
olim, fed tenuiffime, hoc eft, haefitanter trajecta. — Quia tamen in Indice titu-
lorum itidem eft: decondiclione tviticjaria, videtur potius corrigenda lex 1. — Sin
vero credamus, a tritico denominatam effe hanc condi&ionem, tanquam a pri-
mo vocábulo, quo formula propoiita erat, rurfus praeftabit triticaria fcribere. B R.
Hal; etiam habet in vtroque loco triticiaría, et. triticiariam, fed ad primum ia
margine: alias, T'wviticiana. G EB. 2, Hal. lj». VIIL. GER. 3 Hal. 7lle.
GEB. . 4 Hal et Vulg. petatur. BR. — 5 Hal. ommes, loco ea$. GEB. — G-
Hal, condictionem. GE B. 7 MHal.4uae funt, praecedente fi, omiffo. GER.
& Vulg. fiue iu ve fiue in menfura vel pondere confleut. Hal. in Florentina, quam
habet, vtrumque zu, omittit, BR. — 9 Hal et Vulg. inferunt etia;m, BR. — YO
Ap. Hal. ex, abett. G ER, 11 Hal. vel. mobili re vi abrepta. Vulg. vcl im —
ve qhHObili vi abvepta. BR. 12 Hal, lib». IX. GER. 13 Hal etzam, loco
et. Vulgo et plane abeft. B R. 14 Hal. ljb. XI. GER. 15 Bafil. «on
aeftimandum — &urüc TÀv áxaquíimv — veAsvTie, TRomentum ipfius mortis , wel
vt Fabrotus vertit: ?modicum mortis tempns.. B R. 16 Vulg. redacatur. 8 R.

v

x

i

lW
d "

I

DIGESTORVM LIB.
PTZ-' Fs : 2« T1$, |
Weä, quanto ** deterior res faäa ütï

quis poft moram feruum

Et ideo, fi

eæ]gcat'um dederit, necliberari eum.

uare ad tempus moraejjn li érit reducenda aeftimatio.
* P^ 4 — IV. Garvs libro-IX.—3-ad-Edictnm- prouinei $1
Jrej, (MERX aliqua, quae certo die dari debebat, petita fit, veluti
- , vinum, oleum, frumentum, tanti litem iKeftimandam Caffius
Lé — ait, quanti fuiffet eo die, quo dari debuit: fi de die nihil con-
uenit, quanti tunc, cum iudicium acciperetur. Tdemque iuris
in loco effe: vt primum ämatio fumatur eius loci, quo d&-
ri debuit: fi de loco nihil conuenit, islocus fpe&tetur *?, quo
peteretur. Quod et de ceteris rebusjiuris eftJ ^ ——
n 2 ide

|
: f du
'g&'maw"" ;
YT wainüa
Jl

J

Lintat

A.
hu2 /4 DE EO,| QVOD CERTO LOCO DARI

MT
hoc éoco V*""'?.'
pubricu. *
p

x
7?

Lt
de o5

( finson

T .

p w l?'[ocæm ;

ce

r

l J n

X L

Bu

——

nwffliers hie Jobe lf matcies - OP OR TET. .

d |GAivs libroIX. * ad Edictum prouinciale.
LIO loco, quam in quem fibi dari quisque-7 ftipulatus
effet, non ? videbatur agendi facultas * competere: fed
quia iniquum erat, fi promiffor ad eum locum, in quem datu-
rum fe promififfet ?, numquam accederet, quod vel data ope-
ra faceret, vel quia aliis locis neceffario diftringeretur, non
poffe ftipulatorem ad füum peruenire, ideo vifüm eft, vtilem
aCtionem in eam rem comparare,, XX UMl

ice] a [

II. VrnPriAmwvslüibroiX
TRARIA acio vtriusque vtili
quam rei.

* | ARnBI-
! tatem continet, tam aétoris,
Quod fi rei intereft, minoris |fit pecuniae conde-
jhatio, quam intebtatum eft: aut * fi a&toris, imaioris|pecu-
niae fiat *. $. r. Haec autem a€tio ex illa ftipulatione venit,
vbi ftipulatus füm a te/f Ephefi deeem dari., $. 2. Si quis E-
phefi detem, aut Capuge hominem dàri ftipulatus experiatur,
non debet, detraéto alteroloco, experiri; ne auferat loci vti-
Jitatem ji'éo. ä['g- 3 SLc;Zälola dibro-quintó decimo-Qugeftionnm
ait, ^ non vtique ea, quae tacite infunt ftipulationibus, femper
in rei effe poteftate: fed quid debeat, effe in eius arbitrio: an
debeat, non effe. Et ideoct "";ngui *9 Stichum aut Pamphi-
lum promittit, éligere poffe; quodifoluat, quamdiu ambo vi-
uunt: ceterum vbi alter deceffi£, extingui eius eleCtionem:
ne fitin arbitrio eius, an debeat, dum non vult viuum prae-
ftare, quem folum debet. Quare et in propofito eum, qui
promiüt Ephefi, aut Capuae, fi fuerit in ipfius ** arbitrio,
vbi ab eo petatur, conueniri non potuiffe: femper enim alium
locum electurum: fic eueniréfvt fit in ipfius arbitrio, an de-
beat: quare putat poffe ab eo peti altero loco, et fine loci ad-
leCtione: damus igitur attori eleCtionem petitionis. Et ge-
neraliter definit Scfeuola, petitorem eleCtiónem habere, vbi
petat: reum, vbi foluat: fcilicet ** ante petitionem. . Proin-
de mixta, inqui£& rerum alternatio locorum alternationi, ex ne-
ceffitate fácit actoris ele&ionem, et in rem !3 propter.locum :
alioquin tollis ei aCtionem, dum vis referuare reo optionem.
$. 4.[Si quis ita ftipuldtur, Ephefi et Capujte **, hoc aitj*^,
vt Ephefi parteggþ& Capude partem petat. $. 5. Si quis in-

17 Hal quanti. GEB.

18 Hal. lj/. VIII. GER.
GEB. !

19 Hal. fpe&aretur.
I Hàal. ljb. VIIT. GER. 2 Vulg. quis, et mox eff, loco effet. BR.
3 Hal. «ec. GER, 4 Hal. facultatem. GER. 5 Flor. promiffüfféet. G EB.
6 Hal. ib. XXV. GER. * Hal. et Vulg. at, loco aast. B R. 8 Ap Hal.
peceniae fiat, ablunt. GEB. — 9 In Vulg. eft L. Non vtique, tefte Cortio. B R.
10 Vulg. zom effe: et ideo locum. — Qui Stichwm. Xlal. nom effe, et ideo mec
locum eífe. Qui Stichwm. Ant. Auguft. L. Emend. . leuiffima emendatione,
procumlegitewm. Denique Taur, vniusliterae geminationelegit: Et ideo, cum
quiStichum. &n. - Auguftini et Taurellii coniecturae non carent ratione. V ide
tamen an ita defendi poffit fcriptura, vt cum. qui dicatur pro cum quis, vt fupra
ad L. 56. de Conditl. indeb. — Sed fic diftinguendum foret: Et ideo, cum qu.
DvK. . II Hal. eins, loco ipfius. GE B. 12 Hal. fed, loco fcilicet. GE B.
13 Hal. i& re. GEB. 14 Vulg. addit davi. B. 15 Hal, et Vulg. agit.

. &nus. alias, in bauc aclionem aditus. GEE.

AHL IIT, .HL IV 237

fulam fieri ftipuletur, et locum non adiciat, non valet ftipula-
tio.] $. 6. (Qui, ita fiipulátur, Ephefi dejff&m.ädgri, f ante diem,
quam Ephefum peruenire poffit, agat, perperam atite dier.
agi *?: quia et lulianus putat, dióm tdcite huic ftipulationi
ineffe. Quare verum puto, quod [ulianus ait, eum, qui Ro-
mae ftipulatur, hodie Cafthagine 77 dari, inutiliter *9 ftipu-
lari., $. 7. Idem *? Iulianus tratat, anfis, qui Ephefi fibi aut
Titio dari ftipulatus eft, fi alibi Titio foluatur, nihilo minus
poffit intendere, fibi dari oportere? Et Tulianus ?? fcribit, li-
berationem (rnohIcontigiffe: atque ideo poffe peti, quod inter-
eft. Marcellus autem jet alias| tractat, et apud Iulianum no-
tat, pofle dici, et.fi mihi alibi foluatur, liberationem contigiffe,
quamuis inuitus accipere non cogar: plane, fi non contigit ^*
liberatio, dicendum ait, füpereffe petitionem integrae fummyje z
quemadmodum Íi quis infulam alibi feciffet, quam vbi promi-
feràt, in nihilum liberaretur. Sed mihi videtur fummae fo-
lutio diftare a fabrica infulge: et ideo, quod intereft, folum pe-

tendum. $. 8. Nunc de officio iudicis huius actionis loquen-

dum eft: vtrum quantitati contractus debeat feruire, an vel
excedere vel minuere quantitatem debeat: vt íi interfuiffet
rei, Ephefi potius foluere, quam eo.loaij ??, quo conuenieba-
tur, ratio eius |haberetur ^*? TulianusdLabeonis opinionem
fecutus, etiam actoris habuit rationem: cuius interdum po-
tuit intereffe, Ephefi ^* recipere. Ttaque vtilitas quoque acto-
: . . EL .. , . : d.
ris,veniet: quid enim, fi traseCticiam pecuniam]|dederit ?5,
Efhefi recepturus, vbi fub pngïna debebat pecuniam,] vel fuüb
pignoribus? et diftracta pignora fünt, vel pfena commiffalfmo-
rajtualP vel fifco aliquid debebatur, et res ftipulatoris viliffímo
diftracta eft?5in hanc arbitrariam, quod interfuit, venietz
et quidem vltra legitimum modum víürarum. Quid ?5, fi

merces folebat comparare? et^?7, an et lucri ratio habeatur, Va

non folius damíni? Puto et lucri habendam rationem.
IIl. Garvs jlibro-IX.-^5-ad Edictum prouinciale.:
Ipnxo in arbitrium iudicis refertur haec aCtio, quia fcimus,
quam varia fint pretia rerum per fingulas ciuitates, regiones-
que:jmaxime vini, olei, frumenti: pecuniarum quoque, licet
videatur vna et eadem poteftas vbique effe, tamen aliis locis
facilius, et leuibus ?? vfuris inueniuntur, aliis difficiljus, et
graujbus vfuris.
IV. VznPiaAwvsllbro-XXVH.39-adEdidum Qvop
fi Ephefi petetur, ipfa fola fumma petéfur, nec amplius quid z
nifi & quid ?* effet ftipulatus ?^: vel fi temporis vtilitas in-
teruenit. $. r. Interdum iudex, qui,ex hac actione cogno-
fcit 33, cum fit arbitraria, abfoluere jféum debet, cautione ab
eo, exaCia. de pecunia ibi foluenda, vbi promiffa ett. Quid
enim, fijbi vel oblàta pécunia actorijdicatur, vel depofita, vel
ex facili foluenda? Nonne debebit interdum labfoluere? In
fuümma, dequitatem quoque 3* ante oculos habere debet iu-
dex, qui huic actioni addi&us 335
V.Pavrvslibro2CXVHE-39—ad-Edictum. Sr npx-

RES a teftatore iuffus fit, certo loco quid dare, arbitraria actio ,.

L m /u«u* fuec * (r.
t m—-,'. G?/.& .

7 Ac,ÀmiC..

Lj a',m

: Cl 7/. b] l

[

U 148 r -t

pf -

GL m ) CA At hl

"m.n-a,,(,j,,z.,.
"d à

H

"ä-la f

LA-
"m

/ À eum f«

competit, : : : i - du
VI. PoxPoxivsdibro XXIE 57 adSabinum.. A v rJ251./77. x
| ) mutua
BR. 16 Hal. et Vulg. agit. BR. 17 Hal. Cartbagini. GEB. — 18 Hal4

I9 Vulg. ftem. BR. 20 Ap. Hal luligzmms, abcft.
GE E. 21 Hal. contiugat. GEB. 22,Hal. et Vulg. leco. BR. — 23 FHiil.
babeatur. GEB. — 24 Vulg. inferit potius. BR. — 25 Hal. dederat. GBE. 26,
Vulg. Quod. BR. 27 Hoc et, Hal. Vulg. omnes extrudunt. lmmo F.Ior,;,
deletum eft, fed recentius. BR. 28 Hal. lb. X. GER. 29 Vulg. /euio ri-
bus, et mox grauioribus. BR. 30 Hal. l. XXF. GER. 31 Vulg. zfi
quod. BR. 32 Hal. flipulatm& efl. GEs. —— 33 Hal. coguofcet. GE B. 24
Ap. Hal. quogue, abeft. GER. 35 Hal. additus, et in margine: alas, addi-
Curtius etiam legebat aditws in II.
Eraz, 9. Íed male. BYNK. — Alia loca, in quibus ümilit.er aditus dicit'ur. iudex
pro addiclus corrigit Briffonius 2m Lexico voce: Addici et Rad. Fornerius 1I.
Rerum Quotid, 1. L. antepen. D. de Iudic. et Macrob. J. Saturm. 16, Dvx.
36 Hal. jb. XX. Gx B« — 37 Hal. lib. IIIl. GER. 38 Hal. Et fi, loco Aut.

Yy3 GER.

"0. vtiliter. GER.

4 A r putéca TkQy-

CV « -m. 4
UA^ Ío ; cowedee m .

| , Ljof.
uu/wïuor EMW R

"

238 E DIGESTORVM LIB.

mutua pecunia Ífic,?? data fuerit, vt certo loco redda-

tur. .
VII.PAvrvsiüibroXXVHtE-^9-ad-Edi&um, Iw no-
NAE fidei iudiclis, etiam fi in contrahendo conuenit, vt cer-
to loco quid praeftetur, ex empto, vel vendito, vel depofiti
aCtio competit: non arbitraria actio *". -$31- Si tamen cer-
to loco (tfaditütüi;^^ fe quis ftipulatus fit, hac actione vten-
dum erit. "MA , |
: VIII. MFRICANVS HWibro-:THT.- Qu/e&ioauïn* Crx-
T VM Capuge dasi-ftipulatus, fideiufforem accepifti: ea pecu-
nia ab eo fimiliter, vt ab ipfo promiffore peti debebit:Mid eft,
vt fi alibi, quam Capuge petajítur, arbitraria agi debeat, lisque
tanti aéftimetur, quarii eius vel actoris interfuerit ^" eam
fummam Capude potius, quam alibi folui. Nec oportebit,
quod forte per reum ftetéfit, quo minus tota centum Capude
foluerentur, obligationem fideiufforisaugeri: neque enim haec
caufa reCte comparabitur ^^ obligationi vfürarum: ibi enim
duae ftipulationes fünt, hic autem ? vna pecuniae creditge
eít ^9: circa cuius exfecutionem, Seftimationis ratio arbitrio
iudicis committitur. '"Eiusque differentiae manifeftiffimum ar-
cumentum effe puto, quod fi poft moram fattam pars pecu-
niae foluta fit, et reliquum petatur, offi&ium iudicis tale effe
debeat, vt Iä—äämet quanti a€tori&jinterfit, eam dumtaxat
fummam, quae petetur *?, Capuae/folutam effe. o :
IX. VrprriANvs libro-XLVIL-495-ad Sabinum. Ts,

Qv1 certo loco dare promittit, nullo alio loto, quam in quo -

promifit, foluere inuito ftipulatore poteft. : |
— X. Pavrvs ilibro-IV.—Qu$eftionum-^?, Sr »osTm
toram factam, quo minus Capuae folueretur, cum arbitraria
vellet agere, fideiuffor acceptus fit eius aCtionis nomine, vi-

deamus, ne ea pecunia, quae ex fententia iudicis accedere

poteft, non debeatur: nec fit in cbligationg"jädeo vt nunc

quoque forte foluta, vel *9 fi Capuge petatur, atbitrium iudi-
. cis ceflét : nififi, ** quis dicat, fuiudex centum et vigihti. con-
demhhare debuerit, centtim folutis ex vniuerfitate, tam ex for-
te, quam ex pdena, folutum videri: vt fuperfit petitio eius,
quod excedit fortem, et accedat pgena pro eadem quantitate?
Quod non puto admittendum: tanto magis, quod creditor ac-
cipiendo pecuniam, etiam remififfe ?? pgenam videtur.

. /& DE PECVNIA CONSTITVTA. /y
VrnPriANVS dibro XXVII.—— ad. Edictutm.

oc Eprcrmo Praetor fauet naturali gequitatii^, qui con-
ftituta ex confenfu facta cuftodit, quoniam graue eft fi-
dem fallere.ä&ä. I) Ait Praetor, Qv1 PECVNIAM DÉEBI-
TAM/coNSTITVIT.| Qv fic accipiendum eft, Qv KEvE:
nam et mulieres de conftituta teneältur, fi non intercefferint.
$. 2. De pupillo, etfi nzhil fit expreffuüni?EdiCto, attamen fine
tutoris auctoritate conftituendo non obligatur. $. 3. Sed fi
filiusfamilias£conftituerit,-am teneatur, quferitur? Sed puto

verum, et ipfum conftituentem teneri, et patrem de peculio.

GEB. 39 Ap. Hal. fic, abeft. GE s. 40 Hal. ljj. XX. GEB. — 41 Vi-
detur vox a&io ex praecedentibus praeter neceffitatem repetita, nec vlla habet
editio. Et tamen fex M$S. quae hic confului, eandem vocem agnqícunt. BR.
Nec habet Hal. MS$S. qua ,habent, funt Barb.(vbi negati?)'?fciderat OtobTS.
Cruc. Treuif. Bynkersh? G E B. 42 Flor. erát fcriptum contradicturum, vnde
haud dubie Vulg. Hal. omnes: condicurum. BR. — 43 Hal interfuit. GEB.
44 'Yaur. comparaVitur. GEB. 45 Hal. tantum, loco autem. GEB. — 46
Ap. Hal. eff, abeft. GEB. — 47 Hal. et Vulg. peteretur. BR, — 48 Hal, lib, I.
GEB. 49 Hal. lib. V. ad Sabinum. GEB. — 50 Hal. velut. GEB. — 51 Ap.
Hal. fi, abeft. GER. 52, Flor. eft vemiffife. GEB. —
1 Hal Hb. LV. GER. 2, lTaur. aequitatE. GEB. 5 Vulg. in-
ferit vtzlitev. B R. 4 Hal. poffit. GER. 5 Hal. conuflituant, non tenentur.
Vulg. conflituerint, nom tenebuntur. BR. 6 Hl Hb JLGEB. . 7 Tlaut.
teneVitur. GEB.

8 Hal. lb LV. G£9. — 9 Vulg. inferit folni, vnde non- :

xiül- IT 1Y2 V

$. 4. Eum, qui inutiliter ftipulatus eft, cum ? füpulari volue-
rit, non conftitui fibi, dicendum eft deconftituta experiri non
poíffe: quoniam non animo conftituentis, fed promittentis fa-
C&um fit. $. 5. An poteft ^ aliud conftitui, quam quod debeg
tur, qugefitum eft? Sed cum iam placet, rem pro re folui pof-
fe, nkhil prohibet, et aliud pro debito conftitui: denique ti quis

0*

C .

icetitum, debens, frumentum eiusdem pretii conftituat, puto ,5 3£. (c)

valere conftitutum. $. 6. Debitum autem ex quacumque kàu-

fal póteft cöh&ift.:yi: id eft, ex quocumque contrattu, fiue certi,
fiue incerti: et fi ex caufa emptionis quis pretium. debeat,
vel ex caufa dotis, vel ex caufa tutelae, vel ex quocumque
&lie contractu.j4 $. 7. Debitum autem vel natura fufficit. — . g.
Sed €£ is, qui honoraria actione, non iure ciuili obligatus eft,
conftituendo tenetur: videtur enim debitum, et quodiure ho-
norario debetur: 1* ideo et pater et dominus de peculio ob-
ftriCcti, fi conftituerint, tenebuntur vsque ad eam quantitatem,
quae tunc fuit in peculio, cum conftituebatur :).ceterum, fi plus
fuo nomine conftituit, non tenebitur ? in id, quod plus eft.
LU Nvsilibro-XL.-9-Digefterüm. Qvonp fi
filii nomine conftituerit fe,deCem, foluturum, quamuis in pe-
culio quinque fuerint, de conftituta in gïþäþm, tenebitur *.

III. VnpeiANvs üibrc,XXVll:-«-äaä-Efli&Hä. , Qvop

fi maritus pluspfu conftituit ex-dete, gfmm) 3 facere"pot.ö"m"f :pquante
(quia debitum';conftitugrit)**, in folidum quidem tenetur: fed « :

mulieri, in quantum facere poteft, condeminatur. — $. r. Si
quis autem conftituerit, quod iure ciuili debefíat, iure prae-
torio non debebat, id eft, per exceptionem *?, an conftituen-
do teneatur, quéeritur? Et eft verum *?, vt gf *^ Pompo-
nius fcribit, eum non teneri: quia debita iuribus non eft pe-

cunia, quae confüituta eft. $. 2. Siis, qui et *? iure ciuili, 7« priex, G.

et praetorio debebat, in diem fit obligatus, an conftituendo te-
neatur? Et Labeo ait, teneri conftitutuni *^: quam fenten-
tiam £f Pedius probat: et adicit Labeo, vel propter has po-

tiffimum pecunias, quae nondum peti poffunt, conftituta jin- .. 44 eJft.

ducCta: quam fententiam non inuitus probarem *?: habet enim
vtilitatem, vt ex die obligatus, conftituendo fe eadem die fo-
luturum, tendaàtur. i
1]V. PavrivsllibroXXIX. *5 adEdictum. SEDp ET
fi(cieriore *? die conftituat fe foluturum, fimiliter tenetur.
V. VrnPiANVSlibro XXVIL.?9 ad Edictum, Evw,
Qvi Ephefi ptomifit fe foluturum, fi conftitiat alio loco f&
foluturum, teneri conftat. $. r. lulianus Legatum Romze
conftituentem quod in prouincia acceperat, putat conueniri
debere ?*: quod et verum eft.//jSed et fi nón cdin Rorüge ??
effét, fed in prouincia adhuc, conftituit ^? fe Romde folütu-
rum, denegatur in eum actio de conftituta. $. 2., Quod exi-
gimus, vt fit debitum, quod conftituitur, in rem jéXactum eft:
non vtique vt is, cui conítituitur, creditor fit: nam et quod
ego debeo, tu conftituendo teneberis, etquod tibi debetur, fi mi-
hiconftütuatur,debetur. $. 3. Iulianus queque librowhidécimo:
fcribit, Titius epiltulam ad me talem emifit. Scripfi me ?^ fe-
cundum mandatum Seii, fi quid tibi debitum adprobatum erit ?*,
me tibi cauturum, ietjfoluturum fine controuerfia: tenetur ?5
Titius
nulli codices pro conffituit, habent foluit. BR. IO Vulg. inferit quanti. BR.
11 Hal. conflituit. GER, 12, Hal. verba: id efl, per exceptionem parenthefi
includit, et addit in margine: alia$, deeff. GEB. — 13 Vulg. verius. BR. — 14
Ap. Hal. et Vulgo et, abeft, BR. 15 Ap. Hal. et, abeft, GER. 16 Ap.
Hal. conflitutum, abeft. Ipíe malim: teueri couflituto, aut : tenere conflitutum.
B R. 17 Hal probarim. GEB. 18 Hal. lij. V. GEB. — 19 Hal. in mar-
gine: alias, cíitiore. GEB. — Vide Gronou. IV, Obf. 11. vbi haec vox citerior,
vindicatur, etiam aliis fcriptoribus, in quibus citZor, vel certior, fubftitutum erat,
DVK. 20 Hal. lib, LV. GER. 21 Et Charondas et Contius legendum
putant 702 conuemiri, et coniecturae fauet, quod zon, ante con, facilius excide-
re potuerit. Vide tamen Ruffardum ad h. l. et Ottonem in praefat. Tomi IV.
Tbef. Iur. Rom. p. 26.f. BR. — 22 Hal. Sed fi cum uon Romae. GEB. — 25
Hal. diftinguit zm prouimcia, adbuc conflitust. GE B. 24 Ap. Hal. me, abeft.
GER. 25 Hal. fuerit. GER. 26 Vulg. diftinguit; foluturum, fine conutro-
werfia

4 Wl [i 4

; (dï?

ü.
- 1079 — ünsEQ — s4-6, — Üb «

Ltj

DIGESTORVM LIB. XIIL

A.
Titius de conftituta pecunia. $. 4. Sed ?? fiquis conftitue-
rit alium ?$ foluturum, non fe pro alio, non tenetur: et ita
Pomponius librooCtauo/fcribit. q. s. Item, fi mihi conftituas
te foluturum, teneberis. Quod fi mihi conftitueris, Sempro-
nio te foluturum, non teneberis. $. 6. Iuäanus libro ffiüegï:.

mo Digeftorum fcribit, procuratori conftitui poffe: quod Pom-.

nct« , ponius ita interpretatur, vt ipfi procuratori conftituas te folu-

turum, non domino. $. 7. Item tutori pupilli conftitui poteft,
et aCtori municipum, et curatori furiofi. q. 8. Sed eti ipfi
conftituentes tenebuntur. $. 9. Si a&tori ?? municipum, vel
tutori pupilli, vel curatori furiofi, vel adülefcentis ita confti-
tuatur MvNICIPIBVS SOLVI, Vel prvPrirLo, vel rv-
Rrioso, vel ADÜ rLESCENTI, vtilitatis gratia puto dandam
municipibus, vel püpillo, vel furiofo, vel adülefcenti vtilem

aCtionem. .$.—e-Seruo quoque conftitui poffe conftat: etfi
feruo conftituatur, domino folui vel ipfi feruo,

[— -t lemi fernaum domino adquirere obligationem 39.J- & $a.

loy

VIll.

LJ 5 Lree Li.-e- a"&

e&

VI. PavrvsMibro-H. ( IDEM/O&/eth
ei, qui bona fide mihi feruit, conftitutum fuerit.
VIIL. VLprANvsHbro-XXVH.-—-4 ad Edictum. Sxp
ET Ífi filiofamilias conftituatur, valet conü:jï ttin. . r. M

a, mihi aut TTitio ftipuler,| Titio conftitui fuo nomine non poffe,
TIulianus ait: quia non habet petitionem, tametfi folui ei |;b

32 .

VIII. Pavrvslliibro-XXIX.—?-ad-Edittum. Sx vx-
i o/ mihi, aut Titio conftitueris te foluturum, mihi competit
a&tio. Quod fi poftéfquam foli mihi te foluturum conftituifti,
folueris Titio, nihilo minus mihi teneberis.
IX. PAPIiNIANVS Llibro-VHE-Qudeftionum. — 'Tr-
TIVS tamen indebiti condictione tenebitur: vt quod ei per-
peram folutum eft, ei, qui foluit, reddatur. Pirom
X. PAvrLvsllibre[XXIX.-3*-ad-Edictum. Ipxw eft
et fi ex duobus reis ftipulandi poft ?5 alteri conftitutum, al-

poffit

l
teri poftea folutum eft: quia loco eius, cui iam folutum (äiäj

haberi debeths, cui conftituitur. |
Xl. VnPrANvsllibro XXVII.-?5-adEdictum. H^A c-
TENVS igitur conftitutum valebit ?7, fi quod conftituitur,
debitum fit, etiam-fi nullus apparát 35, qui interim debeat:
vtputa, fi ante aditam hereditatem debitoris, vel capto eo ab
hoftibus, conftituat quis fe foluturum: nam et Pomponius fcri-
. bit valere conftitutum ??: quoniam debita *^? pecunia confti-
tuta eft. . $. 1. Si quis lcentu.ggfgg[reos deben&si. dliæhtos/con-
ftituat, in centum tantummodo tenetur: quia ea pecunià; dé-
bita eft: ergo|jet is! qui fortem, et vfuras, quae non debeban-
tur, conftituit, tenebitur in fortem dumtaxat. (x.
; KIl. Pavrvs libr &äjï—ad-—Eäi&üma SED ET
fi décem debeántur, et decem et Stichum conftituat, poteft di-
ci, décem tantummodo nomine teneri . rzex'a—4a t—€, &:
XIIL, IneM ilibro 4 XXLX$ ^^-ad-Edictum. Srep *?
$1 quis viginti debens, decem conftituit fe foluturum , tene-
biturza x- G6 X p ol a um X.
XIV. VnPrAwvsllibro XXVII..^^ ad Edictum- Qvz
AYVTEM conftituit fe foluturum, tenetur: fiue adiecit *? cer-

uevfia tenetur. BR. 27 Hal. inferit et. GEB. —— 28 Hal. et Vulg. inferunt
pro fe. BR. 29 In Baíil. eft: cóvàiwoe méAsuc. BR. 30 Vulg. ipfi fernuo,
quare feruum domino acquirere qualem qualem obligationem. BR. — 31 Hal. lib.
V. GEB. 52, Bafil, xevfoXic 2« 8ewviuoe, folutionis efl capax. BR. 33
Hal. ljb. XV. GER. 34 Hal. lib. XV. GER. 35 Flor. pofl, antique
quidem fed extra ordinem in fine verfus eft adiectum, et videtur rotundior fen-
tentia absque eo. — Vulg. fubftituit przmo. — Hal. fequitur Florengigam, vt etfex
MSS. gR. Barb. Otob. Vat. IlI. S. Cruc. Treuif. Bynkc»rshf?!ïg. 36 Hal.
lib. IX, GER. . 37 Taur. valeVit. GEB. — 38 Hal. app&reat. GEB. — 39
'Taur. confl;TUm. GEB. 40 Hal.et Vulg. inferunt ea. — Si hoc faciendum,
legerem: debite ea pecunia. BR. Et forte ex debitea, more Taurelliano debit Ea
vox debita, extrufae, eftnata, GEB. — 41 Hal.lib. X. GER. — 42 Hal. lib. X X.
GEB. 43 Vulg. inferit et. B R. 44 Hal. lib. IX. GER. — 45 Hal. ad-
éecerit. GE B. 46 Hal. irrepferit. GE B. —— 47 Hal, decefferit. GEsS. — 48

TITSE 9

j
tam quantitatem, fiue non. $. r. Si quïsfgon.&ituerït fe pi-
gnus daturum, cum vtilitas pignorum inrepferit *5,: debet
etiam hoc conítitutum adnitti. $. 2. Sed et fi quis certam
perfonam fideiuffufam pro fé confütuerit, nihilo minus tene-
tur, vt Pomponius fcribit. . Quid tamen, fi ïgzuperf'ona nolit
fideiubere? puto teneri eym, qui confituit:[nifi aliud actum
eit. Quid, üante'ggcgmäg'[? Si mora interueniente, Zequum
eft teneri eum, qui conftituit]vel in id, quod intereft, vel vt
aliam perfonam non minus, idoneam fideiubentem praeftgr: fi
jnulla mora interueniente, [äagi;s puto non teneri. $. 3. Con-
ftituere autem et príefentes et abfentes poffumus: ficut pa-
| cifci, et per nuntidinj et per nofmetipfos, et quibuscumque
verbis. : X X /r.
XV.PavrvslbrojXXIX.^9-ad-Ediétum, Er rr-
CET libera perfona fit, per quam tibi conftituit4?, non erit
impedimentum, quod per liþeram perfonam adquirimus: quia
minifterium tantummodo hoc cafu praeítare videtur. -
AXVI. VrPraxwvs libroiXXVII. 59 ad Edictum. Sz
DvVO, quafi duo rei, conftituerimus, vel cum altero agi pote-
rit iníolidum. $. r. Sed et certo.loco et tempore conftitue-
re quis poteft: nec folum eo loqt/pofte-eum 5! petere, vbi ei
conítitutum eft: fed, exemplo arbitraride a&ionis, vbique

q

23

oteft. $. 2. Ait Praetor, sr APPAREAT, EVM s OVI
CONSTITVIT, NEQVE SOLVERE ?^?, NEQVE FECIS-
SE, NEQVE PER ACTOREM STETIT ??, QvO MINVS
FIERET, OVOD CONSTITVTVYVM EST.| $. 3. Ergo, fi
non ftetit 5*:' per actorem, tenet aCtio: etiam Ííi per rerum
naturam ftetit: fed magis dicendum eít, fübueniri reo debere.
$. 4. Haec autem verba Praetoris, NEQvE FECISSE RE-
VM, QVOD CONSTITVIT, ?? vtrum ad tempus confti-
tutifpertinent ??, an vero vsque ad litis conteftationem tra-
himus, dubitari poteft? Et puto, ad tempus conftituti. J
JA.XVII. Pavrvslibro-XXIX.—7 ad Edictum. Szp
E T |fiJalia, die offerat, nec actor accipere voluit, nec vlla cau-
fa iuite fuitþn' Óón, aä'cipiegdi, aequum eft, fuccurri reo aut ek-
ceptione, aüt iüfta interpretatione: vt factum a&toris vsque
ad tempus iudiciidpfinoceat: vt illaverba, NE&ovE recis-
sE/É **, hüc fignificent, vt neque in diem, in quem confti-
tuit, fecerit, neque poftea. XX |

XVII. VrrrANvS iibrojXXVI.—ad- Edictum 5?.
ITrxw illa verba Praetoris, NEQvE PER ACTOREM |ST E-
TISSE, eandem recipiunt dubitationem. Et Pomponius du-
bitat, fi forte ad diem conftituti per aCtorem non fteterit, an-
te/ fi 99, vel poftea? et puto, |et haed ad diem conftituti
referenda: proinde fi Valä:udine impeditus, aut vi, aut tem-
peftate petitor non venit, 1pfi nocere Pomponius fcribit. $. r.
Quód adicitur, EAMQvE PECVNIAM, CVM. CONSTI-
TVEBATVR, DEBITAM FVISSE, interpretationem, ple-
niorem exigit. Nam primum illud efficit, vt fi quid (tünc| de-

neat conftithttum: quia retrorfum fe actio refert. Proinde 9*
temporali aCctione obligatuff conftituendo, Celfus et Iulianus

fcribunt teneri debere: licet poft conftitutum dies temporalis
PCX Qs C
Hal EHb X. GER. 49 Hal confütuit. Wulg. confMtwitur. BR. 50
Hal. lij. XX. GER. 51 Hal. eo loco, fequentibus poffe eum, omiffis. GEE.
52, Hal. foluiffe. G E. 53 Hal. fietiffe. "Vulg. fleterit. al. fauet L. :3.
infra, vbi eft per actorem fletiffe. Sed Noftros in verbis edi&i allegandis fuper-
ftitiofos non fuiffe patet ex L. feguenti 17. vbi eft: neque feciffet, quamuis hoc
Hal. et Vulg. in feciffe, immutarint. BR. 54 Hal, ffeterit. GEB. — 55 Ap.
Hal. veum, quod con[lituit, abfunt. GE B. 56 Hal. pertiueant, et mox . tra-
bamus. GEB. 57 Hal. lib. XX. GEz. 58 Hal, et Vulg. feciffe, vt iam
monitum. BR. . 59 Ap. Hal. praeter nomen ICti nihillegitur. GEB. — 60
Hal. »on fletit, an ante fleterit, vel poflea. GEB. — Accipio hoc dicum per cl.
lipfin aduerfatiuae fed, vt integra fit oratio: fed ante fletit vel poffea. Eam au-
tem faepe omitti in hoc loquendi genere, docebit Gronouius ad. Lís. IH 71.
Simile eft in hoc Ciceronis pro Ligar. 9. non domum, in Macedoniam ad Cm.
Pompeii caftva venit. D VK. 61 Hal, et Vulg. inferunt et. Potuiffet more

Y y3 Tau-

bitum fnit, cum conftitueretur, nunc non fit. axhilo minus te- .

aCtioees

L*Lk)/äw f;? :
Liréc ex a, i. ^

,L AU p

XX

co

* 'yl * L 1
^ W, P v
E "^
fce i*/nv Qccäz/« Jfl* (j

O masa N- E

« » ' 7-
L. iecuy.
J

Ls :j.(-vu' (- »

oX

240'

aCtionis exierit. Quare et fi poft tempus obligationis fe fo-
luturum conftituétit, adhuc idem Tulianus putat: quoniam eo

E J tempore conftituit, quo erat oblieat[$ 9?, licet in 1d tempus,
Ed ? 4 63 O ry : u
| léem[in, quo non tenebatur ?*. 5915'32' lE re $^ autem eft hic fubiun-
1 £t ) pE * [5 J," * ( * »
| x hevé, k gere, vtrum poenam |continéat/ háec actio, an réij perfecutio-
p iens. nem? Et magis eft, vtjetiam.Marcellus putat, vt rei fit per-
a , P

fäc.u,ïjo 95 $. 3. Vetus fuit dubitatio, an, qui;hac actione
egit, fortis oblizationem confümat? Et tutius eft dicere, fo-
* lutione potius ex hac actione facta liberationem contingere,
non litis conteftatione: quoniam folutio ad vtramque obliga-
tionem proficit. |
- XIX. Pavrvsibro—XIX.—95—ad-Edictum. Ip,
—josepeieiu QV OD fub conditione, debetur, fiue pure, fiuej&erto die con-
7 'eraf é, o st ftituatur, eadem Condicione fufpenditur: vt exfiftente condi-.
l gbretur t - o ne teneatur: deficiente, vtraque actio depereat, $1. Sed.
Meexlcaim is, qui pure debet, fi fub cgzndigïï;one cotg&ituat, igquii Pom-
]1 A ae lg «f ponius, in ihuncjvtilem actionem 9* äffä.'.'j'fä..z. Si pater vel
La usethae, ib as dominus conftituerit fe foluturum, quod fuit in peculio, non
[pees LJemfe — minugfetur ^* peculium, eo quod *? ex ea caufa obftgiftus
[/uw.Aiseet ^. ^ effe coeperit: et licet interierit peculium, non tamen libe-
ratur. : : | : '
XX. IpEM llibro-IV.—9-ad-Plautium,- NEc ENIM,
quod crefcit peculium, aut decrefcit, pertinet ad conftituto-
riam actionem.
XXI. InEw.,libro XXIX. 77-ad-Edictum. ., PRoM1s-
SOR Stic]ii, poft moram/ab eo factam, igyortuo)ïggäg, fi con-
: Ítituerit fe pretium eius foluturum, tenetur. $. 1. Si fine die
; E . . lj 2 4. 2* . * .
| conítituas, poteft quidem dici, té' non teneri, licet verba Edi-
) &i late pateant: alioquin e& confeftim agi tecum poterit, fi
ftatim, vt conftituifti, non foluas: fed modicum tempus fta-
tuendum eft, non minus decem dierum, vt ZyaCtio celebretur.
$. 2. Conftituto fatis non facit, qui foluturum .fe conftituit,
fi offerat fatisfaCctionem, "?. . Si quis autem conftituat fe fa-

lieceex ^ v Um-

LE /RO
£U r L;ïw'

1

L-—-

—U*t/?rxum Á«efTC UC IMY
!

rL,(-e/X ,I(/q &" :

E Lj Á ïn;,æ tisdaturum, ) " Vtfideiufforem vel pignora jdet, non tenetur;
L. vic & öö,m. quia nihil interfit, quemadmodum fatisfaciat. '
Ea Eraw eDictgcb : XXII. ID/J'i;lel—Uibl?Q VIgBreutum- 7*, . S1I POST CORD-
ftitutam tibi pecüniam, hereditatem. ex Senatusconfulto Tre-

E.. jad CU " — belliano reftitueris, quoniam fortis petitionem transtulifti ad

[rbreeno alium, deneganda eft tibi pecuniae conítitutae, aCtio. Idem
x mf:"m,, eft in hereditatis poffeffore] poft euictam )hefgäitaggg.j Sed
magis eft, vt |
j5 eü'äz 76 ä&igbï,ï- $éc , £m 9ee . o zygtz";*iiïä? 0034 ao nb
| 46 ém ; fadas, ^^ XXHL f[vrrANvslUibroXI Digeftorum. PRowrs-
& g. » * ; — n j ew : H
SOR hominis, homine mortuo, cum per etim: ftaret, quo mi-
nus traderetur, gffi hominem daturum fe conftituerit, de con-
Ítituta pecunia tenebitur, vt pretium eius foluat. |
XXIV., MAncELLvs dibre -fingulari—Refponforum.
Tirivs Seio, epïïäüam fmifit in haec verba: Remanfetunt
apud me quinquaginta ex credito tuo, ex contractu pupillo-
rum meorum, quos tibi reddere debebo Idibus jMaiis; ^5 pro-
bos: quod fi *? ad diem fuprafcriptum non dedero, tunc da-
re debébo vfuras tot. Quiero, an Lucius Titius in locum

pupillorum Eac autione 9? rens fuccellerit? Marcellus jre-

e2ccto,

* $

Lwinw7kb

] maoe

"'Taurelliano fifti Proind E Temporali. E.
ne in Flor. opus eft duriori ellipfi. BR. — 63 Hal. tenebitur. GES. — 64 Vulg.
Bene, oco E ve, non intelle&a phrafi. Vide L. :. fupra de Reb. Credit. B.
65 Hal. vt rei perfecutionem. GEB. 66 Hal. lij. VI. GEB. . 67 Vulg. in-
ferit dandam. R. 68 Hal. minuetur. GEB. — 69 Hal ex quo ex ea canffa.
GER. . ^7OoHal Jb JII. GEB. — 71 Hal. Jlib. XX. GER. 72, Hal. et
Vulg. fcilicet fi offerat fatisdationem. 8 &. 73 Hal. et Vulg. fatisfa&urum, et
fideiufforem. B R. — 74 Taur. in margine: breuis edicli, ita nempe Flor. eft mu-
tatum. BR. — Hal. //b, VII. breuis edidli. GEB. . 7$ Hal et Vulg. euicit. B R.
76 Gothofr. in nota: A. fit. Ita Hal. GER. 77 Wulg. decernendam . effe
actionem, praecedenti vt; omiffo. B a. 78 Hal. Mazi. GER. 79 Hal. in-
ferit tibj. GEB. 80 Hal. et Vulg. ad cautionem. BR. 81 Hal. 4ui, loco
vt. GEB. . 82 Hal. Refpoudi. GEB. $83 Hal. lb, JII. GES. — 84 Hal.
invito eo conflituere quem poffe. — Vulg. znuito eo comflituere emm poffe. BR.

DIGESTORVM LIB. XIII.

: terpretatio.

fidecommiflario, vel ei quiivicit *5, |decernendaa|

62, Hal. et Vulg. obiïgatus, et fa- |

TIL M

;fpoädit,äz interceffiffet ftipulatio, fucceffiffe, Ttem qudero, an;7 .
fi non fücceffiffet, de conftituta teneatur ? Marcellus irefpon- ..
dit, in fortem teneri: eft enim humanior et vtilior ifta in-
: ) $iE U PM, :
XXV.,PApPiNIANVS|llibro(VIIE Qufeftiionum, Tr-
LvD aut|[llud/ debuit, et conftituit alterum: an yel/alterum,
quod non conftituit, foluere poffit, qudefitum eft? Dixi, non — |
effe audiendum, fi velit hodie fideml,cpnätg*tpfge rei frangere. E
$. r. Si, iureiurando delato, deberi tibiïïur'aueris, cum habeas
eó nomine actionem, recte de conftituta agis. Sed'et fi non
vltro detulero iusiurandum, fed referendi neceffitate compul-
fus id fecero, quia nemo jdubitat, modeftius facere qui refe- st ox m-inws
rat, quam vt ?* ipfe iuret: nulla diftin&tio adhibetur: tametfi /77et 74.c.
ob tuam facilitatem ac meam verecundiam fubfecuta fit refe- ,
rendi neceffitas. frima
XXVI. S

ad creditorem) litterag jeiusmodi Tecit: Decem, qude Lucius ! ,.
Titius ex arc& tua mutualacceperat, falua rationg"üüïürarum -l O^af*m
habes penes me, l[Deri gRefgäiidij; $2, fecundum ea, quae ^*- —
prcponerentur, aCtione de conítituta pecunia eum teneri. l/]ïaa Momine ——
XXVILVrPriANvslibroXIV.5?adEdictum. VrRvM "p ffiï !
prdefente debitore, an abfente, confüituat quis, parui refert., Al
Hoc amplius, etiam inuito ** conftituere eum poffeJl[Pompo-£ -^« ^
*niusLühäa» tri b,;- fimo quartejferibit. Vnde falfam putat opi-; j y u
nionem Labeonis exiftimantis, fi poftquam ** quä5 conífti- : 1
tuit pro alio, dominus ei denuntiet, ne foluat, in factum ex-
ceptionem dandam: nec immerito *5* Pomponius:| nam cum J 6524
femel fit obligatus, qui conftituit, factum debitoris non debet |
eum excufare. Vf MEPImS
XXVIIL Garvs.ilibrofIV. 5*5 ad Edictum prouinciale,
Vnr Qvis pro alio conftituitfe foluturum, adhucás, proquo
conftituit, obligatus manet. ! : |
Jrecuis XXIX. PAvrLvslibro XXIV.3? ad Edictum. Qvr
INIVRIARVM, Vel furti, vel vi bonorum raptorum tenetur
a€Ctione, ?? conftituendo, tenetur. |
XXX. IpEwVMibrodE-Sententiarum, Sr ovrs duo-
0pecuniam conftituerit, tibi, aut Titio, etfi ftricto iure prof--
i

! !
jien

u
(m:ufaä*f

aM
At

bus
priad a&tionf-?* pecüniae coliftitutae manet obligatus, etiam
Titio foluerit, tamen per ex£eptionem adiuuatvr. x
CIGNNAL s fEVOLA dibro-V. Digeftorum. Lvécrvs | T
Titius^Seiorum , debit äf:dgceiïit: hj,ä erfuaferunt Publio ?*
Mjeuio, quod héreditas ad cum pertingtet: etfecerunt, vt epi- 446v:
ftulam in, eos exponat&P, debitorem feff ?5, effe, quafi here-
dem pattüi fui, confitentem: qui et addidit epiftulde fuae, -
quod in rationes füas eadem pecunia peruenit ??: qugefitum
eft, cum àd Publium Mäeuzium eX hereditate Lucii Titií ?9 ni-
chil peruengfit, an ex fcriptura propofita de conftituta pecunia .
conueniri poffit: etan doli exceptione vti poffit ? .«Refpondit ?* ,.
nec ciuilem eo' nómine actiónem competere: fed nec de con-
ftituta|??, fecundum ea, quae proponerentur. Idem qufelit,
vfurarum nomine quod ex cáüía füpfáfcripta datüm fit, an re-
peti poffit? |Refpondit, fecundum ea, quje proponerentur,

115

Ms

.penemi pess.

Sed et haec fuperfcriptio recens deterfa eft. — Omnes tamen codices et editiones
XX. GER. 9O Hal. praefigit et. GER. 91 "Yaur. in. Ádnot. propriA-

1
85 Hal. poflea, quam. GEB. 86 Flor. antique $ fuperfcripta, vt effet 4zis. ;
habent quis. BR. Ftiam Hal. Codices autem Barb. Ortob. Vat. |. Bynkersh. g
G E B. 87 Hal. inferit id. GEB. 88 Hal. lib. V. GEB. . 89 Hal. lib.
Kzoni pro propria aclione, vt efl im vet. Atque ita codices et editiones omnes. | | -
BR. MNempe/fropria achione) etiam Hal. "Taur. tamen in textu vt in Adnotat, |
propriAGionicum dare débuiffet propriAGEonl h. e. propria aclione.

Ex eius-
modi fcriptu/a videtür natum, quod apud Háal. eft in margine: alias, propriatio-
ne. Codicds(ínt: Barb. Otob. Vat. . Bynkersh. GE &. 92, Hal. paupillo, loco
Publi. GEE. — 93Hal etVulg. exposeret. BR. — g4Hal.fe. GEE. — 95 Hal.
perueuiffet, GE B. — 96 Taur. T;t. . GEs. — 97 Hal. Refponudi, et mox iterum.:
GEB. 98 EHal addit eum tenueri. — Vulg. addit pecunia conuenivi poffe. BR.

,,..M
LE

qu
Wt

1 Go-

ILLAAA—AAWAX————————————.

DIGESTORVM LIB. XIIL

" UPLT
COMMODATI, LXEL CONTRA
( CXv
VrPrAwNvs|llibroXXVHE ad Edictum.
IT Praetor, QVOD QVIS COMMODASSE DICETVR,
DE EO IVDICIVM DABO. $. r. Huius EdiCti inter-
; , pretatio non eft difficilis: Vnum folummodo notandum: quod
Jdxiequi Edictum concepit, commodati fecit) mentionem, cum |Pa-
" pampendit , cuuius]|* vtendi fecitjmentionem. — Inter commodatum autem,
F et vtendum datum Labeo quidem ait tantum, intereffe, quan-
J 4vtnstum inter genus, et fpeciem:; commodari enim rem mobilem,
.. mon etiam foli: [vtendam darf/etiam fóli] Sed, wt'apparet,
proprie commodata res dicitur, et quáe foli eft: idque et ?
Caflius exiftimat. Viuianus amplius etiam habitationem com-
modari poffe àit. $. 2. Impuberes commodati aCtione non
tenentur: quoniam nec conítitit ? commodatum in pupilli
perfona»é fine tutorisauttoritate: vsque adeo, w&-etiam-fi pu-
bes factus dolum aut culpam admiferit, hac actione non tene-
ln kb "s giBa ab iubio nod COOHEELIL. — 6u 0 vt yet
M e . Il. PAvrvsiibro—XXIX. *-ad-Edictum.- NEc rw
furiofüum commodati aCtio danda eft: fedíad exhibendum ad-
h uerfus éós/dabitur, vt res exhibita vindicetur. |
n (2 L5 fa. Ml VrPrANvslibre-XXVIIE-ad-Edictum, Sxp
Liecopis^r"N RH I videtur, fi locupletior pupillusj faCtus fit, dandam vti-
. ,L, lemcommodati aCtionem, fecundum Diui Pii refcripftgm, I
PA /:;';ï;ärä ^"'Si reddita quidem fit res commodata, fed deterior reddita, ",
vewote, non vide turï?reddita, quae deterior facta redditur ?, nifi

* nà

C m I Hs
fe

ass

:d'""'fæmmö't"qüfd f9 ihtete
dita, quae deterior redditur. $. 2. In hat aCtionez/ficut in ce-
: teris bonde fidei iudiciis, fimiliter in litem iurabitur: féts!
to,fe/^; veiiudicandde !^ tempus, quanti !* res fit, obferuatur: quam-
Doirddes 3 H Rriäï:ifffü, litis conteftatde tempus fpeCtetur. $. 3. He
] res eius, qui commodatum accepit, pro ea parte, qua -hereslää
conuenitur: nifi forte habät *5 facultatem totius rei refti-
tuend;ïe, necfaciat: tunc enim condemfhatur in folidum: quafi
hoc boni iudicis arbitrio conueniBk, $. 4. Si filiofamilias fer-
. uoue commodatum fit, dumtaxat de peculio agendum erit;
C 3 /Á, (cum filio jaüitéem) familias ipfo et gire&O 79 quis sjZ,«poterit.
/u XU. Sed et fi ancillfe vel filiaefamiliaslcómmodauerit, dumtaxat de
pépulio erit|*? agendum. $ 5. Sed non tantum ex caufa do-

ii .. li earum perfonarum páter vél dominus condemhetur *?, fed.
, .. tipfius quoque doíinini Vel pàátris fraus dumtaxat venit: vt
7 . . Julianus libro vndéCimo circa-pigneraticiam actionem diftin-
| guit. $. 6. Non poteft commodari id, quod vfu confumitur:

nifi forte ad pompatül vel oftentàtionem quis accipiat.

: IV. GArv sllibro-L-deVerborumObligationibus, SAx-
^ E PE etiam ad hoc commodagtur peeuniae; vt dicis gra-

*42. 'Ic L) e 2 * P.
tiX numétationis loco intercedant. /7,,,.,.. |

OX iil V* Vrrrax vs jibroXXVIIL ad Editume S1, v

-X Gothofr. in nota: A. Pacunnius. Ita Hal. et mox fecerit. GEB,
. $, Àp. Hal. hoc et, et paulo poft amrplius, abfunt. GEB. — 3 Hal. confiflit. GE B.
4 Hal. perfonam, GEB. . 5 Hal temeatur. GEB. — 6 Hal. lib. VII. GER.
| 4 Vulg. facta. BR. 8 Taur. videVitur. Kal videtuv. GEB. — 9 Ap. Hal.
| quae deterior facia vedditur, abfunt. G EB. IO Videtur legendum 4uod. BR.
5 ! Etita Hal. GEB. — 11 Hal. «t, loco et, et mox obferuetur. GEB. — 12, Vulg.
täl | iudicatae. BR. — I3 Flor. olim erat 24anto. BR. — I4 Hal. addit zwris, GEBR.
15 Hal. babeat. GEB. 16 Flor. eft derecfo, vti fimpliciter dedit Taur. non
dEreíto. Wal. direcbo, GEE. Derigo pro dirigo dicebant veteres, — Vi&or. ad
Varr. de Re vufl. not. 102. Stat. ad Catuil. Carm. 22. DVK. 17 Vulg.
' H inferit agere. BR. I8 Ap. Hal. erit, abef. GEB. 19 Hal. condemnatur.

1rmicm
,vem'i]»sw

G E B. 20 Hal. enim, et in. margine: alias, faepe etiam, et vur(mm, iudicis
grat. etc. alias etiam. dictis gratia numerationis interc. etc. GE B. 21 Vide
| Schottum V. Obf. buman. 23. BR. — 22 , Hal. et,loco etiem. GEB. — 23 Ap.
J | Hal. ct, et in fequentibus adhucterabeft. GEB. — 24 Ap. Hal. Mutzi, abeft. GER.
! 25akal.inferitfi. GEB. — 255 Taur.ZNputandum. GEB. 26 Non malehoc al-
quid, mutaris in aligzod, et ita pleriquecodices, quos vidi. BR. — Etiam Hal. et in-
ter codices Vat. 1Il, $. Cruc. Bynkcrshäægqui itain Barb. factum, Cum Florentina

| certo loco vel tempore reddatur commodatum, conuenit, offi-
| cio 1ud1äs ineft, vt ratiohem.loci vel temporis habeat^* $ n

iacceffit: tunc enim, vt e

, praeftetur: proprie enim dicitur res non red-.

modatum, rogauit, pertinet:

II . VI. 241

Si quis (hac aCtione egerit, et oblatam litis $éffimationem fu-
fceperit, rem offerentis facit. $. 2. Nunc videndum eft quid
veniat in commodati actione?^ vtrum dolus, an [24 culpä? an
vero & omne periculum? Et quidem in contractibus inter-
dum dolum folum, interdum et culpam praeftamus : dolum,
in depofito: nam, quia nullzä vtilitas 5205 verfatur apud quem
deponitur, merito dolus äraä&atur folüs, nifi forte *& merces
ie&iconftitutum, etiam ?? culpa ex-
hibetur: aut fi hoc ab initio conuenit, vt et culpam, ét p'&e'ri-
culum ipraeftegis, penes quem deponitur. Sed vbi vtriusque
vülitas vertitur, vt in empto, Y£ ?? in locato, vt in dote, vt
in pignore, vt in focietate: et dolus et culpà praeftatur. . Com-
modatum autem plerumque folam vtilitatem continet eius, cui
commodatur: etideo verior eft Quinti u&i 24 feritentia, ex-
» 1f1rxnz'4ntls23 'äulpäm praeftandam, et diligentiam. , $. 3. Et :
R d te re$ aeitimata data fit, omne periculum práeftàndum áb 1&"" x p
€e0; qui ag,?-matlonem fe praeftaturum recepit — $. 4. Quod d. EO
vero fenectute contigit, vel morbo, vel vi latronum ereptumL*-eM**
eft, aut ^?g quid,fimile accidit, dicendum eft, nihil eorum effe ,.
inputandum ??5 ei, qui commodatum accepit: nifialiqua culpa 56 a 6
ipteruenidt. Proinde et fi incendio, vel ruina[aliquid conti-/f: 1 6f
gyt, vel aliquid ?* damhum fatale, non tenebitur: nifi forte, $, £: '5, -
cum poífit ^* res commodatas faluas facere, fuas praetulit. EE
$. 5. Cuftodiam plane commodatge rei etiam diliventem debet
praeftare. $. 6. Sed, an etiam hominis commodati cuftodia
praeftetur, apud veteres dubitatum eft: rnam interdum et ho-
minis cuftodia praeftanda eft, fi vinCtus comiiodatus éft, vel 284;,. ;
eius ae.tatis., vt cuftodiaindigeret. Certeíi hoc actum eft,lvt)?9 lemfo i, ï.
$. z. st i et ilole Dabinum ad cumy i M iA j
| nam fi tibi equum comnio auero,'/'f*'þ)r g
Vt ad villamfadduceres, tu ad bellum duxeris, commodati tene- Liem 3 7 aZ?f '
beris. ldem erit et in homine. Plane, fi fic commodaui, vt —— 4 efe: ]
ad bellum duceres,|meum erit periculum. — Nam et fi feruum ïww pus
tibi tectorem commodauero, et de machina ceciderit, pericu- ;; ??dï P "
lum meum effq&g&gfyjïa&.w[Sedäego ita hoc verum puto, | 2. ( »cetnaf
fj tibi commodàüij vt et ?? in machinajoperaretur: ceterum. |-2z Tf
fi, vt de, plano opus faceret, tu eum inpofuifti 34 im^machi- ,(;L*;w,-g,.,z'CZj Ye.
pa **5 äut 1i machinde culpa fatctum ?9 tinus diligenternon — , — :
ab ipfo ligatae, vel fünium, perticarumque vetuftate, dico pe- 4 u ov . |
riculum, quod culpa contj[git rogantis commodatum, ipfum J,.;»WW;; |
praeftare debere. Nam et Mela fcripfit, fi feruus lapidario *te7-
commodatus fub ?? machina perierit, teneri fabrum commo-
dati, qui neglegentius machinam colligauit 39. $. 8. Quin- 4« ,
immo et qui alias, ?? re commodata vtitur, non folum com- -
modati, verum furti quoque tenetur, vt Iulianus libro vhde- ; w
cimo Digeftorum fcripfit ^?. |Denique/^* ait, fi tibi codi- «« x &t o

LJ &-r—y'u-m

cem ^^ commodauero, et in eo cþürographum *3 debitorem LOAT
s . tuum J , Jalemjs :
facilffit/Otob. et Treuif. GE. 27 Vulg. poffet. B R. 28 Hal. et Vulg.] (
inferunt-etidim. B R. — 29 Hal. inferit et. GE.

30 Vulg. addit debere. E.
31 Taur. se T. GEB. 32 Hal. Viuianus. Wulg. [ulianus. B R.
co Namu[a. GEB. 33 Ap. Hal. et, abeft. GER. 34 Taur. z Npofuifii.
GEB. 35 Hal. et Vulg. zmpofuiflüi macbinae. BR. — 36 Hal. inferit eff. GE B. — «
37 Flor. erat fcriptum : fub fi macbina. BR. — 38 Hal. colligarit. GEB. — 39
Hal. et Vulg. aliter. BR. Sane hoc multo eft víitatius. — Irmno las fere eit
alio tempore. — Pro alioqui vel aliter eo vti, barbarum effe pronunciat Scioppius,
fed hunc refellit exemplis Graeuius ad Sueton. Tib. 71. quibus addi poteft Cur-
tius 1V. 6. 26. et Florus Z. 3. j. fed tamen in hisomnibus alas eft idem, quod
alio2ui, hic autem idein, quod al/ia vatione, alio modo, quod rarius inucnies, eft
tamen ap. Curtium V/11T. 1. 24. debilitatum vulnere — — — — iacuiffe non alias,
quain fimulatione mortis tutiorem. Sic L. $. $- $. infra de pecul. leg. D V K.
40 Hal. fcribit. GE B. 41 Hal. Idemque ait. Vulg. Idem denique ait. B R.
42 Bafil. sAvxrzv uov pugillares meos, vide. L. 17. $. j. iufra b. t. BR 43
Codices e feptem quinque habent cbirograpbarium, in duobus reliquis, qui cb-
rograpbumy habebant, ita corredum eft. Editiones quoque omnes ita habent. k

Nempe [o-

BR. Etiam Hal. Codices correcti funt: Otob, et Vat. I.jreliqui: Barb. Vat. IHI.
Treuif.

,

E J "uwojäMh

242

(« f« :
,,,tuum cauere feceris ^*, egoque hóé 45 interleuero, fi qui-
j L*'e'(aj"'g*'dem ad hoc tibi commodauero, vt caueretur tibi in eo, tene-
ri me tibi contrario iudicio: fi minus, neque me c.ert.:iora.'ü;1
ibi cylüographum effe. fcriptum, etiam teqeris pri«hl, r11.1qwf,
commodati. Immo, ait, etiam furti : quoniam aliter |réi com-
modata vfus es. Quemadmodum guj eqüo, inquit, vel vefti-
mento aliter, quam commodatum .ePc , vtitur, fürti tenetur.
$. 9. Vsque adeo autem diligentia in re commodata praeftan-
uxtl&da eft, vt etiam|ifyj ea, quae|fequitur/'rem commodatam, prae-

ftari debeat? vt puta ^9, equam tibi commodaui, quam pullus

comitabatur: etiam pulli.te-^" cuftodiam praeftare ^* debe-
re, veteres refponderunt. m plai .
lum in re commodata, qui rogauit, praeftabit: vtputafiquis ^?
ita conuenit: vel fi fua dumtaxat caufa commodauit, fponfae
forte fuae, vel vxori, quo Koneftius qulta ad fe Jiduceyäur:
vel fi quis ludgs edens]Práetor fcdenicis commodauit, vel ipfi ??
Praetori quis vltro 5* commodauit. $. rr. Nunc m?engium,
in quibus fpeciebus commodati aCtio locum habeat? Et eft
apud veteres de huiusmodi fpeciebus dubitatum, -$—2. Kem
tibi dedi, vt creditori,tuo pignori dares: dedifti: non repi-
b s ggäras 52 vt mihi reddas: Labeo ait, COmm.odatl a&hpnem
locum habere:, quod ego puto verum effe, nifi merces inter-
uenit, tuncienum, vel in factum, vel ex locato231 conducto

] fs
N/ ngl n 4j

agendum erit. Plane, fi ego pro te rem pignori dedero tua.

voluntate, mandati erit aCtio. Idem Labeo recte dicit, ü.a
me culpa abfit repignerandi, creditor autem nol.iï.freajd?repþ
gnus, competere tibi ad hoc dumtaxat c'ommodaü, vt tibi 9.&19-
nes 5* aduerfus eum praeftem. Abefle autem culpaa me vi-
detur, fiue iam folui pecuniam, [fiue foluere füm paratus.
Sumptugh 55 plane litis ceteraque aequum eft eum aggnofce-
re, qui commodatum accepit. $. 1I3. 51 me rogaueris, vt fer-

—L UW

uum tibi cum lance ?* commodarem, et feruus lancem per-.

——

diderit, Cartiliüs ait 57, periculum ad terefpicere: nam et lan-
cem videri commodatam: quare culpam in eam ?5 quoque
praeftandam. — Plane, fi feruus cum ea fugerit, eum qui com-
modatum accepit, non teneri, nifi fugáe praeftigit culpam.
$. 14. Si de me petiffes, vt triclinium tibi fternerem, et ar-
gentum ad miniíterium praeberem;"et fecero: deinde petif-
fes, vt idem fequenti die facerem, et cum commode argentum
domi ?? referre non poffem, ibi hoc reliquero 99, et perierit:
qua actione agi poffit ?*, et cuius u[gggnt'periculum? Labeo de
periculo fcripfit, multum inter£fle;; Cuftodem pofui,[an non:
ii pofui, ad me periculum fpe&are: fi minus, ad eum, penes
quem relictum eft. Ego puto commodati quidem agendum ??,
verum cuftodiam eum praeftare debere, penes quem res reli-
Cáe funt: nifi aliud nominatim conuenit. $. r5. Si duobus
. vehiculum commodatum fit, vel locatum fimul, Celfus filius
L'bt. fcripht 9?* libro feXto Digeftorum, qugeri poffe, vtrum vnus-
quisque eorum in folidum, an pro parteteneatur? Et ait, duo-

(1)
Qegun.

. « g. . P Tr. ^ w* (* x
rum quidem in folidüm dominium, vel poffeffionem effe non

'Treuif. Bynkersh. GER. 44 Flor. antea fuit facevevefeceris, videtur refti-
tuendum facere feceris, quod et re&ius regit antecedens chzrograpbum, quod alias
debet effe cbivograpbo, l1 a fequenti cauere regeretur.
cx phraíis infolentia, nifi malis dicere, cbzrograpbaum cauere, .eile cautionem. ca-
uere, vt gaudium gaudere, ludum ludere. — De reliquo. chirographum facere, nihil
aliud eft, quam cauere, BR. 45 Ap. Hal. boc, abeft. GER. 46 Hal. pz-
ta, omiffo vt. GEB. 47 Ap. Hal. te, abeft. GER. 48 Vulg. praeflari.
BR. Etita Hal. GEB. 49 Ap. Hal. quizs, abeft. GEB. —— 50 Ap. Hal.

ipfi, abeft. GER. 5t Hal. v/tra, et in margine: alias, vitro. GEB.' —— 52
'Taur. in margine? vepigueras, nempe o fubantiquein econuería. BR. — 53 Hal.
et Vulg. hic inferunt et. B R. 54. Hal. et Vulg. a&onem. B R, 55 Vulg.

fumptus. BR. 56 Bafil. 3o9Acv aevà 9ícxov. BR. ^ — 5'7 Flor. recentior quis
verba: Cavtilius ait, vncis inclufit. Sed idem ICtus in L. 69. iufra de bered.
| iuflHt.bis nominatur. Vide Anton. Auguftin. ZIJ. Emend. é. dnterea haec
parenthefis g Vulg. Nor. et vulgo a MSS. abeft. pR. — Nempe a Barb. Otob.
Bynkers ;ng B. 58 Vulg. culpam inea. — Ap. Hal. culpam im, abfunt. BR.

59 Hal. dómum. GE . 60 Flor. eíft: relinquero, vt et habet Taur. GER.

62 Vulg. addit: n vtroque ca(u. B.

Nöl Hal. poffet. Vulg. poterit. BR.

DIGESTORVM LIB. XIIL TIT. VI.

$. 1o. Interdum plane dolum fo- |

!6 ; * L] . ! .
ägmmo ando, rem facit eius, cui commodat.

'*"ä/doneum hominem elegerit, vt recte id

Videtur correctio fluxiffe-

| 45 Hal. eum, loco zpfum. GEB.

poffe, nec quemquam partis corporis dominum effe: fed totius
corporis pro in(iäf"yliäfo pro parte dominium habere. Vfum au-
tem balfnei quidem, vel porticus, vel campi vniuscuiusque in
folidum effe: neque enim minus me vti, quod W alius vtere-
tur, verum in vehiculo commodato, vel locato, pro parte qui-
dem effe&tu $* me vfam habere, quia non omnia loca vehi- lÀi m;
.culi teneatfn, fed effe verius ait, et dolum, et culpam, et dili-
gentiam, et cuftodiam in totum me praeftare debere. Quare
duo quodammodo rei habebuntur: etfi alter conuentus prae- |
ftiterit, liberabit 55 alterum: €ét ambobus competit 99 furti - j
aCtio : ! vcu d |
VI. PoxvroxivslMibro-V-ad-Sabinum, VT 97 Ar-
TERVTRO agente, alterius actio contra furem tcmgtur ,:?f. J« lm J
VII. VrPrANv.s llibro-XXVI j VNDE
quäeritur,ïü alter furti egé/it, an ipfe folus debeat commo-
dati conueniri? Et ait Celfus, fi alter conueniatur, qui lfurti(.:fw*ï:äg—?ï-m-) | n
non egit, et paratus fit periculo fuo conuenirf* 5? .altexigïjiïääi ;
furti agendo lucrum fenfit ex ré! commodata, debere eum au- — .
diri, etabfolui. , $. 1. Sed *? filegis Aquiliae adurfus focium
eitis Jhabüit cofüinodatof : aCtionem, videndum erit, ne cedere
debeat, fi forte damnum dedit "* alter, quod hic, qui conne-1^4à.
nitur, commodati actione .farcire *^ compellitur: nam et fi
aduerfus ipfum *? habu?tï'äquili;(e aCctionem commodator, £e-
quiffimum eft, vt commodati agendo remittat aCtionem: nifi
forte quis dixerit, apendo eum e lege Aquilia, hoc minus con-
fecuturum, quam ex caufa commodati confecutus eft: quod.
videtur habere rationem. |
VIII. Powronrvs lli U ium. Rxr com-
modatae et poffeffionem, et proprietatem retinemus.
ncodevyeV LPIANVSiibrolL.-ad-Edictum. Nkmwo enim
X. InEM llibro X XIX. EvM, Qvri rem
commodatam accepit, fi in eam rem vfus eft,jifii quam accepit, -
nihil praeftare, Eï eam in nulla parte culpa fua deteriorem fé-
cit, verum eft: nam fi culpaeius ** fécit deteriorem, tenebi- ! jj
tur. $. r. Si rem infpectori *5 dedi, an fimilis fit ei, cui V
commodata réS eft, quderitur: et, fi quidem mgà. *5 caufa de-
di, dum volo pretium exquirere, dolum mihi tantum préefta-
bit **: fifuüi *?, etcuftodiam: etideo furti habebit aCtionem.
Sed et fi, dum rärfertur, periit, fi quidem ego mandaueram per . ]
quem remitteret4 periculum meum erit: fi vero ipfe, cui vo-
luit, conzmiüt,æeque culpam mihi praeftabit, fi fui caufa ac-
cepit.

XI.PaAvrvsllbro-V.^?-adSabinum. Qvzx NoNu tam |
perferri poffit. k n
! XII. VnPriaAwvslibro-XXIX. inum. S1 Mxrz ??
caufa, dolum tantum. $. r. Commodatam rem miffus qui re- |
peteret, cum recepiffet, aufugit. Si dominus ei dari, iuffergt,
domino peri **: íi commonendi caufa miferat, |Vtj refexää- |
tur 5? res commodataj[el, qui ** commodatus eftj. P at«« — yfm/mit Dd
J M cemesetercé TOMA uH a Pa e. XIII. 6 4
65 Flor. erat fcribfit, deleta s reftat feribit, et hoc 'Taurellianae mutationi in
fcripfit, praeferimus. — Quin in L. :7. $. 4. pro fcripfit, vt erat antique fcribfit,
factum. Poft tamen et 'Taur. ipfe hanc formam recepit, primum cum maiufcu-
la ? tandem vero, vbi promiícue adhibitum vidit, communi litera. 8R. Hal.
fcribit. GEB. 64 Gothofr. in nota: 4l. eue&us, id efl, eueGtionis. Male.
Hoc vult ICtus: fi cum pluribus vehiculo vehar, quod ad vfum ve&ionis, effe-
&u me idem habere, quod haberem, fi folus veherer, quia, licet folus, non ta-
men plus loci corpore meo fim occupaturus, quam fi cum alio vehar. 2 effecfz
faepe ita occurrit, Loca indicauit Cuiacius J47J. Obf. 15. BYNK. — 65 Taur.
liberaVit. G E B. 66 Hal. competet. G E B. 67 Gothofr. in nota: Al. Et.
Ita Hal. Gx s. 68 Hal. tolletur. — Vulg. tollitur. BR. 69 Flor. fubanti-
que fa&um conuenire, et ita habet Vulg. BR. Et etiam Hal. in margine, G E B.
7Q Hal. inferit et. GEB. — 71 Hal. dederit. GEB. — '72 Vulg. refarcire. B R.
74.Ap. Hal. eius, abeft. GEB. — 75 Baíil. :
imvenerm?, acflimatori. BR. — "76 Vulg, mei BR. —77 Vaur. praeffaVit. G E B. |
78 Hal. f4a, quemadmodum etiam habet infine, nempe: fza cauffa. GEB. — 79
Hal. lib. VI. Gxs. $o Hal. mea. GER. 81 Hal perüt. GER. 82, |
"Jaur. refeRetur. GE B. —— 83 Gothofr. in nota; cui commodata res eft.. Hal.
Sed :

,

DIGESTORVM

IM-D&L'«M 4

.4, XIIL Powrourvsilibro-XE-d-Subinum..STs, ov1

£6c e" T fnén , t

commodatum accepit, fi-non apparentis rei nomine, cotnino-
datijcondemhetur, cauendum ei eft, vtitepertam, dominus ei
raeftet. $. r. Si quem qugeftum férit is, qui experiendum
quid accepit, veluti fi iumenta fuerint, eaque "ocatà ft, id-
ipfüm praeftabit-9*7$ui experigindum dedit ?5: neque énim
ante eam rem qudeftui cuique ?* effe oportet, prius * quam
periculo eius fit. 1
feruiebat, quafi feruo, rem commodauero, videamus, an ha-

- f& ho beam commodati aCctionem: nam et Celfüsfilius aiebat, fi ius-

€c . . . .
fiffem eeumi aliquid facere ??, vel mandati cum eo vel prfe-
fcriptis verbis experiri me poffe. Idem eemo ^* et in com-

u .
! "oiflaiut.modato erit.dicendum. — Necjobftat, quod non hac mente cum
( eo, qui liber bona fide nobis feruiret, contraheremus, quafi
N . o EM obligatum - aþituri: plerumque enim id ?? accidit, vt
E. fæ)& (* extra id, quod ágktekur ?

7Maym'm VIlj,

Ja2u

"k ?*, tacita obligatio nafcakur: veluti,
cum per erftorem indebitum) foluendi caufa datur. l«v
XIV. VnLPrANvsMHibro XLVHE.adSabinum. Sr skn-
vvs meus rem meam tibi, fcienti nolle me tibi- commodari,
commodauerit, et commodati et furti nafcitur actio, et prae-
terea condikio ex caufa furtiua. LU

,ï:—/-' :
XV. Pavrvs Ll:ibfefr&ää»-g—&w&dv Edictum, Conw-
MODARE poffumus etiam alienam rem, quam poffidemus:

tamietfi fcientes alienam poffidemus ?3.
XVI. ManRcErLrvsllbro-V. Digeftorum.. ITA vr,

.gt-fi fur vel praedo ?^ commodaueäijgg habeat commodati

N
e
[4

.id, abeft. G Ea.

actionem. |
XVII. PAvrvs Jlibro —XIX.—5—ad-Edtétutm.
cowMOoDaATo haec ?? pactio, ne dolus praeftetur, rata non
eft. $. r. Contraria commodati actio etiam fine principali

moueri poteft: ficut et ceterde, quae dicuntur contrariae. $. 2.
! Si ex facto heredis agatur|cemmodati ??, in folidum conde-

nihatur, licet ex parte heres jeft. $. 3. Sicut autem volunta-
tis et officii magis, quam neceffitatis eft, commodare, ita mo-
dum commodati, finemque päfcribere, eius äft';' qui benefi-
cium tribuit. Cum autem id fecit, id eft, poftquam commo-
dauit, tunc finem pràefcribere, et retro agere, atque intem-
peítiue vfüm. commodatae rei auferre, non officium tantum
inzgsdit, fed et fufcepta]? &fobligatio inter: .ää'"näïäi&ccipien-
ümque

cem propofitde funt a&tiones, vt appareat, quod ?? principio
beneficii ac nudde voluntatis fuerat, conuerti in mutuas prae-

ftationes, aCtionesque ciuiles: vt accidit in eo, qui abfentis

e peritura.
épiitet ^:

negotia gerere inchoauit !: negïgg enim ? impu
delerdt 3: fufcepiffetjéhitr fdrtallis alius, fl is no
voluntatis éff'enifi füfcipere mandatum, neceffitatis. $f con-
fummíare. Igiturfi pugillares mihi commodafti, vt debitor mi-
hi caueret, non reéte facies irbportune äp D
gaffes, vel emiffem, vel teftes adhibuiflem. Idemquejett, ^
fiad fulciendam infuülam tigna commodafíti, deinde protraxi-
i *, aut etiam fciens vitiofa commodagicris 9 : adiuWari quip-
pe rfös, non decipi, benefi&io oportet. |Ex quibus caufis etiam
contraggyx iudicium vtile effe dicendum eft ^. $. 4. Dvabus
rebus/(Cotmodatis, re&te de alteraj comiiodati agi poffe Vi-
-Ldezhen,,
Sed: qui commodatus. efl, idem valet ac, qui commodato accepit, vt mutuatus,
qui mutao accepit. Ruffardus. Vulg. addit periit. BR. Ap. Hal. vocula ves,
abeft, reliqua, vt fcripfit Gothofr. GEB. 84 Taur. praefla V'it, et Hal. addit
ei. GEE. 85 Baül. à23à zà yvpsásas molyyuo, ad exercendain rem. BR. 86
Vulg. cuiquam. BR. — 87 Ap.Hal. et Vulg. prus, abeít. BR. . Practer rem.
Vide L. 45. $. z. infra de Iure. Fifci, et Virgil. IV. Aeneid. 24. — Sed mibi vel
tellus optem prius ima debifcat, amte pudor quam. te violo. DVK. — 88 Hal. zus-
fiffem vt aliquid faceret. GEB. — 89 Ap. Hal.ergo, abeft. GEz. — 90 Ap. Hal.
91 Hal agitur. GEKB. — 92, Hal. liz, XXXIX. GEsn. — 93
94. Hal. Ita vt vel fur vel praedo. fi commodanerit.
GE B. 95 Hal. ljb. XXXIX. GEB. — 96 Ap. Hal. hacc, abeft. GEB. — 97
Vulg. agatur: beres commodatarii u folidum. B. 98 Vulg. inferit cff. B R.
99 Vulg. iuter dantem accipientemque, BR. 100 Hal inferit z. GEB. — 1

Hal. poffideamus. G E B.

LIB. XIIT.

$. 2. Silibero homini, qui mihi bona fide

Y * * r
]argentum jcommodauerim, fcriptum quidem apud * quosdam J s cw».

IN

?9?: geritur enim negotium inuicem: et ideoKinui-

"eDpetendo: nam fi.ne-

TITOC YT. 245

uianus cm.;üt, Quodjgæowden.verum, fi feparatae fint, Pom- — .
ponius fcripit: nam eum, qui carfucám ? puta, vel lecti-|
cam commodauit, non recte aCturum de fingulis partibus. -
$. 5. Rem commodatani perdidi, et pro ea *? i 1
deinde[f&sJin poteffate tua 3 fenit. N:guiececeos
eii ejféSJin potefta e tua ""yenit. Labeo ait, contrario iu-
: 2 * * 1 2 €»x ce :
dicio aut rem mihi praeftare te/ debere, aut, quod 275H€ acce-
pifti, reddere. :
XVIII. Garvs libre-EX--ad-Ediétum prou."mgiale. IN
REBVS commodatis talis diligentia praeftanda eft, qualem
quisque al.hlgentlfümus paterfamilias fuis rebus adhibet: itaíamex ]
. 4 : - : : E
vt tentum é eos cafus non praeftet, quibus refifti non poffit:
veluti mort]$ *? feruorum, qu&e fine dolo et culpa eins acci-
* € /e . 2 E - 4 n : : "1. AT
?Emt;, ldtx.onum.h()&;—umue incurfus, piratarum infidias, nau-. J^ .V*"f*-) "
1ag1dum, incendium, fugas feruorum, qu;Lcn&odüzfnon folent.. 1 24t -j mf t ,
'Quï' 'ügutem de latronlbqs, et piratis, et naufragio diximus, ;4j^'ex, :
ita fcilicet 12901p1emus, fi in hoc commodata fit alicui res, vt
eám rém péregre fecum ferat: alioquin fi cui idéo argentum L—/üj?ï*"f
commodauerim, quod is amicos ad cenam inuitaturum fe di-
ceret, et. id peregre fecum portauerit, fine vlla dubitatione,
etiam piratarum, w& latronum, et naufragii caflum praeftare
debet. Haec ita, fi dumtaxat accipientis gratia commodata fit
res. At fi vtriusque, veluti fi communem amicum ad cenam :;cjr»16ng., .
inuitauerimus, tuque eius rei curam fuícepiffes, ef ego tibi

inuenio, quafi dolum tantum praeftare debeas. Sed viden-
dum eft, ne et culpa praeftanda fit : wt,ita culpae fiat geftima- (cxc
tio, ücqt in rebus pignori datis, et dotalibus jaeftimari folet. ; exz.
$. r. Siue autem pignus, fiue commodata res, fiue depofita, - |
deterior ab eo, qui accep£fit, faCta fit, non folum iftde funt Ó
a&ioges, de quibus loquimur: Verumetianglegis Aquiliae z. l'v. :
fed, fi qua earum a&hgm fuerit, alige tolluntur. $. 2. Poffunt ;
kuítde) caufáe interuenire, ex quibus cum ,eo, qui commoda(- 1«« ex vf« ts
fet, agi deberet: vefüti de impenfis in valétudinet ferui fa&is,.
qu&due& poft fugam requirendi, reducendique eius caufa fa&tag
effent: nam cibariorum impenfae, naturali fcilicet ** ratione, , . |
ad eum pertinent, quijytendum accepiffet. Sed.et !9 id, quod, 2427 « z. «s
. t € 1* t £. x : : — T«3€, o * ute.
de impenfis yalétudinis/aut fugge/diximus, ad maiores impen-. 7:« |
fas pertinere debet: modica jenim? impendia verius eft, vtl2 a &
ficuti cibariorum *?, ad eundem pertindaht. $. 3. Item|qui/ . fftje.
fciens. vafa vitiofa commodauit, fiibiiinfufum vinum, vel oleum ,. j z , ox a
corruptum, effufumue eft, condemihandus/eo nomine eft. — $. 4« tf R A n at
Quod|aütem/ ?? contrario iudicio confequi quisque poteft, id. ER M R |
etiam[recto,2^ iudicio, quo ?? cum ceo agitur, poteft faluum. , 4
habere iurejpenfationis ^?. Sed ï:Ltüeri poteft, vtamplius ef- 1 £« c».
fet, quod inuicem aliquem confequi oportedt, aut iudexipen- L 54 «
fationis ^* rationem non habeat, aut ideo |de| reftituenda re , j 74, :
cum eo non agatur, quia jéà r'e's'caff'u intercidit, aut/fine iu- - Hs pro EC d n
dice reftituta eft: dicemus neceffariam effe contrariam J—g&io- Go , li.
nem. ! A. Comoeadc ,,
UAp: XIX. Iv L1AN v sMibro L25 Digeftorum.— Ap kos
qui feruandum aliquid conducunt, aut vtendum accipiunt,
danfnum iniuriajaB]alio datum non pertinere, procul dubio eft. ; |
Qua enim cura aut diligentia confequi poffumus, ne aliquis ?* a-w('gh Dd
daqääin nobis iniuria det? j od du

3

Hal. zucobauit. GEB. 5 Hal. deferit. GE.

2, Ap. Hal. enim, abeft. GEB.
4 Vulg. fufcepiffet. BR. 5 Hal. et hic addit efj. GERB. 6 Hal ldemque
et fi.. Vulg. Idemque eft et fi. BR. — 7 Hal. et Vulg. fubtraxifi.BR. — 8 Hal.
commoda[ri. GE B. 9 Hal. vtile erit diceudum. G E B. IO Flor. eft cbarra-
cham, quod haud dubie vitiofum. —Vulg. carracam. B R. — Et ita eft in textu $.
L. Hal. caracbam. — Yaur. carrucbam. GEB. II Hal. in margine: aLas, len-
ticam. GE B. I2 Hal. pro eo. GER. I3 Hal. zu poteflatem tuam, GEB.
i4. Hal. tamen, loco tantum. GEP. I5 Hal morteis. Vulg. mortes. BR.
16 Taur. apa T. GER. 17 Hal. etiam, loco fcilicet. GE B. 18 Ap. Hal.
et, abeft. GE B. 19 Taur. ciVariorem. GER., 20 MHal. Etfi quod, íequen-
ti autem, omiffo. GEB. — 21 Vulg,. dire&o. BR. — 22 Hal. 44od. GEB. — 23
Vulg. compen[ationis. B R. 24 Hal. inferit guia, et mox fit, loco effet. GEB.
25 Vulg.compen[ationis. BR. — 26 Hial. lib. LI.GkB. 27MHalmue quis. GE E.
Zz 28

244 DIGESTORVM LIB.
XX. IDEMMQ&'W&W ARGEN-

T Y M commodatum, fi tam idoneo feruo meo tradidiffem ad te
perferendum, vt non debuerit quis aeftimare 28 futurum, vt
a quibusdam malis hominibus deciperetur, tuum, non meum,
detrimentum erit, fi id mali homines intercepilffent.
XXI. A r R1CcANvsllibro VIIL ?? Qudeftionum. REM
Mw1HI commodafti: eandem fübripuifti: deinde, cum commo-
4 "daü ageres, nec a te fcirem effe fübreptam, iudex me con-
df db et foluif iatéjelfe fübreptam. Quge-
demhauit, et folui: poftea comperi a tejefle fubrepta Qudle
"i, fitum eft, quae mihi tecum actió fit? lRefpgndgg, , fürti qui-
dem non elfe: fed commodati contrarium iudi&ium vtile mihi
fore. $. r. In exercitu'contubernalibus vafa vtenda commu-
ni periculo dedi: ac deinde meus feruus, fübreptis his, .ad ho-
j"/)'*/f ftes profugit 3*: et poftea fine vafis receptus eft. Habiturum
me commodati actionem cum contubemahbus. con&:at, procu-
Aeprítiíiusque parte: fed et illi mecum furti, ferui nomine, agere
poffunt: quando * noxa caput fequitur. Et fi tibi rem peri-
culo tuo vtendam commodauero, eaque a feruo meo fubripia-
tur, agere mecum furti poffis ?? fei*ui-n'(z)'m.me.
XXII. Pavrvs LlLb;G.XXI-I—-—&d-—Eät&&æ« E
VVS"ZfSQuem tibi commodauerim, fuürtum fecffit ??, vtrum
fufficiat contraria commodati actio, quemadmodum competit,
. . Íiquid in curationerá ferui impendifti: an furti agendum fit,
4 AA ass quderitur? Et, furti quidem noxalemihabere |3*, qui commo-

datum rogauit, procul dubio eft: contraria autem commodati -

tunc eum teneri, cum fciens talem effe feruum, ignorariti com-
1nodauit. | : Ltencnn .
: XXII. PowPoxurivs Jlibro XXE- :
€ium ?5. Sr couMoDAVvVERO tibi equum, quo ?? vtere-
ris vsque ad certum locum, fi nulla culpa tua interueniente,
in ipfo itinere deterior equyds fa&äs fit, non teneris commo-
dati: nam ego in culpa ero, qui in tam longum iter commo-
daui ?7, qui eum laborem fuítinere non potuit.

/ DE PIGNÉRATICIA /ACTIONE,

LL erer: H ;
VrPrANYSsHibro-XE.-T-ad-Sabirmm.
rGNvs contrahitur non folif? traditione, fed etiam nu-
da conuentione, et fi non traditum eft.(3$. p Si igitur
contraCtum fit pignus nuda conuentione, videamus, an fi quis
/£-.|aurum/ oftenderit, quafi pignori datutus, et des dederit, obli-
cauerit aurum pignori? Et confequens eft, vt aurum oblige-
tur, non autem aes: quia in hoc non confenferint ?. . $. 2.
Si quis tamen, cum j$es pignori daret, adfirmauit hoc aurum
: effe, et ita pignori dederit Z'e p;'ggaäum-gr.ïi») an aes pignori
peithae äewgmt oblicauerit : confenfüm eft, pi-

: et numquid, |quia/ in corp
gnori effe videatur ? Quod magis eft: tenébitur tafien pi$ne-
raticia contfaria aCtione qui dedit: praeter ftellionatum, quem
fecit. d | j j
. 1l. Powrourvs llibro-VI.-ad Sabiagum.
JX — pOX ? rem pignori datam vendidit, et tradidit, tuque ei num-
mos credidifü, quos ille foluit ei creditori, cui pignus dede-

28 Hal. exifiimare. G X B. 29 Hal. /ib. IX. GER. 30 Flor. t fubantique
deleta, et inde omnes editiones habent Refpondi. BR. Etiam Hal. GERB. — 31
Hal. et Vulg. fagit, bR. — 32 Hal. poffes. GEB, — 33 Hal. fecit. GEB. . 34

Hal. addit eum. GEB. 35 Hal. lib, XXX. ad Sabinun. GEB. — 56 Vulg.
vt eo, loco qmo. B R. 37 Hal. commodavrim. G E B.
I Hal lib XXX.GEB. — 2 Hal. et Vulg. on folum. 8R. — 3 Flor.

quondam fuit coufenferunt, et erafus eft pes alter literae », vt credimus, non
adeo antique, vt priftina ideo fcriptura fit deferenda. BR. — Quod tamen fecit
'aurellius. Hal. confenferuut. GEB. — 4 Hal. dedit, et mox obligauit. GE B.
5 Ap. Hal. debitor, abeft. GE B. 6 Hal. qui. GEB. — 7 Hal. ljb. XIX. ad
edicdhum. GERB. — 8 Hal, et Vulg. demifit, loco id mifit. BR. — 9 Hal. pofuevat.
GEB. .. iO Ap. Hal. te, abeft. GE g. II Taur. veplicaVitur. GEB. — 12

Sr SER-

l abeft. GER.

ZIL VEb VH

rat, tibique cum eo conuenit, vt ea res, quam iam vendiderat,
pignori tibi effet, nihil te egiffe conftat: quia $ rem alienam
pignori acceperis: ea enim ratione emptorem pignus libera-
tuäïllabere -c/öepif(ï'gjz neque ad rem pertinuiffe, quod tua pe-
cunia pignus fit liberatum. — ,
III. InEw libro XVIII. adSabinum *. Sxz ovasr re-
cepturus a debitore tuo/Comminus pecuniam, reddidifti &f pi- 1
gnus, isque per feneftram (id mifit/$ excepturo eo,Lg(Lfe,mj de )n;aSmyft
induftria ad id pofuerit ?, Labeo ait, furti te agere cum de- ^7 7 '*m
bitore poffe, et ad exhibendum: et fi agente te *? contraria 2545
pignérati&ia, excipiat debitor de pignore fibijreddito, replica- | A. —
bitur ** de dolo et fraude, per quam '^ nec redditum '?, fed —
per fallaciam ablatum id intellégitur. |pe»e^ 1. 4 XOXCR)S s fiecy-
IV. VrrraAmwvs libro[XLL. ad Sabinum. Sr cow-
vENIT ** |de/diftrahendo pignore, fiue ab initio, fiue pcääea, L] A.
non tantum venditio valet, verum incipit etàptor dominium
rei habere.. Sed et fi non conuenffit (d8 diftrahendo pignore,

XIII.

m seb àe:

; de 9^ ATT ECC a 9 .. *
hoc;tameniure vtimur, vt liceat diftrahere: fi modo non con- þ
uenit, ne liceat. "Vbi vero conuenit, ne diftraheretur, credi-.!if/ffoäïm*fwäþ

tor, fi diftraxerit, furti obligatur: nifi ei ter fuerit denuntia-
tum, vt foluat, et ceffauerit. ..
V. PowpPowNivs libro XIX. *5 ad Sabinum. Inp2"
ié 2 R. ^ g i
QvtE ** iuris eft, fii$ omnino fuerint pacti, ne veneat, fiue
in fumma, aut condiCione, aut locoftontra pactionem factum fit.

VL Ipxewiibro XXXV..ad-Sabinum. QvAMvis XXxqnot

!Eägnuelïerlt, vt fundum pignärat,lgfum *7 tibi venderetliceret, ^ 15 4 ..

*hilo magis cogendus es vendere, licet foluendo non fithis, s«j
qui pignüs, dederit *9: quia tuajcaufaid caueatur. Sed Ati-
licinus, ex caufa cógendum creditorem effe ad vendendum,
dicit. Quid enim, fi multG minus fit, quod debeatur: et hodie
pluris venire poffit pignus, quam poftea? Melius autem eft
dicij eum, qui dederit *? pignus, poífe vendere, et accepta
pecunia foluere id, quod debeatur: ita tamen, vt creditor ne-
ceffitatem habe&t oftendere rem pignératam, fi mobilis fit:
priusAdonea cautela a debitore pro indemhitate ei praeftanda:
inuitum enim creditorem cogi vendere, fatis inhumanum eft.
$. r. Si creditor pluris fundum pigneratum vendiderit, fi id
fáeneret, vfuram ?? eius pecuniae praeftare debet ei, qui de-
erit pignus. $g et fi ipfe vfus fit ea pecunia, vforam prge-
ftari ^* oportet: quod fi eam;depofitam habugfit, vfuras non .
debet.
VII. PavrvsZibro-IL-Sententiarum, Sx AvTEM
tardius fuperfluum reftituat creditor id ?^^, quod apud eum
degoütum eft, ex mora etiam ?^? vfuras debitori hoc nomine
praeftare cogendus eft. M
VIII. Pouroxurivs ibro-XXXV.—ad-Sabinum. — Sr

NECESSARIAS impenfas fecerim in feruum, aut in fundum,

.quem pignoris caufa acceperim ?^, non tantum retentionem,

fed etiam contrariam pigneraticiam actionem habebo. Finge
enim medicis, cum jegrotaret feruus, dédiffe me pecuniam,
et eum deceffiffe: item infulam fulfiffe, vel refeciffe, et poftea
deuftam effe: nec habere;"quod pollem retinere. $. r. Sipi-
enori plura(mancipia data (fht, et qudedam certiï preti äta
vendidéfit creditor, vt euictionem eorum praeítaret, et credi-
: : ! tum

Vulg. per quae; BR. 13 Taur. reDitum. — Ruffardus hic: qui notant Flor.
legi creditum, falluntur. 1mmo falluntur, qui id negant. — Eft enim in archety-
po neccreditum, natum ex fortiore pronuntiatione literae c. BR. — 14 Hal. con-
venerit. GEB. 15 Flor. erat Jbro vudecimo ",0no, et hinc effe videtur, quod
non legatur, vt alibi femper, z070 decim, fed decimo momo, quod non poterat
commode corrigi. BR. — 16 Vulg. Idem4ue. BR. — Y7 Vulg. pignueratum. 5R.
18 Hal, l/ceret: tamen nibilo magis cogendus es vendere, licet folueudo mon fit
i$, qui pignus dedit: quia. etin margine: alias, licevet, et foluemdo mom fit is,
qui pignus dedit: momn tamen vendere cogeris quia etc.. Gx B. 19 Hal. dedit,
et ita in fequentibus. G EB. 20 Hal. et Vulg. vfuras. BR. 21 Hal. vfa-
ra$ praeflare. GEB. 22, Ap. Hal. id, abeft. GER. 23 Ap. Hal etiam,
24 Hal. acceperam. GE8.

25 Hal. certo pretio, et in mar-
gine:

"

Pge
Ll

lu

5,,,;1

aïþmuug

t i l p df 3- 3* , 1 « * » z :
ducgeihgiosis foluérit,|tamen tota 1'Zezsäyp1gnor1 data venire poterit: quemad-
du : Uttamtn laT r
5 A:

DIGESTORVM LIB. XIIL TIT. VII

tum fuum habeat, ?* reliqua mancipia poteft retinere, donec
€i caueatur, quod euictionis nomine| promiferit, indeminem
33 44 M " * t —
eum futurüm. $. 2. Si vnus ex heredibus AT portionem fuam
modum fiipfe debitor portionem| foluiffet.
ma, tnglaudle, triginta ftipulatus,
Cusque fifn, vt, niüi

$- 3. Siannua, bi-
acceperim pignus, pa-
füa quaque ?? die pecunia foluta effet,

&t vendere jeimi mihi, ?? liceret, placet, antequam omnium pen-

L 2 duwit
L Aerer:

r

La

ERIT, ftatim competit ei pacti conuentio ?*,

inee|?? poffeiffio ad creditorem.

fionum dies venirdt ?*, non poffe -&e pignus vendere: quia
€is verbis omnes penfiones demonftrarentur 3?, — Nec verum

eft, fua quaque die non folutam pecuniam, antequam omnes

dies venirent ??; fed omnibus penfionibus praeteritis, etiam
Íi vna portio foluta non fit, pignus poteft venire. Sed fi ita
fcriptum fi£, SI QVA PECVNIA SVÀ DIE SOLVTA NON
$. 4. De ven-
dendo pignore in rem pactio ?? concipienda eít, vt omnes
contineantur. Sed ;äfll:" Ài creditoris dumtaxat perfona fuerit
comprehenfa, etiam hétes eiüs iure vendet, fi nihil ,4?( contra-
rium actum jeft *?. $. 5. Cum pignus ex pactione venire
poteft, non folum ob fortem non folutam venire poterit, fed
ob cetera quoque, veluti|vfuras, et quae in id impenfa fünt.
IX. VrPraAwvs JAi KVi.-ad-Edi&um. — S1
REM alienam mihi debitor pignori dedit ?7, aut malitiofe in
: : À d. :
pignore verfatus fit, dicendum |eft;jlocum habere contrarium
iudicium. $. r. Non tantum autem ob pecuniam, fed &f ob
aliam caufam pignus dari poteft: [veluti fi quis pignus alicui
dederit] vt pro fe fideiubeat. $. 2. Propgigüpiänus dicimus,
A | x MBagpir .
quod ad creditorem. tranfit: hypothecam ,|cum, [rión tranfit,
$. 3. Omnis pecunia exfolu-
ta effe debet, aut eo nomine fatisfaCctum effe 3?, vt nafcatur
pigneratitia a€tio. Satisfa&um autem accipimus, quemadimo-
dum voluit creditor, licet non fit folüfim: fiue ^? aliis pigno-
ribus fibi caueri voluit, vt ab hoc recedat, fiue fideiufforibus,
fiue"tCo dato, fine pretio aliquo, vel nuda conuentione, nafci-
turpigneraticia aGCtio. Et generaliter dicendum erit, quotiens

irecedere voluit creditor a pignore, videri ei fatisfa&tum, fi| **,.-

as a& V ipfe voluit, fibi cauit, licet in hoc deceptus fit. $. 4. Is

C^ Xl. VLPrIANvSsllibro-XXVIIL- 45.

i d

*quoque, qui rem alienam pignoriydedit, foluta pecunia poteft ?
C 2JMruerxw. pigneraticia experiri.
Á o327e paï'r*f

. 1 [ 2' * 7! O
$. 5.[Qui ante folutionem égit pighe-
raticia,]licet]non recte egit *9, tamen, fi offerátin iudicio pe-
cuniam, debet rem pigneratam, et quod fua intereft, confe-

qui. "exo |
X. Garvs .|libro—IX.—4*—ad—Edi ouinciale,
Qvonp fi non foluere, fed alia ratione fatisfacere paratus eft,
forte fi expromifforem dare vult, nihil ei prodeft.
S o-

LvTVM non videtur, filis cónteftata cuim debitore fit de ipfo

debito: vel fijjfideiuffor conuentus füérit ^9. q. r. Nouata
nifi conuenit, vt pi-

autem debiti obligatio, pignus peremit:
j * wawn . * L
gnus repetatur. $. 2. Si quafi datutus tibi pecuniam, pignus
accepero, nec dedero, pigneratitia aCtione tenebor, et nulla

gine: alias, quaedam certi pretii ita veudiderit cred. GER. 26 Hal praefi-
git et. GEB. 277 Flor. manifefte eft ? ex beredibus debitoris,iicet Taur. vocem
debitoris, non habeat. Sed et MSS. hic reGte, et antiquiores editiones. BR.
Etiam Hal. MSS, funt: Darb. Otob. Vat. I. Bynkersh. GE2. — 28 Ap. Hal.
triginta, abeft. GEB. — 29 Hal. in margine: alias, quaeque. GEB. — 30 Hal.
veudere eaim wibi vem. — Nulg. vendere id mibi. BR. 31 Hal. venmiat. GER.
232 Hal. demouflreutur. GER. 33 Hal. veniamt. GERB. 34 Mens ICti
clara cít, non item verba. — Sufpicari quis poffit, num legendum fit: ex pacfio-
«e venuditio, vel: vi pa&bi venditio. Van de Water II. Obf. 19. GEB. 35
Flor. fuit zzremetpattio, forte legendum : et in vrem paclio. BR. — 36 Hal. et Vulg,
fit. BR. 37 Hal. dederit. GEB. 38 Vulgo mec, abeft. pm. — Praecedenti
negaiiuae fubiici zec, pro ze quidem, rarius eft, poffunt tamen ita accipi haec
Liu. XXXIL 35..— Philippi nullus vsquam nec muncius ab eo per. aliquot. boras
veniebat, X X XIV. 32. crinina tibi obiici dicebas non quidem nec ip[a mediocria.
DVK. . 39 Ap. Hal. effe, abeít. GEB. 40 Hal. et Vulg. inferunt emim.
BR. 41 Hal. addit zj, GER. 42 Hal. folet. GEB. — 43 Hal. agit. Gx z.

/

LI

| licitfe funt.

24

£t
folutione facta. Idemqueietü accepto lata fit pecunia, vel con-
di&io defecit ^7, ob quam pignus contractum eft, vel fi pactum
cui ftandum eft, de pecunia non petenda factum eft. $. 3. S;
in fortem dumtaxat, vel in vfuras obftri&tum eft pignus, eo
foluto, propter quod obligatum eft, locum habet pignärat,iäia. fut
Siue autem vífurae in ftipulatum fint deductáe 45, fiue non *jwi"waf-q»hï
fitamen pignus et in eas obligatum fuit *?, quamdiu quid ut. ^^ —
ex his debetur, pigneraticia ceffabit.*! Alia caufa eft earum 4 E , a fs
quas quis fupra licitum modum promifit: nam ihae, penitus il.,. lw
. $- 4. Si creditori plures heredes 6)gäiterint, et
vni ex his pars eius foluatur, non debent ceteri heredes cre-
ditoris iniuria adfici: fed poffunt totum fundum vendere, ob-
lato debitori eo, quod coheredi eorum foluit. Quae fententia
non eftíine ratione. $. 5. Solutam autem 5? pecuniam ac-
cxplendumäïon folum fi ipfi, cui obligata res eft, fed df fi alii
fit foluta voluntate eius: vel ei, cui heres exftitit 51, vel pro-
(,:u.ratori eius, vel feruo pecuniis exigendis praepofito. Vnde j«
f1 domum conduxeris, et eius partem mihi locaueris, egoque ; cx t ass
locatori tuo penfionem foluero 5?, pigneratifia aduerfüs te f ex W , u
potero experiri. poffe: et fi VE

D

Nam lulianus fceribit, folui ei
partem tibi, partem ei foluero, tantundem erit dicendum. Pla- .
ne in e-a.ir)h dumtaxat fummarh inuecta mea 53 etjllata tene- Jr £ . s ,
buntur/ in quayí cenaculum conduxi: non enim credibile eft &« 27985
hoc 0,999?*4399 vt|ad[vniuerfam penfionem infulae friuola 5* ^ ^ ^ M
mea tenebuntur ?^?, — Videtur autem tacite et cum domino ae- D LE EE La
dium hoc conueniífe, vt non pactio cenacularii proficiat do- rv . £.
mino, fed fua propria. $. 6. Per liberam antem perfonam pi- "
gnoris obligatio nobis non adquiritur: adeo, vt ne:56 per pro- [3
cur.agqren.ï B;erüm' ue, vel 57 gg—tofem adquirm:yrv:f et ideo if)ü Y K :
aCctione pighératicia conuenieéntur. Sed nec miütat, quod con-
ftitutum eft ab Imperatore noftro, poffe per liberam perfonam 4-.
poffeffionem adquiri: nam hoc eó pertinebit, vt poffimus 5*
pignoris nobis obligati poffeffionem per procuratorem vel tu-
torem adprehendere: ipfam autem obligationem libera perfo-
na nobis non femper adquiret. $. 7. Sed fi procurator meus,
vel tutor rem,pignori dederit, ipfe agere pigneratitia poterit.
Quod in procuratore ita procedit, fi ei mandatum fuerit pi-
gnoridare ??:; :
XII. GArvsllibroIX. 59 ad Edi&um prouinciale;" V x r.
vniuerforum bonorum adminiftratio ei permifía eft ab eo,..qui
fub pignoribus folebat mutuas pecunias accipere. k |
XIII. VzeiANvslibro.XXXVHE- 9* adEdictum. Sz, xXXXUlll i2 . t
cum venderet creditor pignus, conuenerit 9? inter ipfum, let| 3 Xa2us XXk/u^)
emptorem, vt, fi foluegit ?? debitor pecuniam pretii emptori, |1/3.. 1.
liceret ei recipere rem fuam, fcripfit Iulianus, et eft refcri- E
ptum, ob hanc conuentionem pignerati&iis ä&ionibus tenerà — L - A. ,
creditorem, vt debitori mandet ex vendito aCtionem aduerfus-/p ^" XIA |
empterem: fed et ipfe debitor aut vindicare rem poterit, aut |
in factum actione aduerfüs emptoremJagere. $. r. Venit au-
tem in hac a&tione 9* et dolus, et culpa, vt in commodato z
jäenit et cuftodia 95: vis maiór non venit.

TP

XIV.

44 Hal. lib. VIIT. GER. 45 Hal. lib. XXXVIII. GEB. 46 Hal. con-
ueutus fit. GEB. 47 Hal. defecerit. GER. 48 Hal. dedutlae funt. G E B.
49 Hal. fuerit. GEB. — 50 Ap. Hal. autem, abeft. GEB. — 41 Hal. ad verba ;
vel ei cui beres exfltit, parenthefi inclufa in margine notat: laec zm mounullis
defunt. GEB. 52, Conf. Aueran. 11. Interpr. Iur. 12. GEB. — $3 Hal. in
ea, loco mea. GEB. 54 Priuola mea Vmexogicixe pro fupelle&tile. . Solent
homines ita loqui, et patrimonium vocare peculium, L. 16. pr. ad SCt. Tre-
bell. vel paupertatem, vt in L. 73. $. 12. eod. Yuuenalis Sat. I11I. v. 19 $. iam
Friuola transfert Vcalegon. et. Sat. V. v. $8. Romanórum omnia regim Friola.
'Tertull. contra Marc. //b. J. c. 1$. frinola creatoris, pro mundo. Generaliter .
pro inftrumento et fupelledile, Seneca de Tranquill Animi.c. 1. BYNK. — 55
Hal. teneantuv. GEB. 56 Hal. et Vulg. zec. BR.' 57 Hal. uec, loco vel,
GEB. 58 Hal. inferit guidem. GERB. 59 Hal. fi maudatum . fuit, vt pi-
gnori daret. GEB. —— 6Oo Hal. lib. XI. GER. 61 Hal. z. XXXV. GER.
G2, Hal. conueuit. G EB. 63 Hal. foiueret. GEB. 64 Hal. in banc actio-
uem. GEB. .65' Optime confuluit huic loco Noodt. J. Probabil 4. et lib.
j Z22 I1I.

246 DIGESTORVM LIB. XIIL TIT. VII.

* XIV. Pavrvslibro XXIX. ad Edictum $95. EaA rci-|ribus res fimul pignori deälr, ;(equalis omnium caufa eft.
TYR, quae diligens paterfamilias in fuis rebus praeftare fo- | $. 2. Si per creditorem ítetit, quo minus ei foluatur, recte
let, a creditore exiguntur. x x Viti. | : agitur pigneraticia. $. 3. Interdum et fi foluta fi& pecunia, ln
DA ulas XV.,VrrP1iANvSilibro/XXVIIL - ad Edictum. /'CRE- tamen pigneraticia actio inhibenda eft: veluti fi creditor pi- Mi
DITOR, cum pignus reddit, de dolo debet debitori repromit- | gnus fuum emerit a debitore. (52 e27 - AE
tere: et fi praedium fuit pigneratum 57, et de iure eius, re- - XXI. IpnEw llibro- reuium. *", Dowo pignori
promittendum eft $5, ne forte feruituteB, cellante vti credi- | data, et area eius tenebitur **: eft enim pars eius: eticontra, |, J — | j
tore, amilfde fint. &^ ex exwnt. t»-: ius folit fequiétur zedificium 9?, «»"fe«a fotome o ) ] | sie prora, g. J J
. .XVL Pavrvsilibro-XXIX.-ad Edictum. TvToR, XXIL. VrPrANvSjlibro XXX. ?9 ad Edi&um. Srx "
d lege non refragante, fi dederit rem pupilli pignori, tuen- | PrGNomk fubrepto, furti egerit creditor, totum quidquid s
mnim[, — dum ? erit: fcilicet fi in rem pupilli pecuniam accipiatf"[dem | percepit, debito eum 'ïi.mrïïpugare .^* Papinianus confitetur. — 20 N
efít ^9 et in curatore adülefcentis, vel furiofi. $. 1. Contra- | eft verum, etiam fi ci pa creditoris furtüm fa&ümLüä' Multo L/fe-t. rR
riam pigneraticiam creditori actionem competere certum eft. | magis hoc erit dicendum in eo, quod ex condi&tione confecu-
Proinde fi rem alienam, vel alii pigneratam, vel in publicum | tus eft. Sed quod ipfe debitor furti actione praeftitit credito- — s
obligatam dedit, tenebitur: quamuis *t ftellionatus crimen | ri, vel condictione, an debito fit imputandum, videamus? Et
ä:« ra/tbiw'* committat. Sed vtrum ita -d.emum fi fcit,aæ et üignora' t*t? quider.n. non oportere id ei refcitgi, qgodzipf*e ex furti actione
: r jffw /m s Ek[g,gantm:n ad.crqn.en pertinet, e).ccufat"j-fïgnorantla;:]iquantugn p?a?fhtlt, .per;(eæ/x'e ?? relatum eft, et tráditum. *Eg)tita Pa-
"* , . ad contrarium iudicium, ignorantia eum *? non excufat »iwt| pinianus libro Jïiäu.o ?* Quaefüionum ait. $. 1. Idém/ Papi- u
laQ Lfeet. (Marcellus libro fexto Digeftorum fcribit.| || Sed fi fciens cre- | nianus ait ?*, 6 fi metus cäalïfäj?ärülm ipigneratum. debitori w
EE J*[W"l ditor accipiat, vel alienum, vel obligatum, vel morbofum, con- | tradiderit, quem bona fide pignori acceperat: nam/jfi egerit, ] Libut,
]. dv os 0 trarium el non competit. $. 2. Etiam vectigale praedium pi- | quod. metus caufa fattum eft, et quadruplum fit confecutus, |
gnori dari poteft. Sed et fuperficiarium: quia hodie vtiles ncihingggg?af reftituet ex eo, quod confecutus eft, nec de- |
actiones fuperüciari& dantur. | . | bito imputabit. $. 2. Si praedo rem pignori dedgfit, compe- | (s
Affr Lt XVII. : MARncrAxNvs libro-fingulari ad-formu tit ei et de fructibus pigngratiä,ia aCtio, quamuis ipfe fructus |
u ^ pothecariam- SANwE,"? DidfSeuerus et Antoningis irefcri- | fuos non facift ?9&fa praedone enim fructus Éf vindicari ex-
| Ub ues: d tumnrma. , pferunt ?^ sfine déminutione mercedis foli obligàbitur *5. | tantes poffurit, et confumpti condici: proderit igitur ei, quod
j [,",J'*,ü;ïb iXX XVIIL Pavrvsilibi KXIX.ad-Edi&tum. Sr com- | creditor bona fide poffeffor fuit. $. 3. Si poft diftra&um ?* ..
E j vENERIT, vt nomen debitoris mei pignori tibi fit, tuenda | pignus debitor, qui|precario rogauit, vel conduxit pignus, pop. i^*^-
3 eít a Praetore haec conuentio: vt et te in exigenda pecunia, | feffionem ?5 non reftituat, contrario iudicio tenetur. $. 4.
: et debitorem aduerfüs me, fi cum eo experiar, tueatur. Er- | Si creditor, cum venderet pignus, duplam promifit, nam vfu| ^^.
fic "K vutri- pO fi id nomen pecuniarium fuéfit, eäa&am pecuniam tecum | hoc äe,ïjenerat, et conuentus ob euiä"g]iongm erat, t)[ condemia-
UL MU. cae enfabis *9: fi vero jcorporis álicuius, id, quod acceperis, erit | tus, an haberet ?? regreffum pigneraticiae contrariae actio- !
rE . 4 ixpignoris loco. $. r. Si nuda proprietas ägänox'i data fit, | nis? Et poteft dici, efle regreflum, fi modo fine dolo et cul- Jf'm
| Wæfufa i L.^ Vfüsfructus, qui pg&eaxadcreuemt.", pignorierit ?? Eadem | pa fic vendidit: et vt paterfamilias diligens id geffit: fi veroó ;
| vb et od uro. caufa eft alludionis *?. , $. 2. Si fundus pigneratus veriferit, nualä;m emolumentum tahswggndmgo TO agtulät, fed tanti ven-
| W*;öääïü/*"* manere caufam pignoris 5?: quia cum fua caufa fundus trans- | détét; quantó; * vendere potüt, etiam fi hàec inory promifit, re-
'LW; * (Q,, €at: ficutin partu ancillae, qui poft venditionem natus fit. | greffüm non habere. . . M. lt
"d /W : $. 3. Si quis cauerit, vt filua fibi pignorij effet, nauem, ex ea | £ 25 XXIII. ,—nggp ügwoäm,l)(y*s Jibro- VHIT.- Difputationum: ut
PU J materia faCctam, non eftfe pignoriii[ $1. Caffius ait: quia aliudí| NEc e£w1w amplius a debitore, quam de?oiti?'fï'ummaj;2 con- l 9 , | hii
Hee - fit materia, aliud nauis: et ideo nominatim in dando pignore | fequi poterit. Sed fi ftipulatio vfurarum ? fuerat, et poft Mi
lT riew f tmt adiciendum effe ait, Qv KxXiovE EX srLvA FACTA NA-|quinquennium forte, quam prétium ex re obligata (|confecu- t«« xv. g.
TAvr 9? sqN/T. $. 4. Seruus rem peculiarem Íi pignori | tus)eft)) *, victus eam emptori reftituit , e?ïävm medii tem-ifet. — — A
dederit, tuendum 5? eft, fi liberam peculii adminiftrationem | poris vfuras a debitore petere poteft: quia nihil éi folutum , .. — . r
" habuit: nam et alienare eas res poteft 9^. - — , |effe 5, Vtlauferri non poffit, palam faCtum eft: fedfi fimplum-. / / 7 ^ — u
( dH XIX.(MARCIANYS ibro-fingulari ad Formulam Jfy- praefcitit,Jaoli exceptione repellendus erit ab vfürarum. peti- £,; J — .
pothecariam- EApEw et de filiofamilias dicta. intellégémus. | tione: quia habuit vfüm pecuniae pretiij quod ab emptore : LE
XX. PAvrvs liboXXIX. 55* ad Edittum. ArrENA | acceperat. | *' :
res pignori dari voluntate domini poteft: fed et fi ignorante | XXIV. VrPrANvsllübro XXX.- ad-Edictun; Err- |
7"""?; "E data fit, et ratum habuerit, pignus valebit 9. $. r. Siplu- | GAN TER apud me quésefitum eft, fiimpetraffet creditor a Cge-
[ prina t ( : | | fare
: d//:" um t II c. 3. legendo: culpa. At im commjodato venit et cuflodia. BR. In hoc $. | tatione Graecorum. Sed Vulg. mibil ei veflituet. — Hal. mibil expunxit. H, ; 68
Niellius Difput. Feudal. III. coroll. fub lit. k. legit: at iu commodato vemit et | Porta in L. vtramque negationem omifit, In IT. nibil aeque reflituet. BR. — Te- - P.
cuflodia. Noodtio igitur praeuenit. BYNK. — At n commodato adícriptum erat | meraria hic omnis mutatio. lnfinita funt exempla apud bonos au&tores. Vide l
meo exemplari ante annos plus centum. Dvk. 66 Hal ad Sabimum. GEsB. | Riniumad Salluff. Catil. c. 12. Gronou. de Pecun. vet. III. 17. Dvk. 96 ü
67 Hal. pignoratum efl. GE?. — 68 Ap. Hal. efl, abeft. GE B. — 69 Gothofr. | Hal. et Vulg. facit. BR. 97 Gothofr. in nota: Contradum. Hotm. F. Obf. "
in nota: Aj tuendus. — T'uendum erit, Ícilicet pignus. BR. — 70 Ap. Hal.efl, | :2. hmmo redte legitur: pof? difiratum pignus.. 'Tenetur enim debitor contrario ; "
abeft. GEB. — 71 Hal. et Vulg. igmorat. BR. — 72 Ap. Hal. eum, abeft. GEB. | iudicio, quia creditoris eft, pignoris diftra&ti poffeffionem tradere L. :5. infra "
73 Vulg.fequens vt, huc tranftulit. BR. — 74 Taur. veferiBferunt. GEB. — 75 | de difivact. pignor. BYNK. 98 Hal. et Vulg. conduxit, piguovis poffeffionem, d
Hal. obl;igaretur. GEB. 76 Hal. penfabit. Wulg. compenfabis. BR. "77 | et ille in margine: 'alias, pignus n poffeffionem. BR. — 99 Hal. promifit: (nam "
Hal. adcreuit. GE B. — 78 Hal. cedit, loco erit. Vulg, cedet. BR. — "79 Taur. víu boc evenerit) couueutus ob euiclionem et coudemnatus, an babeat vegre(fum. "
alluBionis. GEB. 80 Hal. addit cozf/itit. G E B. 81 Hal. piguori. GEB. | GEB. — . 100 Gothofr. in nota: conditio. Hotm. V. Obf. 12. At dudum Hal. hi
82 Ap. Hal. ve, abeft. GE. 85 Florentiae litera ; fubantique deleta, fu- | in margine: alias, conditio. GEB. — 1 MHal. vendidit, qnauti. GES, — 2 Hal : | "
perícripta eft s, fed absque magna caufa. — Vide L. 16. fupra imitio. BR. — 84 | et Vulg. addunt eff. . 3 Hal. Sed fi flipulatus v[uras fuerat. GEB. — 4 ic
al.potuit. GEB. 85 Taur. hic habet vicenfimo nono. — Sed Flor. eft: 201o | Vulg. fupplet ex re oblzgata acceperat. Ex nouem codicibus tres tantum habent : (( da']
vicenfimo, nec quicquam mutatum. BR. $6 Taur. valeVit. GEB. . 87 Go- | confecutus-efl, S. Cruc. Treuif. et Bynkersh. fine gloff. nifi quod poftremus ha- z
thofr. in nota: Al. Prezuis edi(li. Et ita habet Taur. in margine, et Hal. GER. | beat fzerit, loco eff. I adhuc deeft verbum. — Deerat etiam in Vat. IL. ! "
$8 Taur. teneVitur. GER. 89 Vulg. e contrario folum. fequitur aedificium. | et lII atibi fuppletum eft: acceperat. & R. —Wulgatam itaque habent: Barb. Otob.- ]t
B R. 9o Hal. ljbj. XXVIII. GEB. — 91 Hal. debito imputari. GEB. — 92 | et Bynkersh. alter. Hal. vt "Yaur. comfecutus eft. GEB. 5 Hal. reffituat. u:
Hal. in margine: alias, aperte. GEB. — 93 Hal. ofauo. GEB. — 94 Ap. Hal. | GER. 6 Hal. addit pro ewiclione. GER. 7 Hal Hb XXVIII. GEB. n
Papinianus ait, abfunt. GEB. — 95 Nibilneque e& loco ueque. quicquam, imi- 8 Vulg. u

H:*W«»frm
ln

Jf L

Mu

,
m n h
i

0u—t,

DIGESTORVM .LIB. XIIL.

fare, vt pignus g?.mdei'et, idque euictum elffet, an habeat con-
trariam ælgneratlgam? Et videtur finita effe pignoris obliga-
tio, et[ä contraCtu 9 receffum. . Immo vtilisiex empto accom-

, modata ? eft, quemadmodum fi pro foluto ei/rés data fuerit,

VM

Jefj vt in quantitatem debiti ei| fatisfiat, vel in quantum eius in-
terfit: *? et compenfationem habere poteít creditor, fi forte
pigneraticia, vel ex alia caufa cum eo agetur. $. r. Qui re-

d.b probos nummos foluit creditori, an habek ** pigneraticiam
| attionem, quafi foluta pecunia, quderiturZ Et conftat, neque
Iyst^. pigneraticia eum agere, neque liberari !l* ;poffe: quia repro-
ba pecunia non liberat foluentem, reprobis videlicet nummis
äwgw?gbg&. reddendis !3. $. 2. Si vendiderit quidem creditor pignus plu-
stl r—?»r Tis, quam debitum erat, nondurg autem pretium ab emptore
p mast exegepit, an pigneratiäio iudicio conueniri - poffit ad fuper-
-* "* üuum reddendum? an vero vel exlpe&tare debeat, quoad em-
ptor foluat, vel fuüfcipere aCtiones aduerfus emptorem? Et ar-
bitror, non effe. vrguendum ad folutionem creditorem:; fed
., aut exfpe&tare|deberel debitórem, aut fi non exfpectat *^, |màfi-
P;;'*;*ä&ï* lai *5 eiaCtiones aduerfus emptorem, periculo tamen ven-
lf&me, ditoris, 'Quod fi accepitiam pecuniamï[ïuperüuum reddig. -S$.-3-
waigneratifqio iudicio venit, et fi res pignori datas male tracta-
u'g creditor, vel feruos debilitauit *9. Plane fi ** pro ma-
déficiis fmis coércuit, vel vinxit, vel optulit Praefe&cturfe, vel
Praefidi, dicendum eft, pigneratiäi—ahcreditorem non teneri:
quare fi proftituit ancillam, vel aliud improbatum facere coggit,
ilico pignus ancillae foluitur, |
| . XXV. IpnEM dibro XXXE.-*3-ad-Edittum.- S1 senR-
vos pigneratos artificiis inftruxit creditor, fi quidem iam
imbutos, vel voluntate debitoris, erit a€tio contraria: fi vero
nkhil horum interceffit *?, fi quidem artificiis neceffariis, erit
actio contraria, non tamen [fic, vt cogatur feruis carere pro
quantitate fumptuum debitor: ficut enim neglegere credito-
rem dolus, et culpaj quam praeftat, non patitur, ita nec ta-
2329. « " . G. * n u
lem efficere éth|pignefatam, vt grauis fit debitori ad recipe-
randum ??: puta, faltum grandem pignori datum ab homine,
qui vix luere poteft, nedum excolere, tu acceptum pignori ex-
coluiftijfic, vt magni pretii faceres: alioquin non eft aequum,
aut quäerere me alios creditores, aut cogi diftrahere, quod

L O.

det

As m

Lt a.

Jimelis: velim receptum, aut£isie? g penuria ?!/j coactum derelinquere.li

cndtoo i ic l ?? igitur haec a iudice erunt d]fpicienda: |vt neque[de-

LLb sox — licatus ?3 debitor, nequg/onerofus creditor audiatur.
$o rA TOV XXVI. InexlibrollI. ?^]Difputationum. Now EsT
Wewts — girum, fi ex quacumque caufa Magiftratus in poffeffionem ali-
aee,ess. quem miferit, pignus conftitui: cum teftamento quoque pi-
[ I5a». gnus confütui poffe, Imperator nofter cum patre'fepiffime
X .

refcripfit ??, $. z. Sciendum eft ?5, vbi iuffu magiftratus pi-
enus confítituitur, non alias conítitui, nifi ventum fuerit in

f
poffeffionem. s i pl;'g):

8 Vulg. inferitpriore. BR. — 9 Hal. accompodanda. GE8. — Yo Hal. praefigit fed.
GEBR. IlHalbabeat. GEB. — 12 Hal.inferit ewm. GEB. — 13 Hal. in mar-
gine: alias,vefoluendis. GEB. — Y4Hal.exfpecfet. GEB. — 15 Vulg. mandet. B R.
16 Taur. debilitaVit. GEB. — 17 Ap. Hal. antecedentia ita fe habent: za pe-
euniam, nec (uperfluam veddit : im pignevaticio iudicio venit, quemadmodum et fi
ve$ pignori datas ?nale tvatfauit creditor vel feruos. debilitauit: quanquam [i pro
malef.GEB. . 18Halli&. XXX.GEs8. 1gHalntercefferit. GE&B. — 20 Vulg.
vecuperandumn. Hal.vecipiendum. BR. — 21a Ap. Hal. tibá; abeft. GEB. — 215 Flor.
eft paeuuria. GEE. — 22 Seníus eft : Iudici mediam viam in his tentandam effe. Vu.l-,
o tamen inde fa&um : metibí. Ita et Hal.H. a Porta fubftituit mediocriter. B R. Sic
etiam locutus eft La&tantius de Vero Cultu lib. VI. c. 15. quem locum et alia
huc pertinentia retulit Salmaf. ad Spartiami Sewerugt c. :. pr. EYNK. Hal.
ita interpungit: derelinquere me tibi, — Igituv baec, atque ita antecedens tibi, vt
iam monui, fuit omnino expungendum. GES. 23 Taur. in Adnot. delicatas.
diligatus im P. pro dilicatus et iterum p. 13 9 1. 8. dilicate. Sed hoc in loco dilicatus,
corre&um eft in delicatus, idque ni fallor, ab ordinaria manu. B R. Hal. transponit:
vt neque ouerofus creditoer audiatur, neque delicatus debitor. GEB. 24 Hal.
lib.V.GEB. —25Hal.etVulg. vefcripferit. BR. — 26 Hal. tamen, loco eff. GEB.
2* Vulg. ad manum. BR. 28 Hal.et Serwiama. GEB. — 29 Taur. deFi
tor, GE B. 30 Hic vox momine, pro debito accipiendum, alias pro, abunda-

EIT. AE 247
XXVIL IpnEw llibro VI.Opinionum. PrETENTI müe jj«
tuam pecuniam creditori, cum) prae manu, ?^* debitor non ha- j& 7a«
beret, fpecies auri dedit, vt pignori apud alium creditorem po-
neret. Si iam folutionejliberatas receptasque eas is, qui füfce- /2?«4/ ,
perat, tenet, exhibere iubendus eft. Quod fi etiam nunc apud s ex m e:
creditorem creditoris funt, voluntate domini nexée videntur: |
fed, vt liberatae tradantur, domino earum propria actio aduer-
fus fuum creditorem competit. |
AXVIIL IvrrAwvsilbroXL Digeftorum. Sx cnux-
DITOR, qui rem pignori acceperat, amiffa eius polffeffione,
28 Seruiana aCtione petierit, et litis Zeftimationemi confecu-
tus fit, poftea debitor (eandem rem petens exceptione fummo-
uetur: fliü;JE erat ei debitor ??, quod proeo folutum eft. $. r.
Si feruus pro ?? peculiaritnomine pignus acceperit, actio pi-
gneraticia aduerfus dominum debitori competit.
XXIX. Inew([ibro-XLIV. 27 Digeftorum. Sr gEw 744
alienam bona fide emeris, et mihi pignori dederis, ac preca- ! 56 ss
rio rogaueris, deinde me dominus heredem inftituerit, | defi-
njf ?^ pignus effe: et fola precarii rogatio fupererit: idcirco
vfücapio tua"interpellabitur ?3, — 1 224f pÁ.
XXX. PAvrvs Llibæ-ïvï:-Ep'räm&mmA eni Vaf Di-
geftorum ?^. Qv nATIARIO|crediderát, cum ad diem pe- 24c6x , L.
cunia non folueretur, ratem in flumine fua auctoritate detinuit:
oftea flumen creuit, et ?5 ratem aïï&ulit: fi inuito ratiario
äetinuiffet, eius periculo ratem jfuiffe, refpondit 39: fed fi de- ) 7//*
bitor fua voluntate conceffiffet, vt retineret ?*, culpam dum- -
taxat ei praeftandam, non vim maiorem.
XXXI. Arn1cAwvslibroVIIT5*-Qugeftionum. Sr
sERVVS pighori datus, creditori furtum faciat, liberum eft
debitori feruum pro noxae deditione ?? relinquere: quod fi — ..
fciens furem, pignori mihi dederit, etfi paratus fuerit pro no«. L-et .
xde dedità ^? apud me relinquere, nihilo minus Kabiturum me | ^ 2tàme.
pignerati£iam actionem, vt indemfnem me praeftet.
«feruanda effe Tulianus ait, etiam cum depofitus vel commoda- — ^:
tus feruus furtum faciat ^'. 25 // EX
VIsc XXXII. MARc1ANvs HibroJV, Regularum.*?. -Cvw
DEBITORE, qui 3lienam rem pignori dedit, poteft creditor
contraria pigneraticia agere, etfi foluendo debitor fit. — . ^ , ,.
XXXIIL Inew ?? libro-fingulari ad .Formulamg-ü;þm LP*

thecariam. S1x eEkcvNrAM debitor foluerit, poteft pignera- | Jo« Cb

pignus fit, hoc verbo ^? poterit vti. :
Wa XXXIV. MARcELLLVsSdibro fingulari Refponforum. — V
( rTrvs, cum credidiffet pecuniamjSempronio, et ob eam Eoce &miex. $,
pignus accepiffec, futurumqueTeffet, vt di(fraheret l-fþäg,nu) ^6 L orofi ov

P Rl':l Ó os OLU

G Erzfun

vt fundym certo pretio emptum haberet: et, cum impetraf-
fet, epiftulam, qua fe vendidiffe fundum creditori fignificaret,
| f o um — — o f5 € £&. emifit:
ret, et abeft ideo a Nor. Sed et illud pro, agnofcunt codices, nifi quod pleri-
que cum zá peculiari coniungant;propeculiari, " mfz Ita e feptem codicibus
quatuor, foli re&e Otob. et Bynkersh. vterqüe? E.* Reliqui: Barb. Vat. III. S.
31 Hal. ljpj. XIV. GERB. 32 Bafil. Ajero4 và évé-
xugov, foluitur pignus. BR. Hl defimet pignus e[fe. GEB. 33 DBafil. 3ia-
xámcTETo4 intevciditur. BR, — Taur. znuterpellaVitur. GE RB. 34 Hah d. F.
refponforum. GEB. 35 Hal. inferit znde. GEB. 36 Hal. refpondi. GE B.
37 Hal. retineretur. GEB. — 38 Hal. lb. VII.GEB. . 39 Hal, dedito. GE B.
40 Vulg. deditioue. BR. 41 Hal. et Vulg, facit. BR. 42, Hal. MAR-
CELLV'S lib. IV. Digeflorum. GEB. 43 MARTIANVS. GER. 44
Vide Noodt. JJ. Obf. . BR. — Hal. vertit ávríxgusiw, mutuum pro credito pi-
gnoris vfum. GEB. 45 Gothofr. in nota: Id eft, bac pignueratitia actione.
Vel potius: bac formula, vt etiam habetur in L. 4. $. 2. infr. de Vulg. et Pupill.
fübflit. Noodtius alleg. 11. Obf. 9. GEB. 46 Procul dubio hoc eaim, eft
.ex ob eam, quod vno fere verfu anäecedit. Varie codices, ,In ya—t: I. et IlI.
etiamnunc eft eam, fed in ä&æro fupe(ïæeï!iptum eft pro/ id; in*ffero vero : vem
pignoratam. n S. Crucis eam, quod initio erat, verfum in id. — Hoc id ab ini-
tio fcriptum in Barb. et Bynkersh. Lce&n Treuif, erat egm, fed eft deletum.
In Otob, legitur pzgnus, loco eam, et in Bynkersh. IL. eft: vt diflraberet iliud
idein creditor. — Hal. habet d. —|Vulg. iliud. BR, 47 Yaur. petit. GEB.

Cruc. Treuif. G ER.

423 48

Eadem 4:ex €£on26e7. f —4m,

ticia aCtione vti ad reciperandam (ivrixpyomj^^: nam, cum , anrcphirmam. éwr

creditor, quia pecunia non folueretur, petift *7 a creditore,- 1** fevterys &

248

ficep TW Em r i. b :
emifit: qulero, && hanc venditionem debitor reuocare poffit,
offerendo fortem et vfuras quae debentur? Marcellus rrefpon-
dit, fecundum ea, quae propofita effent, reuocare non poffe.
XXXV. FroRENTINVS libro VIIL. Infütutionum.
Hcx'a^aQvw ET fortis nomine, et vfürarum aliquid debetur ab eo,
| qui füb pignoribus pecuniam debet, quidquid ex venditione pi-
rve—* — gnorum recipigtur ^9, primum;vfuris ^?, quas iam tunc de-
lm o H i conftat, deinde, fi quid fupereft, forti accepto ferendum

J-fdiat, eligit ?9, quo nomine exonerari pignus füum malit.
$. r. Pignus, manente proprietate debitoris, folam poffeffio-
nem transfert ad creditorem: poteft tamen et precario, et pro
conduécto debitor re fua vti.
XXXVIL. VrriANVvsi|libro-Xf.—ad-Edictum-**.
x r Qvis in pignore 5? pro auro aes fübieciffet[creditori, quali-
L. w^^3' ter teneatur, qudefitum eft? In qua fpeciejrectiffime; Sabinus
du ins, fcribit, fi quidem dato auro des fubieciffet,] furti teneri: quod
fi in dando ges fubieciffggät'urpiter fecifle] non furem effe:
fed et 55 hic »uto pigneraticium iudicium locum habere. Et
ita Pomponius fcribit. Sed et extra ordinem ftellionatus no-
mine pleétetur: vt eft fáepiffime refcriptum. — $. r. Sed et fi
quis rem alienam mihi pignori dederit fciens prudensqué, vel
fi quis 5^ alii obligatam mihi obligauit, nec me de—hec cer-
tiorauerit *5 eodem crimine pleCtetur. Planefi ea res ampla
eít, et ad moäicum aeris fuerit pignerata, dici debebit, ceffare
non folum ftellionatus crimen, fed etiam pignératiciam, et de
dolo 595 actionem: quafi in nullo captus fit, qui pignori ?*
fecundo loco accepit. : : rity &ni "u$
XXXVII. PAvrvsiibro-V.-ad Plautium 58, Sr »r-
GNVs mihi traditum locaffem domino, per locationem retineo
potfeffionem : quia, antequam conduceret debitor, non fuerit
eius poffeflio : cum et animus mihi retinendi fit, et conducen-
ti non fit|aninius[pofleffiónem apifcendi ??. u.feroc
f XXXVIIL (MopEesTINVvS cibro L. —Diiïergntiaæum.
Pv»rirro capienti pignus, propter metum pigneraticiae actio-
nis, necefíaria eft tutoris auctoritas. |
XXXIX. IpEmw libro-IV.—99 Refponforum. GaArvs
. Seius ob pecuniam mutuam fundum füum Lucio Titio pigno-
ri dedit: pofcgza pactum inter eos faCtum eft, vt creditor pignus
E faüurn i conpenfationepi 9* pecuniae fuge certo tempore pos-
EFb 2 me(ü« cum À. fideret]$?: verum ante expletum tempus creditor cum fupre-
| ss emmptesande at bv ( ordinaret, teftamento cauit, vt alter ex flliäg fuis ha-
beret eum fundum, et addidit, QvEM Dpx L'*v:tq;[o 63 'Tli.
TIO EMI, Cum non emiflet: hoc teftamentum inter ceteros
Aic 6 um f fiomauit et Gaius Seius, qui fuit debitor. Qufero, an ex hoc,
quod fignauit, praeiudicium aliquod fibi fecerit, cum nullum
inftrumentum venditionis proferatur, fed folum pactum, vt
creditor certi temporis fructug caperet? Herennius Modefti-
nus refpondit, contraCtui pignoris non obeffe, quod debitor
teftamentum creditoris, in quo fe emiffe pignus expreffit, fignaf-
fe propouitur. -

£s
Sr

^ /]
/'ï"'

48 Hal. recipietur. GEB. — 49 Vulg. in vfuras. BR. — 50 Hal. eligat. GER.
51 Hal, ad Sabinmm, GEB. 52, Hal. inferit dando. GEB. 53 Ap. Hal.
et, abcít. GEB. — 54 Hal. ant, loco vel, fequentibus fj quis omiffis. GEB. — 55
Hal, certiorauit. GER. 56 Hal. inferit alo. GEB. — 57 Vulg. pignus. & R.
58 Hal. ad editium. GEB. — 59Hal.adipifceudi. GEB. — GoHal. lib. HHT. G g g.
GYTaur. co Npenfationen. Klal. penfationem. G £ B. — 62, Vulgata hic inferit : et fra-
&us cum debito compen[audo acciperet.B R. — 63 Hal. habet Lucio Attio, ne nempe
confundantur Lucii Titii, qui hic diuerfi ftatuendi. Sed nihil temere mutan-
dum. Vide Bynkersh. I. Obf. 22. E R. 64. Hal. inferit piguoris, et in fine
periodi cogitar habet. G EB. 65 Hal. Idem lib. VIIT. G&5. 66 Hal.
Idem. GEE. . 67 Hal. quae vite efl fadia. GEB. — 68 Hal. li. V1II, G &,

DIGESTORVM .LIB. XIIL

eft. Nec audiendus eft debitor, fi, cum parum Ádoneum fe effe .

[ taj7?, tunc et ante pecuniam folutam in id, quod intereft,

TIT. VII.

VOPMUPIAMAP -7
XL.;PAPiNiANvSslibroTII. Refponforum, Degnr-
TOR a creditore pignus, quod dedit, fruítra emit, cum rei
füae nullaémptio &t: necfi minoris emerit, |et pignus/petat,
aut dominium vindicet, ei non totum debitum offerenti credi-

tor poffefüonegznZ64 rlef;cituerelcggetur. $. r. Debitoris filius, |
qui manet in patris poteftate, fruitra pignus a creditore patris) [L 122*
peculiaribus nummis comparat: et ideo fi patronus debitoris
contra tabulas eius ngjfe[fggngmjacceperit, dominil/lpartem oï');-L du
tinebit: nam pecunia, quam filius ex re patris in pretium de- p»- : o
dit, pignus liberatur. $. 2. Soluta pecunia, creditor poffeffio- -
nem pignoris, quae corporalis apud eumä reftituere debet z
nec quicquam amplius praeftare cogitur. Itaque fijmedio.| &
tempore pignus ereditor pignori dederit, domino foluente pe-
cuniam, quam debuit, fecundi pignoris neque perfecutio dabi-
tur, neque retentio relinquetur. 7
XLI. PaAvrvs llibeo—AHE. -—-"55""Qtrp(e&i'em&h Rrgw
ALIENAM pignori dedifti, deinde dominus rei eiüs effe cge-
pifi: datur vtilis aCtio pigneraticia creditori. XNon eft idem
dicendum, fi ego Titio, qui rem meam obligauerat fine mea
voluntate, ihéres;extitero: hoc enim modo pignoris perfecu- — .
tio concedenda non eft creditori : e ytique/fufficit ad com—iw'gj*?y*
petendam vtilem pigneratiäam aCctionem, eundem effe domi- geutens
num, qui etiam pecuniam debet. Sed fi conueniffet de pigno- 12«:*,
re, vt ex fuo menda£io arguatur, improbe refiftit, quo minus
vtilis aCtio moueatur. |
XLII. PaezNrANvS 98 librollI. Refponforum. Cnx-
DITOR iudicio, quod de pignore dato proponitur, vt füper-
fluum pretii cum vfuris reftituat, iure cogitur: necaudiendus, .. ,, ,
erit, fi velit emptorem delegare: cum in venditione, quae ffit, p "V'(f"üf
€x facto/^7 fuum creditor negotium gerat. ,«b facto, Eu n sf fasts
XLIII. ScÁEvOLA llibro-V.—93—Di Ab r o
CV-M purum gignoräïfefäïï:ggj*jf obligauit: eique inftrumen- re(eiz, £al
tum emptionis |tradidit: et, cum eum locum ingedificare vel- - e) ,
let, mota fibi controuerfia a vicino de latitudine, quod alias , 27^t. 74
probare non poterat, petit "? a creditore, |vtiinftrumentum a awæa M
fe, traditumy g'ugor.i?atigä,fïuï: exhibqret: quo non exhgbente, JN&..W 'a;a,,
minorem locumjaedificauit: atque ita *^ damhum paffus eft. u .
Qudefitum eft, an fi creditor pecuniam petat, vel pignus vin- — . ——
dicet, doli exceptiæe&äüta, ludex huius damni rationem] ha- L 258 edowe
bere,debeat? jRefpóndit| ^3, fi operam non dediffet, vt inftru- f
menti facultate fübducta, debitor caperetur, poffe debitgkrem,fï?fdyfwïm

L. o* * [/ udt e m D) J rn(, L(Ml; .
Kpecuniz"folüta **, pigneraticia agere: opera autem Zf ÉÓ |[ia- Y, ao* -

cum creditore agi. $. 1. Titiusjeum ? pecuniam mutuam
accepit a Gaio Seio füb pignore culleorum, iftos culleos jcum L. 9 exhus;
Seius|in horreo haberet, miffus, ex officio annonae Centurio
culleos ad annonam füftulit: Lää 77 poftea inftantia (Gafi ,Swejjjg:"agf/e«'

» . ec E E * 2 £yn*i L fod ,
creditoris recjperati funt. Qugero, intertrituragí, quae ex ope- ;MZ?"J"«'S"-

ris faCta eft, vtrum Titius debitor, an Seius creditor, adteno- ^
fcere debeat? |Refpondif **, fecundum ea, quae proponeren- *
tur, obid, quod eo nomine intertrimenti *? accidiffet, non.
teneri.
x wune Cfg/æpt x QUA. JW'(W'MM - féux- //a,päa*?mrm- Q:ZO&L*XUL : ,»
| . LIBE

69 Hal. Pignori creditori locmn. puvum obligauit, Vulg. Steph. Baud. Pignori
creditori fundum obligauit, quod non intelligerent, qüid hoc in loco fit locus pu-
YH$, BR. 7o Hal. petáit. GEB. 71 Hal. zufirumentum auctiouis a fe tra-
ditum exbiberet. "Vulg. inflrumentum a fe traditum actori exbibevet. 8R. — '72,
Ap. Hal. ita, abeft. GER. 73 Hal. Refpondi, et ita. quoque in fequentibus.
GEB. "74 Hal fi pecunzam foluat. GEB. — 75 Vulg. operam autem co dante.
BR. "76 Ap. Hal. cam, abeft. GEB. — 77 Ap. Hal. ac, abeft. GEB. . 78
Hal. refpondi. GE R. "9 Eugraph. ad Terent. Heautontim. 711, 1. 59. In-
tertrineuta funt, quaeintus terendo damna perficiunt. — . Adde Feftum in Termen-
tum. BYNK. -

1 Hal.

Lt
E W

£f

L
Sl

*'*Cw

B

m

jj

p h.
VA hd
.

DIGESTORVM LIB. XIV. TIT. I |
- égordine Vgdfetran. XA. — 26 peoco Perceret
4 QVARTVUSBECIWMTS.

—LII——E |
A DE EXERCITORIA ACTIONE. /Ar

| XX

ViPrANvS libroXXVIIL * ad Edi&tum.

F IMR H eosruae M s

TILITATEM huius Édicti patere, nemo eft, qui igno-
ret: nam cum interdum ignari, cuius fint condicionis
vel quales, cum magiftris propter nauigandi neceffita-
tem contrahamus, fequum fuit, eum, qui magiftrum naui im-
pofuit, teneri: vt tenetur, qui inftitorem tabernae vel nego-
tio praepofuit: cum fitlmaior neceífitas contrahendi cum ma-
ieofiKeiftro, quam infcgwrfe: quippe,res patituä, vt de condiäïone
quis inftitoris difpiciat, et fic]contrahati: in nauis magiftro
non ita: nam interdum locus, tempus non patitur plenius dé-
liberandi conüliummä. I. Magiftrum nauis accipere debemus,
A^WT^-^ cui totius nauis;cura/^ mandata eft. --2. Sed ? fi cum quo-
K um A : K « -
j5 ao libet nautarum fit contractum, non datur actio in exercitorem :
no of quamquam ex deliéto cuiusuis eorum, qui nauis namgandigä
caufa in naue fint, detur aCtio in exercitorem: alia énim éft
contrahendi caufa, alia delinquendi: fiquidem qui magiftrum
L. habet praeponit, contrafii cum eo permittit:üqui nautas jadhibet ^,
non contralli Lgunf!äsj permittit: fed culpa et dolo carere eos
curare debet. $. 3. Magiftri autem imponuntur ? locandis
nauibus, vel ad merces, vel vectoribus * conducendis, arma-
mentisue/emendis: fed efijm " fi mercibus emendis vel ven-
dendis fuérit praepofitus, etiam hoc nomine obligat exercito-
rem. $. 4. Cuius autem condicionis fit magifter ifte, nihil
intereft: vtrum liber, an feruus: & vtrum exercitoris, an alie-
ïæflgä .lmsfïfed nec, cuiü.sfïetatis fit, intererit:] fibi imputaturo, qui
praepofuit. $. 5. Magiftrum autem accipimus, non folum
quem exercitor praepotuit, fed etjeüm, quem,magifter: et hoc
confultus Iulianus $& ,ignorante "exex*citorek?.äfpünditf Cete-
rum fi fcit, et paüysfeib eum in naue magifterio fungi, ipfe
eum impofuiffe videtur: quge fententia mihi videtur proba-
bilis: omnia enim fatta magiftri debet praeftare, qui eum prae-
pofuif: alioquin contrahentes decipientur: et facilius hoc in

4

magiftro, quamiinftitore, admittendum propter vtilitatem.-

Quid tamen, fi fic magiftrum prágpofuit, ne alium éi licéret
praeponere? an adhuc Iuliani fententiam admittimus $, vi-
dendum eft? finge enim et nominatim eum prohibuiffe, ne
Tito magiftro vtaris?'"Dicendum tamen erit, eo vsque pro-
ducendam vtilitatem nauigantium. $. 6. Nauem accipere de-
bemus, fiue marinam, fiue fluuiafflem ?, fiue in aliquo ftagno
li, odle. p)auiget, üuc.ezqu'he "ï'z.agf; fit. $. 7. Non autem ex omni caufa
ao tsf a?/,,,,,i raetor dat if exercitórem aCtionem, fed eius rei nomine, cu-
| ius ibi praepofitus fueri£ ** : id eft, ff *? in eam remfpraepo-
E jde*uf'ïiitus fit, vtputa, fiad *? onus vehendum locatum fir?',i aut ali-
hucor"onas res emerit vtiles naulganti, vel fi quid reficiendae nauis

'f«heär(a "

Acac

Y Hal. ij. XXIX. GrEs.
&lal. Sed, abeft. G x &. 4 Vulg. babet. BR.
2BR, 6 Hal. vel mercibus aut vetloribus. GE B.
8 Hal.et Vulg. admittamus. &R. — 9 Ap. Hal. fiue fluuiatilem, abíunt. Vulg.
fiuuialem. B R. IO Proprie de naue tumultuaria haec vox intelligitur, trans-
late de fÍcriptione tumultuaria. Apud Petronium c. 4. eft: fcbedium Lucilianae
buinilitatis, quod Gloffar. Petron, interpretatur, zuelaboratum opus et extempova-
nea fcriptio. — Apuleius Florid. IV. zm zflo, vt ait Lucilius, fcbedio et incoudito
experimini. BYNK. Vid. Scheffer. de Milit, Nauali I. 3. pr. DvK. — 11Hal.
fwit. GEB, 12, Ap. Hal. fi, abeft. GEE. I3 Ap. Hal,. ad, abeft. GER.
14 Hal. armandam, fiue infiruendam. GEB. — 15 Hal. conuertit. GEB. — 16
Hal. ceperit. GER. 17 Hal accipiat. GEB. I8 Taur. fefeLit. GEB.
19 Hal. inferit et. GEB. — 20 Hal. locauit. GEB. — 21 Taur. obligaVit. GER.
242, Hal. mercedibus. G LEB. 23 Hal. et Vulg. canmnabi. BR. Sed cum Flor.
Tmnne facumt MSS. Bg-rb. Ot.ob. Vat..III. Treuif. Bynkersh. GE B. 24 G'ot.hofr-
in nota: /4. alii materiae, Et ita Hal. et Vulg. BR. 25 Hal. praefigit ex-
ercitorem. GEB. 26 ld eft: vecormn daétvices, ita Vulgata. Hal. in textu
- habet: éz4242es, et inter Graeca vertit: com[cemforiae nawes, et ad transportan-

; 3 Ap.
5 Hal. et Vulg. inferunt vel.
7 Hal. et, loco etzam. G E B.

2, Vulg. aucbora, loco cura. . B R.

liae, vel feruus: pupillus autem fi nauem exerceat, exigemus
tutoris auctoritatem.

.Hal. Brandufimm. GEB.

- (( 949

. X , :
caufa contractum vel impenfum eft, vel fi quid nantae, opera-
rum nomine, petent. j4$. 8) Quid, fi mutuam pecuniam fum- |
pferit? an|eius rei nomine videatur geftum? Et Peeafus.ex- 1 1.
iftimat, fi ad vfum eius rei , in quam praepofitus eïï, fuerit
mutuatus, dandam actionem: quam fententiam puto veram.
Quid enim, fi ad armandam, inftruendamue *^ g (üem, vel nau-
tas exhibendos mutuatus eft2.,*$. 9) Vnde quaerit Ofilius, fi äf
ad reficiendam nauem mqtuatus,jgmmmos in fuos vius con- [ Z
uerterit *?, an in exercitofém detur a(fio ? Ef'it, fi hac le- ?
ge accepit, quafi in nauem Timpenfurus,' mox mutauit volunta-
tem, teneri exercitorem, imputaturum fibi, cur talem praepo-
fu£fit: quod fi ab initio confilium cepit *? fraudandi]credi- 1 Je&vomo,
torisy et hoc fpecialiter non exprefférit, quod ad nauiscaufam . /e. 525
accfpit *7, contra effe: quam diftin&ionem Pedius p 6
äiï;[o) Sedjet fi in pretiis)rerum emptarum fefellit *5 magi- A. Z Jnee Xft.
er, exercitoris erit damhüm, non creditoris//^ $. 13.. Sed :?
fi ab alio mutuatus, liberatät eum, iqui ii nauis refectionem L«
crediderat, putoJetiam huic dandam actionem, quafi in nauem ] -
crediderit.j4 $. 125 Igitüf praepofitio certam legem dat con-
trahentibus.gMQu"ar(quit naui.ad hoc folum, vt -
vecturas exigat, non vtilocet, quod forte ipfe locauerat, non
tenebitur exercitor, fi magifter locauerit ??: vel fi ad locan-
dum tantum, non ad exigendum, Lideim—erit-dieendum:: aut filI&cex e, £.
ad hoc, vt veCtoribus locet, non vt mercibus nauem pr4eftet,
vel contra,-modum egreffus, non obligauit ^* exercitorem. 55 5 f r
Sed et fi vt certis mercibus ^^ eam locet, praepofitus eft, |
puta legumini,,e"'*c'/annäbäe ^3« ille marmoribus, vel alià; 2* ma-
teril locauit,/ dicendum erit, ?^* non teneri: quaedam enim *
naues/onerariae, quäedagi, vt ipfi dicunt, Ézixryoi,^9 funt,(ematci? )
et plerosque mandare ício, ne ?* vectores recipiant: et fic, ] vnilacae .
vt certa regione, et certo mari,negotietur ?9: vt ecce, funt
naues, quae Bründgfium ZZ a |Cáfifopa filopüy?9, vel a 37 Dysfachio ,»æfwejw
ve&tores traiciunt ??, ad/onera inhabiles. Item, qugedam[flu- Jf r r
uii capaces|??, ad mare non füfficientes. $. r3. Si plures fint .55 & Cj , du
C

)

p *

magiltri, non diuifiS/officiis, quodcumque cum vno geftum erit, 5«: ^afta.
obligabit/?* exercitorem: 1i diuifis vt alter locando, alter y. Tospases fPupu -
exigehdo, pro cuiusque officio obligabitur exercitor.(/* G. nþ, —— 55 ,
Sed -et-& fic 35 préepofuit, vt plerumque 35 faciunt, ne alter —^ *** ^« ^
fine altero quid gerat, qui contraxit, cum vno, fibi imputa-
bit ?7. $. 15. Exercitorem aütem eüm dicimus, ad quem|óbÀ s«cex "u
uentiones, et r&litus omnes perueniunt, fiue is dominus na- Ls M.
uis fit, fiue a domino nauem per ágerfionem ?* conduxit, vel :
ad tempus, |veliil] perpetuum. — $. 16. Parui autem refert, qui
exercet, mafculus fit, an mulier, paterfamilias,(ian—filiusfami- |

$. r7. Eft autem nobis electio, vtrum
$. 18. Sed ex
contrario,

dos bomines comparatae. GEB. Vulg. habet empba:ae. Blaublomm. embatae.
Steph. empbractae, ex le&ione Antonii Nebriflenf. qui interpretatur vnudique
claufas, ab 2«9es]«, oppilo, obturo. BR. Ego probo leGionem Florentinam,
rite formatam ab éz:iférss et Zya. — Sic mAoix £vAwyà, dogTwyR, cwrmywyR, vwUc
sir4yo, et alia dicuntur. — Reliquae voces non minus infolitae, ea analogiae ra-
tüone deftituuntur. DVK. 2/27 Hal. in margine: ahas, vt. GER. 28 Hal.
uegocieutur. GEB. —— 29 Brundufimm hic refthtuendum, vt habent omnes edi-
tiones, aut fi plane graeciffare cenfendus eft Vlpianus, Drentefium, vt eft in. L.
122. $. z. infra de Verb. Oblig. Graeci enim Beevr4cev dicunt. Bg. — Etiam
30 Gothofr. in nota: Zl Caffopa vel Capua: et
male, cum apud Strabouem conflet lib. VII. Kacaiónw, portum. Epiri a Brundufia

exercitorem af magiftrum conuenire velimus.

diflare fladiis 1300. et totidem a Tarento, idem Ptolemaeus teffatur. Re&e:
Caffiopa. Vide et Gellium Nocf. ZAttic. lib. XIX. c. 1. BYNK. — ^ 31 Flor.
praepofitio z initio abfuit, fed antiquiffime eft fuperfcripta. B. 32 Hal,

33 Vulg. quaedam capaces ad. flumina. |Hal. quaedam ca-
paces flniminum. BR. 34 Taur. oblisaV;t, et mox obligaVitur. G E B. 35
Taur. Sed et Slc. Hal. Sed fi fic. GE R. 36 Taur. in margine: plerviaue.
GE B. 37 Taur. imputaVit. GER. 38 Confer Duker. ad Opz[c. de La-
t7n.

traiücimnt. GEB.

|de: o

d sacLu .. CUlus poteltate ts egt;'qetg

-L Jrii r:jl;.lu
Lve o

r

$— 5*
Ls 4 -

" é ^ eC « QUTC .
Auc, /t^wr». qyam |Rempublicam; ^? nauium exercitio) pertin ét.

230 ;
contrario, exercenti; nauem aduerfus eos, qui cum magiltro
contraxerunt, a&io non póllicetur ??: quia *? non eodem
auxilio indigebat. Sed aut.ex locato cum magiftro, fi mer-
cede operapi ei'exäibet: aut, fi gratuitam, mandati agere poteft.
Solent plane ** 'Praefecti propter minifterium annonjge, item
in prouinciis Praefides prouinciarum, extra ordinem €os 1u-
uare ex contractu magiftrorum.

. A. . " i w 4 Cf 1
cuerit ^?, [ifrjaliena poteftate erit, eiusque voluntatej naüem

exercuerit,[quod cum magiftro eius geftum erit, in eum, in
nauem exereuerit |*?, iudicium da-
tur. .. 20. |Licet datür|actio in 'egm, cuius in pote-
Rateät), qui nauem exercet, tamen ita demum datur, ü volun-
tate eius exerceat. [Ideo autem|ex voluntate in folidum te-
nejftur ^*, qui habefít in poteftate exercitorem, qui&jad fum-
AE infti4
torum non idem vfus eft: ea propter in tributum dumf?xat

49 Vocantur, qui contraxerunt cum eo, qui in merce peculiari

fecsee diit.. fcjente domino negotiatur. Sedfifciente/dumtaxat]non etiam

(«2 u

J7^4
/ome.,

)Le xus, vel *? filios, velfilias, vel feruos, vel feruas. S$—22. Si.

volente *9,[cum maïgi&ro contraCctum fit, vtrum quafi in vo-
lentem)damus ^" a&tionem in folidum, an vero exemplo tri-
butoride dabimus? In re igitur dubia melius eft, verbis Edi-
&i feruire, et neque fcientiam folam et nudam patris domi-
niue in nauibushonerare : neque in peculiaribus mercibus vo-
luntatem extendere ad folidij **5 obligationem. — Et ita vide-
tur && Pomponius fignificare, fi fit i ,aliena poteftate, fi qui-
dem voluntate gerat, in folidum eum obligari : fi minus, in
peculium. $. 21. Iif poteftate a accipiémus vtriusque fe-

-X tamen feruus peculiaris ??, volentg filiófamilias, in cuius pe-

o LC €x /&-)472"
f*'w*ït f —

r tetutntear tttum

DT ex imf"f;f*"« 1agiftro eius ceftum fit, dumtaxat pollic

culio erat, vel feruff ^*, vicarius eis nauem exercuit, pater,
dominusue, qui voluntatem non accommodauit, dumtaxat de
peculio tenebitur; fed filius ipfeinfolidum. Plane, fi volun-
tate dofnini Vel patris J-ex?rcea/t 32, in folidum tenebuntur:
et praeterea et ?? filius, Lii)gïlip—fgf voluntatem accommodguit 27
in folidum erit obligatus. $. 23. Quamguam autem;;ífi cum
eäur 55 Praetor actio-
nem, tamen, vt lulianus quoque fcripfit, ** etiam fi cum ipfo

d s itéecat us exercitore fit contraCtumJ| pater dominusue in folidum tenebi-
Y elufictostah, tur. — $. 24. Haec attio ex perfona magiftri in exercitorem da-

bitur: et ideo, fi cum ;Vtroj ?? eorum actum eft, cum altero
agi non poteft: fedifi quid fit folutum, fi quidem a .magiftro,
ipfo iure minuitur obligatio: fed et fi ab exercitore, fiue fuo
nomine, id eft, propter honorariam obligationem, fiue magi-
ftri nomine foluerit, minuetur obligatio: quoniam et alius pro
me foluendo me liberat. $. 25. Si plures nauem exerceant,
cum quolibet eorum in folidum agi poteft. r

J lL. (GArvsdibro-IX. 55-ad EdiCtum prouineide, N

pe: d P nater yw . plures aduerfarios déftringatur *?, qui cum. vno contra-

. U

d.2

xerit. |
IIl. PAvrvslibro-XXIX.ad-Edictum. Nrec ovic-

QVAM facere, quotam quisque portionem in naueWhabeat:

eumque qui praeftiterit, focietatis]iudicio a ceteris confecu-

tururm. ; "l.ll,, se dek ;

59 Vide de Latin. ICt. p. 334. n. 15. DVK.
41 Hal. tamenm, loco plaue. GEB. 42
Hal. exercuit. G EB. 43 Hal iterum exercuit. G EB. 44 Hal tenetur,
et mox babet. GEB. 45 Hal et Vulg. vezpublicae. BR. 46 Hal. addit
domino.GEB. 47 Hal dabinus,loco damus, fequenti dabimus, omiffo. G E B.
48 kial. in margine: alias, folidam. GEB. 49 Hal, 72 vel bis omittit, pri-
mum quod hoc loco, alterum quod ante vocem feruos legitur. GEB. 50
Hal. peculavis. — Vide infra L. z. de T'ibutor. acliome, vbi ap. Hlal. eft pecm-
lariter. GE B. 51 Flor. pro ferao, a recentiore manu feruzs, eft repofitum,
Sed et codices habent feruus, atque editiones, praeter Noricam. — Ponuntautem
Vulgo 72 eius, poft zauem, BR. Quantum ex collationibus video, Barb. Otob.
S. Cruc. ? eius, loco fuo non'mouent. In Vat. L Treuif. Bynkersh. prorfus

tin. ICt. vet. p. 437. "1. 2. BR.
40 Hal. 44od, loco quia. GEB.

beft. VWVerba 'itaque Brenkm. de editionibus forte funt accipienda. — Norica

53 Ap.

eruo, vt 'Taur. GE B. — 52 Hal. exercuit, ct mox tenebitur. GER.

. 19. Si is, qui nauem exer--

DIGESTORVM LIB. XIV. TIT. I

) . |
IV. VrPra4NVvS libro XXIX. ad Edictum. Sz - a-

MEN plures per fe nauem exerceant, pro portionibus Jexerci-

L J

L e M . . Dd [] L * *
nis conueniuntur: jneque/' enim inuicem fui magiftri viden- 2«

ur 59./4 $. . Sed fi plures exerceant, vnum autem de nume-
o fuo magiftrum fecerint, huius nomine in folidum poterunt

conueniri.(/$. 2, Sed 5* fi feruus plurfum nauem exerceat

voluntate eorum, idem placuit, quod in pluribus exercitoribus :
plane fi vnttis ex jomnibus 5* voluntate exercuijt, in folidüm
ülle tenebitur: et ideó puto, et ?* in fuperioré cafu in foli-
dum omnes teneri. $. 3. Si feruus fit, qui nauem exercuit
voluntate domini, et alienatus fuerit, nihilo minus is, qui eum
alienauit, tenebitur: proinde, et fi decefferit feruus, tenebitur:
nam et magiftro defuncto tenebitur. $. 4. Hpe aCtiones per-
petuo, et heredibus, et in heredes dabuntur 9*("proinde et fi
feruus, qui voluntate domini exercuit, deceffit, etiayh poft an-
num (dabitur haec actio, quamuis de peculio vltra annum non

lletury z o ol i p encette , :
V. PAvrvs lüibro-XXIX.adEdictum; Sr Eevw, qui

in mea poteftate fit, magiftrum nauis habeas, mihi quoque in
te competit actio, fi quid cum eo contraxero. lIdem eft 9^,

filcommunis feruus nobis erit: ex locato tamen mecum ages,ldej;æ;üho
quod operas ferui mei conduxerjsi: qgi.aaetaü cum alio contra- s5 ex'o, &.
i

xiffet, ageres mecum, vt actiones, quas iggj nomine gþabui, ti-
bi praeftarem: quemadmodum cum libero, fi quidem/ condu-
xifles 6 $, "éxperieris 7: quod fi gratuite operde fuerint,
mandati ages. $. r. Item fi feruus meus nauem exercebit, et
cum magiftro eius contraxero, nihil obftabit 995, quominus ad-
uerfüus magiftrum experiar actione, quae mihi vel iure ciuili
vel honórario competit: nam et cuiuis alii non ob&äjcfhoc
Edictum, quo minus cum magiftro agere poffit: hoc enim Edi-
€to non transfertur actio, fed adicitur.
exercitoribus cum magiftro nauis contraxéfit, agere cum aliis

exercitoribus poterit. a Oa
p 000 lréua edicl !L yeuf € 2c€fes
VI. Pavrvsllbro VI.[Breuium- "9. Sr skenvvs

|jnon ** voluntate domini meuem exercuerit, fi fciente eo, quafi

tributoria: fi ignorante, de peculio attio dabitur *?. ,$. r.
Si commyunis . feruus voluntate dominorum exerceat nàuem,
in fingulós dàri debebit in folidum actio.

VII. AFR1cAN vslibroVIIL. Quaeftionum. ngvs
Titius Stichum magiftrum nauis "? praepofuit: is pecuniam
mutuatus, cauit, fein refectionem nauis eam accepiffe. Quge-
fitum eft, an non aliter AE Titius exercitoria tengfátur, quam
fi creditor probaret, pecuniam in refeCtionem nauis effe con-
fumptam ? |Kefpondit, creditorem vtiliter acturum, fi, cum pe-
cunia crederetur, nauis in ea caufa fuiffet, vt refici deberet:
etenim v& non oport&t "5 creditorem ad hoc agftringi, vt ipfe
reficiendde nauis curam fufcipiat, et negotium domini gerat,
quod certe futurum fit, fi neceffe habeat probare, pecuniam
in refeCtioneyh erogatam effe, ita "5 illud; exigendum, vt fciat
in hoc fe credere, cui rei magifter quis fit praepofitus: quod
: x certe

Hal. hoc et, abeft. GEs. 54 Hal. accommodauerit. GEB. 55 Hal. pol-
licetuy. G EB. 56 Taur. fcriBfit. GEB. 57 Hal. et Vulg. alterutro. BR.
58 Hal. Eb. VIII. GER. 59 Hal. et Vulg. difiriugatur. BR. 60 Taur.
in margine: oidebuntur, ct ita in textu Hal. GEs. 61 Hal. et Vulg. infe-
runt et. BR. 62, Hal. vni ex omnium. — Vulg. vmus ex communi. BR. 63
Hal. et ideo puto in iflo et in. fuperiore, et in margine: alias, puto etiam in fup.
GE B. 64 Hal. dantur. GEB. 65 Ap. Hal. eff, abeft. GE B. — 66 Hal.
conduxeris, ev in margine: alzas, fi quid contraxevis. GEB. . 67 Hal experi-
reri$. GE B. 68 Taur. ob//aVit. GEB. 69 Hal. ex suultis, et in mairgi-
ne: àlias, ex bi$. GE B. — 7O Yaur. in margine: Breuis edicli. Mial. lib. V I1T.
brenis edidli, G EB. 71 Hal. et Vulg. inferunt ex. B R. 72 Taur. daVi-
tur. GE B. 73 Gothofr. in nota: A. naui. lta Hal. GER. 74 Hal.
inferit Lucius. GEB. — 75 Hal. eteuim uon oportere. GER. 76 Hal. Ita-
que

$. 2. Sivnus exlhis 9? / ;5

Àj e€nus,

at

1j sl

utte , ;

as

3

E

E
E
As 3

x——
N.—'( LR«

A.
i 94.0.&»1:

MwLäS

DIGESTO

certe aliter fieri non poteft ?7, quam fi illud quoque ifcierit;
neceflariam refectioni pecuniam eífe: quare etfi in ea caufa
fuerit nauis, vt refici deberet, multo tamen maior pecunia cre-
dita fuerit, quam ad eam rem effet neceffaria, non debere in
folidum aduerfüs dominum nauis aCtionem dari. $. r. Inter-

J sl ^n. dum etiam illudj Xe imandum, an in eo loco pecuniaj credita

fit, in quo.id7 propter quod credebatur, comparari potuerit:

quid enim, inquif, fi ad velum emendum in eiusmodi infulàj

. N- - Q HUR L . .
pecuniam quis crediderit, in qua omnino velum comparari non
goteít ^^. et in fumma aliquam diligentiam in eav*?^credi-
torem debere praeftare. $. 2. Eadem fere dicenda ait, et fi

lut, deinftitoria aCctione quderatur: nam tunc quoque creditorem

fcire debere, neceffariam effe merci$ comparationem, cuilemen-

"ww 2e; dae| feruis fit praepofitus, et füfficere, fi in hoc crediderit:

non etiam illud exigendum, vt ipfe curam fufcipiat, f in hanc

rem pecunigyéroganda eft *9. ,2 54 pi-am & — st ff
/& DE LEGEPRÉfODIAm* DE IACTV *. 2

gU Lipe

i E

k i'! ex 1»0 : d * ' 1
L.I hu EX oj fpy st lPAvrLvSilibro-IE-Sententiarum.)

vacuamn v -

i

rj

^gjigtsom. ,
E

l E G—EtR ODIA cauetur, vt fi leuandae nauis gratia iactus
meréium factus eft, omnium contributione farciatur ?,
quod pro omnibus datum eft ^.

Il. InEMw dibro XXXIV, /ad-Ediétum-^.

SILABO-

RANTE naue, iaCctus fattus eft, amiffarum mercium domini,

X9

R.

MOA
J e:;,,

[4

L5t.,
r

x

fi merces vehendas locaueránt, ex locato cum magiftro nauis
agere debent:,is- 9 deinde cum reliquis, quorum merces fal-
ude fünt, ex conducto, vt detrimentum pro pgftione commu-
nicetur, agere poteft.je)Seruius quidem ;refpóndit, ex locato
agere cum magiftro nauis debere, vt ceterorum veCtorum mer-
ces retineat, donec porïionem damhni praeftent. Immo, etfi
tineat|? merces magifter, vltro ex locato Kfabiturus eft actio-
nem cum vectoribus: quid |étíim| fi ve&ctores fint, qui nullas
farcinas fabeant? plane commodius eft, fi fint, retinere jeas,
Alt, fi nortet) S/totam nauem conduxerit, ex conducto ag&t:
ficut vectores, qui locaiin nauem ? conduxerunt3[4equiffimum
enim eft, coriimune detrimentum fieri eorum, qui propter amif-
fas.fés;aliorum, confecuti funt, vt merces fuas faluas habe-

* L] L] e 2- A* .
rent. $G. r. Si conferuatis mercibus deterior facta fit nauis,
aut fi *? quid exarmauérit, nulla;facienda eft eollatie: quia

* ? » J- [ * ? : Lj L
diffimilis earum rérüm caüfa fit **, qude nauis gratia parén-
P. | * * . * L
tur, |&tjearum, |pfó] quibus mercedem 'aliquis acceperit: nam
. e e 0&
et fi faber incudem aut malleum]fregerit, non imputaretur *?

ei, qui locauerit opus: fed fi voluntate veCtorum, vel propter

aliquem metum id detrimentum factum fit, hoc ipfum farciri

que et, Vulg. ztaque alind. BR. 71 Hal pofit. GES. — 78 Hal. potuerit.
GEB. 79 Hal. n eam vrem. GEB. 80 Hal. erogata fit. GEB.
I Nota, inFlor. membrana Rodia ícribi absque adípiratione. Hal. Ad
Legem Rbodiam, et in margine: alias,de Lege Rbodia. GER. Sine adfpira-
tione fcribendum cenfuiffe Varronem refert Annaeus Cornutus apud Caffiodor.
de Ortbograpbia inter Grammaticos Put(chii p. 2286. itidem vt Roma. Hanc
orthographiam etiam probabunt, qui £3ec a $63ov, rofa deriuant, quorum fenten-
tiam relicit Spanhemius Differtat. IV. de, Vfíu et Praeflaut. Nwmifm. — Víus
obtinuit, vt cum adípiratione fcribatur, a quo non recedendum arbitror. D vk.
2, Flor. erat de iadíus. Sed ct Index Titulorum habet: de zactu, et illa litera $
fine dubio nata ex pun&o vel alio figno finali. E R. 3 Bafil. ZmoSsQaméveras,
curatur, BR. 4 Hal. facfum efl, et in margine : alas, damnum datum. GEB.
5 Hal. 4b. XXV. ad. Sabinum. GER. 6 Hal. magifler, loco is. GEB. — 7
Hal. etfi 1101 vetineat, et in margine notat: alias, deefl megatio. GEB. — 8 Ma-
gna eít hic differentia et leQtionis et interpun&tionis, quoniam ipfe codex Flor.
vitio laborat. Pro: at fj 20n, omnes editiones( Norica excepte? aut fi nou. — Si-
militer e feptem MSS. fere omnes. " Contra in Vat. III. 7à auf expuncta u in at
conuerfum, Barb. Treuif, et Bynkersh. aut fi non fint, atque ad hos aut fimi-
les corre&us Otob.. Sequitur ap. Taur. et totam mauem condauxerit, ex conducto
aget, inferta copula, quae non eft Florentiae. Alii eius loco: fi totam nauem.
Ita feptemr illa MSS. omnia. Pro conduxerit, ex conduéto aget, tres e feptem
in plurali exhibent: comduxerint ex conduéo agent. Quatuor reliqui codices

RVM. LIB.. XIV.".. TIT.

w("utlä .gulf;äf-(fl « C t

LA

,I' IT. 251

oportet. $. 2. Cum in eadem naue varia mercium genera

complures mercatores coégiflent, prdetereaque emulti vectores. 2««9//e*
- * [] . 13 . 4 ( 2
ferui liberique in ea nauigarent, tempeftate graui orta, ne- /.:2:,. . a.

ceffario iactura faCta erat: qudefita deinde funt haec , an

omnes iacturam praeftare oporteat: et fi lqui|*^ tales mer- | /4:e» .
ces impofuiffent, quibus nauis non Jonéraretur, velut gemmas, / "$««e».

et an etiam pro « o "éfue, e.

^ l c. . .
margaritas: et qude portio praeftanda eft 15:
liberis c3p1t1bus. dari oporteat: et qua aCüone ea/res expedi-
ri poffit? Placuit, omnes, quorum/ jud interfuiffet iaCturam fie-
ri, conferre oportere, quia 1(? tributum obferucatze I7 res de-
berent: itaque dominüm etiam nauis pro portione obligatum

effe. IaCturae fümmam pro rerum pretio diitribui oportet. *5 z »e

l

corporum 1iberoru7m jeïï:;—mationem nullam fiéri poífe: ex con-
ducto dominos refüm amiffafüm cum nauta, id eft, cum tna-

giftro, aCcturos. [Itidem '? agitagägx eft, an etiam veftimen- ! ?. '
imationem flel'i OPOFtQZIü ?[MJLW»(OI!WU f")

torum cuiusque, etjanulorum de
Et omnium vifum eft, nifi fi quá confumendi caufa ifnpofita
forent: quo|in/numero effent cibaria ??: eo magis, quód, fi
quando ea defecerint ^* in nauigationem , qu$d ?? quisque
haberet, in |comimune conferret ?*, $. 3. Si nauis a piratis
redempta fit, Seruius, Ofilius, Labeo, omnes conferre debere
aiunt. Quod vero praedones abftulerint, eum perdere, cuius
füerint: 5

et earum, quáe amifize funt, praeftari folet: nec ad rem per-
tinet, fi 1?8, quae amiffae funt, pluris venirt po órunt ?5 -
quoniam detrimenti, non lucri, fit praeftatic. Sed'in his re-
bus, quarum nomine conferendum eft, äleiftimatio debeyft 29
haberi, non quanti emptae fint, fed quanti venire poffunt.
$. 5. Seruorum quoque, qui in mare ?? perierunt, non magis
deftimatio facienda eft, quam fi, qui ^? zegri in naue deceffe-
rint, aut/aliqui ^? fefe praeci,gdqtauerint. $. 6. Si quis ex ve-
Coribus foluendo non fit, hoc detrimentumimagiftri nauis non
erit: nec enim fortunas cuiusque nauta excutere debet. $. 7.
$i res quae ia&/e funt, apparuerint, eyäneratur collatio: quod
fi iam contributio facta fit, tunc hig qui foluegint 39, agent

ex locato cum magiftro, vtlis ex conducto experiatur, etiquod -1?'4[ vt

exegerit reddat. $. 8. Res autem iacta domini manet, nec fit
adpraehendentis: quia pro derelicto non hdbetur. -/ —

Q .

AR

ni& periculi caufa, deiectum eft, contributio debetur, /^.
IV.tiCarrisTRATvslibroll. Qu;te&ignuæ.g' NaAviIS

Aonu&:,ie, leuandae caufa, quia intrare flumen vel portum non

potuerát ?? cum/onere, íi quaedam merces in fcapham |traie-

: eiie

conduxerant, itidem in plurali, idque eodem redit, cum fi, tam indicatiuum re-
gat, quam fubiun&iuum. —Hal. ita interpungit: atfi wom : et totammauem conda-
xerit: exconducto aget, ficut vectores, qui loca in naue conduxerunt. aequiffJamum etc.
Vulg. aut fi non, fitotam nauem conduxerant: ex coudnéto aget: ficut veclores, qui
locazm naue conduxerunt: ex conduéto agent. aequiffimum etc. £R.. Adícribam ipfas
Collationes: Barb. azt fi non fint fi £9. u conduxerant. Atquiita fa&um in Otob.]
Vat. L. fa&. aut fi non fito. nat. coud. : TIL. (etarin aut exp. ) S. Cruc. fa&um: at
fi mon fitot. "Yreuif. ant fi nou fint fi to. nau. conduxerint. EtitalBynkersh. GEP.
9 Probo in naue, etfi Florentina defendi poflit. Videde Lat. [Ct. p. 250. 351.
369.DVK. |lta Hal. iu naué. GEB. — 10 Ap. Hal. fi, abeft. GE». — 11 Hal.
efl, moxque parautur, et in fine accepit. GEB. I2 Hal. zmpntatur, et mox
locauit. GEB. — 13 Hal eadem. GEB. 14 Hal. et quid fi tales. GEB. — 15
Hal. effet. GEE. 16 Hal. inferit quid. GE B. 17 Taur. in Adnot. obfer-
uatae. fic im vet. — Quid haec Taurellii fibi velint, non fatis capio, cum et in ipfo
textu fuae Florentinae habeat obfermatae. — Forte fuit in vet. vt Gothofr. iam an-

notauit, et vt Hal. habet: obfermatas ves. GE B. — 18 Hal. oportere. GEB. — I1g
Vulg. Inde. BR. — 20 Taur. cVavia. GEB. — 21 Hal. deficerent. GEB. — 22
Hal. quid. GEB. 23 Florentiae eft: ;4 commune conferet. BR. 24, Hal.
fuerit. GEB. 25 Hal. venire poteraut. Vulg. vemire potuerint. BR. — 26

| 'Taur. in margine: debet, et fic Hal. qui etiam in fequentibus habet funt. GE B.

29 Hal. alioqui. GE R.
22, Hal. potuerit. GE R,

33

28 Ap. Hal. grvi, abeft. GE B.

27 Hal. mavi. GE B.
31 Hal. l;j. IX. GE &.

30 Hal. foluerunt, GEB.
Aaa

£e

1scee 3175 us*

a.

gl zf /Q. v.recré2e-
47€7

nec conferendum eif qui fuas merces retlemerit. 1. |
$. 4. Portio autem pro aeftimatione rerum, quge faluge funt, /^?^ut. m

L—l:ti' /;rv 124667(34;,,, ä». *
JIT. PAPINIANY S'illbrüæglä-. 3ITRefponforum. Cvmw| /^/ Mf,
BOR, aut aliud nauis inftrumentum, remouendi commu- 4«j^v äwïim v

dracte

/ T .Mll-(olfw 4

M
M

232
f^. " 2 [ ! :
.* aQte. —Ctaefunt,ne aut extra Humgn periclitétur, aut in2 ipfo'oftio -
o foluts . Vel portuy eaque fcapha fürmmmerfa eft, ratio haberi debet in-
a ^" ter eos, qui in naue merces jfaluas;habent, cum his, qui in fca-

33

pha perdiderunt, proinde ?^, tamquam fi iactura facta effet. j.

[diüe Sabinus quoque ?? libro fecdrido Refponforum probat.
Contra, fi fcapha cum parte tercium falua eft/nauis periit 39,
ratio haberi non debet eorum, qui in naue perdiderunt: quia
iattus in tributum naue falua venit. $. 1. Sed fi nauis, Iquád
in tempeftate, iaCtu mercium vnius mercatoris, leuata eft, in
alio loco fümmerfa eft, et aliduorum mercatorum merces per
vrinatores extraCctae fuünt data mercede, rationem haberi de-
bere eius, cuius.merces in nauigatione leuandíe nauis caufa
jaCtae funt, ab;his, qui poftea fuas?" per vrinatores feruaue-
runt, Sabinus Áeque irefpondit. Eorum vero qui ita feruaue-
runt, inuicem rationem haberi non debere ab eo, qui in naui-
* n E . b .
gationéjiactum fecit, fi quiedam ex his mercibus per vrinato-

res extra&tde 39 funt: eorum enim merces non poffunt videri .

feruandíe nauis caufa iactaé effe, quae perift 3A UM , Cum
autem iaCus de naue factus eft, et alicuius res, quae in na
remanferunt, deteriores fa&tfe funt,[videndum, an conferre
[ 1 À/^* cogendus fit: quia non debet duplici damno/onerari, et colla-
gendus fit: quia non debet duplici aamnoPontrart, et co
* tionis, et quod res deteriores fa&tae funt.] Seddefendendum
ais pre n ^ eft, hunc conferre debere pretio praefente rerum: itaque ver-
. : - Dl . : o :
— . D gtata, fi vicenum merces duüorum fuerunt ^^, et .altemu,s
| fettcect r afpargine 41 decém. eiïe—rgcldeperunt, ille, cuius res integráe
funt, pro yiginti conferat *?, hic pro decem. Poteft tamen
| diciïätiam ila fententia, diftinguentibus nobis, deteriores ex
/«yro /-, 1. qua caufa faCtxe fünt: id eft, vtrum propter iactg ^? nudatis
. rebus damfum fecutum eft, an vero alia ex caufa: veluti quód
£^ glicubi iacebant merces in angülo aliduo, et vnda penetrauit :
| tunc enim conferre debebit. An ^* ex priore caufa, collatio-
E - nis/onus pati non debet:äquia'ia&us etiam huühc ldefit 2'Ad-
f WE u st iprosmteriores
| £^:; quid plus fit, in . da
xx,ixes viginti;fuerdnt ^

L.
/dub.i £0 7: Mfk[hum autem duo:
z— UP r i

—

fa&ie fübt? Sed, diftin&ctio fuptilior adhibenda eft,
mfo, à in collatione: fi verbi gratia híe
t

tát ,' facit.decégm, d
ht las R u-

ergo, fi plus in damho jefit,

d f:f;W quum conferre debeat. Qui

unä * gug autem collation& funt ? Indubi[äte Jytrumque Áonus
Ls ! ,

: L f

43 Hal. cum adfpiratione boffio. G EB. 34 Hal. perinde, quae le&io mihi
videtur probabilior. BR. 35 Ap. Hal. 42044e, abeft. GE&. 36 Taur.
perIt. GEB. 47 Hal. fuas. GEB. 38 Hal. in margine: alZas, mon firnt.
Vide Ant. Auguftin. , Ewendat. 3. BR. — 39 Taur. perIt. GEB. — 40 Hal.
fuerint, et mox coeperint.. GEB. 41 Afpargo et Confpargo effe in optimis
membranis Catonis et Varronis notat Vi&orius ad Varron. de Re Rufl. I. 15.
pvk, Nempe Flor. eft afpargine, vti habet 'Taur. et vti legiffe videtur Goth.
dum Variantem ex Hal. annotauit, qui omnino habet adfpergine. Locum Vir-
gilianum ab eodem Gothofr. 1n nota allegatum III. Aeneid. $34. in Virgilio
ex codice Mediceo Laurentiano antiquiffimo Flor. 1741. 4. tanta cura edito, vt
ipfum codicem veluti oculis luftrare liceat, quaefiui, et: Obze&ae falfa fpsmant
afpargine cautes, reperi. GEB. 42 Hl pro vicemis conferet. G EB. 43
E fex codicibus duo tantum : propter iacla, vt eft Flor. tres alii: proptev iactum,
, , vnus "Treuif, propter jacuram, quod tamen mutatum in'ia&um, Porro pro ma-
./t datis vrebus, Otob bahber : zuundatis vebus.
l — jatluram inundatis vebus. — Hal. propter iaclum nudatis vebus. — Y1.a Porta: pro-
pter iatlum inundatis vebus, B R, — Duo codices cum Flor. facientes Vat. I. et III.
'Tres reliqui: Barb. Otob. Bynkersh. GER. 44 Hal praefigit Sed. Vulg.
mutat Az, in At. BR. 45 Hal. Ad baec, GEB. 46 Flor. iterum afpar-
gine, vt et Taur. dedit. GE B. 47 Ap. Hal. res, abeft. GER. 48 Hal.
quid fi plus fit im collatione, quam in dammo? ( verbi gratia) bae ves vicenae
fuerunt. GEB. 49 Hal. et Vulg. conferri. E quinque codicibus vterque
Bynkersh. habet conferre. labebat et Vat. I, fed corre&tus eft. B. Reliqui
cum Hal. facientes funt Barb. et Otob. GEB. —— 50 Literae ta in zaclatas, de-
! letae funt, nec forte ita male, recentius tamen. lnde omnes editiones, praeter
-» - Noricam, Zactas. B R. Quae habet za&atas, vt prius Florentiae. G E B. 51
Hal. perdidit. GE B. 52, Hal. coep;it. GEB, 53 Vulg. habet Papinianus
Frontoni.BR. Vti Flor. eft, ita legit Curtius J. Ews. 25. quum, inquit, an-
-tea legeretur Papemianus Froutoni. BYNK. Hal. Hoc ita Papyrius Frouto vefp.

C ——-— et

m —

"MOR MM.
—

&l et fiafpérgine ^9 própter iaCtüim rés ^* dé-

?uam in collatione? Vtputa deCemyjaureis res deteriores factge

culiari eandem illuftrauit commentario Bynkershoekius. BR.

Inde tres le&tiones: Vulg, propter | ronius: &v 72 AT]e^a.

DIGESTORVM LIB. XIV. TIT. IL

pati non debet. Sed hic videamus, num et ipfi conferre ^*
oporteat; quid enim intereft,iaQtatas ?? res teas amiferim,
an nudatas deteriores habere cgeperim? Nam ficut ei, qui per-
diderit ?*, fubugg.igur: ita et ei fubueniri oportet, qui dete-
riores propter iaCtum res habere coeperit 5?: hdec ita Papi-
rius Frontg, 53 refpondit. " )12777 fwä H ä/?'za/rim;mæ faat gcc (-v,,,rg,*;ä: ;cr;g»;g;,,)
n g. V. iBf RMOGENIANVSlibro IT iurisEpitomarum 5*,
AMissAXE nauis damhum, collationis confortio non farcitur -
per eos, qui merces fuas 3P»naufragio liberauerunt: nam hu-j £.
ius 59 dequitatem tunc admitti placuit, cum iaétus remedio -
ceteris in communi periculo, falua nauf; confültum eft. — $. 1.
Arbore càefa, vt nauis cum mercibus liberari poffit, fequitas
contributionis habebit locum. ; ,
Jhass. VI. lv LIANVS -l-LerZXX"*XVï igeft NAvis
aduerfa tempeftate depreffa, i&tu fulminis deuftis armamentis,
et arbore,met antemna, 'H;fïfponem delata eft, ibique tumultua-
riis armamehntis ad praefens comparatis; Hoftiam nauigauit,
et/onusintegrum pertulit. Qudefitum eft, an hi, quorum/onus
fuit, nautae pro damno conferre debeant? Refpondif 57, non '
debere: hic enim fumptus 59 inftrüéndíe mágis nauis, quam
conferuandarum mercium gratia fa&tus eft.
5 VIL PAvrvsdibro IIL Epitómarum 5?—Alfeni Dige-
ftorum. , CvM DEPRESSA nauis aut c?e&a effet, quod quis-
-que.ex ea 9? fuum ferüaffet, fibi feruaf'e refpondit, tamquam
ex incendio. : | | :
VIIIL. IvrrxAwvsllbro IL. exMinicio 5*. Qvzr rE-
vANDAE nauis gratia res aliquas. próiciunt $?, non hanc
mentem habent 93, vt eas pro der&li&to habeant: quippe fi in-
uenerint eas, ablatititos 9^: et ft fufpicati [fuerint, in quem lo- 1 f«««
cum Ai&ctae funt 95, requifituros: vt perinde füdt *5, ac &
quisJonere preffus, in " viam rem abiecerit, mox cum aliis
reuerfürus, vt eandem aäferrg:,) -L $4"an.,, ] graeee :
" -I*WSLVWQEQ&NMXE CIANVS 9? exlegeRhodiaJj9?. «2« f«
Azíoziz /(9 Evóaluovog Nixowgóéwe mpoc A'vrovivoy Bacikéx. *
Vpi& BxciAeU A'vrwvive, yxu(ppxyioy ** monjaxyrsc éy 77 lra-
Aix *?, duypmyuusv UmO TOV Ónwociwy 7T3 -yy rXc KuxAxOxc
vícouc oluoívruy. A'vravivoc Évrsy EuUdwiuow 75. — E^y giv
róu xócuoU nuUpiog *?, 0 0i vóuoc Tijc JaAXcoyc. T vopp TOv
P'odíev mpivéddwo TÀ vauriQ, iv obg ij Tig TOV wjuerépwy durO
vóuoc ivxyrioüru]. . 'Loüro Óà aUTO mo] 0 Jewrwrog Ajyovsoc

'änsowezg 76 [ Lt | X.

GEB. 54. Hal. lib. IV. iuris imezopZv. GEB. $5 Hal. et Vulg. inferunt
ex. BR. 56 Hal. buiusmodi. GER. 57 Hal refpoundi. GEB. — 58 Hal.
bunc euim fumptum, et in fine fa&tum effe. GEB. , — 59 Hal. imiropav, GEB.
60 Hal. id 44od quisque ex eo. GEB. 61 Hal. Minutio." GE B. 62, Hal.
proüciant. G E B. 63 Hal. babere. GEB. . 64 Vulg. ablaturi. BR. 65
Hal.(imt. GEB. — 66 Hal fit. GEB. — 61 Gothofr. in nota; Al vnam vem.
Ita Hal. et in margine: alia$, z via. GEB. 68 Flor. etiamnunc eft Mecia-
uus. Hal. Maetiauus. BR. 69 Flor. eft Rodia, vt fupra notatum. Hal.
ad L. Rbodiam. GERB. 70 Poít Iac. Gothofredum in mouvauer: ad h. ]. pe-
71 Hal. vavá-
yiv., GEB. 72, Dubium, quod in Italia naufragium, vt in ficco, fieri non
poffe videatur, nec ibidem publicani Cycladas inhabitantes quicquam diripere
potuerint, multis emendationibus occafionem dedit. Sam. Petitus vult: iv 75
T4Aía (eft Telus infuüla vna ex Sporadibus) Salmafius: Zv 77 vagaAía, — Inn. Ci-
Iac. Gothofredus, Grotius et Holftenius: £v 75 I«aeía,
quod multis placuit. Sed tu vide Bynkersh. ad P. l. c. 3. et 4. Si quid inu-
tandum, legendum : 2v 7; As9«A/« (( Aethalia Infula Cycladibus proxima) Ita
et Noodtius J. Obf. 13. BR. — 73Salmafius et Grotius malunt: 3sgorievav. BR.
74 Ap. Hal. Eviéseovi, abeft. GER. — 75 Miror Brenkmannum in exemplo
'Taurelliano typis deftinato geminum mendum non obferuaffe, nec correxiffe:
hic xómioc pro xógre, et paulo poft: swmivéc3e, pro xQuéc3u. GEB. Z6 ld
efl; Deprecatio Eudaemonis Nicomedienfis ad Antoninum Imperatorem. — Do*
iine Imperator Autonine, naufragium in Italia facientes, direpti [umus a Pm-
blicanis Cyclades Infalas babitantibus. Refpondit Antoninus Eudaemoni: Ego
quidem mundi Dominus, lex autem maris, lege id Rbodia, quae de vebus nanti-
cis praefcripta eff, iudicetur, quateuus nulla noflvarum. legum aduerfatur. — Hoc
idem Diuus quoque. Augufhus iudicauit. KWal. ita vertit : Libellus Eudaemonis
Nicomedienfis fupplicatorius ad. Autoninum Imperatorem. — Domne Imperator
Antonine, facto in Italia naufragio, fpoliati dz'repä'quc fumus a fermis publicis,

: : ui
;f/f/ t [4 äfþf /^ üf/( l/*'*/cg bn/þþ,ü(k/ /,,,.m;,g M'-'f*")'? uLJ(gn'm/ ü*i[üü;;'/*w*v (?n«:f;o/.t: itsy« /df . .7"//:,[4. - ;(4, f(rf
? /meante, &rf/»'l u aeGcEror. verfias m /;wcn/lya /'æf:fll x OVA , Ee a d iA aUM uvb Moc C pisedpr u- /(,,1 Qecroef

J& l»/ 7,?4((4

H

raa las fateterido u Fendin. Dereil. [umud!

P ^ ; : ; 1 * €) . z ( . / ;
A "Uet4. Cocladet iejukas i&;þdw,/lm;, AM : 91,,6,(-; £udcimniene - 4 ;?vaem, — 2 (Damn.æu Íex. tAt oA d- (571; K DAVA lu tet, ARU ((u«l

r raruma t . idunefilm, ha ul o ag eocqoefteer f
,v* e .

e : i : :
Vf &47"7'4"-137/4"[" yterora , d fecot rl Pner UA Peate. VECEA r "LO CO (v ,

4

a OE ia

DIGES

onihe. i QS LAnEo llibro-E|!Pithanoniía Paulo-77 Epitomate--
21.9133 . 9X VEHENDA mancipia conduxifti, pro eo manci-
pio, quod in naue mortuum eít, vectura tibi non, debetur.
Paulus: immo, quaeritur, quid aCtum eft: vtrum vt [?? pro
his, quiizipofiti, an pro his, qui deportati effent, merces da-
retur: quod fi hoc ajfparere non potferit $9, fatis erit pro
nauta,Íi probauerit impofitum effe mancipium. $. r. Si ea
condicione nauem conduxifti, vt7ea merces tuae portarentur,
easque merces nulla nauta neceffitate coactus, in nauem de-
teriorem, cuæwlg gglr te fieri nolle,tran&u]g:f"ïet merces tuae
cum ea naue perierunt, in qua nouiffime vectie fünt, habes
j &ax,€x conduCtojlocato ?* um priore nauta aCfionem. Pau-
lus: immo contra, fi modo^ea nauigatione vtraque nauis
& periit: cum id fine dolo et culpa nautarum fattum ef-
Íet. lIdem iuris erit, fi prior nauta publice retentus, na-
uigare cum tuis mercibus ,prohibitus fuerit. — Idem, iuris
— erat erit, 8?cum ea condicione,a te conduxiifet, vt cex;tarhw e-
riceplen»pam tibi praeftdfet, nifi ante. conftitütum diém merces tuás

. ." . : . -
J ox o 60 loci expofuiffet, in quem deuehendas ?? eas merces locaf-

TORVM.

LLIB.
AA à

A naecc/faoo, fet ^; nec per eum ftaret, quo minus|remiffa ?5 fibi ea $9
lvo ekgujocje. péena4fpeCtaret. Idem iuris in eodem genere cóbyt EE
gmem,æ.?;fïgfwf- obferuabimus, fi probatum fuerit, nautam morbo impeditum,
éa m T . , mauigare non potuiffe." Idem dicemus, fi nauis eius vitium fe-

. €€4, i0ca45 H : , h
! .»»ferf cerit fine dolo -male- **, et culpa eius.

M $. 2. Si conduxifti

Afj« Lfyauem amphorarum duo,milium 9?, etibi afhiphoras portafti,
pro duobus milibus athfhorarum pretium debes. Paulus: im-
mo gäerüone nauis conducta eft, pro duobus milibus débe-
, . tur merces: fi pro numero iripofitarum amphorarum merces
W/W/äuü conftituta.eft, contra fe habét: nam pro tot a:nïfixor;&s pretium
' debes, quot portafiü.
: LE

/?)2 DE INSTITORIAX ACTIONE. /þ

p ER FotmPÍ^ LP ANVS libro XXVHL. 1. ad. Ediétum.

A 7' V y * " L * » »
ULTAT EOVvVvM Praetori ly-üfum eft, ficut 7commodaf genmmus ex
lat iaCtu. ^ inftiforum, ita etiam obligari nos/ex contraCtibus

«

fic £. ipforum, et conueniri. Sed non idem facit circa eum, qui in-

qui Cycladas Infulas inbabitant. — Refpoudit Antoninus. —Ego quidem mundi do-
. minus, lex vero maris, lege id Rbodia, quae de vebus nanticis perfcripta ejt, difce-
ptetur: quatenus mulla ei noflfrarum. legum aduer(atur. — FHloc idem D. quoque
Auguftus iudicauit. Ad verba: feruis publicis habet in. margine: ali; Publica-
i. GEB. 77 Yaur. PaulV. GEB. 78 Hal. lib. I. ze3aviv a. Paulo in
epitomen redaclorum. G EB. 79 Ap. Hal. vt, abeft. GER. 80 Flor. erat
potuerit, vt habet Taur. fed & deleta ab ordinaria manu, vt fit poterit, vti habent
omnes. BR. Etiam Hal. GER. 81 Ap. Hal. locato, &beft. — Vulg. inferit
et. E codicibus feptem Vat. III. vt Flor. Idem habebat S. Cruc. fed vel, poftea
interie&um. fätäio habuit Barb. — T'res alii; ex comduéto vel ex locato.
Otob. ex coudaclo et locato. BR. "Tres illi Pal. I. Treuif. Bynkersh. GEB. — 82
l Hal. fi cum . ea conditione, Sed 7? cum, valere videtur 75 quum, hoc eft, fi. B.
83 Hal. vebendas. GEB. 84 Gothofr. in nota: locaffes. Cuzac. Ita dudum
" Hal Tuvide Bynkersh. III. Obf. 12. Sex ícripti codices habent vt Flor.
BR. Barb. Otob. Vat. III. $. Cruc. Treuif. Dynkersh.]GE s. 851 Gothofr.
in nota: remiffam fibi eam poenam. Caac. |ta etiam /codices nonnulli. Alii:
vemi[[am fibà eam poenam,fperaret. Bynkershoekius pro fpectaret vult ve&aret,
. quod eius codex habeatafportaret. — Gloflam illam, de qua Bynkersh. aJleg. 11I.
Obf. 12. in nouem codicibus e duodecim reperi. /Vatic. I. HI. et S. Cruc. ea
carent, In Vat. L. ex fpecfaret, fa&um exfpectaret, quod ab initio fuit in Vat.
' JL vno ex illis nouem. — Pal. III. pro 440, 7nfs habet fi modo. ER. Reliqui
codices funt Barb. Otob. Vat. II IV. Pal. L AI. Treuif.. Adde van de Water
JII. Obf. s. GEB. 86 Ap. Hal. ea, abeft. GEB. 87 Gothofr. in nota:
cognitionis. Caiac. ta dudum Hal. Efcriptis libris quataor habebant: cogni-
cionis, totidem cogitatzenis, vt Flor. BR,/ Nullus Codicum adeo habet: condi-
tionis, quod vult Ant. Faber z5 Ratiomal. ad b.l. VWid. Bynkersh. 7II. Obf.
12. vbi hoc genus locutionis ICtis familiaæ oftendit. Codices, qui habent

cogitationis, Otob. Vat. . Treuif. bynkers l lu cognitionis, Barb. Vat. IIL. $.
Cruc. Bynkersh:ffGzB. — 88 A. Hal. malo, abeft. GEB. — 89 Hal. etalii:
duovrum muillium. — Poffes Taurelliano more fcribere: du OMilium. |Sed 73 duo
anilium, bene eft et ex víu Latititatis. Vide Bynkersh. alleg. loco.
que habent 4uo. — Vnus e quisque Otob. duorum, idque demum ex corre&ione :
etita etiumnunc Bynkersh. À. 8&. — Reliqui codices: Barb. S, Cruc. /];x.mlg,

//M s

,.Jw[&fi €xl

m Ut Mf
T le * du &5 4 n / ä&a/—

pautos —— fut,

| Sed et.£? muliones quis proprie inftitores appellét. $. 6.

Codices quo- .

FH

AIVCTER GL HH,

fitorem praepofuit, vt experiri poffit: fed fi quidem feruum
pggprlïm mi;g rem ha*bmtz poteft effe fecurus, adquifitis fibE£ -
?ib ;?äl'xln ufäh äïuïmf yeg. ahseïlu.mf feruum, vel etiam hominem
) ;à £ deficiétif ?: ipfum tamen inflitorem, vel do- ..7...
mläum eius conuenire potemg: xïel mandati, V.el negoLiorum ^;v cca ecori o
geitorum. Marcellus autem ^ ait, debere dari a&ionem ei, p
qui m&ä;orem praepofuit, in eos, qui cum eo contraxenint 5:
ld - d 6 ,. . L]
Il. KaA1- s libre- —&€ um-prouinciadle, Eo
NOMINE, quod mü;ïor conframt, íi modo aliter rem fuam
feruare non poteft. |. /A&«se — (X X, |
IIl. VnerANvs

lh.bmpgggäi-ü«——ï ad Edictum. Iw-
STITOR appellatus eft ex eo, quod negotio gerendo inftet 5:

nec multum facit, tabernae fit pl/'äepofitus, an cuilibet alii
negotiafioni: | | |
IV. Pavrvslibro-XXX.-ad-Edi&um ?. (Cwvw rw-
TERDVM etiam ad homines honeftos adferant merces, et ibi
Vendant. Nec mutbt caufam actionis locus vendendi, em;:n liue -
cum vtroque modo verum ffit] inftitorem emiffe, Büt|vendillilfe. TU As
V. VrPrawvs[libroXXVHL-19 adXdiGum, (Qvis/c . rv d
CVMQVE 7* igitur negotio praepofitus ffitj inftitor re&te ap- us
$. r. Nam et Seruius libro |prifàó ad Brutum -

23

peliabitur *?, r
ait, fi quid cum infulario *3 geftum ifit vel £*. eo, quem quis !
jedificio praepofuit, vel frumento éqémendo, in folidum eum ! -
teneri. $. 2. Labeo quoque fcripfit *5, fi quis pecuniis fze- |
nerandis, agris colendis, mercaturis, redempturisque faciendis
praepofuerit, in folidum eum teneri. $. 3. Sed etfi in men- j
fa *5 habuit !7 quis ferüum praepofitum, nomine eius tene-
bitur. $. 4. Sed etiam eó$ inftitores dicendos placuit, qui-
bus veftiarii, vel lintearii, dant veftem circumferendam et
diftrahendam: quos vulgo *? circitores *? appellamus. $. s.

Item fullonum et farcinatorum ?* praepofitus: ?? ftabularii 23,.- jeto. fépularee , €...
quoque loco inftitorum habendi funt. $.7. Sed etfi taberna- 3- :
rius ?* feruum fuum peregre mitteret ad merces comparandas,
et fibi mittendas, loco inftitoris, habendum Labeo /fcripfit 25. ,^
$. 8. Idem ait, fi libitinarius 25, |quos Graece vexgo3om ]ug ?7, 7—7/ e7eceno k,aoe.

tuwuu*,,/,(w (wl'fuuanïæf,, N-—O*C-?:ng L xXavad M'
; Hal]i. XXIX. GEB. 2 Hal ex coutra&bw. GE B. — 3 Hal ació )45,, ,.5 r
deficiet. GEB. — 4 Hal. etiam, loco autem. GEB. — 5 Hal. contraxerunt. GE B. £. .
6 Hal. Cazus lib. VIII. GER. 4 Hal. ljj. XXIX. GER. 8 Hal.infflat. 943* AA . rerwor:
Vide Menag. zu Amoenu. Iur. Ciu. c. 39. GEB. 9 Hal. ad Sabiuum. GEB. p ao /A ( 5l .
10 Hal. ij. XXIX. GER. II Hal. Quicunque. GEB. I2 Taur. appel- ! , o o ) a £,
laVitur. GEB. 13 Bafil. évos«oAéyov vocant coemaculaviam exercentem, quafi
qui curam habet exigendarum penfionum. BR. Vide etiam Reinefium Claffe [.
Infcript. 138. — Graeuium et alios ad. Iuftin. XXXII. 2. Gloffae Graeco - Lat.
iyoioAbyoc, infularius, villücus: quod villicum vertunt, de eo habet nonnihil
'Torrentius ad Horat. J. Ep. 14. 1. DvK. — 14 Hal. inferit cuys. GEB. — 15
Hal. fcribit. GEB. I6 Hal.et Vulg. seníae, loco im men(a. BR. 17
Hal. babuerit. GEB. I8 Taur. 2Olgo. GER. I9 Hal. circuitores. GEB.
Ap. Veget. III. $. circitores funt, qui circumeunt vigilias in caftris. Dicuntur
ibidem et circuitores, et in MS. czrcatores, quod probat Brockhuf. ad Propert.
IV. 9. 35. ab antiquo czrcare. — Circitor in Priap. carm. 16. eft cuftos, qui hor-
tum frequenter obit, ne fures intrent. Vid. ibid. Scaligerum i» wot. ad Cata-
lect..Virg. p. 129. 200. DVE. — 20 Hal. pro et habet etam. GEB. — 21 lun-
git hos homines et Plautus Aulul. III. j. 41. item L. 25. $. vlt. infra Lotati,
L. $. fapra. Naut. caup. flabul, L. 1. $. 1. infra de Tribut. adl. L. $2. iufra
de Furtis. BR. 22, Hal. Sed et flabularii quoque. GEB. 23 Stabularius
Bafil.zav3exeüc. BR. — 24 Bafilicis égyacwoiaxic, ab égyestesov, taberna. BR. — 25
Hal. fcribit. GEB. 26 Conferatur Kirchmannus de funeribus P. g. et Ynter-
pretes ad. Sueton. Nevon. 39. et ad Phaedrum IV. fab. 19. Dvk. 27 Va-
riis conie&uris indulferunt viri docti, cum Graeca vulgo in MSS. deficiant, quid
hic loci reponendum fit, donec Ant. Auguftin. JV. Émend. 16. indicauit, Flo-
rentiae effe: vexgoS4zrac, id eft, mortuorum fepultores, De eo autem quod idem
ait Florentiae effe, 4uem Graeci vexge34mrac vocant, legendumque monet ve«ge-
Sárr4v, ia habe; Scriptum erat: Idem ait, fi libitinavius feruum pollinctorem
babuerit, et verba: quos Graeci vexgoS4mrae vocaut, exciderant in deícribendo.
Sed eadem tamen ordinaria corrigentis manu ad marginem repofita funt. Quis-
piam minime recens hoc incongruum ferre non potuit, lbitinariws, quos, €t "
in o rotundauit. Cum autem porro deprehenderet Jibitimnario — — — fer-
uum pollinctorem babuerit, nihilo felicius procedere, produ&is pedibus rotunda-
tac 4 eam literam in priftinum excellentioremque ftatum reftituit, fimul corre-

Aaa2 Gionem

y» J [ aC o gt Á
F eoígc. "s . J f ag o gt

Wï-f— DA a "

fm;
£

IT

—

va-AV. 0.

T

m
*

£«
r

ff&w-
E
o

254

CEtLUu

/Js,a. Vocant, feruum pollinCtorem ?9 habuerit] isque mortuum |

fpolianerit, dandam in eum quafi inftitoriam aCtionem: quam-
uis et furti et iniuriarum actio competeret. . $. 9. Idem La-
beo ait, fi quis piftor feruum faum folitüs fuit in certum lo-
cum mittere ad panem vendendum, deinde is pecunia accepta
vl r exfiraeido) raefenti, vt per. dies fingulos exgjlw panem praeftaret, ngn-
n . turbaugyit 59, düubitariJnon oportet ?*, &gulng fipermifit ei ita
— dari fummas, teneri debeat. $. ro. Sed et cum fullo peregre
L..| f pr? '7Z"* vet^

Lff? yácLetem

oer

4

'proficifcens rogaffet ??, vt difcipulis fuis, quibus tabernam
inftructam tradiderat, imperaret, poft cuius profectionem ve-
ftimenta difcipulus accepiffet, et fugiffet, fullonem non tene-
ri, fi quafi procurator fuit ?? reli&ctus: fif vero quafi inftitor,
teneri eum: plane fi adfirmauerit mihi, ré&te me credere ope-
rariis fuis, non inftitoria, fed ex locato tenebitur. $. rr. Non

gáe 6 TC o

LA ft,'f*;""'h'?]'*f"'atamen omne, quod (CU fD inftitore |geritur] obligat eum, q

LÀ

l
f * . * . - . $
radpofuit: fedita, fi eius rei grati 34

m
z() Ezymg w "ontractum eft&id eft, dumtaxat la
— DI ] : P Xait. $.-x2: Proinde fi praepofui/

ao nagsadiés Tenebor nomine eius ex empto actione. tem fi forte ad emen-
dum eum 3* praepofuero, tenebor dumtaxatjex vendito. Sed
neque, fi ad emendum, et ille vendiderit, neque, fi ad venden-
dum, et ille emerit, debebit ?7 teneri. ldque Caffius pro-
— Lat bat33. Q. 13. Sed ?? fi pecuniam quis crediderit inftitori,
2od ferer at ^^. hd emendas merces praepofito, locus eft inftigoride] Idemque,
: vt *? fijad penfionem pro t?äerna exfoluendam : quod ita ve-
rum puto, nifi prohibitus füit mutuari, $. r4. Siei, quem
ad vendendum emendumue oleüm praepofuif; mutuüüm oleum
datum fit, dicendum erit inftitóriam locum habere. $. 15.
]tem fi inftigor, cum oleum vendidiffet, anulum arrde nomine
accepefit, neque eum reddat, dominum inftitoria teneri: nam
eius rei]^^, in quam, praepofitus eft, contratctum eft: nifi for-
te mandatum ei flfg:;g)—praefenti pecunia vende.t'ggf;. Quare fi for-
te pignus inftitor o pretium .accepe.rit,. irbafþj;:o-mafgjægus. er:ït.
$. 16. Idem fideiuflori d. qui pro]inftitore interuenerit 1n-
At« o ftitoria competit: eius enim rei fequelaleft. $. 17. Si abalio 4
inftitor fit praepofitus, is tamen decefferit, quy praepofuit, et
heres eifextiterit, qui eodem inftitore vtatur, fine dubio tene-
ri eum oportebit: nec non, fi ante aditam hereditatem cum
eo contractum eft, Zequum eft ** ignoranti dari inftitoriam
aCtionem. $. 18. Sed et fi procurator meus, tutor, curator,
inftitorem praepofurit, dicendum erit, veluti a me praepofi-
to, dandam inftitoriam a€tionem.
4. VL Pavrvsllibro-XXX.-ad -Ediéctum ^*. Sep xrm
anjipfum procuratorem, fi omnium rerum procurator eft, dari
debgbit inftitoriamg2»^ — — X X /f. |
VII. V.PrANvsllibroiXXVIIL ^*-adEdictum. Sxepn

&T fi quis meam rem gerens praepofuerit, et ratum habuero,

'»pofitys fne

£

Li ht

&ionem in fequens pronomen 4o0s, conuertit, et deletis os, fuperícripfit em và
vexgoSézTac intacto relidto. Ita verum eft, quod Auguftinus fcripfit: fed et re-
&ius fecit Taur. primigeniam fcripturam exhibens. lmmo non fine elegantia
dici videtur: libitzuarins (quos, id eft, quales Graeci vexgo3émrac vocant) addita
parenthefi. R; Hal. quem Graecz w]egsssv vocant, et fuum x7egsesv vertit: fune-
vum curatorem. | Sed etidem hichabet in margine: quidam bic vreponunt: TaQéa.
GEB, 28 Taur. in Adnotat. polliuclorem. pollicitorem in P. et in vet. Mau-
tatum tamen eft Flor. in pollin&torem et quidem, vt videtur, ab ordinario corre-
&ore. " Sunt tamen codices, in quibus eft pollicitorem. —Plerique habent: follici-
tatorem, Bynkersh. proz feruum pollincorem, habet : verum pollicitatorem. Idem
in praecedentibus: Libidinarius flabularius. Sed et Vat. III. þabet: cum veram
pollicitatorem, &R. Habent pollicitorem Otob, et ex corre&tione Vat. IL; pol-
licitatorem Barb. Vat. Y ÍVfS. Cruc. Treuif. GE R. 29 Hal. cai, loco eis.
E B. 30 Appofite gloffar. Petron. conturbare, decoquere, fermi, qui domi-
Mrum pecunias znteruertunt, contuvbare dicuntur. BYNK. 31 Hal. oportere,
GEB. 232 Hal addit queg, GEB.. 33 Hal fwerit. GEB. * 34 Hal.
ropofitus fuerat. GER. 35! Reponendum videtur: ad id, ad quod, quod ad,
Vaäb antecedens id facile excidere potuit. lta etiam editiones omnes praeter Hal.
: id efl, duutaxat ad. id, ad quod eum praepofuit, abíunt.
37 Hal. debebo. GEB. 58 Hal.
40 Ap. Hal. hoc
Vid. Ant. Auguftin,

apud quem illa omnia :
36 Ap. Hal. eum, abeft. GEB.

w M. : dl
W idemque Caffius fcribit. GEB. — 39 Hal. inferit et. GEB.

et, abeft. GEB. — 41 Hal. et Vulg. addunt canfa, male.

DIGESTORVM LIB. XIV. TIT.

! fra de Accufat. dicit: Hiteras meftive. BR,

H ; |
Suyse s bl n ega: pl
idem erit dicendum. $. r. Parui autem refert, quis fit infti-
£or: mafculus, ànfémina: liber, an feruus: proprius, vel alie-
nus. Item, quisquis *7 praepofuit: nam et fi mulier praepo-l 7^
füit, competet inftitoria *?, exemplo exercitoriae attionis: et
fi mulier fit praepofita, tenebitur etiam ipfa. Sed & fi filia-
ffamilias jü't, vel ancilla praepofita, competit inftitoria actio.
$. 2. Pupillus *? autem 59 inftitor obligat eum, qui eum prae-
pofuit, infüitoria aCtione: quoniam fibi!imputare debet, qui
eum praepofuit 5*. Bov
VIHI. GaArv sllibroIX. 57 ad Edictum prouinciale. NAw
et plerique pueroszpuellasque tabernis praeponunt. — .
IX. VneraANwvs /lbro-XXVIIH[j??-ad Edictum. "V x-
& v fi ipfe pupillus praepofugfit, fi quidégi tutoris auCtori-
.tatej obligabitur: fi minus, non. 1 4f P
faulus, X. (GA1vsHibroIX.^ad Edictum prouinciale. EA-
TENVS tamen dabitur in eum a&io, quatenus ex ea re lo-
Cupletiór ^^ ^eft; ia P.
— KXL. VrPraAwvslibro XXVIII[j9 ad Edié&tum. S x p.3£
.sr pupillus heres extiterit ei, qui praepofuerat ??, gequiffü-
mum erit, pupillum £eneri, quamdiu praepofitus manet: re-
mouendus enim fuif"a tutoribus, fi, nollesit opera eius vti.
$. 1. Sed et fi minor WV annis erit, qui praepo- X X Z
fuit, auxilio detatis vtetur ?? non 9? fine cauffe cognitione.
$. 2. De quo palam profcriptum fuerit, ne cum 'éf contraha-
tur,hs praepofiti loco non habétur ?*: non enim permitten-
dum erit 9?/jCüm inftitore contrahere: fed//fi quis nolit con- 1
trahi, prohibeat: ceterum, qui pragpofuit, tenelitur ipfa práe-
pofitione. $. 3. Profcribere palam, fic accipimus, claris 9?
litteris, vnde ?^ gde"plano re&te legi poffit *?: ante tabernàm
fcilicet, vel ante eum Jocum, in quo negotiatio exercetur: non
in loco remoto, fed in etiidenti. Litteris; vtrum Gr4ecis,
an Latinis ?f Puto fecundum loci condi&ionem: ne quis caufa- ——
J?pofütigngrantiam litterarum. Certe fjquis dicat, ignoraffe 59 7265 -
Lejlitteras,u;zgh non obferuaffe, quod propofitum erat,[cum mul- 7 75
ti legerent, cumque palam elffet propofitumJ non audiétur. *« x« 3€
$. 4. Proferiptum autem perpetuo effe oportet. Ceterum fi
per ?* id tempotis, quo propofitum non erat, vel obfcurata
profcriptione, contraétum fit, inftitoria locum habebit. — Proin-
de fi dominus quidem mercis profcripfiffdt, alius autem fuftu-J ?^,
lit 59, aut vetuftate vel pluuia, vel quo fimili contin it, [ne « oxnegs &
profcriptum 9? effet, vel nom/pareret ( (.iicendumdää eum, :
qui propofuit *?, teneri. Sed fi ipfe infitor decipiendi mei - $
caüfa déraxit, dolus ipfius proponenti *? nocere debet: nifi 7^ ?^
pagticeps doli fuerit, qui contraxit. $. 5. Condicio autem
praepofitionis feruanda eft: quid enim, fi certa lege, velinter-
uentu cuiusdam perfonae, vel fub pignore voluit cum eo con-
trahi, vel ad certam rem? /Aequiiïimum erit, id feruari **,
| a in
42, Hal. addit quoque. GEB. — 43 Ap. Hal. ab alio,
abfunt. GE B. 44 Hal. inferit vel. GER. 45 Hal ad Sabinum. GER.
46 Hal. üb. XXIX. GEB. — 47 Vulg. quis quaeue. BR. 48 Hal. addit
acfio. GEB. 49 Taur. pupillOs. GEB. — 50 Hal. etiam, loco autem, G B.
51 Hal. praepofuerit. GEB. — 52 Hal, ljb. VIII. GEB. — 53 Hal. jp. XXIX.
54 Hal. li. VIII. GEB. — 55 Vulg. inferit fadus. BR. — 56 Hal.lib. XXIX.

E. a

II. Emendat. 1. BR,

GEB. 57Hal.et Vulg. inferunt ez. BR. — 58 Hal. propofuerat. GEB. — 59
Bafil. £roxaSícsaTas, veflituitur. BR. — 60 Hal. nec, loco wou. GEB. — 61 Hal.
babebitur. GEB. 62, Hal. inferit cum eo quafi cuim etc. GEB. 63 Bafil. -

yeáuuas. To?; £v v TÓm» cuxvátovs, litteris, quae eo locà frequentantur. BR.
64 Hal. et Vulg. vt, loco vnde. BR. 65 Hal, pofint. GEB. Solennis fuit
haec formula, eorum quae publice proponebantur. Gemina inferta S&o Mar-
ciano de Bacchanalibus: iubet enim legem eam figier, vbei facilime gnofcier po-
tis fit. BYNK. 66 Ignoraffe eft non potuiffe legere. Paulus L. 5. $. 2. zn-
67 Ap. Hal per, abcít. GER.
68 Hal. (ufiulifft, et mox contzgzffet, GEEB. 69 Taur, in Adnot. profcri-
ptum.ypraé(criptum im P. Etiamnunc. Idém vidi in $, CrucfOtob. et Vat. III.. ,
EK ^ 40 Pro pareret, habet Barb. et S. Crudïlgattagäf ämtgxlgo apparet. 'Ete[,".t—
ita etiam editiones. BR. . Hal, vt Flor. Eanderm fequuntur Otob. et Vart. IlI.
At appareret habent Treuif && Bynkersh. GE . 71 Hal, addit eff. GER&.
72 Hal praepofuit, GEB. ^ 73 Hl praeponenti. GEB. — 74 Hal. id obfer-

Hari,

|uii

1 ] (/»M

jf&)w'itdzu

Zu-: []
—

^
J2
D
Juit

1 ri*/«?:,ä
Josdd

tll
T

DIGESTORVM LIB. XIV. TIT. IIL

æ*:fu[ 2(;7
$ : j 75 ; r . " s. » j
- in QUOI praequltus eft. Ttem .5.75 p.lures habuit inftito- X XVI: PaAvrvslíibroXXIX. ad Edictum. Sr cvw«
" res, V? cum ogï.mþus Qmul contrahi voluit, VealL cum vno folo: | vilico zïhcmus contrattum fit, non datur ?? in dominum actio: |
fed-et 1 denuntiauit cui, ne cum eo contrahféfot, non debet quía Vq&gus propter fructus percipiendos, non propter quje- sccex o, £...
inftitoria teneri: nam et certam perfonam poffumus prohibe- | ftum praeponitur. Sitamen vilicum diftrahendis quoque mer-
re cggtrahe.re, vel certum genus hominum, vel negotiatorum: | cibus ptägpoütum habuero, non erit iniquum, exemplo infti-
YT vel ** certis hominibus permittere. Sed fi alias cum alio con- | toriae, aéctionem in me competere. :
n.(*(/ä)a.m:utrahl Vetp1t, continua variatione, idanda| eft on;lmbus aduerfus . "B :
é-. eum a.&loz neque enim decipi debdti£ contràhentes. $—62 : X.VH' .IDEML.her XXæ" w»-----ad-Ed.æ&um.s Sf QV IS :
Sed fi in totum prohibuit cum eo contrahi, práepofiti loco non | Imancipiis, vel iumentis, pecoribüsue emendis, vendendisque ??
habetur: cum magis lic cuftodis fit loco, quam infüitoris. Er- prz.tepoütus fïta non fqlum mfggma.[ï:ompent .aduerfus eum, J/ . 6ed Joce;
yp go nec vendere merceni ic poterit, nec modiqum quid ex ta- | Q'! praepofuit, fed etiam redMibitoria,]vel ex ftipulatu duplae :
""'berna. $. 7. Si inftitoria récte aCtüm eft,/tributória ipfo iure ifïml? eue1n thde aCctio danda eft. $q. I. 9i feruum £1f;u, L ao E Jmeude,,
locum non habet: neque enim poteft habere lócum tribütoria mft,ï rem þabuer 18, *fel tecum ex hoc Edicto, vel cum Tifio o
Adeíde, in mmerce]dominica: quod fi non fuit ** inftitor dofinicde | €X inferioribus Edlr&?ïï agere potero. Sed fi tu cum eo con-
a Á'm -coda f eiS; tributontà fupereft a&io. $. 8. Sia ferug tuo operas tþahl vetu1.&1, cum F 1£19 dumtaxat agi p.otegt. 5 2. 5l im-
vicarii eius conduxero, et eum merci meáe inftipórem fecero, | Pübes patne habeptl inftitores, heres exftiterit, deinde cum his -
isque tibi mercem vendiderit, emptio eft: nam, cum dominus contraétum fuerit, dicendum |elt,|in pupillum/ dart aCctionem, 4445
LJf*. a feruo emit, éft/ emiptio, licet non fit dominus obligatus??, | Propter thhti:ltæ promifcui ufüs: quemadmodum sbi. poft
.L»ctf, vsque adeo, vt etiam pro emptore et |poffidere et|vfücapere | mortem tu.toms,älgcgusguät?.mtate inftitor praepofitus eft, cum
^ dominus poffit. | ' - r eo contrahitur ?9.54$7735 Eius contractus certé nomine, qui
| ' ; ; ante aditam hereditatem interceífit, etiam fi furiofus heres ex-
XII. Ivrriawvs /libro—EL-Diseftorum. T IDEO : dimisicqiphc Ts /
p t o i j QG L EE ao iftat ?^, dandam effe ?5 em etiam- ;oni ipfit ab-Z
W vtilis inftitoria actió, aduerfus mé tibi competet $ mihi vero f x d : Raö?tlonïmfïe.t Pomponius feripfit ab
IN eriede dndMost ide Wints difpenfütoris: fics CRyT M non enim imputandum elft el, qui fciens dominum deceffiffe,
adueríus te, veljde peculio) difpenfatoris, fi ex conducto agere 2 7,
EM ; u Mi cum inftitore exércente«mercem contrahat. $. 4. Proculus
nsjet-velim: velde peculio vicarii, quod ei mercem vendendam man- | . f s g s Aeacv:
Wa : P u N L. | . j ait, li denuntiauero tibi, ne feruo a me praepofito crederées,
r dauerim: pretiumque *?, quo emifti, in rem tuam verfum vi ; dand TT queps
m t : : EC F. 8 8r . .| exceptionem dandam, SI IILLE/ ILLI NON DENVN-
| deri poterit, eo quod debitor ferui tui factus effes , sem EE Ü ; rl |
TIRM s . TIAVERET, NE ILLI SERVO CREDERET. Sed fi ex
. XIIL. V.e1ANvsHibro-XXVIIT ?? ad Edictum.. Iä À" | eo contractu peculium habeat ?*, aut in rem meam verfum
-lea]hth BEBAT quis feruurp mer(;y.(?ïeal"lïæ.Pme.POfïtUm Arelatfe 7^ : | fit, nec velim, quo locupletior fim, foluere, replicari de dolo
, €undem ** etmutuis pecuniis accipiendis: acceperatimutuamj| ma]o 98 oportet: nam viderinie dolum malum-facere, qui ex
J44t, pecuniam : putans creditor ad merces eum accepiífej egit prE- | aliena ia&tura lucrum qujeram. $. 5. Ex hac caufa etiam con-
TOSSNDCOS P-(;Tüta lz!&"uone É fprobarig !xflïonölgcptmt, merclï. grïgzäg eum acc.ï— dici poffe verum eft. effe - j ;
y o reddd. ej Hicet confumpta elit actio, nec amplius/agere poteri : ^ ; NSSONDOTPHR i
jl JEedd,; pitlej 5 p ; M HENAK dAer o ABPOLUR H Ore D , . Inkw llibro fingularide Variisletionil ER
y . quafi pecuniis quoque mütuis acc1p1e'ndls effet praepofitus, ta- du ä(lyïg ä,c hläi tabihh äe loïl;)däe aäïïïäïïüäeh dï*ïl
, - o zi 60 Iulianus vtilem Jétiactionem competere ait. $. r. Memi- dumä:; sde onit,ug neecum üriä ldco ä fucedon! a&ïlm m
u tmiffe autem oportebit, inftiEoria dominum ita demum teneri, fi ine prgep dere dul TP *
d . . " f. j e ( ,/äh pomturü e«'/f-//fxm;mub f&te: A9 r .
non nouauerit quis e&inj obligationem, vel ab inftitore, vellàb]| 5 " ^ | m -—
alio nouandi animo, ftipulando. $.2. Si duo pluresue taber- | "7^ XIX.,PA ?f.NiQ.EX,SJ.thO*Hïg —9?-Refponforum. IN.
yh, nam exerceant, et feruum, guem ex difparibus partibus habe- | £v M, qui mutuis accipiendis pecuniis procuratorem praepo-
"a bant, inftitórem praepofuerint 95, vtrum|prG dominicis par- | fuit, vtilis ad exemplum inftiforiae dabitur aCtio: quod geque
EM tibus teneantur, an pro Jequalibus: an pro portione mercis, | faciendum efl.t;— et fi procurator foluendo fit, qui ftipulanti pe-
an vero in folidum, Iulianus quderit? Et verius effei&$4ait, | cuniam promiüit. $. r. Sg fioml.nüs, qui ferupm inftitorem
3 s exemplo exercitorum, et de peculio actionis, in folidum vnum- apud menf'at'n' pecuniis accipiendis h.abmt, poft ï.lbel' tatem q:0- :
E quemque conueniri poffe: et quidquid is praeftiterit, qui con- | que datam, idem per libertum negotium exercuit, varietate fta- 5....
uentus efít, focietatis iudicio, vel communi diuidundo confe- | &us DOHJNm.Utablth Pemcuh caufa. $. 2. rlab?mae prggpoütus : -
quetur ??: quam fententiam et füpra probauimus. && &tv a patre fïh.usf mercium caufa) mutuam pecuniam accepit: pro J4&C »m, s pro C hm
XIV. Pavrvs llibro IV. ad Pïa&tium« Inzgxedr ] 99 paler fideiuffit: etiam inftitoria ab eo, petetur, cum fagce- L. .14.
? . . m D ) ^ * , * L J. . LJ "
et fi alienus feruus communi merci praepofitus fit: nam ad- ptde] pecuniae fpeciem fideiubendo negotio tabernae mifcue
| : : PERPE UET ! 4l rit. $. 3. Seruus pecuniis tantum fgenerandis praepofitus, |
uerfus vtrumque in folidum àcttio dari debet, (égquod quisque E | Z ; C MLERy t
at vbb o : 522 per interceffionem Aes alienum fufcipiens, vt infüitorem| *, -
teox & praeftiterit, eius partem focietatis, vel. communi diuidgndo : . ; . E OR Qd E )d
B ; : u P A toratic wol dominum in folidum iure Praetorio non adítringit: quod au-
. [iüdicio confequetur: certe vbicumque &Cto focietatis vel com- x us . ( dl WP 74
L 3- qEUPRRON. IU emana prgcuarte [ux condembuti tem pro eo, qui pecuniam faenerauit, per Lglega lonem alu — —7.
fise; X(p, ao FOU CanEEQ MC Cquemque p ao i x prcmifit, a domino recte petetur: cui pecunide creditae con-
oportere conftat: veluti fi is, cuius feruo creditum eft, duobus erà aibinol deleoduit, adiio tudelits en
! heredibus inftitutis, ei feruo libertatém dederit: nam here- t Bu - k
&mespet15 dum iquisque pro füa parte conueniendi funt ?*, quia cellat P XX. ScfxvorallibroV.Digeftorum.- Lvcervs Ti- , PA UP
^355 ' jnter eos communi diuidundo iudicium. »« ex ^o. . tius menfae nummulariae, quam exercebat, habuit libertum ^^* ^^* /
XV. VrPiANvsllibro XXVIII. 9? ad Ediétum;. N o- praepofitum: is Gaio Seio cauit in haec V.eäba;hO&.al.nus -
vrIiSsIME.Íciendum eft, äxs aCtiones perpetuo dari, etin he- | Terminalis, rem agens,Octauii Felicis, prmäg '| Felici falu-
redem, ä:ilïxeredlbus. L de^nC, 11 emene, j Mfä?'
" ". *
aari. GEBR. 75 Vulg. in quod. &n. 76 Hal. inferit cym. GEB, — 77 | 89 Hal. ljj, XXIX. GEP. 90 Hal. dabitur. GEB. — 91 Hal. lib. IIJ. GER.
. Hal. et, locovel. G E B. 78 Hal. fuerit. GEB. — 79 Hal. et Vulg. addunt: | 92 Hal. vendendisue. GEB. . 93 Hal. coutrabatur. GERB. 94 Hal. et fi
| iure ciuili. BR. $0 Hal. precium quoque, quo. GEB. 81 Hal. es, loco | furzof. baer. exfliterit. GER. 95 Ap. Hal. e[fe., abeft. GEB. 96 Vulgo
J effes. G E B. 82, Hal. /ib. XXIX. GEB. 83 Gothofr. in nota: Arelati. | zon, abeft. BR. 97 Hal. babea.m.. G EE. 98 Ap. Hal. "'20!0,. ft -mïox
J, Hlalo. Debet effe Arelate. Neque enim rectus cafus eft. Arelata. — Ptolemaeus | maalwm. abeft. GEB. 99 ï-;!al. inferit £, GEB. IOO Ha.l. lib. IV. GER.
habet: AesAZrev, vnde Haloandri lectio. — ZArelate eft. Zi2u7ov. B R. 84 Hal. | 1 Gothofr. in nota: vt uqxfï.xtor. -Hal. Vt Hal habet, videtur .lf.:gemqiun-ï.
eundemque et. G EB. 85 Hal.propofuerint. GER. &6 Vülg. inferit: La- | BR. 2 Vulg. hic inferit: Jibertus. BR. 3 Hal. Demicio. ie:
beo. BR — $7 Hal confequi. GEE. — 88 Hal. et Vulg. conueniendus eft. BR. Aaas3 4 Hal

DIGESTORVM LIB.

tem. Habes penes menfam patroni mei denarios mille, quos 1
denarios vobis numerare debepo pridie Kalendas Maiás; Qufe-
fitum eft, Lu£io Titio defuncto fine herede, bonis eius ven-
ditis, an ex epiftüla ture conueniri Terminalis poffit ? Refpon-
|/5€c . dit, nec iure his verbis obligatum, nec fequitatem/conuenien-
— jsi26x u- di eum füpereffe: cumyid,* inftitoris oHïcjoä.d fidem meníae
^"' — proteftandam 5g.fcripü BM ( AA fendtar
B CFUEU TM F ia
/32 DE TRIBVTORIA * ACTIONE.
1 y&t VrPeIrANVS libro XXIX. ad Edictum.
nagoa W

256

vivs quoque Edicti non minima,Pjvtilitas eft: vt do-

o mag minus, quifalióquifiin ferui contraCtibus priuilegium ha-
LOMéame, —bet, quippe cum de peculio dumtaxat teneatur, cuius peculii

ex? eftimatio, jdeduCto, quod domino debetur, ffitj tamen, fi fcierit

I (54. fä.ï " . i 2 y 1
fld ) fi ff feruum P peculiari merce negotiari, velut extraneus creditor,
1] àeleurs ex hoc Edi&to in tributum vocatur ^. $. 1. Licetjtmercis ag-

: pellatio anguftior fit, vt neque 7, ad feruos fullones, vel far-
»— cinatores, vél textoóres, vel venaliciários pertineat, tamen Pe- -
jipre fcrós E -- dius libro quintó.decimo fcribit, ad omnes negotiationes por-
jeex'0, i« rigendum Edictum. $. 2. Peculiarem autem mercem, non
ficuti peculium accipimus: quippe. peculium (?e'du&o,. quod
),-U,W"ona,a,,u.: domino debetur, accipitur: gmerx)p ecuhgms, etiam fi mj,pl fit
in peculio, dominum tributgria obligat: ita demum, fi fciente
eo negotiabitur. $. 3. Scientiam hic eam accipimus, quae ha-
bet et voluntatem. . Sed L*ffä ego puto, non voluntatem, f;g
fientiam: non enim velle He£et dominus, fed ol nollef fiigi- -
f&/mïïtfafflï&s—.ï'ur f(il;,a et non ijproteftatur, et -ggnglltradicit, tenebitur actione
Lz9jUb*wbutoria, $.4. Poteftatis verbum ad om[nerifexugh, item ad
L f£*e tributoria. $.4. fo! A pde . .
02 4,fA. OmneS] qui fünt alieno * iuri * fubiect, porrigendum erit.
d H o $. 5. Non folum ad feruos pertinebit tributgria aCtio, verum
L] /4. E T5f« 34 "eos quoque, qui róbis bona fide'feruiunt: fiue liberi, fiue
: ferui alieni funt, vel in quibus vfumfrutctum habemus.
IL PAvrvsJibro XXX. ^-adEdictum. VT TAMEN

- /cji d lo

ol
L^ d
€('.

fü jura u f^. merx, qua;peculiariter * negotietur, ad nos pertineat. at &
Ill V.prAwxvslibroXXIX.adEdicum. SxDI/s1
! feruus communis fit, et ambo fciant dominij jifi)vtrumlibet ex
[ 344 1. Mlis dabitur actio. [gæüalter ifcit] *?, alter ignorafit, in
as eum, qui fcit, dabitur actio ;] deducetur tamen ** folidum, quod
— ^7*7' i, qui ignorauit, debetur. Quod ** fi ipfum quis ignoran-
tem conuenerit *?, quoniam de peculio conuenitur, deduce-
tur etiam id, quod fcienti debetur: etquidemin folidum: gfä?m
: & fi ipfe de peculio conuentus effet, ^^ folidum, quod ei de-
; £tu€ — — beretur *5, deducéfety. «titita/Ilulianus libro ditódecimo Di-
,. fevipf a, m — geftorum feripfit. $. 1. Si feruus pupilli vel furiofi fciente
LA — f -u6cnrietutore, vel curatore, in *5 merce peculiari negptietur, dolum

quidém/ tutoris [vel éitatoris/nocere pupillo ivelr furiofo non
debere puto: nec tamen lucrofum effe debere. Et ideo hacte-
nuslefim ex dolo tutoris tributqg'ria teneri, fi quid ad eum per-
uenerit *7. Jdem et in furiofo puto: quamuis Pomponius li-

[ a n
xtæaæ-w?

-- f&»(/)("dä E

: 4 Hal. inferit ex. GER. 5 Hal et Vulg. praefflandam. — Dafil. vovro yàg
$s damóàcnEw uóvws Cmoí4cey, ex quo videri poffet legendum effe probandam. BR.
I Palam legitur Flor. tributaria, hic et in L. j. $. 1. infra, vbi etiam
'Jaur. feruauit. Et fane etiam in Adnot. vtroque in loco hoc monuit. BR. Hic
equidem trbutoria. tributaria iu P. GEB. 2, Vulg. inferit: fed magma. BR.
4 Hal. et Vulg. inferunt z. E R. Praeter rem. — Ipfe Cicero in fragmento Oe-
conom. ap. Columell. XII :. ita loquitur. Dvk. — 4 Hal. vocetmr. GEB. — 5
Hal. quam vt, loco vt neque. GEB. — 6 Taur. trigenfimo. Olim Flor. erat trz-
cefimo. BR. 7 Hal peculariter. GE B. 8 Hal. et Vulg. inferunt et. BR.
9 Hal. Quod,loco: At. GER. Io Hal. fciuit, loco fcit, et mox iterum. G E B.
31 Hal et Vulg, inferunt s. BR. — 12, Hal. At, loco Quod. GEB. — 15 Dafil.
E; 92 xXug^ctt xarà $0 Ayvoteavroc, fi procefferit aduevfus ignorantem. BR.
I4 Hal. praefigitzm. GEB. — 15 Vulg. debetur. BR. — 16 Ap. Hal. zu, abeft.
GEB. 17 Hal perwenit. GEB. — 18 Hal. fcripferit. GEB. — 19 Hal. babet.
GE B. 20 Hal. fufficit. GEB. 2X Ap. Hal. efl, abeft. BR. ta tamen,
vt Flor. eft, etiam vfurpat Cicero pro Rofcio Amer. c. 19. DVK. 22, Flor.
erat dolo, ícd o in « conuería, et 2& fuperícripta, Non adeo male. 1ta omnes

Ó

3 * r n
LVS, culus,t

XIW IT.— Hv

,. 49 :
bro ho&ggg-g*) Epiftülarum, fi foluendo tutor fit, ex dolo eius pu-
pillum teneri fcripfit *9. Et fane Ka&tenus tenebitur,|yt aCtio- 4 2eca,
em, quam contra tutorem habegt *?, praefüét. $. 2. Sed'et
fä)ipüus pupilli dolo factum fit, fi eius (j?tatis fit, vt doli ca- «« ex tm, .
pax fit, efficere, vt teneatur: quamuis fcientia eius non fuffi-

lus auténí, quatenus noceat, oftendi. .
IV. PAvrv libro-XXX.-ad-Edictum. | S1 Pvrrr-
fg'ï, erit, pubes factus, vel furiofus fanae men-
tis, dold.22,admittant, teneg'ur ex hoc Edicto.
V. VrrraNvs|libro XXLX"ä"deänm PRocv-
RATORIS autem fcientiam et dolum,nocere debere domino,
neque Pomponius dubitat, nec nos dubitamus. ä...fuï Si yi-
carius ferui mei negotietur, fi quidem me fcienté,ytfibutoria
tenebor: fi me ignorante, ordinario fciente, de peculio eius
aCtionem dandam, Pomponius libro fexagesffimo fcripfit: nec ;
deducendum ex vicarii peculio, quod. ordinario debetur: cum L-94.
id, quod mihi debetur, deducatur. Sed fi vterque iäärimus, :
et tributoriam ?? et de peculio aCtionem competere ait: tri-
butoriami, vicarii nomine; de peculio vero, ordinarii: eligere 125t. , —
tamen debere agentem, jqua/ potius a&tione! experiatur: ficita-.L154 (j *.)
men, vt vtrumque tribuatur, et quod mihi et quod feruo B
.betur ?*: cum, fi feruus ordinarius ignoraffet, deduceretur /:zrs'L c.

lintegrum, quod eijd/vicario debetur ^?. $. 2. Sed et fi an- j«

Item parui refert, cum ipfo feruo contrahatWr, an cum infli-
£ore ^9 eius. $. 4. MgRcCIS NOMINE |mérito/adicitur, ne
omnis negotiatio cum eo facta tributoriam inducat. $. 5. Per
hanc actionem tribui düljetür, quod,ex ea, merce, et quod eo , : «ryrozeme
nomine receptum eft. $. 6. In tributum autem vocafitur, qui Ze*u*ä*» 6u
in poteftate ^" habewt, cwemr 79 creditoribus mercis.(*$. 7j 7
Sed eft quaefitum, dóininüs vtrum ita demum psrHietur ex mer- —
ce, fi quid eijfnercis nomine debeatur, an vero (étfi ex alia cau- , . d
fa?] Et Labeo ait, ex quacumque caufa ei debeatur: paruique v atb
29 Si eoQnQ Y L^t s E 1 : T. "m
referre , ante mercem, an poftealeudebere quid feruus coe- *
perit: fufüc& enim, quod priuilegium dedu(ätionis perdidit. ;
$. 8. Quid, tamen fiiqui contrahebant, ipfam mercem pignori :z«x ? J
acceperint? Puto debere dici'práeferendos domino iure pigno-
ris. $. 9. Siue autem domino, fiue his, qui in poteftate eius
funt, debeatur, vtique erit tribuenduni.; $. ro. Sed ?? fi duo,
pluresue domini fint ?*, vtique omnibus tribuetur Ipro-rata
debiti fui. $. rr. Non autem totum peculium venit in tribu-
tum: fed id dumtaxat, quod ex ea merce eft, fiue merces ma-
gïït, fiue pretium earum receptum, conuerfümyfé eft in pe-
culium. '$.—2. Sed et fi adhuc debeatur mercis nomine a qui-
busdam, quibus folebat feruus diftrahere, hoc quoque tribue- |
tur, prout fuerit receptum. . $. 13. Si er ?? . mercem fer- yrep
uus ifte in tabernam ?? habeat ?* inftrumentum, an,hoc quo-
que tribuatur? Et Labeo ait, et ?? hoc tribvi: et eft 1;-lecglis--
imumz

134.3.

editiones. BR. Etiam Hal. GER. 25 Flor. tributariam. RR. pfe Taur.
in Adnot, tributariam. fic im P. tributoriam vedhius. GEB. 24 Hal debebi-
tur. GEB. 25 Hal. deberetur. GEB. 26 Hic znflitor videtur effe, qui
inftituit aliquem fiue praeponit. Certe ita acceperunt Graeci in Bafil, Habent
enim: 7À vgos5cavri Zv7ov. alias haberent: và wgoesóri. BR. — Videtur agi hic
de inftitore, quem feruus praepofuit. *D V K. 27 Hal. inferit feruos. G E B.
28 Hal. habet a, loco cum. Male. Edi&um vocat dominum et creditores. BR.
29 Hal. et Vulg. veferre. BR. 39 Hal. inferit et. GEE. 31 Hal. funt..

GE B. 32, Hal. et Vulg. propter. BR. 33 Gothofr. in nota: Al in ta- .
bernam. Qui adeo legit, vt habet Hal. ;z taberma. GEB. Poteft defendi iz
tabernam. |Cicero pro L. Mamil. :2. dicit: portus m praedouum poteflatem

fuiffe, et Liuius VIII. 20. Senatus Vitruuium in cavcerem afferuavi iufft Sed
vide, an potius haec fit fententia: Znffrumentum im tabernam, id eft, ad exercen-
dam tabernam, vt zu, notet caufam vel finem, vt apud Phaedrum IV. 23. gra-
nun in byemem quam [iudiofe congero. Liuius XXVIII. $4. abzes i. fabrican-
das naues. Florus IJ. 1. 10. inutovmentorum vincula matronae crines funos con-
tulerunt. DVHg — 34 Hal babet. GEB. 35 Hal. etiam, loco et. GEB.

56

cijt ?? ad negdtiationem, Quid ergo eft ^* ? Scientia yqui- ^ ag
denptntoris et curatoris debét facere locum huic actioni: do- 2 die 6 u-

cilla negoïiabitur, admittendath/tributoriam dicimus. $. 3. L 95iyeo P bf

auéiü. — -U — o($e* T

'Jf'(m b E

EEE
hu 3

Mn(ü
-)WL)*
.

JH.

A m

r a

W []
It um lk

IN
u fs

la,
Á

n

ep:

DIGESTORVM LIB, XIV. TIT. IV.

: mexrcee ,

, fimum: plerumque enim hie apparatus jex merce eft? immo

fc?ä $^^. mon tribudütur: vt puta argentum

ex merce comparauit.,, $. 14. Item fi mancipia in nego-
-1at1ongnhabuä exjmercejparata, etiam hdectribuentur. $. 15.
* cj,;, 9À plures habust feruus creditores, fed quosdam in mercibus

iabujt, vel-aurum: nifi
FA
céftis; an omnes in£isdem j.f;,bcgpfundendi eruntïþïömnes in
tributum vocandi? vtputa, duas/ negotiationes exercebat, puta
fagariam, et linteariam, et feparatos habuit creditores. Pu-
to, feparatim eos in tributum vocari: vnusquisque enim eo-
rum merci magis, quam ipfi, credidit.//$. 167 Sed 37. fi duas
tabernas eiusdem negotiationis exercuit, et ego ä taber-
mae, verbi gratia, quam/ad jHucinum ?? habuit, ratiocinator,
L ii ius eius, quam)trans Tiberim, gequiffimum puto, feparatim
tributionem faciendam : ne ex alterius re merceue alii inde-
mhes fiant, alii damhum fentiant.//7$. 17 Plane, fi in eadem
taberna merces ?? deferebantur *9, licetthggïïuiejexïffent j
- ex vnius creditoris pecunia fint comparatae, dicendum erit,
m-eCí.omnes in tributum venire, nifi fuerint creditori pignératée.
E $. 18. Sed fi dédi mercdm meám vendendam, et exftat, videa-

ai"com r

Liv«aei

. . mus, neiniquum fit, in tributum me vocari? Et fi quidemin.
— icyevfabatcreditum äabiiä/'*z.fftrib locum habebit: enimuero fi non

xabiitfäïiuia res venditáe non alias definünt *3 effe mede, quam-
uis vendidero, nifi here foluto, vel fideiuffore dato, vel alias
fatisfaCcto, dicendum erit, vindicare me poffe. $. 19. Tributio
autem fit pro rata eius, quod cuique debeatur *^: et ideo, fi
ld vmus creditor veniat defiderans tribui *^? integram portionem,
confequitur: fed quoniam fieri poteft, vt alius quoque vel alii
! W;exüüere poffint mercis peculiaris creditores, cauere debet cre-
; ^ ditor ifte, pro rata fe ?eMmym,, fi forte alii emerferint cre-
d. . ditores : TU
VI. Pavrvsilibro XXX. ad-Edictum- Now EN1M
: háec actio, ficut de Beculio, occupantis meliorem caufam fácit,
(,gumff-& fed äqualem condicionem (quandoque/^? agentium.
- MVII. VrPriANvS[lbro-XXIX. - ad-Edictum. Irrvpn
quoqüe cauere debet, fi quid *? aliud domini debitum emer-
ferit, refufurum,fe ei pro rata. Finge enim condicionale de-
bitüm imminere, velin occulto effe: hoc quoqüe;admittendum
eft: ^am iniuriam dominus pati non debet, licet in tributum
vocatur..J/$. I) Quid tamen, fi dominus tribuere nolit, nec
hanc moleftiam fufcipere: fed peculio, vel mercibus cedere pa-
. ratus fit? Pedius refert, audiendum eum. Quge fententia ha-
ide't. bet dequitatem: et plerumque arbitrfum in hanc rem Praetor
debebit dare, cuius interuentu tribuantur merces peculiares.
$. 2. Si cuius dolo malo factum eft, quo minus ita tribugie-
tur, in eum tributoria datur, vt quanto minus tributuní/fit,
quam debuerit ^?, praeftet: quae. actio dolum malum coér-
Lou,, Cettdomini. Minus autem tribuere *? videtur, etiam fi nihil
tributum fit 5?. Sitamen ignorans in merce feruum habere,
H minus tribuit, non videtur dolo minus tribuiífe, fed re com-
L-p4/: £ , pperta fi non tribuat, dolo munc-5* (roh) caret: proinde fi fibi

26 Hal. idem, Vulg.zisdem. BR. 37 Hal. inferitet. GEB. — 38 Gothofr. in
nota: Buccinum. Hal. Sed ipíe Taur. in margine habet : Buczmum, nempe Flo-
rentiae 5 deleta, et P repofita. — Fuiffe videturlocus Romae cis Tiberim, cum op-
ponatur ei, qui erat trans Tiberim. — Vulg. Butiuum. ln MSS. vt in nomine
| proprio parum praefidii. — Otob. fuperfcriptum habet: al. Batrimum. In Tre-
uif. fa&um eft Brundufium. n R. — Habent tamen Florentinam Barb. Otob. Byn-
kersh. Hal. non habet Baccimum fed Buciuum vt 'Taur. in margine. GEB.
39 Hal. inferiteaedem. GE . 40 Vulg. mervces contznebantur. BR. — 41 Ita (Taur,
exiflent. Flor.tamen antique deleta eft. Etita omnes. BR. Etiam Hal. GEB. . 42
k 'Taur. abIt. Hàl. in creditum abii, et mox iterum non abii, GEB. — 43 Hal. definent.
GEB. 44Hal.debetur. GEB. — 45 Hal.inferitfibj. GE B. — 46 Hal. quandocun-
que. GEB. Dixi de Latin. ICt. p. 416. AddePerizonium ad Sanutlii Mineruam
lib. III. c. 14. p. $00. pofir. edit. DVK. 47 Hal. figuidem. — Vulg. fi quod.
BR. 48 Hal. debuit. GEB. — 49 Hal. et Vulg. inferunt domznus.B R. — 50
Hal. eff. GEBR. 51 Ap. Élal. et Vulg. ssnc, abeft. pR. — 52 Hal. ignorat
et. GEB. — 553 Hal. et Vulg. euertit. BR. Sine dubio legendum asertit. Auer-
tere, eft per vim aut fraudem intercipere, — Vide Cic, XIHI. ep. 26. XIII. ep. 27.

L let.femper. —Cetera tamen, quae extrájhiecyin peculium ggabu,iä

247
: : $At nen uférc )
ex ea merce fohp fecit, wtique/ dolo videtur iminus tribuiffe. :
$. 3. Sediet/ ** (i mercem perire paffus eft, aut eamjauertit 53, | e««cet-
aut vilioris ?* , data opera diftraxit, vel fij55 ab äxtipi&ibus
pretium non éxegerit ?*, dicendum erit, teneri eusma tributo- -
ria, fi dolus interueniit. $. 4. Sed &i necauerit dominus cui- |2«.
quam deberi, videndum erit, an éributorife locus fit? Et eft — .
verior Labeonis fententia,| tributoriam locum habere: alioquin LIJef
. d. * W
expedigt ^" doming, negare. $. 5. Hec aio et perpetugyet
in heredem datur, de eo dumtaxat, quod ad eum peruenit:
VIIL. IviraAwvs libre-XL—5 Digeftorum, QvrA
non de dolo eft, fed rei perfecutionem continet. Quare etiam
mortuo feruo dominus, item heres eius, perpetuo teneri de- .
bebit, propter faCtum defuncti: quamuis non aliter, quam do-
lo interueniente, competht. — ixx.
IX. VrrrANvsSsIilbroXXIX. ad-Edictum. Qvopnp in .
heredezi? dicimus; idem eritet in ceteris füccefforibus. G. . 1 3» « s
Eligere quis debet, qua actione experiatur, vtrum de peculio, '2om r . t
an tributória: cum fcit fibi regreffum ad aliam nor futurum. .. 4v
Plane, fi quis velit ex alia caufa tributoria agere, ex alia caufa
de peculio, audiendus erit. $. 3. Si feruo 9? teftamento ma-
numiffo ipeculium/legatum fit, non debere heredem tributoria p pra o paeuheu, m

teneri, quafi neque ad eum peruenerit, neque dolo fecerit, La-

w -2 ^
beo ait. Sed Pomponius libro feXagenfimo; fcripfit, heredem, —^ s
nifi |rurauerit cauerijfibi a feruo, vel deduMit 9?* a 92 peculio, f cwrseereG, — |
quod tribuendum erat, teneritributoria. Quge fententianoneft ? "7 77
fineratione: ipfeenimauctor ?? dolieft, qui id $^ egit,ne]n-, 2——- — |
"Egälmzeg—egös. Totiens etis in heredem damus|de eo, quo;iä'f'"-fïäïräwfml :
ad eum peruenit, quotiens ex dolo defuncti conuenitur, non Myj"fa;;f *
quotiens ex fuo. | U f rc a uner 86
. &. PavrvslibroXXX.-adEdium. Dx PkcvrrOo |
| actione gtiam cum emptore ferui agi |poteft,|tributoria non LZpeteyit;
Poteig. J 7€;M: XIP. g !fw
XI.GArvsiibroIX. **-ad EdiCtumprouinciale. Arr-
QVANDO etiam agentibus expedit potius de peculio agere, /, ,
.quam tributoria: nam in hac a&tione, dé qua loquimur, hoc .L—2^*"/
folum in diuifionem ?* venit, quod in mercibus eft/zquibus] :
negotiatur: quodque eo nomine receptum eft: at in actione
de peculio totius peculii quantitas fpectatur: in quo et merces
continentur, et fieri poteft, vt dimidia forte parte peculii, aut :
tertia, vel e&iam minore negotietur: f'ïerïpæ&ebe:ea« poteft, vt 1 &f«
patri dominoue nkhilJdebeát, : 22672

UP — od

. Xll. Ivriawvsuibro-XH.-99-Digefterum. Arivs
dumtaxat de peculio, alius; tributoria, ferui nomine cum do-
mino agit. Qudefitum eft, an deducere dominus,de peculio
debeat, quog' tributoria agentilpraeftaturus fit? Réfpondit; **,
tributoria a&ioneJtunc deinum agi póteft, cum. dominus, in
diftribuendo pretio *? mercis, Edicto Prgetoris non fatisfecit :
id eft, cum maiorem partem debiti fuildeduxit, quam credi- | »« x
L] . P WE " P * * ^ [] . . ï . . * |
.tonbus.trlbu;t :y eluti fi cufiin merce[rigintajfuiffent, in quam | ( CXCKX,|
ipfe quidem iquindecim;crediderat, duo autem extranei[trigin-
A m 65 . ARU : . . - "E XXX
taj tota ,güindecim dedukerit, E"-f-:redltonbus reliqua quinde-
s cim

Jl eoae X AA

Liu, Z. 7. VI. 14. XXXIIT. 47. Virgil. VIIT. Aeneid. 207. X.78, Adde Gronou.
IV. Obf. s. et Muretum ad Catulli Epitbal. Pel. et Thet. v. s. Graeci quoque
fic: dA&vwvem, &meAdvvei fBoUc, Asíav, auertere praedam, boues. V. Heraldum c. .
Animadu. ad Iambl. D v K. 54 Hal. et Vulg. vilius. B R. 55 Ap. Hal. fi,
abeit. GEB. 36 Hal. exegit. GEB. — 57 Hal, expediret. GEB. — 58 Hal.
lib. XV. GEB. 59 Hal. baeredem. GEB. 60 Hal. et Vulg. inferunt zu.
B R. 61 Hal. deduxerit. GE B. ) 62, Hal. et Vulg. de, loco a. BR. é A63
Hal. autbor. Vulg. a&for. BR. . Hal. in margine: alias, aclor. GE B. P. L A.
Hal. zd, abeft. GgE B. 65 Vulg. me in tributoriam veniret. Mal. me trif, -e-TH M : y d/( [
ret. Codices hic tredecim contuli. Tres Vat. HIL. S. Cruc. Bynkersh. I^ tri- W 7L/IJ -
bueret. Vat. L we m tributoria, ibique poft we, fuppletum temeatmr. Barb. () (
intributoria teneretur. íed poftea zn deletum. — Otob. ze zn tribato veniret. | Ple- Td U W
rique tandem : me zn tributoriam veniret. Nullus 72 intribueret, agnoícit. BR. N
Habent zu tvibutoriam veniret Pal. I. II. "Esenit, m tvibutoria veniret, Vat. IV. B. :
Pal. IIL, Taurin. III.FEB. 66 Hal, L*/,. VIII. GER. 67 Hal. diuifione. 3 VAE
GEBR. . 68 Hal. h. XXII. GE z. 7o Hal.

69 Hal refpondi GEB.
: difiri-

J o 2f V A u

258 !

(C. Zjew4 cim dederit, Jeum deberet fOlajdeäem deducere, 4! extraneis
dena tribuere: cum igitur hoc fecit, nec intellegendus eft fer-
uum a fe liberaffe: eo quod quiiique adhuc nomine eius tri-

| Ixberare : : £. is : E
P butoria aCtione praeftatürus fit. Quare fi agi de peculio cóe-

E A. * TA
perit, cum forte extra mercemy peculium eífet ^?, quitique'.

tamquam adhuc creditor| ferui deducere debebit -
amq EtOH bitj

. /& QVOD CVM EO, QVI J ALIENA POTE-

STATE ESr; NEGOTIVM * GESTVM
ESSE DICETVR. /A

UAeb G A 1vs [libro IX--ad Editum-prouinciale. :
MNIA * Proconful agit, ut, qui contraxit cum eo, qui
in aliena poteftate fit ^, etiam fi deflcyäpt ? fqperiorgs
actiones, id eft, exercitoria, inftitoria, tributomaue,ünþhilo mi-
nus tamen, in quantum ex bono et Jequo res patibur, fuum
confequatur: fiue enim iuffu eius, cuius 1n .pote.&aïïe.üt " ne-
goïium geftum fuerit, in folidum eo nomine 1u.d151um polli-
cetur: fiue non iuffu, fed *

tamen in rem eius verfum fue-
fA.coQer[ ; fum fueritj fiue neutrum eorum fit, de peculio aCctionem con-
Il. VuLPrAN vslibraiXXIEX. ? adEdictum. — Arm Prae-
tot, IN EVM,|QVY EMANCIPATVS, AVT EXHERE-
DATVS ERIT, QVIVE ABSTINVIT SE ? HEREDI-
TATE EIVS, CVIVS IN POTESTATE, CVM MORI-
TVR !À, FVERIT, EIVS REI NOMINE, ovAxE iC V Mj
L CONTRACTA|ERIT, CVM IS I^ gN|POTESTATE
ESSET, SIVE SVA VOLVNTATE, SIVE IVSSV
EIVS, IN CVIVS POTESTATE ERIT, coyT,RaAIS;)Q—
RIT, SIVE le PECVLIVM IPSIVS, SIVE IN PATRI-
MONIVM EIVS, CVIVS IN POTESTATE FVERIT,
EA RES REDACTA FVERIT, ACTIONEM, CAVSA
COGNITA,,DABO IN 51 QVOD,FACERE POTEST.
G. 1. Sed et|fi/ citra emancipationem fui iuris fattus fit, vel
in adoptionem datus, deinde pater naturalis decefferit, item,
fi quis ex minima parte fit inftitutus, dequiffimum eft, caufa
cognita etiam in hunc dari aCtionem in id, quod facere poteft.

IIL Inzwdibro-HE Difputatio

j ionum. SED' A hic de-
trahi debeat, quod aliis debetur, tra&tari poteft? Et fi quigfi
47 . 9 f . x
fint) creditores, qui, cum eüe£ alienze pote;&atl,s, cum eo con-
traxeruft, reCte dicetur, occüpantis meliorem effe condicio-
nem: nifilfijquis priuilegiarius veniat: huius enim non fine
ratione prioris ** ratio habebitur. Quod fi qui fint, qui poft-
eaquam fui iuris factus eft, cum eo contraxerunt, puto ho-
rum rationem habendam. - |
IV. InEMilibro-XXEX.-15 ad Edictum. Sxep '? sr
ex parte non modica fit beres fcriptus filius, in arbitrio eft
creditoris, vtrum pro portione hereditaria, an ünjfolidum eum
conueniBf. Sed et hic 1udex jmare debgt *?, ne forte in
id, quod facere poteft, debeat conueniri, $. r. Interdum au-
tem, et fi exheredatus filids, vel ema]ïicipatuS fi& in folidum
aCtio aduerfus eum dabitur: vtputa, fij patremfamilias fe men-

L. 2e£: 45

Mi difiribuendo $vecium. G E B. 71 Vulg. pracfigit et. BR. 72, Hal. eft.
G EPB.
1 Ap. Hal. uezocium, abeft, GEB. — 2 Hal.lb. VIIT. GEB. — 3/Hal.
Onmino. GEB. 4 Hal. fuit. GER. 5 Hal. deficiant. G EB. 6 Hal.
efl. GEB. 7 Vulg. fi, loco fed. BR. $ Hal. introduxit. GEB. . 9 Hal.

lib. XXVIII. GEB.
II Hal. sovivetur. GE B.
inferunt Zd, cui le&ioni ipfe non repugno. BR.

10 Hal. abflinuerit omiffo fe. — Vulg. abfliuuerit fe. B R.
12 Ap. Hal. is, abeft. Gx2. / 13 Hal. et Vulg.
14 Hal prius. Mpfe malim
prior. Reperi tamen, Tà PTiOïiS, in quinque codicibus. BR. — Barb. Otob. Vat.
W. Treuif. Bynkersh.fg 5 B. 15 Hal. lb. XXVIII. GER. 16 Hal. in-
| ferit et. GEB. 171?101*. eft debeat, ex fequenti fimili voce ortum. BR. Et
| i ita quoque Otob. et Vat. L.;at debe;rhabeut Batb. Treuif, et Bynkersh. GER.

« : )

DIGESTORVM .LIB.

rit, leatenus introdufit * actionem, quatenus in rem eius ver- [

XIV II IN V.

titus eft, cum contraheretur cum eo: nam libro fecghdo Di-
geftorum Marcellus fcripfit, etiam fi facere non poffit, conue-
niendum propter mendaCium. $. 2. Quamquam autem ex .
contractu in id, quod facere poteft, aCtio in eum datur, tamen ;
ex delictis infolidum conuenietur. $. äïjjoli autem filiojfuc- 4 2c^ j
curritur, non etiam heredi eius: nam ** et Papinianus libro
nofo '? i(Quseftionum fcrigit in heredem filii in folidum dan-
dam aCtionem. . $. 4. Sed fifij &tiam temporis haberi debeat ra-
tio, vt fi quidem ex continenti cum filio agatur, detur actio
in id, quod facere poteft: fif ?? vero poft multos annos, non , ,.
debeatündulgeri? Et milfffvidetur raäonem habendam eüb;:;f'")'y"*'u et -
in hoc enim cauffe cognitio vertitur. $. 5. Is, qui de peCIäm;W?"PW»
lio egit, cum poftet quoæ iuffusin ea caufa eft, ne poffit quod.
iufü&po&ea agere, .Et-ite Proculus exiftirfiat. Sedjfi dece- 154 e€
ptus ^* de peculio egit, putat Celfus fuccurrendum ei: quje AE
fententia habet rationem. J*st.
.V. PAvrvs Mibro XXX.-ad Edictum. Sx rrirrivs-
FAMILIAS, viuo patre, conuentus et condemhatus fit, in
emancipatum, vel exheredatum, poftea iudicati aCtio in id,
.Mäugg"facere poteft, danda eft. $. r. ?? Si filio exheredato,
^6X Senatusconfulto Trebelliano hereditas patris reftituta fit,
non debebit in quantum facere poteft, fed in folidum conde-
mínari: quia effectu 22 quodammodo heres eft. $. 2. Sed fi
coactus immifcuerit fe, vt reftituat hereditatem, perinde ob-
feruandum, ac fi fe abftinuiffet. — x
VI. VrPrANvsHibro-IL-2* Difputationum. Evw,
Qv1 fe patremfamilias fimulauit, e£^fmandante aliquo ftipula-
tus eft, mandati teneri, Marcellus fcripfit ?^?, quamuis rem
praeftare non poffit: et fane verum eft, teneri eum debere,
qui&A5, dolo ffcit. Hoc etjt) omnibus bonde fidei iudidiis
dicendum erit. : |
VIL ScKEevoralibroI.Refponforum. Pa-mznm filio-
permifit mutuam pecuniam accipere, et per epiftülam credi-
tori| mandauit, vt ,ei crederet: aülius ex minima parte patri /4e(z/am.
heres efftitit. Qäggdig effe in poteftate creditoris, vtrum fi- ;
lium, 'cui /credidiffetJin folidum, an heredes, pro qua parte"ä""*'ü'*"/d'-
quisque fucceffiffet, mallet ?5 conuenire: fed filius condemha- :
tur in quantum facere poteft. j s |
VIIIL. Pavrvs üibroj4., Decretorum. — TrrrANvs
Primus praepofuerat feruum mutuis pecuniis dandis, let pigno- £ 1 f fl eoosast
ribus accipiendis:]ds 29'feruus etiam]ficgotiatoribus Mordei
folebat pro ggnptore füfcipere debitum, et foluere:] cum fugif- £ 75t«.2fse
fet feruus, )fa;lg'j; cui delegatus ?? fueratjdare pretium Mordei,12»/ ,«;
conueniret dominum nomine inftitoris, negabat, eo nomine fe
conueniri poffe: igtiajiómin eam rem praepofitus fuiffet: cum cé& ex f e.
autem et alia quaedam geffiffe, iet' Korrea cofiduxifleJ et mul- ;2 » f&. £.
tis foluiffe idem feruus probaretur, Praefectus annonge contra .
dominum dederat fententiam: dicebamus, quafi fideiufflonem ^.
* effe * videri *, cum proalio folüéretedebitum, [non. pro c32«wwt
aliis fufqipit debitum P?: non folere autem ex ea caufa in
dominum dari actionem: ne& videtur 33 hóc dominum man- .
daffe: fed quia videbgtur in omnibus eum fuo nomine fubftü-
jäuïe, fententiam conferuauit| ?^ Imperator.
| Tifa

- 18 Ap. Hal, sanm, abeft. GE B. 20 Hal. fi. GER.

21 Hal. et fi errore deceptus. GER.
et Vulg. condemnari. effecu enim. BR.
fcriBfit. Hal. fcribit. GEB. — 26 Vulg. qui. BR. — 2/] Vulg. praefigit fi. B R.
28 Vulg. «alit. BR. 29 Hal. et Vulg. fed, loco is. B R. 30 Hal. obliga-
tus, et in margine: alias, delegatus, GER. 31 Vulg. 4quafi fideiufforem. eum.
videri, BR. 32, Verba haec: mon pro aliis fufcipit debitum truftra quaefieris
meulg. et Norica. Habet tamen H. a Porta in Il. et confirmant Bafilica: é&
xo4 TÀ Mu Pyyó« OoxtT, vb OmQ UAAOU xaTa(luAtiv, Üv Quv Tü aQ ÉtrÉQou
3égac9oq, — Licet effe fideiuffio videatur, pro alio foluere, non etiam. ab alio fufcipere.
BR. 233 Hal wec videri. GER. 34 Hal. confirmauit. GE B.

I9 Vulg. o&ano. B R.
22 Vulg. praefigit Sed. BR. — 25 Hal.
24, Hal. ljb. T. GEB. 25 laur.

i Vulg,

h,
L

$l

V, j

hI

;M:am,,

u'rra;-ä-ya»

[1oni

RT

Jl
[j

i a

p

c3unnt

DIGESTORVM LIB. XIV. TIT. VL

/y|DE SENATVSCONSVLTO
OE MACEDONIA»NL(SSI*:&

VrPraAwvs iibro—XXIX.-?-—ad—Edictum.
VERBA Senatusconfulti Macedoiiàni haec funt: cvw
INTER CETERAS SCELERIS CAVSAS Mackre-
Mb DOY?, OvAS ILLI .NATYRA X*P-MINISTRABAT, ET-
IAM KES ALIENVM[ADHIHBVISSET, ET SÁEPE MA-

NS'('&:; (x: :4-(

P am
A l smd:

TERIAM.PECCANDI MALIS(|MORIBVS * PRAESTA-
C.JU&): :/ä , 6]—- 5 .ra,equMw* m
ais RET,|QVi|? PECVNIAM, NE|JOVID/AMPLIVS DICE-

RETVR $, rNcERTIS "ó NOMINIBVS CREDERET,
PLACERE, NE CVI, QVI FILIOFAMILIAS MVTVAM
PECVNIAM DEDISSET, ETIAM! POST MORTEM
PARENTIS EIVS, CVIVS IN POTESTATE FVISSET,
ACTIO PETITIOQVE DARETVR: VT SCIRENT,;
QVI PESSIMO EXEMPLO FAENERARENT, NVL-
LIVS POSSE FILIIFAMILIAS BONVM NOMEN
EXSPECTATA PATRISLMORTE FIERI. $. I. Si penz
deat, an fit in poteftate filius, vtputa quoniam patrem apud
. hoftes habetj in pendenti eft, an in Senatusconfultum fit com-
A* miffum: nam fi re)gïderit $ in poteftatey, Senatusconfulto
locus eft: fi minus, ceffat: interimigitur deneganda eft actio.
$—2. Certe.95.fi adrogatus mutuam pecuniam acceperit, dein-
de fit reftitutus, vt emancipáretur, Senatusconfultum locum
habebit: fuit enim filiusfamilias. — $. 3. In filiofamilias ni-
chil dignitas facit, quo minus Senatusconfultum Macedonia-
num locum habeát: nam etiamíi *? Conful fit, vel cuiusuis
L Jse Mf-fo dignitati$; Senatuskconfulto locus eft: nifi forte caftrenfe pe-
: mäï-æwculium habeàt: tunc enim Senatusconfultum ceffabit.
EU II. IpEew libro-EXIV. ^"-ad Edittum. VsovE ad
quantitatem. caftrenfis peculii: cum filiifainilias; in caftrenfi
peculio vice patrumfamiliarum fungantur. * !
IIL Inxrmwilibro-XXIX- ad Ediétum. — [S1 Qv1s pa-
C Z4A, tremfamilias effe credidit *?, non vana fimplicitate deceptus,
gate XW. ^z&v: nec iuris ignorantia, fed quia publice paterfamilias plerisque
L94/:^^, videbatur, fic agebat, fii$ contrahebat, fic muneribus fungeba-
tur: ceffabit *9? Senatusconfultum. . $. r. Vnde Iulianus libro
Lj4t. duOdecimo '* in eo, qui vectigalia conducta habebat, fcribit,
| et eft ffepe conftitutum, ceffare Senatusconfultum. /5«$.-2) Pro-
E inde et in eo, qui .fcire non potuit,f* an * filiusfamilías üt;]
wihe l: a. [Tulianus;libre-duedecimo- ceflare Senatüsconfultum ait: vtpu-
2 fu. t in pupillo, vel minore vigifitiquinque annis. ISédj in mino-
[5 fota - f& caufa cognita,et a Praetore fuccurrendum. In pupillo au-
— «"« tem etiam alia ratione debuit dicere ceffare Senatusconfultum:
quod mutua pecunia non fit *?, quam fine tutoris auctoritate
pupilus dat: quemadmodum ipfe dicit/]Tuli |
lMi x 446 . Pa 44 4,, | :
— 1 Vulg. Ad Senuatuscon[ultum | . Macedomianum. BR, —— 2 Mal lib.
XXVIII. GE2z. . 3 Hoc nominis improbo foeneratori fuiffe, plerique ICto-
rum exiftimant. Sed Theophilus b. ipfum filiumfamilias in paternos annos in- ,
quirentem fuiffe ita appellatum, docet, probante Guil. Marano zm Paratitl. b.
GERB. . 4 Vulg. bominibus. BR. Sed boni et mali mores funt viri honefti et
improbi apud Confultorem anonymum, quem Cuiacius edidit, Ait enim in
Confilio: quod tibi et bonis moribus conflat, et rurfus: fi ueceffe eft vufticis zm- -
probisque moribus aliquid amplius fatisfieri. BYN K. 5 Hal. quum, loco qui.
GEB. 6 Hal. dicatur. GEB. 7 Noodt. II. de Foenore et Vfur. 13. in-
certa feu 11ala 0mzna interpretatur, quibus non videretur tuto credi. BR. WVer-
ba Ciceronis, quae Goth. in nota laudat, certis nomznibus pecuniam debere, funt
ex lII Verr. 78.. Sic rurfum Cicero pro Quiut. 11. Moritur C. Quintius, qui
dibi vt ais, certis mominibus grandem pecuniam debuit. . Adde Aícon. Pedian.
- in 1. Verr. 49. ad verba: tabulas protulit. WVt Budaeus b. et Alciatus 1I. Pa-
vergor, 32. vocabulum mominibus, interpretantur, id eít, caufis, ita etiam acci-
piunt Hotman. et Pafferat. ad. Cicer. locum pro. Quint. et Bentleius ad. Horat. L.
Ep. 1. 10f. Ratio Noodtii non fatis firma videtur. Nam creditor, qui iam
a principio, antequam pecuniam credit, fcit malum effe nomen, nec tuto credi
poffe, nihilo melius fuis rebus confulit, fi plures centefimas iftipuletur, quam fi
vnam. n Horat. d. ]. certa womina, fant bona nomina, debitores non dubiae
fdei. Videibi Torrent. et. Graeuium ad locwm Ciceronis pro Quint. DVK.

4^t

EE 279

cimo,|fi filiusfamilias credideritj, ;cgffare Senatusconfultum :
quod mutua peätþmia non fit, quamuis liberam peculii admini-
Ítrationem habuit: non enim perdere ei pet?ülium pät'er cón-
cedit *?, cum peculii adminiftrationem permittit: etideo vfn-
dicationem nummorum patri füpereffe ait:) $3. Is autem fo-
lus Senatusconfultum offendit, qui mutuam pe(;uniam filiofa-
milias dedit: non qui alias contraxit, puta vendidit, locauit
vel alio modo contraxit: nam pecuniáe dafio perniciofa paren:
tibus eorum vifa eft: et ideo etfi *? in creditum/abiit[!3 fi-
liofamilias, vel ex caufa emptionis, vel ex alio contraCtu, in
quo/pecuniam g!l,Q!i..inumerauij'et fi 1? ftipulatus fim ?9, licet
coeperit éffe mutija [ägc nia, tamen quia pecunige|numeratio
non concurrit ^*, ceffat;iSenatusconfultum. . Quod ita demum .
erit dicendum, fi non. fraus Senatusconfulto fit cogitata 22 : «oy^«
vt jqui credere non potuit, mágis ei venderet, vt ille rei pre- 1 "«en2ceeret.
tium haberet in mutui vicepi. $. 4. Si a filiofamilias ftipu- /?.
latus fimf ??, et patrifamilias fa&to crediderim, fiue capite dé-
minutus ?* ffit fiue morte patris, vel alias fui iuris fine capi- /*.
tis deminutione fuerit effe&tus,[debet dici ceflare)/Senatuscon- r e ;
fultum: quia mutua,23.iam patrifamilias data eft. ss
IV.LSC;(EV0LALlibro-I»L-Qu?ceüiomæmï Qvzra quod [ 7e4e A:
vulgo ?? dicitur, filiofamilias credi non licere, non |ad verba .
referendum eftj fed ad numerationempeeccescze j *,,4(1;4&*034*5:727
: .[PAvrvs üibro ä,-äQu;e&ienuäL Enco hic, [ - UJ 2 3
et in folidum damnábitur ?*, non in id, quod facere poteft. n u
.. VL ScAxvora dibro H. Quaeftionum. CoNTRA
etigih reCte dicitur, fi a patrefamilias ftipulatus fi$/2?, cre- |
dàs ?? poftea filiofamilias fa&to, Senatus[3[ poteftatem exer- l4*
cendam: quia expleta eft musperatione ?^ fübftantia obliga-
tionis, / H | 3
VII. VrerAw vsdibro XXIX. ?? adEdicttum. Ickw .
fi flliusfamilias fideiufferit, Neratius libro pt;iäg et fe&ctindo L'"j//d . |
R um. cellare-Senatusconfültum ait, J Idem ?* Celfus J| us a o
libro qu&fto. Sed [Iulianus adicit, fi color qugefitus fit, vt fi- Ltl Net.
liusfamilias, qui mutuam/accepturus erat, fideiuberet, alio reo — ^ — p
dato, fraudexn Senatusconfulto faCtat& 3* nocere, et dandam
exgeptionem tam filiofamilias, quam reo: iquoniam et fideiuf- ) « ; ; ;u—m .
forilfihi]fubuenitur ?2,. .$.—.|Idem ait, fi duos reos accepe- x
ro, filiumfamilias et Titium, cum ad filiumfamilias éffet per-
uentura pecunia, ideo autem reum Titium acceperim, ne quafi
fideiuflor auxilio Senatusconfulti vtei'étur, vtilem effe exce-
ptionem aduerfus jfraudem/ dandam. — $. 2. Sedet ?? filfilius- L//f.
familias patre fuo tfélegato, vel longo tempore abfente, dotem
pro filia promiferit, et rem patris pignori dederit, Senatuscon-
fultam ** ceü'aït: patris tamen.res non tenebitur. Plane, ;;2 4 . &..

4l . ex Pecr: suse YX]v,

39e Z :

Es

"A
-
Coa» ;
^

F
Cov/A CL wrn. .
[

F
.. Pl arsesetreer,
j j

,. ] Läæ MM&
WU D6

p patri'heres exftiterit filius, et pignus perfequatur, exgeptio-
n $. 3. Mutui dationem, non folum nu-
| meratde

3 doli| fummouebitur.
d 'wake: Yuluces,
8 Flor. recciderit. GE8. — 9 Hal. addit et. GEsB. — 10 Hal. saut et fi. GER.
1I Hal li. XXX. GER. 12 Hal. crediderit. GEB. — 13 Hal ceffat. GE R.
14. Hal. hic et in fequentibus adhuc bis addit : digeflorum. GE B. r5 Hal. et
Vulg. fit. BR. I6 Hal. patrem concedere. GE B. 17 1n: et ideo etfi ap.
Hal. prius et, abeft, in Vulg. pofterius. B R. I8 Taur. abIt. GEB. ) Hal. et
Vulg. ab BR. I9 Ap. Hal. et Vulg. fi, abeft. BR. — 20 Vulg. fum. BR.
21 Etiamnunc Flor, eít: 4uia pecumiae mumerationem concurrit, quod. reQiffime
mutatumin:?2:477eratio uon, Similiter mox eft: ei vendere vt, pro: ei venderet
vt. Vtadeo hic locus parum attente relectus videetur, Etiam codices, qui hicl
negatiua carent, rariores funt, Reperiex o&o tantum duo. BR. — Ex his duobus
alter eft S. Cruc. vbi tamen fa&um, vt Taur. habet, — Alter forte eft Dynkersh.
alter. Reliqui funt; Barb. Var. T. HL Taurin. HII. Bynkersh, Treuiff Hic po
pecuuie, inferit mutue. Otob. habet: tam4mamt: pecumie comcurrit, qui et ipfej
poteft effe ille alter ex duobus, cum et ipfe negatiua careat. — Hal. vt 'Taur. nouj
concurvit. G EB. 22, Vulg. cognita. BR. 253 Hal. fum. GEB.' 24 Hal.
minutus. GEB. 25 Hal. et Vulg. inferunt pecunia. B R. 26 'Taur. &Ol-

go. GEB. 27 Hal. ljb. II. GER. 28 Taur. dammaVitur. GE. 29
Ap. Hal. et Vulg. fis, abeft. B R. 30 Hal. credam. GEB. 31 Hal. et

Vulg. addit coufulti. BR, — 32 Vulgo swwmeratione, abeft. BR. — 33 Hal. lib.

XXVIII.GEB. — 34 Hal inferit et. GEB. — 35 Vulg. inferit »om. BR. — 36
Hal, fubueniatur. GEB. — 87 Ap. Hal. et, abeft. GE B. — 23 Hal. inferit gai-
Bbb dem.

260

Q i
feratáe pecunide, verum omnium, quae mutuá ?? dari pot-
ä&f funt, än äccipefe debeamus, videndgnl/]? Sed [yzgrïïæ videntur
mihi ad numeratam pecuniam referri: aitenim Senatus, w v-
TVAM PECVNIAM DEDISSE7: fed [fi/ fraus fit Senatus-
confulto adhibita, puta frumento, vel vino, vel oleo mutuo
£n . . * . Á . .
dato, vt|his|diftractis fruCtibus vteygtur pecunia, fübuenien-
1b Oii, dum elt filiofamilias. $. 4. Si filiusjin alterius. erat potefta-
£ — . EE CUM mutuazääretur, nunc ^? in alterius, $; mmeris; Sena-
JM—J., tusconfulti/non ceffat : dabitur *? itaque exäeptio. A —5. Sed
llo-. et fipatri ^9 eius non mors, fed alia caufa inciderit, quo mi-
dne tf , nus fitin ciuitate, dicendum Senatusconfulto locum e'fie. $. 6.
! 7:60/1»& ^ lodb Non folum qui mutuam[dediffeu fed df fuccefloribus eius,

el
L. lisengi a deneganda!ää aCtio. $. 7. Proinde et fi alius ^* mutuam de-
tio, licet

J— , 44 t'/(;fï"ï 4

dN du dit, alius ftipulatus eft, dabitur aduerfus eum exyept .
Hs ARA hic non dederit. Sed et fi alteruter eorum ignoraugt in patris
L"feJ at d. €ffe poteftate[fe **, verius ^* dicendum eft, vtrique ^* no-
TE cere. m eft et ^? in duobus reis ftipulandi *?. $. 8.

Item, fi duos filiosfamilias accepero reos, fed alterum putaui
$1* *, . : * . 50 '
F J ftesiiraec: patregägædgs, intererit, ad quem pecunia peruenit, ?^. |vt fi
. . , eumfcuy filiumfagilias, ad quem peruenit/pecunia, exiceptio-
pE geJ"it. ve farimouear: [ïl ad eum, quem ignorem, non fummouear.
$. 9. Siue autem Tub vfurisrmutua datajfunt, ** fiue fine vfu-

2 L ; f!/ ris, ad Senatusconfultum fpeCtat. $. 1ro. Quamquam autem
T non declaret Senatüs;cüi exCeptionem det, tamen fciendum
4AMsn. — eft, ft[heredem filii, f paterfamilias deceflerit, let patrem eius,

[ d- f füliusfamilias decefferit)Jexceptione vti poffe. $. rr. Inter-
dum tamen, etfi Senatusconfulto locus fit, tamen in alium da-
tur aCtio: vt puta, filiusfamilias inftitor mutuam pecuniam ac-
]u cepit 52: fcribit enim I;älianus libro ;giþgg:gfgglmg, ipfum qui-
dem infiitorem exþeptioüg' Senatusconfulti vfurum, ü& conue-
L i ! ^. miatur: fed inftitoriam aCtionem aduerfus eum, qui puáepofuit,
competere. Quamquam, 1nqp1f, fi ipfe pater eum praepofuif-
fet merci fuae, vel 5?a peculiarem,exercere paffus effet, ceffa-
ref Senatusconfultum: quoniam, patris voluntate contractum
videretur: nam fiícit eum negotiari, etiam hoc permififfe ??5
EU videtur, fi non nominatim prohibuit merces ?* accipere. $. 12.
: Proinde fi acceperit 59 pecuniam, et 1n rem patälsjyertit, cef-
: fat Senatusconfultum: patri enim, nonüübi. acdipit 59. Sed
-2 oagsc 9 f ab initio non ficfaccepit, verum pofteain rem patris ver-
,(,E,ä/]c:-;uj ^ t5 teflare Senatusconfulturhwïïïïä?O duo jä,cælä. ;O.Dlgefï.orumjäi
^ fthó Yimeeait: intellegendumqueab initio ficjaccepifle, vt in rem ?*
verteret. : . z m pe
- . piam acceptam patri in proprium debitum foluit: et ideo, fi
L Dgeootete bgis pater ignorauit, iadhuc Senatusconfulto locus erit. $. r3.

Quod dicitur, ineo, qui ftudiorum caufa abfens mutuum ac- k

ceperat, ceffare Senatusconfultum, ita locum habet, fi proba-
bilem modum in mutu& *? non exceffit: certe|9$) eam quan-
. . üitatem, quam pater folebat fubminiftrare. $. 14. Si filius ac-
"— f"z'"" cepit ^* mutuamipécuniam, vt eum liberaret, qui, f peteret,
: ex[äbptï.one non furnmouefétur, Senatusconfulti ceffaþgitlexþe—

1 Jfa3,

f "L(/,Z;; : p
ZZ «.« pto. $. r5. Hoc amplius ceffabit Senatusconfultum, 11 pater:
12.0- foluere cgepit, quod filiusfamilias mutuum fumpferit ^^: quafi
r ratum habuerit. $. 16. Si paterfamilias factus foluerit paf-

tem debiti, ceffabit Senatusconfultem: nec «fol?;?m repetere
poteft. : s | :
dem. GEB. : 39 Hal.swutuo. GE B. — 40 Hal. inferit item. GEB. — 41 Vulg.
" addit eff. BR. 42 Hal. et Vulg. inferunt ei. BR. 3 Hal. patris. BR.
Male. Cic. V. ep. 17. multis optimis viristales cafus incidi[fe. Idem. I. de Orat.
7. vt nibil poflea incidiffet ciuitati mali. D V K. 44 Hal. inferit pecunzam.
G E B. 45 Vulgo fe, abeft. B R. 46 Sunt qui legere malunt fewerius. BR.
47 Hal. et Vulg. inferunt: aiterius fcientiom. BR. — 48 Ap. Hal. et, abeft. G E .
49 Taur. reiStipulaudi.G EB, — 50 Hal. perueneritpecumia. GEB. — 51 Hal.et

Vulg. fit, et durior eft Florentinalocutio. BR. — 52 Hal. acceperit. GEB. — 534 Hal.
inferitzmercem. Vulg.rem.BR. . 53b Flor.permifüffe. GEB. — 54 Hal, mutuumn,
locoerces.GEB. 55 Halaccepit. GEB. — 56 Hal. accepit. GEB. — 57 Hal.

58 Taur. videVitur. GER. — 59 Gothofr. innota: Zj. in
Ita Vulg. Hal. n mutuando non excefferit.
61 Hal.acceperit. GEB. — 62

inferit patris. G E B.
mutua pecunia non exceffit maxime eam,
BR. (6oLlll nempeeam. Vulg.certe ad eam. B R.

DIGESTORVM LIB. XIV. TIT. VI

Non tamen vertiffe videbitur ?9, fi mmutuam pecu--

VIII. Pavrvsllibro XXX..ad Edictum. CywJTa-

MEN accuratore per ignorantiam folutum fit, repeti t 93. AE ib
IX. VnperANvSiibro XXIX. ** ad Ediétum. Sp 9*/2t.
fi paterfamilias fa&ctus rem pignori dederit, dicendum-erit, Se-
natusconfulti ex?eptio)gerg eidenegandam ysque ad pignoris
quantitatem. . $. 1. 5i ab alio donatam, ä pecuniam filius
creditori folufit, an pater,vindicare jvel; repetere poffit 59 ?
Et ait Tulianus, fi quidem üac condidione ef dorata fit pecu- — -
nia, vt creditori foluat, videri a donaþo&e&gg&&æþ protinus rä*äf";Wm,
ad creditorem, etfieri nummos accipientis: fi vero fimpliciter — ^
ei donauit, alieffátionem éorum filium non habuiffe, et ideo, fi
foluerit, condifftionem. patri ex omni euentu *? competere. L/5x
$. 2. Hoc Senatusconfultum et 9* ad filias quoque familia-
rum pertinet. Nec ad rem pertinet, fi adfirmetur, grnamenta
ex ea pecunia comparaffe: nam et ?? ei quoque, iqui filiofa-
milias credidit, decreto ampliffimi ordinis aCtio denegatur:
nec intereft ?? confümpti fint nummi, an exftent in pecu-
lio. Multo igitur magis, fdueritate Senatu$confulti, eiüs
contractus improbabitur 7?, qui filiaefamilias mutuum dedit.
$.. 3. Non folum filiofamilias et patri eius fuccurritur, verum
fldeiägori quoque, et mandatori eius, qui 7* et ipfi mandati
habefit regreffum: nifi forte donandi animo intercefferunt:
tunc enim, cum nullum regreffum habe;fïgt, Senatusconfultum |
locum non habeWit. Sed et *^ fi non donandi animo, patris p 3 & mes,
tamen voluntate, intercefferunt,(totus contraétus a patre vi- s«e *»ay:
debitur *? comprobatus. $. 4. Et Kf tamen, qui pro filiofa-
milias fine voluntate patris eius intercefferunt)] foluendo non
repetant; —Hoc enim et Diuus Hádrianus conftituit, et poteft
dici, non repetituros. Atquin 7^ perpetua ejceptione tuti
funt: fed. et ipfe filius/Z5, je£ tamery non repetit: quia hicde- x
. mum folutum non repetunt, qui ob pgenam creditorum actio-. ;
ne liberantur, non quoniam exþnära eos lex voluit. $. 5. J** . .
Quamquam autem foluendo. non repetant *9, |
X. PAvLvsllibro-XXX. ad-Edictum.
lis obligatio manet: — — -- !
| XI. VrprriaAmwvsiibro.XXIX. 77-ad-Edictum. — T a-
MEX, fi non *? oppofita bxläeptiüne condeminati funt, vten-

) te.

Qvza natura-

tur Senatusconfulti exceptione. Etita Iulianus fcrifiit in ipfo
filiofamilias, exemplo mulieris intercedentis. FieprotuiUem, Mi
' XIL Pavrvsibro-XXX.-ad-Edictum. Sr|TAN- " —

ïVM)79 fciente patre, créditum fit filio, dicendum eft, ceffa-
re Senatusconfultum. —Sedifijiufferit pater filio credi, deinde Ll5 fe«e?

ignorante creditore mutauerit voluntatem, locus Senatuscon-^f: 557 , ^

fulto non erit: quoniam initium contractus fpectandum eft. R r J
Ls XILAG A 1y slibroIX. 59-ad Edi&um prouineiale. — $1777 /-jfo

Qvonp alii mutuum dedimus, a filiofamilias nouandi caufa fti-
pulemur, non effe impedimento Senatusconfultum, lulianus —
fcribig 9*. f^. £. m o À audud,, Uoni L l omced l
J XIV.OEvriANvsiibro-XILDigeftorume FirnivM
habeo, fetjex eo népotem: nepoti meo creditum eft iuffu pa-
tris eims: qujefitum eft, an contra Senatusconfultum fieret ?
Dixi, etiam.i $? verbis Senatusconfulti filii continffentur, ta-
men etjin perfona nepotis idem feruari debere. luilum autem
huius patris non &fficere, quo imifiüs/contra Senatusconfultum

i 4/ "
M/W//OI/ n GW/FF: /(i(&/(-(xf, l,(lf"- . Nfre- A

w

A^

Hal. fumpferat. GEB. — 63 Hal. repetere poteft. Vulg. repeti potefli. BR. — 64
Hal. lb. XXVIII. GEB. — 65 Vulg. inferit et. BR. 66 Vulg, addit -
dendum. BR. 67 Bafil. vavri vQÓmre, omuz modo. BR. — 68 Ap. Hal. et,
. abeít. GER. 69 Hal. fj, loco et. GER. 7o Taur. zmprobaVitur. GER.
*1 Hal. quia. non difplicet emendatio, licet Florentinam protinus damnare non
audeam. BR. 72 Ap. Hal. et abeft. GER. 73 Yaur. videVitur. GEE.
74 Vulg. alioquin. 5 R. 75 Hal. addit familias. G E R. 76 'Taur. habet
repetant, verum litera aiam olim in « eft mutata, quam emendationem recipien-
dam cenfemus. B R. Etiam Hal. repetunt. GE R. 71 Hal. lib. XXVIII.
GER. 78 Hal Tumen et fi oppofita, omiffa negatione. Improbat Ant. Au-
guítin. IV. Emend, 7. BR. 79 Hal et Vulg. tamen, loco tantum, BR.
8o Hal. lib. XXIII. GER. 81 Hal. fcripfit. GX B. 82 Hal. etfi. GE B.
! 83

J'*IC/ZM"A

L

/

BPT
vy

M -

ij 1. fo.
/

DIGESTORVM LUR XIVS.TIT. WO LIB. KV. TIEÉ E

crediäpm.ex)/fcïmaretur, cum ipfe in ea caufa effet, vt pecuniam
mutuàm inuito patre fuo accipere non poffit 9?. /£e, £»:fz€,
Va* XV. MARCIANYSlibro XIV.Inftitutionum. N xurr

NU m po-amuH

- intereft, qui$ filiofamilias crediderit: vtrum priuatus, an ciui-

.. fa$: namjin ciuitate quoque Senatusconfultum locum haberej;
fæ/ä:.:(æf , Diuij Seuerus et Antoninus refcripferunt. Dede LOI
woau^ u XVI PAvLvs libro IV. Refponforum. "*. Sr rr-
^ LIVSFAMILIAS, abfente patre, quafi ex mandato eius pe-
cuniam acceperit, cauiffet 95, C ad' patrerh litteras emifit, vt
eam pecuniam ,in prouinciayh »£3- folueret, debet pater, fi
a&um $7 filii fui 98 ifpprobat, continuo teftationem interpo-
nere contraride/voluntatis. — -L5eiem mv n m — 07 P*
XVII. InEw libro-IT.-Sententiarum. FrnivsFAMI-
LIAS Íi ?? in id acceperit mutuam pecuniam, vt eaä pro fo-
rore fua in dotem daret, pater eius de in rem verfo actione te-
nebitur: ipfilenim, mortua in matrimonio puella, repetitio do-

Q

us at

tis datur., Jf);x/pfïaïi lió : X :

Keg! LIBER QVI

^ r RPECVLIOJZ— ..
v«cefen.o vll .
VriPIANYS llibrotä-*(;X—-I—X.waä-»--Edi&-um. 3

RDINARIVM Praetor arbitratus eft, prius eos contra-
&us exponere eorum,,qui alienae poteftati fubié&ti
— funt, qui in folidum tribuunt aCtionem; fic deinde ad-
fic, s ^4ec, hüc * peruenire, vbi de peculio datur aCtio. $.r. Eftautem
triplex hoc Edi&um: aut enim de peculio, aut de in rem ver-
fo, aut quod iuffu, hinc oritur a&io. $. 2. Verba autem Edi-
&i talia funt: QvOD CVM EO,,QVI IN ALTERIVS ?
. fOTESTATE ESSET, NEGOTIVM GESTVM ERIT.
La AecS. 3.)De-eo loquitur, non de ea: fed tamen, et ob ea;h, quae
eft feminini fexus, dabitur ex hoc Edicto actio. $. 4. $i cum
impuberé filiofamilias, vel feruo contractum fit, ita dabitur ?

qum.

l JÉn, indominum vel patrem de peculiof*, fi locupletius eorum pe-
I däat'gää culium factum eft ?. $. 5. Poteftatis verbumycommuniter ac-

cipientum eft, tam in filio, quam in feruo. — $. 6. Nec magis
dominium, * feruorum effe ^ fpe&tandum, quam facultatem ?
habendi eos: non enim folum feruorum propriorum nomine
conueniemur, item communium, verum eórum quoque, qui
« ; L " . 9 ; ass 2 7 x
bona fide nobis feruiunt, fiue liberi fint ?, fiue ferui alieni.

IL Powrourvslüibre-V.-i?—ad-Sebinum. Ex EA
LJJW, aupu C AUfa, ex qua foléfet feruusfructuarius, vel vfuariusjadquirere,
A/in eum, cuiüs vfusfructus, vel vfus fit, actio dumtaxat de pe-
culio, ceteraeque honorariae dantur: ex reliquis, in domi-
num proprietatis. | |
HIL VrsrAxvsiibro-XXPX.-ad-Edictum. | LrckT
tamen ** Praetor, fi cum eo; qui in poteftate, ütä?geïïämj&t k
polliceatur aCtionem, tamen fciendum eft, (et/fi in nullius fit
pote&ätefdari de peculio a&ionem: vtputa, fi cum feruo he-

)

84 Hal. ljb. XXX. ad edictum. GE B, 85 Hal. cum quafi
anandata eius acciperet, cauit. G EP. 86 Gothofr. in nota: 4l. in proutincta.
Ita Hal. et omnes. — Sed et Florentiae s fubantique deleta. BR. 87 Vulg.
fatium. BR. 88 Ap. Hal. filii fui, abfunt. GEB. 89 Hal, et V.u!g. Si
filiusfamilias in id. BR. go Taur. accEpere. GER. 91 Vulg. accipzt. BR.
92, Hal. li. V. GER. 95 Hal. et Vulg, inferunt ej. BR. 94 Hal. lzb.
IV. GER. 95 Hal. expromiferit. GE B.

. 83Hal. poffet. GE B.

i Nullum dubium eft, legendum effe ad bunc, putacontra&um. — Et ita
re&e legitur in Treuif. et Bynkersh. L. Immo idem in Vat. L. erat, corredum
tamen in ad boc, vti habent quatuor alii codices et editiones. 8R. Etiam Hal.
Illi quatuor codices funt: Barb. Otob. Vat. III, $. Cruc. quibus addas Bynkersh.

|

ssts ce: E RRE

NTVSDECIMVS, 4 f paedecuriri

-Hal. tantum, loco tamem.

261
: XVHIL. VEN vzlivs(ibrolI. Stipulationum. Cnxz-

DITOREM fliifamilias, mortuo eo, fideiufforem accipere ??
non po.H'e, Iulianus f(.lt'lblt.: quia nulla obligatio zf ciuilis au&
naturalis füperfit] cui fideiuffor :

accedat. Plane a patre, eius 1. aàe€7*—;

aCtionis nomine, quie de peculio aduerfus eum competat, fi- 777* J..,wv//?æ,
deiufforem recte accipit? *, | du o fgan fl
! LKC-J- ,L-,-j&571t.1fg ?
XIX. Pouroxrvs libroMVIL ?^ ex-variisLe&tieni- ..

bus. IvrnrANvs fcribit, exäeptlonem Senatusconfulti Ma- if'?"'fï/d'*
cedonianji nulli obftare£inifi)?3 quiffciret, aut feire. potuiffet, ;eex A
filiumfamilias effe eum, cui credebat. CNES
. XX. IpEM llibroV.—7 Senatusconfultorum.- Sr xs
cui, dum in poteftate patris effet, mutua pecunia data fuerat, ^
paterfamilias factus, . per ignorantiam facti, nouatione [fä&a:
eam pecuniam expromifit ??, fi petatur ex ea ftipulatione, d
faCctum excipiendum erit./' /2.e£ -jnian ei d |

teditario contractum fit ante aditam hereditatem,. -S.—r. Vn-
de Labeo fcribit, et fi fecundo tertioue gradu fubftirutus fit [—»/t.
feruus, et deliberantibus primis heredibus cum eo contractum
fit, mox repudiartibus eis ipfe liber heresque exftiterit, pofle , — ,
dici, ide peculio eüm conuenirij et de in rem verfo. $. 2. Par- z. 2er peeoaa
ui autem reäcrt, feruus quis mafculi an mulieris fuerit: nam &* co« —
de peculio(ét/mnlier/conueniétur. .$.-5 Pedius etfyfh impu- '
beres domin$s *3 depeculio obligari ait: non enim cum ipfis
impuberibus contrahitur, vt tutoris auctoritatem fpectes *^.
Idem adicit, pupillum non poffe feruo peculium conftituere,
nec tutoris auctoritate. .$.-4- In furiofi quoque curatorefg di-
oimus dandam de peculio actionem : nam et huius feruus pe-
culium habere poteft: non fi fuerit conceffum, vt habeft: íed
fi non fuerit prohibitum, ine habegt. $. 5. Si filiusfamilias,
vel feruus pro aliquo fideiufferigt, vel alias interuenerifft, vel
mandauerift, tractatum eft, an fit de peculio aCtio ? Et eft ve- :
rius, in feruo caufam fideiubendi vel mandandi fpectandam z
quam fententiam et Celfus libro(fexto;probat in feruo fideiuf-
fore. 9.Si igitur quafi interceffor feruus interuenerit, non rem
peculiarem agens, non obligabitur dominus depeculio. $.6. .. .
Iulianus quoque libro difódecimo Digeftorum fcribit, fi feruus //—//£
mandau;!;lit, NU creditori meo 75 folueretur, referre ait, quam N
caufam mandandi habuerit: fi pro creditore fuo folui manda- 4* A. m
uit, effe obligatum dominum de peculio: quod fi interceffo-L^- , —
ris officio functus fit, non obligati dominum de peculio. $. 7- L^« &* L. e..
Cui congruit, quod idem Iulianus fcribit:éfi a filio meo fide- L.
iufforem accepero, quidquid a fideiuffore accepero, id me nom
de in rem verfo, fed de peculio actionejmandati praeftaturum.
Idem accipias et in ferui fideiuffore. Idemque, fi alius miht
pro filio meo debitore foluiffet. Quod fi filius meus debitor
non fuiffet, exceptione| doli fideiufforem vfurum: 'et, fi fo!-
uiffet;/condi&turum fcribit. $. 8. 5i feraus, cum fe prï) li-
ero

LU M.

Hu /: '

IL GER. Poteft tamen dubitari, an Flor. adbnc fit fcriptum pro ad boc, nota
permutatione literarum 2 et 0, de qua videndi indices inícriptionum, Gud. ad
Pbaedr. L. 26. Lambin. ad Cicer. HJ. Pbiipp.4. DVK. — 2 Vulg. aliena. E R.
3 Hal. datur. GEB. — 4 Hal. addit a&;o. GEB. — 5 Hal. fit. GEBR. - 6 Flo-
rentiae eft domznumn. Sed re&e Taur. Etiam e fex MSS. duo tantum habent
dominum. BR. Nempe Otob. et Bynkersh. I. Reliqui Barb. Vat. IIT. S. Cruc.
Treuif. et Bynkersh. Il. GEB. 7 Ap. Hal. effe abcf'c.T(?EB. 8 Hal fa- /
cultasj. GEB. — . 9 Ap. Hal. fimt, abeft. Ge&. — 10 Hal. Eb. III. GEB. . 11
Vulgo tamem, abeft. Bm. — Etfi oftendi exemplis
tamen etiam dici pro tantum, tamen quia vox eadem mox fequitur, pro- /
12 Hal. fit, negocium gefiwm
15 Ap.
KHal.

poteft, i .
bo eorum fententiam, qui legunt tantum. DVK.

erit.GEB. — 13 Hal.et Vulg. deminas. BR. 14 Hal. fpectemus. G E.B.

Bbb2

L rn'cöæq(ö/«-

L J

)7 :
J —
DAT N
-'711'[ €/X'c',. b i
I L- *;'ll tm ^
E i- '-)f'—— j

le,- foya. CX
ELTIA.7 ^

^A * /
11 /enec wot-

i
L1l um

r |
rgjïmfw um

262

bero gererct, æïääiþromiferit T6, qujeritur, an de peculio actio
ex pgena compromiffi, quafi ex negotio gefto, danda fit, ficuti
traiecticiae pecuniae datur? Sed hoc et Nerpjfe filio et mihi
videtur verius, ex compromiffo ferui non dandam de peculio
aCtionem : quia-née, fi iudi&io condemnetur feruus, datur in
eum attio. $. 9. Sed fi filius fideiuffor, vel quafi interuentor
acceptus fit, an de peculio pátrem/obligat *7, quferitur? Et

.eft verá/Sabini et Caffii fententiarexiftimantium, femper obli-

gari patrem de peculio: et diftare in hoc a feruo. $. ro.
Quare df *5 ex compromiffo pater tenebitur. Et ita Papinia-
nus quoque libro zlóbo Qugeftionum fcribit: nec intereffe *?
ait, ex qua caufa -compron.nfemg : vtrum ex ea caufa, ex qua
potuit cum patre de peculio agére ??: an vero ex ea, ^* qua

non potuit, cum ex f'ipulatu pater conueniatur.gg. 1. Idem

fcribit, iudicati quoque patrem de peculio aCtione teneri.
Quod let ?? Marcellus putat, etiam eius 3&101115 nomine, ex
qua non potuit pater de peculio a&iot.lexä.patg: nam ficut in 2
ftipulatione contrahitur ^* cum filiof£ita iudicio contrahi:
proinde non originem iudicii fpeCtandam, fed ipfam iudicati
velu&obligationem. — Quare et[fijquafi defenfor condemnatus
dfit, idem putat. $. 12. Ex furtiua caufa ^? filio quidem fa-
milias condici poffe conftat: an vero in patrem, vel in domi-
num de peculio danda eft |?5)' quaeritur? Eteft verius, in quan-
tum locupletior dominus factus effet ^?, ex furto fatto actio-

nem de 'peäiliä clafidarg. Idem Labeo probat: quia iniquiffi-
mum eft, £f éx furto ferüi domihum locupletariimpune. Nam

et mïïa rerum amotarum a&ionem? '-li'.efami-lj«ag ï.lomine, in
id, quod ad patrem peruenit, competit a&m'zde peguho. $. 13.
Si filiusfamilias Duumuir PP//BIHO rem faluàim fore caueri non
curauit,ffPapinianus ilibro-ànórg-^*- Qugeftionum, de peculio
actionem competere ait. Nec quicquam |mutare arbitror, an
voluntate patris Decurio factusfit: quoniam rempublicam fal-
uam fore paterjobftrictus eft. &////. : !
IV. PourowxivsüibroiVII ?? adSabinum. Pxcyvy-
LII.? eft, non id, cuius feruus feorfüm a domino ráti närgï
habüerit 25, fed quod dominus ipfe feparaugfit, fàsasaa 32 fer-
ui rationeyf difcernens: nam cum ferui peculium totum. adi-
mere, vel augere, veljminuere dominus poffit, animaduerten-
dum eft, non qufd feruus, fed qufd dominus, conftituendi[fer-
uilis ;peculii!gratia fecerit. $. r. Sed hoc ita verum puto, fi
debitjo/feruum liberare voluit dominus: vt etiam ífi nuda vo-
luntate remiferit dominus quod debuerit ??, definat feruus
debitor effe: fi vero nomina/ita fecerit dominus, vt quafi de-
d Tom (
Hal qeo, abeft. GER. I6 Hal compromifit. GER.
GEB. 18 Vulgo et, abeft. B &.

17 Hal. obliget.
I9 Hal. nec interefl ait. GEB. — 20 Hal.
et Vulg. agz. BR. —— 21 Hal. et Vulg. praefigunt ex. Huic emendationi non
valde refifto. BR. ——Non ftatim admitto emendationem. — Nam non multum dis-
fimilis eft locutio ex eo tempore, quo ap. Catullum Carm. 36. DVK. — 22 Ap.
Hal. et, abeft. GEB. 23 Ap. Hal. is, abeft. GEB. — 24 Hal. contrabatur.
GEBR. 25 Hal et Vulg. inferunt a. £R. — 26 Vulg. addit a&io. BR. — Hal.
vt Flor. nifi quod loco eff.habeat fit. GER. 27 Hal.eff. GEB. — 28 Vulg.
libvo octauo, n R. 29 Hal. li. 1X. GER. 30 Vulg. Peculmum. BR. — 31
Hal, babuit. GER. 32. Taur. in Adnot. fumma ferui vationem . difcerneus.
fic n P. z veteri codi. (uum a ferui vatione difceruens. Eagdem ]eGtionem de-
prehendi in S. Cruc. fed ex correcione. — Bynkersh.: a ferui vatio-
"e difernens. — Quinque alii: fuam fubflantiam a ferui vatioue di[cernens,
quod a Vulg. admiifum. ^Otob. vocabulum fummia prorfus omifit. — Vat, L.
fummam . ferui vatione . difternens; fed poftea fuppletum faam, inferta infuper
raepofitione, vt fit : fammam fuam. ferui avatione difcermens. — Hal. feparauit iu
nbflantiam [eruo, [uum a ferui ratione diftermens. Ynclino in fententiam Tau-
rellii, p R. Hiti quinque fant: Barb. Vat, II. III. Treuif. Tadrin. IIL. GEB. 33
Hal, debuit. GEB. 54 Ap. Hal. et Vulg. rezera, abeft. BR. 35 Hal. et
Vulg. 420d, et mox iterum quod volente, BR. Hoc in loco quid, poni videtur
pro quod, vt Phaedrus IV. 19. Libitina ue quid detuo faciat lucrum, vbi Sciop-
pius hanc lectionem au&toritate Plauti tuetur, Dv&. /— 36 Hal. babuit, peculium
effe. GEB. 57 Hal. de, loco ex. GEB. 38 Hal quod. GEB. . 39 Go-
thofr. in nota: 4 peculiari. Nempe etiam Flor. vltima a. eft deleta fed re-
centius. inde tamen ita habent omnes editiones,
kersh. 1. Obf. «it.
B R.

Adde Dnk. ad Opufc. de Latin. Vet. ICt. p. 372. n. 8.
Etiam Hal. peculiavi. G ER. 40 Hal. inferit et, GEB, — 41 Hal pe-

DIGESTORVM LIB. XV. TIT. I

Florentinam defendit Byn-.

bitoreäy [gffegxäoüfaceret, icum-ire-yera) 3485debitor non -effet,
contra puto: re(enim, non ge.rbis, peculium augendum eft.
-2 Ex his apparet, non 3? feruus ignorante domino s« 4522
habuerit, peculii effe ?9, fed quïgl volente: alioquin et quod « -
fubripuit feruus domino, ifietpeculii :
$—3:-Sed faepe fit, vt ignorante domino, incipiat minui ferui(fe 9t
peculium: velutf cum ggägfï;um domino dat feruus, aut furtum
facit. $. 4. Si opem ferente fergo,móo, furtum mihi feceris,
id ex ?* peculio deduc umä quo ?? minus ob rem füb-
: p fU OX ; : ^ ; P
reptam confequi poffjra. ^ ^$. 5. Si Jere alieno dominico exlfau-
riatur peculium ferui, res tamen in cauía peculiarja 3? ma- of
neft: nam ^4? fi aut feruo donaffet debitum dominus, aut;no-
mine ferui alius domino intuliffet, peculium füpplétur, nec]eft J 44 ene.
mous conceffione domini opus. $. 6. Non folum id in pecu- !
lip ^* vicariorum ponendum eft, cuius rei a domino, fed etiam
id, cuius ab eo, cuius in peculio fint *?, feorfuüm rationem
habe;fnt. ( d
V. VrPriANvs libro XXIX.-ad-Edictum.. D&gr»osr-
TI nomine, pater vel dominus dumtaxat de peculio conueni-
untur, et f quid.2? dolo malo eorum captus fum. $. 1. Sed
etfi precarib res filiofamilias vel feruo data fit, dumtaxat de
peculio patef/dominusee obligaytu£ ^*]| q. 2. Si filitisfazai- rzex'. i
lias.iusiurandum detulerit, et iuratum fit, de peculio (dandzeft )ngfu(mg
aCtio, quafi contractum fit. Sedin feruo diuerfum eft. $ 3 17
Peculium diétum eft, quafi pufilla pecunia, fiue patrimonium — . —
pufillum. $. 4. Peculium autem (l'uberouidem ficidefinit^5, »44£
vt Celfus libro fexto/Digeftorum jrefert quod feruus domini r52
permiffu; feparatum a rationibus dominicis habet, deductolin- /2//^i
de)fi quid|dorhino/ debetur. 7, £35ee. — . ,., —— J ov
Wercclt VI. |CELS v sibro]Vf. Digeftorum. DzfFrN1Ti10 49 .
peculii, quam (Tubero) e&pofuit, vt Labeo ait, ad vicariorum /—^ 9^*
peculia non pertinet. Quod falfüm eft: nam eo ipfo, quod

L&m.

dominus feruo peculium conftituit, 'ey/dni' vicario ^7? confti-

tuilfe exfftimandus eft. :
. VII. VzeriAwNvstlibro-XXIX.-ad-EdiCctum.. Qvaw
Tuberonis fententiam et ipfe Celfus probat. .$.-r. Et adicit,
pupillum vel furiofum conftituere quidem peculium feruo non
pofle: verum ante conftitutum, id eft ^* ante furorem, vel a
patre pupilli, non adimetur *? ex his caufis. Quae fententia
vera eft, et congruit cum eo, quod Marcellus apud lulianum — — —
notans g?-ci(, poffe fieri, vt'éx/dominis feruus peculium ha- ] (tdueéus,
begt apud alterum ^?, |; alterum]non: vt puta fi alter ex/ ) ó*-
fdominis furiofus fit, veI pupillus : i, vt quidamy. jgggïïpptant,
5 L-JJWJMQLR f& , o : /Zm/f/» (^i»—?4u6p.t —Ppeculum
culium. GEB. 42 Hal. funt, et in fine babent. GER. 43 Hal. quis, et
paulo poft captus fit. GEB. — Forte fj quid hic exponi poffet, fi qua inve. . Vlaut.
Mofleil. 1. 3. 30. quin mone quaefo, fi quid erro. — Adde IHI. 3. 19. et L. 56.
b. t. et L. 1. $. 42. iufra Depofiti. DVk. 44 Hal. obligatar. G EB. 45
Hal. definiuit. GER. 46 Hal, Defiuitionem, omifío fequenti vt, et in fine:
pertinere, loco pertiuet. G E. 47 Hal «arüs. GEB. 48 Hal. inferit
vel. GER. 49 Hal. uo» adimi. GEE, 50 Flor. erat fcriptum initio: vt
ex dominis apud. alterum non, et figno poft : dominis, pofito, in margine fupple-
tum eft: feruug peculium babéat, nihil praeterea. — Ergo apzud alterum, quod íequi-
tur, et recte a Taur. infertum eft, parenthefi omnino includendum erat, vt con-
ftaret, ea Florentiae non adeíffe. — Idet etiam in Adnot. peculium babeat apud alte-
vHi, apud alterum mon. fic quidem vecte in vetevibus snauufcriptis. | Im Pandedlis
autem [emeltantum illae dicliones apud alterin.. Miror Taurell. fuo more maiufculis /
literis non effe víum indicandae geminationis caufa. — Hal. transpofitione vtitur : [ |
vt apud alterum ex dominis feruus peculium babeat, apud. alterum "on. — Supple-|'
mentum cilhud/ I re gb initio Barb. et Bynkersh. L4ex fuppletione tres alii,
In Otot abeft vnum: apzd alterum. — 1n 'Treuif. in hunc modum re-
dundat : 'apud alterum feruus peculium habeat, apud alterum. apud. alterum. nou.
BR. 'Fres/illi Vat. I. II. et S. Cruc. ,qui De cetero ego
Taurelliutn in exprimenda geminatione confueta figna hic non . vfüurpaffe, neuti-
quam pfiror: miror potius Brenkmannum non animaduertiffe, Taurellio non
fuiffe integrum, voces: apad alterum, priores, parenthefi, fupplementi apud eum
indigi, includere, et fimul maioribus literis, voces iítas poíteriores geminandas
effé, indicare. Si fuppleas iftas voces, nihil geminandum cít: fin geminandas
efle credis, fupplemento nihil opus eft. — Et forte haec ipfa dubitatio Taurcllio,
t ab vtroque abftineret, perfuafit. — Sed et alias habuifle potuit Vir fummae in-

duftriae

quod non eft verum. | J« a,

] £ 8^ W L.

j

l

m

fio
: a/;'.fï, 2
peculium feruus; habere non poteft **, nifi concedente domi-

L ORE a Ego autem puto, non effe opus concedi peculium|a do-
FR ^* "^* syino feruumy habere, ,fed non adimi, vt habeft. €. Alia caufa
l P. : . LE LJ * * . : o " . ;
i . eft peculii liberae adminiftrationss: nam hàec ?? fpecialiter

. concedendá;jeft.

MO AE .2. Scire autem non vtique fingulag/res
» ,,:f Z(Z/,W: debet 5?, fed 'ää?:" &sgooy) ^^. Et in hälcqfententïamäþ/om—
vmaP ioate "^. ponius inclinat. $. 3. Pupillum autem, tàt filium, quam fer-
"O — jayum, peculium habere poffe,, Pedius libro quintodécimo fcri-
nax6 7 P. V:c- cum i& 55 hoc, inquif, totum ex domini conftituti
Eu 5 M : ; inquit, j onititutione
j P pendeat. Ergo et fi furere cdeperit feruus, vel filiusfretine-
buntpeculium. — $. 4. In peculió/autem res effe poffunt omnes,
iétimobiles, -et-felt: vicarios quoque in peculium poteft |habe-
L. 3/^. rejet vicariorum peculium: hoc amplius, et nomina debito-
rum. $. 5. Sed et fi quid furti aCtione [feruo deberetur *9,
r 9s Vel alia actionejin peculium computabitur 27 : hereditas quo-
que et legatum, vt Labeo ait.(j1S. 6) Sed jet/id quod dominus
fibi *5 debet, in peculium habebit: fi forte in domini ratio-
nem ?? impendit, et dominus eij'debitor manere voluit: aut

fi debitorem eius dominus conuenit: quare fi forte ex ferui .

m $p , i. emptione euictionis nomine, duplum dominus exegit, in pe-
culium ferui erit conuerfum: nifi forte dominusfeo propofito
fuit, vt nollet hoc effein peculiüm ferui. $. 7. Sed et fi quid
. . 945 4c . «s . :
lei conferuus,debet, yeriti peculii, fi modo ille habe;w 99 pecu-
.. lium, velprout,9* habebit. 7! [- -| //teede . m of p
p VIII. PAvrvsii R3 inum.. |NJON STA-
L.9 ^^ TIM,quod dominus voluit ex re,fua peculii effe, peculium
fecit: fed (i tradidit, aut cum apud eum effef, pro tradito ha-
buit: defiderat enim res naturalem dationem 9?., Contra au-

tem, fimul atque noluit peculium ferui, definit péculium

effe. . ,
IX. VrrraANvstlibro-XXIX.-ad-Edictum- SrEp sri

J4c/ damnum feruo| dominus dederit, in peculium 9* hoc;Hón,im-

Mi- H
li
Ls
ul

d

Jf

putabitur *?, non magis, quam fi fuübripuerit. |$. 1. Plane fi -

L J2ewiconferuus dedit 9* damfium, vel fubiæp it] in peculium vide-
L'j:,ïu tur habqri. Et ita Pomponiuslibro Yndécimo. ?* fcribit: nam
et fi qqld dominus ab eo, qui rem pge&l—æa-feæ fuþrl uäg,- cgä
confecutus eft, vel confequi poteft, in peculium efle im-
putandum, Neratius ilibro-fecündo- Refponforum fcribit. $.2.
Pep'uliumä? autem deducto, quod domino debetur, compu-
4 tgpdum Taitz] /70, quia praeueniffe dominus, et!cujt'üï feruo fuoj.
[an egiffe creditur. $. 3. Huic definitioni Seruius adiecit, et fi
'!t * E " " v CCOPTR . 69V i
L quid his dlebeatur,/ qui funt in eius pote&ate:Lä'ucnlargj hoc
quoque dorüino déberi nemo ambigit. $. 4. Prgeterea id etiam
deducetur, quod his perfonis debetur, qude funt in tutela vel
cura domini, vel patris: vel quorum negotia adminiftrafít :
dummodo dolo careant, quoniam et fi per dolum peculium vel
iademerint vel Afíminuerint "*, tenentur: nam ]'2£fi femper
bc»:eu---—-——- T -t

duftriae et fagacitatis rationes, ob quas hunc locum neutro figno onerare pla-
cuit, Forte a parenthefi ideo abftinuit, quod ifta verba: apad alterum, priora,
non fuppleuerit ipfe, fed fuppletas dudum in veteribus manufícriptis repererit,
ideoque fatius fuerit eidem vifum, idem in Adnotatis monere. — Sed et, pa-
renthefi plane neglecta, maioribus literis vti, et,' geminandum effe 72: apud al-
terum, Flor. fcriptum ita affeuerare, plura forte vetuere. — Geminationes reliquae,
fi non omnes, pleraeque tamen ita funt comparatae, vt inconcinnitas lectionis
. repetitionem literarum íyllabarumque quafi imperet. Duarum vocum integra-
rum geminandarum exemplum fimile me obferuaffe non memini. Forte et Tau-
rellio in mentem venit, nihil hic negle&u geminationis, fed ofcitantia defcri-
bentium effe peccatum. — Facile enim fieri potuit, vt in Codice, quem delcripfit
librarius Florentinus, prius illud: a4 alterum, verfum finierit, librarius autem
Florentinus, cum in altero veríu reperiret: apud alterum mon, priora duo verba
fe iam fcripfiffe exiftimans, a'tertia voce ; 09 fcriptionem fuam inceperit; fane
illi, qui in margine ifta: feruus peculium babeat, non aeque reliqua: apud alte-
vuii, fappleuit, fimile quid accidiffe videtur. Forte etiam Taurellio vifum, ha-
bere tamen Florentinam literam, vocibus: apud alterum, nec fuppletis, nec ge-
minatis, fenfum minus commodum, non tamen plane nullum: fi ex dominis fer-
us peculium babeat, (puta vnum apud vnum,) apad alterum Cex dominis, repe-
tendo 473 vo? xow?v) mow. GEB. — 51 Hal. Sunt quidam, inquit, qui putaut, pecu-
ium ferumn. babere mou. poffe. et in margine: alias, fi vt quidatm (imquit) p. pec- |

DIGESTORVM. LIB.;3V. FIIL L

hitur.

| quod mihi debetur.

263
VLOQNPMECET :
praeuenire dominus et agere videtur, cur non dicatur etiam
hoc nomine eum fecum egifie, quo nomine ?? vel tutelge, vel
negotiorum geftorum, vel vtili actionetenebitur ? Nam, vt ele-
ganter Pedius ait, ideo hoc minus in peculio eft, quod domi-
no vel patri debetur, quoniam non eft verifimile, dominum id
concedere feruo in peculium habere, quod fibi debetur. Sane
cum ex ceteris caufis ipfüm a femetipfo exegiffejdicimus; qui 47 -)
negotia vel tutelam gerät 7* cur non etiam in fpeöi? pecu- , ;
liari exegerit, quodjexigi debuit? Defendendum 7 ieitur| £ 7* . -
erit, quafi fibi eum foluere] cum quis agere de peculio cona- .| 46 Z
$. 5. Sed.e& creditor ferui, qui heres exjtitit domino
eius, deducit de peculio, quod fibi debetur, fi cótjueniatur 79: z ex ec«a , £.
fiue libertatem feruus acceperit, fiue non. 1Ídemque et fi le-
gatus fit[püre/feruus : nam quafi praáeuenerit, et ipfe fecum ??
egerit, fic deducet, quod fibi debetur|7: licet/hullo momen-] , //. L cen o
to dominium in manumiffo, vel legato pure habuerit, Etita ljecem
Iulianus libro duodé&imo fcribit. Certe fi fub condi&ione fer-
uus libertatem acceperit, minus dubitahtet Tulianus ZXeodem pe Dd i
loco fcribit, heredem deducere: dominus enim fa&tus eft. — Ad, Z« 9e
defenfionem fententiae fuae Tulianus etiaji illud adfert,| quod 2 £ $s emim
fi ei, qui poft mortem ferui, vel filii intra annum potuit con- J C o.)
ueniri de peculio, hefés eXftiterd" 59, procul dubio deducam, [-gendcm [ T
ini ( $. 6. Siue autem ex contractu qzüid dó. 4-9«e
mino debeat,?*, fiue ex rationum reliquis, deducet dominus.
Sed et fi ex delicto ei debeaWputa ob furtum, quod fecit,
geque deducetur. Sed eft quéeftionis, vtrum ipfa furti gefti- oX — [ex ^s -
matio,EcïePc, id ??a folum, quod domino abeft,|jan veró)tan- - .. p
tum, quantum fi alienus feruus;commififfet 9?5, id eft, cum furti ",Z-/: EW
pfenis ? Sed prior fententia verior eft, vt ipfa furti geämaïä L Y antwe ) Z
ifola,deducatur. $. 7. Siipfe feruus fefe vulneraüit 9 , non 4wweméro, — [
debet hoc damhum deducere: non magis, quam fijfe occide- I-PAXTC : w
rit, vel praecipitauerit: licet enim fetiam. ?^ feruis naturali- La fee joro / Djb Qu

— -däjff'*u f*:

[ *
U/w;-iv**ä €., -34.-;

ter in füum corpus jffeuire, Sed4fi a fe vulneratum feruum g 7
. « . r » *t"'
dominus curauerit, fumptutím nomine debitorem eum domino rca v m
pute. effe&tum : quamquam fi gegrum -eus curaffet, rem fuam " — (

potius egiffet. ; $. 8. Item deducetur de peculio, ffi quid/ domi--L ?^ a. ii
nus ferui nomine obligatus eft, Xut praeftitit obligatus: jita 5, 12552 — '
fi quid ei creditum eft iuffu domini: nam hoc deducendum, , /*5... .
Iulianus dibro duódecimo-59-Digeftorum. fcribit. Sed hoc ita
demum verum puto,|fijnon in rem domini, vel patris, quod ac-
ceptum eft, peruenit: alioquin fecum debebit compenfare.
Sed et fi pro feruo fideiuffétit, deducendum Iulianus libre-d£&o-
decimo . Digefterum fcribit. Marcellus autem in vtroquej*Y, jf?&f(,/
fi nondum quicquam domino abfit, melius effe ait, praeftare -
creditori, vt caueat ille $9?, refufürum fe, fi quid praeftiterit
dominus hoc nomine conuentus, quam ab initio deduci: vt

medii temporis interufurium)magis creditor confequatur. Sed
pupvswo n r REU fi

feruus b. m. potefl. GER. 52, Ap. Hal. baec, abeft. GER. 55 Hal. addit: '
ex meceffitate. Vulg. amplius: domnusex meceffitate.BR. — 54 ld eft, pznguins.
Hal. vertit: per saiores groffioresque partes.' GEB. 55 Ap. Hal. et Vulgo
iu, abeft. BR. — Mihi videtur natum ex finali s. DVK. — 56 Hal. debetur. GE B.
57 Yaur. computaVitur. GEBR. 58 Vulg. feruo. B R. — Hal. verbis transpofi-
tis debet, fibi. GEB. 59 Hal. vationes. GE B. 6o Hal. babet, et Flor. quo-
que litera a deleta. BR. 61 Ap. Hal. et Vulg. prout, abeft. BR. — 62, Hal.
lib. XVII. GEB. — 63 Hal. in margine: alias, traditionem. GEB. — 64 Hal.
dederit in peculio. G E. 65 'Taur. zmputaVitur. Xial computabitur. GEB.
66 Hal. dederit, et mox fubripuerit. GEB. — G7 Hal. vicefimo fecundo. Vulg.
duodecimo. BR. 68 Ap. Hal. et Vulg. e, abeft. llle etiam hic habet com-
putaudum. BR. 69 In Vulg. eft L. Peculium tefte Contio. BR. 7o Hal.
efl. GEB. 71 Hal. minueriut. GE B. — 72 Vulg. inferit et, BR. — 73 Ap.
Hal. zomine, abeft. GEB. 74 Hal. gerit. GEB. — 75 Taur. defEN Dum.
GE B. Z6 Ap. Hal. fi conueniatur, abfunt. GER. 71 Hal. cum feruo, lo-
co fecum. GEB. — 78 Hic Hal. habet fupra eiectum : fi conueniatur, íed et Vulg.
hic repetit. ER. — 79 Hal.minus dubitatur,et Iuliauus. |Vulg.minus dubitatur.
luliamus emim.BR. — goHalexfliterim. GEE. — $1 Hal.et Vulg. hic et mox ite-
rum : debeataur, loco debeat. B R. 82a Áp. Hal. id,abeft. GE B. — 825 Flor. com-
miffjffet. GER. $83Hal.vuluerauerit. GEB. 84 Ap. Hal. etiam,abeft.GEB. 85
Halinferitet. GE&&. . 86 Vulg. b X XV. BR. 87 Vulg. addit cafu. B R. 8811;;;)1;
a

Bbbs3

V ,

264 — : DIGESTORVM LIB. XV..TIT. L
v elfi de peculio/conuentus dominus,43 ? condemhatus eft, debe- | probandum, fi tantum fuit in peculio, cum venderet, vt fätïs,.
| . bit de ?? fequenti a&fione de peculio/deduci ?* : cdepit enim | facere debito dominus poffit *: ceterum, fi poftea quid(ácces- " n
L ereódior cradtir dominus .xel pater iudicati teneri: nam et fi quid/ferui nomi- | fit, cgndiionibus d..ebligl exiftentibus, quod dominus non di- 5626 -
P . c)tY — ne non condemhatus praeftitiffet(creditori) etfdih hoc deduceret] | ftrax contra erit dicendum. . $. 8. Idem fcribit, fi quis fer- ]
: Jd.—me(æetuïejklw X.hGarvs,;dibro IX. ?7 ad Ediétum prouineiale. S1 uum, icürus|nomine de pecgho habebat a&lopem, comparaigfiþg,
| vEÉRO adhuc in fufpenfo eft prius-iudiCcium de peculio, et ex | an poffit deducere,.qg'od fibi debetur *, quonian aduerfus yen- !
, , pofteriore iudidio res iudicaretur ??, nullo modo debet prio- ! ditorem habeft a&wnem de peculio ? Et recte ait, poffe : nam [
L'éyr? ,^ vis iudicii ratio haberi in pofteriorencondemhhationez;quia in | et quigäs alius poteft eligere, vtrum cum emptore, an cum ven- 4:955-'7:;&./7
| LZ

eft, i non hoc aliunde confequi potuit. &-z. Denique [ulianus
fcribit, venditorem, qui feruum cum peculio vendidit, fi de pecu-
lio conueniatur, non debere deducere, quodfibi debetur: potuit
P o - jenim/hoc ex ratione peculii detrahere, et nunc condicere quafi
j ii indebitum: quoniam non eftin peculio, quod &emine debe-
tur: poteft, iuquit, etiam ex vendito agere. Quod ita erit
Hal. ile, abeft. GEx. 89 Hal. praefigit et. GEB. 90 Forte de redun-
dat, quod haec fyllaba totiens adeft in proximo. Hal. debet im fequente.
E fex codicibus vnus Treuif; habet zz, ceteri vt eft Flor. Barb. habebat e, ex quo
fa&tum de. BR. — Ceteri funt Otob. Vat. III. S. Cruc. Bynkersh. II. immo et I.
apud quem tamen proxima de peculio, abfunt. Sed et Bynkersh. IL. habet: de-
Ibebat et de fequenti etc. GEB. 91 Hic Hal. in parenthefi addit: ( fed fi
alius de peculio egit et vicit, oportet deduci) et in margine notat: baec im pleris-
ique anti. cod. defumt. GEB.. — 92 Hal. li. VIII. GEB. 93 Hal, zudica-
dur. GEB. 94 Hal. dediderit. G EB. 95 Hal. repromiferit. GEB. — 96
Hal. expromiferit. GEE. 97 Hal domino. GEB. . 98 Hal. funt. GEx.
99 Hal. deduclione, et etiam Flor. finalis z; deleta, fed recenter. BR. IOO
Accurfius haelitauit, an Zz debitum fint duae voces. Ruffardus, hoc perfpicue
confirmare Florentinam. — De Taurellii editione hoc verum eft. Sed Florentiae
omnia continua ferie funt fcripta. Editiones habent pro vna voce, quod non

XVII. VL.PerANvsdibroXXIX.adSabinume Sr sxn- p

vvs meusordinarius vicarios habejt, id, quod vicarii mihi de-
bent, an deducam ex peculio ferui ordinarii ? Et prima illa quae- -
ftio eft, an haec peculia in peculio ferui ordinarii computentur ?
Et Proculus, et Atilicinus exiftimant, ficut ipfi vicarii funt in
peculio, ita etiam peculia eorum: et id quidem, quod smihi-
af dominus

fte x Q, i.
videtur probandum. BR. — lta et Hal. zudebitum. GEB. 1 Hal. etiam, loco,
autem. GEB. 2 Hal. addit digeflorum. GERB. 3 Vulg. peculio. BR
Hal. in peculium babuiffet. GEB. 4 Hal. inferit eo. GE z. 5 Hal. in-
ferit bic. GEB. 6 Ap. Hal. et, abeft. GER. 7 Hal. poffet. GE B. 8
Hal. debeatur. GER. 9 Hal. agere velit. GEB. Qui agere vel;t, rchnunt,
nugas agunt. Verba quaedam interdum poni fine effe&u, ita vt exponenda
fint per volo, debeo, notum eft. Liuius XXIII. 19. pugnaudum antem effe, fi
palam frumenutum. importaret, videbat, i. e. importare vellet. Idem XXV. 35.
fi viretnerent, id eft retinere vellent. Sueton. Otb. 9. ita vtitur voce fubirent.
Flor. JJ. :$. :2. voce ruerent. Non diffimilia notant Cafaub. ad Suetom.
Iul 29. Noodt. III. Probab. 11. 14. DVK. IO Hal. inferit poffe. GE B.
11 Hal. praefigit fed. GEB. — 12, Hal. et Vulg. inferunt digeflorum.BR. — 13
Hal. debetur. GER. I4 Hal. Sed et fi. Vulg. Et fi. B'R. 15 Hal. fint.
GERB. . 16 Hal dicitu. GE B. — 17 Hal. et Vulg. earmns. — Sed et Flor. ita
! fub-

Ja€ione de peculio occupantis melior eft condicio. Occupare | ditoreageret ?. Huncigitur eligere "? ipro aCtionej dedu&tio- «2 À
autem videtur, mÓn) qui prior litem. conteftatus eft, fed qui | nem. . Nec video, quid ha*t()fe creditores, quod queranturz sz,»» guod s.
prior ad fententiam iudicis peruenit. : »|cum pofünt ipfi venditorem/ conuenire, fi quíd forte putant
[Jon. .. XL jV rP 1 AN v s llibeo-XXIX-- ad Edictum, Sr wo-|effe in peculio, $. 9. Non folum autem, quod eidebetur,qui ,. s
XALI iudicio conuentus dominus, litis &éftimationem .obgg- conuenitur, deducendum eü:xy.eggmetlgm 1qæd.fom.o Pillllsjde-:"7 :
L lum f 6u Jlérit, de peculio deducendum eft: quód. fi noxae,dederit ?*, | betur. Etitalulianuslibro duoäegmg/þ1ge&or.um fcribit: nam
—— 7 c»m beóct, nkhil eft deducendum. $. 1. Sed et fi qmyl' dominus folutu- qua rationein folidum alte.ruter conuenitur, pari raï:;one deduce-
: rum fe ferui nomine repromifit ?5, deduci oportebit: quem- ! reeüim oportet, quodalteri deb&tur. Quáe fententia recepta eft. »
.admodum fi quid domino feruus pro debitore expromiferat ?*. .. KXIl. IvriawvsHibroXIE-Digeftorum. QvraA noc. pl
du Idem eft et fi pro libertate quid/tlomino expromifit, quafi de- | cafu etiam cum eo agi poteft, penes quem peculium n on i
pte, /L1, — bitor dominórfit effe&tus: fed ita demum, fi manumiffo eo/aga- XIII. V LPIANVS dibro XXIX. adEdi&um, ,SE b 1Xf :
^. 1524 Eüfs $2« oed/fiadebitore dominico»feruus exegerit, an ()i((')'-- emptoreg et VendltOI:emVer-a non eft: item in fructuario, et .U
.,,;:',",;ï"ïïf mini 24 debitorem fe fecerit, quaeritur ? EtTulianus libro duo- | proprietario, et ceteris, qui non funt focii, ** etXIi.n domino, - /'ïl['
decirïöï)ige&orum, non aliter dominum dedu&uru.m ait:, quam eïbqn le fidei emptore? nam etI.u.lianus Bf o Mwm 12 l;,f.,,,ï;: 4 ? i
fi ratum habuiffet, quod exactum eft. Eadem et in filiofami- | fcribit, neutrum jhprum deducere id, quod alteri deläetur. L so r
lias dicenda erunt ?3. — Et puto veram Iuliani fententiam : na- |4/2444 XIValvriANvS MFOEE.ID Digeftorum. I$rew cum - r
turalia énim debitaä)e&amus in peculii deductionem 99.: eft | teftamento, praefenti die feruus liber effe iuffus ecfc, cum omni- |
"u autem natura gequum, liberari filium vel feruum obligatione, | bus heredibus de peculio agendum e(t: nec quiS$quam eorum n
| L^t eo quod in debitum 7?? vidéur exegiffe. $. 5. Eftautem * | amplius deducet, quam quod ipfi debeatur *?. $. r. Item cum | [
quaeftionis, an id, gnqd dominus fezlhe.l dädgä*t, cum conue- | feruus viuo domiqo mortuus eft, ä,ema&g dominuls*intr.a annum d'iden. xw
| niretur, rurfus, fijconueniatur de peculio, jeximere debeat: an | plures heredes rehqu/l,—ä, et de peculio actio, et Hedu&homs ijus | L
||"posemins )c5c 9 vergNeluti folutum ei videatur, femel facta deduCtione ? Et ggindyfur. 2 P £ | *
— *7«77. | — Neratius et Nerua putant, item Tulianus libro du 'degimg.z us XV.(V LPIYANVSllibro-XXIX.-ad Edictum. |Sep !^ 4
fcribit, fi quidem abftulit hoc de peculio, non debere deduci: | sx duo fint bonge, friedei poffeffores, adhuc dicendum erit, neu-
, fuvero eandem pofitionem peculii reliqui£, debere eurt' dedu- | trum plus dedukturüm, quam quod fibi debetur. Idemque et
-- — cere.(AS. 4) Denique fcribit, fi feruus vicarium quinque va- | fi duo fünto T5 fructuarii: quia nullam inter fe habent focieta- m
lentem in peculiimi? -habui& et domino quitique deberet, pro | tem.e Idefüjdicétug * interdum et in fociis, fi forte feparata K
quibus vicarium dominus deduxilfet, et mortuo poftea vicario | apud fe peculimahabeft, vt alter alterius peculii nomine non — : :
! fucék VUe s alium eiusdem pretii feruus f:üm.parauerät, non de;[jn re.doml— Conueniäur: ceterum Íi commune ütPQCUHUm, et in folidum del . '
| | riwx:?m'agüq ni effe debitorem, quafyvicarius ille .domu.lo.deceiïgää Ínifi for- | conuenigntur, et deduc&ur, quod vtrique debetur. —Ja, .L d- »e, LYW.e. -
3 F3; - u ,,, te, cum eum feruo ademiflet, et fibi foluiffet, tunc deceflerit Lddor. X iIvrramwvs ibroKXIl Digeftorumm — Ovrs er-
E — 7 $. 5. Idem re&e ait, fi cum. vicarius valeret detem, dominus | go cafus eft, quo peculium ferui communis ad alterum ex do-
"' E;lïïwï . conuentus de peculio, iquinque pro ^ feruo praeftitiffet, quo- | minis folum pertineat? In primis, fi quig"ï? i partem dimi-
| Ji-& €, . niam quinque ipfi debebantur: mox 5nycar,1u.s .deoceiilfiet, ad- | diam Vend1der1.t, nec Pecu.hum ei c,or.lceiïemt. Deinde, fi quis.
L2j X2 — uerfus alium agentem de peculio, décem dominümy deductu- | ferno communi pecuniam, vel res aliquas ea mente dederit, vt TA
: rum, quia et ? in eo, quod iam pro eo foluit, debitorem fer- | proprietatem eQrum ** retineret, adminiftrationem autem fer- : :
uf üb'f'fecþ it. Qugefententia vera eft : nifi feruo ader?'ä?ica- uo concederet. Marcellus notat: eftjgtiemjille jcafus) fi alter £t a.
rium, vt fibifolueret. $.6. Quodautem deduci debere diximus | ademerit: vel fi omni quidem modo concefferit dominus : fedi«l
id,quod debetur ei, qui de peculio conuenitur, ita accipiendum ün nominibugerit conceffio. Vr mmhug, ACnd ao Mlorane , P of *44,

DIGESTORVM L

dominus eorum, id eft, ordiriàrius feruus debet, etiam ex *?
lare, peculio eorum detrahgtur: id vero, quod ipfi-vicarii debent,
dumtaxat ex ipforum peculio: fed et fi quid non mihi, fed or-
dinario feruo debent, deducetur de peculio eorum, quafi confer-
nodebitum: id vero, quod ipfif/debet ordinarius feruus, non de-
ducetur de peculio ordinarii ferui: quia peculium eorum(in pe-
r äaf/? culio ipfius eft. EtitaSeruius refpondit. Sed peculium eorumjau-

TM

D
MOH

Iä*/n"am

TM geþfïtur, vtopinor, quemadmodum fi dominus feruo fae debeat.
) LA fp 6 PT XVIII. PaAvrvs di M2 io: Cvi
"j cowsEQvENSs eft, vt fi Sticho peculium fuum legatum fit,
isque ex teftamento agitu2?, [non aliter cogetur| $. id, quod
i vicarius eius teftatori debet, relinquere, nifi às;]jid eftj??, vi-
? carius, peculium habefft, 76 z tb ! :
. XIX. VLPIANVSW ' , Hiwc
qujgeritur, fi ordinarii ferui nomine actum fit de peculio, an-
L . [agi poflit et; vicariorum ? Etputononpoffe. Sed ?? fiaCtum
JucxjAaM. Tib de peculio/vicarii, agi poterit et de peculio ordinarii. $. r.
Poteft effe apud me duplicis iuris peculium : vtputij?^ fer-
uus eft dotalis, poteft habere peculium, quod ad me refpiciat:
L* poteft et quodfád/ mulierem. Nam quod exre mariti uf(efït,
J at velex operig fuis, id &á(maritum pertinet: etideo fii refpectu
". ^ Qat, mariti heres fit inftitutus, vel ei legatum datum, id eum non
" *a'",.gz;w" debere reftituere, Pomponius fcribit. 25r-igitur |mecum aga-
: "^ turex eocontractu,Zqui;ad me refpicit, vtrum omne deducam,
-U*fLu quedquod ?? debetur mihi,fme &X mfà cáüfa, fiualexiea, qude
dpe/gua,, ad vxorem refpicit, an vero feparamus caufas, quafi in dua-
| "- bu? Pää?? t ätya e mhääd ä?ütqr pectetur? vtf |
hm —— ^. qquiderfjexX 6o id'hgátür, qdo &i anulie t/id de-
us ducmm, quod ex eo contract& debeatur? |li ex eo contfactuj

J"?WVZ;MWG refpicit, meum deducam? Qujte qujeftio dilucidius
Éu eft in fru&ctuario trattata, ytrum ex eo demum contractu poteft
de peculio conueniri, qud,cf)ad fe pertinet, an ex omni? Et
Marcellus etiam fruéctuarium teneri fcribit, et ex omni contra-
€u: eum enim, qui contrahit, totum ferui peculium, veluf pa-
T trimonium, intuítum. Certe illud admittendum omni modo di-
cif, vt priore conuento, ad quem *.res-* refpicit, in fuper-
. fluum is, cuiiqudefitum non eft, conueniatur. Quze fententia
UK | probabilior eft, et a Papiniano probatur. . Quod et in duobus
| bonde fidei emptoribus erit dicendum. Sedjin marito melius
eft dicere, fimpliciter eum;de peculioteneri. Sin autem ma-
ritus huiusmodi ferui nomine, aliquid praeftiterit, an aduerfus
. mulierem agentem dotis nomine deducere id poffit? Et ait,
fi id, quod creditori praeftitum eft, ad vtriusque generis pe-
culium pertinebit, pro rata vtrique, peculio decedere ^* de-
bere. Ex quo intellggi poteft, fiád/alterum peculium contra-
&us pertinebit, modo foli vxori detrahi, modo non detrahi, fi
ad id peculium pertinnit contractus, quod apud maritum refe-
dit. $. 2. Interdum et ipfi fructuario aduerfüs dominum da-
tur actio de peculio: vtputa fi apud eum ?? habeat peculium,
apud ipfin véro aut nkiil, aut minus, quam fructuario debe--
tur. Ídem etiam cofitfa(dueniet: quamuis in duobus dominis

Jj
fü
2

R: :
ch"ï LU

fufflcift pro fo&io, vel communi diuidundo a&io.
XX, PAvrvs ll 9.

. dictum; NaAM IN-
TER fe dgere fócii de peculio non poffunt. |
I$ Hal. de, loco ex. GEB. — 19 Hal. li. IIT. GE.
20 Hal. agat. GEB. 21 Hal cogatur. GEB. — 22, Ap. Hal. id ef?, abeft.
GER. 23 Hal. licet, loco fed. GEB. — 24 Hal. inferit fí. GEB. — 25 Flor.
erat quod debetur mibi. Deleta literao tenuiter admodum, fuperfcripta eft exi-
lis z et alterum 4uid, vtrumque antique. Taur. tamen 440d4520d practulit. Edi-
| tiones habent 2uidquid. Septem codices, quos contuli, 440d. S. Cruc. habebat
quamquod, fed: quam deletum eft. BR.— Etiam Hal. quidquid mibi debetur. Se-
prem codices funt: Barb. Otob. Vat. TIL. Treuif. Bynkersh. I. et II et S. Cruc.
vt didum. GEP. — 26 Vulg. pro vata vtrumque de peculio deducere debere, BR.
27 Vulg. ewudem.BR. — 28 Vulg. boc im peculium.BR. — 29 Taur. inpntaVit.

fubantique factum. B R.

'GEB. 30 Flor. ufaiperet anifefto errore. Sed iam emendate ha-
bent quinque MSS./ïk PJW Treuif. Bynkersh. L. et II.. Sed S. Cruc.
fufpicetur. GEB. ' 31 Hal. foluerit. GEB.

32 Vulg.44od. BR. — $3 Hal

foluit.

L GER

IB. XV. TIT. L 26s
XXIL VrPiANvSsUüibroXXIX. ad Edi£ftum, 'SvwMA

cum ratione etiam hocjpeculió ^8 Praetor imputabit ??, quod g

dolo malo domini factum eft, quo minus in peculig effet. Sedjger — 14
dolum malum accipere debemus, fi ei ademit peculium. Sed x
-ee Íi eum intricare peculium in necem creditorum paflus eft !
Mela fcribit, dolo malo eius fattum. , Sed et fi quis, cum fu. L r "T
xä'glcargur 79 alium fecum acturum, jalio peculium&tnertat, do- r,;-,,.wyaï""' meow
o |nónjcaret. Sed fialii foluit ?*, non dubito de hgöfæj—g)n ; x

þrþ'n có 71&1-,/ (f/:-u :;(u;)f»( 41
x (, *
A 41 /6et /.1 74

non teneatur: quoniam creditori foluitur ??, et licet credi-
tori vigilare ad fuum confequendum. $. r. Si dolo tutoris
vel curatoris furiofi, vel procuratoris faétum fit, an pupillus,
vel furiofus, vel dominus de peculio conueniatur, videndum 342
Et puto, fi foluendo tutor 3* fit, praeftare ?* pupillum ex
dolo eius: maxime, fi quid ad eum peruenit. Et ita Pompo-
nius librc jo&ctZtio Epiftularum fcribit. Idem et 3* in cura- 24
tore, eg:pyocuratore,äþdicend.um. $. 2. Emptor autem ex WL:7£«(-
dplo.agrnldltoris non tenebitur, nec heres, vel alius fucceffor |
n.1£i. in id, quod ad fe f'ifperuenit. $. 3. Siue autem poft iuï
gl.xggm.a-cceptum, ü..ue gm:g, dolo faéctum fit, ,continetur offi-
tio iudicis. — $. 4. Si dominus vel pater recufetde peculio aCtio-
ngiaudlendus, fed cogendus eft, quafi aliam quayf-
uis perfonalem actionem fufcipereZ',

XXII. PowroNrvs ilibro-VIL-3?-ad-Sabinume- Si
DAMNI infeCifij aedium peculiarä'?njnomine, promiferit,*? do-
minus, ratio eius haberi debet: et ideo ab*«o, quijde peculio
agit, domino cauendum eft. tï
XXIII. Inmwiibro-IX. ad Sabintm | XEeprvw au-
tem peculiarium nomine in folidum dandhi infe&i promitti de-
bet: ficut;Vicarii nomine noxale iudi&ium in folidum pati:
quia pro pignore eas, fi ^* non defendantur, attor abducit,
vel ** poffidet.
XXIV. VrerAxvsllibro XXVI. ^9 ad Sabinum. | C v-
RATOR furiofi jgäxginif&;*ationem -peculitet dare ét£ denegare -- /4 ^
poteft tam ^* |feriio/ furiofi, quam filio. — &/.ct. 5 XXVIi.
XXV. PoxPouivstuibrofXXIIE. ^5-adSabinum. Ip L
VESTIMENTVM peculii effe incipit, quod ita dedéfit ^9 do- -7*
minus, Vä eo (gäïz&itu feruumlperpetuo vti vellet, eoque nomi- «; . : vt ,
ne ei traderet ^*, ne quis alius eo vteretur: idque ab eo eius j|7,4,, . s.
vfus gratia qui*codilätur. Sed quod veftimentur?l feruo domi- r hvt fs
nus ita dedit vténdum, vt non femper, |fed/ad certum vfum, ,
certis&? temporibus eo vteretur, veluti cumifdqueretur eumj*?, d J',g' j^n
(üugicenanti miniftrabit ??, id veftimentum non efíe 5* pe- / —la*,m
cul, &-J€6 d n P EAAE

L)J'Jr pe? ^Auec : 6s :

f E
Lif«ex at o :

d.

l-—l-wn,, x ( AC LevVy*
/

XXVI.PAvrvsilbroXXX.adEdictum | Sr skwEr ^^ *L*ï*-);b*'f'^
ex ea caufa, id eft *?, quod|dolo fecerit, dominus praeftite- ; * .
rit 55 de peculio conuentus, ceteris ex eadem caufa nihil prae- , :
ftabit./ezSi ** tantundem feruus ei debéat, quantum dolo mi- 4 cä/i;, ag EC TL
näït, non erit[condemnandus. -Mis confequens erit,|vt manu- m ( 6 ) 0C J |
miffo quoque w«l alienato feruo, ex|caufa etiam ?? doli intra. [^ 3 5622 c;,,w,
annum teneatur. . . À€t: a. :
A u- XXVIL GAv sllibee4E —Edi

v — EI 21* * L -
ET A t filiarumfamilias in ?9 pecu-

ANCILLARVM nomine, e
lio 5* actio datur: maxime, fi qua farcinatrix, aut textrix
erit, aut aliquod ?* artificium vulgare exerceat, datur propter
cam-
35 Hal. inferit

Jeretereo.

Vulg. foluerit. B R. 34 Hal. addit efj. GEB.
"0m. GER. 56 Vulg. teneri. BR. 37 Ap. Hal. et, abeft. G z. 38
Hal. ad eum. GE B. 39 Hal. b, VIII. GEn. 40 Hal. promifit. GEB.
41 Taur. eaSi, fed improbat hanc geminationem Bynkersh. VII. Obf. $, GE.
42 Ap. Hal. abducit vel, abfunt: habet tamen in margine: alias, ea, fl non def.
aclor abducit vel poffid. GEB. Explicandus hic locus ex L. 2$. $. fim. fupra de
Noxal. aclion. BYNK. — 43 Hal. lib. XXVII. GEB. — 44 Taur. potes Tam.
45 Hal ljb. XXX. GEB. 46 Hal et Vulg. dedit. BR. — 47 Hal.
48 Hal. certisque. GE B. 49 Vulg. cum fe feque-
Hal. miniflravet. G EB. 51 Hal. eff.
55 Hal. praeffitit. GEB. — 54
56 Hal. filiarumfami-
58 Hal. aliud, lo-

et Vulg. tradidit. B R.
vetur. BR. 50 Taur. miniftraVit.
GER. 52 Ap. Hal. id efl, abeft. GER.
fed et fi. GER. 55 Ap. Hal. etíam, abeft. G E x.

liarum de peculio. G & B. 57 Vulg. in peculimm. BR.
] co

à

266

.eam-^? a(tio. Delzf)oflti qUune $9, et commodati. a&iongvfl
danda;iy[earum nomine, Iulianusait. Sed ettributoriam aö;t:w-
nem, fi,$7 peculiari merce fciente patre dominoue negoïzlen-
tur, dandam effe. Longe magis non dubitatur, et fi in rem
verfum eft, quod4$? iuffu patris dominiue contractum fit **.
$. 1. Conftat heredem domini id quoque deducere debere, quod
feruus, cnius nomine cum eo de peculio ageretur, ante aditam

19c , hereditatem ex bonis hereditariis amopjiffet, confumpfiffet, eez-

y*&'&,(«äuj,f;q

P

i * , ff j . . $
ficex 'a proture, perm1ttendum.2*e$*Sed etíi alieno 9? credidero, eumque -

/feegidem concefferit.

Qv ^

4 ys'/ffn»']u* :

? "Mf- At

* ^ m
] -J';n Jklqu 7

dal.'n,

AU. LUC
*

f 4 ?nb//&fn "

/

"

/Wl)

" ( APE
E Mtptaneer 66

Let

.. $. 2. Si feruus alienatus fit, quamuis ir; eum, iqui
'alienauéfit;9*, intra annum Praetor de peculio actionem pol-
licedtur, tamen nihilo minus et in nouum dominum aCtio da-
tur: et nihil intereft, ;aliuä,apud eum adquiüf?mt peculium, 22,
quod pariter cum ?| emerit, vel ex donatione acceperit ^^,
$. 3. Illud quoque placuit, quod et [ulia-
nus probat, omnimodo permittendum creditoribus, velin par-
tes cum fingulis agere, vel cum vno in folidum., $. 4. Sed
ipfi, qui vendiderit 97 [feruum, non putat Tulianus, de eo, quod
ante venditionem crediderit) cum jemptore de peculio agere

edémero, deinde alienaueroj deque non putat mihi in empto-
ïeænääi'i, debere lïudigium s qg. 6. In venditorem autem
dumtaxat intra annum poft redemptionem numerandum, de
eo, quod adhuc alieno crediderim, dandam.effe guhx aCctionem
exifimat, deducto "? eo, quod apud me peculii feruus habe-
bit **, $. 7. Sicut autem de eo, qurod ip.fe credj;derlm. feruo
meo, non putat lulianus in emptorem, alienato |&o0jj aCtionem
mihi da[fdebere, ita et de eo, quod feruus meus feruo nieo
crediderit, fi is, cui creditum fuerit, alienatus fit, negat per-
mitti mihi debere (cüriy emptore experiri. $.8. Si quis cum
feruo dnorum pluriumue contraxerit, permittendum eft ei,
cum quo velit dominorum in folidum experiri: eft enim ini-
quum in plures aduerfarios !déflringi 1? eum, qui cum vno
contraxerit ^3: nec huius dumtaxat peculii ratio haberi debet,
quod apud eum, cum quo agitur, jis feruus/haberet 7?, fedie
eius, quod apud alterum 7?, Nec tamen *^ res damhofa fu-
tura eft ei, qui condeminatuj 77, |Gum poffit rürfus ipfe iudi-
€io focietatis vel communi diuidundo, quod amplius fua portio-
ne folug/it, a focio fociisue(fuis)? confequi. Quod Iulianus ita
locum füàbere ait, fi apud alterum quoque fuit peculium: quia
eo cafu foluendo quisque etiam focium aere alieno liberare vi-
detur: at *? finullum fit apud alterum peculium, eentra-effe :
uia nec liberare vllo modo aere alieno eum intellégitur.
XIl.. XXVIIL f[vrrAmwvsibroXL-5?-Digeftorum. Q v A-
nE etíifotio neque heres, neque bonorum polleffor, exftitit-
Íet, eatenus damnari-debet is, cum quo actum fuerit, quate-
nus.peculium apud eum erit: et quantum ex bonis confequi
potett. |
| -XXIX. GaArvs llibeo-IX;.-ad-Edictum promineiale. S1
ovis feruum|teftamento libegum effe iufferit 9*, relictis he-

redibus Jiis, Uæy cum feruo contraxerunt, poffunt inter fe co-

co aliquod. GE B. 59 Hal. propter eas. — Vulg. praeterea. BR. 60 Hal.
diuería prorfus vtitur interpun&tione, habet enim : ac£o depofiti quoque ; et coumm.
GEB. — (ÓI Vulg. inferit z. ER. 62 Hal et Vulg. quidue. BR. — 63 Ap.
Hal.fit, abeft. GEB. — 64 Hal. alienauit, et mox pollicetur. GEB. — 65 Vulg.
cum eo. BR. 66 Hal. emit, vel ex don. accepit, GE R. 67 Hal. vendidit,
et in fequentibus credidit. GEB. — 68 Vulg. inferit ferso. 8BR. — 69 Ap. Hal.
iudicigm, abeft. — Vulg. fubftituit acfiouem, 5 R. 7o Hal. hic inferit fcilicet.
GrB. 71 Hal. babebat. GEB. — '72 Hal. et Vulg. difivingi. Yn Pand. Flor.
nunc e nunc7 Occurrit, BR. Non modo in Flor. libro fed in aliis quoque de-
fivingo, pro difiringo, et contra fcribitur. — Vid. Cuperus ZV. Obf. $. |Graeuius
ad Cicer. II. de Offic. ?. et. 1II. 31. Gronou. ad Liuium XXVII. :3. In-
terpretes Phaedri ad 1. 29. et IV. ó6. koc, loco praefero difiringi. Defhrin-
gere eft eripere, auferre, abradere: Diflrindere, diltrahere, in diuerfum trahere.
DVK. 73 Hal. contraxit. G E. 74 MHal. babet: fed etiam eius. GERB.
75 Vulg. addit ef. B&. 46 Hal. »ec enim. GEB. 77 Hal. condemnatus
efl. GEB. 78 Flor. erat: afociofocüsuefiüsuefuilsconfequi. Deletis: füsue, e
fequentibus fuzzs, formatum fuum ius, vt iam fit a focio focisue fuwm ius con-

fequi. '"Yamen probabilior eft Taurcllii lc&io, et idem vifum Haloandro, cum !

DIGESTORVM LIB. XV. TIT. I

heredes vel de peculio agere: quia de eo quisque peculio, . .
quod apud,;euim; effet, quolibetalio agente|teneatur 92. q. r.-| ^^ 44ers.
Etiam fi prohibuerit *? contrahi cum feruo dominus, erit in
eum de peculio a&io. |
XXX. VnPiANvslibroXXIX.ad Edictum. Qv L E-
srTVM eft, an teneat acfio de peculio, etiam fi nihil fit in pe-
culio, cum ageretur: fi modo fit rei iudicatáe 'temhpfö'ï?g:? Pro-
culus et Pegafus nihilo minus teneri aiunt: jintenditur 9^ enim /»^7L,,,
recte, etiam fi nkhil fit in peculio. .Idem et (circa/ad exhiben- / /4ra«Z,
dum et in rem a&iepfääj placuit: qude fententia et a nobis j
probanda eft. $. r. Si cum ex parte hérede dóinini vel patris 42v fu.
agatur, dumtaxat de peculio condemfhandum, quod apud eum ; ;iæ
heredem fitjqui/conuenitur. Idem et]$? in rem verfo prois49« -
»parte: nifi fi quid in ipfius herediS/rem vertit/ 55: nec quafiv /zet;
vnum ex fociis effe hunc heredem conueniendum, fed pro par- AM(&)*
te dumtaxat. $. 2. Sed ** fi ipfe feruus fit heres ex parte
inftitutus, deque cum eo agendum erit.| $. 3. Siji vero filius .1jm p
fit, quamuis ex parte inftitutus, nihilo minus in folidum a€tio- 7* 7"^
nem patietur: fed, fi velit pro parte nomen coheredis redime-
re, audiendus ef& — Quid, enim, fi in rem patris verfum fit?
cur non confequatur filius a Coherede, qued in patris re eft 592
Identjet fi peculium locuplef fit. $. 4. Is, qui femel de pe-
culio j&git, rurfus, au&to peculio, de refiduo debiti agere poteft.L/X -

| $. 5. Si annua exceptione fit repulfus a venditore creditor, fub-

ueniri ei aduerfus emptorem debet: féd(fi alia exceptione,
Ka&tenus fübueniri *?, vt dedu&tg lÁ quantitate, quam a ven- Jicpra 0 l.
ditore confequi potuiflet, ab emptore refiduum confequatur. -
$. 6. In dolo obiciendo temporis ratio habetur: fortaffis enim,

poft tempus de dolo aäïionis, non patiétur dolüm malum ob- '

ici Praetor: quoniam nec de dolo a&tio poft ftatutum tempus.

datur. $-T. In heredem autem doli claufula in id, quod. ad
eum peruenit, fieri debet: vltra, non: usirua

: PAV."LVS Ibro.- ; SED s'x*
ipfe heres dolo fecit ??, folidum praeftat.
XXXII. VrPrAXNvsAilibro- j i Sr kx

duobus vel pluribus héredibus eiüs, qui manumilffo feruo, vel
liberoeeffe iuffo, vel alienato, vel mortuo, intra annum con-
ueninl poterat, vnus fuerit conuentus, omnes heredes libera-
buntur: quamujs non in maior;aä'-guantitateïfæï eius pecu- J 2d:part
lii; quod penes fe habet, qui conüenitur, condemhetur. Id-
que ita Iulianus fcripfit: idemque eft et fiin alterius rem fue-
rit verfum. . Sed et fi plures fint fruCtuarii, vel bonze fidei
poffeffores, vnus conuentus ceteros liberä; quamuis non ma-
loris peculii ?^, quam penes fe eft, condemfhari debeat. Sed »ex'e s.

»--59?3 licet hoc iure continght, tamen dequitas dictat, iu- ] Je-ea . —— |

di&ium in eos dari, qui occafione iuris liberantur, vt magiseos — , .
perceptio, quam/1ntentio)liberet: nam qui cum feruo contrazttaonte,
hit, vniuerfum peculium eius, quod vbicumque ,eft, veluti pa- .
trimonium, intuetur. $. 1. In hoc, autem iudicio, licet reftau-
retur ?^ Prfecedens ?5, tamen e ftugmentiä:/decefüonis ra-
; $. 0 tionem

Vulg. habeant: a focio fociisue fuis fumn ius comfequi. E fex MSS. quinque ha-
bent: a focio fociisue fuum ius confequi. — Otob. a focio feciisue fuis cotifequi, wt
Hal. et 'Taur. £a. — Dicitur latiniffime: fumm is$ comfequi. Sed quo minus hic
recipi poffit, obítat id, quod praecedit: 4uod amplius fua portione foluerit. D v K.
Quinque illa MSS. funt: Barb. Vat. III. S. Cruc. Treuif. Bynkersh. I. immo et
Il. GER. 719 Vulg. quod fi. B R. 80 Gothofr. in nota: duodecimo. Tta
nempe Taur. in margine et Hal. in textu. — Scilicet Flor. z» deletis duo . repofi-
tae. BR, 8&I Taur. zuSevit, GEB. 82 Hal. tenetur. GER. 83 Hal.
probibuit. GE. 84. Hal. zutendi. G E R. 85 Hal.et Vulg. inferunt de.

B R. 86 Hal. vertijjet. GER. $7 Hal. et Vulg. inferunt et. BR. 88
Vulg. quod iu patris vem. vev(um eff, non intellécta locutione. BR. 89 Ap.

Hal. fubueniri, abeft. "Vulg. eatemus fubueniri ei aduerfus emptorem debet, vt.
BR. 90 Hal, fecerit. GEB. — 91 Hal. nou in maiore qmantitate quam eius.
GE B. 92, Hal. addit quantitate. GEn. 93 Abeit 2$ fj ab editionibus et
MSS.in S. Cruc. £. fcilicet, fed poftea 72 fcj, expundum. BR. Abeft et
ap. Hal. et a Barb. Otob, Treuif. Bynkersh. L. et l. GEE. 94. Hal. reffaa-
ratHr. GEB. — 95 Gothofr. in nota: recedems. Fulg. — Et ita quoque Hal. qui
praeterea

2

D

fu

DIGESTORVM .LIB. XV. TIT.

tionem haberi oportet: o&?9 ideoj fiue hodie n&hil fit in pe-
culio, fiue accefferit aliquid, praefens ftatus peculii fpectan-
dus eft. . Quare circa venditorem quoque, et emptorem, hoc
nobis ?? videtur verius, quod acceffit peculif poffe nos ab
emptore confequi: nec retrorfuS, velut in vno iudicio, ad id
i tempus conuentionem reducere emptoris, quo venditor con-
d ,,, . uentus fit. $. 2. Venditor ferui, fi cum peculio feruum ven-
" LUSCNBEt "*. det tradiderit;peculium, ne intra annum quidem de
uyi |1/. peculio conuenietur: neque enim hoc pretium ferui peculium |
r eít, vt Neratius fcripfit. äï

Ó XXXIII. IA*orreNvs
si quis feruum itaïendi(jïï, vt pretium pro peculio acciperet,
| penes eum videtur effe peculium, ad quem pretium peculii
U Em peruenit: u h )
4« E^ E XXXIV. Pouroxrv sllibro-XII.-ex-variis-Lectioni-
bus. Now penes quem res peculiaris fit. MM A

( Lféfe. — XXXV. IA$orzxvsiibro XILexCaffie, |AT/ cvw

r iil

heres iuffus eft peculium dare, accepta certa fumma, non vi-

detur penes heredem effe peculium. xj/,
XXXVI. VrPriaxvs Hibro-H. | Iw
BONJXE fidei contractibus qudeftioniseft, an *?? de peculio,

an in folidum pater vel dominus tenerentur *: vteft in attio-

À t
" .
qu4 emmf,,

k

né de dote agitatum, fi filio ?^ dos data fit, an pater dumtaxat .

hts -

[ JJj de peculio conyeniretur, * ?[Ego autem arbitror, non folum
CM . pecuhäeä et fi quidjipraeterea dolo malo patrisiCapta/frau-
n dataque ef- mulier, competere aCtionem: nam fi habeat res,
í000pep9"** — mec jreftituerelfit paratus, gequum ,eft, eum quanti ea res eft
L 'veg. ewre, condenfhari: nam quod in feruo, cuijres pignori data eft, ex-
preffum eft, hoce& in ceteris bongfe agdei iudiciis accipiendum
eífe, Pomponius fcripfit,^: namquejfi ? feruói res pignori da-
ta fit, non folum de peculio et in rem verfo competit adfio:
verum hanc quoque habet adiectionem ^, ET s1 QViD DO-
LO MALO DOMINI CAPTVS FRAVDATVSQVE ACTOR
EST. Videtur autem dolo facere dominus, qui, cum haberet
reftituendi facultatem, non vult reftituere. — |
XXXVII. IvriawvslibroXIL-Diseftorum. Sr cnx-
pniTonz fili tui héredem te inftituerit, et tu hereditatem eius
vendideris, illa parte ftipulationis, QYANTA PECVNIA EX
| HEREDITATE " AD TE PERVENERIT,[teneberis * de
C3eswanf peculio,] $. 1. Si feruo tüojpermiferis vicarium emere au-
! reis (oCto, ille ddfem.
: äe ei permiferis eos octó x

e, LP 4

l )wï

a pecunia foluere, etis g&-
?

ho essnad

. foluerit ?, hoc nomine duos aureos tantum vindicabis
f fed hitvenditori praeftabuntur dumtaxat de peculioferui. $.2.
eruum communem, quem cum Titio abt cum Sempronio ha-
bebam !', Tiéio vendidi, antequam eisenosaiae-age/ tur sae-
um to: /qugefitum eft, fi de peculio cum Titio aut
z cum Seräggonio ageretur, atïzteius geculii, quod apud me effet,
(j snentratio haiþgifz deberet *? ?';:Dixifi cum Sempronio agere-
! : tur, numquam rationem elus peculii quod apud me effet, ha-
beri debéret quia is jnullam aduerfu&;(me actionem; haberet,

t ia g. P

E5
LW

) '
ta,mïw(,

O ccerrco t
ïgw "4 per quamid, quod praeftitiffet, confequi poffgt. -Sed et fi cum
fj C* 'Titio poft annum quam vendidiffamy ageretur, fimiliter non
uZ. effe computandum peculium, quod apud me eft *^: quia iam
niecum afíi dé péculio non poffet. Sin autem intra annum age-
retur, tunc quoque habendam huius peculi rationem: poft-
quam placuit, alienato homine, permittendum creditori et cum

praeterea in margine: alias, vepetems. GER, — 96 Ap. Hal.et, abeft. GE.
97 Taur. 20Vis. GEB. 98 Hal. vendiderit. GEB. 99 Hal. IABOLE-
NVS. GEB. 100 Ap. Hal. hoc primum ax exulat. GEB. — I Hal. teuea-
tur. GEB. 2, Hal. et Vulg. addunt familias. BR. 3 Hal. conueniatur.
GEB. 4 Hal. fcribit. GEB. 5 Hal. mamqffe etfi. GE B. 6 Hal.
a&ionem, et in margine: alias, adieclionem. GEB. . '7 Vulg. inferit ezus. BR.
$ Flor. initio erat teners. forte melius, mutatio tamen eft antiqua. BR. 9

Hal, foluit. G E B. 10 Taur. vindicaVis, GEB. 11 Hal hbabsi. GEB.

dellébit aCtió éi aduerfüus dominum proprietatis, deducto(eo, £.)

IU NIL- -u Srp

emerit,, et atälil fcripferit fe octo emiífe, |
/'47 z .

I

venditore et cum emptore agere. $. 5. Si actum fit de pecu-
lio cum eo, qui vfumfructum injferuo|habet *?, et minus con- — ! 'fe«oe.
fecutus fit creditor, non eft iniquum, vt ex vniuerfo eius pe- — —
culio, fiue apudjfruCtuarium, fiue apud proprietarium erit, rem J «»»..
confequatur. Nihil intereft/;operas fuas conduxerit ferL,ïus a
fructuarip; an pecuniam mutuam ab eo acceperit: dari itaque 7

267

,
,
C EC a u i/zMg

quod feraus/peculii nomine apud fructuarium habet.
XXXVIIL Afrn1cANv s libro-V.HE-15-Quaeftionum.
DxPosvz apud filiumfamilias .dgäg'ä, et ago depofiti de pe-
culio: quamuis [nihil patri filius debég[" 7, et haec deCem te- TET
neat, nkhilo magis tarien pattém damfnandum exiítimauif, fi L- 15 22 |
nullum praeterea peculium Kfit£ hanc enimpecuniam, cumfméa ;/4/7. —— — 1
[maneat, non effe peculii. Denique quolibet alio agente de | Óv (z)
peculio, minime dubitandum 'ait, computari non oportere: 142 d nbnif.
itaque ad exhibendumï:agere me, *e& exhibitam vindicare debe- |
re. G. r. Si nuptura filiofamilias, dotis nomine certam pecu-
niam . promiferit, et diuorïic faCto agat de dote cum patre,
vtrumne tota pxlomifügne, an deducto eo, quod patri filius We-
beat, liberari eim opofteref? (Refpondit, toty/promiffion&jeam. — 2e£: à4za.,
liberandam effe: cum certe et fi ex promiífione cum ea *$ 75 . '
ageretur, ex&ptione doli mali tueri fe potfet. $. 2. Stic)*ïus.'L
habetjin peculio Pamphilum, |qui eft n: idem Pamphilus 4
debet domino ue. Si agatur !? de peculio Sticfii nomi- ^
ne,'placebat, deffimari debere pretium Paäæhili: et quidem
totumy non deducto eo, quod domino Pamphilus debet ?9?: .. (
neminem enim poffe intellégi ipfum in fuo peculio effe. Hoc
ergo cafu damt um dotninum paffurum :/&tjpateretur, fi cuiliþet Jcl-m-'ï'a-/«uï":
alii feruorum füorum peculium non habenti credidiffet: idque, j*2 — £--
itagfe habere euidentius appariturum ait, fi Sticlfo peculium 24 , E
legatum effe proponatur: qui certe, fi ex teftamento agát, co— (* 04 ts l
gendus non eft, eius Kuod vicarius ?* fuusjdebet, aliter quam. | . Yml
eX peculio ipfius dédu&ionem pati: alioquin futurum, wt 1277 2977 777
tantundem, vicarius domino debejt, ipfe nHiil if peculio m a Ce^uut. 1
; L CC E GA rE fs T " ; "
bere intellégatur: iquod cectejeft abfurdum( |. $. 3. Seruo, quem JW um Kæ 1
j - 3

tibi vendideram, pecuni.am credidi :W(ïü-awä itum eft, an ifd thi- Q(«QJGZ'?(,,.QQ
hi in te actio de peculio deri debeat, vt deducatur id, quod.

apud me ex eo remanferit. Quod quidem minime verum eft:

nec intererit, intra annum, Lq&am: vendiderim, an pofted ex- *
periar:-mam:[nec|ceteris quidem, qui tunc cum eo contraxe- udee&. exZ«

mecum his, qui antea cum eo ferbo contraxiffgt, non dedu-
cam id, quodipoftea mihildebere cééperit. Ex quo apparet ?*, /
Aonus eius peculii, quod apud me rersanferit ?*, ad pofterioris
temporis contractus pertinere non debere. :
XXXIX. FLoRENT (I(( v Sdibto-XTIi P^5-Inftitutionum.-
PEcvrLrIivM etex eo confiftit, quod parfimonia fua quis pa-
rauit, vel offidio meruerit ^^ a quolibet fibi donari : fidque/ gue?.
Veluï proprium patrimonium feruum (üum habere quis vo-
luerit. |

Ulaec?!XL. .MARcrANVvsUibre-V.-Regularum. Prc v LI-

ri$t ^?, in me aCtio datur. In centrarium quo??e, agentibus Jx;'aa- mee,

1 ')(n/'?g"ærn .

v . nafcitur,|crefcit, decrefcitj^A" moritur? etideo eleganter 1 JA e€
PapiriusFronto ?? dicebat, peculium fimileeffe homini. $. 1. ^ — *v
Quomodo autem peculium nafcitur ??, quefitum eft? Et ita
veteres diftinguynt ??: fi id,ïögdquifäg ferüus, quod dominus £ (X.p-
neceffe non habet ?* praeftarej(id efle peculium: f[i vero tu- fs i ")f l
nicas, aut aliquid fimile, quod ei dominus necefe habet prae- Lz E eE i

ftare,

15 Hal.debeat. GE B. — 14 Hal. effet.
I6 Hal. ljb. 1X. Gxs. —Y7 Hal debeat.
19 Hal. agerctur. G E B.

| 12, Vulg. inferit intra anmum. B R.
GEB. 15 Hal. babeat. GEB.
GER. 18 Hal cum eo, puto typi vitium effe. BR.
. 20 Hal. deberet. GEB. 2I Hal.inferit feruus. GEB. — 22 Hal. contraxe-
vünt. GE B. .. 23 Hal.apparebit. GEB. , 24 Hal.remanfit. GEB. — 25 Hal.
lib, X. GEB. 26 Hal, mernit, et in fine voluit. GER. 27 Mal inferit
et. GER. — 28 Vulg. Papimiamus Frontoni vt in. L. 4. fupra de Lege Rodia. 8'R.
29 Hal. wafcatur. G k B.

B R.

30 Taur. difingFnt. GEB. — 3X Vulg. infeit ei,
C o

)
4

E ii

| p du f eviesc Gto reo *^9| minus effet confecutus: et hociure vtimur.

v 440 karum

L. [ ric ex anefo, Én:

L.o— 6r€

268

ftare, Lnbfg jeffe peculium: ita igitur nafcitur peculium. — Cre-
CA BID fcit, cum auftum;fuerit *?, — Decrefcit, cum ferui vicarii mo-
) r ex a, t Yiuntur, res intercidäjät. Moritur, caum ademptum fit ??.
Z XLT. VrPriANvslibro-XLHE-ad-Sabinum. |Nrc
u sERVvVvs quicquam debere poteft, nec feruo poteft deberi.
Sed 3* cum eojverbo abutimur, faétum magis demonftramus,
uam ad ius cinile reférimus obligationem. — Itaque quod fer-
uo debetur, ab extraneis dominus récte petet: quod feruus
ipfe-debet, eo nomine in peculium, et fi quid inde in rem do-
mini verfüm eft, in dominum jactio datur; AUR
XLIL Ipxwdibro-XIE-ad-Edictum; ,ÍIN ADROG -
. X* » AC 9K €, £ on :
TOREM de peculio actionem dandam, quidam recte putant:
quamuis Sabinus, et Caffius, ex ante gefto de peculio actio-
nem non effe dandam exiftimant ?*, . |
XLIII PavrvsübreXXX.ad-Edictum.. Sr, ros-T-
EAQVAM tecum de peculio egi, ante rem iudicatam feruum
vendideris, Labeo ait, etiam eius [peculii nomine, quod apud
emptorem qudefierit, damihari te debere: nec füccurrendum
tibi: culpa enim tua id ?9 accidiíffe, qui ?* feruum vendidiffes.
XLIV. XïLPIAstdibæ[ä;)ä-H;--a&E&äum. $1 ovis
cum filiofamilias contraxerit, duos habet debitores: filium in
' folidum, et patrem dumtaxat de peculio. j
D qea , XLV. PAvr.vsiibro.LXI.-33 ad Edi&um i£Tpxo-
: &ä fi pater filio peculium ademiffet/22, nihilo minus cre-
u & | ditores cum filio agere poffunt. '
ieetorud. — ) 7« XLVI. EpgM dibro-EX.-^9 ad Edictam. — Qvr »r-
| ( CVi adminiftrationem concedit, videtur /permittere gene-
raliter, quod et fpecialiter permiffurus eft 4T. L/neexwe, b
XLVII. InEw idibroIV, 4^?-ad Plauti QvoTriExNSs
jc**'^ 3n taberna itaJ^? fcriptum fuiffet, cv w /IANvARIO SER-
/ VO MEO GERI [(NEGOÓ T1VM/ VETO:/ hoc folum confecu-
tuim ^^ effe dominum conftat, ne infütori] teneatur, non

etiam *? de peculio. ;réfpoi ,g;m a],äsfäg "
, Cf fe uvg'kfï eluffitz..

AL
L^ fericeo»
/

E " * :
UEL ,/;((ultbïm 7

ECOLYIE

L—

r t i i

] deee.ie $. 1. Sabinus;t

aCtionem in dominu

DIGESTORVM LIB. XV. TIT. L

eadem funt et fi alio quouis genere dominium mutatum fit:
vt legato, -detis- datione: quia, quafi patrimonium liberi homi-

nis, peculium ferui intellegitur, vbicumque effet 5*. — , 4zW.
. XLVIII.]L p E M llibroIXVIE 7^ ad Plautium. LrsBERA [ ]7 at
peculii adminiftratio;rión permanet neque in fugitiuo, neque, ^"* "7*:
in fübrepto, 5? neque in eo, de quo nefciat quis, viuat, af *««
; Y5 d . : n - 2ef:
mortuus fit. $. r. Cui peculii adiiniftratio data eft, delegare
debitorem fuüum poteft. i 3
XLIX. Powrowurvs libr ; | uc
Now sorvw id peculium eft, quod dominus feruo conceffit:
verum id quoque, quod ignorante quidem eo adquifitum tfi£, dje

tamen ff refcifet; paffurus;efat effe in peculio, — $. 1. Si igno- $z; ^.

L

rante me feruus meus negotia mea dgïdnää&muerit,jtantidem M A.

debitor mihi intellégetur, quanti tehebafur 55, fi liber nego- "^**

j &ia mea adminiftraffet. -$—2. Vt 59 debitor vel|feruus domi- p o 'an,

no, vel dominus|feruoüntellégatur, ex caufa ciuili computan- L5j m p
dum eft: ideoquefi dominus in rationes fuas referat, fe debere ;'):,',",*';Zæ"
feruo fuo, cum omninoneque mutuum acceperit, neque vlla cau- i
fa praecefferat ^* debendi, nuda ratio non facit eum debitorem.
12 L.j PAPINIANYS Hibro-IX.—53 Oufeftionum, Eo
TEMPORE, quo in peculio nihil eft/pater latitat: in bono-
rum poiïefüo.neyügglus iré& fepuandae caufa mitti non poffum,
qui,; de peculio cuti éó'actürusfum: quia-sen fraudationis cau-
fa latitat, qui, fi iudi&ium acciperet, abfolui deberet. Nec ad
rem pertinet, quod fieri poteft;/vt damhatio fequatur: nam et
fi in diem vel fub cgndi&ione debeatur, fraudationis caufa non
videtur latitare : tametfi pofgft iudicis iniuria condemhari. Sed
fideiuflorem datum eo tempore, quo inihil/in peculio eft, te-
neri putat Iulianus: quoniam fideiuffor futurae quoque actio-
nis *? accipi poffit: fi tamen fic[acceptus eft 59. $. r. Si
creditor patrem, qui de peculio tenebatur, heredem inftituerit:
quia mortis tempus in Falcidife ratione fpectatur, illius tem-
poris peculium confiderabitur. $. 2. Etiam- poftquam domi-
. nus de peculio conuentus eft, fideiuffor pro feruo accipi poteft.

dhihi, aut ob rem yeculiarem fideiulfiffet ^5.
$. 2. 81 femel actum]fit de peculio/ quamuis minus inuenia-
tur rei iudicandde tempore in pecylio, quam debet, -tamen cau-
tionibus locum éffe don placuit de futuro incremento peculii :
hoc enim in pro focio actione/Jocum habet, quia fociuisi vni-
uerfum debet. $. 3. Si creditor ferui ab emptore effet par-
tem confecutus, competere ii reliquum in venditorem vtile iu-
ditium, Proculus ait: fed ré integra non effe permittendum
uf Aogr: aCtori, diuidere aCtionem, vt fimul cum emptore et cum ven-
U zie pea'eL, M ditore experiatur: fatis eaim effe, hoc folum ei tribui, vt re-
fciffo fuperiore iudicio, ia alterum détur éjaCtio ^7: cum ele--

$- 4.

U uvcc, Nontantum autem quiuís creditor cum yggditore ex Binte ge-
wa'fï ^^'^ ftoJagere pote& fed etipfe emptor: idque iet Iuliangyvidetur:

quamuis et deducere ipfe poteft aduerfus alium |agentem ^? :
dum tamen id, quod 4pud fe habet, computet. $. 5. Si fer-
uus, dedu&to peculio venditus fit, procedit, vt venditor et.de-
ductione vt poffit/et ??, fi poft venditionem céeperit ali-
quiad venditori feryus debere, non minuit peculia: quia non
domino debet, $. 6. Quae diximus in emptore?ét venditoreg*

i £l « nvffor(?m " t«f/

9-

/.
/

Bh. 32 Hal fxít. GEB. 33 Hal. efj. GEB. — 34 Hal. inferit et. GE.
55 Hal. exifliment. GEB. — 36 Ap. Hal. id, abeft, GER. 57 Hal. et Vulg.
quod. B R. 38 Hal. lib. LX. GEB. — 39 Hal. ademerit. GER. 40 Hal.
lib. LXI. GEB. — 41 Hal. effet. Etiam Baül. vtüntur praeterito : 2zirQémzew
XueAAev, perinifJurus erat. BR. 42 Hal. lib. III. GE g. 43 Ap. Hal. ta,
abeft. GE2/ — 44 Hal. et Vulg. confecuturum. 8 R. 45 Hal. inferit ne. GER.
46 Flor, eat fideiuffife. .A manu antiqua fuperfcriptum tet, vt fieret fideiuffiffet
et: hoc támen e£ reiecerunt editiones et quinque codices. B R. Etiam Hal. et
Barb. Orob. Treuif. $. Cruc. Bynkersh. G E B. 4'7 Hal. detur exactio. G E B.
48 Hal/ in margine: alias, emptore, nempe loco reo, ad quam vocem ftellula po-
fita. GEB. — 49 Vulg. exigentem. BR. — 50 Hal. fed, locoet. GEB. 51 Hal.
efj. GER. — 52 Hal. l. XVI. GER. — 53 Hal. pracfigit fed. GEE. 54 Vulg.

Et ideo qua ratione, fi poft aCtionem di&tátam feruus pecu- j
äiam ey.d'oluerit 8 tnon magis repetere poteft, )g.!f&lïrïl: fiiiudi-
tium diéctatum -en fuiffet: eadem ratione fideiuffor quoque
vtiliter acceptus videbitur, quia naturalis obligatio, quam etiam — ,
feruus füfcipere viddtur, in litem translata non eft. . $. 3. 1i&/»
Seruus alienus, cum bonjé fidef 9^ feruiret mihi, nummos a sic df
Titio mutuatos mihi dedit, vt edm 9? manumitterem: etma-
numifi: creditor quderebat, quem de peculio conueniret? Di-
xi, quamquamycréditor/eleCtionem alias haberet, tamen in pro-
pofito dominum efíe conueniendum: et eum ad exhibendum
mecum acturum.pecunide nomine, quáe ipfi effet adquifita, .
necin eam caufam alienata, quae pro capite ferui faCta ^* pro-) «ecenen,
poneretur : yggfgä ,£nim admittendüm 95 effediftin&tionem Jj«
exiftimantium, li hory manumittam, domini pecuniam effe: ma- «" 9 f o
numiffione verojfequta, videri pecuniam ex re mea qusefitam X**
mihi: (quoniam/ magis propter rem meam, quam ex re mea,
pecunia mihi daretur. |) Qteex$eamstos:
4Ll. Sc4xvoraAdi -Qaüdgefti M; Qvop debe-
turLfgrggQ( ab extraneis, agenti de peculio, non omnimodo do-
minus ad quantitatem debiti condemhandus eft, cum et fum-
| | | ptus

tamti.BR. — 55 Hal. temevetur. GEB. — 56 Vulg.A4n,loco Vt.BR. — 5'7 Hal.
praecefferit. GEB. — 58 Hal. ljb. VII. GEE. — 59 Hal.obligationis. GEB. — 6O
Hal.fit. GEB. — G1 Hal. exfoluit. GER. — 62, Hal. et Vulg. bona fide, quod re-
ponendum videtur, , Inípex; quinque codices, fed vnus Otob. archetypum re-
fert. BR. 'Rcliszægï Cruc. Treuif. Bynkersh. L. etIl. Gez, — 63 Go-
thofr. in nota: Ita Florent. fed reponendum, quomodo Haloa. vt eum. lmmo
Florentiae ita non eft vt eam, fed merum mendum typographi in Taurelliana.
Ap. Ruffardum tamen et alibi pro variante le&ione eít annotatum. BR. 64
Hal. data. GEE. 65 Vulg. admittendam. BR. . Vide dehoc genere loquen- -
di Perizon. ad San&l. 1. 15. p. 12 $. edit. pofir. et San&, I1I. $. Ap. Cicer.
12. de Senedut. — Langius e MS. fed motandum putaui libidinem, et fic quidem

III. Offi. . aut magis fugiendum . cenfet mortem . paupertatem, — Seroius n X,
( | Aeneid,

li

DIGESTORVM LIB. XV. TIT. L IL 269

Wepk «f ff. |
: LVIL /Tayr?nuowr[xivs/libro-VIT. Difputationum.
'Sx rrrivs vel feruus, cuius nomine dumtaxat de peculio : j
aCtum eft, ante]finitum/iudicium decefférit, id peculium refpi- AUE Amgiqein- df

,, ptus in petendo 55, et euentus exfequtionis poffit effe incer-
^j« tüs : et cogitanda fit mora temporis, quód) 57 datur iudicats, "

" aut venditionis bonorum, fi id magis faciendum erit 9?: er-
j

"a ä'o,'tü pa;:,tqs fit a&xong.s. mandare, abfoluetur. Quod enim | cietur *?, quod aliquis eorum, cum moriebatur, haþj;ïþ. $. I. 64 s C 7 |
f'."** W Icitur, ij cum vno ex fociis agatur, vræmerfum pecuhung com- Sed eum, qui feruluum teftamento liberum -effe/iubet, et ei pe-| nv *2 T M
" rz«a&putandum, quia fit cum focio aCtio: in eodem *7 redibit, fi | culium/legat, eius temporis peculium]legare intellegi Iulianus r- -; ,. u^
m 47/3":1&1.0n.es. paratus Lfït praeifcarez jet/in ommbusz ïguggL.l—cimrco te- | fcribi&, quoalibertas competit: ideoque omnia incrementa pe- | g];mï M?J
b äerf d.1c1?uï,o&lä.þäþggg aCtionem, delegatio pro iufta prae- | culii quoqtío]modo ante aditam hereditatem adquifita admanu- — — lg r
atione fity/*?. -u " . | ! miffüm pertinere. . $. 2. At fi quis extraneo peculium ferui
2 | .LI ; P-fvavs RE ie! lMEx FAcTO legauerit, in coniectura voluntatis teftatoris quaeftionem effe,
«3 L* qugeritur, qui tutelam, quafi hber,.adnun&f;tæäbmaä,; feruus pro- | et VeFü Yimilius/?7 effe/id legatum, quod mortis tempore in. t 7 ^«jz» /i metion
s i nuntiatus eft: an, fi conueniatur eius domirius a pupillo, cu- ! peculio fuerit: ita vt, quae ex rebus peculiaribus ante aditam — //^^ G - d
Wa J Àccdow--3us |quidem potiorem caufam quam creditorum ceterorum fer- | hereditatem acceíferint, debeantur: veluti partus ancillarum
: TuAagm- . * « . ; « : * K : A : ls.
N ui habendam .r?fcrxptumï eig, an &a«wel.id Qeducatur ex pecu- | et otegus pedäm?m: quae autem feruo donata fuerit, fiue
TM !10, quod domino debetur * et, fi putaueris poffe dedPCf, an | quid ?* ex operis fuis adquifierit, ad legatarium non pertinere.
a, — "[rfp, redtpunct interfit, vtrum, cum adhuc in libertate *? ageret, domint de- LVHE $6 XEVOLA libro-V.-Digefterum.- Vx1 x n
w — —— /ou-£rt. bitor faCtus eft, an poftea, et an de peculio ifgipuberi/compe- | heredibus praedia legauit 9? inftrt MR
| : p | gauit *?, vt inftructa erant, cum feruis,

J C tat? Bgfþägïjj nullum priuilegium praeponi patri vel domino
u jWWL poteít, cum ex perfona filii vel ferui)de peculio conueniuntur:
plane in ceteris creditoribus habenda eft ratio priuilegiorum.

11,'t. Quid enim, fi filius dotem accepit, tutelam adminiftrauit? Me-

et ceteris rebus, et quidquid ibi effet: hi'ferui domino ??
debitores fuerunt ?*, tam ex aliis caufis, quam ex ratione Ka-
lendarii: quaefitum eft, an ceteris heredibus aduerfus eum
pecuniae ab his debitde atctio de

] Je4. d r r

ruit : crrmeo. .

f juun ,-vg.ïg, IpEw tl : | $I -SGTIC;:( O | annum, non ex quo emancipatus eft, fed ex quo peti potuit :
peculium cum manumitteretur, adeníptum non eft, videtur con- aondi&ione exfiftente. $.3. Merito autem temporariam ? inhóe gcex 6, ,.
ceffum: debitores autem conuenire, nifi mandatis fibi aCtio- cafu fecit Praetor aCctionem: nam,' cum morte vel alienatione :
nibus, non poteft. .. exftinguitur]$ peculium, fufficiebat, vsque ad annum produci —— 2
. LIV. ScXEvoLA llibreo-E-Refponferum- Firro(rA-| obligationem. $. 4. Alienatio autem,jet! manumiffio, ad fer- , , iz.
| of MILIAS 8I vpi ex þeredïþus Eraedia-praelegauit, vt infgru- uos pertinet, non ad filios. Mors autem tam ad feruos, quam
«j w£,/ " €ta eradt, cur» feruis: hitferui domini debitores fuerünt: | ad filios, refertur: emancipatio vero ad folum filium.9 .Sed et
W . quaefitum eft,. an ceteris heredibus aduerfus eum a&tio de pe- | fi alio modo fine emancipatione defierit effe in poteftate, anna-
2 culio competgt ? Refpondit *?, non competere. lis erit aCctio. Sed et fi morte patris vel deportatione, fui iu-
^M UuffotA.e — LV.NxnATIVSIlibreT.-R Is cvw quo | ris fuffit effectus filius, de peculio intraannum heres patris vel
cof" . de-peoalio agebam, a te vi exen;ptus eft: quod tunc, cum v | fifcus tenebuntur. $. 5. In alienatione accipitur vtique ven-
1 44 ;,,SXimer in &$ peculio fuerit, - pe&tari] 94. jerifwe t m p ditor, qui aCtione de peculio intra annum tenetur. $. 6. Sedet
OCRNM CAMR PAYTRVYS J 1 Qvonp fer- | fi donauit feruum, vel permutauit, vel in dotem dedit, in ea- ;
L154; wus meus pro debitore meo mihi expromifit, ex peculio de- | dem caufa eft. $. 7. Ítem heres eius, qui ieruum legauitfnon C - K o
fvill.duci debet, et a debitore nkhilo minus debétur. Sed videa- | cum peculio: nam fi cum peculioivel)legauitj vel liberum effe - pI
mus, neccredendum fit, peculiare fieri nomen eius, pro quo |fiuffi g;gfe&iämäfmt * Et mihi verius videtur, non dandam ne- Inæ E

eculio competit ?? ? N
4 0ab d )al : fWrito igitur et in I.'eruo, dgy pro tutorefegit., id refcriptum eft: | dit ??, non competere ?^. : p isefpon E Ws
U L -f quia occupantis melior folet effe condicio, quam ceterorum, : —DLIT, IL-—
/"-*ï'*ffMW*(*ü nhibebituy ** actio. Plane fi ex re pupilli nomina fecit, vel / ')?z QVANDO DE PECVLIO- ACTIO
furacfis, D6* yecuniam in arca»t? depofuit, dátur ei;yindicatio nummorum, | ANXALIS EST .
-9l ^ et aduerfus debitores vtilis aCtio: fcilicetj fi nummos confum-- | - VrPIANVSllibro XXIX-ad Edi&tum.
ferü,nt: hic enim alienare eos non potuit: quod et in quo- PRAETOR ait: POST MORTEM EIVS, QVI IN ALTE-
uis tutore dicendum eft. ^Nec tamen intereffe puto,hugn—d,g/ RIVS POTESTATE FVERIT, POSTEAYE QVAM
domino debere cepit "^, vtrum cym in libertatis poíffeffio- | xs EMANCIPATYS, MANVMISSVS, ALIENATVSVE -
. ne e.ü'et, an po&gä;,,igäm et fi Titinlfegggzicredic?eæ", eiusque | FVERIT, DVMTAXAT DE PECVLIO, ET SI1 QVID DO-
lj»r.- EX dgrpmus effq cpeperg,üdeducgm quodäg;gs—;l—gredlgu fi CODUe-| LO. MALO EIVS, lN CVIVS POTESTATE EST, FA-
/.12.. niride peculio c$eperó; Quid eygo lenwæi V RIT ^, QVC MINVS RECVLII ESSET, IN AN-
, $—"deficit, vtilis actio in doarpïï;pm d4fltátelae * ^ erit;" V6 quo ä QVO PRIMVM DE EA LäE] EXPERIVNDI POTE-
.^ e*:.ï::/o ille pro patrimonio habuit, pecufium elfe écütur. $. L. [.9TAS ERIT, IVD Iä IVM DABO. $. r. Quafindiu feruus
/;i ,f. * €& dos filiofamilias fit data, vel tutelam adminiftraugrit, haben- ! vel filius in poteftate eft, de peculio aCtio perpetïi?a eft: poft ,
y da erit ratio priuilegiorum in aCtione de peculio, dilata inte- | mortem autem eius, Wel! poftquam emancipatus, manumiffus, L1ec.
J gim ceterorum creditorum aCtione, vel interpofita cautione, | alienatusue fuerit, tempokaria ? effe incipit, id eft, annalis. : velidd: m? |

P TTE

, [
J.,&A

fi priores agant, qui priuilegium non habeyft, reftituc4si-' ,
quod acceperunt, fi inferatur poftea cum patre a&tio priuilegii "^.

expromiffum eft, Paulus *5: vtique, fi de peculio agente ali-
quo deducere velit, illud nomen peculiare facit. L2t,
Aeneid. 628. L. 6. infra de SCt. Vellei. DVk,
impendendi. GEB. 67 Vulg. quae. BR. 68 Hal. fit. GE. 69 Hal.
et Vulg. inidem, BR, — 7O Hal et Vulg. eff. BR. — 71 Hal. l;b. I1I. GEB.
2 Ap. Hal. aw, abeft. — Vulg. am vero id. BR. — 73 Hal. in libertatem. GEB.
74 Vulg. in id dabitu. BR. — 75 Hal. et Vulg. im arcam. BR. 76 Hal.
'ïifïlor. fuit aliquamdiu tatelaedaer?t, et da expunctum re-

66 Hal. in margine: alias,

coeperit. GEB.
/ 7 Wdäcenïius. Puto legendum : tutelae dauda erit. B g. 78 Yaur. reffi T Viri. Hal. | mittere poteft. — Aueran. JI. Interpr. lur. 28. "1. 9. GEB. :
0*0*( veflituturi. GEB. ^79 Hal. priuilegiorum. GEB. 8o Hal. /jb». XII. GEB. 1 Hal. Q». ad. de pec. annalis fit. GEB. — 2 Hal.fuerit. GE* — 3-
' 81 Hal.in margine: alias, totwum boc capnt deeff. Vid. Ant. Auguftin. Z. Emend. 7. Vulg. temporalis. B R. 4 Ap. Hal. hoc alterum et, abeít. GE B. : 5 Vulg.
R. $2 Hal Refpondi. GEB. — 85 Hal. inferit eo. GEB. 84 Vulg. addit temporalän. B R. 6G Hal. exflinguatur. GEB. 4 Hal. Caelms.SGg;Il;.
; CC Z al,

$. 2. Annus autem vtilis computabitur: et ideo gt * fi con- Enwen
di&ionalis fit obligatio, Iulianusjfcripfit, ex eo computandum "cw«.

que in manumiffum, neque in eum, cui legatum fit peculium, N
dépeculio actionem. 4 An ergo tene&tur/heres? EtaitjCdecilius L. 5x —
4 ^ ; IN ( "TavCrmofe aco0Teuv-
T A JÁH: a prcctre ccua teneri:- 'Lrw'u;,i
oportet, fed fubauditur refpondit. BR. $5 Vulg. addit: refponde. gR&. — 86 | x Alicvnaek
Hal. infpicietur. G EB. $7 Hal. et Vulg. verifimilius. B R. 88 Ap. Hal.
quid, abeft. Vulg. mutat in 240d. BR. $9 Gothofr. in nota: pr»edia prae-
legauit. Hal. GE&. — go Hal. domiui. GEB. — 91 Hal. fweramt. GEB. — 92
Vulg. competat. BR. 93 Hal. refpondi. GEB.

94 Neque enim dominus
actionem, quam aduerfus feruum fuum non habuit, ad quempiam heredam trans-

270

CUum Te uäa»äü : :
teneri: quia/peculium penes eum fit, qui;tradendo/id ? legà-
tario, fe liberaüit ?. Pegafüs autem caueri heredi debené ait
.ab eo, cui peculium legatum fit: quia ad eum veniunt credi-
: tores: ergo, fi tradiderit fine cautione, erit conueniendus.
fb pr» m,^: G. 9. Si praecepto *? feruo "ét^peculio, rogatus fit heres re-
flituere hereditatem, Ífi de peculio conueniatur, "rebelliani
|//&. exceptione non vtetur, vt Marcellus-traétans admittit, Is au-
, tem *?, cui reftituta eft hereditas; non tenetur, vt ,Scz(epola
| ait: cum peculium non habejt, nec Eïolo f.ecerit, quo minus
| J xsx ,2 Àll; haberet. $. 9. Vfufructu quoque exftin&o, intra annum aCtio-
À . . mnem dandam in Vftleru&uarium[ï.lïompomus hbro&[wggägg
«X primoj^ fcripfit. $. ro. Qu4zefitum eft *? apud Labeonem,

Lal

E ho dtne, di, cum;.flhus viueret, tulcredens eum moræurp, anl—xääh a(:hgi-
fþ) &^ Nelcgeris, e& quia annusbpraeterierat, exceptione fis repui-

E- . J.J!ü*/'f"«mf": fus, an rurfüs experiri tibl, comperto errore, permittendum
ts dr eít **2 Et ait, permitti debere/ dumtaxat de peculio, non etiam
us - de in rem verío:/nam prioré iudicio de in rem verfo J)recte
[. 15^«""" »s&um eft quia annua exceptio ad peculjgm,ä non adin rem
C Omven/22: wverfum, pertinet !5. URos Podua u d o i
]lL. Pavrvs Hibro-XXX.-ad-Edictum. Cv jPOST/
mortem filiifamilias annua aduerfus patrem aCtio eft, quemad-
J qodum aduerfus eum effet perpetäavviuö filio,[ideo, fi ex cau-
ric; r Ww,b0: fa redhibitionis erat de peculio)[actioj féX menfium erit pott

M

M0 3
L, J C/'waf'yf * e e
" ralibus aCtionibus. $. r. Si feruus, cui cred1tutr£1 eft, apud ho-

: ftes; &t, de peculio actio in dogntfï]um non anno finienda eft,
R. jurequetI: quamdiw *5 poftliminio reuerti poteft.— / —— — ^ L
,** IlIl. PowPoxnzav silibre -z? ad/Quintum Mucium.
) , DÉfFIN1TIONE peculi interdum,vtendüm. eft, gtiam i/i fe;—
-J&67, wgs in rerum natura effe) defiit, et actiohem Práétor de pe-
L CC Zboohén ipecada quabe culio intra annum dat: nam et tunc etgacceiïionen!, iet deces-
accipconde. 0. , ^ ionem ^9, quafi peculii, recipiendam,quamquam iaf]^* de-
L/ net J o |fiit/ morte ferui vell manumiffionej effe peculium : vt poffit ei
Eert m accedere yk peculió, fructibus, vel pécorum fetujfancillarum-
,,,,W[.d- que partubws ?^: et decedere, veluti fi mortuum fit animal,
luv p li, b vel alio quolibet modo perierit. 2 i D
/y DE.1N REM VERSO.//
E- 4 VoLun - , VrPIANVSlby XXEG-ad Ediétam. 777
[— J!": Z*Z** " SI HY, qui in poteftate sliéna fufit, nrhil in peculio [habent,

$. 1.

uerfum fit: quafi cum ipfis potius contractum videatur.

füfficeret de peculio. Reétiffime enim Labeo dicit, fieri pof-
fe, y£et in rem verfüm fit, et ? ceffet de peculio aCtio. Quid
enim, fi dominus petülium ademit fine dolo malo? Quid fi
morte ferui exítinctum eft peculium, et annus vtilis prae-

F J m
XIF- Atv

habet;)fiue ademit fine dolo malo, fiue aCtio de peculio anno

8 Hal. tradendo id, a/legatario. GEB. . 9 Taur. liberaBit. GEB. — 10 Vulg.
vecepto. BR. — 11 Hal. emim, loco autem. GER. I2, Hal. libro vndecimo.
GERE. 13 In Vulg. eft hic L. 2. tefte Contio. BR. 14 Hal. fit. GER.
15 Hal, pertiueret/ GEB. I6 Ap. Hal. que, abeft. GER. 17 Hial. infe-
rit erit. GEB. . 18 Hal. 4»ia, loco quamdiu. GEB. — 19 Hal, lic. III. GER.
20 Hal. nam et tunc acceffiones et deceffiones, ct mox recipiendas. GEB. 21

Inde tamen deeft in omnibus editionibus. gn. Etiam apud Hal, GE R. 22
Hal. argute: vt poffit et accedere peculio, veluti fru&ibus, pecerum foetu, ancilla-
vumque partubus. — Vulg. vt poffit ei accedere, t iu peculii fru&tibus, vel pecorum
foetu, vel ancillarum partubus, Praeferrem Noricam. B R. Mihi Flor. non peior
videtur. / Verba: vt poffit ei accedere vt peculio etc. coniungi poffunt, cum iis,
quae préecedunt: et acceffiomem et dece[fionem quafi peculii recipiendam. — Quod
ibi eft; quafi peculii, mox dicit: vt peculio. Intermedia, àc 2v vzgev3éees, dicta
accipás. DVK. -
— 5 Gothofr. in nota: tementur. Tta ipfe Taur. in. margine. Litera a
fubantique eft deleta. — Hal. et Vulg. mibil iu peculio babeant, iu folidum. tamen

W. 8 ^Y

x

DIGESTORVM LIB.

mortem filii. Idemque ** dicendum ** in omnibus tempo- .

vel habeantj d& in foiidum tamen: tenejfítur * qui éos
hab'äe;dt in poteítate, fi in rem eorum, quod acceptum eft, con-

Nec videtur|fruftfá) de in rem [Verfo a€fio promiffa ?, quafi |

teriit *? de.in rem verfo namque actio perpetua eft, et locum |

Hoc ian, etiam Flor. vncis inclufum, quos tamen tuto fpernes, ita recentes fünt. -

CAV EDE LUE

finita eft. — $. 2. Ttem fi plures agant de peculio, proficere hoc
ei, cuius pecunia in reiüjfvería eft, debet: vt ipfe vberiorem
aCtionem habeat. — Certe, fi praeuentum fitab aliquo, etactum —
" de peculio, de in rem verfo actio an ceffet, videndum/?7Et re- 1542f
fert Pomponifis, Tulianum exiftimare, de peculio|[actionéfper- »eeetore.
gmi de in rem verfo, a&i.fonenz: quia in peculium conuérfum , ,77; &n"ä-w
5 . . . 0203 L E LA WAZAT.
eft 5, quod in domini rent efát vetfüm: et pro feruo folutum s
eft , [(lquemadmodum fiipfi feruo a domino fuiffet folutum.].0f.c^:««e:
Sed ita demum, fi praeftiterit ex aCtione de peculio dominus,
quod fernus in rem eius verterat: ceterum, fi non praeftiterit,
mahet actio de in rem verfo. sejeo mf b 14 XK
! Ill. IAmorewvs di X a Qvi
NvMMIS acceptitig ? feruum manumifit ?z, agi cum eode in
rem verfo non poteft: quia, dando libertatem, locupletior ex
nummis non fit. i Db
Ill. VrPrAwvsllibro-XXIX.—ad-Edictum. Qvop
fi feruus domino quantitatem dederit, vt manumittatur, quam- s
3 me mutuam accepit, in peculium ;quideny haítc uantitataiäLJ m
non computari, in xgem aut?äæö"fïder'i&xlfäfum, fi quiä plus fit i 'f.'fgï;ïxä
eo, quod feruus dedit, quam eft in ferui pretio. $. 1. In rem
autemiverfum videtur, iiueäpfüm, quod feruus accepit, in rem
domini conuertit ?5: veluti fi triticum accepf/it, et idipfum in
familiam domini, cibariorum *? nomihne confumpferit: aut fi .
pecuniam a creditore acceptam dominico creditori foluertit.
Sed et fi errauit in foluendo, et putauit creditorem eum, qui
non erat, deque in rem verfüm effe, Pomponius libro jffexagen-4^Y l-
fimo * primo * ** ait, quatenus indebiti repetitionem domi-
nus haberet: fiue cum feruus domini negotiij *^ gerendi ad-IJ.
miniftrandiuejcaufatquid gelfit: veluti fi mutuatus fit *? pecu-
niam, vtfrumentum compargfet ad familiam alendam, velfi-* *.
ad veftiendam: fiue peculiariter mutuatusJ poftea in rem do-] 54
mini vertit. Hoc enim iure vtimur, vt etiam fi.prius in pe-
culium; vertit pecuniam, mox iftrém domini .gjfgdïe/'iäf'reäi J

. P

NI
E

rem verfo effe aCtionem;quibus, cafibus procurator mandati, J «£«
vel iqui/megotig * * geffit, negotiorum geftorum habffet actio- — "^ .
nem, quotien$que aliquid ^* confumplit feruus, vt aut melio-
rem jrem|dominus habyefit **, aut non, deteriorem. .$.—3.
Proinde fi fernus fumpfit pecuniam, vt fe aleret et veftiret fe-
cundum,contuetudinem/dcmini, id eft, vsque ad eum modum,
quem dominus ei praeftare confuüeuerat, in rem videri domini
vertiffe Labeo fcribit. Ergo idem erit et in filio. $. 4. Sed .
fi mutua pecunia accep(gg,wdgïïï&mjdominicam exornauit tecto-
riis, et quibusdaim aliis, quae magis ad voluäþa;ggl ipertinelk, j o2 —*
H non videtür;verfum: quia nec procurator du
haec imputaret *5: nifi forte maüdatum domini, aut volunta-
tem habuit: nec,debere *? /ex/ ä;&&merari dominum; quod ipfe .
faéturus noneelffet; quid ergo eft ??2 Pati debet dominus, cre- !
ditorem haec ?^* auferre, fine domuüs fu.nï" vidélicet igilïi'ia, ne $24
cogendus fit dominus vendere domum, vt quanti pretiofior ?^3

fatta eft, id praeftet. $. 5. Idem Labeo ait, fi feruus mutua-
tus

1Jsc€x 449b,

2, Hal. permiffa, et in margine: alias, promiffa. G EB,
4 Taur. hic praeterIt, íed manifefte eft Florentiae prae-
6 Hal. iterum effet. GER. 92 Hal .
IABOLENVS lib. XI. GER. 8 Gothofr. in nota: Nummis acceptis vul-
gat. et ita Graeci, à Azàv vouícuzza, Sed ipfe Taur. in margine habet acce-
ptis, quam correctionem primae fcripturae longe praeferendam ceníeo. Bm. — Prae-
tulitetHal. GEB. — 9aFlor.manumnifft. GEB. — 9b Hal.conaerterit, in fequen-
tibus vero, accepitet conf(umpfit. GEB. — 1o Taur. ciVariorum, GEB. — 11 Nem-
pe 72 primo, elt a manu recentiori. Hal. et Vulg. libro vudecimo. BR. — 12 Hal.
dominici negocii gerendi. Vulg. dominimegociagerendi. BR. — 13 Hal. efl. GER.
14 Hal. olendam, vel veffimenta ad vefliendam. GE9. — 15 Hal. megocinm, G E B. ,
16 Hal. inferit ta. GER. 17 Hal. baberet. G E. 18 Hal. boc imputat.
GEE. I9 Hal. babuerit. nec debet, GEB. — 20 Hal. quid ergo? absque off.
GEB. 21 Hal boc. GEB. — : 22, Flor. i in fui eft in e conuerfa et a fuper-
fcripta fubantique. — Cui placet prima fcriptura, confulat Duk. ad Opzfc. de La-
tin. ICt. Vet. p. 369. n. 3. BR. Hal. fuge. GEB. 25 ilodienum efít Flor.

tenentuv, qui eos. BR.
3 Hal. etiamfi. G E B.
teríit. BR. 5 Hal effet. GEE.

quanti-

verfo actio/poffit. $. 2. Et regulariter dicimus, totiens de mïf,!.f/:aïïw

L 3
i,
ol
) 71

w.'flä:

i-

dul
pf d
JuuMi,

X ?owï,

u

-

d

. :,'42 W

$

DIGESTORVM "LIB. EV.* TIT.

B ^ *..,þ 3 . . 9
tus nummos a-me, alijeos crediderit, de in rem verfo domi-

num teneri, quod! nomen ei adquifitum eft,?*: quam fenten-
tiam Pomponius à& probat, fijnon/peculiare nomen fecit, fäï

pec ä;?ä-.quaü dominicae rationis|^5 : ex qua caufa þfa&ärïus erit dóri-

Jtmrem

fua

Á Hnrovideri 131 verfum.

Jtnvem.,
-Aoek ,

mus obligaátu$, fVt, fi LljïöE*puta;sübi expedire nomen debitoris
habere, cedat creditori aCtionibus, procuratoremque eum fa-

ciat.| $. 6. Necnon illud quoque in rem domini verfüm Labeo -

ait, quod mutuatus feruus, domino efnit volenti ad luxuriae
materiam, vnguenta forte, vel fi quid ad delicias, vel fi quid ad
turpes fümptus ;22, fugpipiniftrauit: neque enim fpe&tamus, an
bono dominilcefferit ?7, quodeenfümptum eft: fed an in ne-
gotium domini. $. 7. Vnde reCte dicitur, et fi frumentum
compatägrit feruus ad alendarq .domml familiam, et in Kofreo
dominico repofuit, et hoc periit, vel corruptum eft, vel arfit,
$. 8. Sed e)fi feruum domino neceffarium
emiffetjisque decefüiïgþ vel infulam fulfiffet, eaque ruiffet, di-
cerem ??, effe aCtioneiní( de in rem verfo,, , $. 9. Sedifilfic 3?
accepit, quafi in rem. domini verterét, nec vertit, et decepit

ts

1 1 n Z t2
creditorem, non videtur verfüum, mee-tenétür-dominus: ne

credulitas creditoris domino obeffet, vel calliditas ferui noce-

E * . -*' 9 LA * e
sccprcatret, Quid tamen, fi is füit feruus, qui folitus erat accipiens
Linieutudie, Vertere ? Adhucjfon/puto nocere domino, fi alia mente fer-

Qum.«
JZLW'a." J*

uus accepit: aut fi, cum hac mente accepiffet, poftea alio ver-

.tit: curiofus igitur debet effe creditor, quo vertatur. $. 10. ?*

Si mutuatus fit pecuniam feruus ad veftem comparandam, et
nutmi perierint, quis de in rem verfo agere poifit, vtrum cre-

J2 poscfitditot, an venditor? Puto autem, fi quidem pretium numera-

tum fit, creditorem de in rem verfo acturum, etfi veftis perie-
rit: fwutem non fuat pretium folutum, ad hoc tamen data pe-
cunia7|vt veftis emeretur, et pecunia perierit, veftis tamen fa-

""L ez r n* siliae diuifa eft, vtique creditorem dein rem verfo habere aCtio-

[/

nem."j Aniet venditor habegt ??, quia res eius peruenerunt in

Aj 2 "rem domini? Ratio hoc facit ??, vt teneatur, viide incipit|?* do-

minus teneri ex vna caufa duobus: proindejétfi &in pecunia,

em, [| $ *» e
qee ..;fewgï, quam veftis periit, dicendum erit, vtrique dominum jteneri j
"t —. quoniam ambo in rem dominij|vertere voluerunt. "AT
J-:')OW"M"*HV. GAr:vs : SED

D V.(VnLPIANVS dibro-XXEX.-ad-Edictum, Sx nEs

L Kéf.

lz
JAiet ,

i PH?M' ne/ tur.

P " feruusdomino emit, fi quidem voluntate eius emit, poteft quod

y ,Qn:
-7ud«mn

DICENDVM eft, occupantis meliorem condicionem effe debe-
re: nam, vtrisque ?* condemhbari dominum de in rem verfo,
iniquum eft. — ^" h n

domino inon/ necelíarias emerit feruus quafi domi1no neceffa-
ria/?5, veluti feruos: Kfa&tenus videri in rem eiüs verfum Pofn-
ponius ?* fcribit, quatenus feiggorum*xæræn pretium facit:
cum, fijneceffarias emiffet,[in folidümJq4fante ?9 veniffentj te-
$. r. Idem ait, fiue ratum habezt ferui contractum
dominus, fiue non, dein rem verfo effe aCtionem. .. $. 2. Quod
iuffu agi: fij vero non ex voluntate, fi quidem dominus ratum
habuerit, vel jalioquin| rem .neceflariam vel vtilem domino
'emit ??, de in rem verfo actio erit *?: fi vero nihil eorum
eft, de peculio erit aCtio. $. 3. Placet, non folum eam pecu-
niam in rem verti, quáe ftatim a créditore ad dominum perue-
nerit: fed et ** quée prius fueritin peculio. Hoc autem to-
tiens verum eft, quotiens feruus rem domini gerens, locuple-

quantipretiopretiofior. B R. 24 Hal fit. GEB. — 25 Vulg. addit effet. BR.
26 Hal. vel quod ad delicias vel ad turpes [umptus. (ubminiffrauit. GEB. — 27 Hal.
accefferit. GEB. — 28Hal.inferit n rem. — Vulg. invem domini Bm. — 29 Vulg.
dicemus. BR. — 30 Ap.Hal. fic, abeft. GEB. — 31 Hal, praefigit: Sed. GE R.
32, Hal. um et venditor babeat ailionem. — Valg. nam et venditor babet. BR.
33 Vulg. quae vatio facit. BR. — 34 Hal. incipiet. GE B. — 35 Hal. vtrinque.
GEB. 36 Hal. et Vulg. neceffarias. . immmo Flor. recentior corre&tor 5 ad-
iecit. BR. — 37 Hal. inferit l;bro quiuto. GEB. — 38 Vulg. 4uwmti, BR. — 39
Hal. emerit. GEB. 40 Atqui veriffimum eft, pinguiorem illam de iuffu actio-
nem etiam tunc dari, cum ratihabitio domini accefferit. Docet id res ipía et
L, 1. $. 1. infra, quod iuffu. Quare fic legerem et interpungere.m huncog. Qnod
feruus. domino. emit, fi quidem volumtate ciny emit, potefl quod inffu agi, fin vero

Wdominum

negotium gerens

IBER 271
tiorem eum facit nummis peculiaribus:. alioquin fi
culium dominus adimat, vel fi
vel reth eiüs peculiarem,
verfum. u ;
"eak. VI. [gayzp H—Q.HI*X vs ^?MibroL Difputationum, NAM
SI hoc verum effet, etiam antequam venderet rem peculiarem,
Ldglin)-lf]ggl ^^ verfo tenefétur: quia hoc ipfä"quod feruus rem J LUA .
in peculio haberet, locu'pleïior fieret: quod aperte falfum eft.
VII. VyPrANvsllibreXXIX.adEdictum.. Ev 1DE0, ccerono ss
et fi donauerit ^* feruus domino rem peculiarem, a&fio de in |
rem verfo ceflabit *9. Etífuntiftavera. $. r.Plane fi mutuum
feruus accepÉfit ^7, et donandi animo folukt, um non vult
eum debitorem facere peculiarem, de in rem verfo aCtip eftj « acfime -
$. 2. Illud verum non eft, quod Mela fcribit, fi feruo meo ar- ^ ««« 7-
gentum dederis, vt pocula tibi faceret ex quolibet argento,
mox factis ^* poculis feruus decefferit, effe tibi aduerfus mé
de in rem verfo aCtionem: quoniam poffum pocula vindicare, | ^* ^«£
$:^3. Ilhäg plane verum eft, quod Labs;p Ícribit, fi odores et
Idem ait, et fi hereditatem a feruo tuo efnero, quaé àd te per- 227 ^
tinebat, et creditoribus pecuniam foluero, deinde hanc *? he- &-zzex. 4
reditatem abftulerisimkhi, ex empto/a&tione*me idipfum con- lexe; ..
fecuturum :* videri;enim in rem tuam verfum: nam et fi here- ; £. EuE ]
ditatem a feruo emero, vt quod mihi ab ipfo feruo debeþ/atur, s umb "yfï !
compenfarem, licet nihil folui, tamen confequi me ex empto, .
dominu peruegn.it: ego autem non puto, de in rem x« zuu'v — &
verfo effé' actionem emptoryj nifi hoc animo gefferit feruus, ; 122
vt in rem domini verteret. $. 5. Si filiusfamilias pecuniam 4 : !
mutuatus, pro filia fua dotem dederit, in rem verfumipatris '- "a , s orr; u1
vidgtur, quatenus auus/pro nepte/daturus fuit. Quae fenten- | 44
tia ita demum mihsiovera viddtur, fi hoc animo dedit, vt patris — & & -; at
: etetu, : EL
,MIIl. PAvrvs libo XXX.-ad-Edictum.. ET wruir
int,e.rgi,.ï'elggompon.ius ait, filiae fufe nomine, an fororis, vel ne- /7.2£»see xiw. p
ptis ex altero filio natze dederit. Idem ergo dicemus, et fi
feruus mutuatus fuerit,/et domini fui filide nomine in dotem
dederit. Á i N
IX. IAiv/oneN vs ?* libro XII. ex Caffio. Sxz veno
pater dotem daturus non fuit, in tem patris verfum effe non
videtur.L 462 —
X. VrPriANVS libre-XXIX.ad-Edictum. . Sx »Ro

patre filius fideiufferit, et creditori foluerit, in rem patris vi-

Hs L feruo pe-
.- vendát eum cum peculio,
et pretium exigat, non videturin rem

x
(

fu.;

detur)verfüm: quia patrem liberauit. $. r. Cui fimile eft, ,J*amdæz;;ä,,m
quod Papinianus libro ä ?2 Qufeftionum fcribit, fl filius — 7 — 1
quafi defenfor patris iudi&ium fufceperit, et fit condemnatus,
de in rem verfo teneri patrem: namque filius eum iudi.äio fu-
fcepto liberauit. $. 2. Idem tractat ,Pspinianus, et fi, quod "/,0,,, i !

patrem gï—gfrg oporteret, a filio fim ftipulat*us, et ita conuenfr
rim filium: nam * et * hic de in rem verfo fore a&tionem: ,
nifi f donare pzäfri fili&s voluit, dum fe obügat. $. 3. Quare |2E4 ) :
jpotefU diCi, etfi de peculio aCtionem quafi defenfor patris fu- ( ,$4 ——
Íceperit, teneri patrem de in rem verfo vsque ad peculii quan-
titatem: cuius fententide id erit emolumentum, vt fi finita fit
aCtio de peculio, de in rem verfo conueniatur. Ego et ante
con-

non ex voluntate, fi quidem dominus vatum babuerit. — Vel alioquin *em meceffa-
viam vel vtilem domino emens, de in vem ver(o actio erit. BYNK. w1 Vulg.
inferit ea74. B R. 42 Ap. Hal. fi, abeft. GER. 43 Hal. TRIPHONI-
NVS. GER. 44 Hoc in loco: de zn rem exciderunt e codice Floxentino,
et cum nec ibidem fuppleta fint, eadem a Taur. debuiffent parenthefi includi.
Ea lacuna eriam nunc in S. Cruc. apparet: veítigium eius eft in Var. L. vbi erat:
inm verío tehetur, fcd reliqua funt fuppleta. — Alii etiam codices paffim vt Taur.
nec non editiones omnes. BR. Etiam Hal. et Barb. Otob. Vat IiI. Bynkersh.
LetllGEkE. 45 Hal douawit, GE B. — 46 Taur. ceffaVit. GEB. — 47 Hal.
accepit. GE B. — 48 Hal. et faclis mox poculis. GEB. — 49 Ap. Hal. banc, abf
GEBR. 50 Vulg. gereret. BR — 51 Hal. IABOLENVS. GEB. — 52, Vulg.

Ccoe:3 libre

(t
Tüapf

r

!'a./.-[-

DIGESTORVM LIB, XV. TIE. 1I1L

272
condemhationem, poft iudiäium patris nomine acceptum, de | füm quidem effe videtur: ita tamen, vt fiue minoris fit, quam , , :
... in rem verfo patrem teneri puto. $. 4. In rem autem verfum | eft emptus, tantum vidætqr in rem verfum, quant&dignus fit : L^ ,
fiejare /W videtur, prout aliqudd verfum eft: proinde, fi pars verfa eft, | fiue pluris fit, non plug$ videatur in rem verfum, quam em-
de parte erit aCtio. $. 5. Sed vtrum in fortem dumtaxat te- | ptus eft. H : : 1
nebitur dominus, an et in vfuras ? Et fi quidem promifit vfü- - XIIIL. VrPrANvVS X.—ad-Edictum. Srr 74
ras, Marcellus libro into Digeftorum fcribit, dominum prae- | rem ** alterius ex dominis verfum fit, vtrumjüs folus 9?, E?ï J))jf» [
LIf4, $ftaturum: fedlii[non fint promiffae, vtique non |debebuntur, | cuius rem verfum eft, an et focigs poiïit conueniri, qugeri-
Jonkarísquia in ftipulatum dedu&&e non funt. Plane, fi contempla- | tur ? Et fulianus fcribit, eum folum conueniri, in cuius rem
tione domini pecuniam dedi/non gerenti feruo negotid domini, | verfum eft, ficuti cum folus iuffit: quam fententiam puto ve- u
fed ipfe gerens, negotiorum geftorum actione potero etiam de | ram "?. — — ,. ,,, us . ( | L
vfuris experiri. $. 6. Verfüm autem fic accipimus, , vt duret XIV. IvrrAwgHlibre—XI.-Disefterutm-Marcellus no--
. . . Werfüm. Et ita demum de in rem verfo competit actio4finon | tat. IxTERDvM et propter hoc, quod in rem alterius focii ,
^ehre L, i. fitja domino feruo folutum, vel filio. Si tamen jiti/hecem cre- | verfum eft, dein rem verfo cum altero agilpoteft: qui conuen-/-y »je- i
TET ;g..e,,':)'dm/»',,&-:ditoris, id eft, perdituro feruo vel filio folutum fit, quamuis ! tus, a focio petere poteft id, in quo damhatus ** fuerit. Quid 5
folutum fit *?, definit quidem verfüm: sequiffimum autem eft, | enim dicemus, gtpecuhum feruo ab altero ademptum fuerit ? 2
: de dolo malofäduerfus patrem vel dominum competere actio- | Paulus: tergo [haec| quaeftio ita procedit, fi de peculio agi non
L 1f4. nem.] Nam et peculiaris debitor, fi fraudulenter feruo folue- | poteft. UP PROP ) | :
rit, quod ei debebat, non liberatur. $. 7. Si domini debitor XV. VrrraANvsllibro : ; : £a i. "
fit feruus, et ab alio mutuatus, ei folugfit, Ka&tenus non ver- | LivsFAM1LIAS conftituerit, quod pater debuit, videndum
. , ,tit, quatenus domino debet: quod excedit, vertit ?^. Proinde | eft, an de in rem verfo attio dari debeat? Atquií non libera- . , m
r&*k ,5f cum domino deberet tfipinta, mutuatus quadraginta, cre- | uit patrem: nam qui conftituit, |fe/ quidem obligat, patrem ve- 14"^/^^» | 'I
ditori eius foluerit, vel familiam exhibuerit, dicendum erit, de | ro non liberat: plane fi foluf/poft conftitutum 7?, licet pro K
in rem verfo in dékem competere actionem: aut 55, fi tantun- | fe videatur foluiffe, hoc eft, ob id, quod conftituit, in rem ta- *
' dem debeat, nkhil videtur verfüm: nam, vt Pomponius fcri- | men vertiífe patriï merito dicetur.
bit, aduerfus lucrum domini videtur fubuentum. Et ideo,fiKf| //5 XVIL. AvEEwvsilibro II .Di um- QvipnAM.
debitor fuit domino, cum in rem verterét, nihil vidgri ver- | fundum colendum feruo füo locauit ??, et boues ei dederat:
v J . — . ,fum: fiue 59 poítea debitór effé-dotninf. coeperit 57, define- | cum hi boues non effent idonei, iufferat eos venire: et hi
EN 0 e/t/z Mü-gïïd'/fä:verfum: idemque 55] et fi foluerit ei. // Plus dicit, etfi tan- | nummis,.qui |recepti effent,| alios iréparari **: feruus boues $u pro: "r&et -
| . tundem ei donauit dominus, quantum creditori foluit pro fe, | vendidenat: alios redémerat: nummos venditori non foluerat: 7/f^^ -
4 ,.,,5.5 * fij quidem remunerandi animo, non videri verfum: fi vero alias | poftea conturbauerat: qui boues vendiderat, nummos a domi-
| /M»Qecyg,,&-?z:/emfa, donauit, durare verfum. $. 8. Idemygugerit ??, fi decem in | no petebat 7? aäione de peculio, aut quod in rem domini ver-
(LQW'&I?IH domini vertit 9?, et poftea tantandem/ fummam ,a domi- | fum effet *5: icumi|boues,, pro quibus pecunia peteretur, pe- Lsf
VACI U p " 3 mutuatus fit, habeat praeterea ef peculium, decem, viden- | nes dominumieffenti Ref&göndit, non videri peculii quicquam. — -
(/fw:[,dum ait 961, vtrum defiit efï'e'w*c.arf:um? Àn vero, quoniam eft eiT(.e: nifi gg/quäd,.dedu&o. eo, quod feruus domino debuifiet, s.
[jf444, peculium, vndejtrahatur 92 debititm, de in rem verfo non tol- reliquum fieret: illud fibi videri, boues quidem in rem domi- : |
Lnveex B ub limus actionqfm? Àn potius ex vtroque pro rata detrahimus? | ni verfos effe, fed pro ea re foluiffe tantum, quant/'priores sce . ,. | *
| t)s4. Ego autem puto, ifüblatam de iprem.verfo a&ionem : cum de- | boues vemiï'e.yit :4fi quo Z* amplioris pecuniae pofteriores — 73 |
|o: ^ Lslien2am" bitor domini fit conihtuf:us. $. 9. Idem 9? qu erlt,.ü in rem | ues effent, eius oportere" dominum condemhari. " i
E —— tuam vertéfit 5*, et(debitor tüus factus fit, mox creditor eius- XVII. AgR1cAN v sili 18 Cudefti ;]S &n- J $A. h
Lpz. dem fumgidé, quam tibi debuit, an renafcatur de in rem verfo | vvs 7fin rem domini pecuniam mutuatus, fine culpa eam /
a&tio, an vero ex poft fa&to non conualefcat? Quod verum eft. | perdidi£: Nihilo minus pofféjCüm domino de in rem verfo agi,
$. 1o. Idem tractat, an ex älentu poffüt in rem patris filius | exiftimaui/ $?: nam et fi procurator meusin negotia meaim- ,., /
| - W. vertere: veluti fi duo rei pater et filius |fuerint, et filius)mu- | penfurus, pecuniam mutuatus, fine culpa eam perdiderkt ?*, 47
| . tuatus füuo nomine folvat: vel fi filio iuffu patris credidifti *?, | re&te eum hoc nomine mandati, vel negotiorum geftorumáezzizne) !
l4 et[filius creditum tibi foluiffet? Mihi videtur, fi quidem pe- | a&urum. $. 1. Cum Sticho vicário ferui tüi Pamphili con- — c«. Y
l. cunia ad patrem peru.epäx;at, videri inrem verfum: quod fi non | traxi: aCtio de peculio, et92 in rem verfo, ita ?? dari de-
u fuit, et füuum negotiam gerens filius foluit, non effe de in | bet, vt quod velin tuam ?* jpfius rem, vel in peculium Pam- "
rem verfo actionem/ : phili, verfum fit, comprehendatur 9*: fcilicet, etiam fi mor- ) /o/.., W
XI. Pavrvsui ' : diétum. — Qvop ** |tuo vel alienato Sticho, agatur: quod fi Pamphilo mortuo "
E feruus in hoc r?ä't—ö.atus fuerit, vt creditori fuo foluegéf, non | agam, magis eft, vt quamuis Sticftus viuat, tamen de eo, quod ls
—23^ 77 erit inrem verfüpi; quamuis actione] de peculio liberatus fit ! in peculi/Pamhili verfum eft, non nifi intra annum quamlis, ».([7;;t
dominus. n E. ia j deceffit, aCtio dari debedt: etenim quodammodo de peculio,; ;;, uw,ïs A
XIL Gazvs 9* H | Wneide. Sr| Pamphili&füfit/experiri videbor: ficuti, fiiquod 99 iuflu eius«t ; o ^ [«
FVNDVM patri domindjlä/ erlfit feruus vel filiusfamilias, ver- | credidiffem, experifef. Nec nos mouere debet, quod Sticltus, Taeme». . n
libro ochauo. BR — 53 Ap. Hal quamuis folutum fit, defunt. GEB. — 54 Vulg. | Ant. Auguftin. Z77. Emend. 3. &R. — 71 Legerem Taurell. more: in quoDanna-
verti. BR. — 45 Hal. at, loco aut. GEB. — 56 Vulg. fi vero. BR. — 57 Hal. | tus. BR. — Habent tam T qp dedit, Barb. Otob. S. Cruc. Treuif. Bynkersh.
domini coepit, GEB. — 58 Vulg. idem aít. BR. — 59 Vulg. Idem quoque. BR. | nifi quod Otob. inw&?& izïä'äo. GEB. —472Hal.fi poft foluit conflitutum. G E B.
60 Hal. verterit. GEB. — G1 Ap. Hal. videndum ait, abífunt. GE B. — 62 Hal. | 73 Hal. locauerat. GEB.- — 74 Vulg.comparari. Etita Duarenus 1. Difp. 1 0. et in-
et Vulg. detr'ahagur. B R. 63 Hal ltem. GERB. 64 Hal. vertit. GEB. | ueni idem in Bynkersh. BR. — 75 Hal. vtrum uummos a domino petat, et pau-! |
65 Hal. credideris, et mox foluerit. GE . 66 Hal. inferit fí. GER. 67 | lo poft: an quod, loco: aut quod. GE B. 76 Hal. efl. GE&. 71 Hal. fi
Bafil rizv&. BR. — 68 Flor. eft: Si zn re, quod et vidit Ànton, Auguftin. 771. | quid. GEB. 78 Hal. lib. VII. GEB, 79 Hal. et Vulg. inferunt f. B R.
Emend. 1. Sed re&e Taur. communem eftfecutus. BR. — 69 Hal. folum. GEB. | 80 Hal. exiffimaui. GEB. 81 Hal. perdiderit. GEB. ^ $82 Hal inferit de.
40 Hal. ita habet: quam fententiam libro duodecimo digeflorum Iulianà MAR- | GER. 83 Ap. Hal. ;ta, abeft. GE . 84 Hal. inferit vel, euería phrafi
CEL'L.V S NOTAT. interdum et propter boc, quod in vem alterius focii verfum | latiniffima. BR. Ita ego quoque fentio. Vide quae habet Voffius de Confirack, -
eft, de in vem -uew.']b cum altgru agi potefà : qui conuentus a focio petere potefl id,in | c. y7. — San&tius lib. II. Miueru. ibique Perizon. —Praeterea non puto, ICtos di-
quó damnatus fuit. quid enim dicemus, fi peculium feruo ab altero ademptum fuevit. | cere: in vem ferui verfum effe. DvK. . 85 Hal. compraebendatur. GEB.. — 86
j . XIV. PAVLVS li. XXX. ad edittum. : Hal. ficuti et fi quid. — Sed et Vulg. quod in qwid mutat, quod mihi quoque vi-
Ergo baec quaeflio ita procedit, fi de peculio agi non potefl. — Improbauit dudum detur,

— DIGESTORVM .LIB. XV. TIT. IIL IV.

: de cuius peculio agitur, vïuat:lgïtlgndn noä alitér ea res in pe-
Jif/l"f/*fjg.« culio eius effe poteft, quam fi Pamphili peculium maneat.
Eadem ratio efficict, yt id, quod in peculio Pamphili verfum
* fit * 57, ita praeftari debere dicamus, fy*ïiprius eius, quod
: . tibi Pamphilus debuerit *9, deductio fiat: quod vero in tuam
^ lJrem verlüm]fuerit, praeftetur etiati nón deducto eo, quod
^ i Pamphilus)tibi ldebetY9?. 54 r m E m
XVIIL NreRATIVS Uibro. VIL..?9. Merfhbranarum.

Qvanvis in eam rem pro feruo meo fideiufferis, quae ita |

1 fraclals , icontratta eft, vt in rem rneam verfáretur ?* : veluti, giï cum
feruus frumentum emiffet, quo familia aleretur, venditoti fru-

2 L^ * e! * P $ Y Q«cténm . *
: (ic^^04*. menti fideiuffgris: ipropius/efttatnén, vt de peculio eo nomi- |

jzecugaa,, n€, hon de in rem verfo agere polífip: vt vnius dumtaxat (in

"r M;WW-QUW contra&jurA?s£de in rem verfo fit aCtio, qui; id ipfum-

-u ee rf Credidit, quod in rem domini xx;;arfum eft. cÁee t facari, d

] .f.LWN E .'.
C 344 77 XIX, PAvrvs ib EV. 32-Qufteftiont Frrivs-
s er fOWHL;FAMILIAS itogam emltf mgrtuo de.mde eo, pgter ignorans,
et putans fuam effe, dedicauit eam in funus-eims. Neratius
: | libro ?* refpónforum ait,[in rem pátris verfum viderif, in
UA — fepm"q, l" actione autem de peculio, quod in rerum natura non efletj vno
, a M ; , : : )
lï*äfv' wiódo $eftimari debere, fi dolo malo eius, quo cüm agatur ??,

AMcwmrem patris res ?* Verfzïgic,-xï'on nunc,|quo funerabätur n
fed quo tempore emit: funus enim filii, aes alienum patris eft.
EKthoc ?? Neratius quoque, qui de in rem verfo patrem tene-
ri putauit, oftendit, negotium hoc, id eft fepulturam, et funus

g filii, patris effe des alienum, non filii. F aCtus eft ergo debitor
: 5 7 Y*i445 $ * *
JH* peculii, quamuis res non e:glïet, vt etiam de peculio poffit

conueniri: in quam actionem venit, e£ quod in rem verfum
eít : qufe tamen adicctio tunc necellaria äj T99, cum annus
; poít mortem filii exceffit. | :
PaATER pro

XX. ScKxvorallibroE |
l filia dotem promifit: et conuenit, vt ipfe filiam aleret: non
: praeftante patre, filia a viro mutuam pecuniam accepit, et mor-
hj FA^ tua eft in matrimonio: refpondi,fi ad* eaid, quod creditum
,- eít, erogatum effet, fine quibus aut fe tueri, aut feruos pater-
? a .nos exhibere non pofíét ?, dandam de in rem verfo vtilem
A pl io o onem. $. r. Seruusabfentis Reipublicáe caufa, pupilli fer-
i. vis pecuniam, credidit, füubfcribente tutore, ftipulatione)in per-
, fonam tutoris translat3: qudefitum eft, an aduerfus pupillum
)e'??c" competat actio ? LRefpäïfdit fiJ cum in rem pupilli daretur, id
" in rem eius verfum ef& et quo magis actus feruorum ? con-

nb "19?*3-,2',, firmaretur, tutor[fpopondit, poffe nxnilo minus dici, de in rem
2 d. — — vwerfo cum pupillo actióniem fore. | ;
d XXI. InEw tlibro-—V.—Dige FrLIAMFAMI-
fejr? G- 1A4S duxit * vxorem, patre(dotem |pfgmittente: et conue-
h , ;*g;x,,,a',.«üynït inter omnes perfonas, , vti;eam pater, aut ipfa fe tueretur:
, 9,27 "rgaritug .ei mutuós nummos dedit, cum iufte pütaret,. patrem
^^ eius miniftraturum tantum falarium, quantum(dare; filiae fuae
i, J2e&f, inftituerat: eos nummos illaJin vfus neceffarios fibi, et in fer-
) — JA. - : 5
Jl i ie u us 985 tguos./f.ecugn habebat, confümpfit: aliquantum ^ et, cum
Jj )-z,o,wwe,, ei res familiargs cred1tz$£ effef(t 6, ex pecunia mariti in eas-
r ( JIrd C& o $. |

detur. BR. 87 Hal. n peculium Pampb. verf. efl. GER. 88 Hal. debuit.
| GEB. 89 Hal. debebat. GE B. go Hal. li. VI. GER. 91 Hal. et
t& omnes verteretur. ln quinque tamen codicibus reperi Florentinam. BR. — Barb.
Otob. S. Cruc. Treuif. Bynkersh. GEB. 92, Vulg, vt vni duntaxat cum quo
contratum eft. . Et banc le&ionem Hal.habet in margine. BR. — 95 Hal. Jib.
94 Hal. inferit fecrmmdo. — Vulg. V. BR. 95 Hal ageretur.
96 Hal. in margine: alids, alioqui. GEB. 97 Ap. Hal. et Vulg.
98 Hal cum funeratur. Vulg. nom tuuc, quo funerabatur.
99 Ap. Hal. boc, abeft. Vulg. bic. BR.
100 Flor. in effet, deletae: fe, vt fiat ef/, quod habent omnes. BR. Etiam Hal.
G E B. I Flor. eft: fj ab ea, manifefto errore nec correcto. BR. 2 Hal.
poiuiffet. GER. 3 Taur a&uSeruorum, GEE. — 4 Hal. inferit quis. GE B.
5 Vulg. aliquautulum. BR. — Hlal. aliquantum . etiam, ícilicet. pofterius, loco et.

! JiI. GER.
GEB.
Tves, abeft. B R.
BR. Taur. funeraVitur. GEB.

faCctum effet: atquin ?* fifilio pater togam- emere debuit, in .

| mandatum reugcaffet, et me certioraffet.

| pilli/fuerit creditum *7 "jp pupillum éffe dafidam actionem,

273

dem caufas conuertit: deinde prius, quam pater falarium ex-
pleret, moritur filia; pater ifpenfam recuíat: maritus res
mulieris retinet: qufero, an dein rem verfo aduerfus patrem
actio competat * [Refpondit ?, fi ad ea id, quod creditum eft, k/ Y-
erogatum effet, fine guibus 3utfe tueri, aut feruos paternos —
exJAübere non poífet *, dandam de in rem verfo vtilem a&tio-

QVOD IVSSV. /4/
VrrrANVvs llibro-XXIX; ad-Ediétum..

ERITO ex iuffu domini *.in folidum aduerfus eum iu-

di&ium datur, pam,c lo cu o gontrahitur, . . -. ;
diriuber $ x Mf dub od d o o at J nl n
to quis, fiue per epiäme verbis, aut per nuntium7 fiue .
fpecialiter jin; vno contraétu ? iufferit, fiue generaliter: et "*g',f o i
ideo,-e£ ^ (i fic conteftatus fit, Qovop vorxs cvMw STi-L $4 — |
CHO SERVO MEO NEGOTIVM GERERE|? pPkRYcv- //ersh
Eo/ videtur ad omnia iuffiffe, nifi certa lex

LO aliquid. $ ; ; ;
prohibét ". $.2. Sed ego qu&ero, an reuocare hoc Suïxä, . TR

antequam creditur ?, poífit ? [Et puto, poffe : güiéinbdmodum
fi mandaffet, et poftea ante contractum contraria voluntate
$. 3. Sed et fi man-
dauerit pater, dominusue, vidétur iuifdïgt. $. 4. Sed et fi fer-
ui ofirographo fübfcripferit dominus, ten&ur quod iuffu. «
$. 5. Quid eérgo, fi fideiufferit pro feruo? Ait Marcellus, non K
teneri quod iuffu: quafíi extraneus enim interuenijt. Neque J 4et a« E
hoc dicit ideo, 4uod tenetur *? ex caufa fideiuffionis: fed 41455 f Meoeter , 3
quia aliud eft iubere)* * , Denique idem fcribit, fl inutiliter f tl/þ'u)/!ujuþ&æ
fideiufferit, tamen [éümj obligari, quafi iufferit: quae fen- 99f , ^ ..
tentia verior *^ eft. $..6. Si ratum habuerit quis, quod fer- rP
uus eius geíferit *?, vd filius, quod iuffu aCtio in eos !^ da-
tur. $. 7. Si pupillus dominus iufffit, vtique non ten&ur,
- nifi tutore auctore iuffit. .S. 8. Si iuffu fructuarii erit cum 12
jferuo contraCctum , iitemy eius, cui bona fidejferuit *5, Mar-Z vva. 11 £,
cellus putat, quod iuffundandam in eos actionem. Quam fen-
tentiam et ego probo. $. 9. Si curatore adülefcentis, vel fu-
riofi, vel prodigi iubente, cum feruo contractum fit, putat La-
beo dandam quod iuffu actionem 3u eos, quorum feruus fuerit.
Idem jet;*9 in vero procuratore. 'Sed fi procurator verus non
fit, inoipfum potius dandam aCtionem, idem Labeo ait. L.
.. ]H.Pavrvsilbro-XXX,.-ad Edictum. Sr, TrvTo-
RISs iuffu, feruo pupilli&reditum fit, puto, fi ex vtilitate pu- - n—aymnc)(ll/.bj. |

L^ 2 A. e ate Xis,

-19 52; A. *

quod iuffit tutor. — $. r. Si 1uffu. domini ancillde, vel iuffu . :
patris filife cteditum fit, danda eft in eos quod iuffu a&io. n 2 a, n ;
$. 2. Si iuffu * *, meo cum alieno feruo contrattumjfuerityeum- — «f.

que poftea redémero, qgod iuffuj'*? nen tenebor: jne a&ioj'/W) a
e 9xc;

quae ab initio inutilis fugrit 29. euentu confirmetur. L E.
II VrPrrxaAmwvslibroll. Refpeniïgxum, DoxINvM, L"';' Ts Zo",
)ZQ0€0, «7 kvvréa

qui iuffit femiffibus vfuris feruo fuo pecumiam mutuam credi, ^. ..
faCtenus teneri, quatenus iuffit: nec pignoris obligationeta — i.5« .
locüm ^*

GE R. 6 Hal. ves. familiaris credita effet. GER.
8 Hal potuiffet. GE . |
1 Hal. inferit vel patrzs. GEB. 2, Ex : iuffum, Flor. inspte Zns fnunt,
factum eft. BR. 3 Hal. n euum contraclum. GEB. 4 Ap. Hal. et abeft.
GEB. 5 Lege potius: gere meo periculo. "Nam et hoc magis eXprimjt na-
turam iuffus, et diferte in Graeco elt: $zee 3éAee, euváAAafov, quodckngue vo-
lueris, contrabe. Sed videoipfam hoc iam habere Vulgatam. Hal. non habet,
fed Florentinam. BR. — '6 Vulg. aliud, BR. — 7 Hal. probibeat. GE 9. 8 Hal.
'bi. GEB. — 9 Hal. credatur. GEB. — YO Hal, quod non teueatur. GEB, — Vk
"Hal. aliud eft fideiubere, aliud iubere. Vulg. aliud eff inbere, alz?:d fideiubere, B R.
I2 Vulg.;elio.BR. . 13 Hal.eeffit.GEB. — 14 Hal. et Vulg. inemm.BR. Y5
Hal.feruiit. GEB. — 16 Hal. etiam, loco et. GE, 17 Hal. gupilli creditim fit.
GER. I$ Tauri4S4. GE R. — I9 Hal, inferit a&ione. GE . — 20 Hal. fue-

7 H refpondi. GER.

Tat.

h.

( $— 0

; & j
pe yro A u

( ficex ql'/. ["*:

picex Veclia,, o
E. [- ) paelon fanvei partna
Leex € —
2 ld b

ff

$.

274

Q* //. & .* $s
locum habere in his praediis, quae feruus non ex voluntate :

domini obligauit ?.

IV. InEeM Hibro—X.-ad Edictum, . Sr rvssv eius,

tibus/ mulievibus Dogma . Senatusconfultà nom auxilatur. B R. Prior verfio eft
etian Haloandri; G EB. 212 Flor. erat fcriptum demit, quod '"Faur. habet in

DIGESTORVM LIB. XV. TIT. IV. LIB. XVL TIT. L ju,a n t

fillioue numerari, nullà quyXeftio eft quin ipfi condici poffit.

Immo ?3 hoc cafu/de ^* iuffu aCtio non competit. $. r. Si s« än:"ïdaä

4 d d. ( ( KEX , m
Nvs vel pater pecuniam mutuam, accepturfis, mffexgt, feruo

qui adminiftrationi rerum ciuitatis praepofitus eft, cum feruo | vnus ex feruif dominis iuffit contrahi cum eo,^is folus tene- - Jdek- ,
ciuitatis negotium contractum fit, Pomponius fcribit, quod | bitur: fed fi duo iuffemjnt ?^?, cum|quouis in folidum agi , MO
iuffu cum eo agi poffe. | 4 | poteft: quia fimiles funt duobus imandantibus, - | od t
V. PAvrvs)ibro-IV.—2-ad-Plautium. Sr pnowr- &M Qf*g;wgälää*ngäy;f-w Feee peéhlioeTaiuintt w
: cLEE-—HF. DETVR, CVM EAS VIRILIBVS |oFFIeiIS| FVNGI,
& AD SENATVSCONSVLTVM ET EIVS GENERIS OBLIGATIONIBVS OBSTRINGI
D | VELLEIANVM. /A T NON SIT KEQVVM, ARBITRARI SENATVM, RE-
E -j R tdfu ; s PAU CTE ATQOVE ORDINE FACTVROS, AD QVOS DE.
pz XX deinee E adjee Pavrvs libo XXX. ad Edi&um. ( EA REj|ÍN| IVRE ADITVM ERIT, SI DEDERINT
ELLEIANO Senatusconfulto pleniffine comprehen- | oPERAM, v'T IN EA RE SENATVS VOLVNTAS
fum * eft,ne pro vllo femináe intercederent. $. . | sEeRvETVvR. $. 2. Verba itaque Senatusconfulti excutia-
Nam ficut,moribus ciuilia officia adempta funt femi- | mus, prius prouidentia ampliffimi ordinis laudata: quia *?
nis ?, et pleraque ipfo iure non valent, ita multo magis adi- | opem tulit mulieribus, propter fexus imbecillitatem *?, mul-
mendum eis fuit id offi&ium, in quo non fola opera nudum- | tis huiuscemodi cafibus fuppofitis, atque obieCtis. $.—8: Sed
que minifterium eirum verfayétur: fed etiam. periculum rei ! ita demum eis fübuenit, fi non callide üiüt verfatfe. — Hoc enim M dnR
familiaris ?. $. 2. f(equum autem vifum eft, ita mulieri fuc- | Diuus Pius et Seuerus refcripferunt: nam deceptis//£non de- p um
curri, vt in veterem debitorem, aut in eum, qui pro fe confti- | cipientibus, opitulatur '7. Et eftjef Gráecum)*9 Seueridt?,,, 6
tuiffet mulierem ream, atfio daretur: magis enim ille, quam 29 relcriptum :$ (Iale omarulooic fyuyigäïy 0 Óoyux TT7G Jäftavfiæww.
creditor, mulierem decepit. | : Pj i. K OM ANTOU 5322&; ufäq&eï* Zw:'m' $. 'rfïr(i,l;ïfäänarum,'m K ) CL ES
IL VrrrANvSüibro-XXIX. ud-Editum. ET PRrI- non callidita5; M : /ï) . Omnis omnino obli- 9,'*:,:,;:,;,,,
MO quidem temporibus Diui Augufti, mox deinde Claudii, | gatio Senatusconfulto Velleiano comprehenditur ?3, (iue verz*e*: Jat. &
Edi&tis eorum erat interdictum, ne feminge pro viris fuis in- bg—ä fiue re, fiue quocumque alio contractuintercefferint. $. s. C O »esust
tercederent. $. r. Poftea factum eft Senatusconfultum, quo | Sed etíi mulier defenfor 34 alicuius extiterit, procul dubio in- -f«
pleniffime feminis omnibus fubuentum £ft, cuius Senatuscon- ! tercedit: fufcipit enim if fé'alienám obligationem: quippe
fulti verba haec funt: ovop Mancys SILANVS *, ET |cum ex hac re fübeat condemfhationem. Proinde neque ma-
VzgrrrKs ?|] ÜTvroR *, CowNs*LES, VERBA FrFkE-|ritum, neque filium, neque patrem permittitur mulieri de-
CERYNT DE OBLIGATIONIBVS FEMINARVM, QV KE | fendere. : :
PRO ALIIS REAE FIERENT, QVIDj(DE ^ EA RE III. PaAvrvs ü .adEdiétum. SEkD sr eum «
FIERI])OPORTET P, DE EA RE LTA C ONS Vlr v £- | defendat, qui damhatus regreffum ad eam habefát, veluti cum
RVNT,": QvOD AD, FIDEÍVSSIONES ET MVTVI | venditorem hereditatis fibi venditde, velfideiuflorem fuum de-
DATIONES PRO ALïïs,jc?;,.QVIBvs INTERCESSE- | fendat, intefCcedere non vidétur. P
RINT '' FEMINAÁE, PERTINE/T, TAMETSI AN- IV. VrPriANvSs,dibro-XXIX.-ad-Edi&um,. j|S Enjsx J«
TE ^ VIDETVR ITAIVS DICTVM ESSE, NE EO( ego cum muliere ab initio contraxerim; cum ignorarem, cuiiJ 4
NOMINE AB HIS PETITIO Ü NEVE IN EAS AC TIan: haec ?5 factum ?* vellet, non dubito Senatusconfultum ceffare: "^"
vat. GEB. 2X Taur. obligajit. GE8. — 22 Hal. lib. IIT. GEE. — 25 Hal. | contextu. Sed iam olim inter s et fuperferiptum erz, non deletis de, quod
inferit 22. G EB. 24 Vulg. q4uod in[fu. BR. 25 Hal. infferint. GE R. demum recentius fadum. — Taur. tamen, quod miror, fimplex zerait; in margi-
| ne collocat. Septem codices ex vndecim habent: fumit, etin o&tauo Vat. 1. f4-
I Hal compraebenufmn. GEB. 2, Bafil. àv Asrrovgye? moAvTiMAG yeyi. | müit, eft ex correCtione. — In Barb. fuper fumit, fcriptum eft al. congrzit, atque
qnunia ciuilia mow obit mulier.| B R. 3 Hal verba: fed etiam perviculum vei | hanc le&tionem inuenio in duobus aliis Vat. III. et Pal. IIL:folus S. Cruc. merzit,
familiaris, ftellulis includit, t in margine addit: Haec alias defunt. GEs. 4 | exhibet. Hal. habet: commeruit, Nos demeruit a recentiori corre&ura vindi-
Hal. et Vulg. Syllanus. BR 5 Hal, et Vulg. ZVelleius. B R. 6 Hal.in | catum in contextum admittimus. B R; Quia in archetypo ab initio fuit denmit,
margine: alias, aucfor, alid$ ommno deeff. GEB. 7 Taur. OVIdE. GER. | nec nifi a correGore demeruit, et inde poftea : merzit, et commneruit, forte antiqua
8 Hal oporteret. "Vide IzC. Gothofredum ZAmzmada. Inv. Civ. c. 9. GER. Ícriptura, quae eft demit, facilius mutaretur in: dedit, vt ego olim reftituebam,
Gothofr. in nota: cenfug/unt Hot. I. Obf. 14.. Vide Noodt. 1. Obf. 1$. && quam in demeruit. BYN W. , Reliqui codices, quos numero feptem dixit Brenkm.
Re&um eft: confulueruyt, et exftat id ipíum verbum, in eandem fententiam, in | habere fumit, funt'äbgï'./Vat. IV. Pal. I Taurin. III. Treuif. et Bynkersh. I.
SC. Marciano de Baccbänalibus tollendis. BYN K. Exftat illud verbum inSCto | fed et cougrait habet Bynkersh. I. — Ceterum, emendatio Bynkershoekii vince-
Marciano fed non in Zam fententiam : .Ma?'cz'us. L F. Poflumius L. F. COS. | ret omnino, fi illud demeruit, antiqui corre&oris foret aeque ex ingenio: fed
Senatum con[ulueruyt. Xloc eft, quod hic dicitur: verba fecerunt. Poftea: | hunc antiquiffimum aliquem codicem effe fecutum, vero eft fimilius, vt et libra--
De Bacchanalibus, g foed.emti effent, 1ta edicendum cenfnere. GE 3. — 10 Hal. | rium Florentinum omiffione nonnullarum literarum in demeruit, potius peccaffe,
et Vulg. inferunt fro. Vide Noodt. alleg. L. Qbf. 1$. BR, Forte re&e dice- | quam cognitiffimae voci dedit, aliam fubftituiffe. —Demereri autem idem effe ac
retur: alicui iutercedere, pro, intercedere pro aliquo. Sic intercedere Titio, | mereri, annotauit Dukerus, locis in Lexicis adiiciens illum Ouidii n Epifl Hy-.
pro: apud Titium L. 16. pr. infra h: t $i transponas: quibns pro aliis, dicere- | pfip. ad. Iafon. v. 137. GER. 23 Hal. compraebenditur. GEB. 24 Hal.
tur : quibus, pto: quabus, refertur enim ad fideiuffiones et mutui dationes. BYNK. | in margine: defenfirix. Nempe non animaduerterunt, vocem defenfor, commu-
11 Hal. zstercefferunt. GE R. 12 Hal antea. GEB. — 13 Hal. addit fiat. | nis generis effe, ideoque barbare detorferunt in defentrix, et defenflrix. BR. — Si
GEEB. 14 Hal. inferit eos, GER. I5 Hal. qua. Vulg. qui. BR. I6 | tamen credimus Prifciano, defeufirix, non eft barbarum. — Is enim in Partitioue
Taur. n Vecillitatem. G E». 17 Hal. iura opitulantur. GEB. 18 Hal. et | verfuum. XII. Aeneid. principal. p. 1220. — Ciceronem in 'Timaco ea voce vfum
Vulg. egregz'um,-loco: et Graecum. 9 R. I9 thlg. addit: et Antonimi. ^ Vi- | effe, au&or eft. Sed ob id non recedendum effe arbitror a leGtione Flor. quam
de Ant, Auguftini. Lzbr. fingularem ad Modeft. Excuf. ad L. 6.in fin.BR. — 20 | re&e probat Cafaub. ad Trebell. Pollion. XXX. Tyranu. p. 340. DVK. 25
Ap. Hal. tale; abeft. G x B. 21 Id eft, Decipieutibus mulieribus Senatuscou- ! Hal. et Vulg, boc. BR. 26.Mihi hoc non abfurde ita exponi poffe videtur,
fultum: auxilio non eff. Cum Graeca adhuc abeffent, Vulg. habebat: Decipien- | cui gratificari, gratum facere vellet. Sc. Gentilis ad Apuleii Apolog. p. 307. *

factum alicni velle, facbum cupere . Latiui dicunt pro gratzficari et beme velle et

commodis eius fludere. — Adde Gifan. Obf. Linga. Lat.in facbum vole. Cicero

dixit:

| 54
u
^
M, b

——Ü

UT

-s

wfll lls
(w
(
hus iil
—
!
Jàui

DIGESTORVM LIB. XVL TIT. L

etita Diuus ?* Pius et Imperator nofter refcripferunt. $. r
Proinde, fi dum vult Titio donatüm; 23,: accepit ?? a me m
[ 7 4.,,, tuam pecuniam, et eam Titio donauit, cé(faggSenatusconful-
XIV. Jusc: tum *9. Sed et fi tibi donatugä creditori tuo0 nummos nu-
. merauerit ?*, non intercedit: Senatus enim obligatáe mulieri
JAdeh i, fTuccurrere voluit, non donaütj: hoc ideo, quia facilius fe mu-
lier obligat, quam alicui domat. 5« 4 3—:5]5 [ C re d Rav ;

XNTEREST, pecuniam foluendi caufa numeret, ,af quamli-
L yua::. bet/fuam rem in folutum det: nám etíi vendiderit rem fuam,
". fiue pretium acceptum pro alio foldít, fiue emptorem delega-
" uit creditori alieno, non puto Senatusconfulto fócum effeJcct.

| | VI. VrPriANvs./i St rri-
K« 9DEIVSSORES pro defenfo/x;gt abfentis filii, ex mandato ??
matris|éitslintercefferint, quaeritur, an etiam his Senatuscon-
f&-,ua'lk),!l;fulto fübueniatur? Et ait Papinianus libroufóno ?? Qudeftio-
L-.;m"""* num, exCeptione eos vfuros: nec multqm facere, quod pro
e-- m &gefenfore fideiufferjnt: cum c'ontegïpl.atmne .mandäy matris
q4,,7, ünteruenerunt 3^. Pplane, inguit,/ fiquilaccepit eos fideiuffo-

.. : * . *
matrem ei$ mandaffe ignorauit, ex—(;c&g)tmnem Senatuscon-
35
2om?
Ea

. VII. PAPINIANV Slli :

. ,,, Aulti replicatione doli repellendum

QvAnw-
L f& 'op, QVAM ',igïtur fideiuffog, doli replicatione Dofita *9, defenfio-
! éeptioni i 37 llam tamen replicatiqanem ad-
IL.P menpexébptionis amitijr ?*, nullam taméh repliratianem a
préc " uerfüs mulierem habebit: quia fatti non(poteft/?* ignoratio-
L/?;ar nem ?? praetendere. Sed non erit injquum, dari neäotiorum
( ". geftorum aCtionem in defenforem: quia mandati cauía per Se-
CJpé*" atusconfultum conftituitur irrita, et pecunia fideiuiïozjä li-
beratur. | :
VIII. VrprrAwvsJli ' QvAn-

&.. vrs pignoris/datio interceflionem faciat, tamen Iulianus libro
£: duOdecimo Digeftorum fcribit, redditionem ^*? pignoris, fi cre-
itrix mulier rem, quam pignort acceperat, debitori liberaue-
OE rit, non effe interceffionem. — $. 1. Si mulier interuenerit apud
reejmI-tmtores filii füi, ne3^** praedia eius diftrahgrent ^?, et in-
-Á,, bn; ) e . n . - d. s . //("1'4,3, ;
' demhitatem eis repromiferit//Papinianus libro 1& Quge-
nem alienam recepiífe, neque veterem, neque nouam, fedipfam
LIt. feciffe hanc obligptionem. . $. 2. Si mulier apud Primum pro
: Secundointeruenerit, mox praiPrimo apud g(x;editorem eiusJduas
D 1 intercefliones factas *^, Tulianus libro ime- Digeftorum

; *4 ? Hcr: * . s
duc Xl ao fcribit: vnam-pro,Secundo apud Primum, aliam pro Primo apu

creditorem eius:]et ideo et ^5. Primo reftitui o'bligationem:
et aduerfus eum. — Marcellusj2&tera|notat, effe aliquam diffe-

rentiam, vtrum hoc agatur, vt ab initio mulier in alteriüs lo-

- fe», cum fubdatur, ettonus debitoris, a quo obligationem transferre
" 5... . M " . » $*€J2FO Ql. . .
- ' ereditor voluit, füfcipiat, an vero quafi debitrix dele tur:
fcilicet, vt fi ^* quafi debitrix delegata eft, vna fit interceffio:
L. zeev: proinde fecundum)hiang fuam diftinCtionem, in prima|vifione ^*,
d a, Wbyquafi debitrix ** delegata eft, exfeption(ïä ei Senatuscon-
r55« Tulti Marcellus non daret: fed condéimnata, velante condenfha-

fäu'y)ïe tionem condicere vtique ei, a quo delegata eft, poterit, vel
Gu du :
dixit: velle alicuius caufa T. Ep. 1. 3., Ep. 7. 9. Ep. 13. Dvk.
diBus. GER. 28 Vulg. donare. BR. 29 Hal. cepit. GE B.
Senatusconfultum ceffabit. Vulg. ceffare. 8 R. — 31 Hal. numerauit. GEB. — 32
'Hal. mandatu, loco: ex mandato. GER. 35 Vulg. lbro. VIII. BR. 34
Hal. iutéruenerint. GEB. — 35 Hal. repellendam. — Et ita quoque Vulg. addito
effe. BR. 36 Hal. et Vulg. oppofita. B R. 37 Hal. amittit. GE?. — 38
Hal. poterit. GE B. 39 Vulg. ignoramtiam. BR. 40 Hal. redbibitionem.
GEEB. 41 Àp. Hal. /;, abeft. GE&. 42, Vulg. ue p. e. diftraberentuv. B &.
43 Vulg. lib. VIII. 9 &. 44 Hal. et Vulg. addunt effe. 8 R.
, hoc et, abeít. GER. 46 Hal. cum, loco fi. GER. 47 Gothofr. in nota:
Id eít, quaeftione. — Haloander legit: n Przmi fideiuffrone. Sed et ita Vulgo.
Contius inuenit in MS. izffjone. B R. 48 Taur. deVitrix. GEB. — 49 Hal.
et Vulg. vtputa. Sed et Flor. ita fa&um antique. BR. — Ita quoque habent Barb.
KOto*b.x Vat. I(vbi vtj fa&um ex; vt yutant),s. Cruc, Treuif. Bynkersb. L. et II

27 Taur.
30 Hal.

deinde is dederit mulierem, qu,ääbguxüig Senatusconfulti mu-

cufat. Sed cum releuatur reus, fi mulier fic foluit, vt repete-

ftionum.non putat eam intérCeífiffe: nullam enim obligatio- ,

45 Ap. Hal..

—

| 275
E.

quod ei abeít, vel, fi nondutm abeft, liberationem. $- 3. In-
terdum intereedenti mulieri et: condidtio competit;iputal^? fi Mect.
contra Sengtusconfultum obligataj debitorem füum delägauy!—- d 23efm.
Vit: nam hic ipfi competit condikio: quemadmodum 59. f pe- 1./4.
cuniam foluiflet, condiceret: foluit enim et qui ireüim dälegäf. J .
S.M 4. Sed fi^is, qui a muliere delegatus eft, debitor eius non
fuit 5*, exfeptione Senatusconfulti poterit vti, quemadmodum f ro JaT, L.
mulieris fideiuffor.(!$. 5 |Plane[fi mulier interceffura, debi- ,5 !
torem fuum delegauþfit 5^, eenatusconfultum ceífat: auia J
eti:1 pecunäam numer? il'et,,, ceiï'zlu*e[ifSenatus,cgnfultum: miäliex,-
enim per Senatusconfuültum releuatur: nobjquge 53 deminuit, zj 7 Lt s. |
reg[þtmtur.(fæ g. 6ï Sed fi eum äelegauerit,ä?xiïiebitor eius nor; T W
fuit, fraus Senatusconfulto, fa&ta videbitur: et ideo 5* exe-
ptio datur. $z. Quotidüis pro debitore intercefferit mulier,
datur in eum priftina actio, etfi illejiprius;acceptilationellibera- Lj/f. — ,
tus fit, quam mulier intercefferit. $.8. Si conuenerit cum de- ^^* " 77*
bitore, vt expromiíforem daret, et acceptum. 55 ei latum fit, £, o

t
? /

yc pen? exem i — h.

nita eft, poteft ei condici, quafi non dediffet: quid enim inter- ::J?yï:wnfï |
eft, non det, an'uTeïr:l det?aNon erit. igifür aCtio vtilis necef-
faria, cum conääïo cófnpetat. $. 9. Marcellus quoque fcri-
bit, fi mulieri poft intercetfionem accepto tulerit creditor, ni-
ehilo minus gg(&itältoriärfi/ aCtionem'wi dári debere: inanem enim
obligationem dimifit ^?, $. ro. Si mulier poft interceffionem
fic foluerit, ne repetere polfit [iufte prior debitor actionem re-

J./z'x*/em:)ara&-,,fj(*-

F TA rmee tsf -
n :
re non poffit,]et cum ei mulieri, qude repetere non poterat,
fi foluiffet, accepto tulit ** creditor, fimiliter releuatur reus.
$. rr. Quamquam 1n omnes, qui liberati funt, reftituitur actio,
non tamen omnibus reftitüttur, vtputa duo if&j ftipulandi fue-
rünt: apud alterum mulier intercefft: ei foli reftitaitiür obli-
atio, (apüd) quem interceffit. $. 12. Si mulieri 59 heres ex-
iterit creditor, videndum, an reftitutorial vtigfqupoiïit,? Et /lä!:"if«,
aitIulianus libro-du&decimo 5?, reftitutoria eum nihilo minus| / .. 505
víürum. Non $? ifhmerito: cum non obligatie cum effe&u fuc- — g
cefferit. Denique in Falcidia hee 4es alienum non imputabi-
tur. $—E3. Plane fi mihi proponas, mulierem veteri debito-

[ r 4 . - "
fL^ex O — vt d

1

p fucceffiffe, dicendum erit, reftitutoria eam conueniri pof-
fe: fed et directa aCtione: nihilemime eius intereft, qua actio-

ne conueniatur. $. I4. Si,cum,.eífem tibi 9^ contracturus, .
mulier interuenerit, vt cum ipfa potius contraharn; videtur in- — "*'*!J&"jf*"*"* A
terc.egi;gffe : ..guo.caüy daäyr in te a&io-;,qu;le inftituit magis, quam L—J;-f;-, * Kïi/ja,,
reftitugt obligationem z vt pegnde Obligeris eodem genere obli- (enore . ,
gationis, quo xtifter4efjobligata. Verbi 93 gratia, fi per ftia — 1. . )
pulationem mulierjet tu, quafi ex ftipulatu iconuenieris 9*. 1725 oscot m
$. r5. Illud videndum eft, fi mulier pro eo interuenit, qui, fi —

cum .fpïgj contraétum effet, non obligaretür, an hac actione ille

debeat teneri, vtputa üæfg pupillo interceffit, quy fine tutoris ^^v )M &.|
au&toritate non obligatur? Et puto, nonobligari pupillum, nifi 1—^««x:v-— . |

locupletior factus eft ex hoc contractu. 1Item fi minor vigin-
tiquinque annis fit, pro quo mulier interceffit, in integrum re- |
[titutionem poterit implorare: vel 95/filius contra Senatus- *
confültum contracturus eft 9*.

IX. PAv-
GER. 40 Halinferit et. GEB. — 51 Hal. fuerit. GEB. — 52, Hal. delegauit.
GEB. 53 Gothofr. in nota: Non in his, quae. Fal It etiam Vulg. B.

54. Hal. zdcirco. G E. 55 Hal,et Vulg. accepto. BR.
enim obligationem ei dimiffam. GES. — 5'7 Hal. tulerit. GER.
lieris, et mox exfZtit. GEB. 59 Vulg. Eib. VII. B. 60 Hal. 2ec, loco
"0n. GE B. 61 Flor. olim fuit veteridebitorissuccessisse. Expun&tae antem,
funt ris. 'aurellius compendium in corrigendo fa&urus maluit vi fermare, ma-
xime quod et Vulg. et Norica ita haberer, J Mec aliter MSS. quinque. B R.
Barb. Otob. S. Cruc. Treuif. Bynkers : 62, Gothofr. in nota: id efA -
tecum. Et hoc modo habent Vulgo. BR. . Hal. vt Flor. tibz contracturas. GE 8.
Defendi, vt potui, de Latim. Vet. ICt. p. 336. Ita etiam dicitur: exigere poe-
na$ alicui, id eft, ab aliquo, de quo vide Heinfium ad Claud. de Conful. Honor.

56 Hal. iuanent -
58 Hal. ma-

V. 113. DVK. 63 Yaur BerVi. GEB. . 64 Hal. conuemiaris. Vulg. con-
«uenjreris. BR. —— 65 Hal. inferit cym. — Vulg. fi. gB&. — 66 Hal. effet. Gx s.
97

Í
276 - | DIGESTORVM LIB. XVIL TIT. L
IX. Pavrvs. n5 SED SI pro Mxï.rr; IER Contra Senatusc.on.fu.ltum Vgljggggg; pro me inter- r
: lieno feruo intercedat, quemadmodum in patremfamilias prio- ceififlet 'Titio, egoque nu,.lhem id foluiffem, etgþ-gnytms eam ^yrei . T
pifpeum um — PU r Mureid o « t i : ft niam peterefj exdeptio huius ?* Senatusconfulti non eft'459/7^-^- — ]
EU LL.rurtuf f.: Id ieum/ ^^. reftituituf a&bio, dia in dominum quoque reiti- j peenntam petereg exgepuo n nïwäwï É Iiroe: 82 u ob
Qeva : jrier 6] : tvendz erit d ss t XW. VL profutura mulieri: neque eninijéam periclitari,ne ?? eam pe- — — L
E | ' n EUMMU TLT i& IEIHTI H gg| cuniam/perdat, cum iam eam ha ät $. I S1 ab ea muliere, Z fetaat.
| X. ViPrAXW bwäXleE-f—aäE : Á '.eiïit däïi- | quae contra Senatusconfultum interceffiffetzffideiufforem ac-
J/ees ACTIONES, quae jn etl)s: Päo qu;t use?ïlgäg int eïg mpe,-tun : cepj,i'ï;fem, Gaius Caf&ua (.Lgfgg,jlig ita demum fideïï*äïo—fi Rkee —
i5 ,,,-."r—.ydmwt, tur, et he.redl'bl.lsy 29? " t'ær : -e-s,cet erl?is r Dondé 11onorariiswfu'*—!c'— ptiónem dandam, fi à niüliere rogatüs fuilfet 9?. LdQïghanqsl au-( CO 6opao,
2 d 'e -- petent, habent od n g at " P . tem rette putat;) fideiufforr)*^ exceptionem dandam, etgyh fi -
[ ,Qederef» — cefforibus *? dabuntur, et adueríus eos. : mandati aCtionem aduerfüs mulierem non habdt 3* : quia to-
| * XL PaAvrvsiibroXXX-adEdictum. S5r MVLIER,|tam obligationem Senatus improbat: eta Praétore reftituitur
tamquam in vfus fuos pecuniam acceperit, alii creditura, non prior debitor creditori.]. [: - 4. wexu fuyer; LIe,
eft locus Senatuscpnfulto: alioquin nemfg cum fexmms contra- XVII. AxfazcAx y sllibro[I]-86- : TE
Met: quia ignorari poteft, quid acurde fint. — .. vxoni, donationis caufa, rem viliori pretio addixerat, et in
| XII. Inzg w libro.VF- Breuium. **. I,MMO tunc locus igtpretium creditori fuojdelegauerat. ,&ef&ïïdj—g 87, venditio-
dAtdleft Senatusconfulto, cum foit creditor eam intercedere. | iiém) nulli —;vm(.)rfïönti äfe: et fi creditor pecuniam a muliere j
XIIL GarvsüibroIX-adEdi&um prouineiale. Arr- ! peteret, e)g&ptmneng vtilem fore: quamuis creditor exiftima- À
QVANDO, licet, alienam obligationem fufcipigt mulier, non | uerit, mulierem debitricem mariti fuifle: nec id contrarium !
adiuuatur 7? Bx*æl" Senatusconfülto: quod tum accidit, cum | videri ggbere ei, quod placeat,8 £1 quando in hoc mulier mutua-
L ra,« 9 r prima facie quidem alienam, ,re veralautem fuam obligationem ! ta eft *^, vt marito c.reggre.t , hon obftaturam ex£eptionem, ;
£: neh, fufcipiat 73: vt ecce, f ancilla ob Pa&wnem ].1þe?tat1s expro- fi credltor.lgnorapemt d in quax;i qaufayf; mulier mutuare- a a r
r d miffore dato, poft manumiffionem id ipfum fufcipiat, quod;éx- | tar: quoniam Iquidem ?* plurimum interfit, vtrum cum mu- 754 Vs
y & ey ) bunvat, romiffor debeat "*^: aut fi hereditatem emerit, et des alie- | liere quis ab initio contrahat, an alienam obligationem in eam » Ji
fa. äum hereditarium in fe tranfcrib$t: aut fi pro fideiuffore fuo transferat: tunc enim d/i;ligentgg.x'em effe debere. $. r. Si mu- |
intercedat. $. r. De pignoribus prioris d.ebitons non eft cre- her' d1x.1ffet, üþl rem giotls 15101n1.ne^0þ141gatafn, et crefhtojþ cu- | r
) - ditori noua actione opus: cum quafi Seruiana, quae'et(;:"* JKy- | raffet ei pecuniam dotis folui, qui ?^ idem pignus acciperetp ,
pothaääria vocatur, in his vtilis fit, quia verum eft, conüenif- |jmulieri etiam pecunia credita deberetugï; fi ?* pofle(for ?* i

: . « . : . d d j
P .fe dé pigrioribus, nec folutam effe pecuniam. $. 2. Sifüb con- | creditor aduerfüs eam Seruiana agentemilexciperet, s1 NON
L'oeevtore- 7r"".diGone vel in diem mulier pro alio 1nterc£g£.g£71t, etiam penden- | vor VNTATE EIVS PIGNVS DATVM ESSET, replica-- .
'Jà5ón, te condicione) volenti creditori, cum priore 1* actio dandaeft ! tiondin] mgf(l/?g ,9enatusconfulti non profuturam: nifi credi- i
77 p» refütutoria: quo 77 enim bonumeft, exfpectare condicionem, | tor fciffet, etiam aliam pecuniam (ei,deberi. $. 2. Mulier et

j« yes. i. vel diem,[cum in eaj caufa fit prior ifte debitor, vt omnimodo | Titius, cum in rem kominünemymutuarentur, eiusdem pecu- *j'
visey:^meam ia , ipfe debeat fufcipére aCtionem ? ,, nyie rei facti fun!:: non Oïälönlm—odo æuherem pro parte focii us ,
XIV. IvriaANVvS libro-XHL./Digeftorum, | Sx wvy- | Videri interceffiffe dm(äta[tg : nam ** fi ob eam caufam mu- L^2 .
LIER contra Senatusconfultum intetceflerit, fequum eft, non | tuatiy fuerit, ex qua, Wi creditor pecuniam non dediffet, ma- "
folum in veterem debitorem, fed et/in fideiuffores eius actio- | 1US damfium mulier paffura fuerat, veluti quod' communis in- — Wi
nem reftitui ^9?:/nam, cum mulieris pfrfoga fübtrahatur cre- fula fqlta '*non.eiï'efïf vel quod fundus communis in pubhctlllï f pero jp—€£, T
ditori propter Senatusconfultum,/ integra cáufa priftina refti- | committeretur, potius efle, vt Sgnatusponfulto locus non fit: ]
| tuenda eft. ' ! at fi in aliquam emptionem mutua pecunia fit accepta, tunc D.
f:!f;gu Qux $72* XV ID EM MM*BW SI' MVLIERI Pg? AParte gntercefüonefïmj fa&än? Vld.eri : et ldeo Credltorl('äln)*fj*"
E. ; EE s m DA er a sauatid rem £E. æ—aü;ffggy dumtaxat pecuniae a muliere petere poffe: quod fi to-.—— —
ag u R DI apr-en pvl N d ex£eptione pro parte fugiinougtur ?*. |.£4/& [&. Y
" rum, ftipulatus fuero, et fort.e te ratum [non/ habente, agere k&.,,,;,ïä ( J t : dé um
L ex ftipulatiàjinftituero, exceptio Senatusconfulti, quod ide/ in- 9*;*4 XVIH-.PAVL:VQWVHE&&W' . IpnkMwj
terceíffionibus feminarum factum eft, non proderit mulieri: |.et "&^ fi pro debitore meo Titius, et mulier, duo rei 1nter-f/£ ;
fi^jtro timu». mon enim videri poteft alienam obligationem recufarg, cum ma- | Cetiemnt. | ,
IWr neaity debitol obligatus, et 3pfa de lucro agat: ac potius redde- XIK A IfRIc ANVS ll;bmro IV. . Qudeftionu Tvy-
4 re cogatur, quod non debitum acceperat, quam pro alio fol- | rom pupilli decefferat, heredeé inftituto Titio: cumde adeun- /. J sj« " T
uere. ! daJhereditate dubitaret, quoniam male geftastutelamexfftimare- ^^ 2«
XVI. IpEM w&ä"&Wefm Sr| tss perfuadente matre pupilli, vt fuo periculo adiret, adiit:.
67 Hal.lib. V. GEs. / 68 Hal et Vulg. prior ei, loco: priorem vewm. Yle ! Treuif. Bynkersh. L fed et l. Grs. — 77 Hal. Quod. Vulg. Quid.Bm. Vi- du
tamen in margine: aliaf, priorem veum veflit. BR. 69 Flor. fcriptum erat: | de Opufc. de Lat.' Vet. ICt. p. 399. ibique Dukerum. BYNK. 78 Floren-
in perpetuo, vt reor pro': Zu perpetu Om. ceterum 72 71 a pofteriore demum manu | tiae quondam erat a&onestitui. Deleta 5 fuperfcripta s adie&is res. pofterius n
deletum. B R. Zo,Succeffores honorarii varie dici poffünt, et eius rei exem- probamus, prius non item. Loquitur enim ICtus de plurifaria aCtione, Immo:

plam eft in L. 24. $/ 1. fupra Famil. ercifc.. . Heredes autem, qui fic x27' i£o- | inter quinque codices Barb. et Bynkersh. diferte habent: a&fiomes. BR. Nempe:
xv appellantur, quüm fucceffores honorarii non fint, immo iis opponantur, L. | Bynkersh. lL. Sed Otob. S. Cruc. Treuif. atque etiam Dynkersh. IT. actionem.
- 9. $. 6. fupra de Interrog. in iur. non video, quid hoc in loco z5 cetevis fibi | Hal. vt Taur. atlionen veflitui. G £ B, 79 Hal lib, L. GEB. . 8o Hal.
velit. . Atque ea difficultas Graeculum mouit, vt praecedentia fle&eret ad d. L. | lib. 11I. GE&. 81 Ap. Hal, buius, abeít. GEB. — 82 Hal. weque enim po-
24. fed perperam, vt Cuiac. animaduertit XVT. Obf.'27. Abeílet omnis dif- | tait periclitari, vt eam. Vulg. weque enzm eam peviclitari profuit, me eam. BR.
ficultas, f1 legeretur ceterum, quo fic fucceffores honorarii etiam hic opponeren- | 83 Vulg. fideinffiffet. &n. 84 Hal ego autem puto, vedle fideiuffori. GE B.
tur heredibus ex meroiure ciuili venientibus. BY NK. 71 Hal. lib. VII. bve- | 85 Hal. babeat. GEB. — 86 Hal. lib. IIJ. GER. 87 Hal. et Vulg. Refpon-
uis editli. GEB. . 72, Taur. aduBatuv. GEB. — '73 Hal. fufcipit. GEB. 74 | di. BR, 88 Hal. effet. GER. 89 Hal. cederet. G E B. 9o Hal. igno-
Hal. debebat. GEB. — 75 Ap. Hal. et, abeft. GEg. — 76 Ad oram exem- | raffet. GEB. — 91 Hal. quandoquidem. GE B. 92 Hal. quo. GE E.
plaris Florentini non adeo recenter, f.01.'te .ctiam non ita male fuppletum eft: de- | Vulg. acceperit. ^ Hal. inferit: et cum mulieri etc. Ba, 94 Ap. Hal. fi, abeít.
bitore experiri. Ydem in omnibus editionibus. Contuli quinque MSS. qu(äu(g' GER. 95 Vulg. fi poflerior creditor. B R. 96 Hal. et Vulg. dicebam. BR.
tria fupplementum receperunt: $. Cruc. adie&um habet: Otob. ncglexig . | Vulg, inferit ez. BR. 98 Hal. fubmouebitur. GX8. 99 Hal. l. XXX,
Hal. jn textu: cum priore debitore experiri, et ad haec ftellulis inclufa in margi- | ad ediclhum. GE?P. ^ ^ X10o Hal efi, loco et. GEB. I Hal. /ib. III. GEB.
ne: Alias defunt baec, alias, contra priorem. — Supplementum receperunt Barb. 4 L.

nag DIGESTORVM. LIB. XVL . TIT. L.

; ' Qu ,
w L afqs o g—lp ulatusque d?ï?äsä&f?,lind.enäïem fe eo nomine praeftari.
« M. ^^ . Si exea caufa "Titilis pupillo aliquid praeftitiffet, isque/ matrem
ä ./Lat ) 4c;, conueniral,, negauit exceptionij Senatusconfulti. locum' séffe::
L- sg*quando ? vixlfit, vt aliqua apud eundem pro eo ipfo intercef-
(Jt. fife intellégi poffit. $. r. Nec difümileffäguic propofitioni ex
! l-?ww,fa&o agitatam |*, [cum quidam vir praetorius deceífiffet duo-
- / bus filiis füperftitibus, quorum alterimpubes effet, et ? alter
pR legitimus tutor fratrijeffety et jeüin! $. paterna hereditate* | ab-
ov ftinere/fellet, mandatfi vxoris defuncti, qufe mater pupillo ef-
4 fet, abftento pupillo folum ife | hereditati(iifcuiffe ? : vbi fi-
g militer fe refpondiffe Iulianus ? ait, fi, ex'ea, *? caufa agente
i*r* ^ pupillo, damhum eo nomine ** paffus effet, non impediri eum
Senatusconfulto, quo minus a muliere rem feruaret. $.2.In
Ipropofita fpecie et illud tractandum eft *?, an is, qui manda-
to !5 mulieris adierit, fi damhum ob id patiatur, quod debi-
[ ] . tores hereditarii foluendo non ifüerint Senatusconfulto locus
fit, quafi quodammodo eorum obligationes mulier fu(ceperit?
Magis autem eft *^, vt ne ob.hanc quidem caufam Senatus-
confultum loéüm Hábeát: .Quando non ea mente fuerit, vt pro
ELAT his intercederet: fed * tutorispaduerfus pupillum, et cete-
Pipae» | T0S forte creditores, indemfnem |heredjtgyem, ** praeftar&t.
l, & 4 r : I7 . UR . 2
| $—3. Denique fi ponamus **, mulierem in emptionem] ^* he-

| -! ':-.—w,.w[ reditatis eo nomine damnum pati, quod debitores hereditarn

J ja£: Xt/.

: foluendo non fint, nulla puto dubitatio erit, quin Senatuscon-
fulto locus non fit: etiam fi maxime creditoribus aliquan&ggü
praeftiterit. $. 4. Quäq ergo, fi, eum- própterea de adeunda
JEe, prieot p hereditate dubitaret "Titius, quod parg—nlädoqgg nomina debi-
n rum viderentur: mulier hoc ipfum repromifit, vt quanto mi-
nus a quoquó; *? eorum feruari poffét, 1pfa praeftaret? Prope.
Lafv — eft, vt fit interceffio. $. 5. Cumihaberes Titium debitorem,
þu.,ywbæ et pro eo mulier intercedere velletz nec tu mulieris nomen
PUR propter Senatusconfultum fequereris, petijt,?? a me mulier
- ". qutuam pecuniam, folutuzjäï(cibi:-et ftipulanti mihi promifit,
' ign.oyanti in quam rem /ægtuaretür: atque ita numerare me
rpaiad, tibi iuffit: .d(.ïl.g-(fg ego, quiajadjmanum nummos non habebam,
"ao a, , ftipulanti tibi promifi 3.qugefitum eft, Ifi eam pecuniama mu-
"UE^ ^ Lrés,,9 liere petam, an exïäfedptio Senatuscóntulti- ei iprófit ? LRgfä-
"eaan. ) — n f', ditj videndum;;ne noty fine x;gïgggg dicatur, eius loco, qui pro
mes ' muliere fideiufferit, haberi me debere: vt, quemadmodum il-
l 7^ i, quamuis ignoraudfit mulierem intercedere, iexceptioladuer-
| fus creditorem detur ^*, |nélin mulierem mandati aétio |com-
L.12ef5^, petat| ita mihi quoque aduerfus te vtilis exteptio detur jihi-
in ^^ mulierem aCtio denegetur, quando ?? haegä aA
!f , periculo mulieris futura üïf:'. Et haec paulo expeditius dicen-
st á.dà, Mi prius, quam ego tibi'pecuniam foluerim/??, comperé-
rini|eam interceffifle2 ceterum fi ante folueriä,, videndum,
", Larizax : vtrumme nihilo mmugbx.:nuher? iquidemy enfläeptxo aduerfus me
um T^ dari debeat, et ego tibi condicere pecuniam poífim; àn vero
Áv perinde habendum fit, ac fi ^* initio* ego pecuniam mulieri
li credidiffem ,&ac rurfüs tu mihi in creditum iffe$: quod qui-
., €&^* dem magis dicendum exi&imauäz, vt fic Senatusconfulto locus
LÓSz, U: mon fit: ficuti eti&üim d.ebitoremäu—m miülier! deleget, inter-
W ceffioni locus non fit ?^7. Qu$e;2? |poftea non re&e comparari.
-LOReden Q | i evs pafan db rete m hr
2, Hal. inferit canffa. GER. 4 Vulg. quoniam. BR. 4 Vulg. addit 4sae-
| fliouem. BR. . — 5 Ap. Hal. effet, et abfunt. G EB. 6 Hal. cunt, loco emm.
! GEB. 7Halinferitfe. GER. — 8 Hal. mifeuiffet. Vulg. immi[cuijet. B R.
| 9 Àp. Hal. Iulianus, abeft. G E. 10 Ap. Hal. ea, abeft. GEB. H Flor.
7b nomiue, in margine eft adícriptum, antique quidem, fed quantum v'ldetur non
a folita manu fupplente. — Certe pofitis fignis hoc indicandum cenfuimus. BR.
Nempe appi&is ftellutis in exemplo 'Yaurell. typis deftinato. GEER. — 12, Hal.
twadlatum eí[e. GEB. — 13 Hal mandatu. GEB. — 14 Hal effe. GEB. .. 15
Hial. inferit vt. GEB. — I6 Taurell. in margine: beredem. Nempe literae ztat
in bereditatem antiquis et prope coaeuis vncis funt inclufae. BR. — Habet et Hal.
baeredem. GE 8. 17 Hal. Dezude fi proponas. GEP. 18 Hal. emptione.
G E B. 19 Vulg. quocumque. GEB. 20 'Taur. petIt. GEB. 21 Bal.
datur. GEB. 22, Hal. detur, inque mulierem. GE 8. 23 Vulg. 4usonizam.
2 R. 24 'Taur. in margine obligatio, «t ita Flor. a manu fupplente €ft adpo-

9G3m,

10 0b aoco PC

( ;:s..a.)o,z 77

"Dakefa. vetu zmeo a -

r;itz'! quando'delegatione debitoris fa&a,izgpliexj&ïän obligetur,
at ]

? in propofito alienam obligationem in fe tranftulgfit :
quod certe Senatus fieri noluerit ??. |
. XX. Inxw llibrojVIH i : SIPRO VhO
reo 1nterceff£ï *| mulier, aduerfus vtrumque reftituitur actio
creditori, — ^EZ :

: T.
ICelrue, X X]. QAL?I;ä'ATVSjMM .

$1 Pno aliquo iülier interceflerit, fed; ?? in rem eius, quod
acceptum eft, verfaretur ?^, e:dääptio Senatusconfulti locum
non habet, quia non fit ?* pauperior. $. 1. Item fi quid li-
beraliter fecerit, veluti ne iudicatus ?$ pater eius, propter fo-
lutionem veXetur ?7, non erit tüta Sehatusconfulto 39 :Aoneri-
bus enim earum Senatus fuccurrit. — x 0.2
XXIL. Pavrvsibro VI.-Regularum 3?. Sr: wv-
LIERI dederim pecuniam, vt eam creditori meo foluat vel
expromittat, fi £a ^9 expromiferit, locum non effe Senatus-
confulto Pomponius fcribit:]quia mandati aCtionelobligata) in
rem fuam videtur obligari. AjSe4 m
XXIIL. InEw/librofingulari-ad-Senatusconfultum-Vel-
leianum. Sx wvrLixRm in lure interrogata, refponderit, fe
heredem effe, f1 fciens fe heredem non effe, refponderit, mi-
nime interceffffe videri, quidj decepit: quod4filexgtimauit fe
heredem, et|eo nomine decepta refponderit **, in eam actio-
nem quidenydari, plerique exiftimauerunt, fed exdeptione Se-
natusconfulti adiuuari ^^. |
XXIV. Ipn&M libro-fingulari-de-interceffionibus femi-
narum. DrsiTRix mulier a creditore delegata,/pro eo, cui
delegata eft,)promifit: |non vtetur exceptione. $. z. Sed fi
pecuniam promiüg ne delegetur, interceffiffe vide£ur. $. 2..
$i Senatusconfulti benefi&ium interuenerit, vtrum ftatim, cum
mulier intercefferit, aCtio in priorem debitorem competit, an,
fi mulier folutum condicat? Puto, ftatim, et non exfpectan-
dam folutionem. $. 3. Si pro eo, qui temporali *? actione
tenek&tur ^^, mulier intercefferit, temporalis a€tio reftituetur :
|fie tamen, vt/ex praecedenti caufa, continua tempora nume-
rarentur *? poft reftitutionem: quamuis ftatim atque ihter-
ceffit mulier, competierat *9.[2547».
Jem XXV.(MopESTINY Slibrofingularide Euematicis *7.
Sr poMINA feruo fuo credi iufferit, aCtione honoraria tene-
bitur. .$.-£- Quod fi pro eo fidéiufferit, exgeptione Senatus-
confulti Velleiani, iudi&io conuenta, aduerfus creditorem tue-
ri fe poterit: nifi pro füo negotio hoc fecgfit.
XXVI. VnrrANVvSlibro-XXXVIE ^9-ad Edictum. Sr
MYLIER, intercedendi animo, feruum alienum fuum effejre-
Íponderit, quafi intercefferit, auxilio Senatusconfulti vtetur:
plane, fi pro bona fide feruiente -&bilre(ponderit, non videtur

interceffiffe. ;
ip: XXVILPAprx1IANYsibroIHI.5?-Refponforum. Bo-
N A. fide perfonam/mulietis 1n contrahendo fecutus, ob ea, qufe

inter virum et vxorem accepta pecunia gefta funt, exéeptione
Senatusconfulti non furfimouetur ??. $. r. Cum ferui ad ne-
gotiationem praepofiti, cum alio contrahentes, perfonam mu-
lieris, vt jidonege;?* fedifüntur , exäeptmigd 52 Senatuscon-
dpeonearme fulti

fitum. BR. Hal.obligatio, vt Taur. in margine. GEB. — 25 Hal. foluerem. G E.
2,6 Hal. inferit ab. GE R. 27 Hal. efl. GEB. 28 Ha. Sed poffca. G E B.
29 Hal. fi vt in propofito, et in margine: alias, at in prop. GEB. 30 Hal.
noluit. G K R. 31 Hal. znutercefferit. GEB. 32, Hal. qnaeffionum. GEB.
33 Hal. et, loco fed. GEB. 34 Hal vertatmy. Vide L. :8. (upra de im.
vemwverfo. BR. . 35 WVulg. fit. BR. 46 Vulg. iudicati. BR. ^ 37 Hal.
vexaretur. GEB. 38 Hal. addit Velleieuo. GE B. — 39 Kal lib. II. vefpon-
forumm. GEB. 40 Vulg. eam. BR. — 41 Hal. refpondit. GEE. — 42 'Taur.
adiuBari. GEB. — 43 Hal.temporaría, et mox iterum : temporavia. GEB. — 44
Hal. teuetur. GEB. 45 Hal et Vulg. mumerentur. BR. 46 Mal com-

Hal. ljb. XXIX. GE s. 49 Hal. l$, II. GE 2. 50 Vulg. fuymmonebitur.
B R. 51 Vulg. idoneam. BR. 52, Gothofr. in nota: exceptio Senatus
confulti. Mlale. Sed et notandum ipfum Taur. habere in margine: exceptio,

Ddd23 nempe

k l.

" -'.

m i W??Na.

7À .
I AA CR

q , (
^ /Ju i;[ cjjll. 2' ad !;ï
i

c— — 1] $u)

d 3 e ,

l.('/ky(,;/v ä,). o/n— ;

*
i 5
dl —

petierit. GEB. 47 Gothofr. in nota: IIeg) évgupaiuóv. Halo. G ER. 48 -

278 :
x Go5f

e JKM — : - L s Ts
m fulti dominumj(fummouet: nec videtur deterior cauífa domini
fwe €X U« ger feruum fieri, fed nihil'effe domino qu£efitum: non magis,
quam fi litigiofum praedium feruus, aut liberum hominem eme-

,T-J Df ass LO ; ,, H£4 [À $ Á L * * ^ L] *
t io - I m "G. 9. Vxor debitricem 5? fuamiviro ?^ delegauit, vt vir

cuniam vniuerfamy/ debere: Ggg;(eritur, an interceffiffe [mulier

EC ;Ziejj vat Videfjötur 572 iRefpondi, feCündum ea, quge proponerentur,
—^/Y* pon interceffiffe.] $. 1. Fundum vxoris fuae maritus obligauit

dÀ

fþil.ö "[/ä'"' L.«;n. * " & ,f- . . P .
WE ;:) mutuam pecuniam jacceptàny fub obligatione) eiusdem fundi
2 /*., . foluit ftatim Sempronio pro marito füo. Qujefitum eft, an

aduerfüs Senatusconfültum obligata fit? |Refpondi, fi Nume-
rius fciffet, eam intercedere, fore Senatusconfulto, de quo quje-
reretur ??, locum. : :
XXIX. PaAvrvsllbro-XVI. Refponforum. OvrpAMw
voluit heredibus Lucii Titii mutuam pecuniam dare, et cum
i& (eis contrahere: fed quoniam facultate$ eorum fufpectaS ha-
lbuit, magis voluit vxorijteftatoris dare pecuniam, et ab ea pi-

4 []
tasn ;

o ,,
.14 - M., 3 * L * .
L. febat, UT gnus accipere: mulier eandem pecuniam dedit heredibus, et
' ? M- UA e* . . : .J)?- æ.f-*ïü' . ' d
-^. ab his pignus accepit. Qujfero,Jan interceififfe videaturj et an
DP EPAB ignora, quae/ipfjaccepit, teneantur creditori? Paulus;réfpon-

4

| L gizprottin ,;Z?mne gi.t ?5, fi creditor, eum-contrahere vellet cüm heredibus Lu-
: i Titii, euifatis hi& *?, magis mulierem.ream' elegit, et in

;Jjwfmm 7-^*^^" reffondit, ea, quKe' in fraudem Sénatusconfülti, quod de in-
JjAgnerim, £. terceffiongfemirarum faftum ejt, excogitata probari poflunt,
o — at rata haberi nofi oportere. ,, a pnfeb, Im fs
| 1 J? fyen|evwm. XXX'I ia Ih'bxg' P j SI int r g
ET JI^ 1* " w animo, vel cum fciret ie non teneri, mulier pro ali-
quo intercefferit, exceptio ei Senatusconfülti non datur: aCio-
nem enim, quae in dolum mulieris competit, ampliffimus or-
do non excludit. $. r. Procurator, fi mandatü mulieris pro
; alio intercefferit, exceptione Senatusconfulti Velleiani adiu-
L&W'*äï'??w uatuf 9^: ng/alias aCtio intercidat/J$ 9. azj£n.'v,
(aecitnoeet p . XXXI. InEMibro-L.-ad-Neratium; PAvrvs 95:
figescuesior n & /mulier, quod,ex?interceffione foluit, nolit repetere, fed man-
exfétint r dati agere, et cauere felit) de indemihitate reo, audienda eft.
La ss a, / Sx mvurER heredítatem Aalicuiusvadeat, vt 4es alienum eius

23 /
';, PILIRIME, 4 "'ï(l Lf od /',

/

/

wna. Leqvto
v

rumjid conceptum fit: nec enim loco minoris (vigintiquinque|

nempe literis finalibás: »e, antique deletis. &&. — Poteft hic fubaudiri: emulier.
DVK. 53 Taw. deVitricem. GER. 54 Yaur. Biro. GE E. 55 Pro:
creditori fuo. Vide Duk. ad Opufc. de Latin. Vet. ICt. p. 325. BR. 56
Hal. et Vulg. práefigunt et. BR. — 57 Hal. et Vulg. videatur. BR. — 58 Hal.
/ et Vulg. quaeritur. BR. — 59 Hal, vefpondi, et veríus finem iterum. GEB. — 6O
/ Hal. i;. GEB. 61 Hal, Senatusconfultum. GEB. 62 Ap. Hal. ab ea,
abfunt. GEB. 63 Videtur legendum: ;n perfonas fubducta, vel, quod longe-
j / , praetulerim : Znperfonam, errore facili, quod crederent defcriptores conftruendum
EC eííe: in pevfona fubducla. E codicibus, quorum fex contuli, duo habebant: zm
; : perfonam, totidem: Zm perfomas. Quintus Vat. L corre&us: zm perfonam. S.
: e Cruc. hábet, vt eft Flor, BR. — Habent ;n perþ-nm,ïï-fïarb. Treuif, et Bynkersh.
LR L. || H.zu perfonas Otob. etBynkersh. L. Hal. fj &on tantum perfonamulieris fubdu-
j | | 64 Taur. adinBatur. GEB. — 65 Hal. et Vulg.

éda, in principales. GEB.
66 Ap. Hal. et Vulg. Paulus, abeft. GER. 67

! Qec á. a. intercidit. BR.

Hal. auuorum. GE B. 68 Hal. et Vulg. «agis eff vt aeffimetur. BR. . 69

; ' 7

DIGESTORVM .LIB. XVI.

JQweir4, creditori eids) ?? pecuniam folueret: 5f fi fidem fuam pro ea,
,gä quam delegauit, apud virum obligaugrit, locum excbptio Se- |
natusconfulti non habebit, quia mulier füum negotium geffit.
XXVIII. ScKzvorailibro-L-Refponforam. | SEIA
mancipia emit, ét mutuam pecuniam accepit fub fideiuffore
". marito, eamque foluit venditori: poftea maritus decedens non.
Ro (j foluendo, in fraudem creditaris cauit teftamento, fe eam pe-

. * "]'t P VUESOCTT I .
Sempronio,ob/ condu£tionem: inox|mulier a Nümerio fua fide .

LLU, n e
| rE hw ipfius perfona Senatusconfulto ?*, quod de interceffionibusfa-
E. . Ctum eft, locum effe: et pignora ab ea *? data non teneri.
'L'/b"'""w"'f'" . Eas autem res, quas mulier ab his, pro tät-xibus intercedebat,
! , h /, pignori-accepit, creditori] mulieris obligaths non effe: fed non
[ [repe ts /^ . fine ratione Praetorem facturum, fi nón tantym iwfperfongj??,
" po'ih.—. palt c, fübdütta muliere, in fprincipaleS! debitores"deüerit aCtiohem, .
ELJ fte jgro: — p /' pgeitos : —— r . £ ^ :
| . Íed ätlam in res, qáae mulieri^obligatae/fant $. r. Paulus

XXXIL. PowPownrv s ujlibroHH.- Senatusconfultorum. .

fufcipiat, vix eft, v? füccurrijéf;debeat: nifi fi fraude credito- |

TIT. U4 1L

annis $7 circumfcripti per omnia habenda eft mulier. $. r.
Si emulier rem a fojpignori datam per interceffionem reciperel yccs«
velit, fructus etiam liberos reoipit: et fi res deterior fatta fue-
rit, eo nomine magis|deftimetur ??. — Sed [filcreditor, qui pi-15& fut,,
gnus per interceffionem acceperit 9?, hoc alii vendidit, vera L
eft eorum opinio, qui petitionem dáridam &i putant et *? ad- 125
uerfus bonde fidei emptorem: ne melioris condi&ionis emptor
fit, quam fuerit yenditor. $. 2. Item fi mulier creditori viri
fundum yædzät, et tradidit *^ ea condicione, vt emptor ac-
geptaäjpggggjgm, viro referret, et hunc fundum víhdicat, ex-
iceptio quidem opponitur ei de re empta et tradita, fed repli-
cabitura muliere, AyT "^ st EA vENDITIO CONTRA .
SENATVSCONSVLTVM FACTA|SIiT. Ethoc procedit, 15* ^.
fiue ipfe creditor emerit, fiue interpofuerit alium, quo imulier/
ea ratione capeat re füa. . Idem eft et fi non pro viro, fed pro 7* 9- £:
alio debitoff6j rem fuam tradigïï $. 3. Si mulier, ne ipfa in-
tercederet, alii mandaret *?, vt id faceret, an.in huius perfo-
. * . C»ct . . . j . ;
nalocus huic Senatusconfulto fit, qui rogatujj mulieris id fa- J 2e
ceret? totus enim ferfio Senatüsconfulti ad petitionem non
dandam aduerfüs ipfam mulierem fpeCtat. EEt puto, rem ita
effe diftinguendam, vt fi quidem creditor, cui me obligauiJ2sc Z,
mandante muliere hoc in fraudem Senatusconfulti egiffet, ne
ipfa internenifet contra Senatusconfültum, daret autem alium, ;jo *; .

L ;m'-;'pn 7n, —— 6frn aE , Em

Jexcludendum eum excbptione fraudis Senatusconfulti 7* fa- D o sotp r

Cae: fi vero is ignoraffet, ego autem fciffegt) tunc mandati -*
me agentemy cum muliere, excludendum effe: me autem cre-
ditori teneri. $. 4. Si mulier, pro eo, pro quo intercefferit ? 5,
iudicium parata fit accipere, vt non in|veterem debitorem actio [ Je: fey.
detur, quoniam Senatusconfulti *9 expeptionem opponere
poteft, cauere debebit *7, exgeptione fe non vfuram,jet ficad [, 22e^£
iudicem ire.) $. 5. Intercederejmulierem intellégendum eft, -
etiam *?, pro eo, qui obligari non poffit, veluti, fi pro feruo
alieno intercedit ??; fed reftiffa interceflione, in dominum

reftituenda. ff a&tio,
/ ReIECE. "
/2? pE COMPENSATIONIBVS. I
dibro. VI, -Pandettar

MopEsTINVS : : um ,
"lowPENSATIO, eft debiti| et| crediti inter Ífe contri-
butio. - o Vpro il e n ss Qnsp]s
$4erx. TI. IVLIALNVSW' NYSQVIS-
QvE creditorem fuum, eundemque debitorem, petentem fum-
mouet, íi paratus eft compenfare. |
Ill. PouPouNzrvsilibro-XXV.—ad Sabinum, Ipko
compenfatio neceffaria eft, quia intereft noftra potius non fol-
uere, quam folutum repetere. Á

^*:01V. PAvrnvsiibro lI ad-Sabinum. — VERvw eft,

"quod et Neratio placebat, et Pomponius ait: ipfo iure eo mi-
nus fideiufforem ex omni contractu debere, quod ex compen-
fatione reus retinere poteft: ficut enim cum totum peto a reo, f
male peto, ita et[fideiuffor non tenetur ipfo iure in maiorem 199/33
quantitatem, quam reus condemfhari poteít. |
V. Garvs librotx. j -prouineme; Sr
ovriDp a fideiuffore pete&tur ?, xequiffimum eft, eligere fide-
iufforem,

Hal. accepzt. GER. 70 Hal. et Vulg. etiam. BR. 71 Ap. Hal. et tradi-
dit, abfunt. GEm. Seruauit tamen quae fequuntur: et tradita, — Alioquin qui
prima verba tollunt, etiam per confequentiam tollunt poftrema, idque quo con-
ueniat L. 4. C. P. contra quos Iac. Gothofredus Auzmaduerf.c. 10. BYNK. — 72
Gothofr. in nota: acíi ea. Flgl. GER. — 73 Hal. mandarit. GEB, — 74 Ma-
lumus: Sematusconfulto. Librarius o cum i commutauit, 1ta in L. 30. Sena-
tusconfulti Velleiano, erat pro. Senatusconfulti Velleiaui, et in hac ipfa lege $. 2.
eft oppinitur, pro oppomitur. Nonnullae editiones vt et MSS. habent figla:
$. C. Hal. tamen et aäj ecte. llequidem: fa&ae Senatusconfulto. BR. — Come
pendia fcripturae habent S. Cruc, 'Treuif. Bynkersh. ILybarb. $Cto.; Vat. T&üL
I. et Bynkersh. T. vt eft Flor. GEz. 75 Hal. znterceffit. GER. 76 Hal.
Senatus exceptionem. GEB. 777 Vide Aueranium 1/. Interpr. Inr. $. GEB.
78 Hal. et, loco etiam. GE B. 79 Hal. intercedat. GEB.

à Hal zev»xzéw. GEE. — 2 Hal h. VIIL. GEB. — 3 Hal. petatur.

GE

N
r,:,m' l

!

l'l

—
aX

DIGESTORVM LIB. XVI. TIT. If.

iïxfforem, ^ quod ipfi, aü quod reo debetur, compenfare ma-
s kaþyz-ht: fed et, fi vtrumque velit compenfare, audiendus eft.
va"* äf'f"""w (quod natura debetur, venit in compenfationem.
pr XKHM. 2en: ]Mi VII. 10 E w Jdibro- XX VIH. ad- Edictum ?.
-y«^- diem debetur, non compenfabitur, antequam dies venïtf, quam-
[.X/S. quam dari oporteat. $. r. Si rationem compenfationis iudex
non habuerit *, falua manet petitio: nec enim rei iudicatfe
exceptio obici 5 poteft. Aliud dicam, fi reprobauit &penía-
tionem *9, quafi non exiftente debiä: tunc enim rei iudica-
tae mihi nocebit exceptio. &cyes'ac. b :
VIH. Garvs libroIX.ITadEditumprouinciale. Iw
COMPENSATIONEs- ? etiam id deducitur, quo nomine
cum a&tore lis conteftata eft: ne diligentior quisque deterioris
condicionis habeatur, fi compenfatio ei denegetur.
IX. PAvrvsVWibreXXXIL I5 adEdittum. Sr cvw
filiofamilias autferuo contratta fit focietas, et agat dominus
vel pater;jifolidum per compenfationem feruamus: quamuis, fi
ageremus, dumtaxat de peculio prüeftaretur. $. 1. Sed ficum
filiofamilias agatur, an, quaàe patri debedinktur **, filius com-
penfare poffit, qugeritur? Et ** magis eft admittendum: quia
vnus contfactus eft: fed cum condicione, vt caueat, patrem
fuum ratum habitürum: id eft, non exatturum, quodis com-
penfauerit *9. - .— 1] f€xagess«mov
X. VrP IANVSWHW;I"ad Edictum. Sr Aw-
ao fotii parem neäegentiam ocietatiladhibuimus, dicendum
eít, definere nos inuicem effe obligatos, ipfo iure compenfatio-
ne neglegentiae fa&aä, Simili modg robatur, fi alter ex re
communi aliquid percepit *, altentartfamineglégentiam exhibu-
erit *?, quae eadem quantitategeftimatur ??, compenfationem
factam videri, et ipfo iure ifiüicem liberationem ^*. $. r. Si
quis igitur compeníare potens, foluerit, condicere poterit, quafi
indebito foluto. $. 2. Quotiens ex maleficio oritur actio, vt-
puta ex caufa furtiua, ceterorumque maleficiorum, fi de ea ??
pecuniari&?? agltur, compen(atio locum habet. . Idem eft e& fi
fi iro tww,condicatur ex caufa furtiua. Sed et qui noxali iudicio con-
£* genitur, compenfatiqgjgfny opponere poteft. $. 3.. In ftipula-
tionibus quoque, qufe inftar aCtionum habent, iid éftj praeto-
riis ?^*, compenfatio locumfkabet: Ef fecundum TIulianum, tam
f& dnlipfa ftipulatione, quam jitij ex ftipulatu a&tione poterit obici

Qvopn in

compenfatio. XXYX l.. 3. |
XI. IpeM Wæeämæ[fæggdg* 25 ad Edictum:

CvM ALTER aàlteri pecuniam fine vfuris, alter vfurariam de-
bet, conftitutum eft a Diuo Seuero, concurrentis ?? apud
vtrumque quantitatis vfüras non effe praeftandas.
XII. IpEM i LX V. l IprM iuris eft
non folum in priuatis, verum etiam in caufa fifci conftitutum.
Sed et fi inuicem fit vfuraria pecunia, diuérfae tamen fint ?*
vfurae, compenfatio nihiló minus loCum Hàbet eius, quod in-

uicem debetur.

& ;
$ E 4 "lï, !
as V

BSEL.L.

GEB. — 4 Hal praefigit vtruym. GEB. & Hal. hic habet: lib. XXX. ad
Sabinum. — Cauía erroris eft perfpicua et notabilis. — Orniffo capite praecedenti,
/' quod breuiffimum eft, verba huius capitis adnexa per errorem fuere infcriptioni
praeccdentis illius capitis : omiffa vero lex cum noua infcriptione in continenti
fubie&ta eft nempe: IDEAM lib. XX. ad edidium. Eadem legum trale&tio cít
in Vulgatis. BR., 6 Hal. veniat. GEB. — 7 Hal babwit. GEB. — 8 Taur.
oblci, GEB. 9 Taur. reprobaDit. Hal, reprobarit. GEB, — IO Vulg. com-
penfationem, et ita paffim in h. t. et alibi, BR. — II Hal l. V. GEB. — 12
Hal, In compenfatione. GEB. I3 Hal. ljj. XXXI. GER. I4 Hal. de-
bentur. G EB. 15 Hal. Quod, loco et. GEB. — 1Ó Hal. compenfarit. G EB.
17 Hal. ljj. XXI. G. 18 Hal. perceperit. G E B. 19 Hal. adbibuerit.
G EB. 20 Hal. exifiimatur. GEB. 21 Hal. liberari. "Vulg. liberationem
competere. BR. 22, Hal. et Vulg. inferunt re, et probo, facile ante pe exci-
dere potuit, BR. 23 Vulg. pecuniariter. BR. 24 Ap. Hal. id efl, prae-
iorüis, abífunt. G EB. 25 Hal. lij. XXXIII. GER. 2,6 Bafil. icopuérgov
aocóryrg, BR.. . 277 Ap. Hal. fint, abeft, GEB. 28 Hal. li. LXXV1I.
Grz. 29 Hal IABOLENVS lib. XE. GEB. — 30 Hal. iu compenfatione.
Grm. 31 Hal lib. XXV. imwo^av. GEB, — 22 Hal. Refpondi. GEB. — 23

/VI. VrPrANvSiibro-XXX.-ad-Sabinum; ETrAw|

|

XII. InzxllbreLXVL-—4Edi&um. Qvop La-

beo ait, non eft fine ratione: vt, fi cui petitioni fpecialiter de-
ftinata eft compenfatio, in ceteris non obiciatur. |
xaéto( XIV. IAvorxENvs ex

cvMQvx per exfeptioném perémi poffunt, in compenfatio-
nem ?? non veniunt.? ?*f —— a L ece, proguexi
XV. Ipnxgm dibroilL&Epiftularum. 3*, PgcvNIAM

certo locoäTitio dari ftipulatus füm: is petit a me, quam ei
debeo, pecuniam: quéero, an hoc quoquéjpenfandum fit, quan-
ti mea interfuit, certo loco dari? Refpondit ??, fi Titius pe-
tit, eam quoque pecuniam, quam certo loco promifit, in com-
penfationem deduci oportet: fed cum fua caufa, id eft, vt ra-

€c,* * *** 9 -
tio habeatur, quanti Titii jnterfuerit, eo lgco, quo cenuenerit
pecuniam dari ?3,. £4c M W &9 &M äþ/ü ;

UAo4 AW PAPINIANVSIi CCv M ?*
MILITI caftrenfium bonorum alius, ceterorum alius heres
exþ:iggt, et ?? debitor alteri heredum obligatus, vult $? com-
penfare, quodjab alio debetur, non audietur. $. r. Cum in-
tra diem ad iudicati exfecutiónem datum, iudicatus Titio agst
cum eodem Titio, qui ?* et ipfe pridem illi iudicatus eft ??,

*
w»

7 o

4

y

compenfatio admittetur: aliud eft enim, diem obligationis non L '7«24$A542 a. .

veniffe, aliud humanitatis gratia tempus indulgeri folutionis. 1. :

XVII. f p x w libroT- Re Inko condetbna- : /.

frümentaride pecunide debitor *? non videbitur *':
compenfationem |habebit. L 2&4 wex :
XVIIL IpEwHibro-HT. *? Refponforum. — Iw REM

füam pr:ocurat?r dfætus, poft litis conteftationem fi vice mutua
conueniatur, $equitate compenfationis vtetur. $. r. Creditor

tus quod artiorem annonam wfedilitatis ?? tempore praebuit, & :
et ideo L^* ^:

compenfare non cogitur, quodjalii quam debitori fuo debet: ^« alcgaa « o

quamuis creditor eius pro eo, qui conuenitur ob debitum pro-
prium, velit compenfare. :
XIX. InxMllibro-XT. ^? Refponforam. DEngrTon^^K
pecuniam publicam feruo publico citra voluntatem eorum fol-
uit, quibus debitum reéte folui potuit: obligatio priftina ma-
nebit, fed dabitur ei compenfatio peculii
publicus habebit. LU ffevuc vneo.,
XX. InEM dibro XIII. ^5 Refponforuxa.. O5 wEeao-
TIVM copiarum ** expeditionis tempore mandatum curato-
rem condétrnatum, pecuniam iure compenfationis retinere non
placuit: quoniam ea non compenfagtur *9. |-pe: i den f uÉS o
XXL. Pavrvs|iibroLiQufeRionum PosrTEAQvAMJ ^'
placuit inter omnes, id, quod inuicem debetur, ipfo iure com-
penfari, fi procurator abfentis conueniatur, non debebit de ra-
to cauere, quia nxhil compenfat, fed ab inifio minus ab eo petitur.

XXII. ScXEvorAwibre-H.—Quaeftionum. 51 pE-

BEAS ,d;äg'em .qeiem *?, aut hominem, vtrum aduerfarius volet,
ita compenfatio huius debiti admitfitur, fi aduerfarius palam
dixiffet, vtrum voluiffet.
- XXII.

Gothofr. in nota: A]. reftituiri. Ploremtina: daturi — Antonius Augufiinus ;
datuiri. Nempe Flor. fuit: pecumiam datz. Poft deleto tw, fuperfcriptum ri.
Et inde nata eft Ant. Auguftino fua conie&tura. — Hal. hic woz, inferit: pecuniam
non davi. Yn margine tamen addit: al/as, deeff megatio. BR. Habent dari,
Barb. Otob. S. Cruc. Bynkersh. GER. — 34 Gothofr. in nota; Si cum militi,
vule. Haloand. GERB. 35 Ap. Hal. et Vulg. et, abeft. zm. 36 Hal. et
Vulg. velit. BR. 37 Hal. quod, loco qui GER. 58 Hal. effet. GE R.
39 Gothofr. in nota: Budaeus, Alciatus et Haloander legunt: edalitat;s, vide
Duar. difp. 25. T? edaulitatzs non placuit Budaeo, Alciato, et Haleandro, fed
Duareno d. Difp. 25. li potius Florentinam tuentur. B R. 40 Bafil. eirw-
vixie wosuese. BR. 41 Taur. videV;tur. GEB. 42 Hal. lij. II. GEB.
43 Hal. lib. 1II. GEB. 44 Hal. et Vulg. inferunt fi. BR. 45 Bafil, às
7À móco» iv crexovALov, peculiotenus. , Vulg. peculii ferui im eo, quod. Hial. pe.
culii fini, qua. MSS. Vulgatam referunt. E fex folus Vat. I. Florentinam cu-
ftodierat, fed in iftum modum corre&us eft, "Treuif. Wifgg.þiie.ï/
liqui funt: Barb. Otob. S. Crüc. Bynkersh. et quidem vterque. GEB. 46
Hal. ljj. XII. GER.
"em in tempore expeditionis. B R.

d 3

47 Bafil. àz) ewevz &v waigl cquromebíae. ad co&mptio-
48 Hal. compenfatur. G & B.

[ini/^5, quod feruus ena 2 u

; *ä;ïþï Or»c0Pc $5.

,

/'LÁ € W)

49551.*£MW ,

280

— XXIII. PavrvsMibroIX. I», o0vopnp
/ pupillórum;nomine debetur, fi tutor petat, non poffe compen-
- f
! uerfario debet. j t
Q."'XXIV. InEgM llibro-HE-Deeretorum ?9.,,, Ivss IT
Imperator audiri adprobantem fibi a fifco deberi,iquod ipfe *

conuenygur.i,a
EPOSITÍ, VEL CONTRA. 2,

| Qe
f|D | |
! VLPIANVS tlLbroXXXadEä»l-&a-æ- : '
EPOSITVvM eft, quodcuftodiendum alicui datumeft. . Di

,&.9(*74,-0,,2;»: &um ex eo, quod ponitur : pggpiof?tio enim p * auget
. .. 5 dAepofitum ?, vt oftendat, totum fiddi! exus.commdï',um, .quod
Jogm U^* ad cuftodiam rei pertinet. $. r. Prdetor ait , QvonD NE-
i OVE TVMVLTVS, NEQVE INCENDII, NEQVE RVI-
NAE * NEQVE NAVFRAGII CAVSA DEPOSITVM
/( — — — SIT, IN SIMPLVM, PXX )? EARVM AVTEM RE-
4f wywjovAESYPRA COMPRAEHENSAE SVNT, IN
IPSVM IN DVPLVM, IN HEREDEM|EIVS, QVOD
Jex i, DOLO MALO EIVS FACTVM ESSE| DICETVR, QVI

MORTVVIS SIT, IN SIMPLVM, QVOD IPSIVS, IN
DVPLVM IVDICIVM|DABO. $.2. Meritoclzäps: caufas de-
ponendi feparauit Praetor, qude/ continent fortüitam caufam
depofitionis ex necefüitate defcendentem,non ex voluntate
. proficifcentem. $. 5. Eum tamen deponere tumultus, vel in-
cendii, vel ceterarum caufarum gratia intellegendum eft, qui
nullam aliam caufam deponendi habet, quam imminens ex cau-
fis fuprafcriptis periculum. $. 4. Haec autem feparatio cau-
farum iuftam rationem habet: quippe cum quis fidem ielegit,
; —— nec depofitum redditur, contentus effe debet fimplo: cum ve-
fj.;gw-*-ï g, KO exta te .5 'gece?ütate dep.or;at, pref'mt pe;rhalgüg] crimen: et
- s 5, publica vtilitag;coércenda eft *, vindicand&e reipublicde cau-
u t at c-on, las elt enim inptile * in caufis huiüsmodi fidem frangere.
L.I o a m $. 5 Quaqdepgüüs-rebus acceduntg, non funt depofita,|vt pu-
seluil li. tSfi homo veltitus deponatur: veflis.enim- non eft depofita,
necíi egíus cum capiftro: nam/folus equus depofitus eft.

$. 6. Si conuen'? ?, vtin depofito et culpa praeftetur, rata eft
conuentio: contractus enim legem ex conuentione accipiunt.
m Ím: Gandon, $. 7. Illud non æägþ-gþ—gïo, dglum non effe praeftandum ,]fi.
: conuenerit: nam haec conuentio contra bonam fidem, contra-
Hal. et Vulg. milia, abeft. Etiam Bafil. 3ojov $ 9£xo vouícuzra, et inter quin-
que MSS. non nifi Bynkersh. babet. BR&. — Non habent Barb. Otob. Vat[S. Cruc.
GEE. 50 Hal, lib. II. ad edicium. GEB. 51 Gothofr. in nota; 4uod et
ipfe. Haloand.legendum videtur: id im quod, vel: im quo ipfe. MH a Porta
habet: im quod ipfe, quod fumma fua fimplicitate fe probat. BR. — Et fane facile
potuit zm ab antecedenti: debéri, abforberi, vel a fcriptore Florentini codicis « in
deberin repudiari. — Debebit tamen et Goth. Haloandrinae lectioni addere,
quod idem habeat: comuemiitur,in margine autem addat: alias, cum ipfe. GEB.
Forte legendum: 4u04d, id eft, ad eam quantitatem, vel: 449 de, transpofitione
víitata, BYN K.

: [ : *
|ueo n — m fczf 7
Óa -
Jieee 0 n

«J £ic /zruwl. a m

^ eum, v
2f Cä'ut/,

', Ij "' ;,g(,a n0um ält "

I du m ex:

1 Donatus ad Terentii Eunuch. IT. 2. v. 45. detineo efl valde teneo. . De-
parcus, pro valde parcis, ap. Sueton. V. 16. adde Gellium VI. 16. BYNK. Et
Menag. Amoenit. Iuf. Ciu. c. 39. GEBP. — 2, Hal. et Vulg. pofitum. BR. — 3
Vide quae ad. hoc Fraetoris decretum illuftrandum attulit Van de W'ater I11.
Obf. 4. GEB. . /4 In Pand. Flor. cít traiectis literis zurnae, obíeruante etiam
Ant. Auguftino. J1I. Emend. 2. BR. 5 Hoc ex procul dubio ex fequenti ea
in earupm natum. Nam a imprudentius fcripta hoc modo QX. cum ^« non ita
difficulter confunditur. In continenti autem fe correxit librarius, relicto, vt fo.
let, quod erronee fcriptum erat, idemque poftea deleri omiffüm. n quatuor
codicibus ex fex 7? ex femper abfuit. In Vart. I. eft erafum, in Otob. deletum.
: |BR. Etiam ap. Hal. ex, abeft, et in Barb, S. Cruc. Treuif. Bynkersh. L. immo
K |et II. GEB. 6 Vulg. exigente. BR. 7 Gothofr. in nota Haloandri le-
Gionem non dedit integram. — Eft ibi: et pablica vtilitas co?rcendo vindicanda
eft veipublicae cauffa, et in margine: alias, vtilitate co?rceudum eft. viudicandae
veipublicae cauffa. GEB. Si quid mutandum, fic mutarem : paublica vtilitas vin-
dicajda efl co&rcendae veipublicae caufa. BYN K. Mauult Van de Water J. Op-
feru. 6. ob publicam vtilitatem, vel: ex publica vtilitate co£rcendum et vindican-

DIGESTORVM LIB.

fationem obici eius pecuniae, quam ipfe tutor fuo nomine ad--

| nem: cum illo depofitiattio eft; nec mandati teneris ?^;

XVIV-TITS IRERHI.

del:m
que bonos mores, eft : &t ideo þgä'jdquendgl eft. $.8. Si ve-
ftimenta fefüanda balneatori dáta perier&nt **, fi quidem nul-
lam mercedem feruandorum veftimentorum accepit, depofiti/ "
eum teneri, et dolum dumtaxat praeftare debere puto: quod
fi accepit, ex conducto, $. 9. Si quis feruum cuftodiendum -
coniecerit foäe in piftrinum, fi quidem mefces interuenjt cu-
ftodigtéj puto effe actionem aguerfus piftriharium ex conducto :
fi vero mercedem accipiebam *^ ego pro hoc feruo, quem in . E..
piftrinum accipiæ:t *3tl exllocato me agere poffe : quod fi ope- -- 294 £exiate,
rde eius ferui cüm/ cuftodia penfabantur, quafi genus locati et . 14/^5
conduéti interuenit: fed, quia pecunia non datur **, praefcri- 155 .5*
ptis v;äs datur actio: fi vero nihil aliud, quam cibaria !*5
praeftabat, nec de operis quicquam conuenit, depofiti actio eft.
$. 1o. In condnto etjlocato, et in negotio, ex quo diximus
praefcriptis verbis dandam a€tionem, et dolum, et culpam prae-
ftabunt, qui feruum receperínt. *^: at fi cibaria tantum da-
bffit **, dolutn dufütaxat: fequemur tamen *$, vt PompohliS, ..
: nid/ I9 A . e . — $05 5 7*403.,
ait, et quid/ ** habueruntprofcriptum ??, aut quidjconuené- « -
fit ^*: dummodo fciamus, et ff qu&l fuit profcriptum, dolum
tamen eos praeftaturos, qui receperunt, qui folus in depofi-
tum venit. $. r1. Si te rogauero, vt rem meam perferas ad 94 jero
Titium, vt is eam feruet, qua actione tecum experiri poffum,.
apud Pomponium quferitur? Et putat, tecum mandati, cum
eo,vero, qui ea$ re$ receperit ?*, depofiti. Si vero[tuo nomi- [. . e &

"Wé teceperit ^2, tu quidem mihi mandati teneris, ille tibi de- 2127 22«
pofiti: quam aCtionem mihi praeftabis, mandati iudicio con- (égucn FYl
uentus.(4$. 12J Quod fi rem tibi dedi, vt,, gg itius rem ?* '5 L puies r
non recepiffet, tu cuftodires, nec eam recébit 2^, videndum —
eft vtrum depofiti tantum, an et mandati actio fit2 Et Pom-
ponius dubitat: puto tamen, mandati effe actiorem : quia ple-
nius fuit mandatum, habens et cuftodiae legem. — $. 13. Idem
Pomponius qugerit, fi tibi mandauero, vt rem ab aliquo ??
meo nomine receptam cuftodias, idque feceris, mandati an de-
pofiti tenearis? Et magis probat, mandati éffe acfioriem, quia
hic eft primus contrattus ^7, $. 14. Idem ^5 Pomponius 2?. . -
iqu&erit, fi apud te'volentem ?? me deponere, iufferis apud li- 2655
bertum ?^ tuum deponere, an poífim tecum depofiti experiri 2
Et ait, fi tuo nomine, boc eft, quafi te cuftodituro, depofuif-
fem, mihi tecum depofiti effe aCtionem: fin?? vero fuaferis 33
mihi, vt magis apud eum deponam, tecum nullam effe actio-
quia
P ub rem
dum veipublicae caufa. GEB. 8 Gothofr. in nota: Aj inciuile. T5 imciujle
habet Hal, GEB. Inutile hic eft noxium et perniciofum, Eo fenfa Cel(us de
Re Medica lib. V. c. 27. vocat fungos inutiles, qui noxii et venenofi, Ex Grae-

^
-mn-—),'

perierint. GEB. 12, Taur. accipieVam. GEB. I3 Hal. recipiebat. GER.
Ceterum hoc verbum ab initio plane aberat, fed nec dabat, verum dabit, fuper- ^ f//54. AL [^
e
duximus. Ceterum codices feptem, quos confului, omnes habent dabit. Edi- / Ztäe//älw
I $. Cruc. Treuif. et Bynkersh. vterque. GER. 18 Hal. duntaxat fequemur. :
ta: et fi quid babuerint. Solus $. Cruc. vt Flor. Vulg. et fi quid. Hlal. et|
Florentinae fauent Bafil. vbi: mgeyeeQóueva. BR. — Etiam Hal. praefcriptum, vtro-
25 Vulg. receperit. GER. 266 Hal. alio. GE&. 2/^7 Bafil. zgorsgéves yag,
bominem. GEB. —52 KHl fim. GER. 33 Vulg. perfuaferis, male. Bafil.

cis verbi eius interpretatio non re&te petitur. BYNK. — 9 Hal. conuemiat. GER.
IO Hal. et Vulg. »n eff probandum. BR. — Taur. proVaVis. GE. II ial.
14 Hal. dabatny. GEB. — 15 Taur. ciVaria, et in fequ. $. iterum. GE B. — 16 .
Hal. praeflabit, et mox recepit. GER. 17 Taur. fi ciVavia tautum dabat. €f v o.
Ícriptum. — Quod quia forte in totum abeffe poffet, folitis fignis (puta duabus PII274 f
ftellulis) indicandum (nempe in Taurell. exemplo a Brenkm. typis deítinato) r&
tiones vero: dabant, praeter Noricam, quae babet: da£at, cum Taur. BR, Nem-
pe poft emendationes pauloante memoratas. —Codices funt: Barb. Otob. Vat.
tamen., GE]:PW x 19, tä-tc '?.aulo poft malumus 4404. — Codices hic Lcon.tuli fex. ||
Tres habent 204j ,dUargus Vat. I. ad eum modum corre&us, Otob. inferit fi, pu-|!
quod, vt legendum coniecimus. Bm. — Illi tresfünt: Barb. Treuif. et Bynkersh. I.*i
immo et Il. GER. 20 Editiones omnes: praefcriptum, hic et paulo poft.'
queinloco. GEB. . 21 Hal eat quod comuenit. GEB. 22, Hal. qui eam
recepzt. GEB. — 23 Hal. addit Titiws. GEB. — 24 Ap. Hal. rem, abeft. GE z.
primas enim agit. BR. 28 Vulg. inferit etam. BR. 29 Áp. Hal. Por-
ponius, abeft. G EB. 30 Hal. volente. G EB. 31 Hal. in margine: a/zzs,
cuu(QouAsóGuc. BR. 34 Hal. cam illo vero depofiti: wec mandati teneri. GE B.
| 25

DIGESTORVM LIB. XVI.

y P^ '
rem meam ?* geffi. Sed fi mandafti mihi, vt periculo tuo
apud eum deponam, cur non fit mandati aCtio, non video.
Plane fi fideiuffifti pro eo, Labeo]omnimodo fideiufforem tene-
riait: non tantum fi dolo fecit is, qui depofitum fufcepit, fed
et fi non fecit, eft tamen res apud eum: Lquid*;f—mïmj fi fureret
is, apud quem depofitum fit ?9? vel pupillus fit ?*? vel
neque heres, neque bonorum poffeffor, ,neque füucceffor
eius ?? eä;üaret?ss.tenebitur ergo, vt id|'praeítet ??, quod
| depofiti aCtione praeftari folet. $. 15. An in pupillum, apud
a : quem fine tutoris auctoritate depofitum eft, depofiti aCtio de-
" tur, qu eritur? Sed probari oportetfi apud doli mali iati cá-
pacem depofueris, agi poffe, fi dolum commifit: nam et ^?
£^ dn)quantum locupletior factus eft, datur attio in eum, et fi do-
]us non interuenit, $. 16. Si res depofita deterior reddatur ^T,
z fi non redditi 42, agi depofiti poteft: cum enim deteri
f, ;qua &gf , agi dep j enim deterior
. redditur, poteft dici, dolo malo redffïtaxfl hon eife, $. 17. 5i
feruus meus depofuerit, nihilo minus depofiti habdlo actionem.
Y — $. 18. Si apud feruum depofuero, et cum manumiffo agam,
Marcellus ait, nec tenere actionem: quamuis folemus dicere,
doli etiam in feruitutecommiffi teneritquem debere: quia et
delicta et.noxe caput fedütffitur: erit igitur ad alias aäicnes

lA.

In.,
competentes decurrendum. — $. 19. Haec actio bonorum pof-
fefforibus, ceterisque fuccefforibus, et ei, cui ex Trebelliano
jdi Senatusconfulto reftituta eft hereditas, competf. $. 20. Non
"m tantum praetéritus dolus in depofiti a&tione veniet du fed
etiam futurus: id eft, poft litem conteftatam. $. 21. Ji de fcri-
ts (

pit Neratius, fisfäs] depofita fine dolo malo amiffa fit ^*, et
oft iudicium acceptum recgiperffetur *5, nihilo minus recte
ad reftitutionem feum ^* compelli, nec debere abfolui, nifi re-
ftituat. Idem Neratius ait, quamuis tunc tecüm def)'oüti aCtum
| fit, cum reftituendi facultatem non habeas, Worreis forte clü-
lo Va2fz]) fis *", tamen, fi ante condemnationem reftituendi facultatem
(apfe g D reficue iE :
habeas, condemfiandum te, nifi reftituas: quia res apud te eft:
x ï* tunc, enim quá&erendum, an dolo Jngglo fgæceriä, cum rem non
| £^j ^^ Babes 48, . $. 252. Eft autem, et npudjIulianum libro tértio de-
" ! cimo Digeftorum fcriptum, eum, qui rem depofuit, ftatim poffe
depofiti actione agere: hoc enim ipfo dolo facere eum, qui
fuícepit, quod repofcenti rem non reddat. « Marcellus autem
Jszexiu, ait, non femper videri poffe, dolo| facere eum," "quijrepofcenti
"; mon reddat: quid enim, fi iüfp'ï'btïincia res üzf:', vel in horreis,
OW^ f"quorum aperiendorum condemlhationis tempore non fit facul-
: tas? vel condicio depofitionis non exftitit *?? $. 23. Hanc 5?
J peraa, a€Ctionem bongée fidei effe, dubitari non oportet. .$..24. Etideo
4« et 5* fructus in hafic aCtionenf venire, et omnem caufam, et
partum, dicendum eft: ne nuda res veniat. $.25. Si rem de-
pofitam vendidifti, eamque po&ea[tï&-:d'gmi&i, in cau ('a;hïlepoüti,

Lj*'* ^ etiam fi fine dolo malgpo&ea perierit, tenerài tej depofiti : qggg
T£* femel dol 5? fecifti, cum venderes. $. 26. In depofiti quo-
4 Hä e;qfa& aCtione in litem iuratur. $. 27. Non folum fi feruus meus,
iL u ^ fed et f1 is, qui bona ine. m1h.1 feruigt ??, rem depofuggt, tfe-
Vgþa j quiffimum erit, dari mihi aCtionem, fi rem ad meipertihentem/
J depofuit. $. 28. Simili modo, et fi vfümfructum in feruo ha-

beam, fi id, quod depofu[iæt;, ex eo peculio fuit **, quod aäme
pertinebat, vel res mea fuit, eadem attioneagere potero. $. 29.
Item fi feruus hereditarius depofuerit, heredi poftea adeunti
competit aCctio. $. 3o. Si feruus depofuit, fiue viuat, fiue de-

45 Hal. inferit zpfe. GEB.
Hal. ez, loco ezus. GEB.
Ap. Hal. et, abeft. GER.
Vulg. reddatur. BR.
G E B. 45 Hal. recuperaretur.

46 Hal.ef. GE2R. — 37 Hal. effet. GEB.
39 Hal. vti praeflet. "Vulg. vt praeffat. B &.
4t Hal. redditur. GEB.
43 Hal. et Vulg. actionem venit. BR. — 44 Hal. effet.
Vulg. recuperetur. BR. 46 Hal. in mar-
gine: alias, verum. 47 Hal claufi. GEB. — 48 Hal babeas. GEB. — 49
Hal. exfliterit. GEB. . 50 Hal. inferit autem. GEB. — 51 Ap. Hal. et, abett.
G E B. 52, Hal. addit malo. G EB. 53 Hal. feruit. Vulg. feruiebat. BR.
54 Hal. fuerit. GEB. 55 Hal. et Vulg. inferunt acio. BR. — 56 Hal. dolo.
GEB. 57 Gothofr, in nota: ad exbibendum, Et haec verba: ad exbiben-
dum, addunt Hal. et Vulg. BR. 58 Hal et, loco fed. GER. 59 Hal.

38
40
42 Hal. redderetnr.

feruus fit, qui depofuit, vnicuique dominorum in partem com-

TL H

cefferit, vtiliter dominus Uääqï.a&ïone e](perïetur: ipfe autem
feruus manumiílus non poterit agere: 'fed et fi fuerit aliena-
tus, adhuc ei competit aCtio, cuius fuit feruus cum deponeret:
initium enim contractus fpeCtandum eft. q. 3r. Si duorum

281

! i ao
petit ?* depoliti? "$. 32. Si rem a feruo depofitam Titio, quem :
dominum eius putafti, cum non elfet, reftituifes, depofiti aCtio-
ne[té'nom teneri, Celfus ait: quia nullus dolus 5* intercef-
fit: cum Titio autem, cui res reftituta eft, dominus ferui
agetälf fgd 5 ä fi exhibuerit, vindicabitur 5?: fi vero, cum
fcn'egF:H? aliengm *?, confümpferit $7, condemfhabitur: quia
dolo fecit, quo minus polfideret. $. 33. Eleganter apud Iu-
hanqm qu;(em.:ur, fi pecuniam ?g'ägus apud me depofuit, ita vt
domino pro libertate eiusdem,|egoque dedero, an tenear/de- «« 24 6
pofiti ? [Etlibro *|tertio decimo/* $2 Digeftorum fcribit, fi Xu.. yA AfX
quidem fic degero, quafi ad 55 hoc penes me depofitam 5*, | à
teque certiorauero, non competere[tibi depofiti aCtionem, quia . / 9. 7,
fciens recepifti : careoigitur dolo: fi vero quafi meam pro liber-
tate eius numerauero, tenebor. Quae fententia 55 vera rhihi vi-
detur: hicenim non tantum fine dolo malo non reddffit, fed nec
reddidit: aliud eft enim reddere, aliud quafi defuodare. $. 34.
Si pecunia apud te ab initio hac lege depofita fit, vt fi voluif-
fes, vtfreris, prius quam vtaris, depofiti teneberis. $. 35. Sde-
pejeuenit, vt res depolita vel nummi periculo fint eius, apud
quem deponuntur: vtputa fi hoc nominatim conuenit: fed et
fife quis depolito obtulit, idem Iulianus fcribit, periculo * fe *
depotiti ilh.g;ïiïe.öf'.: ita tamen, vt non folum dolum, fed et?
culpam et cuftodiam praeftet, non tamen cafus fortuitos. $. 36.
5i pecunia Hl.nlfacyfu-lg lignato depofita fit, et vnus ex heredi-
bus elus, qui depofuit, veniat repetens, quemadmodum ei fa-
tisfiat videndum eft./ Promenda pecunia eft vel coram Prae- / 7 .
tore, vel/interuenientibus honeftis perfonis, et exfoluenda DrOLÍ 27 2,».
parte hereditaria. Sed g |refic netur, non contra legem de- du
pofiti fiet: cum vel Praetore adétore, vel honeftis perfonis in-
teruenientibus hoc [eueniet/ 7: refiduo vel apud eum rema-
nente, f hoc voluerit: figillis videlicet prius ei impreffis, vel
a Praetore, vel ab his, düibus córam fignacula remota fünt:
vel fi hoc recufauerit, in Áede»£8 deponendo. Sed fi res funt,
quae diuidi non poffunt, omnes debebit 9? tradere, fatisdatio- r «x /c. 1...
ne idonea a [petitore ei praeftanda in; hoc, quod—fupra eius par- ;
tem eft: fatisdationemautem non interueniente, rem in Aedem m
deponi, et omni aöïiglgc depofitarium liberari. $. 37. Apud
Iulianum libro tertió decimo Digefterum talis fpecies relata
eft: ait enim, fi depolitor decefferit, et duo. exiftant, qui in-
ter fe contendant, vnusquisque folum fe heredem dicens, ei
tradendam rem, qui paratus eft, aduerfus alterum, reum de-
fendere, hoc eft, eum, qui depofitum fufcepit *?: quod fi neu-
ter hoc onus fufcipiat, commodiífime dici ait, non effe cogen-

4 J €.,

,ää e T'PJ::)LZ[,

J, enuem ,

. & J
féc €X A4 6

E !/1 7A , / Í
$ m . k

uenit

dum a Praetore iudi&ium fufcipere: oportereigitur rem depo-
ni in dede aliqua **, donec de hereditate iudicetur. $. 38.
Si quis tabulas teftamenti apud fe depofitas pluribus praefen-
tibus legit, ait Làbeo, depofitilaCctione recte de tabulis agi pof- . //7.

fe. Ego arbitror e—t?iniuriarum agi poffe, &i hoc animo reci-
tatum teítahientum eft quibusdam praefentibus, vt iudicia fe-
creta eius, qui tg&atus eít, dgpulgarmturt $. 39. Si praedo
vel fur depofuerint ^?, et|hos Marcellus libro fexto *? Dige-
, : L. ftorum

vindicabit. GEB. 60 Omnes hic: rem alienam, etiam MSS. — Solus Otob.

t
Florentinam fequitur. B R. —Habet et Hal. rem alienam effe. MSS] fant : Barb.WWL d«&äfn

du Bynkersh. I. et IL.| GEB. 61 Hal. confumpfit, GEB. — 62 Ita Taur.L.'
fed tantum 72 decimo exciderat, reponendum adeo foret: tertio * decimo*. BR. W « AL
63 Vulg. ob boc. BR, ^ — 64 Hal. depofitum, fufpicor mendum typographi cum "
retinuerit remotius 7HedTH. BR. 65 Taur. SEN Tia. GEB. 66 Hal. alli- W"*/M
gaffe. G EB. 67 Hal. euenerit. GEB. 68 Hal. zu aedem. GER. ó9' !
Taur, debeVit. GEB. 70 Ap. Hal. boc efl, eum, qui depofitum fufcepit, ab-
funt. GEB. 71-Hal. zm aedem aliquamm. GEB. — 72 Hal. et Vulg. depofue-
rit. BR. 75 Videtur legendum: 4uiuto, ait Contius. Vide L. :6. fupra
Commodati.

, " Ó
(dic €x: fpre Íore,.

e j

T pueis wf Wtait Trebatius, ciftam repetendam,

282

ftorum putat re&te depofiti a&uros:

nam intereft eorum, eo

$. 40. Si quis argentum vel aurum depofi-

quod teneantur. i
tum petat, vtrum fpeciem, an et pondus comple& debeat ?
hium forte, vel **

Et magis eft, vt vtrumque comple&atur :5 fc&phi
lancem, vel pateram dicendo, et materiam, et pondus adden-
! do. Sed et fi purpura fit infecta, vel lana, pondus fiiiliter adi-
fie pv ulclun., ciendum : faluo eo, vt fi de quantitate ponderis jincertum eft,
^- — $urantifüccurratur. $. 41. Si cifta fignata depofita fit, vtrum

cifta tantum petatur, an et
non fingularum rerum

At t»in*€, depofiti arendum: quod et fi res (oftenfae 1* fünt;]et fic de-
7/5"*' [ : : s $, Labeo autem ait,

pofitae, adiciendae "int et fpecies efti

l cï/*/:mg/ül ufe, eum, qui ciftam deporiit, fingulas quoque res videri deponere.

[ d Let.

f
J

TTNN S/ W « captum fraudatumque efl.. Ye autemin margine: alias, captus fraudatusque eft,
W , L^ tt fane praecedens: fj quid, poteft accipi, fi qua imve. BR, —— 84 Taur. libera-

*

Ergo et de rebus agere eum oporte Quid ergo, fi igno-
ffraunerit 79 is, qui depofitum fufcipiebat, res ibi effe? Non mul-
tum facere, cum fufcepit depofitum. EXro ** et rerum depo-
fiti agi poffe exiftimo, quamuis fignata ciíta depofitafit. $. 42.
Filiumfamilias teneri depofiti conftat: quia et[Ceteris aCtioni-

E*

s bus tenetur: fed et cum patre eius agi poteft, dumtaxat de
| eculio. Ídem et in feruo: nam cum domggo agetur. Plane
^but., et- 5? Tulianus fcripfit 5*, et nobis videtur;;fi eorum nomine,

qui funt in poteftate, agátur, veniát ?^ iij iudicium, et fi quid
[ um ^wn, per eum, in cuius iure fünt, captui frau atusue eft 99, vt et
dolus eorum veniat, non tantum ipforum, cum quibus contra-
Gum eft.— $. 43. Si apud duos fit depofita res, aduerfüs vnum-
quemque eorum agi poterit: nec liberabitur ** alter, fi cum
altero agatur: non enim electione, fed folutione liberantur.
Proindeíi ambo dolo fecerunt ?5, et alter, quod intereft, prae-
ftiterit, alter non conueälietur: exemplo duorum tutorum.
Af eróve (Quod fi alter] vel nihil |vél| minus 9* facere poffit, ad alium
peruenietur. ldemque et fi alter dolo non fecerit, et idcirco
fit abfolutus: nam ad alium peruenietur. $. 44. Sed fi duo
depofuerint, et ambo agant, 1i quidem fic depofuerünt, ivt/vel
vnus tollat tótum, poterit in folidum agere 5*: fin vero pro
parte, pro qua eorum intereft, tuncdicendum eft, in partem d
condeminationem faciendam. $. 45; Si ?? depofuero apud te,
vt poft mortem tuam reddas, et tecum, et cum herede tuo,
pollum depofiti agere: poffum enim mutare voluntatem, et
ante mortem tuam depofitum repetere. $. 46. Proinde et fi

L Idft.

fic depofuero, vt poft mortem meam reddatur ??, potero et ego, .

et heres meus, agere depofiti: ege. ?* mutata voluntate.
$. 47. Quia ?? autem dolus dumtaxat in hagc aCtionerm venit,
quaefitum eft, fi heres rem apud teftatorem depofitam vel com-
modatam[diftraxit, ignarusx?3ddepofitam, vel commodatam) an
teneatur? Et quia dolo non fecit, non tenebitur de re. An
tamen vel de pretio teneatur, quod ad eum peruenit? Et ve-
279 p,/,io &,,rius eft, teneri eum: fhg.c enim ipfo|dolo facit, quod id, quod
ad fe peruenit, non reddit. a.
. Jl Pavrys.-li ,
fi pretium nondum/exegit? aut minoris, quam debuit, vendi-
dit? A&tiones fuas tàntummodo praeftabit. : :

D 24X

Commodati. B R. 74 Ap. Hal. vel, abeft. GER. ^5 Flor, erat: offendae
funt, nempe vt in praecedentibus, comprebendendae ita hic. offendendae Ícribere
voluit librarius. &R,/ Immo fcripfiffe credidit per folitum compendium of EN-
Dae, fed iftam vocem non congruere animaduertit corre&tor, faciliori correctio-
Sed et iam Hal,

Sed
8I

79 'Yaur. Ego, vt hic.

18 Hal. zgnorauit. GEB.
80 Hal. vt, loco et. GEE.

óportere. GEB.
Florentiae clara fcriptura eft: Ergo. BR.
Vulg. veniet. BR. 83 Hal. et Vulg.

/O.Vulg. fcribit. BR. 82 Hal. veuit.

86 Hal. quod fi mibil alter vel

85 Hal. fecerimt. G E B.
89 Hal.

87 Hal. agi. GE T. 88 Vulg. iu parte, BR.

" Vitur. GE B.
Mninmx GEB.
L]
4

fpecies compraehendendae fint?.

DIGESTORVM LIB. XVL

i

lictum. Qvrp ergo, |

e ob illud compendium fa&a, quam videtur exhibuiffe Taur.
| : M oflenfue. GE B. "16 Hal. 4uod fi et res ofen[ae, fpecies forte vel vefles, et fic |
| . ( depofitae, adiiciendas et fpecies et vefleis. ^ Vulg. quod fi ves oflenfae fint et [pe-
: nup /W cies et veflis, et fic depofitae, adiiciendae funt et fpecies et veflis. BR. — 77 Hal.

| MINEM apud fe depofitum, vt queftio * de eo ha
^ac propterea vinCtum, vel ad malam manfionem ? extenfum,

Jaur. extorqueVitur. GEB.

TIT d
IIl. VnperAwvsiibro XXXI. ?^-ad Edi&um.. Pr ss

NE fi poffit rem redimere, et praeftare, nec |jvelit/ non caret .
culpa: quemadmodum ?* fi redemptam, vel alia ratione fuam
fa&am noluit praeftare, caufatus, quod femel ignarus vendiderit,
IV. Pavrvslibro-V.ad Plautium. Skp xTs1 non
fit heres, fed putauit fe heredem, et vendidit, fimili modo lu-
crum ei extorquebitur ?9. £a $
—— W. VrPiANVSllibroXXX.ad Edictum. |Erj APvp
quem depofitum effe dicetur; contrarium iudicium depofiti
datur: in quo iudicio merito in litem non iuratur: non
enim de fide rupta agitur, fed de indemfhitate eins, qui
depofitum füfcepit. $. r. In fequeftrÉm ?* depofiti/ acfio //*.
competit: fi tamen cum feque&rä 98 Qggugniu vt certo loco.
rem depofitam exhiberet, nec ?? ibi exhibeat, teneri eum pa-
lam eft. Quod li de pluribus locis conuenit, in arbitrio eius
eft, quo lcfcämo exfKibeat: fed fi nihil conuenit, denuntian-
dum eft ei,| vt apud, Praetorem exhibeat. $. 2. Si velit fe- 122.£,
quefter offitium deponere, quid ei faciendum fit? Et ait Pom- Locoi a
ponius, adire eum Praetorem oportere, et ex eius auctoritate ** *»: "
denuntiatione facta his, qui eum elegerant, ei rem reftituen- , |
dam, qui praefens fuffit, Sed hoc non femper verum puto : t )ostits,
nam plerumque non eft permittendum *, offitium, quod fe-
mel fufcepit, contra legem depofitionisdeponere: nifi iuftiffi- -
ma caufa interueniente, et cum permittitur, raro ei/res refti-.
tuenda eft, qui venit: fed oportet eam,|arbitratu ^ iudicis, 1 9^ r«

féyh ^ in fggue&rä eft depofitum, quod a pluribus in folidum ,......-. «.
certa condicione cuftodiendum reddendumque traditur. pX

VII. VnPrxANvsHibro-XXX. ad Edictum. Sr mo-

þefetur ^

fequefter foluerit mifericordia ductus, dolo proximum effe
quod faCtum eft, arbitror: quia, cum fciret cui.rei pararetlir,
intempeftiue mifericordiam exercuit, cum poffét non fufcipe-,-
re talem caufam»$,;quam decipere. $. r. Datur aCtio. depo-
fiti in heredem ex dolo defunéti in folidum. Quamquam enim
alias ex dolo defunécti non folemus teneri, nifi pro ea parte,
quae ad nos peruenit, tamen ? hic dolus ex contractu reique
perfecutione defcendit: ideoque in folidum vnus heres tene-
tur:jplures vero proea parte, qua quisque heres eft. D icode
Quotiens foro *? cedunt nummularii, folet primo loco ratio
haberi depofitariorum, hoc eft, eorum, qui depofitas pecunias.
habuerunt ^*, non quas ffenoné, apud nummularios, vel cum
nummulariis, vel per ipfos exercebant: et ante priuilegia igi- ,
tur, f bona venierint *?, depofitariorum ratio habetur: dum- J.5/ /z,
modo eorum, qui poftea vfuras acceperunt, ratio non ha-
beatur, quafi renuntiauerint depofito. $. 3. Item quderitur,
vtrum ordo fpectetur eorum, qui depofuerunt: an vero fimul.
omnium depofitariorum ratio habeatur? Et conftat, fimul/ad-

VIII.

L£2
mittendos : (hoc/ enim refcripto Principali fignificatur.
j s N
2 L od "n

et Vulg. inferunt fic. BR. — 90 Vulg. reddas. BR. —— 91 Ap. Hal. et Vulg.
ego, abeft. BR. — 92 Hal. Quoniam. Vulg. Quod. BR. —— 93 Hal. et Vulg.
79hovans$. BR. . 94 Hal. lib. XXX. GEBR. — 95 Hal. inferit nec. GEB. 975
tar. 97 Hal. et Vulg. fequefirum. — Sequefter Bafil.
peceyyusric, quali dicas : medius fideiuffor. Definitionem vide ap. Gellium X X.
10. BR. 98 Hal. et Vulg. fegueflro. B R. 99 Hal. wifi. GE R. IOO
Hal. et Vulg. 440 loco. BR. I Hal. permittendus. GE B. 2, Taur. arVi-
trats. GEB. — 3 Hal. ljb. XXXI. GEB. — 4 Ap. Hal. et Vulg. auten, abeft.
B R. 5 Flor. eft 2uefatio, difrupta diphthongo. BR. 6 Bafill. QuAaT1éus-.
| vo? ii TÀ Üw.rwcw épfSáeuyov ÜvrosHva. BR. " Red&e h. l. interprctantur Bafil.
Vldc et Calpurn. Flacc. Declamat. IV. et fic intellige Scholiaft. Iuuen, 71 j7.
infigere codici, id eft, trunco fiue vobori. BYNK. 8 Vulg. addit sagis. BR.
9 Hgl. m.fcrlt quia. GEB, IO Bafil. 2àv 3yuocía vv iBíuv 8xo5 cQumeZÍvue, fi
publice fnis abfiflat, id eft, cedat mmenfarius. BR. 11 Hal. babuerint. GEB.
12 Hal. priuilegia. igitur fi boua veneriut.. Poferius forte ex errore typographi.

apud ae(?[em aliquam dfeponi. ia b ?Otïb.nä'aæ/f r a, wbqwfnw& & L Lgaol
» VL Pavrys libro Pnorni&dü- 7 .

?Xlöwltiæ.
j

g
a

"L

v .
!

* ^H B
hi L] Ra
( i

E

t

fg.

Larzprelrayw. Afia depofitum fuerit, vt Romaetr

sc6/a.^- qguniter et in omnibus bonae fidei iudiciis.

Lp neek

n
jJe€

? Llcom oor« huius folutionis, liberari poteft 24* bona enim fidest'

4t,,,0Qam, vt audiendus fit: quon
J 1idiferuatur.

P
um«

Á

DIGESTORVM LIB.

d VIII. PaPrNrIANVvs libroIX.-Oudeftionum-- Qvop
priuilegium *? exercetur non in ea tantum quantitate, quae
in bonis argentarii,Z2; ex pecunia depofita reperta eft, fed in
omnibus fraudatorïs']ïïfyblg?tjbus: idque propter neceffarium
vfum argentariorum éx vühtate publica receptum eft. Plane
fumptus caufá, qui necefíari& *? factus eft, femper praecedit:
nam, deducto eo, bonorum calculus fübduci *? folet. |

IX. PAvrvslibroXVIL 7* ad Ediéctum. Iw pEPo-

siT:I aCtione, fi ex facto defuncti agatur *5 aduerfus vnum
ex pluribus heredibus, pro parte hereditaria agere debeo: fi

Lex/f^ —e vero ex füo delicto, pro parte non ago: merito, quia géftima-

tio refertur ad dolum, quem in folidum ipfe heres aBimiüit.

fs X. v LiANvs librodi. ex Minicio- ?. NEC AD-
vERsvs Coheredeg' ?? eius, qui dolo carefit, depofiti actio
competit. |
fb XL MrRrANvSs|lbroXLL adSabinum. Qvonp fer-
.uus depofuit, ii$j apud quem depofitum eft, feruo re&iffime
reddet ex bona fide: nec enim conuenit bonge fidei, abnegare
id, quod quis accepit, fed debebit reddere ei, a quo accepit:
fic tamen, fi fine dolo omnig?* reddat, hoc eft, vt nec culpae
quidem fufpiGio fit: deniqu&Sabinus hocexplicuit ?^?, adden-
do, nec vlla caufa interuenit?äuar?þutare 23 poffit, domi-
num reddi nolle: hoc ita fi potuit fufpicari, iufta fcilicet
ratione motus: ceterum fufficit bonam fidem adeffe: fed jéfi
ante eius rei furtum fecerat feruus, fi tamen ignorauit is,
apud quem depofuit, |velr credidit dominum non 1axägm fore
:;| bona. xigituür.
Non tantum lautem)fi remanenti in feruitute fuerit folutum,
fed etiam fi manumiffo vel alienato, ex iuftis caufis liberatio
contingit ^^: feilicet, fi quis ignorans manumiffum vel alie-
natum, foluit. Idemque et in omnibus debitoribus feruandum
Pomponius fcribit. | |
XII. PouPowrvslibro-XXIL-29—ad-Sabinum, S1
atur, videtur id actum,
vt non inpenía ?7 eius id fiat, apud quem depofitum fit, fed
eius, qui depofuit. $. r. Depoüt&m eo loco reftitui debet, in
quo fine dolo malo eius eft, apud quem depofitum eft: vbi
veto; depofitum eft, nihil intereft. Fadem dicenda funt com-
Sed dicendum eft,
fi velit aCctor fuis inpenfis, fuoque periculo perferri rem Ro-

$. 2. Cum fequeftré ?* -re&e-agátur depofiti fe-
ueftraria aCtione: quam ?^? et in heredem eius reddi opor-
tet 399. $. 3. Quemadmodum quod ex ftipulatu vel ex tefta-
mento dari oporteat ?*, poft iudi&ium acceptum cum detri-

Kd.;e mento rei periret ??, fic depofitum quoque eo ?^ die, quo

depofitjj aCtum fit, periculo eius, apud quem depofitum fue-
rit,eft/ fi iudicii accipiendi tempore potuit id reddere reus,
nec reddidit. 9. of jantrato as fs. :
XIII. PavrvsüibroXXXE&3^adEdictum. Sr ovrs
infitiatus fit non aduerfus dominum, fed quod eum, qui rem
depofitam petebat, verum procuratorem non putarret, aut eius,
| fa

GE B. 13 Bafil. 7v moovíuusw. BR. 14 Bafil. 2eyugomgárou, avgenti ven-
ditoris. Yta etiam vocantur in Noz. 136. et ap. Suidam voce: ágyvgépoifoc. B R.
15 Hal.et Vulg.meceffario. BR. — 16 Vulg. fubiii.BR. — 7 Hal. lib. XX XI.
G E B. 18 Hal. agam. GER. 19 Hal. Minuti. GEB. . — 20 Vulg. be-
vedes. BR. — 21 Flor. fübantique a fuperfcripta, et ita habent ompges WIW
Quinque codices contuli. Solus Otob. omni. S. Cruc. omnino, teltQui pumiza *
fed et hic editiones praerer Noricam addunt dolo mzalo. Yn illis quinque MSS
Otob. et Bynkersþzgzïïg, non habent. Barb. et Treuif. dolo s. S. Cruc. d
lo malo. Yta hoc fupplementum natum eft. BR. Nempe etiam Hal. habet onmnib,
non : dolo sinalo, nec hochabet Bynkersh. II. benetamen: omnza, vt L GEB.
Hal.explicawit. GEB. — 23 Hal putar GEB. — 24 Hal. poterit. G E 8.
Malim contigit, vt Vulg. Hal. contimgat. BR. — 26 Hal. lib. XF. GER.

XMECTIISGNRE 283

qui depofuiffet, heredem, nihil dolo malo fecit: poftea autem i
Íi cognouerit, cüm eo agi poterit: quoniam ijunc ?* incipit , j* t.
do.lccc)L malo facere, fi reddere eam non vult. $. r. Competit
jetiàtn/condi[tio, .depefitde rei nomine: fed non antequam id 3*
dolo admiffum fit: non enim quemquam hoc ipf7 quod de-
pofitum acofpi;(t, condif&tione obligari, verum quod dolum ma-
lum admiferit ?7, J.

XIV. Garvs llibro IX.-ad-Edi&um-prouinciale Sx
PLYVRES]heredes exKtiterint ei, qui depofuerit, dicitur, fi ma-
lor pars adierit, reftituendam rem praefentibus. Maiorem au-
tem. partem non ex numero vtique perfonarum, fed ex magni-
tudine portionum hereditariarum intellegendam 35f cautela
VAdonea ?? reddenda. $. r. Siue autem cum ipfo **, apudf
quem depofita ** eft, aCtum fuerit, fiue cum herede eius, et
fua natura res ante rem iudicatam interciderit, vefuti fi homo
mortuus fuerit,] Sabinus et Caffius, abfolui debere eum cum
quo .a&um eft, dixerunt: quia Zequum effet *?, naturalem
interitum ad aCtorem pertinere: vtique, cum interitura ef-
fet *? ea res, etfi reftituta effet aftori. 13«««

XV. IvrraAwvs li : : LM
fuam deponi apud fe Vatitur l ami EU
p p p , vel vtendamirogat, nec depofiti,
nec comnmodati aCtione tenetur: ficuti qui rem fuam condu-
cit, aut precario rogat, nec]precario tenetur, nec ex lo-
cato. vf
XVL AxsfrcAxvs libro(VI/-Qufeftionum.- Sr 15.
apud quem reri depofueris, apud alium1eam deponat, et ille
. dolo quid ajfniferit, ob dolum eius, apud quem poftea fit de-
pofitum, eatenus eum teneri apud quem tu ,dgpofueris, vt ;;
aCtiones fuas tibi praeftec. V ,

XVII. FLORENT&'SM&OEK]D&äæ&e&W L
cET deponere tam plures quam vaus poffunt, attamen apud
feque&räï ** non nifi plures deponere poffunt: nam -tam id
fit, cum aliqua res in controuerfiam deducitur: itaque hoc
cafu in folidum vnusquisque videtur depofuiffe: quod aliter
eft, cum rem communem plures deponünt. $. t. Rei depofi-
tde proprietas apüd deponentem manet *5, fed et poffeffio:
nifi apud fequeftrm depofita eft: nam tum demum fequefter
poffidet: id enim agitur ea depofitione, vt neutrius poü'eiïion;[
iidj tempus ^?. procedat. ' :

Ljf)f.

yx.

J 'Aemines ,

« N
J . gt D(*-m
4

7A
j 74'
.

XVII. NERATIVS Llihmm.ILMembränarum, D -

. 3 : 5 1 : e . í IG x :
iam et in ad exhibendum a€tionen| 4-0-^", quod tumultus, incendii, ruinae, naufragii caufa de-

pofitum eft, in heredem de dolo mortüi actio efr ^* pro here-
ditaria portione, etyin] fimplum, et intra annum quoque: in
ipfum ^?, et in folidum, Jet in duplumy'et ii perpetuum da-
tur. : : | ] $& x Xlc» ;
XIX. VLPIANVS : -Edi IvLfA-
xvs et Marcellus putant, filiumtamilias depofiti re&e agere
poffe. ( Bgeyx sedownferaertroa o i. a, rf as li homart u AC ln JJ;/*' |
XX. PaAvrLvsilib ID L*äd"Eöt&HB&-. S1 SI- 646 r
NE, dolo malo rem depofitam tibi ??, amiferis, [nec depofiti «-«* ov p
nec cauere debes, fi depraehenderis, eam reddi: fi ta- 44* éve L ed

men ad te iterum peruenerit, depohiti teneris. gum o as Legeem. pof
XX] X**"-- vnrDyo u COVR Gu C
28 Hal. fequeftro.

LOI L—1 ft'.«*/ 560 Coni Sufrajfj quas. tf M od r |
Taur. iNpen[a, eodemque modo $. 1. zNpenfis. GE B. g df f p gt :
31 Hal. opor- |

l:-dtvü»n» n n c:v;* ,

G E B. 29 Hal. quum. GEB. 30 Hal. oporteat, GEB.
tet. GEB. 32 Hal. perit. GEB. — 33 Vulg. ex die. BR. 34 Hal. lib.
XXX. GEB. 35 Hal tumc. GE B. 36 Hal. et Vulg. 2ujd. 8R. — 37 Hal.
accipiat, verum quod dolum malin. admiferit, obligarz conftat. GE B. 58 Hal.

39 Bafil. £eQuAésue Afioyo£ov. BR. 40 Vulg. Cumi
eo. B R. 41 Hal. et Vulg. inferunt res. BR, 42 Hal. fit, Vulg. cft. BR.
43 Hal. fit. GEz. — 44 Hal. fequefirum, et in $. 1. iterum. GEB. — 45 Faur.
deponente Manet, et Flor erat: deponenteManent. BR. 46 Hal. nentviaus in-
terim poffeffionis tempus procedat. GEB. 47 Ap. Hal. et Vulg. De eo, ab-

iutelligendum. GE B.

funt. BR, 48 Hal. et Vulg. inferunt et. BR. 49 Hal, addit vero. GE .
50 Hal. li. XXX. GEB. 51 Hal. l/». XXXI. GER. 52 Àp. Hal. tiPi,
Eee abcft.

AF o /[t
$^s L]

284 X€xad
XXL InEM WLPGW -ad-Edi&um.— S: APvD

filiumfamilias res depofita fit, et emancipatus rem teneat, pa-
ter néc intra anriüm dé pecülio debet conueniri: fed ipfe filius.
$£. Plus Trebatius exiftimat, etiam fi apud feruum depofi-
tum fit, et manumiffus rem teneat, in ipfum dandam actio-
nem, non in dominum, licet ex ceteris caufis in manumiffum
aCtio non dàtur. ;
' XXIIL. MARcELrLVYS MWibro-V. 5*

pnvo heredes rem apud defunéctum depofitam dolo interuer-

uiferint decem milia 5?, quie ap'aïdefun&um depofita fue-
rant, et/qUing/ niia gg'&ulempt, et vterque foluendg eiïc 252 1
partes obftricti erunt: nec enim amplius aétoris intereft.
Quod fi lancem conflauerint, autcomflari 5* abaligjfo 59 paffi

- md

fuerint, aliàue quxe ?? fpécies dolo eorum interuerfa fuerif,

J ey "wi'-'?fy J.:-» GL),I: 'f&

m in folidum conuéniri poterunt, ac fi ipfi feruandam fufcepit-
fent: nam certe verum eft, in folidum quemque dolo feciffe:
| Mi ol i et, nifi pro folido, res non poteft reihggl. . Nec tamen abfurde
ET hae — fentiet, qui hoc *? putauerit, plane, trifi/integrde rei reftitu-

tionep/eum, cum quo|actum fuerit, liberari non polífe: con-
demhandum tamen, fi res non reftituetur 9*, pro qua parte
heres exftitit. ;
XNII. MopnpresrTriNwvvs tllibro II.— Differentiarum.

AcTrioNE depofiti conuentus, feruo conftituto ?? cibario-

Lre. rum ?? nomine, apud eundem iudicem vtiliter experitur ?^.
aQ eda w XXIV. PAPINIANVS Mibro-.IX.-Quaeftionum. Lv-
crvs Titius ** Sempronio falutem. Centum nummos, quos
fü ,W"n,,ä..: hac die commendafti mihi, adnumerante feruo Stichó actore,
| at^: effe apud me vt notum haberes, hac epiftula, manu mea fcri-
: : .pta, tibi notum facio: qud& 99?, quando ivoles, éf vbi ?* |vo-
n L"l"jud*qffäf imtihi b ; t fi 68
L-éteteenes 7577 7108J confeftimtibinumerabo. Qugeritur, propter vfurarum

incrementum. Refpondi, depofiti ac&Gonem locum habere:
quid'eft enim aliud commendare, quam deponere? Quod ita
verum eft, fi idaCtum eft ^?, vt corporamummorum/eadem red-
derentur: nam 1i, vt tantundem folueretur, conuenit, egredi-
]. e, |tur ea res depofiti notiffimos terminos. :13 qua qu;legäoxye,( bü
-|ecx A. t^: — depofiti aCtio non teneat, cum conuenit tantundem, non idetri
Ckcvc)X, «t5t, reddi,|rationem vfurarum haberi, non facile dicendum eft. Et
DN us cJem rcà»c, eft quidem conftitutum, in bojríde fidei iudiciis, quod ad vfuras
| attinet, vt tantundem poffit officium arbitri, quantum ftipula-
! tio: fed contra bonam fidem et depofiti naturam eft, vfuras
ab eo defiderare ? temporis ante moram, qui beneficium in
fufcipienda pecunia dedit: fi tamen ab initio de vfuris prae-
ftandis conuenit, lex contraétus feruabitur **.
XXV. InE w libre-Ht.- Dri& sPONSA-

abeft. GEB./ — 53 Hal. jb XL. GEB. — 54 Hal. ljb. I. GEB. — 55 Flor.
funt: milia, hic et paulo poft vncis inclufa. Re&e adeo Norica et quae eam
fequuntur carent hac voce./ Bafil. etiam habent: 3«« you t cpu TU, Vulg. tamen
qulia retinet, — Confului dodices fex. Horum duo: Otob. et S. Cruc. snilia
WJ(' non agnofg/gnt abeyat egam a Vat. V. fed recenter fuppletum. BR. Reliqua,
77quae mili(kagno iht: Barb. Treuif. Bynkersh. L. immo et Hl. GEB. — 56 Hal.
fit. GEB. 57 Vaur. coMflari. GEB. 58 Hal. ab alio. GEB. — $9 Flor.
erat: aliauequefpecies/ fuper e in que a pofita, vt: — aliauequafpecies legeretur.
BR. . 6o Hal ba/t. GEB. 61 Hal. reflituatur. GEB. — 62, Gothofr. in
; nota: Pet. Pithoeus reponit: feruo reffitato. Non legerim cum Pithoeo reff;-
[ - - tto, quia reftitutoferuo finitum eft iudicium, atque ita ceffat mutua petitio, quam
pv reconuentionem Vocant. Forte: ferzo conftitutorum cibaviorum womine. BY N K.

L^. Ar M*W' 5 Taur. cVariorum. GEB. 64 Hal, experietur. GEB. — 65 Hanc legem
fï ./ [, i an ; interpretatur Noodt. de Pa&. ct "T'ransaclion. c. 19. BR. 66 Hal. et Vulg,
L* PU 04 04X ?Wos. B R. 67 Hal. vt, et in margine: alas, vbi. GEB.

| 68 Hal. vfura-
C ix. GEZ. —— 69 Hal effet. GER.

7o Hal. defiderari. GEB. — 7Y Taur.
feruaVitur. GE B. 72 Vulg. n vfus. BR.
[J , (.' gv"(. l-/fir' 4-1'»0,,;,

sb ln L

J aftaug. /

onconsstitl

73 Hal. claufam, GE s.
Hoc ordine voces in archetypo quoque fcriptae funt. Subantique tamen figna
transpofitionis appofita, vt fieret: fama faluaue, quod malumus. BR. — 75 Hal.
caeterumn. G EB. i 76 Hal. ex altero. G E B. 71 Vulg. addit reffitues. B R.
$ Hal. eodceeiy FupQuvirs. GEB. 79 aur. xogwyuee, et ita eft Flor. BR.
80 ld eft, fufcepi babeoque apud me titulo depofiti fupra fcripta denarium. avgen-
ti decem anilia: meque ad praefcriptum omnia praeflaturum et promitto et profi-
teor: counentione fcilicet inita, vt quoad omme argentum reddatur, im [ingulos
i CULe co M . ;
' »(*9&' &f Áadto i^ ( Cwm- 7?7; 7«»747»4! 5o. ftw,ö[t*v*?vü' f"*"t M;owü Muääw

L'l""'"",

DIGESTORVM LIB. XVI TIT. III.

terint, quodam vtique cafu in partes tenebuntur: nam fi di-.

fp/(ïndlt, ifilió; $. r. Luäius Titus ita cauit: E?'Aoc/a*ou, o

céj, et quod excurrit.

.J| ef nomen viri, cui Sempronii decem dederant ex caufa depofiti: dicitur et Toó-

74 |

)C-?"M K ervua, factieme K Chooti. ! i( ho u : —&ion,
('WU, ) 7? fmm d Uupuoqa me/f:fe (rüïäy' D77À : Vr |
2 .

LronRvM aut poftea, res oblatas puellae, quae fui iuris fuit,
pater füfcepit: heres eius, vt exhibeat, reCte conuenietur etiam
aCctione) depofiti. . $. 1. Qui pecuniam apud fe. non Obüg(iïfä—
tam, vt tantundem redderet, depofitam, ad ?? vfüs proprios
conuertit, poft moram in vfuras quoque iudicio depofiti con-
demlnandus elt. sl ) ) Bb
XXVI. PaAvrvsUibro,IV. Refponforum. PyvnrrA;
Maeuia, cum proücifceæïtur ad maritum fuumigrcamgc tifam 73
cum,veí/te, et inftpuraentis c endauit Gaile] Seife, et dixi
ei :/c-ï;ääæfäää WW V&'&ä& mäli: certe **, iä
aliquid mii humanum contigerit, filio rheo, quem ex alio **
marito fufcepkä!ïæd)efuüä ea inteftata, defidero, res com-
mendatae cui reftitui debeadt: filio, an marito? Paulus re-

^A^
:

X

vteidmmcnortm.
ex abb: jro«c
-*nvh:f.äe,&tfæ
e'au acct

Exw &ig Aóvyov TxguMxToxue TX Trpoysypxjuéve oU doyuplou
Óxvopix pupla, xoj qrXyTX Tovnjcw, xc] cuuQuydo *5, uoj wuo-
Àoyuao, we Trpoyéypcr TOU* xo] cuyeJÉuy xopyysiao] *9 cor vüxoy
éxosye pyEG ExdsoU wqvoc OffoÀoug véccuouc, méwpi Tic omo0ó- — Ó
c&wc TxvTOg TOU cpyupíov]??. Qudero, an vfurge peti poffunt? — . La
Paulus,irgiþ&n.dig, eum contractum, de quo qujeritur, depofitje - i/ju-'ij'm
pecuniae modutn excedere:; et ?* ideo fecundum conuentioaï,ffm;"'*"';,lfï;(,.t
nem vfurae quoque acCtione depofiti peti poffunt ??. $. 2. T '
Titius ** Semproniis/?* falutem. Habere me a vobis auri pon-
dpf pluglmmgïäeqem, et difcos duos, faccum fignatum, ex l «4'v«,
quibus debetis mihi decem, quos apud Titium depofuiftis: item
quos Trophimati ?? decem: item ex ratione patris veftri- de- sijve, -
] . Quéero, an ex huiusmodi fcriptura |
aliqua obligatio nata fit, fcilicet quod ad folam pecuniae cau-
fam attinet? , Refpondit, ex epiftula, de qua qugeritur, obliga- 4«
tionem quidem nullam natam videri, fed probationem depofi-
tarum rerum impleri poffe: an autem is quoque, qui deberi «
fibi cauit in eadem epiftula deGem, probare poffit $9 hoc, quod 24 -

Ícripfit, iudicem dé]timaturum. | :
ibro-VIT. » ;
in poteftate Seiam, "Pä&þ WQ jää X

AXVII. Ingw
tius, cum haberet/fflfa
alieno in matrimonitlm 97 collocauit: cui etiam dotem dedit,
quam fub titulo depofiti in cautionegi contulit: g poftea nul-
la denunfjatione ; *5 domino fatta, pater deceffit: mox et
Pamphilus feruus. Qu$ero, qua actione Seia pecuniam petere
poíffit, cum ipfa patri heres extiterit? Paulus irefpondit, quo-
niam dos confütui non potuit, ex caufa depofiti actione de pe-
culio pecuniam rgdpetendam. |,.^* g7 :
XXVIII. ScXevora libro: Qvrix-
TVS C,ft'ecil.ius ICandidus ad Pacéium *? Rogatianum ?9 epi-L,-& — .
ftulam fcripfit in verba infra fcripta. Cdecilius Candidus Pac- " ^ 2 ^* -
atb : | Co
menfes, fingulasque libras, vfurarum nomine, quateruos tibi obolos fubminiftrem.
Ita haec vería etiam ap. Hal, in Graecis leguntur. GEB. — 8I Ap. Hal. et, abeft.
G E B. 82, Hal. vfuras quoque aclione depofiti peti poffet. 'Non dubito, vo-
luiffe dare: petere, loco: petj, GEB. — 83 De fcriptura et fententia huius $. z.
valde tumultuantur Heraldus Obf. II. et Salmafius Obf. Iur. A. et R. c. 2g.
BYNK, 84 Hal Sempronio. GEB. . $85 Gothofr. in nota: Id eft nutricii
Aug. 4. Emend. 16. xovoergoderov. — Hal. wovgorgoQerov, male: Trophimas enim

O£rHTonarn inles.
inuaveme Lamans

Queec 2. ad. Timotb. in fi. Xlaec Gotbofr. Alciatus I. Difpundl. $. primus
explicuit tropbimati de eo, quod in nutriciis expendit, et probat Ant. Augufti-
nus Joc. alleg. non. vt vult Gothofredus aliquod xoevezrgede?ov. — Hal. Ícripfit :
xovgorgoieísv. — Alciati et Auguftini fententiam videtur fecutus Taur. quod ha-
bet tropbimati, litera initiali minore. — Vintimillius etiam edidit literis graecis:
7QoQ^ueTi. — Trophimatem effe nomen viri primus monuit Cuiacius librobV . Re-
[ponf. Pauli ad b. . Adde Bynkersh. III. Obf. 7. BR. Hal. inter Graeca
latine verfg haec habet: xovgergoQuóv (( nam ita legendum eft ) de alimentis puero
(-vef puevis ) praeffitis. G.B. 86 Hal. 4m autem is quoque, qui deberi fibi
cauit, eadem epiflola decem probare poffit? boc etc. GER. 87 Hal n ma-
trzmon:. GEB. —— 88 Omnes editiones, praeter Noricam, a omittunt. Sed
minus r.e&e hae. . De SC. Claudiano fermo eft, quo cautum, fi qua mulier li-
bcra.aheno feruo fe iungebat, vt domino ferui denuntiante fieret ancilla, non de-
nuntiante domino, liberta. Ceterum hoc caput diligentiam compilatorum effu-
BIt contra mentem Imperatoris, qui illius SCti nullum veftigium in Digeftis fa-
pereffe voluit. BR. 89 Vulg. Pacatimm. BR, 9o Vide Pancirol. Var. Le-

-

o AE

LE ANE P^ GBUUI HEORRNS ÀT TOREIST: o AESRQRSS CT RRU ONNSSR UR ARTTE RU UR AUPVR ERa E P.

DIGESTORVM LIB. XVI TIT. IIL LIB. XVIL TIT. L

. 284

[3 : XX/. "s Meek t pert
cio Rogatiano fuo falutem. Vigintiquingue nummorum ?*, | omnibus perfonis, quae negotio ifto ** continguntur, imple- x
quos apud me effe voluifti, notum tibi 4ta-?? hac epiftula fa- | tur, mihi reddenda funt, quä '? fa&to fceleftiffimo adepípta /c4*57//^«
cio,'a.d.ratiunculanï, meam ef'perueniffe, quibus vt primum | funt: et probo hanc effe iuftijjiam, quae fuum cuique ita tri- i
. profpiciam, ne vacuatibi fint, id eft, vt vfuras eorum accipias??, | buit, vt[non diftrahatur ab vllius perfonae iuftiore IWdpetitio- 1//^c
^^*' eurae habebo. Qujefitum eft, an ex ea epiftula etiam vfurae | ne *?. " Quod fi ego ad petendazeamon veniam, nihilo minus Ll g, Jentpeofi
xzàca., peti poflunt? ,Refpohdi, deberi ?* ex bonge fidei iudicio vfü- | ei reftituenda funt, qui depofüit, quamuis male quaefita depo-
[í ! T3 ?5, fiue percepit, fiue pecunia in re fua ?? vfus eft. — |fuit. Quod et Marcellus in praedone et fure fcribit. Si ta-
: XXIX. PAvrvsllbrol.Sententiaram.. 51 sAccv- | men ignorajis latro, cuius filio, vel feruo rem abftuliffet, apud
LvM vel argentum fignatum degofuero, et is, penes quem | patrem dominumue-etas depofuit ignorantem, nec ex iure gen-
depofitum fuit, me inuito contr&Ctauerit, et depofiti et furti | tium confiftet depofitum: cuius haecjeft/poteftas, vt alii, non ,v«
a&i(ïfmihi in eum competit. $. r. Si ex ?* permiflu meo de- | domino, fua ipfius res quafi aliena feruanda detur. Et (i rem z E
pofita pecunia is, penes quem depofita eft, vtatur, vt in ce- | meam fur, quam ** me ignorante fubripuit, apud me etiam
* teris bonde fidei iudiciis, vfuras eius nomine praeftare mihi | nunc delictum eius ignorantem depofugrit, re&te dicetur non
E cogitur ??. | : contrahi depofitum: quia non eft ex fide bona, rem fuam do-
dl pai ^. XXX. NenaA rv s [lbro-1.? .SEFIDE-|minum praedoni reftituere compelli: fed £t i etiam nunc :5
ff 43;* : J £VvSSOR prote, apud quem depofitum eft, litis aeftimatio- | ab ignorante domino tradita fit, quafi ex caufa depofiti, tamen
ii .Udj-l ne ?? damnatus]fit, rem tuam fieri. " indebiti dati condiftio competét *9. $ t2 7- :
" " Jdeyh XXXIL TEX Hg&?ls 1 C fDifputati XXXII. Cxrsvsil . Di Qvopn Ner-
LM;/&:, r BowaA '?? fides, quae in c ntra&xläu . exigitur, ;(equltat?m üa. ** (31- , latiorem culpam dolum effe, Proculo displice-
d fummam defiderat. Sed eam vtrum mamus ad merum ius * bat: mihi veriffimum videtur. Nam et fi quis non ad eum 44—«
WW centium, an vero cüm praece.ptis ciuglibus,c et prae.toriis? veluti | modum, quem lhominum,natura defiderat, diligens eft, nifi ta- . Orrotienm. ertmetry o
reus capitalis iudic depdgfmt apud teicentum; is deportatus , men ad fuumjmodum curam in depofitó, praeítat, fraude non.— ^6 ^£^« —— **
eft: bona eius publicatal funt: vtrumne ipfi /haéc; reddenda, | caret: nec enim falua fide minorem/is **, quam fuis rebus, , ^"^ Logpecien É
"i an * in publicum deferenda fiht? Si tantum naturale et gen- | diligentiam praeftabit. L | A I fUcv : "s
tium ius intudinur ?, ei, qui dedit ?, reftituenda funt: fi ci-| — XXXIII. LAxzo llibro VI. Pofteriorum a; Epi- . i
p -- uile ius, et legum ordinem, magis in publicum efgägnda funt. tomatorum. Sg:vas tuus pecuniam cum lÁttio *? in 29 x«, £: a &b L 66
L Nam male meritus pubücgvt exemplo aliis ad dgterrenda ma- | fequeftné depofuit apud Mifeuium, ea condicione, vt ea tibi red- , ,7;.
Ad; s leficia * fib, etiam egeftate laborare debet. $. T. Incurrit hic | deretur, fi tuam efle probaffes: ,fi minus, vt j/Attio/reddere- 74 o]emezpál ; t
W. UA,;«n et alia infpe&tio, -Lbonam. fidem inter eos tä;tunfïcïïïos : cor;- tur ?'I. Pcff3 Ldj&]/" cum eo, apugtquemoggpoütg eiï'etä izï.. Wacaow.mz:
D traétum eft, nu.llo $ egctrmfecus adfumptc,mg&maye debemus t: , certi agere 2 , id eft, .ad exhibendum ?*, ?ggxhlbxtïazrgfvlndþ Àpr: a, äa;a,fzi.æaa
e L'axie. , an refpe&tu etiam aliarum perfonarum, ad quas id, quod geri- | care ?: quia feruus in deponendo tuum ius deteriüs facere gl at m o lt us
h: o tur pertinet? exempli loco,latro fpolia, quae * mihi abftulit, | non potuiffet. d : : W du 9 ts ] t
rl i« pofuit ? apud Seium infium de malitia deponentis: vtrum la- XXXIV. InxM M&PHW"Q&Z $, |PoTES agere 1 4.
BOLT troni, an mihi reftituere Seius debeat? Si per fe dantem, ac- | depofiti cum eo, qui tibi non aliter, quam nummis a te acce- E
! Láyr:^s£ — cipientemque intuäpur 19, ihaec eft bona fides; vt commiffam | ptis depofitum redd?re yoludiit ?*, quamuis fine mora et in- Ej p Ra. .
i f7 ^ rem recipiatis, qui dedit. Sitotius rei dequitatem, quae ex | corruptum ^? reddiderit. 6)(),,/&»:2 46: X A
aL DA éapleece 15 XW7. N pg. (utep — X — olb |
; has LIBER SEPTIMVSDECIMVS.
- LLT.—I | | voxo, fiue vANDO, fiue alio quocumque verbo ? fcripfe-
MANDATI, VEL CONTRA. rit, mandati actio eft. //$. 3. Item mandatum et in diem dif-
| ii libro XXX&, * adEdi& : ferri.?, et fub condicione contrahi pþte&.æä] 4 Mandatum,
AVLVSlibro XX ^ ad Edictum. |mnifüZgratuitum nullum eít: nam originem ex officio, atque (
.,ä;,cgm, BLIGATIO mandati, confenfu contrahentium confiftit. amigitia traþit: cont'r.arium lergo.^ ef.t officio merces: inter- s5 Érr. : jovro
EC GH $. r. Ideo per nuntium quoque vel per epiftulam man- | ueniente enim pecunia, res ad locationem et condu&ionem / ;j«».
datum fuüfcipi poteft. y . gäm; fiue RoGo, fiue | potius refpicit.- - ! IIL. G-
&in. L 79. n. 21. BYNK. — 9I Hicaut suilia, excidiffe, aut faltim fubin- | generare potuit. Forte etiam 440d legi poffet, hoc eft: 4qs;z. Vulg. Norica
telligi debere videntur. |1n Pande&. Flor. equidem pro mwmmorum, repofitum | ceterae confpirant in 4mae. Quinque codices confului, In Barb. fuper: quo,
wummuos, pro: ea, eos, ficut pro: BaQwa, vacui, fubantique quidem, íed non | fcriptum: z. « quo. — Bynkersh. in contextu habet: a quo. Vulg. fceleffiffimo,
/,magis haec fe probant mihi quam Taurellio: ea enim et BaQua manifefte ad : | fubftituit fcelevatz([imo, et ita ex illis guinqxlc, tres habent, S. Cruc. habet fce- :
: : anilia, fe referunt. Et vidit idem Contius. Editiones tamen et MSS. rum plu- | Jefliffrno, fed eft mutatum in : fceleratiffino. Solus Otob. Florentinae fidem fer- /Wöu/*'g .
j ra infpexi, incorrectiones confípirant. BR. — Etiam Hal. MSS: fih W.'&arb. Otob. | uauit. BR. — Tres, qui habent: quo, funt S. Cryc. Treuxf..Otob.Ft praeterea / -u t
; Vat. I. Treuik ríh. Ler;]L — Ab omnibus abeft 72 milia. Omnes admit- |. Bynkersh. II.;fceleratiffimoy habent Barb. Trcmf./.Bynkcrs.h. et quidem vterque. T J: 14*
j tunt corre? oneS?era terw qui habet eo et vacua. GE B. 92, Ap. Hal. | GEE, 13 Hal. et Vulg. petitione, ille tamen in margine: alias, repetitione.. :
:. |et Vulg. ita, abeft, fed faepe redundat, vt fic. V. Byukersh. I. 6 r BR. | BR. 14 Hal. 4ai. GEBR. 15 Hal etiamnum. GEB.. — 16. Hal. compe ;
: 93 Ap. Hal. id eff vt víuras eorum accipias, abfunt. — Et fane Caecilii Candidi | tt. GEB. .17 De hïs ognmc anfxanu? Comment. Iar. Cm. lz.h. V II: 6 d
. non funt, forte ICti, aut Compilatorum. BR. 94 Hal. debere. GER. 95 | ". 7..mglc Any. Faber in .brror. Pragim. lib. XXVI. c. 2. aliam eius le&ionem
: Ap. Hal. vfuras, abeft. GEB. — 96 Hal. et Vulg. in vem fuam. BR.- 97 Ap. conftituit Curtius ?I. Coniedl.28. Sed qua tuto poiï'uqms carere. BYNK. — 18
: Hal. ex, abeft. GE R. 98 Vulg. cogetur. B R. 99 Vulg. zu litis aefima- | 'Yaur. Is.' Hal. bi9 GE &. — 19 Hal. Titio, et mox iterum. GER. .. 20 Hal.
Ü iienem. BR. 100 Vide Noodt. I11J. Probabil. Iur. 2. BR. 1 Hal. aat, | et Vulg. n fequefhro. BR. — 21 Ap. Hal. redde:retmr, abeft,. GEz. — 22 Hal.
f loco az, et deinde funt,. GEBR. 2, Hal. iutueamaur. GEB. — 5 Hal. depofuit. À poffe dixit. Vulg. Po[fe dz'c.z. BR .2.3 Hal. agi. GER. 24 Hal. idem et
l GER. 4Bafil 3ix )v vv áueqrupáruv xavámocw. ad deliflorum vruinam.BR. | ad exhz'þenflzm?, et in margine: alias, id e]iwad exhzf. alias deefl. GE B. 25
" Cicero fimili ratione 77. Offic. 24. loquitur: ommes emim immuemorem oderunt, | Hal. -vmdzc:/m. GE B. 26 Hal meSa«vóv, GEB. 27 Mlal. -volu;t. GEE.
1 eamque ininriam in deterrenda liberalitate fibi etiam fier? putant. DVK. — 5 Hal. | 28 Bafil. é«égesov. B R. m um 3 j
, quos inter. , Vulg. uter quos. BR. 6 Hal. uibil. GEB. 7 Hal. debeamus. ! 1 Indxcandu.m erat H? 'Taur, m hunc modum: trzgenfimo fe.czmdo po-
" GE B. 8 Ap. Hal. quae, abeft. GER. 9 Hal. depofuitque. GEB. —— 10O fteriorem vocem additam efle a manu 'üxpylcxxte. BR. 02 Hal. aliud quodcun-
, Hal. iutueamur. GEB. 11 Vulg. zn "egocio gefto. B R. xz.!?orfan in ex- | que verbun.z. GEB. f31 Taur. dljf&?Rl. GEB. 4 Hal. et X./ulg.- porro, cuius
" emplo, ex quo Flor. Codex defcriptus, fuit: 44j pro cui, quod facile in 440 de- i'tamen leäxznz eäo abíolutam rationem nonm video, R R. — Lepida ar gum?mä:x .
i

Ü T ayn aL evrm. ,

V

FE .:]/W A imn dex ls
| if :

'
- CUVETI, ,,

lJ n /)f*'ï'f'iym;u

dée, er nf ho
RA

| ) gic o a :

286
Jfecund ;

IL GAxvslibro IL Rerum 5 cotidianatüm; * fiue-au-
reorum-*, MamwnaATvM inter noscontrahitur, fiue mea tan-
tum gratia tibi mandem, fiue aliena tantum, fiue mea et aliena,
fiue mea et tua, fiuetua etaliena. Quodfituatantum gratia tibi
mandem, füperuacuum eft mandatum: et obid nulla ex eo obli-
gatio nafeitur(^ $. 11 Mea tantum gratia interuenit mandatum,
veluti, fi tibi mandem, vt negotia mea geras, vel vt fundum
mihi emeres $, vel vt pro me fideiubeas. $. 2. Aliena tan-
tum, veluti, fi tibi mandem, vt 'Titii negotia gereres, vel vt
fuündum ei emeres, vel vt pro eo fideiubeas.
veluti, fi tibi mandem, vt mea et Tifii negotia gereres, vel vt
mihi et Titio fundum emeres, vel vt pro me et Titio fideiu-
beas. $. 4. Tua et mea, veluti fi mandem tibi, vt fub vfuris
crederes ei, quiin rem meam mutuaretur. $. 5. Tua et alie-
na, veluti, fi tibi * mandem, vt Titfo fuüb vfuris crederes:
quod fi vt fine vfuris crederes, aliena tantum gratia interuenit
mandatum. $. 6. Tua autem gratia interuenit mandatum,

füpro'uL, - veluti, fi mandem tibi, yt pecunias tuas potius in emptiones
praediorum colloces, quam f4eneres: vel ex diuerfo, vt fJene- -

res potius, quam in emptiongs; praediorum colloces: cuius ge-
neris mandatum, magis confilium eft, quam mandatum: et
ob id non eft obligatorium: quia,nemo ex confilio obligatur,
etiam fi non expediat ei, cui dabgtur ?: quia liberum eft cui-
que, apud fe explorare, an expediat fibi confilium.
IIl. PAvrvsWibroXXXll.ad Edictum. Pa XrTER-

m Á»'Üuvv, EA in caufammandati etiam illud vertitur, vt interim, ? jnécy

melior caufa mandantis fieri poffhit, interdum melior: deterior

vero numquam.(/^$. 1) Et quidem fi mandaui tibi, vt aliquam.

lrem siht emeres, nec de pretio] quiequam ftatui, tuque emi-
füi, vtrimque actio nafcitur. $. 2. Quod fi pretium ftatui,

s . ^ et H d i5 * fa e : * 4 :
L Pént emiecf at n tuque pluris emifti, quidam negauerunt, te mandati habere

aéctionem, etiam fi paratus effes, id, quod excedit, remittere:

lit: illi vero, fi velit, mecum effe. :

IV. Garv sdibro-H.-Rerum« ijanarum-'?, * velaa.

reorum"*. SxEpPRóÓ6vrvsréGeeum vsque ad pretium fta-.-
La /fEoctutumjatturum/ex/ftimat, Quae fententia fane benignior eft.

V.)IPAvrvsllibro-X5 Z 3 DririGENw-
^vER igitur fines mandati cuftodiendi fünt: nam qui exceffit,
aliud quideZ* facere videtur. $. r. Et fi füfceptum non im-

ibscaggnngitbto

pleuerit, tenetur. . $. 2. Itaque fi mandauero tibi, vt domum

Seianam cent emeres, tuque Titianam emeris longe maio-
ris pretiiiCe tamenj aut etiam minoris, non videris im-
pleffe mandatum. $. 3. Item fi mandauero tibi, vt fundum
meum c
petam fundum: non obftabit mihi exceptio, nifi et reliquum
Lt us « at i2 , :
mihi, quod dee&imanddtä, meo prdeftes, et indemfhiem me
per omnia conferues,/ $. 4. Seruo quoque dominus Ífi prae-

5 271 9 L E . E
ceperit, certafummáfrem vendere, ** ille minoris vendiderit, -

Timiliter *^ vindicare eam dominus poteft, nec vlla exceptione
fummoueri, nifi indenfhitas ei pr;(eitetur. $. 5. Melior autem

/

mandatum oritur ex officio, ergo officio aduerfatur merces. — Mornacius et Ant.
Faber Rational. b. t/pro ergo, legunt porro. Ego minori motu malim véro. BYNK.
Pace Bynkershockii affentirem Brenkmanno, nec video quid vitii infit huic ar-
gumentationi: Officio contraria eft merces, mandatum elit officium, hoc eft, be-
neficium, aut, fi mauis ex officio et ex amicitia originem trahit ( ab amicis enim
ofüicia fperamus, operas pro mercede praeítare eft quorumcunque) Ergo man-
dato, vtpote officio, contraria eft merces, manifefta illatione ad firmandum id,
quod ICtus initio dixerat : saudatum nifi gratuitun effe nulum. — Mercede ad-

miífa officium eífe definit, et vt ICtus addit: ad locationem et conduclionem xe- .

Ífpicit. Ipfum Bynkershoekianum cero, inferendi vim babet. G E. 5 Flor.
vox: Terum, ab eadem manu repofita, a qua funt adícripta fequentia: fiue an-
yeorum. — Ante cottidiauarum illud excidiffe videtur. B R. 6 Hal. hic et in
fequentibus emas, loco emeres, vt et geras, loco gereres, et credas, loco crederes.
G E B. 7 Ap. Hal. tibi, abeft. GEB. 8 Hal datur, Vulg, dabitur. B.
9 Vulg. znterdum. B R. 10 Flor. eft: cotidianavum, fed conftantem fcribendi
rationem fequi maluit Taur, BR. Quid autem dare: coTdianarum, wetuit?

$. 5. Mea etaliena,

namque iniquum eft, non effe mihi cum illo actionem, fi no-

* XPEUE 2 f . 1
^velle a ,;Daphnide, mandati iudi&io confequi, quod erat

venderes, tuque eum,nonaginta, venkideris, et

D'IGESTORVMV.LIB.' XMIL : TILIST.

caufa mandantis fieri poteft, *5 fi cum tibi mandaffem, vt Sti-
cÁum di meres, tu eum minoris &meris, vel tantjtem,
vt ** aliud/quicquam feruo accäïder : vtroque enim cafu, aut
non vltra pretium, aut intra pretiumlfecifti, ^ 4. Yvnitw.
VI. Vrnrrawvs 9 i-iàicta S1 n&-
MYNERANDI gratia honor interuenit, erit mandati a€jo.
d .,I) Si cui fuerit *7 mandatum, vt negotia adminiftraret, hac
ä&mne erit conueniendus: nec recte negotiorum geftorum
cum eo agetur, nec enim ideo eft d'ï)ligatusï quod negotia
ceffit, verum idcirco, quod mandatum fufceperit **: denique

tenetur *?, etfi non geffiffet, | $. 2. Si paffus fim, aliquem pro-

me fideiübere, vel alias interuenire, mandati teneor: et nifi

pro inuito quis intercefferit, aut donandi animo, aut negotium.

gerens, erit mandati aCtio. $. 3. Rei turpis nullum manda-
tum eft: et ideo bac aCtione non agetur..
dauero, quod mea ?? m*qminterera.t, veluti, vt pro Seio inter-
uenias, vel vtiTitio credas, erit mihi tecum mandati actio, vt
Celfus libro ; ^* Digeftorum [cribit, et ego tibi fum
obligatus. $. 5. Plane fi tibi mandauero, quod tua intererat,
nulla erit mandati actio, nifi meaquoque interfuit ^^; aut ?*

$. 4. Si tibi man- reex a

C

fi non effes fatturus, nifi ego mandaflem, * et* fi mea non.

interfuit, tamen erit mandati a&tio. $. 6. Apud lulianum li-
bro téttio décirio Digeftorum qujderitur, fi dominus iufferit
procuratorem füum certam pecuniam fumere, et-ffenerare pe-
ricnlo fuüo, ita vt certas vfuras domino]penderet dumtaxat ?^,

(l)pluris fgenerare potu?ï'et , ipfe lucraretur, in creditdm ??;;.,

pecuniam videtur, inquit, ac,cepiffe.ö.Plane, fi omnium nego-
tiorum erat el agïnini&ra.fïo mandata, mandati quoque eum te-
neri, quemadäïdäänffolet mandati (fgæneri debitor ?6, qui cre-
ditoris fui negotia geffit. $. 7. Marius ^" Paulus quidam fi-
deiufferat pro Daphnide 23. mercedem pactus ob füam fide-

iuffionem: et füb nomine alterius ex euentu litis caueTat, fibi

certam Lqïäïfgtggy dari: hic a Claudio Saturnino Praetore

rE

4
*
4

maiores fructus inferre iuffüs erat: et ?? dduocationibus ei)4«

idem Saturninus interdixerat: videbatur autem mikhi iudica-

fLU 9A *æltll i

um folui fideiuffiffe, et quafi redemptor litis ?? extitiffef|*T, RP

con-

U wnckt 2old.-

demhatus: fed rectiffime Diui fratres refcripferunt, nullam,w&mf",—.»,

aCctionem eum propter fuüam calliditatem habere: quia merce-
de pacta accefferat ad talem redemptionem. — Marcellus autem
fic Foquitur- de eo, qui pecunia accepta fpopondit, vt fi cuidem
hoc 3* actum eft, vt fuo periculo fponderet ??, nulla a&io-
ne agat: fisí vero non hoc aétum eft, vtilis ei potius actio com-

petat. Quae fententia vtilitati rerum confentanea eft. — |Zocà.

VII. PaerNriAwNvsllibrogHHI.;*-Refponforum. SA--

LARIVM procuratori conftitutum, fi extra ordinem peti cJe-

perit, confiderandum erit, Jj *5*laborem dominus remunerare ) ). f
voluerit, atque ideo fidem adhiberi ?* placitis oporteat: an ?* s2 G Puberi,

euentum litium, maioris pecuniae pryemio, contra bonos mo-
res procurator redemerit.

VIIIL. VneiawvsJ/libroXXXL ad Edi&um, . Sr prRo- |

CVRA-

GEB. . II Vulg. guidem. BR. I2 Hal. mendato. GE B. — 153 Hal.et
Vulg. praefigunt et. BR. 14 Hal. inferit et. GE R. 15 Hal. praefigit pu-
ta. GEB. I6 Vulg. vt tamen. BR. 17 Hal. fuit. GE . 18 Hal. fa-
fcepit. GER. I9 Hal. et Vulg. teneretur. BR. — 20 Gothofr. in nota: Al.
quod mcea intererat. Voculam negatiuam etiam Noodt. 11. Probab. 12, hic ex-
puncram vult, G-EB. 21 Hal. ecfavo. GEB. 22, Hal. interfuerit. GEE.
25 Hal. at, loco aut, forte non ita male. BR. 24. Ap. Hal. dumtaxat, abceft.

GEB. 25 Hal et Vulg. zu creditum. BR. 26 Ap. Hal. debitor, abett.
GEB. 27 Vulg. Maurus. BR. Ad hunc $. late mentem fuam expofuit Vamn

de Water 1. Obf. 4. GEB. 28 Vulg. Damnide, 3 R. Flor. efthic: Dafni-
de, vt et habet 'Taur. Hal. Dapbnide. GEB. 29 Ap. Hal. et, abeft. GER.
30 Bafil. 2yegache $as Tüc DÍnws Wyouv £pyoAMfoe, emptor effe litis fiue couduttor.
BR. 31 Gothofr. in nota: extzffe et. Nempe ipfe Taur. in margine: ex-
titiffe et, altera e fubantique addita, quam le&ionem recepit Hal. £R. — 32 Ap.
Hal. boc, abeft. GE R. 33 Hal. fpoudeat. GER. 34 Hal b. II. GER.
35 Vulg. praefigit a. BR. — 36 Vulg. baberi.Bm. — 57 Hal. inferit iu. GE B..
38

&

-t
.

h

"

, i

Álu

T
674311, b

U
L]

fu) d

[7]
t iM OE

4 fM'ut, €aufa agi poffe depofiti: vniuscuiusque enim contraCtus]3 $f

|onem.

L

E

;Wm refdurn.
cexe T d-

aL labxor "r&um.«

L. p
^ p

*

tatnMe,

DIGESTORVM LIB. XVIL TIT. L

CVRATOREM dedero, nec inftruménta mihi caufae reddat,

qua aCctione mihi teneatur?2 Et Labeo putat, mandati eum te-
neri: nec effe probabilem fententiam exiftimantium, ex hac

initium
fi

fpe&tandum7et caufam 390*&. I» Sed et fi per colIu-
40 I l 5 n :
procuratoris abfolutus fit aduerfarius, mandati eum

.teneri: fed|fi foluendo non fit, tunc de dolo aCtionem aduer-
fus eum ^7, qui per collufitfig abfolutus fit, dandam ait.//$49,)

,Sed et de lite, quam fufcepit exfequendam ^?, mandati eum
t.eneri conftat. $. 3. Si quis mandauerit alicui gerenda nego-

S,,lia eius, qui ipfe fibi mandauerat, habebit mandati actionem,

quia et ipfe tenetur: tenetur autem, quia agere poteft. Quam-
quam enim vulgo *3 dicatur, procuratorem ante litem conte-
Ítatam facére procuratoreni(non pofíe, tamen mandati actio
eft: ad agendum enim dumtaxat hoc facere non poteft, $. 4.
Si tutores mandauerifit contutori fuo man&ipium emendum
pupillo, et ille non emerit, an fit mandati aCctio? Et vtrum tan-
tum mandati, an vero et tutelae? Et TIulianus diftinguit: re-

[ emf: . terre enim ät ^5, cuiusgeneris feruum tutores vniltutorum 4*

-L ';Z— Wæ-.u

mandauerint, vt emeret: nam fi fuperuacuum íeruum, vel
. etiam lÁonerofum, mandati actione tantum eum teneri, tutelde
non teneri: fi vero neceffarium feruum, tunc et tutelde eum
teneri,non ^^ folutffed etceteros: nam et fi(nóh ) ^" man-
daffent, tenerentur tutelae, cuf *? feruum pupillo neceffarium

&mzï:mwmnon comparauemünt 2P. Non funt igitur excufati, quod con-
&-"ttutori mandauerunt *?, quia emere debuerunt: plane habe-

st ^m

Lijet

bunt nibilo minus mandati actionem, quia mandato non eft ob-
temperatum. — Contra quoque Tulianus ait, tutorem, qui emit,
mandati a&cionem habere aduerfüscontutores fuos. $. 5. Si
liber homo, cum bona fide feruiret, mandauerit Titio 5*, vt
redimeretur, et nummos ex eo peculio dederit, quod ipfüm fe-
qui, non apud bonde fidei emptorem ?? relinqui debuit, Ti-
tiusque pretio foluto liberum illum manumiferit *?, mox in-

| £enuus pronunfj.atus eft, habere eum mandati actionem, Tu-

lianus ait, aduerfus eum, cui fe redimendum mandauit: fed
hoc tantum ineffe mandati iudicio, vt fibi aCtiones mandet, quas
habet aduerfus eum, a quo comparauit. Plane fi eam pecu-
niam dederit, quae erat ex peculio ad,bonae fidei emptorem ?^

; pertinente,] nullae ei, inquif [uliants; mandari actiones pof-

funt, quia nullas habet, cum ei fuos nummos emptor dederit:
quinimmo, inqui£ ex vendito manebit obligatus: fed et h4ec
a&io inutilis eft, quia|quantum fuerit confecutus, kafifüm|em-
pt iudicio neceffe habebit praeftare. — $. 6. Mandati a&tio tunc
competit, cum cóepit intereffe eius, qui mandauit: ceterum,
fi nihil inter&ít, ceffat mandati actio: et eatenus competit,

| quatenus intereft: vtputa|mátidaui|tibi, vt fundum emeres: fi

o st u

intererat mea emi, teneberis: ceterum, fi eundem .hunc fun-
dumjego/ipfe emi, vel alius mihi, neque intereft aliquid, ceffat

| L.Gf:ïaezz,:mandatï actio. . Mandaui £?57 vt negotia ? gereres: fi nihil

|

apwpitenapei i MMBN 7 m m

deperierit, quamuis nemo gefferit, nulla a&tio eft *7: aut fi
alius idonee geíferit, ceffat mandati aCtio. — Et in fimilibus hoc
idem erit probandum. $. 7. Siignorantes fideiuffores debito-

38 Hal, et Vulg. inferunt et. pB&. — 39 Hal. fpe&tandum effe et cauffam. — Vulg.
fpectandum efl et caufa. 8R. — 40 Gothofr. innota: collufionem. — Etita Taur.
in margine: collufionem. Yta fadum antique. — Nos autem credimus: colludium,
reftituendum effe, quod et in L. 7. C. de Bon. Profcriptor. et in Cod. 'Theodof.
faepius occurrit. Ita dicitur : prolufio et proludium, praelufio et praeludium. Ba-
fil. hic habent: xevZ vo3oséav, per proditionem. — Fabrotus vertit: pey praenua-
ricationem. B R. MSS. habent: collufionem Barb. Otob. Bynkersh: t Hal,
GEB. 41 Taur. ita habet: adwerfus ewm, ^ Sed emendatione quafi coaeua
v fuperfcripta eft, quod recipiendum cenfemus. Ita etiam Vulg. Nor. omnes.
MSS. quoque: vewm habent. BR. Barb. Otob. Vat. I. S. Cruc. Treuif. Byn-
kersh. GEB. 42 Hal. exfequenda, et re&e. — Suffragantur Bafil. B R. 43
'Taur. 4 Olgo. GEB. 44 Ap. Hal. ait, abeft. Grs. — 45 Vulg. conututorum.
BR. ' 46 Hal. mec folum. — Vulg. et nou ipfum folum. R. 47 Hanc ne-
gationem etiam habet Hal. Vulg. ceterae; Inter fex MSS. in quatuor negati-
an ab initio adfuit, in duobus fuppleta eft, Vat. J, et 'Ireuif, BR. Mi funt:

L

rem foluiffe, vel etiam/ ?* acceptilatione fiue pa&o liberatnmy
ex fubftantia debitoris foluerunt, non tenebuntur mandati.
$.-8. Quod et ?? ad aCtionem fideiufforis pertinet. & Et hoc
ex refcripto Diuorum Fratrum intellegere licet. Hfuius $?
verba haec funt ?^ Catulloluliano. Si hj£ qui pro te fideiuf-
ferant, in maiorem quantitatem damhati, quam debiti ratio .ex-
igebat, fcientes et prudentes auxilium appellationis omiferünt,
poteris, mandati agentibus his,|aequitateliudicis tueri te. Igi-
tur, fi ignoffuerunt, excufata ignorantia eft: fi fcierunt 9?,
incumbebat eis neceílitas prouocandi: ceterum dolo verfati
funt, i non prouocauerunt ??. Quid tamen, fi paupertas eis
non permifit? Excufata eft eorum inopia. Sed et fi teftato
conuenerunt debitorem, vt, fi ipfe putaret, appellaret,|puto ra-
tionemjeis conftare. — $. 9. Dolé/autem facere videtur, quilid,
quod poteft reftituere, non reftituit. $. ro. Proinde Ííi tibi
mandaui, vt hominem emeres, tuque 5* emifti, teneberis mi-
hi, vtreftituas. Sed etfi dolo emere neglexifti, forte enim 95
pecunia accepta alii ceffifti, vt emeret, aut fi lata culpa, forte
fi gratia du&tus, páffus és alium emere,teneberis. Sed et fi fer-
uus, quem emifti, fugit, fi quidem dolo tuo, teneberis: fi dolus
non interuenit, nec culpa, non teneberis, nifi ad hoc, vt caueas, fi
in poteftatem tua peruenerit, te reft rum.
ftituas, Lät] ?9 tradere debes: etfi cautum eft de euictione $7:
ivel|potes defiderare, vt tibi caueatur, puto fufficere, fi mihi
(haefactionet cedas, vt 59 procuratorem me in rem meam fa-
cias, nec amplius praeftes, quam confecuthirus fis, 117* .
IX. PAvrvs u : i D& vrvo
etiam fatto cauere debes.

X. VLPIANVSllibro-XXXL-ad-Edictum. Ipxmw-

Qvkx Éf in fundo, fi fundum emif procurator: nihil enim am- .|^". K

plius, quam bonam fidem praeftare eum oportet, qui procu-
rat/// $. 1. Sed- et fi de fanitate ferui procuratori cautum eft,
aut caueri poteft, aut de ceteris vitiis, idem erit dicendum:
aut 9? ficulpa caueri non curauerit, condemnabitur. $. 2. Si
ex fundo, quem ;;niili emit, procurator fructus confecutus eft,
hos quoque offcio iudicis práeftare eum oportet. $. 3. Si
procurator meus pecuniam meam habeat, ex mora vtique vfu-
ras mihijpendet *?. Sed éf & pecuniam meam fáenori dedit,
vfürasque confecutus eft, confequenter dicemus, debere eum
praeftare, quantümcumque emolumentum ** fenfit: fiue.ei
mandaui, fiue non: quia bonge fidei hoc congruit, nede alie-
no lucrum fentiat: quod fi non exercuit pecuniam, fed ad vfus
fuos conuertit, in vfuras conuenietur, quae legitimo modo in
jregionibus/frequentantur. Denique Papinianus ait, etiam fi

| vfuras exegerit *? procurator, et in vfüs fuos conuertit, vfu-
,

ras eum praeftare debere. $. 4. Si quis Titio mandauerit *5,
vt ab actoribus fuis mutuam pecüniam acaiperet, mandati eum

.non acCturum, Papinianus libro ;e'fïiaufe"fponfoxgum- feribit* /'

quia de mutua pecunia eum habet obligatum: et ideo vfuras
eumj[petere non poffe, quafi ex caufa mandati, fi in ftipulatio-
neyfi dedu&tde non funt. $. 5. Idem 7^ Papinianus libro eo-
dem refert, fideiuflori condemhato, qui ideo fideiuffit, quia
: : domi-

Barb. Otob. S. Cruc. Bynkersh. L. ,quibus adde II. GER. 48 Hal. et Vulg.
cmm.BR. 49 Hal comparanerint. GEB. — 50 Hal. mandauevint. GEB. — 51
Hal. Titio mandamit, et mox dedit. GEB. — 52 , Hal poffeffovem. GER. — 53
Hal. manumifit. GEB. 54. Hal. poffefforem. GEB. . 55 Vulg. inferit ti£;.
B R. 56 Vulg. inferit zzea. BR. 57 Ap. Hal m"ulla a&io efl, abfunt.
GER. 58 Vulg. alias. BR. 59 Ap.Hal. et, abeft. GEn. 60 ita
Taur. fed Flor. clare eft: cuius. BR. Quam Florentinam le&tionem exprimit
Norica. GEB. . 61 Hal. hic inferit: IMPP. ANTON. ET V E-
RVFES A. A. Catulio Iuliano. "Wulg. Imperatores Seuevas et Anutoninus Ca-
tulo luliano. BR. 62 Hal fciuerumt. GXB. 63 Hal prouocanerint.
GEZR. 64 Hal et Vulg. eumque. BR. — 65 Hal. fi, loco euim. GER. — 66
Ap. Hal. et, abeft. GEB. 67 Hal. et Vulg. addunt ve. BR. 68 Hal.
et, loco vt. GER. 69 Hal. at, loco aut. GEB. . 7O Vulg. dependet. B R.
Vide Noodt. de Foem. et Vfur. lib. II. c. $. GER.
GEBR. 72Halexegit. GEB. — '73 Hal. mandauit. GE B.

Eee3

44 Vulg. Itemn. 5 g.
45

Sed et fi re- -

1! Hal emolunenti .

( u ueio

lÀ $4 eCoG, deoC. .

gt d) Corcbe T. nero I »
3 edc L. -

chce óms AR a —

[.20o:€ ,

L.v B

! ! g j M
: * o L. zitïï/;'-
"[,,4. a/moïwnäsfu

288 DIGESTORVM

dominus procuratori mandauerat, vt. pecuniam mutuam aeci-
peret, vtilem actionem dandam, quafi inftitóriam : quia ÉÉf hic
quafi praepofuiffe/eum mutuae pecuniae accipiendae videstur.
$. 6. Si cui mandauero, vt a Titio ftipuletur, potero cum eo,
cui mandaui, agere mandati, vt eum accepto liberet, fi hoc
velitn: velfi malim, in hoe agam, vt eum deleget mihi, vel
fi*5 cuialii voluero. Et ?* Papinianus libro eodem fcribit,
fi mater pro filia dotem dederit, eamque **. mandante filia
vel ilico ?? ftipulata fit, vel etiam poftea, mandati eam tene-
ri, quamuis ipfa fit, quae dotem dederit. $.7. Siquis ea, quae
procurator füus et ferui gerebant, ita demum rata efle manda-
uit, fi interuentu Sempronii gefta effent, et male pecunia cre-
dita fit, Sempronium, qui nihil dolo fecit, non teneri: et eft
verum, eum, qui non animo procuratoris interuenit, fed atfe-
€tionem amicalem ?? promifit ün monendis procuratoribus,
et aCtoribus, et in irerendis confilio, mandati non teneri: fedf
fi quid dolo fecéfit, non mandati, fed magis de dolo teneri.
$. 8. Si mandauero procuratori meo, vt 'Titio pecuniam meam
credat fine vfuris, isque nón fifie vfüris 59 crediderit, an etiam

.vfuras mihi reftitüere debeat, videamus? Et Labeo fcribit, re-

D 4 / ;
fLC/ m : c-fï]'arc ^
h — CF 54
F fu !m'ok Vs f
L9 del.

| Lfv
IBLZ
(tuehert) ..

La Fa , Pt

ftituere eum oportere, etiam fi hoc mandauerim, vt gratuitam
pecuniam daret: quamuis, fi periculo fuowcredi(äi.ü'et,/ ceffare
inquit Labeo, in vfuris actió/manddti. $. 9. Idem» L'àbeo ait,
et verum jeltj reputationes quoque hoc iudicium admitte-
re, et ficuti fructus cogitur reftituere is, qui procurat, ita
fümptum, quem in fructus percipiendos ?? fecit, deducere
eum oportet: fed et fi ad veCturas fuas, dum excurrit in prae-
dia, fümptum ?? fecit, puto hós gudquc—::w fumptus reputare
eum oportere: nifii ?^ ifalariariu$j ?? fuit, et hoc conuenit,
vt fumptus de fuo faceret ad haec itinera, hoc eft, de falario *^.
$. 10. Ídem ait, fi quid procurator citra mandatum in volupta-
tem ?7? fecit, permittendunffei auferre, quod fine damho do-
mini fiat, nifi rationef& fümptus iftius dominus a)ä,nittit. $. 3F
Fideiuffores et mandatores ?5, etä[üne.iudicio foluerint, ha-
bent actionem mandati. $. 12. Generaliter Iulianus ait, fi fi-
deiuffor ex fua perfona omiferit exceptionem, qua reus vti
non potuit, fi quidem minus honeftam, habere eum mandati

. aCtionem, quod fi eam, qua reus vti potuit, fi fciens id fecit,

fL.C/ 2»4.'.1'2«4;.,

L'e,

L ) lo .

! imputationes. B R.

.9o Hal. puta. G E.

us XI. (Pow»oxrys libro-HLex-

non habiturum mandati actioném: fi modo habuit facultatem
rei conueniendi, defiderandique, vt ipfe fufciperet potius iu-
di&ium vel füo vel procurstorio nomine. $. 13. Si fideiuffori
donationis caufa acceptum ,5? fattum fit a creditore, puto ??
fi fideiufforem remunerarE7 * voluit creditor, habere eum
mandati aCctionem. Multo magis, fi mortis caufa accepto tu-
liffet creditor, vel fie&mu ?? liberationem legauit.
! lauti SI EI, CUl
damhatus ex caufa fidejufforia fueram, heres poftea .Jextitero,
habebo mandati actiouem. NXX h, —— 8T
XIL. VrnberAwNvsilibro XXXL.-ad-Ediéctum, Sr vx-
RO non remunerandi caufa, fed principaliter donando ??, fi-
deiuffori remifit aCctíonem, mandati eum non acturum. $. 1.
Marcellus autem fitetur, fi quis donaturus fideiuffori, pro eo
foluerit creditori, habere fideiu(fforem mandati actionem. — $. 2.

Plane, inquij, äf flliusfamilias vel feruus fuit fideiuffor, et pro |

735 Àp.Hal.füabeft. GE B. — 76Vulg.inferitideo. BR. — 77 Hal. eaque, GE B.
78 Flor. fuit zlico, forte pro Zllico, fed et alibi eft zlóco. BR. — 79 Etiam MSS. ha-
bent amicalem. / Adde Duk. n Opzfc. de Latin. Vet, ICt. p.340. BR. MSS.
funt: Barb. Otob. S. Cruc. Bynkersh. Etiam Hal. amicalem. GEB. — 80 Vulg.
isque fub.v[uvis. BR. — 81 Bafil. ZvreAAoyisuobs contradmputatioues, fïu; mutuas
82 Hal. percipiendo. GE8B. — 83 Hal. finnptus. GEB.—. 84
Vulg. fi, abeft. B R. 85 Gothofr. in nota: Alii legunt: falarium fuit. forte
legendum: falariatus fuit. Mlal. ille eft, qui habet: falariwm fuit. WVulg. fa-
lavium fuerit datum. |Non placet: falariatus Dukero ad Opafc. de Latin. V't.
ICt.p.;96. GEB. - 86 Ap. Hal. boc eff, de falario, abfunt. GEB. — 87 Go-
thofr, in nota: ad voluptatem fecit. Flaloand. GEgsz. . 88 In Bafil. eft: 5 ày-
yvriis no4 6 ivraA3626, - fidein(for et mandatarius. BR. — 89 Klal. accepto. GER.
91 Hal et Vulg. remanerare. BR..— 92, Gothofr. in

/

LIB. XVIL TUYTL-^L

| 97 ; :
his foluero donaturus eis/ mandati patrem vel dominum non
aCturos: hoc ideo, quia non patriidonatumy;?^ voluit, * qui
foluit *. $. 3. Plane fi feruus fideiüffor foluerit, dominum
mandati aCcturum. — $. 4. Tdem Marcellus ibidem ait, fi filius-
familias non iuffu patris fideiufféfit, ceffat mandati actio, fi ni-
hilfit in peculio: quod 1íi iuffu, vel ex peculio folutum eft,
multo magis habet|pàfer mandati.; $. 5. Si filiofamilias man-
daui, vt pro me folueret, patrem, fiue ipfe foluerit, |fiüe filius
ex peculio, mandati acturum Neratius ait: quod habet rafjo..
nem: nibil enim mea intereft, quis foluæ. $. 6. Si filiofami-
lias mandauero, vt pro me folueret ?*, xggemanïipatus'foluat,
verum eft in factum actionem filio dandam: patrem autem,
poft émancipationem foluentem, negotiorum geftorum aétio-
nem habere. $. 7. Contrario iudifio experiuntur, qui manda-
Mä;fef'"'fcepemnt::,vtputxa qui rerum vel rei vnius procurafio-
nem fufceperunt, ;/$. 8. Inde ?^ Papinianus qu£erit, fi patro-
nus praedium, quod emerat, pro quo pretii beffem ?* 'exfol-
uerat, iuffemt liberto fuo tradi, vt ille refiduum pretii redde-
ret, deinde, reddito pretio, vendenti fundum patrono libertus
confgnfäri,t, trientis pretium an libertus poffit repetere ?/Et
ait, fi mandatum fufcepitjinitio libertus, non donatum accepit,
contrario iudiéio poffe eum pretium repetere, quod deduéctis
mercedibus, quas medio tempore percepit, fupereft: quod fi
donationeimi patronus in libertum contulit, videri et poftea li-
bertum patrono donaffe, $. 9. Si mihi mandaueris, vt rem ti-
bi aliquam emam, egoque emero meo pretio ?*, habebo man-
dati attionem de pretio recjperando ??: fed et fi tuo pretio,
irïfpender;o tamen aliquid bona fide ad emptionem rei, erit con-
traria màndati d&io: aut 79? fi rem emptam nolis recipere.
Simili modo, etfi quid aliud mandaueris, et in id fumptum fe-
CerO. .. N&Cg * tantum id, quod impendi, verum vfuras quoque
conféquar. "Víuras autem, non tantum ex mora, effe admitten-
das ?, verum iudicem aeítimare debere, fi exégit a debitore
fuo quis, et ? foluit, cum vberrimas vfüras confequeretur, ae-
quiffimum enim-erit rationem eius rei haberi: aut fi ipfe mu-
tuatus grauibus vfuris, foluit. Sed et fireum víuris non re- ) je(^»
leuauit, ipfi autem et vfurae abfunt, vel fi minoribus releua- "
uit, ipfe autem ^ tmpaioribus ffenus accepit, vt fidem fuam li-
beraret, non dubi[äa, debere eum mandati iudicio et ? vfüuras s yrofa —
confequi: et, vt eft conftitutum, totum hoc ex fequo ét bo- ' ^"
no iudex arbitrabitur 9. — $. 1o. Dedi tibi pecuniam, vt credito-
ri meo exfoluas: non feciíti: praeftabis mihi vfüras: quo ca- !
fü eta me creditor pecuniam debitam cum vfuris recepturus J*
fit *^: etita Imperator Seuerus Madriano Demonftrati *. re- rcje 7 $.
fcripfit ?. $. 11. Si adjlefcens luxuriofus *?. mandet tibi, vt |
pro meretrice fideiubeas, idque tu fciens mandatum fufceperis,
non habebis mandati aCtionem : quia fimile eft, quafi perditu-
ro pecuniam fciens credjderis. Sed et fi ** vlterius directo
mandauerit tibi, vt meretricil pecuniam credas, non obligabi-
tur mandati: quafi aduerfus bonam fidem mandatum fit, (

/

$. 12.
Cum quidam talem epiftulam fcripfiffet amico fuo: Rogo te, Y2 ZLiy.
commendatum habeas Sextilium Crefcentem amicum meum, Y 55425
non obligabitur mandati: quia commendandi magis hominis
quam mandandi caufa fcripta eft, $. 13. Si quis mandauerit
filio-
95 Vulg. donandi. pR. 4 Hal.
95 Hal. foluat, et mox foluerit. GEB.
97 Bafil. 72 2íueigov voU Ti4AuaToc, elegan-
ter: quod duarum partium efl. Bes enim funt duae partes tertiae, B. 98
Bafil. $í«o3ev, de dom, pro de meo. BR. — 99 Hal. recuperando. GEB. — 100
Hal. et, loco aut. GEB. I Hal. et Vulg. »02. BR. 2. Hal. admittendas
effe dicemus. GEB. 3 Hoc et, Brenkmannus in fuo exemplo typis deftina-
| to linea du&a expunxit, vt adeo fufpicer, Florentiae illud abeífe. ^T'aür. itaque
parenthefi includere debuiffet, cum et Hal. habeat. GE R. 4 Vulg. inferit
fub. BR. 5 Vulg. etiam. BR, — 6 Hal. et Vulg. arbitratur, BR. — 7 Hal.
efi. GER. 8 Hal. Demonfirato, et in. margine: alas, Demoftrato. Vulg,
Demoflbenz. BR. 9 Taur. vefcri Bfit. GE B. IO Bafil. &cávov véov. BR.
Taur. lux Oriofus.. G X E. 11 Vulg. inferit 44/$. BR, — 12 Vulg. pracfigit:

nota: A ei. Ita Hal. et Vulg, BR.
quia wonu donare patvi voluit. GE B.
96 Vulg. Jtem, loco Inde. BR.

vt.

DIGESTORVM lLIB,. XVIL- HI. .L 289
filiofamilias credendam pecüniam, non contra Senatusconful- lätu.äj apta, fua inpenfa ?* faceret. Deducto igitur, quäïïäï,k'" "s
tum accipienti, fed ex ea caufa, ex qua de peculio, vel de in | fua aedificia pretiofiora, fecillet, quod amplius impendiffet,
rem verfo, vel quod iuffu pater teur, erit licitam man- | poffe eum mandati iudifio perfequi. T :
datum. Hoc amplius dico, fi cum dubitarem vtrum contra XVH. PaAvrvsüibroVlLl.adSabinum. Sr MANDA-
J*üw,w.Senatusconfultum acciperet, an non *$ qec effelp daturus | vERO tibi, vt a "Titio d.efzïm exigeres, et ante exacta ea, man-
contra Senatuscon glgurg? accipienti, ** intercefferit *?, qui | dati tecum egero, fi ante rem iudicatam exegeris, condemBan- «"
diceret, non accipere;contra enatusconfultum, et periculo meo | dum te effe conftat. E D
crede, dicàt, bene * credi&j arbitror locum effe mandato, et XVII. VreraAwvs libro-XLE-ad-Sabinum. — Qvi
inandati eum teneri. $. I4. Si poft creditam pecuniam man- | PAT1TvR abalio mandari, vt fibi credatur, mandare intel-
dauero creditori credendam, nullum effe mandatum rectiffime | legitur. j
, Papinianusait. Plane, fi, vt exfpectares, nec vrgueres debito- XIX. Inew dibroXLlIlEadSabinum. SERvvs meus
M o l. rem ad folutionem, mandauero tibi, vt ei des interuallum, pe- | fi ?^ de femet:2?; emendo mandaret 3^, vt redimatur, Potn-
riculoque meo pecuniam fore dicam, verum puto omne nomi- ponius eleganter tractat, anNs, qui feruüm redemerit ?5, v]-
nis periculum debere z:&mandatorem pertinere. $. 15. Idem | tro conuenire poílhit venditorem, vt feruum recipiat: quo- w^ex*. ,
ait, fi tutor mandet, fut&ipi vel probari nomen, quod fecerát **, | niam mandati actio vltro citroque eft? Sed effe in'iqïliiïimum E |
teneri eum mandati, fcilicet quondam pupillo fuo, vel curatori | Pomponius ait, ex faCto fetui mei cogi me feruum recipere
eius. $G. 16. Si mandauero exigendam pecuniam, deinde vo- | quem in perpetuum alienam/?* volueram: nec magis in hun(;
luntatem mutauero, an fit mandati actio vel mihi, vel heredi | cafum debeo 37 mandati teneri, quam vt eumtibi venderem
meo? Etait Marcellus, ceffare mandati actionem, quia extin- o OXX. PAyvrvs libro-XL-ad-Sebinum, Ex MANDA- Cra
&um eft mandatum, finita voluntate: quod fi mandaueris ex- | To, apud eum, qui mandatum fufcepit, nihil remanere opor- »
igendam, deinde prohibuifti, exactamque recepifti, debitgr ]i- tet,.ücuti nec damnum pati debet, fi exiggre fieneratam pe-
berafítur. $. r7. Idem Marcellus fcribit, fi, vt poft mortem | cuniam non potuit. $. r. Fideiuffori negotiorum geftorum
Áfibi monumentum fieret, quis mandauit, heres -eius- poterit - eft aCtio, fi pro abfente fideiufferit: nam mandati attio non

1 3 4 Ls E - J
mandati agere *9, Illum vero, qui mandafum fufcepit, fi fua poteft cotipetere, cum non antecefferit mandatum 38, 3 AVb
pecunia fecit, puto agere mandati, fi non ità &i mandatum eft, XXL VrPiawvsÜibroXLVIL ad Sabinumj Cvw, J et r Qu
vt fua pecunia faceret monumentum: potuit *9 enim agere | MANDATY alieno, pro te fideiufferim, non poffum aduerfus pv

etiam cum eo, qui mandauit, vt fibi pecuniam daret ad facien- | te Kabere a(fftior.lem mandati, quemadmodum ??2;qui alienum .«-ex , —
dum: maxime, fi iam quaedam ád,;faciendum parauit.se»&», | mandatum intuitus, fpopondit: fed fi non vtique vnius, fed |
XII. Gazivs üibroX.adEdictum prouinciale- InEw vtriusque mandatum intuitus id fecerim, habebo ^? mandati
eft, etfi mandaui tibi, vt poft mortem meam heredibus meis 29 | actionem etiam aduerfus te: quemadmodum ^* fi duo mihi d
emeres fundum. | ; mandaffent, vt tibi crederem, vtrumque haberem obligatum. ;cex r h-e,
XIV. VrrriAwvs(üibro XXX£adEdictum . Hrencr- XXII. PAvrvs/ibro XXXII. adEdictum. Sr: MÁN- £
pEM fideiufforis, fi foluerit, habere mandati aCtionem dubium | DAv ERO tibi, vt pro me in diem fideiubeas, tuque pure fide-
non eft. Sed fi vendiderit hereditatem, et emptor foluerit, an | iufferis, et folueris, vtilius refpondebitur ^?, interim non cf-
habeft ä mandati aCtionem, quzeritur ? Et Iulianus li tér- | fe tibi mandati aCtionem: fed cum dies venerit. $. r. Item

et(f. LE N L 2 * 4 , ^ B . A : E * j* : :
tiódecimo ?? foribit, idcirco herédem habére miandati a io* | tractatum eft, fi, cum in diem deberem, mandatiy meo in diem

m nem, quia tenetur iudi&io ex empto, vt praeftet aCtiones fuas, fidgiufferis,).gt ante diem folueris, an ftatim habeas mandati
idcircoqwe competere ex empto aCtionem, quia poteft prfefta- aCtionem ? |Et quidam putant, praefentem quidem effe manda- /i. 24 «e xt« 7-
n'cfm'-i , re. $. x. Si fideiuffori duo heredes extiterint, et alter eorum | t aCtionem,Jfed tanti ^* minorem, quanti mea interfit *^, fu- j

" a coherede emerit hereditatem, deinde omne, quod defunctus perueniente die folutum fuiffe: fed melius eft dirg'f] interim
fideiufferat, ftipulatori foluerit, habebit aut ex fipulatu aut | nec huius füummae mandati agi poffe: quando *5 nonnullum ^*
ex empto obligatum coheredem füum: idcirco(is]^? mandati adhuc commodum meum fit, vt nec *7 hoc ante diem foluam.
jlls aCtionem habebit. . | L4 . 2675 f A"act. | $. 2. Interdum euenit, vt meum negotium geram, et tamen
XV. Pavrvsilibro IL.2*-ad Sabinum. Sx wAw-| vtilem habeam mandati actionem, veluti, cum debitor meus
DASSEM tibi, vt fundum emeres, poftea fcripfiffem, ne eme- | periculo fuo debitorem fuum mihi deléegat, aut-eum-rogatu fi- :
res, tu antequam fcias me vetuiffe, jemiffes) mandati tibi obli- deiufforis cum reo experiür: nam quamuis debitum meum per- pri " oaus, 969 d-
gatus ero: ne damho adficiatur is, qui fufcü)it 25 mandatum. | fequar, nihilo minus et illius negotium gero: igitur, quod mi- r unuras
| XVI. VnierANvslibro XXXt adEdictum, 51 Qvis | nus feruauero, confequar mandati actione; ; $.3. Si hi, quo- ag
mihi ^5 mandauerit, 27 in meo aliquid facere;"et fecero: | rum res vengunt, quas pignori dederünt, füppofuenint *5 em- «ex tt,, L..,
quaefitum eft, an fit mandati aCtio? Et ait Celfus libro [efh: ptores, et eis emendas res mandent, mandatum intellégitur:
" : $n o ?? Digeftorum, hoc refpóndiffe fé, cum Aurelius Quietus | licet, quantum ad meram rationem, mandatum non conftitit *? ; onf bt
« SZLJ äaänæwä, hofpiti fuo medico mandaffe diceretur, vt i,ï! hortis eius, quos | nam cum rem tuam emas, nulla emptio eft n tua perfona rei
j u 2 *^ Rauennae ?? habebat, in,quos omnibus annis fecedere fole- tufe. $. 4. lulianus .fcmpüt, mandati obligationem confiftere — . . - f
bat, fph;(eri&;äfium, et )z()?pocauüä"et quaedam $? ipfius va- | etiam in rem eius, qui mandatum fufcymtiex eo maxime pro- 4. J/4: ? 6/9 «

lee bari,
yt. BR. — 13 Vulg. mec me. BR. — Y4 Hal. praefigit et, GEB. — 15 Vulg. | fitum poft meus. Sed mox nouum illud (í, exficcatum videtur. Cenfemus f
accefferit. BR. 16 Hal. PERICVLO MEO (4icat) CREDE vel BENE | primo loco reftituendum efle. BR. 33 Hal et Vulg. addunt ipfo. BR. ,
CREDIS. GER. 17 Vulg. fecerit. BR. — 18 Hal. addit: vt perficiatur, et | 34 Hal. mandavrit. GEB. 35 Hal vedemit. GER. 36 Hal. alieuave. -
hoc fupplementum probat Noodt. JJ. Obf. z. BR. I9 Hal. poterit. GEB. | GEB. 47 Hal. debere. GEB. 38 Sed vt mandati detur, fufficit non pro-

| 20 Vide Noodtium 1L. Obf. 3. BR. — 2X Flor, eft abeat, fecundum Taur. GEE. hibere, quin et poftea habere ratum. L. 6o. znfra de R. I. vnde olim coniicie-
| 2;, Vulg. libro decimo tertio digeflorum. BR. — 23 Gothofr. in nota: ait. Xta | bam: cum mom accefferit mandatum. — Nunc nihil mutandum cenfeo, quia pa-
'l'aur. in margine, et recepit Hal. BR. . Nempe vterque in. locum 7 j5. idcirco | tientia et ratihabitio etiam antecedunt a&ionem. BYNK. Quod ipfum etiam

f-' ait mandati. GEBS. 24. Hal. lib. VII. GEx. 25 Hal. et Vulg. fufcepit. | tenet in PT. Obf. 25. GEBR. 39 Hal. inferit mec. GE B. — 40 Hal. babeo.
, BR. 26 Ap. Hal. mibi, abeft. GEB. 27 Hal et Vulg. praefigunt vt, et | GER. 41 Hal. inferit et. GEB. —— 42 Taur. refpondeVitur. GEB. 43
in fequentibus habent facerem, loco facere. BR, — 28 Hal. et Vulg. o&auo. B R. Hal. et Vulg. tanto. BR. 44 Hal. zuterefl. GEB. — 45 Hal. et Vulg. quo-
29 Taur. RaBennae. GEB. — 30 Hal. inferit alia. GBB. — 31 'Taur. i Npenfa. | miam. BR. 4? Vulg. nullum. & R. 47 Hgl. ?"e. GEB. 48 Vutg,f de-
G EB. 32, Erat Flor. Si feruus meus de femet. Poftea fi, expunctum et repo- ï derant, fuppofuerint. & &. — Etiam Hal. fuppofuerint. GEB. — 49 Hal. et Vulg.

confiftat.

290

. bari, quod fi pluribus heredibus vendentibus, vni mandauero,
vt rem hereditariam ?? eméfet, etiam pro ea parte,,7" qua

heres fit, obligatur mandati aCtione, et 23 obligat : Läfane, fi^

illé propter hoc extraneo rem non addixerit, quod mandatum
fufceperat, ex bona fide effe, praeftare ?? &i pretium, quanti
vendere poterat: et contra, fi emptor ad emptionem rei fibi
necefíaride idcirco non accefferat, quod heredi ?* praecepiffet,
fe ei empturum, aequiffimum eífe, mandati iudicio praeftari,
quanti eius interfuit, emptam rem habere. $. 5. Is, cuius bo-
na publicata fünt, mandare alicui poteft, vt ea emat, et fi eme-
rit, vtilis eritimandati actio, fi non praelftet fidem: quod ideo
receptum eft, quia publicatis bonis, quidquid poftea adquiri-
tur, non fequitur fifcum. — $. 6. Qui aedem ?? facram fpo-
liandam, hominem vulnerandum ?5, occidendum,mandatum ?*
fufcipiat 59, nkbil mandati iudicio confequi poteft, propter
turpitudinem mandati. $. 7. Si tibi ceritum fïedero, vt jeaiTi-
tio dares, tuque non dederis, fed confumpfferis, et mandati et
v furti teneri &e, Proculus ait: aVt 59 fi ita dederim, vt qààe; ??
riofro L darct, velles, daresy mandati tantummodo. $. 8. Si maridauerim fer-
uo tuo, vt quod tibi debeam ?7*, folueret meo nomine, Nera-
tius fcribit, quamuis mutuatus feruus pecuniam, rationibus
tuis quafi a me receptam intulerit, tamen fi nummos a credi-
tore non ita acceperjt, vt meo nomine daret, nec liberari me,
nec te mandati mecum acturum : quod & fic mutuatus fit, vt
pecuniam meo nomine daret, vtrumque contra effe: nec re-
ferre, alius quis 9?, an idem ipfe feruus nomine tüo, quod
pro me foluebatur 9?, acceperit: et hoc verius eft, quoniam,
quotiens fuos nummos acqä)it creditor, non contingit libera-
: $. 9. Fugitiuus meus, cum apud furem effet, pe-
. cuniam adquifït, et ex ea feägo arauit, eosque Titius per
traditionem a venditore accepit. Mela ait, mandati actione
T2 me confecuturum, vt reftituat mihi Titius: quäa feruus meus
E — d mandaíle Titio videbatur 9^, vt per traditionem acciperet, fi
L J d & m ) &gä)rogatu ferui|hoc fecerit : quod fi fine voluntate eius ven-
ditor Titio tragfderit, tunc poffe me'ex empto agere, vt mihi
f giro us eos vénditor traderet, venditoremgtie per condigtionem a Ti-
D Nec ïiug' repetiturum, fi feruos tradiderit Titio, quos non debuerit,
U. &Cüm debere fe exiftimaret. . ro. Si curator bonorum ven-
- AE ditionem quidem fecerit, pecuniam autem creditoribus non fol-
"/77 — werit, Trebatius, OfiliusgfLabeo jrefpónderunt, ]HiS, qui prae-
"actio, b : feutes fuerunt, competere aduerfüs eum mandati a&ig?em:
4 — $. [his autem, qui abfentes fuerunt, negotiorum geftorum| aCtio-
E - | . m M ouv; HEPR eff:;äatquiäü praefentium mandatum exfecutus, id egit *?,
| negotiorum geftorum actio abfentibus non eft, nifi forte ad-
uerfüs eos, qui mandauerunt curatori, tamquam fi negotia ab-
fentium gefferint: quod fi, cum foli creditores fe efíe exifti-
marent, ld mandauerint 9$5, in factum actio abfentibus danda
eft in eos, qui mandauérint. $. rr. Sicut autem liberum eft,
mandatum non fufcipere, ita füfceptum confümpíari oportet,
nifi renuntiatum fit. / Renuntiari autem ita poteft, vt integrum
ius mandatori referwetur, vel per fe, vel per alium . eandem
rem commode explícandi, aut(fi f&&mredundet in eum captio,
qui fufcepit mandatum. |[Et quidem fi is, cui mandatum) eft,

w

"L. s
.d.ib///ö,/' L^

tio debitori.

J*

"eonfiflat. BR. — $9 Vulg. inferit mibi. BR. — 51 Hal. praefigit ex, Vulg. pro.
BR. 52 Vulg. iüferit ze. BR. — 53 Hal. praeffarí. GEE. — 54 Gothofr. in
nota: Al. quod heres recepiffet. [ta Hal. GEE. 55 Facile ante aedem po-
tuit excidere ad: fed et fcripti et editi tale fupplementum ignorant. BmR. ifti
quidem Barb. Otob. S. Cruc. Bynkersh. at etiam Hal, GE s. 56 Vulg. in-
ferit vel. BR. 57 Hal. eccideudumue mandatu. Wuffardus etiam putat, z;
iin archetypo redundare, quod, admitti poffet. p g. 58 Hal fufcipit. GEE.
59 Hal. et Vulg. /it. BR. 60 Vulg. cui. BR. 61 Vulg. debebam. BR.
62, Ap. Hal. quis, abeft. GER. 63 Taur. folueVatur. GEE. — 64 Hal. vi-
deatitv. G E B. 65 Hal. egerit. GEB. — 66 Hal. manudauerant. GEB. — 67
Ap. Hal. fi, abeft. . Vulg. aut fi mon reduudet. BR. — 68 Hal. praefigit et. G E p.
69 Hal. iuris emwrojv. G E B. 70 Gothofr, in nota: adueríae. Nempe ita
ipfe Taur. in margine : Sed literae a, in aduer(ariae dudum deletae funt, vt adeo

DIGESTORVM LIB. XVIIL.

TILpodd

vt aliquid mercaretur, mercatus non fit, neque renuntiauerit, |
fe non empturum, idque fua non alterius culpa fecerit, man- s« ,-m)"ïuä,,
dati aCtione teneri eum conuenit: hoc amplius tenebitur, — x
ficuti Mela quoque fcripfit, 5* fi eo tempore per fraudem re-- ,
nuntiauerit, cum iam recte emere non poflfet. L 456 pos d. . 0m:
.. XXIiI.jH/g n woGENt1ANVS libroTL-iuris-Epitema- ^
rum 9?, Sawx fi valétudinis aduerfgfiae *?, vel capitalium
inimicitiarum * *, :

XXIV. PAvrvs M&gentmamï SEV. ob)«roen
inanes *^ rei aCtiones, 4 4.«e/ro ^ ^m: [ RA

XXV. [HlenMoGENIANV S Llibro 1Liuris-Epitoma- ;ZZ'A;M;M
rütm 7?. S'gv ob ** aliam iuftam caufam excufationes *?/ 25 d ic B
alleget, audiendus eft. ^tw9ARm: T.
XXVÍ. Pavrvsüibro-XXXH.-ad-Edictum. IwTER
caufas omittendi 75 mandafyetiam mors mandatoris eft: nam f m
mandatum foluitur morte: fi tamen per ignorantiam iimple-
tum eft, competere a&tionem vtilitetis caufa dicitur. ulianus
quoque fcripfit, mandatoris morte folui mandatum: fed obli- ,
gationeim| aliquando durare. $. r. Si quis debitoril fuo. man- ) « f
dauerit, vt Titio folueret, et debitor, mortuo eo, cum idigno- -
raret, foluerit, liberari eum oportet. $. 2. Abeffe intellégitur

| pecunia fideidxäïi:ibri, etiífh fi debitor ab eo delegatus fit credi-

LÀ L4 /ul »y /$ * * f *
tori: licet i$)foluendo non fuerit: quia bonum nomen facit

creditor, qui admittit debitorem delegatum. $. 3. Silis, qui
fideiuffori donare vult, creditorem eius habedt debitorem fuum, | :«
eumque liberaugfit, continuo aget, fideiuffor mandati , quate- ; Mp
nus(nkhil interfit, vtrum nummos foluerit creditori, an eum
liberauerit. $. 4. Praeterea fciendum eft, non plus fideiuffo- j
rem confequi debere mandati iudicio, quam quod 77 foluerit, :* j«(p)
$. 5. Mandatjgtuo fideiuffi &5 d;g':cem, l€d Z2 procura£ori) cre- ()glä'"i
ditori£ folui: fi verus procuratór fuit, ftatim mandati agam: .75;, ..
quod|filprocurator non eft, repetam ab eo. . $. 6. Non omnia, !/o.
quae inpenfurus *? non fuit, mandator/ imputabit 9*, veluti ezex'u,cs-
quod fpoliatus fit.a latronibus, aut naufragio res amiferit, vel
langfore ?? fuo f*ä.gi'umque a;(praehenfus,- qudedam erogaue- .
rit: nam hàec magis cafibus quam mandato imputari oportet. |?!d/.
-[Sed 9? cumíeruus, quem mandatmeo emeras, furtum^mein:6.
tibi feciffet, Neratius ait, mandati actlone te confecuturum, «« toram.,
vt feruus tibi noxse dedatur: fi tamen fiie culpa tua id acci-(£5)
derit; quod fi ego fciffem talem effe feruum, nec 9^ praedi- -
xiü'efüïyt poffis $? praecatæpe, tunc, quanti tua interfit *6,
tantum tibi praeftari oportét, $. g. Faber 87 man"ä'äïï ami- fà, fto,
ci fui e;n.it feruum em, et fabricam 953 docuit: déinde ven-
didit eum viginti, quos mandati iudicio coactus eft foluere:
mox, quafi $?^ homo non erat ?? fanus, emptori damíhatus ?*
eft. Mela ait, non preftaturum id ei mandatorem, nifi, poft-
eaquam emilfet, fine dolo male eius hoc Vifiu.m. habere cje-
peritiferuug: fed fi iuffu mandatoris eum docuerit, contra jfo- / ,,, £.
re: tunc enim et mercedem et|cibaria 97. confggutumm: nifi -
fi ?3, vt gratis doceret, rogatus fit. ] 2eti ,
XXVII. iGarvsilibroIX.ad Edi&tum-prouineiale. Sx
Qvrs alicui fcripferit, vt debitorem fuum libeüét, feque eam
pecuniam, quam/A1$ debuerit ?^, foluturum, mandati actione

L.1 76 /'h-'"v J Pzaäg;, A. nE Eu

nimis religiofus hic fuiffe videatur Taur. BR. — Habet etiam Hal. adueríae. GE B.
71 Vulg. addit caufa. 5 R. 72, Accurfiuslegit Zmmzanes. Etita Vulg. et H.
a Porta, quod mireris in vtraque. BR. 73 Hal. iuris émrvroyóy. GEB. — 74
Ap. Hal. o5, abeft. GER. 75 Hal excufatiouisS:. GEB. . "76 MHal. obmit-
tendi. GE B. 77 &v. Hal. 4uod, abeft. GEB. 78 Hal. et Vulg. iaferunt
in. non ita male, potuit facile excidere. BR. — 79 Vulg.inferiteg. GE B. — 8O
Taur. Npenfurus. GE S. — 8X Taur. smandatorTinputabit. GEB. — 82 Pafil. hic
habent; vócov, a00vbuT:. BR. 83 Hal. S7, loco Sed. GER. 84 Hal et
Vulg. inferunt tb;. BR. 85 Hal. poffes. GE B. 86 Hal znterefl. GEB.
87 Bafil. rexvírwe, opifex, avtifex. BR. 88 Hoc eft artem fabrilem. | Duker.
ad Opu[c. de Latin. Vet. ICt. p.398. BR. 89 Vulg. quiv. BR. — 90 Hal.
effet. G EB,
92, Taur. ciVaria. GE R.

91 Flor erat: damandatus efl, fed correctio eft ordinaria. BR.
94 Hal. debuit.
; GEP.

93 Ap. Hal. fi, abeft. GE B.

M'

U).æ Á

GDIGESTORVM LIB. XVIL: TIT. E 291

ha tenetur. $. r. Si feruum ea lege tibi tradidero, vt eum poft | non oportebat: et credo, fi, cum poffet enm ** certiorare,
mortem meam manumitteres, confütit 9X-obligatio ?9: poteft | non fecit, oportere mandati agentem fideiufforem fepelïi. Do-.
autem et in mea quoque perfona agendi caufa interuenire, | lo enim proximum eft, fi poft folutionem nonnuntiauerit de- LLIL""'
n veluti fi, paenitentia a€ta, feruum redfperare ?* velim. $. 2. | bitori: cedere autem reus indebiti *? aCtionew3 fideiuffori
Qui mandatum fufcepit, fi poteft id explere, deferere promií- | debet, ne duplum creditor confequatur. $. 4. Qudedam tamen
fum officium non debet: alioquin, quanti mandatoris interfit, | etfi fciens omittat fideiuffor, caret fraude: vtputa, fi exceptio-
damflabitur: fi vero intellegit explere fe id officium non poffe, | nem procuratoriam omifit, fiue fciens, fiue 1€5m I*.- de bo-

N idipfum, cum primum potérit, debet mt,andatoriä—untigr)gæä : | na fide enim agitur, cui non congruit de apicibus *5 iuris di- st exi T. m
d dbw. V.t is, fi V?lit, :a,ltemus opera vtatur: quæj ü,. cum Pofht u fputz:.re, fed de hoc tantum,/ debitor fuéfit, nec ne. $. 5. In. ,,, -
![;ïl/ tiare, ceffauerit, quanti m&æatprxs interfit tenebüur: fi| omnibus autem |ifionibus *?, quae propofitáe ** fint) vbi ZLTdt ——— $.
;'(m.;;ngf/n,..e,, aliqua ex caufa non poteritinuntiare, fecurus vétit 4&. : Mor- | creditor vel non numeratam pecuniam acdpit *9?, vel nume- fent-
te quoque eius, cui mandatum eft, fi is integro aäh*g-g: manda- | ratam iterum accepit, repetitio contra eum competit, nifi ex

to decefferit, foluitur mandatum: et ob id. heres eius, licet ex- | condemnatione fuerit ei pecunia foluta: tunc enim propter
" /zwc;ä : &äfuerit mandatum, non habet mandati a&ignem. $. 4. | auctoritatem rei iudicatde, repetitio quidem ceffat, ipfe autem
gfzf/) Impendia, mandati exfequendi gratia ifaétar]fi bota. fide/ fa&a | ftellionatus crimine propter fuam calliditatem *? plectetur.
funt, reftitui omnimodo a(tiebent: nec ad rem pertinet, quod/s, | $. 6. Fideiuffor, fi folus tempore liberatus, tamen foluerit cre- [
E x qui mandaffet, potuiffet, jfi ipfe negofigm gereret, minus im- | ditori, recte mandati habébit a&tióhem aduerfus reum: quam- £, Lefet rolaa f 4
| piey o pendere. $. 5. Si, mapdat& meo, Titio credideris, et mecum | quam enim iam liberatus|foluit] tamen fidem impleuit, et de-
| mandati egeris, non aliter condemþmg, debeo, quam fi a&tio- | bitorem liberauit: fi igitur paratus fit defendere reum aduer- ]65
nes tuas, quas aduerfus Titium habes, mihi praeftiteris: fed |.fus creditorem, dequilimum eft, mandati iudicio eum, quäd
fi cum Titio egeris, ego quidem non liberabor, fedin id dum- | foluif£, rec]perare: etita Iuliano videtur.

taxat tibi obligatus ero, quod a Titio feruare non potje- — XXX. Ivriawvs f : PU SI HO-
ps f9. R s Pa r MINEM tibi dedero, vt eum manumittéfes, et poftea procu-
XXVIII. V;,Lep IANvslibroXIV.adEdi&um. Par»r- | rator meus prohibuerit, ne manumitteres, an mandati agere

J NIANVS libro tértio * Qugeftionum ait, mandatorem debi- | poffim, fi tu eum manuimiferis? IRefpondil^?, fi procurator ^Y - P at

] ts

| stex ? ", ^toris foluentem, ipfo iure reum non liberare: propter man- iuftam caufam habuit interpellandi manumiffionem ferui, quem
ld ^ datgm enim fuum foluit ?, et fuo nomine: ideoque mandato- | in hoc folum acceperam, vt manumitterem, veluti fi comperg-
x - (Rogune- ó». Ti aQtiones putat aduerfus reum cedi debere] ;v ex bt us fit eum poftea falfas raliones confeciffe, infidias vitae prioris
Qu ;—wwgy/"f/);flmm«XXIX. IpEM : —Difputationum ?. Sx rrpE- | domini ftruxiffe, tenebor, nifi denuntiationi procuratoris pa-
D ivssoR conuentus, cum ignoraret non fuiffe debitori nume- | ruero: fi vero nulla iufta cáufa procuratori fuit denuntiandi,
P ratam pecuniam, foluerit ex caufa fideiuffionis, an mandati iu- | ne feruu& manumitteratur, non poterit mecum agi, quamuls » jro:feruur rrcan-
. di&ioypétfequi poffit id, quod foluerit, quaeritur? Et fiquidem | ad libertatem eum perduxerim. — 7« ((/, mélféten, 6
a ífciens praetermiferit exceptionem vel doli, vel non numera- XXXIL InzwüibroXIV.Digeftorum. Sr wEGOTIA ,,,
tae pecuniae, videtur dolo verfari.:. diffoluta enim neglegen- | mea mandauero gerenda éi, qui mihi actione ?l in quadru- lss ;
. tia prope * dolum g&. '"Vbi vero ignorauit, nihiläquod(gi plum tenebatur, poftannum vero in fimplum, etíi poft annum
?*; o &gmum i&fputetur. Pari ratione et fi aliqua exceptio debitori compe- | cum eo mandati agam, praeftare mihivquadruplum debebit: |
Q je: 069 Ptebat, patti forte conuenti, vel cuius alterius rei, et ignarus | nam qui alterius negotia adminiftranda fufgge it, id praeftare /«sceo 1« yrac fFaee...
Amn. "?. Wanc exce tionem [non exercebjt ?, dici oportet, éi marndati | debet in fua perfona, quod in aliorum. — 12 & ) 77 . *"t'".o*æ'ff"ï*ïäu |
) L r a&ionenï'?ompetere: potuit enim atque debuit reus promit- XXXII. Inew llibrollljadVrfeiumFerocem. Sr HxE- ^ .^ ..
"^ 7 — tendi certiorare fideiufforem fuum, ne forte ignarus foluatin | RepxvATEM aliter aditurüs non effemxquam cautum mihi 42* 42 iena. o s

debitum. $. r. Non male tractabitur, fi, cum ignoraret fide- | fuiffet, damhum praeftari, et hoc mandatum interceffiffet, fo- ao Agnog o -
D . Suffor, inutiliter fe obligatum, foluerit, an mandati aCctionem | re mandati aCtionem exiftimo. Si[ä:gu'ae/" autem mandauerit P Bu f Vffer ,
— d^. habeat? Ef íi quidem factum ignorauit, fecipi ignorantial eius | alicui, ne legatum a fe repellat ?*, longe ei diffimile effe: nam — 2,47:7,; —
( poteft: fi vero ius, aliud dici debet. $. 2. 5i, cum debitor fol- | legatum adquifitum numquam ]li damnoieffe potuit: hereditas j /444-
: uiffet, ignarus fideiuffor foluerit, puto eum matidati habere | interdum damhofa eft. J,^^ In fumma quicumque contraCtus | 44 at
LEGzex a, aGtionem : ignofcendum eft enim ei *, ifi non/ diuinauit * de- | tales funt, vt quicumque 25 eorum nomine fideiuffor obliga- ELZZ7W1
"^* bitorem foluiffe: debitor enim debuit notum facere fideiuflori, | ri poffet 26. et mandati obligationem confiftere puto: neque J- «&.
if — , ]Jam fe foluiffe, ne forte cggditor oqu;epat, et ignoraqtiam eius | enim ?* mïulüüm ?8 referre, praefens quci(s interrogatus fide- ».o
— dak j, circumueniat,etexcutiaägz/ü füummam, in quam fideiuffit. 51.( 3. | iubeat, an ??[ abfens/mandet: praeterea volgo/ ?? animaguer- JLvec r o

— chridegg',l tractari St in ïïgeiui'ï'ore polteft, ü cum foluïffetïnon tercïrlicet, mqngatä.cred.itogum I;ereQitgtes füfpectas ?* adiri, ; , EAU
certiorauit reum: .ü;i deinde reus foluit, quod foluere eum gtgg(/g;/mandau iudicio teneri procul dubio eft. AXXIU.
' ^ MgM:" J &...m*a,,fft ! -
* GER. — 93 Vulg. confifit. "Tuemur Florentinam, licet Bafil. habeant: ewvé nï)&roLIOCO ï:?oni: propofuimus, quam huius loci vocemn ex ifto in: praepofitae,
sara. BR. Etiam Hal. conflitit. GEB. — 96 Vulg. addit mandati. BR. — 97 | commutare. BR. Sed tamen Hal. quoque habet: 4wae fraepofitae funt, GEB M c)ü/ ( E*
Hal. vt femper vecuperare. G E B. 98 Hal. hic et in fequentibus: remumciare, | 18 Ap. Hal. accipit, sbeft. — Vulg. accepit. BR. — Et þoc modo Treuiffet Byn- . W
Vulg. demuuciare. BR. 99 Vulg. praefigit fed. BR. 100 Hal. et Vulg. | kersh,£. Sed er S. Cruc. vt Flor. At Barb.Tacceperzt. G E R. 19 Gothofr. ;f) us

poteris. BR. — I Hal inferit decimo. GEB. —2 Hal. foluere. GE B. — 3 Hal. | in nota: caluitatem. Haloand. facit L. 233. infra de verbor. fignif. al. calli-
lib. XXXI. ad edictum. GEB. — 4 Bafil. aAseiZzes 0039 BR,— 5 Hal. et Vulg. | ditatem. 'Taur. in textu: callitatem, et 1n margine ; calliditatem. — Ex fane ne-.
addunt off. BR. — 6 Gothofr. in nota: 4l.exercebat. A. non exercuit. Priusil- | fcimus, cur Taur. correctionem archetypi, quamuis fit recentior, non receperit.

lud: exercebat habent Hal. et Vulg. Bafil. u vri350ei, ton opponet. B R. Etiam | B R. 20 Malïcnl vgjþondit. BR. | 21 Hal. et Vulg.. infcrun.t: iutra amnum.
Hal. uon exercebat. GEB. 7 Ap. Hal. ej, abeft. GE B. 8 Taur. diDiua- | BR. |022 Gothofr. in nota: ÁAl. quis. Ipfe. Taur . in margine: qsis, quod
mit. GEB. —— 9 Hal. praefigit et. GE B. 10 Vulg. fed, loco fic. BR. — IY | recepit Hal. Sed et hic fcrupulofior Taugelhus. Eft reuera Flor. fcriptum :
Ap. Hal. ewm, abeft. GEB. — 12 Taur. indeViti. GE2. — 13 Hal. adliouem, | [juae, et omnia ab eadem manu funt correcta, eademque fatis antiqua. . Quin
GEB. ^ 14 Vulg. ignorams. BR. 15 Eleganter Dafil. àv yae O'W(Scöä.& 7j | paulo poít in hac ipía lege habetur: praefens quae ?uterrogatus, vbi tamen Taur,
àya3s mícei vv Aem]oNey(ay oU vóuou Zyreiv. Non enim congruit-bonae fide i re&eadmiütgasiy. BR. — 23 FlQr. fuit repellet, forte: repelleret, certe cmcndang
nutias legis, (hoc ef fubtilitates iuris) fe&ari. Apices enim leLïntllr., qui 1 | recens Cü-ï BR. 24 Hal. et V.u.lg. prae.fïgunï: Et. BR. 25 Àp. Hal. qui-
^ fola fübtilitate funt pofiti. BR. — 16 Hal. decifioniPus. Vulg. diwifionibus. B R. | cumique, abeft. — Et fane haec vitiofe fatis fcripta funt. BR. 26 Hal. p?]]ït.
Sed et Hal. habet in margine: alias, diffinifiomibus. G EB. 7 Vulg. quae | Gxsz. 27 Hal emimignorat. GEB. — 28 Flor. ettmulte. GEB. — 29 Vulg.

praepofitae funt, cui le&ioni fauet L. 25. $. 1. infra de Probat. vbi diferte: im | inferit: praefems vel. BR. — 30 Taur. &O/go. GER. 31 Hal. haeredi fufpe-
omnibus autem vifionibus, quas praepofuitus. — Attamen malim in hac lege ex hoc - Fff &as

' -l,"(()-tï?ïï-' € ;v;nuüægüh,

s *
; *

292

evs, vt fideiuberet, fi in minorem fummam fe obligauit, re-
&e tenetur;2*: fi in maiorem, Iulianus ?5 verius putat, quod
a plerisque refponfum eft, eum, qui 3 maiorem fummam, quam
rogatus jerat, fïdeiu.ifæü'et, hactenus mandati aCtionem haberez
quatenus rogatus effet: quia id feciffet, quod mandatum ei
eít ?*: nam vsque ad eam fuüummam, in quam rogatus erat,
fidem eius fpe&taffe uidetur, qui rogauit. |

/ff. :

J 67

XXXlV. [A&1cAxvs ?? dlibro-VHE|Qufeftionum.
Qvi1 xEGo rA Lucii Titii procurabat,his, cum a debitoribus
eius pecuniam exegiffet, epiftulam ad eum emifit ??, qua figni-
ficaret, certam fummam ex adminiftratione apud fe effe, eam-
que creditam fibi fe debiturum cum vfuris femitfibus. Quae-
fitum eft, an ex ea caufa, credita pecunia peti poffit? Et an
vfurae peti poffint? jdity non effe creditam: alioquin
dicendum?/'ex lomni/ contractu, nuda pactione, pecuniam cre-
Vïy LJsieyg'tief. ditam fieri poffe. Nec huic ümi..ï.e ,eäï'e,, uod üpeguniam apud
- //t, kejdepofitam conuengerilf,;,yt creditam/hábeas, credita fiat, quia
Il dgaiï tunc nummi, qui niei erant, tui fiunt ^?. Item, iguodi ** ü a
| debitore meoiuffero te accipere pecuniam, credita fiat, id enim
benigne *?^ receptum eft: his argumentum *? effe, eum, qui
cum mutuam pecuniam dare vellet, argentum Vepdendum de-
diffef, nihilo magis pecuniam creditam recte petiturum, et ta-
men pecuniam ex argento redactam, periculo eius fore, qui
accepiffet argentum. Et ^^ in propofito igitur dicendum,
— é* |d'a&tione] mandati obligatum, fore procuratorem, vt, quamuis
ipfius periculo nummi fuerint, tamen vfuras, de quibus con-
uenerit, praeftare debeat. (*$. r, Cum heres ex parte effes,
» gnandaui tibi, vt prdedium hereditarium mihi emeres certo pre-
tio: emifti: pro coheredum ^? quidem partibus non dubié
mandati aCtio eft inter nos: pro tua autem parte ipoile| dubi-
L"agere.. tari ait, vtrumne ex empto, an mandati, jagi oportedt: neque
eniiyfine ratione älewä& exiftimaturum, pro hac parte fub
condicione contractam emptionem; quod quidem maxime
iqüseri;pertinere ait, vt fi forte prius, quam emptio fieret, de-
cellerim, et tu, cum fcires me deceffiffe, propter mandatum
meum alii vendere nolueris *7, an heres meuseo nomine ti-
bi fit obligatus? Et retro, fi alii.ärgpgijderis, an heredi meo
tenearis? Nam fi quidem fub condicione emptio fatta vide-
tur *?, poteft agi, quemadmodum fi qrqggfui,s- alia condicio poft
mortem exftitiffet: fip vero *? perinde mandati agendum fit,
ac fi alienum fundum emi mandaífefn, morte infecuta ??, cum

] /4 «l Ico:
ac jía.

"yn,

D idee
yüc m [

Lidit.

o àd fcieris, refoluto mandato, nullam tibi aCctionem cum herede
| F meo fore. Sed etfi mandati agendum efíet, eadem praeftan-
4b dæf:( d2,| quae praeftarentur, fi éeX/empto ageretur.
d r atibtiet adi. GX E 32, In hac lege et tribus fequentibus nullum

ICti nomen Florentiae praefixum eít, fpatio tamen reli&o, quod fupplementis -

admodum refpondet, et totidem literarum vel fyllabarum capax videtur. Eíoc
tamen omnino indicari debaerat. — Videlicet haec tituli huius pars ab ordinario
corrigente rele&a non vidétur. Nam quaedam hic illic etiamnunc in manifefto
mendo cubant, et cetera 4 recenti manu funt correcta. — Quod ad vitia attinet,
quae fuperfunt, legis fequentis $. 2. eft; vt praedium bereditarium mibi beves,
pro: emeres, vt rectiffime editum, item: amandati agi, pro: am mandati agi,
denique: quamuis alig condicio, pro: qmaeuis alia. "Vide et lacunam fuppletam
in L. 3. quae fufpicionem confirmat. Redeo ad Inícriptiones a "Taur, pracfi-
Xas. Ex oQo MSS. quae hic adiui, tria habent: PAVL. nempe Vat. IV. Barb.
et Bynkersh. L. In editis, quod íciam, omnibus: IDEM, efít, nifi quod ap.
Steph. nomen prorfus defideretur. n Bafil. quoque nihil nominis loco inue-
nies BR. Reliquifex o&o: Otob. Vat. I. et III. S. Cruc. Treuif. habent cum
Vulg. IDEM. . De cetero Brenkm. in exemplo Taurell. typis deftinato nomina
| fuppleta quatuor: IDEM, AFRICANVS, NERATIVS et IAVOLENVS toti-
|| dem parenthefibus inclufit. GE s.
| / GEB. 34Hal.obligarit,recteteneri, GEB. — 35 Ap. Hal, Inliauus, abeft. GE B.
[ 36 Hal. et Vulg. inferunt Zz, quod malo. Excidere potuit, maxime in vitiofa
| fcriptura. BR. 37 Hal effet. GER. 38 Vide Notata ad Infcriptionem
praecedentis legis. Ita vt Taur. hic ita omnes editi, fcripti, quorum o&o con-
fului. BR. Barb. Otob. Vat. L. III. IV. S. Cruc. Treuif. Bynkersh.|etiam Hal.
GE R. 39 Hal. et Vulg. zifit. B R. 40 Hal. fiaut. GER. 41 Vulg.
quod, abeíft. BR. 42 'laur. Venigue. GEB. 43 Hal, avgumento. GE B.
( 44 Ap. Hal Et, abeft, GEz. — 453 Vulg. baeredum. GEB. —— 46 Hal. et

.DIGESTORVM LIB. XVII.

&» ; Lf/tr; foj(b:;;;, C !frv«/—— . )À

P AT (XXXIII, Ipnzw ?^ libro IV. ex.Mi-gi;cffæ— 33, |RjoGA-

23 Hal. IDEM lib. IIT. ex Minucio. -

&

XXXV.|NenATIVvS/?'libro V. Membranatum. Sr
FVNDVM, quï ex parte tuus eft, mandaui tibi, vt emeres mi-
hi, verum eft, mandatum poffe ita confiftere, vt mihi, ceteris
partibus redemptis, etiam tuam partem praeftare debeas: fed
li quidem certo pretio emendas eas mandauerim, quanticum-
que aliorum partes redemeris, fic et tua pars coartabitur ??,
vt nonÁabundet mandati quantitatem, in quam ?? tibi
emendum totum mandaui: fin autem, nullo certo pretio
conftituto, emere tibi mandauerim, tuque ex diuerfis pretiis
partes ceterorum redemeris ?^^, et tuam partem, viri boni ar--
bitratu aeftimato pretio, dári *9 oportet, A :
XXXVI. IavorENvs ?*LibroVIE-exCafo. ITA — , , -
vT omnes fümmas, maiores et minores coaceruet, et ita por- /re bst,, G.
tionem ei/?*, qui mandatum fufcepit, praeftet. Quod et ple- / f m ouag
rique probant. $. 1JSimili modo et in illa fpecie, vbi certo
pretio tibi emere mandaui, et ?? aliarum partium nomine com-
mode negotium gelffifti *?, et vilius emeris, pro tua partetan-
tum tibi praeftatur, quanti intereft tua 9?, dummodo intra id
pretium, quod mandato continetur; quid enim fi& 9*, fi ex-
iguo pretio hij cum quibus tibi communis fundus erat, rem
abicere ?? vel neceffitate rei familiaris vel alia caufa cogeregf-
tur? gon.*? etiam tu ad idem difpendium deduceris 9*: fed Jc & ^hun,
nec lucrüm tibi ex hac æcaufa adquirere debes: cum manda-
tum gratuitum effe debet 55 : (neque enim tibi concedendum V
ieft, propter hoc venditionem impedire, quod animofiorem eius . :« *4c.
rei emptoremjeffe, quam tibi mandatum eft, cognoueris. $. 2.
Quod fi fundum, qui per partes venit, emendum tibi 95 man- . .
daíffem, fed ita, vt non aliter mandat]ó, tenear, quam fi totum !t
fundum emeres ?7, fi totum emere non potueris in partibus .415«j7v7,
emendis tibi ^* negotium gefferis: fiue habueris in eo fun- — ^^
do partem, fiue non: ét euéniet, vt is, cui tale mandatum da-
tum efít, periculo fugy—ä&äæwrtes emat, et nifi totum eme- , iíprorruo
rit, ingratus 9? gag retitiédCnanz? (Proylius, eft, vt cum huius-jz p LL
modi incommodgis; mandatum fufcipi poffit, praeftarique offi- 144
cium et ** in partibus emendis, perinde atque in toto, debgt ** j«
ab eo, qui tale mandatum fua fponte fufcepit. (3$. 3j Quod f
mandaäem tibi, vt fundum mihi emeres, non addito €o, vt non
aliter mandato *? tenear, quam fi totum emeres, et tu pàr- j« /m).'ö'/'&i,, u
tem, vel quasdam partes eius emeris,-tumþabsäömnä/dine»du-
-bie inuicem mandati actionem,/quamuis reliquas partes emere
non potuifes, — - 4 | | -
XXXVII. Pä?ï«*RICANVSäibPQ--VHL Quaeftionum, Ho-
MINEM certum pro te dari fideiuffi, et folui **: cum man-
dati agatur *?, Eä)&imatio eius ad id potius tempus, quo folu-
Vulg. quem4quam. BR. —— 4* Vulg. volueris. BR. 48 Hal. videatur : poffe.
GEB. 49 Hal Simwvero mou,at in margine monet: alias, deeff megatío. GE B.
50 Hal. per mortem infecutam. GEB. 51 Vide Notata ad Infcript. Jegs 35.
Ex MSS. o&o folus Vat.I. habet ID. 8&. . Reliqui adeo habent: NERATIVS,
Barb. Otob. Vat. HI. IV, S. Cruc. Treuif. Bynkersh. Etiam Hal. vt Taur. GE E.
52. Hal. artabitur. GEB. 53 Hal. n quamtwm. GEB. 54 Hal. emeris. &
G E B. 55 Hal. inferit smibi. GEB. 56 Vide Notata ad Infcriptionem /e-
gis praeced. 33. In hoc nomen omnes codices editi et fcripti confentiunt. BR,
Adeoque et Hal. IABOLENV'S, et Codices fcripti funt: Barb. Otob. Vat.
L IIL IV. S. Cruc. Treuif. Bynkersh. GEE. — 57 Vulg.eius. BR. — 58 Hal. j
fi, loco et. GE&. 59 Hal. gefferir. GE R. 60 'Taur. interes Tua. GER. |
61 Hal. fieret. GER. 62, Taur. a/Icere. GEB. 63 Hal. et Vulg. «un.
BR. 64 Hal. deduceveris. GEB. — 65 Hal. debeat. GEB. — 66 Ap. Hal,
tibi,abelt. GEB. —— 67 Hal. emeret, et mox: potuerit. G E. 68 Hal. fibi,
loco tibi, et mox gerit, loco gefferis, et babuevit, loco babmeris. GEB. . 69
Taur. in Adnot. zugratus. fic àn. P. et in vet. innuens, vt opinor, fe malle: zugra-
tij, vt habet Steph. aut potius: iugratis. In Vulg. Nor. ceteris eft: zngratas,
vt Flor. Idem in oGo codicibus confirmatum inueni. Ego tamen legendum
putem: zngratiz5, vt et Cuiacio vifum, ob facillimam degenerationem Z in z. BR.
O&o Codices funt paulo poft ad vocem: propius,memorandi. GEs. — 70 Vulg.
Nam propius eft, et ita nouem codices, quot vidi. KHal. Propius autem eff. BR.
Codices funt: Barb, Otob. Var. E. III. IV. S. Cruc, Treuif. Bynkersh,/ Sed
nonnulli vt Vat. III. IV. S. Cruc. proprius, et Vat, L et 'Treuif. proprium. G EB.
71 Hal, etiam loco et. GE B. 72, Hal. debeat. GE B. 75 Vulg. mandati,

BR, 74 Bafil w«réígaXXov, ego folui. BR, — 75 Hial. et Vulg. agitur, et ita
: : mallem.

T

rlxl ;*
Jw',,/,pu

f

C

D d

JLyeiveg b
A
BU247
hn
l aj
à £.
L'er
"a
f »-.'-"/Wü "U/S:( :

DIGESTORVM LIB. XVII

tus fit,, non quo agatur 79, referri debet: et ideo, etiam Lïï

mortuus fuerit, nihilo minus vtilis ea actio eft. Aliter in fti-
pulatione feruatur: nam tunc id tempus fpectatur, quo agi-
tur: nifi forte, aut per promifforem íteterit, quo minus fua
die folueret, aut per creditorem, quo minus acciperet: etenim
neutri eorum fruftratio fua prodeffe debet. ;gägym;w"»ï:,

. XXXVIII. MAncErLLYslibro-fingularijRefponforum.-

t

Lvcivs Titius Publio M$euio filio naturali domum com-
munem permifit, non donationis caufa, creditori filii ** obli-
garó: poftea Méeuio defuncto, reli&t&/ pupilla, tutores eius iu-
dicem aduerfüs Titium acceperunt, et ** "Titius de mutuis pe-
titionibus "? . ( Quaero, an dotus;pars, quam Titius) 9? obli-
gandam filio fuo acgg(mmOdatl.itöarbitratu iudicis liberari de-
beat? Marcellus refpóndit ? *, gff |et quando debeat liberari,
ex pérfona debitoris, itemque ex eo, quod inter contrahentes
a&um effet, ac ?* tempore, quo res, de qua qugerratur $3,
obligata fuiffet, iudicem aeftimaturum: eft enim earum fpe-
cierum iudicialis quaeftio, per quam ?^ res expediatur. $. I.
Non abfimilis illà "s ggä&:,rfrequentüüme agitarl folet: fide-
iuffor an, et prius, quam foluat, agere polifit, vt liberetur?
Nec tamen 9* femper exfpectandum eft, vt foluat, aut iudicio
accepto condemneturKffi diu in folutione reus ceffabit ??, aut
certe bona fua diffipabit: praefertim fi domi) pecuniam fide-
iuffor non habeliit, qua numerata creditori, mandati actionejcon-
ueniatr£Z») L réteme
XXXIX. NrenaATrvs libro VII..5?. Membranarum.
ET AnisToxr et Celfo patri placuit, pofle rem hac condi-
cione deponi, mandatumque fufcipi, vt res periculo eius fit,
qui depofitum vel mandatum fuícepit: quod et mihijverum
€ffe videtur. d -Leuenmpoenco, 7
XL. PaAvrvslibrolX.adEÉdictum. Sr »no te prae-
fente*et vetante fideiufferim, nec mandati aCtio, nec negotio-
rum geftorum eft: fed quidam vtilem putant dari oportere ??:

/fjä quibus non confentio, fecundum ?* quod iet Pomponio/videtur.

XLI. Garvs üibro HIL...ad-— Edi&umwpgouivneiraïe.
PomrEsT etabvnadumtaxat parte ?? mandati iudicium dari:

mam filis, qui mandatum, fufcepit, egreffus fuerit mandatum,

ipfi quidem mandati iudicium non competit: at ei, qui man-
daugfit ??, aduerfüs eum competit. :
XLII. VrrriaNvsllibro-XL-ad-Edictum. Sr wAx-
DAVERO tibi, vt excuteres vires hereditatis ?*, et tu, äuaü
minor ?5 fit, eama me emeris,Imandati mihi tenel/fris. an-
tumdem ?* et fi tibi mandaui, vt vires excuteres eius, cui eram
crediturus| et fenuntiaueris ?*, eum idoneum effe.
XLIIIL Ípxwibro XXIlLE-ad-Ediétum, Qvr wAND -

TvM füfcepit, V& pecunias ij diem collocaret, isque hoc fe-
cerit, mandati conueniendus eftj vt cum gü[laü?ne temporis
a&tionibus cedat. - 4&yev & f& 4mi — du las h

XLIV. Inzw libro:LXIL, ad Edi&l dorosd
LA xeerag. 7
"d

mallem. BR. —— *76 Hal. etiam hoc loco agitwr. GEB.
&beít. GEB. 78 Hal. inferit item. GER. ^49 Hal. praeflationibus. G EB.
$0 Haec exciderant Flor. vbiuis tamen fuppleta reperiuntur, etiam in MSS. quo-
rum quinque vidi, B R. Etiam in Hal. MSS. funt: Barb. Otob. Vat. L Tre-
uif(. Bynkersh. GEB. — 81 Hal. refpondi, omiffo : Marcellus, G E B.
ex, loco ac. B R. 83 Hal. quaeritur. GEB. — 84 Vulg. per quas. BR. — 85
Vulg. zili. BR. $6 Hal. enzm, loco tamen. GEP. 87 Hal. et Vulg. cef-
fauit, et mox diffipauit. BR. 88 Vulg. addit rews. B R. — 89 Hal. lib. IV.
GEE. 90 Ap. Hal. oportere, abeft. GEs. — 91 Vulgo fecundum, abeft. BR.
92, Bafil. uovomAeügue. BR. 93 Hal. mandawit. GEB. — 94 Gothofr. in no-
ta: Subaudi,mihi delatae. Et ita diferte Bafil, B R. 95 Hal. et Vulg. mi-
zoris. BR. — Forte fuit in codice antiquiore: TwmoriSit. G EB. 96 Ita Taur.
zantumdeu, fed ingratiis Pand. Flor, vbi eftz tamtuudem. — Vulg. addit eff. BR.
7 Hal. denuwnciaueris. G EB. 98 Vulg. quod exigere poteff, aut fi quis molit
foluere, quod exegevit. in Bafil. eft: aut nom exigere, cum quis potefl, aut. non
dave, quod exegit. Videtur hic locus effe ex non corre&tis, et ita reítituerem :
quod exigere potefl, aut quod exegerit, nolit foluere. R. de.(ï legamus : quod
exigere foluere, id elt, Íoliti fuerant, Solgi, pro folitus fum, optimi quique dixe-

3

77 Ap. Hal. filii |

82 Vulg. -

ta: Al.a debitore tuo.

.Ífi quis nolit perfequi, quod
* . Poæg'f : -9 i
exegerit, quod ex1gereäg foluereg]222«xeseet]
fb O XLW PAvrLvS -V.ad Plautium- Sx wANDA-

" T€ meo fundum emeris, vtrum, cum dederis pretium, jagg-

fes|?? mecum mandati, an et antequam des, [ag1neceffe ha-
beas res tuas vendere? Et recte dicitur, in hoc effe mandati
actionem, vt fufcipiam obligationem, quae aduerfus, te vendi-
tori competit: nam et ego técum agere poífum, vt praefte&
mihi aduerfüs venditorem empti a&tiones * ?^?.

o L . $ p *s : * .S' I' Sed f
mandatgf meo iudicium füfcepifti, manente iudiéio, fine iuffa L 6; a,

caufa non debes mecum agere, vt transferatur iudicium in
me: nondum enim perfecifti mandatum. $. 2. Item fi, dum
negotia mea geris, alicui de creditoribus meis promiferis, et
antequam foluas, dicendum eft, te agere poífe, vt obligatio-
nem fufcipiam: sut *, fi nolit creditor oblieationem mutare,
cauere tibi debeo, defenfurum * te. $. 3. Si iudi&io te fifti
promifero, nec exhibuero, et antequam praeftem, mandati age-
re poffum, vt me liberes, vel fi pro te réus promittendi factus
fim. |. $. 4. Sed fi mandauero tibi, vt creditori meo foluas, tu-
que jexpromiferis 5, et ex ea caufa damnatus fis, humanius eft
etin hoc cafü mandati actionem tibi competere. $. 5. Quo-
tiens autem ^ ante folutam pecuniam mandati agi poffe dixi-
mus, faciendi caufa, non dandi tenebitur reus: et eft aequum,
ficut mandante aliquo actionem nacti cogimur eam praeftare
iudicio mandati, ita ex eadem caufa obligatos * habere man-
dati a&tionem, vt liberemur. | $. 6. Si fideiuffor multiplicaue-
rit fümmam, in quam fideiuffit, fumptibus ex iufta ratione fa-
€is, totam eam praeftabit $ is, pro quo fideiuffit.

me agere tecum mandati in id, quod minus ab ? illo feruare
potero, Nerua, ? Aticinus aiunt: quamuis id mandatum ad
tüam,T? rem pertineat: et merito, tunc enim liberatur is, qui
debitorem delegat, fi nomen eius creditor fecutus eft **, non
cum periculo debitoris ab eo ftipulatur.;«$. 8; Idem iuris eft,
fi mandaty fideiufforis cum reo egiflem, quia fequenti manda-
to liberaretur ex priore caufa. :
XLVI. InEMiibroÉXXIV. £? ad Edi&um. Sr ovrs
pro,eo fpoponderit, qui ita promifit, fi Stickum non dederis,
ceptum milia ?? dabis *^ ? et Stichum red&méfit vilius, etfol-
ugrizt, ne centüm milium .ihpulatio committatur, conftat, poffe
eüm mandati agere. lgitur commodiffime illa formajin man-
datis|feruanda eft, vt, quotiens certum mandatum fit, recedi
a forma non debeat: at quotiens incertum, vel plurium cau-
farum, tunc licet aliis praeftationibus Jexfoluta fit caufa man-
dati, |quam quaejipfo mandato inerant *?, fi tamen hoc man-
datori expedierit *?, mandati erit *7 atio.
XLVII. PowroxrivsibrollL ex Plautio. Ivrra-
xvs ait, fi fideiuifori vxor|dotjpromiferit, quod ei ex cau-
fa fideiufforia debeat * 9z, nuptiis fecutis, comfeftim **5 mandati
aduer-

runt, Vide Varron. de L. L. p. m. 123. BYNK. later MSS. Otob. et S.
Cruc. vt Taur.,Barb. Vat. L. Bynkersh.ffoluere quod exegit. "Vat. lV. et Tre-
uif.:foluere quod. exeyerit. ial autem: 4uod exigere potefl, aut foluere. GEB.
99 Gothofr. in nota; A. ages. 1ta Hal. et Vulg. et haec procul dubio genui-
na lectio eft. 8 R. 100 Hal. et Vulg, aconem, et ita legendum arbitror.
Praeiuerüæää&& É feäz(,äolä . Cruc. Flor. habet. Habuit et Vat. I. fed ibi
corre&um-þ . Reliqit fünt? Barb. Otob. Treuif. Bynkersh. I. immo et Il
G E B. I Vulg. at. BÉ 2 Gothofr. in nota: 4 defenfum iri te. lta
3 Vulg..ei promiferis. BR.

Hal. GEB.
5 Hal, inferit 20s. GEB. 6 Taur. praeflaVit. GEB. 7 Gothofr. ia no-
Ita Hal. et Vulg. BR. 8 Taur. aV. GER.
Hal. inferit et. GEB. IO Gothofr. in nota: seam, et ita poft Accurfium
legendum putat Ant. Faber 77. conieflur. 6. ta: meam vem habet Hal. et re-
liquae editiones. BR. Hal. tamen etiam habet in margine: alas, tuam. GEB.
11 Ap. Hal. eff, abeft. GE B, 12 Hal. li. LXIV. GER. 135 Haec vox : smilia,
detrahenda, cum et Bafil. habeant: centwm: auveos. BR. 44 Taur. daVis. GEB.
15 Gothofr. in nota: inerat. Hal. GE E. I6Vulg.expediat. BR. — 17 Hal, fit.

GER. 18aHal etVulg.debebat, etforterectius. BR,.— 185 Taur. ceMfefiun. GE B.
i Fffz !9

TIT. Y£ t p natit p enqertt fl - o ts at folctut, dul
&Z)nijf foleC, Im4Ot um w fjuadptas &t L g d w&i(f.—e»c Sa2-
perfequi pote&iäüt fi quis non L:« g« netat.

dul od d R

| jüber ; $. 7. Quod. L xe p i a.
mihi debefas, a debitore|" ftipulatus fum periculo tuo: poffe) u /4-

4 Ap. Hal. autem, abeít. GEB. .

AL $4 r eadom fee,
4«AC. Con xf $ tg//(—', PUR *
J [e g hi. X G paril
L. "aye;,,
L-1 Beajvï *

p
*

J-(-;.',C-(m.' Q —

f&' / L» CGWL :

üXvlcomes

c'«;:.u.üa-öum 1

tescco

J $, énad... enw., |
L:;äolüf'*v

294 . DIGESTORVM LI

aduerfus debitorem agere eum poffe: quiaintellégitur *? ab-
effe ei pecunia, eo quod onera matrimonii fuftinéyet. 5 f
Si is, qui pro te hominem dare fideiuffit, alienum hominem
| L14t-ftipulakori dederit, nec ipfe liberatur, nec te liberat: et ideo
lJ cum cC,ft. Xmandati aCtionem tecum non habet: fedjfijftipulator eum ho-
sE TÀ abeeas vt f , minem víuceperit, dicendum effe Iulianus ait, liberationem
| contingere: eo ergo cafu mandati aCtio poft vfucapionem de-
mum tecum erit. Iv 2 E
: XLVIIL(Cxrsv sdibroVIE-Digeftorum. ) QvrxTvs
H pro hn : Nacius Scdeuola ait, fi quis fub vfuris creditam pecuniam fi-
deiuffiffet, et reus in iudicio conuentus cum recufare vellet
fub vfuris creditam effe pecuniam, et ^? fideiuffor foluendo
víuras poteftatem recufandi eas reo fuftuliflet, eam pecuniam
a reonon petiturum: fed fi reus fideiuffori denuntxai)f'et,. vt
recufaret, fub vfuris debitam effe, necis propter fuam exifti-
mationem recufare voluiffet, quod ita foluerit, a reo petiturum.
Hoc bene ?^* cenfuit Scfeuola. Parum enim fideliter fatit fi-
deiuffor in füperiore cafu, quod poteftatem eximere reo vide-

E ;L f.'*!v)ïwx,. m tur, fu;)igure vti ** J ?eterfum 1 fäääa äl n?n opcg*tet
WUAT t. effe noxiae fideiufforiMi ipfe/oepeteifiet dorifuo. $. r.
l,ïjf Bu vl Cummgähïæ** tibi, vt credendo&eguniam,:[—negotium imihi,
: fz.' 79&1*017?3,66,)8";: p Y

geras, mihique id nomen prae&g.sæ»meum in eo periculim,
at

[ Emicmas2ae,1?. meumf[emolumentum fit ?^?, puto fü'andatum poffe confiftere.

qon ts atf "— & 2, Ceterum, vt ?* tibi negotium geras, tui arbitrii fit no-
Demes ?f lójt, men, id eft, vt cuiuis/ credas, ^* tu recipias vfuüras, pericu-
J/— J . lum ?? dumtaxat ad me pertineat, iam extra mandati formam
Em . eft: quemadmodjum/)fi mandem)|??, vtæmi'hi 39 quemuis fun-
MepreSeb)t ^ qum emas, —^5* 9 . vopeeb, . qicin !

i XLIX. MAncEerLLvslibroVI.?7Digeftorum SrEn-
L — dne,los. 0. vvM Titii ergi ab al.io bona fide ??, et pofüdeg: mandatig
LA tibrun, s. meo eum Titius vendidit, fcum ignoraret füum effe: [vel con-
L ts du tra, ego vendidi illius mandatu, cum forte 1s, cui keres exfti-
[ u) terit ?, eum emiffet: de iure euictionis,] et( mandati) ?*
E3. g,, Qufelitum elt. Et puto, Titium, quamuis quafi procurator
— jxaw. vendidiffet, obftri&tum emptogf ?i ueque fi rem tradidiffet, vin-
Ptl flb ", dicationem ei concedendam:; 'et 1dcirco ?^ gnandat-!ïagere pot-
PA ge,,-mzam[y' fe, fi quidU eius interfuiffet, quia forte venditurus non fuerit.
nexlenert (L)eondon. , Contra mandator, f1 rem ab ?*/eo vjhdicare velit, exceptione
H u ; £.. doli (ümmouetur, et aduerfus venditionemf?? teftatoris fui
d / RE Mabet ex empto, iure Kereditario, aöhpnem. |
p — — L.CErsvslibro XXXVHE Digeftorum — Sx rs, qui
ï'äwm ntm,fem'fetm'negotia fideiufforis gerebat ??, ita folu.ift. ftipulatori, vt reum
d fideiufforemque liberaret, idque vtiliter fecit, negotiorum ge-
ftorum aCtione fideiufforem habet obligatum: nec refert71ra-
tumhabuit nec ne: , fideiuflor etiam ^? antequam folueret ^*

' procuratori pecuniam, fimul ac ratum habuiffet, habere; ^2 ta-

| I9 Hal. zntelligatur, an re&é, dubito. G E. 20 Hal. et cum veus iu iudi-
cio conuentus, vecufare vellet fub vfuvis creditam effe pecumiam, fideiuffor etc. G s.
21 Taur. V'ene. GEB. , /22 Vulg. vtendi. BR. 253 Taur, fideiuffori sIpfe
| Aate ) o qi t 1 ulr. PErciffet, nimis ingeniofg, praefertim in loco mendofo, vbi plura occurrunt,
| Ubrs tfto Denfir st lotv quae corrigentis manum/effugerunt. Quin mox: praeffet meo im eo periculo,
1 D ss Picl tfbyna,, Qilerte adhuc eft pro: yraefles qmeum in eo periculum. Hfl. Pïï; ä : WW
E orni aà tl bet: pepercit. n Otob. et S. Cruc. j peperciffet in fex aliis vt J fnitüitAV/ R,
D s ouDu z/;, Ln Barb. Vat. HL Tréuif. Bynkersh]forte vtroque. — In alio Vat. forte L.'fuit:
| ( coífo r m À — lp bercepiffet, et fa&um : fi ipfe p ercepiffet. GEB. — 24 Hal. et Vulg. man-
dauero. BR. 25 Hal. praefies, et vt periculum et emolumentum metn fit,
GE B. 26 Gorhofr. in nota: fi vt t. . g. tuique arbitrii etc. — Atque ita
Hal. at Vulg. fí mandani vt t. . g. et tui a. $. BR. 2/7 Hal. praefigit et.
GER. . 28 Hal periculumque. GER. 29 Hal mandavem. G E. 30
Gothofr. in nota: tibi. FZal. Etiam Vulgo. BR. Et probat Noodtius IV Pro-
| z « inb. 12 7DE R. 31 Hal lib V. GERB. 32 Confer Aueran. l. Interpr.
(fz—m aC uec7.vf éuen lur. 16. s. 9. GEB, 33 Hal. exfitit. GER. 34 Flor. a manu recentio-
| pentcaud Eu primc — VE ad oram pofitum: de mandato, quafi innuens, mandati vocabulum hic infe-
| vocd p zi íu( T dum efle. Sed "Taur. perinde habuit, ac fi non adícriptum effet, vt liquet
^ E^ p 4Quiae t ex parcnthcfeos additis notis. Hinc tamen codices, quorum fex adii, et edi-
E. - / o PA tiones habent : et de smandato. BR. Etiam Hal. qui tamen in margine ad ifta
C fonee vorlorar. Vetba parenthefi etiam inclufa (et denandato) addit: aliasdefumt. MSS.funt:
Barb. Otob. Vat. I, $. Cruc. Treuif. Bynkersh. L immo et l. GEB. — 35 Hal.

E 3&9:* 4/ "L;äæïfr;

I PVEWA [f—/efï ';?!z.m:?:amäv*f

B.' XVIL/^TIT; - K

1 pri Gu du vos dul n MU Mi
| men manääi Qnem., gfääï? ie, etm frumentum debä— |
tur,] fideijfffo icu dedit,lihé quid ex neceffitate fol-L pr; baderdt

uendri pius 1g.1p:än it, quam eit pretium ^^ folutae rei, fiue
Sticltum foluit, isque decefft, aut debilitate *5, tHagjtioue ad & 2ef: ?*
nullum preäium fui redactus eft, id mandati iudicio confeque- -

retur ^^, LT .fw/wv LE |
LlMaAyoneNvs/ibroIX. ** ex Caffi. FrpErvs-

SOR ^?, quamuis per errorem ante diem pecuniam foluerit,
rpetere ^? tamenab eo non poteft: àAc nemandati quidem actio-
nem, antequam dies foluendi veniàt, cum reo habebit.
— LIL Iprw dibro É -Epiftülarum. ^5. Frpkrvsso-
REM, Íi ?* fine adigCtione bonitatis tritici, pro altero triticum
fpopondht, quodlibet triticum dando, reüm libérare 52 poffe
exiftimo: a reo autem non aliud triticum repetere poterit, þ;äzgf :
quam quo peffimo tritico liberare fe a ftipulatore licui*: ita-
que fi paratus fuerit reus, quod dando ipfe creditori liberari
potuit, fideiutffori dare, et fideiuffor id, quod dederit 53, id
eft, melius triticum, condicát 5*, exceptione eum doli mali
fumpfioueri exiftimo. | VA K A e»temo o
Ll PAPrNIANvS HibroIX.;Qugeftionum; Qvr
FIDE alterius pro alio fideiuffit praefente, et non recufante,
vtrosque obligatos habet iure mandati. Quod fi pro inuito
vel ignorante, alterutifius *5 mandatum fecutus fideiuffit, eum : jzt-
folum conuenire poteft, qui mandauit, non etiam réüm pro- 777 -
mittendi: nec me mouet, quod pecunia fideiufforis reus libe-
rZtur,id ?^ enim contingit, etfl meo mandato 57 pro alio
|folua$ 58. ^» &«'at; XX VMl - rE
LIV, In&w librof[XXVIL Quáefionum. Cvw sEkn-
vvs extero/fe mandat emeadum, nullum mandatum eft. JSed à..2»
fi in hoc] mandatum interceílit, vt feruus manumitteretur, nec -- J4dfoAz
manumiferit| et pretium confequgtur 5? dominus- vt venditor z.1» r ,
et 3P affe&tus ratione, mandati agetur. Finge[SE-filium na- j e7
turalem vel fratrem effe: placuit enim prudentioribus, affe-y c4 ;ïm
Ctus rationem in bonae fidei iudiciis habendam. Quod fi de
fuis nummis emptor pretium dederit, neque enim aliter iudi-
tio venditi liberari poteft, quaeri folet, an vtiliter de peculio
agere poffit? Et verius et vtilius videtur, Praetorem de hu- &,.

L

mala ratione dóminis aufdrfnt 53. $. 1. Si liber homo bona
fide feruiens, redimi fe mandauerit, idque nummis emptoris
faéctum fit, contraria mandati a&tione agi poffe conftat, vt ta-
men aCtiones praeftentur, quas habet emptor aduerfus yendi- »co, *ocy
torem: finge, non manumififfe liberam perfonam emptorem. ""^.

6u .
/
5

/" LV. IpkM iibro L—R PROCVRATOR,
qui non res inclufas fubtraxit, fed 9* traditas non reddigit,
iudi&io mandati, non furti, tenetur. | LVI.

mandati agere poffe. — Mal. fimili modo habet, nifi quod pro contraria, habeat
contra. BR. Notat tamen et ad haec verba parenthefi inclufa (smandati eum
non teneri et contra) in margine : alias defumt. GER. 37 laur. aV. GEB.
38 Gothofr. in nota: Aj venditorem. Fal Immo etiam Taur. in margine:
venditorem, etita antique Flor. eft fa&um. B. 39 'Taur. gereVat. GEB.
—-40 Vulg. ratum babuerit nec me fideiuffor. — Sed fideiuffor. etiam antequam folue-
ret etc. — Ipfe affumta Vulgatae interpun&tione absque vllo fupplemento, vllaue
emendatione lego: vatum babuit mec me fideiuffor. etiam antequam foluevet etc.
B R. 41 Hal. foluit. GER. 42 Hal. babuit, babet. GEB. 43 Redcte
dicii Africum, id eft: Africanum, conftat ex L. 74. et 75, $. 2. de V. O. Ba-
fil. habent 4$eov. BR. 44 Hal precium effet. GER. — 45 Taur. deVilitate. «
GE B. 46 Gothofr. in nota: confequetur. Fial Quod et reliqui omnes ha-
bent, et ego malim, BR. 47 Hal IABOLENV'S lib. VII. GER. 48
Hal. Si fideinffor. GEB. . 49 Gothofr. in nota: repetere. Hal. Et ita omnes,
nefcio, annon re&tius. BR, — 50 Hal. éziseAdv, GEB. 51 Vulg. Si fideiuffor
fine. BR. 52 Hal dando liberari, omiffo reum. GEB. Legendum puto:
emm, hoc eft: fidezfforem . liberavi poffe exiflimo. Mox agit, quemadmodum
reus liberetur a fideiuffore, hic, quemadmodum fideiuflor a creditore. BYNK.
53 Hal. dedit. GER. 54 Vulg. condicat. BR. —— 55 Re&tius Vulg. et Hal. .
alterius. B R. 56 Vulg. idem. Bn. 57 Hal muandatu. GEB. — 58 Hal.
et Vulg. foluct. BR. 59 Hal. confequatur. GEB. 60 Hal ex, loco et.
Vulg. et ex. BR. 61 Vulg. inferit enim. B. 62, Hal. et Vulg. quibus,

E. * , wï» Á '//i ddit effe. GEB, 36 Vulg. et idcirco znandati eum mon teueri, fed. coutraria

^m L'(/ptcrcwc'[ /U""l 776 Cll 2e )mut*)oä» ;/;cæ.nïm n t//q z?/'iz( e lf(zm-n /quavrnu-o'/yu «n/nururaïär 793 9 ;)L/fi'fag-

crrä' [feuc Aeyer 0K Len £t 709 ?»tr//ö(

" * * h- ',*"fff s j - -t
Jh'äpcfun: an7.n'läh t« eun fra c;qv LEnDU. LA rMHAsnDate Cuem .

et ita legendum videtur. & &. 63 Vulg. aufferrent. BR. 64 Vulg. inferit

fibi.

iusmodi contractibus feruorum non cogitaffe, |quo/ *? fe iP.&[.Jfl(/; g«:"ym'.

lras

] J

DIGESTORVM LIB. XVIL TIT. L

4 "LO
" LVI. IpEw libroTII. Refponforum- Qvr wvTvAM
LUj $ pecuniam dari mandauit, omifío reo promittendi, et pignori-
" /ff't/';. j,,DUs non dii.tra&is, eligi ; o a. gw&vti liceat, fi litte-
PZJ £. d iug s ?^ exprimatur, diftraétis quoque pignoribus, ad eum cre-
ditor redire poterit: etenim quae dubitationis tollendae caufa
contracCtibus inferuntur, ius commune non lgedunt. , $. 1. Fi-
deiuffor, qui pecuniam in iure oftulit, et propter aetatem eiüs
qui petebat, obfignaüit, ac publice depofuit, comfeftim 97 age-
re mandati poteft. -
nam fidem explorany oportet, quod dominus poft annos quif-
| que 9&, prouincia reuerfus, mox Re:[puähcäe caufa [profectu-
i -ódeazus, non/acceptis rationibus, mandatum inftaurauerit: cum
^" i»tur ad officium procuratoris pertinuerit, quidquid ex pri-
. ma negotiorum geftorum adminiftratione debuit, ad fecundam
* /Wh,m,rationem transferre, fecundi temporis caufa prioréfn litem fu-
A^ fcipiét. $. 3. Salarium incertae golügitationis neque extraor-

dinem recte petitur, neque iudicio mandati, vt falarium tibi
conftituat4$2, $. 4. Sumptus bona fide neceffariol fa&tos, etfi
negotio finem adhibere procurator non potuit, iudicio manda-
ti reftitui neceffe eft. : |
LVIL IpnxnwlibreX.Refponforum MaAwDATVM ?
diftrahendorum feruorum, defuncto **, qui mandatum fufce-
pit, intercidiffe conftitit: quoniam tamen heredes eius errore
lapfi, non animo furandi, fed eXJ/equendi, quod defunctus fuae
curae fecerat, feruos vendiderant, eos ab emptoribus vfuca-
ptos videri placuit: fed *? Venaligiaäm 73 ex prouincia re-
i*m. werfüm, Publicianajactione non|vtiliter ** acturum, cum ex-
l 3e//wienceptio iufti dominii caufa cognita detur, neque oportedt eum,
u qui certi hominis fidem elegit, ob errorem auäxmpegitiam he-

W,Næ "

Jf redum, adfici danfho. ] d $££ - ProLDZ, r
ï*;fïæ'fi : LVIH. Pav LYS Uiþ;fow Qudeftionum.. Sr PRAE-
lt ij « CEDENTE man(.iato *5 ''itium defenderas **, quamuis mor-
Hs tuo eo, cum hoc ignorares, ego ** puto mandati attionem ad-

uerfus herédem Titii competere, quia mandatum morte man-
datoris, non etiam mandati actio foluitur. QQuod fi fine man-
datjj *9 defeníionem fufcepifti "?, negotium quodammodo. de-
b *t-"'""a"';g functi gerere inftitueras, etiquemadmodumy, fi illum 1iberä1j,äs,
J n prig«*7^/"*"competeret tibi negotiorum geftorum actio, ita,poteft dici, et
" $. r. Lucius Titius cre-

4727 - neredem eius eadem actione teneri. |
Lf,,c.uv';; ditori füo mandatorem dedit, deinde defuncto debitore, maio-
^* — ype parte creditorum confentiente, a Praetore decretum eft, vt
portionem 99 creditores ab heredibus ferant, abfente eo cre-
ditore, apud quem mandator exftiterat. Qujero, fi mandator
-Loe'zco». conueniatur, 3n eandem habeatjexceptionem, quam. heres de-
"^. bitoris?, Refpondi, fi praefens apud Praetorem ipfe quoque

123

fibi. BR; — 65 Hal. et Vulg. poterít. BR. — 66 Bafil. yguguereto. chirogra-
pho. BR. 67 Taur. coMfeflim. GEB. . 68 Hal, inferit ex. GEB. —— 69
Id eft, praefcribat, alias dicendum: fibi conflituat, et H. a Portain Il. habet: vt
falavium fibi couflituatur. Kioc conflitnatur, agnofcunt omnes, editi et fcripti,
|| quorum fex confalui, nifi quod Vat. L. olim habuerit: couffituat. Hal. breuif-
lime: vt conflituatur, omiflis : falarzum tibi;f?'æ Reliqui quinque : Barb. Otob.
S. Cruc. Treuif. Bynkersh. I. immo et Iï& B. Forte haec ita accipi poilfcnt:
neque iudicio mandati ve&e petitur, vt falarium tibi procuratori fcil. confEtaat.
IDVK. 7o Vide Iac. Gothofr. Amimadmerf. c. 11. BYNK. — "71 Hal. et
Vulg. addunt eo. BR. "72 Hal.et,locofed. GgB. . 73 Confer Ottonem
in Praef. ad Tom. IV. "Tbef. Iur. Rom. p. 22. BR. 74.'Gothofr. in nota:
E non inutiliter. Aug. L. emend. 2. — Zoaneuus, alii, reprehenfi a Roberto AL ve-
| cept. le&, 16. Yta Gotbofr. Sed cum iftis re&e fentit Contius, cum et Batil. ge-
! minatam negationem difertiffime confirment. Ibi enim eft xaAac, recte pro €o,
*' quod hoc loco mon ingtiliter, Fruftra igitur pro Florentina pugnat Io. Rober-
'ï tus II. Recept. 16. Mial pro mou vtiliter, habet zmutzliter..BR. — 775 Hal.
: mandatu. G EB. 76 Hal. defenderis, Vulg. dcfendebas. — Mlla le&tio probabi-
| 47 Ap. Hal.ego,abeft. GEB, — 78 Malim fgre mandato, propter ad-
| ie&am praepofitionem. BR, Haec ratio minus idonea «idetur, nam et vox quar-
L tae declinationis cum praepofitione conftrui poteft. Eft autem in L. 4j.
* $. 1. fupra b. t. mandatn 1160. GER. 79 Hal. defeufione jszcepta, fequen-
" ti copula ef, neglecta. GEB. $o Vulg. portiones. BR. 81 Hal. videre-
| iur. GEB. 82 Hal eademque. GEB. 85 Hal auferre. GEB. — 84

1 lior. 8 R.

$. 2. Non ideo minus omnis temporis bo- -

"

295

confenfiffet, pactus videtu iuíta ex caufa: eaque 9? exce-
ptio et fideiuffori danda effet, et mandatori: fed cum propo-
nas eum afuiffe, iniquum eft auferni 93 ei electionem, ficutt.
pignus, aut priuilegium, qui potuit praefens idipfum procla-
mare 9*, nec defiderare decretum Praetoris: nec enim, fi quis
dixerit füummouendum creditorem, heredi confulitur, fed man-
datori vel fiddiuffori, quibus mandati iudicio eandem partem
praeftaturus eft: plane fi ab herede partem accepiffet, an in
reliquum permittendugn eiffet creditori fiddiufforem conuenire,
dubitagum eft? fed videbitur 5? confentire decreto, conue-
niendo heredem. :
LIX. IneMxlibroIV.-Refponforum. Sr wmANDATY
Titi Cal&unius pecuniam, quam 'litius credebat, ftipulatus
effgæt 86 non donandi animo, mandati iudicio eum ab herede
Titii poffe conueniri, vt actiones |tuas! praefiet. Idem eft etfi
exa&ta eft a Calpgürnio pecunia. $. r. Paulus refpondit, fide-
iufforem, qui rem pignoris iure obligatam a creditore emit,
mandati iudicio conuentum ab herede debitoris, $blato $7 omni |
debito, reftituere cum fructibus cogendum ??: neque haben- s^ex 'c— geter, -
dum fimilem extraneo emptori: cum in omni contraCtu bo- zex^o, £.
nam fidem praeftare debeat,j $. 2. Paulus a;e(þenävt», die ad- / Md
ieCto in mandato, intra quem praeftaturum fe Lucius Titius — . *s
fcripfit, non effeimpedimento, quo minus etiam poft'eum diem — «« er/ót 2e: T.
conueniri mandati iudicio poffit.//4$. SQPaUïUSLLTGfITö(Iïdit, vnum -* ferdt t '
ex mandatoribus ?? in folidum eligi poffe, etiam i non fit con-
ceffum ?? in mandato: poft condenfhationem autem in duo-
rum perfonam collatam, neceffario ex caufa iudicati fingulos
pro parte dimidia conueniri poffe, et debere. $. 4. Creditor
pignus vr?e-ndi'('iii;: qu;ï?e;ro 9;, an fi eui&ta, fit pofleffio emptori,
regreffüm; créditor ad màndatorem habere ?? p*äïïït? et an |
interfit creditoris, iure vendiderit,[an communi iure] promife- . E gaffeeirr rmeo KU
rit? Paulus rgfpälüit, fi creditor ex pret!ig pienorum debitum — ( tb
confecutfffus ?? non fit, mandatorem libegum ?* non videri. 95 —— B
Ex hoc refponfo apparek, [fi euictionis nomine non tene/.tur, ] veeh a, l069
proficere eam rem ad liberationem. $. 5. Ille illi falutem.
Mando tibi, yt Bldefio SeueroJadfini meo oCtoginta credas, fub 1. 4xee az4tcet.
pignore illojétillo ?*a, inquam pecuniam, et quidquid vfura- :
rum nomine accelfferit, indemhem rationem tuam me effe ex
caufa mandati in eum diem, quoàd vixerit Bláefius Seuerus,
praeftaturum: poftea ffepe conuentus mandator, non,refpon- " Y -
dit. Qudero,an morte debitoris liberatus fit? Paulus refpon- -,
dit, mandati obligationem perpetuam effe, licetin mandato ad- '
iectum videatur, indemhem rationem tuam 395 effejéx cauífa
mandati in eum diem, quoad vixerit Blaefius Seuerus, praefta-
turum. $.6. Paulusrefpondit, non videri mandati condicioné ?* 45 .. 7
| E . paritum,
Id eft, praeflari. Vid. Noodt. de Pacl. et Trransatlion. c. 21.in fin. BR.... 85
Taur. videVitur. G EB. $6 Hal. et Vulg. eff. BR. 87 Gothofr. in no-
ta: Al oblato. NNempe Taur. in Adnotat. ablato. Sic im P. w vet. oblato.
E feptem MSS. folus S. Cruc. ablato, vt Flor. Sed et hoc corre&tum eft,— Et
inde Hal. er omnes: o£lato. Praefero tamen Florentinam, quod Bafil. habent:
erAuoóuj.evoc yào 73 xpéoc, vertente Fabroto: pecumiam omuem fibi debitam confe-
cutus. BR. — Re&te quidem praefertur Florentina. aufferre, pro coufequi,non ICti
folum faepe dicunt, fed etiam alii. Vide Graeuium ad Ci, VI. ep. 12. Iac.
Gronou. ad Lis. XXIV. z. DvK. Cetera MSS. in oblato conípirantes Barb.
Otob. Vat. I. Hf. Treuif. Bynkersh. I. immo et II. GER. 88 Quia etiam-
nunc Flor. eft cogetur, malumus in praecedentibus legere: Panlus vefpondit, fide-
iuffor, qui rem, etin fequentibus : mandati iudicio conuentus. Profe&to e feptem
MSS. folum Barb. er quidem corrupte cogendus, cetera cogetur, habent. Et ta-
men Vulg. Nor. omnes habent: cogendum, quas 'Taur. eft fecutus. BR. — Cetera
MSS. funt, qui habent: cogetur, Otob. Vat. L. S. Cruc. Bynkersh. IL'fed!l. co-
geretur. Vat. IHII. vt Flor. GEB. 89 Hal. vuumquemque mandatorum. G E B.
90 Hal. conceptum, et in margine: alias, confeffum. GEB. g1 Vulg. quae-
vitur. BR. — 92 Flor.abere. GEB. — 93 Gothofr. in nota : Ita Flor. al. confecutus.
Hocidemtamen Taur. habetin margine: eo indicans, Flor. quoque emendando ita
fa&dum. HabetetHal.BR, — 94 Hal.et Vulg. l/beratum. BR. — 95 Hal.ad haec,
quae fequuntur, in marginez: verbacompilatorum. GEB. — 96a Àp. Hal. et illo, ab-
funt. GE z. — g6b Hal.inferitzme. GEB. — 97Flor. fuit : condicione, fíed corre&um
in condicioni. Saltim Taur, debebat fcribere retenta veteri fcriptura: condicionE.

Ff'f3 BR.

ïSI

l ?n4.

^s

A

.L C4A4Op.,

f

É
!)*-

À ob in,

E jotvoyuef p
' '7"""" eto /UTOHL tereré. -
| at CLade CuvsezQo IitÀ De u

"/44-& ex BA s ane. - hr

CowÁEyTa. rape X fl ;
LT r paen
^0 D9ere»t.
J raagad green fepo f

| jretri lm ego p

| Zem necefoda

'2 la m M ;

J'J;;z /uwfn jul( t m
97

B

| medo 7021»*1 Ld Domwne

| :-'/s;, //tmu)m« e

fl nee meeg te La qucas- ) €xeure 1.

L AE 1'12&»' P/

| /Á . 'ifdu. [29] £ M [2r] , f2 :
[ vemdee ii fuan pntifoc. jwe 8T100V "rQiT |&V, &0g MUplio OVTI TU EJuV

distulk. f,z,;prianum legere: epiflolam faceve. — Quin et ita Paulus nofter in L.

* *

i /a. $um nafuearn. gþexli

adre J/afn//þz:uleneid. 156. XII/Aeneid. 512.
; f: *M:)' g ;6«3'91(6'4"!-4 - f('au*

f "4 n abeft. GEB.
g þcïm ;4;nota: confultum fibi vellet. Flaloand.

296

ja | 2
paritum, cum in;mandato adieCtum fit, vt idonea cautio a de-
bitore exigeretur, fi neque fideiuffor, neque pignora accepta
fint.
LX. ScKEevoraA llibroI. Refponforum. CREDITOR
mandatorem conuenit, is condemíhatus, prouocauit. Quge-
rendum ?* eft, an manente appellatione debitor a creghtore
conueniri poteft ? «Refpondi, poífe. $. 1. ?? Ad eum, qui vxo-
rem duéturus erat, litteras fecit *?? tales. Titius Seio falu-
tem. Sémproniam pertinere adanimum;meum * cognouifti:

ideoque cum ex voto meo nuptura tibi Tit, velim certus fis, fe-

cundum dignitatem tuam contrahere te matrimonium: et
quamuis4idonee repromiffuram ? tibi Titiam matrem puellae
dotem fciam, tamen et ipfe, quo magis conciliem ? animum
tuum domug^ meae, fidem meam interponere non dubito.
Quare fcias quodcumque ab ea ex hac ? caufa ftipulatus fue-
ris, id me mea fide effe 5 iuffifle, fal.uumite hgfþägrum. At-
que ita Titia, quae neque Titio mandauerat, nequé ratum ha-
buerat, quod fcripferat, dotem Seio promilit. Qusero, fi heres
"'litii ex caufa mandati praeftiterit, an actione mandati here-
dem Titiae conuenire poteft * ? .Refpondi, fecundum ea, quae
proponjihtur, non pofie. Item qu&elitum eft, an nec negotio-
rum geftorum? Refpóndi, nec * hoc nomine iure agere poffe :
alam enim facere Titium, non tam Titiae nomine, quam quod

confültum/vellet ?, mandaffe. Item, fi maritus aduerfus man- |

datorem ageret, an aliqua exceptione fummioueatur? Refpón-
di, nihil proponi, cur fümmouendus fit. $. 2. Duobus quis

ab

mandauit negotiorum adminiftrationem. Qusefitum eft, an
vnusquisque mandati iudicio in folidum teneatur? Refpóndi,
vnuümquemque pro folido conueniri debere : dummodo ab vtro-

que non amplius debito]exigatur. $. 3. 5i inter maritum et |
focerum id actum effet, vel tacito intelleéctu, vtlonus exhiben- |

dae !9 vxoris ad maritum rediret, praeftante patre dotis vfuras,
nullam actionem fuüperfore ad recipiendum, quod negétur con-
fumptum: quod fi pater puellde exbiibigionenl mandatfe fe
doceat '*, aéctionem mandati competere. $. 4. |Lucius T itius

fratris *^ filio commifit rerum füarum ad'mini&rafjonem'itaf:i?
vopiqu, TO |
licet fpecialiter traditio non interueniat, tacità; ?^ tamen cre-

n ^ v
Xdiw rényw xxiosiw. E^yd u£v warx Quoi sivau *3
[ L ;

N [l l] $ CM ;
Umio cxTpOc, nO] TOV TOU "rxTpOg Vibv *^ mpxyuwreVeoddop, Oi
* p N N N 5
ToÀU viyX EviTQoTiMOV *? oirely* &l d& de? *? moj roioUTOU TiVOG :

émiTQéT Goi Tr8Ql qrxyTwV Ép4OV, ()c DéASIG, TpxyuoTeUeddog: &l- |

T& TwÀeiv JéAsc, sire Umworldedo *', sirs cyopiüQ&w, sir&
^ / U d
éuoU TXVTX XUpi &i-

»R. 98 Vulg. quaefitum. &R. — 99 Hal. praefigit Titius. GEB. — t00 Sa-
tis latine. L. 62. pr. b. t. litteris ad forores fuas factis. Memini me apud D. Cy-
imfva
de Manum. Vindida. BYNK. 1 Gemina eft locutio apud Plin. Ep. X. z.
tum probaueris ad peculiarem tuam indulgentiam pertineve, ct apud Iuftin. XLIIT.
g. ad curam deorum immortilimn pertinere. BYNK. — 2, Hal. promi(furam. Gx s.
3 Taur. concilliem, et ita reuera Flor. legitur. — Sed ita obferuandum erat mox
fequens: falluum, et id genus alia. BR..— 4 Gothofr. in nota: Al domi. Nul-

D

- .

ilum dubium, effe legendum : doma?, vti habent Hal. et omnes, et quinque MSS.

R. Barb. Otob. Vat L. S. Cruc. Bynkersh. F. GEB. Non fine ratione dici
oteft hoc corruptum effe, Eft tamen canon Grammaticorum quorundam, ter-
io cafui quartae declinationis fingulari detrahendum effe z. "V. Seruium in J.
Erythraei fnudic. Virgil. in concubitu, venatu,
Catull. cargt. LXV. v. 285. et fefe mortali oflendere coetu. carm. LXV1I.
Liums 1X. j. tempus flatutum tradendis obfidibus,
5 Hal ex ea. GEE. — 6 Ap. Hal. effe,
8 Hal weque. GEB. —— 9 Gothofr. in
Ita etiam omnes editi, et facile inducor,
aliquid deefle. BR. 1O ld eft, alendae. Bafil. évsreíAavo &morgudiva: 'rïyvgsu.
yarígu, BR. 11 Haàj. do:;eatur, loco: fe doceat. GEB. — 12 Vulg. inferit
fui. BR. 13 Ap. Hal. eives, abeft. GER. 14 Hal. &3:AQ4v. GEB. — 15
Hal. émirgez]ixóv. GEB. 16 Hal. à 3&» 32. GEB. 17 Hal. ózoSéc5ai,
GE B. 18 Hoc £»vas, Flor. eft vncis inclufum, vnde nonnulli negant Flor.
adeffe. BR. 19 Id eft: Seio filiofuo S. — Ego quidem fecumdum naturam effe
exiflimo pro patre et patris filiis megotiavi fine aliqua concej]ïoyzs mqrfzþt:one: fi
autem ueceffitas alicuius talis erit, concedo tibi de ommibus meis, vt vis, .negot.z'a-
vi, fiue dendere vis, fiue pacifci, fiue emere, fiue. qnodenmque. operari, vt domino.

v. 37. coelefti reddita coetu.
exercituque inermi snittendo, D V K,

7 Vulg. poffit. BR.

DIGESTORVM LIB.

inuicem praeftare ^ debent.

AVIL- TITIUE!TL

yxi *9 v Uv coU vivóueva syouuévou, mo) pudiv- íivriAdyoyrog
co, 006 waxdeulxy moXZiy *?. Qudefitum eft, fi quid; non ad- a
miniftrandi animo, fed fraudulenter alienaffet, vel mandaffet B.L pepro ,.
an valeret? Refjondi, eum, de quojquaereretur, plÉne quidem, r utrhes
fed quatenus res ex fide agenda effet, mandatfe. Ttem qujgero, ?« '—^— &
an cum Seius magiftratu funétus, debitor exftitiffet, ?^* Tucius
Titius eo nomine conueniri poffit ?^?, velres eiugioblieatze ef-
fent, propter verba epíiftulae fuprafcriptat?^? ? jRefpondi, ne-Aty.
que conueniri poffe, neque res obligatas effe. ——
LXI. PAvrvslibrol.-ad-Neratium. — Qvop filio-
familias, vt peteret mandaui, ^* emancipatus exegit: de pe-
culio intra annum vtiliter agam. Paulus 3*:, fed et cum filio
agendum eft. 15 1
LXII. Sc;(EVOLAx]ithX[äDige&em Cv« con-
trouerfia effet de hereditate defuntCtae ^9, inter fcriptum he-
redem, et patruum Mieuium, et amitas, Mdeuius, litteris ad fo-
rores fuas factis, declarauit commune futurum, quiäquid ad
eum ex euentu litis hereditariae perueniffet: neque ftipulatio
litteras fecuta eft: qudefitum eft, cum transegerit idem Mge-
uius cum fcripto herede, ita vt praedia, et alie qujfedam res
ex ea transa&tione ad eum peruepirent, an ex litteris fuis pof- , ..
fit a fororibus conueniri? ;Refpondit ^7, poffe. $. x. Man- MP
daui/5 in haec verba: Lu£ius Titius ?? Gaio füto falutem. Pe- - J'aiLiuac2 n
to, et mando tibi, vt fid icas ?? pro Publio Máeuio apudjfi)e, T se
empronium, quáeque ?*^a Publio foluta tibi non fuerint, me^ 7«5* 3««
|repraefentaturum, hac epiftula, manu mea fcripta, notum tibi 44£.
facio. Qudaero, fi non fideiuffiffet, fed mandaffet creditori, et
alias ? egiffet, quam quod ?? éi mándatum effet, an actione
mandati teneretur? ;Refpóndi/ (teneri ) ?^. Evy
I T A PRO SOCIOS. — Watu s
PAvrvs dibroXXXlL-ad-Edi&um, —5 ()
SOQIETAS coiri poteft vel in perpetuum, jid eft,dum ví-
uunt, vel ad tempus, vel ex tempore, vel füb * condicio-
,ne. $. 1. In focietate omnium bonorum omnes res, quae co&-
^untium funt, ;coflfinuq!communicantm':

IL, Garvsilibro-X.ad Edictum prouinciale. QvxaA,

$ at vdelus
æ(þfaïow,, (þ;.-.

ditur interuenire.
. HI Pavrvstlbro XXXIE-adEdi&tum. EA veno,
quae in nominibus erunt ?, manent in fuo ftatu, fed actiones -
$. 1. Cum fpecialiter omnium
| bonorum

omniumn meorum, Te omnia firma effe a te fatta. exiftimante, et monm coutvavium —
dicente tibi ad vllam operatzonem. | Hal. inter Graeca ita vertit: Seio filio S.
Tametfi naturae confentaneum e(fe avbitror, vt patris fratrumque paternorum ne-
gocia quis, vel de ea ve mandato requifito, adminiflvet : fi quid tameu . eius. gene-
vi$ opus babes: ecce tib verum mearum ommnium liberam adminiflfrationem per-
mitto: fiue vendeve, fiue piguori obligare, fiue comparare, fiue quid aliud agere
velis: me non aliter owmia, quae per te gefla erunut, vata babente, neque im vlling
gefiione tibi veclamamte, quam fi rerum mearum . apud te dominium effet. GER.
20 Hal. vel vendidifft, G &5s. ^ 21 Hal.praefigit et. GEB. — 22 Hal. poffet.
GEB. 25 Hal. et Vulg. fuprafcriptae. BR. 24 Hal. praefigit fj, et mox
habet exegerit. GE 8. 25 Vulg. addit refpendi. R. 26 Vulg. defundi.
BR. 27 Mal. refpondi. GER. 28 Vulg. inferit tibj. BR, 29 Hal.
Mandauit in baec verba Lucius "Titius. Caio etc. GER. 50 Gothofr. in no-
ta: vt mea fide dicas. FJal. Fidem diceve eft fideiubere. — Et ideo Vulg, vt fide-
?Lbeus. BR. — 31 Vulg. quaecuuque. BR. — 32 Hal aliter. GEB. — 33 Ap. ;
Hal. et Vulgo quod, abeft. B. 34 Poftremum 5. ]. vocabulum Florentiae
non prorfus abeft, vt Taurellii parenthefis innuere videtur, fed eft. recenter ad-
iedum. . E MSS. quae contuli, tria habent: refpondit, teueri. At S. Cruc. ve-
fpondi, t(?l&?'i. .In Treuif. per compendium fcripturae: B teueri. In Vat. [.
ambaä&'1 &éy'fecenter fünt fuppletae et prior per fcripturae compendium. BR.
Tria illa funt: Barb. Otob. Vat. HI. quibus adde Bynkersh. L:fed II. vt Tre-
uif. KHal. refpondi, teneri. GEB. ; | ?

fd*/ éte C

I Gothofr. in not. allegat L. 6. C. eod. in qua refertur a Veteribus de
hac re fuiffe dubitatum, vt adeo haec verba vel a Triboniano fint, vel Paulus ex
eorum numero fuerit, qui focietatem füb condicione contrahi poffe putabant.

DVK. 2 Hal et Vulg. tacite. BR. 3 Vulg. erant. BR. . 4 Hal. et
Vulg..

nl

N

([te

|

"LCH

li,

lTTOmm, ,

)lllt,m-

ï proVabilius. GEB.

DIGESTORVM LIB. XVIIL TIT. iL

bonorum focietas coita eft, tunc et hereditas, et legatum 5, et
quod, donatum eft, aut quagüá 9 ratione adquiütumäcommu-
nionj adquirétur. $. 2. Delillo qu&eritur, fi itajfocietasl?3 vt
fi qua iufta hereditas alterutri obuenerit, communis fit, qu&éj
iufta hereditas? vtrum quae iure legitimo obuenit, an etiyfi
ea, quae * teftamento? Et? probabilius !? eft, ad legitimam
hereditatem tantum hoc pä'ïfggm. $. 3. Societas fi dolo ma-
lo, aut fraudandi caufa coita fit, ipfo iure nullius momenti eft:
quia fides bona contraria eft fraudi et dolo. ////, Kegosvoren.
IV. MopggriINv s dibroHHE—Regul: :
—— TATEM Ccoire jet rej et verbis, et per nuntium poffe aes; du-
u r&,wj&-.bäu-m non eft. $. r. Diffociamut renuntiatione, morte, ** ca-
[iíhe pitisminutione *?, et egeftate.
V.VrPriANVvslibro-XXXE.ad-Edictum. SocrETa-
TES contrahuntur *? fiue vniuerforum bonorum, fiue nego-
tiationis alicuius, fiue vectigalis, fiue etiam rei vnius. $. r.
Societas jautemy coiri poteft, et valet etiam inter eos, qui non
fuünt aequisjfacultatibus: cum plerumque pauperior opera !*
fuppleat, quantum ei per comparationem patrimoniideeft, $. 2.
Donationis caufa focietas recte non cont
Jetmeyivee Vl. PouPoN1vs [hhwää »int Sr socrE-
cwref. TATEM mecum ** coieris, ea condiCione, vt partes fogï'eta-

, im;

;"ZC

a a.
Í vt«

tis conftitueres, ad boni viri arbitrium *? ea res redipenda
eít: et conueniens eft viri boni arbitrio, vt non vtique éx ge-
uis partibus fogifil *7? fimus: veluti fi alter plus operae, indu-
äriae, pecuniae *9 in focietatepé collaturus fit. A
VII. VzPrANvs libroXXX.-adSabinum. Cofnri!?
focietatem et fimpliciter licet: et fi non fuerit diftinttum, vi-
detur;coita effe vniuerforum, quae ex qujeftu veniunt, hoc
eít, fi quod lucrum ex emptione, venditione, locatione, condu-
€tione defcendit. |
$as VIIL PAvrvsilibroVL-ad Sabinum. QvXEsTVs
14 que enim intellegitur, qui ex opera cuius]?? defcendit.
L yne, IX. VrnPriaANvslibro-XXX. ad Sabinum- Nc Ap-
: E //,) irCrT Sabinus, hereditatem, vel legatum, vel donationes
c(R

4l MJ,

ne usb

mortis caufa, fiue non mortis caufa., Fortaffis hgec ^* ideo,
quia non fine caufa obueniunt, fed ob meritum aliquod acce-
X. Pavrvsliibro-VI. ad Sabinum. E QvrA ple-
rumque vel a parente, vel a ?^ liberto, quafi debitüum. ?? no-
bis hereditas obuenit. E a

XL VrPiaxwvsibroXXX. ad Sabinum. ET 1TA

— de hereditate, legato, donatione Quintus Mucius fcribit. /^t
XIL. Pavrvs/lbr s abitrr Srgp.NEC des
alienum, nifi quod ex quaeítu pendebit, venigt in raiionexþ Ío-
cietatis. | |
W"e XIIL. [pnz w llibroXXXf&ad Edictum, SED ET s1
. adiciátur, vt et qu;(efcus et lucri focii fint, verum eft, non ad

5 Hal. et baereditates, et legata, et quod. GES. — 6
Vulg. quacunque. BR. 7 Ylor. recentior manus adiecit: coita fit, et mox:
rquaerz't'mr, quae fit iufla beveditas? quae 'Yaur. neglexit, et merito, nifi quod
pofteriora: qpae jlit zufta hgg;l'i s ncäfää?xïäïg&vti iam omnes habent.. Sed
et: fi ita coita focietas fig,b mucäg'ïä") U$-editis et fcriptis, quorum hic fex
coníului, et in Vat. L olim: contradlg, fuit, pro coitg, jv nune ei. BR. Val-
de dura eft oratio. . Ego facerem : fi/Jit/ coita fociethisz —^ ;3O0K eft admo-
dum neceffarium. bv x. MSS. reliqua funt: Barb. $. Cruc. Bynkersh. L; im-
mo et II. Treuif. habet : De Zilo quaeritur, fi ita fit, vtj, Hal. fi ita coita fo-
cietas fit, vt, et in fequentibus: obueuiat, atque deinde? quae fit iufta baeredi-
tas. GEB. 8 Vulg. inferit et. BR. — 9 Hal. fed, loco et. GEB. . 1o Taur.
11 Hal. praefigit zaxima, reprehenfus ab Auguftino 7I7.
12 Hal. et Vulg. demzuutione. BR. I3 Vulg. Societas
14 Bafil. 3/à 7iic e"rov2sie, h. e. diligentia. BR. I5 Ap.
16 Vulg. arbitratum. BR. 17 Hal in margi-
ne: alias, fortis. G EB. 18 Vulg. alter plus operae vel induftriae, alFer pecu-
mige. Hal. alter plus operae et induflriae alter plus pecuniae. — Bafil. interie&ta
disiun&iua: 3 xgAwacw, 9 PmiueAcóq, 3 Vmougyía. B R. 19 Hal, Coijre, prae-
- ter rem. — Cicero J14. de Orat. 27. de vniuevfo geuere $u vtramque partem dif-

Nlg. praeflari, BR.

Emend. é6. BR.
contvabitur. BR.
Hal. mecum, abeft. G EB.

larum. Socrik-

. licet recentiffima, et ita editi. E R.

297

aliud lucrum, quam quod ex qu&eftu venit, hanc quoque ad-
ieCctionem pertinere.
XIV. VuLP1iANvSlibro-XXX.ad Sabinum. Sx cow- «eex: w £
VENERIT inter focios, ne intra certum tempus communis
res diuidatur, non videtur conueniffe, ne ?^* focietate abeatur. |/ s« ex :/0, €:
Quild tamen, fi hoc conuelfïïz ?5, nelabeatur: an valeat? Ele- | 4: 4
ganter Pomponius fcripfit,fruftra hoc conuenire: nam etfinon 1 u d
conuenit ^?, fi tamen intempeftiue renuntietur focietati, effe x u
pro fotio aCctionem: fed etfi conuenit, ne intra certum tem- —
pus focietate labeatur, et ante tempus renuntietur ?7, poteft L wa/:ïu
rationem habere renunfjgtio: nec tenebitur pro fotio, qui ideo :
renuntiauit, quia condicio qudedam, qua focietas erat coita,
ei non praeftatur: aut quid, fi ita iniuriofus ??, et ?? da

Q-
füs focius fit, vt non expediat eum pati? -
XV. Powrosrvs llibro-Xlif.-ad- Sabinum. Vxr

Qvonp ea refrui non liceat, cuius gratia negotiatio füfcepta fit ?
XVI. VruPrANVsS dibro—XXz—-ad-Sabi Ipxnxv-
QvE erit dicendum, fi foCius renuntiauerit focietati, qui Rei-
publicae caufa diu, et inuitus fit afuturus: quamuis nonnum-
quam.ei obici poffit, quia potuit et per alium ?? focietatem
adminiftrare, vel focio committere: fed hoc 3* non alias, nifi
valde üt.ädoneps. focius, aut facilis afutunó ?? etiam per alium
focietatis .aïmgmiïrgitio. $. r. Qui jigitur pacifcitur, ne diui-
dät 33, nifi aliqua iufta rat(io- ?^ intercedat, nec vendere po-
tégit, neg alia ratione efficiet, vt diuidatur: fedfane poteft di-
ci venditionem quidem non impediri, fed exceptionem aduer-
fus emptcrem 3.5 .locun; habere, fi ante diuidat, quam diuide-
retis, qui vendidit. azzz
cius,, qui alienau£fit ?, contra paCtionem Jaceipit 5?, com-
mittgt, et tenetur focietatis, aut communi diuidundo iudicio.
$. r. Si abfenti renuntiata focietas fit, quoad is fcierit, quod is
J|adquifiuit, qui renuntiauit, in commune redigi 3?: detrimen- 1. 2:: g
tum autem folius eiuslefie, qui renuntiauerit: fed quod ab-J3Je(z: 2ea.
fens adquifiít *^, ad folum eum pertinere: detrimentum ab J2
eo fatctum commune effe, $. 2. In focietate autem cocunda,
nihil attinet de renuntiatione cauereleu. ^?, quia ipfo iu- £—
re focietatis intempeftiua renuntiatio inp(e*äymationem venit. M
XVIII. PowPoxurvs tdibro-Xll[.-ad-Sabinum. Sr
sERVVS focietatem coterit, non fufüciet, fi iubeatur ** a do-
mino feruus abire a focietate: fed|focio| renuntiandum eft.
: XIX VrnPrANvslibro-XXX.adSabinum. Qvr AD-
MITTITVR focius, ei tantum foCius et, qui admifit: et recte:
cum enim focietas confenfu contrahatur, focius mihi effe non
poteft ^?, quem ego fotium effe nolui: quid ergo, fi focius
, ; 3 E
meus eum adfmifit? Eifoli foCius eft. — Z^ , . |
XX. Ipgwlibro XXXI. [ad-Ediét NAM SOCII

XXI.

L^ 3 A. n x (
|evgg —
* y" !o

l- Al

*

m

/2-4 e 4' * (-9. «^T , .
mei focius, nieus focius non eft.

fevi copiofe licet. DVk. 20 Malumus cuizsque, ex corre&ione codicis Flor.
Etiam Hal. GER. 21 Hal. hgc.. GE B.
22, Flor. etiamnunc eft: vel alia liberto, fed malumus vt editi et fcripti.-?? R. [ta
et Taur. et Hal. Scripti funt: Barb. Otob. $. Cruc. Treuif. Bynkersh. Ma--
nifefta eft repetitio literarum iam fcriptarum: al — a liberto. GEB. — 25 Hal,
debita.G E. Plutarch. de amiore prol. iu fime de liberis ait hoc ipfum: à4c
éQeíauum Tà). wAigov 6éxOexÓópsvoi BYNK. 24 Hal. et Vulg. inferunt s. BR.
25 Hal. hic et mox iterum bis: congenerit. G ER. 26Vulg, hic inferit: we
abeatur. B. 27 Baíil. 4ggvssie, contumeliofus, infoleus. & R. — 28 Vulg. ad-
dit focietati. B R. 29 Hal fi ita damuofus, omiffis: iniuriofus et. d wo-
cem tamen daumofus, habet in margine: alias, iniuriofus. GER. 20 Hal. ad
vocem antecedentem 44a4, habet in margine: alias, quaeveve. alium potuit et per
eum. GEB. 31 Hal. baec. GER. 32, Hal. abfuturo fit. GEB. . 33 Go-
thofr in nota: ne diuidatur. FZal. GER. 54 Hal. cauffa. GE B. 35 Hal.
emptionem. GEB. 36 Hal. alienauit. GER. 37 Gothofr. in nota: con-
tra pactionem committit. £jal. —Immo curatius: committit contva padlionem,
vt 72 accipit ap. Hal. prorfus abfit, GE. 38 Hal. addit debet. GEB. .39
Taur, odquEfut. Hal. adquifimit. GEB. — 40 Ap. Hal. et Vulg. esudem, abeft.
B R. 41 Hal. hic in margine: alias, inbibeatur. GEB. — 42 Kal poterit.

G E .

DIGESTORVM LIB. XVIL TIT. IL —— —
XXVIIIL. Inkew tdibro- LX.-ad-Edi&um, — Sr socrr

fumus ?^, et vnus ex die pecuniam debeat, et diuidatur fo-
cietas, non debet hoc deducere focius, quemadmodum prae-
fens|debet $5, fed omnes diuidere et cauere, cum dies vene- L
rit, defenfunP? iri focium. de4et : jtert | «
XXIX. VrneraAwvs S'ilbro XXX.-ad.Sabinum. Sr
NON fuerint partes focietati 95 adieCtde, aequas eas effe con-
ftat. $i vero placuerit, vt quis duas partes vel tres habeat,
alius vnam, an valeat ?4/$9| Placet valere: fi modo aliquid plus uDv 175
contulit focietati vel peeuniae, vel operge, vel cuiuscumque Jszox $, G.. -
alterius rei caufa ?. $. r. Ita coiri focietatem poffe, vt nul-
IffS "* partem damhi alter fentiat, lucrum vero commune fit, 1 9ct:c
Caffius putat: quod ita demum valebit *?, vt df Sabinus fcri-

298
Cel.fQuf -
XXLiIprMwlibroXXX.adSabinum. Er ovibovip

. fuerit de focietate noftra confecutus, cum illo ^?, qui eum ad-
f& ex uI i fümpfit, communicabit **: ) *5 cum eo non com-
1 f* 'municaþ.imus 45 :t.fed factum eius praeftabitur focietati, [id Lï-f.;cl,,l
[ -d$ aget focius, et focietati praeftabit, quod fuerit confecutus ^*.
pomes : XXII. Garvs libro-X.-ad-Edictum prouinciale. Ex
CONTRARIO faCtüm quoque fociorum debet ei praeftare,
ficuti fuum ^*: quia ipfeaduerfus eos habet actionem. — Item
certum eft, nihil vetare, prius » ) ^? inter eum, qui ??
admiferit, et eum, qui agtmiffus fuerit, foc1etat3sr1ud161q agi,
quam.agi incipiat inter ceteros ?*, et eum, qui ?^ admifgfit.
— XXIII.jJVrsiAwvslibroXXX.adSabinum. D rr-
Lo 5? Pomponius dubitat, vtrum/aCtionem eum mandare fo-

dignd.

füc j GL m

: rc&t:fa/m: 73?;

2977 L;U . ciis fufficit 5^, vt fifacere ille non poffit, nibil vltra fo&iis p fi tanti fit opera, quanti damnum eft: plerumque ienim « z
Jaulas, .£ praeftet: an vero indem/hes eos praeftare debeat: et puto, | tantày eft induftria fotii, vt plus focietati conferat, quam pecu- LIciz pro Aoc,
d f--art ypraeftet: an ver s p p P (q p

omnimodo- eum teneri eius nomine, quem ipfe folüs admifit,
quia difficile eft negare, culpa ipfius admillum. $. r. Idem .
uderit, an commodum, quod propterZadnuH'um. focium accefz
äf,d compenfari cum damho, quod culpa praebuit, debeat: E&
ait, compenfandum. Quod non eft verum: Wl&!arcel&us

nia: item *^ fi folus nauiget, fi folus peregrinetur, pericu-^^42"^ ^^
lg* íubeat ífolus. $. 2. Arifto refert, Ca;Xïum 1'e'f'pondiiï'e,1-m*) dmtde,
focietatem talem. coiri non poffe, vt alter lucrum tantum, alter
damfium fentiret: et hanc focietatem leoniham folitumjappel- ] 24,
lare: et nos confentimus, talem focietatem nullam effe, vt al- sicey;'non -
ter lucrum fentiretzfalter vero nullum lucrum, fed damnum 4-— fev«, &..

libro f&&kto Digeftorum fcribit, fi feruus vnius ex fociis, focie-

tati a domino praepofitus, neglegenter veríatus fit, dominum

MT / ; : . D 310M :
E o erz,owmädwyï"m",,fogfietatïy qui praepofuéfit)praeftaturum : jnéc/ compenfandum

. . UP h] A
commodum, quod per feruum focietati accelfit, cum damiho:
et ita Diuum Marcum pronuntiaffe: nec polffe dicifocio, A n-
STINE/?? COMMODO, QVOD PER SERVVM " ACCES-
( 56
sIT, (s1) DAMÁNvM PRTUB 9. . |
XXIV. Inkwilibro XXXf ad Edi&um. Prawrfi
ambo fotii feruum alterius praepofuerint, non tenebitur domi-
nuseius 57 nomine, nifi dumtaxat de peculio: commune enim
periculum effe oportet, cum ambo eum praeponamus ?*.

XXV. PAvrvslibroVi.adSabinum. Now ons eam

rem minus ad periculum focii pertinet, quod neglegentiaäner—

iffet, quod ?? in plerisque aliis induftria eius foci(-ï;as io uif-
fet. Et hoc ex appellatione Imperator ** pronuntiauit.
XXVI. VrLPIANVS Ulbga-XXXI/ad—zEäi&am- E:r
1DEO, fi foCius quaedam neglégenter in focietate egiffet, in
plerisque autem focietatem auxiffet, non 'compänfatur com-
pendium cuüm neglegentia, vt Marcïgllg.g) libro fexto, ?* Dige-
ftorum fcripfit 9?. fecjer-o" VA — u5 oC,, -
XXVII. PaAvrvsibro VI. ad Sabinum. Omwwk aes
alienum, quod manente focietate contractum eft, de communi
foluendum eft: licet, pofteaquam focietas diftraCta eft, folu-
tum fit: igitur et fi füb condicione promiferat, et, diftracta
focietate, condicio exftitit, ex communi foluendum eft: ideo-
que fi interim focietas dirimatur, cautiones interponendae funt.

GEE. 43 Hal. ipfo. GER. 44 Taur. adfum Dfit, communicaVit. G s.
3 Hoceia quinzue codicibus, quos infpexi, abeft. BR. — Barb. Otob. Vart, I.

Treuif. Bynkersh;/ nec hábet Hal. GEB. Vide an huc conferri poffit obferua-
io criticorum, librarios nonnunquam duas le&iones coniunxiffe, vt forte alte-
cum horum fit ex . varià le&ione.. D V K. 46 aur. communicaVimus. G B.

it, et in margine addidit: alias totum. boc 'deefl. GE B. 48 Vulg. addit zilis.
K. 9 Hoc quam, ob fequens quam abundare cenfemus, BR. — Abett ap. Hal.
et a Barb. Otob. Vat. L. Treuif. BynkershIG EB. 50 Hal. quem. GEB. — 51
Vulg. eos. B R. 52, Gothofr. in nota: quem Florentina, in quo fallitur, fi
'Taurellio credimus, qui habet vt hic, q4i. GEB. ; :
"54 Hal. fafficiat. G&B. — 55 Vulg. focinmm abflinere, et in fine petit. BR. — 56
Gothofr. in nota: Aj nonpetis. Ego detra&to fi, legerem : acceffit. dammum pe-
ti5. Bynkersh. fV. Obf. 25. mauult? fi damnum metuis. BR. 57 Hal. eo.
GE B. 58 Gothofr. in nota: cum praepofuerint. Halo. Ex quo poffet con-
lici, voces intermedias ap. Hal. prorífus abeffe, cum tamen habeat: cwm. ambo
eum praepofuerint. GEB.. 59 Vulg. qu0. BR. Go Hal. et Vulg. inferunt
auda, Ett etiam Flor. ad marginem ita fuppletum, fed manu recentiflima, quod
Taur. neglexit. BR. Idem: auca agnofcunt Barb. Otob. Vat. L. S. Cruc. Tre-
uif. Bynkersh. L et II.. Ego tamen fenferim cum Taur. .c.um'antccedeqsf inda-
fivia mihi non fit cafus fextus nominis fubftantini, fed adiectiuum feminini ge-
neris: quod in plerisque aliis focietas eius fuiffet induflria, afïeoqqe proficua, aut
faltim ab omni negligentia aliena. G ER. 61 Hal. inferit Antomiuus. GER.

libro gg.ffgäggc;mg

^s 7:
P,.anä ta res fit: aut x :
obuenip *?: autfi a duobus feparatim emimus partes 9* eo- L^.

7 Verba haec finalid: id eff aget, et cetera vsque ad finem Hal. ftellulis inclu- -

53 Vulg. inferit faue, BR..-

fentiret; iniquiffimum enim genus focietatis eft, ex qua quis
damnum,non.etiam-lucrum fpetet.- ia
XXX. PAvLvsWUibro-VI.-ad-Sabinum- Mvcrivs
. decim. 7;* fcrib'it, nontpoffe'focietatem coiri, vt
aliam daitini, aliàin lucri partem focius ferat. Seruius in no-
fs ** Muciiait, nec ** poffe focietatem ita contrahi: ne-
que enim lucrum intellegitur 79, nifi ?? omni damího dedu-
&o : meque damhum, nifi omni lucro deducto: fed poteft eetri-
focie)tas utày vt eius lucri, quod 1'eligctï'übm in focietate fit, omni
damho deduttojpars alia feratur: et eius damlhi, quod fimili-
ter relinquatur, pars alia capiatur.
AXXXl. VrPrAwvs dibto XXX. ad Sabinum. VT
siT pro focio actio, focietatem intercedere oportet: nec enim
fufficit, rem effe communem, nifi focietas intercedít ?9. Com-
muniter autem res agi poteft etjdrh citra focietatem: vt 9*
puta cum non affeCtione focietatis incidimus in communio-
nem, vt euenit in re duobus legata: item fia 9? duobus fimul
hereditas vel donatio communiter nobis

rum, non focii faturi. |
XXXII. InEw llibroIL.ad Edi&tum. Naw cvx tra-
Catu habito *5 focietas coita eft, pro foCio actio eft: cum fine
traCctatu, in re ipía et negotio *9 communiter geftum vide-

tur. Levy CUI., Z v ol
AXXIII.

62 Hal. et Vulg. quznto. BR. —— 63 'Tanr. fcriDfit. GEB. — 64 Hal. fimus.
GEB. 65 Hal. deberet. — Vulg. quemadimodum quod praefens pure deberet. B R.
66 Hal. defenfum iri. GEB. 67 Hal. Paulus. GER. 68 Hal. focietatis.

| GEB. 69 Hal. et reliqui praefigunt et. B R. 7o Ap. Hal. caufa, abeft.
GEB. "71 Hal etVulg. waHam. BR. — 72'faur. valeVit. GEB. — 73 Vulg.
ldem. BR. . "74 Gothofr. in nota: Al pericula. Ita Taur. in margine, et ita

fa&tum Flor. fubantique. Solitus nempecorre&or reuerfus videtur. — Yta in fequen-
ti lege erat: oumi dammo dedu&a, pro deduélo. Vulg. pofterius fi eiicit. Hal.
vbique inferit: fi pericula folus fubeat. B R. — Periculum. Salmaf. Obf. Inr. Att. et.
Rom. c. V. p. 175. BYNK. ' 75 Vulg. lib. XIII. BR. 46 Hal. Seruius
eiiam in notis Mutii. GE B. 77 Hal. et Vulg. s;on. BR. 78 Hal. zntel-
ligi GEB. 79 Hal. nom. GEB. — 80 Flor. correctum eft ab ordinaria ma-
nuzntercedat, ct ita omnes. BR. Etiam Hal. GER. 81 Ap. Hal. vt, abeft.
G E D. 82 Ap. Hal. a, abeít. GEn. 83 Hal. obueniat. GEB. — 84 Ma-
lumus emimas, participes eo icet hic nihil mouerint vel editi vel fcripti,.
quorum fex confului, BRW Otob. Vat. III. S. Cruc, Treuif. Bynkersh. I.
immo et Il nec quicqua mouit Hal. GE z. Non video, quid hic difficulta-
tem parere poflit. — Participes, locum habere non poteft: nam qui. poteft mihi
parüceps effe, a quo rem emi? Exiftimo hanc effe fententiam: fi rem, quam '
duo pluresue habebant pro certis partibus, emamus ab illis. feparatim, fed non
ea mente, vt focii fimus. DVk. 85 Traclatu babito, eft, conuentione habi-
ta. Bafil. àzà evvawéceoc, et mox; fime traclatn Xwghe evyawécsue, — Vulg. ta-
men habet; contratiu babito, et mox: fime contradln. BR. 86 Vulg. iu ve

ipfa

.,, :

Jhy
Awl

* E [

DIGESTORVM LIB. XVIL TIT. II

XXXIII. InEeM libro-XXXL-57 ad Edictum; VT 1N
conductionibus publicorum 98, item in emptionibus: nam qui
nolunt ?? inter fe contendere, folent per nuntium ?? rem
emere in commune: quod a focietate longe remotum eft. Et
ideo, focietate fine tutoris auctoritate coita, pupillus non tene-
tur: attamen ?* communiter gefto tenetur.
XXXIV. Garv s llibe . Edi ncig
wj ( Qvtnvs cafibus, &guidtäagte ysmesin eam rem impenderit,
^ Tfiue fructus, mercedesue vniüs perceperit, vel deteriorem fe-

L] LJ

L1/5; quidem familiae hercefcendge ?? iudicio agitur, inter cete-
ros communi diuidundo. Inter eos quoque, quibus heredita-
rio iure communis res eft, pofle et ?^ communi diuidundo
agi. f&.w').(foz; d.
XXXV VrPIANVS libroXXX.adSabinum. Newo
poteft focietatem heredi fuo fic parére, vt ipfe heres focius fit.
Ín heredem autem foCii proponitur actio, vt bonam fidem

praeftet : Éactc

fa; [ft: a,

etiam culpam, quam is praeftaret, in cuius locum fucceffit, li-
cet fo&ius (non) ?* fit. x tl. !
XXXVII. PoxprowrvsllibroXHL adSabinum. Pra-
NE fi hic qui focis ?? heredes exftitemt ?", animum ini-
. emht focietatis in ea, hereditate, nouo confenfu, quod pottea
At gelferint ?9, efficitur ??, vt in pro focio aCtionefá deducatur.
XXXVIHI. PAvrvslüibro VI.adSabinum. Pmgo so-
.€10 arbiter profpicere debet cautionibusin futuro *?? datmfno,
vel lucro pendente 7
bus bonáe fidei iudi£iis ediftimauit: fiue generalia funt, veluti
pro focio, negotiorum geftorum ?, tutelae: fiue fpecialia 3,
veluti mandati, commodati, depofiti. | $. 1. Si tecum foCietas
mihi fit, et res ex focietate communes, quam impenfam in eas
fecero, quosue fructus ex i5 rebüs ceperis ^, vel pro focio,
vel communi diuidundo, me confecuturum: et altera/áctione
alteram tolli] Proculus ait. .42264:£. |
XXXIX. PowProurvs Uibro-XIIT-ad.Sabinum. Srz
FVNDVs mihi tecum communis fit, e£ in eum mortuum in-
tuleris, agam tecum pro focio. E LXHH.

z XL. IpEsM hb:e—þ)ä—ïä-
m . T* . 0C«5 - i .
cii, quamuis focius;non [eit, tàmen ea, quae gerdefun&um in-
choata 9. funt, per heredem explicari * debént: in quibus do-
lus eius admitti poteft. . *
XLEL VLPIANVSMGXX:W SIOQVIS
a focio poenam ftipulatus fit, pro focio non aget, fi tantundem
in póenggf ? fit, quantum '? eius interfuit. | 7f
XLII. InEw (lil SOO | Qvopnp f
ex /fipulatu eam confecutus fit, poftea pro focio agendo, hoc
minus accipiet, pgena ei in fortem imputata.
XLIIL Iprgw.ilbro-XXVHL—^—ad-Ediétum. — S1
AcTvM fit communi diuidundo, non tollitur pro focio actio,
quoniam pro focio et nominum (ationem habet, et adiudica-

^

? yroqez,,
. óv.

La;t/::zem tionem ** non admittit: fed fi poftea pro fociójagatur, hoc
£a |

ipfamegotium. — MWial inmargine: alias, ves ipfa et megotium. | Siquid mutandum
foret, praepofitionem m expungerem. BR. — 87 Hal. ljb. IIl. GEB. — 88 Bafil.
habent: in publicis condu&iónibus. BR. — 89Vulg. volunt. B. 9o Bafil. 3iz
uécov, peranedium. E R. — 9I Vulg.hicinferitde. BR. — 92 Hal. lib. III. GER.
95 Erat Flor. bercefceudis, vt nimium religiofus hic'Taur. videatur: nempe ae pro is
iam olim repofitum, cetera recentius, B R. — Hal. ercifeundae. GEB. — 94 Vulg.
poffet et, at Hal. poffe et, in potefj, conflauit. B. 95 ita Hal. et omnes
quoque codices, quorum hic quinque infpéxi. P R. — Barb. Otob. Var. I S. Cruc.
Bynkersh. I. immo et Il GER. . 96 Hal. focii. GER. 97 Hal. exflitermt.
GE B. 98 Hal. gefferuut. GE B. 99 Hal. efficietur. GEE. 100 Hal.
futurum, nec vehementer intercedo, modo fubiungatur comma. BR. . 1 Hal.
þende-nti. GER. ..2 Flor. aberat geflorum, adie&tum tamen ab ordinario cor-
re&ore, quod adeo Taur. vt per ellipfin intelligendum, ftellulis includere debue-
rat. Bk, — 3 Halin margine: alHas, peculiavia. G E B. — 4 Hal. perceperis. GE B.
5 Hal. ljj. XVI. GER. 6 Hal. iucobata, GER. Bafil. $. xAsgováuos
aA4007, beres implet. BR, 8 Hal. libj. XIX. GEB. 9. Hal. et Vulg. pee-

—

Ichi videtur, fi animo contrahend4e focietatis id actum fit, pro

cerit rem, non focietatis iudicio locus eft: fedinter coheredes

" XXXVI. Pavrvs libroVI. adSabinum. ET AcTI

ex ea focietate. Quod Sabinus in omni- !

£. : . , €ftm. d
| Jaciam, et|dolo maloJamouit: quia; Cum]?* fine dolo malo fe-

Henkres fo-|

299

. * . 71 VD . .
minus ex ea aCtione confequitur, Quam, ex prima aCtione con-

fecutus eft, — ($65; !
| XLIV. IpnEw/libro-XXXL ad Edictum.. Sxy wARGa-

niTAZL^ tibi vendendg/Medero, vt, (i ea»décem vehdidiffes, |
redderes mihi geeem, fi pluris, quod exceplit, tu haberes, mi- ï*,,*laf ;
[2oe£,
focio effe aCtionem: fi minus, praefcriptis verbis.
XLV. IpEM übf(;«XXXf—ad abinum- REr cow-
MvNis nomine cum focio furti agi poteft, fi per falla&iam,
doloue malo amouit, vel rem communem celandilJanimo[icon-
[tnektet *5: fed et.pro (o&io aCtione obftrictus eft: nec aítera
aCtio alteram tollét *^. Idemque ** in omnibus bonde fidei
iudiciis dicendum eft. :
$?. XLVIL Pavrvs ülibro Vl ad Sabinum. Jprxw eft
ä:]in colono, et in eo, qui negotia gerit, et qui mandatum no-
ftrum exfeguitur, et in tutore.] A. xv fuse: A: C EEH
XLVII. [VueraAxvsHibro2OXCX.-ad-Sabinum.] Srkp
sr ex caufa furtiua condixero, ceffabit *8 pro fo£io atio, nifi
l& |pluris.tea interhit. $. r. Si damnum in re communi fc-

Udæ E. 0

ra -

U. od usf — d
quww )ku/. JLQa

(4^vn. CO o* ]
*cius dedit, Aquilia teneri eum,-et Celfus, et Iulianus, et|Pom- s RE ïfä,,;æ
ponius feribunt. L4 fv/ejee"mots D ritpos DVbs Em EL d.
| XLVIHI. PAvrvs ibro-Vi-ad Sabinum. SE»p ni- :
chilo minus et pro fo£io tenetur, r
XLIX. VrPrANvslibr : SIi HoC
fa&to focietatem lXelit: fi verbi gratia negotiatorem feruum
vulnerauerit *?, vel occidit. 79. :
L. PAvrvs libro Ví. ad Sabinum. SEep AcTroNx
pro focfio confequitur, vt altera actione contentusjeffe debeat, -zä—,,,y,ä,»

quia vtraque actio ad rei perfecutionem refpicit: non, vt fur-
ti, ad péenam dumtaxat. !
! LIl. VrsiawvsUibro-XXX.adSabinum- MEn1TO
autem adiectum eft, ita demum furti aCtionem effe, fi perfal- — . T
&. fs.
U Wa/m

, x £,
LA4yee x L

.14(-'

cit, furti non tenetur: etíane plerumque credendum eft, eum,
qui partis dominus eft, iure potius fuoieet2? vti, quam furti
confilium inire. $.—& Etideo videbimus ??, an|Fauia ?^ te-
neatur? Etratio quidem facit, ne teneatur: verum, fi plagium
fecit, vel fuppreffit ^?, Fauia teneri; :24 -
IL Ipgw llibro-XXXL.-—ad Edictum. Cvw pvo-
Bvs vicinis fundus coniunctus ? venalis efïet,glter ex his
petit ^" ab altero, vt eum fundum emeret, ita vt ea pars, quae
fuo fundo iuncta eü'egübi cederetur: mox ipfe eum fundum,
ignorante vicino, emit. Quéeritur, an' aliquam actionem cum
eo vicinus habeat? Iulianus fcripfit, implicitam effe facti quáe- 3
ftionem: nam fi hoc folum actum eft ??, vt fündum Lucii Ti- — . !

tii vicinus emeret, et mecum communicaret, aduerfüg me, qui
emi, nullam actionem vicino competere: fi vero id actum eft,
vt quafi commune negotium gereretur, focietatis iudi&io te-
nebor, vt tibi, deducta parte, quam mandauegam, reliquas par-
tes praeftem.//^$. 1) Venitautem in hoc iudi£iimpro fotio bo-
nafides. $.a^ Vtrum ergo tantum dolum, an etiam culpam,
praeftare foïium oportegdt, quderitar? etCelíus librofeptimo ?.
-- Dige-
. jo Vulg. quanti. BR. . YI Hal. ljj. XXX. GER:
12 Hal. i. XIX. GEB. . 13 Bafil. sgorógaciv, quafi dicas: adpropriationem-
BR. I4 Vulg. margaritam, et mox vendendam, et rucfüs eam. BR. — 15 Hal-
coutreclanit. GE B. 16 Hal. tollit. GE B. 17 Hal. et Vulg. inferunt et-'
BR. 18 Taur. ceff[aVit. GE?. 19 Hal. vuluerauit. GER. 20 Vulg-
Occiderit. BR. — 21 Hal. cum enim, loco quia, cum. | Vulg. qui emim.B R. — 22
Flor. 23 re tenuiter deletum eft, dubium tamen an antique, an potius lineolis re-
centioribus antiquiores imitantibus. Inde tamen eft, quod Vulg. Nor. omnes
ifto re careant. Non ita fe res habet cum M$S. . E feptem enim duo illud ve
agnofcunt, nempe S. Cruc. et Otoba Treuif, habet per traiectionem : ;ure fuo
potius vti. Barb. peculiari fcriptura, iure potius fuo momine vti. BR. Abelt
ré, a Vat. L. III. et Bynkersh. L;fed II zure potzus fuo vti im vc. GEB. 23
Vulg. eideamus. BR. 'Faur. vídeVimus. GEB. 24 Vulg. Flauia. RR. — 25
Bafil. Zwevyev, abfícondit, celamit. B R. 26 Ap. Hal. comiuuihus, abcft. GEE.
272 Mal. petiit. GER. 28 Hal. fit, GE E. 29 Hal.et Vulg. hbro fexto.

?,4, quod praeftaret. BR.

Ggg x

300

/ieex , .. Digeftorum ita 39 fcripfit, focios inter fe dolum et culpam
| praeftare oportet ?*. Siinco&unda focietate, inquit,artem,ope-
ramue pollicitus eft alter, veluti cum pecus in commune pa-

J
fitlyrv Qu

CUPU Ícendum, autagrum politori ?? damus in commune qu&eren--
gutitetatere dis fruétibus, nimirum ibi etiam culpa praeftanda eft: pretium

a, , enim operge artis ?? eft velamentum ?*. — Quod fi, rei com-
J , €* **j :
: cumb,fl-bmg/f'*üm*—g)ï $. 3. Damäla, quae imprudentibus ?* accidunt, hoc eft, damfia
2 fatalia, focii non cogentar-?9 praeftare: ideoque fi pecus ie-
L—'exfe, ftimatum datum fit, et id latrocinio aut incendio perierit, com-
| mune damfum eít, fi nkhil dolo aut culpa acciderit eius, qui.
7"5*' — — geftimatum pecus accepgii.t 37: quod fi a furibus ?? fübreptum

£, eratnan - fit, proprium eius detrimentum eft: qui;( cuftodiam praeftare
jfé&, debuit, qui|aeftimatum accepit. Haec vera funt, et pro focio
mg("ïm;?ü—m) erit aCtio: fi modo , focietatis contrahendae caufa pafcenda da-
d ta funtzquamuis aeftimata. $. 4. Qmäggp. fagariam negotia-
. x "7 djonem 3? coierunt: alter ex hiS ad merces comparandas pro-
£ tX "6^ — fe&tus in latrones incidit, füuamque *? pecuniam perdidit: fer-

f&ex:ä«æïmwrä:äl,, äli eius vulnerati funt, resque pro ri.ag .eräi;ïit H gicit Iu!ianu?
amhum effe commune, ideoque actiórie pró focio danfhi par
tem dimidiam adgnofcere debere, tam »pecuniae, quam rerum
ceterarum, quas fecum non tuliflet focius, nifi ad merces com-
muni nomine comparandas proficifceretur: fed et fi quid in
medicos impenfüm eft) pro parte fofium adgnofcere debere,
, & 4 r re&iffime Iulianus probat: proinde et fi naufragio quid periit,
|L-Aeey f0 m non alias/merces, quam naui, foldrent aduehi, damnum
: ambo fentient: nam ficuti lucrum, ita dagxþum quoque com-
mune effe oportet, quod non culpa fotii contingit. $. 5.
Cum ** duo erant argentarii foCii, alter eorum aliquid fepa-
ratim qugefierat, et lucri fenferat: qugerebatur, an commune
effe lücrum oporteret ? Ef/ *^? Imperator Seuerus Flauig Fe-

fücex n « lon;

PILe
LJ 6t

| Ly x ifociéfas/ inita eft, quod quisque tamen focius non ex argenta-
F. ria ^^ cauía qufefiit, id ^^ ad communionem non pertinere
L. «x. explorati iuris eft. $. 6.üapm1anqs .quoque *? libro tertió
Refponforum*mie, fi fratres parentíum indiuifas hereditates
[:. . fs ideo retinuerunt, vt emolumentum/c damhium in his commu-
x/« ^ereY: . me fentirent, quod aliunde quaefierint, in commune non redi-

getur. $.7. Item]ex facto confuültum refpondiffe fe, ait libro-

iog ** refponforum, inter Flauium Victorem et Vellicum
Afianum *? placuerat, vt, locis emptis pecunia Victoris, mo--
numenta fierent opera et peritia Afiani: quibus diftractis, pe-
cuniam Victor cum certa quantitate reciperet, füuperfluum Atig-

d jes gt o p
nus acciperet, qui operayé in focietatem contulit: erit pro fo-

BR. 230 Áp. Hal. ita, abeft. GEB. — 31 Hal. et Vulg. oportere. BR. — 32
Gothofr. in nota: pollicitori. Haloand. Nouem MSS. habent Vulgatam polli-
citatori. Vat. L. habebat pollicitanti, Íed correctus eft^ ersh. I1I. Obf. 10.
vult vna litera detra&ta olitóri. BR. . Nouem illi: Vat. . (t dictum, II. IIL. IV.
Barb. Otob. S. Cruc. Tretif. Bynkersh. I. immo et Il. GEB. 33 -"Gothofr.
in nota: operae et artis./Hal. GEB. 34 Nos in nouem codicibus conftan-
ter velamentum, inueninius. lpfi tamen literarum traieQione peccatum exifti-
ynantes cum Arn. Ferrónj d Cuiaryum, Infl. eod. praeferimus lenamentum.
'gn. —idem funt Codi&WFggc fii; cum quibus etiam Hal. ha-
.bet: velamentum. GEB. : 535 Byhkersh. IL Obf. F. R. 10. mauulï legi: m
'prudentibus, quod in vnam vocem coaluerit, Prouocat ad fuum codicem, qui
pro zmprudentibus, habet zupr dent'Zï. lpfe octo confului, quorum quinque
habent zupraudeutibus, et BarD, Z prudontibus. Keliqui duo: Otob. etS. Cruc.
habent vt Flor. BR. — Quinque illi: Var. L. II. HHI. IV. Treuif. Sed et vterque
Bynkersh. vt Barb. — Van de W/ater 1. Obf. 7. fcriptum putat: emprudeutibus,
pro etiam prudentibus. — Ordinariam tamen le&ionem: zmpradentibus, quam et
Hal. habet, tuetur. Auéran. 11. Iuterpr. Iur. 26. GEB. 36 Hal cogmutur.
| GEB. 37 Àp. Hal. eius, qui aeffimatum pecus receperit, abíunt. GEmB. — 38
! Vide Aueran. 11. Interpr. Iur. 26. GER. 39 Hal, cominunionem, loco: ue-
gotiationem. GEB. — 4O Ap. Hal. fuamque, abeft. GEB. — 41 Ap. Hal. Cum,
abeít. GE I 42 Vulgo Et, abeft. BR. — 43 Hifce refcripti verbis in arche-
typo antilambda antiqua ad latus appi&a funt, vt vulgo folet, vbi dire&ta. alicu-
ius verba referuntur. Non male igitur 'Taur. dimidiatas lunulas, quas eorum
loco in margine collocat, hic quoque adhibuiffet, BR. — Haec me non intellige-

munil|fotius nocuit, magis admittit culpam. quoque venire. .

lici in haec verba refcripfit. *? Etiam fi maxime argentariae] |

fbenfi ?? funt.

OBIGESTORVM. LIB. XVIL TIT,. Il /«.

Z E2
gio aCtio. $. Sä Idem Papinianus eodetn libro ait, fi inter fra-
tres voluntariuni confortium initum fuerit, et ftipendia, cete-
L] * 6"1-'. . C d 9 * * L. * 75 ,
raque falaria in commuünie redigi iudicio focietatis: quamuis seemedtm.,
filius emancipatus haec &em cogatur conferre fratri, inquit; in Li$udoo,,
poteftate manenti: quia, dffi im poteftate maneret, praecipua.
ea haberet. $. 9. Idem|refpondit/ focietatem non poffe vitra & ^y.:)
mortem porrigi: ét ideo nec libertatem de füpremis *? iudi-
ciis conftringere quis poterit, vel cognatum vlteriorem proxi-
E. , à a L. '2"- H
mioribus praeferre. $..10. Idem ,refpondit, | foGius, qui cef-

fantis ceflantiumue portiones infulye reftituerit, quamuis aut
fortem cum certis vfuris ?? intra quattuor menfes,
opus refeCtum erit, recipere poteft, ?* exigendoque priuilegio H , m
vtetur, aut deinceps propriam rem habebit, poteft tamen pro
focio agere ad hoc, vt confequatur, quod fua intererat. Finge
äræügyinalle eum magis fuum confequi *7, quam dominium l|hec
infulde: Oratio enim Diui Marti idcirco quattuor menfibus fi-
nit certas vfüras, quia poft 59 quattuofjdominium dedit.
$. 1r. Si quif^^ focietatem ad emendum coierifft, deinde res
alterius dolo vel culpa empta non fit, pro foäio effe acétionem
conftat. Plane,fi condifio fit adie&ta, sx rxTRA 1LL.VvM
DIEM VENLZKET,?5, et dies fine culpa focii praeterierit, cef- , G.-norit
fabit aCtio pro foCio. $. 12. Item fi in communem riuum re- - "
ficiendum inpenfa 55 faCta fit, pro fo&io effe aCtionem ad re- ,'5*.
cïþex;gz 1dum ?? fumptum, Caffius fcripfit, $. 13. Item Mela :eyts, s.
Ícribit ??, fi vicini femipedes inter fe contulerunt 5?, vt ibi :
KGraticium/ ?? parietem inter félaedificarent adlonera vtriusque se seuXv usv
uftinenda, deinde aedificato pariete, alter in eum inmitti non | 2 vecr:
patiatur, pro focio agendum. Idemqgue 9*, et fi areamin com-
mune emerint, ne luminibus fuis officeretur, et alteri tradita [rust /-)
fit, nec prfeftet alteri, quod conuenit, pro fotio actionem effe. G. — —
$. I4. Si plures fint inter eosdem, focietates coitae, ad omnes.
focietates] fufficere hoc vnum iudicium conftat. $. 15. Si quis 114
ex fociüis propter focietatem profeCtus (it, veluti ad merces
,emendas, eos dumtaxat fumptus focietati imputabit, qui in eamee)
Viatica igitur, et meritoriorum, et ftabulorumyg£
iumentorum, carrulorum 9? vecturas, vel fui, vel farcinarum /fau
fuarem gratia, vel merciuïä recte imputabit 9*. $. 16. So-

Cium, vniuería in focietatoff conferre debere, Neratius ait, [fij 4
omnium bonorum focius fit: et ideo, fiueob iniuriam fibi fa-
Cam, vel ex lege Aquilia, fiue ipfius, fiue filii corpori nocitum
fit, conferre debere refpondit. $. 17. Ijjdem 9? ait, focium ,
omnium bonorum non cogi confegre, quae ex prohibitis cau- ! d /7/:62;**5
fis adquifierit. $. rg. Per contrarium quoque apud veteres ** ^^
[traCtatur $9, an fotius omnium bonorum, fi quidjób iniuria-

OL e»ïmn —— . j rum

re, lubens fateor. GE. 44 Hal. et Vulg. argeutariae. BR. — 45 Vulgo
id, abeít. B R. 46 Ap. Hal. quoque, abeft. GER. 47 Hal, lbro quarto.
G E B. 48 Flor. V non ita recenter in B mutata, vt nunc fit: Bellicum Afia-
"401, et reCte, ni fallor, occurrit enim id nomen in lapidibus. Hal. habet Hel-
licum. BR. 49 Flor. fuppremis. GEB. — 50 Gothofr. in nota: centefimis
víuris quidam legunt apud Accurfium. — Quod probat Noodtius 11. de Foen. et
Vfur. . 51 Hal. praefigitm, retento que. GEB. —— 52 Gothofr. in nota:
fuum non confequi. Hal, Sed debebat Gothofr. Hal. le&ionem dare integram :
fimge enzim. boc malle eum, fuun mon confequi, quam. G s. — Eft potius malle apud
Cornel. Nep. Cononu. j. Cicer. pro. Ligar. 2. Caton. im Ep. ad. Cicer. 1 g. ep. .
DVK.. 53 Hal inferit menfes. GEB. — 54 Hal. et Vulg. quis, et mox coz-
erit. BR. — 55 Hal. et Vulg. veuierit. BR. — 56 Taur. iNpenfa. GEBR. — 57
Hal. recuperandum. GEB. — 58 Haletiamhocloco: feripfit. GEB. — $9 Hal.
contulerint. GE R. 60 Craticins paries eft, qui, vt notat. Ruffardus, ligneis
cratibus, aut cannis in modum cratis confertis conítat. B R, 61 Hal. Item-
que. GEE. — 62 Pro zmpenfi, vel expenfi funt, nec repugnamus. — Poteft tamen
etiam 72, cum praecedenti a; confufum effe, vt in fequenti $. fuit: focimnver-
Ja, pro focium wuiuev[a. Vulg. Nor. ceterae: im eam vem inpenfe funt. fed. |
praeeuntibus MSS. nam e fex, quot vidi, quinque voculam: vem, g cunt, folus
Otob. u eam zmpenfi.BR. Mti quinque: Barb. Vat. . S. Crac. Treuif,. Byn-
kersh. L. immo et II. GE2. Mihi probabile videtur: impenfi fumt. peudere
Jumtus vel pecuniam in aliquam vem. nondum alibi reperi. DyK. 63 Vulg.
curriculorum. Bg. — Hal. et iumentorum et carrulorum.. GER. 64 Taur. zm-
putaVit. GEEB. —— 65 Hal. et Vulg. Idem. BR.

66 EHal. tradlabatur. GE n.

UE o

poftquam ^ pe ;äffwj j

JE i oeni. m

DIGESTORVM. LIB. XVIE . TIT. II

| ,,, Fum a&ioneri datminatus pra it£ ex communi confequa-
a. 4& eL, tu.r,.vt.prae&et? Et Atilicinus, Sabinus,[Caffius refponderunt,
^ fi iniuria iudicis daujjïatus fit, confecuturum : fi ob ntalefi&ium
: füuum, ipfum taàntum damhum fentire debere: cui congruit
b Lïw quod Seruium refpondiífe, (Aufidius 97 refert, fi fociiläfffö'ï
| rum $9 fuerint, deinde vnus, cum ad iudicium non adeffet,
" damhatus fit, non debere eum de communi id confequi, i ve-
" ro praefens iniuriam iudicis
dumfg/
LII. Inzw libro XOCX-—hd-Sabinm.— Qyonp autem
ex furto, vel-ex-alio malefi&io qu£efitum eft, in foäemtem non
oportere conferri palam eft: quia deli&ctorum turpis atque ^?
fdeda communio eft. Plane, fi in medium collata *9? fit ?*,
commune erit lucrum.
LIV. PowPoxrvsllibro-XIHE.—77-ad Sabinum.- Qvopn
enim ex maleficio contulerit *? focius, non algrer recipere de-
bet, quam fi damhatus fit. | :
LV.VrPiANvsllibroXXX.—*adSabinugr. Sr1 raGi-
'*vR ex hoc conuentus fuerit, qui maleficium admifit, id,
quod contulit, aut folum, aut cum poena auferfet *^: folum
auferyet *?, fi mihi proponas, infciente foCcio eum in focieta-
l Ejs rationem hoc contuliffe: quod fi fciente, etiam pVenam fo-
£ium adgno(cere oportet: «equum eft enim, vt cuius partici-
pauit ** lucrum, participet et daimnum.
LVL PaAvrvs ilibro-VE—d-Sabinum. Nrec ovic-
Af s QvAM intereft, vtrum manente focietate praeftiterik ob fur-
tum, an diffoluta ea. Idemque eft in omnibus turpibus actio-
.l)d:'?,, nibus: veluti iniuriarum, |vi bonorum raptorum, gærui coru-
pti, et fimilibus: et, in omnibus pgenis pecuniariis, quae ex
ublicis iudiciis acgidunt *?. |
LVII. VrrrANvs-libre-XXX.—ad- Sabinum. Nrec

PRAETERMITTENDVM eü'ce!.hþomponius ait, ita demum
PRAET

005
J ]

Ea

$o )127;)1;;

u J Nï;-
Tuyty.

iE

l elaa,
. ræ/,fak/?ef"- i : E : :
ul2 hoc elfe verum, fi honeftge et licitde rei focietas coita fit: [ce-
: Á- — terum, fi maleficiifocietas coita fit,]conftat, nullam effe focie-
L H * a 2,1 L 7* 3—
d. f, tatem. Generaliter enim traditur, rerüm inhoneftarum rullam

[ d : effé fociefatem. : :
- LVIII. Inew Aibro XXX3eed Edi&um, |S1 rp, quod
) ,an
ro focio agere poffit? 'T'ractatum ?? itaj?*
libro fe n Digeftorum, adægi&glaäj Cornelii Felicis: cum
tres equos haberes, et ego vnum, focietatem coimus ??, vt
It7A74 mihi redderes. Si igitur ante venditionemtiequus meus mor-
LX tuus fit, non putare|fe Celfus ait, focietatem manere, nec ex

Mi«

quïsjsin focietategi contulit, exftinctum fit, videndum Z
ci eft apud Celfum
s il accepto equo meo, quadrigam venderes, et ex pretio quartam

pretio equorum tuorum partem deberi: fffn enim habendde
quadrighe, fed vendendae coitam focietatem: ceterum Md

id aCctum 9^ dicatur, vt quadriga fieret, eaque communicare-
tur, tuque in ea tres partes haberes, ego quartam, non dubie
adhuc focii fumus.
contuliffemus ad mercem emendam, et mea pecunia perillet,

67 Hal.Ofüins. GEs. —— 68 Hal.et Vulg. inferunt: omminm. BR. 69 Taur.

aDque. GER. 4o Vulg. collatum. BR. 71 Hal. fint, a qua le&ione mi-
nime alienus fum. BR. 72 Hal. PAVLV'S lib. VI. GEB. 73 Hal. cou-
tulit. GEB. 74 Hal. POMPONIV'S lit. XIII. GEB. 725 Malim hic

et proxime auferét. — Barb. et $. Crue. auferet, mox: auferret. — Treuif. anfer-
j? ret, mox: auferti,. Otob. et Bynkersh.]|vt Flor. gR. — Nempe T. at 1. bis nufe,-
vet. MHal auferet. GEB. 76 Ap. EHal. folum anferret, abíunt. GEB. — 77
3 Hal. participauevit. GE B. — '/8 Vulg. accedumt. BR. — "79 Hal. addit eff. GER.
. [| 80 Hal, inferit id. G EB. 81 Vulg. ztáque. B R. 82 Hal. coiuimus, et ita
' || MSS. nifi quod BynkershThabeat, vt Flor. 8zR. — Nempe L at Il coinimus wt
| et Barb. Otob. Vat. I. S.'Cruc. 'Treuif,verum Hal. vt Flor. nempe cozmus. GEB.
( $3 Flor. hodienum eíft; ceterz. — Ant. Auguftin. I7. Emend. 2. coniicit legendum:
ceteroqui. B R. 84 Hal. acli. GEB. 85Vulg, Idei. BR. 86 Flor. te-
K nuiter et proin antique, vt videtur z deleta eft. B &. Hal. quoque habet: z*

focietate duratum fit. G E B. 87 Taur. fcriBfit. GEB. 88 Erat in Pand.
Flor. initiumenbiscontrattibus fuperícriptis recentius paulo zm Zu, vt fa&um fit :
Huius emendationis dimidiam tantum deliba-

initium enim in bis contraclibus.
^ Lj * * LJ .
Sed et omnes tam fcripti quam editi ita ha-

uit Taur, nos integram malumus.

paffus fit, de communi farcien-

ius damfhi ceperit ?*, a

$. r. Item ** Celfus tractat, fi pecuniam |

H

ha

3o1

cui perierit ea? Et ait, fi poft collationem euenit, vt pecuníia
periret, quod non fieret, nifi focietas coita eífet, vtrique per-
ire: vtputa fi pecunia, cum peregre portaretur ad mercem
emendam, periit: fi vero ante collationem, pofteaquam eam
deftinaffes, tunc periérit, nihil eo nomine confequeris, inquif,
quia non focietati perii, $. 2. Si filiusfamilias focietatem
colerit, deinde emancipatus a patre fuerit, apuä Iulianum
quderitur, an eadem focietas duret? an vero alia fit, fi forte
poft emancipationem in focietat?-s6 duratum eft?2 lulianus
fcripfit 37 libro, qtftodecimo Digeftorum, eandem focieta-

4«

fï;-'/tm L.
a frnp 7& Ro

E L * h2 » . Lj 9 * n
tem durare: initium enmimrji his contractibus infpiciendumj£/^

duabus autem actionibus agendum effe, vna aduerfus patrem,
altera aduerfus filium: cum patre, de eo, cuius diesatiteeeman-

tionem focietas durauit, nkhil praeftare patrem oportet 9?:
cum filio autem, de vtroque tempore, id eft, de tota focieta-
te: nam et fi quid, inquit, focius filii, poft emancipationem
filii, dolo fecerit, eius, non patri, fed filio actio danda eft.
$. 3. Si feruus meus focietatem cum Titio coierit, et aliena-
tus in eadem permanferit, poteft dici, alienatione ferui et prio-
rem focietatem finitam, et ex integro alteram inchoatam ??;
atque ideo &t mihi, iét) emptori, aCtionem pro fo£io competere ?
item tam aduerfus me, quam aduerfus eniptorgm 91| ex hits
caufis, quae ante alienationem inciderunt, dandam a€tionem :
ex reliquis, ?* aduerfus emptorem folum.
LIX. PowPoNrvs tibroXXL inum
morte fo&ii foluitur focietas, vt nec ab initio pacifci poä'uïïg
vt heres etiam ?? fuccedat focietati. Haec ita ?* in priug:.
tis focietatibus.ajt. ?? In|focietate ve&tigalium nihilo minus
manet focietas, et M poft mortem alicuius: fed ita demum,
fi pars defunéti ad perfonam heredis eius adfcripta fit, vt he-

tipationem celfit: nam eius temporis, quo poft emancipa-

-T

n geed

d,L a.D orI« 7É

redi quoque conferrloporteat: quodjipfumjex caufa aeftiman- /Ua[/ latex 'e, .

dum eft. Quid enim, fi is mortuus fit, propter cuius operam
maxime focietas coita fit? aut fine quo focietas adminiftrari
non poffit? $. r. Quod in alea aut. ? adulterio perdidgfit
focius, ex medio non eft laturus: fi quid vero dolo noftro fo-
nobis. repetat ??.

LX. Ip&w llibro.
quiin eo, quod ex focietate lucri faceret *, reddendo moram
adhibuit, cum ea ^ pecunia ipfe víus fit, vfüras quoque eum 3
praeftare debere, Labeo ait; fed * non quafi vfüras, fed quod
foéii interfit, moram eum non adhibüitle: fed fi aut vfus ea
pecunia non fit, aut|moram non fecéfit, contra effe. ]tem
poft mortem focii nullam talem aeftimationem ex facto heredis
faciendam;;ä]uia morte focii dirimatur ? focietas./«$. 1j So-
cius, cum refifteret communibus feruis * venalibus ad fügam
erumpentibus, . vulneratus eft: impenfam, quam in curando
fe fecerit, non (conffecuturum pro focio aCtione, Labeo ait: quia
id non in focietate)xi, quamuis propter focietatem, inpenfum *

fit, ficuti fi 9 propter focietatem eum heredem quis inftituere
prop q |

defiffet,

bent. BR. EFtiam Hal. et quod ad iftos attinet, Barb. Otob. S. Cruc. Bynkersh.
L et II Mihi tamen iftis emendationibus et fupplementis nihil opus cffe vi-
detur, fi malis primam fcripturam Florentinam Taurelliano more legere: Imi-
tium En bis contractibus. GE R. 89 Hal. oportere. GEB. 90 Hial. inco-
batam. GEB.. 91 Ap. Hal. quam adueríus emptovem, abífunt, G E B. 92
Hal. dandam a&lionem, quam ex veliquis aduevíus. GEB. — 93 Ap. Hal. etiau,
abeft. GE B. 94 Ap. Hal. ;ta, abeft. GEB. 95 Argute Vulg. foczetati-
bus. at in focietate, ex Hal. et ceteri comprobarunt. RR. ^ 96 Hial. etiam, lo-
cOo: et. GEB. 97 Hal. vel, loco: aut. GE B. 98 Hal. cepit. GER. 99
Flor. fubantique a in e mutata, quod praeferimus, et habent oinnes. BR. Etiam
Hal. GER. 100 Pulcherrime h. l. explicat Noodt. de Foem. et Vfar. lib. I.
c, f. et lzb. III. c. 6. &n. I Vulg. Iucrifecerit. 8R. Adde Noodt. JI. Obf.
17. pro lucrz faceret, transpofita vna litera non male legeretur: ]ncyi fecerat,
BYNK. 2 Gothofr. in nota: aut cumi ea Cuiac. XIII. Obf. 15. quod pro-
bat Noodt. 1L Obf. 17. et de Foen. et Vfur. lib. I.c. $. GEB. — 3 Ap. Hal.
eum, abeft. G EB. 4 Vulgo fed, abeít. g. 5 Hal. dirimitur. GEB. — 6
Ap. Hal. feruis, abet. GEW 7 Taur. iNpenfuim. GE B. 8 Gothofr, in

(igg 2 nota;

ÁOnq

XIlL-ad.Sabinum. SocryM 997*

J.ec, M auue,

X Mif

E144.

AL o

n ob

4
A. A: /xäfv

.a FC
m'l:m«)—wmi £

[ CU Énvm itereft.

TIS

f&-/n-o 'Qum 4 b

:,JJE Vnt

u LE C E
JLWMWWC

'eft. Sed &i hic fideiuffor,

302

defiffet, aft legatum praetermififfet ?, aut patrïmohium fuum

neglegentius adminiftraffet: nam nec compendium, quod pro-

pter focietatem |eijcontigiffet, veniret in medium, veluti fi pro-
pter focietatem heres fuiffet inftitutus, aut quid ei donatum
eífet.

$iC juro Va o, o

LXL VrrraAxvsüibro XXXÉadEdidum. Sxcvw-
pnvM Iulianum tamen, et quod medicis pro fe datum eft, re-

cipere poteft. .Quod *9jverum eft.

LXIL PowProurivsilibro-XlIL-adSabinum. Sr Tr-
TIVvs;j um quo mihi focietas erat, decefferit, egoque, cum/
putarem Titii hereditatem ad Seium pertinere, communiter
cum eo res vendiderim, et partem pecuniae ex vendikione re-
da&;(e ego, partem Seius abftulerit, te, qui reuera Titio heres
es, partem ad ** me redactae pecuniae focietatis 1udicio non
confecuturum, Neratio et Áriftoni placebat: quia mede dutm-
taxat partis pretia percepiffem: nequeijinterefley vtrum per fe
partes meas vendidiflem, an communiter cum eo, qui reliquas
partes ad fe pertinere diceret: alioquin Buenturum, vt etiffrá fi
duo fotii rem vendiderint, vnusquisque *^ quod ad fe perue-
nerit, partem alteri focietatis iudicio praeftare *? debeat: fed
nec te ex parte, quam hereditatis petitione forte a Seio con-
fecuturus fis, quicquam mihi praeftare debere: quia quod ad

Seium peruenerit, tuarum partium pretium *^ fit: nec ad me,

habentem meum, quicquam ex eo redire debeat. |
LXIII. VrerAwvs libo XXXI. ad-Edictum. |Vx-
RVM left quodfz abinq,,videtur,oetiam 33 non vniuerforum
bonorum foéiijfung '5, fed vnius réi, attatén in id, quod fa-
cere poffunt **, quodue dolo malo fecerint *5, quo minus
pofünt, condeníhari oportere: hoc enim fümmam rationem
habet, cum focietas ius quodammodo fraternitatis. in fe ha-
beat. $. r. Videndum eft, an et fideiuffori focii id praeftari
debeat? an vero perfonale benefi&ium fit? Quod magis verum
: er foCii, iudicium fufce-
perit, proderit fibi: namque Iulianus libro gggrfodecimgg ts
Digeftorum fcripüit ?9, defenfgrem focii in id, quod foécius fa-
cere poteft, condemhari oportete/ Idemque et in patroni de-
fenforg/áccipere ^* debereait.. Et vtique idem erit in vni-
uerfis, qui in id, quod facere' poflunt, conueniuntur.(? $. 2)
Patri autem vel domino focii, fi iuffu eorum focietas contra-
€a fit, non effe hanc exceptionem dandam, quia nec heredi
focii, ceterisque/fuüccefforibus hoc praeftabitur: quia nec ce-
terorum heredibus;] fuccefforibusue, quos! in id, jqiiod/ facere
poffunt, conuenimus, idéyà ^* praeftatur. $. 3. 1d, quod fa-
cere focius poteft, quemadmodum iseftimandum fit? Et pla-
cuit, non debere deduci 4es alienum, quod debetur a focio.
1ta et Marcellus libroféptimo ?? Digeftorum fcripfit ?^: nifi
forte, inquif, ex ipfa focietate debeatur. $. 4. Item videndum,
an cautio veniat in hoc iudicium eius, quod facere fo&ius non
poffit, ^5 fcilicet niida promii;üo ? Quod magis dicendum ar-
bitror. , $. 5. Si, cum tres focii effent, egerit cum vno ex fo-
ciis focius, et partem fuam integram fit confequtus, deinde
alius focius cum éodem agat, et|partem confequi integram non
poterit, quia facere folidum non poteft, an hic ?5, qui ?^* mi-

9 Flor. praetermiffiffet. G 8. 10 Hal.
I2, Hal. et Vulg, inferunt
13 Ap. Hsl praeflavi eft,

nota: ficuti nec fi. Hal. GER.
inferit et, GEB. IÍ Hal. et Vulg. a me. BR. -
eius, quod malim, cum fubaudiri durius fit. Bm.
mendo, vt opinor, typographi. GEB. -
15 Vulg. inferit et. BR. .. I6 Hal. fimt, GEB. 17 Graeci péxpic vel Zue
&umopínue, vsque ad copiam. BR. — — 18 Hal. fecerumt. GEB. I9 Vulg. lib.
IV. Hal libro feptimo. BR. 20 laur. feriBfit. YXial fcvibit. GEB. — 21
Hal. et Vulg. accipi, nec video, qui Florentina defendi poffit. BR. — 22, Vulg.
id. BR. 23 Vulg. lib. VI. ER. 24 Taur. fcriBfit. ial. fcribit. GE B.
25 Hal. et Vulg. praefigunt a, in quod ipfe procliuis fum. BR. —— 26 Vulg.
anis. BR, 27 Flor. initio fuit aubicmibnus, quafi voluiffet smibi fÍcribere.
T) qui, quod exciderat, ab extraordinaria manu fubantique repofitum eft. B.
28 Hal. inferit et, fequentibus z4 ef?, omiffis. GEB. — 29 Hal. exaeqnuatur, for-
te errore typorum. GEB. 50 kHal. poffe quisque. GEB. 51 Hal. culpa

DIGESTORVM .LIB. XVII.

. heredem quoque fo€

aé€tione.

Jideo ^5 dicCtatum eft, vt focietas diftrahatur, renuntiatàtn, fo-

14 Ap. Hal. pretiwum, abeft. GEB.-

TAT AL

nus confecutus eft, cum eo agere poffit, qui folidum accepit,
ad communicandas partes ?? inter eos, id eft exfequandas,
quafi iniquum fit, ex eadem focietate, alium plus, alium minus
confequi ? Sed magis eft, Y pro fotio aCtione"confequi poffit,
vt vtriusque portio exdequétur ??: quae fententia habet 4e- &xya&üw?)
quitatem. $. 6. Tempus autem fpectamus, quantum facere"*7^*7 .
focius poffit, rei iudicandae. $. 7. Hoc quoque facere quis
poffe 39 videtur, quod dolo fecit, quo minus poffit: nec enim &»)
dequum eft, dolum füuum quemquam releuare.
teris, qui in id, quod facere poffunt, conueniuntur, accipien-
dum eft. Si tamen non dolo, fed culpa füa, facere poffe 3*
defiit, dicendum eft, condemhari eum non debere. $. 8. In«^'c.^-

cii pro fotjo a&io competit, quamuis herds «t &.

ïäcxus non fit: licet;ériim focius non fit, attamen emolumenti

fücceffor eft: et circa focietates ve&igaligtm, ceterorumqueidem :
obferuamus, vt heres focius ?^ non fitynifi fueritiadícitus ?3: ('ä"g',lfm&,f*
f€ : : ; * Es : TA
verumtamen ?* omne emolumentum focietatis ad eum perti- 5ere--

neat, fimili modo et damhum adgnofcat, quod contijgit, fiue/^^ "^5.
adhuc viuo focio vectigalis *5, fiue poftea. Quod non fimi-
liter in voluntaria focietate obferuatur. $. 9. Si feruo com-

muni legatum fine libertate vnus ex dominis reliqui£, hoc ad

folum foCium pertinet. n tamen pro focio iudicio commu- — .
nicar,fï debeat cum heredefoäii, quderitur? Et ait Iulianusl-.l[.]
Sextum Pomponium ?* referre Sabinum refpondentem 937,) w3
non communicari: et poffe hanc fententiam defendi, lulianus ^ ?Zfe-

ait: non enim propter communionem hoc adquifitum eft, fed ..

ob füam partem :[nec oportet ?? id communicari, quod quis l'ää/ r*ïf«)m&e,&

qeec

non propter focietatem, fed propter fuam partem adquifierit.)
$. ro. Societas foluitur ex gägqnis, ex rebus, ex voluntate,jex
Ideoque fiue honimes, fiue res, fiue voluntas, fiue ^
aCtio interierit, diftraki videtur focietas. Intereunt autem ho-
minesiquidem/maxima aut media capitis déminutione, aut mor- !^ «j

$tCf»ro: : 5 AT i*
te. $. Res vero, cum aut nulle relinquantur 40,,332:.0011(11-510-

nem mutauerint: neque-enim ^** eius rei, quae aáni nulla fit, nf of

quisquam focius eft: neque eius, quae confecrata, publicataue
fit. Voluntate diftraMitur focietas, renuntiatione.
5 LXIV. CarZisTRATvsllibrol.Qufeftionum. ITA-
QvE *? cum feparatim *? fo£ii agere cdeperint, et vnusquis-
que eorum fibi negotietur, fine dubio ius foCietatis diffol- -
uitur ^5. | - -
LXV. PAvrvs!lbro-XXXIL-ad-Edictum. AcTro-
NE diftrahitur, cumaut ftipulatione, autiudicio mutata fit cau-
fa focietatis. Proculus enim ait, hoc ipfo, quod iudicipm sepe: o 6

f:ietameftg,/: fiue tótorum bonorum, fiue vnius rei focietas coita
fit. $. r. Item bonis a creditoribus venditis vnius fo£ii, di-
ftrahi focietatem Labeo ait. $. 2. Si in rem ceftam emendam
conducendamue coita fit focietas, tunc etiam poft alicuius

mortem quigquid lucri detrimentiue factum fit, commune effe
-Labeo ait.
eft, fi omnes diffentiunt *9*. Quid ergo, fi vnus renuntiet?

$. 3.,Diximus, diffenfu folui focietatem: hoc ita

Caffius fcripfit ^*, eum, qui renuntiauerit focietati, a fe qui-
dem liberare focios fuos, fe autem ab illis non liberare. Quod
: vtique

fna, vt facere poffet. acute. BR. — 32, Hal. vt licet baeres focius mon fit. — Vulg.
vt baeres focii focius mon fit, cui fanent Bafil. BR. — 33 Hal. adferiptus. Vulg.
acCitus. B R. 34 Hal. inferit etiam. GER. 35 Hal. fiue quod viuo adbüc
focio ve&igalis coutigit. GX , 36 Vulg. Iulianus libro fexto Pomponuium ve-
ferre. — Hal. Iulianus Sextum Paedium veferve, forte quod Iulianus Pomponio an-
tiquior videtur. Sed Flor. afferit Menagius 44zoem. Iur. Ciw. c, 20. BR. — Ha-
bet tamen et Hal. in margine: alias, Pomponium. GER. 37 Vulg. refpon-
diffe. B R. 38 Hal. oportere. GER. 39 Hal. quisque. GER. 40 Hal.
relinquuntur, et mox : mutauerunt. GBB. 41 Ap. Hal. euzm, abeft. GER,
42 Hal. fta quoque. GEB. — 43 Bafil. i!aZévruc, prinatim, feorfim. B. 44 | ^
Hal. et Vulg, foluitur. BR. 45 Hal. ita, loco ideo. "Vt Florentiae eft, ita | |/
Otob. Vat. I. S. Cruc. Treuif. Bynkersh. I et I In Barb. in fequenti: diclatum,
literae ta videntur expun&tae. GEm. — 46 Hal. diffentiant. GEB. — 47 Hal.

!

Quod et in ce- Jexi As

4 7'"'6'Imm * ;

li,
]

J

p
'wr;mum,

DIGESTORVM LIB. XVIL TIT. II

vtique obferuandum eft, fi dolo malo renuntia& facta. fit ^*,
veluti fi, cum omnium bonorum focietatem iniffemus, deinde
cum obueniffet vni hereditas, propter hoc renuntiauit: ideo-
quefiquidem|^? damhum attuléyit ?9 hereditas, hoc ad eum,
qui renuntiauit, pertinebit: commodum autem communicare
cogetur actione pro focio. . Quod fi quid poft renuntiationem
adquifierit, non' eritcommunicandum: quia nec dolus admif-
fus eft in eo. $. 4. Item, fi focietatem ineamus ad aliquam
4., rememendam, deinde ?* folus volueris eam emere, ideoque ??
renuntiaueris focietati, vt folus emeres, teneberis, quafïti in-
tereít mea: fed fi ideo renuntiaueris, quia emptio tibi difpli-
cebat, nonteneberis, quamuis ego emero: (quiajhic nulla t"x?äüs

eft: eaque et Iuliano placent. $. 5. Labeo autem pofterio-
rum libris;fcripfit 53, fi renuntiauerit focietati vnus ex fociis
eo tempore, quo interfuit fo&ii non dirimi focietatem, com-
mittere eum in pro fotio aCtionggZ*: nam fi emimus manci-
pia, inita focietate, deinde renunties mihi eo tempore, quo
vendere mancipia non expedit, hoc cafu, quia deteriorem cau-
fata meam facis, teneri te pro foCió iudicio. Procqluäïïoc àta
verum effe, (fi) *5 focietatis non interfit dirimi foCietatem ?^:
E 7 4. (femper enim non id, quod priuatim intereft vnius ex fociis,

exutereet feruari folet, fed quod focietati expedit: haec ita accipienda
[:raeceer^t^ Cant, fj nkhil de hoc in coäumïäb focietate conuenit. |
coam., qui focietatem]in| tempus [coit ?*, -eaee ante tempus renun-
fümlf*/*'*f;.,tiando, focium a fe, non fe a fotio liberat.

$. 6. Item

Itaque; fi quid

. £, compendii gggtea fa&u.nägr:ït, eius partem 13911 en *^:-ae fi
| lw&jmhddpendmm 4aeque praeftabit portionem, nifi renuntiatio ex
L^ neceffitate quadam facta fit. — Quod fi tempus finitum eft, li-
P-- berum eft recedere: quiafine dolo malo 5? id fiat. $. 7. Re-

nuntiare focietati etiam per alios poffumus: et ideo dictum
eít, ? procuratorem quoque poffe renuntiare ?* focietati.
Sed vtrum de eo dictum fit, cui omnium bonorum adminiftra-
tio conceffa eft, an de eo, cui hoc ipfum nominatim manda-
tum eft, videamus? an vero per vtrumque reéte renuntietur ?
ficjro ^j ; Quod eft verius, nifi(fi; ^? prohibuerit eum dominus fpeciali-
u . ter renuntiare., $. 8. Item fcriptum eft, polfe, procuratori
sceyiro ja-., quoque meo focium meum renuntiare: .ggg.iSenäs apud Al-
i fenum ità notàt, effe in poteftate domini, cum procuratori eius
renuntiatum elt, an velit ratam habere renuntiationem *rigitur
is, cuius procuratori reauntiatum eft, liberatus effe videbitur:
jf.L) an(autem|ipfe quoque, (qui ) ** renuntiauit procuratori, li-
;icx3-3o, beretur, in poteftate eius erit: quemadmodum . diximus inieo,
FE 4 quifotio renuntiat. $. 9. Morte vnius :/5^ focietas diffolui-
tur, 'Sïfü confenfü omnium coita fit, plures vero fuperünzt: nifi
in co&unda focietate aliter conuenerit 55, nec heres focii fuc-
cedit: fed quod ex re communi poftea quaefitum eft, item 9^
dolus et culpa in eo, quod ex ante geíto pendet, tam ab he-
rede, quam heredi, praeftandum eft **.
ius rei focietas 99 fit, et finis negotio impofitus, finitur fo-
&» cietas: quod fi,integris omnibus manentibus, alter decefle-
rit, deinde tunc fequatur res, de qua focietatem coierunt, tunc
eadem diftinCtione vtemur, quajin mandato: vt fi quidem igno-

48 Hal. eff. GEB. 49 Hal. et Vulg. fi quod. BR. — 50
51 Hal. inferit cum. GEB. 52 Ap. Hal. que,
abeft. GEB. — .53 Taur. EbriScriBfit. GEB. 54 Gothofr. in nota: actio-
nem. Hal. Immo Florentiae z fübantique fuperfcripta. BR. 55 Flor. poft
effe, recentius fuperadditum : at fi. Sed pofteriore Taur. contentus hïxt,
quin immo perinde habuit ac fi non faperfcriptum effet. — Vulg. Proculus ait, boc
ita verum efl, fi. Hal. 'Taurellio praeiuit. BR. — Taur. pro non faperícripto ha-
buiffe videtur, quia parenthefi vfus eft, quibus fuppleta ad fentum indicare. vo-
lut. GEB. . 56 Hal. /i focietatis iuterfit nou dirimi focietatem. GEB. — 57
kial. cozit. GE B. 58 Hal. et Vulg. feret. BR. 59 Ap. Hal. et Vulgo
qmalo,abeft. BR. — 60 Hal. et Vulg. praefigunt per. BR. — 61 Hal. et Vulg.
venuntiavi. BR. 62, Ap. Hal. et Vulg. fj abeft, BR. 65 Etiam hoc qu,
'Jaur. parentheü inclufit, cum tamen Flor. genuini corre&oris manu additum vi-
deatur. BR, — 64 Vulg. inferit focz. BR. — 65 Hal. comuenermt. G EB. 66
Hal. inferit yt, adie&tis poft culpa, duobus pundis, GER. — 67 Vulg. praeftan-

urk

fcribit. GES.
Hal attulit. GEB.

$. 1o. Item fi alicu-

da funt. B R.

303

ta $? fuerit mors alterius, valeat focietas: fi nota, non va-
leat. $. rr. Societas quemadmodum ad heredes focii non
tranfit, ita nec ad adrogatorem: ne alioquin inuitus quis fo-
cius efficiatur, cui non vult 7?: ipfe autem adrogatus fofius
permanet, nam etfi filiusfamilias emancipatus fuerit permäne-
bit fo&ius. $. 12. Publicatione quoque diftrahi foci,etate&ï di-
ximus, quod ** yfidetu fpeCtaread vniuerforum bonorum pu-
blicationem, fi focii bona *^ publicentur: nam, cum in eius
locum aliusïfuccedat, pro mortuo habetur. $. 13. Si poft di-
fïra&atm foCcietatem aliqui$ "? in rem communem impende-
rit fo&ius, aCtione pro fotio id non confequitur: quia non eft
verum, pro focio communiterue, id geítum effe: fed|commu-
ni diuidundo iudifio huius quoque rei ratio habebitur: nam
etfi diftra&ta effet *^ foCietas, nihilo minus diuifio rerum fa-
pereft. $. r4. Si communis pecunia penes aliquem fociorum
fit, et alicuif$ *? fociorum quid abfit, cum eo folo agendum,
penes quem ea pecunia fit: qua deduéta, de reliquo, quod cui-
que debeatur, omnes agere poffunt. . $. 15. Nonnumquam ne-
ceffarium eftjét/manente focietate agi pro focio, veluti cum

focietas veCtigalium caufa coita eft: propterque varios con-

tractus neutri expediat ?^ recedere a focietate, nec refeffur
in medium, quod ** ad alterum peruenerit. $. 16. Si vnus
ex fociis maritus fit, et diftrahatur lfofjäfïä/manentglx/natrimo-
nio, dotem maritus praecipere debet, quia apud eum effé d&
bet, quionera fuftinet. Quod fi iam diffoluto matrimonio fo-

J 2et o

Cietas diftrahatur, eadem die recipienda eft dos, qua et folui

debet.
LXVI. GarvslibroX. adEäi&mn—pææi—nciale. Qvo»

fi eo tempore, quo diuiditur ?? fo,g(ïetas, in ea caufa dos fit,
vt certum fit, eam, vel partem eius reddi non oportere, diui-
dere eam inter focios iudex debet, - X :
igXVg.[B-A'y;VSWW SI vNVS
ex fociis rein communem vendiderit confenfü fociorum, pre-
tium diuidi debet ita, vt ei caueatur, indemfhhem eum futurum.
Quod fi iam damhum paffus eft, hoc ei praeftabitur: fed fi pre-
tium communicatum fit fine cautione, et aliquid praeftiterit
is, qui vendidit, an, fl non omnes focii foluendo fint, quod a
quibusdam feruari non poteft, a ceteris debeatiferre *? ? Sed
Proculus putat, hoc ad ceterorum/onus pertinere, («;uod ab ali-
quibus feruari non poteft: ratione[rue.j? defendi poffe j quo-
niam foCietas cum contrahitur, tam, lücri, quam daníhi com-
muhio initur.; $. r. Si vnus ex foCiis, qui non totorum bo-
norum fogmgfläzgy $1T, communem pecuniam ff/enerauergg, vfu-
rasque perceperit, ita demum vfuras partiri debet, fi focieta-
tis/nomine fdeneraugyit: nam fi füo nomine, quoniam fortis
periculum ad eum pertinuerit, vfüras ipfum jretinere oportet.
$. 2. Si quid vnus ex foGiis neceffario de fuo impenditlfn com-
muni negotio 9?, iudicio fo&ietatis j feruabit 53. et vfüras, fi

/(:Z(m'l.;ooc .

Z;(;:.V.

: /7 "— RL
l. —
./"eM

forte mutuatus fub vfuris, dedit: fed et fi fuam pecuniam de—läd:m*&k/&"ä

de-

$.. 0.
Non

dit, non fine caufa dicetur, quod vfuras quoque perciper
beat, quas poffit ?* habere, fi alii mutuum (dä?ääg

Praeflandum cft fatis defendi arbitror iis, quaeSan&tius Mineruae
IV. $. capite de Zeugmate habet, ibique Perizon. Dvk. — 68 Hal. inferit con-
tracfa, Vulg. coita. BR. 69 Hal. gnorata. GER. Zo Hal. velit. GEB.
71 Hal. quod diximus: videtur. GE B. 72 Hal. inferit ommia. GEB. — 73
Gothofr. in nota: aliquid. Hal. GEB. 74 Hal. efl. GE&. 75 Gothofr.
in nota: Aj alicui. Etita audaCter réponimus. — Eft enim vs, antique deletum,
et quidem tam tenuiter, vt Taurellium fugiffe videatur. ta omnes, etiam co-
dices. Otob. tamenhabet : al;cuius. B Hal. quoque ita habet: alicui, et Barb.
1n Bynkersh.; M. et 1/ quid alicui, et in Treuif. et ali-

S. Cruc. Bynkersh.
quid alz'c/fx' clétis tamen: al in: aliquid. GÉB. — 76 Hal. expedit. GE B. 77
Hal. inferit ve&igalimm. GEB. . 78 Hal. dzffolmitur. GE B. Praeter rem.. Vi-
de L. 16. fupra Comm. diuid. Dv kK. 79 Vulg. referre. B R. 8o Hal. in-.
ferit zd. GEB. 81 Hal. erunt. GEB. 82 Hal. mpeudevit in commuue
negocium. GE B. 85 Taur. feruaVit. GER. 84 Hal. pofvt. GESB.

Ggg$-^ | 85

b : ; o

"yec — eze«
297 st fs

304 : DIGESTORVM LIB. XVIL TIT. I[.

Non ** alias foäus in id, quod facere poteft, condemhhatur, | ri legatum datum eft: neutrum ihorum in medium teferrede- . , E
uam fi confitetur fe fo&ium fuiffe. bereirefpondip) L/exyef pnrt Detntte h L 1 o Conicr M m r (*g;äe;dm
LXVIIL. Ga1vs ?5)libro-X.—ad-Edictum-prouinciale. |/a«l«; LXXIT. Lgiäiïs libro-II.;Cottidianarumy1 ue J eimer
NreMwoO ex fo—"cfi;is plus parte fuaæf&&/ alienare, etfi totorum | Auragrum/*. Socrvs focio etiam culpae nomine tenetur, MC- . —
bonorum fociifint. $. r. Illud qujeritur, vtrum is demum | id eft, defidide, atque *? neglegentiae. Culpa autem non ad ic[em(&f)
facere videtur 9?, quo minus facere poffit, qui erogat bona exa&im.n'lamxþhgentlam d1.r1genda.ï3 eft : fufficit j/'leni.m d :
fuain fraudem futurge a&tionis, an et qui occafione adquiren- | talem diligentiam/communibus rebus adhibere, qualemj fuis

di non vtitur2 Sed verius eít, de eo fentire Proconfülem, qui | rebus adhibere folet, quia qui parum diïligentem fibi focium
2/ :

L ] fA«27«r siderétur: fed quoniam non ita effent ftipulati, x 4 14A DA-| vtrum ex his partibus focii effemus, quas s; conftituiffet, an

(f..//m,"w (Wt,c WI,FIERDÉ SPONDES? fed sr EÁ 1TA? FACTA NON| €X his, quas/ virum bonum conftituere oportuiffet. Arbitro- — 3 prp m
fs poffe LjMe- ESSENT, DEÉCEM '? pARI? non videri fibi, rem in füipu- | rum ?* enim generafunt duo: vnum(étüu$modi|??, vt fiueae- &:

L L] e£(^ . i * T NU E L /
erogat bona fua: idque ex interdictis colligere poffumus, in (adquirit, de fe queri debet. —— 4/^ E
quibus ita eft, QvoD DOLO FECISTI, VT DESINERES |g, — Läï gäPIgNVS Beip : itl- L1 bow: j
POSSIDERE, | 7D644! no/ refpondi ÍIjsOCIETA'TEM vniuerfarum fortunarum Áf n
^ i » ^ ',-", * D * b * r wfdþ'W
LXIX. VrPrANvsLlibro-XXXIIE—55 M:.SE&I.&;&J '&goæegnt,w | efty earum quoque rerum, quae qucea cuique ad-uu,nfw/m,ä. li
&pr'^ Cvw soCrETAS 9? ad emendum coiretur, -et- conuenifét, | quiréntur, hered1tatem.cq1u35 eorum delat.am, in communglFe- j5 . - — ,rw,j
»jeo, vtvnus reliquis nundinas, id ?? eft epulas "*, praeftaret, eos- dlgendam.][ Jdem Maximinae ** ïljgiþgnædlt; fi QWWM-WW Mi -
jsp ^* que a negotio dimitteret ?247fi eas eis non foluerit, et pro fo- rfarumjortuna ïm itacolerint ^*, vt quxä— id'érogetut 1 7 , mes a,
$9- LJguo, Cio, L&Iex vendito ?*, cum ieo agendum eft. - LA us !'G" Mu m n lu.cm atque Tij CPMPUR.
t2 000 MR ^ LRNUPA ya;[iygLLpr?JXXXJ.[g-&&,&&Edï&m, N vr- | quoque, ggaf: in honorem alterius liberorum erogata funt, ;
Fàc r Jb , s A fotietatis in aeternum ?? coitio eft. ; lf;eA ytg;p&ïgXXI Xl;ïvgggw. A W'zo : ;
li LXXI. InEwdibro.III. [Epitomarum-?5 Alfeni Dige- IV. PAvrvsHibro-EXHL.?9 ad Edictum. Sr J
/ ; n H : * tc . . D
| [ J ep f aj ftorum. Dvos O?äiETATEfM coierunt, vt Grammaticam/" | QvIS fogetatgm con?ranglt, quod erf;(ït, ipfiusffit, non com-
E /" * docerent, et quod ex eo artificio ?* qujgeftus fecillent, com- | mune: fed focietatis judicio cogitur rem communicare.
mune eorum eff&f?? : de ea re, quae voluerunt fieri,in pacto | - LXXV. CersvsilibroXV.—- Digeftorum. Sr co-
L.5 P : pon — conuento focietatis|profcripferunt *9?: deinde inter fe hisver- | IT A ütp focietas ex his partibus quas Titius arbitratus fuerit,
bis ftipulati fünt: HAEC, QVAE SVPRA SCRIPTA Era4di^ .'Ijltlus, antequam arbitraretur, decefferit, nihil agitur:
LA & qu5 ) SYNT, lA ITA DARI, FIERI, NEQVE ApvERSvs | nam idipfum actum eft, ne aliter focietas fit, quam. vt Titius
EA FIERI: SI EA ITADATA, FACTAZ NON ERVNT, arbitratus fit. | | Ls ^ r
;/4/;7 TVM,YÍGINTI [MEELTA 7 DARI ? gugefitum eft!*, an,) fi LXXVI. PRocvrvsilb v 23.9,!520*
E h ?uea/fan,, qui? contra fattum effet, focietatis actione agl poiïetï lRefpon- | CIETATEM meCUzïil coifti, ea condicione, ,Kt Nerua amicus ——
Jeznl 'guerzan, f^. dit ?, 11 quidem pacto conuento inter eos de ? focietate fa- | communis partem 7 focietatis conftitueret : j Nerua conftituit, L. ]pes que2st,
/Py.. &oita Ripülati[äüäg ; HAEC ITA DARI, FIERI SPON- | Vt tu extriente ;'.og:ms efles, ego ex beffe. IQuderis ?^», vtrum Wnä'ï?&
wa,,,-:;;ïujymlï)t/»;c "*, pgs?2 futurum [fuiffe, v& fi nouatiogiis caufa id fecilffe .t;lpm ragl.l.m.rimre focietatis fit, an nkhilo minus ex aequis partibus f ilrumt o ,
dipeuetiin - focio agi nonfpoffi/", fed tota res jiit/ftipulationem tfanslata focii fimus? Exiftimo autem melius te qu4efiturum fuiffe, ^^

a t — Ó À2

lationeya pgrueniiï'&f fed dumtaxat pgenam: non enim vtrius- | quum fit, fiue iniquum, parere debeamus: quod obferuatur, przx hg -'

17., iam ex,

f qu,.;lgfx &r ; que rei promitforem obliäari, vt ea daz.'.et fzfce.ret.; Lb;) If finon | cum ex COngFO/IZIi.ü'O a(.ii grbit um itqiq eft: alterum ugiusmq- —edtlin.
f&. ^ fecillet, pdenam fufferrät,' et ideo focietatis iudi&io agi poffe. | difvt ad boni viri arbitrium ?? redigi debeat, etfi ?? nomi- ; N

LI ]eï,, e TL Duojcolliberti ff'o*ie"tat'ern coierunt lucri, qudeftus, com- | natim perfona fit compraehenfa, cuius arbitratu fiat. 12o.. *
mo pendii: poftea, vnus ex his a patrono heres inftitutus et, alte- " LXXVIL PAvrvs | jonum. VELvTI '

.$85Hal. Sed ttec. GER. $6 Vulgo hanc legem Paulo adícribunt, correxit Hal. | Flor. recentior corre&or adiecit w BR. Et ita quoque habet Hal. G E. 98
laudante Ant. Auguítino Z. Emendat. j. BR. — $87 Hal. videatur. GEB. — 88 | Puto hic agi de Grammaticis, qui vocabantur rexv:«e?, non de his, qni isopixot
Hal. lib. XV. GEB. 89 Cuiacius IV. Obf. 17. ait: a quo tempore iuri ci- Vel xgwrixe, "Tria enim erant genera Grammaticorum, vt reCte Iof. Scaliger
mili operam dare coepi, nulla me lex torfit diutius quam L. cum: focietas, nec | Epifi. 20. et 47 1. BYN K. — 99 Omnes: effet, quod et mihi placet. BR. Etiam
plane etiamnum dicere aufim, eam a me intelligi. — Peculiavi Differtatione eam | Hal. Quid fi idem librarius voluerit, ftudio fcribendo: effeDe. GEB. ^ 100
iluftrauit de Toullieu. Vide Burman. ad Petrom. c. $6. BR. Ante iftum de | Hal. perfícripferunt. GER. 1 Vulg. quae praefcripta funt. BR. 2, Vulg.
"'Toullieu idem fecit Ianus 4 Cofta, cuius Differtatio in b. l. fubie&ta eft virique | facfaue. BR. — 3 Hal. tzmc decem davi, Vulg. tunc viginti dari.BR. — 4 Vulg.

Comimnentario et ad In/ïitutiones. et ad Decretales. D V K. go Hal.. «undina- | quaero. BR. Hal. quaefitum, và eft negle&jco. GE B. 5 Vulg. vefpondi. B R.
vias epulas. lta et Vulg, fed nihil mutandum. [ta etiam eft in omnibus MSS, | 6 Ap. Hal. de, abeft. GE B. — 7 Vulg. poffet. BR. 8 WVulg. fieriue, Bynkersh.
quae vidi. BR. De quibus mox. GER. 91 Flor. olim erat pulas, litera e fierique. BR. — 9 Hal. inferit data. GEB. Io Vulg. viginti. BR. Ir Vulg.
fubantique addita, quod addo, fi quis feliciore crifi aliquahicvti velit. pR. — Ha- | fed, loco et. BR. — 12 Vulg. aut. BR. — 13 Vulg. redigenda. BR. — 14 Hal.

bent: epulas, Barb. S. Cruc. Treuif, Bynkersh. ]j et M. — In Otob. eít: z. epkis, | enim. GEB. 15 Flor. olim erat ssaxime, et fuperfcriptum eft zua, ut fieret:
litera ] linea transuérfali notata, quod itidem/efeiearc 73 eff epulas. GEB. | maximünae. Fortetamen Masimino efle debet, quod rarum fit, maritum et vxo-
92, Hal. ad megociui dimitteret. Ft ita etiam Vulg. quam tuetur Cuiacius, Flo- | rem in eodem fragmento feparatim confulentes adduci. — Certe editores ita ha-
. rentinam Faber er Toullieu pec. Differtat. vt dictum. — Bafil. «o4 ZreAeie vorícn:, bent. Codices aut; AMaximo, aut: AMaximirmo, habent. 1ta duo e feptem,
^ et immumes vedderet, pro eo, quod hic eft: a negocio dimittevet. B R. — Hal. ta- | quos .ccntuli. In Vat. L et Treuif. ex Maximo, fadum Maximiano. Sed in
men etiam in margine habet: alias, a negocio. GER. — De horum verborum fen- | priori codice eo amplius, a verbis: Idem Maximisno, nouam legem inchoari.
tentia agit etiam Rad. Fornerius 1J. Rer. Quotid. 3. DVK. 93 Vide 'Toul- | In S. Cruc. nihil aliud inueni quam: IDEM. S, in nouo verfu, miffis in to-
lieu c. &. cuius omnia probo, nifi quod non videam, qui neceffe fit, vt reliqui | tum: Maxmiano vefpondit, tanquam parte infcriptionis, quae non nifi in vetu-
focii fingantur fua fponte epulas inftructuri fuiffe, ad quas finguli fymbolam con- | ftiffimis exemplaribus idque perraro integre exprimi confueuerunt, nec in vul-
ferrent, Malim integras natas effe ex promiffione focii, cui ceteri res commu- | gatis libris, quod notum eft. sR. — Hal. habet: Jtem Maxímino. li duo, qui
nes et omne focietatis lucrum pro epulis illis concefferant. Praeterea diligen- | habent: Maxzmiano, funt Barb. et Bynkersh. L. Sed in Otob. et Vat. III. eiít:

ter conjiderandum, hic non abfolutamgut propriam vcmiitioncm proponi, fed | Maximo, licet per fcripturae compendium. GE z. 16 Hal. cozerunti GE B. — , - :
uae füb conditione praeftandarum epularum in nundiniglneatur, quibus epulis | 17 Vulg. erogaretur. E. 18 Hal. guaeratur.|GEB. —— 19 Flor. fubantique m
deficientibus in arbitrio reliquorum fit, velintne venditionem adhuc ratam ha- fadum;: ctrisque, vnde ita omnes editi, B R. — Etiam Hal. GEB. — 20 Hal. li. ] 7 M(;ZZ :
bere, et agere ad id, quod interfit, conditionem fibi praeftitam non efle, aut | XXI. GEB. — 21 Hal. ljb. X. GEsB. — 22 Hal. et, loco fi. GEB. — 253 Hal, :
deficiente conditione fe in integrum reftituere, atque adeo ad focietatem re- | émiseAdv. GEB. — 24 Malo cum editis: partes. BR. — Et ita quoque Hal. GEB. : |
ueríos pro focio agere cum co, qui promiffis non ftetit. B R. 94 Hal. lib. | 25 Vulg. quaeritur. BR. 26 Hal. arbitriorum. GEB. 27 Hal. buiusnio- |
XX. GEB. 95 Bafil. & &séeavrov. im infimitum. BR. 96 Hal. lib. If. | di. GEB, 28 Kal et Vulg. arbitratum. BR. 29 Hal. etiam fi. GE B. |

doirepsw. GEB. — 97 Gothofr. in nota: Ita Flor. aj, Grammaticam. — Sed ctiam | 30

ha
IET
"WA
"

D

L ff Musburex |duQ ?? millefimis partibus ?? focius effet? 1llud

o Teaco p]o

J fs
m-—
|5sf.

a
f a; j

l
Hl

catoris fiat.

00 OXl VwLXXXI. PAPrzNIANYSU

DIGESTORVM LIB. XVII TIT. II

qucEx LC /
eum lege locationis compraehenfum eft, vt opus arbitrio lo-
LXXVIIL Paocvrvsib MEpitularum. ?9, Iw
PROPOSITA autemqud£eftione arbitrium viri boni exiftimo fe-
quendum effe: eo magis, quod iudicium pro fo*äïo bonfe fidei eft.
. LXXIX. PaAvrvsili —Quaeftionum — VwDk
fi Neruge arbitrium ita prauum eft, vtimanifefta iniquitas eius
appareat, corrigi poteft.per iudi&ium bonde fidei,
: LXXX. PRocvrvsdibroe-V.-Epiftularum- ?*,

enim, fi Nerua conftituiffet, vt alter ex mïïïäüma parte, alter,

oteft
conuenieiï's effe viri boni arbitrio, vt non vtique ex äïequis
partibus focii fimus, veluti fi alter plus opetae, induftriae, gra-
tife, pecunife in focietatem collaturus erat ?*.
ibro-TX.—35 JQQudeftionum.
S1 ?6 so&rvs pro filis dotem promifit, et prius, quam fol-
ueret, herede ea reliCta, deceífit, quae poftea ?* cum marito|
de exigenda dote egit,;accepto liberata eft: quaefitum eft, an
Wi pro focio agéfet/otis quantitatem praecipefe ?? deberet,
1fi €orte conueniffet inter focios, vt de communi dos confti-
tueretur? Dixi, paCtum non effeiniquum, vtique fi non de al-
terius tantum filia conuenit: nam fi commune hoc pactum
furit, non intereffe, quod alter folus filiam habuit ??: cete-
rum, fi numeratam dotem pater, defuncta in matrimonio filia,

'recäaeraffet ^9, reddi pecunia&ïocietati debuiffet^*, pactum

ex Aequitate fic nobis interpretantibus: quod fi, falua focieta-
te, diuortio matrimonium folutum foret, cum fua caufa dotem

-recjperari fcilicet vt eajvel alii marito dari; poffit, nec, fi prior |. ( L

OCTAVVSDECIMYS 2jecc r parerranm flb

-

AewctLIBER

Uncobnit., — diOstim, a?

j9t.

] ET.
DE CONT

PACTIS INTER EMPTOREM ET VENDITOREM

4 AS- i
COMPOSITIS?, ET QVKXE RES VENIRIEA
NON POSSVNT ?. J 41— 57 ?

PaAvrvsiüi AH

nIGO emendi vendendique a permutationibus cdepit:
olim enim non ita erat nummus ?: neque aliud merx,
| aliud pretium vocabatur: fed vnusquisque fecundum
neceífitatem temporum, ac rerum, vtilibus inutilia permuta-
bat ^, quando ? plerumque evenit, vt, quod alteri füpereft,
alteri defit: fed quia non femper, nec facile concurrebat, vt,

40Hal, briAZy, GEB. 31 Hal lmAU GEB. — 32 Flor.litera o recenter
deleta, repofitum : abus, vt fit: ex daabus millefimis partibus.. Sed et nobis 7?
duo poffe retineri videtur, vt ÉaMrow. interim tamen ifto modo editi omnes.
&R. Hal in margine: olias dwobus, nempe ad: duabus. G & B. Vid. Perizon.
Animaduerf. Hift. c. X. p. 451. L. vlt. $. 1. de Legat. IT. L. 10. $. 17. de Gra-
dib. et adfin. — Adde Voffium II. de Anal. 6. qui hoc e Sc. Gentilis Z. Parerg. 6.
notaut. DVK. . 33 Ap. Hal. partibus, abeft. GEB. — 34 Vulg. eff. BR.— 35
Hal.Lb. VIL. GES. — 36 Ap. Hal. Sj, abeft. GEz. — 37. Gothofr. in nota:
pofteaquam. Hal. GEE. 38 Hal.et Vulg. percipere. BR. 39 Hal. addit:
alter non babuit. GEB. 40 Hal. vecuperaffet, et paulo poft recuperari. G E B.
41 Hal. et Vulg. reddi pecunia focietati debuiffet. BR. — 42 Ap. Hal. et Vulg.
ft, abeft. ER. 43 Ruffardus putat 72 zuter, ob antecedens iter in largzter ex-
cidiffe, quod probo. Ita in L. 1. $. 4. infr. de itin. atluque prin. — Flor. olim
erat interfecérit, pro: iter fecerat. — Hal. largius intereffe. 8&. — Omnino hic lo-
cus eft vitiofus. Coniicio vel large intereffe, quod malo, quam largiter intereffe,
vel aliter effe videbatur. BYNK. Haec eadem tradidit V. Obf. 25. GEB. — 44
Taur. videVatur, et fequentibus Hal. praefigit a. GEB. — 45 Hal. expromifja.
GE B. 46 Vulg. a viro. BR. 47 E fcriptura Florentina poteft oriri du-
bium, an non legendum aream. Sed illud arcam probabilius eft; Bafil. habent

. fimpliciter & 7 xemiv in comiune, Séd et omnes fcripti habent : arcam.. B R.

RAHENDA EMPTIONE L/ET DE

i

BI C XVIM TIT $4 ^ 39

maritus facere non polffet, denuo de focietate conftituendam E

dotem: nifi fi ^^ nominatim ita conueniffet, WVerum in pro-
[pofito largiterTeffej*? videbatur *^;/dos numerata effet, an
vero promiffa *?: nam fifilia datam dotem, pofteaquam patri
heres (exftitit iure *9 fuo"['f&epiffet, non effe referendam pe-
cuniam focietati, quam mulier habitura fuit, etfi alius heres
exftitiü'et: quod fi accepto |a] marito liberata effet, nequaquam
imputari poffelfocietati, non folutam pecuniam.
LXXXII. InEg M JlibredHl. Refponforum.: Ivng focie-
tatis per focium aere aläfeno fo"äius non obligatur : nifi in
communem arcam *^7 pecuniae verfae funt ^9. .
LXXXIIIL. Pavrvs libro—1.-Magnalium. Irrvn
quéerendum eft, arbor, quae in comfinio ^? nata eft, item lapis,
qui per vtrumque fundum . extenditur, an cum fuccifa jarbor

s : : 2 :
eft] vel lapis exemptus, eius fit, cumsifundus ?9: pro ea quo-(/^: ex^»eóere, an»ïj

que parte fingulorum Jeifeldebeat, pro qua parte in fundo fue-
rat: an, qua ratione duabus maífis duorum dominorumgfla-
tis ?*, tota mafía communis 57 eft, ita arbor hoc ipfo, quo
feparatur a folo, propriamque|fubftantiam in vnum corpus re-
dactam accipit, multo magis pro indiuifo communis |fit 5?,
quam mafía: fed naturali ?^ conuenit rationó[ 5?, et poftea
tantam partem vtrumque habere, tam in lapide, quam in arbo-
re, quantam 'et in terra habebat. : |
Jaéct», LXXXIV.iLAnxo ; umialauoleno 59
. Qvorrgns iuffu alicuius vel cum filio eius,

z

- ; j . d UW : s
vel cum éxtraneo fociétas coftür, diretto cum, illins perfona

* *

B. L. L 1 relfaruo, 3

f0 du r Til elareey. creriprfoner: ol h. s t Dd u 0 — : à—l Q- 7H fec. — p fW/gäzJ.'äM' p ag IOV

cum tu haberes, quod ego defiderarem, inuicem ? haberem,
quod tu accipere [velles, ele&ta| materia eft, cuius publica ac
perpetua deftimatio diffücultatibus permutationum, aequalita-
te quantitatis fubueniret: eaque ? materia forma püblica
percuífa, vfum dominiumque non tam ex fuübítantia praebet,
quam ex quantitate: nec;vltra merx vtrumque *?, fed alte-
rum pretium vocatur. $. . Sed, anfine nummis venditio diti
hodie.qüje ** poffit, dubitatur, velutifi ego togat dedi, vt tu-
nicam acciperem. Sabinus et Caffius e(fe emptióriem [ät' ven-
ditionem putant: Nerua *?^ et Proculus| permutationem, non
emptionem /hoc effe. Sabinus Homero teíte vtitur, qui exer-
citup Graecorum aere, ferro, hominibusque vinum emere re-
fert illis Veri;busf g »
: db 7'/ E'"v3sy

Otob. et S. Cruc. arcam. — Barb. Vat. W. Bynkersfürcïmm. Hal. vt Taur. ar-
cüM. GEB. 48 Hal.fmt. GEB. — 49 Taur. coM(inio. GEB. — 50 Hal. la-
pis exemtus, ficut fundus, pro ea. — Ceterum am, quod in fequentibus fubauditur,
fuppleuit Vulg. &R. — 51 Hal.et omnes: conflatis, — Bafil. etiam svyxovevsa-
cáv. B R. 52 lTaur. comm Onis. G XB. 53 Gothofr. in nota: fiat. ]ta
Hal. Vulg. fit. B&. — 54 Hal.maturaliter. GEB. — 55 Ita Taur. qui neglexit
fuum morem. Scribendum fuerat: vation E, et legendum vatoni. BR. — 56 Hal.
labolemo. GEB. $7 Yaur. perfonAgi. Hal. cum ill agi poffe. GER. 58
Hal et Vulg. eff. BR.. — g

Y Vulg.inferit: etvenditiome. BR. — 2, Vulg. conuentis. BR.
et Vulg. poffiot. BR. —— 4 Hal. l/b. XXX. GER.
III. Obf. 12z. GER. 6 Hal permutabant. GEB.
Differtat. 36. BYNK. 7 Vulg. quoniam. BR. 8 Hal. inferit evo. GER.
9 Ap. Hal. que, abeft. GEB. — 10 Hal. vtruugue efl. GEB. II Taur. in
margine: bodieque. nempe Flor. litera a eft deleta. Similiter mox erat Pomi-
mibusqui, pro bomimibusque. Nihil enim magis obuium eiusmodi permutationi-
bus. Interim Hal. Vulg.ceteri: bodie quoque. & R. Non abfolute neceffaria eft
mutatio roy 2450 in que, fed tamen hoc cum aliis probo. DvK. — 12 Flor. erat
Neratius, mutatum tamen ab ordinaria manu corrigentis. B R. |

5 Hal.
5 Confer Van de Water
Vide Maximum Tyr.

Graecis.

agi ** pofle, cuius perfona in contrakfenda fo&ietate Kfpectata 1 4&.
[

13 Hal. addit .

E.'»ZMW

LA
u £.

I(,(* ex "a,»ö-(rre,,(, &k :

Aoeon. 7C— —

] 2et &x 9s ftoh, |
aE Em .
L. [*
geä& 7.,

bt d Pelbss d

"1/144»-&1'-" e
La KU renergito
J ^248m "lo:u'y;
?am CU s , , TC
^a Cl 7:4&«;&:&;?*,
fU x ; LC TC CAL0 . /

1

bep A2X ,

L d £ o uee ;
L 29 uD

4 ongfttits

306
A0 Qul ( T^ - E"yXev x olviQoyro supyxouówyreg A'oauol,
A'AAo! uév sxAxO, XÀAo: Ó 9 oidwwi: ciónpo,
A'AAor Ó Quvo?g *9, XAÀor Ó' xur2c: ** Bosco!,
AAAot Ó* dvdpamódscciy.) *8
' Sed hkverfus permutationem fignificare videntur, non em-
— ptionem, ficut illif;;fyïäf;)
Queet(o ) —([|E'v9 xrs DAxsxp Koovidye Qpévxc &££kero Zeuce, /)
ALO'c mpoc "Tvoslóqu fuowidse TsUxe xusiBsv. '9 .

l

E L odine Ec pl idem Poéta dicit :
[ ;;aa verfn. p [ gt "roiavo wrexrecoiy äoï'myjzo,
; e -k : : L L4 []
| 1]f Sed verior jeft/ Neruge et Proculi fententia: nam vt aliud eft
E o ov u , í; Vendere, aliud emere, alius emptor, aliu& venditor, ficjaliud
», - um /Wu-z.. U :

Am.m.op.om, €it pretium, aliud merx, quod in permutatione difcerni non

L:)ïg-f*l-. Z.w

ter abfentes contrahi poteft, et per nuntium, et per litteras. -
IL. VnPiANvsMibrol. ?? ad Sabinum. IwTEm pa-
trem et filium contrahi emptio non poteft: fed de rebus ca-
Ítrenfibus poteft. — $. r.
autem pretii numeratio, fed conuentio perficit fine fcriptis ^*
habitam emptionem. | |
IIl Ip w dibeozXXVE 1
diftracta fit, vt fi displicuiffet, inempta effet, conftat, non effe
fub condidone diftractam, fed refolui emptionem füb condi-
cione. lt d E :
IV. PowxrourvsibroIX. ?* ad Sabinum. ET rr-
8ERI hominis, etloci facri, et religiofi, qui haberi non poteft,
emptio intellégitur, f ab ignorante emitur.
V. PaAvrvsdibro-V.-ad Sabinum. — Qvra difficile
dinofci poteft liber homo a feruo. F.
VL PowPoNrvs ?9;libroTX. ^" adSabinum. Sxp

L J2 , CrrLsvs filius ?* ait, hominem liberum fcienteäl te emere

Graecis. GEB... 14 Ap. Budaeum et in plerisque editionibus hic verfus prae-
mittitur: Nóec 92 i« A4puveio 7rugécucuy Óyov WyoUcui. BR.
GEB, 15 Flor, eft Ar. adícripfit tamen quis Apoftrophum poft A relicta x.
E R. 16 Hal. AAAo 35 eívoi. GEB, — 17 Ita, vt in textu repofui, eft Flor.
nifi quod Taur. maioribus literis habeat: ATTHIZI. Hal. autem Zvro?e: féeeniv.
GEBR. Avj eft in editione Romana, et Euftathius quoque ita legiffe videtur
d&vr$ci, Ícribens, Ionicorum effe dicere 72e 8óue, vàc Vamove, càe xvuc. — Yn aliis
autem exemplaribus Homeri, habeo autem fíeptem praeterea, conftanter, vt in
Inftitutionibus 2vro?sz; — Et paruum quoque fcholiaftem ita legiffe, ex eo appa-
ret, quod notat: Zuro?e. f(ósss:w Zuvois ToOig (louciv. bmórs 22 mwtQi wA4S0ve SQsu-
párav DwAfyovras bi mrovrru, XuTR T) SuAUxDV "QodéQovra. Quin de multitudi-
«e pecorum. loquumtur pottae, feminino geneve ejferunt. — Adde Etymolog. Magn.
án /zco DVK. 18 Haec Homeri vulgo foluta oratione ita redduntur :
Hinc quidem viuum emebant comati Acbiui:
Alii quidem aere, alii autem fplendido ferro,
Alii vero pellibus, alii autem. ipfis vaccis,
Aliü autem qmancipüs.
Hal. in Graecis latine verfis: Id ego in bunc modum z
Hinc fibi certatim gentis de more comati
Vina pavimt Gran, aere dato, fulgenteque ferro,
CTergoribusque, bubus . fed et ipfis, mancipiisque.
19 Habet hic AMEIAEN et "Taur. et ipfe Codex Florentinus. "Vt religionem
fuam oftendat Taur. in erratornm correctionibus addit: Iu P. tamen illo modo
legitur : quod mos vecepimus, mou quia pvobaremus, fed vt penitus vredderemus
eam fcripturam, — Aitamen TTAEIATN, quod itidem in contextu habet pro: rv-
àe(à4v, non eít in archetypo. — Vulgo hic integer verfus ad finem eft adie&tus,
quem et Alciatus et Hal. receperunt: sxgóssz xeAxsíev éxmróuflos Pvvem(bsuv,
BR. Haec vulgo etiam foluta oratione redduntur :
Hinuc vuv(us Glauco Saturniu$ mentes exemit lupiter,
Qui cuim Tydide Diomede arma mutauit.
at Hal. omnes tres verfus ita. vertit:
luxta animwuim Glauco Saturnius eximit, vt vel
Cum Diomede vecors auvo vadiantia mutet
Arma, idque aere laboratis, capiatque nouenis.
Aeflimata bubus pro forte valentibus centum.
Laborante tamen aliquando fyllabarum quantitate, vt in: vecors, aeffimata etc,
GEB. 20 Haec quoque in editis ita inuenies; 3v erb Asxéoruc mQíaTO

-DIGESTORVM LIB. XVIIL TIT.

Magis autem pro hac fententia illud dicey*þtur, qiiod alias -

nomine actionem effe: nec conturbari

poteft, ?^* vter emptor, 2* vter venditor fit. $. 2. Eft au-
tem emptio iuris gentium : et ideo confenfu peragitur: etin-

ine pretio nulla venditio eft, non

$1 nES ita

[Sed vtrum haec eít venditionis condicio] fi ipfe dominu$jpu-

Non eft apud Hal. -

&

Z "'hz"—/n h(llroi.Mn ;
p d

non poffe: nec cuiuscumque ?? rei, fi feias|alienationem a« o
æl:gn/ 39 effe| vtjfacra, et ?* religiofa Ioca,[äfi)quor&äffx com- VX ^; ,a
mercium non 1[it, vt publica, quae non in pecunia populij fed fritibita
in publico vfu habeájítur ??, vt eft campus Maftius. $. T. U o Gpoftpt
Si fundus annua, bima, trima die, ea legäïveniiï'et, vt fiin diem FänwaJj I
ftatutum pecunia foluta non effet, fundus inemptg/s lo'et eb ^ — —
vt, fi interim emptor fundum coluerit, fructusdue ?3 ex eo fti-æd-'uj' i
perceperit, inempto eo facto reftituerentur, -e&- vt 34 quantä TT
minoris poftea alii veniffet, vt id emptor venditori praeftaret ï
ad diem pecünia noón folüta, placet venditori ex vendito e(;
. debemus,gg ? quod in- :
empto fundo faéto, dicatur a&tionem ex vendito futuram effe: y[c*ex?f eraf
in emptis enim et'venditis potius id, quod aCtum, quam id ?$, ?5 . ;
quod dictum fit ?7, fequendum eft : e& cum 3. lege id didum —
fit, apparet hoc dumtaxat aftum effe, ne! venditor emptori, |44: ,.
pecunia ad diem non foluta, obligatus effet: non vt omn*is,.w :
obligatio empti et venditi [vtrique; ?? folueretur. - $. 2. Con-/2frj«]
diéio, quae initio contraCtus di&ta e , poftea alia'pa&ione hüe- ^
mutari: poteftz ficut? etiam abiri.4? tota ämptione poteft, f1 . Àf«
nondumjmpleta, funt, quae vtriäghue ^f praeftari debuemint. / /» p gtatuo
At V. VuoP13ANVS XXVIIL-ad Sabinum. HArd^ri&/54as
venditio ferui, syx RATIONES DOMINI CoMPYyTAs- I*f
SET ^? ARBITRIO, condicionalis eft: condicionales autem 2 "4f ?*
venditiones tunc perficiuntur, cum impleta fuerit condidio. J, Qf?/)(,

l: j JJQ eoä;

taffet fuo arbitrio, an vero, fi arbitrio viri boni ^32 Nam f& ":

arbitrium dotini accipiamus, venditio nulla eft: quemadmo- ,
dum/fi quäs41ta vendiderit, st VOLVERLIT: vel fipulantific /;ze- 52
fponde.at ; SI VO,LVäM,. DECEM DABO: neque enim, , ^"*
debet in arbitrium rei cofmferri, an fit obfriCtus. — Placuit ita- E* æ&ï't*
que veteribus, magis in viri boni arbitrium id collatum vide- "TP P
ri, quam T domini: Ífi igitur rationes potuit accipere, nec tuilocætu'::g.
accepit, vel accepit, fingit autem fe non accepifle, impleta |
: 75 i MES condicio

xrsírtcci Pove. TlouS7[ uv Vr. PoUcmy Pesocífo:e 9' EDwxtv. Bm. Etiam ap. Hal. :
qui haec quoque vertit, licet non absque metri vitio in appetente:
Olim Laertes banc appetente redemit '- j
Pubertate, boues pendens. de parte peculi
Viginti. |
21 Hal. pracfigit zeqwe. GER. — 22 Hal. praefigit wec. GEB. — 23 Hal. lif.
L. GEB. 24. lriboniano haec verba: fime fcriptis babitam, adícribunt Cu-
lac. ad. Pauli Seutent. IT. 17. ex Gifanius ad L. 17. de Fide infrum, Sedma- —
le. BYNK. Locus Cuiacii eft in Schultingii Jurispr. Anteiuflin. pag. 297. wot.
38$. GEB. — 25 Hal. lib. VIII. GEs. — 26 Flor. hic eft locus vacuus. Scri-
ptum tamen fuit, ni fallimur: Pomponins, et hoc minio coaeuo, vt folet: ve--
rum in recenti fcriptura abfterfum eft nomen, folumque videri poffunt. initialia
voj P et rubricans veftigium literae finalis, cafa an confilio hoc contigerit in-
certum, Sed et omnes editi Pomponium pro au&ore legis agnofcunt. BR. Etiam
Hal. Debniflet itaque Taur. hoc ipfum Parenthefeos mota iníignire, vt fecit
Brenkm. in Exemplo typis deftinato. inter MSS. Pomponiun habent Otob. Vat.
II. S. Cruc. 'Treuif. Bynkersh. IL; Poglus: Barb. et Bynkersh. L. GX3. — 27
lib. VIII1. G£EB. 28 Vulg. Ceïfzt | lius, Klabent idem et quidam co-
dices, vt Bynkersh. vterque. En. 29 Vulg. cuiusquam. BR. 30 Contius
et Charondas hic male notant, parenthefin indicare, vocem o* delendam effe.
Taur. in praet. fatis indicauit, parenthefin indicare, quod inclufa in P. non ha-
beantur, vt neceffaria tamen ad fenfuüm inferta eífe. Hanc negationem varie
fupplerunt: et Vulgati quidem : alieuationem interdidam effe. Codices MSS.
habent: inbibitam effe. n 'Treuif. qui ita habet, füperícriptum : al. probibitam.
In Vat. 1. et S. Cruc. vbi fimplicitererat: aliemationem effe, ad exemplum Otob.
fuppletum recenter: probibitam. Hanc le&ionem arripuit Hal, et ícripfit: wec
cuiusquam vel, cuius (cias alienationem probibitam effe. Nos 'Yaurcllio adftipu-
lamur, cuinAemalibi poft terminationem : zem v? son. excidiffe deprehendamus.
B R, th«)&ow. iä quoque Bynkersh. II.XVt Vulgati Barb. et Bynkersh. L' G E B.
31 Gothofr. in nota: aut. Jta ipfe Taur. in margine et Hal. in textu. GEB.
32, Hal. babentur. G E B. 33 Vulg. frucfus, quos. BR. — 34 Hl percepe- !
rit, eos inempto fundo falo veflitueret: et quanti minoris. GX &. 35 Hal. et
Vulg. praefigunt eo. BR. — 36 Ap, Hal. i, abeft, GE B. — 37 Hal. fuit. GER.
38 Hal. et Vulg. inferunt ig. BR. 39 Gothofr. in nota: Al vtrinque. Tta
Hal. et Vulg. g n. 4O Hal. inferit a. GER. 41 Hal vtriuque. GE B.
42 Hal. putarit. GEB. — 43 Taur. Voni. GER. 44. Hal. refpondeat. GER.
45 Flor. antique fuperfcriptum 7w, et ita omnes. BR, Etiam Hal. GER.

46

y,äæ
ihoi

u

a . x P o -Émam4 LE — -mRm——AWA-

J

DIGESTORVM LIB. XVIIL TIT. L

-- : *
condicio emptionis eft* et ex empto venditor conueniti poteft.

äm $. r. Huiusmodi emptio, QvYANTI TV EVM EMISTIsU 4
m QVANTVM PRETIÜIN ARCA HARBEO ^5/, valet: necenim
U incertum eft pretium. $5. tam euidenti venditione: magis enim
k /, ,. Agnoratur quanti emptus fit, quam in *? rei veritatefincertum
i Cïf/(ï"; eft] $. 2. Si quis ita emdfit, xsr *? w1xH1 FVNDVS EM-
M MU NTVS CENTYM, ET QVANTO PLVRIS EVM VENDI-

-u
T A

^W

v atjv z e,* HORNNUSS .
7- pam O, valet venditio, et ftatim impletur: habet enim certum

pretiumiigeïitum: augebitur autem pretium, fi pluris emptor
fundum vendiderit. | -^ oA O Óa
VIII. PouPoxrvslibro-IX.-59-ad-Sabinum.,, NEec-
EMPTIO nec venditio fine re, quae veneat, poteft intellégi:
et tamen fructus et partus futuri reécte em£ntur ?^, vt, cum
editus effet 5? partus, iam tunc, cum contractum effet nego-
tium ??, venditio facta intellegatur: fedfi id eg?;erit venditor,
ne nafcatur, autjfiant 9*, eX empto/ dgi poffe ??. $. r. Ali-
quando tamen et fine re venditio intellegitur, veluti cum quafi
alea emitur: quod fit, cum captuím 59 pifcium, vel auium vel
miffilium emitur: emptio enim contrahitur, etfdi fi nkhil in-
ciderit: quia fpei emptio eft: et quod miífilium nomine r
cafu captum eft, fi eui&tum fuerit, nulia eo nomine ex empto
E obligatio contrahitur: quia id a&um intellegitur.
IX. VrPraANVvS li -—ad Sabinum- ?7. Iw
vENDITIONIBVS etemptionibus confenfum debere inter-
-estiai, cedere palam eft: ceterum fiuein ipfa emptione diffentient ?*,
| fiue in pretio, fiue iniquo ?? alioj emptio imperfecta eft: fi
Lisb» st igitur ego me fundum emere putarem Cornelianum, tu mihi
te vendere SÉmpronianum putaíti, quia in ?? corpore diffen-
"x eynes-9 U* 1/ Cec L
fimus, emptio nulla eft. Idem jéft, fi ego im& Stictum, tuj.
Pamphilum abfentem vendere putafti: nam cum in corpore
diffentiatur **, apparet nullam effe emptionem./*$. r IP* Si
in nomine diffentiamus, verum de corpore conítet, nulla du-
bitatio eft, quin valeat emptio et venditio: nihil enim facit
error nominis, cum de corpore conftat. $. 2. Inde quAeritur,
fi in ipfo corpore non erratur 9?, fed in fubftantia error fit,
vtputa fi acetum pro vino veneat, 4Z/ aes pro auro, vel plum-
bum pro argento, vel quid aliud argento fimile, an emptio et
venditio fit ? Marcellus fcripfit 55 libro fe&to 9* Digeftorum,
emptionem effe et venditionem, quiain corpus confenfum [g":i -
etf; in materia fit erratum: ego in vino quidem confentio,

II

L..)

^ * 4
*

Z Fuia eadem propeigusíg) 97 eft, fi modo vinum acuit:*ceterum
IT i vinum non acuit, fed ab initio acetum fuit, vtjembamma, **,
ä(' . . L L E La us /*
aliud pro alio veniffe videtur: in ceteris autem nullam efle

us venditionem puto, quotiens in materia erratur.
| X. PaAvrvs libre- inumm. ArriTER atque
fi aurum quidem fuerit, deterius :
maret: tunc enim emptio valet, J7/t.;€2 2944 Wurum "ais
Xl. VrrrANvs.di L-ad-Sabinum; Arro-
oviN quid dicemus, fi cdecus emptor fuit, velfi in materia
errftur? velin minus perito 9? difcernendarum materiarum ?

|AXXXPll. ,. 2oen" XX,dadtz ud (0g2r2:5 X put,
46a Hal. praefigitvel. GEz. — 46bFlor.abeo. GEB. — 47 Hal. et Vulg, inferunt

in.BR. — 48EratFlor.infineverfus: quam i videturque ? ; in continenti exfic-
catum, tanquam anticipatum effet ex incertum, et forte praepofitio hic fine damne:
exularet. Omnes tamen dAtm agnofcunt, etiam Ícripti, quorum quinque adZu:. B R.
| "Etiam Hal. et Barb. Otob. S. Cruc. Treuif. Bynkersh.l.et Hl. GE E. — 49 Hal. effo.
GEr. 3GoHalli.VIIL GEB. 51Halemuntur. GEB. — 52 Hal. eff. GEB.
53 Ap. Hal. cum contrattum effet negocium, abfunt. GEB. 54 Hal. aut ne
fiat. WVulg. aut fiat. BR. 55 Hal potefl. GEB. — 56 Nos reponendum
||exiftimamus captus. 1ta omnes fcripti, numero fex, et editi. Et tamen in Vat.
x L adhuc erat captum, fed. corre&tum eft. BR — Etiam Hal. habet: captus, qui ta-

en in margine notat: alias, captum. Quinque reliqui Barb. Otob. S. Cruc.
reuif. Bynkersh. Lat IL. vt et Flor. GEg. — 57 Hal. ad edicium.GEB. ' 58
Hal diffemtisant. GEB. — 59 Hal.et Vulg. zu aliquo alio.
61 Hal. et Vulg. difentiamus. B.
64 Hal aut aes. GEB. — 65
67 Id cit, fubflantia. nR.
69 Hal.

ï Bafil. 3«xovoisi. BR
[BR. 60 Hal. inferit eo. G EB.
Hal. Plaue fi. GEB. — 63 Hal. erretur. GEB.
Taur. fcriBfit. GEB. — 66 Hal. libro feptimo. G EB.
68 Id eft, jutindus. Vulg. ex ignorantia vocis : cym emebam. BR.

fzfed fijignorans emi, quod foluero repetere potero, quia nulla

Eyæäæquam emptor eyiiti- | p

62 |

307

in corpus eos confeäüiï;e dicemus? Et quemadmodum con-
fenfum *?, qui non vidit? $. r. Quod fi ego me virginem 2—-9[216
emere putarem, cum effet iam mulier, emptio valebit **: in
fexu enim non eft erratum. Ceterum fi *? ego mulierem
venderem *?, tu puerum emere exiftimafti, quia in fexu error
left] nulla emptio, nulla venditio eft. n |
; XIIL. Pouroxivs libro XXXL.-7* adQuintum, Mu-
cium;. IN HvrivsMopz autem qgä?ü;ionibus perfonde
ementium et vendentium fpe&alä debsnt, non eorum, quibdä
adquiritur ex eo contractu aCclio: nam fi feruus meus, vel fi-
lius, qui in mea poteftate eft, me praefente, fuo nomine emat,
non eft qu&erendum, quid ego exiftimem: fed quid ille, qui
contrahit. *
XIIT. Ingw librolIX. 75 adSabinum. Sxp s feruo
meo, vel ei, cui mandauero, vendas fciens fugitiuum, illoigno-
rante, me fciente, non teneri te ex empto verum eft,
XIV. VreiaNvSHibro-XXVlIi.ad Sabinum- Qvrp

tamen dicemus, fi in materia ek qualitate ambo errarent 792

L KR .

i w,e'*afc; oo .- //(, fm ;

vtputa fi et'ezo me vendere aurum putarem, et tu emere, cum. Mi
E 3 L4 . ] K
des effet? vtputa coheredes wiriolam,77, quae aurea diceba- 436 n

tur, pretio exquifito vni heredi vendidiffent, eaque inuenta ef-
fet magna ex parte |jenea? Venditionem efle conftat ideo,
quia auri aliquid habuit: nam fi inauratum 7* aliquid fit, li-
cet ego purgum putem, valet venditio; fi autem &es pro auro
veneat, non valet. .
. XV. Pavrvsibro -V.-ad-Sabinum. 7*? E'-sr con-
fenfum fueritin corpus, id tamen in rerum natura ante ven-
ditionem effe defierit,jnulla emptio eftJ $. r. Tgnorantia em-
ptori prodeft, quae non in fupinum hominem cadit. $. 2. Si
rem meam mihi ignoranti vendideris, et iuffu meo alii tradi-
deris, non putat Pomponius, dominium meum 7? trahfire 1
quoniam non hoc ** mihi propofitum ?^ fuit, fed quafi tuum
dominium ad ?? eum tranfire: et ideo etiam fi donatu-
rus mihi rem meam, iuffü meo ,aliij tradas, idem. dicendum
— XVI Pomw»owrivs ?* dibro IX.. 955 ad Sabinum.- :
SvXAx rei emptio non valet, fiue fciens, fiueignorans emi[ 9 z. »«: 2 fet^ V,
L !&)4'0 "6*0'04.2,.,, gn—:

570) P 1 11&:4*6*6'(0»9 &

4 J
L. AW ,

Sï;.' e-&:,&/rn, x i

obligatio fuit. $. r. Nec tamen emptioni obítat, di in ea re
vfusfructüs dumtaxat ementis fit. | | :
XVII. PAvrvs lbro—
CIO tamen iudicis pretium minuetur.
— .XVII. Pow»Ponrvs .,libro-TX.—97- ad Sabinum,
Skp 98 fi communis ea res emptori cum alio fit, dici debet,
fciffo pretio;pro jportione; pro parte emptionem valere, pro -
arte non valere. $. 1. Si feruus domini iuffu, in demon-
ftrandis finibus agri venditi, vel errore, vel dolo plus demon-
ftrauerit, id tamen *? demonftratum accipi oportet, quod do-

ictum- Orrr-

minus fenferit. Et idem Alfenus fcripfit de vacua polleffione 4« fa-^ r
per feruum tradita. Upe, — f—6 ! 4 PUREEREEEEUENNENE

vel fi in matería evretur a minusperitoetc. GEB. — "TO Gothofr. in nota: quem- a r o Loyrnep. , df
admodum confenfit. Halo. Sed ipíe Taur, ad marginem: confemfit. Eft muta- faee ; Z», — :
tio Florentiae tam antiqua, vt fere fit euanida, B R. 71 laur. valeVit. GEB. —
72, Hal. inferit cum. 753 Vulg. vendere, BR. 74 Hal. lib. XXV. GER.

75 Hal. lb. VIII. GER. 46 Hal. errarint, et mox putarim. GEB. 954
Vulg. asreolam. B R. — 78 Vide, fi lubet, Bynkersh. VI. Obf. 14. GEB. — 79
Hal..praefigit Sed. GX z. $o Hal. et Vulg. Zn eum, loco: meum. BR. — $t
Ap. Hal. boc, abeft. GEB. — 82 Vide, Aueran. £. Interpr. Inr. 16. GEB. — 83

Hal. u eum. GEE. — 84 Hoc nomen, wt cetera in his legibus, atramento fup-
pletum a manu quafi coaeua, fed digitis, vt videtur, recens fcriptura. deleta eít,
ita tamen vt etiam nunc clare confpiciatur. Fuerat autem a fícribente parum
fufficiens fpatium reli&um, quaíi pauciorum literarum nomen infarciri debuerit.
Sed idem quoque in L. :2. fa&um, quáe eidem Pomponio infcribitur, et ibi ta-
men nihil mutatum. — Nempe et aliasin huiusmodi calculum male inibant libra-
rii. Nos certe indicare voluimus, R R. Habent Pomponiwm Barb. Otob. Byn-
kersh. I. vt et Hal. GEB. — 85 Hal. lP. VIII. GER. 86 Hal. emit. GEB.
87 Hal. lip. VIII. GEE. . 88 Hal inferit et, GEB. — $9 Hal. et Vulg. tan-

Hhh tum,

—

308
XIX. In£w dibro XXXI.-?9- ad-Quintum Mucium.

Qvonp vendidi ?*, non aliter fit accipientis, quam fi aut pre-
.. tium nobis folutum fit, aut fatis eo nomine faCtum: vel etiam
.JMJ» fidem habuerimus emptorijfine vlla fatisfaCtione ?^.
(u. XX. IpngM dibro IX.—?-ad-Sabinum- , SABINVS
. Xefpondit, fi quam rem nobis fieri velimus gfäïæ 9^. veluti
ftatnam, vel vasaaliquod/?^, feu ?9 veftem, vt nihil aliud,
quam pecuniam daremus, emptionem videri: nec poffe vllam
locationem effe, vbi corpus ipfum non detur ab eo, cui id fie-

v

fz'(/u-n "Me. ,. Ére.:

Ltye U ä"iäd:'ugn,, ret: aliter, atque fä*eam daretm, vbi infulam aedificare&) quo-
| ss k marsó. — ymjam tunc a me fuübftantia proficifcitur.
püf ?7, obfcuritatem pacti nocere potius debere venditori,
qui 3d-dixerit ??, quam emptori: quia potuit re integra aper-
XXIÍI. VrLp1ANvsllbroXXVIIL ad Sabinum. Haxwc
du:t, legem v ndj[tionis, SI QVID SACRI VEL RELIGIOSI
| | fed ad modica loca pertinere. Ceterum, fi otmne religiofum,
| p vempne,, bmocX- el facruma, vel publicum venierit, nullam effe emptionem.
: j foluerit eo nomine, emptor condicere poteft. :
|] XX M. XXIV. VrrraxvsiibroiXXVliL-ad-Sabinum. Iw
E | .. Mwonicis autem ex empto effe ationem: quia non fpecia-
( o Á ob ""* Titer locus facer vel religiofus venit-*??, fed emptioni maio-
XXV. IpnEM libro-XXXIV. ^- ad Sabinugg—.r 491 ITA
eff*jm'f diftrahatur, YXLLA AVT ILLA RES, vtram eliget venditor,
dum emptoris facere: vt cogitur ?, qui fundum ftipulanti
Ípopondit.
— ScrENs emam/ab eo, cui bonis interdictum fit, vel cui tem-
L s , ii pus ad deliberandum de hereditate ita datum f[it, vtiei dgimi-
"u fi a debitore fciens creditorem fraudari, emero.
XXVH. PAvrvs ?llübro-VHE.ad-Sabinum,. Qvix 4
r 764!/ qui fine tutoris auctoritate a pupillo emit, vel falfo tutore au-
4* (ore, quem fcit tutorem non effe, non videtur bona fide ere-
XXVIII. 6VLP;ANVW£&« RrEx
ALIENAM diftrahefe -quenï !;jpofle, nulla dubitatio eft: nàm
.emptio eft et venditio: fed res erptori auferri poteft.
| memueer)u.snpet- feruus venit, non cüm peculio äiiä;ahitur: et ideo fiue non
)a?ïu. ' J

-XXI. Pavrvs liboo V.-ad-Ssbinum. LaAmxro fcri-
tius dicere. |
EST, lH1iVS VENIT NEHIL, luperuacuam ?? non elfe,
ipot XXIIL Pavrvsiibro-V.-ad-Sabinum. ET QvoDp
ris partis acceffit ".
haec erit empta. .$,-t: Qui vendidit, neceffe non habet fun-
XXVI. Poxrouzr1vslibro-XVII. ^ ad-Sabinum. Sr
dtdom «eniii), nuendi;poteftas non fit, dominus non ero, Dïiïïmiüter.atquä
quolibet rem emit, quam putat ipfius effe, bona fide emit. At
re, vt et * Sabinus fcripfit. e Xl,
'quuad ag ls XXIX.(IDED?M&XBH:&W (QVO TIENS
fit exceptum, fiue exceptum fit,/fij cum peculio veneat 7,

| (),.,,, non cum peculio diftrattus videtur. Vnde fi qua res fuffit
E ( )ä"" ..7 peculiaris a feruo fübrepta, condici poteft, videlicet quafi fur-
l ^agwla. tiua: hoc ita, fi res ad emptorem peruengfit.

XXX. IpnzMw libro-XXXll-ad
hibendum * agi/poffe£nihilo minus, -e& ex vendito, puto.
XXXI. PouPoNivs Wa&&bmum. S$ED

L XXX.

tum, loco: temen. BR. — 9o Hal. li. XXII. GEE. 91 Hal. et Vulg. ad-
dunt: ettradidi. Sed etaBafil. abeft. BR. — 92, Hal. fatisdatione. GEB. — 93
Hal. ljb. VIIL GEs. 94 Ap. Hal. etam, abeft. GEB. — 95 Hal. vafa ali-

qua. GEB. 96 Hic Hal. 73 etiam inferuifle videtur, quod paulo ante fuftu-
lerat. BR. 97 Hal. fcribit. GEB. . 98 Taur. dExerit. GE R. 99 Hal.
inferit: dicimus. GEB. . loO Taur. venlt. Mal. veuiit. GEB. I Confer
Aueran. II. Interpr. Iur. 2. GER. 2 Hal. Eb. XXIII. GER. 3 Vide

Noodt. IJ. Probab, vlt. BR. 4 Hal. li. XVIII. GER. 5. Hal. Idem.
C ER 6 Ap. Hal. et, abeít. GEB. — 7 Ap. Hal. ne cum peculio veneat,
abíunt. GEB. 8 Hal. exbil/endum. GE n. 9 Vulg. addit: ancillae. 5 R.
10 Hal. ljx. XIII. GEB. — 11 Hal. caetera. GEB. — 12, Hal. vendidit. GE g.
13 Hal. adicitur. GEB. 14 Flor. erat expecari. quid fi legatur expifcari.
mutatio in fpe&ari non eft ex antiquiffimis. Ita tamen omnes habent editi.
In MSS. fex conftanter reperi exfpedari. BR. Barb. Otob. Vat. L. $. Cruc.

DIGESTORVM LIB. XVIII. . TIT. L.

JKMt. " ld " * : ; 3
Cv üN)lege venditionis ita Ífit fcriptum, FLvMrINA, ;
STILLICIDIA, VTI NVNC SVNT, X- ITA SINT, neC [5 s.

l'ematurv^le«s $. r. Omnium rerum, quas quis habere, vel pof- 77 PA
fidere, vel perfequi poteft,.venditio re&e fit, quas Vero natu-. fmä& Jffï
ra, vel gentium ius, vel moreä ciuitatts commercio exierunt ?7, ; m 7N

emat, quam forte venditor habuit: -et. ? ?þ;ijfij"iudi,c—ig poffeffio- Z

um. SEDÍAD ex-

fu'*ez)? "TCDMW 5 8": ; É
et fi qugd poftea acceffit peculio, reddendum jeft venditori, vel-
uti partus ?, et quod ex operis vicarii perceptum eft. |L/ X 7!
XXXIL VrPrANvslibro/XLIV. !9 adSabinum. Ovr — —
TABERNAS argentarias, vel ceteras I;,, uae in folo publi-
co funt, vendit, non folum, fed ius efidif]!2: cum iftde ta» ven20t
bernae publicge funt, quarum vfus ad priuatos pertinet. L 7 énitedo $.
XAXIIIL. PouPowtvs WMMM :

jiadditur *?, quae flumina, vel/[ftillicidia: primum fp J
oportet, quid aCü/fit *^: fi non id appareat, tunc id accipitur, r &«. 1.
quod venditori nocet: ambigua enim oratio eft. ^ L« !
XXXIV. PAavrvslibro XXXIL 9 adEdictum. Sx
1N emptione fundi dictum fit, accedere Sticlíum feruum, ne-
que intellegatur, quis ex pluribus accefferit, cum de alio em-
ptor, de alio venditor fenferit, nihilo minus fundi venditionem
valere conftat: fed Labeo ait, eum Stichum debeny quem ven-
ditor ** intellexerit: nec refert, quanti fit acceffio, fiue plus
in ea fit, quam in ipfa re, cui accedat *?, an minus: pleras-
que enim res aliquando propter accefüonggïemimus, ficüt *9 j 4.,
cum, domys propter marmora ??, et ftatuas, et tabulas pitag $-^m 9.

earum nulla venditio eft. $. 2. Liberum hominem fcientes
emére non poffumus: fed nec talis emptio, aut ftipulatio ad- sj« -
mittenda eft, cvw sERVVS ERIT: quamuis dixþfimus, futu- "
ras resemi poffe: nec enim fas eít, eiusmodi cafus exfpe&are.
$. 3. Item fi et emptor et venditor fcit furtiüürm etfe quod. ve- s preSic, n
nit,a neutra parte obligatio contrahitur. Si emptor folus
t, non obligabitur ?? venditor: nec tamen ?^ ex vendito
quicquam confequitur, nifi vltro (uodj conuenerit, praeftet:.-
quod fi venditor frit, emptor ignoraüit, vtrinque obligatio
contrahitur: etita Pomponius quoque fcribit. $. 4. Rei fude.
emptio tunc valet, cum ab initio &2/agatur, vt poffeffionem

nis potior effet. $. 5. Alia caufa eft deguftandi, alia metien-
di: guftus enim ad hoc proficit, vt improbare ^* ]liceat: men-
fura vero non eo proficit, vt aut plus, aut minus veneat, fed
vt appareat, quantum ematur. $. 6. Si emptio ita fa&a fue-
rit, ksTO ? MiHI EMPTVS STICHYVS/ AvT PAMPHI- j.
Lv.s; impoteftate eft venditoris, quem velit dare, ficut in fti- 77 /"* ^^
pulationibus: fed vno mortuo, qui füpereft, dandus eít: et '
Ideo prioris periculum ad venditorem, pofterioris ad empto-
rem refpicit: fed gt fi pariter ?? decefferunt ??, pretium de--
bebitur: vnus enim vtique periculo emptoris vixit. Idem
dicendum eft, etiam fi emptoris fuit arbitrium, quem vellet
habere: fi modo hoc folum arbitrio eius commiftum fit, vt,
quem voluiffet, emptum ?* haberet, non et 3* illüd, jafijem-
ptum haberet. $. 7. Tutor rem pupilli emere non poteft:
idemque porrigendum eft ad fimilia, id eft, ad curatores, pro-
curatores, et qui negotia aliena gerunt. 'f
XXXV. Gaivsilibro .X. ad Edictum- prouinciale.
Qvon

LX

Treuif. änkersh. L immo et II Hal. fpe&ari, vt reliqui. GEB. — 15 Hal.
et omnes: quid achum fit. Nam et Flor. ita fed recentius mutatum. Bz. — Vt
Flor. ita boni au&ores. . Liuius XXIV. 6. VIII. 1. XXXII. 42. Gronou.
ad Liuimm XXXIL 37. pv Kk. — 16 Hal. làb. VI. GEs. — 17 Vide ad hanc
locum Aueran. I7.. Interpr. Iur. 2. et Van de Water II. Obf. 13.G&B. — 18
Hal. accedit. G E. I9 Flor. fa&um fubantique ficuti, et ita Hal. et Vulg.
BR. 20 Vulg. columuas marmoreas. B R. 21 Hal emitur. GER. 22,
Hal. exemerumt. GEB. 23 Taur, oblizsaVitur. GE B. 24 Hal. enim, lo-
CO: tamem. GEBR. 255 Hal. et Vulg. inferunt id, et ita etiam Flor. fed paulo
recentius fadum. BR. Habet praeterea Hal. agitur, loco agatur. GEB. — 26
Hal. vt, quod et ipfe malim. B R. — 27 Taur. improVare. GEB. — 28 Hal.et
Vulg.effo.BR. ^ 29Bafil. in Addendis ad lib. X1X. Tit I. Tom. 1. iv ii jomz, in
vnoinmento.BR. 30Mal.decefferint. GEB. — 31 Hal.empter. GEB. — 32 Hial.
,. etiamn.

]
l

u que

DIGESTORVM LIB. XVIIL TIT. L

Qvon fáepe arrde nomine pro emptione datur, non eo per-
7 tinet, quafi fine arra conuentio nihil proficiat: fed vt euiden-
tius probari ?* poffit, conueniffe depretio. $. r. lllud con-
hd ut ftat, i.gperfe&um effe negotium, cum emere volenti fic)vendi-
tor dicitE, QVANTI VELIS, QVANTI KEQVYVM PVTA-

TE db aeipos CL VERIS, QVANTI AESTIMAVERIS ?*, H A B EjB Í s
| p*f .. EMPTVM. $. 2. Veneni mali quidam putaf ?* non contra-
hi emptionem: quia nec focietas, aut mandatum flagitiofae
A : rei, vllas vires habet ??: quAe fententia poteft fane vera vi-
L. deri de his, qude nullo modo, adiectione ?* alterius materife,
RU XAht. NURS- nóbis efi'äf poffunt: de hiS$ vero, quae mixta aliis ma-
' terlis adeo nocendi naturam deponunt, vt ex his antidotij??,
U £a €t alia qu&edam falubria medicamenta conficigntur, aliud dici
w poteft. $. 3. Si quis amico peregre eunti mandauerit, vt fu-
ENY Juïnm gitiuum fuum,^? qujgerat, et .ü.muenemt., vendaát, nec ipfe
4 9^* contra Senatusconfültum committit **, quia non vendidit, ne-
xi* que amicus eius, quia praefentem vendit ^^, emptor quoque, qui
praefentem emit, re&te negotium gerereintellégitur. $. 4. Si
res vendita per furtum perierit, prius; animaduertendum erit,
hd 0 pepen qeenl. quid intereos de cuftodia rei conuenerat ** ; fi nihil appareat
^. ó-. conueniífe, talis cuftodia defideranda eft a venditore, qualem
P^ bonus paterfamilias fuis rebus adhibet: quam fi praeftiterit ^^,
" .J^&e ettamen rem perdidit, fecurus effe debet, vt *? tamen fcili-
t cet vindicationem rei et condictionem exhibeat emptori: vn-

" de videbimus in perfonagf eius, qui alienam rem vendiderit :
cum is nullam vindicationem aut condi&ionem habere poffit, **
Li48. objidiipfum damfandus eft: quia fs füam rem vendidiflet, po-
tuilfet eas attiones ad ciafttorem transferre. $. 5. In his,
quae pondere, numero, menfuraue ^* confítant, veluti fru-
mento, vino, oleo, argento, modo ea feruantur, quae in cete-
ris, vt fimulatque de pretio conuenerit, [videatur perfetta
venditio: modo vt, etiam fi de pretio conuenerit| non ta-
gqen aliter videatur perfecta venditio, quam. fi **5 admenfa,
L&;Adpenfa, adnumerataue ^? fint: nam fl omne vinum, vel oleum,
vel frumentum, vel argentum, quantumcumque effet, vno pre-
tio verljerit, idem iuris eft, quod in, ceteris rebus. Quod fi
vinum ita venierit, vt in fingulas amphoras: item oleum, vt
in fingulos 5? metretas: item frumentum, vt in fingulos mo-
dios: item argentum, vt in fingulas libras certum pretium
sie w wo, diceretur: qujeritur, :
ó»: fimiliter fcilicet quderitur et de his,
pro numero corporum pretium fuerit ftatutum. Sabinus et
Caffius tunc perfici emptionem exjftimant, cum, adnumerata,
(adricría|/ adpenfaue 5* fint: quia venditio quäiflfub hac con-
dicione videtur fieri, vt in fingulps ?^ metretas, aut in fingu-
jos modios, quos, quasue admenfus eris, aut in fingulas li-
bras, quas adpenderis, aut in fingula corpora, quae adnume-
raueris. $. 6. Ergo et fi grex venierit, fi quidem vniuerfa-
liter vno pretio, perfecta videtur, poftquam de pretio conue-

GN L
: *ae2c :

J J
J p
(hv;

43 'TTaur. proVari. GEB. 534 Ap. Hal. quanti aeflima-

etimm, GEB. :
353 Hal et Vulg. putant, ied et Flor. w recenter

eris, abfunt. GEB.

addita. Omnes etiam fcripti'/habent, KVat. Iï'efutauermit. BR. Reliqui
cripti Barb. Otob. S. Cruc. reuif. Bynkersh. I. et Il. G E. 36 Hal.

abeat. GEB. — 37 Vulg. per adiecliouem. BR. — 38 Hal.et Vulg. vfui BR.
9 Confer Duk. ad Opnfc. de Latiu. Vet. ICt. p. 341. BR. 40 Hal. fer-
3um,loco: fuum. GEB. — 41 Hal. coumnmnifit( GEB. 42 Hal. vendidit. GE B.

48 Ap. Hal fi abeft. GEm. 49 Ap. Hal ve, abeft. GER. — 50
Hal. et Vulg. fingulas. Sed Graeca vox & gergurae, maículigi generis eft. B.
&t Ap. Hal, ve, abeít. GEB. — 52 Hal. et Vulg. fiugulas. BR. 53 Ap.
: : Halim,abeft. GEB. — 54 Gothofr. in nota: doliario Hal. GES. — 55 Hal,
: vtyum omnium, omiffo pretum. GEB. 56 Hal. femel, omiffo z. — Flor. re-
centius fa&um zufimal. Yta et Vulg. et MSS.. Sed Graeci etiam ; epézaz et
De hoc notaui ad Flor. praef. lib. J. Dv&. MSS. funt: Barb.
57 Gothofr. in nota: A. teneri venditorem

58 Hal. li. V. GE8. — 59

G E B.

| deámof. BR.
- : Otob. Vat. l. Bynkersh.[ GE P. — '
| dicimus, v»lgat. — Vi Vulg. ita etiam Hal. GEB.

quando videatur emptio perfici. Quod -
qu£e numero conftant, fi

| ,/)),;Q, 43 Hal conuenit. GEB. 44 Hal. praeflitit. GEB. — 45 Gorhofr. in no-
"Mf t ta: tantum vt. ltanempe habet Hal. debet, tautum vt uindicationem, và [cili-
E cet omiffo. GEB. 46 Hal. praefgit certe. G EB. 47 Ap. Hal. ve, abeft.-

|

^
2

oc9
nerit: fi veroin ?? fingula corpora certo pretio, eadem erunt, |
quae proxime traCtauimus, $. 7.,Sed et fi ex dolehrio 5* pars : A. i ha
vini venierit, veluti metretae ägæ, veriffimum eft, quod deomee
et conftare videtur, antequam admetiatur, omne periculum ad
venditorem pertinere : necintereft, viütpretium 55 omnium , —
cetitum metretarum in ?5 dictum fit, anin fingulis eOsJ. 1 scuro , o
$. 8. Si quis in vendendo praedio iconfinem celaueï-it, quemF47 LA .$éc zm!M
emptor fi audiflet, empturus non effet, teneri venditorem 57. ,' ;; z

hs a /

U5 Éy: af CA

XXXVI. VrPrANVSsibro-XLIll.ad Edicum, Cvmw,. |
IN venditione quis pretium rei ponit, donationis caufa non ng;':æä,. ? ueMeS u

exacturus, non videtur vendere.
AXXVIL IpEw libro-HI.—5 Difputationum. — Sx
ovis fundum iure hereditario fibi delatum ita vendidiífet,
ERIT TIBI EMPTVS TANTI ??, QVANTI A TESTA-
TORE EMPTVS EST, mox inueniatur non emptus, fed do-
natus teftatori, videtur quafi fine pretio facta venditio: ideo-
que fimilis erit fub condiCione factae venditioni: quae nulla
eft, fi condicio defecerit.
XXXVIII. Ingwlibro-VIE-Difputationum. Sr Qvis
donationis caufa minoris vendat, venditio valet: totiens enim
dicimus, in totum venditionem nón valere, quotiens vniuería
venditio donationis caufa facta eft: quotiens vero viliore pre-
tio res, donationis caufa, diftrahitur, dubium non eft, vendi-
tionem valere. (Hoclinter ceteros: inter virum j;vero*99 et ,)/£.
vxorem donationis caufa venditio fatta pretio viliore, nullius t2 c»»-
XXXIX. IvrrawvsliüibroXV.-*! Disefterum. . Sr
DEBITOR remjpigneratam a creditore redemerit, quafi fuae /. Lpignere Daiame,
rei emptor, aöhone. ex vendito non tenetur, et omnia ij in- E
tegno, ?? funt creditori, $. r. Verifimile eft, eum, qui fru-
Cum oliuae pendentis vendidiífet, et ftipulatus eft Ldäcem!pon-
do olei, quod natum effet.53, pretium conftituiffe ex eo 'quod :
natum effet, vsque ad déffém, pondo olei: idcirco folis quilt-
que egolle&is,,'non .amplius emptor ?^ petere poteft, q;ïxïi
quinque pondo olei quae collecta effeit, ** a|plerisque re-
Íponfum eft. ; -/. H AC
XL. PAvrvs libro IV, Epitomarum-$5Alfeni *-Di-
rum. * Qvr FVNDVM *;'(7 vendebat *?, in lege ita -«
dixerat, vt emptor in diebus gægïlüg— proximis fuüundum meti-
:etur, et de modo renuntiaret, et fi ante eam diem non renun-
tiaffet, vt venditoris $? fides foluta effet: emptor intra diem
menfurae,;quo minorem modum effe credidit, renuntiauit, et
pecuniam pro eo accepit: poftea eum fundum vendidit: et, . S
cum ipfe emptori fuo admetilretur, multominorem modum agri, il rccjsro p
quam putayerat, inuenit: qugerebatuj?, an id quod ** mi-
noris effet; confequi a fuo venditore poffet? ,Refpondit *?,
intereffe, quemadmodum lex diceretur: nam fi ita diCctum
effet, vt emptor 43 diebus tri? proximis fundum me-
tiatur, et domino renuntiet *^, quantó modus 7? agri mi-
nor

Ap. Hal. teuti, abeft. GER. 6o Vulg. enim. ER. 6r Hal Ulb. XI1I.
GEB. 62, Hal. et Vulg. ommia integra. BR. —— 63 Taur. in Adnot. natum
effet, pretium conflitwiffe etc. am, natum effet, pretimm: confHtuife etc. Vulg.
pro decem pondo olei quod matum effet. .. Hal. addita nota interrogationis: decem
pondo olei quod natum efl? velut formulae loco, et fubítituto eff, pro effet. BR.

dgpent. N ts
g'LxL*t'/)(/',TbolPOh

* x 9 Oa o
£*. /f-m')',:" e ^ 1. , |

64 Mihi videtur hic caíus fubeffe: Vendidit quis fru&um oliuae pendentis, pretii :

loco ex ea fibi ftipulatus decem pondo olei, quod natum effet, cura et fumtibus
emptoris fibi praeftandum: fi plus colligitur, quam decem pondo, id omne cedet
lucro emptoris, fin minus, quodcunque natum erit, fuis impenfis praeftabit vendi-

tori. In hoc cafu legendum : sonm amplius ab emptore petere potefl. p R. — 65
Hal. et Vulg. praefigunt: et boc. BR. — 66 Hal. ézerouzv. GEB. — 67 Ád hoc

princ. cominentatur Bynkersh. Z7II. Obf. 15. GEB. . 68 Flor. erat: vesudebit,
recentius paulo mutatum in vendidit. Taur. minore mutatione fcripfit vendebat.
Cod. tamen Bynkersh. habet: vendidit. BR. Etiam iam Hal. vendebot. GER.
69 Vulg. veuditionis.BR. . '7O Hal. et Vulg. quaerebatur. Sed et Florentiae li-
terae ur adieGae, quod Taur. neglexit. BR. — 7I Vulg. qzo. BR. — 72, Vulg.
refpondi. BR. 73 Hal. inferit /u. GEB. — 74 Hal. addit: znutra id tesrpus.
GEB. $ Flor. pro 780du$, perperam erat fcriptum domgs. Xta ex Auguti-

Hhh23 no

f o — A.

L f2 -x/fæ[&

"m

. L. ,
L. fWexcqurat,
J ex—

* ('f E 2

r u fi, nj

j

—— Á

; |corre&tor fubftituit ex ove, neque aliter fcripti libri et editi,

3 :2 ()"(:c/f/hne] ln : fw;;) - :
norfit: qug2*5 poft diem trigefimum, renuntiaffet, nihil 77
ei profuturum. Sed fi ita pattum effdt] vt emptor in dlebus
proximis fundum mqLiatur, et de modo agri renuntiet: etfi
in diebus äæ—-ärenun&aüetz minorem mo'dum. agri effe,
quamuis multis poft *? annis, poffe eum, quo minoris *? mo-

dus agri fuiffet, repetere. $. 1. In lege fundi aquam asc(I:e-fm—
,ramdixit: quaerebatur, an etiam iter aquae acce(liffet ?«* |Re-
n 1ae acce[tí
LA

ondit, fibi *? videri id aCtum effe: et ideo iter quoque ven-
ditórem tradere oportere. $. 2. Qui agrum vgandebat, dixit,
fundi iugera decem et o€to effe: et quod eius admenfum
erit 93, ad fingula iugera certum pretium ftipulatus erat: vi-
äj inuenta funt; pro viglnti deberi pecuniam reiï)onfu?
G. 3. Fundi venditor frumenta manuJ fatà Kéceperat : in eo fun-
do ex ftipulaffeges erat fnata: quifefitum eft, an. pad*os 4cont1—-
neretur? Refpondit, maxime referre, quid eft a&pm "*s Oee
terum fecundum Verbäwäüeow aCtum, quod exuülpqla: "Fafg*ï*
retur, non magis, quam'äi qujd ex 39 facco faccarii cecidilfet ?*,
- s - 41 £X 89 b* AT. ; €; 2 j
aut ex €o, quod auibus 23 ex d£rej^ cecidiffet, n(atum .gget.
$. 4. Cum fundum quis vendiderat, et omnem fructum Xece-
- * -. , : T e Pa , I
perat, et arundinem, cZeduam ?? et filuam, in f:I u.('ftu. ef-
fe, refpondit. $. 5. Dolia, quae in fundo domini effent, ac-
ceffura dixit:Vetiduh ea, qu$e feruus, qui fundum coluerat,
emiffet, peculiaria emptorieceffura irefpondit "^. — $. 6., Rota
quoque, per quam aqua traheretur, niüilo minus aedificii eft,
eran !
uam fitula *^. . .
* XLL Ivrrawvs libro.1lI. ad -Vrferum-— Ferocet.
Cv MÁA n €o, qui fündum alii obligatum habebat, quidam fic
emptum rogaffet, vteffetis ?^ fibi emptus, fi eum liberaffet ??,

) - od x )u dummodo ante Kalendas Tulias liberaret, qugefitum eft, an

vtiliter agéte poffit ?* ex empto in hoc, vt venditor eum li-
b erz(äet? iRefpondit. ?7, videamus, quid inter ementem et ven-
dentem actum fit: [nam'fi 4àd actum eft] vt omni modo intra
Kalendas Iulias venditor fundum liberaret, lex empto erit actio,

[ A hvt liberet] nec fub condi&ione emptio fatta intellégetur, veluti

fi hoc modo emptor interrogauerit, erit mihi fundus emptus,
ita vt'eumfintra Kalendas Tulias liberes: vel ita: vt eumj in-
tra Kalendas ?? a Titio; redimas: íi vero fub condicione fa-

Menfam ?? argento coopertam mihi ignoranti prggi;gligg— roo
fK^ 5 E
no JIV. Emend. 2. Contius. Yta etiam erat in. L. 7. $. t. infra de peric. et
comm. rei vend. quod Auguftin. addere potuifet. BR.— 76 Hal. et Vulg. quod.

R. 77 Kal. inferit effe. GEB. 78 Hal. zn diebus triginta mom veuun-
ciaffet. Flor. defendit Bynkersh. III. O»f. 15. Edidones etiam omnes, quos

confülo, a negatione abftinent. E libris M$S. feptem, quos infpexi, qnatuor
non habent negatiuam. — In Otob. eft fuppleta. In Barb. et Treuif. femperad-
fuit. BR. — Quatuor illi: Vat. L. HIT. S. Cruc, Bynkersh. L,quibusadde II. G.
"9 Hal. poflea, loco pofi. GEE. — 8O Hal. et Vulg. mznoris, vna di&tione. BR.
$1 Hal. praefigit et. GEBR. 82 Faur. [Vi. GEB. — 83 Hal, effet, et mox
Jüipulatus fuerat. GEB. 84. Hal. quid acum cffet. GE B. 85 Hal. fecua-
dum verba non effe alum./ GEB. Sane negatiua vix carere poffumus, quare re-
ftituerem : ceterum, fecundum verba, non effe acbum, quod ex flipula mafceretur,
nou mogis, quam. fi quid/ex facco etc. BR. 86 Hal: ex eo, quod de (acco, vt
adeo voculas illas ex eo'in fequentibus perperam quaefiueris. GEB. 87 Ap.
Hal. cecidiffet, abeft. GE B. — 88 Vulg. fatis fpeciofe: mon magis, quam fi .quz'.(i
eo, quod ex facco faccarii cecidiffet, aut auibus. BR. 89 Flor. recentior aliquis
Non reprehendo
Taur. quod primam fcripturam fecutus eft, mallem modo vt matatam fcriptu-
ram in margine indicaflet. In Vat. . eit: quod auium ex ore. BR.'— Etiam Hal.
uibus ex ore, et Barb. Otob. Bynkersh. GE2. . Parum eft, quin hanc le&ionem
etuítiori praeferam. Nam quid hoc eft: cecidit auibus ex a?re ? Phaedrus [.
Fab. 4. quem tenebat ore demifit cibum et L. 14. emifit ore cafeum. DVK, — 90
d 'faur. locum absque omni diíftin&ione habentem: et arundinem caeduam et
Jfibuan in frnctum. ejfe, ita annotat. Brenkmanuus: Lege potius: et arundinem
et filuaum caeduam fola transpofitione. Nam arundineta femper caedua funt, fil-
uae non item. conf. L. 20. $. 2. Recte etiam Cod. Bynkersharandinem cae-
duamque filuam, niti quod longius. rex:æä.it ab archeïygo. : Qonf'. L. 9. .z'n- fn
fupra de vfufrutbu... Editi, quod miror a libro Flor. fxlhll diferunt, In fcriptis
praeter Byuicershl Barb. itidem habet ; caeduamaue filuam, quatuor alii vt Flf)r.
Haec Breukmanuas, quemadeo hic non obferuaffe miror, S. v.. Leeuwen et alios
recentiores absque transpofitione, commate tantum re&e collocato, huic loco

* * otc. . N :
&a emptijo eft, non poterit agi, vt condicio impleatur. $. r.
dam hoc confenfu

DIGESTORVM' LIB. XVIIL TIT. I

AT.
vendidifti imprudens: nulla eft]emptio, pecuniaque * eo no-
mine data condicetur. |
Juc: XLII. MARcxANVvS ibro-T. Inftitutionum.. Dowr-
Nr neque per fe, negyge per procuratores füos poffunt fal-
tem * criminofos [feruos/ vendere, vt cum beftiis ? pugna-
rent ^. Et ita Diui fratres refcripferunt.
| ALIH. FroRnENTINvYS/libro VHE Inftitutionum. E.A
Qv£KE commendandi caufa.in venditionibus dicuntur, fi pa-
lam4&dppareant, venditorem non obligant: veluti fi dicat fer-
uum fpeciofum ?, domum bene $ aediticatam :
minem li.gge.r,atum, velartificem, prdeftaré debet: nam hoc ipfo
pluris Veæg. $. r. Quaedam etiam polliäitationes vendi-
torem non obligant, fi ita in promyítu res fit, vt eam ermptor
non ignorauerit, veluti fi quis hony ]
emat, et de fanitate ftipuletur:
potius ftipulatus videtur, quam de eo, in quo fe ipfé decipie-
bat. $. 2. Dolum malum a fe abeffe praeftare venditor de-
bet: qui non tantum in eo efl, qui * fallendi caufa obícure

|loquitur: fed etiam, qui infidiofe, obícure ? diffimulat.

//^« XLIV. MARCriANvslibrollReeelarum, S: pvos
quis feruos emerit pariter vno pretio, quorum alter ante ven-
ditionem ^? mortuus eft, neque in viuo conftat emptio.
.XLV. Iprw Hibto- eu LaAntro libro **
pofteriorum fcribit, fi veftimenta *? interpola *? quis pro

at fi dixerit ho- j2ecauL 1.

Aicu La d

h

nouis emerit, "l'rebatio placere, ita epptori praeftandum quod Jü/noäöjlä-

intereft, fi ignorans interpola emerit: quam fententiam et
Pomponius probat, in qua étIulianus eft: qui ait, fi quidem
ignorabat venditor, ipfius rei nomine teneri: fi fciebat, etiam
damhi, quod ex eo contingit: quemadmodum *^ fi vas !5

CUUA h— Z 4* D* " : 4 i
auricffalQdum ** pro auro vendiditfet ** ignorans, tenetur, vt ** D $£.

aurum, quod vendidit, praeftet. m
XLVI. IpnEw llibro-fingulari ide Delatori

l Now
LicET exofficio, quod adminiítrat quis, emere quid vel per
fe, vel per aliam perfonam: alioquin non tantum rem amittit,

fed et in quadruplum conuenitur fecundum conftitutionem *3

Seueri et Antonini *?: et hoc ad Procuratorem quoque Cge-

faris pertinet. Sed([hoc/ita fe habát, nifi fpecialiter quibus-
59 eft. Li s & ec, XLVII.

iam fabueniffe, vt in textu noftro videre eft, vbi adeo vtrumque ef, non copu-
landi fed ampliandi habet fignificatum. — Male omnino Hal. et aruudinem cae-
duam,et filuam. De cetero MSS, illa quathm*?ääg "Otob. Vat. l. S. Cruc.
Treuif. quibus adde Bynkersh. II. GER. 91 Hal. et Vulg. u fruciu. Sed
et Flor/ litera finalis s fubantique deleta eft. B g. — Vt Flor. eft, habet Vat. I.

€ (latarcbuy £m 20 /3 fi.:*n 4b *

S. Cruc. Bynkersh. IL;at: zm f'rue.flfu/Barb. et Bynkcrsh.l/;iu frucius, Otob. o:t;/ztyf/'nä*v:'x

Treuif;in hoc tamen $ deleta eft. G. 92 Mallem ínterrogatiue: Etzam
ea, quae feruus, qui fundum coluevat, emiffet, peculiavia ? Emptori ceffuva refpon-
dit. Poffet etante: peculiaria, nota interrogationis poni. BR. Hal. ita diftin-
guiti etiam ed, quae feruus, qui fuudum colnerat, emiffet: peculiaria emptori ac-
ceffura vefpondit, et ad verba: emzffet peculiavia, in margine notat: alias, emif-
fet pecunia: empt. ceternm 72 acceffura, pro ceffura etiam alii habent. GER.
93 Rotarum aquilegarum meminit Tertull. de Auzma c. 33. et fitulae Aduerf.
Iudaeos c 1. BYNK. 94 Ap. Hal. is, abeft. GEE. 95 Hal. liberaret.

GEB. . 96 Hal. poffet. GER. 97 Vulg. refvondi. BR. 98 Hal. inferit
Iulias. GE B. 99 Hal, Maffam. G'EB. — Vide lac. Curtium IL.. Coniectur. 3 1.
BYNK. 100 Hal. folido. GER. I Hal. et pecania, quae, et mox: data
eft. GEB. 2, In Floro 7I $. eft fimilis locus. D Vk. 3 Taur. Veftüs.
G E B, 4 Hal, pugnent. GEB. 5 Daül. £ve4e. BR. 6 Taur. Vene.
GE B. 7 Taur. effofis, fuo more geminationem indicante hic neglecto. GER.

8 Hal. inferit aliguid. GER.

9 Mallem tantum alterum aduerbiorum. — Bafil.
habent Zuavoese, ob[cuve. B R.

IO Hal. traditionem. GER. II Hal bris.
G E B. 12 Ap. Hal. veffimenta, abeft. G E. 13 Hal. znterpolla, et mox
rurfus. — Vulg. vtroque in loco: zuterpolata, fcd et Flor. litera ta. recenter ad-
ditae. BR. — r4 Hal inferitet. GEB. — 13 Hal. quis, loco vas. GEB. — 16
Vulg. aurichalci. BR. — Adde quae habet Spanhem. ad Callimacb. bymm. Pall.
V. 19. Torrent. ad Suetou. Vitel. c. $. Seruius ad XII. Aeneid. $7. et Ci-
cer. ITI. Offi. 3. Dv K. — Vt et quae habet Aueran. £. Interpr. Iur. 19. GER.
17 Hal. vendidit. GE B. 18 Vulg. inferit duorum. BR, I9 Hal. addit
Lnpp. GER. 20 Gothofr. in nota: conceffum. — Yta nempe Taur. habet
in margine, et ita llor. eft correctum, EBR. Lal conceffum fit. GEB.
: 2I.

MO

"
J v m
:dn.u

DIGESTORVM LIB. XVIIL TIT. L.

XLVII. VrrrAN v s libro-XX3 : adSebinum. Sr

AQvyx ductus debeatur priedio, et ' ius aqude ?? tranfit
ad ?^ emptorem, etiamfi nihil dictum fit: ficut et ipfe fiftu-

Fa lde, per quas aqua ducitur. t
lertw henjnr h: 0 XLVII. PAvLvsUibro-V.-ad-Sabinum.. /ILicEeT ex-
?"'Z*;:ZZ a C XLIX. VEPEIANYV s lib 25-ad -Sabinum,| E
" ewnts. 0ee QVAMQVAM ius aquae non fequatur, quod amiffum eft: at-
22 GCRenyKo -- tamen fiftulae et caïäs, dum fibi ^? fequuntur, quafi pars
A. suwto 4 . edium ad emptorem perueniunt. Etita Pomponiuslibro de-

TC

o putat.
.PL. IpnEeM Jibro-XI.—^—7-ad-Ediéteum: Lankro fcribit,
Z Qemot-fi mihi bibliothecam ita vendideris, i Decuriones Campani lo-
cum mihi vendidiffent, in quo eam ponererm, et per me ftet,
quo minus id a Campanis impetrem, non effe dubitandum,
quin praefcriptis verbis agi poflit: ego, etiam ex vendito agi
T quo minus impleatur.
LI. PAvrvs ibroXXIL-29—ad-Edictum. LiTona,
quae fundo vendito coniunéta funt, in modum ?? non com-
putantur, quia nulljus funt: fed ?? iure gentium -omnibue-
vacant: nec vige publicge, aut loca religiofa, velfacra: itaque,
vt proficiant venditoti, caueri folet, vt viae, item litora, et loca
publica in modum cedanj;mï

gezpey st LIL. InM HibrofE) - Edictum.. SENA'ZI.'VS?&en—
RRE fuit, ne quis domu..m vi aæynue.dmueret, quo/ plgs fibi ag,qmre-
£ petur * : neue quis negotizndi caufa eorum quid emerét, ven-
deretue ??: péenalin eum, qui aduerfus Senatusconfultum fe-
ciffet, conftituta eft 3?^: vt duplum eius, quanti emiffet, in gez
rarium inferre cogeretur: in eum vero, qui vendidiffet, vt irri-
ta fieret venditio. Plane, fi mihi pretium folueris; cum tu du-
plum . gérario debeas, repetes a me, quod a mea parte irrita fa-
é&ta eft venditio. Nec folum huic Senatusconfultg locus erit, fi
quis füam villam vel dor um,, ged, et fi alienam vendiderit.
t $ emvo /-7//.

,l
LII.|Gatvs llibro X XVIILsad- Edi&tum- prouinciale,
VT nxs emptoris fiat, nehil intereft, vtrum folutum fit pre-
tium, an eo nomine fideiuffor datus fit. Quod autem de fide-
iuffore diximus, pleniffS)áqceptum eft, qualibet ?^ ratione fi
. venditori de pretio fatisfaCtum eft: veluti expromiífore, aut
qpee pignore dato, proinde ?? fit, ac fi pretium folutum eflet.
LIV. Pavrvs?*(üibro.l.ad-Ediétum-Aediltum-euru-
LI gebee dium. RES(QBONA fide/ vendita, propter minimam ?* cau-
00 £9v^: fam inempta fierif non debet. — fB. um Vffe - "
| LV. IpEw Il j dium.eurulium.
Nvpa et imaginaria venditio pro non fata eft: et ideo nec
alienatio eius rei intellegitur. f& A. T.

* ..

hoc pacto vendiderit ancillamy ne proftituatur 3?, et, fi con-

| UL2

J

Rs

,

21 Hal. lh. XXVIII. GEE. 22, Áp. Hal. et, abeft. GEE. 23 Hal. zus
aquaedudus. GE B. — 2,4 Hal.im,loco ad. GE&. — 25 Hal.lib. XXV'III. GE B.
26 Ap. Hal. fibi, abeft. Vulg. dum fubfequuntur. BR. 277 Hal. lib. XVII.
GED. 28 Hal. lib. XXVIII. GER. 29 Hal. inferit agri. GE B. 30
Hal. et loco fed, commate poft fznt pofito. GEB. — 31 Taur. adquiREtur.
G E B. 32, Hal. vendideretue. GEB. — 33 Ap. Hal. eff, abeft. GEB. — 34
Hal. vt quacunque, fequenti fi, omiffo. G E. 35 Hal. et Vulg. perinde. BR.
36 Hal. VLPIANVS. GER. 57 Caufa hic idem notat, ac vitium, Noodt.
IHI. Obf. 11. BR. 38 Hal. ib. LX. GER. 39 Hal. proflitueretur. G E B.
40 Hal. decurvit. "Vulg. concuvrerit. B R. 4I Lego cum editis: vendidit.
'Laur. facere debebat: venIt. BR. Etiam Hal. vendidit. GE B. 42, Hal.
efl. GEB.
* fubantique deleta fit, malumus correctionem fequi,
praepofitionem addunt: zm bac quaeflione. BR. — lta et Hal. GE B. 44 Re-
ftitue cum Vulg. Nor. ceteris: confumptae.BR. Memini fupra adnotatum, 702
excidiffe ob fequens cou, liceat ergo et hic conie&uram ferre: mom com[ampta.

Sed er Editiones hic

poífe, puto, quafi impleta condicione, cum per emptorem ftet,

43 "Faur. banc quaeffione Multum. | Sed cum in. banc Flor. litera -

^

31I

tra factum effet, vti liceret ei abducere: Eïü per plures em- E62

ptores gnancipium gng;'gggngW, ei qui primo y,?lldi.fz. AE ab.—Cenawrertt
ducendi poteftas fit *?. | VtnOLOIE,

LVII. PAvrvslibro-V.-ad-Plautimm. DowwvM emi, X5
cum eàm jet ,ego et venditof combuftam ignoraremus. Nerua, : $lod o f
Sabinus,JCaffius, nibil veniffe, quamuis area maneat: pecu- À. f v£.
niamque folutam condici poffe aiunt. .Sed fi pars domus ma-
neret, Neratius aifhadc qufeftionegi multum ^? interelfs
quanta pars domus incendio confumptg;^ permaneat: vt fi
quidem amplior domus pàárs exufta eft ^5, non compellatur 49
emptor perficere emptionem: fed etiam quod forte folutum
ab eo eít, repetet *7. Siá vero vel dimidia pars, vel minor
quam dimidäa exufta fuerit, tunc coartandus eft emptor ven-
ditionem adxmplere, gleiïïimatione viri boni arbitratu habita, vt
quod ex pretio propter incendium decrefcere fuerit inuentum
ab huius praeftatione liberetur. $. r. Sin ^9 autem venditor
quidem fciebat domum effe exuftam, emptor autem ignorabat
nullam venditionem, ftare, fi tota domus ante venditionem ex-
ufta fit: fi vero quantacumque pars Áedifi&ii ffmaneft, et fa-
re venditxol.ïem et venditorem emptori quoä intereft reftituere.
$. 2. Simili quoque modo ex diuerfo tractari oportet, vbi em-
ptor quidem fíciebat, venditor autem ignorabat *?, et hic
enim ?* oportet, et venditionem ftare, et omne pretium ab
emptore 'venc'i.itori3 fi non depenfum eft, folui: vel, fi folutum
fit, non repetit; $. 3. Quod fi vterque fciebat, et emptor et
venditor domum jeffe; exuftam totam, vel ex parte, nkhil actum
fuiffe, dolo inter vtramque partem compenfando: et iudicio
quod ex bona fide defcendit, dolo ex vtraque parte veniente, 5*
ftare non. concedente. i :
LVHI. PAP1N1ANvslibroX.Qugeftionum. Anno-
nIBVS quoque|vento deiectis, vel jabfüümptis igne, ditum eft, 1 .
emptionem fundi non videri eífe contra&tam, fi contemplatio;-w/f"*ïi/f 7
ne illarum arborum, veluti oliueti, fundus comparabatur: fiue : -
fciente, fiue ignorante venditore:|fiue autem ?? emptor fcie-
bat, vel ignorabat ??, vel vterque eorum, haec optinent, quae
in fuperioribus cafibus pro ?* aedibus dicta funt.

RAR X rum. CvM vEN-
DERES fundum, non dixifüi, ITA vT OPTIMVS MAXI-

fe €x ),Wg/c»(n- :

LA JX..

*

.. z ,
ul- f[eext c?t (,;4;; $C

MYVsQVvE ??: verum eft, quod.Quinto Mucio placebat, non «« /.w"'( vtzo, .f ft
liberum, fed qualis effet; fundui praeftari oportereZ Idem et ,,s4. *v — *.
in vrbanis praediis dicendum eft. Woow ]5 hd .
LX. MARCELLVS Llæbæ-V/ 55 Digeftorum. Cow-
PRAEHENSVM erat ?* legecvenditio-nis, dolia fexaginta em-
ptori acceffura: cum effent centum, in'venditoris fore pote-
ftate g;.elfpänfum eft, qufd vellet, dare 59, — j« t getm, bt qeR 00 ,
LXI. InEw dibr ke ' rum ExrgTiMo [ **« €jeme,

poffe me id, quod meum eft, füb condiäjone emere:; quia for-
te fperatur meum efle definere.
LXIL MopresTiNvsMibroV. Regularum $?. Qvz
iorricix caufain prouincia agit, vel militat, praedia com-
J x atf m- parare

nvk. 45Halfit. GEB. — 46 Gothofr. in' nota: non tantum compella-
tur. Hal. non tantum non compellatur. Hotom. Z Ofbf. 34. repreheníus a
Roberto l. recept. 16. Florentinam defendit Cuiac. aduerfus eundem XI7,
Obf. ::. Re&e quidem hoc facit Cuiacius. Exempla omifíi: tantwm, ante:
fed. etiam fuppeditabit Gronou. ad Liuimm XXVIIL i1. DvK. — 47 Hal. fo-
lutum efl, ab eo vepetat, GEB. 48 Sequentia vsque ad finem legis non effe
Pauli, cohtendit Noodt. de form. emend. dol imal; c. 11. BR. — 49 Yaur. zgno-
vraVat. GEB. — 5OoPer tmefin pro: bic etenim. — Cod. Bynkersh'.rLSed bic enim.
BR. Non puto, tmeíin effe, fed dici: wmam bic qmoque oportet. DVK. — Cum
Flor. faciunt Barb. Otob. S. Cruc. Bynkersh. II. vt et Hal. TG x z. $1 Hal.
praefigit venditionem, fupplemento fic fatis probabili. 5 R. 52, Et haec non
efle Papiniani probat Noodt. alleg. loco. BR. 533 Taur. ienoraV'at. GER.
54 Hal. de. GE*. 55 Hal. et Vulg. addunt ef£. Sed et Flor. ita eft fup-
pletum, quod ree fpreuit Taur. BR. 56 Hal. l. V. GER. 57 Hal. in-
ferit z. GEB. 58 Hal. cum effeut centum im venditoris fovte poteftate,

i refponfum eff, daturum, quae vellet. GE2. — 59 Hal.lib. VI. GEs. — 60 Hal. ve-

Hhh*5 fpouforum.

312
pararein eadem prtouincia non poteft: praeterquam fi pater-

lffl:&m na eius|ajffifco diftrahantur 9*, — $. r. Qui nefciens l.ogä
at facra, velreligiofa, vel publica, pro priuatis comparauit, licet

' * s
jfic €& n Ine i

emptio non teneat, ex empto tamen aduerfus venditorem ex-
perietur,/&—þconfe juatur, quod interfuiteius, ne deciperetur ^?.
$. 2. Res in ?? auerfione empta, 9?* fi non dolo venditoris
fattum fit, ad periculum emptoris pertinebit: etiam fi res ad-
L*Jf fignata non fiL. — ,. - U. |
LoCGUT. IA&?OLENVS dibro. 65 ex-Caília. (Cwvw
SERYVO dominus rem vendere certde perfonde iufferit, fi alii
vendidiffet $9, quam cuiiuffus erat, venditio non valet. Idem
iuris ?* in libera perfona eft, cum perfici venditio non potuit
in eius perfona, cui dominus venire eam noluit. $. r. De-
monftratione fundi facta, fines ** nominari füperuacuum eft:
Íi ? nominentur *9, etiam ipfüm venditorem nominare *!
oportet, fi forte alium agrum confinem polffidet.
LXIV. Ipnxw libr iftülarum."7. Fvmwpvs ille

eft mihi et Titio emptus. Qugdero, vtrum in partepí, an in

It jes"mifw.53- totum, venditio confiftat, an nihil actum fit? Refpondi *5,

: s perfonam 'Titii 2* fuperuacuiaccipiendam puto 7^: ideoque
Es at iusífundi emptionem ad me pertinere. -
L13 fuc Qtefk : tOtlg,S,l unc p z : :
p LXV. In&x dibrojXIj-Epiftularum.79. CowvExiT
L) X.. mihi tecum, vt certuüm numerum tegularum mihi dares certo

| , E ycaf i. pretio : dád vtj ** faceres, vtrum emptio fit 7*8, an locatio ?
2 : ägfþ—ongit 79. fi ex meo fundo tegulas tibi faCtas vt darem,

uvl — Niam, iter, a&um,2 aquaedu?gum praeftatu iri ?5. |
feruitutibus vrbanorum praediorum. $. r. $i cum feruitus

L /wC..

f j« raes.

conuenit, emptionem puto efle, non conductionem: totiens
enim conductio alicuius rei eft, quotiens materia, in quó "?
aliquid praeftatur, in eodem .ftatu ei.usdem:jïïänet: quotiens
vero et immutatur 9*, et alienatur, emptio magis, quam lo-
catio intellegi debet. | |
LXVlI. Powroxurvs libro XXXI. ?^ ad. Quintum
Mucium- Iw vEsxDENDO fundo quiedam, etiam fi non dgxi-
dicantur 9?, praeftanda fünt: veluti, ne fundus euincatur, aut,
vfusfructus eius, qudedam ita demum, fi dicta fint ?^: veluti

venditis praediis deberetur, nec cómmemorauerit venditor, fed
Íciens effe reticuerit, et ob/ id per ignorantiam rei emptor non
í«: vtendo per ftatutum tempus eam feruitutem amiferit, quidam

U]Woövf ;Jàd.Quintus Mucius fcribit, [qui—feripfief 99 RxäA CAESA,

| : QVE AEDIVM EYNDI
| — enpeanc Ti - iääem fcriptumfnam ruita l'c;(eiä)?za funt, qufe neque

VE NON SVNT,

isx 87
eaium

—

neque fundi funt. | | |
LXVIL. Ipex dlibro. X XXDS- 5? ad Quintum Mucium,

ALIENATIO cumíit, cum fua caufa dominium ad alium trans-

fponforum. GES. — G1 Hal haec: praeterquam f. p. e. a. f. diftrabantur. ftellulis
includit, et in margine addit: Haec im antiq. defunt. — Sed neque Accurfius ba-
buit. GER.. 62, Yaur/ d Iciperetur. GEB. .. 63 Hal. zn, omittit. Vulg. u
adauer(ione. B R. 64 Hal. praefigit yel. GEB. 63 Hal. IABOLENVS
lib. IIl. GES. — 66 Hal. vendiderit. GEE. — 67 Hal. inferit et. GEE. — 68
Hal. et Vulg. confiues/ BR. — 69 Vulg. inferit autem. BR. — 7O Hal. in mar-
gine: alias, igitur fü ton mominentur. GEB.
Hal. émieoAdv. GER. 73 Flor. corre&tor quidam fecit: refpondit. B.
Vulg. inferit pro. BR. 75 Ap. Hal. puto, abeft. GEB. — 76 Hal. ézieoAóv.
GE E. 71 Gothofr. in nota: quas ta faceres. ta Vulg, BR. 78 Hal.
efl. GEB. 79 Xial vefpoudi. GEB. 80 Arbitror, legendum qza, vt ha-
bent omnes. BR. Etiam Hal. GEE, 81 Hal. mutatur. GER. 82, Hal.
Lb. XXI. GER. 83 Vulg. dicantur. Primam fyllabam cou Flor. deletam,
ait Contius, idem in meis annotationibus non inuenio. BR. 84 Gothofr. in
nota: fi condicta funt. Halo. GER. 85 Hal. praeflaturi. — Vulg. praeffitum
iri. BR. 86 Taur. fcriBfit. G En. 87 Vulg. male; Quintus Mutius fcri-
bit: vuta caefa aedium fundiue non fumt, mifi id fcriptum eft.. Ya et. Hal. nifi
quod habeat fcripfit, loco? ftribit. B. 88 Hal, lb. XXX. GER. 89
Hal. éizisoAZv. GER. 90 Hal, ad haec verba: zdeftn. s. s. a. t. d. 1. a. $. e. q.
culpa ftellulis inclufa in margine notat: Pbaec paffim fere in antiq. codicib. defunt.
GE B. 9I Hal. qui tamen, et fi..— Vulg. quod etiamfi. BR. — 92 Taut. va-
Qiüan. GEB. 93 Hal. potofl, GER. 94 Hal. aeffimetur. GEB. —— 95
Hal. Jlib. VilL énieAsv. GEB. 96 Flor. fuit olim Palla, et nunc ita eft in

Idem et in.

recte putant venditorem teneri ex empto ob dolum. $. 2.

71 Hal. wominari.GEB. 72 -

"NMIGESTORVM.LIB. . XVHL- TIT.- 4

ferimus, qufe effet futura, fi apud nos ea res manfiffet: id-
que toto iure ciuili ita fe hgxbe/tþ,zäraeterquam (fi aliquid. rio-
minatim dit - conftibitüm. ; eecomeeAeso D ais
LXVIII. PRocvrvsilibro VL Epiftulerum-5?. . Sr,
cvM fundum venderes, in legeiïïixiiï'es, quod mercedis no-
mine a conductore exegiffes, id emptori acceffürum effe: ex-
iftimo te in exigendo non folum bonam fidem, fed etiam di-
ligentiam praeftare debere: id eft, non folum, vt a te dolus ;
malus abfit, fed etiam vt culpa ??. $. z. Fere aliqui folent ] j
haec verba adicere, DoLvs MALVS A VENDITORE ABE- !
R1T:jgui etiam ?* fijadiectum/ non eft, abeffe debet. $. 2. 144.05

Nec videtur abeffe, fi per eum fa&tum eft, aut fiet, quo minus — f x 9-

fundum emptor poffideat: erit ergo ex empto actio, non vt "^^
venditor/vacuam *? poffeffionem tradat, cum multis modis
accidere (poterit,??, ne tradere poffit, fed vt fi quid dolo nià-
lo fécit, aut facit, dolus malus eius ácftimaretur 9 bó o as o
LXIX. InEmw libro-XE-Epiftularum.?5, RvmciLIA opi

Polla ?5 emit l)(gcum Sabatenem angularium " et circa eum
lacum pedesidecem. Qujlero, numquid et. 35 decemypedes, qui

tunc accefferunt, fub aqua fint, quia lacus' creuit, an proximi s«f s. 6

pedes;decem/ab aqua, Rutiliae Pollae iasis-fint? Proculus D
Ípondit *?, ego exiftimo, eatenus lacum, quem emit Rutilia -
Polla, veniffe, quatenus tunc fuit, et circa eum decem pedes, J.4.7.
qui tunc füerunt: nec ob eam rem, quod lacus poftea creuit, -
latius eum poffidere debet *?9, quam emit. x Tazttfa É d
LXX. Liici ;6 ,( gy-g Uv s rxey-s-ibro-VIIT, -Regula- EL
ruf. Lrnsremi hominis ? emptionem contrahi poffe pleri-
que ex,ï/&imauerunt: fi modo inter ignorantes id fiat. Quod
idem Flacet, etiam fi venditor fciat, emptor autem lgnoret z sic p 2, Gu
quod fi emptor fciens liberum effe, emerit, nulla emptio con-
trahitur. J . E !
| LXXI,PAPzimivs ? IvsrTys)libro L. Confttutio- !^*
num. IwPERATOR[S:Antoninus et|Verus *; AuguftijSex- I "feotras
to Vero ? in haec verba refcripferunt: Quibus menfuris-^ 4^-
aut pretiis negotiatores vina compar//ent ?, in contrahentium —
poteftate elle *: neque enim quisquam cogitur vendere, fi
aut pretium, aut menfura difpliceat: praefertim fi nihil contra
confuetudinem regionis fiat. -
f* LXXII. PAPINIANVYS libro-X.-Quéeftionum.. P 4-
cTA conuenta ?, quáe poftea fa&a detrahunt aliquid emptio-
ni, contineri contraCctyjvidentur: quáe vero ádiciunt, credi-
inus ? non ineffe, Quod locum habet in h'ä,'s, quae ad-
minicula fünt emptionis, veluti ne cautio dupïalf;i praeftetur:
aut, E cum fideiuffore cautio duplfe praeftetur: ied quo Z Zes.
cafu agente emptore non valet pattum, idem ** vires habe-
bit iure exceptionis, agente venditore. JAn idem dici poffit,
! aucto

Nor. ceteri omnes: Polla, vt corre&um ef. — Etiam in fequentibus eft: Pollae et
Polla, vbi tamen Hal. feruat Pallae et Palla. Simili errore pro Jacum, erat lo-
cum. BR. Polla eft Paulla. Sic Vxor D. Bruti Pojla, quae erat Paulla Valeria,
vt Manut. ad. Cicer. 11. Ep. $. et alio loco in iisdem epiftolis. |Occurrit et
Ve[pafia Polla, Vefpafiani Imp. mater. Polla Argentaria Lucani Poétae Vxor. Sta-
tius praef. 2. filu. et. filu. vit. eiusd. libri. DvVK. — 97 Gothofr. in nota: $a-
batianenfem anguillarium. Haloand. —Angularius autem forte eft, qui in angulo
fundi pofitus eft.— Horat. O i augalus ille proximus accedat, qui uunc denormat
agellum. | Auguillarium quoque legit Guido Pancirol. Var. Le&. II. ;8. aliis
etiam mutatis Phil. Cluuer ftal. Antiqu. Vol L. Il. 3. f. $23. BYNE. Cel.
lar. 1. Geogr. Ant.. 9. fufpicatur angulariuin effe 2loffam ortam a. nomine op-
pidi huic lacui adiacentis, Amguillera. Dv K. — Confer quae idem Bynkersh. fcri-
püt VI. Obf. 20. GEB. — 98 Ap. Hal. et, abeft, G. 99 Hal. refpondi.
GEE. — IOOHal, et Vulg. debere. BR. — 1 Hal. LICINIVS. GEsE. — 2 Taur.
ominis,licet Flor. correctum fit. n R. 3 Hal. PAPYRIVS. GEs. 4Vulg,
Seuerus et Antouiuus. BR. 5 Hal Sexto Vero, et in margine: alias, Sex-
tiio Nerowi. alias, Seuero. GER. 6 Vulg. comparent. 9 R. 7 Hal eff.
GEB. 8 Confer inprimis Noodt. cap. 2. de Pact. et Trausadl. GEg. — 9 Omnes
editi confpirant ad tollendum boc, quod etiam longe malim. Nec aliter fcripti
libri, quorum fex confului. Vnus $. Cruc. habet adhuc, vt 'Taur. ex archetye
po. BR. Suftulit iftud Poc et Hal. nec agnofcunt Barb. Otob. Var. L. Treuif.
Bynkergh. vterque, GER. — 10 Vulg. inferit quidem. BR. 11 Hal. eodem.
G E E.

w j 4

;n*.'fm"

i tio eius valebit ** : necvenditori proderit exceptio, quae non
" habuit locutm. :
lial LXXII. Ipnzw bro-HE Refponforum- /(xpx fucra
ii terrze motu diruta, locus aedificii non eft- profanus, et ideo
: veniré non poteft. $. r. Intra maceriam fepulclírorum hor-
dJowt tis vel ceteris culturis loca purajferuata, fi nihil venditor no-
s2jeic— minatim excepit ^*, ad emptorem pertinent.. :
! "f loää -LXXIV. Ipxw dibro-1.4Dsf : CLAVIBVS
Hs raditis, ita mercium in horreis conditarum ^? poffeffio tradi-
Ucig:x"&« ta videtur, fi claues apud Korrea traditae fjt *?: quo fatto,
DH, ^A «onfeftim emptor. dominium et pofleffionem adipifcitur, etfi
Wf&'ä"' wreropwau.non aperuerit horrea: quod fi venditoris merces non fue-
AMe , fa. münt ^?, vfücapio confeftim inchoabitur a. : :
Lt o Q és LXXV. )HfkRMOGENIANVvSibro-IL-iuris Epitoma-
i UO Cnm 22. QvrrvNDve vendidit, vt, eum certa mercede
lL pesaet. conductum ipfe habeat, vel, fi vendat, 4?Xron alii, fed fibi di-
ssut .. ftrahat: vel fimile aliquid pacifcatur, ad ^* complendum id ??,
m quod pepigerunt, ex vendito agere poterit.
LXXVI. PAvrvstilibre—-VE.-Refpenforum, Dorra
E y£,, in4d/rreis defofla, fi non fint nominatim in venditione exce-
P E ia P68 horreorum venditionijj effiffe lägderl. $. r. Eum, qui in
yr7 locum emptoris fuccefíit, lisdem. defenfionibus vti pofie,
^ quibus venditor eius ?* yti potuiflet: fed et longde pofleflio-
E nis praefcriptione, fi vtriusque poffeffio impleat tempora con-
ä-*äff* ftitutionibus ftatuta. of
| 2 LXXVII. IAY'orrwvs? $ libro-IV.-ex-Pofterioribus.
nE i« IN nEGE fundi vendlndi ?? lapidicinae in eo
L4f*«n, fundo, vbigue 9? effent, exceptde erant: et ?' poft multum
( Q,,,, temporis in eo fundo 1'epe;;ä1e erant lapidicinae: eas quoque
p u 9t as v enditoris effez'Tuberojrefpóndit/ Labeo, referre quid actum
: .Jff;:*&ï*"gæ' fit: fi, non appareat ??, non videri eas lapidicinas efle exce-
y b ptas ingnginem enim nec vendere, nec excipere, quod non fit,
; d ræ)äaï.ö. et lap1d1c1.nas nullas gffe, nifi quae apparent 3?,fïgt.(;vi—e,(lantur:
; utagas: i5 aliter ** interpretantibus, totum fundum lapidicinarum fore,
; : fi forte ?* toto eo fuüb terra effet lapis: ?* hgf probo.
E pteUup **Wfï"ü'*. XXVIII. LABE olibféIV.PotteriorumTtTauolen Epi-
: — æmaäuw. FisTvrLAs emptori acceffurás in lege dictum

I f^:

-"C;ML 4 '
L fj LIGIOSI, AVT PVBLICI EST, EIVS NKHIL VENIT,

au&o poftea vel déminuto pretio, non immerito quaefitum eft:
quoniam emptionis fübftantiajconftitit *? ex pretio. Paulus
notat: fi omnibus integris manentibus, de augendo vel demi-
nuendo pretio rurfuity conuenit, receffum a priore contra&tu,
J feseesacYiet noua emptio interceffiffo videtur *9. // $. 1. Papinianus *^:
9d G - lege venditionisjlla/ *5 faCta, st Qv1D SACRI, AVT RE-

Lf

fi res non in vfu publico, fed in patrimonio fifci erit, vendi-

GER. 12, Hal. confiflit. GE R. 134 Hal. et wouam emptiouem intevceffiffe
videri. GE B. I4 Hal. in margine: alias, incipit bic mouwm caput. GEB.
15 Vulg. ita. BR. — I6 Taur. valeVit. GE B. — V7 Hal. exceperit. GEB. — 18
Hal. veconditavum. GER. 19 Hal funt. GEB. 20 Hal. fuerimt. GEB.
21 Hal. confeflim incobabitur v[ucapio. GEB. — 22 Hal. émmopóv. GEB. — 23
Hal. et Vulg. praefigunt vt. En. 24 Taur. aT. GER. 25 Ap. Hal. id,
v abeft. GEs. — 26 Hal. zsdem. GEB. — 2/7 Ap. Hal. ezus, abeft. GEB. . 28
j Hal IABOLENVS. GE2. 29 Vulg.venditi, BR. — 30 Gothofr. in nota:
vbicunque Hal. quod probatur ab Ant. Auguft. I1I. emend. 7. «t Cuiac. Infl.
- de feruit. Nec Íolus habet Hal. néc ea lectio probatur Auguftino vel Cuiacio.
Vide Duk. ad Opafc. de Lat. Vet. ICt. p. 415. n. 4. BR. | Si vbique legas, et

interpreteris vbicungaue, follicitusfum de huius legis iurisprudentia. Quid enim, -

qui ita excepit, annon omnes lapidicinae debebuntur, etiamfi non appareant?
dixit, non, quae illo loco fünt, íed, quae quocunque. Forte: vbique, in: bi
quae mutandum. lapidicinae fcilicet quae ibi erant, fcilicet, quae ibi exerceban-
tur. BYNX. — Nondum diícedo a fententia ob ifta Bynkershoekii, Apparet ex
. lege nullas ibi lapidicinas exercitas fuiffe, fed a venditore exceptas, quae deinde
appariturae eflent, et quacumque in parte illius fundi. DVK. Dukeri fcnfen-
tiae videntur obftare verba: eas QV'OQVE venditoris effe, et ruríus: EAS
lapidicimas effe exceptas. — Labeoni vifum, eas tantum lapidicinas exceptas, quae
effent, cum nempe venderetur fundus, id eft, iam exercerentur, ne, fi forte to-
tus fundus fieret lapidicina, nihil venditum effet. GE B, — 31 Ap. Hal. et, abeit.
G E B. 32, Vulg. appareaut. BR, 33 Hal, et Vulg. apparcant. Ego ma-

DIGESTORVM LIB.. XVIII.

locatio eft, aut alius ?5 genus contractus,
| "a

caf. folit. et infol. c. 2. $. $. BR.
GEB.

. me irrepere potuit ob primam literam fequentis vocis,

TITAGLE 313

erat: quderebatur, an caftellum, ex quo fiftulis aqua ducere-
tur, accederet ? | Refpondi ??, apparere id actum effe, vt id
quoque accederet, licet fcriptura non continfägur 385 X fs
Fundum ab eo emifti, cuius filii poftea tutelam adminiftraris ??,
neguaquam, accepifti 4^? poffefionem. Dixi **, tradereltelti- 54j« t &V
bi poffeffionem hoc modo pofle, vt pupillus et familia eius de-. —
cedat de fundo, tunc demum tu ingrediaris $? poffeffionem, IU M
$. 2. Qui fundum]ea lege emerat, vt foluta pecunia tradere- f 24 Cadem ,
tur ei poffeffio, duobus heredibus [reliCtis deceífit: fi vnus 4e&. . — '
omnem pecuniam foluerit, partem familiae hercifcundze iudi-
Cio feruabit *?: nec, fi partem foluat, ex empto cum vendi-
tore aget: quoniam ita contractum aes alienum diuidi non
püot-'uit. $. 3. Frumenta, quae inj|hf£rbis ^* erant, cum ven- 11 c7u/2,mmnwtc».
didiffeg/ dixifti, te, fi quid vi, aut tempeftate faCtum, effet, prae- É o
ftaturum: ea frumenta niues corruperunt: Íi|impmoderatge Pt 6
fuerunt, et contra confuetudinem tempeítatis *?, agi tecum A
ex empto poterit. '

net «6 cdm

LXXIX. IAä onLENvS *? dibro- V. ex- Pofterioribus.
Labeonis Fvxwpr partem dimidiam ea lege vendidifti, vt
emptor alteram partem, quam retinebas, annis décem certa ** L:
pecunig in annos fingulos conduétam habeat. Labeo et Tre- )u« "um -
batiusinegant, poffe ex vendito agi, vt id, quod conuenerit,
fiat. Ego contra puto: fi modo ideo vilius fundum vendi-
difti, vt haec tibi conductio praeftaretur: nam hoc ipfüm, pre-
tium fundi videretur ^7, quod eo pa&to venditu$; fuerat ^* :
eoque iure vtimur. ;
(obo(ca o

. LXXX. Lanzoibse, V. Pofteriorum ayfauoleno-4?
Epitomaférum.- Cvw wAwv fata in venditione fundi ex-
n-

cipiuntur, nop, qu e in[pe (E&O 50 ïäj Beeecew
tur ^T ( fed QL—Mïöäl&ï ü&x?*ä w d 6&5 1&?&4&&&

4

üs
eorum tollatur ?^: nam aliterinterpretantibus, vites et arbo-
res omnes excep?e videbuntur. $. r. Huius rei emptionem
poffe fieri dixi, ?? QvAE EX MEIS AEDIBVS IN TVAS
AEDES PROIECTA SVNT, VT EA MIHI ITA HABE-
RE LICEAT: deque ea re ex empto agi. $. 2. Silua cge- m
dua in quinquennium venlierat: quaerebatur,|cum glans deci-1l/*. Lf
quinquen quai ] glans deci |
diffet, vtrius effet? Scio Seruium refponditffe, primum fequen-
dum effe, quod appareret actum effe: quod fi in obícuro ef-
fet, 5* quaécumque glan$ ex his arboribus, que ciefde non
effenty cecidiffet, venditoris effdt 5?: eas ?9 autem, quae [engim.
in arboribus fuiffet eo tempore, cum haec ?? cxederegtur, em-
ptoris. $. 3. Nemo poteft videri eam rem vendidiífe, de cu-
ius dominio id agitur, ne ad emptorem transeat: fed hoc aut

u

;

LXXXI.

lim: apparent, vt caedantur. BR. 24 Eadem locutio eft in L. $0. znfr. b.t.
et gemina in Sueton. Claud. c. 15. abfentibus, pro: cum alii abeffent. BYNK.
Plura huiusmodi fünt ap. Perizon. ad Sauclzum IIL. 9. 2. p. 461. et IV. 4. 28.
et $6. DVK. 35 Hal. et Vulg. inferunt zw. BR. 36 Hal. praefigit et.
GERB. 37 Hal. refpondit. GEB. — 38 Hal. contiueretur. GER. — 39 Hal.
adminiflras. GE B. 40 Hal. wec accepiffi vacuam. — Vulg. wec vacuam acce-
pifli. BR. . Vid. Rad. Fornerium J. Rer. Quotid. 30. D VK. 41 Hal. dixit.
GE B. 42 Hal. inferit zn. GEB. 43 Taur, feraaVit. GEB. — 44 Taur.
berVis. GE B. 45 Vide Noodtium 2/7. Probab. 11. et Ottonem de pracfiat.
Meretur addi Aueran. 11. Interpret. Iur. 26.
46 Hal.. IADBOLENVS. GER. 47 Hal.videtur. GEB. — 48 Hal.
fuerit. GE B. — 49 Hal. Jaboleno. GEB. — 50 Lego: zm perpetuOm. - Omanes
etiam editi habent: m perpetumui. — Codicestamen, quorum quatuor vidi, vt Flor,
BR. Barb. Otob. S. Cruc. Bynkersh. L.fed II. u perpetuum, vtet Hal. GEB.
sr Hal.videntur. GEB. — 52 Hal. et Vulg. tollautur. 8 R.— 55 Hal. praefigit feilz-
cet. GEB. 54 Hal.praefigitot. GEB. 55 Malim:effe.BR. — 56EHal.ea. GEB.
57 Litera c non quidem adeo antique, re&e tamen deleta eft Florentiae, et facilli-
quae Flor. etiamnunc
eft: cederentur, loco: caederentar, quod monftrat haec non effe relecta. — Editi
omnes: cum bae cederentur, — Praeiuerunt MSS. Solus S. Cruc. habet: 440 cae- -
derentur. B R. MSS. reliqua: Barb. Otob. 'Treui. In Bynkersh. I.]'Eee. Hal.;Tf YVW
vt editi reliqui. GEB. $8 Hal. et Vulg. al/ad, et ita etiam Flor. recenter !
corre&um. BR. Et mea fententia recte, cum fons erroris fit manifeftus, finilis
. Íequen-

rét

;;;;;

314. DIGESTORVM LIB.

AVIIL - TIT. £ IL

LXXXI. ScAEvVOLA libroVII. Digeftorum 5?. "l'r- | &a interciderit, velancilla deceiï'erit; an partus vel fru&us eius. . "
TT1vS, cum mutuos acciperet tot aureos fub vfuris, dedit pi- | nomine adiectio ? admitti poffit? Et negat admittendam|(ad- f Àmiod. 1.
L/4«]- — gnori fiue Myjpothecae praedia, et fideiufforem Lucium: cui jg&i—ggg—näguia ,glterius rei, quam eius quae diftrbfta eft, non 22«f — | W""
promifit, intra triennium proximum fe eum liberaturum : fol[gjadie lo adrmtt;ü $. 2'.x»:1-d?m T lulianus eodéim libro Hseex , £. W
quod fi id non fecerit die fuprafcripta, et foluerit debitum fæ- fcribit, fi ex duobps fex:uxs viginti Vendftls, et in diem addi- ? $C o UL . M
deiuffor creditori, iuffit praedia empta effe, quae creditori- | Ctis, alter deceiï*er,lt, demde: ynius nomine, qui füpereft, em- | '"'.gt
bus 9? obligauerat: qudero,cum (non) $* fit liberatus Lu- | ptor extiterit, qui füpra viginti promitteret, an difcedatu.r » J
€ius fideiuffor a Titio, an, fi foluerit creditori, empta habgret | priore contractu? etait, diffimilem effe hanc fpeciem ** partïs'" "
,/2(, fuprafcripta praedia? .Refpondit ??, fi non vt in caufam [obli- | fpeciet/*?, etjideo hic difcedi a priore emptione, et ad fecun- i
L. 19 —— gationis| fed vt empta habeat 5?, füb condi&ione emptio facta | dag!? peruenir, $. 3. Sed et Marcellus libro quirito; Dige-
eft, et ?* contractam effe obliggtionem. , - Ay u cus Aitiys | ftorum fcribit, pure Vendlt.gj. et in diem addicto fundo, fi me- dl*
promifit de fundo fuo centum /atifid "nfottiG ii --(-m - ]z&- condicio allata fit, rem pignori effe definere, fi emptor eüm !
nua praeftare *5 praediis Gaji Seli: poftea Lucius Titius ven- T'fundum pignori dediffet. Ex quo colligitur, quod emptor me-
"didit fundum, additis verbis his, Qvo, 1vRE, QvAQVE | dio tempore dominus effet **; alioquil-nec pignus teneret, , — ,.
CONDIÉCIONE EA PRAEDIA Lvéir Trrir Hoprx|g.4/[Idem *5 fulianüs libro oGagenfimó ? oftauo| Digefto-, y 7 m
SVNT, ITA VENEVNT, ITAQVE HABEBVNTVR:|rum fcri?gfgtg/ïf*',' eum, qui emit fündum in diém !9, interdi.f«2w:mr, — ,,;::
« D qu&ero, an emptor Gaio Seio ad praeftationem frumenti fit | &o quod vi aut clam vti pofíet; nam hoc interdictum ei com- —6 - L
Fy. obnoxius?,Refpondit *^, emptorem CGaio Seio, fecundum ea, ] petit, cuius intereft opus non effe faCtum. — Fundo autem, in-
quae proponerentur, obligatum non elfle. MUFU quit, in diem addicto, et commodum, et incommodum oiiíne) |
| "AT OU E ad emptorem pertinet, antequam veriditio transferatur: etideo, |
/ : -TIDIÉE 4X 'llüfüf-mf": | fi quid tunc/vi aut clam faétum eft, quamuis melior condicio Liséeprn bdd, . j
D. of primcam i /»äj ÍIDE IN DIEM AD m&[glf.yo NE/* allata füerit, ipfe vtile mterdx&umwhabeblt, fed eam aCtionem, ! Mj
[ egem haae fefedi Habrera 0 : f KU speepe ao : ficut fructus, inquit, quos percepit *?, venditi iudicio prae- n
! L L Ipecadieio. éoi'0deee, PAvLYSLlübro-X—ad Sabinum. s ftaturum ??, $. 5. Cum igitur tunc recedatur ab emptione,
fae X hes: "EXN prEM jaddicig!ita fit: rt1E FvNDvs icENTYM | vbi pure contrahitur, vel tunc non impleatur, vbi fub condi- yi. !
l1 rex&2ccte, & ESTO TIBI EMPTVS,[TNISI £ i) ^ Qvris INTRA |cioneifit/cum melior con.diïo fit allata, fi falfus emptor füb- |/f^4 j :
£mi: JY554459- K ALENDAS IANVARIAS PROXIMAS MELIORE)|M | iectus fit, eleganter fcribit- abinus, priori rem effe emptam: |
(2 79klo, |QONDIGION EM FECERIT, QVO R ES A DOMINO qufï non videgtur melior condicio allata effe, non exiftente ve- !
M o VLABEAT. | | |ro emptore: fed etfi exiftat alius emptor, meliorem tamen
r mjæ *s Il. VnbrrAwNvs dibro-XXVIII. ad Sabinum—.b Q v o- | condicionem non ágferat, aeque dicendum erit, perinde babe- .. — —
| L. ve pnn f m /thIE xs fundusig diem addicitur, vtrum pura emptio eft, fedi| ri, ac fi non exifteret. $. 6. Melior autem condicio aferri LIoocto d p
a "7^ fub condicione E'gfoluäur: an vero condicionalis fit magis | videtur, fi pretip/fit additum. — Sed et fi nihil. pretio laddaturj j2 ^m |
DIRAY^ emptio, quaeftionis eft ? Et mihi videtur verius, intereffe quid | folutio tamen ofleratur facilior pretii, vel maturior, melior &**
actum fit: nam fi quidem hoc actum eít, vt meliore allata | condicio afferri videtur. Praeterea ?*, fi locus oportuniorl'*j/f' ;:52; :
| l od ag condicione [fdifcedatur ?, erit pura emptio, quae fub condi- foh.lendo pretio quue mþeligrcondiäiq allata videtur: 3«2 mj
p 7 cione refoluitur ^: fin autem hoc actum eft, vt perficiatur | et ita Pomponius libro,iono/ex Sabino) ?? fcribit. - Idem ait, Ll
emptio, nifi melior condicio offeratur 5, erit emptio condi- | et fi perfona idppär ?* accedat ad emptionem, aeque videri CeSae ——
'ïionalis. Q*$. x» Vbi igitur, fecunduglwquod difünximus, pu- | meliorem condicionem allatam TP^. Proinde, fi quis,accedatf?—'f,ä)&"
ra.9 venditio eft, Talianus fcribit, huric, cui res in diem agd- | eiusdem pretii emptor, fed qui leuioribus emat condicionibus, aä)—ä*'wfï*?
di&ta eft, et v(ücapere poffe, et fru&tus, et acceffiones lucrari, | veljdüijfatisdationem nullam exigat, melior condidjo allata vi- '—/7 : P dadie
et periculum ad eum pertinere, fi res interierit. debitur 25, Ergo idem erit probandum 25, etfi vili or;i?ypretio aäp?zz É
IH Pavrvs libro4V. ad Sabinum. ^ QvoNwrAw | emere fit paratus, ea tamen remittat, quae venditori grauüla « , 4« "
poft interitum rei iam nec adferri poffit melior condipfio. erant iï-priore emptione. L^ weex^e , . i lä
IV. VrrrANvs libro AXVHL-ad-Sabinum. Vni1 V. PowPoxrvsllbro.IX, ?7.ad Sabinum. Qvrb- x
AvTEM condi&ionalis venditio eft, negat Pomponius vfüca- | ov1p enim ad vtilitatem venditoris pertinet, pro meliorecon- j
j pere eum poffe, nec fruCtus ad eum pertinere. $. r. Idem ?. digone haberi debet. 1 | j«
lulianus libro quirtodecimo ? qujgerit, fi res in diem addi- VI. VzPxANxvs ??jlibroX XXHE adSabinum, IvEw
r " x P | d quod
fequentium vocum terminátio. GEB. 59 Hal. lib. VII I: quaeflionum. GES. | accuratio, a qua difcedimus. z n. I2, Florentiae fuit, vt dedit Taur. fed fub- f
60 Hal. creditori. GEB, 61 Ita fuppleuit 'Taur. fed et in fex fcriptis nega- | antique ibidem eft ; fuperfcripta, vt fiat fpeciej, et id vox: diffimilem flagitare
tionem inueni, in S. Crüc, fuppletam. B. Reliqui: Barb. Otob. Vat. I Tre- | videtur. BR. Itaet Hal. GEB. Probo corre&ionem. —Poffet tamen et vetus /) W i
| uif. Bynkersh. I./-' Sed nec aliter II. et Ha.l. GEBR. .. 62, Hal. re]þoi.zdz'. GEB. | fcriptura defendi ilio— Horatii J. Sat. 3. v. 9 g. Prodiderit commiffa fde. Adde 44j YU f I
k | 63 Hal. babeantür. GEB. —— 64 Ego leui mutatione legerem : emptio facta ef- | quae habet Voffius JI. de Analog. 1 9. DVK. 13 Flor. legebatur: ad fecum-4 . , M t
Vfet, contvra&lam. effe oblzgatzonem. BR. 63 Hal inferit pro. GEB. — 66 Hal. | da peruexive. Sed.faQum: perueniri, et ad fecunda eft ; adiecta. — 'Taur. po-] | 7 M 6
et Vulg. refpoudi. 'B R. QU fterius, et paulo recentius, neglexit. Nos vtrumque neceffarium putamus. MSS, Iïw i
t Cum etiamnum Florentiae habeatur ADDITIONE, pro ADDI- | tamen fex peruenire, et $. Cruc. ad. fecundas . Sed m. eft adie&a, nm. Etiam( W i
CTIONE recentior aliquis in L. 1. vocem addictio infulfe corrupit expungen- | Hal. ad fecundam. perueniri, MSS. reliqua: Barb. Otob. Var. L Treuif. Byn- l
do c. Sed et obferuandum, cum in h. t. faepe occurrat adZicere, Íeu. vt amant kersh.IGEB. I4. Flor. olim erat efj, quod melius arbitramur. Erat autcmx q
P. F. adicere, per errorem illud confufum efie cum d addicere. Vide Ant. Àu- Ícriptum in fine verfus: es, et in initio fequentis f/, quod corre&ioni anfam de- )
guít, li. II. Emendat, cap. 3. BR. 2 Vulgo fi, abeíft. BR. 3 Hal et| dit. Halhabeteff mz. 16 Etiam hic Vulg. nouam legem orditur: 2DEM. ^
Vulg. addunt: ab emptione. BR. — 4 Hal.vefoluetur. GEB. — 5 Hal etVulg. | Ewm qui. BR. 16 Gothofr. in nota: quadragefumo, — Nempe ipfe 'Taur. ha- !
adferatur. & R. — 6 Flor. eft pure, fed a fuperícripta,e non deleta. BR. — 77 Hal. | bet in margine: gmadragenfimo. — Hal. quadragefimo, GEB. 17 Hal. feribit, Q
Item Íulianus. ln Vulg. noua lex eft: Idem. Si res im diem, vt adeo perperam | Grz. 18 Hal. addit addiclum. G. 19 Hal. perceperit. GER. 20 j
Vlpiano tribuantur, quae Iuliani funt. BR. 8 Forte hic quaefionum, excidit | Hal. praeflaturus efl. GEB. 21 Hal. Propterea. GE E. 22 Hal libro "
ante quaerit. BR. — 9 Hic et in fequentibus in Vulg. et ap. Hal. eft: addicio, | quinto ad Sabinum. — Vulg, lib. VIII. ad Sabinum. BR. 23 'Taur. idon Eor, ü
et addiilionem. — Male. Saepe in b. t. pro addiclio, fubítituitur adiefiiog prorfus | ac fi foret: zdonior, cum tamen i hic potius exciderit. BR. — Sed idon:or et ido- H
autem hanc vocem excludendam effe, nimium foret. BR. IO Ruríus Vulg. | neior dici promiícue, dixi I Obf. 2y. BYNK. Hal idomeiorn. GEB. — Adde "
hic nouam legem inchoat: 14em. Si ex duobus. BR. II Flor. etiam nunc | de Lat. Vet. I. p. 287. DVK. 24 Hal addit efe. GEB. — 25 Taur. ide- :i;
eft: anc fpeciem absque afpiratione, vt et Taur. habet. fed nimia videtur haec | Vitur. GEB. — 26Hal. dicendum. GER. 27 Hal. l. V. GEE.. 28 Balil. f
| IAEM,

P'E D
L
" Á

AxTitrt

(s
: /(ddi f bere coníftat, fed ?? venditori: et ita Iulianus libro &a*ä?ä—
o ume Ti geffimo octauo Digeftorum diterit,

: * -,41 * ff* e
qui, totiens verüm eft, quotiens nullus emptor exifti

!DIGESTORVM: LIB.. XVIIL- TIT. 1l

* : : gux ; p
quod di&um eft, fru&us interea captos emptorem priorem fe-
meliorem condicionem ágferat, vel falfus * exfifut * ??: fiy
verofexftitit emptor pofterior] fructus refundere priorem de-

Ain : fCI.'.iBfïfäl $. r. Si quis e
qui meliorem condidonem agfera , Qeinde prior emptor ad-
uerfus eum licitatus fit, et penes jeuimJemptorem ?*| manfe-

- ff re. rit, dubitari poterit, vtrum fructus ipfe habedt, quafi nulla me-

liore condiäione allata: an vero venditoris fint, licet eadem
fit perfona, qude meliorem condicionem attulit ??? Quod ra-
tio facere videtur: intererit tamen, qujd lgCul?? fit: et ita
Pomponius fcribit. T eum.artarr :

J VILgPAvrnvs *2 .ad — Lricker an-

: Aibro V.-ad-Sabinum.-
[/;&/W/z,&.., tem véhditori, melior& dllata condiäione, addicere pofteripri

ure,

nifi prior paratus fit plus adüicere. 1. — |
VIH.IpEedüibroXXXHl.-ad-Edittum-5», NrecressE
autem habebit venditor, meliore cond.iäi'one allata, priorem
emptorem certiorem facere, vt, fi quid 39 aliuggdidt 3* dpfe

PL , &
quoque adicere poffit. fs ex um
IX. VnpriANVSdibto-XXVH.E-ad-Sabinum. SaAnr-

; .
E . o À * * e e . t.
a , wvs fcribit ??, licere] venditori meliorem condicionem lobfa-

u mäa(æfv)

$

*

non admitthf. Ajv m A.

tam abicere ??, fequique primam, quafi meliorem. Et ita
vtimur. Quid tamen, fi hoc erat nominatim actum, vt liceret
refilire emptori meliore condigone allata? Dicendum erit,
diffolutam priorem emptionem, etiam fi venditor fequentem
: Sep *9.s1
non poteft

X. Ivrnrawvs.ilhbr H--Pig :
proponatur, a creditore pignus in diem addictum,

videri bona fide negotium agi, nifi adiectio *^ recipiatur.

Quid ergo eft, fi inops emptor *?, et impedienda£/) tantum-
modo venditionis caufa interuenit? Poteft creditor, fine pe-
riculo, priori emptori adgicere.
XI. VrLPIANY.SS lib | Qvopnp
autem Sabinus fcribit, fundum in diem addici non poffe rurfus,
qui femel fuerjt in diem addictus, ratione,eiusimodi/defendit :
quia prioris, inquit, emptoris ftatim fit, ü:jlicet quafi non vi-
deatur melior condi&io allata, fi, non fecure ,fecündo, emptori
fundus addicitur,^?, fed alia licitatio profpicitur. Sed lulia-
nus libro quirtódecimo ^* Digeftorum fcripfit,27, intereffe
multum, quidinter contrahentes aCtum fit, nec imþäire quic-

. quam, vel hoc agi, vt faepius fundus *^ collocetur: dum vel

prima, vel fecunda, vel terfíia adiectione *^7 res a venditore
difcedat. $. r. Item quod Sabinus ait, fi, tribus vendentibus,

[ .5 /* duo pofteriori addixerint, vnus non!aa"miferit adiectionem ^$,

434 Fal POMPONIVS. GEP.
vt quod. GER.
Cit. BR.
Hal. inferit et. GEB.
go fi inops eft emptor. .G E B.
cimo tertio. GEB.-
fundas, abeft, GEB.

gnit—' huius partem priori *?, duorum pofteriori emptam, ita demum

verum eft, fi variis pretiis partes fuas diftraxerunt:
XIl. PouPoxrvs flibro.IX. 59 ad Sabinum- Ecrsi
difpares partes vendentium fuerint., - ^ s

Á4

IAEM, BR. . 29 Hal exiflat. GERE.
tamen valde antique. Inde tamen omnes ea vocula carent. BR. Etiam Hal.
GER. 41 Taur. emptoreMau[erit. Sed in Cod. Flor. etiam poft emptorem,
a manu paulo recentiori fuppletum: resm, vt efficiatur, pemes eum emptovem ves
manfevit. Verum illud fupplementum editores non receperunt. Non ita eít in
MSS. Efexíolus Otob. habet re&e: pemes eum emptorem man[erit. Olim

,( quoque ita erat in $. Cruc. et Bynkersh.Tícd poftea corrupti adieQtione TeU res.

Barb. et Treuif, eo amplius habent, et quidem ab initio: pemes eum emptovem
ve$ veman[erit. Denique Vat. L. initio habebat: pemes emptorem manfevit, et
faQum: penes priorem emptorem ves reman]kritïzg R. Etiam Hal. fupplemen-
32, Hal. attule?'ilf'-/g B. 33 Vulg. achum. BR.
35 Hal-ád Q. Mutium. GEP. 36 Hal.
37 Hal. addidit, fed.et archetypum habet addicit, loco: adi-
38 Hal. fcripfit. GEB« — 39 Hal. abcere et [equi. GEB. — 40
— 41-Hal. et Vulg. additlio. BR. 42, Hal. quid er-
: 43. Hal. addicatur. GER. 44 . Hal. libro de-
45 Taur. fcriBfit. Wulg. feribit. BR. 46 Ap. Hal.
47 Hal. addiclione. GES. 48 Hal. addidionem.

Ht T

'tum non habet. GER.

30 Vocula fed, Flor. eft deleta, non

|

.dum erit obligatus.

XIIL. VrpxAwvs libro:XXVIII.ad Sabinum. Qvop

fi vno pretio vendiderint, dicendum eft, totam priori emptam
manere: quemadmodum fi quis mihi totum fuündum ad diem
addixiffet, poftea vero pretio adiecto| dimididfn 5*
rit. Celfus quoque libro o Digeftorum refert, Mucium
Brutum, Labeonem, quod, Sabinum exiftimare 5?, Tpfe quo-,--
que Célfus idém probat: etadicit, mirari fe, a nemine anilmad-
uerfüm, quod/ 5? fi prior emptor ita contraxit, vt nifi totum
fundum, emptum nollet habere, ,,non habere [eüm [£am- 5* par-

Jïz.l* €x lälo,.- Qn.;

alit addixe- , | . j — ]

tem emptam, quam vnus ex fotiis pofteriori emptori addticere -

noluit ?55. $. r. Verum eft autem, vel vnum ex venditoribus
poffe meliorem adferre condidionem: emere enim cum tota
re etiam noftram partem poffumus.
XIV. PavrvsHibro-V.-ad—Sabinum. Sr vENDI-
TOR fimulauerit meliorem allazt'a.m cofidiäionem, cum mino-
ris, vel etiam tantidem/ alii venderet, vtrique emptori in foli-
$. r. ,Sed fi emptor alium non idoneum
fübiecit, eique fundus adþþuste&, non video, inqïiïï, quem-
admodum priori fit emptus, [gyiïïfijalia venditio, et tvera poftea
fübfecuta fit: fed verum eft, venditorem deFebtum ex vendito
aCtionem habere cum priore emptore, quanti fua interfit, id
non effe fa&ugl: per quam actionem et fru&tus, quos prior
emptor percepit ??, et quo|?" deterior res culpa vel dolo
malo eius facta fit, recipiet venditor: etita Labeoni et Ner-
uje placet. $.,2. Sed íi neuter fubiecit emptorem, maiore
autem pretio adldifitum eftpraediumiei, qui foluendo non eft 58,

äabitum eft a priore emptione, quia efymelior intellégitur, quam

venditor comprobauit ??, cui licuit noh addicere. $. 3. Sed
et fi pupillus poftea fine tutoris au€toritate pluris emerit, con-
fentiente venditore (abi a priore emptione, Idem etyle $?
feruo alieno. — Aliter àtque fi feruo fuo, vel filio, quem in po-
teftate habet 5*, vel dominorei pererrorem id addixerit; quia
non eft emptio his cafibus. Quod fi alieno feruo, quem pu-
tauerit 9? liberum effe, addixerit, contra fe habebit, et erit hic
fimilis egenti. -$-4- Emptoném! 9?, qui meliorem condiCio-
nem attulgfit,|praeter corpus nihil fequitur, quod venjerit.
$—5 Non tanien ideo, fi tantundem pretium alius det, hoc
ipfo, quod fruéctus eum non feju3ntur 9*, qui fecuturi effent
priorem emptorem, melior conditio videtur allata, quia non
1d agitur inter emptorem et venditorem.
XV. PowPoxurivsiibro 1X. 9* ad Sabinum, — Sr
PRAEDIO in diem addicto, ante diem venditor mortuus fit,
fiue poft diem heres ei exfiftat, fiue omnuino non, exfíftat, prio-
ri * praedium emptum eft: quia melior condiïio allata, qude
domino placeat, intellégi non poteft, cum is, qui vendat, non
exfiftat: quod fi intra diem adieCtionis ?? heres exiftat, me-
lior condicio ei adferri poteft. $. r. Si fundus in diem addi-
us fuerit pluris, vt qufedam ei accedant, quje non acceffe-

£ab

fasiadon X Dl O^. P.

$& €y Üe em )Jam .,,5; 63

436 Lï*i
BY /]1;05

LU;'-, y , -
L— 4« ey/äl'&lf"(mä & L n E
f, P

P L]

d .
. LS.

u * * n L] * * 2 " y7.1
mnt priori emptori, fi non minor iintïæe";res, quam quo|*ex 742, ^
t

TL a. *

GER. 49 Hal. et Vulg. addunt: entptori. BR, 50 Hal. lib. VIII. GER.
21 Gothofr. in nota: partem fcilicet, aJ. dimidium. 1Ita Hal. GE z. 52
'Yaur. quod. Sabiuum . exiflimar E. ipfe quoque Celfus idem probat, fed perplexo,
vt exiftimamus, fenfu. Nempe, qmod Sabinum, hic eft, idem quod Sabiuwm.
Vulg. Labeonemque et Sabiumm exifhimare: ipfequoque Celfus. ial Labeonet,
Sabinum ita exiflimaffe, ipfe quoque Celfus. BR. —Qui in exemplo typis deitina-
to poft: Sabinun comma pofuit, et maiorem literam E in fine vocis: exiffizia-
ve in ordinariam commutauit, quaàm qua fini Taur. hic collocarit, perfpicere
nequeo. GEB. — 53 Ap. Hal. q4od, abeft. GEB. — 54 Hal. non babere eum,
"e eam quidem partem. GER. 55 Vulg. voluit. BR. 56 Flor. a manu, vt
videtur, ordinaria factum perceperit. Klal. perceperat. BR. 57 Hal. guod.
GEB. 58 Hal effet. GER. 59 Taur. comprobaBit, GEB. — 6O Hal. £x.
GERB. Voculam 4e hic accipio pro quod attinet ad. . 'Yerent. Ad. II. t. $0. de
argento fomnium. — Cic. F. Offic. 24. de euerteudis antem. diripiendisque wrbitus
valde confiderandum eft. D V K. 61 Hal. babeat. GEB. — 62 Vulg. putauit.
B R. 63 Hal. babebit. erit enim is egenti emptori fünilis, qui, adpofito poft
fequens: attulerit, pun&o. GER. — 64 Hal, fegauntur. GEB. — 65 Hal. li.
VilL Grs. 66 Hal et Vulg. inferant; egptori. BR. — 67 Hal. addi&lionis.
lii GEB.

€ «tagos haeeepluris

4

L "x fim—— t ,

— -68.

J J?JQ: ä

ipwton

u o il s

316 | DIGESTORVM . LIB.

" Aerer- A ;
pluris poftea fundus venierit, prior venditio valet: quafi me-
lior condicio allata non fit, fi minoris|fint 95. Idemque gex
imandum $? eft, fi dies longior prétii foluendi data fuerit:

vt quderatur, quantum ex vfura eius temporis capi potferit.

XVI. VrnPiANvSlibro-XXO&E ad Edictum. , [M» &-
RATOR Seuerus refcripfit, ficut fractus in diem addictée,dó-
mus,cum melior condicio fuéfit allata, venditori reftitui ne-
ceíle eft, ita rurfüus qude prior emptor medio tempore necef-
fario probauerit "? erogata, de réditu retineri: vel, fi non fuf-
ficiat **, folui dequum eft: et credo fenfiffe Principem de
empti/72/ venditi actione. i.
XVIL Ivrrawvs dibro-XV.—3-Digeftorum. Cv
pvo ferui duobus feparatim denisin diem k ietiffint; et ex-
friterit, qui pro vtroquetriginta, det, refert, vnius pretio ide-
cem, an fingulorum quina adiciat: fecundum VI;LJP—QQ,Q!'?EL ET
adiectionem, is feruus inemptus erit, cuius pretio adiectio fa-
a fuerit *5: fecundum pofteriorem adieCtionem 7*, vterque
ad pofteriorem emptorem pertinebit: quod fi incertum fit, Jad?

* e » * .O O* L .
/;-,:'Ia)*., Dcin:an, "ts Ntriust ^" pretium addiderit, a priore empt&one non gigþ,;id

vidtur
Eoyqem.

6 4
ftöþ»v*-',irv: e€x,

» L. f5 /'a(DDt'L*TW"" :

£ Iþæ? cfeee,

i ^,

|
|
|

4 .

F3IE w,?e,..;-fxlr:d.

a €o: oU -
L t

tur *5 eífe difceffum. ; ] | :
! XVIIL. AfRICANVS Jibro-IIE-Quaeftionum. Cvx

43w diem duobus fociis fundus fit addiCtus, vno ex his pre-
tium ddiciente, etiam pro ipfius parte a priore venditione di-

Ícedi rectius exiftimatur.
XIX. IavornEeNvs ? -ibroll.exPlautio 59. Fvyx-
pojin diem addicto, fi poftea pretium (adiectum ** eft, et
venditor, alio fundo ap licito ?^, eum ipfum fundum pofte-
riori emptori addixjt 9?, et id fine dolo malo fegit, priori em-
ptori obligatus noil erit: nam quamuis non id tantum, quod
in diem addictum erat, fed aliud quoque cum eo venierit, ta-
men, fi venditor dolo caret, prioris emptoris cauía abfoluta
eít: id enim folum intuendum eft, an ** priori venditori bo-

pa fide facta fit adiectio.

XX. PAPINIA,NVS*Bb—PG—IIL—RBfPQW PnromR
emptor poft meliorem condicionem oblatam *?, ob pecuniam
in exordio venditori de pretio folatapf, contra fecundum em-
ptorem citra delegationem iure ftipulationis interpofitam, age-
re non poteft. !

[

^) - //"')7
/» pE LEGE COMMISSORIA. /*
VriPriANVSüibro XXVHf—ad-Sabinum *.

IFVNDVsS commifforia lege venierit, magis eft, vt fub
condicione|refolui emptio, quam fub condiCione) contrahi
videhtur. 21*
^ Jl PowPoxrvs dibro XXXV. 2-adSabinum, Cvw
vENDITORA fundi in lege ita cauerit, s1 AD DIEM PECV-
NIA SOLVTA NON SIT, VT ? FVNDVS INEMPTVS

GzB. 68 Hal fi Wünoris: mon. Vulg. fi mimoris wom fit ves. — Flor. fe re-
&e habet. Nam cafus, quo minoris non fint res, praeceflit. B R. —— 69 Hal.
exiflimandum. GEB/ 'O Taur. proVauerit. GEB. — "71 Hal. fufficiaut. G E v,
^72, Hal. et Vulg. inferunt; et. BR. 73 Hal, ljb. XIII. GER. 74 Wulg.
priorem. BR. 75 Hal. fuit. GEB. — 76 Ap. Hal. adietlionem, abeft. GE z.
*7 Hal. et Vulg. an ad vtriusque. BR. — 78 Hal. et Vulg. videtur.BR. — 79
Hal. IABOLENV'S. G& B. 8o Hal. ex Caffio. GEB. $1 Hal . ad-
didum. GE B. 82 Hal, applicato. GE&. 83 Hal. addixerit, et mox fe-
xerit. GEB. 84 Poffet legi: am priori venditioni etc. — Sed malim: am
priori a venditore bona fide facfa fit addiclio. BR. Pracfgrrem if.*cam *conief&u-
ram: priori venditioui. Etiamfi cum fundo in diem addi&o, cui a pofteriori
emptore pretium adiectum eft, aliud quid venditum fit, tamen fi eo.dolus nul-
lus venditoris argui poffit, prioris emptoris caufa abíoluta eft, i. venditor
priori emptori non obligatus eft. /Ratio eft, quod 1.d folum mtu.en(?um eft, an
priori venditioni ((qua fcilicet fundus. in diem addx&u.s erat priori emtori )
adiectio pretii bona fide fa&ta fit. - Bona fides hic non referenda aq priorem ven-
ditionem fed ad pofteriorem. ltaque minus placet fecunda coniectura. D v x.

$5 Hal. allatam. GEB.

V HU TT TE IHIL

sIT, ita accipitur inemptus effe fundus ^, fi venditor inem-
ptum .eum -effe velit ?, quia id venditoris caufa caueretur:
nam fi aliter acciperetur, exufta villa, in poteftate emptoris fu- 1] t
turum,ut non dando pecuniam inemptum faceref fundum, | 53'*77
qui eius periculo fuiffet. ««j»peeeto, p
HI. VrPrANvsidibro XXX.-9-ad Edictum. NAM
LEGEM commifforiam, qufe in yenditionibus adicitur, fi vo-
let, venditor exercebit: non;jetidmw inuitus. LA XX g, ,sc? 6m;
IV. InxMjHi XXHj-*-ad Edittum. — Sr rvx-

pvs lege commïïï'oria venierit, hoc eft, vt nifi intra certum

diem pretium fit exfolutum, inemptus fieret *, videamus,

quemadmodum vendätor agat tam de fundo, quam de his, qufe fæ,,r;)o,, m
ex fundo percepta fint ? ? itemque fi *? deterior fundus ef-
feCtus fit facto emptoris? Et quidem ** finita eft emptio,
fed iam decifa *^ quéáeftio eft, ex vendito actionem compete- sov ïüä
re, vt refcriptis *? Imperatoris Antonini et Diui Seueri ** |
declaratur. $. r. Sed, quod ait Neratius, habet rationem,yvtj-
interdum *? fructus emptor ** lucretur, cum pretium,
numerauit, perdidit. lgitur fententia Neratii tunc habet lo-
cum, quge eft humana, quando emptor aliquam partem pretii — . —
dedit **. $. 2. Eleganter Papinianus libro t&ftio IRefponfo-"/5z ,
rum fcribit] ftatim atque commiffa lex eft, ftatuere vendito- I
rem debere, vtrum commifforiam velit exercere, an potius pre-
tium petere: nec pofle, fi commjfforiam elegit, poftea variare. —
$. 5. In commifforiayf ** jetfam]hoc folet conuenire, vtfi ven- .
ditor eundem fundum venderet, quanto minoris vendiderit, id

a priore emptore exigat. Erit i.taq'l;(e aduerfüs eum ex ven-

dito actio. $. 4. Marcellus libro ylceäf;mg dubitat, commif-
foria vtrum teae,locum habet *?, fi interpellatus non foluat,
an vero fi non optulerit ???. Kt magis arbitpor, offerre eum z
debere, fi vult fe legis commifforiae poteftate foluere: quod ,,
li non habet, cui offerat, poffejeffé" fecurum.
V. NERAT1vslibro V, Membranarum, Lt fun-

do vendito di&ta, vt, fi intra certum tempus pretium folutum

non fit, res'inempta fit ^7, de fruCtibus, quos interingmptorngl-'W
percepiífet, hoc agi intellependum eft, vt emptor interim eos
libi fuo gygqueiure perciperet ??: fed fi fundus reueniffet 25.
Arifto exiftimabat, venditori de his iudifium in emptorem dan-
dum effe: quia nihil penes eum refidere oport£fet ex re, in

L

| qua fidem fefellitfet,

VI. ScKrvora(libre-IL-Refponforum, -D-& reak
commifioria interrogatus ita refpondit, fi per emptorem fa&tum ,
fit, quo minus legi pareretur, et ea lege vti véhditor velit,
fundos inemptos fore, et id, quod arrae, vel alio nomine ?*
datum effet, apud venditorem remanfurum. $. r. Jdem fre- ; -
fpondit, fi ex lege|inempti (jht fundi, nec id, quod acceffürum 1.4: : ;»-
dictum eft, emptori deberi. $. 2. Poít diem lege commiffo- — ^*
ria .compra.eh"enggm,[xïändwor partem rpeal,;gfw(e 25 Pecqniae aC- [5 od
ceplt;)[&ef&ndlt, Íi poft ftatutum diemreliquie pecuniae]ven-
E J5.efnecixie. t Daanch Pirütm (Wþvfd-uaf v&;b&änf(?cmw x exevoww t ditor
fæ/»tm 9,.;8(—*—;:/:0744'-, H;d—-ula)e nyü!þay:mm :
. 1 Hal lib. XXXIIT. ad edicdlum. GE8&. —2 Hal. lib. VIII.GEB. 3
Hal. foluta non fuerit, fundus. GEB. 4 Hal accipi inemptum effe fundum.
G E B. 5 Hal. voluit. GER. 6 Hal. /ibj. XXXII. GEE. 7 Hal. lib,
XXXV. GER. . 8 Halfit. GEBR. 9 Hal fuut. GEB. — 10 Vulg. item
quid fi. 1X Hal. quamquam, loco quidem, GEPR. — 12 Taur. dlcifa. GEB.
13 Hal. vefcripto. GEB. — 14 Hal. diui Veri. GEB. . 15 Batil. zu addend, -
ad lib. XIX. tit. 3. Tom. II, p. 6$8. habent: iv vZ uéso, iutereg. Ytaque le-
gendum videtur hoc in loco znuterim pro interdum. — Yta fane in L. 5. pro inte-
rün, quod in PandeGtis eft, Bafil. ?» 74 &era£o, quod eodem recidit. BR. — 16
Ap. Hal. emptor, abeft. GEB. 17 Hal. dederit. GER. 18 Hal. et Vulg.k
commifforia, quod malim. 8R. Cogitandum puto, an comaenire hic poffit fumi
pro venzre, vt cum dicitur aliquid veuzre im aílionem, venditiomem, etc. D Vv K.
19 Hal. babeat. GEB. 20 Flor. in optulerit haud ita recenter er deletae,
quod Taur. fpreuit. BR. 21 Hal effet. GEB. — 22 Hal. et Vulg. fibi fuo-

que inve percipiat. BR. 25 Hal. in margine: alias, fundum veuocaffet. G EB.
24 Bafil. 2 érégac &iríac. BR. 25 Flor. olim erat: partem wveliqua pecumiae,

et nifi hoc in veliguae, mutatum foret, poffet legi: partem religuam pecuniae,
quin dubitamus, annon rectius, et corre&tio ad formam fequentis vocis inftituta

eífe

ff

Ab d
j
NT
;VW«U'W!
» ,

h 1
LA
"npla

$ IT -

-" A&

d
P ——

'-'*4' $ *.',M » ^; 'Qk HC IÉ
AT ftosh y."ti"")*" 4,-2,(4 ; J -ff J / (

ditot lezerh di&tam non exercuidfet,i,gj partem reliqui debiti
accepif&et, videri receffum a commilfforia;
IL. HenMoaGEN:ANvs libro II Iuris Epitoma-
rum ?^*. Pos- diem cominifforiag lägjj)rae&itutum, fi ven-
ditor pretium petat, legzi commifforiae renuntiatum ?? vide-
tur, nec variare, & ad hanc redire poteft.
VIII. Scxgvora libro-Vil-.Disetorum Mvrrikn
fundos Gaio Seio vendidit, et/acceptis arrae nomine certis pe-
cuniis, ftatuta funt tempora folutionif^? reliquae pecuniae:
quibus fi non paruiffet emptor, pactuS eft, vt arram perderet,
et inemptae villae, effent: die Pcatugo emptor teftatus eít, fe
-fecuniam omnem reliquam paraturüifuiffe exfoluere, et fafcu-
um cütm/ pecunia ?? fignatorum fignis obfignauit ??, defuif-
fe autem venditricem: poíteriore autem die nomine fifci te-
ftato conuentum emptorem ?*, ne ante mulieri pecuniam ex-

4 t
j o f , , » $ * v P
Veb: Cl : UCv tem éEd o Ia OP CH

DIGESTORVM LIB. XVIIL

—

ve00) u lL N À condewta-

TEL WHLECGCIV, 317

rerum venditarum ante hereditatem venditam pretia fuerit con-
fecutus, palam eft ad eum pretia rerum perueniffe. 4lllud te-
nendum eft, cum effectu videri perueniffe, non prima ratione:
idcirco quod legatorum nomine quis praeftitit,non videtur ad |'*
eum perueniffe: fed et fi quid seris alieni eft, vel cuius altes
rius/oneris hereditarii, perueniffe merito| negabitur. Sed et
rerum ante venditionem donatarum pretia praeftari, aequitatis
ratio exigit. $. 4. Non tantum autem quod ad venditorem
hereditatis peruenit ?, fed df quod ad heredem eius ex here- J
djbtate peruenit, emptori reftituendum eft: et non folum quod l. J,Dmm/* x
[i(ä*riïïïeruenit fed et quod quandoque peruenerïþ]re&ituendum IW :
eft. $. 5. Sed et fi quid dolo malo eorum fattum eft, quomi- x
nus ad eos perueniat ?, et hoc emptori praeftandum eft: fe-
ciffe antem dolo malo, quo minus perueniiat, videtur, fiuealie-

l / äl*(. f

nauit *? aliquid, vel etiam accepto quem liberauit, vel id **
egit dolo malo, mgjgeägggdj—gggj*m adquireretur, vel[nejpof- 04* " — . a
feffionem. adipi(ceretur, quam poffet adipifei. Sed etífi non 77 ^ — ^ "^

dolo malo,|fed lata culpa agmiferit * aliquid, vtique tenebi- . mïjaïï; 2231
tur. Deperditaautem, et deminuta fine dolo malo venditoris 22 4222« 229
. non praeftabuntur.

folueret, quam fifco fatisfaceret : , qugefitum eft, an fundi non
: , c o ,Aimnt in ea caufa, vt a venditrice vindicari debeant ex conuen-
p Lo*j o mf i one venditoris ??? Refpondit, fecundum ea, quie propone-
/4&" rentur, non comimififle ?? in legeyá venditionis emptorem.

&

J
tantocge d É

$. 6. Illud qudefitum eft, an venditor he- Y x com
!l 5 -JAT-EI—I .2 ( Y reditatis ob debä:umda filio fUOäi in poteftate Jeius effet, fer- " "DT —
! d ! m ; - uoue, ei cuius hereditatem vendidiffet, praeftare debeat em- ,. |
/Zf DE HEREDITATE VE L&A CTIONE ptori? Et Fifum eft, quifgïquid dumtaxat äe peculio filii ferui- at
VENDIT A. ue, aut in fuam rem verfum inueniatur, praeftare eum debere.
| : E TR ub E s U
PoxronivsdibroIX:ad Sabinum, tniz vodite? feni s d EE n
SI HEREDITAS venierit eius qui viuit, aut nullus * fit, | apud Tulianum haec .qu;(eftio tractata libro .,f,,efil?fg Digeftorum: .
"acun-. i, K nyhil effe afmfï: quia in rerum natura non fit, quod ve- | et ait, [quod| non deþltum exegerit, retinere heredem : et quod le*ex*"7wC.,,b--.
feiecwe t yerit. lll neno 1 177 — 7^*19-7: | non debitum foluerit, non reputare: nam hoc feruami, vt he-
Jj IL. VyperAwvs libro.JXLIX4--ad-Sabinum, V EN- | res emptori non praeftet, quod non debitum exegffit: neque
[enf, PITOR hereditatis fatisdare de[euictione non debet: cum id | ab eo confequatur, quod non debitum praeftiterit, Si autem
inter ementem et vendentem agatur, vt neque amplius, ne- | condemnatus praeftiterit, hoc folum heredi fufficit, effe enm-t 377
que minus iuris emptor habeat, quam apuä heredem futurum condenïnatumjgne dolo malo fuo, etiam fi maxime creditor x s jusedieri; Al
: elfet: plane de facto íuo venditor fatisdare cogendus eft..| non fueritAis, [cuij condemhnatusjeft heres: quae fententia mihi JJ ög LAPK. g
h Q. r. In hereditate vendita vtrum ea quanti;gg,fgefgäu,r, qude | placet. $. 8. Non folum autem hereditarias a&tiones, fed !mMM—;MDWL
fuit mortis tempore, an ea, qude fuit, Eu'fm aditür hereditasr | etiam eas obligationqs, quas ipfe heres conftituit, dicendum -
an ea, qujie fuit, cum hereditas venumdatur ^, videndum erit. | erit praeftari emptori ** d?bere: itaque etfi fideiufforem ac- «« £: c.
Et verius eft, hoc effe feruandum, quod attum eít: plerum- | ceperit ab hereditario debitore, iipfam/ * hanc * aCtionem, , 1*,se ,
que autem hoc agi videtur, vt quod ex hereditate peruenit, in | quam habet heres, px:ae&are emptori ^* debebit: fed et fi no-
.. 1d tempus, quo venditio fit, id videatur veniffe. $. 2. ? Illud | uauerit, vel in iudlgugm deduxerit aCionem, praeftare|debe- / £5
/Mdäf poteft quderi, fi etiam impuberijfit fubftitutus is, qui vendidit | bit|** hanc ipfam aCtionem, quam ? naCtus eft. $. 9. Sic- .Lhwf
l, hereditatem teftatoris, an etiarfi id, quod ex impuberis here- | utilucrum omne ad emptorem hereditatis refpicit,*'litg/datzüäwm lcïf,æä;w- ]own
| ditate ad eum, qui vendidit hereditatem ?, peruenit, ex em- | quoque debet ad eunderp r(-afpicere. .$-xe: Denique fi rem — ^. Sea x
(. 4 pto a€oni locum faciat ? Et magis eft, ne veniat:[quia alia | hereditariam heres vendiderit/ac per hoc fuerit condemfiatus, $& : :
h C 3/7. fereditas eft] licet enim vnum teftamentum fit, alia tamen | non habet contra emptorem actionem: quia non ideo con-
r r , atque qlia þereditas eft. Plane, fi hoc actum fit, dicendum dempatur, .-qupd heres effet *".O, fed.qu(.)d vendiderit. Sed fi
i , erit, etiam impuberis hereditatem[in venditionem venire, ma- | pretium rei diftractae emptori hereditatis dedit, videamus, an

WMM C ---

xime fi iam ? delata impuberis hereditate| venierit hereditas.
$. 3. Perueniffe ad venditorem hereditatis quomodo videatur,
quderitur: et ego putof/antequam quidem corpora rerum he-
reditariarum na&ïus Venäïtor fuerit, 'faCctenus videri ad eum
peruenile, quatenus mandare poteft earum rerum perfecutio-
| dal l: vc- nem, aöïionqggue/ïxl'ibuere: enimuero|vbi corpora nactus eft,
L.ADL: : * E n s .
Joelef vel debita exegit, plenius àd eum videri perueniffe, Sed et fi

E IUTN [
effe poteft. — Noftrae conie&urae fauere videntuf Barb; Otob. et Bpnkersh. 1I.
j

non eft tamen plene perfcripta vox: veliguam. — 'Tres alii codices diferte: velz-
quae, vt 'Taur, et omnes editi. BR. Etiam Hal. '"Ires illi Vat. I. $. Cruc. et Byn-
kersh. . GEE. — 26 Hal, érirouóv. GEB. — 27 Vulg. renuntiare. BR. — . 28
Hal. folutiouiv. GEB. 29 Hal pecuniüs. GER. 30 Hal. obfignaffe. GE B.
31 Hal. conueutus emptor efl. GEB. 32, Reponendum videtur ; ,zenditzouis,
vt Hal. et omnes habent. 8 &. 33 Flor, fcriptum: commif)fe. GEB. —
I Gothofr. in nota: aut nullius fit. Hal. in quo falíus. Habet enim
Hal «ulhs vt Florentiae, in antecedentibus autem : viuat, loco: vimit. GEB.
2, Vulg. actum. BR. 3 Hal. lib, IV. GER. 4 Hal. venundaretur. G EB.
5 Flor. fcriptum; et jj4d poteft quaeri, — Eft autem 72 illud fubantique. delerum

locus fit ex vendito actioni: et iguggm Vioweffe. $. Y f") Siue L /cjero , £
ipfe venditor dederit aliquid pro hereditate, fiue procurator !.* 776 eom o
eius, fiue alius quis pro eo, dum negotium eius gerit, locuB| 2e«- & ?e£*
erit ex vendito actioni, dummodo aliquid abfit venditori he- l1t42x^5, £.

reditatis: ceterum, fi nxhil abfit venditori, confequens erit

$. r2. Apud Iulia- j 44«
ereditatis exceperit feruum fine
| peculio,

dicere, non competere ei ïha&ionem.
num fcriptum eft, fi venditor

2 —

vncis appofitis, vt nunc fit: et potef? quaeri. Singulare eft, omnes, quot vïdä,
codices Ícriptos et editos facere cum Taur. BR. Etiam KHaloandrum, et fcri-
ptos quidem Barb. Otob. Vat. L S. Cruc. Bynkersh. E. et I. Geg. — 6 Vulg.
addititeflatoris. GE B. — 7 Halinferit:ei, GEB. — 8Ap.Hal. pernenit, abett.
GEB. 9 Hal. peraenerit. GEB. IO Taur. alienaDit. Gx s. 11 Hal.
fiue, loco: vel id. Vulg. velegit. BR, — 12 Vulg. me beveditas. BR. 13
Hal. amiferit, et in margine: alas, admiferit. GE B. — 14 Hal. etiam, loco : et.
G E B. 15 Hal. fe, locot eum. GE R. 16 Hal. praeftare emptorj emn dee
bere. GEB. 17 Ap. Hal. emptori, abeft. Gx z. 18 Hal hic inferit? em-
ptori. GE B. 19 Vulg. inferit: beres. BR. 20 Hal. fit. GEB. 21Hal.
et puto locum effe. Vulg. et puto cff. 8R, — 22 Hal. et Vulg. inferunt; bauc.
lii2 as M

| -JVMJ pa. i/lg;t ;L...n;y:pïur.

fl:l't-l

J[() Á. A um ;/Vf mine damhi infe&ti promiffum fuerat, finteïre&, guigl [gfti g:t— i
V'aetaon fdt.. nam fi ita excepit ??, vt damni quoque infetti ftipulationis

VH sic w t terius temporis ad heredem pertineat. $. r5. Si Titius Máe-
| ul hereditatem Selo vendiderit, et a Seio heres mfm.:u.tus,
eam hereditatem jAttio ?* vendiderit, an ex priore venditione
Lg/fæ hereditatis cum JÁttio agi poffit? et ait Iulianus, quod ven-,

— d alius heres*exftitiübt, quidquid venditor |Mdeuianae; heredita-
pieex naaie 0^5 ts pomine praeftitiffet, id ex vendito aCionen confequi ab eo
| potuiffet: nam et fi duplam hominis a Seio ftipulatus fuiffem,
et ei heres exftitiffem, eamque hereditatem Titio ?? vendidif-
Tsf ; fem, euicto limine,jrem a Titio feruarem. $. r6. Si quid
L fiepro ads £. publici;vetigalis nomine praeltiterit venditor hereditatis, con-
: JQ " fequens erit dicere, agnofcere emptorem jeij?* hoc debere:
s namque hereditaria/onera etiam ?* haec fuünt: et fi forte tri-
LIet. L/z^ .. butorum. nomine aliquid dependat 35, idem erit dicendum.
ÍAM4 3R Quod ?? fijfunere facto heres vendidiffet ?* heredi-
— ^** 7** tatem, an impenfam funeris ab emptore confequatur? Et ait
Labeo, emptorem impenfam fu&erigjprae&arg debere: quia et
44 ne, /d.- m - m ea,, inq-ui(-f*, impen-(äïlhereditariägïg;'3.9: cuius fententiam et
| ^ u £5«6, . dagolenus *? putativeram ,1eDego arbitror. - $. 18. Cum quis
| lóhoje excreit debitori fuo heres exftitit; ^", confufione creditor effe definit:
ZENT :"z"gj;ï, fed fi vendiditi^? hered;tatpm, Aequiffimum videtur, empto-

Mu D ff hereditatis, fiue cum moritur teftator debuit, quamuis

E d. , Lj«pi quid. in diem debgatur *?: fiue fub condicione, et poftea con-

I J uitutes)amifit heres inftitutus, adita hereditaté,|éX vendito po-
ENB terit experiri aduerfus emptorem, vt feruitutes ei reftituan-

f« f** 9 £.

|2e.ct, — |à3d ab hereditatis emptore, confequatur ??^: et certe, fi 5eio
; E

318

peculio ??, et eius nomine cum eo fuerit actum de pequliq, 1
etin rem verfo, id dumtaxat eum confequi, quod praeftiterit .
eius peculii nomine, quod emptorem fequi debeat, aut quod
in rem. defun&i verfum eft: his enim cafibus aes alienum em-
ptoris foluitï[ex[ ceteris caufis füo nomine condemhetur ?^.
— $. 13- Quid ergo, fi feruum cum peculio exceperit venditor
/ic €x i, i hereditatis, conuentusque! de peculio praettitit 25 2?|l/Marcellus -
libro feto Digeftorum, nonffetere ^* eum fcripfit ^*, fi mo-
,, do hoc aCtum eft, vt, quod fuperfuiffet ex peculio, hoc habe-
du *T';ïa*""' ret: at fi/contra aCtumjeít, recte repetere ?^* eum potfe ait :
s fi vero nihil expreffim inter eos conuenit, fed tantummodo
peculii mentio fa&ta eft, ceffare ex vendito a€Cionem conftat.
$. 14. Si venditor hereditatis Áedes fibi exceperit, quarum no-

14

honus fuftineret, nihil ab emptore confequeretur: fi vero id
a&tum erit, vt emptor hoc aes alienum exfolueret ??, ad il-
lum onus ftipulationis pertinebit: f; non apparebit quid ae
.» .. f verifimile efik id actum, vt eius quidem damhi nomine,
z ovb quod ante venditionem datum fuerit,^onus ad emptorem, al-

ditor hereditatis petere a quolibet extraneo herede potuilffet,j

. rem hereditatis vicem heredis;optinere: et idcirco teneri ven-
oít mortem debere defiit, adita a venditore hereditate: fiue

dicio eyþffitiiï'et ^5: ita tamen, fi eius debiti aduerfus heredem
aCtio effe poterat, ne forte etiam ex his caufis, ex quibus cum

herede a&tio non eft, cum emptore agatur. $.—r9.[Et fi fer-

tur. $. 20. Sed/et fi quid ^? venditor nondum praeftiterit,
fed quoquo nomine obligatus fit propter. hereditatem, nihiló
minus agere poteft cum emptore. !
24 Hal, et Vulg, condemnatur. n R.
25 Hal. praeffiterit. G E B. 26 Vulg. repetere, BR. 27 Taur. fcriDfit.
GEB, 28 Hal. petere. GEB. 29 Hal. excepiffet. GEB.: 30 Hal ex-
foluat. GEB. 31 Flor. erat: Attio Sempronio, íed pofterius re&te vncis in-

clufum eft. WVulg. T?tio. BR. 32 Vulg. confequetur. Klal. confequuturum.
34 Ap. Hal. e;,

B R. 23 Hal. fmme periculo. GE B.

B R, 33 Hal. Attio, et mox iterum loco: Titze. GEB.
abeft. WVulg. eius. BR. 35 Ap. Hal. etiam, abeft. GEB. — 36 Kal. depen-
det. GEB. — 37 Hal. Quid fi. GEB. — 38 Hal. vendiderit. GEB. — 39 Hal.

Vulg. fcite: quia et eam. inquit im-
41 Hal. extite-
43 Hal, debebatur. "Wulg. debe-
45 Hal. fi quidem. GEB. 46 Hal.
47 Vulg. lib. X. BR. 48 Hal. hic et mox iterum;
49 Vulg; inferit eum, BR. — 50 Hal. ljb. XIII. GEB. — 51

fit. Lego effet, poftulante conftru&tione.
penfam bereditariam effe. BR. —
vit. GEB.
bat. BR.
vel, loco: et. GEBR.
praeflari. GE B.

40 Hal. Jabolenus. G E.
— 42 Hal. vendiderit. GEB.
44 Hal. extitit. GEB,

| modum emolumentum negotiationis, ita $9/ periculum ad em-

Codicibus reperi. BR.

52 Male Contius et Charondas has

Hal vendit. Vulg. vendiderit. BR.

DIGESTORVM LIB. XVIIL TIT. IV.

IHIL Powromwrivs libro XXVII. ad. Sabinum. |. St
vENDITOR hereditatis exactam pecuniam fine dolo malo
et ^* culpa perdidiffet, non placet eüin emiptori teneri.
IV.VnrriAwvSslibroXXXIL ad Edictum; Sx NowENv
fit diftraftum, Celfus libro fiófio ^" Digeftorum fcribit, locu-
pletem eíffe debitorem, non debere praeftare **: debitorem | fl5
autem *? effe, praeftare, nifi aliud conuenit. ^ rj XYY/m, 6
V. Pavrvsilbro-[XXXHE/ ad-Edic&tum, ET Qvr-
pnEM Íine exceptione quoque: nifi in contrarium actum fit:
fed fi certae fümmae debitor dictus fit, in eam fummam tenetur
venditor: fi incertae, et/nthil debeat, quanti interfit emptoris.
VI. Ingw libro -V aefü ; EwPTORI!no-
migis etiam pignoris perfecutio praeftari debet: eius quoque
jquod; poftea venditor. accepit: nam benefitium venditoris
prodeft emptori. *X | | v
: -VII. InEM dibro4XIV..59-ad Plautium.
REDÍTATEM aliquis Vgïüïäit 51, effe debet hereditas,
emptio: nec eni j

CvM u-
vtfit
aA :

fed res: uägüä Ó bm' eriritu ibt 1
[pretium? condicetur. ReERL L AL Iu encebeteo, Ín ;

VIII. TA fï[ OLENVS ?? Jibro-II. ex Plautio. Qvo»np
fi nulla hereditas ad venditorem pertinuit, quantum emptori
praeftare debüit 5*, ita diftingui oportebit:(vt fi eft quidem |2e£ a. -
aliqua hereditas, fed ad venditorem non pertinet, ipfa aefti- oxz
metur: fi nulla eft, de qua aCctumjvideatur, 55 pretium dum- -L2ef: if
taxat, etíi quid in eagpnr reyf impenfum eft, emptor a vendi- ;Lïe o
tore confequatur. p 25 t*
IX.PAvrvsübro XXXIIE ad Edictum, E- sr
emptoris intereft. :
X. laAyorENvs 55 libro 1I, .ex Plautio. Qvop
fi in venditione hereditatis id a&tum eft,fi quid iuris effet ven-
ditoris 5*, venire, nec poftea quicquam praeftituré? iiriPquams jr:jrafta-
uis ad venditorem hereditas non pertinuerit, nihil tamen ,ä*gl/gg ü*';t s
: p . . — VLoom, WU
praeftabitur, quia id aCctum effe manifeftum eft, vt quemad- EOFRO
ptorem pertineret. J 5&: b es. äf[t tï
^5 XL VreraxvslüibroXXXIL adEdi&um. NAw noc/7ort
modo admittitur effe venditionem, sx Qv A srT ** neREDr-
TAS EST TIBI EMPTA, et ?? quafifpes hereditatis: ipfum
enim incertum rei veneat, vt 9? in retibus. - a
XIL GArvs ilibro-X.-ad-Edictum-prouineiale, Hoc
AvTEM fic intellependum eft, nifi fciens ad fe non pertinere,
ita vendiderit *^: nam tunc ex dolo tenebitur. D.
XIIL. Pavrvsiibro XIV.adPlautium. Qvonp fi fit.
hereditas, etfi 95 non ita conuenit, vt quidquid iuris haberet
venditor, emptor haberet, tunc ? heredem fe effe, praeftare
debet 9*: illo vero agiecto, liberatur venditor, fi ad eum he-
reditas non pertineat. 6 hn ve

quid

LIJ"Q'M p : :
XIV. InEw dibro XXXIIL.ad Edi&um.. Qvr rrrrr-
FAMILIAS nomina vendidit, aCtiones quoque, quas cum pa-
tre habet, praeftare debet. $. 1. Si hereditas Jvenierit?*,
venditof|res hereditarias
ditas eft, nihil intereft. j/7«*, [ M onartat.,
"M j z : v eaL,

parenthefeos notas pro figno deletionis habent. Sed et hanc negatiuam in fex
Barb. Otob. Vat. L. $. Cruc. Bynkersh. L et1I, — Habet
53 Hal. IABOLENV'S. GER. 54. Gothofr. in
55 Hal. inferit: bic vero ((quia ven-

eandem et Hal. GEB.
nota: Al. debeat. Ita Hal. et Vulg. BR.
ditio non valet) pretium etc. GEB. — 56 Hal. IABOLENVS. GER. — 57
Hal. venditori. G E g. 58 Hal praeflitum iri. GEB. 59 Ap. Hal. eo,
abeft. WVulg. ab eo. BR. . ReGe fe haec habent, eo eft ea ve, idéo. — Apuleius
in Apologet. p. m. 290. vus de owmiwm confenfu ablegatus eft — — — — €o
nec potuit bodie a mobis exbiberi. ldem ibid. p. 284. éo patvomos litizatorum
caufidicos nominari, quod cuv quaeque facta fint expediant. pBYWK. , — Go Hal.
et Vulg. inferunt: et. BR. — 61 Hal. fi quafi, loco: fi qua fit. GEB. — 62 Hal.
aut,loco: et. GEB. — 63 Hal. vt ipfum incertum vei veueat, ficut im vetibus.
GEE. 64 Hal vendidit. GEB. — 65 Vulg. et, omiffo: fi. BR. — 66 Hal.
tainen, loco tuuc. GE B. 67 Hal. debebit. GER. 65 Hal, veueat. GEB.
j i | 69

AX« —
*—
Ea

- qQue» . z o - — —— — 0 ——

C» — 6

DIGESTORVM' LIB. XVIIL . TIT. .IV.

. XV. G1v SJibre-X.-ad—Edictum-prouineiale. Nisi
-de fubftantia/eius aïiirmauerit. :
* XVI. Pavrvs libro-XXXHIE.-ad Ediétum- Sr ov a-
poym li sx heres vendideris hereditatem, cum tibi ex Senatuscon(ulto
'Trebelliano 9? reftituta effet hereditas, quanti emptoris in-
terfit, teneberis. |
XVIL VrPriANvsMWbro-XLHiI-ad-Edictum. Nowr-
NA eorum, qui füb condicione vel in diem debent, et, emere
LL anài, et vendere folemus: ea enim res eft, quae emi etlvenirBIpoteft.
XVIIL IvriANvs4ibrog8V.—9—Dieeftoerum. Sr kx
" pluribus heredibus vnus, antequam ceteri adirent hereditatem,
j pecuniam, quge fub póena debebatur a teftatore, omnem fol-
uerit, et hereditatem vendiderit, nec a coheredibus fuis pro-
pter ege&atem eorum qu.icquam feruare püterit, cum emptore
hereditatis, vel ex ftipulatu, vel ex vendito recte experietur:
- omnem enim pecuniaä hereditario nomine datam, ;eo; mani-
, U. fefüus.eft, quod in (iddicio/ familiae hercifcunddeducitur **,
2esper quod nihil amplius Vnusquisque à cgheredibqä Íuis con-
"L àef . 'ec, fequi poteft, quam quodg tamquam heres impenderit.
XIX. IpEmM dibro .—Digeftorum. MvrTvM
. intereft;fub condicione aliqua obligatio veneat, an, cum . ipfa
E obligatio fub ?* condicione fit, pure veneat. Priore|cafu,
t .. deficiente condicione, nullam effe ** venditionem: ipofteriore|
R dfiatim vénditionemfconfiftere: nam fi Titiis tibi 'décem 72
.94&'*6?8 M:&a — VO d- ECC f&
"er, ub condicione debeat, et ego abs te nomen eius emam, con-
L Qerersefeftim ex empto ;Läe. agere potero, vt vel acceptum ei

XX. A&RICANV-&S»W&&W SinHE-
REDITATEM mihi Lucii Titii vendideris, ac poft. debitori
eiusdem.heres exiftas, aCtione ex empto teneberis. . $-& Quod

fimplicius etiam in illa propofitione procedit, cum quis ipfe

f'-'"/"?f,&* creditori füo heres exftitit *?, et hereditatem vendidit. 2ent.
f"'&"":"f | db LP XXI. PAvrvs dibr ]-r9 io1 Vzrem-
ET. — " pIiTOR ex hereditate, interpofita ftipulatione, rem heredita-
Sfäz riam perfecutus **, alii vendidit. Qugeritur, quid ex ftipula-

hls räöffä/fJfä-giqgg praeftare debeat: nam bis vtique non committitur fti-
nj ". wulatio, vt et rem et pretium debeat? quidem fi, poftea-
quam rem vendidit heres, intercelfit ftipulatio, credimus, pre-
tium, in ftipulationeyA veniffe: quod fi anteceffit ftipulatio,
deinideirem na&us eft, tunc rem debebit. Si ergo "? homi-
nem vendiderit, et is deceílerit, an pretium eiusdem ?? de-
beab? non enim deberet Stichi promiffor, fi eum vendidiffet,
. mortuo eo, fi nullaymora/proceffiffet $9: fed vbi hereditatem
J ab L, yendidi| **, et poftea rem ex ea vendidij poteft videri, vt ne-
| m gotium eius agam;22,:quam hereditatis: fed hocin re fingu-
lari non poteft cräläï 53: nam fi eundem hominem tibi vendi-

69 Taur. TveVeliamo. GEB. — 70 Hal. ALFENV'S lib. V. GE&. — 71
Gothofr. in nota: A. deducitnr, et ita vulgat. Sed fic quoque Hal. GE s.
72, Gothofr. in nota: fub conditione contra&a fit, ita. Fulgofius. Sed ita quo-
que Hal. et Vulg. ER. 73 Ap. Hal. effe, abeft. Ggn. — 74 Hal. et Vulg.
inferunt: aureos.BR, — 75 Hal. extitevit, et mox : vendiderit. GER. 16 Hal.
lib. XIII. GER. 77 Vulg. confecutus. BR. — 78 Hal.égitar. GEB. — "79
Wulg. eius.'BR. — o Hal. et Vulg. praeceffiffet, quod et ipíi praeferimus. BR.
81 Ap. Hal. vendidi, abeít. GER. 82 Hal vt tam ipfius negocium agam.
| Vulg. vt ipfius uegocium potius agam. — Sed adi Anton. Auguftin. IV. Emend.
: $. BR. Hal. quoque habet in margine: alias, vt ipfiws megotiwm potius aganm,
quae elt Vulg. GE . $3 Hal dici. GEB. 84 Hal qui,loco: quoniam.
GE B. 85 Hal. Vulg. omnes: fit, quod recipiendum putamus. BR. . 86
Malumus: praeffat. pracflet vidctur enatum e praecedenti: praeffem, nifi iftum
fubiundiuum malis interpretari: pvaeffare debet. Vulg. Nor. omnes habént:
praeflaret. .E quinque MSS. S. Cruc, etiamnunc habet: praeflet. Barb. praeftat,
in reliquis tribus ex: praeffet, fa&um eft: praeffavet. B R. — Sed et Hal. habet
in margine: alias, fructuum praeftaret bona fide vationem. — 'Yria illa funt : thb.
"Ireuif, Bynkersh. L. Sed II. vt eft Flor. GEB. — 87 Melius forte per traiectio-
j nem vocalium : imputari poffet. Hal. et ceteri: Zmputari pofit. BR. — 88 Vulg.
Quodfi. BR. — 89 Hal. et Vulg. acionem. BR. — 9o Hal. Sed fi aut. Vulg.
Sed, fi. B&. — 91 Vulg. inferit et. BR. — 92, Hlal. et Vulg, poffidere. BR. — 93

!

p ii tanipattettm,

!
j

"as o C-UE X Á VNUCCRIGE- OMv

X * ? "5 .0f
que: nam et aream tradere debet, exufto gedificio.

legatum ab emptore perciperet, te fecit heredem : recte puto

*Bt

312
R 1 sb d l oe LOe UC u
que.accepero, mortuo eo, videamus, ne nihil tibi debeam ex
empto, quoniam ** moram in tradendo non feci: pretium
enim hominis venditi, non ex re, fed propter negotiationem,
percipitur: et ficfit *?, quafialii nonvendidiffem: tibi enim
rem debebam, non actionem: atcum hereditas venit, tacite hoc
agi videtur, vt fi quid tamquam heres feci, id praeftem empto-
ri, quafi illius negotium agam: quemadmodum fundi vendi-

. E t
.* La
j,;r. 7146 ^ t«f7m. ——

Li

eCcc CX 40.& [40 *

.tor fructus praeftet * bonae fidei ratione: quamuis, fi ne-

glexiffet, vt alienum, nkhil-et imputarg/poffit ??: nifitfifculpa
eius argueretur. Q*uïd 55, fi rem, quam vendidi, alio polfi-
dente, petii, et litis(aeftimationem accepi:. vtrum pretium illi
debeo, an rem ?| Vtique rem: non enim aCtiones,??. ei, fed
rem, praeftare debeo. | Et fi ?9 vi deiéCtus, vel propter furti
aCtionem duplum abftulero, nzhil hoc ad emptorem. pertine-
bit: nam,2* fi fine culpa defiit detipere ?* venditor, actiones
fuas praeftare debebit, non rem: et fic ?? Iaeffimationem quo-

Jf[r/wo" p :
UX VEX TC

N , F Em

þg 4 L()M ( $ts Mp )

e»(lïï—— Eff)(lf( 2« , |
? s

AXIL Scxzvoralibro-IL— Refponforum. Hanz-
DITATIS venditfe pretium pro parte accepit ?*, reliquum
emptore non foluente: quéefitum eft, an corpora hereditaria
pignoris nomine teneantur?,Refpondi ?5, nibil proponi, cur
non teneantur. ifeoeddo ii EE
XXIIL HznMoaENIANYS dem-H«IHHS-Epaïäma.
rum-^?*. VwDiTOR aCtionis, quam aduerfus j 7] principa-
lem reum habet, omne ius, quod ex ea caufa et competit, tam
aduerfus ipfum reum, quam aduerfus interceffores! huius de-
biti cedere debet, ni(i aliud actum eft.. $.. 1. Nominis vendi-
tor quijquid vel compenfatione vel [g&,&igggj fuerit. confecu-
tus:).integrurn emptori reftituere compellatur ?8. (4 42
" XXIV. Lanzo Mibro-IV; i 1m-a $au '*99
i orum. HenxpiTATEM Cornelii vendidifti: deinde.
l&ttius/^??, cuia te herede Cornelius legauerat, prius, quam

/ ,-')

L MCUG. n
RC TUE

27723

p i

N ss .l/:/r: OC COA CR .
lvn. CLeM m o—TE,.

ex vendito te aCturum, vt tibi praeftetur: quia ideo * eo mi-
nus hereditas venierit, vt id legatum préeftaret emptor: nec ;
quicquam interfit, vtrum j Attig|?, qui te heredem fecerit, pe- /: /e acfto
cunia debita fit, an legatario ?. veyitsproo2; | Zecn Qu a, aL o i
XXV. IneMw übro-E4Pithzmony *5. Sr, kexckPro . 44-— 7

fundo hereditario, veniit * hereditas, deinde eius fundi nomi- ***

| ne venditer aliquid adquifiit , debet id praeftare emptori he- .. /5€ Es

reditatis. Paulus: immo femper quderitur in ea re, quid
aCtum fuerit: fi autem id non apparebit *, praeftare eam rem
debebit emptori venditor: nam idipfum ex ea hereditate ad
eum perueniffe videbitur: non fecus, ac fi eum fundum in he-
reditate vendenda non excepiffet.

p ^pton,

ATT

Hal. inferit? sec, et in margine addit: alias, deef? wegatio. GE*. — 94 Hal. ac-

cepi. GEB. — 95 Hal. refpoudit. GEB. — 96 Hal. eziiuáv, GEB. — 97 Hal.
inferiti ipfum. GEB. ^ 98 Hal. et Vulg. compellitar. Etita tria MSS.SByn-
kersh.Tcompelletur. S. Cruc, vt Flor. BR. — Tria illa Barb. Otob. "Treüif. at
Bynkérsh. . etiam vt Flor. G x 2. 99 Hal. Jaboleuo. G EB. Ico Hal.
et Vulg. Titius. BR. I Hal. q4ando eo sznus. Vulg. quo ideo minovis. B R.
2 Hal Tijtio. GEB. . 3 Habent haec difficultatem, nec conueniunt cum fpe-
cie pr'opöiïta. Dixerat, me, quamuis venditorem hereditatis poffe ab emptore
legatum petere, quod Attio legatario relicum erat, fi Attius legatarius, prius
quam legatum coníequeretur, deceffiffet, me fcripto herede. — Cum his, fi potes,
compone rationem fequentem: «ec quicquam etc. Tgitur fic emendo; Vtram
tibi, an legatario, qui te beredem fecerit, pecunia debita fit, vel ita: Vtram . At-
tió, qui te beredem fecerit, pecunia debita fit, an LEGA TAvio, hoc eft, legata
legatario. .Hoc fenfu nihil referre, vtrum Attio, vt creditori ex credito pecu-
nia debeatur, an vt legatario ex legato. Eundem fenfum habcbis, fi, quod ter-
tium propono, expungas tres pofteriores literas in Jegatario. Sic enim diceret,
nihil referre, vtrum. 4ttio, qui te beredem fecevit pecumia debita fit, am legata,
nihil nunc fuccurrit quod melius dici poffit. BY NK. .. Confer cum his, quae
idem fcripfit . Obf. 6. GEB. 4 Hal. seS3avàv. GEB. — 5 Hal. veneat.
GEB. 6 Taur. adquifIt. Klal. adgmifierit. GEBR. —— '7 Taur appareVi.
GEB.

I1133 1 Hal.

E fl(/ $4* CUML ,

) dpr; emp'iont
.—459]3*,7 /,:uvþ(v;g' /c)(yö
ea)ja*& A0v
| än)(/m-."ïi* f'fu c vf,'f'v qees

/7 ïf

F 2 ; v
| ,..;»Hl bur Umntetat r d *
j *
4 " NONUN i L
| m6vuxe Piraboe qgn ósepro
€ i'(z( Q €n ;',?17':4-105149' *

-L!,?Je)*n

m t t

A MM

-

320 |

/; DE RESCINDENDA VENDITIONE, ET

Y ;

QVANDO LICET ' AB EMPTIONE
| gnïïSICEDERE.
Powroxivs!ibroXV. adSabinum. — Pt
*ersvsifiius ?^ putabat, fi venNidilfet mihi filiusfamilias
C rem peculiarem, etiam fi 3 conueniafj vt l;,abf:at-ur ab ;c:ï
venditione, igter patrem, et filium, et me conuenire deþffre.
ne, fi cum patre folo pa&tus fim, filius non poffit liberari: et
quderatur ^, vtrumne nihil agaturex ea pa&iongzs an véro ego
quidem liberer, filius tnaneat obligatus: ficuti * fi pupillus
fine tutoris auctoritate pacifcátur, ipfe quidem liberatur, non

- etiam, qui cum eo pactus eft: nam quod Arifto dixit, polfe ita

vt vnus maneat obligatus, non eft verum : quia pro
vna parte contrahentium abiri pacto ab emptione non poffit ^,
et ideo, fi ab vna parte renouatus fit contractus, dicitur non
valere eigsmodi paCtionem, fed dicendum eft, 'patre.pamicenü;g,l
et liberato aduerfario, filium quoque obiker liberari.
IL Ípxw dibr u Sr QVAM rem
a te emi, eandemï?urfus ate * pluris minorisue emero, di-

pacifci,

AOV

AAtfteífimus a priore emptione: poteft enim, dum res integra eft,

conuentione noftra, infecta fieri emptio, atque ita confiftit po-
fterior emptio, quafi nulla praecefferit : fed non poterimus eadem
ratiorie vti poft pretium fgä;fturg[&ggtwne repetita ; cumjpoft
pretium folutuny infeöïzaiüiemptlonem facere non poffumus ?.
II. PAvrvs | : :
et venditio, ficut confenfu contrahitur, ita contrario confenfu
refoluitur, antequam fuerit regifecuta. Ideoque qudefitum eft,
fi emptor fideiufforem acceperit, vel venditor ftipulatus fuerit,
an nuda voluntate refoluatur obligatio? Iulian.u.s fcrä[giï,t, ex
empto quidem agi non pofle, quia bonfe fidei iudiéio exce-
ptiones pa&i infünt: an autem fideiuffori vtilis fit exceptio,
videndum ?? Et puto, liberato reo et fideiufforem liberari.
Item venditorem ex ftipulatu agentem, exceptione fümwfioueri
oportet. Idemque iuris effe *?, fi émptor quoque rem in fti-

pulationem d.edu)c;erit. ; t at
j m 1V:L«-ler-9 eftorum-Iultant- Paulus notat **.

CíSIEMPTIO contracta fit, togae puta, aut lancis, et pactus

fit venditor, ne ** alterutrius emptio maneat, puto refolui
obligationem huius rej nomine dumtaxat,
- ^ N.IvriaAwvs libro-XV.-Diseftorum, — Cvw £&w-
pTrom venditori, vel emptori venditor, acceptum faciat, vo-
luntas vtrinsque oftenditur id agentis, vti&inegotio difcedatur,
et perinde Wabeatur *?, ac fi conuepiffet inter eos, vt nepter
ab altero quicquam peteret : fed vtäiidentius appareat, acce-
ptilatio in hac caufa non fua natura, fed poteftate conuentio-
nis valet. $. r. Emptio nuda conuentione diffoluitur, fi res
fecuta non fudfit. / $. 2. Mortuo autem;homine, perinde ha-

" benda eft venditioy ac fi traditus fuiflet: vüpote! ^* cum ven-

] ?"J&,: ]

. X Hal quaudo.non liceat. GE B. —— 2 Steph. et ap. Ruffardum: Cel-
fus Offüius. Nempe et Flor. fciolus o ante filius fuppleuit inter verficulos. s.
3 Halet,loco: etzamfi. GEB. — 4 Hal. Sed quaeritur. GEB. — 5$ Hal. inferit:
et. GEB. . 6 Hal. potefl. GEB. — 7 Ap. Hal. a te, abífunt. GEB. — 8 Go-
thofr. in nota: poffunus. Nempe ita Hal. et Vulg. quod et ipfi praeferendum
putamus. BR. 9Hal addit:efí. GE&. — 10 Hal.efl GEB. 11 Haeclex
erronee a praecedenti feparari videtur. Erat autem in Pand. flor. tantum fpa-

tii reli&um, vt IDEM praefigi poffet: fed mox antequam fuppleretur, animad- -

uerío errorc, linea, continuationis fignum, per vacuum eft du&ta. — Eft enim hoc
fragmentum nihil aliud quam nota ad relatam Tuliani fententiam, quae ei dubio
procul annexa fuit. — Vulgares libri fimpliciter:: 1IDEM. Si emptio. Mal.
«motat. Orob. ID. Paulus uotat. ln Darb. vbierat: ID. Si emptio, quem-
'admodum ia S. Cruc. adhuc eft, và. Paulus notat, fuppletum eft. In Treuif.
fcriptum fuit: 1D. IVL. et PAVL. notaut, fed poftea. IVL. et deleta funt.
Plena infcriptione vtitur Vat. L. ID. lb. feptino Dis. Pulia. Paulus motat, fub-

| (GEB.
J

ftituto libro feptimo pro o&auo. BR. Bynkersh. II. facit cum codice S. Cruc.
12, Hal. vt, loco ue. GER. 13 Hal babetur. GEB. — 14 Taur.

DIGESTORVM .LIB. XVIII.

| deretur, ex empto [actio Jeftj vt Sabinus putat, aut proxima
liempti|f9 in fattum datur. LL emfe- ";

III.ad Edictum; EmwPTr:o

lib. VIIL.:Digeflorum Tuliani notat. Bynkersh. habet: ID Proculus «

TIT;--V.
ditorliberetur, et emptori/ homo Y5 pereat: quare, [nifiliufta
conuentio interuenerit, aCtiones lexlempto- etlve(ngiitolmane-

1 bunt. |

VI. PIAVL'vslibro--lLad,Edi&am. Sr CONVENIT,
vt res, quáe venit, fi intrajæcertum tempus difplicuiffet, red-

] .1 &« '«'-"("'.'r«[;næ, 1

r ?5.'!71).&1; n]tuæ :

i

/

í : o M.fgr..:ï ní t' ,
VIL I»Ewibro V.-Qudefiionum. Sr rp, quodpu- "7 ^*

re emi, fub condigione rurfüs emam, nihil agitur pofteriore
emptione, $. r. Si pupilliu&þerfona interueni **, qui an-
te fine tutoris auctoritate, deinde tutore auctore emit, quam-
uis venditor iam ei obligatus fuit *?, tamen, quia pupillus

non tenebatur, renouata venditio efficit, vt inuicem obligati

fint. . Quod fi ante tutoris au&toritas interüenemt *?, deinde
fine tutore auctore emit, nihil actum eft pofteriore emptione.
ijem 79 poteft qu4eri, 2* fi fine tutoris auctoritate paCtus

2 E d h . ; e€. À * a - ,
fuerit, vt difcedatur ab emptione, an prainde ?? fit, atque fi fur, m

ab initio fine tutoris auctoritate emiffet, vt fcilicet ipfe non
teneatur, fed agente eo retentiones competant? Sed nec illud

. fine ratione dicetur, quoniam ?? initio recte emptio fit con-

tra&ta, vix bonfe fidei conuenire, eo pacto ftari, quod alteri ?*

captiofüm fit: et maxime, fi iufto errore fit deceptus.

VIII. ScKxzvora m.: CTriTrivs
Seii procurator, defuncto Sdio, ab eo fcriptus heres, cum igno-
raret, fündum vendente feruo hereditario, quafi procurator fub-
fcripfit z quieütum eft, an cognito eo, prius quam emptio per-
ficeretur, a venditione difcedere poffit? ,Refpón
fi non ipfe vendidit, non idcirco aCtionibus ciuilibus teneri,
quod feruo vendente fübfcripferat ^5, gfäïijferui nomine prae-
toria aCtione teneri. s "DL !
^,, .. ÀX. InendibreIV. Digefter FyvNpvs, qui Lu-
Cii Titii ?^ erat, ob veCtigalf ?^* Reipublic&e venijt ?9:; fed.
cum LuciusTitius debitor profeffus effet, paraturm fe eífe vectigal
exfoluere folidum /^?, cum minore ?? veniffet fundus, quam

dit, Titium, z

LJ u d.
P

E

debità 3* fumma effet, Praefes prouinciae refcindik 9? ven-2e£t.
ditionem, eumque reftitui/ iufüt Lucio Titio: qugefitum eft, )24:Z,

an poft fententiam Praefigiä,janftequam & reftitueretur, in bo-
nis Lucii Titii fundusæmp
quam emptori pretium elffet illatum: vel fi pretium nondum

dsj éffet ? (Refpondit ?*, non prius / .

eifet ab emptore folutum,lin vectigal fatisfattum effet. -) 5 gaca 2 irv,, eputo

.. K. IpnE v dibr 1 :
€io Titio emit fundum lege dicta, vt fiad diem

foluiffet, res inempta fieret. Seius, parte pretii praefentle die

foluta, defuncto venditore, filiis eius pupillaris setatis et ipfe f
tutor cum aliis agatusïneque contutoribus pretium fecundum ,,, ,. *
| legem numerauit, nec rationibus tutele retfulit: qujefitum

4e

Mabastoverit "m
SEivs a LüS o

e J ,. 0
pecuniam non 1. ! K,

E
-)/ HU 4
* C ^

zZore,,

5

eft, an irritajemptio fatta effet? [Refpondit ?5, fecundum ea, J 2e/: "an.
quae proponerentur, inemptam videä. B L Emptor prae- r?*)a

diorum, cum fufpicaretur Numeriam,;et;Sémproniam 27 con-
trouerfiam moturas, pactus eft cum venditore, vt ex pre-

tio
vtpVte. GE2. Hal. et Vulg. vtputa. BR. 15 Flor. eft 000. GER, 16
Hal. et Vulg. inferunt: a&zoni BR. 17 Hal. interaeniat. G EB. 18

Hal. fuerit. GEB.
Vulg, Idein. BR.

19 Hal znteruenit. GEPR. 20 Taur. iDem. GER.
21 Hal. et Vulg. praefigunt: et. BR. 22, Gothofr. in
nota: perinde. Tta Taur. in margine, et hoc re&te habent Hal. et reliqui. BR.
23 Hal quwm. Vulg. inferit: ab. BR. — 24 Florentiae etiamnunc eft: aliter.
Hoc caput ofcitantius rele&um eft. — Eft enim et in antecedentibus vitiofe: eos
pacto fl'ari, pro: eo pacto flari. BR. 25 Vulg. fubfcripferit. BR. — 26 Taur.
TIi. GER. 27 Hal et Vulg. ve&igal.;BR. De voce: vecfigale vide Vof-
fium J. de Analog. 35j. DVK. — 28 Hal vewit. GEBR. — 29 Vulg. folitum, n &.
30 Hal. et Vulg. sinoris. '"Tu Florentiae fubaudi: pretio. BR. — 31 Vulg. de-
biti. BR. — 32, Hic refciudit, pofitum pro vefcidit, vt Hal. habet, Sedet poteft
effe mendum, vt praetium bis hic occurrit cum diphthongo absque corre&tione.
Vulg. habet reftzudi, et ex fex MSS. quinque. Sextus Otob. vt Flor. BR.|
Quinque illi Barb. Vat. 1. S. Cruc. Treuif. Bynkersh. I. fed et I, GEB. 33
Gothofr. in nota: antequam ei. flaloaud, Etiam Vulg. BR. 34 Hal. re
fpondi. GEz. — 35 Hal. lib. VI.Gxz. 36 Hal refpondi. GEE, — 37 Hal.
: et

] u

; .
du

DIGESTORVM .LIB.

J
tio aliqua fumma apud f'ek'f;naneret, donec emptori fideiuffor
daretur a venditore: poftea venditor eam legem inferuit, vt,
", fi ex die pecunia omnis foluta non effet, et venditor ea prae-
Sü:'wm?rc)dïf" dia |yeniffel nollet ?9?, inuendita effent: integea de adueríariis
^ J alteram mulierem venditor|fuüperauit, cum altera transegit,
E.. gþ-z;,ita vt fine vlla qudeftione-emp*er praedia poffideret: qugefi-
A d j ii e? ^ tum eft, cum neque fideiuffor datusieft ??, nec *? omnis pe-
"p r ., cunia fecundum legem fuis diebus foluta fit, an praedia in-
W uendita fint? .Refpohdit:/ *^*, fi conueniffet, vt non prius pe-
cunia folueretur, quamiüdeiuff()r venditi caufa daretur, nec
L,«.?g:, id faCctum jeffetj cüm per emptorem non ?? ftaret, quo minus
fieret, non poffe pofteriorem legis partem exerceri.

VENDITÁE. /2; |

VrrriANvsli evHtE |
IVINVM venditum acuerit, vel quid aliud * vitii fufti-
S nuerit, emptoris erit damhhium: quemadmodum fi vinum
effet effufum, vel vafis contufis, vel qua alia ex caufa. Sed
c fi venditor fe periculo fübiecit, in id tempus periculum fufti-
BN r nebit, quohd fe fübiecit: quod fi non delignauit tempus, ea-
ab tenus periculum fuftinere debet, quoad deguftetur vinum : vi-
delicet quafi tunc pleniffime veneat, cum fuerit deguftatum.
:zxe;cyuþ Avt igitur conuenit, quoad periculum vini| fuftineat, et eate-
K'fïä L onenan s fuftinebit. aut non conuenit, et vsque ad deguftationem
| d Qïæ fuftinebit. |Sedj ^ fi nongsé- ? funt ^ deguftata, fignata ta-
131 "47 men ab emptore vafa vel dolia, confequenter dicemus, adhuc
f2 . 7p ) periculum effe venditoris: nifi Jf aliud conuenit ?. $. r. Sed
: et cuftodiam ad diem, menfurae venditor praeftare debet:
prius quam enim admefíatur ? vinum, prope ?i quafi nondum
ini

i.

venit: poft menfuram factam, venditoris de
lum, 9 et ante menfuram periculo liberatur, fi non ad men-
furam vendidit, fed forte|amphoras, vel etiam fingula dolia.

um
jä? i ; $. 2. Si dolium fignatum fit ab emptore, 'Trebatius ait, tradi-
"E. tum id videriz Labeo, contra. Quod ef' verum eft: magis
T 4,*'/**6""&. , emmge)iuämu;e*fug ? fignari folex:e, quam vt tradere *?9 tumJ
QM videatur. $. 3. Licet autem venditori vel effundere vinum,
N fi diem ad metiendum preftituit, nec intra diem admenfum eft:
L0* 4,, — , effundere autem non ftatim poterit, prius quam teftando *'
. L,;*:* ï:gfg denuntiet emptori, vt aut tollat vinum, aut fciat futurum, vt
". vinum effunderetur, fi tamen, cum poffet *? effundere, non
: dul effuydit *?, laudandus eft potius: ea propter mercedem quo-
p que deliesum' ^ poteft exigere: fed ita demum, fi interfuit
l ^.L €us,inania effe vafa in quibus vinum fuit, veluti fi locaturus
M ea fuiífet, vel fi neceffe habuit alia conducere dolia: commo-
"L

59 Ap. Hal. ef? abeft.

etVulg.inferunt eZ; Bn. — 58 Taur. zoLet. GER.
42 Ap.

| | GEB. 40 Hal, ueque. GE z. 41 Hal.et Vulg. vefpondi. 3 R.
* - Kal »on, abeft. "Vide Ánt. Auguftin. IV. Emend. 17. BR.
) I Taur. alin T. GEB. — 2 Hal. inferit: et. GER. 5 Hal. et Vulg.
| «&0u. BR. 4 Hal fimt.GES. — 5 Hal. nifi aliud conuemiffet. GEs. — 6 Pat-
D fine, vt in L. 35. $. penult. fupra de Contrab. emtione. Adde Duk. de Lat.
j Vet. ICt. p. 3$2. BR.. 1. Ap. Hal. prope, abeft. GEB. — 8 Hal. Sed et
1 . ante pn&o poft: perzculum pofito. Hinc eft, quod và fed, apud eundem, in
i fequentibus abfit. GEB. — 9 Gothofr. in nota: fübmitteretur. Haloanud. id eft,
n fupponeretur alia pro alia amphora. Idem Hal. in margine: alias, fubuertere-
i tur. alias, fubmoneretur. — Bynkersh. VII. Obf. 25. mauult commutetur, quod
Wf fimmutetur, latinum non fit: et forte fulciri poteft haec emendatio eo, quod

a. librarii Graeci vtriusque linguae C videantur confudiffe, nifi malis, quod Byn-
v kersh. alio in loco VII. Obf. s. agnofcit, effe voces ICtorum fingulares et &ra£
lM ' Atybpsyu, GEB. IO Gothofr. in nota: tradi. lpfe Taur. ita habet in mar-
1. . gine. Nempe ita Flor. eft fa&tum, et inde enatum: traditwm, duabus vocibus
" in vnam coactis, ap Hal. aliosque. BR. IT thh()ü': in nota: Al. teflato.
gnc.f Nempe ipfe Taur. in margine habet : tefiqto, et ita etiam Hal GEE. — I2
j ; Vulg. poffit. B R. 13 Flor. hic adeo antique expun&a litera 7 vt non minus
) litarae atramentum membranam perforauerit, quam reliqua fcriptura. Sed et
f omnes MSS, habent: effudit. Et idem Norica praetulit. B. — MSS. funt;

| vt ?3 fatale damlhum,

t effe pericu- -

XVIIA['. AIT.. WV21QT

dius ** eft autem conduci vafa, nec reddi vinum, nifi, quanti
conduxerit, ab emptore reddatur: aut vendere vinum bona
fide: id eft, quantum fine ipfius incommodo fieri poteft, ope-
ram dare, vt quam minime ** detrimento fit ea res emptori.
$. 4. Si doliare vinum emeris, nec de tradendo eo !* quic-
quam conuenerit, id videri * actum, vt ante euacvuarentur,
quam ad vindemiam opera eorum futura fit neceflaria: quod
fi non fint euacuata, faciendum,quuod veteres putauerunt, per
corbem *? venditorem menfuram facere, et effundere: vete-

321

14

' res enim hoc propter ?? menfüram fuaferunt, fi quanta men-

fura effet, non appareat, videlicet vt appareret, quantum em-

tori ?^* perierit.
| P p

Il Garvs llibro-H.-Cotfidianarum reram ??, Hoc
ITA verum eft, fi is eft venditor, cui fine noua vindemia non -
fint ifta vafa neceffaria: fi vero mercator eft, qui emere vina
et vendere folet, is dies fpeCtandus eft, quo ex commodo, ven-
ditoris tolli (poffl)ft, $. 1. Cuftodiam autem ante admetiendi
diem qualem praeftare venditorem Oporteat, vtrum plgnaz
vt et diligentiam praeftet, an vero dolum dumtaxat, vidä:
mus? Et puto, eam diliglen.tiam venditorem exhibere debere,
vel vis magna, fit excufa Moa Ea Cl d.
III. Pavrvsiibro V.. d inum. älæronïj.ama
autem venditor talem praeftare debet, quam praeftant hi£qui-
bus res commodata eft: vt.2Y diligentiam praeffet exactio-
rem, quam in fuis rebus adhiberet.
IV:V .erANYslibroXXV] L Srovrs (XY/lli
vina vendiderit, et intra diem certünmi deguftanda 2* dixerit ^A
deinde per, venditorem fteterit, quo minus deau&arentur:
vtrum praeteritum dumtaxat periculum acoris e(gænïucoris ven-

ditor praeftare debdt **: an vero etiam die praeterito,vg, fi ^^

-forte corrupta fint, poftea quam dies| deguftandi praeteriit, |7 &x 'm ; 4«:

pericülum ad venditorem pertineat? an vero magis emptio fit
foluta, quafi fub condicione venierint ^9, hoc eft, i ante diem
illum fuiffent deguftata? Etintererit, quid actum fit: ego au-
tem arbitror, fi hoc in occulto fit, debere dici, emptionem ma-
nere, periculum autem ad venditorem refpicere, etiam vltra
diem deguítando praefinitum, quia per ipfum faCtum eft/ 4q. r) a
Si/anerfione ^? virum venitJfcuftodia tantum praeftanda eft: F. F deem .
ex hoc apparet, fi non ita vinum venit, vt deguftaretur 39, Jl'u£ deguetase L
neque acbrem, neque mucorem, venditorem praeftare debere, .L 7^ /.£, e7 &
fed omne periculum ad emptorem pertinere: difficile autem
eft, vt quisquam fic emat, vt ;jnd?^* deguftet: quare fi dies
deguítationi ?^ adiectus non erit, quandoque ?? deguftare
emptor poterit, et, quoad ngu&auerit, periculum acoris et|)/*.
mucoris ad venditorem pertinebit: dies enim ?^ deguftationi
praeftitutus meliorem condicionem emptoris facit ?5. .
Vino autem per auerfionem vendito, finis cuftodiae eltíaue-
| hendi 3 -«e*€.

Barb. Otob. Bynkersh. L et II.. At S. Cruc; vt Flor. fuit, "Treuif. o effude- — |
rit. GEB. I4 Flor. etiamnunc eft: doliorem, vnde forte poffet fieri: dolia-
vem. Sed vt Taur. omnes editiones, et omnia M$SS. quod íciam. gR. Barb.
Otob. S. Cruc. Bynkersh. I. et II, etiam Hal. GEB. 15 Bafil xéxwov 3? /
vtoic?, THelius, boueflins facit. BR. 16 Taur. quaMzmime. Sed Flor. mani-
fefte duae zz inueniuntur. Vulg. quam mhuinismo. n Otob. et Treuif. miuime
corre&um in zinuimo. In Barb. et Bynkersh. I. ab initio ita fcriptum eft. BR.
Bynkersh. lL. vt Florentiae. Etiam Hal. qwam münime. GEB. — 17 Àp. Hal.
€0, abeft. G EB. 18 Hal. videtur. GEB. I9 Seneca de Benef. lib. V1I.
c. 1. interpretis loco effe poteft. BYN K. — 20 Hal. propter boc. GEB. — 21
Hal. inferit vim; GEB. 22 Hal rerum quotidianarum . vel aureorum. GER.
23 Hal. hicinferit: tamem. GEB. — 24 Vulg. excsfata. — Hlal. eum excufet, Sed
et Flor. recentius paulo 73 excufatum: mutatum in excufata. BR. 25 Hal. et
vt. Vulg. vt et. BR. — 26 Taur. deCuflanda. GEE. — 2/7 Hal. debeat. GEB,
28 Hal. veuierit. GEB. 29 Vulg. iu aduerfione, — Graeci iv xóv]e, im alea.
BR. 230 Bafil. u3 óvà ysvew, "0n fub gufiu. BR. — 31 Hal. vt zegué. Vulg.
vt n0H. BR. 32 Hal. deguflatiomi$. GEB. — 33 Hal. et Vulg. gquandoctm-
que. BR. 54 Hal. autem. GEB. 35 Verba haec, quamuis piíce faniora,
varie a variis corrumpuntur. — Vinum auerfione venditum periculo emptoris eft,
neque adeo venditor acorem vel mucorem praeftabit, nifi tamen emptor pactus
fuerit, vt prius deguftet, nam fi fine die deguftationi adiecto, quandoque päterit
egu-

; Á & *'.« N
l.. ^a. du

L 4
f'G €x ollhflim,,äw:

d$: £ ï s

II

^

322

hendi ?5 tempus. Quod ita eritaccipiendum, fi adieCtum ?*

tempus eft: ceterum, fi non fit adiectum, videndum, ne infi--

nitam cuftodiam non debeat venditor? Et eft verius, fecun-
dum ea, quae fupra oftendimus, aut intereffe, quid de tempore
aCtum fit, aut denuntiare ei vt tollat vinum: certe, antequam
ad vindemiam fuerint dolia neceffaria, debet auehi)?* vi-

num. : jri ais Cam du Db
V. PaAvrLvsWMibro-V.-ad-Sabinum, Sr: PEmR empto-

rem fteterit, quo minus ad diem vinum to!leret? poftea, nifi
quod dolo malo venditoris interceptum elfet ??,,non debet
ab eo praeftari: fi, verbi gratia,. anphorae ^? icentunv ex eo
ivino, quod in cella effet, venierint, fi 4.1 afïmenfun? efc p
donec admetiatur, omne periculum venditoris eft&. nifi id per
emptorem fiat; T GLv . HVt. . |
VL PoMx?oNrvs /ibro-IX. *3—ad-Sabinum. * Sr
VINA emerim, Jexceptis acidis et mucidis, et mihi expedigtt
acida ^*^ quoque accipere, Proculus ait, quamuis id emptoris
caufa exceptum fit, tamen acida et mucida non venifle: nam
quae| *? inuitus emptor accipere non cogeretur, *? iniquum
ieffe, non permitti venditori vel alii ea vendere. P
| VIl. PAvrvs libre-V.ad-Sabinum. Ip ovop poft

emptionem fundo acceffit per alluuionem ^7*, ,vg?rperizt 48

ad emptoris commodum incommodumque pertinet: nam et ^?

fi totus ager poft emptionem flumine occupatus jeffet/5?, pe- -

& p : E ". . A . : dÉ
riculum eífét emptoris: fic/igitur et commodum eius effe de-

giepero /o,fe. bet. $. 1. Quod venditgr, in modum agri cedere debet: nifi

139 v5

: P d

k

- 53 Hal. funt. GEB.

d-5* id actum eft, ne cederet: -aggrgwd)non venit, inlmodum
cedendum, fi id ipfüm actum eft, vt cederet, veluti viae publi-
cj(e, limites, luci, qui fundum tangunt. Cum vero neutrum

. diCtum eft, cedere non deb&k ??: et ideo nominatim caueri
folet, vt luci, vide publicge, quge in fundo fint 53, totde in

modum. cedant.

VIII. Ingw libro—XXHI. ad Edictum. Necxessa-

: & " » Éeaca- :
.RIO fciendum eft 5*, quando perfeCta fitemptio: tuncjénim

fciemus, cuius periculum fit: nam perfecta emptione pericu-
lum ad emptorem refpicijt. .Et ??, fi id, quod venierit, ap-

4

- pareat, quid, quale, quantum fit, fit ?* et pretigm, et pure

venit *?;Zperfecta eft emptio. Q;llod fi fub condicione res ve-
nierit, i quidem defecerit condicio, nulla eft emptio, ficuti
nec ftipulatio: quod fi exftiterit, Proculus et O&auenyus. em-
ptoris effe periculum aiufit. Idem Pomponius libro mófto 5*
probat. Quod fivpendente,condxgcv)n.e, emptor vel ven,dltqr
decelferit , con&ä*g, fi exfïiterit COE/&IQIO,. hez;sg')?es quoque obli-
gatos effe, quali iam contraCta/emptioné7in praeteritum.
Quod fi pendente condicione res tradita fit, emptor non pote-
rit eam vfücapere pro emptore, et quod pretii folutum-eft, re-
petetur, et fructus medii temporis venditoris funt: ficuti fti-
pulationes, et legata condicionalia peremuntur, fi pspdente
condicione res exftincta fuerit ??, — Sane fi exftet.öc res, licet
deterior effecta, poteít dici, effe damfium emptoris. $. r. Si

deguftare, fi adieGto/die intra diem prae&itutun!, qui fiics c.tdie&us fncliore.m fa-
cit conditionem emptoris, ac ellet, fi auerfione hmphcn*eï vinum yemffet. BYNK.
36 Taur. a Debendi. GERB. 37 Hal. hic et mox ruríus: additum, loco: ad-
ietum. GEES. ^ 38, Taur. aDebi. GEB. 39 Hal. eff. GEE. 40 Taur.
aNpborae. GEB. — 4X Vulg. inferit: Zd. BR. 42, Hal. fi admenfum efH in-
cludit parenthefi, et in margine addit: alias, defumt. GEB. — 45 Hal. li. V IIT.

GEEB. 44 Hal et Vulg. inferunt: et sucida. BR. 45 Hal manque ficut.
GEB. 46 Hal. praefigit; zta. GEB. 47 Taur. allu Bionem. GEX. 48
'Taur. perít. GEB. 49 Hal. vt, loco et. GEB. — 50 Hal. fit. GEB. .. 51

52 Hal. et Vulg. debent, quod ipfe malim. B.
534 Àp. Hal. ej?, abeft. GEBR. 55 Háal. inferit ; qui-
dem. GEB. 56 Flor. alterum: fit fabantique vncis inclufum eft, quod jmgh-
candum ob Vulg. Nor. aliosque omnes, in quibus alterum hoc: fit deeft, E fex
MSS. quae confului, folum Vat. I. vtrumque habebat, fe.d deletum eít. . Otob.
habet: quautumque, fed et Vulg. quantumue, BR. Keliqua MSS. Barb. Tre-
uif. S. Cruc. Bynkersh. L fed ec l. GEB. — 5' . ;
enim a veueo. BR. — Quod ipfum alibi quoque dicendum erat, v. c. in L. 4. $. 1.

Ap. Hal. fi, abeit.' GEB.

s.

DIGESTORVM LIB. XVIII

. fieri non poffit, quid iuris fit? Refpoóndit, quia fine patrisfa-

57 Hic praef;rendum venlt, eft.

N

TINC. VL

itai;enierit, EKsTÓ' yunLE SERVVS EMPTVS, SIVE NA-
VIS EX ÁSIA VENERIT, SIVE NON VENERIT, [u-
lianus putat, ftatim perfeCtam effe venditionem: quoniam cer-
tum fit;éatfj conitra am.dFS. 2. Cum vfumfructum mihi ven-

dis 9?, intereft, vtrum ius vtendi fruendi, quod folum tuum

fit, vendas, an vero in ipfum 9? corpus, quod tuum fit, vfum-

fru&um(mihi[ï;]endas: nam priore cafu, etiam fi ftatim morie-I- ]9yg,. ] .

ris, nihil mihi heres tuus debebit: heredi autem meo debebi-
tur, fi tujviuis: pofteriore cafu, heredi meo nihil debebitur,
heréS;ttius debebit.]
"pXS Év diee-Jecad- Ril d

PosT infpectum praedium, antequam emptio contraheretur,

arbores;ventoj4&. ?^* deieCtde funt, an hde quoque emptori tra-

di debeant, qugeritur? 'Etggfpgiliame&, non deberi: quia eas

non emerit, cum anteqnam fundum eräärit, defierint fundi e(- 4:«:4....
fe: fed fi ignorauit etuptor deiectas efle) arbores, venditor au- äi.;m ] svel.
, necadmonuit: quanti emptoris interfuerit, rem ^

[ ml
tem fciyt 9?

fleítimandam effe, fi modo venit 5.
X. VLPIANVS (ü]i | ionum. Srrw
venditione condicionali hoc ipfum conueniffet, vt res periculo
emptoris feruaretur, puto pattum valere. $. 1. In libro .fgä:
mo ?* Digeftorum Tuliani $8 Sc/euola notat: fundi nomine
emptor agere non poteft, cum prius, quam menfura feret, in-
undatione aquarum, aut chafmate, alioue quó cafü pavs fun-

di interierit. pá | "
Xl. AnggNvs M-Ax-s-5? libro.IL.Dieeftorum. Sx
göum incendium fine culpa

VENDITA infula combufta effet,.

milias culpa fierirpoteft, neque fi feruorum neglegentia factum
tor eam diligentiam adhibuiffet in infula cuftodienda, quam
debent homines frugi et diligentes praeftare, fi quid accidif-

fet, nihil ad eum pertinebit. h ^*52 2. 4.1,
XIl. Pavrvs tlibro-HL. Alfeni— narum-—* Di-
eftorun * *?, Lxcmos emptos Kedilis, cüm in via publi-

ca pofiti effent, concidit: fi traditi effent emptori, aut ?* per piceg D ,

eum ftetiffet, quo minus traderentur, emptoris periculum effe
plaget? . A. | |

XII. IVLIANVSWW&i&mFmææ; EgM—
.QvE cum JKedili, fi id non iure feciffet, habiturum actionem

le&is Aquilie: aut certe cum venditore ex,empto agcendum
g q * * : : à .1 4 p E g ^
efieJ *?, vtis aCiones füas, quas cum Kedilé habuiffet, * ei *
praeftaret. —.J 4« 77 M ph o

XIV. PAvrvs MMW&
ftorum "?. Qvonp fi neque traditi effent, neque emptor in

mora fuiffet, quo minus traderentur, venditoris periculum
erit. $. r. Materia empta fi furto periffet, poftquam tradita
effet, emptoris effe periculo *^, g;efp—äfldig: Ífi minus, vendi-.
toris: videri autem trabes traditas, quas emptor fignaffet.
XV. Garvs .ibre-1L- : b . H5

* p
A^ hag aweerien., VINA

vbi bis occurrit venit, loco: venzt. GEB. 58 Vulg. lb. VIII. Bn. 59
Hal. venuditoris funt: fi peudente conditione ves. fuerit extiudla. pevumitur eninm
emptio ficut et fHipulatioues et legata perimuutur. Sane. Vulg. Plaue fi peu-
dente conditione ves interierit, perümitur emptio: ficuti flipulationes et legata
conditionalia perimuntur, fi pendente conditione ves. fuerit extindia. BR. óo
Hal. exflat. G ER. 61 Hal. ESTO. GER. 62 Hal. vendidevris. GEB.
63 Taur. iBíum. GEB. . 64 Vaur. Fi. Mal. v non habet. V ulg. ventorun
vi. Immo Flor. pro F quidam fecit V, et ad vento adiecit runz. 9 R. 65 Hal.
et omnes; (cinit. BR. 66 Et hic malim: veniit, BR. 67 Hal. Pt in li-
bro fexto. GEB. — 68 Vulg. inferit: fententiam. BR. Vide Petr. BDurgium zz
Eleclis L. 13. BYNK. 69 Vulg. VLP. . Ap. Hal. Varus, abeft. BR. 7o
Hal. /xrrousv. Alfeui Digeflorum, et in. L. 14. fequ. timili modo. GE R. 71
Hal, inferit: (i, GEB. — 72, Ap. Hal. effe; abeit. GER. 73 Hic itidem 73
Digeftorum, eit a manu fuüpplente, nec afterifcis fignatum eft, vt in L. 12. forte
quod hic eft epitomatovum, Mlic epitomarum, vt iufta fit opinio, hic reuera ex-
cidiffe. B R. 74 Hal. et Vulg. periculmm. BR. — 75 Flor. v2 rerum, a coác-
ua vel paulo recentiore manu eft additum. — Hal. vergim quotidianarmm. fiue. au-
TeOVHilte

ieffet, continuo dominus in.culpa erit: quamobrem Ífi vendi- L2 -

e&ïuuum..

empyfte 'j)

DIGESTTORVM |.LIB. . XVIIL

VINA, quae in dolis erunt *$, venierint, eaque, antequam
ab emptore tollerentur, fua natura corrupta fuerint, fi qui-
gþf. 7* de bonitate eorum adfirmauit venditor, tenebitur em-
ptori: quod fi nihil ä&fïrmauit& emptoris erit periculum: quia,

Ó " fiue non äeguiïauit, fiue dggu&ando male probauit, de fe queri
u* L.0*. debqt. Plane, fi, cum intellegeret venditor non duraturam bo-
" nitatem eorum vsque ad 7? jsrleum diem, quo tolli debgfent,

W*'* LÍevaf^- mon : g;;mo&.nu,it emptorem, tenebiturei, quanti eius interef- .
| fet aïmmntqm; fuiffez- f
XVI. IAforrewvs 394ibroVIL.ex Cafo. Sknv:r
emptor, fi eum conductum rogauit, donec pretium folueret,
nihil per eum feruum adquirere poterit 5*: quoniam non vi-

UT TTYN '

". deturtraditus is, cuius poffeffio per locationem retinetur a ven-
lä"?**'j : ditore. 9^ Periculum eius ferui ad emptorem pertinet: quod

tamen fine dolo venditoris interuenerit.

XVII. PowproNrvs dibro—XXE.-ad-Quintum- Mu*
Irrvp fciendum eft, cum moram emptor adhibere)
85

z.
€ium.;

,,Lädzïgmïïfw coepit, iam non culpam ??, fed 8^ dolum malum tantum
— praeftandum a venditore. Quod fi per venditorem et empto-
rem móra fuerit, Labeo quidem fcribit, emptori potius noce-
re, quam venditori, moram adhibitam: fed videndum eft, ne
pofterior mora danfhofa ei fit. Quid enim, fi interpellauero
venditorem, et non dederit id, quod emeram;, deinde, pofte
.riore 99 offerénte illó, ego non acceperim ? Sane hoc e us CH-
fu nocere mihi deberef 55. Sed fi per emptorem mofäïüif-
| . . fet, deinde, cum omnia in integro ?? eflent, véüditor moram
4 adhibuerit, cum poffet f exfoluere ??, aequum. eft, polterio-
| — fem moram venditori nocere. IN

XVIHI. PAprixrANvsUibrollLiRefponforum. H a-
BITATION|VMhoneribus morte libertófum firitis, emptor do-
mus ob eam caufam venditori non tenebitur, f1 nihil aliud con-
- uenit, quam vt labitationaS/fecundum defun&ti voluntatem fu-
per pretium libertis praeftarentéf. $. r. Ante pretium folu-
tum dominii qufeftione mota, pretium emptor foluere ncn co-
getur ?*, nifi üdeiuü'oresfädonei a venditore eius;euictionis]??

;

offerantur. d M x ttortose.
J. & PA
: XIX. H£nwocGENIANVS libro- 1l TIurisEpitoma-
* rum-??. VENDITORIÍ emptor in pretio foluendo mio-
ram fecerit, vfuras dumtaxat praeftabit: non omne omnino,
EM .quod venditor, mora non faCta, confequi potuit, veluti fi ne-
. gotiator fuit ?^, et, pretio foluto, ex mercibus plus, quam ex
i . "wfuris, qu&erere potuit. T
J |
B. I veoyum. nR. 76 Hal. erant. GER. 77 Hal. fi quid. GER. 78 Ma-
lumus cum Taur. vtramque praepofitionem retinere, licet iam pridém prior de-
9 : ' leta fit. Ad eum modum hic dict videtur vsque ad m éum diem, vt: ex amnte

diem. Kaleudarum, in ante diem quintum Kal. et fimilia. Sed et poterat Flor.
| fieri: vsque ad eum diem. E fex MSS. non nifi Bynkershjigfmbet: vsque in
! euin diem. in S. Cruc. vtraque praepoíitio aderat, et pofterior eft expuncta.
: Vulg. habet zz. Hal. ad. &&. Forte huc referri poffet, quod fnpra notaui,
diligentiores librarios, fi varia effet le&io, vtramque folitos fuiffe coniungere.
Dvk. MSS.reliqua, qui habent: vsque ad eum diem, Barb. Otob. Vat. I. Tre-
uif. at Bynkersh. 1l facit cum L. GEB. — 79 Hal. et Vulg. hic habent vec. B R.
$o Hal. IABOLENV'S. GEE. 81 Hal potuit. GEB. — 82 Hal. praefigit

Yi
Vl

DL

ww
v
NU ERREER

i et. Vulg. habet: Periculum autem. BR. — 83 Hal. addit: tautum. GEB. — 84
^ Hal. inferit et. GEB. 85 Ap. Hal. malum tautwm, abíunt. GER. 86
á Gothofr. in nota: Al poftea. ta nempe ipfe Taur. in margine, et Hal. et
72 omnes, Saepe 72 deinde poflea OCcurrit. B R. $87 Flor. eft oc. GEB. 88
P;e Hal. debet. GER. 89 Vulg. omuia integra. BR. — 9O V ulg. abfoluere. 5 R.
)

Obf. 14. GEB.

Sed exfoluere eft elegans locutio, quam illuftrat Van de Water 11.
: 93 Hal.

91 Hal. cogitur. GEB. — 92 Hal. et Vulg. hic addunt: nomine. BR.
émvopUv. GER. — 94 Hal. fuerit, t in fine: potuerit. GEB.

. fie^manumiffus, liber fit: fi tamen is, qui vendidit, in eadem

TIT VWL^ VII. : 323

DE SERVIS EXPORTANDIS, ,VEL,* SI ITA

dit: propter domini-eniga inquif, fecuritatem cuftoditur lex,
ne periculum fubeat.
Uav 1. MaARC1ANYxsSlibroIHE-Peblieosetóm. ExPonTAN-
Dvs fi venierit ab Italia, in prouincia morari poteft: nifi fpe-
cialiter prohibitum fuerit *. |
IIl. Pavrvs dibre-Lz-ad-Edictum. Sx ovxs hWac
lege venift 9, jvtjintra certum tempus manumittatur, * fi non

voluntate perfeueret, heredis ? voluntatem non effe exqui-
rendam. |
IV. MAncELrLvsWübro-XXIV.-Bigeftorum- S1: wr-
Non vigiliti annis feruum tibiin hoc vendiderit, et tradid)-
it.?, vt eum manumitteres, nullius momenti eft traditio *9,
quampuam ea mente tradiderit, vt, cum viginti annos ipfe ex-
pleffet, manumitteres: non enim multum facit, quod diftulit
libertatis praeftationem, lex quippe confilio eius quafi parum
ff refttit . n n J |
V. PAPINIANVS llibro X. fhonum- Cvr, PA-
cTO venditoris *^, pomerio cuiuslibet ciuitatis interdictum
eft, vrbe etiam interdictum effe videtur. Quod quidem alias
cum Principum mandskis praeciperetur, etiam naturalem habet
änt;eäle&um, ne fcilicet, qui careret minoribus, fruatur *? ma-
ioribus. |

VI. InEw lhhraXXV—ILJ.?.Qu;(e.&x

ionum. Sr vEN-

DITOR àb eznp;äeldqaue it ge flää ææïWnïu*, neue
proftituatur *?, &tali rfagt' ; Contra quatn Aerat: "*xceptum,

euincatur, aut *9 Tibera iudicetur, et ex itipulatu pena pe-
tatur, doli exceptionem iquidam/; obftaturam putant: Sabinus,
non obftaturam. Sed ratio faciet **, vt iure non teneat ftipu-
Jatio, fi i& manumitteretur, exceptum eft: nam jncredibile *$
2ch, de actu manumittenffs, ac non potius de jeffectu/ benefi-
ti '? cogitatum: ceterum fi, ,& proftituatur ??, exceptum
eft, nulla ratio occurrit, cur pg'ena peti, et exigi non debeat:
cum et ancillam contumelia|adfecerit, et venditoris affectio-
nem forte, fimul et verecundfam lfeferit: etenim alias, remo-
ta quoque ftipulatione, placuit ex vendito effe actionem ?*.
$. I. Si quid emptor, contra (Qüami/lege venditionis cautum

eft, feciflet, aut non feciffet ^^, nobis aliquando placebat, non
d ! alias

1 Hal ET. GER. . 2 Halin margine: alias additur, aut me pro-
fütuatur. GEB. —— 5 Exempla eiusmodi pa&orum etiam in publicis venditio-
nibus exftant. Dio Caffius lj. LIII. p. m. $$$. refert Terentium Varronem
Salaffos viciffe, et iuuenes vendidiffe, ea lege, ne quis eorum ante vicefimunt
annum liber fieret. Et Sueton de Auguíto ;2 V;ta c. 2:1. cum neque aut cre-
brius aut perfidiofius rebellantes grauiori vnquam poena efíe, multatum, quam
vt captinos füb lege venundaret, ne in vicina regione feruirent, neue intra XXX.
annum liberarentur. BYN K. 4 Gothofr. in nota: et Romae £al immo
Hal. haber; er Romae ipfum vetinere. GE B. 5 Hal. fwit. GEgz. — 6 Hal.
venit. GEB. 7 Hal. praefigit et. GEB. — 8 Hal. et Vulg. inferunti emim,
praemiffo poft: perfeueret, puntto. B R. 9 Ap. Hal. et tradiderit, abfunt. GE a.
10 Hal. venditio. GEB. — 11 Vulg. refifiit. BR. — 12 Hal. venditionis. GEB.
13 Hal. frueretur. GEB- I4. Hal. /jj. XXVIII. GER. I5 Hal. prof;-
tucretur. G EB. 16 Hal. a, loco aut, pofito in. fequentibus poít: petatrs
interrogationis fipno. GEB. 17 Hal. facit. Vulg. fauet. BR. 18 Taur.
incrediVile. GEB. — 19 Taur Venefici. GEB. 20 Hal. profitneretuv, G E B.
21 Taur. in Adnot. a&omem. — Si quid etc. am, atliouem fi quid.etc. Ita nimi-

&ius effet. — Neque fane aliter tres codiCe; quos confului, Vat, L. Barb. et TreuifZ | |
22, Ap. Hal. aut non feciffet, abfunt, aberant ctiam in. Qtob. fed fuppleta

Kkk Íunt.

BR.

És )
aent ao .

4 f&

rum, vt opinor, vt nouus $. a verbis: Nobis aliquando inciperet, quod forte re- . , 7—

4

h r « ] 1
f&* 4?:. .g'g'»ä(.(; 6.*,' do-.n'.

MANCIPIVM |VENIERIT, |VT| MANVMIT- Ta»
' TATVR ^ VEL CONTRA ?. Py
VrPraAmxvs lbro-XXXII. ad-Edictuss
S rrvjy£iT diftractus feruus, ne aliquo. lodi! moretur, qui
KJ vendidit, in ea condicione eft, vt poffit legem remittere, "
ngf,e. Romae ^ retinen&; Quod et Papinianus libro gägg refi p/öþ.. 'zf?a/m,, je3 .

m RC
m m — Tevelur.,

: r € * &
Liree «* t .. Copna. *

1 O)QL; 'L., l)fb('.l")'b.,:

g fa E

J ii 0 E as |

X.

L
/f
f "
M .- /I:

5-?.
ld v5

324
alias ?? ex vendito propter péenam homini irrogatam agi
poffe, quam fi pecunige ratione venditoris interefíet, veluti
Qquiapéenam promififfet: ceterum viro bono non conuenire
credere, venditoris intereíffe] qujod animo fKeuientis ^* fatis-
fa&tum non fuiffet. Sed in contrarium me vocat Sabini fen-
tentia, qui vtiliter agi ideo arbitratus eft, quoniam hoc ^^ mi-
noris homo veniffe videatur. : ,

VII. IpnEgw« fibro—— 5

4
SERVY sïLea

lege veniit, ne injtalia effet: quod fi aliter factum effet, con-

uenit citra ftipulationem, vt Pdenam praeüaret emptor: vix
eft, vt eo nomine Vindi&ge ratione venditor agere poif.i't : a&q-
rus vtiliter, fi non feruata lege, 1n.pgz$enam, quam alii promi-
fit, inciderit. Huic confequens erit, vt Kactenus agere poffit,
qüatenus alii praeftare cogitur - quxïqmd enim excedit,

* sl niertlu,pdena, non rei perfecutio eft. Quod fi,| A ne|poenae caufa

JL,aJEZD:!H!l
Gjir/n17föäf;äzætnäï":

.i;) ,,159944 äf;

D ob cra pf n
pv

exportaretur, conuenit, etiam affeCtionis ratione recte agetur.
Nec videntur beec inter fe contraria effe, cum beneficio adfici
hominem ??, interfit hominis: enimuero péenje non inroga-
tae indignatio folam duritiam continet. |
VIIT. Ine libro WWQ&,&&&JIQW QvXxz-
srTvM eft, fi quis proprium feruum vendidiffet, et, vt ma-
numitteretur intra certum tempus, praecepiffet, ac poftea mu-

taffet voluntatem, et emptor nxhilb minus manumififfet ?7, an | p
aliquangelo nomine actioném haberet ? Dixi, ex vendito actio-.-

nem, manumifífo feruo, vel mutata venditoris voluntate, eua-

IX. PAvrvs dibro-X Quseftionum: ] ' T rT1vs fer-
uum vendidit ea lege, vt, fi Romae moratus effet, manus in-
icereJ?7 liceret: emptor alii eadem lege vendidit: feruus fu-

git a fecundo emptore, et Romge moratur. Qugero, an fit ma-

N O

r r r r

: JEHE E..
/5 DE ACTIONIBVS| EMPTI
: ET VENDITL

VrniriANvs libro—XXVIlIT. —ad —Sabinum.-

I RES vendita non tradatur, in id, quod interett,fagitur:
hoc eft, quod * rem habere intereft| emptoris: hoc au-
temfintérdum|pretium egredikur, fi pluris intereft, quam
res valet, vel empta eft. $. 1. Venditor, fi, cum fciret debe-

.

ri feruitutem, celauit, non euadet ex empto aCtionem: fi mo-.

do eam rem emptor ignorauit : omnä enim, quae contra bo-
nam fidem fiunt, veniunt in empti aCtionem. — Sed fcire ven-
ditorem, et celare, fic accipimus, non folum fi non admonuit,
fed et fi negauit feruitutem iftam deberi, cum eflet ab eo qu£e-
fitum: fed etfi proponas, eum ita dixifle, NYLLA QvIDEM
SERVITVS DEBETVR, VERVM, NE " EMERGAT IN-

24. Bafil. 3i2 wMeä*rwæ xoo; & uy-

funt. BR. 23 Hal. »on aliter. GEB.
Spumíxy. ob duritium et inbumanitatem. BR. 23 Hal ob boc, Vulg. boc
ipfo. BR. 26 Hal. lib. VI. GERB. 2/77 Hal. cogetur. GEB. 28 Vulg.
inferit: vt manmmitteretur, vel. BR. — 29 Flor. eft ominem. GEB. — 30 Hal.

lb. XXVIII. GEB. . 31 Flór. mauumifíjffet. GEB. — 32, Hal. znZicere. GEB.
33 Ap. Hal. ex, abeft. GE B. 34 Hal. adiicit z. GE B. 35 Gothofr. in
nóta: nec pofterior, qui magis admonendi emptoris et liberandi gratia, eandem
legem repetierit, poterit aliquo modo etc. Hal. Reiecta Haloandri interpola-
tione legatur: vt poflerior. BYNK. . Puto eandem vim efle in 7à et, quam Byn-
kersh. quaerit in 7à vt, quafi dicat: atque ita, vel: et ita, atque adeo poflerior.
DVK. Ad notam Gothotr. monendum eft, Hal. habere: liberandi fe gratia,
GEB. 36 Hal. teneretur. GEB. 37 "WVaur. faBoraVilius. GE B. 38
Hal. et Vulg. ab iniuria. Ego fimpliciter: eximt eam imiuria. BR. —— 39 Hal.
ea, GEE. 4o Vulg. aumerato. Scite atque ita etiam Rob. Stephanus et H.
a Porta. ER. Quod ego non probo. Nam ob id, quod exceptum eft pa&to,
nc alii quam Seio feruirent etc, exiftimandum eft, emtorem ea minoris emifle.

DIGESTORVM LIB. XVIIL TIT. VIL

(fääa!ïäzïbex óY r 9€?€/491wwn1 »ceoajkaaiääïfüadq^"7" äïïïäfwa*L!ZZüE
N

l

:

LIB, XiX^ TIT £

* e . e : /,Z?Z * 42 * 4 MM - ä k
nus inieCtio, et cui? Refpondi, in fugitiuo non Ééft dubitan-
dum, nihil contra legem factum videri, quia nec domino au- [

ferre fe poteft, nec qui in fuga eft, ibi moratur: quod fi ex Ssn'töx'ävfuq h |

voluntate fecundi emptoris, contra legem moratus fit, potior
habendus eft ?*, qui auCtor fuit legis: et ?* pofterior, ma-L««« ,
gis adimonendi emptoris,lfet liberandiM, legesh rebe-LL s r
tierit: nec poterit aliquo modo auferre legem fui vehditoris, ^^ , 5€.
cuius condi,gioz'exfci,ftit: nam-et fi pdenam promififfet, teneac.
tur 39, licet ipfe quoque ftipulatus effet: fed in pgena pro- -
miffa duae actiones fünt: manus autem iniectio in feruum

competit. Quod fi prior ita vendidit, vt proftituta libera ef-

fet, pofterior, vt manus inicere liceret, potior, eft libertas,fd*/"'";f?ü*'ïb':
quam manus inieCLio. Plane, fi prior lex manus habefft in- T
ieCtionem, pofterior libertatem, fauorabilius ?? dicetur, libe-
ram fore, quoniam vtraque condició pro mancipio additur, et
ficut manus iniettio, ita libertas eximit eanïiniuriam 38
X.SCA('EVOLA ibr LL..Di : CvM vYEN-
DERET Pamphilam et Stichum, venditioni inferuit pactum Mp xf :
conuentum, vtf ne eadem ?? mancipia, Pamphil& et Sticfus, ^zprr's., -
quos minorato ^? pretio vendidit, alterius feruitutem, qUàtü s J euere .
SezijL paterentur, poft mortemque eius in libertatg'zL moraren-m;).;;"*'r,
tur *'. Qudefitum eft, an haec mancipia, de quibus inter em- — "t«
torem et venditorem gpnuer?ït,* poft mortem emptoris iüre
iäï'o liberata fint? .Ref, 3nd1L 4'.(.2, fecundum conftitutionem
Diui Adriani *? füper hóc prolatam, Parphilam et Stichum,
de quibus qugereretur, fi manumiffi non fint, liberos non ef-
fe. Claudius: Dinus Marcus ^* ex lege dicta libertatis in -^
vendendo, quamfiis| non manumiffos, fore liberos in Semeyf-
ftribus conftitui: licet in mortis tempus emptoris diftulit ven-

ditor libertatem. X .

d hs.

2 VMU

VSDECIMVS.

jabfgiäm;w

OPINATA SERVITVS, NON TENEOR: putoleum exem- d-
pto teneri: quia feruitus debebatur, et)fciffet 3: fed fi * id " ^^
egit, ne cognofceret emptor al'gpam feruitutem deberi, opi-
nor, eum ex emptoteneri. Etjgeneraliter dixerim, fi impro-
bato more verfatus fit ? in celanda feruitute, debere eum te-
neri, non fi fecuritati fuae profpectum voluit. Haec ita vera.
funt, fi emptor ignorauit feruitutes; : quia non videtur efífe
celatus, qui fcit, neque * certiorari debuit, qui non igno-
rauit. "ia : |

IIL. PAvrvsilibro V. ad-Sabinum. Sr gjä, emptione
modus dictus eft, et non praeftatur, ex empto eft actio. — $. r.
Vacua poffeffio emptori tradita non intellegitur, fi alius in. ea
legatorum fideiue commifforum ? feruandorum caufa in. pof-

fe.iïione»ä/äf left, [aut]creditores bona poffideant *?. Idem di-! f
cendum eft, fi venter in poffeffione fit;] nam et ad hoc perti- L58;,

net vacui appellatio. |. [ 2ere«t.

Ill. Pouroxrvs libro.IX-ad Sabinum. Rario 7*

poffef-
. Nec moreor eo, quod eminorare apud alios non reperiatur. DVK. : Etiam Hal.
minorato. GER. 41 Hal. z lbertatem vocareutur. GER. 42 Hal. re-
[pondi. GEB. — 43 Hal cum adfpiratione: Hadrismi. GER. 44 Ante D.

Marci conftitutionem Scaeuolam fua Digefta fcripfiffeputat Petr. Burgius Eledf.
L. 6. et tamen idem Scaeuola in L. 35. pr. infra de Legat. 3. ex lib. XX. Di-
geftorum meminit Marci iam Diui. EY NK. :
Y Hal. quanti,loco quod. GER. 2, Gothofr. in nota: Forte legeme
dwm: vt emergat, ve] fi emerget. Ifto modo: Hal. hoc Vulg. BR. 3 Hal.-
fi feru. debebatur, et fciuit. GEB. — 4 Hal. fed etf. GEs». — 5 Hal.eff. GER.
6 Hal. feraitutem. GER. 7 Hal.wec. GE B. - 8 Hal. fideicommifforumue.
GE B. 9 Ita Flor. fuit, fed litera s tribus pun&tis fuper totidem eius cruri-
bus pofitis, expun&ta. BR. Etiam Hal. poffeffione. GER. 10 Hal. poffident.
GE B. 11 Gothofr. in nota: al. datio, al. traditio. Cuiac. XIII. Obf. 7;.
et Hotom. quaeff. il. 1:1. Hal. fequitur Florentinam. GE&. Non eft mutan-
da le&io Flor. vatio poffeffionis eft natura, proprietas, Y3:v pofleffionis. Sic va-
tío naturalis auimi tui clt «ogy? maternae beneuolentiae in L. 14. C. de bis qui
accafare

:| J H

,"1

|
r

"

pi"

1;!.,
( Mid
h"

P
vurT

J

À
Mü

uun.

| EQWW

"d

yi

N

l]
Vi

ZA

bþ)',no' l ;
pf
Mu

3 u

DIGESTORVM LIB. XIX. TIT. L

L] i . * fA'
poifeffionis, quae a venditore fieri debeat '?, talis eft, vt, ffu
quis eam poffeffionem iure auocauerit, tradita pofleffio non
intellégatur. $. r. Si emptor vacuam poffeffonem tradi fti-
pulatus fit, et ex ftipulatu agat, fructus non venient in eam
aCctionem: quia et qui fundum dari *5 füipularetur *^, ya-
cuam quoque poffeffionem tradi oportere, ftipulari intellégi-
tur, nec tamen fructuum praeftatio ea ftipulatione continetur,
neque rurfíus plus debet effe in ftipulatione, fed ex empto fu-
pereífe ad fructuum praeftationem. — $. 2. Siiter, aCtum, viam,
aquáedu&tum per tuum fundum emero, vacuae poffeífionis tra-
ditio nulla eft: itaque cauere debes, per te non fieri quo mi-
. mus vtar. $. 3. Si per venditorem vini mora fuerit, quo mi-
J dol.óf«2^ " as traderet|*5, condemfhari eum oportet, vtro tempore plu-
]w. risvinum fujt *9, vel quo venit, vel quo lis in condemiatio-
, . megi deducitur: item quo loco pluris fuit, vel quo venit, vel
U5 vbi agatur *7. $. 4. Quod fi per emptorem mora fuiffet "$,
aeftimari oportet pretium, quod fitj cum agakur, et quo loco
TO minoris fit. Mora autem videtur effe, fi nulla difficultas ven-
2 t6:ditorem impediat, quo minus traderet, "? praefertim fi omni
" tempore paratus fuit tradere. Item non oportet eius loci pre-
LSEN tia fpeCtari, in quo agatur ??: fed eius, vbi vina tradi opor-
455 ^".*. tet: nam quod a Brundéfio ^* vinum venit, etfi venditio ali-
pzoim U. i faCta fit, Brundgfii tradi oportet.
.. IV. Pavrvs üibre—V.—ad-Sabinum. Sr skRvvM
mihi ignoranti, fciens furem, vel noxium effe, vendideris,
quamuis duplam promiferis, teneris mkhi ex empto, quanti
3nea intererit fciffe, quia ex ftipulatu eo nomine agere tecum
non poffüm, antequam mihi quid/abeflét ^?. $. r. Siumodus
agri minor inueniatur, pro numero iugerum ?? ayétor ?^
obligatus eft: quia vbi modus minor inuenitur, non poteft
&x€ aeftimari bonitas loci, qui non exftat: fed non folum, fi modus
agri totilis mifior eft, agi cum venditore poteft, fed etiam de
partibus eius, vtputa fi dictum d,iï, vineae iugera tot effe, vel
oliueti, et minus inuenijatur. lIdeoque ?? his cafibus pro bo-
nitate loci fiet aeftimatio.
V. InEex Jibro-HE-ad-Sabinum. ^? Sx nremnxs te-
ftamento quid vendere damfínatus fit, et vendiderit, de reli-
quis, quae per confequentias emptionis ^* propria funt, vel
ex empto, vel ex teftamento, agi cum eo poterit. $. r. Sed
fi falfo ex;f[imans fe damnatum vendere, vendiderit, dicendum
eft, agi cüm eo ex empto non poífe quoniam doli mali ex-
ceptione actor fumyfoueri poteft: quemadmodum ?$ fi falfo
exiftimans fe danfnatum dare, promififfet ?^?, agentem doli
mali exceptione fümmoueret, Pomponius etiam incerti con-
dicere eum poffe ait, vt libenetur.
: VI. Powrowivs libro IX. -ad-Sabinum. — Texz-
- um "ïj T VR exempto venditor, etiam fi *;agnouerit) ?? minorem fun-
pspesut, di modum effe **. $. r. Si venäxä tibi infulam certa pecu-
, nia, et vt aliam infulam meam reficeres: agam ex vendito, vt
reficias: fi autém hoc folum, vt reficeres eam, conueniffet ??,
non intellégitur emptio et venditio facta, vt et ?? Neratius
fcrigfit 34, $.2. Sed fi aream tibi vendidi certo pretio, et
ey*

a

accufare poff. &XN K.
X4 Hal. flipulatur. GEB.
17 Hal. agitur. GE B.

12, Hal. debet. GER. 13 Hal. et Vulg. tradi. BR.
I5 Vulg. traderetur. BR. — 16 Hal. fuerit. GEB.
18 Hal. fuit. GEB. , 19 Hal. praefigit et. GEB.
20 Hal. agitur. GEB. 21 In Barb. eft Brand&fio et Brundifl, et ita habet
Hal. 1n S. Cruc. Brandefio et Brundafi. 1n .Otob] 1n. Brandafio eft o fuper
pofteriorem z impofita. BR. — Vinum a Brundufi e Vinum Brundufinum.
Cuiac. Tvadat. VIIL ad African. ad L. 37. D. Méndati, quem hic. exícripfit
Goth. Vinum autem a Brundufio venditum Brupdufii tradendum aut aeftiman-
duim eft, quia eo fermone continetur, Brundufipé in vrbe accipi placuiffe. AMer-
cibus a. Beryto comparatis, dixit Scaeuola prp//mercibus Berytenfibus in L. 122.
8. 1. iufra de V. O. BYNK. 22 , Hak'abfit. GEB. 2,5 Bafil. zg2c 73 7-
«óv TAc égyacíag TÀV GSUyAV. BR. 4. Diferte Bafil. à 7er4c. BR. 25 Ap.
Hal. 44e, abeft. GEB. — 26 Hal,Mff. XXXIII. ad edidbum. GEB. — 277 Hal.
ger confequeutiam emptoris. Gh. — Vide de Latim. Vet. ICt. p. 412. DVK.
28 Hal. inferit et. GE B. 9 Taur. promISfet.GxEB. ^ 30 Gothofr. in nota:
ignorauerit. Hal, Etiam^Taur. in Adnot. agnonerit. fic in D. i vet. ignoranit. —

323

tradidi ita, vt infula aedificata partem dimidiam mihi retradas,
verum eft, et, ?? vt aedifices, agere me poffe ex vendito, et
vt aedificatam| mihi retradas: quamdiu enim aliquid ex reven-
ditaapud te fupereffet 59, ex vendito me Jabere actionem con-
ftat. $. 3. Si locum fepulchri emeris, et propius eum locum,
antequam mortuus ibi inferatur, aedificatum a venditore fue-
rit, poteris ad eum reuerti. $. 4. Si vas aliquod mihi ven-
dideris, et dixeris certam menfuram capere, vel certum pon-
dus habere, ex empto tecum agam, fi minus praeftes: fed fi
vas mihi vendideris, ita vt adfirmares integrum, fi id integrum

A.
non fit, etiam id, quod eo nomine perdiderim, praeftabis mi-
hi: fi vero non id attum fit, vt integrum praeftes, dolum ma- — , 3
lum dumtaxat praeftare te debere P7: Labeo contra putat 38, J fveGaC s at

et illud folum obferuandum, vt, nifi in contrarium id ?? actum

fit, omnimodo integrum praeftari debeat: eteft verum. Quod i s o ss

et in locatis idolii

2 4? prfeftandum, Sabinum refpondiffe, |(Mi- «otec
nicius ^* refert. $. 5. Si tibi iter vendidero, ita demum au- — "««

Ctorem me laudare poteris, fi tuus fuerit fundus, cui adquire- *X ^«^ f** ^cfe

re feruitutem volueris: iniquum eft enim me teneri, fi pro- ^* *« p c

pter hoc adquirere feruitutem non potueris, quia dominus vi- ^X« »ev54ie
$. 6. Sed fi fundum tibi vendidero, et 4449* ^cc, . |

cini fundi non fueris.
ei fundo iter acceffurum dixero, omnimodo tenebor itineris ^.
nomine, quia vtriusque rei quafi vnus venditor obligatus füm.
$. 7. Si filiusfamilias rem vendiderit mihi, et tradiderit, ficut
paterfamilias tenebitur. $. 8. Si dolo salo aliquid fecit ven-
ditor in re vendita, ex empto, eo nomine, aCtio emptori com-
petit: nam et dolum malum eo iudicio aeftimari oportet, vt
id, quod praeftgturum fe effe pollicitus fit venditor, emptori
praeftari oporteat. $. 9. Si *^ venditor fciens obligatum aut
alienum vendidiffet, et ^* adieCctum fit, neue ** eo nomine
quid'präefcaret, aeftimari oportet dolum malum eius, quem
femper abeffe oportet in iudicio empti, *2;quod bonge fi-
dei fit. - :
VIL. Ing Mllibro.X. ad Sabinum. Fvxpvw mihi cum
venderes, dedutto vfufructu, dixifti, eum ** vfumfructum Ti-
tii effe, cum is apud te remanfurus elílet: fi cgeperis. eum
vfumfructum vindicare, reuerti aduerfus te non potero, donec
Titius viuat, nec in ea caufa effe cdepefit, vt, etiam fi eius

^ « '

ex/ä' TE

f(;' l;a 1 G(..,

«

.:,'- : à a & N
*;ï'; *42—- ('.502!.

vfusfructus effet, Jainiffurus eum fuerit: nam tunc, lid-eft] ii /. pru n

]capite déminutus vel mortuus fuerit Titius, reuerti potero ad ; ,.,,.42 ..
te venditorem. Idemque iuris eft, fi
'Titii effe, cum fit Selii — ? x
VHI. PAv rLvslibro-V.-ad-Sabinum.. Sx Tvrn1 libe-
rum praedium tradidero, cum ^* feruiens tradere deberem,
etiam condidtio *9 incerti competit mihi, vt patiaris eam fer-
uitutem, quam *? debuit, imponig^$. L Quod fi feruum
praedium in traditione fecero, quod liberum tibi tradere debuij
&r 59 ex empto habebis actionem, remittendaejeius ?* ferui-
tutis gratia, quam pati non debeas **
.. IJX. PowPourivsibro-XX.-ad-Sabinum. Sr xs,
qui lapides ex fundo emerit, tollere eos nolit, ex vendito agi
cum eo poteft, vt eos tollat. d

jj £t
6

Mi e

re&ius. Charondas ait in fuo MS. negationem adfuiffe, p&. - . 31 Rectum eft:
etiamfi agnouerit, et explicandum ex iure antiquo, quod apud Paulum eft /7. IT.
Seutent. XVII. $. 4. ícilicet actione in duplum venditor tenebatur, fi mentitus
vero maiorem dixerit effe fundum, fi agnouerit, ex emto tenebitur, vt et fi in
qualitate iugerum captio fit. L. 22. et 24. infra b. t. BYNK. 32, Hal. re-
ficias eam, conuenit. G EB. 33 Ap. Hal. et, abeft. GEz. — 34 Hal. feribit.
G E B. 35 Ap. Hal. deeft et. GE . 26 Hal. fuperefl. GE2. . 37 KHal.
addit: quidam putant. GEB. — 38 Ap. Hal. putat, abeft. GER. 39 Hal.
quid, loco id. "Vulgo, id, plane abeft. ER. 4O "Taur. doleis, fed dare
debebat:. dolEis. GEB. 41 Hal Miuatius. Wulg. Matius. BR. 42
Hal. inferit cum. GEB. 43 Ap. Hal. et, abeft. GEn. 44 Vulg. we.
B R. 45 Hal. et Vulg. pracfigunt eo. BR. 46 Ap. Hal ewm, abeít.
GEB. 47 Hal. inferit id. G EB. 48 Hal conditio, manifefto operarum
errore. GEB. 49 Hal. quae, fequenti commate omiffo, GE z. 3o Ap.
Hal. tz, abeft. GER. 51 Hal. remittendaEins, GER. 42 Xlakl debebas.

Kkk3 GEB.

dicas eum vfüumfructum 9^ 1?.1;30,,.

-

T

| 326
zuu)."*f-"""' VI-sQaeI. X, VpprAWNYVSlibre-XLVi-adSabinum. Now xsT
nouum, vt duae obligationes in eiusdem perfona, de eadem re
Y5 concurrant: cum enimjis, qui venditorem obligatum habebatjlei,
bv wm»?ïff fä;"f" qui eundem venditorem obligatum habebagjheres exftiterit, con-
ftat, duas effe a&tiones in eiusdem perfonajconcurrentes : propri-
am, ethereditariam : et debere hefédem inftitütum, fi velit fepa-
ratim duarum actionuà commodo vti, ante aditam hereditatem
proprium venditorem conuenire: deinde, adita hereditate, he-
reditarium: quod Ífi prius adierit hereditatem, vnam quidem
aCtionem mouere poteft, fed ita, vt per eam vtriusque contra-
&us fentiat commodum. — Ex contrario quoque fi venditor
venditori heres exfciterit, palam eft, duas euictiones eum prae-
ftare debere. Z. A Aucr:
— .€XL IpEM libro [(XXXIL/ad Edictum, (Ex kwPro
aCtione/is, qui emit, vtitur. $. r. Etin primis fciendum eft,
in hociudicio id demum deduci, quod praeftari conuenit: cum
.enim fit bonae fidei iudicium, nihil magis bonae fidei congruifij
quam id praeftari, quod inter. contrahentes actum eft: quod
fi nihil conuenit, tunc ea praeftabuntur, quae naturaliter in-
fuünt huius iudicii poteftate ??. — $. 2. Et in primis ipfam
rem praeftare venditorem oportet, id eft, tradere ?^: quae res,
fi quidem dominus fuit venditor, facif e£-?? emptorem domi-
num: fi non fuit, tantum ?* euictionis nomine venditorem
obligat: fi modo pretium eft numeratum, aut eo nomine fa-
tisfactum. Emptor autem nummos venditoris facere cogitur.
$. 3. Redhibitionem quoque contineri empti iudicio, et ?*
Labeo et Sabinus putant, et nos probamus. $. 4. Animalium
quoque venditor cauere debet, ea fana praeftari: et qui iu-
menta vendidit, folet ita promittere, ESSE, BIBERE ?5,
vT OPORTET. $. 5.Si quis virginem fe emere putaffet 5?,
cum mulier veniffet, et fciens errare ?? eum venditor paffus
uecx sb lit, redhibitionem quidem ex hac caufa non effe, verumtamen
M/cpw^.ex empto, competere actionem ad refolughndam emptionem,
^L-et- et 9* pretio reftituto mulier reddatur. $. 6.4Is, qui vina ??
Jj L. emit,arrde nomine certam fummam dedit: poftea conuene-
. rat, vt emptio irrita fieret. Tulianus ex empto agi poffe ait,
vt arra reftituatur: vtilemque effe aCtionem ex empto etiam
/4- aj diftrahendam, inquit, emptionem. Ego illud quaero, fi
anulus datus fit arrïe nomine, et fecuta emptione, prepioque
numerato, et tradita re, anulus non reddatur, qua actione agen-
dum eft 93: vtrum condicatur, quafi ob caufam datus fit 5^,
et caufa finita ?5 fit: an vero ex empto agendum fit2 Et Iu-

& 2
;'L:C €q€ UC 6 i

i Ch

fic /z'm.-"?iaïa lianus diggf':et; 96, ex empto agi poffe: certe etiam condici po-

terit, quia iam fine caufa apud venditorem éft[arülus. $. 7.
hditorem]97, etiam fi ignorans vendiderit, fugitiuum non
effe, praeftare Fægtolïi.pportere, Neratius ait. $.8.1dem-Ne-
L. reeoy lh - patius, etiam Ti ?? alienum feruuml vendidesis, furtis, noxis-
que 9? folutum praeffare Af "9? debere, aþ omnibus receptum
ait, et ex empto actionem effe, vt habere licere emptori cauea-
d. tur,fed et vt tradatur ei poffeffio. $. 9.' Idem ait, non tra-
| . .. dentem,'quanti interfit, condenjnari : fatis autem non daritém,
erbai-. uanti plurimum ** aytorem periclitari oportet. $. ro.
Ua n t n || Idem Neratius ait, propter omnia haec fatis effe, quod pluri-
mum.eft; pràeftari, 1d eft, vt fequentibus actionibus, deducto

?' M ^T r £5 Forte melius: poteffati. Omnes tamen Or. BR. Etiam
| Hal GEB. 34 Hal verba: id eff tradere parentheli includit, et in margine

U i
1 a/: [/V*M,[L ,,7;1,(] addit: alias, defunt. G E. 55 Hal. ignorat et. GEB. 56 Vulg. tamen.

8 Hal. in margine: ala$, debere. GE B.
,; W d. : 3 :

Coefut.

t

77( BR. 57AÀp. Hal et, abeft, GEB. —
* 1/. . 59 Hal. putarit. GEB. — 60 Hal. n evrore, loco errare. GEB. — 61 Hal. Vulg.
et omnes: vt, quod malumus. '"Veftigia funt in MSS. In Barb. fuper: et, re-

habuerunt, in hoc tamen amplius et fuppletum poft vt. Bynkersh.Ifemper bha-
buit: ot et. BR. Bynkersh. II vt Flor. GgB. — 62 Hal viuwm. GEB. — 63
Hal. fit. GE R. 64 Ap. Hal. fit, abeft. GEB. — 65 Hal. in margine: alias,
verfa. GER. 66 Hal. et Vulg. dicit. BR.
torem, abeít. BR. 68 Hal. etfj. GEB. 7O

69 Hal. uoxiisque. GE B.

Ihonifolum per fe, fed per omnes.

Ap. Hal. te, abeft. GEs.

pofitum eft vt. — In S. Cruc. er in vt reformatum. — Otob. et Treuif. ab initio zt,

67 Ap. Hal. et Vulg. Vendi-.

DIGESTORVM -LIB. "XDG TIT../1.

eo, quod praeftitum eft, lis geftimetur. $. rr. Idem recte ait,
fi quid horum non praeftetur, cum cetera facta fint, nullo de-
ducto condenjnationem faciendam.

Ws ts

icio condemna- 75 /..

]
^

tum, ex empto a&tione id tantum confequi, quanti minimo U
defungi potuit. Idemque putat, et 1l ex ftipulatu aget, et fi-
ue defendat noxali iudicio, fiue[nón quia manifeftum fuit no- ;

xium feruum fuiffe; nihilo minus vel ex ipulatu, vel ex em-
pto, agere poffe. $. r3. Idem Neratius ait, venditorem in re :
tradenda debere praeftare emptori, vt inlite de poffeffione po- 2««« & £.
tior fit: fed Iulianus libro gg;xgg&ïdgggmg Digeftorum pro-
bat *?, nec videri traditum, fi füperiorin poffeffione emptor 7^
futurus non fit: erit igitur ex empto acfio, nifi hoc praefte-
tur. $. r4. Caffius ait, eum, qui ex duplae ftipulatione, (li- /7 .«2
tis ltfeüimagünem confecutus eft *5, aliarum rerum nomine,
de quibus in venditionibus caueri folet, nkhil confequi poffe.
Iulianus, deficiente dupla, ex empto agendum putauit. $. r5.
Denique libro dé&imo "* apud Minicium ait, fi quis feruum
ea condicione vendiderit, vt intra tfisifita dies duplayi promit-
teret*", |poftea ne quid praeftaretur/ et emptor hoc fieri in- 22« f
tra diem jnófj defiderauffit, [ita demum non teneri]venditorem, [2 i. 3 .
fi ignorans alienum vendidit: tünc enimdn!?S hoc fieri, vt ^« — «7
per ipfum, et per heredem eius, emptoretjhabere liceret: qui ,ff,;ïff fe-
autem alienum fciens vendidit, dolo, inqui:ä,f non caret, etideo ,,, ,.
empti iudicio tenebitur. $. 16. Sententiam Tuliani veriffimam Omy
effe arbitror in pignoribus quoque: natm fi iure creditoris ven-

diderit, deinde haec fuerisit euicta, non tenetur, nec ad pre-

tium reftituendum ex empto actione creditor: hoc enim mul-
tis conftitutionibus effectum *? eft. Dolum plane venditor
praeftabit: denique etiam repromittit 39 dedolo, fed etfi non
repromiferit, fciens tamen fibi non obligatam 9*, vel non
effe eius, qui fibi obligauit, vendiderit, tenebitur ex empto,
quia dolum eum praeftare debere oftendimus. $. 17. Si quis
rem vendiderit, et ei acceffurum quid] dixerit ??^, omnia qui- /4,
dem, qude diximus in re diftra&a, in hoc quoque fequenda
fjnt *?, vt tamen euictionis nomine non in duplum teneatur, -
fed in hoc tantum obligetur, vt emptafi $* habere liceat, et[vezu, ; &
$. 18. Qui autem habere
licere ** vendidit, videamus, quid debeat praeftare: et mul-
tum intereffe arbitror, vtrum hoc 99 polliceatur, per fe, ve-
nientesque a fe perfonas non fieri, quo minus habere liceat:
an vero peromnes. Nam fi perfe, non videtur id praeftare *7,
ne alius euincat, proinde fi euicta resierit, fiue ftipulatio in-
terpofita eft, ex fäpuiatü non tenebitur, fiue non eft, interpo-L J "E
fita, ex empto non tenebiturf fed Iulianus libro qüimto deci- g
m Digeftorum fcribit, etiam fi aperte venditor pronunpi& ?9, , .
per fe heredemque fuum nonä&fx&rï 3?, qno minus habere li- fiewu, fe3 fs.
ceat, poffe defendi, ex empto eum in hoc quidem non teneri,
iuod emptoris :ntereft, verumtamen, vt pretium reddat, teneri.
Ibidem ait, idem ?? effe dicendum, et fi aperte in venditione
comprehendatur, nihil euictionis nomine praeftitum ?* iri,
pretium quidem deberi re euicta, vtilitatem non deberi: ne-
que enim bonje fidei contractus|hd& patitur conuentionef??,
vt emptor rem amitteret,ret- pretiemy venditor retineret: nifi !

, / y t s' 43 ,v- PA D ' 7 4 — ; p forte
L p PT J — (aMer C € 7 Con i Pa )u...ala- ,aa.t?M » Jmþ

! 71 Hal. et Vulg. pluvimo. BR. —— 72 In Vulg.
Emtorem, tefte Contio. BR. 73 Hal. et Vulg. fcribit. BR.
74 Ap. Hal. emptor, abeft. GE . 75 Hal fit. GEB. . 6 Gothofr. in
nota: quzuto. Sex tantum libros ad Minicium fcripfit. Quod ex indice ante
Pand. colligunt. |Hal. etiam hic: Denigue ad Minutium libro quinto ait. BR.
717 Vulg. dupla promitteretur, B R. . 78 Ap. Hal. iu, abeft. GEs. — 79 Hal.
expreffum. GE-, 80 Hal. repromittet. G EB. 81 Hal. obligatum. GE B.
82 Taur. quiDixerit. GEB. — 83 Hal. et Vulg. funt. BR. — 84 Hal. et Vulg.
inferunti rem». BR. $5 Hal. inferit: promitteus. GER. — 86 Ap. Hal. boc,
abeft. GEB. — 87 Vulg. addit: debere. BR. — 88 Hal. pronumciat. GEB. — 89

eft lex noua:

Hal. et omnes: fieri, loco: tenueri, cui confenfui non repugnarim. ER. 9o
Hal, item. GER. 9t Hal, praeflitum. GER. 92 Hal. et Vulg. banc pa- -
* | titut

S. Iz'lgäem ** libro f JJ/Asauus. -
| cundo Refponforunmrai&,. emptorem noxali 1üdi m ]

)J' —?

R

ü

IN

tjow,
MOlaR
i

. * a
fjv

J DIGESTORVM .LIB. XIX. TIT. L

forte, inquit 93,"üf' ?^ quis omnes iftas fuprafcriptas conuen-
tiones recipiet ?5,' quemadmodum recipitur, vt venditor num-
mos accipiat, quamuis merx ad emptorem non pertineat, vel-
uti cum futurum iactum retis a pifcatore emimus, aut indagi-
nem plagis pofitis a venatore, vel paätþeram ?* ab aycupe:
nam etiam fi nihil capit, n&hilo minus emptor pretium praeftare
.L 54X, neceffe habebit, fed in fuprafcriptis conuentionibus contra/erit
, . dicendum, nifi forte fciens alienum vendif, tunc enim, fecun-
A. qdum fupra a nobis ?? relatam Iuliani fententiam, dicendum
eft, ex empto eum teneri, quia dolo fücit. -
XIl. Czrsvs libre XVITI-— Dise Sr rA-
cTvM retis emero, et laCctare Letegf ?9 pifcator noluit, in-
1. certum eius rei feftimandum eft (filquod extraxit pifclum, réd-
Lff dqgere fhíhi noluit, id aeftimari debet, quod extraxit. :
XIII. VuLPrANvSllibro-XXXll.ad-Edictuem Ivrra-
wvs libro quintó-decuno ?? inter eum, qui fciens quid, aut
ignorans vendidit, differentiam facit in condemhatione ex em-

yat i -oo—905 .. ait enim, qui pecus morbofum, aut tignum vitiofum ven-

didit, fi quidem ignorans fecit, id tantum ex empto aftione
, praeftaturum, quango "?? minoris effejy * empturus, fi id ita
-,-z:,fï«'-fueffe fciffem. ^: fi vero fciens reticuit, et emptorem decepit,
omnia detrimenta, quae ex ea emptione emptor traxerit, prae-
ftaturum ei: fiue igitur Kedes vitio tigni corruerunt, dedium
;(gïämationem, ügp pecora contagione morbofi|pecoris: perie-
rünt, quod interfujt idonee ? veniffe, erit praeftandum. — $. 1.
]tem qui furem vendidit, aut fugitiuum, fi quidem fciens, prae-
ftare debebit, quanti emptoris interfuit non decipi: fi vero
, 3gnorans vendiderit ^, circa fugitiuum quidem tenetur, quan-
)d![-f,, ti * minoris empturus effet, fi-eem- effe] ^ fugitiuum fcitfet :
| circa fuürem non tenetur: differentiae ratio eft, quod,^ fugi-
tiuum quidem habere non licet, et quafi eui&ionis nomine
tenetur venditor, furem autem habere poífumus. $. 2.
Quod autem diximus, QvANTI EMPTORIS IN-
JPEuHPUVIT NONCJBECIPI, multa continet, et * fi
: alios fecum folficitauit, vt fugerent, vel res quasdam
maimum.abftulit. $. 3. Quid tamen, ífi ignorauit quidem furem
— effe, adfeuerauit autem bonae frugi, et fidum, et ? caro.

L

.5*2"/["-' 0, vendidit2 Videamus, an ex empto teneatur? Etputem *?, te-

CH 'CA—tquïignorauït: fed non debuit facile, quae ignorabat,
Ym adfeuerare. nter hunc igitur, et (qui fcit, intereft : )lqui
fcit **, praemonere debuit furem effe, hic non debuit facilis
elle ad temerariam indicationem. — $. 4. Si venditor dolo fe-
.edcerit *?, vt rem *? pluris venderet, puta de
£ tus eft, aut de peculio, empti eum iudicio teneix;ijvt prae&j—
.et !* emptori, quantó pluris feruum emiffet, 11 ita peculia-
tus effet, vel eo artificio inftructusJ $. 5. Per contrarium quo-
que idem Tulianus feribit, cum "Terentius Victor deceffitfet,
reliéto herede fratre fno, et res quasdam Jex(hereditate, et in-
. ftrumenta, et mancipia Véllicus quiddm ** fubtraxiffet, qui-

C lL«
Cb
w 2094

Afkebfet-
u J* de

?«f ' bus fubtra&tis, facile, quafi minimo valeret hereditas, vt fibi ea
in*?iæa-,,&w: :
titur conuentionemn. Bk.
Hal. veciperet. GEB.
97 Yaur. noVis. GEB.
non adeo antique fed probabiliter. E R.
IV. ;. 45 Adde Varron. de Re Ruft. III. .
Prifcian. ljb. V. p. 659.et ib. VII. p. 759. DVK.
vum. BR. . Xoo Hal. quauti. GER. 1 Hal effet. GEB. — 2 Hal. fi id
ita fciffet, pofterius etiam habet Vulg. BR. 3 Taur. idouE. GEB. — 4 Ap-
Hal. vendidevit, abeft. GE B. — 5 Hal. quauto. GEB. 6 Ap. Hal. effe, abeft.
$ Hal.zt fi, quod et ipfemalim. BR.

93 Taur. znquiD. GEsB. — 94 Hal. fi. GER.
96 Vid. Duk. ad Opuft. de Lat. Vet. ICt. p. $00. BR.
98 Hal. et Vulg. vete, et Flor. quoque m expunta,
Pro Florentina eft locus Plauti n Rad.
Charif. lib. [. p. 20. et 4j.
99 Vulg. addit: Digeffo-

Grz. 7Hal, quia,loco:quod. GE B.
9 Gothofr. in nota: vt caro venderer. Halosnd. Vulg. et care etiam. vendidit.
BR. 10 Hal. puto. GEB. i1 Vulg. Nor. omnes: iuter bunc igitur et

eum, qui fcit, intereft : quoniam qui fcit. Sed longe elegantius Taur. lacunam
expleuit. "Treuif. et Bynkersh[habent: et eum qui fcit intevefl : quoniam et
qui fcit. . Otob. et qui fcit boc intereft, quod qui [cit. S. Cruc. et eum qu fct
interefl : qui fcit. Denique Barb. vt Taur. BR. Bynkersh. IL. zntev. bunuc :gt-
£ur qui fcit interefl, quoniam qui fdit. GEB. 12 Hal fecit. GEB. — 13 Ap.

Hal, rem, abef.. GE B. 14 Hal. praefiet. GE B. 15 Flor. etiam. hic no-

artificio menti-

95

327

venderetur, perfuafit, ah venditi iudicio teneri poffit? Et ait
lulianus ** competere aCtionem ex vendito in tàntum
pl gt

quan- /«x co«

Zrvt.'

iÓ, pluris hereditas valeret, fi hae res "7 fübtractae non fuif- L

fent. $. 6. Idem Iulianus, dolum folere a venditore praeftari
etiam in huiusmodi fpecie oftendit: fi cum venditor fciret fun-
dum pluribus municipiis legata debere, in tabula quidem con-

fcripferit *9, vni icinio deberi 7? :
pferit *^, vni municipio deberi ^?, verum poftea NleemV/7z-,,rs . , £:

confignaugfit, fi qua tributorum, aut vectigalis, indictionisue
iquidl 29 nbmine, autfadfviae collationem pï'aefï:are omet a1
id emptorem dare, facere, praeitarequéi ^? oporter&: 23 ek
empto eum teneri, quafi decepiffet emptorem: quae fententia
vera eft. $. 7. Sed cum in fa&o proponeréfur, tutores hoc
idem feciffe, qui rem pupillarem vendebant: qujeftionis effe 24
ait, an tutorum dolum pupillus praeftare debeat ?5 ? Et fi
quidem ipfiltutores vendiderunt, eos]teneri, nequa-
quam dubium eft. Sed fi pupillus auctoribus eis vendidit, in
tantum tenetur, in quantum locupletior ex eo fattus eft tu-
toribus in refiduum perpetuo condemnandis, quia nec trans-
fertur in pupillum poft pubertatem hoc, quod ^* dolo tuto-
rum factum eít,, $. 8. Offerri pretium ab emptore debet, cum
ex empto agit/ff: et ideo st 27 fi pretii partem offerat, non-
dum. eft ex empto aCtio ?*: venditor enim, quafi pignus, re-
tinere poteft eam rem, quam vendidit, .$.-9.— Vnde q-u;ierïtur
f pars fit pretii foluta, et ?? res tradita, poftea euicta fit vtrum
eius rei ?? confequätur. pretium integrum ex empto ,agens:
an vero, quod numerauit; et puto magis id, quod numerauit
propter doli exceptionem. — $. 1o. Si fru&tibus iam maturis
ager diftractus fit, etiam fructus emptori cedere, nifi aliud con-
uenit, exploratum eft. $. 1TZSi 9* locat ager fuit, pen-
fiones|vtique ei cedent ??^, qui locauerpt: idem et in praediis
vrbanis: nifi f-quid nominatim conuenilfe proponatur, $. 12
Sed et fi quid praeterea rei venditae nocitum eft, actio empto-.-
ri praeftanda eft: damni forte infeCti, vel aquae pluuiäe ar-

CV 54 ": *
äf-ü,, Bs TA

14 yécex :'/pcoJ, s.

Jl'[/þ v('(klll f.*'* :

*

l£f». Ldegt.; Lt*

M

cendge, vel Aquiliae, vel interdicti quodvi, aut clam(j*$. 13à& | J,4. e

Item fi quid ex operis feruorum, vel vecturis iumentorum, vel

nauium qujefitum eft, emptori praeftabitur: 3? et fi quid 3* l

peculio eorum acceffit: non tamen, fi quid ex re venditoris.
$. 14. Si Titius fundum, in quo nonaginta iugera erant, ven-

diderit ??, etin lege emptionis dictum eft, in fundo celfh

effe iugera, et, antequam modus manifefüétur, decém iugera

11 * 36 d » [ * LI [ * L *
jallugione a c.teuqum.t, placet r.m:ju Neratii fententia exifti-
mantis, vt, fi quidem fciens vendidit, ex empto a€tio compe-.

|

tat aduerfus eum, quamuis iugera adcreuerint ?7:
quia dolo fecit, nec dolus purgatur: fi vero ignorans vendi-
dit, ex empto actionem non competere ??, . $. rs. Si fun-

dum mihi alienum vendideris, et hic ex caufa lucratiua meus 5j hu o

fa&;us fit, nihilo minus ex empto mihi aduerfus te aCtio com-
petit. $. 16. In his autem, quae cum re empta praeftari fo-
lent, non folum dolum, fed et culpam praeftandam arbitror:
nam et Celfus libro o&fio ?? Digeftorum fcripfit, cum con-
: | : uenit,
men: Vellius in Bellicus fubantique eft mutatum. — Sed et recentior aliquis Cor-
re&or faper e fcripfit ? eo procul dubio indicans pro: Fellicus, legendum 'effe:
villicus. . Neque aliter fcripti codices vel editi. Hal. etiam 72 quidam praeter;
mifit. BR. Sed hocipfum: quidam videtur innuere nomen effe magis proprium,
quam commune. Adde fi villicus legeretur, id fine dubio de villico Terentii

Vi&oris foret accipiendum,guj gum feruus eius effet, qubmodo hereditatem eius
emit, DVK. Scripti funt? « Otob. S. Cruc. Bynkersh. vterque. GER.

— — BA

16 Ap. Hal. Juliauus, abeft: G E B. 17 Ap. Hal. ves, abeft. GE &. 18
Hal. fcripferit. GEB. — 19 Hal. debere. GEB. ^ 20 Hal. quidem. GER. 2
Hal. et Vulg. oporteret. BR. — 22 Hal. praeflare, non adie&to que. GEB. — 23

Hal. praefigit: refpondit. GEB. — 24 Hal.fuife. GEB.
GE B. 26 Hal. pofl pubertatem, licet quid dolo. GEB, 27 Ap. Hal. et,
abeft. GER. — 2$ Hal. addit: ad rem acquirendam. GEB. — 29 Hal. Si parte
pretii foluta, ves tradita. GEB. — 30 Hal. inferit z0mine, et mox habet: confe-
quatur. GEB. — 3X Gothofr. in nota: fin is ager locatus fuit. Hal. GEB. — 32
Vulg, cedere debent. BR. — 33 Hal. praefigit: fed. GER.

25 Hal. deberet.

inferunt de. BR. 35 Hal vendidit. GER. 36 Taur. alluDioue, BR. — 37
'Taur. ad Greuerint. G EB, 38 Hal. a(fio ten competat. GE. 39 Hal.
K kk 3 ' 9.0719,

24 Hal. et Vulg.

13

|

EX2 frzz,

ï

|
|
|

b

p

L.JW J'(.fw-')
[. ].$4.2299: :

L4

;MM:

328

uenit ^9?, vt venditor praeteritam mercedem exigat, et empto-
ri praeftet, non folum dolum, fed et culpam eum praeftare de-
bere. $. r7. Idem Celfus libro eodem fcribit, fundi, quem
cum 'Titio communem habebas, partem tuam vendidiiïif et
' , antequam traderes, coaCtus es communi diuidundo iudicium
r&/twäf?"*ïaccipere: fi focio fundus fit ** adiudicatus, quantum ob eam
^ rem a Titio 4^7 confecutus es, id tantum emptori praeftabis :
Jesstat. quod fi tibi fündus totus adiudicatus eft, totum, inquit, eum
emptori trades: fed ita, vt ille foluat, quod ób; eash. rerh Ti-
tio condemínatus es: fed ** ob eam quidem partem, quam ven-
didifti, pro eui&tione cauere debes: ob alteram autem, tantum
|1f4. de dolo malo rdpromittere ^*: aequum eft enim, eandem e£-
fe condicionem emptoris, quae futura effet, fi cum ipfo a&ctum
effet communi diuidundo: fed fi certis regionibus fundum in-
fieeyti-.ter te et Titium iudex diuifit, fine dubio partem, quae adiu-
. dicata eft emptori, tradere debes. $. 18. Si quid feruo diftra-
&o venditor donauit ante traditionem, hoc quoque reftitui de-
bet: hereditates quoque per feruum adquifitde, et legata
omnia: nec diftinguendum,|cuius refpeCtu ifta fint relicta *?.
Ttem quod ex operis feruus praeftitit venditori, emptori refti-
tuendum eft ^?: nifi ideo dies traditionis ex*^ pacto proro-
gatus eft, vt ad venditorem operge pertinerent. $. rg. Ex
vendito actio venditor: competit ad ea confequenda, quae ei
.. &b emptore praeftari oportet.(4$. 20» Veniunt autem in hoc
— Z iudicium *9 infrafcripta: in primgs pretium, quanti res yemt:
item, vfürae pretii poft diem traditionis: nam cum réfeémptor
üatui ;(equifümmmg&k:äïnjvfuras pretiifpendere ^?. — $. 2r.
Poffeffionem autem traditam accipere debemus, |etfij ?? pre-
caria fit poffeffio: hoc enim folum fpeCtare debemus, an ha-
bedt facultatem fructus percipiendi. $. 22. Praet.erea,. ex ven-
dito agendo, confequetur etiam füumptus ?^, qui fa&i funt in
re diftra&a: vtputa fi quid in «edificia diftratta erogatum eft:
Ícribit ?? enim Labeo et Trebatius, efle ex vendito hoc no-
mine aCctionem. [Idemiet fi|5? in xegri ferui curationdpá 22/
impenfum eft ante traditionem, aut fi quid 5.5 in d1fc1phnas, 29
quas verifimile erat etiam emptorem velle impendi. Hoc am-
plius Labeo ait, et fi quid in funus mortui ferui ?* impen-
fümifitj ex vendito coníequi oportere: fi modo fine culpa ven-
ditoris mortem ?9 obierit. $. 23. Item fi conuenerit, cum
res veniret, vt locuples ab emptore reus detur, ex vendito agi
poffe, vt id|fiat. $.24. Si inter emptorem prdediorum et ven-
ditorem conueniífet, 4€ ?? fi ea praedia emptor, heresue eius
pluris vendidiffet, eius partem dimidiam venditori praeftaretj

$-

le/f |

p s 77' '&ü heres emptoris.pluris ea praedia vendidiífet, venditorem, ex

L 44.

vendito agendo, partem eius, quo pluris vendidiffet, confecu-
turum. $. 25. Si procurator vendidéfit, et cauerit emptori,

L * / * * .
quzeritur, an domino, vel aduerfus dominum attio dari de-

ex beat ;Wpinianus libro téftio ?? Refpónforum putat, cum

-05n0. GEB.
Tlo. GEE. |
ifla velica funt. GEE.
B R, 48 Hal. udicio. G E B.
fi. GER. — 51 Hal. coufequaturaus eft fumptus. GE R.
53 Hal, Idem efi, fi quid. GE B. 54. Hal. curatione, GER.
fi quid, abeR. GEB. 56 Hal, et Vulg. pracfigunt z. B R. :
defunti, loco: mortuz fevrui. GE B. — 58 Hal orte. GEB. — 59 Ap. Hal.
et Vulg. vt, abeít. BR. — 60 Vulg. quarto. BR. 61 Vulg. Idem. BR. 62
Hal. conuemit. GER. — 63 Hal. inferit pretii. GEB. — 64 Vulg. 'addxt.zd. B R.
65 Vulg. adüciatur. BR. — 66 Vulg.addit: agendum. BR. — 67 Vulg, inferit:
antem.BR. — 68 Ap. Hal. effe, abeï*t,.prae.cedenn tamen commate fublato. G E.
69 Vulg. inferit s. BR. — O Hal. inferit i. GEB. 71 In Pand. Flor. eft :
putealia. Dubium autem, an vltimae literae ia 'expun&.ac iïnt,. nec ne.- Inde
tamen eft vulgata lcdtio. Hal. habet: pztea, et in margine ; alias, .put-ea?za. In
Otob eft: putearia, vt reor, per errorem. — In Vat. II. fuper: putealia, fcnptum:.
j. quo puteum aperitur, parier per errorem pro: operitur. Bafil. pro i.ïngula'n
ftant, in quibus eft: &s ze9 Qgézroc exémacua. .Solebant Veteres putealia figil-
lis exornare. — Cicero: Tb mando pntealia. figillata duo. BR. Sed dubium eft,
num Bafil. ad finem legis noftrae eiusque vltimam vocem refpexerint, an. magis
fententiam legis fequentis 74. exprefierint: id cff, quo putemm operitur. — At-

40 Hal conuenevit. GEB. — 4Y Vulg. fuevit. BR. - 42 Taur.
45 Vulg. Et. BR. 44 Vulg. promittere. BR. — 43 KHal.
46 Hal. ignorat efj. GE R. 47 Hal. et Vulg. ex.
49 Hal. dependere. GEB. — 50 Hal. etiam
52, Hal. fcripfit. GE B.
55 Ap. Hal.
57 Hal . ferui

DIGESTORVM LIB. XIX. TIT. L.

)'—;'MQWW"&": ; ,
domino ex empto agi poffe vtili a&ione, ad exemplum infli- :
toride aCtionis, fi modo rem vendendam mandauit:)ergo et ] 244 Àures,
per contrarium dicendum eft, vtilem ex empto actionem do-
mino competere. $. 26. Ibidem ?* Papinianus refpondiffe fe].54 .
refert, li conuenerit ?*, vt ad diem pretio non foluto, ven-
ditori duplum 9? praeftaretur, * in fraudem conftitutionum
videri adiettum 9^, quod vfüram legitimam excedit, diuer-
famque caufam commifforiae effe ait: cum/jea fpecie, inquit,
non fZenus illicitum contrabatur, fed lex contractui non im-
probatagdicatur $?. $. 27. Si quis colludente procuratore
meo, ab eo emerit, an poffit apere ex empto? Et puto Jfa-
€&enus ^?, vt aut ftetur emptioni, aut difcedatur. $. 28. Sed
et fi quis minorem xgg;üägmgqug annis circumuenerit, et huic
Kactenus dabimus actionem ex empto, vt diximus, in fuperio-
re cafu. , $. 29. Si quis a pupillo fine tutoris au&toritate eme-
rit, ex vno latere conftat contrattus: nam qui emit, obligatus
eft pupillo, pupillum 97* fibi non obligat. $. 30. Si venditor
habitationem exceperit, vt inquilino liceat habitare, vel colo-
no,,yt perfrui liceat ad certum tempus, magis effe Seruius pu-
ta&l)äf, ex vendito effe 59 aCtionem: denique Tubero ait, fi ifte
colonus damhum dederit, emptorem ex empto agentem co-
gere poffe venditorem, vt ?? ex locato cum colono experia-
tur, vt *? quidquid fuerit confecutus, emptori reddat. $. 3r.
Kedibus dif&raäïs, vel legatis, ea effe aedium folemus dicere,
quae quafi pars aedium, vel propter aedes habentur, vt puta
puteakZ?: —— XX x tt. :
XIV. PouProurvsilibro XXXI. ad Quintum Mucium.

, d ) o

s

Ip Es r, quo puteury ? operitur. 4 & co.- ;
2 l. VuPiANVS li -AAIIT.-ad-Edictum. — Lr-
Wxs 73, et 74 labra|*5, falientés, (fl-iþUI;(e quoque, quae fa- )g,g.-j:

liengibus iunguntur, quamuis longe excurrant extra gedificium, 1177
aedium funt. Item canales. Pitces autem, qui fünt in pifci-
na, non funt fedium, nec fundi: :

^ XVI. PowPourivs dlmeXX'Eæïi—ad-QuJ,ntum Mu-

cim. Now MAGIS,| quam pullij| aut cetera animalia, quae
|jin fundo fünt. ;

ftc :;-un m4j4:1 ,[;77,/ f«am p /Ji/d(/,, a Ls
XVII. VrrrAX&vsQibro XXXIL-ad-Edi&um. | Evw- I- 3 At
D1 nihil eft, nifi quodierraj ? fe tenet. JKedium autem mul- , &.
ta effe, qude sedibus adfixa non fünt *9, ignorari non opor- -«*
tet, vtputa feras, claues, clauftra: multa etiam defoffa effe,
neque tamen fundi, aut vill;(edu,äti; vtputa vafa vinaria, tor-
cularia: quoniam haec inftrumenti *? magis funt, etiam fi 4e-
dificio;Cohaerent ??. .$.—&. Sed et vinum, et frué&tus perce-
ptos, villde non effe conftat. $. 2. Fundo vendito;)vel lega-
to, fterCulinum 3* et ftramenta, emptoris et legatarii funt:
ligna autem, venditoris vel heredis: quia non funt fundi, tam-
etfi ad eam rem comparata 9? funt. n fterCulino autem di-
ÍftinCctio Trebatii probanda eft: vt, fi quidem ftercorandi agri
* ia caufa
tamen ex his ipfis verbis Pauli: 74 eff, quo fatis conftare puto, legendum effe:
puteal,(non putealia, vti habent cetera MSS. Barb. Vat. l. S. Cruc. Treuif. Byn-
kersh. X er I) GEz. — Locus Ciceronis eft Z. ad Attic. 10. DVK. — 72 Flor.
recentius puteu, fadum. — Mal. hic: patesm. BR. Sed idem Hal. in princ. le-
gis quoque habet: Item, etin margine: alias, id eff id. praeterea in fine huius
breuiffimae legis: cooperitur. GEB. 13 Taur. in Adnot. JIzues. fic zu P. et im..
vet. m quo vetuflus quidam gloffator ante. Accurfium. exponit limes id efl funes.
Ita ägägguoquc reperi in Pal. IL. /es, et fupra: funes. n Barb. limes, cum ea-
derí/voce fuperfcripta. In Vat. IM. Fines, cum nota: alias, fames. Et ipfe Hal.
PFunues. "*9 limes ex duodecim MSS. quos confului, feptem exhibent. Jn Vat.
I et IL. 72 //nes mutatum in lzmes4 Solus Otob. Flor. feruauit. BR. Reliqua
MSS. funt quae Jimes habentw Vat. IV, Pal. X. S. Cruc. Taur."N[.. Byn-
kersh. L et II.— Etiam Hal. ad verbum ; Fwnes habet in margine : alias, liueae.
G E E. 74 Ap. Hal. et, abeft. GE B. — 75 Labra Graecis hic funt. Aovzigec,
et hoc a Acós, lauo, vti Marius Vi&torinus labrum dici vult, quafi lanabrum. In
Barb. fupra Jabra ícriptum: à. imagimes. 'Yreuif. erronee habet: libra, pro la-
bra. BR, 76 Hal. lz. XXI. G E B. 77 Vulg. zntra. Bafil. $ (/.?1 fvaTos
75 yi, quod non vnitum terrae, Bm. 78 Hal. fiut. GER. 79 Vulg. in-
Jirmnenta. — Bafil. uUv yàg T4c i£vmA(ctóc isí, B R.
BR, — 81 Hal. flerculinium, et mox: flerculiuio. Gx.

8o Vulg. «0u cobaereant.
82 Hal. ad eum pa-
"s Tata.

"

gt

d

t

Yit
du
&de
fe.
fux
li

WtU

tl
fü"p(
loq
fs ]
UR
Q
fiti
fitu
67095;
h

DIGESTORVM LIB. XIX. TIT. lL.

caufa comparatum fit, emptorem fequatur: fi vendendi, ven-
| . ditorem: nifi f&.aliud aCtum eft. ,, Nec intereft, in ftabulo ia-
|6k. ceat, an aceruus fit. $. 3. Quabltabulae pictae/pro tectorio
^ ,, Ancuduntur, itemque 53 cruftae marmoreae, aedium funt.
[-wfm $. LL.LBGtiCUH cifca columhnas, plutei circa pariete$, item ci-
lici& vela, aedium non fünt. $. 5. Item quod infulde caufa
, paratum eft, &i nondum perfectum eft, quamuis pofitum in
TOR Aedifi&io fit, non tamen videtur fedium effe. $. 6. Si ruta ?*

És t r Cuf/if'
,Levy:. e

m

eruta funt, vt Karena, creta, et fimilia: cefa éa 95 éffe, vtar-
bores cdefas, et carbones, et his fimilia. Gallus autem Aqui-
Jius, cuius Mela refert opinionem, reCte ait, fruftra in lege
venditionis.de rutis et caefis contineri: quia, fi non fpeciali-
ter venierfnt 99, ad exhibendum de hi& agi poteft: neque
enim magis de materia cdefa, aut de cyementis, aut de Wfarena

cauendum eft venditori, quam de ceteris, quae funt pretiofiora.

r Xi Áa'GS. 7. Labeo generaliter fcribit, ea, quae perpetui vfus caufa
2757 ;j in dedificiis funt, dedificii|efle: quae vero ad praefens, non
" effe aedifici, vtputa ! 37 temporis quidem caufa po-
fitae, non funt aedium: verumtamen, fi perpetuo fuerint po-
fitae, aedium fuünt. $. 8. aCaPcella plumbea, putea ?3, oper-
cula puteorum, ?? epitongh ?9 fiftulis adplumbata, aut quae
r: Xf terra continentur.,þguamuis non fint adfixa, aedium effe con-
ítat. $. 9.|Item oriftaty figilla ?*, colunfhas quoque, et per-
" quogugue; fonas, ä( quórum rg&ri's aqua falire folet, villfe effe. (9$. 1
[/ W&,—,äxjga,[guge 'ex Redificio detracta; füunt, vt reponantur, aedificii
feà Em : u
Lemeci & xz, Pali, qui vineae caufa parati funt, antequam collocen-
tur, fundi non funt, fed qui exempti funt hac mente, vt ??
collocentur, fundi fuünt. ^ex«fa e€ Sabolrcees, o aorpplir i prrhon -
i£g XVII. LI.AæLE,.E.jV s ?? Jibro-VIL.-ex Ca: 3ÀR A-
NARIA, quae ex tabulis fieri folent, ita aedium funt, fi **
ftipites eorum in terra defoffi funt: quod fi fupra terram funt,

M

IW::&
"

rutis et caefis cedunt. $. r. Tegulde, quae nondum ?* ae-.

dificiis impofitae fünt, quamuis tegendi gratia allatdg funt, in
rutis et caefis habentur: aliud iuris eft in his, quae detractde
funt, vt reponerentur: aedibus enim accedunt.
XIX. Garvs &d Ediéctum-Praetoris ?5 titulo-de Pu-
blheanis. VrETERES in gæptjgþgj, venditiondque, appella-
tionibus ?? promifcue vtebantur, , 22« vv —
fui d — n .XX. Inenllibro-vicefimó * primo *-ad EdiCtum prouin-
: "— 45 aale. IpnEM eftet ?9 in locatione, et conduCtione.
: AXI. PAVng!Eb&rXXXïH:*ad*Edi&um. SISTE-
: RILIS ancilla fit, cuius partus venit, vel maior annis quin-
quáginta, cum id emptor ignoraug/it, ex empto tenetur ven-
ditor.
| f& . tenetur ex empto: quddifi ignorans non praedixerit, quod for-
| te hereditarium praedium erat, non tenetur. $. 2. Quamuis

[3fi fope).

juc t Á
) yr: e/ny/'tfmw

^s
;

vütd. GEB. $5 Ap. Hal. que, abeft, — Vulg. item quae. BR.
et,abeft. pR. — Vide Menag. Zmoen. Iur. Ciu. c. 39. GEB. — 85 Hal. negle-
" xit: ea. GEBR. . 86 Hal.. venierint, et in fine: pofit. GEB. — 87 Flor. quon-
» dam erat: vtputaetemporis fed inter a et e fübantique fiffula fuper Ícriptum, vt
| adeo nefciam, cur Taur. 73 fifiaulae, parentheü incluferit, tanquam prorfus abef-
fet. BR. 88 Quis fanus dubitet; aedibus venditis accedere patea, id eft, pro-
* funditates in terra effoflas aquae habendae ergo. Quum vero Gloffa Graeco-
g du
: latina £oóz7iz explicet cupas vel cupellas, eaque vox etiam latine efferatur, vt
g vtrumque Salmafíius obferuauit, ad Capitolini Maximin. pro patea, quae induco,
reftituo butia, hoc eft, cupas vel vafa, quae perpetui víus ergo fiftulis aquariis
fupponuntur, aut alia$ ad perpetuum domus commodum deftinata funt. BYNK.
Locus Salmafii allegatus eft ad. Capitol. Maximinos c. 22. vbi goóziov non butzum
fed butionem latine vertit, et tribus Anaftafii locis, vbi tamen conftanter butro-
xes Occurrunt, confirmat. Quare num ex locis fcriptoris Seculi IX. per conie-
&uram emendatis, verba Vlpiani illuftrari et reftitui queant, alii viderint. Sub-
ftitit tamen Bynkersh. in hac fententia V. Obf. g. GER. 89 Vulgata pro :
gutea, opercula puteorum habet: putealia. BR. — 9O Gothofr. in nota: Quid fi
, émisópuz legamus ? Ita dudum Budaeus, Hal. Vulgata. BR. 91 Egregie hunc
I;ï' locum illu&rant Gloffae Petronianae, in verbis: €Mar/yae perfenae, ainnt, fen fr-
4 :

caefa excipiantur in venditione, ea placuit effe ruta, quae -

nt: at quae parata funt, vt imponantur, non funt aedificii. |

$. r. Si praedii venditor non dicat de tributo fciens,

$4 Vulgo |

329

fupra .d1.xu;3.us, cum 1n corpore confentiamus, de qualitate au-
tem diffentiamus, emptionem feífe ??, tamen venditor teneri
debet, quanti intgre?c 9? non effe deceptum: et * fi vendi-
tor quoque nefciét ^, veluti fi menías, quafi citreas 3 emat
quae non funt. . $. 3. Cum per venditorem fteterit quo mi-
nus rem tradat, omnis vtilitas emptoris in deftimationem ve
nit, quae modo circa ipfam rem confiftit: neque enim, fi po:
tuit ex vino, puta, negotiari, et lucrum facere, id z.'e&in;andum
eft, non magis quam fi triticum emerit, et ob eam rem, quod
non fit traditum, familia eius fame laborauerit: nam ;' (ä
triticiztnon feruorum fame necatorum, confequi r
: non feru . : equitur: nec ^
maior fit obligatio, quod tardius agitur, quamuis ? crefcat fi
vinum hodie pluris fit: merito: quia ? fiue datum effet, ha-
berem|emptor, fiue non: quoniam faltem hodie dandum eft
quod iam olim dari oportuit, $. 4. Si tibi fundum vendidero,
Vt. eum gondu&um certajfummajhaberem, ex vendito, eo no-,-
mine, mihi actio eft: quafi in partem pretii ea res fit. s
Sed etíi ita fundum tibi vendidero, vt nulli alii eum, quam mi-
-hi venderes, actio eo nomine ex vendito eft, fi alii vendideris
$. 6. Qui domum vendebat, excepit fibi habitationem donee
viueret, aut in fingulos annos détem, emptor priíno anino ma-
luit décem -praeftare, fecündo anno habitationem. praeftare *
Trebaþus ait, mutandde voluntatis poteftatem eum habere.
fingulisque annis alterutrum praeftare poffe, et quamdiub ara-
tus fit alterutrum praeftare, * petitionem non effe. — ET

, XXII. IvrraAwvslüibro VIL-?-Digeftorum. Srz 1N
qualitate fundi vendätor mentitus fit, non ?n modo eius, ta-
men tenetur emptori: pone enim dixiffe eum, quin*"&'uag,inta
iugera effe vineae,-et-quinquaginta prati: et 7? ihwpratd pluä

inueniri: effe tamen omnia centum iuggra- L.
XXIII. Inkw llibro-XIIT. Di Srovrs fer-

uum, quem cum peculio vendiderat, manumiferit, non folum
peculii nomine, quod feruus habuit tempore quo manumitte-
batur, fed et eorum, .quae poftea adquirit, tenetur, et praeter-
ea cauere .debet, quläquid ex hereditate liberti ad eum perue-
nerit, reftitutum iri **, /Marcellus notat: illa praeftare ven-
ditor ex empto debet, quae haberet emptor fi homo manumif-

4 /» i : $
fus non effet: non continebuntur igitur *?, quae, fi manu- .

miffus non füit, adquifiturus non effet,

. XXIV. Ivriaxvs libro-XV.-13. Di S1
SERVVS, in quo vfusfrucCtus tuus erat, fundum emerit, et
antequam pecunia numeraretur, capite minutus fueris: quam-
uis pretium folueris, aCtionem ex empto non habebis, pro-
pter talem capitis déminutionem, fed indebiti a&iongm x
aduerfus venditorem habebis: ante capitis autemjininutio-"
nem *5 nihil intereft, tu foluas, an feruus ex eo peculio
quod adjte pertinet: nam vtroque cafu actionem ex em-

pte

gilla, ex quorum voftris, aut alia corporis pavte aqua falive folet, vavie efficla.
In foutibus et puteis putealia appelantur. "Vnde et improbabis, quod lacob.
Curtius Coniecl. II. 9. pro perfonas, legendum cenfeat zconas. BYN K. 92
Hal. inferit: iterum. GEBR. . 93 Hal. IADOLENV'S. GER. 4 Hal. in-
feritet. GEB. — 95 Hal. inferit: adbuc. GER. 96 Hal.- CAIVS lib. IV.
ad editlum praetoris vrbani. GER. 97 Hal. Veteres emptione venditioueque
in appellatiouibus. Vulg. Veteres emptionum veuditionumque appellationibus. B R.
98 Ap. Hal. et, abeft. GEB. — 99 Gothofr. in nota: emtionem nuon effe. Ha-
lo. IV. Aug. 17. Cuiac. 1I. Obf. j. Adde Duaren. ad L. 22. de V. O. nR.
Negationem inferendam effe cenfet etiam Aueran. £. Iuterpr. 19. j. DVK.. Ad-
de Bynkersh. VIII Obf. 20. GEB. IcoO Hal. inferit: emptoris fe. GER.
1 Hal. etiam, loco:et. GEB. ^ 2 Vulg. mefciat. BR, 5 Hal. citria$. GEB.
4 Hal.et Vulg. inferunt:;emzm. BR. — 5 Vulg.inferit: aeffimatjo. BR. — 6 Go-
thofr. in nota: quia fi datum effet, hoc haberet emptor: quoniam vero non de-
dit faltem hodie etc. Haloend. GE . 7 Ap. Hal. praeffare, abeft. G.
8 Vulg. praefigit: tamdiu. BR. — 9 Hal. li. XII. GER. IO Hal. et Vulg.
inferunt: zzm vinea qMinus. BR. II Ita habet Hal. Taur. vefiTVivi. GEB.
12 Vide Pancirol. Var. Lecf. IT. 21. BYN K. Hal. ergo, loco: igitur. GER. — 13
Hal. li. XXFV. GEB. — 14 Hal. condiclionem. GX B. — 15 Vlal, deminutio-
neilk.

i " RUP n
u JJ 2zon u
A^

Jay ue(d.l('aiï,. n W* t('f'fb
" *

l ) Dact TH«

ä'lb- *

s b&/*. l,l)(' 5

E^

A

fl'r/««o ;

4,«:,mld4 i rauit, qui mihi traditus eft: pofle te

DIGESTORVM

$56

to 19 habebis. $. T. Seruum tuum imprudens a fure bona

fide emi: is ex peculio, quod ad te pertinebat, homtinempa-
! eum hominem mihi con-
dicere] Sabinus dixit, fed fi quid mihi abeffet ex ]: * negqlt.lo,
£« quodAis geffiflet, ** inuicem me tecum a.(':ïgy'qm de peculio.
Caffius veram oinionem Sabini retfulit: in qua ego quoque
füm. $. 2. Seruo vendente hominem, fideiullor V..?ndltmpls:
omnia praeftare debet, in quae obligaretur, fi pro libero fide£
iuffiffet: nam etin dominum actio ficdatur, vt emptor eg&gm
confequatur, quae, libero vendente, confequi debuiffet: fed|

1 1 UPE L RRARIAAS HC ;
vltra peculii taxationem dominus non condemhatur t^. ?
XXV. Ip&u [libro-LIV.-29-Bigeftorum. Qvi PEN-

» 1 . y i » " Tb 4343 4* E
pEeNTEM vindemiam emit, fi vuamjegere pr ohibeatur a ven

—4 t^ ditore, aduerfüus eum petentem pretium, exceptione vtt pote-

M*h—-sw -

stepez , f.. quod fi non feciffem, pdenam promifi. Réfpondit, venditor,

D J /;:rïfjk LA

: ? :
dcc Cf CUP2Z, c(«? *

—
L £4.

U f4.

fec 9)(70-(4/, D

4 1 14(;0' )n'*'ïmn G/?,,

-à 98n ef€)

7 ^
id,rfz(.tv,x th Sm:

E. o f ;
rit, Sf EA PECVNIA, QVA DE AGITVR, NON PRO EA

EsT. Ceterum, poft traditionem, fiue lectam vuam calcare,

fiue muftum euehere prohibeatur, ad exhibendum, yel iniu-
riarum agere pot]erit :tquer?admodum fi aliam quamlibet rem
am tollere prohibeatur ^^. : .
2 XXVI. PA Läþi: Nvs V.Anvs libro.H. Digeftorum. S1
Q[VIS , cum fündum .y'end.eï*eþ,. (.klha centum, quae in fundo
elle adfirmabat, acceffura ?? dixiffet, quamuis ibi nullum do-
lium fuiffet, tamen dolia emptort -debgæbgt. :
XXVIL Pavrvsüibro-IHL-Epitomarum .Alfemi.^?.
Qvibovip venditor acceffurum dixerit, id integrum ac zf'ï..
num tradi oportet, veluti fi fundo dolia acceflura dixidet 4^,
non iquaffalé?, fed integra dare debet. : ;
XXVIII. IvrrANvs dibro-IIL-ad- Vrfeium Ferocem.
PuaArEDiA mihi vendidifti, et conuenit, qæ,hqpud facerem:

antequam poenam ex ftipulatu petat, ex vendito agere poteltt :
" - $ - Lj i * L p -,1 6
[etfi confecutus fuerit, quantum poenae nomine ftipulatus effet T 5
agentem ex ftipulatu, doli mali .enge?ptl.-o fammouebit: ü ex fti-
pulatu p$enam confecutus fueris ^*, ipfoiure ex vendito age-
re nonjpoterigl nifi in id, quod pluris eius interfuerit, id fieri.
7// r XXIX. IngM JlibrosVs-ex-Minictio ^?. Cvr REs fub
condicione legata erat, is eam imprudens ?* ab herede emit:
aCfione ex empto poterit confequi emptor pretium, quia non

ex caufa legati rem habet. — : Dum
XXX. fäïlgkl CANvslibro VIH.39 Qugeftionum. Sxn-

4 : : : 3]: .- .IUQ ).. , LÀ L
vvs, quem de me ?* cum peculio emifü, prius quam tibi

traderetar, füurtum mihi fecit. Quamuis jiea;res, quam fubri-
puit, interierit, nihilo minus retentionem eo nomylne, ex pe-
culio me habiturum ait, id eft, ipfo iure ob id factum minu-
tum effe peculium, eo fcilicet, quod debitor meus ex caufa

condidtionis fit faCtus: nam licet, fiiam traditus furtum mi- .

hi feciffet, aut omni?o condigfticnem eo nomine de peculio
non haberem, aut eaténus haberem, quatenus ex re furtiua
auctum peculium fuiffegd tamen in propolito et retentionem
me habiturum, et fi omne peculium penes te fit, vel, quafi
plus debito foluerim, poffe me condicere. Secundum |[quae
dicendum |??, fi nummos, quos feruus ifte mihi fübripuerat,
tu, ignorans furtiuos efle, quafi peculiares adermeris, et 'cor;—
fumpferis; condictio eo nomine mihi aduerfus te competgt ?^,

quafi res inea ad tefine caufa peruenerit, $. r. 5i fciens alie-

16 Vulg. inferit? aduervfus venditorem. &R. — 17 Hal. inferit:
I$ Hal. inferittverum effe. GEB. — 19 Vulg. cotdemmabitur, B R.
21 KHal. fi quilibet alius eum vem. [nam tollere. probi-
23 Hal. Eb. IV. imwwrouzv Alfe-

nem. GE B.
e€9. GEB.
2o Hal. lib. IV. GER.
beat. GEB. 22, Hal. inferit: effe. GEE.
ni diseflorum. GEB. . 24 Hal dixit. GEB, —— 25 Vulg. uon caffata. BR.
26 Hal. effi. GEB. 27 Hal. et Vulg. fuerit, et mox: poterit. BR. 28
Hal. Miuutio0. GEB. 29 Bafil. &v Zyvoíe, im 2gnovatione. BR. — 30 Hal. /;5.
IX. GEB. 41 Vulg. a me. B R. — 32 Hal.addit: efl. GEB. - 33 Hal.
condidionemi e. m. wr. a. t. competere, — Vulg. conudidiio etc. competet. BR.
Ap. Hal. alieuam, abeft, quod ipfi mallemus, fi per Florentinam liceret. p g.

LIB.

34 .

XIX:C TIT- L

5 e e e e : e * [] [ ^ : : ' *
nam rem ignoranti mihi vendideris, etiam, prius quam euin-
catur, vtiliter me ex empto acturum putaui)f in id, quanti mea
interfit meam effe faCtam: quamuis enim alioquin iverum fit,

| venditorem Kactenus teneri, vt rem emptori habere liceat; non

etiam vt eius faciat, quia tamen dolum malum abeffe praefta-
re debeat, teneri eum, qui fciens alienam ?* non fuam igno-
ranti vendidit $5. — Idgyí jelp ?9. maxime, fi manumiffurob vel
pignori daturo vendiderit. H | |
XXXI. NenATIVslibrolll-37 Membranamm. Sr
EA res, quam ex emptospraeftare debe)/am, vi mihi adempta
fuerit, quamuis eam cuftodire debuerim, tamen propius eft,
vt nihil amplius, quam aétiones perfequend4e eius praeftari
a mej[emptori oporteat: quia cuftodia aduerfüs vim parum
- proficit: aCtiones autem eas non folum arbitrio, fed etiam pe-
riculo tuo tibi ?* praeftare debebo, vt omne lucrum ac di-
fpendium .te;&fequatur. -Se. 7? Et non folum, quod ipfe per
eum adquifg, praeftare debeo ^?, fed et id, quod emptorjiam
tunc fibi tradito feruo, adquifiturus fuiffet. $. 2. Vterque
noftrum eandem rem emit a non domino, cum emptio, ven-
ditioque fine dolo malo fieret, traditaque eft: fiue ab eodem
emimus, fiue ab alio atque alio, his ex nobis tuendus eft, qui

* * i 3 » » A

prior ius eius aliprehendit ^*, hoc eft, cui primum |tradita

dus eft. ^* |
XXXII. VrerrAwvs libro XI. *? ad Edictum. Srz
Qvis a me oleum, quod emiffet, adhibitis iniquis ponderi-
bus accepiffet, vtin modo me falleret, vel emptor circumfcri-
ptus fit a venditore ponderibus minoribus, Pomponius ait,
potfe dici venditorem, fibi danéjoportere, quod plus eft, petere:
quod habetrationem. |Ergo etemptor ex empto habebit aétio-
nem, qua contéftus elffe pollit. -7 :
Amnee| XXXIIL. Ingw dibro-XXHE-4^-ad-Edictum. E sr
vendito agi poteft.
XXXIV. IngwlibroXVHEadEdiéctum Sx rvxpo
vendito, in qualitate iugerum captio eftifex empto étit actio.
; XXXV. IpEgMwjlibroe-EXX.-ad-Ediétum. Sr ovrs
fündum emerit, quafi per eum fundum eundi agendi ius non
eflet, et interdicto de itinere aCtuque ^* .victus fit, ex empto
habebit aCtionem: licet enim ftipulatio de Büictione non com-
mittatur *?, quia non eft de iure feruitutis in rem actione ^*
pronuntiatum, tamen dicendum eft, ex empto actionem com-
petere. A
XXXVI. Pavrvsdibro-Vif.-ad-Plautium, V EN D1-
TOR domus, antequam eam tradat, damfi infeCti ftipulatio-
nem interponere debet: quia antequam vacuam poffeffionem
tradat, cuftodiam et diligentiam praeftare debet: et par$ eft
cuftodife diligentiaeque, hanc interponere ftipulationem: et
ideo, fi id neglexerit, tenebitur emptori. o $4 A.
XXXVII. In w di ;—:-ad-Plautium. SricvT
aequum eft,(bonfe fidei emptori alterius dolum non nocere,
ita non eft 4équumj eidem perfonae venditoris fui dolum
prodeffe. D. A KR eo): meculo | :
AXXVIIL. Cersvsdibro VHL-*^? Digeftorum. Sr
VENDITOR bhominis dixit, peculiumjeum habere decem, nec
quemquam ?? adempturum: etíi plus habetzngotum praeftet,

: 36 Ap. Hal. ef?, abeft. Cuiac. XIII. Obf. 37.
legit: Id eflÉ. Van de Water III. Obf. ». Idem.. Maxime. GER. 37 Hal.
lib. IV. GER. 58 Ap. Hal. tibi, abeft. GEB.- 39 Hal. hunc $. ita or-
ditur: At fi per aue fattum fit, quo qimus eam fuo tempore a me baberes, non. fo-
lum id, quod ipfe. GE B. 40 Hal. debebo. GER. 41 Hal. adgraebenudit.
GEB. 42 Hal.et Vulg.praefigunt: fed. BR. — 43 Hal. lib. XL.GEB. — 44
Hal. Ejb. XXXII. GER. 45 Vulg. inferit: prizato. BR. — 46 Hal. coumit-
titur. GEB. 47 Vulg, per iu vem atlionem, BR. 48 Hal. /ib. XI. GEB.
49 Hal. lib. IX. GEn. 50 Hal. et omnes: quidquasm, et merito. B R.
rentinam tamen ex Synopfi Balil. defendi poffe putat Aueran. quem vide 1J. Ia-

35 Hal. vendiderit. GE&.

terpr.

: : : J))cy]ätfo
ieft : fialter ex nobis a domino emiffet,iis omnimodo tuen—.);þïä

ynojpretio plures res emptae fint, de fingulis ex empto et TM

Flo- :

L

( r
s J

/
D 14 'u

L ;p;W

: n;geägcg a?unslxe&, vt danztagäat dfcgmfprae&aretï fä minus eft, | &u 7* infra domum Romae conftitutam ?5, nihil commemo-
Suäg P lefld ?** deCem, et ?^ talem feruum ef[e*. , Vt tan- | ratum eft.. Deceptus ob eam rem ex empto actionem habebit:
pireone r UR Recïliïþäbeat', $. 1. Si per emptorem fteterit, [quo mi- | itaque, fi conueniaturob pretium ex vendito, ratio inprouifi **
[- Jséroexinus] . : DM tmderetur,näm cibariis ?? per arbitnÉ |Aoneris habetur *7./4£ xetincnt- secmmilS um 6 rmpetnncer vf [ repred
C))ei um 5* indemhitatem pofl& feruari, Sextus Aelius, ** )Drufüs. XLII. PA UO iOsiioden. Srpve.
N "()t,,zï.-.glxerqu?t: quorum et mihi müiiäüma videtur «eMe fententia. 1 &5 ^ fandorum ?;äxäiïor æ;päg&&lggäeä;ämmï S1DVO-
fÁ'et^. S. 2. Firmus ?35 a Proculo quaefigt, fi de plumbeo caftello fi- | ..5 ssi K , modo cuiusque pro-
- d : p Va nungauerlä et ita vtrumque vno pretio tradiderit, et alteri

* ftulae fub terragä 59 miffae, aquàm ducerent in:aenum. ?? |1: :
ha, lm UT . : —— 196, Gquam : aenum; ^ Ua- | aliquid deffit 7?, quamuisi ! v 80 :
d at fare n fzef'll:).u;)mrcumftru&umïan-þ&e dedium effent? aif vt ruta, cae-. vnäm * iu:ggra a?t:rïlnn? Itero .exüïlp ïet, forte fi däxrt; - :
fa fixaque, qaae aedium non effent ?*. Ille refcriþ[if( d ; &iterum aucent nabere, non proderit et,

nr

I L d porte, : cc : . :
La ow)ureferre, quidfaCtiJeffet. Quid ergo,)fi nihil de ea re neque gääddgääïeä w.&w ïn?eämntur 5t, fi in altero dé-
lo Erasbinda.. di rebus euä& $? folet? nonne proptus eft, vt inferta et | (i«i9 Vtique fi exig d Fl E poteft dubi« i&v 'e, t
^ o ase Qeiact. inclufa aedififio $9. partem eius elfe exiftimemus? ari? Vtique fi exiguus modus filude defijt ^*, et plus in vi- j ,5
- e - | pO EE AE detib . neis habegt, quam repromiffum eft: an non facit ** dolo, qui :«2

M*'lï: Lj/w . A 1 85 . : p : *486 s " ; ,
ng::-&.. XXXIX. MoprsrINvs dibro—V. — Refponforum. | "9 , 2Pf;'ïPfï*ïl,0 vtitur? nec enim [hic! *5, guod/amplius in &« L: :
4 féc lu we, Q v KR O, fi quis ita fundum vendiderit, vti) venumda- HEOdQLJ inuenitur, quam alíoquin dictum eft, ad compen- —^ 74«2. -
tum 9^ effe videatur, quod intra terminos ipfe poffedit, fciens dium venditoris, fed-ad-95—emptoris pertinet, ettunc tenetur 1 f ha,
tamen aliquam. partem certam fe non poffidere, don;certiora- vendüæ, cum maner modus ipuenitur. Videamus tamen, ne J 55«
uerit emptorem, at ex empto iudicio teneatur, cum haec ge-- npllag É .que.reiia fit emptoris in eodem t:undo, fi plus inue- |
neralis adiectio ad ea, quae fpecialiter nouit qui vendidit, nec mgt;;»;/ in vinea quam in prato, cum .Vmuerfgs modus con- [
" . . f&.excepit, pertinere non debqat: ne alioquin iemptor capiatur, fat ?^. Similis quéeftio effe poteft ei, quie in duobus fun- / M
T "—»-fg"fm P *gui fortaffe, fi hoc cognouiffet, vel empturus non effet,(vel mi- dis agitata eft, et fi quis duos ftatuliberos vno pr etjo vena, ^^
L — "775 e».yoris empturus effet] fi certioratus de loco certo fuiffet: cum

et dicat, vnum ggä'gg dare iuffum, qui quindecim dare ?? de- L^v / Z
z o haecehoc et apud veteres fit relatum in eius perfona, quific exceperat, befat: nam et hic tenebitur ex empto a&ione, quamuis em- J xi/iss r
SERVITVTES, SI QVAE DEBENTVR ??, DEBEBV N-

ptor a duobus væ' t accepturus fit. — Sed rectius eft, ??
TVR: etenim iuris au&ores refponderunt, fi certus venditor

in omnibus fuprafcriptis cafibus lucrum cum damno compen- &
L LO * L 1 . j 1 " P : * 1 ^i 4
quibusdam perfonis ?? certas feruitutes debere, non admonuiffet fari: jet fi quidi deeft emptori, fiue pro modo, fiue pro quali- /*2 /* 74
emptorem, ex empto eum teneri debere, quando haec genera- |- | :

tate loci, hoc 9f refarciri.
lis exceptio non ad ea/pertinere debedt, quae venditor nouit, | XLIIL Ip u- . |
«ceptio ad eajperü u hais . Inew llibro V. Quaeftionum.- 'Trrrvs, cum
quaeque ** fpecialiter excipere et potuit, et aä?bmt, fed ad €*; | decederet, Seiae Stickum, Pamphilum, Aredfdufam ?* läer i aLf
,äuae jfnorauit, &t de qp*i.bus ER itïor M eero PC(äl?lUlt. deicommiffum reliyqui£ ?5, eiusque fidei commifit, vt omnes. E -
q-Herennius Modeftinus refpondit, fi quid circumueniendt em- ] 4d jibertatem poft annum perduceret: cum legataria fideicom- |

]abwn, . - 1 1 1 ; J 1 1 * j . m*
n P ïgrääzäf Zä-ï gläï im ïïäïcæg (ïe äua quaeritur, fecit, cx €I- | miffum ad 'fe pertinere noluiffet, nec tamen heredem a füa pe-
pto acu ;æl'»!l PUR ä AA (s : i4 t ^. ] titione liberafíet, heres eadem mancipia Sempronio vendidit,

nulla commemoratione fideicommiffge ?* libertatis fa&ta: em- | /-
ptor, cum pluribus annis mancipia fuprafcripta fibi feruiffent, , ;-
Are(gufam manumifit: et ?* cum ceteri quoque ferui, cogni- 125«
ta voluntate defun&i, fideicommiffam libertatem petiü—'ent,; et
heredem;ad jPraetorem, perduxiffent, iuffu Praetoris, ab here- ^ ^* nl m., m
de fünt fnanumiffi: Are(cufa quoque, nolle fe emptorem pa- , .f i €
tronum habere, refponderat: cum emptor pretium a vendito- //£.
| re, empti iudicio, Arefcufae quoque nomine repeteret, le&tum ^:,Z. Z 1(7
eít refponfum ;«Domitii'Vlpiani ?*, quo continebatur, Arefqu- ..« ,«5 L272omint.
fam pertinere ad refcriptum facrarum[conftitutionum, fi nollet r 3 xuuc: A

XLI ParrwrAxXvs libro.IIL. 72 Refponforum. Iw | emptorer habere:) emptorem tamen nihil poffe poft.,— —

VENDITIONE, fuper annua penfitatione ** pro aquaedu- | manumi nditore confequi: ego cum meminif- C j cagz"/,;,tm»m,,-

1
! XL. Poaxgoxivsllibro XXXIL-adiQuintumiMuch
ss : | QvxuTvs Mv €1vs fcribit, dominus fundi de pl:aedio ar-
um la^ - bores ftantes vendiderat, et ** pro his rebus pecuniam acce-
pit, e£ &2. tradere nolebat: emptor qugerebat *?, quid fe fa-
cere oportefet: et verebatur,yne háé arbores eius non vide-
£. yenturíaCae. Pomponius: arborum, quae in fundo continen-
tur, non eft feparatum corpus a fundo: et ideo, vt dominus,
fuas fpecialiter arbores vindicare emptor non poterit **, fed

ex empto habet actionem..

lonem a ve

"gerpr. luv. 27. GEB. — 51 Vulgo effe, abeft. g. — 52 Hal. et Vulg. vel. B R. Hal. inferit fie. Gxs. —— 64 Hal vt id vekundatum. GEB. — 65 Vulg. infe-
53 Ap. Hal. effe, abeft, GE s. $4 Vulgo ei maticipium, abfunt. BR. $5 | ritet. BR. 66 Hal. inferit: certis. GEB. — 67 Ap. Hal. que, abeft. GE B.
| . 'Jaur. ciV'ariit. GEB. 56 Hal. et Vulg. arbitrmm. BR. — 57 Hal.et Vulg. | 68 Ap. Hl et, abeft. GE z. — 69 Hal. acceperat, et. cum eas tradere molebat.
! hic inferuntet. Haec ex: Drnfus,facit: Dinus Seuerus. BR. — 58 Hal.et Vulg. | GER. — TO Hal. queefiit. GE B. 71 Hal. potef. GER. 72 Hal. Ji.
P Firmius. BR. — $9 Hal. fub terra. GEB. — 60 Vulg. habet: aquam ducereut | IV. GER. 73 Hal penfatioue. — Vulg. penfione. BR. 74 Hal propter
in equmm. Et ad hanc le&ionem Accurfius notat: forte aemeum, per cuius os$ | aquaeduclum. G B. —^5 Mal confüitutum, GEB. 76 Taur. Npvouifi, GE B.
füiliat aqua. alias abeuum. &R. Vide, fi lubet, meum de Caldee et Caldi apud | 'T7 'Hal. babebitur. GEB. ^ 78 Hal VLPIANVS. GEmR. 79 Lego: de-
Mn, Veteres potu. librum fingularem c. l. et IV. fi plura de hac re, de miliario | fit. BR. Etita dudum Hal. GER. 80 Hal. dixerit. GER. 81 Hal. in-
etc. noffe cupis, quamuis hanc legem ad iftum morem pertinere non putem. GEB. ueniantur. GE. $82, Hal. praefigit et, praemiffo, quod fequitur, interroga-
! | 61 Hal. au bae, vt iunla fixaque, aedium effent: am, vt vata caefaque, mom ef- | tionis figno, vt fit: profutura fit ? et poteft dubitari. v?ique."GEB. 83 Lego:
1 fent aedium? Ille. Priorem partem periodi re&e reftituit, in pofteriore nihil | defit. BR. Etita quoque Hal GER. . 84 ;Hal-. faciat. GE B. 85 Ex his
mutarem. BR. Minore mole ita transponas: aw bae aedium effeut, vt vintla verbis me non extrico, nifi lcgfxm:l amnon facit -rlolc»? gui iwre perperam fno vti-
' fixeque, au vt vuta caefa, quae aedium mon effent. De iuntta pro vin&a Rad. | tur. Forte perperam compendio fcriptum errori originem dedit. BYN K. 86
| ) Forner. J4. Rer. Quotid. g. Vide etiam Graeuium ad Cicer. Lael. 7. et Sal- Hal. boc. Vulg. id. BR. — 87 Hal et Vulg. inferunt: agri. ER. — 88 Ap. Hal.
i maf. ad Flor. L. 2;. Sed nihil mutandum arbitror. Vnda re&e dicuntur, quae | et Vulg. ad, abeft. Bz, — 89 Hal.me vila. GER. — 9O Hal. zmneniatur. GEE.
| : connexa et conferta inter fe funt. — Salluft. Catil. $. 1nde Catull. carm. 65. | 91 Hal conflet..GEB. 92 Hal inferit: debnerat, alterum decem qui. quinque
: ^ q. 366. vincula Neptunia Davdaniae vrbis dixit pro muris. DVK. . Non negli- | debebat,mamet. GEB. . 93 Nonnullac Edit. hic inferunt et, fed perperam. GE B.
4 : genda Taur. adnotatio: vinda. fic in P. forte melius: iunda. i vet. zmiunc&a. | 94 Vulg.Are(kuþm. BR. 93 Flor. z eít ex'pun&q, et ità Hal. et omnes. BR. 1
: Quae vox : zuiunüa eft in Barb. Vat. L II II. IV. S. Cruc. Bynkersh. vtro- | 96 Vulg. fideicommiffariae, et paulo poft : fdezc.omr.mg'arszz.- BRR. 97 Ap. Eal.
.que, ct in Treuif. ita fa&um.F ER . (62,Hal et Vulg. egemire. BR — 63 | &t abcfc.LGl Iï x. 98 Vulg. legum eft in anditorio Domitii Vipiaui refponfum.

Tïï,;,ïm,(ä .g/?L * (.n, f[[ä 546([ , W M | / *
a WZ; N IH ERN

h

MU

352

"fem ?? et Iulianum in ea fententia effe, vt exiftimaret, poft
manumiffionem quoque empti a&tionem durare, qugero, quae
.L &e-j , fententia vera eft 199? Tllud etiam in eadem copnitione no-

mine emptoris defiderabatur, vt fumptus, quos in vnum ex
his quem erudierat, fecerat, ei reftituerentur. TItem * qugfe-

sic, .. f& — U £. ro, Arefenfa, quae recufauit emptorem patronum habere ?, cu-
, .. àus fit liberta conftituta, ? an-poffit vel 1egatarxamä quae non
fjv b Íe. — liberagit, vel heredem patronum habere: nam ? ceteri duo
; / U e ab herede manumiffi fant? RefpondiZ';femper probahi ( Iuliani
'fLC/W ( UA

E fententiam, putàntis, *manum*iiïionäonf jnittitürjeo modo ) *.
L1 £t fu. p fumptibus vero, quos in erudiendum hominem emptor
! fecit, videndum eft: nam empti iudicium ad eam quoque fpe-
ciem fufficere exiftimo: non enim pretium continet tantum,
fed omne quod intereft emptoris, feruum non euinci: plane,
fi in tantum pretium excddiffe * proponasS; vt non fit cogita-
tum a venditore de tanta fumma, veluti fi/ponas agitatorem
poftea faétum vel pantomimum, euictum effe eum, qui mini-
mo venilt pretio, iniquum videtur, in * magnam quantitatem
obligari venditorem. r Vapes L
XLIV. Aien 1CAN v slibroIVELV-9-Qudeftionum. Cv w
&T !* forte idem mediocrium facultatium fit, et non vltra du-
lum periculum fubire eum oportet. |
XLV.PaAvrLüvslibre-V.-Quseftionum. Ipovx et '?

Iulianum agitaffe Africanus refert: quod iuftum eft: ficut '?

ÁIM

7[9;7&(/

fit, cum euincitur. $. r. Illud expeditius videbatur, fi mihi
alienam aream vendideris, et in eagí ego aedificauero, atque
ita eam dominus euincit ^^: nam, quia ** poffim petentem
dominum *^, nifi impenfam fedificiorum foluat, doli mali ex-
! ceptione fummonere, magis eft, vt ea res ad periculum ven-
| ditori$ non pertineat: quod et in feruo dicendum eft, fi in fer-

cedeS,et impenfas *5 praeftare debeat: quod.fi emptor non
poffideat 7tedifigïium, vel feruum, ex empto habebit aCtionem.
Ín omnibus tamen his cafibus, fi fciens quis alienum evendi—
derit, omnimodo *? teneri debet. $. 2. Supereft tertia de-
liberatio, cuius debet ?? effe libenta Aregpfa, quae recufat
emptorem? Et nonjfinejratione dicetur, eius debere effici þ—
beitam, a quo vendita elt, id eft heredis ?*, quia et ipfe ex
étbpto aCtione tenetur: fed hoc ita, fi non'hArefcufa elegerit

'ta, etille ex empto actionem non habet,

quia nihil eiusin-
tegeft, cum eam libertam habet ??, | |

'"BR. 99 Hal twm memini Iuliamum. G£2. — Yoo Hal. fit. GEB. — 1 Taur.
iDem. GEB. 2, Àp. Hal. babere, abeft. GEB. — 5 Hal. praefigit et. GE R.
4 Gothofr. in nota: quae eam non liberauit. Hal. GEB.
nam. GEBR. 6 Trcdccg ;hic . contuli. |.S. Cruc. (nimium dittans a Flor.
ananunifionem non amittà eo modo arb.: qmanumiffiounem mon. adimi eo modo.
etita corre&us Vat. L . InXBarb. fiper: adimi, ícriptum: aM admitti. | Vat. 1II.
* habet ita: manamiffionem mon admitti eo modo. Ya et Treuif. habebat, fed 4
ftea expun&ta, in margine pofitum: AL mom adimi acliomem ex empto. — Pal,
. et H mmanmmiffionem non adimi empti a&ionem, et in priori recte finalis g

J) 0.[ I M&l ,QqUi manunmniffionem-expynéta, et in margine adícriptum: 1. amstti. Pal |.
- w] mg;.vman nilftonem WT/'W empti acionem eo 110d0. — Similiter Vat, IV. nifi quod
a77 W(IUL() :€Óm b pro? Zuuap, habeat: adimitti. ln Bynkershlmanumijþone "01 admitti eo 110do
a JOgctipstao o^

. ; atlionem ex empto, et pro: admitti, repofitum: adimi. Otob. manumiffione a&io-
M "zem eo 110d0 "10n amitti, vbifapra: adiouem, il:riptum: fc. ex empto. — Vat. V.
pof? manumi[Jionem non adimi co modo, Denique Taurinenf. lI per mahaumif-
H 0'6 A . [j fionem mon admitti empti atlionem.de/Vide quam haec fluctuent, et quam parum
| «LNMULAM UP 7praefidii ex aliis codicibus fperandum fi£, ng'ä)qua haeret in archetypo. Sim-
j , ^ 4 phceiífima ratio eft, vt và tur deleas in: admittitur, et legas: manumi[fioue mon
KU, M VIKÜUM ACO at eo modo, videlicet, empti a&ionem, quod e praecedentibus repetendum.
MW L(,'t(*ï BR. Adiicio ex collationibus codicem quartum decimum Bynkersh. II. qui ha-
| ^. bet: poff manumi[fionem mon amitti. klal. putanutis manumi[fione ex empto actio-
[ nem eo modo non amitti. GER. 7 Hal. iu erudiendo bominem. GEB. — $8
Gothofr. in nota: AL exceffifíe. Ita Hal. et omnes. BR. Vide p. 367. de
Lat. Vet. ICt. adde Scalig. ad Catulli carm. 65. v. 110. p. 116. et carim. 67.
$oib É) 115 9K 9 Vulg. inferit tam. £R. — Yo Hal. li. V. GER.

minuitur praeftatió, fi f(eruus deterior apud emptorem effectus-

uitutem, non in libertatem euinceretur **, vt dominus mer-

emptorisjpatronatum : tunc etenim ?? et illius remanet liberr

dt Ap. Hal. et hic et paulo poft et, abeft.. Gx.

5 Hal. cum, loco;.

33 Hal. praefigit et. GER.

DIGESTORVM LIB. XIX. TIT. L

XLVI. Inzw libro XXIV. Qudefionum, Sx ovis
alienam rem vendiderit, et medio tempore heres domino rei
exjïiterit, cogetur implere venditionem. |

XLVII. InzwlibroVI-Refponforum. Lvérvs Ti- - g

TIVS, accepta pecunia ad materias vendendas füb p;äena cer- r
ta, ita vt fi non integras ?* Eäprae&auerit 25, intra ftatuta u
tempora póena ?? conueniatur, partim datis materiis decel- 4 »
fit: cum igitur teftator in poenam commiferit, neque heres B

eius reliquam materiam exhibuerit, an et ?? in pgenam, et in j
vfuras conueniri poffit? praefertim cum emptor mutuatus 'pe-
cuniam, vfuras grauiffimas expendit? Paulus refpondit, ex

contraétu, de quo qugeritur ??, etiam heredem venditoris in

poenam conuenigypolle, in actione quoque ex empto, officio
ludicis, poft moram intercedentem, vfurarum pretii rationem
haberi oportere. £e« ^ .
XLVIIL. ScKkvora libroIL.2? Refponforum. Ti-
Trivs heres Sempronii fundum Septicio vendidit ita, rv -
DVS SEMPRONIANVS, ?? QVIäQVID SEMPRONTIIS!
IVRIS FVIT, ERIT TIBI EMPTYS TOT NVMMIS:
vacuamque pofleffionem tradidit, neque fines eius demonftra-
uit. Quferitur, an empti iudicio cogendus fit oftendere 32 ex
inftrumentis hereditariis, ?5 quid iuris defunétus habuerit 34,
et finesïw&endergl?äefpondi id ex ea fcriptura praeftandum, ^
quod fenfiffe intellggu,ritur: 'quod fi non appareat, debere ven-
ditorem et inftrumenta fundi, et fines oftendere: hoc etenim *^* ^
contractui bonael fidei confonat 35. j
XLIX. HERMOGENIANY s dibro-TE. Turis-Epitoma-

rum-?9, QOvr Prn collufionem maginarium colonum, cir- £.

.cumueniendi emptoris caufa fuäþofuit, exempto tenetur: nec | 1l
defenditur, fi, quo facilius excogitata fraus occultetur, colo- - n
num Ét quinquennii penfioneS,in fidém füam)recipiat. $. r. C 2est | "^
Pretii forte, licet poft moram, foluta, vfurae peti non DotuL rv
cum hàe non fint in obligatione, fed offifío iudicis prae- | [w
ftentür. "*— v l
L. LAnBEo JibroIV. 37 Pofterioritm a T: 10-38 Epi p
-ematorum; BoNa fides non patitur, yf, cnm emptor ali- B
cuius legis benefiCio pecuniam rei venditye debere defüfet, n
antequam res ei tradatur 3PZtvenditor tradere compelyïfgly 40 Cb , | P
et re füa carereZ,*': poffeffione autem tradita futurum eft, L) m us
vt rem venditor *? 4e ue/äpi,tteret, vtpote cüm petenti eam L,g'"' ""
rem ( emptor exceptiotiém rei venditae et traditae obiciat, vtivc
perinde habeatur, ac üj-petitor eieneque vendidiffet, neque
tradidiffet. L^* misxib dif. H
n

12 Ap. Hal. et, abeít.
GEB. I3 Hal. inferit et. GER. I4 Hal. euincat. GEB. 15 Hal.
quum, loco quia. GER. 16 Ap. Hal. dominum, abeft. GER. 17 Hal.
in feruitute non in libertate eviucatur. GER. I8 Hal mercedis impenfas,
GERB. I9 Hal. oymiuo. GERB. 20 Hal, debeat. GER. 21 Ap. Hal.
id efl beredis, abfunt. G ER. 22, Hal, enim. GERB, 23 Hal. liberaim . ba-
beat. GE B. 24 Vulg, inferit: res. BR. — 25 Gothofr. in nota; pracítiterit.
valgat. Etiam Hal. habet: praefliterit. GEB. — VideDuk. de Lat. Vet. ICt, ?
3i7. BR. 26 Hal. et Vulg. n poenam. BR. — 27 Ap. Hal. et, abeft. GER.
28 Hal. quaeratur. G ER. 29 Hal. li, III. GER. 30 Hal. praefigit et.
G E B. 31 Hal. Semproniani. G EBR. 32, AÀp. Hal. oflendere, abeft. GER. /
34 Hal babuit. GER. 335 Hal. confonaus
effe. GE&. 36 Hal, imreudv. GEB. — 57 Hal. lib.III. GEB. 38 Hal.
laboleno. GEB. 39 Vulg. tradevetur. BR. — 40 Pro: compelleretur. — Sane
in $. Cruc. ex compelletur, fa&um: compelleretur. — At quatuor alii habent ;
compellatur, et ita Vulg. etNor. BR. — Hfti quatuor Barb. Otob. Treuif. Bynkersh.
l. immo et ita I. GER. 41 Hal. et Vulg. carere, B R. 42 Gothofr. in
nota; venditor eam amittat, vtpote. Halosnd. Vide annon legi poffit: equi-
dem amitteret. Ymmo malim nihil immutare, fed 72 aeque amitteret hic eandem
vim habere, ac fi effet: non amitteret, aeque fcilicet ac fuperiori in cafu, vbi non
amitit. Sed tunc fequentem lacunam copiofius fupplerem hoc modo: vtpote
cum petenti eam vem. ( emptor quidem exceptionem vei venditae ac. traditae obi-
ciat, venditor vero de dolo replicetur vt perinde habeatur ac fi) petitor ei meque
vendidiffet neque tradidiffet. Sed cedo libenter feliciori coniedurae. BR.. Omif- -
fis aliorum lectionibus et. explicationibus emendo: meqwe amitteret. ld enim
exigit

"

,; I, dptfi moräper veg;htorem emptori t:a&ägiï'e, ipfo moram fa- | lus: immo, fi cuiin ea infula, quam vendideris, gratis habita-
[ 3 oue kl menïä emptogg N g. I.[Quod fi fundum emifti ea lege, | tionem dederis, et fic receperis, HABITATORIBVS,AVT7
rocud vti ,&;,des&æumatrDKalendls Iuliif, etfi ipfis Kalendis]per | Qvaw QvisQvE DIEM CONDVCTVM HABET $?, pa-
C o as yendltorem effet fa&tum quo minus pecunia ei folueretur, de- | rum caueris: nominatim enim de his recipi oportuit: itaque
penom, Ande per te Pcz;ret, quo rpinus folueres, vti poffe aduerfus te | eos habitatores emptor infulae habitationexipune thi..
«j , YXege fua venditorem dixi ^*: quia in vendendo hoc ageretur, | bebit. ( pyU À arco . D
vggquandoque ^8 per emptorem factum fit, quo minus pecu- LIV. InEw llibeo-IL.—Pithanon 9?,. Sr sRv vs *9?,

DIGESTORVM LIB. XIX. TIT.

- T
;; LI. IpnEM« ilibro-V.-Pofteriorunta Tauoleno -^? Epite-
mafórum. Sx kT per emptorem et venditorem mora fuiífet,
quo minus vinum praeberetur ^^, et traderetur, perinde effe
ait, quafi fi per emptorem folum ftetiffet: non enim poteft vi-

niam foluat *?, legis póenam patiatur: hoc ita verum puto,
müj&!quid in ea re venditor dolo fecit.

I.

p* "es, Peön/wn bee,

H.

333

parurh $5 ihabes/eo nomine cautum. Paulus: minime* fi mo-.

do in fepulchrum iter publicum tranfit. $. 2. Si habitatori-
bus habitatio lege venditionis recepta eft, omnibus ii éa hà-
bitantibus, praeter dominum, recte recepta habitatio eft. Pau-

quem vendideras, iuílu tuo aliquid fecit, et ex eo crus fregit,
ita demum ea res tuo periculo non eft, fi id impgrafti quod

LIL ScxEgvor A ub igeftorum. CRED| folebat ante venditionem facere, et fi id imperafti quod etiam It
T o fundum fibi obligatum, cuius cjrirographa tributorumgï non vendito feruo imperaturus eras. JT'aulus: minime: nam
debitore retro folutorum apud fe depofita habebat, vendidit | fi periculofam rem ante venditionem facere folitus eft culpa
Mdeuio ea lege, vt fi quid tributorum nomine debitum efiet, ! tua id fattum effe videbitur: puta enim eum fuiffe fernum
emptor folueret: idem. fundus ob caufam eorum tributorum | qui per catadfomum 7* defcendere, aut in cloacam dimitfi t
quae iam foluta erant, a conductore faltus, in quo idem fun- | folitus effet. Idem iuris erit, fi eam rem imperare folitus fue-
dus eft, venit: eumque idem Mfeuius emit, et pretium foluit. | ris, quam prudens et diligens paterfamilias imperaturus ei fer- R CM
Qugefitum eft, an empti iuditio, vel aliqua actione, emptokía | uo non fuerit. Qu&d, fi hoc exceptäääïuerit? Tamen potftf 3. .. 4 - quo?
venditore confequi poffit, vt, g;olutionum füprafcriptarum gchi- | ei feruo nouam rem imperare, quam imperaturus non fuiffet, L £* xo« ] o
5 | ,? rographa ei 59 dentur? .Refpondik, poffe emptorem empti iu- | fi (àoh) veniffet: veluti fi ei imperafti, vt ad emptoremiret, L— 5*f* !
) (-e»f: di-äo confequi, vt inftrumenta, de quibus qujereretur, exlli- | qui peregre effet: nam certe ea res ** tuo periculo effe non
beantur. $. I. Praedium geftimatum, in dotem a patre filiae | debet: itaque tota ea res ad dolum malum dumtaxat, et cul-
t fuae nomine datum, obligatumcreditori deprehenditur ?^. | pam venditoris, dirigenda eft. $. r. Si dolía octoginta *5
Qudefitum eft, an filius, qui hereditatem patris retinet, cum accedere furido, qufe infoffa effent, di&tum erit, et plura erffnt,.
ab eafe filia abftinuiffet dote contenta, aCtione ex empto te- | quam ad eum numerum, dabit emptori ex omnibus, quge vult,
neatur, v£?2,a creditore luer?/ 53 et maritoliberum ?* prae- | dum ?? integra det: fi fola oCtoginta funt *7, qualiacum-
[.omf^ ftaref? Bïejggyijg teneri. $. 2. Inter venditorem et empto- | que *$ emptorem fequentur, nec pro non integris quicquam
, gem milifiae ita conuenit, vt falarium, quod debghtur 55 ab il- | ei venditor praeftabit. ^eex'4.6£-: ^ — 55 $
LU. Lfb a perfona 59, emptori cederet. Qusefitum eff, emptor mili- | LV. PowPoxrivsilibro X. Epiftularum. Sr sEn- Kï
^ tide quam quantitatem a quo exigere debet 57 et,quid ex | vvs, qui emeretur vel promitteretur, in hofiium poteftate
eiusmodi pacto venditor emptori praeftare debeat? LB?EP,QBQL Ífit *?, Octauenus magis putabat, valere emptionem et ftipu- |
Leve- . eenditorem 58 acfiones extraordinarias eo nomine, quas ha- | lationem: quia inter ementem et vendentem effet commer-
beret, praeftagé,debere. $. 3. Ante domum marigunétam ?^, cium: potius enim difficultatem in praeftando eo ineffe, quam
2U«m. molibus iaCtis ripam. 9? conftituit: et vtilab eo pofleffa do- in *? natura: etiam fi officio iudicis fuftinenda,eflet;eius prae- (
L ia RR fuit, Gaiogägï'ävendidit. Qudero, an Vipà, quae ab ayf&to- | ftatio, fHlónec praeftari poffit. 1 X pro: ade aC t && 07«
d. /"^P"^ ve domui| coniunéta erat, ad emptorem quoque iure emptionis | | Suc/ghi)s d r

"A m
— / e /?2 22

wb — L.5 pertineat? ,Refpóndil] eodem iure fore venditam domum, quo

" dfuf ï GE L 3 ) p C t
/ALocATL4COoNDVOTIA/2, A. ao

J Liow/: fuiffet prius, quam veniret. Pa-f/lwfw | - E |
:;) , LHL LaAsroiibroWPithanenj$T. S5r MERCEDEM PAvrvSs ALiibæ:-e CXXEIV.- ad- Ediétum.
i ihfulae acceffuram effe 9^ emptori dictum eft, quanti infula OCATIO et conductio, cum naturalis fit, et omnium gen-
' locata eft, tantum emptori praeftétur. Paulus: immo fi in- tium, non verbis fed confenfu contrahitur: ficut emptio
| , fulam totam vno 9? nomine locaueris, et amplioris conälä&or et venditio. |
| JM*- , Aocauerit ?*, et in vendendasinfulasmercedem emptgglgffu- IL. Garvs libro.IL-Rerumcot£fidianarum; Locami0 , 6 |
| ram 55 effe dixeris,dd accedét, quod tibi totius infülae con- | et condu£tio proxima eft emptioni et venditioni: hisdemque * 74 Wæ
' ducCtor debebit. $. r. Si eum fundum vendidifti, in quo fe- | iuris regulis confütit ^. mNam vt emptio et venditio ita ? - L
pulchrum /habuifti, nec nominatim tibi fepulchrum excepifti, | contrahitur, fi de pretio conuenerit: fic et locatio et condu-
» : Cio
exigit fententia huius loci. BYN K. 43 Hal. labolemo. GEB. — 44 Malim: | camque n altum eueberet : puta cum vel auvova ïepmefentmzda erat Memnonem
! - probavetur. B R. 45 Hal. uon enim poffe videri moram per venditorem em- | vapieus, vel Inpiter Ganymedem, vel Diana Endymioni ofculum figens. vefereute
,, gtori fa&am 'effe, ipfo emptore pofleriorem 10ram faciente. GER. 46 Vulg. | id Polluce lib. IV.c. 19. — ld quoniam won f(ime magmo interdum peviculo evat
: gt ei, BR. lal vt. GEB. — 47 Hal. dixit. GER. 48 Hal. quandocunque. | eius, qui fe demittebat: idcirco Iurecon[ultus boc exempli loco adfumpfit, mimivum
! GE B. 49 Hal. quo minus ei pecunia foluatur. G EB. 50 Ap. Hal. ei, | ita dicum, quod iu longum fupra tbeatram prominens collum grtis veferret.. Pot-
: abeíft. GE B. 51 Hal. depraebenaitur. GEB. 22 Vulgo vt, abeft. GEz. | fis putare, Haloandrum haec debere Alciato, fed illius Norica huius primum
;. 3 Vulg. Iuere, et mox: praeflare. B R. 54. Hal, inferit: pmediumf G E B. Parergprmp libru.m Íeptem annis pracuertit, vt Alciatus fua potius debeat H—a-
55 Hal. et Vulg. debebatuv. BR. 56 Conf, Aueran. II. Iuterpret. Iur. 17. | loandro, nifi mah.s, ex eodem vtrumque fonte haufiffe. GX 8. 72, Taur. dl-
; GEB. $57AÀp. Hal et Vulg. debet, abeft. pm. — 58 Taur. Benditorem. GXB. | sitti. Kal demitti, quod verius exiftimo. GEB. —— 73 Hal et Vulg. potes,

59 Hal. iniunüaw. — Quid hoc eft elegantiae? BR. 6o Hal. pilam, loco r:-
paum, et mox iterum: pila, loco: vipa. GEB. 61 Hal zeavév. GEB. — 62
Ap. Hal. effe, abeft. GER. 63 Hal, eo nomine. GEB. 64 Hal. vt am-
plius coudu&tor locet. GEB. — 65 Vulg. acceffuram. & R. — 66 Hal. inferit: tibi.
GE B. 67 Hal.et Vulg. u quam. B R, — 68 Vulg. babeat. BR. — 69 Hal.
erci9uvay. GEB. 7o Hal et Vulg. inferunt: tuus. BR. — 71 Confer Bro- .
daeum Mift. III. 7. Bulenger. de Venat. c. 21. de Theatro L. 42. b VK. Hal.

et paulo poft; fasiffe. BR. — "74 Hal.vatione,loco: vres. GE B. — 75 Hal. oda-
ginta, hic et paulo poft iterum. GE. 76 Hal. dumuodo. GEB. 7 Hal.
fint. GEB. 78 Hal. et Vulg. inferunt: funt. BR. 79 Hal. effet. GEB.
80 Ap. Hal. iu, abeft. GEE. |

1 Hal. zsdemque. GEB. 2, Quafi: conflituta fit. Malumus: confi-
; Dafil. ózà vo)c dvroUc euvísavvma Xdvovac. Ita etiam Vulg. et e quinque co-

,. fuum xaá3gopov yegávov vertit: decurfum gruis, et addit: anacbinae id geuu$ m | dicibus tres. Otob. et Treuif. habent vt Florentiae. ta quoque Hal. pz. — l-
i tbeatro fuit, vnde quis e [ublimi vepente delapfus, de sedio aliquem telleret, fe- | li tres; Barb. S. Cruc. Bynkersh. L. immo et lL. GEB. — 3 Ap. Hal. ita, abeft.
j : BJIISg GEB,
l, :

U k.

334

&io contrahi intellegitur, fi de mercede conuenerit. $. I.
Adeo autem familiaritatem aliquam habere videntur emptio
et venditio, item locatio et condu.igïio, vt in quibusdam qu4ert

L12«; foleát, vtrum emptio jet/venditio fit, an locatio et conduc':Eo:

vt ecce, fi cum aurifice mihi ^ conuenerit, vt is ? ex auro

fä-/w"awdlof,,ï-:fuo anulóS mihi faceret cegti ponderis, certgeque formae, et

5'('-" /»-o

4 ,

m

u*.
—

Lm':/m: UM VE

£X

^

-

544 þ N e -
a -U VM TuYpPHONI gv s
joftÉconum, VEDEAM V S, ne non

acceperit verbi gratia trécenta: vtrum eimptio et venditio fit,
anlocatio et conductig?/Sed placet, vnum effe negotium *,
et magis emptionem ét vefiditionem efíe. Quod fi ego au-
rum dedero, mercede pro opera conítituta, dubium non eft,
quin locatio et condudfio fit. d :
IIl. PouxPoxuzvs /libro-EX.-ad-Sabinum. Cv rvx-
pnvs locetur, et aeftimatum inftrumentum colonuj accipiat,
Proculus ait id agi, vt inftrumentum emptum habeat * colo-
nus: ficuti fieret, cum quid aeftimatum in dotem daretur.
IV. IpnEw llibro-XVE.—3-ad-Sabinum- Locacro, pre-
cariiue rogatio ita fa&ta, quoad is, qui eam locaffet, dedilletue,
vellet, morte eius, qui locauit ?, tollitur.
—— —NW. VrPIANVS llibegXXVHE/—?-ad Edicum, . Sz

c"IBI habitationem locauero, mox pentionem remittam, ex Io-
cato et conducto agendum erit.

VI. Garvs MMME&&tææ—pfeW a s
Qvi rem conduxerit **, non cogitur reftituere id, quod rei
nomine furti actione confecutus eft.

V1 PAVLVS:liwaXXIL;äïMa&Edi&um. Sri TI-
pgralienam infulam locauenó/quinquaginta, tuque eandem
fexáginta Titio locaueris, et Titius a domino prgþ.ibitus fue-
rit habitare, agentem ** te ex condl*l&.o, fg;;asïmtz; confeqm
debere placet: quia ipfe Titio tenearis in fexagintá"

vt or DP o P R,

fekagiiitu praeftanda, ne .
ta fint, fed quanti intereft perfrui conducCtione ^*: tantun-

demque *5 confequatur *? medius, quantum praeftare de-

beat *7 eiqui a fe conduxit *$: quoniam emolumentum con-
du&tionis, ad comparationem vberioris mercedis computatum,

Ht jero n torce- Ynalorem. efficit condefunationem : et tamen primus locator

;*zl-/m

——

reputationem habebit I9'g,gizïg11agïgga, quae ab illo percipe-
ret, fi dominus infulae habitare nouiffimum conductorem non
vetuiffet. Quo iure vtimur. | |
IX. VLPriANVS ldibre—XXIT. 72--ad-Ediéctutm. .SI
ovis domum bona fide emptam vel fundum locauerit mihi,
isque fit euictus fine dolo malo culpaque ?* eius, Pomponius
ait, nihilo minus eum tenert ex c'on(.iu&o ei, qui conduxit: vt
ei praeftetur, frui quod conduxit 1.1081'(21'. Plaln.e,, ü dominus
non patitur ??, etlocator paratus fit aliam habitationem non
minus commodam praeftare, aequiffimum efle ait, abfolui lo-
catorem. $. r. Hic ?? fübiungi poteft, quod Marcellus libro
jgäf,gDige&orum fcripfit ^^: fifructuarius locauerit fündum

in quinquennium, et decef/erit, heredem eius ?? non teneri,.

vt frui praeftet ^9: non magis quam ?7 infula exufta tenere-
tur locator conduétori. Sed an ex locato teneatur conduétor,
vt pro rata temporis, quoifruitus enfionem praeftet, Mar-

GEB. 4 Ap. Hal. wibi, abeft. GE B.
loco. ignorat, inferit tamen paulo poft, verbis: et acceperit. G EB. 6 id eft,
vnum contractum, non duos, vt Caffiani exiftimabant. $. 4. 7. Loc. BYNXE ^ "
Hal. baberet. GEB. 8 Hal. ibj. XVIII. GEB. . 9 Hal. addit: aut dedit.
GEE. 10 Hal. lib, XXXIII. GEB. — 11 Hal. couduxit. GEB. — 12 Hal.
lib.. XXXIV. GER. 13 Hal. agente. GEB. — 14 Hal. conductorem. GER.
15.Hal. et Vulg. tantum denique. BR. I6 Hal con[eguetur. GEB. 17
Hal. debehat. GEB, — 18 Hal, couduxerat. GEB. 19 Hal. inferit pro. GE B.
20 Hal, ljj. XXXIII. GEE. 21 Hal. culpaue. Vulg, et culpa. — Bafil. re-
fpuunt disiunctiuam : xjeg?e 362ov xo| àgysíue. BR. — 22 Hal patiatur. GEB.
25 Hal. Huic. GEB. 24, Hal. fcribit. G E B. 25 Vulg. inferit: m quin-
queuuium. BR. . 26 Hal. praeflaret. GEB. — 2/7 Hal. inferit ot. GEB. — 28
'Jaur. profpEcere. GEB.... 29 Ap. Hal. fi, abeft. Ge B. — 30 Hal. Vero. GE.
31 Hal. feripfit. GEB. 532 Hic in Vulg. eft L. Si 4uis, telle Contio. BR,
53 De hoc $. Iac. Gothofredus Anzmadnerf. c. 12. BYNK.. — 34 Hal. babcrent.

DIGESTORVM- LIER. XIX. -TIT.

5 Hal. pronomen relatiuum hoc .

Ib

cellus: quaerit: quemadmodum praeftaret, fi fru&tuarii ferui
operas conduxiffet, vel habitationem ? Et magis aïmittit, te-
neri eum: et eft gequiffimum. — Idem quaerit, fi fumptus: fe-

[ E * R ^ . " v t
tin fundum, quafi quinquennio fruiturus, an recipiat? Et

ait, non recepturum: quia, hoc euenire poffe, profpicere ^*
debuit. Quid tamen, fi non quafi fru&tuarius dij locauit, fed
'&,^? quali fundi dominus? Videlicettenebitur: decepit enim
conductorem : etita Imperator Ántoninus cum Diuo Seuero 3?

refcripfit. f,In exuftis quoque fedibus eius temporis, quo ae-
dificium ftetit, mercedem praeftandam refcripferunt.

..2. Iu-
fundum locauerit, vt etiam fi quid vi maiori accidiffet, hoc ei
praeftaretur, paéto ftandum effe. $. 3. Si colonis ?3. prae-
diorum lege locationis, vt innocentem ignem habeant 34, de-
nuntiatum fit, fi quidem fortuitus cafus incendii caufayh intu-
lerit, non praeftahit. 55 periculuxgl?ïlocatogs: fi vero culpa
locatoris, quam praeftare neceffejeft; daníffüm fecerit, teneþ)-
tur. $. 4. Imperator Antoninus cum pat? 4L, cum grex ef-
fet abactus, quem quis conduxerat, ita refcripfit: fi capras la-
trones citra tuam fraudem abgeiffe probari poteft, iudicio lo-
cati cafum praeftare non cogeris: atque ?5 temporis, quod in-
fecutum, eft, jnercedes vt indébitas re berabis.,, $. 5. Celfus

etiam imperitiam culpae adnumerandam, libro octauo Digefto- .

rum fcripfit: ?? fiquis vitulos pafcendos, velfarciendum quid,

poliendumte; conduxit ^9, culpam -eesm- prdeftare debere: et

quod imperitia peccauit, culpam effe: quippe vt artifex, in-
quip conduxit. $. 6. Si alienam. domum mihi locaueris, ea-
que mihi legata vel donata fit, non teneri tme tibi ex locato
ob penfionem. — Sed de tempore praeterito videamus, fi quid
ante legati diem penfionis debetur *7? W&æz puto foluendum.
X. IvrriaAwNvs di cocem-^?. ET Ekao ex
,conducto recte agam, vel in hoc, vt me liberes. - X/Z, L5
XI. VLP*-V:'[?t ANVS libro-XXXIT. ^* ad Edictum- V r-

DEAMVS, anjét/feruorum culpam, et quoscumque induxerit,

L £8-

r
ALL.. QLE .';(

"»
ox.

praeftare conductor debeat? et quatenus praeftato&2,| vtrumy/&.

vt feruos noxfe dedat, an vero fuo nomine teneatür? 49 et
aduerfus eos, quos induxerit, vtrum praeftabit tantum actiones,
an quafi ob propriam culpam tenebitur? Mkhi ita 47 placet,
vt culpam etiam eorum, quos induxit, praeftet fuo nomine, etfi
nkhil conuenit: fi tamen culpam -&r inducendis admittit 48,

quod tales habuerit, vel fuos *?, vel hofpites: etita ?9 Pomc- o foue; 5..
ponius libro fexagefimo tertio ad Edictum probat 5*, $. r.

Si hoc in locatione conuenit, xGNEM NE HABETO, et ha-
buit, tenebitur, etiam fi fortuitus cafus admifit incendium, quia
non debuit ignem habere: aliud eft enim iguem. innocentem
habere :| permittitj?? enim habere, fed innoxiumignem. $. 2.

1 u-

norvhebere.,

Item, profpicere debet condu&or,fäiäïzzlüggg— 534 yelfids rei 54, . ab n

vel corpus deterius faciat, vel fieri patiatur. $. 3. Qui vi-
num de Campania transportandum conduxiffet 55, deinde,
mota a quodam controuerfia, ügnatum fuo et alterius figillo
in apothecam ?* depofuiffet 57, ex locato tenetur, vt loca-
tori pofieffionem vini fine controueríia ** reddet ) T* D
! culpa
39 Hal. praefigit: puta. GE E.

GEB. 35 Taur. praeflaVit, GER. 36 Vulg. locatori. BR.
addit fuo. BR. 38 Hal.inferit adeo. G E B.
40 Hal. conducit. GER. 41 Hal debeatur. GEB. — 42 Vulg. et debet, pu-
to foluenduim. BR. 43 Erat in Cod. Flor. fdem libro ad Ferocem, nimirum
quia noua lex erronee inchoauerat a: Juliauus libro quinto decimo Diseflorus.
Vnde adeo numerum libri repetant alii, nefcimus. BR. Hal Jib. 11. ad Vfe-
i Peroce. GEB. — 44 Hal lib. XXXIII. GEE. — 45 Hal. pracftet, quod
fequerer, fi quid mutandum. z. — 46 Hal. pracfigit: fed. Gks. — 47 Hal.
et Vulg. itaque. BR. 48 Hal. admifit. GEB. — 49 Vulg. feruos, loco fauos,
B R. 50 Hal. id, loco ita. GER. 51 Hal. adprobat, negle&is praeceden-
tibus: ad Edidwm. ^ 52 Vulg. inferit: aliud ommino mom babere: permittitar.
B R. 53 Vulg. imaliquo. Bm. Puto: me aliguo, re&um effe. fic mallo ap.
Flor. ZII. 10. 13. Vid. Freinshem. n Indice. Si quid mutandum, mallem z
aliqua. D V K. 54 Hal. 1e aliquod vei ius, vel. GER. 55 Hal. conduxit.
GEB. 56 Mal. apotheca. GE. 57 Ml depofuit. GER. 58 Non
video,

av 9K 7u

Q
o

hsj
D

2"
NU

[/

T

|

m
Juaov
jj 4
n

$o
L.-/J QR £, caufam p.mebqä.inferendo 93 contra conductionem.
d. . YXIL ERMOGENIANVS dibro- H.- Turis- Epitoma-
ts cohuot. um 5*. ED ETSI quilibet extraneus wiänem ifiecerity
[5 a, damnilocati S5|iabebitur/fatigy l $A reaiedo r hat i hn
Serue. .XIII. VrprAwvsdibr -o^cwiEditum. IrkMw
J s a quaeritur, fi ciliarius, id eít, carucarius 9?*, dum ceteros

[ . . : -m"d— "n e. M
Wf'n-/fwæjü nauicularius/onus (Minturnas yvehendum conduxerit, et, cum
t^ * ; m «X — — - 3 m * * :
ä»a u;-;g: flumen.äg*gïmïumyenie nauis ea fübire non poflet, in aliam na-
T uem merces traníftulerit, eaque nauis in^oftio *2,fluminis pe-

DIGESTORVM LIB. XIX. TIT. IL

; culpa conductor careret.59?, $. 4. Inter conductorem et lo-
RT &1;?9 catorem [conuenerat, ne in villa vrbana 9? ffenum] compone-
,^ .retur: compofuit **: deinde feruus igne illato *ife occi-
ä.:JMf?(ïgj) 62. ait Labeo, teneri conductorem ex locato: quia ipfe

tranfire contendit, cilium eugrtät, et feruum quaffauit, vel oc-
cidit2 Puto ex locato effé iü eum attionem: temperare
enim debuit: fed et vtilis —Aqwhäös J dabitur. .$. 1. Si

rierit, tenetur primus ?? nauicularius: Labeo, ifijculpa caret,
.non teneri ait: ceterum fi vel inuito domino fecit, vel quo-
j 9:wnon debuit tempore, aut fi minus]idoneae naui **, tunc ex
locato agendum. $. 2. 51 magifter nauis fine gubernatore
in fumen nauem ifhmiferit *?, et tempeftate orta tempera-
re ^? non potuerit, et nauem perdiderit, veéctores habebunt
— , , aduerfus eum ex locato acionem. $. 3. Si quis feruum do-
[f o 14-, «endum conduxerit, eumque duxerit peregre, et.aut abi hofti-
bus captus fit, aut perierit, ex locato efle actionem placuit :
fi modo non fic conduxit, vt $- "^ peregre duceret. $. 4.
Jtem lulianus libro |o ficey ür;ggffwfez;g,,xDige&orum fcri-
-uf pfüt '5, fi futor ** puero parun bene facienti forma calcei
E;KObe- tam vehementer ceruicem percufferit, vt ei oculus ieffundere-
: tur 73, ex locato effe actionem patri eius: quamuis esim ma-
iftris leuis caftigatio conceffa fit£, tamen hunc modum non
A fAE:uf, tenuilfe: fed et de Aquilia "P. füpra diximus. Iniuriarum au-
tem actionem competere, lulianus negat: quia non iniuride
faciendde cauía hoc fecerit, fed praecipiendi. $. 5. $i gemma
includenda aut infculpenda data fit, eaque fra&a fit, fi quidem
vitio materiae fattum fit, non erit ex locato actio: Íi impe-
ritia facientis, erit: huic fententiae .addendum eft, nifi peri-
culum quoque,in fe artifex receperdt ??: tunc enim, edi vi-

iio materife id euenit ?^, erit ex locato aCtio. $. 6. Si ful-

LA XXÁA.

L2 £,

! video, cur Taurellius hoc futurum tam diligenter notarit, qui alias talia fui 1u-
ris fecit. Vulg. Nor. omnes habent: reddat. — Etiam Vat. l. et tres alii codices.
S. Cruc. et Treuif. habuere: veddet, fed i t'llo: vedderet, in hoc: veddat eít
fubftitutum. BR. Ifti tres: Barb. Ot '*ï'ynkersh. j quibus adde Il. Etiam
Hal veddat. GEB. .59 Hal. caret coudactor. GE B. 6o Villa, au&ore Var-
[ V rone, di&a quafi vebilla, quod in eam fru&us vehantur, quae adeo et potuit eí-
fe vrbana. Vide Anonymum, qui latinitatem defendit aduerfus Vallam et Flo-
ridum i Opsfc. p. $3. . Aliam rationem Villae vrbanae tradit Ruffardus ex
Budaeo illaudato petitam. BR. 61 Hal. poueretar: pofuit. Vulg. compo-
ueretur: condu&torcompofuit.BR. — 62 Gothofr. in nota: illato fuccendit. Halo.
Etiam Vulg. et omnes habent: fuccendit. Nec dubito, quin haec Germana le-
&iofit. Forte in aliquo priori codice ex: fauccendit, fa&um : fOccedzt, et. ex
hoc: fe occidit. MSS. decem contuli, | Vat. 1. habet adhuc: fe occidit. verum
fuperfcriptum: J, fuccendit. Reliqui nouem in contextu illud fuccendit, agno-
fÍcunt. t. II fupra: fuccendit habet 7. villam, quo inquinatus eft Dynkersh.

mu!/--

t

—

amys Taur. adnotat. fe occidzt. fic in P. et iu vet.
3 IVJ[S. Cruc. Taurin. M. T reuif. et Bynkersh.
Tit: foenum. GEB. 64 Hal. ériropáv, GEB.
locati iudicio. íed non eodgm verboram ordine. Hal. damni ratio locati indicio
babebitur. Nulg. dommi izäicz'o lockti babebitur vatio. Yta etiam MSS. In Vat.
i. fuppleta vox : zudicio, poft: dammuz . Quaruor alia habent: dammi locati iu-
dicio babebitur vatio. Sextus Bynkersh. iudicio locatà dammi babebitur vatio.
Nos reponeremus : danmz illatz. B R. Danmi locati babebitur vatio, hoc eft, in
a&ione locati damni veniet aeftimatio. Gemina ellipfis eft, damnz difceptare1n
L. 28. $. 12. iufra de. Poenis, et geminae locutiones alibi, quum tamen nihil hic
fit, quod daumi regat, non improbo: dammi illati. BYN K. Quatuor illa : barb.
Otob. S. Cruc. Treuif. quibus adde Bynkersh. ll. GE B. €6 Hal. li. XXXIII.-
GER. 67 Florentiae eft : carucharius. Ap. Hal. id eft carucbarius, abfunt.
G E B. 68. Gothofr. in nota; vtilis Aquiliae. Halo. Cuius erat fimul indi-

65 Omnes hic fupplent:

AMPIHI m Vs
Ro 9. U E s

lu xn tcxtu.)lï'ro igne illito Vat. II. Otob. et Bynkersh. habent: zgue allato. Ad- | p
acg
. n

335

lo veftimenta polienda acceperit, eaque mures roferint, ex lo
.-t€ 1 » 1 ; , g
cato tenetur: quia deþmt ab hac re cauere: et fi pallium ful-
lo permutauerit, et alii alterius dederit, ex locato actione te

nebitur: etiam fi ignarus fecerit. $. 7. Exerci : L d a.
i : Et Mp rcitu veniente mi- — "
grauit conductor: deinde $? hofpitio milites feneftras, et ce- | 4/f *2e,

tera fuftulenunt: fi domino : E n : i
nunt : non denuntiauit, et migratit, ex *&ex'G f :

locato tenefjítur: Labeo autem fi refiftere potuit, et non re-

, fiftit 53, teneri ait: quae fententia vera eft: fed et 9^ (j de- & £. fene

nuntiare non potuit, non puto eum teneri. $. g. Si quismen-
furas conduxerit, ,easque Magiftratus frangi iufferit, fi quide
iniqude 35 fuergft, Sabinus diftinguit, vtrum ftjt ,conäu& "
an non: fi ftit, effe ex locato actionem: fi minus, non: u(())lä :
fi ;(egp;le funt, ita demum eum teneri, fi culpa ,eius id qfecit
.edlhs: et ita Labeo et Mela fcribunt. $. 9. Duo rei lo
tionis in folidum efle poffunt. $. 1o. Si ?* lege operis-(l:a-
candi comprehenfum effet, vt, fi ad diem effe&ctum non effet g;
relo.care 38 id liceret, non alias prior condu&tor ex locat(; te-
n.eþ1tur, quam fi eadem legeldlocatum eífet: nec ante reloca-
ri id poteft, quam dies efficiendi praeteriffet 99?. $. xr Quï
ï.nïpleto tempore c-oncï:g&ïi.onis, remanfit in -condu&i.one; non
rärlgnäbïgäïgäïüe videbitur, fed etiam pignora videntur du-
in priore.condu&ione reS obligauerat: huius enimjnouuscon
fenfus erit neceiïarips;[ Eadem/ caufà) erit, et ifij Reipübhcag
pra.egþ- locata. fuerint. .Quod autem diximus, taciturnitate
ivtriüsquey partis colonum reconduxifle videri, ita accipiendum
efc,. vt in ipfo anno, quo tacuerunt ?*, videahtur éuntém D.
cationem renouafle, non etiam in fequentibus annis: et fi lu-
ftrum forte ab initio fuerat?ondu&ionffpfäe&i/ ; tum fed et ?*
fi .fgcundo quoque anno poft finitum luftrum nihil fuerit con-
trarium aétum, eandem videri locationem in illo anno per-
manfiffe: hoc enim ipfo, quo ?? tacuerunt, confenfiffe viden- .
tur, et þoc deinceps in vnoquoque anno obferuandum eft
In vrbanis autem praedüs ?^ alio iure vtimur: vt p-rout uiäl
que |habitauerit ??, ita et ?* obligetur: nifi in ï'cfïgtïgqcel'-
tum tempus condu&tionif?" comprehenfum eft.
XIV. Ingw ilibro. LXXL-ad-Edictum. Qvr ad cer-
tum tempus conducit, finito quoque tempore colonus eft:
intellégitur enim dominus, cum patitur colonum in fundo effe;
ex

7*-
TREB

li J w

care ap.-Hal. qui habet: -vtz'lz:s Aquiliae, fimul feqüens ei abeffe, cuius primam
literam feruaffe, alteram fpreuiffe, ex ingenio videtur. Sed et Taurelliano mo-
re poterat fcribi; A4uiliaEi. GEB. 69 Hal beffje. GEB. —"7o Vulg. prior
BR. 7X Pro: suiuus idonee mamui, et videtur librarius 72 sauz tertio cafu ac:
cepifle.. Editiones praeter Noricam legunt: mnus idomeae mami impofuit. E
feptem MSS. quatuor plane conueniunt cum archetypo. Barb. et Tyeuif. ha-
bent: fi mimus idoneae dederit maui. tertius Bynkersh.|deditt-EW-- Vt Flor.
Otgb. Vat. I. HI. $. Cruc.. Sed Bynkersh. IL. aut suinaus idonee uaw tunc, quae
le&io valde arridet, maxime cum non videam, quid illud zazi absque verbo fibi
velit, fiue legas zdonee, fiue, idoneae. G EB. 72, Hal. miferit. GE E. 73'*(
Eft temperare pro regere, vt ap. Spartianum in Zelo Vero cap. 1. et in illoz
Ciuoedus orbem digito temperat. BYNK. — 74 Ap. Hal. et, abeft. GEz. — 75
Hal. o&ogefimo. GEB. '76 Hal. feipfit. GEB. — 77 Bafil. exvrs2c coïiari;g,
Schol. exvrórouos, quod et calcearium notat. BR. 78 Vide Noodt. ad L.
Aquil. c. 6. BR. 79 Hal. Sed et Aquiliae vt fupra. GEP. — 80 Hal. vece-
erit. GE R. &r Hal. euenerit. GEB. 8$2, Taur. deiz de, neício an cafu.
Vulg. deinde ex. BR. Ego inclino in feparationem. alterum durius eft. D v k.

[ 83 Porte: Codices in praeteritum inclinant. —S. Cruc. vefiftit, fed mu-
tatum eff? tob. etiamnunc: vefiflat. BR. lfti Barb. et Bynkersh. I. In S.
Cruc. fa&um: reflitit. Bynkersh. M. vt Flor. at Hal. refitit. GEB. — 84 Ap.

Hal. et, abeft. GEB. 85 In Bafil. eft: 43e&2, iniufla. BR.
dera L. 32. fupra de A. emti. Flor. L. 13. D V K. 86 Hal. inferit z. GER.
87 Hal. praefigit: alii. GER. 88 Graeci: ueraac9o0v, quafi pofllocare. B R.
89 Recentiore manu fed recte Flor. eft £ in fine vocis adie&ta. — Taur. forte pro
Graecilmo habuit, fed tunc non dies fed diem legi deberet. BR. Etiam Hal.
praeteviffet. G B. 9o Hal. obligato. "Vulg. piguorum videtuv durare obli-
gatio. B R. 91 Vulg. tacuerint. BR. 92 Hal. hoc et in fequentibus de-
mum poft: locatonem, collocat. G EE. 93 Hal. et Vulg. 44od, quod malim.
Bafil. enim evvaívscie 9' €cw 4 qiuT A. BR. 4 Bafil. ic- 3» v&v bínuy. BR.
93 TVaur. babitaBerit. GE B. 96 Ap. Hal. et, abeít. GER. 97 Hal. et

Sic iniqua pon-

: . ; 30 G^AOVUMS ——6'
Sed hoc ita verum eft, fi non alius pro eo« ?—'€ »6— gafes,

— He pra Bo d
U U[)Ju,"m /G.ü- -
[o C

COv

—

fþ'r /jrzv'liï , i.

p
|

x —/,'L't'/*"o "L';leo

— ; |
L )*—»i' 4 vtO£6417L. Ut -

X 0X ] S. 4. Papifianus libro :

/
f
"
7/ Xh

L.

/9. gf fuee X II r
L. [ /nmwfa* "u

336

ex integro locare: et huiusmodi contractus neque verba, ne-
que fcripturam vtique defiderant, fed nudo confenfu conua-
lefcunt: et ideo fi interim dominus furere cdeperit, vel decef-
"ferit, fieri non poffe Marcellus ait, vt locatio redintegretur:
et éft hóC vetum.- |
XV. Ipnkwilibro-XXXH.-?5-adEdiétum — Ex coxw-
pDvcToO actio conduétori datur./;$. 1) Competit autem ex
his caufis fere, vt puta fi re, quam conduxit ??, frui ei non
liceat: forte quia poffeffio ei aut totius agri, aut partis non
praeftatur, aut villa non reficitur, vel ftabulum, vel vbi greges,
eius ftare oporteat: vel,fi quid *?? inlege conductionis con-
uenit, fi hoc non praeftatur, ex conducto agetur. $. 2. Si vis
tempeftatis calamitofye * contigerit, an,locator conductori

. aliquid praeftare debeat, videamus ? Serujus omnem vim, cui

refifti non poteft, dominum colono praeftare debere ait,] vt pu-

al wm " 2 2 t" 3 * AE e . d- t
CY a eLeg; XX(/tà fluminum , graculorum ?, fturnoruim, et fi quid fimile ac-

ciderit: aut fi incurfus hoftium fiat: fi qua tamen vitia ex ipfa
re oriantur, haec damhho coloni elfe: veluti fi vinum coacue-
rit, fi raucis *, aut herbis (fegetes 5; corruptde/fint: fed et fi
labes 9 fa&a fit, omndimgue fructum tulerit, damfium coloni
non effe, ne füpra damhum feminis amiffi * mercedqg"]agï'i
- praeftare cogatur: fed et fi vredo fructum oleae ?. corruperit,
aut folis feruore non adfueto id ? acciderit, damlnum domini
futurum *?: fi vero nihil extra confuetudinem acciderit, da-
mhum coloni effe: idemque dicendum ^*, fi exercitus prae-
teriens per lafciuiam aliquid abftulit *?: fed et *? (i agerter-
rde motu ita corruerit, vt nusquam fit, damno domini effe:
oportere enim agrum praeftari conduétori, vt frui poffit. $. 3.
Cum quidam incendium fundi allegaret, et remiffionem defi-
deraret, ita ei refcriptum eft: fi praedium coluifti, propter ca-
fum incendi repentini non immerito fübueniendum tibi eft.
itto Refponforum ait, fi vno *^ an-
no remiíffionem quis colono dederit ob fterilitatem, deinde fe-
quentibus annis contigit 75 Vberïtas T6 . nihil obeffe domino

remiífionem: fed integram penfionem, etiam eiusanni, quo re--

mifit *^, exigendam. . Hoc idem et in vetCtigalis *? damhho
refpondit. Sed etfi verbo donationis dominus ob fterilitatem
anni remiferit, idem erit dicendum: [quafi non fit donatio, fed

: wa()f ; 4 £ i 4 .
I'J]wwl*' Jettransattio. Quid tamen, fi nouiffimus erát annus fterilis, in

quo ,ei remiferit ? ? Verius dicetur, etfi fuperiores vberes
fuerffnt, et fïjlt locator, non debere eum ad computationem
vocari. $. 5. Cum quidam de fructuum exiguitate ^?. quere-
retur, non effe rationem eius habendam, refcripto Diui Anto-
nini continetur. ]Item alio reícripto ita continetur: nouam
rem defideras, vt propter vetuftatem ?* vinearum remiffio ti-
bi detur. $. 6. Item cum quicam naue amiffa vecturam, quam
Itpro mutua j?^? acceperat, repeteretur ??, refcriptum eft ab An-

Vulg. conducliouis. BR. . 98 Hal. lib. XXXIII. GER.
xerat. GEB. 100 Hal, fed et q10d, loco: vel fi quid. GER.
Aueran. /T. Interpr. Iur. 26. GEB. 2 Kal. flmninis. GEB. — 3 Vide Me-
nag. Zmoen. Iur. Cin. c. 39. GEB.— 4 Hal. in margine : alias, vuncis. GEB. . Sed
hoc vocabuli nusquam reperitur, vuncimare eft a vuncina i. e. ferra. vunucina a
Quxévs, et hoc a eóyxo. — De raucis et vredine attigi in de Lat. Vet. ÍCt. pag.
399. DVK. 5 Yaur. berbiSegetes. GEB. — 6 Alii fubftituunt: tabes. ^ At-
tamen et Bafil. 2z'. àx£c9ev, a lapfu, fcilicet terrae. BR. 4 Ap. Hal. amiffi,
abef. GEB. — 8 Hal.olinze. GES. — 9 Hal, quid. GxB. — 10 Hal. et Vulg.
addunt: effe. BR. — 11 Hal. addit: effe. GE z. 12 Hal. abflulerit. GE s.
13 Ap. Hal, et, ábeft. GEn. 14 In Vulgatis eft L. S; 2no teíte Contio. B R.
15 Hal. coutingat. GE B. — Y6 Tn Cod. Flor. vocalis z tribus pun&is, et qui-
dem fubantiquis, vt videtur, eft expuncta. — Ita "Taur. in $. z. etiam potuiffet
veredo tetinere pro: vredo. Habent Hal. et omnes: vbertas. BR. — Profert ta-
men vberitas Daufquius ex nummis. D v K. 17 Hal. remiferit. GE R.
Hal. hic inferit: agvi. Vulg. habet:,ve&igali. BR. I9 Hal. remifit. GEW.
20 Vide Bynkersh. II. Obf. 15. BR. 21 Confer Menag. Amoen. Iur. Cim.
€. 9. GEB. 22 Forte legendum: quam prompte nauta acceperat. al pro
inueülo nauta. Sed: pro inuetto absque vlla adie&tione H. a Porta in ambabus,
cui fauent quinque e feptem, quos confului. 'Immo et reliqui duo ita habent,
eum primum haberent pro mutza, vt eft Flor. pn, — Hi duo: Vat, L et Treuif.

99 Hal. condu-

DIGESTORVM LIB. XIX. TIT. II

| loni duid eorum corruptum fit, ex locato eum teneri.

I Con£r |

18 |

Áádhne ultoruinludap

tonino Augufto, non immerito Procuratorem Cfefaris/ab eo|?4 L 3 L 1
vetturam [repetere] cum munere vehendi functus non fit: ^
quod in omnibus perfonis fimiliter obferuandum ?5 eft, — $. 7,
Vbicumque ?* tamen remiffionis/ratio habetur ex caufis fu- J?o/;?m?a
pra relatis, non] g,d quod fua intereft conduétor confequitur,: j c4;, i
fed mercedis exonerationem pro ?^ rata:| füpra denique da- ] /^£,,
um feminis ^5 ad colqng,m * pertinere ) ?? declaratur. j
$. 8. Plane fi forte domimüsjfrui non patiatur, vel cum ipfe
locaffet, vel cum alius alienum, vel quafi procurator, vel quafi
fuum, quod intereft praeftabitur: et ita Proculus in procura-
tore refpondit. $. 9. Interdum ad hoc ex locato agetur, vt
quis locatione liberetur, 39/ Tulianus libro quint&decimo Di-
geftorum fcripfit **, vtputa Titio fundum locaut, 4jsque pu-
pillo herede inftituto deceffit: et cum tutor conftituiffet ab-
fünere pupillum hereditate, ego fundum pluris locaui: dein-
de *? pupillus reftitutus eft in bona paterna: ex coridu&o ni-
chil amplius eum confecuturum, quam vt locatione liberetur
mihi enim iufta caufa fuit ?3 locandi: |
AVL IvrrAwNvs libro-XV. Digeftorum.
tempore in pupillum actiones nullde darentur.

XVII. VnPrANVS dibro XXXHI P-

^

Cvx ko

! x ^adEdi&um. Tv5 13«
TELXE tamen cum tutore iudicio,"*mquizïaggg if abfti- 1 ..«
neref?? non debuit..l/c«r:- p u ] d las
. . XVIIL IvrraAwvs libro XV. Digeftorum.] Iw ovo À 9d fertet,
inerit etiam hoc, quod ex conducüione fuündi lucrüm facere

potuit. $3.
XIX. VrPrAwvsSlibro-XX GafEditum, Sxp
collufi ego cum tutore,

ADDES hoc luliani fententiae, vt, fi
ex condutto tenearinid, quod pupilli interfuit. $. 1. Si quis ]
dolia vitiofa ignarus locauerit, deinde vinum effluxerit, tene-
bitur in id, quod intereft: nec ignorantia eius erit excufata z ] 0cf.'a,
et ita Caffius fcripfit: aliter atque fi faltum pafcuum locafti, /* &t
in quo herba mala nafcebatur: hic enim fi pecora vel demor- :
tua funt, vel etiam deteriora facta, quod intereft praeftabitur,
fi fcifti : fi ignoratti ?9, penfionem non petes: et ita Seruio,
Labeoni, Sabino placuit. $. 2. Illud nobis videndum e 9
fi ggns.tundum locauerit, quae foleat inftrumenti nomine con-
ductori praeftare: quaeque ^? fi non praeftet, ex locato ääge— i pero UL U

colono effe praeftanda, et (praelum et trapetum)^?, inftru&a — 294
funibus : fi minus, : N

du L: dominum inftruere ea debere: fed etprae- ^ ^
lum 47 vitiatum dominum reficere debere: quod fi culpa co- d
bieog 0 7 ——

autem, jquibusiad premendam oleam vtimur, colonum fibi |pas L prazfore,
rare)debere Neratius fcripfit 45: quod fi regulis olea premäJ?I:'iz,,
tur, et praelum, et fuculam, et regulas, et t panum ^?*, et
i£rocleas, *7, quibus releuatur ^8 praelum, dominum / L o
— d r*-("MLwäL/SL&rö P PA
Ifti quinquc: Bärb. Otob. Vat. IIL. S. Cruc. Bynkersh. I. immo et IIL. GE B.
23 Verum terminatio paffiua fübantique deleta eff Flor. quod cum Hal. primae
fcripturae praeferrem[n n. 24 Vulg. inferit: banc. BR. 25 Hal.feruan-" J 4 T )
dum. GER. 26 De hoc $. Iac. Gothofredus Anzmada. c. 1 DONYMES -
Vulg. temporis hic inferit. s. 28 Vulg. inferit: amiffi. BR. 29 Taur. D, [j
in Adnor. colomum pertinere. fic in. P. et iu vet. Jine negatione, Ex qua adno- 7
tatione et appofitis in textu fignis apparet, Taur. lecioni minime acquieuifle, et
Min negationem, quam Hal. hic inferuit, inclinaffe. | Sed et huic praeiuerunt MSS.
Reperi: ad colomum mon pertimere in duobus bonae notae Vat. IIl et Treuif]f,
fed et in fex aliis non reperi. Ego ampliandum cenfeo, BR. Sex illi: Barb.

Otob. Vat. I Taurin. IfI. Bynkersh. vterque.. S. Cruc. quoque habet: ad colo-l-

nun declamiïur pertinere. GE B. 30 Hal praefigit: quemadmodum, GEB||
31 Taur. fcriBfit. GEn.

! Vulg. fimpliciter: Zulianus feribit. Bm. — 32 Vulgi
demumm. BR. — 33 Hal. iuflam caufJam fuiffe. Gx R. 34 Hal. lib. XXXIIT.:
GEB. 35 Hal. et Vulg. agetur. BR. — 36 Hal. et Vulg. inferunt: eum. BR.
37 Hal. ljj. XXXIII. G. 38 Taur. fIeuorafi. GER. 59 Hal. addit
ef. GEB. — 40 Ap. Hal. gue, abeft. GER. 41 Hal.teueatur. GEB. — 42
Hal. inferit . G EB. 43 Hal. et Vulg. trapeta. BR. 44 Hal. et Vulg.
inferunt: et trapetum. BR. 45 Ap. Hal.. Neratias fcripfit, ab(unt. G E.
46 Taur. t'inpanum. G E B. 47 Flor. erat: procleas, et fieri debebat: tra-
chleas, vt omnes habent. n s. Etam Hal GEz. —— 48 Hal relenetur. GEB.

3479 —9-à

49

"Ür.

/

ll

;
4W;x
""
f
||

r;

4EI«-e 1 2 (à $. * ; * p z
tur **2 Et eit .^^ epiítüla Neratii ad Arlfcone;g( dolia ytique I- 154 «s2

X .

[
hy f
i
o^
[

/
"u
";';Rïfmwn

F

il

a

p f ecre,
rf 3

-t

te *? joportere7 item ja&numj jin quo olea ?? /ca]da /aqua;la-
uatur ?*, vt 5.? cetera vafa olearia, dominum praeftare ??
oportegre, ägää dolia ?^ vinaria: quae ?? ad praefentem vfuüum
colonüm;picare oportebit ?9?. Haec omnia fic fünt accipien-
da, nifi * ?* quid aliud fpecialiter actum fit. $. 3. Si domi-
mus exceperit in locatione, vt frumenti certum modum certo
pretio acciperet, fi dOm,in.us nolit frumentum accipere, neque
pecuniam ex mercede Iddducere:]poteft quidem totam fum-
mam ex locato petere, fed vtique confequens eft exiftimare,
offi&io iudicis hoc conuenire, haber& 55 rationem, quanto 5?
conduéctoris intererat 99, in frumecnto potius, quam in pecu-
nia foluere penfionis exceptam portionem. Simili modo, et fi
ex conducto agatur, idem erit dicendum. $. 4. Si inquilinus
oftium 9*, vel qudedamalia xedificio adiecerit, quae aécfio lo-
cum habeat? Et eft verius, quod Labeo fcripfit, competere ex
conduéto aétionem, vtét ?* tollére liceat: fic tamen, vt da-
smhiinfecti caueat, ne in aliquo dum aufert,??, deteriorem

n'a/m;&,d**: caufam aedium faciat, fed 9* vt priftinam jfacienri dedibus 95

reddat. $. s. Si inquilinus arcam aeratam 99 in gede$ con-

f ii tulerit 57. et aedium aditum coanguftauerit dominus, verius

[

P2 :

p

^ eft, ex conducto eum teneri, et ad exhibendum actione, fiue

fcit, fiue ignorauffit: officio enim 9* iudicis continetur, vt
cogat eum, aditum et facultatem inquilino praeftare ad arcam
tollendam, fümptibus fcilicet locatoris. $. 6. Si quis, cum in
annum habitationem conduxiffet, penfionem totius anni dede-

. rit, deinde infula poft fex menfesjruerit ??, vel incendio con-

fampta fit, penfionem refidui temporis reCtiffime Mela fcripfit
ex conducto a&fione repetiturum: non *?.quafi indebitum
condiécturum: non enim per errorem dedit |plüs,[ fed vt fibi in

ia b per - caufap * conduttionis proficeret *?: aliter atque fi quis,
D By o än.

LP la, nem ex conducto non habebit,4fed:folam condictionem : nam

&

a H

juee

Ob

TO

Jihen

)

; U!(ng"ïs

*

"

C 2 A I

/Ak .

.4/4' yerés, fileodem| anno mercedes; ab alio non accepifti, fidem.

'cum .conduxiffet, g,qig—d'gqïin i;gluerit:, hic enim, fi]per
errorem 7?,folnit; dum putat fe quindecim conduxiífe, a&tio-

inter eum qui per errorem foluit, et eum qui penfionem inte-
gram prorogauit **, multum intereft. $. 7. Si quis mulie-
rem vehendam naui *? conduxiffet, deinde in naue infans na-
tus fuiffet, probandum eft, pro infante nihil deberi: cum ne-
que vectura eius magna fit, neque his omnibus vtatur, quae
ad nauigantium víum parautur. J/$. 8.) Ex icotidu&to aCtionem
etiam ad heredem tranfire, palam eft. $. 9. Cum quidam ex-
ceptor operas fuas locaffet, deinde is, qui eas conduxerat, de-
ceífiffet, Imperator Antoninus cum Diuo Seuero ** refcripfit
ad libellum exceptoris, in haec verba: 'cum per te[?on Ítetiffe
proponas, quo minus locatasjoperas Antonio Aquilae ** fol-

—V——/

L] * ft' e e
contraCtus impleri fequum eft. —$.—ro Papinianus quoque 1

:to. *5 Refpóüforum fcripfit, diem functo *? Lega-

* ^""to Caefaris,falarium Comitibus refidui temporis praeftandum:

—147454 modo fi non

^/

£.

1 poftea Comites cum aliis eodem tempore fue-
rünt ??. |

49 Hal. et Vulg. praéflare. B R. — goHal. olina, et mox :calida. GEB. — 51 'Taur.
laBatur. MHal.lawaretuür. GEB. — 52 Hal et. GEB. 53 Hal. pavare. GER.
54 Hal, inferit quoque. GE B. 55 Ap. Hal. quae, abeft. GEE. 56 Hal.

colono picare oportet. GEB. :$7 Hal Hdec autem ommia fic [unt, mifi quid.
Wulg. Haec autem ommia fic funt accipienda, uifi alind. BR. 58 Flor. fub-
antique e in 4 conuerfa, vt fit: baberi vationem, vti habent omnes. BR. Etiam
Hal. GE&. 59 Vulg. quanti. BR. 60 Hal. istererit. GEB. — 61 Hal.
boflium. GER. 62 Vulg. ea, BR. — 63 Hal. medum aufert, in. aliquo. GE B.
64 Hal. inferit et. GER. 65 Hal. aedium. GEB. — 66 Rad. Fornerius 1/.
Rer. Quotid. 2. legit: arCAMeratam. D vK. — 67 Hal. zntulerit. GE B. 68
Hal. astem. GE B, — 69 Hal. corruerit. GEB. — '7O Hal. uec, loco: 10m. GEBR.
71 Hal cauffa. GE B. — '72, Hal. et Vulg. profpieret. B R. . Ego hic nihil mu-
tandum puto, vt id proficeret fibi, id eft, vt fibi prodeffet. Proficio et neutrali-
ter et actiue fumitur. lungitur autem faepe cum ad et im. Liuius XXVI1. 6.
XXXI. 24. 37. Flor. II. 6. 4o. IV. 9. 1. DVK. 73 Hal et Vulg. in-
ferunt plus. haec etiam habet: foluerit. BR. 74 Mial. et Vulg. praerogauit.
Bafil. iv zgoxgeía 3é2uxo, quafi zm proufu dedi, i. e. in anteceffum. BR. — 75
Hal. naue. G E B. 76 Hal. Vero. GEB. — 77 Flor. erat: Aquiliae, recentius
paulo faQum: A4quilio. quod licet non placuerit. Taurellio, habent tamen Hal.

—dx*na. DIGESTORVM LIB. XIX.

effent ??, Ífi primus colonus eos percepiffet.

quofl fecundo vel tertio anno

| Auguftin. J. Emendat. 7. B R.

| Acceptil. L. 10. $.

TT TL :
x X x Jl 41 * a ddcZiarn.
XX. Pavrvs.hbroiXXXIV. ad-Edi&um. Srcvrm

emptio, ita et locatio, fub conditione fieri poteft. $. r. Sed
donationis caufa contradi non poteít. $. ». Interdum locator
non obligat;gr, (conductor obligaturj veluti cum emptor fun-
dum condugit, donec pretiüm ei foluat ?*, ,,,
XXI. IAyorexvs ??|libro XI. Epiftularum. Cv
VENDEREM fundum, conuenit, vt donec pecunia omnis per-
folueretur, certa mercede emptor füundum conductum haberet:
an foluta pecunia, merces acceptá ?? fieri debeat? [Refpon-

dit;3*, bona fides exigit, vt, quod conuenit, fiat: (ed non am- -

plius praeftat is venditori, quam pro portione

eius temporis,
quo pecunia numerata non effet 95, — L:« . |

XXII. PAvrvs)libro—XXETV.-ad-Ediétum. lpkw
fi pretio non foluto, inempta res facta fit, tunc; ex locato erit
aCtio. $. 1. Quotiens autem ? faciendum aliquid datur, lo-
catio eft. $. 2. Cum infulam gedificandam loco, vt fua im-
penfa conduttor omnia faciat, proprietatem quidem eorum ad
me transfert, et tamen locatio eft: locat enim artifex operam
fuam, id eft, faciendi neceífitatem 3*. $. 3. Quemadmodum
in emendo et vendendo naturaliter conceffum eft, quod plu-
ris fit,]minoris emere;/quod minoris fitj pluris vendere, et
ita 99 inuicem fe circumícribere: ita ? in locationibus quo-
que et conductionibus ?? iuris eft. xX tt.

XXIII. HenMmoGEN1ANVvs(ibroslI4Turis-Epitoma- -
rum ?*. ET iDEO, praetextu minoris penfionis, locatione

facta, fi nullus dolus aduerfarii probari poflit, refcindi locatio
non poteft.

XXIV. PAvrvsllibro-XXXIV.-ad-Edictum. . Sx xw

lege locationis comprehenfüm ?? fit, vt arbitratu domini opus
adprobetur, perinde liabeturJac fi viri boniarbitrium compre-

| henfum(fuiflet;| idemqué feruatur, fi alterius cuiuslibet arbi-

trium comprehenfulrg] htf, nam fides bona exigit, vt arbitrium
tale praeftetur, quale vinó bonó/conuenit: idque ?* arbitrium
ad qualitatem operis, non ad prorogandum tempus, quod lege
finitum fit, pertinet: nifi idiplum lege comprehenfum fit.

Qüibus confequens eft, vt irrita fit adprobatio dolo condu&to- ^ .^

ris faCta, vt ?* ex locato agi poffit. $. 1. Si colonus loca-
uerit fundum, res pofterioris conduCtoris domino non obli-
gantur:)fed fruéctus in caufa pignoris manent, quemadmodum
REO E ST
domus vel fundus läin quinquennium penfionibus locatus fit
poteft dominus, fi deferuerit habitationem vel fundi culturam
colonus vel inquilinus, cum eis ftatim agere. $. 3. Sed et de
his, qude praefenti die praeftare debuergnt, velut ?? opus ali-
quod. éfficerent,| propagationes ?* facerent, agere [imiliter
poteft. $. 4. Colonus, fi ei frui non liceat, totius quinquen-
nii nomine ftatim re&e aget/ etfi reliquis annis dominus fundi
frui patiatur: nec enim femper liberabitur ?? dominus, eo
pati&tur ?? fundo frui: nam et

et Vulg. haec etiam: Amtonimo. BR. — 78 Hal. libro tértio. male. . Vide ÀÁnt.
79 1n Vulg. eft L. Diem funcdlo, tefte Con-
tio. B R. $o Hal fuerint. GEB. — 81 Gothofr. in nota: pretium exfíoluat.
Haloand. "Vt Hal. habent omnes, quod et ipfe maluerim. BR. — 82 Hal. I4-
BOLENVS,et mox: émicAdw GEB. $83 Hal accepte fieri. Wulg. accepto
ferri. BR. Acceptum facere non vno loco dicunt ICti. Vid. L. ::. imfra de
14. infra quae in fraud. cred. Catull carm. 37. 'lurneb.
XXX. Aduerfar. 27. Salma(. ad Solzn. p. 9. Borrich. pro Voffio contra. Sciopp.
Animadu. III. Dv kK. 84 Hal.vefpondi. GEE. — 85 Hal. eff, GER. 86
Hal. Qaoties etiam. GE B. $7 Hal. ad verba: id eff facieudi meceffitatem,
notat in margine: baec alias defunt, fed et defunt in Bafil. nec tamen eliminan-
da putem. BR. 88 Ap. Hal. ita, abeft. GE2. — 89 Hal. inferit et. G EB.
9o Hal. inferit idem. GEB. 91 Hal. erireudv. GEB.
benfum, quam fcribendi rationem et in fequentibus feruat. GEB. 93 Vulg.
ideoque. BR. 94 Hal. et, loco vt, quod non adeo abfurdum. BR. 95
Hal. et Vulg. effet. BR. — Ap. Hal. nentrum eft, habens: quemadmodiwmn et fi.
GE R. 96 Hal. et Vulg. veluti vt. BR. 7 Vid. Duk. ad Opufc. de La-
tiu. Vet. 1Ct. p. 399. ER. 98 Taur. libera Vitur. G E. B. 99 Hal. patia-
tür.

CY

L..f,,- ccuYTeu., "
?

92, Hal. comprae- -

[v €x ,?)? .

F

[: .—/ JTH (-ï'ua Aj s s .

$ 6j '-f.*; e» . 4

P
Fj hd

i] 4 !
Xvnecced r a

'/ $ &

*

D d*

f & »
24
vl. »j /Í BM
- í JP"".,
- $

-L') Oml-'l-O/,

;*(;*ellïïu::*),,&k i
X £U .

i
;' /
4 D FP
E * gl d i

M

(a20 : Xv |

»! Q «
E 4 fa*/ UPE T 1 7m,,

. t T ,a/f
: fu"—y £ m()ucïtonlu

[

/.4 : n
j* ] : $£fr2ac
f

4 Vrv [egm. ,

N

EUa ol :
lJ ém: /evic €* UA s

f at M.

Xf

L;ï;; f A?l : æä(äi* :

LU
sUb

^
^ egn al

e. tempeftiua, cultura deteriorem fu

Nempe in ipfo textu, quem inter Graeca etiam vertit: vium diuinam. GEB. -

338

qui expulfus a condu&ione, in aliam fe coloniam 129 contu-
lit *, non fuffectarus duabus, neque ipfe penfiorium nomine
&obligatus erit: et quantum per fingulos annos compendii fa-
€turus erat, confequetur: feraeít enim patientia fruendi, quae

offertur eo tempore, quo frui colonus, aliis rebus illigatus, -

non poteft. Quod fi paucis diebus prohibuit, deinde péeniten-
tiam agit^, omniaque colono(jin integro|? funt, nihil ex obli-
Satione paucorum dierum mora minuet. &Ttem vtiliter ex con-
ducto agit * is, cui fecundum conuentionem non praeftantur,
quae conuenerant: fiue prohibeatur frui a domino, ygl ab ex-
traneo, quem; dominus prohibere poteft. $. 5. Qui in plures
annos fundum locauerat, teftamento fuo danjhauit heredem,
"vt conductorem ? liberaret: fi non patiatur heres eum reli-
quo tempore frui, eft ex conducto actio: quod fi patiatur, nec
mercede$ remittat, ex teftamento tenetur. -
XXV. Garvs libro-X.-d Edictum-prouineiale Sr
MERCES promiffa fit generaliter alieno arbitrio, locatio et
conductio contrahi non videtur: fin autem quanti Titius ae-

: L * .- * .
. — ftimauerit, füb Xae condiCione ftare locationem, vt fi quidem
— apfe qui nominatus eft, mercedemdefinierit, omnimodo fecun-

dum eius aeftimationem et mercedem perfolui oporteat, et
conductionem ad effectum peruenire: fin autem ille vel no-
luerit vel non potuerit mercedem |definire, tunc pro nihilo ef-
fe condu&tionem, quafi nulla mercede ftatuta. $. 1. Quifun-
dum fruendum vel habitationem alicui locauit, fi aliqua ex cau-
fa fundum vel äedesgggdït? curare debet, vt apud emptorem
quoque eadem pa&tione et colono frui, et inquilino habitare li-
ceat; alioquin prohibitus is aget cum eo ex conducto. $. 2.
Si, vicino dedificante, obfcurentur lumina cdenaculi, teneri lo-
catorem inquilino: certe, quin liceat colono vel inquilino re-
linquere conductionem, nulla dubitatio eft. De mercedibus
uoque, fi .cum eo agatur, reputationis ? ratio habenda eft.
Éadem intéllegemus, fi/oftia * feneftrasue nimium corruptas
locator non reftituat, $. 3. Conductor omnia fecundum le-
cem conduCtionis facere deb&t, et ante omnia colonus curare
deblt, vt opera ruftica fuo * Wxigä tempore faciat, ne in-
undum faceret ?: praeterea
villarum curam agere debet, vt eas uäcorruptas habeat. $. 4.
Culpáe autem ipfius et illud adnumeratur, fi propter inimici-

^. s a d . . . : :
tias erüs; vicinus arbores exciderit. -$-- Ipfe quoque fi exci--

derit, non folum ex locato tenetur, fed etiam lege Aquilia, et
ex lege düódecim tabularum arborum furtim caefarum, et in-
terdicto quod vi aut clam: fed vtique iudicis, qui ex locato
iudicat, officio continetur, vt ceteras actiones locator omittat.
$. 6. Vis maior, quam Graeci |Oso0 /xy,*? appellant, non
debet conduéctori damf f ** effe, fi plus quam tolerabile eft,
lfäeü fuerint fru&tus : alioquin modicum damhum 4equo animo
erre debet colonus, cui immodicum lucrum non aufertur.
Apparet autem de eo nos colono dicere, qui ad pecuniam nu-
meratam conduxit: alioquin parparius colonus, quaíi focie-
tatis iure, et damnum et lJucrum cum domino fundil partitur.

Ioo Vid. Voffitm ad. Catulli carm. 17. DVk,

2, Hal. egzit. GEB.
5 Klal. coudadiores. GEB.

tur. GEB,
lerit. GEB.
4 Hal. et Vulg. aget. BR.
TíAAoy0c, fit compenfatio. BR. 7 Hal. boflia. GEB. . 8 Hal. et Vulg. fio
quaeque. BR. — 9 Hal. faciat. GEB. — 10 Ideft, vzm diuinum. "Wulgo: quam
Graeci exbibitiam appellant. — Coniecit Alciatus legendum : éaíeiev Gíuv, item

6 Bafil. yíverzs àv-

Ssousvíay, quo reapfe vtuntur Bafil. alii crediderunt hic fuiffe: 3«69w, diuinitus.

V. Blaublomm. et Steph. Veram leQionem primus protulit Haloander. BR.
II
Hal. et Vulg. damno, loco: dammofa. BR. — 12 Hal. eorumue, et mox: vtitur.
GEB. 13 Hal. fime, loco fclicet. GEB. I4 Gothofr. in nota: Graeci
videnter legiffe: lpuum. Etiam alibi Graeci tguum, vertunt £óAov. B R. I5
Hal. *2 flatim, ex fequentibus huc tranftulit. GER. 16 Aduer(arium legunt
Hal, Vulg. omnes. — Hal. tamen in margine: alias, transuerfarium. BR. — Y7
Taur. paoriOlam. GER. 18 Hal. apeviat. GEB. — 19 Ap. Hal. eff, abeft.
GEE. 20Hal audeberet. GEB. — 21 Vulg.inferit;iufla. BR. — 22 Vulg.

i

I Hal. contu- |
.. 3 Vulg. zntegra, loco: im integro. BR.

DIGESTORVM LIB. XIX. TIT. 1l

. 7. Qui columiham transportandam conduxit, fi ea dutm toi-
litur, aut portatur, aut reponitur, fra&ta fit, ita jid; periculum ) z
práeftat, fi qua ipfius, eorumque *?, quorum opera vteretur,
culpajacciderit: culpa autem abeft, fi omnia fa&ta funt, qude.1.54^22.
diligentiffimus quisque obferuaturus fuiffet. Tdem fcilicet *3
intellégemus, et fi dolia vel tignum *^ transportandum ali-
quis conduxerit. ldemque etiam ad ceteras res transferri
poteft. $. 8. Si fullo aut farcinator veftimenta perdiderit, eo-
que nomiue domino fatisfecerit, neceffe eft domino vindica-
tionem eorum et condiftionem cedere, . //54. |

XXVI VrPraANwvslibro-HL.-Difputationum, — Iw

OPERIS duobus fimul locatis, conuenit priori conductori an-
tqïfatisfïeri. Z . j .
XXVII. A

8X "G. äln:

ljf:EE NvsilibroIL Digeftorum- HanrTa- ,
TORES non ??, frpaulo minus commode;/aliqua parte caena- ^^*
ea enim condicione habitatoremy eífe, vt, fi quid Ktrangnerfa- 4
rium ^^ incidiffet, quamobrem dominum aliquid demdliri OpOr- d aecn farcar
teret, aliquam partem paruulam ** incommodi füftinerét: non 77 7 , 5 :
ita tamen, vt eam partem c4denaculi dOminusäperuiH'et I8 im L £err:
quam magnam partem vfus habitatorhaberet. $. r. Iterum in-
terrogatus eft ^?, fi quis timoris caufa emigraffet, ?9 deberet Li/narslas ïïd
mercedem, necne ? ,Refpondit, fi ^* caufajfuiffet, cur pericu- J 44«
lum timeret, quamuis periculum vere non K-fgiffet, tamen. non J 5&2..
d?berejrglercedem:vgfed fi caufa timoris [iuü:ä' non füiffet,]fii- 1 mer
chilo minus *^ debére] [ ] /here - Perer ; ] rifeete , n Y p r t n o
a, 48 XXVIIL. LAnx o libroff Mil roee ag
/Iauoleno. ^*. Qvon fi domi;?* habitatione) conductor de- L5 ,
-que vfus fuiffet, | praeftaturumt^-.-, Etiam 79 eius domus ?* 7-
mercedem, quae vitium feciffet ?9, deberi putgit, $.2. Idem U,Dd'jg*

duétionis praeftaret ?^7, 4Sedi?? fi locator condu&tori pote-a ,«
ftatermn pqnducend;fe domus non feciffet, et is in qua habitaret,
conduxiffet, tantum ei praeftandum putat, quantum fine dolo ; **
malo praeftitiffet. Ceterum, fi gratuitam habitationem ha-
buiffet, pro portione temporis ex locatione domus deducen-
dum effe. g | EU
XXIX. AriegNvsdibro VII. Digeftorum. Iw regaE
locationis fcriptum erat, REDEMP TOR SIL VAM NE CXE-
DITO, NEVE CINGITO, NEVE DEVRITO ?? NEVE
QVYEM CINGERE, CAEDERE, VRERE SINITO. Quge-
rebatur, vtrum redemptor, fi quéiu quid earum rerum facere
vidiffet, prohibere deberef, an etiam ita filuam cuftodire, ne
quis id facere poffit? Refpondi, verbum srxEmE vtramque x« 7, ..
habere fignificationem : fed locatorem potius id videri voluiffe, -
vt redemptor non folum, fi quem cafu vidiffet filuam cgedere,
prohiberet, fed vti curaret df dareg| ?? operam, ne quis ?*
cfederet. — — B pE T
XXX. InEM thmlïf igeftorum/a- Paulo Epitoma-
frumï QvxztzwsvLAM triginta conduxerat, fingula cje-
acula ita *(conduxitj) ?7[vt quadraginta ex omnibus colli-

L MP o , DE L E ae: gerentui)

25 Flor. fignis tranfpofitionis in hoc loco notatum eft, vl-
timam vocem penultimae praemittendam. BR. Hal. JABOLENV'S lib. 1II.
ex poflerioribus Labeowis. GEB. 24 Hal domus. G&B. 25 Taur. ETiam.
Locus hic eft vexatus. — Vulg. vocem praeflaturuim proríus praetermifit. — Hal.
*2 deberi, expungit, negle&a $. nota, quales prorfus non habet. — Senfus effe vi-
detur: exiftente cauía iufta timoris, vtentem tamen habitatione mercedem prae-
ftaturum, idem verum de eo, cuius doinus fecit vitium, nec migrauit. BR. — 26
Bafil. zeó ea39u3évrec, quae putrida fata. E R.: — 2/7 Gothofr. in nota: Prae-
ftaret dominus, Hal, mendum hic effe fufpicor: fic reftitui poffe puto. ldem
iuris e. f. p. c. h. vt e contrario pretium conduGtionis praeftaret locator, fi con-
du&tori poteftatem, etc. GE2. — 28 Taur in margine: et, Nempe Flor. pri- !
ma litera s, antique delera. nR. — Hal. Sed et fi. GER. 29 E quinque MSS. ,
Otob. zrito. BR. — At deurito Barb. S. Cruc. Treuif. Bynkersh. L. fed. et, Byn- !
kersh. Il. vt Otob. Hal. vt Florentiae. GER. 30 Vulg. cararet dare, BR. '
31 Hal. inferit: etigm. GEB. | 32, Yaur. in Adnot. conduxit, fic in. P. in vet.-
lecauit, at big vocibus olim promi[cue otebantur, «t l. veteres y, tit. 1. Etiam

£s

*

inferit: eam; BR.

j Norica ^

culi vterentur, 1fczucim deduCtionem ex mercede facereäoportet: UL s ,

* * ,IJ
Pofteriorum Ep].tomatorumf"*"w aL M

iuris eífe, fi poteftatem conducendi habebat, vt pretium con- pr,ef £.

1 ;?,',"w

D
Ctn,
DN
Centi
hh
C()nfu,
lfta, |

gerentur:/dominus in(alae, quia zedificia vitium. facere dice-
U'f ret, demolierat eagm4 Qufefitum e(t, quanti lis ïä?ïmari debe-
5 :;g["** ret, i *jis * qui totam conduxerat, ex conduéto ageret? Re-
EEX fpdllïdü:,eh vitiatum fedificium neceffario demolitus ?? effet,
ro portione, quanti dominus praediorum locaffet, quod eius
LJJ& temporis habitatores habitare non potuiffent, rationem lduci,
A 2e, ettanti litem aeftimari: fin autem non fuiffet neceffe demo-
*f* — Jiri, fed, Lqïü*ïaj melius Zedificare vellet, id feciffdtj quanti con-
^ dutoris intereffet, habitatores ne migrarent, tanti condenfhari
oportere. $. r. Kedilis in mun&ipio balneaé ?*. conduxerat,
AU R. Aucexiyt eo anno municipes gratis lauarentur ??: poft tres menfes
jf,cz,cæäf*(f*"t incendio fcto|]* *5 refpóhditjpoffeagi cum balneatore ex con-

—

i du&to, vt pro portione temporis, quo lauationem ?? non prae-

"Z;';wra- u ftititfet, pecuniae contributio fieret. $. 2. Qui mulas ad cer-
et'iæz,,;-cmvf'b&/h tum pondus/onéris!locaret 5?, cum. maiorejonere conductor
N a ,æ;/zm eas rupiü'eïfï' confulebat de actione. .Refffï)ndit, vellege Aqui-

; lia, vel ex'ilocato/ recte eum agere: fed .legfs Aquilia tantum
m" Auepro C^ cudm eo agi poffe, qui tum ?? mulas,þgu;aüetg*"o:wgä locato,
w . d meK.etiam fi alius eas rupiffet, cum conductore rectejagi. $. 3.
fï;?M'thï*f*'/fgig"- Qui gZedem faciendam locauerat, in lege dixerat, Qvo p
: hutowa TE PRO LAPIDE ET

"

PU IN OPVS LAPIDIS OPVS ERIT,
"ais E doe T NVS REDEMPTORI ^? rzw
Mm MANV PRETIO DOMINVS | ?
EU PEDES siNGVLOS SEPrkMw ^* DABIT. Qu;(eütumefc,
;ZL vtrum factum opus, an etiam imperfectum, metiri oveprteret?
PN */))Zf Refpondit, etiam imperfectum. $. 4. Colonus villamihac le-
3 u — — M A 3
a ge acceperat, vt mcorruptaä—redderet,' praeter vim et Vetuüa-
iiv tem: coloni feruus villafü. incendit, non fortuito cafu: non
7 77 /92( videri eam vim(exceptam refpóndit: nec id pactum eflej vt fi
W^ — JAau.f. aliquis domefticus eaä incendiffet, ne praeftaret: fed extrari-
Jidn, ", , q r : : F H : D m
s am *5 vim vtrosque excipere voluiffe. 'e*^«mesrma rX o s hn
dul j XXXl. IpEeM dibrä»;«-gæge&efumw a-Paulo Épitoma-
seri Á torum. Iw wNaAvEM ^?,Saufeiii*^ cum cemplures frumen-

M Lijp f w tum confuyderant 48, Saufejus vni ex his frumentum reddi-
'/f D lus , derat de communi, ggþ—auis. ?? perierat. Qugefitum eft, an ce-
g -Jersf: J, teri]pro fua parte frumenti, cum nauta agere pofiunt| 5 9one-
E yode, fiatat ris aueríi ?* actione? [Refg ondit, rerum locatat:ug? duo gene-
Fy — eä': vt aut idem redderetur, ficuti cum veftimenta fulloni
/Q icuranda locarentur:; aut eiusdem generis redderetur ??, vel-

Norica habet: locauit, in margine tamen: alias, conduxit. Nouem codices con-
fului, omnes habent: Jocamit, nifi quod in Vat. L. olim fuerit: couduxit. Flo-
. rentinam defendunt Contius et Charondas, et haefitanter Taur. vt ex fignis in
textuapparet. Ipfi in oppofitam procliuiores fumus, maxime quod Gaii fenfus
! videatur effe is in L. 20. fupra de adl. empti, quem Cuiacius eidem tribuit 7X.
Obf :j. BR,. Reliqui codices Barb. Otob. Vat. IIL. IV. Treuif, Taurin. III.
Bynkersh. I..JS. Cruc. qui tamen habet: /ocagerat. Iftis adde Bynkersh. II. G E B.
33 Vulg. demolitum effet, ob antecedens: demolierat, Contrain Treuif. pro de-
qsuolierat eam, fa&um: demolitus erat, fuperfcripto: Zufulam. Nam vari co-
dices habent ez. Tu vide Opzft. de Latin. Vet, ICt. p. 329. ER. — Demolierat
eam habent Barb. S. Cruc. Bynkersh. IL.demolierat ea Otob. Vát. 1IJ. Bynkersh.
Y. Hial vt Florentiae. GEE. — 34 Hal et Vulg. Paluea. B& 35 Taur. la-
Barentur. lal lauarent. GEB. — 36 Hal. incendio facto gómbufla [nut. GEB.
57 Yaar. laBationem. GEB. 38 Hal. et Vulg. locarat; quod mallem. BR.
39 Vulgo tzm, abeít. BR. 40 Hal. egiffet. GE R. 41 Hal. quoad opus
lapidis erit. - Bynkershoekius legitz. 440ad id opus;? isopus erit. Prope eft,

z ]

——

vt credam, pro : lapidis, reponendum; lapidibus. BR./ Nondum videre poifum,
vbi hiclateatdifficultas. Primum: opusiungiturre&tegenitiuo. Vide Voff. de
Conflrucl. c, 8. Perizon. ad Sanclii Mineru. IV. 4. 93. Gronou. ad Liu. XXII.
ji.ct XXIIIL. 21.. Deinde quoad re&e dici pro : quautum, vfus Veterum often-
dit in his: quoad eius fieri potefl. quoad eiuf faceve potes. Vide Perizon. ad
San&ii Mineru. I11. 6. 1. Poftremo fcire vélim, cur quem magis offendere pot-
| fit: opus eft lapidis, vel lapide iu boc opus? quam : opus eft pecunia iu banc vem.
D VK. 42 Hal. MANV'S. GEnB. / 43 Bafil. à igyeAeQhewe, qui opus fa-
ciundum fu[cepit. BR. — 44 Hal. SEPTENA. GEB. — 45 Vu-lg. extranedm.
B R. 46 Ad hanc Alfeni legem Bynkersh. o&o prioribus capitibus libri VIII.
| Obferuationum ett commentatus. GEB. — 47 Flor. erat: m mauem aufeii. Ke-
t centior manus S fuperfcripfit, et/re&e. — Ceterum. omnes habent: in maue. BR.
i | . Hal im maue Saupbeii, atque/ita porro. GEP. 48 Gothofr. in nota: 4j
1

: M j l s » 5 C o
confuderant. |Hal. nempe et/omnes. Sed et Flor. litera 7 triplici puncto de

d leta, renitente licet Taur. BR 49 Hal. eaque namis, GEB. — 50 Hal. pof-

/
/

DIGESTORVM LIB. XIX. TIT. Il

cuiusque triticum fuiffet, i&e|vt]internofci ?^ poffet quid cu-

^tumj9^ pofle/eum, cuius fuiffet] triticum, quod nauta foluiffet,

; . . " m2 .
locatori, etideo fuperuacuum effe iudicium/oneris

hiberetur, cum herede actionein colonum habere, et hoc de-

. lam &edificandam locaffes, et folum corruiffet, niilo minus te-

339

A.
uti cum argentum pufulatum 5* fabro daretur, vt vafa fie- ; i
rent: aut aurum, vt anuli: ex fuperiore lcaufa 35, rem domini Gïg:i,."d'&*' :
manere: ex pofteriore, in creditum iri. Idem iuris effe in
depofito: nam fi quis pecuniam numeratam ita depofuiffet, vt
neque clifam ??, neque obfignatam, traderet, fed adnumera-
ret ??, nihil aliud eum debere, apud quem depoüta]glï'etg ni-
fi ^* tantundem pecuniae folueräsgz fecundum quae videri L* , s L.
triticum factum Saufeji, etrecte datum. — Quod fi feparatim/?? , i. 2445
tabulis, aut heronibus 99?, aut in alia;cupa?5* clüfuüm vnius- f
! sj (u/f/a
iusque effet, non potuiffe nos ?? permutationem facere, fed /*/* jfect. -
LLSATEL CT.
vindicare: et ideo fe imiprobare actione&ioneris dherfi: quia
fiue eius generis effent merces, qude nautfe traderentur, vt 5*
continuo eius flerent, et mercator in cggditum iret, non vide- |
fétur'onus effe querfum, quippe quod naute fuiffdt: fiue ea- — 1 t*
dem res, quae tradita effet, reddi debergt| furti effe aCtionem
t auerfi. Sed
[j ita datum effet, vt in fimili re folui poffit **, condu&ctorem
culpam dumtaxat ?? debere: nam in re, quge vtriusque cau-
fa contraheretur, culpam deberi, neque omnimodo culpam effe,
quod vni reddidiffet ex frumento : (quoriam alicui primum red-
dere eum neceffe fuiffet, tametfi meliorem eius condicionem
faceret, quam ceterorum. — . Y ;
XXXII. IvnrANvs dibre-IV.-exlMinicio ^5. Qvx| 77*
FvNDpvM colendum ín plures annos locauerat, deceffit: et
eum fundum legauit. Caífius negauit poffe cogi colonum, vt
eum fundum coleret, quia nihil heredis intereffet: quod fi
colonus vellet colere, etkab eo, cui legatus effet fundus, pro-

p

trimentum ad heredem pertinere: ficuti fi quis rem, quam.
vendidiffet, necdum tradidiffet, alii legaffet, heres eius empto-
ri et legatario effet obligatus. | ,
XXXIIL A/eR1cAxwvs.libro-VIII. Quaeftionum. Sr *
FVNDVS quem mihi locaueris, publicatus fit, teneri te aCtio- ,« ?»; £.
ne ex conducto, vt mrhi frui liceat, quamuis per te non ftet,
quo minüus id praeftes. Quemadmodum, inquit, 9? fi infu-

Uges , EL neberis,
fewt. GE2. . 51 Vulg. aduerfi. BR. — 52, Ap. Hal. redderetur, abeft. Vulg.
redderentur. B R. — .53 Pulatuu, Accuríii, cuius meminit Gothofr. in nota,
habent e quirque MSS. quatuor, quintus etiam Treuif. habet pafilatmm. — KHal.
habet: pzufiulatum. BR. lYíti quatuor funt: Barb. Ortob. S. Cruc. Bynkersh. I.
etitaquoque Il. GEB. . Addi huc poffunt Cafaub. et Torrent. ad Sueton. Ne-
voM. 49. Salmaf. ad Trebell. Poll. Gallieu. c. 2. ad Solin. p. 378. ex ad Vopifc.
Tac. p. 609. DVK. 34 Hal. et Vulg. cafz. 8 R. 55 Hal, claufam, et ita
in fequentibus. GEB. — 56 Vulg. fed vt numeraret. 8 R. 57 Hal. hic in-
ferit; vt. GEB. 58 Vulg. foluere. BR. — $9 Hal feparatum. GEEZ. 60
Taur. in Adnot. beronibus. fic im P. Budaeus wult bevouibus quafi pevonzbus.
Vulg. eronibus, neque aliter fex MSS. quae vidi, nifi quod S. Cruc. adhuc ha-
beat beronibus, Treuif. ita habuerit. Hal. in margine ad fuum: centonibus : alias, 5
aeronibus, alias, beronibus. B R. — Reliqui, qui eronzbus habent, funt: Barb. Otob. ;'.*
Vat. II. Bynkersh. L. vt et II. qui vterque etiam habet : feparatum, pro: feparatzm. .
GEB. Éromibus omnino legendum eít, idque fane per Zelandos, vnde mihi,
origo eft, licebit. Duo afferam loca, quae nemo, quod fciam, huc attulit. AL*
ter eft ex gloffis, quas defcripfit Turneb. Aduerf. lib. XXVIL c. 10. Ero, w6£,
vocabulum Vitvuuio, ICtis, et Donato in Phorm. Acl. I. Sc. 2. vfurpatum. . A-
ter ex Onomaftico Petri Danielis, vnde quaedam habet Turneb. Adazerf. lb.
XXVIII c. $. Culleus, tunica de fparto, in modmm erouis fadla. BYNK. De
hac voce agit Salmaf.( ad Solin. p. 574. — Herones hic accipi puto, pro ftoreis .
fiue mattis, quibus interpofitis non minus recte feparatur frumentum. multorum
in vnam nauem collatum et confufum, quam afferibus. Locum Gloflarii apud
Turnebum etiam Briffon. videtur ante oculos habuiffe voce: Herones de V. $.
DVK. 61 Male hic correQtor in Cod. Flor. alteram P. addidit, vt fit cuppa,
cum fita xóQoc, gibbus. BR. ^ 62, Hal. in margine: alias, iuter mos fciri. GE B.
63 Vocabulum zos nonnihil me offendit, nec videtur fatis apte poni hoc loco,
vbi de nauta fermo praeceffit, Mihi venit in mentem: : potuzffe eius. eius
ex e poftrema litera in potuiffe et nos. D VK. 64 Hal. tunc. GER. 65
Hal. vt fi nautae traderentur, continuo. GEB. 66 Hal.poffet. GEB. — 67
Hal. inferit: praeffare, GE. — 68 Hal. lib II. ex Minautio. GER. — 69 Hal.

r n d s r lor, (Afcluo )

Ir.

—

/

/ /:'f . "2/1via)i;'mrn Z
u- ,

LJeraf-

Á
— aet : f*
QUE UE C
| tt :deco ,?,,'kc'(«l, ,

$ L]
J /€ftcd1 .

fü) "n Z:fW/'fvacuus traderetur, publicatus fuerit, teneäris 79 ex empto.

A práeftes, fi quid pluris mea interfit, eum vacuum mkhi tra-

aduertatur, neceffario nec ne id opus demolitus eft *^: quid

l..J ric ?v ;/uo:/, :

. vtin pedes menfurasue praeftetur, eatenus conduéttoris pe-

940 DIGESTORVM LIB. XIX. TIT. IL.

neberis. Nam etfi vendideris mihi fundum, isque prius, quam -
Quod Jíactenus verum erit, vt pretium reftituas, non vt etiam

di. Similiter igitur et circa conductionem feruandum puto,
vt mercedem quam praeftiterim|reftituas, eius fcilicet tempo-
ris, quo fruitus non fuerim: nec vltra actione» * ex conquf
Cto praéftare cogeris. Nam et fi colonus tuus fundo frui a

te aut ab eo prohibetur 7?, quem tu prohibere ne id faciat ;
poffis, tantum ei praeftabis, quanti eius interfuéfit frui: in

quo etiam lucrum eius coütinebitur 7? : fif vero ab eo inter-
pellabitur, quem tu prohibere propter vim maiorem, aut po-

tentiam eius non poteris, nihil amplius ei, quam mercedem re- |

mittere, aut reddere debepis.
XXXIV. Garvs libro X.—ad- Edictum prouinciale,
PzniwDx ac[Jatronum incurfa id acciderit. r
XXXV. A*Rn1cANvsiibro VIIL Qugeftionum.-, E
HAEC diftinctio conuenit illi, quae a Seruio introducta;;et ab
omnibus ferejprobata eft, vt, fi amerfione infulam locatam do-
minus reficiendo, ne ea conduétor frui poffit, effecerit **, anim-

enim intereft, vtrum locátor infulae propter vetuftatem coga-
tur eam reficere, an locator fundi cogatur ferre iniuriam eius,
quem prohibere non poffit? intellégendum eft autem,.nos hac
diftinctione vti de eo, qui. et fuum praedium fruendum loca-
uerit, et bona fide negotium contraxerit: non de eo, qui alie-
num praedium per fraudem locauerit, nec refiftere domino
poífit, quo minus is colonum frui prohibeat. $. 1. Cum ?*.
fundum communem habugmus, et inter nos conuenit, vt al-
ternis annis certo pretio eum conductum haberemus, tu; cum
tuus annus exiturus effet, confulto fructum dsfequentis **
annijcorrupifti: agam tecum duabus actionibus: vna ex con-
ducto, altera ex locato: locati enim iudicio mea pars prog;ia,
conducti autem aCtione tua dumtaxat 78/&?615&3;; in iudicium
venieft "?. Deinde ita notat: nonne, quod ad. meam partem
attinebit, communi diuidundo $9? praeftabitur a'té, mihi. da-
mhum? Reéctequideny notat ?*: fed tamen etiam Seruii fen-
tentiam veram effe. puto, ícum ?? eo fcilicetj vt, cum alter-
utra actione rem feruaygrim, altera perematur. Quod ipfum
fimplicius ita qu&eremus, fi proponatur inter duos, qui fingu-
los proprios fundos haberent, conueniífe, vt alter alterius 1ta
conductum habereft $3. yt fruCtus mercedis nomine penfa-
r 84-. , f-.'c/w ( VP
XXXVI. FrongN TIXvs libro VII[?5 Inftitutionum.
Opvs»gggggäerüone 59 locatum eft, donec adprobetur,
conductoris periculum 9? eft. Quod veroita conductum fit,

riculo eft, quatenus admenfüm non fit: £rin vtraque caufa no-
citurum locatori, fi per eum fteterit, quo minusZ opus adprobe-
tur, vel admetiatur. Si tamen vi maiore ?* opüs prius inter-
ciderit, quam adprobaretur, locatoris pgricu[oäsg'l eft: nifi
aliud actum fit: non enim amplius praeftari locátori opor-
teat ??, quam quod ?* íua cura atque opera confecutus
effet.

etfí. GEB. 7O Hal temeris. GEB. — .'71 Vulp. actionem. BR, 72 Hal.
probibeatur. GEB. — 73 Yaur. coutineVitur. GEB. — '74 Taur. effIcerit. GER.
75 Hal. fit. GER. 76 Ap. Hal. €Cum, abeft. GEB. — 77 Hal. fequentis.
G EB. 78 Vulg. inferit pars. BR. 79 Hal. et Vulg. veniet. BR. 80
Hal. et Vulg. inferunt: zudicio. BR. — 81 Ap. Hal. motat, abeft. GEB. 82
Gothofr. in nota: ea conditione vt L. 39. iufr. de folut. Haloander legit: z
eo et male. 1ta: cwm in eo, legit Vulg. Hal. vt Flor. BR. Gothofr, male,
cum fit apud Hal. puto, cum eo fciliret, vt Flor. vt Brenkm. etiam iam mo-
nuit. GEB. 83 Hal. et Vulg. baberet. B R. In : baberent, nihil mutandum.
Virgil. 11. Aeneid. 667. Altevim in. alterius mattatos [anguine cernam, vbi Cer-
da notat e Senec. 2. de Prouident. iacent altev alterius manu caefi. DVK. — 84
Hal. et Vulg. penfarentur. BR. — 85 Hal.lib. VIII.GEB. — 86Bafil. öcP' óué3n,
vniuerfitate. & R. — 87 Hal. et Vulg. periculo. BR. — 88 Flor. erat: v maiori,

quod etiam ftare potuiffet. pR. — 89 Hal. periculo non eff, et in margine; ad

XXXVI. I Aä;-o LENVvs ??|libro VIIL-ex Caffie. Sx d
PRIVS quam locatomi; opus probaretur ??, vi aliqua ?* con-' 7 U*5
fumptum eft, detrimentum ad locatorem ita pertinet, fi tale
opus fuit, kt ?* probari deberet. W«e?
XXXVIII. PaAvrvsilibrofingulari Regularum. Qvrz
OPERAS fuas locauit, totius temporis mercedem accipere de-
bet, fi per eum non ftegt ??, quo minus operas praeftet ?7.
$. r. Aduocati quoque, fi per eos non fteterit, quo-minus cau-
fam agant, honoraria reddere non debent. :
XXXIX. VrPraAwvsAibroll. ?* adEdicttum |Now
SOLET locatio dominium mutare.
XL. GArvsilibro V. ??-ad Ediéctum prouinciale. Qv
MERCEDEM acc[pit pro cuftodia alicuius rei, is huius 9?
periculum cuftodiag * praeftat. !
XLI. VrEriANvsibro-V.2?-ad-Edictum. Sxp px
damfho ab alio dato agi cum eo non poffe, Iulianus ait: qua
enim cuftodia confequi potuit, ne damhum iniuria ab alio da-

ri poffit? Sed Marcellus interdum/ effe ? poffe ait, fiue cufto- / ] Oyjvniiuo 4 dul

PO

diri ^ potuit, ne damhum . daretur, fiue ipfe cuftos damfhum

dedit. Quae fententia Marcelli probanda eft. | ^ u
XLII. PAvrvs libro XIII.-ad Edicum. Srro- |
cATVM tibi feruum fübripias, vtrumque iuditcium aduerfus | &
te eft exercendum, locati aCtionis 9, et furti. dul | j
J

XLIIL InEwlibro XXI. *-ad Editum. Sr vvrwE-
RAVERIS feruum tibi locatum, eiusdem vulneris nomine, 1
legis Aquiliae et ex locato actio eft: fed alterutra contentus m
a€tor effe debet: idque offigio iudicis continetur, apud quem
ex locato agetur.

XLIV. VrrraAwvslibroVIL 9-adEdictum. Loca- W
RE feruitutem nemo poteft. — "^ —— | w ;
XLV.PaAvrvslibroXXIE-adEdictum., Sr powvw f
. tibi locauero, et ferui mei tibi damfhüm dederfnt, vel furtum
| fecerjht, non teneor tibi ex conducto, fed noxaliactione. | $. r. t
5i hominem tibi locauero, vt habeas in taberna, et is furtum W
fecerit, dubitari poteft, vtrum ex conduéto a&io fuffi&iat, quafi ia

longe fit a bona fide aCtum ?, vt quid patiaris detrimenti per |
eam rem quam conduxifti: an adhuc dicendum fit, extra cau- -
fam conductionis effe furti crimen: et in propriam perfecutio-xïä'/wädï: Il
nem cadere hoc delictum ? Quod magis eft. ; 6 xa 3550 4 p ls.

XLVI. VrPriANVS &ibrcü?vfaï*d)äï"o'"*a&- Edi&um. Sr
Qvis conduxerit nummo vno, conductio ** nulla eft: quia E
et hoc donationis inftar *^ inducit. :

. XLVILMancErrvsilibro VL 13 Diseftorum Cv
APPAREBIT emptorem conductoremue pluribus vendentem, (uenern2anto, — .. Ji
vel locantem, fingulorum in folidum intuitum perfonam: ita r
demum ad praeftationem partis finguli funt compellendi, fi- 7*
conftabit effe omnes foluendo: quamquam fortaffe iuftius fit, j , m
etiam fi foluendo omnes erunt, ele&tionem conueniendi quem j
velit, non auferendam aKtorij fi aCtiones fuas aduerfus cete-
ros praeftare non recufet. ^ -2 6 :
XLVIII. Inzm libro VlIIIiDigeforum.- Sz cvzx lo-

&£— cauerim

Tb non: alias, deeft. Wulg. peviculum eft.BR. — 9O Hal. oportet. GEB. — 9t n
Ap. Hal. quod decft. GE B. 92 Hal. IABOLENV'S. GER. 95 Vulg. '
approbaretur. BR. 94. Vulg. u aliqua fui parte confumptum. — Contra. Bafil.
Ej 5 u ix eyáA4e deríuc Vyeoi (líuc dQ9ÁQu và Voyoy moà Soxipacíac, Nifi for-
te ex 1naiore caufa [ine vi opus corruptum fuerit ante probationem. BR. — 95 Vulg.
quod.BR. — 96Hal. fleterit. GEB. — 97 Hal. praeflaret. Vulg. operas fzas prae-
favet. BR. — 98 Hal. lb. XXXIII. GEB. — 99 Hak. lib. X. GE&. — 100 Hal.
eiws. GEB. — I Gothotr. in nota : periculum pro cuflodia. Hal. Ita etiam Vulg, B R. i
2Hallib XXV.GEB. 3 Vulg. agi.BR. EtficquoqueHal. GEn. — 4 Vulg, '
cuflodive. BR. 5 Hal. lib. XXXIV. GER. 6 Ap. Hal. acfiomis, abeft.

GEBR. 7 Hal li. XXIL Grsx. 8 Hal lib. XVII. GER. — 9 Ap. Hal. :
actum, abeft. Ges. — 10 Hal. ljb. LXX. GEB. . 11 Con£ Aueran. J. Ia- j u4
terpr. Inr. 29. GER. 12 Graeci u/puaa, incitamentun. BR. — 13 Hal. lib. :;
Vi

I

-

DIGESTORVM LIB. XIX..TIT. iE

cauerim *^ faciendum, quod ego conduxeram, conftabit hát
j MFtübære'r.ne ex locgf? actionem. $. r. Qui feruum conductum,
2U99L F1ve] aliam rem]|tion *5 immobilenj non reftituit, quanti in li-
tem iuratum fuerit, danfhabitur. |
;., ALiX. MopssTiwvs libro VI..Exeufationum. |.O'1
|EHÍTPOHOI ysvóusvor 7 woUpéropsc, Tply Éwr[oo] rX *9 c3c wuyde-
( govíac, puddwro) Koloxoog ** vyevédo xwAvVovroy. wxv Tig daro-
! upuN/ojuevog ToUro, TpocÉAd T7 Midjwos! TUv TOD Koícupoc ww-
'píav* we Topomroncac xoAccsroj. "LoUro éxéAsUcsV 0 curoxpd-
(Top Zefjoos. $. r. Kocrxoä rxÜüTX Óà u) ob xeipldoyrsc *9 imi-
iTpomc 3] wovpwrogías, &ciy *? uexwAUpÉyo: puodoUojo, woj mrxpx
x wpla. |

WoU vuxuislou ??
L. IpEex« libro X.PandeCtatum ??.. Sx 1G8NonRANs
quis militi quafi pagano locauerit, exigere illum pofle proban-
dum eft: non enim conteninit difciplinam, qui ignorauit mi-
litem. l & dthv; |
. LI. IayorewNvs ?? libro XI. Epiftularum. E4 rx-
GE fundum locaui, vt fi non lexi^* lege coleretur, relocare
eum mihi liceret: et quoyminoris locaffem, hoc mihi praefta-
retur: (nec conuenit, vt, fi pluris locaffem, hoc tibi praeit;i/e-
tur)?? : et cum nemo fundum colebat, pluris tamen locaui:
l//,ZL qu&ero, an hoc ipfum praeftare debeam? iRefpondit ?^, in
; huiusmodi obligationibus id maxime (peCtare debemus, quod
Jneje t5'*7"57?4,":'unter vtramque partem conuenit: videtur autem in hac fpecie
id filentio coriueniffe, ne quid praeftaretur, fi ampliore pecu-
nia fundus eífet locatus: id eft, vt haec /»? conuentio&é ?^*
pro locatore tantummodo interponeretur. $. 1. Locauiopus
faciendum, ita vt pro opere redemptori certam mercedem in
dies fingulos darem: opus vitiofum factum eft: an ex locato
/4' agere poffim? (Refpondit, fi ita opus locafti, vt bonitas eius
La lomtn KC tibi a condu&tore adprobaretur ??,| £aifietfii conuenit, vt in fin-
fuicriYisrgulas operas certa pecunia daretur] praeftari tamen tibi a con-
ductore debet, fi id opus vitiofum factum eft: non enim qgifc-
quarn intereft, vtrum vno pretio opus, an in fingulas operas
collocagur ??: fi modo vniuerfitas confümmationis ad condu-
,$torem pertinuit: poterit itaque ex locato cum eo agi, qui vi-
tiofum opus fecerit: nifi g( 39 ideo in operas fingulas merces
conftituta erit, vt arbitrio omini opus efficeretur 3*: tum enim
iv fifhil conduüctor praeftdre domino de bonitate operis videtur.

Klpemoasz2, LIL PowPeomwivs librofXXXI. ,aäQBLatu:qufäiüä

L

L la pean-
J,æfü ;.,a'etw;'a

ET S: pECEM tibi locetty fundum ?7, tu autem exfkimes
que te conducere,[nihil agitur. Sed etíi ego minoris me lo-
P &il care fenfero, tu pluris te conducerejvtique non pluris erit con-
ductio, quam quanti ?? ego putaui. —
LiIl. PAPrNr1ANVS ?*-li : » Qvi
L*9 JF1PEIVSSOR exftitit J* apud mancipem pro colono publi-
( corum praediorum, quae manceps ei colono locauit, Reipubli-
cae non tenetur: fed fru&tus in eadem caufa pignoris manent.

VII. GE2. . 14 Hal. locanero. GEB. 15 Vulgo n immobilem, abfunt.
B R. 16 Hal. 2, GE B. — V7 Hal. ucSara 73v 700 Kaícagoc xeQíav, GEB.
18 Hal. ej iyxegftevrec. G EB. I9 Hal, &iev. GEB. 20 Hal. v«g£ 7-
ueíov. GE B. 21 Vulgata verfio eft: Twtores curatoresque. couflituti, prius-
quam officii (ai rationes reddunt, probibentur,ne quid de patrimouio Caefaris con-
du&wm babeant: ac fi quis id diffimulams mibilomimus ad conducenda Caefaris
pyaedia accefferit, perinde vt falfarius poena. afficitur. — Hocque fanxit Imperator
Seuerus. $. 1. Secundum: quae faue probibiti erunt et a fico conducere, qui tute-
lam curamue gerunt. Eundem in modum haec habet vería Hal. in Graecis. GE B.
'22Hal «eXxrü». GEB. 23 Hal IABOLENV'S etin eodem rubro: &e
£0A4v, Ífuo more. GEB. 24 Hal. et Vulg. ea, loco ex. BR. 25 Ap. Hal.
«ec conuenit u. $. p. l. b. t. praeftavetur plane abfunt, fed et abíunt a B.ahL B R.
26 Hal. et Vulg. refpondi. BR. — 2/7 kial. et omnes: vt baec conuentio, et fa-
nc alias quoque ex baec 7à ex enatum. Vid. L. 9. $. 2. inufra de tut. et vat.
dil|vab, BmR. 28 Hal. adprobetur. GEB. 29 Nihil in hoc loco Flor. eft
deletum, fupra a tamen e fcripta eft, vt indicaret corrector praeftare, fi legere-
tur: collocetur. Forte quod codicis auctoritate effet deftitutus, cum et alibi id
genus modettarum emendationum detexerimus, |Sex codicese decem, quos con-
Íului, habent: locaretur. — Vat. l. collocagetgij, et ante hoc verbum fuperf.cnptum:
certa pecunia. Miinc iam BynkershJam m fmgnlas operas certa pecuma locare-

.bus cauetur, eos, qui pro aliis pecuniam exfohy;iïnt 37 fortis

. non expellendo , colono intra tempora praefinita, fi penfioni-

tur, atque. ibi quidem verba: certa' pecumia, funt expuncta, Ita vt Dynkersh. .

|

34
LIV. Pavrvs *?-libroV. Refponforum- Qv K xno,

an fideiuffor condu&tionis etiam in vfuras non illatarum pen-
fionum nomine teneatur: nec profint ei conítitutiones, qui-

folummodo damíhum agnofcere oportere? Paulus refpondit,
fi in omnem caufam conductionis etiam fideiuffor fe obligauit,
eum quoque, exemplo coloni, tardius illatarum per moram co-
loni penfionum praeftare debere vfüras: víurde enim in bo-
níe fidei iudi&iis, etfi non tam ex obligatione proficifcantur,
quam ex officio iudicis applicentur, tamen cum fideiuffor in
omnem caufam fe applicuit ??, gequum videtur, ipfum quoque
agnofcerezonus víurarum, ac Íi ita fideiuffiffet, rv Qv Ax-
TVMJHLLVM|CONDEMNARI EX BONA FIDE OPOR-
TEBIT, TANTVM FIDE TVA ESSE IVBES? vel ita,
INDEMÍNEM ME ?? PRAESTABIS? $. I. Inter locatorem
fundi et condu&torem conuenit, ne intra tempora locationis
eius ^? conductor de fundo inuitus repelleretur: et ífi pul-
atus ^* effet, poenam d. prdeftet *^ "Titius locator Seio
condp&gri:' vel Seius conductor Titig *?, fi intra tempora J pv "$, h
locationis difcederel.vellet, Zeque Titio locatori|prae- !25.77;

—

ftare vellet, ** : äu.f)dl inuicem de fe ftipulati funt. Qugero, i, .. )
cum Seius conductor biennii continui penfionem non folue-
ret, an fine metu penae ^* expelli poffit ? Paulus (refpon- , ;.
dit, quamuis nihil expreffum fit in ftipulatione(pdenali de fo- U *

125 . . * ia o^ j1T , ('l'*. 1rx&d . .Sj) E
lutione/ penfionum, tamen verifimile effe, ita conueniffe de p - |

bus paruerit, jéty vt oportet, coleret ^?: et ideo fi pdenam
petere|cóeperit is, qui penfionibus fatis non fecit, profuturam
locatori doli exceptionem. — $. 2. Paulus ;refpondit, feruum **, 1
qui geftimatus colonae *? adfcriptus eft, ad periculum colo-
nae pertinebit: et ideo aeftimationem huius defuncti ab he-
rede colonae praeftari oportere ^?.
LV. InEMMibrojlLiSententiarum, Dowriwvs hor-
reorum, effrattis et compilatis ?? horreis, non tenetur, nifi
cuftodiam eorum recepit ?*: ferui tamen eius, cum quo con-
traCctum eft, propter (ediüciorum notitiam in qugeftionem ??
peti poffunt. $. 1. In condu&to fundo, fi conduttor fua ope-
ra aliquid neceffario vel vtiliter auxerit, vel aedificauerit, vel
inftituerit, cum id non conueniffet, adjrecipienda ea, quae im-
pendit, ex conducto cum domino fundi experiri poteft. $.2.
Qui contra legem conduCtionis fundum ante tempus fine/ iu-
fta jac| probabili caufa deferuerit, ad foluendaS, totius temporis
penfioneS;ex conducto conueniri poteft: quatenus locatori in
1d, quod eius intereft, indemnitas feruetur.
LVI. Inew l ri-de-officio Praefectt vigilum.
Cv pnonziNi horreorum infularumque defiderant, diu non
apparentibus, nec eius temporis penfiones; 55 exfoluentibus
, | - con- —
initio habuit, habet Vulg. At Hal. Flor. fcquitur'jB R. Sex, qui habent: lo-Tæf»? /*MAM/N. */'/a :
caretur funt; Otob. Vat. IV. Pal. I. et l, S. Cruc. Treuif. qui tamen vt et Byn- * 144 / 3
kersh. lL. habent: certa pecumia locaretur. — Sed et Barb. certa pecumia collocetur, WJMM/N/J(Zf

et ita fere Bynkersh,Jl.-certa pecunia collocaretur. GEB. — 30 Ap. Hal. fi, abeft. — 4f T« r
GEB. 31 Hal. perficevetu. GEB. — 32 Hal. fuudum locauero. GEB. — 33 mf Y f
Ap. Hal. quanti, abeft. GER. 34 Hal. PAVLVS. GER. 35 Hal. exi- £4.- "CA

cu
füit. GEB. 36 Hal. IDEM. GEs. 37 Hal. et Vulg. exfoluerint. BR. AU. T
38 Hal.obligawi. GEs. — 39 Tau. INDEMNEmE. GEm. — 40 Hal.et [ fuU0 LUR
Vulg. eius. BR. 41 Hal. pulfus. GEB. 42 Hal. praeflaret. GEB. — 43
45

Vulgo Titio, abeft. BR. — 44 Hal. praeflaret, loco pracflare vellet. G E B. T 1 |
Bafil. 4£44£ec, zimpunue. BR. 46 Hal. coluerit. GER. 47 Vlacet: ferum';T äg,/v *A1
alias fcribendum : pertimere. BR. Et ita dudum Hal. immo ita Barb. "Frzuif. . -
M

Bynkersh. L. et II. et ex corre&ione Vat. I. Otob. S. Cruc. G&sz. — 48 Gothofr.| ]. ff

L.

ne,

in nota: Al.coloniae. Ego tamen in feptem ícriptis et totidem editis non in-j
ueni, Florentiae tamen recte ; fuperícripta fuit, fed litera abrafa, forte quod
eadem vox bis fequeretur. Quare vbique reftituo: colouiae. B R. Sed non in-
telligo, quomodo Peres coloniae, dici poffit. Dv K. . MSS. non habent eodem
modo, colonae quidem Otob. Vat. L. HT. S. Cruc. Treuifzat colomo Barb. Byn-
kersh. I. et inIL.ita fa&um. — Hal. vbique: colo7taegöEB., 49 Hal. oportebit.

| M/,þ/;*;,?fï

GEB. 50 Gothofr. in nota: expilatis horreis. Hal. GER. 51 Hal. rece-
perit. GE B. 52, Graeci : Qurweiv Euflásavoy ÜQísuvrut BR. $3 Gethofr,
Mmm s2 i

A, «tf tem|in huiusmodi re biennii debet obferuari.
— LVH. IAYorrEewvs lib: ; " : *
,« . -beenis: Qvi DoMYvM habebat, aream iniunctam iefrdomui
( "'*'" "7: & Vicino/proximo locauerat: is vicinus, cum aedificaret in fuo,

^ ; n
a c'/w'v o,

F.
/

^

n

| od Ut eeorintato- difti, ita vt emptori mercf

m $E«

L adequa:?- : . . .
erei erat dictum, ante quam 9^ diem effici deberet: deinde, fi ita

facjero am-wj ftandum annuis vl2 ifiti nummisïco—nduxeraä: et ad refecCtionem

niam ifhpendi ?? íatisdaret. " [
: ^— . ÉIX. IAY orexvs tlibroV. Labeonis Pofteriorum. 55.
L 6s MaAncivs domum faciendam a Flacco conduxerat: deinde

A. 6é s *
jj'lmfuim wuej» — LVIILLAsxollbrotV.Poferiorum . 1tO
b bt tibus (icafi fmatorum; IN S v LAM Vno li)reüqgggtam 57 Jocafti, et eam vendi-
r y $auu:x. Á -

^ /7 terram ?? in eam aream amplius ??, quam fundamenta c;(g-
t Mprac]olo- ^ shenticia locatoris erant, congeffit, et ea terra adíiduis plu-

M dere, quae Vulg. LeQio. Barb. vt 'Taur. et ante hunc Hal. . Ego nihil,definio.

242 . ^. .DIGESTORVM LIB. XIX. TIT. II. Md

,,-'7 A M ;
E g Aerergit. 3 i
—— 3aet XIp, Aeremplo / MC CA q»

condu&toribus, aperire 5*, et ea quae ibi funt, defcribere, a
publicis perfonis, quorum intereft, audiendi funt : [tempus au-

.. uiis inundata, r5 parieti eius, quilocauerat, humore ?? [prae-
/.c)eftituto]?? , aedificia corruerunt. Labeo ex locato
/i^':/ tantummodo aCtionem effe ait, quia non ipfa congeftio, fed
-**, humor ex' ea congeftione poftea damfo fuerit: damhi autem
| iniuriae aCtio ob ea ipfa fit, per quae non extrinfecus alia cau-

fa oblata, damiho quis adfectus eft. Hoc probo. . P

€
es inquilinorum accederent. Quamuis
eam conductor maiore pretiolocaret ??, tamen id emptori ac-
cedit, quod tibi conduétor debeat. $. r. In operis locatione|

fattum non effet, quanti locatoris interfuiffet, tantam pecu-
niam conductor promiferat. Eatenus eam obligationem con-
trahi puto, quatenus vir bonus de fpatio temporis feftimaflet :
uia id aCtum apparet effe, vt. eo fpatio abfolueretur, fine quo
äeri non poffit. $. 2. Quidam in municipio balfneum prae-

fornacis, fiftularum, fimiliumque rerum, celfftum nummi vt prae-
ftdfentür ei, conuenerat: conduétor gäïjumnummos petebat:
ita ei deberi dico, fi in earum rerum rgfeöhoneyügeam pecu-

operis parte effeCta, terrde motu concuffum erat dedifiCium.
Maffurius Sabinus ?7, fi vi naturali, veluti terrfe motu, hoc
acciderit, Flacci effe periculum. : xb eone
matorum. Cv 1N pluresannos domus locata eft, praeftare lo-

in nota: In fingulari ceyavópaov habet Harmen. . ZIT. tit. $. $. 35. quod eft, te-
Ífte Suida, Qis32c, Ó imig vic povie Tb "mrayDoxet Duoójeevoc. — TO veyavégaov elt a. ss-
yevíuos i. ieemórwe Tüc Uxíus vt Polux L $.7j. X. 3. 20. Eadem voce
eodemque numero et Bafilica hic vtuntur, Eft autem quafi dicas te&z legem.
Pro eo Scholia ivcíiov, quae ordinaria vox eft. BR. Stephanus deriuat a «ey5
et véuo i, impertior. seyavóuioy 1Hevces, quae per(oluitur ei, qui te&um locum im-
pertiuit. Pro Suida Gothofredus debuit ícribere Hefychium, apud quem funt,
quae refert, Eft et apud Euftath. zn Od. £. p. 1761. DVk. 54 Hal. apevi-
Yi borrea, et mox: defcribi. GER. 55 Hal. IABOLENV'S lib. IÍI. GER.
56 Gothofr. innota: velíterquilinium. v. L. 17. $. 2. fupra fi feruit. — Et ita
quoqué Bafil. xwz 9 xómgov. BR. 57 Vix haec intelligas, nifi amplius in-
terpreteris altiu$. BYN K, Re&e dubitatur de voce: amplius, et fententia re-
quirit, vtaccipiatur pro : a]tius, quemadmodum et Budaeus accepit, cuius expofi-
tionem probo. Sed defidero au&toritatem huius fignificationis. DvK. ^ 58 Ap.
Hal. et Vulg. ita, abeft. B R. 59 Flor. wmore, et paulo poft smor. GEB.
60 Pro praeflituto, Budaeus legendum arbitratur: per/Hllato, vel quid fimile.
Vulg. et Norica habent: praefiito, fequenti voce; madefacfo, prorfus omiffa, n &.
61 Hal. Jaboleno. GEB. 62, Vulg, pretio emifli, totamque. BR. 63 Hal.
locauevit, mox ; accedet, atque in fine: debet. GEB. — 64 Gothofr. in nota: an-
te quem diem. FHal GER. 65 Taur. in Adnot. refe(izomem eam pe-
euniaim impendi fic vecius. im P. efl, effechionem fe eam pecuuiam impen-
di etc. forte a fe. im vete. refeflione (e eamm pecumiam impendere etc. Flor.
reapfe eft: mearum rerum in effeclionem fe emm pecuniam dnpendi. "Wt vetus
ille Taur.,codex ita Bynkershff'l"res alii: refeclionem fe eam pecuniam impen-

BR. Vt Darb. ita Bynkersh. IL -Tres illi: Otob. S. Cruc. Treui B. 06
Hal. JABOLENV'S lib. V.ex poflevioribus Labeonis. GER. 67 Hal. addit:
eit. GEB. . 68 Hal. lib. VI. a-laboleno. GEB. — 69 Gothofr. in nota: Ka-
lendis Iuliis. Flal. EKloc probat Ánt. Auguítin. IV. Emend. 14. et íane hic
multa funt mendofa. Vulg. 72 z//s plane omittit. p R. — 7O Hal. locare et ba-
bitave cin aliis fi velit, et in margine: locare babitator cum aliis, quae eft Vulg.
fi praefigas : fí, và locare. & R. — 7X Hal. Iuliis, loco: lammariit. GEB. — 7Z
Vox: fulta, eft Taurellii. Flor. legitur: furta, ex quo Ant, Auguftin. IV. Emend.

cator debet, vtïnon folumjhabitare condu&tortex Calendis illis 6*

cuiusqueanni, fed etiam/locare habitatorf "?, ffvelit, fuo tem- / 24f $o

pore poffit. Itaque fi ea dormlæäjex Kalendis Tanuariis " **ful- / 7s
tdj^^ in Kalendis Iuniid ** |permanfiffet, ita vt nec habitare
quisquam, nec *^ oftendere alicui pofíét, nihil locatori con- ^

ductorem praeftaturum: adeo vt nec cogi quidem poffef *5,
ex Kalendis Iuliis 7* refecta domff * * -habitare, nifi i 78 para-
tus fuiffet locator commodam doómum 6i ad habitandum dare.
$. r. Heredem coloni, quamuis colonus non eft, nihilo minus

L..Jjnu'ia,,

domino poffidere exiftimo. . $. 2. Veftimenta tua *? fullo 39 -
perdidit: et habes vnde petas, nec repetere ?* vis: agis 9?. -

nihilo minus ex locato cum fullone. Sed iudicem ?? $éfti-
matürum, an poffis aduerfüs furem magis agere, et ab eo tuas
res confequi, fullonis videlicet füumptibus: fed fi hoc tibi im-
poffibile effe pépfpexerit, tunc fullonem quidem *tibi conde-
mlabit 5^: tuas autem a(Ctiones te ei praeftare compellet.

$.3. Lege dicta, domus facienda locata erat, ita, vt probatio

aut improbatio locatoris aut heredis eius effet: redemptor, ex

voluntate locatoris quÁedam in opere permutauerat. jRefpon- j
di *?, opus quidem éx lege dicta non videri fattum, fed quo-
mniam ex voluntate locatoris permutatum effet ?9*, redempto-

rem abfolui debere. $.. 4. Mandaui tibi, vt excuteres, quanti

villam gedificare ?" velles: renuntiafti mihi, ducentorum

impenfam excutere: certa mercede opus tibi locaui: poftea
comperi non poffe minoris trecentorum ?? eam villam con-
ftare: data autem tibi erant , ex quibus cum partem
impendiffes, vetui te opus facere. Dixi, fi opus facere per-
feueraueris, ex locato *? tecum agere, vt pecuniae mihi re-
liquum ?? refütuas. $. 5. Meflem, infpiciente colono ?*,
cum alienam effe non ignorares, fuftulifti ?. Condicere tibi fru-
mentum dominum pofle Labeo ?^ ait: et vt ydjfaciat, colo-
num ex conducto cum dominoacturum. $. 6. Locator Korrei
propofitum ?? habuit,fe aurum, argentum, margaritam ?*
non recipere fuo peri&xlo: deinde cum fciret has res inferri,
paffus eft. Pöinde ?? eum futurumtibijobligatum dixi, ac

fi propofitum fuïN, remiffüum videtur ?7. $. 7. Sejuum

meum mulionem conduxifi: neglegentia eius mulus tuus

14. facit vupta. — Vulg. et Hal. fracla. 'Taurellio fauent Bafil. jzágSoci Vxuv
$ oixos, Domus babens fulcimentum. B R. 73 Gothofr. innota: ex Kalendis
Iuliis fra&a vsque ad Kalendas Iunias permanfiffet. Hal, Immo Hal. habet:
vsque in Caleudas Iunias. Vulg.zm Calendas Iuuii.BR. ^ 74 Gothofr. in nota:
ne oftendi alicui poffet. Hal. immo hic habet: wec offendi alicui poffet. GE&.
75 Hal. poffit. GEB. 76 Gothofr. in nota: Kalendis Iuliis. Hal. Sedhoc
eft ipfa Florentina, Hal. ex Calendis Iuniis.GEs. 7'7Hal.et Vulg.domo. GE B.
78 Ap. Hal. fi, abeft. GER. 79 Hal. et Vulg. inferunt fi. & R. 80 Taur.
fOll. GER. 81 Hal. petere. GEE. — 82 Hal. ages. GER. 83 Hal.
inferit: putat. GEB. — $84 Taur. condemnaVit. GEB. 85 Hal. refponudit.
GEB. 86 Gothofr. in nota: locatoris quaedam permutata effent. Haloand.
GEZ. $7 Flor. eft: aedifacere, «t et habet Taur. GEB. — 88 Hal. quam tre-
centis. GE E. — $89 Hal. inferit zme. GER. — 9o Hal. vt partem mibi veliquam.
GEB. . 9I Forte legendum: znufciente colono, 1ta coniicit Van de Water. II.
Obf. 17. GER. 92 Ap. Hal. Labeo, abeft. GER. 93 Bafil mvee£ygave
et Scholiaftes Graecus zeéyosuum mrooréSeiua. BR. 94 Hal. sargarita, Vulg.
Tmavgaritas. BR. —— 95 Kal. et Vulg. periude. BR. 96 Hal. fuerit. GEX.
97 AÀp. Hal. videtur, abeít. GEs. Gothofr. putat negationem deeffe, legen-
dumque propofitum nou babuit, oppofite videlicet ad cafum, qui fequitur, ac fi
propofitum fuit. BR. — Difficilis eft hic locus, interque eos, de quorum fen-
tentia conftat, de verbis non aeque. Vulg. le&io fatis commoda cft, fed ita
perit videtur infine. $i emendemus: propofitum mon babuit vt emendat Dion.
Gothofrédus, efficimus locutionem fatis incongruam, propofitum mon babere mton
recipere, quae etiam, quid fignificet, vix affequor. Florentina tamen fcriptura
ftare non poteft. Vulgatam fequor vellego: periude emm futurum tibi obliga-
tum ac fi propofitum fuiffet vemiffun ? videtur. BYNK. Re&e hunc locum ex«
pofuifle Goueanum contendit Van de W'ater IT. Obf. 7. GE B. Re&te Bynkersh.
videtur fentire, negationem a Gothofredo infertam locum habere non poffe, id-
que etiam oftendi puto co, quod dicit:z paffus eft, quód ita accipio, etfi propo-
fitum habuit, fe ea, quae monuerat ICtus, non recepturum, tamen contra quam
propofuerat, ea inferri paffus eft. — Proinde cum futurum tibi obligatum . dixi, id
eft, itaque dixi etc. Sequitur ratio, quia videtur receffiffe ab ea voluntate,
: quam

UIL;'B)'—"'MC;":

L 4

J'üa- XAV. KigoCY;

" R

,Iro:ïæ 9f
9 1 fmïäasf)xm

C
m
j fiudz'

Í

!Nl

DIGESTORVM LIB. XIX. TIT. IL IIl

" *e TL . ,U—./[?'/h'[«: asE »
» . periit 98;9 Si ipfe fe)locaffet, ex peculio dumtaxat, et in rem
l, q"duXco,. verfum daminum tibi praeftaturüm|dico *??: fin autemüpfe |

L^. 5.eum locaffem, non vltra me tibi praeftaturum, quam dolum
UtJ malum et culpam meam * abeífe: quod ïjiihünä d&initione ?
perfonae mulionem a me conduxifti, et ego eum tibi dedif-
fem ?, cuius neglegentia iumentum perierit, illam quoque cul-
o n L. DA me tibi praeftaturum aio, quod eum elegiffem, qui eius-
| yMM/L pen modi damno te aïfïcerdn $. 8.[Ve?üculum conduxifi, vt
! -*f**—'**-/ï mgä'konusü tuum |portaretj et fecum iter facerdt ^: 1fä cum pon-
^« tem tranfiret, redemptor eius pontis portorium ab eo exi-
[ 144 — gebat: quferebatur, an etiam pro ipfa fola ? reda portorium|
maex "" daturus fuerit 52 Puto, fi* mulionon ignorauitfea fe . tran-
d. fiturum, cum vehiculum locaret, mulionem praeftare debere.
.€U77 . & 9. Rerum cuftodiam, quam horrearius conduétoribus prae-
ftare deberet, locatorem totorum horreorum horreario prae-
ftare non debere puto: niíifrf ? in locando aliter conue-

nerit.

u Ll :

LIN

LXL. Scázgvora libro-VIE-Digefterum. — Coro-
N vs, cum lege locationis non effet comprehenfum, vt vineas
poneret, nihilo minus in func *? vineas inftituit, et ^* pro-
pter earum fructum denis amplius aureis jan&üisV"^ ager lo-
; /' cari cóeperat. Qugefitum eft, fi dominus iftum colonum fun-
/W;'äw,,äu-fäo,, di '? eieCctum, penfionum debitarum mnomine conueniat,
an füumptus vtiliter faCtos in vineis inftituendis reputa-
"o 58 *^ poffit oppofita doli mali exceptione ? (Refpondit, * ,
vel expenfas confecuturum, vel nkhil amplius praeftaturum.
$. 1. Nauem conduxif *5, vt de prouincia Cyfénenfi Aquile-
[giam ** mnauigaret *5, olei metretis tribus milibus impofitis,
et frumenti modiis octo milibus, certa mercede: fed euenit
vthonerata nauis in ipfa prouincia nouem menfibus retinere-
tur, ethonus impofitum commiffo tolleretur. Qugefitum eft, an
ve&turas, *? quas conuenit, a conductore fecundum locatio-
nem exigere nauis ^? poffit? «Refpondit .^"*, fecundum ea, quae

roponerentur, polííe. E ääw T .
P P ', £ 3::11&4-3. 1: P dpp ft 9;, * '
LXIL,LAznzollbroL-Pithanorum,??. Sr RnivvMw,

quem faciendum conduxeras, et feceras, antequam eum pro-
bares, labes corrumpit ??, tuum periculum eft. Paulus: im-
mo fi foli vitio id accidit, locatoris erit periculum: 1i operis

vitio;/P* accidit, tuum erit detrimentum.

y.* !
J 7));*

uxiM»'»'ï

"*

9-

quam declarauerat, et quod propofuerat remififfe. Ea autem non bene expri-
mitur verbis: ac fi, quae fola in hoc $. cortupta exiftimo, quanquam nec ab-
furde coniici queat, poft ea aliquid excidiffe, quod ad integritatem fententiae
pertinebat, puta quod, vel fimile quid ; ita, ac fi, quod propofitum fuit, remi[[um
videatur. Dv K. 98 Taur. perIt. GER. 99 Credimus reftituendum effe:
et in vem ver(o, degeneraffeque terminationem ob fequens: dammum. lta fa-
ne Vulg..et e febtem MSS. folus Otob. vt Hal. et Taur., Erat quoque 1n Vat.
X. fed eit corre&füum. — In Vat. IIL. ab initio jta-fuit, fed et de fappletum ante ;n.
Correcti etiam/S. Cruc. et Treuif.',Bynkershï?cïn(pc'r habuit: et de zu rem ver-
[o.B&. Immo etll GEB, 100 Taur. in Adnot. dico in'P. dicio. ?m vet.
iudicio. 2" a/hjo vet. iudicimm. — Sed dico re&tum videtur, cum mox eadem ratio-
ne fequatur/ ajo. Ceterum fciolus aliquis recentior fuperfcripfit in P. Flor. lo-
cati iu, vt/fieret ; locati iudicio. Klinc Vulg. dammum me tibi praeftaturum lo-
cati iudicjo. Hal. dammum tibi dominum . praeflaturum, omiflo : dico. Habent
tamen e£, MSS. 7? iudicio, et quidem e feptem, quos infpexi, quatuor. - Bax:b.
iudico. /|Ita et Bynkcrsh.f*z led z eft fuppleta.] Denique Otob. fingulari ratio-
ne: tibzeflflatutum iudicto. Bm. M quatüor YVat. L HL .S. Cruc.. Treuif.
||quibus adde Bynkersh. Il. GER. t Ap. Hal. meam, abeft. GE B.f 2
HVulg*. difiinclione. BR. 3 Hal. dedi, GEB. 4 In omnibus eft : 2* fecum
itev faceres m — Nec aliter MSS. quinque, 'uc. O .
fateret, quin hoc retento poffet legi, vt tecum zter faceret. Sic enim fupra in
hác ipía lege $. 2. etiam nunc eft: fuas autem. a&iones, pro: tuas. BP. Reli-
qua MSS. Barb. Otob. Treuif. et Bynkersh. I. immo et I. ItaquoqueHal. faceres,
bt cum pontemmetc, GER. — 5 Ap. Hal. folo, abeft. ckp. — 6 Hal, fuerat. GEP.

!T M Uauffr I)Mï(fw ngägü»

w WA . t m

* u T

[ N

- l

/
]
/

(

.Hal GEB. .5

nifi quod S. Cruc. olim habuit: |

|

gt

IV.

/^DE yKESTIMATORIAY./2 $: aM
VrirrANvs üibro XXXII. ad Edictum.

s : |
CTIO de geftimato proponitur, tollendae dubitationis gra-
tia ^. Fuit enim magis dubitatum ?, cum res deftima-
ta vendenda datur, vtrum ex vendito fit actio propter gefti-
mationem: ,3n ex locato, quafi rem vendendam locaffe vi-
deor *: an[ex| condu&to, quafi operas conduxiffem 5: an man-
dati. Melius itaque vifum eft, hanc a&ionem proponi: quo-
tens enim * de nomine contra&tus alicuius ambigeretur, con-
ueniret tamen aliquam actionem dari, dandam xeftimatoriam
praefcriptis verbis aCctionem: eft * énim negotium ciuile ge-
ftum, et quidem 9 bona fide. Quare omnia et hic locum ha-
bent, qu&e in bonae fidei iudiciis ? diximus. $. I. -Aeftima- c
üo autem periculum facit eius, qui füfcepit: aut igitur ipfam
rem debebit incorruptam reddere, aut aeftimationem, de qua
conuenit, |
Il PAvrvs libre-XXX-ad-Editum, HaAzc adio

vtilis eft, etg)merces interuenit, [ 2;22e X W. Z :

/^DE RERVM PERMVTATIONE. /2

| LEAVLVS'*—Her XXXtfE- *-ad Ediftum, n P
Sïcv T aliud eft vendere/faliud emere, alius emptor, alius. — - K du
) ven.ditgr:.Li,ta,prgïjpm : aliud,J aliud merx: at in permuta-^ VL al fU g,
tione difcérni non póteft, vter emptor, vel vter venditor fit: & 2«/4
multumque differunt ^ praeftationes: emptor enim, nifinum- — '
mos accipientis fecerit, tenetur ex vendito: venditori.Z«fuffi-
cit ob eui&ionem fe obligare, poffeffionem tradere, et purga-
ri * dolo malo: itaque, fi euicta res non fit, nihil debet. Ín
permutatione vero, fi Vtrgïmque » pretium e&,[ïïriusque rem
fieri oportet, fi merx, neutrius: fed cum debeatetTéS, et pre- — — |
fium effe, non poteft inueniri, quid eorum merx, et qugd pre- . 1 m X )
tium fit : nec ratio patitur, vt vna eademque res et veneat, Hieoss

. et pretium fit emptionis. -S$-r. Vnde fi ea res, quam accepe-

rim, vel dederim, pofteajeuincatur, in fatctum dandam actio- ,.
nemjrefpondetur. $.—2. Item emptio ac venditio nuda con- u
fentientium voluntate contráhitur: permutatio autem ex
re * tradita initium obligationi praebet: alioquin, fi res non-
dum tradita fit, nudo confenfu conftitui obligationem dice-
mus: quod in his dumtaxat receptum eft, v'*qu?e nomen fuum
habent: vt in emptionegvenditionegcconductionec?, mandato.

$. B.

7 Hal. et Vulg. inferunt: portorium. BR, 8Hal etVulg.etfeea.BR, 9 Ap, Hal.
fi abeft. GE&B. — 10 Ap. Hal. n fundum, abíant. Flor. fa&um: £nu fundo, quod
malo,etita Vulg. &R. — 11 Hal.vt,loco et, mox vero: fru&ius, et paulo poft:
coeperit, loco: coeperat. GEB. — 12, Hal. et Vulg. inferunt zs. B R. Et forte Tau-
relliieratdare: omnals.GEB. I3Hal.et Vulg.fumdo.BR. — 14 Hal. repeterc.
Vulg.computare.BR.. — 15 Hal refpoudi. GEB. — 16 Hal. et Vulg. couduxi. B R.
17 Hal. Aquilegiam. GEB. 18 Hal. wamigarem. GEB. — Y9 Hal. praefigit

À x

in. GEB. 20 Hal. nauis exigere. GEB. 21 Hal.refpoudi. GEB. — 22 —
Hal. vei3av4v, GE B. 25 Hal. corrupit. GEB. 24 Hal. et hic inferit; i.

GER.

2 Hal. cauffa, loco: gratia. GEB. — 8
Hal. fuit enim ingensdubitatio. GEB. — 4 Malim : videar, vt omnes. BR. Etiam
Hal. conduxerim. GEB. —6 Hal,. vt quoties de nomine. GEBR.
Vide de hoc verficulo Timaeum Fabrum in Zmuot. fele. n. 101. BYNK. 7

I Vulg. addit: a&ione, BR.

Hal. dari : davetur aeftimatoria pracfcriptis verbis aclio: effeeuim. GE&. — 8 Ap.
Hal. quidem, abeft. GER. 9 Taur. fideIudiciis. GEB.
I Hal . XXX. GER. 2 Hal inferit: eorum. GEB, 5 Vulg.

inferit: vero. BR. — 4 Hal. inferit de. GEB. & Flor. vtraumque fubantique
mutatum in: vtrimque. BR. G Hal. non poteft difcerni, quid eorum. fit pre-
cium, et quid veneat : finul in margine habet, vt hic legitur-: alias,. inuenivi,
quid eorum merx, et quid precium fit. GE B. ! Vulg: u[l'fent: vtrinque. BR.
8 Ita quinque codices. In Barb. tamen fuppl&tum ; Jocatione, BR. Reliqui funt:

M Q Otob,

uej fhm)

344 DIGESTORVM . LIB.

$. 3. Ideoqme ? Pedius ait, alienam rem dantem, nullam con-
trahere permutationem. ,$. 4. Tgitur ex altera parte traditio-
ojv " ontolLt . me fa&ta, fi alter rem molit tradere, non in hoc agemus, F ä in-
^ aue) toeee]t, h . tereft| noftra *9, illam rem accepiffe, de qua conuenit, 1ed, vt -
- fU G r u Wiï ? . ere " . d
NTP res ** cÓntra, noblsfïeddgtur, condictioni locus eft, quafi re

E d non fecuta. : .
s a RE Mi : II. IpeMwdibro-V.-ad-Plantium. AmnrsTOo ait, quo-
puerer et — g noxisque *? folutum, et non effe fugitiuum feruum, prae-
/4 pE PRAESCRIPTIS VERBIS, ET IN
PAPINIANVS Llibw«VIH:'.(ILTa?&in. p
ONNYVMQVAM euenit, vt ceffantibus iudiciis proditis, e
.szzjïw"n non poffumus, facile|defcendemus ^ ad eas, guae in factum.-
appellantur. Sed ne res exemplis egeat, paucis agam. — $. I.
0/ nauem conduxerit, an merces. vehenda$, locauerit, ciuilem
! a&tionem in fa&um effe dandam, Labeo fcribit ?1/7 $. 2, Itein
neque commodatum erit: fed, non exþiibita fide, in factum ret-
s fuübicitur actio ^. : |
deficiant * vulgaria atque vfitata aCctionum nomina, praefcri-
ptis verbis agendum eft.
neceffe eft confugere, quotiens contractus exiftunt, quorum
appellationes nullggjs iure ciuili proditée funt.

'niam permutatio vicina effet emptioni, fanum quoque, fur-
. ftandum, qui ex *? caufa *^ daretur.
FACTYVM ACTIONEE.yWsl 1 /gg
N vulgaribus aCtionibus, cum proprium nomen inuenire
Domino mercium in magiftrum nauis, fi fit incertum, vtrum
fi quis pretii explorandi gratia rem tradat, neque depofitum,
; ]1L. Cersvsdibro-VHÍfL5-Digeftorum- NAM, CvM
LE IlILIvnrAwvslibroXIV. Digeftorum. Iv QvAM *

w Bu IV.VrPIiANVYSlibroXXX. adSabinum. NATVRA
L "ut. enim rerum £onditum. ? eft, vt plura fint negotia, quam vo-
cabula. Ml(ænöæcüm,,&.gf P PPL MA
| ) V. PAyrLvs ibro-V.7?- Qugefüonum.- NaATVRA-
: kr](en»«af ä-ji« Lis meus filius feruitftibif et tuus filius mihi: conuenit in-
P. atb ,,, ter nos, vt et tü meum manumitteres, et ego II. tuum: ego
LL fencabad o D. manumifi: tu non manumüifgl: qua zgöhone mihi teneris T.
! LXJRC. . qujefitum eft. In hac qugeftione itotius; ob rem dati tracta-
| L—'Jf;,,-);..l'f;tq,«tf/tï'dzüc&qtus *3 infpici poteft: qui in his competit fpeciebus. Aut
/ enim do tibi, vt des: aut do, vt facias: jaut facio, vt des: aut
[ 1 a rwec * « facio, vt facias.] In quibus quaeritur, quae obligatio nafcatur.

. $.r. Etfi quidem pecuniam dem, vt rem accipiam, [emptio
L 1 ezz:/.. et venditio eft: fin autem rem do, vt rem accipiam,|quia non
placet permutationem rerum emptionem efle, dubium non eft,
nafci ciuilem|obligationem : in qua actione id£yeniet **, non |

Otob. S. Cruc. 'Treuif. Bynkersh. I. immo et II. nec fuppleuit Hal. GEB. — 9
Hal. ideo absque que. GEB. — 1O Taur. in Adnot. ct znterefl moflfra. iu. P. vt
ves noflra. "Videtur autem haec corruptio orta ex fequentibus:? vt ves contra
2zi0bis, quae verba in codice, ex quo Florentinus deícriptus eft, videniur noftris
fuiffe fubiecta. — Vulg, quod zuteref? noflra. Praeiuere MSS. nagex fex, quae
adiui, quinque idem exkjbent. Vat. L. oji |citer habuit*/ZAhtereft noflra,
recenter autem füppletunk quod momy- 1CÁs "vtique quod intevefl moflva.
Vulg. non difplicet. BR. Keliqui codices: Barb. Otob. S. Cruc, TTreuif. Byn-
kersh. I. immo et ll. GEB.

II Hal.et Vulg. inferunt: nofira, BR. — 12 Hal.
eft emptioni, fore famum fuvtis quoque moxiisque folutum. GEB. 15 Hal. in-
ferit.ea. GEB. — I4 Vulg.inferit: permutatzonis. BR.
) I Hal. acfione. GEB. 2 , Gothofr. innota: defcendamus. Hal. t
,emnes. Etiam Taur. hoc poftea fui iuris fecit. Seruant Florentinam e quin-
| que MSS. duo: Otob. et $. Cruc. nifi quod in hoc ex : defceudemus, fit fa&um:
defcenderemus. BR. Habent defceudamus Barb. 'Treuif. Bynkersh. I. — At II.
Flor. feruat. Nempe etiam apud Taurellium hic eft defcendemus. GEB. — 3Hal.
fcripfit. GEB. 4 Hal. afHio fubiicitur. GEB. — 5 Hal. lib. IX. GEÉ. . 6
Gothofr. in nota: cum deficiunt. Hal. GEB. — 7 Gothofr. innota: Ad quam.
Hal. GER. 8 Vulg. »4llo. B R. 9 Gothofr. in nota: zudactum efl. Yta
Hal.et Vulg. £R, lle tamen in margine: alias conditum. GEB. Singularis
eft locutio, et dubito, an re&ta. — Vellem legeretur: — Natmra emit vevum con-
fouum eft, «el: INatura enim verum eonditio cfl. BYNK. lta in MS. bis: Na-

'[fäfüo]tranüer' ; fiue finitum non fugt *?, et tantum temporis /2/^, ] ,

XIX.. TIT.' IV. V,

vt reddas, quod acceperis *5, fed vt damneris mihi, quanti in-
tereft mea, illud, de quo conuenit, aceipere: vel, fi meum re-
cipere velim, repetatur *^ quod datum efít, quafi ob rem da-
tum, re non feguta. Sed fifcyphos tibi dedi, vt Sticlfum mihi
dares, periculo meo SticKus erit: ac tu dumtaxat culpam prae-
ftare debes. Explicitus eft articulus ille, do, vt des *?*. $. 2.
At cum do, vt facias, fi tale fit fa&tum, quod locari folef, pu-
ta vt tabulam pingas, pecunia data, locatio erit: ficut *9 fu-
periore cafü emptio: fires, non erit locatio, fed nafcetur vel
ciuilis aCtio in hoc, quod mea intereft, vel ad repetendum con-
diCctio. Quod fi tale eft fa&tum, quod locari non poffit, puta
vt feruum manumittas, fiue certum tempus adieCtum eft, in-
tra quod manumittatur, idque, cum, potuiffet manumitti, viuo

)/J::

confumptum fit, vt potuerit debueritque manumitti, condici
ei poteft, vel praefcriptis verbisagi. Quodihis, quae diximus, ] *t», L.
conuenit. Sed fi dedi tibi feruum, vt fernum tuum manumit-
teres, et manumififti, et is, quem dedi, euictus eft; fi fciens ,
dedi, de dolo in me dandam actionem Tulianus fcribite fi igno-1 )
rans, in faCtum ciuilem ?9. $. 5. Quod fi faciam, vt des, et
pofteaquam feci, ceffas ?^* dare, nulla erit ciuilis actio, et ideo
de dolo dabitur ??. $. 4. Sed, fi facio, vt facias, haec fpe-
cies traCtatus plures recipit. Nam fi pacti fümus, vt tu a meo
debitore Cartíagine ?? exigas, ego a tuo Romde: vel, vt tu
in meo, ego in tuo folo dedificem, et ego xedificaui, et tu cef- 1ff.
fas, in priorem fpeciem ?^* mandatum quodammodo interue- "
niffe videtur: fine quo exigi pecunia aliého nomine non poteft: ( 4n al
quamuis enim et impendia 'fgng tamen mutuum offläium nl—/,mh' ?uaglznm o
praeftamus : et poleít mandatum ex paCto etiam naturamfuam - )
excedere, Poffum enim tibi mandare, vt et cuftodiam mihi — M. 7
praeftes, et ?^* non plus impendas in exigendo, quam decem: :
et. fi eandem quantitatem impenderemus, nulla dubitatio eftz; "a n
fin autem a?er feä ?^9, vt et hic mandatum interueniffe vi-
deatur, quafi refundamus ?* inuicem impenfas: neque enim
de re tua tibi mando. Sed tutius erit, et in infulis fabrican-
dis, et in debitoribus exigendis, praefcriptis verbis dari actio-
nem: quae actio fimilis erit mandati aCtioni: quemadmodum
in fuperioribus cafibus, locationi et emptioni. $. 5. Si ergo
haec funt, vbi de faciendo ab vtroque conuenit, etin propo-
fita quaeftione idem dici poteft: et neceffario fequitur ^9, vt
eius fiat condemfhnatio, quanti intereft mea, feruum habere, quem
manumifi. .An deducendum erit, quod libertum habeo? Sed
hoc non poteft aeftimari, 4x/7 — :
VI. NEeRATIvs tflibro l. Refponforum. INsvLAM
hoc modo, vt aliam infulam reficeres, vendidi. Refpondit, nul-
lam effe) venditionem: fed ciuili intentione incerti agendum

i£179. 796 T. LIMfe, VII.

tura, forte vitio eius, qui has notas defcripfit, loco: Natzrae, et tunc, fi hae
placent le&iones, fcribas: NaturaEnim. GEP. —10Hal.lib. XV. GEE. — !I
Hal. inferit:item. GEB. 12 Halet Vulg. temearis. BR. — 13 Vulg. inferit: -
iu$, et mox habet 440d, loco: qwi. BR. — 14 Hal. vemit. WVulg. eueniet. BR. j
I5 Hal. accepifli. G E B. 16 Hal. et Vulg, vepetam. BR. 17 Ap. Hal.
haec vltima : Explicitus —— vt des, abífunt, GER. 18 Hal. inferit
in. GEB. 19 Hal. fzerit. GEB. 20 Confer Noodt. de Padlis c. 9. BR. |
21 Hal ceffee. GEB. — 22 'Taur. daVitur. GEB. . 23 Flor. eft: Cbartagzue. : t
Hal. Cartbagzui. GER. 24. Hal. Zu priore fpecie. GE B. 25 Hal. ct, lo- |
cOo: et, et paulo poft: zmpeuderimus, loco: impenderemmus. GEB. 26 Vide- t
tur omnino legendum: fim autem alter conuenit, alter fécit, vt et bic, quod li- li
cet ab ordinario fit repofitum, valde tamen obfícurum eft propter confufionem t
figni male pofiti. Vulg. fi autem aliter feceris: vt et bic. Klal. fin. autem al-

*
ter fecerit, vt et bic. t T?ada - fb |

MSS. infpexi nouem, quae omnia conueniunt in: alitér,

A

ít
U

PUR

—
Jüc jdlfc'aaäo-,

sstsnd

pro:.alter, nifi quod Vat.. IT. et DBarb. olim habuerint: alteI?; fecit autem i.'cu ïwim :
fecerit, quatuor habent, tria alia: feceris. Vat. IL. faciat. Barb. ex corre&io- VMTE u) ä
ne?QfücHHus. Eo amplius in S. Cruc. poft s2 aliter feceris, fupletum recenter ; u AA j

. Ms "o LT. . . : . Cnertt
magisefl. Denique 'aurin. IYI, ab initio habuit: fim autem aliter. feceris, - ma- 4 : "/KLE ?
i efl, vt et bic. BR. Kabent: fecit, Otob. Vat. I. Bynkersh. L: fecerit; Vat. ^; ; f

III. et Bynkersh. IL;feceris, Treuifpraeter memoratos. GER. 27 Hal. ve- " LY f
fuudemus. GEX. 28 Hal. confequitur. GX 5. 29 Vulg. effe. Ap. Hal. |« */n t
efl, abeft. — Immo etiam Flor. quatuor punétis veluti confoflum cft, fed recen- — i
tius. : G

LW //W'a-fï/kW-m 4

DIGESTORVM LIB. XIX. TIT. V. - 3

j
VII. PAPIN: ANVS »9"*:" ienum. Sr TrI-|nium dedero *?, vt infula dedificata, partem mihi reddas, nc-
BI .decem—dedero, vt S.tlchunzl manumittas, et c?fiaueris, con- | que emptionem efle, quia pretii loco partem rei meae recipio:
feftim agam Prauefcrlptls Vgrbls, vt foluas, quanti mea intereft: | neque fnandatum, quia non eft gratuitum: neque focietatem,
aut, fi nihil intereft, condicam tibi, vt détem reddas. quia nemo focietatem contrahendo rei fue dominus effe de-
: VIII. InEw libro WXVIL-Qugefüonum, Sx nowr-| finit.. Sed fi puerum docendum, vel pecus pafcendum tibi de-
BL U feruum,. cum fuxvggfo argueretur, quéeftionis haben- | dero, vel puerum nutriendum, ita vt, fi poft cettos annos ve-
d4e cag& 4eü1matum dediffet, neque de eo compertum fuif- | niffet, pretium inter nos communicaretur, abMorrere háec ??
fet, etá S/non redderetur, eo nomine ciuiliter agi poffe, licet | ab area, eo quod hic dominus effe non definit, qui priügïtlit: l23e4 *
aliquo cafü feruum retenturus effet, qui traditum accepiffet. | competit igitur pro focio actio. Sed fi forte puerum dominii/- TEM
Poteft enim retinere feruum, fiue dominus pro eo pecuniam | tui fecero, idem|fej quod in area, dig;äï*um :[quia dominium x u
elegiffet, fiue in admiffo deprehenfus fuiffet: tunc enim et ?* | definit ad primum dominum pertinere. Quid ergo eft? in 11 æ; :
& datam aeftimationem reddi a domino oportere. Sed quáefi- | factum putat actionem Tulianus dandam, id eft, I;)mefcriptis
AA L, tum eft, qua actione pecunid;/fi eam dominus elegiffet, peti)| verbis 5*. Ergo ?? fi quis arede dominium non tranftulerit,

!^j u9tpoffeti? Dixi, tametfi quod ?? intereos ageretur, verbis quo- | fed paífus fit te fic aedificare, vt communicaretur vel ipfa, vel
E. . Qque füipulationis conclufum non fuiffet, fi tamen lex contra- | pretium, erit focietas. Idemque, et fi partis areae dominiurh :
T Cus non lateret, praefcriptis verbis incerti et hic agi poffe: | tranftulerit, partis non, et eadem lege aedificarejpaffus fit. E i

nec videri nudum 'pactum interueniffe, quotiens certa lege
? dari probaretur. ^«v €. : w
m — .. 1X. IpnEnvtlibre-XE : OB EAM cau-
fam ?? accepto liberatus, vt nomen Titii debitoris delegaret,
fi fidem contractus non impleat, incerti aCtionetenebitur. Ita-
,,, ,,Q9ue iudicis officio non vetus obligatio reftaurabitur, fed pro-
1] a[g,et ; : 34 .Ul 35 latl a 57 EC . - 58 v :
pI wiffa praeftabitur ?^, conderfiatio fequétur. : : criminali ?? pé6ena aduerfüs eum feruata. $. 2.
! X.lAYVornrxvs ?? Jlibro XHL-Epiftülarum, PaAm- | Sed et fi calicem argenteum.quis alienum in profundum l- /X , :v
: d füexwmris tertide vfumfructum 3F legauit: |héfédis; bona ab ,eius | iecerit, 5?, damni dandi caufa, non lucri facienlgi,ngompgniug
LJeraf.. creditoribus diftracta funt: et pecuniam, qugejex gqg&ima:tigng? libro feptimo decimo 59 ad Sabinum fcri&fg 9t neque'fuürti, /juo't ib
.partis tertide fiebat, mulier accepit fruendi caufa: et per igno- | neque damni iniuriaefactionem effe: in factum tamen 9? agen- i
rantiam ftipulatio praetermiífa eft. Qu&ero, an ab herede mu- | dum. $. 3. Siglans *? exarbore tua in meum fundum ca- Z £« ,,,
lieris pecunia, quae fruendi caufa data eft, ,rel.feti poffit, etQqua | dat ?^, eamque ego immiflo *5 pecore depafcam, Arifto fcri-
ï "- — , /A/ aCtione? Refpondi 3?, in factum actionem dari debere. [*'62.| bit, non fibi ** occurrere legitimam actionem, qua experiri
L st XL Powrourivslibro XXXIX.?-ad-QuintumMu- | poffim ?*: nam neque ex lege ddódecim tabularum de paftu
ul L. et« Cium— Qvra aCtionpm nen| plenus pumerus ieffet. *?, ideo | pecoris, quia non in tuQ pafcitur, neque de pauperie, neque
: cz « plerumque a&tiones in faCctum defiderantdf. |Sed &f eas aCtio- | [deldamni iniuriae ?^* agi poífe: in factum itaque erit agendum.

XIV. IpnEMjlibro-XLLl.adSabinum. Qvr skERvAxN-
DARvM mercium fuarum ?? caufaalienas mercesin mare pro-
iecit, nulla tenetur actione: fed 5* Eüüne caufa id feciffet 55, o«
in factum: fi dolo, de dolo tenetur ?. . 1. Sed et fi fer-
uum quis alienum fpoliauerit, isque frigore mortuus fit, de
veftimentis quidem furti agi poterit, de feruo vero in factum

: i 4 * 6 :

l nes, quée legibus prodit4e funt, fi lex iufta äpegeühria fit, | ?£4^ . -XX InkEM libro|XLII. ad Saþiii ue SoLENT, qui l4 e«er E
! fupplet Praetor in eo, quod legi deeft: quod facit in lege À- | nouerunt feruos fugitiuos alicübi, celari, indicare eos domi- .
quilia, reddendo actiones in factum accommodatas legij Aqui- | nis, vbi celentur: jquaejres non facit eos fures. Solent etiam .^.
liae: idque vtilitas etas legisexigit. Al2 E 1 1 :

XII. PRocvrvs llibro.XL-Epiftularum-**, —Sx vrm

mercedem huius rei accipere, et fic indicare: nec videtur illi-
citum effe hoc, quod datur. Quare q&i acaópit, quiàj ob cau-

/*",J;Z" vxori fude fundos vendidit ^?, et in venditione comprehen- ! fam accepit, nec improbam caufam, non timet condictionem. //-&.,
) fum eft, conueniffe inter eos, fi ea nupta ei effe defiffet, vt ! Quod fi folutum quidem nihil eft, fed pactio interceffit ob in-
1 eos fundos, fi ipfe vellet, egdem pretio mulier tranferiberet | dicium, hoc eft, vt fi. indicatfet, adprehenfüsque effet fugiti-
j viro, in factum effftimo iudiäium effereddendum: idque et in | uus, certum aliquigi ?? daretur, videamus, an poffit agere?
alis perfonis obleruandum 43 , ejft/ Et quidem conuentio ifta non eft nuda, vt quis dicat, ex pacto |
5 XIIIL. VnrerAwvsÜbroXXX.adSabinum Sr riBI| actionem non oriri, fed habet in fe negotium aliquid *?: ergo 55 4 $,
.A rem vendendam certo pretio dediffem, vt, quospluris vendi- | ciuilis actio oriri poteft, id eft, praefcriptis verbis: nifi ff quis
n diffes, tibi haberes, placet, neque mandati, neque pro fo&io | et in lKíac fpecie de dolo actionem competere dicat, vbi dolus
L 'effe aCctionem: fed in factum, quafi alip ** negotio gefto: | aliquis arguatur. :
quia et mandata gratuita elle debent, et Ocietas non videtur XVI. Pouroxrvsilibro-XXH. ad-Sabinum. ' Pxn-
hla: contracta in eo, qui ^? te non admifit focium dlftl*?CthnlkS', MISISTI mkhi cretam eximere de ** agro tuo, ita vt eum
i Ji;, fed fibi certum pretium excepit *9. A. r. Iulianus lhbæä locum, vnde exemifíem, repl.erem: exemi, nec repleo. Quge-
: '^- decimo Digeftorum-feribie *", fi tibi ** areae meae domi- fitum eft, quam Jfíabeas actionem ? Sed certum elt, ciuilem
i — u £eiye äqfw as p actio-
ïg; tius. BR. 30 Gothofr.in nota: A. furti, vel de furto. — Ifto modo Hal, et | ge. Bm. 50 Hal.be. GE2. — 51 Ap. Hal. id ef praeftriptis verbis, ab-
" Vulg. immo et Flor. fuperfcripta, o tamen non deleta. - Sed re&e dicitur fur- funt. GEE. — 52 Hal. Jgitur et fi. GEB..— 53 Ap. Hal. fuarum, abeft. G E.
L to aranere, cum vel in ipfa locutione: furtz arguere 75 crimine fubaudlatur. BR. | 54 Ap. Hal. fed, abeft. GEz., — 55 Hal. fecit, GER. 56 Ap. Hal. tene-
Qe- In his tamen magis infpiciendum víum, quam naturam fermonis, recte monet, tur, abeft. .GEB. 57 AP.' Ha.l. a:g.e?zdum, abeft. GEB. 53 Hal,iz:dque da-
inä,- et ideo reiicit: dammare furto, arguere mendacio *ä is de Con.firuc'ï. c. 26. | mmi etc. GEB. 59 Hal. inferit: fcz?zn:et. GEB. 6o Hal.. lzf)rg decimo fexto.
;m DvK. Quod ad MSS. attinet, furti habent Otot?.A " Cruc. Treuif, Bynkersh. qulg. lib. XXVI. BR. .61 I—?al.:fcrzbzt.. G E B. 62,'Hal. ?*!ferlt: effe. GE
Jeæ 1 IL Etita in Vat. L fa&um. n Barb. erat: furto, fuppletumque: cum de.. 1n | 63 Taur. habet: glas, et ita fuit Florentiae, fed fubantique litera » fuperfcripta,
HTuTMM grnkersh. L eft: furti ageretur, et fa&um: drgueretur. GEB. — 31 Ap. Hal. | quam Taur. recipere debebat. 5n. 64. Hal. cadet. GER. 63- Taur. zm-
M., ä'm t, abeft. GEB. 32, Vulg. quid. BR. 33 Hal. inferit: quis. GEB. — 34 | miSo. GEE. 66 Vulg. tibi. BR. — 677 Hal. poffit. "Vulg. poffis, quod. pro-
W V*M ,al et Vulg. praeffabuntur. BR. 35 Wulg. vt, et mox: fequatur. BR. | bo. BR. 68 Gothofr. in nota: neque damni iniuriae. fia/oaud. Omnino
&10:y 9a ;36 Hal. IABOLENV'S, et in codem rubro: émoAdv. GER. 37 Hal. in- | cum Hal. et Vulg. legendum: damni zniuriae. praepofitio de ex árecedentibus
ii ff ferit: vxori, Vulg. habet: quis legawit vxori. BR. — 38 Flor. quis adiecit t, | irrepfit, Ita etiam quatuor MSS. In .Vat.r l. de damuo iniuviae. B R. — Carent
'":Wü forte ob antecedens: quaero. BR. 39 Hal. lib. XXVIII. GEB. — 40 Hal. | nempe praepofitione Barb. Otob. TTreuif. et Bynkersh. l. immo et l. In Var.
jd" [

L etiam factum: de dam-o. S. Cruc. vt Flor. GEB.

; G RE | Hal lib. VI. imieoAdv. GEB. 42 Hal. veudiderit. GEB. . . ! vt F ;, 169 Hal. certi ali-
4 »JT*; ï; Iïaï.Bäddit 20. GEBR. 44 Hal alienew GEB. 45 Hal quod, loco: qui. | qnid. Sed cum in Cod. Flor. i pofterior in aliguid, in o fit transformata,
hl'ï GEB 46 Vulg. recepit. BR, 47 Hal. Iulienus ait, fi tibi. GEB. — 48 | legimus: certwm aliquod. BR. "7O Hal. aliquod. GER. — 71 Hal. ex. GER.

In Vulgatis eft . Si tibi, tefte Contio. BR. — 49 Hal. et Vulg. addunt ; ea le-

72

p

E

i ^" ^g ; «
L /;)f:am, £ot - fa.

f
i ] '7('11.(:'51

l
'T:? ui.llauf rJ't'Dp'":lms',, [2
ROL m'c*/'
(af ex —— M -
J r&)zf»— ;
L fäe&c 2,,..*'4,(( l.b'/

/ A

"

346

àctionem incerti competere, Si autem vendidifti cretam, ex
vendito ages: quod fi poft exemptionem cretíe *^ repleuero,
nec patieris *? me cretam tollere, jtum/agam ad exltibendum,
quia mea facta eft, cum voluntate tua exempta fit. $, r. Per-

mififti mihi, vt fererem in fundo tuo, et fructus tollerem: ifeui:

nec pateris ^^ me fructus tollere: nullam iuris ciuilis actio-
nem eífe, Arifto ait: an *5 in factum dari debeat, deliberari
poffe: fed erit de dolo. . GAf nb o o
XVIL VrrrAwvsilibro-XXVIII-ad-Edictum, Sr
GRATVITAM tibi habitationem dedero, an commodati age-
repoffi? etWiuianus *5 ait,poffe. Sed efritutius??, prae-
Ícriptis verbis agere. $. r. Si M*garitaä,gblwwdede-
ro, vt 3 eademy mihi adferres *9, aut pretium egrum, dein-
de háec^"? perierint ante venditionem, cuius periculum fit ?

:"^ Kt ait Labeo, quod et Pomponius fcripfit ^?, fi quidem ego

te 5* vehditor| $? roïä;äui, meum effe periculum: fi tu me,
tuum: fi neuter noftrum 9?, fed dumtaxat confenfimus, te-
neri te KíaCctenus, vt dolum et culpam mihi praeftes. — Actio
autem/éx hag caufa vtique erit praefcriptis verbis. /. 2. Pa-
pinianus libro gggä Qufeftionum feripie, fi rem "n * n
fpiciendam dedi, et dicas te perdidifle, ita demum mihi prae-
criptis verbis actio competit, fi ignorem vbi fit: nam fi mihi
liqueat, apud te effe, furti agere poflum, vel condicere, vel ad
exhibendum agere. Secundum hgec ??, fi cui infpiciendum

dedi, fiue ipfius caufa, fiue vtriusque, et dolum et culpam mi- .

hi praeftandàm eíle dico, propter vtilitatem 5*: periculum
non. Si vero mei dumtaxat caufa,datum eft, dolum folum:
quia prope ?* depofitum hoc acq&dit. $. 3. Si cum vnum
bouem haberem, et vicinus vnum, placuffit inter nos, vt per
denos dies ego ei, et ille mihi, bouem commodaremus ?$,

vt opus faceret, et apud alterum bos periit'/*?, commodati

5 o nf LTA

non competit actio, quia non fuit gratuitum commodatum:
verum praefcriptis verbis agendum eft. $. 4. Si cum mihi
veftimenta venderes, rogauero vt eamapud me gglinquas, vt

peritioribus oftenderem, mox haec perierint vi ignisj aut alia £?
p | i
. jmaiore, periculumime minimeiprfeftaturum.

Ex quo appa-
ret, vtique cuftodiam ad me pertinere. $. 5. Si quis fpon-
fionis ?* caufa anulos accepéfrit ??, nec reddit victori, prae-
fcriptis verbis actio in eum competit. Nec enim recipienda

rieex f eft Sabinilopinio, qui condici et furti agi ex hac caufa putat.

(Wä(cw (*,w;(,dc
f ggægf'ff

Li £.

Quemadmodum enim rei nomine, cuius neque poffeffionem,
neque dominium victor habuit, aget]furti? Plane fi inhonefta
caufa fponfionis fuit, fui anuli dumtaxat repetitio erit.
.. XVIIL. InEw llibro-XXX.—ad Edictum.
te pecuniam depofuerim, vt dares Titio, fi fugitiuum meum
reduxiffet, nec dederis, quia non reduxit: fi pecuniam mihi
non reddas, melius eft praefcriptis. verbis agere. NNon enim
ambo pecuniam ego et fugitiuarius depofuimus, vt quafi apud
fequeftrem fit depofitum; '
XIX. InEmulibro-XXXL—2?-ad Edi&tum. RocaAsrm:I
me, vt(tibi nummos mutuos darem, ego cum non haberem,
dedi tibi rem vendendam, ut pretio vtereris: fi non vendidi-
fti, aut vendidifti quidem, pecuniam autem non accepifti mu-
tuam, itutius ?^ eít, ita agere, vt Labeo ait, praefcriptis ver-

72 Hal. inferit: foffam. GE B. — 73Hal.patievis.GEB. —— 74 Hal. tollerem. fi non
patíave. Vulg. tollerem. fiuecpatiaris.BR. — 75 Hal. inferit;aoutem. GEB. — 76
'Taur. Bz Bjauus. GEB. 77 Nulg. fed vtilius efl. BR. 78 Hal. adferas.
GE B. 79 Hal. ea, loco: baec. GEE. 80 Hal. fcribitt GEB. — 81 Ap.
Hal. te, abeft. GE E. 82 Hal. et Vulg. venditorem. BR. — 85 Hal. fi neu-
tev meutrum, Yoco: fi neuter noflfrum. GEB. — 84 Non tantum in Vulgatis hic
eft L. Si vem tibi tefte Contio, ita tamen vt Papinianum eius auctorem faciant ;
fed et Hal. hic nouam legem orditur fub hoc rubro: ZDEM lib. XXX. ad edi-
&um. BR. — 85 Hal boc. GEB. — 86 Cuius vtilitatem? deficere videtur vox:
vtriusque. Van de Water 1II. Obf. 9. GER. 87 Hal. in margine: alas,
propter. G EB. 88 Bahl. àvreozoàv, viciffim fen vltro citroque commodand:.
BR. $89 Hal. perierit. GEB, — 9o Hal. inferit z. GEB. — 9t Taur. quiSpon-
fiouis. GE B. 92, Hal. auulum . accepit, nec veddidit. GER.

XXXII. GEB. 94 Gothofr.in nota: vtilius eft.. Hal. GEP. 95 Hl

praeftares: deinde mulge abglra
dies experimenti, quid eílet praeftandum, vtrum pretium et ;zj» $uo), óom,

| lifquerit, et cum difplicuiffet tibi, feruo tuo referendtfm dedi-

Ícriptis verbis ?.

SI APVD

93 Hal. lEb..

DIGESTORVM LIB. XIX. TIT. V.

bis, quafi negätio quodam inter nos gefto proprii contraCtus.
$. r. Si praedium pro te obligauero, deinde placuerit ?5 in-
ter nos, vt mihi fideiufforem praeftares, nec facias, melius ef-
fe dico, praefcriptis verbis agi, nifi merces interuenit ?9*: nam
fi interuenit, ex locato efle actionem.
XX. IpnEMllibro X XXH.-ad-Edi&um. . Apvp Labeo-
nem qujeritur, fi tibi equos venales experiendos dedero, vt,
fi in triduo difplicuiffent, redderes, tuque defultor in his cu-
curreris et viceris, deinde emere nolueris, an fit aduerfus te

| ex vendito actio? Et puto verius eífe, praefcriptis verbis agen-

* * ** , / /)—-3
tum acciperes, non vt etiam certarqs,' $. 1. Item apud Me- ^^
MM

lam quderitur, pi! mula&ftibi dedero, vt experiaris, et fi pla- «ejno *n, £.

dum: nam inter nos hoc actum ?*?, vt experimentum gratui-

cuiffent, emeres; fi difplicuiffent, vt in dies fingulos aliquid
oribus fueniht ablatde intra
merces, an merces tantum ? Et ait Mela, intereffe, vtrum em-
ptio iÍm érat contraéta, an fgtura: vt fi fa&ta, pretium peta- r«yro "A , o
tur, fi futura, merces petatur. Sed non exprimit de a&tioni-
bus. Puto autee fi quidem perfecta fuit emptio, compete-
re ex vendito aCtionem: fi vero nondum [perfecta effet, aCtio- |F 3 2
netmj?? talem, qualem aduerfus defültorem dari. $. 2. Si, J*:f"f);fz-—
cum emere argentum velles, vafcularius ad te detulerit et re- :

fti, et fine dolo malo et culpa tua perierit, vafcularii|effe detri- 154
mentum: quia eius quoque caufa fit (miffum. Certe culpam 7
eorum, quibus cuftodiendum perferendumue dederis, praeftare
te oportere, Labeo ait: et puto, praefcriptis verbis aCtionem

in hoc competere.

XXl. IpnEsw llibre-TE.—Dif 1 : Qvo'ämNs
deficit aCtio vel exceptio, vtilis aétio vel exceptio ?? eft,
XXIL iGaArvs d ' 2 dié - "u

—— ?. f«i"; ,ä..«;ïiäa;
TIBI polienda

farciendali& veftimenta dederim, fi quidem gra- ^^
tis hanc operam te fufcipiente, mandati eftobligatio: fi vero -
mercede data, aut conftituta, locationis condu&tionisque nego- JJ 54
tium geritur ^??. Quod fi negue gratis hanc operam fufce-
peris, neque protinus aut data aut conftituta fit merces, fed eo
animo negotium geftum fuerit *, vt poftea tantum mercedis
nomine daretur, quantum inter nos ftatutum fit, placet, quafi
de nouo negotio, in fatum dandum effe iudicium, id eft, prae-
XXIII. AIA?I;JENVS libro II Disef ?"aulo Epi-
tomatorum Dvo sEcvwNpvmw Tiberim cum ambularent,
alter eorum ei ?, qui fecum ambulabat, rogatus anplumpften-) 24
dit, vt refpicgret *: illi excidit annlus, et in Tiberim deuolu- v c44
tus eft. Refpondit, poffe agi cum eo in fattum actionew 5. — « j
XXIV. A/FRicANvsibro-VHE-Qufeftionum, — T1- ^ 2«
TIVS 5empronio Ia 9 dedit, pactique funt, vt ex redi-
tu * eius pecunia tributum, quod Titius pendere 5 deberet, .

Sempronius praeftaret, coniputatis vfuris femiffibus: quanto- ,,, - :

que minusjtributorum nomine praeftitum foret, quam earum 4 ^ pefer

vfurarum quantitas effet, vt id 'Titio reftitueret: ? quod am-J2.5* "ef,
plius praeftitum efiet, id ex forte decederet: aut, fi A fortem
et vfuras fumuma tributorum exceffiflet, id quod amplius effet,

| : Titius
placuit. GER. — 96 Hal. interzeniat. GE. — 97 Hal. addit: efi. GEB. — 98
Ap. Hal. aciouem, abeft, GE 9. 99 Hal. et Vulg. inferunt: danda.BR. | YOO

Hal. gerit. GER. I Hal. fait. GEB. 2, Vulg. addit: acenem. BR. — 3
Ap. Hal. ei, abeft. Grz. 4 Non multum aliter hoc verbo : refpzceret, vfus
eft Liuius XXVI 32. Si ab iuferis éxiflat Rex Hiero, quo ore aut Syracufas ant
Romam. oflendi poffe ?. gumm vbi femirutain ac. fpoliatam païw'am vefpexiffet, in-
grediens Romam — — — fpolia patriae fnae vi[urus fit, vbi adeo. eft, pro: videre,
ad[picere vel coufiderave. D v x. 5 Flor. z: tribus pun&is eft expuncta. Non
male Taur. feruauit primam fcripturäm, cum, licet infolens, aliis locis defenda-
tur. Sed corre&dionem indicare debebat, uuam habent omnes. BgR. Ad
defendendum ? aclionem, nonnulla annotaui P. 331. de Latin. Vet. ICt. DVK.
Hal. aclzone. GEB. . 6 Graeci habent: éxaviv voutepera, centum nummos. 8 R.
7 Vulg. vedditu. 8 R. $8 Vulg. impendere. BR. 9 Vulg. praefigit et. BR.
IQ

J eraf. e22. us

&rn. ; , m
s Y !
à

H
]
j ^
IN

'*,L i

Hj

qu

A qy

M d
T
u

' tioi
*"w"m!f

7:

1*"4'WM

í
»
4

$

[ 4t.

ca^juenia, iquandoj fi Sempronius eam pecuniam fine dolo malo vel ami-

! fagev:
A

—f &«ris redigeretur, forti d ederet: quod ipfüm ius, et caufam

DIGESTORVM: LIB.-XIX. TIT.*X

"TTitius Sempronio praeftaret, neque de ea re vlla ftipulatio in-
terpofita efí. Titius confulebat, id quod amplius ex vfuris
Sempronius redegiffet, quam tributorum nomine praeftitiffet,
qua actione ab eo congfequi poíffit? Refpondit "?, pecuniae
quidem creditae vfuras, nifi in ftipulationem ** deductas, non
deberi: verum in propofito videndum, ne nonmaenerata
pecunia intellegi' debeat, quam quafi mandatum inter eos con-
tractum, nifi *^ quod vltra femiffem confecuturus effet: fed
neJipfius quidem fortis ipétitionem/ pecühniae créditae fuiífe:

fiffet, vel vacuam '? habuiffet, dicendum, nihil eum eo **
nomine praeftan& debuiffe. TQuare tutius ** effej praefcriptis
verbis in faCtum actionem dari: praefertim cum illud quoque

conueniffet, vt, quod a?lius praeftitum eifet, quam ex vífu-

pecuniae creditde excedat ^^.

-

F eeet. eK o at Àertun [ d
p dquffereun [onn. paeidtesaeeaer
« Mvgeg : : á ; — EX a elees

(D1

K& . LIBER VICESIMVS) BX

auR—D ,
/44 DE PIGNORIBVS ET ÁKYPOTHECIS, ET *
! QVALITER EA CONTRAHANTVR,
MR (ET DE PACTIS EORVMJ/A, L ] beeT:

PAPrIiNIANVS Llibro—XE—2—Refponforum.

ONVENTIO generalis in pignore dando bonorum vel.
: poftea quiefitorum recepta eft: in fpeciern autem alie-
JAunrz [

née rei collatiat conuentione, fi nolx;äbfuit P ei, qui pi--

"La gnus dabat, ,debita, poftea debitori domi o qufefito, diffici-
lius ^ creditori, qui non ignorauit alienum, vtilis actio dabi-
tur: fed facilior erit * poffidenti retentio. $. r. Seruo pi-
gnori dato, peculium eius creditor, citra conuentionem fpecia-
liter fuper eo conceptam, fruftra diftralfit: nec intereft, quan-
do feruus domino peculium adquifierat ^. $. 2. Cum prae-
, dium pignori daretur, nominatim, vt fruéctus quoque pignori
" effent, conuenit. Eos confumptos bona fide emptor vtili Ser-
. uiana reftituere non cogetur: pignoris etenim caufam nec vfu-
iucapione perimi * placuit: quoniam qudeftio pignoris ab in-
— " tentione dominii feparatur: quod in fructibus diffimile. eft,'
qui numquam debitoris fuerunt. $. 3. Pacto placuit, vt, ad

Lkj'o, 5 diem vfuris non folutis, früctus )iypgähecarum 5j vfuris com-
À ff&". penfarentur e.

i *? legitimae vfurae4 [ QuamuisJexordio)mi-
Lfsi&. nores in ftipulatum venkrinty non effe tamen irritam conuen-

[ 7/.et tionemplacuit: cum, ad diem minore faenore non foluto, legiti-

WUU " & r * . H g.
i W:Jha?*ff'mïnfe maiores vfurde ftipulanti recte promitti| potuerunt.
.unmmufnü

$. 4-

- 67-'64""4"( exzrouo

.qi Hal won im flipulatione. GEB.
Etiam Vulg. wifi quid. BR. — 13 Taur.
15 Hal.et Vulg. debaiffe,

yo Hal. et Vulg. poffet ? vefpondi. BR.
Y2 Gothofr. in nota: nifi quid. Halo.
vaQiüam. GEB. 14. Hal. boc nomine. GEB. l. et
tutiusque effe. B. I6 Vulg. excidzt. 8 R. 17 Hal. . IV. GEB. — 18
Gothofr. in nota: ferui fui. Flalosnd. Ita et Vulg. BR. Taur. quiSerui. G E B.
19 Hal. paenulas. GEB. — 20 Hal. lib. XXII. Cceterum in hoctitulo faepius
occurrit: vicefmmo, trigefumo etc. GEB. — 21 Vulg. tantundem. BR. — sz.Hal.
praefigit et. GEB. 23 Ap. Hal. tamen, abeft. GEB. — 24 Hal. inferit et.
G EB. 25 Ap. Hal. vt, abeft. GEB. 26 Flor. 7 idem, non plane abeft,
fed recentius eft fuperfcriptum| BR. — . 27 In Bafil. fequitur. L. XXVII. fed
anonyma. BR. ! .
1 Ap. Hal. ET, abeft. GER. 2, Hal. lb. II. GEB.
vit. GEB. — 4 Vide Noodt: cap. 12. de forma emend. doli inali. B R.

//aïümWZaþq,

5 Hal. fze-
5 Hal.

L E AL07Coca begdwmä
—— IXX Jw«facwc'owruf ;

L 28 o Àker. la mac : a m/»l;yd-ï«e L/Mfmg Qæjo

BH WA TL E 347
XXV.MancraAxNvslibroTIE 77 Reeularum. Sro»z-
RAS fabriles quis ferui *? vice mutua dediílet, vt totidem
reciperet, poffe eum praefcriptis verbis agere: ficuti,fiipenu-
lds *? dediífet, vt tunica&accipereti / Nec effe hoc contrarium,
quod fi per errorem operge indebitfe datde funt, ipf&e- repeti
non poffunt: nam aliud dando, vt aliud reddatur, obligari iu-
re gentium poffumus. Quod autem indebitum datur, aut ipfum
repeti debet, aut tantundem ex eodem genere: quorum neu-
tro mo)cä( þvp-g;ig repeti poffunt. L£2 C
l. Pow»PoNiysUibro-XX1.-29 ad Sabinum- Sx
TrBI fcyphosídedi] vt eosdem mihi redEEäes, commodatila&tio

eft; fi vt pondus argentifredderes, quantum in illis effet,|tan-

tidem|?* ponderis petitjo eft per a€tionem praefcriptis ver-
bis, ^? tam boni tamen ?? argenti, quam illi fcyphi fuerunt:
fed ?* fi, vt vel'hios fcyphos, vel vtj *3 eiusdem ponderis ar-
gentum dare$, conuenit, (:ngäm) ?^* dicendum ett ?*,

ESTORVM SEV PANDECTARVM
| 1 PARS QVAR T A. : N

at

Cum praedium vxor viro donaffet, idtjue praedium vir pignori

dediffet, poft diuortium mulier poffeffionem praedii fui redir
perauit: jegidem/ praedium ob debitum virijpignori dedit: in
ea dumtaxat pecunia recte pignus a muliere contractum appa-
ruit, quam offerre viro debuit, meliore praedio fatto:. fcilicet,
fi maiores fumptus, quam fructus fuiffent, jquos|vir ex praedio
percepit: etenim in ea quantitate proprium mulier negotium
geffiffe, non alienum fufcepiffe videtur. | -T
1l. InE w ilibro—HIT.——efponfor FripEerivssoR,
qui pignora vel hypothecas fufcepit, atque ita pecunias foluit,
fi mandati agat, vel cum eo agatur, exemplo creditoris, etiam

culpaim aefimari oportet: ceterum iudicio, quod de pignore

dato proponitur, conueniri non poteft.
IIl. Ip E « dibro-XX. Qugefti SISVPERATVS
fit debitor, qui rem fuam vindicabat, quod fuam non probat 31 :
aeque feruanda erit creditori aCtio Seruiana, probanti, res '?
in bonis *? eo tempore, quo pignus contrahebatur, iliius fuif-
fe: fed et/ üföfi&us Jütl*^ debitor,vindicans hereditatem, iu-
dex actionis| Seruianae, neglectaldefhereditate dicta fententia,
pignoris caufam infpicere debebit: atquin aliud in legatis et
libertatibus dictum eft: cum fecundum eum, qui legitimam
hereditatem vindicabát, fententia diCta eft. Sed creditor non
bene legatariis per omnia *? comparatur: cum legata qui-
dem aliter valere non poffunt '$, quam fi teftamentum ira-
tum|effe conftaret: enimuero fieri poteft, vt et p'iäïnus recte
fit acceptum, nec tamen ab eo lis bene inftitutaZ/^$. r. Per

W Lj . LÀ
iniuriam

et Vulg. inferunt: creditori. BR. — 6 Hal. et Vulg. adquifierit. &R. — *7 Flor.
eít: peremi, et potuiffet "Taur.dare perEmi. GER. $ Vulg. inferit zm. BR.
9 Hal. compen[aret. G E B. IO Gothofr. in nota: Id eft, ad modum. Et ita
Vulgo habetur, vno Haloandro excepto. Bafil. uéxgi vo9 voufuou vóxov. BR. — X
Flor. erat: qui rem faam mon probat, quod (uam mom probat. Deleto priore:
non probat, fuperícriptum a manu fupplente: vindicabat, et ab eadem fuper po-
fterius: probatícriptum: re. . Prius fecutus eft Taur. pofterius non. Nos ve-
ro vtrumque, et ita Hal. BR. — Nempe in exemplo typis deftinato ex po-
fteriori; probat, fecit: probaret, et ita Flor. dubio procul eft fuperfcri-
prum, vt fit: probaret, non reprobat. Etiam Hal. habet non: reprobat, fed:
probavet. GEB. 12, Hal. et Vulg. rem. BR, I3 Haec verba: n bonis,

ap. Hal. et nonnullos alios occurrunt poft: contrabebatur. BR. — Y4 Hal. eff.
GEB. 15 Ap. Hal. per omuia, abfunt, G kB. 16 Hal poffint, et mox
* Nnn *" conflet,
1

RLT
ao ecex Ll ins eom
y. "ts

pLIMUPT

«t
FP

IURP : Ms

LUrd ex d uIori. l
/

L1 $5 |
/', j 4 M
/11'3 Jq Zln " 2/(7
LA fct ex'e., $.

E

348
iniuriam *? vi&tus apud iudicium, rem, quam petieratj poftea
pignori obligauit: non plus habere creditor poteft, quam ha-
15*. ,. bet '?,|qui pignus dedit: ergo fummouebitur rei iudicatge ex-
LL féxjev: L j5 ceptione, itametfi maxime nullam propriam, qui vicit, actio-
f, é^«^^ yem exercere poffit: non enim lg:aid *? jlle non habuit, fed
st quidin eare, quae pignori data eft, debitor habuerit ??, con-
fiderandum eft. a C TE

N
$, f ;
»wi

Z

CowTrRAHiTVR l&ypotheca per paCtum conuentum, cum

L epiro "rb quis pacifcatur, vt res. e'ius propter aliquam obligqtionem.ügt
fypothecae nomine obligataer, nec ad rem pertinet, quibus
fit ?^* verbis: ficuti eft et ^? |in|his obligationibus, quie con-
fenfu contrahuntur : je£tideo yé£1fine feriptura fi conuenit, vt
,lf'ypotþieca 2* fit, et probari poteri(t, res obligata erit, de qua
'conueniunt ?5:1fiuntenim de his fcripturae, vt quod actum
per eas ?5 facilius probari poterit ?' (et ?? fine his au-

LE u Prmo,
: ,,.-':;( :jflf- aul(fmjbn( '"f/.,eff, ; .
LE d hraatn, ^^ tem|valet quod actum eft, fi habeat probationem: ficut et nu-

^
. etyp

fixper's É pftiae funt, licet teftationes in fcriptis habitáe non funt 29.

V. MARCIANVS khbæ&n gu)an—ad&ægïulagyhygg-
7 theeatiam, Rrxs)ÉvPOTHECAE daripofle fciendum eft pro

1 Tf : uacumque obligatione: fiue mutua pecunia datur, fiue dos,
( yfomzcmz,. J/ iqäue emptio vel venditio contrahatur ??, vel etiam l.ocatlo et
At ;&.frï;*fwfjräfä;g; conducüo, vel mandatum: et fiue pura eft obligatio, vel in
1 st -àdso,5. diem, vel fub condicione, et fiue in praefenti contrattuj J,
l—; fæ fiue etiam praecedat: fed

esggfuturg/e ?2 obligationis nomine
dari poffunt: fed et nonj3Z2^foluendae omnis pecuniae caufa,
verum etiam de parte eius: et vel pro ciuili obligatione, vel
honqifäjria, vel tantum náturali: fed et ?^ in condicionali obli-
gatione non alias obligantur 35. nifi condicio exfiïit-erit. $. 1.
Ínter pignus autem et Mypothecam tantum nominis fonus ??
differt. $. 2. Dare autem quis þfypothecam poteft, fiue pro
füa obligatione, fiue pro aliena. /uv4«4: M sàc4€ T. 266 ponoto a.
VI. VnPriamwvs ibro-LXXIIE-ad-Edictum, Onrr-
LL & jv £L - GATIO jE(lqgeneralg rerum, quas quis.hab.uit, habiturusue
a .uaj zi aþ;,..þ,;r,üt 37, |éàj non continebuntur, quge verifimile eft quemquam
d I aulin f Tpecialiter obligaturum non fuiffei vtputa füpellex: item ve-
J &. d4d:», ftis relinquenda eft debitori: et ex mancipiis, quae in eo vfuj
F NV PTI habebi£ 38, vt certum fit, eum pignori daturum non fuifle:
( a £, Proinde ?? de minifteriis eius perquam ei neceffariis, vel
BM adájffeCtionem eius pertineant ^?, | j ls.
. d — - VII. Pavrvs libro-LXVIII, ** ad Edicttum Vxr
QvAE in vfüm cotfidianum ^^ habentur, Seruiana non com-
petit. fd?ä"*'ïf»- C o e, Jegctecaca : RE ,

?

E^ 3***7&1 QVE cpnc;rlnbmam,lül?os paturales, alun:mos, cpnfqüt geqera.h'
Cpneei, eeverós 24 Obligatione/non contineri, et fi qua alia funt huiusmodi mi-
T. BHlerts.

| fulas ,. WX-lGA1vs libroIX. 53 adEdi&tum prouinciale| Sx p

couflet. GEB. — 17 Bafil. à2í«ue, iniufle. BR. — 18 Hal. babebat. GEB. — 19
Hal. et Vulg. hic et mox iterum: 440d,loco: qmid.BR. . 20Hal.babuit. GE B.
21 Hal. ad formulam bypotbecarimm. GX B. 22 lial fiat GEB. — 23 Ap.
Hal. et, abeit. GE B. —— 24 Hal. bypotbecae. GEB. 25 Gothofr. in nota:
Al. conuenit, lta Hal et Vulg. ille tamen in margine: alias, i qua comme-
Wiuwnt. BR.- — 26 Hal. poflea, loco: per eas. GEB. — 2/7 Hal. et Vulg. poffit.
Florentinam tuetur Duk. ad Opzfc. de Lat. Vet. ICt. p. 4$5. BR. lmmo
non tuetur. Eít etiam eiusmodi, quod legitur Flor. L. fo. de A. emt. venud.
et L. :. de Praefcr. verb..— Apud Liuium in periodo longiore idem deprehendi
XXVIL 49. Vt poflero die, quum effet nunciatum Liuio confuli Gallos —
abire —— poffe ommes deleri, fupevfimt, inquit,-aliqui nuncii et boflium. cladis
et n0[flvae virtutis. — .Vt inquit pro: vt diceret. D VK. 28 Abundare videtur
et, quafi generatum ex t in peterit. KMlocautem in fupplemento marginali ha-
betur ipfius membranae Florentinae. Nam ab vno: a&um efl, ad alterum in-
termedia omiffa erant a diligentiffimo ceteroquin librario. BR. — 29 Hal. fint.
G E B. 30 Hal. contrabitur. GER. 31 Hal. e: Vulg. contractus efl. BR.
32 Vide Aueran. II. Interpr. Iur. 12. GEB. 35 Hal. et -on folum, loco:
fed et non. GEB. — 34 Ap. Hal. et, abeft. GEB. — 35 Hal. obligamur, quod
fere malim. BR. 26 His verbis eadem fignificatione vtitar Nouatianus de

quae||

VIIT. VuPrxANvVS JmeLXXl—Ii.ad-Edæ&umu Dkw1-.

hlib. X. GEB.

, Hal. partem poffeffionis. GEB.

DIGESTORVM LIB. XX. TIT. L

f.c'c/ f:« » 9,, .
E T quod/ ad ^^
in bonis habuit, idem Oäferuari debet.
nem venditionemque reqipit, etiam ^**

pignerationem recipe-
re potefc. ./)C',Magcsïmajwo f :

X. VnriAwvslibzo-LXXIE ad-Edi&tum, SrI nz-

BITOR res fuas duobus fimul pignori obligauerit *5, ita ywt 5t-

vtrique ^* in folidum obligatae effent, finguli iij folidum ad-

uerfus éxtraneos Seruiana vtentur: inter ipfos autem fi quae- .

ftio moudptur, poffidentis meliorem effe condi&ionem ^?: da-
bggur enim poffidenti haec exceptio, s1 |[NON; CONVENIT,

IV TEADEM RES MIHI QVOQVE PIGNORT |[ESS Eir| ? zj ),:7 j otal,

fi autem id aCtum.fuerit, vt pro partibus [res-oblisarentur,

[vytilem aCtionemi Cómpetere] et inter ipfos et. aduerfus extra-

neos: per quam dimidiam partis; poffeffionéfn; 59 adprehen-
dantifinguli3Xpt.. — . ^i p

Vs Xl. MARCIANYS llibre g a

thecariam. -- 1s, qui bona Reipublicaeiure admmi&fätimüQ

tuam pecuniam pro eaaccipiat, poteft rem eius obligare. $. r.

Si [kvriypx0ig7 ?? fa€ta ?? fit, et in fundum, füt in aedeg 5*

aliquis inducatur, eousque retinet poffeffionem pignoris loco,
donec illi pecunia foluatur, cum in vfuras fructus percipiat,
aut locando, aut ipfe percipiendo, habitandoque: itaque, fi
amiferit poffeffionem, folet ^^ in factum attio f viu $. 2.
VfusfruCctus an poffit pignorif Mypothecgeue dari, Lqu;!efitum
eft, fiue dominus proprietatis conuenerit, fiue ille, qui folum
vfumfructum habet? Etfcribit Papinianus libro 7Ly,,r.ïf/i'czcain.lg:R.e.-—

fponforum ??, tuendum creditorem: et fi velit cum creditore

proprietarius agere, NON ESSE EIIVS VTI FRVI INVI-
TO SE, tali exceptione eum,Praetor tu.ebïtur, SI NON IN-
TER CREDITOREM, ET EVM, AD QVEM VSVSFRV-
CTVS PERTINET, /(CONVENERIT, VT VSVSFRV-

CTVS PIGNORI SIT: nam et cum emptorem vfusfructus]
tuetur Praetor, cur non Lgï,y,ggeditoi'emï"'tUebitur ? Eadem ra-L 254.

a ml

tione et debitori obicietur exceptio. $. 3. Iura praediorum
vrbanorum pignori ?? dari non poffunt: igitur nec conueni-
re poffunt 57?, vt Jfypothecae fint. d o
II. PaAvrvsiibroLXVIH.-5 adEdi&um. Sxp Aw
viae, itineris, actus, aqudeduttus-pignoris conuentio locum
habeat, videndum effe Pomponius ait, vt 5? talis pactio fiat,
«& ??, quamdiu pecunia foluta non fit, &is feruitutibus credi-
tor vtatur, fcilicet fi vicinum fundum habeat 9*: et fi intra

diem certum pecunia /foluta non fit, vendere eas vicino liceat 21/9:7954/'7?-

Quae fententia propter vtilitatem contrahentium agtmittenda eft.
J XIIIL. MancrAxvslibro- fingulari-ad formulam Jy-
pothecariam. (GREGx pignori obligato, quae poftea nafcun-
tur, tenentur: fed etfi prioribus capitibus decedentibus, to-
tus grex fuerit renoüatus, pignori tenebitur. .. $. 1. Statuli-
ber quoqueädggþ )fypöthecae ipoterit, licet condicione exfiftente

'" ega-

T'init. c. 21. et 22. BYNK. 37 Hal, effl. GER.
39 Bynkersh. mauult: perinde, V. Obf. 25. GER.
41 Hal. li. LXXIV. GE&.

38 Hal. babebat. GE B.
40 Hal. pertzneut. GEB.
42 Taur. coTidianum. GEB. 43 Hal.
44 Hal et Vulg. 4uo ad eas. BR. 45 Vide Noodt. 7.
Obf. 7. GER. 46 Hal, obligauit. GEB. , 47 Taur. ita V Trique. GEB.
48 Hal. melior ef conditio. GEE. — 49 Vulg. addit: im folidum. B. 50
51 Hal. addit: zw confeffo efl. GEB. — 52
Id eft: wautuus pignuovis vfus pro credito. Hal. in margine: alias, ZvSvzox, et
in Graecis latine verfis habet primo iftam vocis dvríxeueie verfionem, quam fu-
pra dedimus, deinde addit: aut (fi malueris)) £v8vmoxà pro credito mutua pi-
gnoris detentio et poffeffio. GER. 535 Poteft ferri, malim tamen: padia fit,
743144€, BR. — 54 Vide Noodt. 1I. Obf. 9. nn. 55 Ap. Hal. poft haec:
et fcribit Pap. — — vefpou[orum demum illa proxime antecedentia leguntur:
fiue dominus — — «fumfructum babet, tuendum etc. GEB. 56 Hal. in
margine ad hanc vocem: pignori, notat: alias deefl, GER. 57 Hal. conne-
"ii potefl. GEB. Séd ab hoc loquendi genere: mom comuemire poffunt, pro :
non conueniri potefl, non abhorrent optimi fcriptores. Vide Gronou. ad
Liw. XXVIL 15. DVK. 58 Hal. lib. LXXIV. GER.
ritfí GEB. ^ 60 Ap. Hal et Vulg. vt, abeft. gzR.— 61 Hal. babet. GE6B.
" Z

äc;u; | j é
eas resj quas eo.tempore, quo pacifcebatur, -
$. r. Quod emptio-

"Ptf je od m —
n
5 E
]f9:7, l
n qeateto lf yid
t nb ppuat,
fa. f* antian -
l, eet: e;ïa)eæbm
L2
x : ]A -^
L. ] n .-nïþ?; Lïz.:f
49 :
j 'udinn

25

59 Hal. infe- .

N | DIGESTORVM LIB. XX. TIT.

, ,, €uanefcat pignus.. $. 2. Cum pignori rem pigneratam accipi
J-74/: ^ poffe placuerit, quatenus vtraque pecunia debetur, pignus fe-
cundo creditori tenetur, et tam exceptio, quam actio vtilis ei
, danda eft. Quod fi dominus foluerit pecuniam, pignus quo-
^ €,5uque perimitur ?2?, Sed poteft dubitari, numquid creditori,

nummorum folütorum nomine, vtilis aCctio danda fit, an non:

7 A 6 W: . . : * i j
DMRT iqutd' enim, fi res foluta fuerit? |Et|verum eft, quod Pompo-
H Llzebt , '2-5-nius libro feptimo ad Edittum fcribit: fi quidem pecuniamJde-

V m : €, 7: * e . * . COR "
" gpeoU E betis)culus nomen pignori datum eft, jexactz editorem

ccum penfaturumi?? : fi vero corpus is debuerit, et foluerit,
"f 4o t2 2 74« plgnoris loco futurum apud fecundum creditorem. $. 3. Et

l 1 - . *e bu', * * ]
Ms fe esuqun àn füperficiarii& legitime confiftere creditor poteft aduerfus
Y eï:ff**** ^ "quemlibet poffefforem: fiue tantum paCtum conuentum de

LL exsen. 20* y potheca interuenerit,/fiue etiam pofleffio tradita fuerit 9^,
quiere-fe- c'ïv;*-mfl'*f**'deinde amiffafit. $. 4. Etiam fi creditor iudicatum - debito-
.^ eitfianen «t-, rem: fecerit, Iþypothecaf manet obligata, quia fuas; condiciones;
KE Lä;g*uthabeäwypothecaria actio : [id. eft, Ti foluta eft pecunia, aut fa-
—7" tisfaCtum eft 55 : quibus ceffantibus, tenet: .e&- * 551 cum de-

z fixo^t fenfore in perfonaní egero, licet is/ mihi fatisdederit, et da-

u
A mj

od sst t** ygnatus fit, deque Kypotheca manet obligata: multo magis
',MW x ergo fi in perfonam aCtum fit, fiue cum reo, ,üue. cum fïd/yemf,
T fore, fiue cum vtrisque pro parte, licet damfiati fint, Kypo-
' theca manet obligata. Nec ?* per hoc videtur fatisfattum
4*«»»«« " creditori, quod habet iudicati aCtionem. — $. 5. Si fub condi-

) Cione debiti nomine; obligata fit Jfypotheca, dicendum eft,

P : ante conditionem non recte agi, cum nkhil interim debeatur:
fed, fi fub condicione debiti condiéio venerit 99, rurfus age-
U.* ye poterit. Sed fi praefens fitj debitum, Mypotheca vero íüb
condicione, et agatur ante condicionem| hypothecariaj verum

L PA dape : : L r dsas d
4 *JJZQ& quidem eft, pecuniam folutam non effe, fed auferri Kypothe-
LTnni f?ï;&zzw,y/ cam iniquum eft: ideoque arbitrio iugwis cautiones interpo-

nendde lunt, st coNDrzcro EXg[TIlTERIT, NEC PECV-
A ^. N1A SOLVATVR, RESTITVI MYPOTHECAM, SI IN
RERVM NATVRA SIT. $. 6. Propter vfuras quoque fi
obligata fit Mypotheca, vfurae folui debent. Idem et Lärælïs p?e-

naà dicemus. , Fapttung i,
u | XIV. VrrrANvslibroLXXlIlL.adEdi&um. Qv Xx-
1 [ SYTVM eft, i nondum dies penfionis venit, an et medio tem-

pore perfequi pignora permittendum fit? Et puto, dandam pi-
u 'urttm, - gnoris períecutionem: quia intereft mea: et Jita| Celfus ícri-
2 ss ucut; d obit, $. r. Ex quibus calibus ?? naturalis obligatio confittit,
/Qafi,l&'*-'a;o ^inier, — pignus perfeuerare conftitit 79. /z/t ^joy, —»ret,,
"o EU uaL?;' XV.YXGArv sili : i.deform : caria- *,
4 LEU* €mT ovakr nondum funt, futura tamen fünt, Kypothecge dari
É poífunt: "^ vt fructus pendentes, partus ancillae, fetus pe-
! corum, et ea quae nafcuntur, fint Kypothecae obligata. ld-
, que feruandum eft, fiue dominus fündi *? conuenerit aut de
, vfufruCtu, aut de his, quae nafcuntur: fiuehis, qui vfumfru-
€tum habet, ficut ?^ Tulianus fcribit. $. r. Quod dicitur, cre-
ditorem probare debere, cum conueniebat, rem in bonis debi-
| toris fuiife: ad eam conuentionem pertinet, quae fpecialiter
3 : faCta eft, non ad illam, quae cotidie inferi folet cau]äiogibuïs,
| I ^4.vtifpecialiter rebus Kypothecae nomine datis, cetera etiam bo-
[ na teneantur debitoris, quae nunc habet, et quae poftea ad-

62 Flor. eft: peremitur, quare et hic Taur. potuiffet dare perEmitar. GE B.
Hal. et Vulg. exaclam a creditore fe compen[aturum, haud inarguta mutatione, B R.
64 Ap. Hal. fuerit, abeft, idem tamen in fequentibus habet : fuerit, loco: fit. GE B.
j 65 Ap. Hal. ef?, abeft. GEz. — 66 Vulgo et, abeft, Hal. fubftituit: wam.
B R. 67 Hal. inferit enim. GERB. 68 Hal. euenerit. GE B. 66 Vulg.
h caufis. B R. 70 Hal. et Vulg. conflat. BR. 71 Hal. ad. formulam . bypo-
tbecariam. GEB. "72 Hal.praefigit: puta. GEB. — '75 Àp. Hal. fundi, abeft.
i G E B. 74 Vulg. ficuti. GEB. — 75 Ap. Hal. fi, abeít. GER. 76 Hal.
i obligauerunt. GEB. 77 Hal. eandem vrem. GEBR. 78 Ap. Hal. «t fit —
j pluris efl, abfunt, — Etiam in Bafil. atque apnd Ruffardum. — Accurfius videtur
Ü legifle: boc efl, vt fit etc. BR. 79 Hal et Vulg. inferunt ir. BR. —— 80
[ ] Hal. videatur. GEB. 81 Taur. adb Oc. GEBR. 82 Taur. alluDione. GEB.
lt 83 Ap. Hal. effP abeft. GEz. —— $84 Vulg. currere, 8R.— Lin. H 45.. vetro,

| gnori -þ(ypothec;iääg; id, quod pluris eft 7$,

-hecariam.| Sr Fv N p vs Mypothecae datus fit, d

.poteft: et fi exceptio obi&ietura poüfiïo1*e Eäi!iudicätaei M P. 1. Auesonicuilp,
plicdt, s1 sECVNDVM ME IVDICATVM NON EST. :

63»

L 349

quiüeljï't,- perinde atque fi *5 fpecialiter hae res füiffent obli-
gatae. $. 2. Qui res fuas iàm obligauerint *6. et alii fécun ;; hn r
d.o obþ*gant. creditori, vt effugiant pericEI—Jm, quod folentpa- 7««
ti, quiffdepius easdem res ** obligant, prdedicere folent, alii :I Mo9
nulli rem obligatam effe, quam forte Lucioj Tifio, vt ir; idy 1427 |
quod excedit priorem obligationem, res fit ob'»ligäta, vt fit pI: 3
. feue . aut *? folidum,
cum primo debito liberata res fuerit. De quo videndum eft, :5 5. c..
vtrum hog ita fe habeat, fiet conueniat: an et fi ümplicite; [ ,/;1-
conuenerit de eo, .q.ugg excedit, vt fi£ )vfypothecgfäïg Et folida :
rqs; ineffe conuentioni;videtur 59, cum a primo creditore fue- ,^ & & ,
rit liberata. An adhuc 9* pars? fed illud magis eít, quod. : m
prius diximus. ! YovTe Cosf
s* XVI. MaRcrAxvs ) —

4

. - . Jatus einde alJu-.
uione *^ maior factus eft *?, totus obligabitur, $. 1. Si ne-
fciente domino, [res eius MKypothecfe data fitJ /deinde poftea , 424« &i z
dominus ratum habuerit] dicendum eft, hoc ipfum, qUod. ra«/ ?«« r rl
tum habet, voluiffe eum retro recurrere ?* ratihabitionem $5 47 *
ad illud tempus, quo conuenit: voluntas autem feréjeorum. -
dääum feruabitur *?, qui etïfjgnori ?7 dare poffunt. $. 2.
Si res )fypothec;(e data, poftea mutata fuerit,deque Kypothe-. 11495
caria actio competit: veluti dg domo data Kypothecge, et Jíor-
to facta ?*. ]Ttem 9? (i dejlocojconuenit, -et domus fa&ta fit.. (— ?. 4cv. - b
dtem de loco/dato, deinde ?? vineis in eo pofitis. $. 3. In L.«2 o J
vindicatione pignoris qugeritur, an rem, de qua a&um ^*5« 7*
eft, poffideat is, cum quo acum eft. Nam fi non poffi-
deat ?*, [nec dolo fecerit, quo minus poffidept, Jabfolui debet. L.^ 1.
Si vero poffideat, et aut pecuniam foluat, aut rem reftituat,.
yeque abfoluendus eft. $i vero neutrum (lorum faciat, con--
demfhatio fequátur.. Sed fi velit ?^ reftituere, nec poffit, for-
te quod ?? res abeftj et longe eft, vel42*' in prouinciis, folet E
2 ?? fe reftituturum, th?/?'vwä"*

J Ü a lr [V

cautionibus res explicari: nam, fi caueret
abfolujtur. Sin ?9 vero dolö*quidäinegdïfïit poffidere, fümma, E** . |
autem opejnifus non polfit rem ipfam reftituere, tanti conde- — ^^ «
abitur ?*, quanti aCtor in litem iurauerit, ficut in ceteris " "^ 9^**€. -
[fnjtem aCtionibus: nam fi tanti condemfatus effet, quantum. |
deberetur, iquid! proderát ?* jn rem actio, cum et ?? in per-
fonam agendo idem confequeretur? $. 4. Interdgm etiam de
fructibus arbitrari debet iudex; vt ex quo lis inchoata ?? fit,
'ex eo tempore etiám-32fructibus condemhet. Quid enim, fi
minoris fit praedium, quam ?^ debetur? nam de antecedenti-
bus fructibus nihil poteft pronuntiare, nifi ? exftent, etres
inon fufficit| $. 5 Creditor Kypothecam fibi per fententiam
adiudicatam quemadmodum habiturus fit, quderitur: nam;do-
minium eius vindicare non poteft. Sed Jypothecarig agere 23e67^.

W

$. 6. Si pluris condemnatus fit debitor non reftituendo pi- ^ -
gnus, quam computatio fortis et vfurarum faciebat, an fi tan-

tum foluerit, quantum debeyat, exoneretur hypotheca? Quod :
ego, quantum quidem àd fuptilitatem legis et apCtoritatem -«« à4 [— e
fententiae, non probo: femel enim caufía tranfire videtur ad — - ?f aL-4—e.

codg v——265

QJC*Jü*(I.'
*

vnde venerant, Sciatbum vepetunt. Ydem XXII. 6. vetro vada. aegerrime vepe-
tebant. Phaedrus 1I. i. vetulit retro. pedem. — Virgil. I1.. Aeneid. 373. retro-
que pedem cum voce vepreffit. DVK, — 85 Ap. Hal. vatibabitionem, abeft. GE B.
86 Taur. feruaVitur. GEB. — 87 Hal. piguora. GEB. — 898 Gothofr. innota:
et horreo fa&to. Haloand. Ydem tamen in margine; alias, borto. GEB. — 8g
Hal. Jdem. GER. 90 Ap. Hal. deinde, abeft. GER. 91 Hal. poffidet,
et mox: fecit. GEB. — 92 Hal. inferit rem. GE2. — 95 Hal. quia, loco quod.
G E B. 94 Hal. velut. GER. 95 Hal. et Vulg. cauerit. E.R. 96 Hal.
fi. GEB. — 97 Taur. condemnaVitur. GEB. . 98 Hal. prodeffet. GEB. — 99
Ap. Hal, et, abeft. GE B. Ico Hal. zncobata fuit. GE B. 1 Hal. inferit
de. . Vulg. zu. B R. 2, Hal. et Vulg. inferunt qwod.. I1lle tamen in margine z
alias, quaim. debetur. BR. 3 Hal. et Vulg. inferunt: res. quae fequuntur: ef
ves "01 fufficit, ibidem abfunt. BR. 4 laur. reIudicatae. lal vt fi exce-

Nnn2a ptio

3f9

condemhnationem, et inde.5 pecunia deberi.öï*Se& humanius
2uam.,"eft, non amplius eum, quam quod/ ? re vera debet, dando, lfy-:
[ pothecam liberare. $. 7. Áliena res vtiliter poteft obligari
füb condicione,rfi; debitoris fa&ta fuerit. $. 8. 5i duo pariter
de Kypotheca. pacifcantur, in quantum quisque obligatam Hy-
11/f. pothecam habeat, vtrum pro quantitate |debitij an pro parti-
bus dimidiis, quderitur? Et magis eft, vt pro quantitate de-
LJ- 5** biti pignus habedyt obligatum. |Sed vterque, jfYcum poffef-
( . .. L* fore agat, quemadmodum? vtrum de parte quisque, an de to-
EPT to, quafi vtrique in folidum res obligata fit]* ? |Quod/ erit di-
E 4 13*:9 m cendum, fi eodem die pignus vtrique datum eiljfepa.raümn: fed
jl — fi fimulilli et illi, fi hoc acum eft, vterque recte in folidum
| J,"c;y(/t,, aget: fi minus,|? vnusquisque pro parte. $. 9. Poteft ita
T44,, 9* feriipignoris [datipj Kypothecgeue, vt, fiä intra certum tempus
| ämf - . mon fit foluta pecunia, iure emptoris ? potfideat rem, iufto
L1ss5We- eL— . pretio tu?cgaeüimandäm: hoc enim cafu videtur quodammo-
| — Le'4". do condicionalis effe venditio.- Et ita DiuusjSeuerus et An-
* toninus refcripferunt. | :
XVIL VrPraxvs4ibro XV. ad Edictum, Priaxo-
RIS !? perfecutio in rem parit aCtionem creditori.
: XVIIL Pavrvs libroXIX.ad Edictum. Sr AB Eo,
- LE qui Publidíana vti potuit, quia dominium non habuit, pignori
LUg d pe 69 Sccepit, fic tuetur me per Seruianam Praetor, quemadmodum

b

$4
»

UJf. debitorem per Publidianam. ^ ,,4,,:
j XIX. Vnrianxvstlibro XXI ad-Edictum, Qvr Pr-
rcl»/wo '7,í — €NORI plures res accepit, non cogitur vnam liberare, nifi ac-
cepto vniuerfo, quantum debetur. 42 AOX XIJ,.

fe/xuyyä'rw' APE XX. Ipnxw lli JH.-ad-Edictt Cv M coNvE-
L^A A — NIT,UWths, qui ad gefeGtiopiéfh) aedifi&ii credidit, de penfio-
L22 f. nibus /iure; pignoris ipfe creditum recipiat, etiam actiones vti-
- les aduerfus inquilinos accipiet, cautionis exemplo, quam de-
. bitor creditori pignori dedit. -
mb . ^—3XXL IpgMtlibro EXXH&-ad-Edictum Sr 1N TxR
2 colonum et procuratorem meum conuenerit de pignore, vel
ratam ** habente me conuentionem, vel mandante: quafi in-
ter me et colonum meum conueniífe videatur '?. $. r. Si
: , M debitor feruum, quem[*änon domino bona fide emerat (etj pi-
[ d r ial gnerauit *?, teneat, Seruiande locus eft, et fi aduerfus eum
;*Zc/.æä'exwyfï — agat creditor, doli replicatione exceptionem elidet: gäffïggg
j mf; |;4, Yulianusait: et habét rationem. $. 2. Q 'u1d pignori com-
.«L;ï,, u modi,fiue incommodi fortuito ** accefít, id ad debitorem
pE " pertinet. $. 3. Si res pignerata non reftituatur, lis aduerfus
poffefforem erit aeftimanda : fed vtiquealiter aduerfus ipfum *
debitorem, aliter aduerfus quemuis poffefforem : nam aduer-
fus debitorem .non pluris, quam quanti *? debet,[quia.

E Jieaes Xl iuod. 19 amplius debito confecutus creditor fuerit, reftituer
49* aT. debet)debitori pigneraticia a&äionäj dR m - e

LT
f 1

" XXII. MopxESTINVS äbro:W*Brfeænþ;amm I5 1j
ar't '$ant, p j : : ne creditori fuo pienori
Es ü Me:f: ':u(: T ITIO, .qulll 9rem meam 1gnoranteææg üi?gt to.(T u lä .gn&g :
CO. slsf Obligauerit ^?, heres exftitero, jex pofüfatto pignus directo

LU

ditori.
L $. al hi qudde. 2 £s u Mafelaraa al ctomat Dota ao a pf as
IHl n /mu,rti?- 71109&"7!&«! dabido condecudis N&)Lfvy-W rfWï&(:&t M us ;
ptio obüciatur a poffeffore, iudicati veplicet. GER. 5 Hal. mibi, loco: inde.
GEB. ^ 6 Hal. ad voculam: 440d, in margine: alias deefl. G E. 7 Hal.
fuerit. GEB. . 8 Hal.praefigit: aget. GEB. — 9 Hal. et Vulg. emptionis. GE B.
10 Vide quemadmodum Cuiacius h. l. emendet in. Paratitl. ad tit. C. de. Alie-
zat. iud. mut, cauf. et quemadmodum eius emendationem damnet Giphan. zz
Cominent. ad. d. tít. Petr. .Faber quoque hic criticum agit Semefhr. II 25.
BYNK. II Hal ratum. GEB. — 12 Hal. et Vulg. videtur. BR. . 13 Hal.
piguoranevat. GEB. I4 Ap. Hal et, abeft. GEs. — 15 Hal. fortuitu. GEB.
16 Ap. Hal. ipfum, abeft. GEB. — 17 Vulg. quautum. — Ap. Hal. quanti, pla-
ne abeft. GEB. 18 Hal. pluris, quia quod amplius. "Vulg. pluris intereft,
quia quod amplius. BR. 19 Hal..obligauerat. GEB. — 20 Hal. potuit. GE R.

| Septicio creditoreficMfiroeraphum perfcribatet fua manu filiüs

DIGESTORVM LIB. XX. TIT. L

XXII. Iprw Aibro III.-Regularum. CnxDiITOR
praedia fibi obligata ex ddüfa pignoris, lo.carï recte poterit ?9,
$. r. Pignoris obligatio etiam inter abfenteS recte ex contra-
ctu obligatur ?*. m
XXIV. Ipnrw libro V. Regularum- Iw QvoRvVM. N
finibus emere quis prohibetur, Eignus accipere non prohibeturJ ^ 'ij:abï:

XXV. InEMilibreVHI.Regularum. Cv vrtriosE
vel inutiliter contractus pignoris intercedat, retentioni/ locuis ^ ^
non eft: nec fi bona creditoris ad fifcum pertineant. :

]A XXVI. Inew V.-Refp FripE:rvsSOR
impetrauit a poteftate,|IVL/g antequam folueret, pignora ipfe 5j
poífideat, quafi fatisfacturus creditoribus, nec fatisfecit: mo- LZ
do heres|debitoris paratus eft foluere creditoribus. Qufero, l 4 s
ani pignora fideiuffor reftituere cogendus fit? Modeftinus re-"7.
fpondit, cogendum effe. $. 1. Pater] Sei& ^? emancipato fi- M/z;a'jawïæ e,
L l'facere

lioifacilg]perfuafit, vt, quia mutuam quantitatem acciperet a |.óe
vb 23 : E. i 'aL ax*!)([',,
| eius ??, quod ipfe impeéditus effet fcribere, fub-commemora-

LA 2eb- fecere,
tione domus ad filium pertinentis pignori dandfe, Qudereba-
tur, an Seius inter cetera bona etiam hanc domum iure opti- J^.
mo ppífidere poffit, cum patris]fe hereditate abftinuerit, nec ,Lää'äg "
netuig^^* ex hoc folo, quod fnandante pstre manu fua pér- /Z, "DN
fcripfit inftrumentum cfKrograpfii, cum neque :ccnfenfumü..) i
fuum accommodauerg patrij aut figno fuo, aut alia fcri- &€sseisve,
ptura? Modeftinus,réfpondit, cum fua manu pignori domum

asl

fuam, futuram Seius fcripferat ^9, confenfum ei obligationi
dedifíel manifeftum eft. $. 2. Lucius Titius praedia et man-. —
cipia, quae in praediis erant, obligauit: heredes eiuslpraediis — ^^
inter/fe diuifis, illis. mancipiis /defunCtis, alia fuübftitueruntz dftes2ouce:
creditor poftea praedia cum mancipiis]diftraxit. Qugeritur, an
ipfa mancipia, quae funt modo in praediis conftituta, hoc eft ??
in Kypothecis, emptor vindicare re&te poffit? Modeftinusjre-
fpondit fi neque pignerata funt ipfa mancipia)neque ex pigne-, 1* tat um
ratis ancillis nata, /minime creditoribus obligata eífe. '"'Pz,?äf' A.
Ü XXXI;.zMAï'ä*äï? libro V.-Di "4?, SxR-
vvM, quem quis pignori dederat, ex leuiffima offenfa vinxit,
mox foluit: et quia debitonnon fatisfaciebat ^?, creditor mi-

) 8j
s l

f €x U. ee

8 óm:

onftituenda fit, quia crediti ipfius atio non fufficit ad id, quod
ft perfequendum ? Quid fi eum interfeciffet, aut elufcaffet?
Vbi quidem interfeciffet, ad exhibendum tenetur: vbi autem
elufcaffet, quafi danihi iniuriaeydabimüs: a&ctiohiem ad ?? quan-
tum intereft, quod, 3* debilitando aut vinciendo, perfecutio-
nem pignoris exinani(fitj Fingamus nullam crediti nomine

non.
pluris interfeft (aduerfus ceteros|polffeffores etiam pluriïgä gnam rem anima

quidem non conuälefcitg fed- vtilis pigneraticia dabitur cre- |

21 lanc losutionem : pignoris obligatio obligatur, defendit Voffius. Vide de |

aCtionem effe, qx?h forte?caufa] ceciderat: non exiftimo indi- US*?-JM:W
uerfionegegauxilio Praetoris. Vlpianus no- 3ero4. ?.
2 tenebitur:(Ífijmerentem, 2 *** .
— oya6'2, L) ex

tat: fi vt creditori noceret, vinxit,
non tenebitur.)eef vàó)ferciranes dDyort o

A fq XXVIIT. PAvrvsüibrolII.Quaeftionum, S1: nkca-

T;) condiäionalis 3P relicti filiofamilias, päter ab herede rem 3 $4^xemine, -

propriam eius pignori accepit, et mortuo patre, vel emancipa- AU .
to filio, condiciolegati exftiterit: incipit filio legatum deberi, p* f;—fï'f*.
et neque pater poteíft pignus vindicare, neque filius, qui nunc ^7: 4—4".
. habere |

Lat. Vet. ICt. p. 331. DVk. 22 Hal. Seii, GEB. . 23 Ap. Hal. eiss,
abeft. GEB. — 24 Vide Duk. ad Opufc. de Latin. Vet. ICt. p. 346. BR. De-
bueram hic dicere: -habet de hoc genere loquendi nonnulla Scaliger ad Catail.
carin, X X X, v. 4. et Lambin. ad. Cic. II. Verr. 17. Dv K; — Hal. nec. snetuere. de-
beat.GEB. — 25 Hal. accommodauerit. GEB. — 26 Hal. fcvipferit. GEB. — 273
Hal. confiituta, baec in bypotbecis emptor, omiffo nempe commate poft: bypo-
tbecis. GEB. 28 Hal. PAPINIANV'S lib. V. quaeflionum. G E B. 29
Hal. fatisfiebat. — Vulg. quia debitor non fatisfaciebat. B R. 30 Gothofr. in
nota: ad id quantum. Fal — Immo Vulg. ad id, quantum. B R. Et Hal. ad id,
quanti, GEB. — 31 Vulg. inferit fi. BR. 32, Hal. et ceteri: conditionalis
nomine. . Florentiae Graecifmum effe vulr Ant, Auguftin. I1.. Emend. 1. Bk.

33

noris feruum vendidit: an aliqua attiojcreditori in debitorem .L 2»/?»^o,

Ó — G RUPR RRR

R .
(S ix »

;W"*"'

u

N

n-
jrt j
ts
U
"u
»
Lä 'u l (14
fu /M/' v
JMI
Pb
]4,

n
K u

be ht

pore poteft quicquam iuris habere in pignore, ficut in fide-
iE iuffore dicitur. —— à ! 727
Lä,fæ.,a..aïfm .XXIX. db w libre-V. Refponforam. PAvrvsire-
j fpondit, generalem quidem conuentionem fufficere ad obliga-
tionem pignorum: fed ea, quae ex bonis defunCti non fue-
RE runt, fed poftea ab herede eius ex alia caufa adquifita funt,
w wc-cort» vindicari ?? non poffe a creditoreteftatoris. $. 1. Si mancipia

f« 'vén —"'" jn caufam pignoris ceciderunt, ea quoque, quae ex hi& nata funt,

f&"/'"";/äe"&" eodem iure habendalfunt : quod tamen diximus etiam adgnata ?*
teneri, fiue fpecialiter dehis conuenerit, fiue non, ita procedit, fi
. dominium eorum ad eum peruenit, qui obligauit, vel heredem
^v/ $A. eius. Ceterum, (f)?* apud alium dominum pepererint, non -

eruntobligata, $.92. Domus pignori data exufta eft, eamque are-
am emit LuciusTitius, et exftruxit. Qudefitum eft deiure pigno-
ris? Paulus refj i& pignoris perfecutionem perfeuerare:
et ideo ius foli fuperfi&ciem fecutam videri,-sd-eft, cum iure pi-

n

gnoris ?3: fed bon£ fide(3? poffeffores non aliter, cogendos

creditoribus dediüäium reftituere, quam. 43[7fumptusïä exftru-
Gione ^* erogatos, quatenus pretiofior res fatta eft ^?, reci-
perent. $. 3. Si fciente et confentiente domino feruus, vt
omnia bona domini pignori obligata effent, conuenit, ipfum
quoque, qui cauit, obligatum effe pignoris iure. -

.XXX. IpEw llibre forüumm PeRICcvLVM

UVWL&/ ;,'4' þ. e * *,9 e
Ü —— (iceK y-jï,&«;plgnotgm nominis venditi ad empto&m pertinere, Ífi tamen

j Q'Vroö'nb";,

hat

v
i

!
:

l

lj

(prob&ur eas res obligatas fuiffe.

defumnar XXXI. SCJEVOLAHibrW Lrgx v£-
: CTIGALI fundo dicta erat, vt, fi poft certüm tem OFjs ve-
. - éhigalfolutum non effet, is fundus ad dominum räat 43
/7 poftea is fundus a pofleffore pignori datus eft..- Qu£efitum eft,

an re&te pignori datus eft ^*? i:Refpondit *5, fi pecunia inter-
ceffit ^9, pignus effe. Item quaefiüti^* , fi cum in exfolutio-

ea pronuntiatum eífe£; fundum fecundum legem domini effe,
L& Qs cüius pgiior caufa eífet? l(—R;ä'BQP(?it ^*, fi, vt proponeretur,
-«f 44f.- veCtigali non foluto, iure fuo dominus vfus effet, etiam pigno-
"^^ ris ius euanuifte. | m

XXXII. IngwMllibre-V.—Refpenferum. | DeBx TOR

pa&us eft, vt quaecumque in praedia pignori data, inducta, in-
ue&g, impg)rtata, ibi nata, parataue *? effent, pignori effent:
A ,eorüm praediorum pars fine colonis fuit, eaque actori fuo co-
Le- m;fä*ä lenda débitor ita ?? tradidit, adfignatis Jetu&x jferuis culturge
pl ,í4 meceffariis: qugeritur, an et SticKus vilicus, et ceteri ferui ad

"vill.eut. l&- cultgram miffi, et Sticlfi vicarii obligati effent ? |Refpondit, ??,
23* eos dumtaxat, qui hoc animo a domino inducti eflent, vvt ibi
L.- B u perpetuo effent( non temporis caufa ?*5 accommodareniftur,
mawq22?. obligatos, 1—P* oUa ao a , r ! gt
! 0000 fnyie XXXHI-FREPHONI&VSXE& : t ,
| TIs, ovr promifit tibi aut Titio, folutum quidem Titio repe-

tere non poteft, fed pignus ei datum, et ante folutionem re-

33 Hal.coepit. GEB. —— 34 Hal. praefigit fed. GE.
puto typi vitium effe. &R. — 36 Hal. zata.
jure. B R.
men olim a Vat. L. Ap. Hal. etiam abeít, vt et fequens: pepererint. BR. — 38
Hal. verba: id eff cum iure pignoris, parenthefi includit, et in margine addit:
baec alias defunt. GEB. 39 Hal. et Vulg. bonae fidei. BR. 40 Vulg.
inferit fi. B R. 41 Hal. et Vulg. exfiruclionem. BR. 42 Hal. effet. GE.
45 Hal. rediret. GEBR. 44 Hal. effet. GER.
et ita quoque Flor. attamen fubantique fuperfcripta litera f. BR. 46
Hal. zntevceffiffet. G E. 47 Hal. et Vulg. quaefitum efl. 8R. — 48 Hal. et
Vulg. refpondi. BR. 49 Hal. ortaue, et in margine: alias, partaue, quae eft
Vulg. BR. 50 Ap. Hal. ita, abeft. GER. 51 Vulg. affignatis ei feruis.

/ ; OTUACS
: Q.

Hal. adfiguatis ei etiam feruis. BR. 52 Hal. refpondi. GEB. 53 Bafil.
g moocxaíQue, non ad tempus. BR. 54 Hal. lij. XXXILI. GEB. — 55 Ap.

Hal. Cum, abeft. GEB. 56 Hal. dederat. GEB. 57 Vulg. obligatae vi-
deantur, BR. 58 Hal, refpondi. GEB. — 59 Hal. mortis debitoris tempore.
GE B. 60 Hal. his: ddeim quaefüt - - emiffa fit, omiffis, a Graecis

—— —

ne vectigalis tam debjtor, quam. creditor ceffaffent, et propter-

45 Hal. vindicare,
Ita quoque Vulg. additis: eodem-
37 Ita omnes, etiam fcripti, quorum plures infpexi. — Aberat ta- |

45 Hal. et Vulg. vefpondz,.

" DIGESTORVM LIB. XX. TIT. L II

habere céepiffet 33 a&tiónem, 3^ neZ; ex prdecedente tem-.

/?IN QVIBVS CA

|

XXXIV. Sc/zvor A flibra —5 Diceftermm.
Cvv ?? tabernam debitor creditori pignori dederit " qüa(e: ii iro du m
fitum eft, vtrum eo faCto nihil egerit, an tabernae appellatio- «« EL |
ne merces, quae in ea erant, .obligaää idedtur 5*?9 et fleas /sc f - o —
merces per temgpra diftraxerit, wt alias comparauerit easque pX5 - aaag;.,a,,
in eaimjtabernagyintulerit, et decefferit, an omnia, quz;e ibi de- J:dc j |
prehendüntur, creditor þfypobhecaga actione petere poffit cuni dU
epmercium fpecies mutatde üït, estaliae illatae?'Qe,fgoi;- L&
dit ?^*, ea, quae mortis tempore debitoris 59 in taberna in-
uenta fünt, pignori obligata effe videntur. q. r. Idem quge-
fut,'cum epiftula talis emiffa fit öo:äæyswoäyeyog 'n'bcpoä'o'ov
d* votpus TSyTXMOGIX, T'XpEMGAEGW G&, M BeBoitoTdV, dX vrodj- À u-
xqyv Txp éuo0 AcfBelv* oidmg yxp &xpiBde, Ori: uo] 9* y TXBÉp- — 1 QM—!(,M :
vx, woj 0i doUAoÍ wou OudevI woTÉxoVTOJ, 3) coi* x0j Qe äuggaly'uow — rcmr,;ä
G« p ) äm:c;sv;ocg]fz : 9499o an pignus contrz&um fit, a3 ve- C Y besc
ro|gaf ^* epiftula nullius momenti fit, cum fine die et confüle VA desf| Eu
fit? (Refpondit;^^, cum conueniffe de pignoribus videtur 99,1 7v
non idcirco obligationem pignorum ceffare, quod dies et con--
fules additi, vel tabulde fignatfe non fint. ' $. 2. Creditor pi- £Á
gnori accepit a debitore quidquid in bonis habet 9*, habitu-
rusue effet: qudefitum eft, an corpora pecuniae, quam idem
debitor ab alio mutuam accepit 99, cum in bonis eius fa&ta
lint, obligata creditori, pignorif ?. effe cOeperint? Refpon-
(dit| *9, cdepiffe. , /*:^, Sapton C u- |
.XXXV. LABEO li i !
4mstorum. SI INSVLA, quam tibi ex paCto conuentolicuit -
yendere, combufta eft, deinde a debitore fuo ?? reftituta, idem
in noua infula iuris hahies. |7:«44/: 6 GAf ,

VSIS PIGNVS, VEL

»
**
*

o

JÉN]PO- £E us u-
THECA TACITE CONTRAHITVR. , ff Jac T odf
ÜSL p P p r rb
| PaPrNIANVS Áfferas ul m f n ol

S ENATVSCONSVLTD, quod fub Marco Imperatore factum $CC k L0« b
,.e&, plgnusjltnfulae creditori datumffqui pecuniam ob refti- L^*/£57e c» .
tutionem aedificii ^ £Xftruendi/? mutüam dedit, ad eum quo- /7 COT E.
que pertinebit, qui redemptori, domino mandante, nummos mi- | 42 —

LÀ
F0 OT

P

niftrauit ?. //,»..
p II.lgIARCI'ANV | -f um
cariam. PoMw»roxrvs libro quadrágefimo *, variarum le-
Cionum fcribit, non folum pro penfionibus 5, fed et fi deterio-
rem habitationem fecerit culpa fua inquilinus, quo nomine ex
locato cum eo erit a&tio, inue&ta et illata pignori erunt obligata.
III. VrerANvsllibre-EX2 i S1I-HOR-
REVM fuit * conductum, vel diuerforium ?, vel area: taci-
tam conuentionecm de inuectis illatis, etiam in his locum ha-
bere, putat Neratius. Quod jverius eft. L.^ A ver, ,
IV. NEzRATIvs dibro-L-Membranarum- Eo rvm&
vtimur, vtjquae in praedia vrbana inducta, illata funt, pignori
b s E efie
nouam legem orditur, . hac infcriptione praefixa: IDEM lib. I. quaeflionum. -
GEB. . 6t Ap. Hal. »o; abeft. GER. 62 Id eft: Mnutuatus abs te quin-
gentos denarios, rogaui, ne fpon[orem, fed pignus a me acciperes: exadie emim,

et pro certo moffi, nemini alii tabernam, feruosque meos, quam tibi effe obligatos,
et quod tanquam bonefto viro fidem babuevis. Hal. reddidit Graeca, vt hic le-

H »
:æ/w:bawvþpeam,,

guntur, nifi quod hoc in loco habeat: et quod boneflo et grami viro. GE &.

63 Hal. praefigit: Qaaeritur. GE B.
Hal. refpondi. GER.
68 Hal. mautuauit. GEB.
71 Hal. se3aváv. GER.

64 Ap. Hal. ez, abeft. GE&.
66 Hal. videatur. GER. 67 Hal. baberet. GEB.
69 Hal. pigmori. GEB. — 7O Hal. refpondi. GE .
"2 Gothofr. in nota: A[. tuo. ita Hal. et Vulg. B R.

65

J Secus eft fi in. nauem reftituendam fuerit creditum.
H.. Interpy. Iur. 13. GEB.. — 2, Vulg. infiruendi. B. 3 Hal. et Vulg.
adminiflrauit. BR. — 4 Hal. lióro decimo tertio. GEsB. — 5 Vulg. penfione. B R.
6 Hal. fuerit. GEB. —— 7 Flor. dubio procul eft deuorforium, quod ita habet
Taurellius, a quo dandum erat: dEauOrforium, et forteidem in textu dare vo- -
luit Gothofredus, adnotata hic Haloandring. GE &. — Vide Mercer. ad Nom. p.

Nnn 3 éo.

Vid. Aueran.

" iun sf t€ libertati huiusmodi pignus non officit: idque a* et
ARER. , 960 AC : * lt Es E " E :
f sn, — ponius probat: aitiénlmy p*xianmïnfüom non officere ob habi-
EH tationem obligatum.mascoeum « Xf«
lóku)é us ^^ VL Powmpourivs : : ;
Minde «t hi IN rRAEDirIS rufticis fructus, qui ibi nafcuntur, tacite in-
RRE AE EDI. MM : . p .
telleguntur pignori effe domino fundi locati, etiam fi nomina-
tim id non conuenerit. ,$., 1. Videndum eft, ne non omnia.
L)ff. ilata, vel inducta, fedjea/fola, quae, vt ibi fint *9, illata fue-
"- smint *?, pignori fint. Quod magiseft. . (;
; VIIL PAvrLvs libre-H-Sententiarum. Cvmw DEBr-
TOR gratuita ?? pecunia vtatur, poteft creditor de fru&tibus
| rei fibi pignératde ad modum legitimum vfuras retinere.
. rie feeilum IX. Inxw li ' cio] i Vigilum./
*' EsT DIFFERENTIA Oobligatorum propter penfionem, et
] Jusdov.:am"ri, eorum, quae ex conuentione manifeftapr] ^* pignoris nomine
a labus "—K , tenéitur: quod manumittere mancipia obligata pignori non
mläjfff/muff* poffumus xrinhabitantes autém) manumittimus: ícilicet ante-
sit äwwm./ quam penfionis nomine percludamyääz: tunc enim pignoris

Ill

]futeneabtur inuecta et iflata, ac fi fpecialiter conueniffet : fïgger—

. Otob habet: percludanur. B R.

3532

effe credantur, quafi id tacite conuenerit: in rufticis praediis
contra obferuatur. $. 1. Stabula, quáe non funt in continen-
tibus"kaedifïäiis, quorum praediorum ea numero habenda fint 9,
dubitari poteft? Et quidem vrbanorum fine dubio non funt,
cum a ceteris aedificiis feparata fint. Quod ad caufam tamen
4alis-? taciti pignoris pertinet, non multum ab vrbanis prae-

düS differ unt. ; "9 !J.J't-v;!,ru / aF AX
Vi V, MAnciANvS libro-f ftormuiam-Atype
thecariam, Pomw»owrvs libro tertió decimo . variarum le-

&ionum fcribit, fi *9 gratuitam habitationem conduéttor mihi
praeftiterit, inue&ta a, me domino infulfe pignori non efle.
$. 1. Item illud, inqui£ videndum eft, ** voluntate domini
induci pignus ita poffe *?, vt in partem debiti fit obligatum.
$. 2. Si quis fideiubeat, cum res illius a debitore, pro quo fi-

deiuffit, pignori data fit, belliffime *? intellégitur, hoc ipfo

b $ " : 3. r r* . *
quod fideiubeat **, quodammodo mandare rés fuas effé obli-

catas. Sanefi pofteafint eiis rés Hypothecge datge, non erunt

d VI. VLPIANVS wää«wuädätlm. LickT

in praediis vrbanis tacite folet conuentum accipi, vt perinde

om-

nomine retenta mancipia non liberapimus ??: et derifus E
Nerua Iurisconfultus, qui per feneftram ?? monftrauerat fer-
uos detentos ob penfionem liberari poffe.

X. ScKgvora l ! . Tvronris
heres cum herede pupilli transactione facta, cum ex ea maio-
rem partem foluiffet, in refiduam quantitatem pignus obliga-
uit: quaefitum eft, an in veterem ?^ contraCctum iure res.
obligatà effét ? «Refpondit ^7, fecundum ea, quae proponeren-
tur, obligatatm| effe. . | *'

Lf

6o. Salmaf. ed. Capitol. Ver. c. 4. — Graeuium et alios ad. Cicer. IT. Pbilipp. |

27. DVK. $8 Hal. fumt. GER. 9 Ap. Hal. et Vulg. talis, abeft. G s.
10 Vulg. Pomponius fcvibit, fi, reliquis omiffis, E.R. 11 Hal. et Vulg. prae-
figunt as BR. — 12 Hal. et Vulg. poffit. BR. — 13 Vulg. verifimilé. BR. — 14
Hal. fideiubet. GER. 15 Hal, et Vulg. praefigunt: tamen. BR. ta vt hic,
praccedexltibtls»: et fi, fi non, forfitan, optimi Ícriptores: Cicero XFI. ad. Att.
7. pro. Ligar. 12. Liuius XXVII. 6. et 40. Phaedrus V. j. DVK. — 16 Hal.
idemque et. GEE. — , 17 Hal. inferit: ad. ediium. GEB. 18 Bafil. $ zà
&v dvrÀ SuexOc siyms, BR. 19 Hal. fuerunt. GEB. 20 Confer Noodt.
de foen. et vfur. II. 9. Bafil. manifefte Xroxov xQéoc. BR. 21 Vulg. qmani-
fefla. BR. . Hal. mamifeflavia. 'Yaur. mauifeflarl. GEB. 22, Nor. praeclu-
damur. Vulg. praecludantur. — Scripti percludautur, vel praecludattur. — Solus
Reliqui fcripti Pal. I. II. IV. VIL. VIII. IX.
Chriftin. Barb. Vat. L. $. Cruc. Bynkersh. L et II. qui omnes habent; perclu-
dantur,. At praecludautur "Yreuif, et per compendia fcripturae Vat. II. III.
IV. Pal. IIJ. V. VI. XI. In Vat. I. ex pcluduntur fa&tum peludantur. GEB. Non
dubito praeferre praecludamnr. — Vid. Graeuium ad Suetom. Ner. c. 32. DVK,
25 'Yaur. liberaV inus. GEB. — 24 Hal.addit off. GEB, — 25 Hal. feneflras.

DIGESTORVM LIB.

AX CTIT 3L YUL

/;QVAE RES PIGNORI, VEL ;;&ZPOTHECAE
lfA;&d.,MTäBl?BLIGARI NON * PossvNr. 64
: : t ^ É 2. . ts C

MARCIANVS aculari-:
. pothecariam,

PVPILLVS fine tutoris au&oritate Kypothecam 'dare non
poteft. $. r.[Si/ filiusfamilias pro alió rém peculiarem
obligauerit, vel ferüus,' dicendum eft, eam non teneri, licet
liberam peculii füi adminiftrationem habeant: ficut nec do-

Eamgrem, quam quis emere non poteft, quia commercium eius
non'eft ?, iure pignoris accipere non poteft, vt Diuus Pius
Claudio Saturnino refcripfit. Quid ergo fi praedium quis li-
tigiofum pignori acceperit? an exceptione fummouendus fit2
Et Octauenus putabat ?, etiam in ^ pignoribus locum habe-
re exceptionem. — Quod 5, ait Scaeuola libro téttio variarum
Quaeftionum, procedere, vt * in rebus
cum hàbebk. [//£. — i, d VL o2 del: m
Il. Gamvs llibr i ' iab*.
. : Dro-i artdeormun nypetnecarimp .
S1 ALrivs? promuliere, quaeinterceffit, dederit Kypothecam,
aut pro filiofamilias, cui contra Senatusconfultum creditum
eft: en his fuccurä(ïïur 4 qu/eritur? Et in eo quidem, qui

Jgl: "m

pro muliere obligauit rem fuam, facilius dicetur, *? faüccurri

cept.io. Sed : **.dneor qui pro filiofamilias rem füam obli-
gauit, eadem dicenda erunt, quae tra&antur et in fideiuffore
eius.

IIl. Pavrvsil . Ani:sTOo Ne-
cedens dimitteretur, non aliter in ius pignoris fuccedét *,
nifi conuenerit, vt fibi eadem res effet obligata: neque enim
in 1us ;15 füdcedere debet, qui ipfe nihil conuenit de pi-
gnore: quo cafü emptoris caufa melior effigi&tur/ * .
que fi antiquior creditor de pignore vendendo cum debitore
aCctum interpofuit, pofterior autem creditor de diftrahendo
ijomifit, non per obliuionem **, fed cum hoc ageretur, ne pof-
fet vendere: videamus, an dici poffit, hgc vsque *? tranfire
ad eum ius prioris ^?^, vt diftrahere-pigens huic ?? liceat?
Quod admittendum exiftimo: fgepe enim, quod quis ex fua

RATIO Pzrsco fcripfit, etiam fi ita contra&tum fit, vt ante- 1

Deni- :

[ ] saec xty.
,düpers — .
nmorc (oéfiene 7: ae
Leta. .

,nare eis conceditur: non enim vsquequaque habent liberami *14.»«.
&....ämlïm&f'atlonen.l. Facti tamen eft qudeftio]fi qu£eratur, quo- L m —
usque eis permiffum jvideatur peculium adminiftrare. $. z.lï)e/:'?lwïb

mobilibus exceptio lo-

ei: ficuti ** fideiuffori huius !^ mulieris eadem datur ex-

L J
f'fparaes fut
crcoeres.
J /;r:" LCOV
fs t
ju M ém z

fic éx "nunc, mat
démae quubis ho "

perfona non habet, hoc per extraneum,petere ^* potefta VeÁec

IV. Ingmuli ; (
mutuam pecuniam accipere vellet a Maeulo, cauitei, et quas-
dam res Kypothecge nomine dare deftinauit:, deinde poft-
quam quasdam ex his rebus vendidiffet, acoópit pecuniam.
Qudefitum eft, an et prius res vendite creditori tenerentur?
4 Re-

27 Hal. refpondi.

sv lidTIVS, ocum

G E B. 26 Conf. Aueran. II. Interpr. Inr. 12. G E E.
GEE.
I Hal, in margine: alias, deeff megatio. GER.
ofuaioy wrnosue, "011 babeus ius acquifitionis iu ea. BR.

4 Hal. inferit br. Gx B. 5 Hal. inferit zta. GE B.

2, Bafil. uà £xsv
3 Hal. patat. GER.
6 Hal. inferit et. GER.

7 Hal. ad formulam. bypotbecariam. Gx.8. 8 Hal. aliquis. GEB. — 9 Hal.
]ucruwatm. GEEB.. IO Hal dicitur. GER. II Hal ficut et. GEB. — I2
Ap. Hal. buius, abeft. GE&. I3 Ap. Hal. et Vulg. et, abeft, GEB. 14

Hal. fuccedit. GEs. 15 Hal. et Vulg. zu ius pignoris fuccedere. ln
legis fine tamen Hl agnofcit: us prioris. BR. I6 Hal. efficitur.
. GEB. . IT Taur. obliBionem. GEB. 18 Taur. bOcusque. GEE. I9
Etiam hic Vulg. ;us pignoris. BR. ^. 20 Gothofr. in nota: ei liceat. Hal.
GEB. 21 Gothofr. in nota: A. habere, Nempeita Flor. eft repofitumt
babere, loco petere, et habet Taur. in margine. Miramur autem eius perfpica-
ciam, cum n petere praeter p, t, et e, id eft primam mediam et vltimam literam
nihii confpiciatur. Nimirum hic noua ratione erafis prioribus veteri fcripturae
fuperfcriptum eft. — Ceterum in Bafil. quoque eft Z Pabere. BR — Et. ita quo-
queHak Gig " :

1 Vulg.

)

- r DIGESTORVM LIB.
Refpondit, cum in. poteftate fuerit debitoris, poft cautionem
interpofitam pecuniam non accipere, eo tempore sigaoeris obli-
gationem contraCctam videri, quo pecunia numerata eft: et
ideo infpiciendum;Quas res in bonis debitor numeratae pecu-
nife tempore habuerit. zz- Iu regecs Iu! m t r .
V. InEM libre-V.-Sententiarum, .CREDITORï qui

pe . t

p | | TII M.
" Qg QVI POTIORES IN PIGNORE, VEL X YPO-
P THECA HABEMNTVR, ET DE HIIS QVI l uf
ld PRIORVM CREDITORVM L0OC|VM| & £.:,
nni... SVCCEDVNT. *

PAPINIANVS .l VHE |
f& Wv1DporEM pro muliere promifit, pignus fiue Mypothe-
cam de reftituenda fibi dote accepit: fubfecuta deinde
pro parte numeratione, maritus eandem rem pignori alii dé-
dit: mox refiduse quantitatis numeratio impleta eft. Quge-
rebatur de pignore? * Cum ex caufa promiffionis ad vniuer-
fáe quantitatis exfolutionem, qui dotem promifit, compellitur,
non vtique folutiongxä/dyfeguanda funt tempora, fed dies con-
tra&táe obligationis: nec probes&dici ?]. in poteftate eius ef-
fe, ecuniam Lljgfj-dg,äm reddfre(t, vt minus dotata mulier
Le effe Videatur. $. 1. Alia caufa eft eius, qui pignus accepit, ad
g, ((f4,, €3m fümmam, quam,intra diem certum numeraffet, ac forte
v cdrre prius, quam numeráret, alii res pignori data eft. :
ll ]1l InEx üibro-1L . Qvr GENERALI-
; T ER bona debitoris pignori accepit, eo potior eft, cui poftea
Lpores praedium exhis bonis|* datur: quamuis ex ceteris pecuniam
: Íuam redigere poffit. Quod Ííi ea conuentio prioris fuit, vt
ita demum cetera bona pignori haberentur, fi pecunia de his,
ä | quae generaliter 5 accepit, feruari non potuiífet: deficiente
L fecunda conuentione, fecundus crediton in pignore poftea dato
. ,non tam potior quam folus inuenietur. :
' L 4 IIL IpEw libre£XL.-Refpontori
ceptis pignoribus, qudej? fecunda con

J fifica)

; CnaEDITOR ac-
uentione fecundus cre-

Q - d. ditor accepit, nouatione poftea facta pignora * prioribus ?
*IW-";"MFLJ,';&; addidit: fuüperioris temporis ordinem manere primo creditori
J,,rämï placuit, tamquam in fuum locum füccedenti. $. r. Cum ex
lf caufa mandati praedium Titioj cuiv* negotium fuerat geftum,
— deberetur, prius quam ei poffeffio traderetur, id pignori dedit:
pl poft traditam poffeffionem idem praedium alii denuo pignori de-
p le« dit: prioris caufam effe potiorem apparuit, fi non creditor fe-
;'6 | cundus pretium ei qui negotium gefferat, foluiffet: verum in
: .J*;wlf"ä: ea quantitate, quam folmi.ïet, eiusque vfüris, potiorem .fore
^&. conítaret 7?: nifi forte prior ei pecuniam offerat: quod fi de-

bitor aliunde pecuniam foluiffet, priorem praeferendum. — $. 2.
: Poft diuifionem regionibus faCtam inter fratres conuenit, vt,
) fi frater agri portionem pro indiuifo pignori datam, a credi-
tore fuo non liberaffet, ex diuifione qudefitfe partis partem
dimidiam alter diftraheret: pignus intellegi contractum exi-
ftimaui: fed priorem fecundo non effe potiorem: quoniam fe-
cundum pignus ad eam partem directum videbatur, quáth vl-
j tra partem füam jfrater non confentiente focio non potuit
) obligare **. fmüe/f»&;) |
) ! | I Vulg. inferit: Refpoufum.efl. BR. — 2, Ap. Hal. probe, abeft. GEB.
| 4 Hal. et Vulg. addunt: potefl; B&. — Vide Aueran. IT. Interpr. Iur. 12. GE,
) 4, Flor. hic ab ordinario corrigente fuppleta eft vox* pigmori, quod Taur. ne-
J, glexit. Habenttamen omnes..BR. Etiam Hal. et Otob. Pal. I. IL III. IV. V.
n , Vj. Bynkersh. GEB. 5 Hal. fpecialiter, et in margine: alias, gemeraliter.
'- GEB. G Hal. et Vulg. inferunt z. BR. 4 Hal. creditor pignora accepe-
! vat, ea nouatione facfa poflea priovibus addidit. GE s. — 8 Vulg. pignoribus. BR.
, ! 9 Hal. et Vulg. cuius. BR. 10 Hal. confiitit. GEB. II Taur. obligarl.
[ GER. IZ Ap. Hal. Si, abeft, adeoque in fequentibus idem habet: dederat,
j loco: dediffet. G E B. 13 Vulg. vendiderit, quod recipiendum arbitramur.

n BR. I4. Hal. penfauerat. Vulg. compenfauerit. BR. 15 Hal. uec enim
" interefl, exfoluerit. GE B. — 16 Vulg. inferit: creditor. BR. — VT Hal. priore.
» Gir. 18 Vulg jpfam. BR. — 19 Ap. Hal. Vulg. omnes, rem, abeft, — Si-

E ] WWWW

| veluti fi naujs fuit obligata,

creditorem petentem /Exetem, locatorem Praetor tueri debe- Áe —

AXOLIPE -HE - IV 363
xX X PL.'*ï-, F.
IV. PowroNrvsilihro,XXXV. ad Sabinum. Sr; 77
DEBITOR, antequam a priore creditore pignus liberaret, | '
idem illud ob pecuniam creditam alii pignori)dediffet,-e& ante- J dz/: f

quam vtrique creditori foluerát debitum, rem * aliam * priori
greditori vexgdldexät 7T3, creditumque;penfauerit *4^ cu pre-
tio rei venditae: !

' rre ditae: dicendum eft, perinde haberi debefé, ac fi
priori creditori pecunia foluta effet: neg:enim intereffe, fol-
uerit 7?^, an penfauerit: et ideo pofterioris creditoris caufa
eft potior. |
V. VrPrraAxvsllirollI. Difputationum. IwTkm-
DvM pofterioroZ/ypotior eft priotb, !7: vtputa, fi in rem à
iftam ** conferuandam impenfum eft, quod fequens credidit:z f-"fm-f&) 2**:'73/40,

et ad agmandam eam]reml *?, vel p,-suncL. 2»o nl
reficiendam ego credidero. p | äc , pE i
Vl. InEw dibro-EXXHE—29—ad—Ediftem ;Hvrivs f T.

epim Pecunie.gfaluam fecit totius pignoris caufam : quot/ipote- AA
rit quis admittere, et fi in cibaria ^* nautarum fuerit credi—-'þ aäa"z
tum, fine quibus nauis falua peruenire non poterat. $. r. TU LU n
Item fi quis in merces fibi ?? obligatas crediderit, vel vt fal- Jtc».
ude fignt, vel vt naulum exfoluatur, potentior ?? erit, licet .
pofterior fit: nam et ipfüm naulum potentius eft; e/$. a. Tan- , 1 «; |
tund.em dicetur, et fi merces horreorum, vel arede, vel vectu- :
rge iumentorum debetur: nam et hic potentior erit.[c'cef/ufüw;&;fï ]
VIL. Inzwibre-HL.Difputaionume InkMQVE eft, —
fi ex nummïsalpu.pælh fuerit res comparata. Quare, fi duorum
pupillorum ntímmis res fuerit comparata, ambo in pignus con-
current pro his portionibus, qude in preïium rei fuerint ex-
penfde. Quod fi res non in totum éx nutnmis cuitisdam com-
parata eft, erit concurfus vtriusque creditoris, id eft et anti-
quioris, et etus cutüs nummis comparata eft. $. r. Si tibi, ,.
Quig habætqrus fum, obligauerim, et 'Titio fpecialiter funïïïfrï, :
fi in dominium meum peruenerit, mox dominium eius adqui-
fiero, putat Marcellus, concurrere vtrumque creditorem -et- ^*
in pignore. Non enim multum facit, quod de füo nummos
debitor dederit: quippecum res ex nummis pigneratis empta,
non fit ?5 px.gneräq[o?lï hoc folum, quod pecunia pignerata

erat.
VIIL. Inew übro-VIIIDifputa&onum. Sr prGwvs
fpecialiter Respublica acceperit ^9, dicendum eft;fpraeferri
eam fifco debere, 1i poftea fifco debitor obligatus eft: quia et
priuati praeferuntur. |
IX. AFRICANvS ibro VIII.- Qu&eftionum, Ovr
BALNEVM ?* ex Calendis proximis conduxerat, pa&us erat, ,
vt homo|Éros pignori locatori effet, donec mercé es folueren- /eroz;
tur. Idem ante Calendas Tulias eundemjErotem aliiob pecu- K.— /4e —
niam creditam pignori dedit. (Confultus an aduerfüs hunc ?8 $

/

62 - t
[,.A, 7(»60"&'/4

ret? refpondit ??, debere: licet enim eo.tempore homo pi- &"
gnori datus ei-'fet, quo nondum quicquam pro condu&tione de- -
beretur, quoniam tamen iam tunc in ea caufa P*-qg effe cde- -
piffet, vt inuito locatore ius pignoris in eo folui non poffet,
potiorem eius caufam habendam. $. r. Amplius etiam fub A
condicione/|creditorem tuendum putabbt| ?? aduerfus eum, cui ./ 427
poftea quicquam deberi cfeperit 3:. fi modo non ea condicio Ls5 &z);,.ä am,
fit,
militer MSS. Nec mirum Flor. eadem vox fubantique vncis inclufa in notam
deletionis. "Taur. fpreuit iftam lituram, quod non improbo, annotare tamen
debuiffet. Con£ Dynkersh. JI1. Obf. 21. &R. Vid. Scaliger ad Varron. de
R. R. L 5 j.p.210. vbiplura huiusmodi. Catull. carm. X XIT. qui qmodo fcurra. aut
fi quid hac re tritius videbatur. hacreid eft ícurra. Etficforte accipiendum, quod
in L. 17. $. 2. fupra de A&. empti et in L. 40. eod. habetur. pvK. Abelft
v? vem ab Otob. Barb. Chriftin. Vat. I. I IIL. IV.. Pal. E. 1. HE. IV. V. VI. Byn-
kersh. GEB. 20 Hal. li. XXIII. GEB. . 21 Taur. ciVaria, GEB. — 22
Ap. Hal. fibi, abeft. G E. 25 Vulg. potior. BR. 244 Ap. Hal. et Vulg.
et, abeft. GE E. 25 Gothofr. innota: nunc fit pignorata. Hal. Idem ta-
men in margine notas: alias, z0*, appofita ad vocem: munc, ftellula. G E B.
26 Hal. accepit. GE£. — 2/7 Hal, balineum. GEB. — 28 Ap. Hal. bunc, abeít,
GEBR. 29 Hal refpoudi, GEB. — 530 Hal. putabam. GEE. — 21 Hal. coe-

piffet,

J st bat*|tunc enim, priore dimiffo, fequentis confirmatur pignus,
cum resin bonis debitoris inueniatur: in propofito autem ma- -
u d ritus emptoris loco eft: atque ideo, quia nequeftunc cum Mde-
L wrent^ A obligaretur, neque] cum Titio folueretur, in bonis mulie-

3534

fit, qu&e inuito debitore impleri non poffit. &.—2: Sed ?^ et
fi herés ob ea ?? legata, quae füb condicione data erant, de
pignore rei üäle conueniffet, et poftea eadem ipfa pignora ob
pecuniam creditam pignori dedit ?^, ac poft condicio legato-
rum exftitit, hic quoque tuendum eum, cui prius pignus da-
tum eflet, exMtimauit 3^. $. 3. Titia praedium alienum Ti-
. tio pignori dedit; poft M&euio: deinde domina eius pignoris
£xÍ — fatta, marito fuo in dotem aeffimatum dedit: fi Titio foluta

fit pecunia, non ideo magis Meuii pignus conualeícere place-

ris fuerit 39, nullum tempus inueniri, quo pignus Mfeuii) ?*
conualefcere poffit: haec tamen ita, fi bona fide in dotem ae-
'?x1? — ftimatum praedium maritus accepit, id eft, fi ignorauit Mge-
uio obligatum effe. |
| X. VrP1iANVSlibro-T.Refponforum. S: Em iure

iudicatum, e& pignus in caufa;2? iudicati ex auctoritate eius,

, . J&, quiiubere potuft, captum eft, priuilegiis temporis fore potio-
E /mwrom hewe- | 39 eius, in cuius perfona ^? pignus conftitu-
E 6.no., tum eft. : - 4 nv
Írn foreten £fE harehs XI. Ga1vs Mibro fingulari de formula Kypothecaria,^7.

/;r:ïamw. £ PW'T'&" ;

P. OR eft in pignore, qui prius credidit pecuniam, et ac-

L ] Odæ-— ho

OT
,(,,[-,'/',mm&m,, | cepigih'ypothecam; quamuis cum alio ante conuenerat, vt, fi

,.f&*/m?:

)aK
D7 $ ävjufw expei

LJJ5.

Lj jhcc ÓX

i (9&[ "71//

f

ab eo pecuniam accep£fit, fit res obligata: licetïäb hoc poftea
accepit ^?:|poterat enim, licet ante conuenjit, non accipere
ab eo pecuniam. $. 1. Videamus, an idem dicendum fit, fi,
fub condi£ione ftipulatione fatcta, Kypotheca data fit, qua pen-
dente alius credidit pure, et accepit eandem Kypothecam, tunc
deinde prioris ftipulationis *? exfiftat condicio, vt potior fit,
qui poftea credidiffet ?* ? Sed /,vggeor, num hic aliud fit di-
cendum: cum enim feémel cóndicio exfitit, perinde habetur,
ac fiilló; tempore, quo ftipulatio interpofita eft, fine condi£io-
ne facta effet: quod et melius eft. $. 2. Si colonus conue-
nit, |vtjinducta in fundum, illata, ibi nata, pignori effent, et
antequam inducat, alii rem Jypothecfe nomine obligauerit,
tunc deinde eayf in fundum induxerit, [potiór erit] qui fpecia-
liter pure accepit: quia non ex conuentione priori obligatur,
fed & ^* eo, quod induita res eft: quod pofterius fa&tum eft.
$. 3. Si de futura re conuenerit, vt Kypothecde fit, ficuti eft
de partu: hoc qugeritur, an ancilla conueniionis tempore in
bonis fuit debitoris? et in fructibus, fi conuenit vt fint pi-
gnori, aeque quaeritur, an fundus, velius vtendi fraendi con-
uentionis tempore furit *^? debitoris? $. 4. Si paratus eft
pofterior icreditor priori creditori foluere, quod ei debetur, vi-
dendum eft, an competat ei Jfypothecaria actio, nolente priore
creditore pecuniam accipere? Lt dicimus, priori creditori in-
. utilem effe aCctionem, cum per eum fidt, ne ei pecunia foliftur.
tauty«-*heeariam, CREDITO H qui prior fypothecam accepit, fiue
-.pra poiïide/t eam, et alius vIdicet Jfypothecaria aCtione, exceptio
| priori *7 vtilis eft! st NON MIHI ANTE PIGNORILMv-
POTHECÁEVE NOMINE SIT RES OBLIGATA: Hiue A*

'szy GM!M ]

PT ,m'?'T',

U.
ft.

h-

*Je4, 5o

piffet, mox: effet, et denique: poffet. GEB. — 32 Vide Aueran. IL. Interpret.
Iur. 12. GEB. 33 Ap. Hal. ea, abeft. GEB. 34. Hal. dediffet, et mox:
extitifet. GEB. 35 Hal. exiflimaui. GEB. 36 Hal. fuit. GER.
Hal. et Vulg. Maeuio. BR. 38 Vulg. zn caufam. BR. 39 Vulg. potior
efl beres eius. — Hal. fortior efl baeres eius, tu fubaudi: vefpondit. BR. 40
Hal. et Vulg. perfonam. B R. — 41 Hal. ad formulam bypotbecariam. GES. — 42
Hal. pecuniam accepiffet, ves effet obligata, et ab boc poflea acceperat. GEB. — 4
'Taur. prioriStipulatiomis. GE B. — 44 Hal. credidit. GEB. — 45 Ap. Hal. ex,
. abeft. GER.

46 Hal. debitoris fuit. GEB. . 47 Hal. ad vocem: priori,
in margine: alzas, deeff. G EB.

48 Vulg. inferit ab. BR. 49 Taur. re-
plicaVit. GEB. 50 Hal. cauffis, loco: qmodis. GER. 51 Ap. Hal. zpfe,
abeít. GE E. 52, Hal. ceuuenerit. GE B.

53 Ap. Hal. idem, abeft, G x s.

DIGESTORVM LIB. XX. TIT.

.. 54 Vulg. gitur, loco* autem. nn.

IV

e L LÀ €/ LÀ L e ;
alio poffidente, prior creditor vindicet Kyppthecaria aCtione,
et ille excipift, s1i NoN CONVENIT,|VT,SIBI RES SIT

i

»
M
BPH
"
:|

OBLIGATA, hic ifi modum fupra relatum replicabit ^?: fed Stpro ^6 ——

fi cum alio poffeffore, creditor fecundus agat, recte aget, et
adiudicari ei poterit Áypotheca, vt tamen prior cum eo agen-
.do, auferat ei rem. $. 1. $i, quoniam/non reftituebat rem J 4 z,
pigneratam poffeffor, condemfhatus ex praefatis modis 59 li; — ^
tis imationem exfoluerit, an perinde fecundo creditori te-
neatur, ac f1 foluta fit pecunia priori creditori, quáeritur? Et fa'/wä?f.,äm
recte puto hoc admittendum elfe. $. 2. Si primus, qui fine
ypotheca credidit, poft fecundum, qui vtrumque fecit,
ipfe ** Mypothecam accepit, fine dubio pofterior in Kypothe-
ca eft. Vnde fi in diem de Kypotheca conuenit, dubium non
eft, quin potior fit: licet ante diem cum alio creditore pure
de eadem Y£ conuenit 5?, $. 3. Si idem|bis, td-eftJante fe- £.
cundum, et poft eum crediderit, in priore pecunia potior-e&
fecundo, in pofteriore tertius]eft/ $. 4. Si tecum de Xypo- '/5$
theca pacifcatur debitor, deinde idem *? cum alio tua volun- :
tate, fecundus potior erit: pecunia autem foluta fecundo, an
rurfus teneatur tibi, recte qujeritur? Erit autem 5^ fa&i
quaeftio lagitanda, quid inter eos actum fit: vtrum vt difceda- Rrper 'c'*ü;-——a,,
tur ab Kypotheca in totum, (Ct 55 prior conceffit credi- ^" ^ .
tdr; 99 alii obligari Kypothecam: an vt ordo feruetur, et prior /ev»: æ?[
creditor fecundo loco conftituatur, / $. 5. Papinianus dibre 545
cimo-—refp 57, Ífi pprior/ creditor poftea nouatione//- Jv
faCta eadem pignora cum aliis accépitj.in füuum locum eum J 7529 i
fuccedere: fed fi fecundus non offerat pecuniam, poffe prio- — 4 u
rem vendere, vt primam tantum pecuniam expenfam ferat, non
etiam quam poftea credidit, et quod fuperfluum ex anteriore
credito accepit, hoc fecundo reftituat. $. 6. Sciendum eft, fe-
cundo creditori rem teneri etiam inuitodebitore, tam in füuum
debitum 5$, quam in primi creditoris, et )ïfn Vvfuras fuas, et
quas primo creditori foluit: fed tamen vfürarum, quas credi-
tori primo ?? foluit, vfuras non confequetur. Non enim ne«
gotium alterius geffit, fed magis fuum: et ita Papinianus li-
bro tértio. Refpoüforum fcripfit: et verum eft. $. 7. Si fim-
pliciter conueniflet fecundus creditor de Kypotheca, ab omni
poffeffore eam auferre poterit, praeter priorem creditorem, et

qui ab eo emit. $. 8. A Tifio mutiiátus, ipactus eft cum illo, E*/Wj"f u

yt ei praedium fuum pignori Aypothecyeue effet: deinde mu- A: 4-
guatgs-e&:-pecgmgm a M/epl.o, et pactus eft cum eo, vt, fi Ti-
tio defierit praedium teneri, ei teneatur: tertius deinde ali-

quig Qat mutuam pecunigm übi-*9, vt *Tifio folu;reäyö t gi/n-of $fb
pacifcitur tecum ??, vt idem. praediumjei^9? pignori Wypo- jpno

thecgeue fit, et locum eius fübeagk *^: num hic medius ter- , 5,4g
c. * : D e
tio potior eft $5, qui pa&tus eft, vt, Titio foluta pecunia, im-
pleatur condicio? et tertius de fua neglegentia queri debeat?
Sed tamen,et hic tertius creditor fecundo praeferendus eft.
$. 9. Si tertius creditor pignora fua diftrahi permittit 9* ad
hoc, vt priori pecuniaffoluta, in aliud pignus, priori füccedat,
fücceffurum eum Papinianus libro viidecimo Refponforum fcri- | ,,.
pfit: et omnino fecundus creditor nihil aliud iuüris habet, nifi *«/e» A
vt foluat priori, et loco eius füccedat. $. ro.WSi priorf]hvpo- ]-.. —
theca [obligata fit, nihil vero de venditione conuenerit4**,

)n':/æ )Ar(,'&n' Wwf/a'a Gtudendk Conethertt )7,...—4-7. [*' n . poPcer i?l'
: : LUH -l tt£nor U r2 COpiekc [ 6d : 1
6":'70*[/7*:41? kf—«—-——a l-(- —--—-a nm C—.—-— 42 ;U'JPJ/; T rv * $ fLL(jhd( ^ a

55 Hic cum, poft: totum, facile exci-
dere potuit, vti habent omnes, etiam MSS. Ex vndecim maior pars habuit ab
initio, reliqui ex fupplemento, vt Vat, L. Darb. Otob. Bynkersh. Adhuc abeft
a codice Chriftinae, in Vat. II. aderat, fed eft expun&um. Ipfe mallem abeffe.
BR. 'Habuere ab initio Pal. I IL II IV. V. VI. Habet etiam Hal, 72 cum. G E B.
56 Ap. Hal. creditor, abeft. GE n. 5'7 Hal. refponforum ftvibit. Wulgo hic
l. Si prior incipit tefte Contio. BR. 58 Taur. deVitum. GER. — 59 Hal.
priori. GEB. — GO Ap. Hal. tib;, abeft. GEB. — 61 Hal. folueret. GEB. — 62
Ap. Hal. tecum, abef. GEB. — 63 Hal. fibi. GEB.
65 Hal. Maewius tertio prior fit, et ad vocem primam in margine: alias, me-
dius$. GEB. —— 66 Hal. permittat. GER.

:

i jre ä/ä —

3

|

n

!

0
|
l

- weeLCIT

64 Hal. fubeat. GE B. :

67 Vulg, Si prior de bypotbeca 3

?1016 *

— C —— 1—^ €B o umj o9emÉéeex006[o mJT^wm

DIGESTORVM -EIB. IXX . TET. - IV.

pofterior vero ** de Jfypotheca vendenda conuenerit: verius
eft, priorem, potiorem effe: namy/et ?? in pignore placet, fi
prior conuenerit de pignore, licet pofteriori resitradatur, ad-
huc potiorem effe priorem. ov x
" XIIL. PAvrvs libro-V.ad-Plautium; IwsvrAw ti-
h . , bi vendidi, et dixi, prioris anniæPenfionem mihi, fequentium
. & - &ibi acceifuram, pignorumquæb'inäizilino datorum i&s vtrum-
quéMecuturum *?. Nerua, Proculus, nifi ad vtramque pen-
fionem pignora fufficerent, ius omnium pignorum primum ad

- a cofé d me pertinere: quia nihil aperte dictumieffet] an. communiter |

&« ex omnibus pie fumma pro rataferuetur: fi quid fuper-
eífet, ad te. Paulus : fa&ti qu&eftio eft : fed verifimileeftid aCctum,
, vtprimam dfiamque ** penfionem pignorum caufa fequétur *?.
A. r Tes XIV. Iprw libro- : i INON do-
t | minus duobus eandem rem diuerfis temporibus pignerauerit,
Jf prior potiorjeft: quamuis, fi a diuerfis non dominis pignus
. ^. . accipiamus 7?, poffeffor melior tit. Jexagefeneo

o

XV. InrEw libroJLXVIIL-7^ ad-Edi&tum. ErTrAw

. . fuperficies in alieno folo pofita, pignori dari poteftz ita tamen,
L,f'ïf/if**'—üä(-'-"""- XVLPAvrvs d -Qu CrAvDi-
| | vs Felix eundem fundum tribus obligauerat, Eutyclianae
i primum, deinde Turboni, tertio loco alii creditori: cum Eu-
| tychiana de iure füo doceret, fuperata apud iudicem a tertio

/
d creditore non prouocauerat: Turbo ** apudalium iudicem T
M s. viétus appellauerat. Qudgerebatur, vtrum tertius creditor etiam
&'! L'exlaeeat, 'Turbonem füperare deberet, qui primam creditricem]??/: an,

z[/w&:"eff-—iïea remota, Turbo terflum excluderét? Plane cum tertius cre-
Jl'ogeirst, ditor 9* primum de fua pecunia dimifit, in locum eius fub-
. $titnitur 9^ in ea quantitate, quam füperiori exfoluit: fue-
runt igitur 5? qui dicerent, hic quoque tertium creditorem
( i potiorem eífe debere: mihi nequaquam hoc iuftum efle vide-
jntli- If batur. Pone, primam creditricem ?f* iudiciór conueniffe ter-
d ,&7&:2'94021& £ium creditorem : et exce(Ptione, alioue/quo modo a tertio fu-
! [ peratam: numquid aduerfus Turbonem, qui fecundo loco cre-

dicatde vti poteft 552 aut contra, fi poft primum iudicium, in
"^. , Qu .prima cgggïniygrix f erata .eü' ] tegEio .creditor.e, fecupQus
,&/,,.,;-,»a "Cercun credltor]termjuml 35^ optinuerit, poterit vti extceptione þr;;c? iu-
" red'£cw; fs fa. dicat,ie aduerfus primam $7 creditricem ? Nullo modo, v tdpi-
: -"*. x nor. lgitur nec tertius creditor fucceffit in eius locum, quem
. — 5 exclufit: nec inter alios res iudicata alii prodeffe, aut nocere
-s folet: fed fine praeiudigcio prioris fententiae totum ius alii cre-
:Wg * ditori integrum relinquitur. :

W XVILI. IpnEM «hbrquäRefpcnforüm—üIïäw

« "us QVI
Lrha^. & debitore fuo *? praedium obligatum comparauit, eatenus
tuendum ??, quatgnus ad priorem creditorem ex pretio pe-
cunia ?* peruenit,f"& V,b

"05 couuenerit, poflerior. BR. 68 Hal. etiam, loco: vero. GEB. — 69 Ap.
Hal. et, abeft. GE&. *7o Hal. et Vulg. confecuturum. B R. 71 Gothofr.
in nota: prinzam quoque. Fal Sed et Flor. ordinarius corrigens deleta a in:
22 quamque fuperfcripfit o negle&a s. —MSS. contuli feptendecim. — Minor pars
u^V habet: quamique. — Ex his, quae corre&tionem receperunt, quatuor 72 quoque po-
]i nunt poft: pignorum, vnde haud dubie Pal. VIIL. bis babet: vt primam quoque
: penfionem pignorum quoque canfa. n 'Freuif. ex quamque fa&um: quoque. BR.
Habent: 440mque Vat. l IIT. IV.. Bynkersh. II Sed 4uoque Pal. I. HI. VI. XI.
Bynkersh. L. Quatuor qui quoque habent poft: pigmorum: praeter Pal. VIII.
etiam V. et VIL et Barb. at Vat. II. 440que pignorum caufa. — Pal. V. et S. Cruc.
habent compendia fcripturae. GEE. — 72 Legendum aut: fequeretur, vt habet
Vulg. aut: fequatur. BR. Hal. habet vtFlor. GEB. 73 Hal. accipimus.
| GER. 74 Mal. libj. LXIX. GER. 75 Hal. et Vulg. potzor. BR. 76
| Vide quae laudaui p. 418. de Lat. Vet. ICt. Dvk. 71 MHal. Idem. GEB.
| 78 Taur. TurVo. GEB. — 79 Áp. Hal. iudicem, abeit. GX R. :
! qnam conditione expulevat, et in margine: alias, creditricem, et ita Vulg. credi-
| zricem expulerat, fed. et Flor. v2 expulerat fuppletum. — Adde Elb. Leonin. J.
! Emend. j. BR. Habent hoc fupplementum etiam MSS. Pal. I. II. III. Barb.
| Otob. Vat. I. HII. Bynkersh. GEB. 81 Hal. inferit quj. GEB. 82, Hal,
| fubflituatur. GE B. — 83 Vulg. ergo. BR. — 84 Hal. et Vulg. inferunt zm. ER.
$5 Hal.poterit. GE». — 86 Vulg. a tertio.8BR. — 87 Àp- Hal. primam, abeft.

vt prior * caufafitdomini foli, fi non foluatur eiMolarium *9.

ixi, confequens effe, vt Sei tior fit i jod ampliu& . 44
'ID d eq ; vt Seius potior fit in eo, quod amplius. rb i UA mito:
"OWä'

R. m diderat, tertius creditor, qui primam vicit, exceptione, rei iu-.

ptum habuerint.
80 Hal. pri-

35*

, XVIIT. ScKEvora libroT. Refponforum. Lvervs
TITIVS pecuniam mutuam dedit füb vfuris, acceptis pigno-
ribus: eidemque debitori Mdeuius fübhisdem pignorïbusbpe-
cuniam dedit. Qugero, an Titius non tantum fortis 92,3[61: ea-
rum vfürarum nomine, quíáe acceflerunt, antequam Myeuius
crederet, fed etiam earum, quje poftea accefferunt ?3 potior
effet ? |Refpondit, Lucium Tigtlium in omne, quod ei debetur ?^
patiorem eífe. zM :
XIX. Inxw /libroV.Refponforum. Mvrrxm in do-
tem dedit marito praedium pignori obligatum, et teftamento
maritum, et liberos ex eo natos, Wtem ex alio, heredes inftituitz
cre41tor, cum poffet heredes conuenire fidoneos, ad fundum
venit. Qujero, an, fi ei iuftus poffeffor offerat, compellendus
fit ius nominis cedere. Refpondi ?5, poffe videri non iniu-
ftum poftulare. * 7 fonius "ti. !
äQ 1 CKX.(TavPeHoN Iy/jy s libroiVIIT. ?5 Difputationum.,

) & prp 701 ,

- 1 » ,

——

ERE BATViï, fi poft primum contractum tuum, ante- : *
quam aliam pecuniam £n crederes, (eidem debitori Seius)cre- &ro «f «— 7
didiffet quinquaginta, iethyperocham,?? huius rei, quae tibi / guoffeteton. , i
pignori data effet, debitor obligaffet, j eidem debito- *^,. Á
: d f ac : ; ES : c. ^ dJecn2e Aaece Tum,
r| crederes forte .n.adra inta: quo plus.eft in pretio reij; — L 79 -
quam primo credidifti, vtrumyer ?* ob quinquaginta, an tibi "7774 r *^ -
in quadraginta cederet pignorisihyperocha4??? fingeaSeium, axecZz . C 0

;aratum efífe offerre tibi fummam pri : ; . J 6 dÉ
r 1am primo ordi creditam, ,Layporca . Pa ftluerilen.

t11323€ ,

elt in pignore: et oblata ab eo fumma princl inel. "uT a, qiacd r
vfurarumque eius, poftponatur primus creditor in fummam 1007 6t mäz;"w«..)«...
quam poftea eidem debitori credidit. oW ; |
AXI. ScAEvoLAtibro XXVIL-Digeftorum. T 1- : ef(ä*am |
rrvs Seiae ob fummam, qua ex tutela ei condemihatus erat,, [. . ] X $. —
*oþhgamt pignori omnia bona ie'ga, quae habebat qTJaeque haf HC tsl s n m. "r a, |
þ1turus effet: quæ? mutgatusïg üfc&pecuniamjpigqori:ei.—rgs ïff(;u/ï J*äf" a,
fuas omnes obligauit, et intulit Sdiaé| partem debiti, et reli- 4 . , g,,,.æ'þ
quam fümmam nouatione facta eidem promifit, in qua obliga- - ho |
tione .ümlhter, vt fupra, de pignore conuenit. Quaefitum eft,: ^^ j« ^
an Seia praeferenda fit fifco et in illis rebus, quas Titius tem- g-&-eaefz)an -
pore priorisfobligationis habuit: itemjin his rebus, quas; poftez,
fg--obligati-orrqlil adquifät, donec vniuerfum debitunr .
fuum confequatur? ;|Refpondit *, ni] ? proponi, cur non ü-t-lä abl
praeferenda. $. r. Negotiatori marmorum creditor füb pi- & — .
gnore lapidum, quorum pretia venditores ex pecunia credi- n
toris acceperant,|( numerauit) ?: idemidebitor conduCtor J ii
horreorum Caefaris fuit, ob quorum penfiones aliquot annis | ;; s at
non folutas, Procurator exactioni praepofitus, ad lapidum ven-- Al eues ag a.
ditionem officium fuum extendit. Quaefitum eft, an iure pi- 77 bui6.
gnoris eos creditor retinere polilit? (Refpondit, fecundum ea, L/*Q
quae proponentur ^, [poffe. e« /4f22,:). U.
h - uEE x u T11.

GEB. 88 Ap. Hal. et Vulg. Éum, abeft. BR. 89 Ap. Hal. fuo, abeft.
9o Vulg. tuendus.efl. BR.- — 91 Vulg,. pecumiae. BR. 92 Hal. ftellula ad |
vocem fortis pofita addit in margine: alias, fortis, fed etiam v[urarum, quae ac- :
cefferunt, womine potior. GEB. 93 Taur. pofleACefferunt. GEB. — 94 Hal. 1
deberetur. GEB. — 95 Hal. refpoudit. GEB. — 96 Hal. li. IX. GER.
Gothofr. innota: hypothecam. Fal Etiam MSS. habent: bypothecam, Barb.
Otob. Chriftin. Pal. I. II HT. IV. V. VI. Vat. L IL HI. IV. Bynkersh. GEBR. — . 98.
.Hal. et Vulg. Seio, loco: ei. BR. 99 Hal. et Vulg. hic iterum: bypotbeca.
BR. . I1OO Hal et Vulg. zu fumma. BR. 1 Hal. hic et infra iterum : re-
fpondi. GEB. —2 |ta Taur. fed Flor. clare e&: mibil, et ita Hal. et omnes. B R.
5 Ita omnes, quas vidi, editiones. E quindecim MSS. omnes quoque: wame-
rauit, exceptis Pal. II vbi eft: wsm equamit, et Treuif. qui habet: sutuauit.
Tam antiquum eít hoc fupplementum, vt tantum non omnes ita ab initio fcri-
In folo Vat. L aberat, et demum poft dudum exaratum codi-
cem eft fuppletum. — In Pal. Y. 72 sequit, forte ex : uum equauit fubnatum, in z
mumerauit,eft commutatum. BR. Reliqua MSS. funt: Pal.III. IV. V. VI. VII.
VIII. Chriftin. Darb. Vat. II II. Bynkersh. Etiam Hal. nuumerauit. GER. 4.
Procul omni dubio reftituendum eft, proporerentur, vt. vel in recentioribus edit.
corre&um eft: Haec autem ordinaria ac folennis Scaeuolae in refpondendo for-
mula, BR. Etiam Hal. proponerentwr. G EX

OQoo

L — Jbrraa7-

quosstmas.

DIGESTORVM
DE DISTRACTIONE PIGNORVM

PaAPiNrANvsllibroXXVI. Qudeftionum.
CREDITOR, qui praedia pignori accepit, et, poft alium
creditorem, qui pignorum conuentionem ad bona debito-
ris contulit, ipfe quoque fimile pa&tum bonorum jbi alium Jeut-
-eundem|contractum interpofuit, ante fecundum creditorem d&;
tniffüm, nullo iure cetera bonajtitulo) pignoris! vendidit : .fed.
ob eam rem in perfonam actio contra eum creditori, qui pi-
gnora fua requirit, non competit: * nec vtilis danda eft, nec
furti rerum mobilium gratia recte conuenietur: quia propriam
caufam, ordinis errore düctus, perfecutus videtur: praefertim
cum alter creditor furto poffeffionem, quae no!gfïïiuapu- eum,
non amiferit, ad exhibendum quoque fruftra litem excipiet ? :
quia neque poffidet, neque dolo fecit, vt defineret poffidere.

356

) af unat, [
2eGbu..
14

$Sequitur, vt fecundus creditor goffeübrqg interpellare de-
beat. fepre Db o fu. 0000 Tb

». I InewlibrolL-Refponforum.. FrpEr:rvssom con-
uentus, officio iudicis adfecutus eft, vt emptionis titulo prae-
dium «erediterrpignori datum fufciperet: nxhilo minus alteri
. creditori, qui poftea fub eodem pignore contraxit, offerendse
pecunige, quam fideiuffor dependit, cum vfuris medii tempo- -
ris, facultas erit: nam huiusmodi venditio, transferendi pigno-
ris caufa, neceffitate iuris fieri folet. $. ! "
IIT. Ipk w libroHE- Refponforum. Cv M PRIOR cre-
ditor pignus iure conuentionis vendidit, fecundo creditori non
fuperefle ius offerendfe pecuniae, conuenit. $. r. Si tamen
debitor, non interueniente creditore, pignus vendiderit, eius-
que pretium priori creditori foluerit, emptori poterit offer-
ri ? quod ad alium creditorem de nummis eius peruenit, et
vfurde medii temporis: nihil enim intereft, debitor pignus da-
tum vendidit *, an denuo pignori obligjet. 1|5t.
u IV lmkwU u RE CvM SOLVEN-
DAE pecuniae dies patto profertur , conueniffe videtur, ne
prius vendendi pignoris poteftas exerceatur. -
V. MaRcriaxuvs i i formulam Jfypo-
thecariam. Cv sEcvNDvs creditor, oblata priori pecü-
nia, in locum eius füccefferit, venditionem, ob pecuniam folu-
tam et creditam, reCte facit. $. 1. Si fecundus creditor, vel
fideiuffor, foluta pecunia, pignora fufceperint, re&te eis offer-
tur, quamuis emptionis titulo ea tenuenünt. ——
.. VI. MonprEsriNvs i Regularum. — CvM
POSTERIOR creditor a priore pignus emit, non tam adqui-
rendi dominii, quam feruandi pignoris füi caufa intellégitur
pecuniam dediffe: et idéo offerri ei ^ a debitore poteft.
Ut VIIL. MARCIANVS ibr ijad formulamAy
thecariam. Sr cRED1ITOR pignus, vel Mfypothecam vendi-
derit hoc pacto, vt liceat fibi reddere pedQiniam, [et pignus jre-
ï*m g,fþ.emrm an, fi paratus fit debitor ,ä. Iäddere pécuniamy confe-
.. qui id poffit? Et Tulianus libro yndecimo Digeftorum fcribit,
recte quidem diftractum effe pignus: ceterum agi poffe cum
creditore, vt fi quas actiones habeat ?, eas cedat debitori: fed
iquod| *? Iulianus fcribit in pignore, idem et circa lfypothe—

] 5 issas,

uv'f f* /;sn*a

m t

U b
L./Ifte €x. d«.,,

) wf.fï-;;;'-nk

L4

ey 1 E
L — fyecuoefte. ,

2, Vulg. accipiet. BR. 5 Hal. prae-
5 Hal. lib. X. GEB. . 6 Hal.
$8 Hal. ad vocem: deb;-

1 Hal. praefigit fed. GER.
figit et. GEB. 4 Hal. vendiderit. GE.
et Vulg. confertur. BR. 7 Hal. inferit et, GE. 1
tor, in margine: alias, deefl. G ERm. 9 Hal. babet. GEB. IO Hal. quod
autei, GEB. — II Taur. infpEciendum. GEB. — 12 Hal venüt. GEB. 13
— Hal. recipiet. GE B. 14 Hal. praeterierit. GEB. —— 15 Hal. poterit. GER.
36 Ap. Hal. erit, abeft. GER. 17 Pro le&ione Florentina b. $. vide Iac.
Gothofredum Amuimadu. c. 14. BYN K. 18 Ita fuit Flor. fed ibidem vltima
iine eít mutata. Et ita omnes. Vulg. Zure venire. Et ita e nouendecim M$S.

LIB.

vndecim, reliqua: venire. In S. Cruc. v5 iwre eft fuppletum. BR. Habent:
iure genire Pal. I. II. III. V. VE. IX. XI.. Chriftin, Vat. I, II. Treuif.. Bynkersh.

a;/
cam;eft, $. r. Illud infpiciendura ** eft, an liceat debitort,
fi Kypotheca venierit, pecunia foluta eain reciperare? Et fi
quidem ita venierit *?, vt, fi intra certum tempus a debitore
pecunia foluta fuerit, emptio refcindatur, intra illud tempus |
pecunia foluta regipit ? MKfypothecam: fi vero tempus prae- , m
terijjt ^^, aut(fi non eo/patto res venierit, non poteft 15 ref/ /«ex - jne,. u
fCindi venditio, nifi minor fit annis vigintiquinque debitor, aüt 2
pupillus, aut Reipublicge caufa abfens, velin aliqua earüm caü- .
farem erit *9, ex quibus edicto füccurritur. $. 2. Qufferitur *7,
li pactum fit a creditore, ne liceat debitori Mypothecam ven- Zu»» s fa.
dere, vel pignus, quid iurisfit: et an paGtio nulla fit talis, —
quafi contra ius fit pofita: ideoque venint'? poffit? Et cer-^««re vewze
tum eft, nullam effe venditionem, vt pactioni ftetlfr *9, ;
VIIIl. MopnEsTiNvsdibro t ?9-Resularum. Cnzx- /ll.
DITORIS arbitrio permittitur, ex pignoribus fibi obligatis,
quibus velit diftraCctis, ad füuum commodum peruenire. ,
IX. PAvrvs libroHE. - QOvixksrTwM
eft, fi creditor ab,emptore pignoris pretium feruare non po-
tuiffet, an debitoäliberatus eifet? Putaui, fi nulla culpa im-
putari creditori poffit, manere debitorem obligatum: quia ex
neceffitate facta venditio non liberat debitorem, nifi pecunia
percepta. $. r. Pomponius autem leCtionum libro-fecündo
ita fcripfit ^*: quod in pignoeribus dandis adici folet, vt, quo
minus pignus veniffet, reliquum debitor redderet, fuperuacuum
eft: quia ipfo iure ita fe reS habet, etiam non adie&o eo. — . ..
A. Inxw libro VL Refponforum. E srhis, qui lege;
pignoris femit, (ob euictionem rei redire ad venditorem nonl—ï- NT
poteft: tamen non effe audiendum creditorem, qui fundum w"ä,æuïï
vendidit, fi velit eiusdem rei ex alia caufa qujeftionem mo- ,

uere.
QXl ScEvora dibro.T. forum, AnnBITER
diuidendze hereditatis, cum corpora hereditaria diuififfet, no-
mina quoque communium debitorum feparatim fingulis in fo-
lidum adfignauit. Qugefitum eft, an debitoribus ceffantibus, pro
folido pignus vendere quisque poteft? ?? Refpondi, poffe.,75.
v XIL VTR ägääïfägs/ Jibro — VHLE — Difputationum. ". N
RescnieTVvM eftabIfüperatore, libellos agente Papiniano, d ,M
creditorem a debitore pignus emere poffe: quia in dominio P
manet debitoris. $. r. Sialiena res pignori data fuerit, et.
creditor eam vendiderit, videamus, an pretium, quod perce-
pit creditor, liberet debitorem/perfonali a&fione pecuniae cre- Jf .
ditae? Quod vere refponde/þturkü, fi ea lege vendidit, ne ! |
euictionis nomine obligaretur: quia ex contraétu, ä?" lgyg;:äw.üeruug
ij qualij obligatione a debitore interpofita, certe ex ?* occa- j 775 ;
fione eius redactum ?9 id pretium dequiusiproficere/ debito-/*: o
ri, quam creditoris lucro cederdt: fed quantum quidem Bdkre- poet £, 1 77
ditorem, debitor liberatur: quantum vero ?? addominum rei,
fi necdum pignus eujctum eft, vel ad emptorem, poft euictio- !jv €, L:
nem,ipí]?? debitor vtili aCtione tenetur, nejexj aliena iactu-
rafibi lucrum adquirat: nam et fi maiores fructus ?? forte

M/! /

| Mu

l

"

petens ajpoffeffore. 9 creditor abftulit, vniuerfos in quantita-*egä???äm Mul

tem debitam accepto ferre debebit: ** et cum per iniuriam
iudicis domino rem, quje debitoris non fuiffet, abftuliffet cre-
ditor, quafi obligatam fibi, et quifereretur, an, foluto debito,
reftitui eam oporteret debitori? Scfeuola nofter reftituendam
| pro-

L fimplex: venire Otob. Pal. IV. VII. VIII. Barb. Bynkersh. II. — Haec reperi
in collationibus, licer eadem cum Notula Brenkmanni non prorfus conueniant,
Etiam Hal. ideoque venire poffit. GX B. 19 Super bhoc loco inter Bartolum
et Baldum controuerfo ille nuncium Pifasmifit, tefte Ant. Auguftino IV. Emend.
17. BR. — 20 Hal. Eb. VI. GERn. 21 Taur. fcriBfit. GEB. 22, Hal.
poffit? Refpondit. GER. 25 Hal refpondetur. GER. 24 Ap. Hal et
Vulg. et, abeft. B n. 25 Ylal. 44uod, loco ex. GEB. . 26 Hal. inferit eff. GE R.
27 Mal. inferit vel. GE B. 28 Hal. ipfe. GER. 29 'Tryphoninum fcri-
pfiffe duplos fructus, hocque mutaffe Tribonianum, exiftimat Van de Water 1I.
Obf. 4. GK&. — . 30 Hal. et Vulg. a fideinffore. 8R. .. 31 Hal. praefigit fed.
GEB.

DIGESTORVM

probauit 3?. Quod fi non ita vendidit, vt certum fit omni-
modo apud eum pretium remanfürum, verum obligatus eft ad
id reftituendum, arbitfor interim quidem nfhil a debitore pe-
: ti poffe, fed in fufpenfo haberi liberationem: verum, fi actio--
BL ,,*,M"g,ccc/.ïo., ne ex empto conuentus praeftitiffet ??! creditor emptori, de-
d bitum perfequi eum a debitore poffe: quia apparuit non effe
liberatum. T Jeeelatito,, - : |
XIII. PAvrvs üib-ro.--L--Degpetgrümr CREDITOR,
. qui iure fuo pignus diftrahit, ius fuüfn cedere debet, et, fi pi-
sjv *j* enus poffidet, tradere vtique debet ?^ poffeffionem.
dolra — s XIV. Scxxvora ibro-VE—Digefterum- — Annr-

* , * L] r L] * L : 3
hu s MPMWDTRI 35 diuidnündae hereditatis, inter heredes, cum corpora

LNB. XES TITOGu WI. ; ol n M
5 jcgee dpEeCimt
buerit, an definat Seruianae locus eeffe? Et Imavis eft, ne defi-
nat: nifi ex voluntate creditoris hoc factum eft. . $. 1. Si in.
venditione pignoris confenferit creditor, vel, vt debitor hane
rem permutet, vel donet, vel in dotem det] dicendum erit, pi- ocfe , 5f .
gnus liberari: nifi falua caufa pignoris fuigggfepf;; ? [vel Ven-"ï;v:?an en'z:.—a,,f
ditioni, vel ceteris: nam folent multi falua caufa pignoris IE okbrrepam us
confentireP Sed * et * !9 fiipfe vendiderit creditor, fic ta- [ J /&&«« 4«c 947*
men venditionem fecit **, nej difcederet a pignore, nifiei fi- (de L 777*
tisfiat, dicendum erit, exceptionem ei non nocere. Sed t fi J/atve4 /m»f*
non concefferat !? pignus venunidari, fed ratam habuik| ven- |J/K 1 $.
ditionem, idem erit|probandum. -$.-2- iBelleiquáeritur *?, fi ^,??6— 7 ueta . g. Cf—z;

AA

. i2 | forte venditio rei fpecialiter obligatde non valeat, an nocere ^ . £. j4«'e—.
, ;&.,49,, hereditaria diuififfent, nomina quoque communium debitorum | háec res'creditori debeat, quod confenfit: vt puta fi qua ratio enst o —6

m 'rwua^ feparatim(liuerfa| ** üngulig'in folidum adfignauerunt. Qu£e-
K ff , fitum eít, an vnusquisque eorum,| debitore fibi addicto ce'-
. ,,, fente in folutione, pro folidg]2" pignus fub eo nomine obli-
J;g,-ï-gä' gatum vendere poffit? .Refpondit, potuifle.
QVIBVS MODIS PIGNVS, VEL £ Y-

iuris; venditionem impediat? Dicendum eft, pignus valere.
ao V. MARCIANVS dlbm,iing—ulaa*&-ïif;f&l& Bgs u^
thecariam- Sorvirvmn Mypotheca, et fi ab ea difcedatur, 47 €o. t«
aut pacifcatur creditor, ne pecuniam petat: nifi'& ** quis di-
cat, paCctum interpofitum effe, vt a perfona non petatur: et
quided? fi hoc a&um fit, cum forte alius Kypothecam pofüi- E
debit *6? Sed cum paCtum conuentum excPptionem perpe- s J/X: oat.
tuam pariat, eadem et *? in hoc cafu poflunt dici, vt et ab — 127

Zf
H rj
&

PAPINIANVS'ibro—XI. Refpor pois
EBITORIS abfentisamicus negotia gelfit, et pignora ci-
tra emptionem pecunia fua liberauit: ius priftinum do-
mino reftitutum videtur.

POTHECA SOLVITVR /

Igitur qui negotium geffit, vtilem -

Mypotheca difcedatur. $. r..Si pacifeatur creditor, ne intra

annum pecuniam petat, intellégitur de Kypotheca quoque idem.

paCtus effe. $. 2. Si conuenerit, vt pro lypotheca fideiuflor
daretur, et datus fit: fatisfactum '5? videbitur, vt Kypotheca

. Seruianam dari fibi non recte defiderabit *: fi tamen poffi- | liberetur. Aliud eft, fi ius obligationis vendiderit creditor,
M deat, exceptione doli defenditur. $. r. Cum venditor, nume- | et pecuniam acceperit: tunc enim manent omnes obligationes:
"'*'QW rata fibi parte pretii, praedium, quod venierat, pignori acce- | integrée, quia pretii loco id accipitur, non folutionis nomine.
á piffet, ac poftea refiduum pretium emptori, litteris ad eum | $. 3. SatisfaCtum effe ** .creditori/ intellégitur, et fi iusiuran- [//*t.
miffis, donaffet, eoque defunéto, donationem quibusdam mo- | dum delatum datum eft, Kypothecgelnon effe rem obligatam. -«
.. , 4is inutilem effe conftabat: iure pignoris fifcum fruftra pete- VL VrPrANVvs libroLXXIlL. ad-Edi&tum. lrE /947/7 7
J&WW [ s ve praedium, qui füccefferat in locum venditoris, apparuit: | liberatur pignus, fiue folutum eft ^? debitum, fiue eo nomi- x
Z E cuius pighoris ^ folutum. effe pactum prima voluntate dona- ng»fatisäa&um eft ^', Sed * er* fi tempore finitüm pigfhuä. L m
iionis ? conítabat, quoniam inutilem pecuniae donationem g&j!—ide&;g dicere debemus: velfi qua ?? ratione obligatio prier ia 3f
lex facit, cui non eft locus in pignore liberando. $. 2. Defen- | eius finita eft. $. 1. Qui paratus eft foluere, merito pignus.
for abfentis cautionem iudicatum folui praeftitit. In domi- | videtur liberaffe. Qui vero non foluere, fed fatisfacere para-
;[:ox'wä,, uny iudifigi poftea translato, fideiuffores ob rem iudicatam, | tus eft, in diuerfa caufa eft. Ergo fatisfeciffe prodeft ?? z.
LLi&A.z 4« quos defenfor dedit, non tenebuntur, * nec pignora, qude de- | quia fibi imputare debet creditor, qui fatisfaftionem admifit ^* $.
derunt. — ga£« | ! vice folutionis: at qui non admittit ^* fatisfatfionem, fed fo-
IL (Garvs llibro IX. 5 ad Edictum-prouinciale. S1 lutionem defiderat, culpandus non eft. $. 2. In fatisdatione *
, . ]j C€REDITO R Seruiana aCtione pignus,a poffeffore petierit, et )aü?e'm]x orf vtimfür Atilicini fententia, qui putabat, fi fatisdetur Lf stkes £,$£.
Jf Ax£e, poffeffor litis aeftimationem obtulerit,jetiab eo debitor rem vin- | alicui cert;(e paecuniae, recedere eum a pignoribus debere. 221 | 2a
: dicet, non aliter hoc facere concedétur 9, nifi prius ei debi- VII. (GAr v s i r iíad formulam -Kypotheea- | RE «/ä»'h'ü&',,. s ;M
ia tum offerat. | Fl Pt C 2 | Sr coNSENSIT venditioni creditor, liberatur Jfypo- ^ 9x &muzost, eo:
M J WL VrPriANvsHibro-VHE-Difputationum. S1x gES | theca: fed in his pupilli confenfus non debet aliter ratus ha- J'/7.
"Mtïla diftracta fuerit fic, nifi intra certum diem meliorem condiäio- berij, quam fi praefente tutore au(färe 25 confenferit, Mut LLo(. L 646 .
p ,9&[;"12,, nem inueniífdt, fueritque tradita, et forte emptor, antequam | etiam ipfe tutor :JV cglä'get? fi commodum aliquid ?7?, vel fatis .loþ/m my'wfwf
| u melior condifio offerretur ", hanc rem pignori dediflet 9, | i fieri ex eo iudex aeftimauerit 9. $. r. Videbimus ?*, fi :
p Marcellus libro g;&gg):Dige&orum ait, finiri pignus, fi melior procurator omnium bonorum confenfit ??, vel feruus ator, L. ] V: et awextr,

cui et folui poteft, et in id[pofitus ?* eft: an teneat confen- — , o

fus eorum ? Et dicendum' eft non poffe: nifi fpecialiter hoc 4
eis mandatum eft. $. 2. Sed fi cum debitoris procuratore ^ Wf*ï'ä
conuenit, ne fit res obligata 5?, dicendum eft, id debitori/ per 9A j a m
: doli

conditio fuerit allata: quamquam vbi fic ires-diftracta eft, nifi

emptori difplicuiffet, pignus finiri non putet.
j uagvez. — IV. IpnxMwli ! . | SI DEBITOR,:'
cuius res pignori obligat/äe erant, feruum, quem emerat, redfii-

* — pe eu^ deberc , o -

confenferit, fed et fequentia: vel venditiomi vel ceteris, apud eundem abfunt.
GE B. IO Ap. Hal. et, abeft. GEZ. 11 Hal. fecerit. GEB. I2, Hal.
concefferit, et mox: babuerit. GEB. — 13 Hal. et Vulg. probandmm, eum velle.
Quaeritur. Primus reftituit Anton. Auguítin, £. Emend. 9. BR. — 14 Ap. Hal..
fi, abeft. GER. I5 Vulg. quidem. BR. I6 Hal polfideat. "Vulg. poffi-

GEE. ^32 Taur. probaBit. Xial putauit. GEB. — 35 Hal, inferit pretzum.
GER. 24 Àp.Hal. debet, abeft. Ggg. — 35 Auguftin. lib. I. Emend. cap. 7.
dudum obferuauit hanc legem fruftra repeti, cum fit eadem cum lege XI. prae-
cedenti. Hal. eam omifit, vt et archite&ti Bafil. BR. 36 Vulg. diuifa. BR.
37 Ita Taur. Sed Flor. eft: pro foluendo, vt iam monuit Auguftin. J. Emend.

3. et hoc ita fe habere u peculíavi fcbedula faepius in fequentibus alleganda ex | debat. Vide Noodt. II. Probab. $. et IV. 10. et de Fa BA IT
repetita infpe&ione codicis Florentini teftatus eft, id rogante Brenkmanno, | Ap. Hal. et, abeít. GER. 18 Hal. inferit effe. GER. I9 Ap. Hal. effe,
SALVINIVS. GER. ' : abeft. GEz. .. 20 Hal. fit. GER. 21 Ap. Hal. eft, abeít. GER. 2

I Taur. defideraVit. G ER. 2, Hal. effe conflaret : frufira jïfcu?n,
qui in locum venditoris fuccefferat, peteve praedium iuve pignovis apparuit, cu1us

Vulg. inferit alza. B R.
25 Hal. adwmfit. GEB.

23 Hal. proderit. GEB. — 24 Hal. admiferit. GEB.
26 Ap. Hal. anclore, abeít, inuitis Dafil. zagóvresg

folutum effe pattum. GE B. 5 Gothofr. in nota: A4J. donatoris. [ta Hal. et | xo4 &vSsvrobvros émvrQémov. BR. 27 Hal. et Vulg. alzquod. BR. 28 Hal.
Vulg. BR. 4 Hal. praefigit fed. G E B. 5 Hal. lib. X. GEB.-. 6 Hal. | exiflimauerit. G EB. 29 Taur. VideVimus. G EB. yulg. Videamaus. BR.
conceditur. GEB. — ] laur. offeRetur. GE B. — 8 Hal. dederit. GEB. 9 Hal. | 30 Hal. gnfenfm;t. GEE. 31 Ilal et Vulg. praepofitus. 2R. — 32 V;[;ba
j 002 Hta ;

358 — *pDIGESTORVM LIB. XX. TIT. VL

doli exceptionem prodeffe, Cum autem cum feruo eius con-
uenerit.??, peripfam paéti * corüenti * excéptionem debet.
$. 3. Si conuenit ?* de parte pro indiuifo alienanda, fi cer-
ta res eft, quae venit, poteft dici, de reliqua parte ab inifio
agi ?* oportere, nec obítat exceptio ?9. $. 4. Illud tenen-
dum eft, fi quis communis rei partem pro indiuifo dederit Ky-
pothecge, diuifione faCta cum íocio, non vtique eam partem
creditori obligatam effe, quie ei obtingit, qui pignori dedit,
fed vtriusque pars pro indiuifo pro parte dimidia manebit
obligata 97. - | iE WA
Vi VHI. MARcrANvs librofingulariadformulam hypo-
thecariam). Srcv'r re corporali extin&ta, ita et vfufructu ex-
inCto, pignus Kypothecaue perit. $. r. Creditor, ne pigno-
ri Kypothecaeue fit res, pacifci poteft: et ideo fi heredi pa-
&us fuerit, ei quoque proderit pactum, cui ?? reftituit here-

debitoris in rem fuam ?? fit, non puto dubitari debere, quin
pactum noceat creditori. Item&ügi *9 fi a parte creditï.()ris
procurator in rem füam exftiterit, pacifcendo inutilem fibi fa-
ciet Kvpothecariam aCtionem: in tantum, vt putem recte di-
ci, et dominis litis hoc cafu nocere hapc exceptionem st
$. 3. Si conuenerit, ne pars dimidia pro indiuifo pignori fit,

» qu&ecumque fundi jeiüs pars a quolibet poffeffore petatur, di-

^, 9t
| -ogAs m

/
f b *s

ï'x
'Crtoerc.

Tm)|
4 €x ;n-o v

$£.

l ?/'W?a :

midia/non reéte petetur ^?. $. 4. Si plures ;*3. dederint pro

indiuifo, et cum vno creditor pacifcatur, ne Kypothecfe fit,

si^Jre A. l: deinde ab eo petat, etiam fi hic, cum quo pattus eft, folidum

fundum poffideat pro indiuifo: quia de parte conueniffet, non
repellit eum a toto.. *$. 5. An pacifci poffunt ^^ filiusfami-
lias, et feruus, ne res pignori fit, quam peculiariter hypothe-
cam *5 acceperint ^9?, et habent liberam *? aïmini&ratio-
nem, videamus: an quemadmodum donare non poffunt, ita
nec pacifci, ne pignori fit, poffint ? Sed dicendum eft, vt con-
cedere poffint: fcilicet fi pretium pro ä/a&ione 45 accipiant,
quafi vendant. $. 6. Si voluntate creditoris fundus alienatus

eft, inuerecunde applicari fibi eum creditor defiderat: fi ta-

men effectus fit fecutus venditionis: nam fi non venierit, non
eft fatis ad repellendum creditorem, quod voluit venire. $. 7.
Superuacuum eft quaerere ^?, agrum ,Ipecialiter )fypothecz(
datum, permifífu creditoris veniffe, fi ipfe debitor re/poffide-
at 5?: nifi quod poteft fieri, vt debitor permiffu creditoris
vendiderit, deinde poftea bona fide redemerit ab eodem, vel

$* Jab/ alio, ad quem per fucceffionem ea res pertinere ceepiífet:

aut fi lipfej debitor emptori heres ex iterit. Verumtamen,
cum pecunia foluta non fit, doli mali fufpicio inerit, translata
ad praefens tempus, vt poffit creditor replicationem doli mali
obicere. $. $. Illud|videamus, fi Titius debitor voluntate
creditoris füi vendiderit Mdeuio, vel ei a quo Mfeuius eme-
rit 5*, et poftea Máeuius Titio heres ex/(lliterit, et creditor
ab eo petat, quid iuris fit. Sed iniquum eft, auferri ei rem a
creditore, qui non fucceffionis iure, fed alio modo rem nactus
eft: poteft tamen dici, cum Titii dolus in re verfaretur, ne

. creditor/a)poffeffore pecuniam recipiat, iniquiffimum effe, lu-

dificari eum. $. 9. Quod fi is fundus a Md$euio alicui obli-

ifta: . me fit res obligata, veteris gloflatoris effe, putat Noodt. IV. Probab. 11. GER.
33 Hal. conuenit. GEEB. —— 34 Hal. conueniet. GEB. — 35 Vulg. inferit: pro
folido. & &. 36 Hal. oportere, mec obflare exceptionem. GEB. — 57 Hal. fed
vtriusque partem etc. manere obligatam. G EB. — 38 Hal.inferit £. GEE. — 39
Vulg. inferit: pa&us. BR. — 40 Hal. Itemque et fi. Vulg. Item fi. BR, — 41
Vide Noodt. IV. Probab. 11. GER. 42 Hal. petitur. GEB. 43 Vulg.

inferit: rem communem. BR. 44 Hal. poffint. GER. 45 Vulg. bypotbe-

cae. BR. Hal. quum pecnliaviter pignori bypotbecam. GEB. 46 kal. acce-
perunt. GEB. — 47 Vulg. inferit: peculi. BR. — 48 Vulg. acliomé. BR. — 49
Gothofr. in nota: credere, ita Vulg. BR. 50 Gothofr. in nota: rem poffi-
deat. Hal. male. — Sed ita etiam Taur. in margine: vem, quod nempe Floren-
tiae ita correctum eft. BR. — Re poffideat, elt, ve ipfa et de faclo poffideat. In
eandem fententiam Paulus dixit: ve comuemire in L. 2. pr. fupra de Pattis, vt
reCte Cuiacius ad d. L. z. BYNK. — 51 Hal. emerat. GEB. — 52, Hal. fuerit.

|

ditatem ex Senatusconfulto Trebelliano. $. 2. Si procurator

gatus poffideatur, cui nondum fatisfaétum erit 5?, tunc rur-
fus Aequum erit excipif ST NON VOLVNTATE CREDITO-
RiS|vENIT: licet enim dolus ma.lus&Etorgg]interueniat-, L 12 -g. 'ïri'/"'fz;
qui non foluit, tamen fecundus creditor, qui pignori accepit, -
potior eft. /*$. 107 Tutius tamen eft, fi debitor a creditore pe- A. ,
tat, vt ei permittat»A? pignus vendere, quo magis fatisfaciat, | .. v
afite, ?^* cautionem accipere ab eo, qui rem empturus en£, vt h
pretium rei venditde vsque ad fummam debiti creditorig f:olua- |
tur ??. $. rrz. Venditionis autem appellationeyi generaliter | u
accipere debemus, vt et fi legare permifit, valeat quod concef- |..
fit: quodJiintellégémus, vt * e£ * fi legatum repudiatum fue- ^;f
rit, conualefcat pignus. . $. 12. Si debitor vendiderit rem, nec 4
tradiderit, an non repellatur creditor, äfïä ?* adhuc res in bo- ] 1. Cos , |
nis fit debitoris, an vero, cum tenefturex'empto, pignus ex-
(üinguatur? Quod et magis eft. . Sed- quidl fi pretium vendi-
tor confecutus non fit, nec paratus fit emptor dare? TTantun- -
dem poteft dici. $. r3. Sed fi permiferit iféditor vendere,
debitor vero donauerit, an excepggne illum fummoueat? An |
fatti fit magis qugeftio, ?* numjüid/ideo veniri 59 voluit, vt JLQMMHI,
pretio accepto, ipfi quoque res)expedjat? Quo cafü non noce- —^ .
bit confenfus. Quod fi in dotem Ldggfämr,' vendidiffe in hoc ezextz- 22dt,
|cafu recte videtur, propterionera matrimonii. In contrarium, 1,337,2)';,
fi conceffit *? donare, et vendiderit debitor, repelletur credi-
tor. Nifi f 9? quisjdicat,(ideo conceffiffe donarij quod ami-/ 4| 3«««f
cus erat creditorilf *»is, cuiuid nabatur. $. r4. Quod fi con- UE
cefferit 5? décem vendere,u—,fä)q',gi;ïqjle vendiderit, dicendum . 541 jf
eft, non effe repellendum creditorem. Ín contrarium non erit j«:c—a266,
quderendum: quifirectevengit, fi pluris vendiderit, quam con- ^":*-«n*. !
ceffit creditor. $. 1 » Non videtur autem confenfifíe 93 cre-
ditor, 9^ fi iciente|€o|debitor rem vendiderit, cum ideo paf-

fus eft venire, quod fciebat vbique pignus fibi 5* durare: fed ï;[;
Ifi fübfcripferit forte in tabulis emptionis, confenfiffe 55 vide- $9.
tur: nifi manifefte appareat *7 deceptum eífe. Quod obfer- 12

uari oportet-e& fi fine fcriptis confenferit, $. r6. Si debitori /
conceffum Ífit, et Keres eius vendiderit, poteft fa&ti quaeftio
effe, qxged intellexit ?5 creditor? Sed rette veniffe dicendum
eft: «háe enim fuptilitates 5? iudicibus non admittuntur. sz, ga:ïeal,
.S- 17. Si debitor forte concefía venditione ?? defierit ** pof-
fidere, et nouus poffeffor vendiderit, an duret pignus, quafi
perfonae permiferit creditor? Quod et magis eft: nam fi no- . v B
uo poffeffori, non debitori, a quo Kypothecam accepit, concef- i 1/e», o /3
fit creditor vendere, dicendum éft,j nocere ei exceptionem. | £ 5o, , | uf
V/S. 18) Sed|fi/ intra annum, aut biennium confenferit *^ cre- j,s4. p
ditor vendere, poft hoc tempus vendendo, non aufert pignus m,.näyoftj

(&

creditori. $. 19. Si creditor Mypothecaria vfus,'a poffeffore — :
litis aeftimationem confecutus fuerit, et a debitore petat *3 xfv . m
debitum, puto doli mali exceptionem ei "^ obftaturam. . [ vT
IX. MODESTINVSEP ; um. TriTrvs L J4et ,
Sempronio fundum pignori dedit,Tet eundem fundum 75 poft- s«x!i fr:
ea Gaio Seio pignori dedit J75 : &tque ita idem Titius ** Sem-
F : fs WA p5Blir.. ;* A "
pronio et Gaio Seio fundum euhdém in affem vendidit, qui- -
bus pignorl ante dederat in folidum fingulis. Qufero, an, |!5ft.
venditione interpofita, ius pi.gnorï;jexftin&tum fit: ac per hoc
. £m ius

GE B. 53 Vulg. permittatur. BR. — 54 Vulg. aut. Hl amtegs.BR. — 58
Hal. foluat. GER. 56 Vulg. cum, loco: quafi. BR. 57 Hal. praefigit:
et, GEB. 58 Videtur et hoc pro: venire, pofitum, vt fupra in L. 7. tit. an-
teced. Sed et $. fequenti 15. buius legis, vbi fimiliter: vemiri, fed correctum
eft. In L. 14. $. 6. ?nfra de Aedil. edicfo quoque fcriptum veniebat, pro: ve-
nibat, quod tamen "Taur. non eft fecutus, atque ita paffim. BR. — Hal. venire vo-
Iuerit. G EB. 59 Hal. concefferit. G EB. 60 Ap. Hal. fi, abeft. GER.
61 Vulg. creditoris. B R, 62, Vulg. counfenferit. BR. 63 Hial. conceffiffe.
G E B. 64. Hal. praefigit et. GER. 65 Ap. Hal. fibi, abeft. GEB. — 66
Hal. conceffiffe. GE B. — 67 Hal et Vulg. inferunt: eum. BR. 68 Hal. za-
tellexerit. G E B. 69 Hal.a. GE z. — 70 Hal. et Vulg. inferunt: rem. BR.
71 Bafil. Zxréez, exciderit, nimirum: poffeffione. 5R. 72, Hal, et Vulg. con-
cefferit. BR. 73 Hal. petatur. GEB. — 74 Ap. Hal.ci, abeft. GEB. — 73
Ap. Hal. fandum. abeft. GER..— 76 Ap. Hal. pignori dedit, defunt. GER. "
Hal,

DIGESTORVM
ius folum emptionis apud ambos pecmanferit ? Modeftinus r?—
. fpondit, dominijum ad eos, de quibus qugeritur, emptionisliure

p*.
( fz-pm'WPertinere: 78 cum confenfunz; mutuo venditioni dediffe pro-

T
L ponantur, inuicem pigneraticiam aCctionem eos non habere.
M $. 1. Titius Seio pecuniam fuüb pignore fundi dederat, qui ??
TE fendes cum effet Reipublicde ante obligatus, fecundus credi-
€x, ** 7* tor pecuniam Reipublicae eam foluit ??: fed Mzeuius exftitit,
| qui dicebat, ante Rempublicam fibi fundum obligatum fuiffe:
p xu.fuerinueniebatur hutem Mzeuius, inftrumento [cautionis cum Re-
C 2 la danu publica f.a&:öj]" a Seio, interfuiffe, et fuübfcriphiffe: quo ca-
, 4 uerat Seius, fundum nulli alii effeJobligatum. — Qugero,
: fpondit, pignus, cui isj]de quo quderitur, confenfit, minime eum
/äz retinere poffe. ,..:"äual;,, l ^6 IN OCOORIM IH d
X.Pavrvslibro-HE Qufeftionum. VorvwTATE
creditoris pignus debitor vendidit: et poftea placuit intereum
et emiptorem, vt a venditione difcederent ?^: ius pignorum
faluum erit creditori: nam ficut debitori, ita et creditori pri-
fünum ius reftituitur: neque 5? omni modo creditor pignus
: *mää £ remittit ?*, fed ita demum, tii emptorjremi retineat, nec red-
-t dat venditori: et ideo fi iudicio quoque accepto venditor ab-

um folutus fit 55, vel, quïäjïl"ön tradgfat, in id quod intereft con-
| |'wi, demfhatus, faluum fore pignus creditori dicendum left; haec
EM enim accidere potuiffent, etiam fi,fion, voluntate creditoris
: vendidiffet. $. r. Creditor quoque fi pignus diftraxit *5, et
W jéx197 venditione receffum fuerit, vel homo redKibitus, domi-
"gff nium ad debitorem reuertitur. Idemque eft in omnibus *5,
;38 fie«t., qquibus *? conceffum eft rem alienam vendere: ,non enim,
L.fww- quia dominigm tx:argsfe'&ggt, ideo ab emptore ius ä*&w re-
U cipiunt, fed in priftinam caufam res redit, refoluta venditione.
; *ï;,g*»gf |Zt. Xl IpnEgwdi Lvérvs TrTivs,
n cum effet vxori fufe Gaife Seije debitor fub pignore, fiue Ky-
L'm&., . potheca praediorum, eadem praedia cum vxore fua|Seig "*
Septicife cómmunis filiae nomine, Semproniio marito eius fu-
fcex t of .
ha
7 JPRPR—E .2 m
TM /)L DE KEDILICIO EDICTO, ET! : HBITIO-
Ws D Laf JL'aefiena- M,JLET QVANTÍI MINORIS *. F
j VLPIANVS 'M ictu ili ium..
'"'WW [ ibit, EdiCctum Aedilium curulium de venditio-
; ää "T nibus rerum effe, tam earum, quae foli fant ^, quam ea-
W I [ n rum ?, quaejmobiles|aut fe mouentes *. $. P Aiunt
lu lhw. Kedies Qv1i MANCIPIA VENDVNT , CERTIORES
LW& FACIANT $ EMPTORES, QVID MORBI VITIIVE

CVIQVE SIT,QVIS FVGITIVVS ERROVE siVW,
NOXAVE SOLVTVS NON SIT: EADEMQVE:C OMNIA,
CYM EA MANCIPIA VENÍLEVNT '^, PALAM|RECTIEI

"m ; ejut* s & .

Hal. inferit et. GEB.
loco: qui GEB.
| thofr.in nota: antea fa&to. Haloand. GX B.
| / Hal. inferit; emim. GEB. . 84 Hal. remifit. GEB.
j rat fit, addidit tamen poft: coudemmatus. GEB. |
! $7 Vulg. a, loco: ex. nR. 88 Hal. addit alzs. GEB.
:' loco: quibus. BR. 90 Ap. Hal. ezus, abeft. GEB.
: Seia in P. et im vet. Seiae uon male. cuiusmodi praenomen : .
;' Seius Strabo, Seius Tubero. E nouendecim MSS. fqla fex habent: Seia, .rell—
; wa: Seiae. Neque aliter Vulg. Norica vocem prorfus omittit. BR. — Sex illa:
5 Yal IL VI. VIL. Chriftin. Vat. Il $. Croc. — Reliqua: Barb. Otob. Pal. L. IIL. IV.
3' | V. VIII IX. Vat, L HI IV. Treuif. Bynkersh. L. quibus Bynkersh. II. addas. GEB.
92 Ap.Hal.fe,abeft. GE E. — 93 Flor.videtur effe ; remiffiffe, cum Taur. id habeat,
non folum hic, fedet in L. feqz. GEB. — 94 Hal. baereditate abflinuiffet. G E.
95 Hal. in margine: alias bic incipit captit. Puta iftis: Paulus refpondit, omif-

78 Hal.et Vulg. praefigunt et. BR. — 779 Hàl. i5,
$0 Hal. pecuniam veipublicae exfoluit. GEB. 81 Go-
82 Hal, difcederetur. GEB. — 83
85 Hal. hoc loco igno-
86 Hal. difiraxerit. GEB.
89 Vulg. fi cui,
9I Taur. in Adnot.
eft apud . Tacitum.

— MM r

* — CC —— — 8

n
. a€tio aliqua in rem Mdeuio competere poteft ? Modeftinus ,ää;-

LIB. XX TTE "VE

|

Ug,/ XIIL[ERYPHoxiNvsdibroVIIL Difpatationum. Sx

JEIB. MXIL TIT. I 379

turo in dotem dedit: poftea, defun&to Lufio Titio, Septicia
filia abftinuit fe 226 hereditate paterna., , Qufero, an mater eius
Kypothecam perfequi poffit? Paulus ;refpondit, pignoris qui-
dem glgligationem praediorum Gaiam Seiam, qufe viro pro fi- Fasjtro attr. a um -
lia,jcommuni (in dotem eadem danti confenfit, cum commiunis & 2uecs o2 u
filiae nomine darentur, remififfe ?* videri, obligationem autem — «« 2—ae :
perfonalem perfeueraffe: fed aduerfus eam, qu£e patris heredi- ««ex $«e». , z..
tate fe abftinuit ?^, actiondim/non effe dandam. usl
XII. InE i Pavrvs xg;equgg-þ&w
ä 'ä N

dit, ?^* Sempronium antiquiorem creditorem confentientem,
cum debitor eandem rem (ertig ?? creditori obligaret, ius
fuüim! ?" pignoris remififfe videri, non etiam tertium in lo- ^ &'fl- E A
cumj/eius fucceffiffe: et ideo medii creditoris meliorem cau-

, -Lco,
fam effecam. Idem obferuandum eft ??, et fi Respublicater- — —
tio loco crediderit, $. r. Qui pignoris iure rem perfedüuntur,

a vindicatione rei eos remoueri folere, fi qualiscumque polfef-
for offerre vellet ??: neque enim '9?? debet quéeri de iure

At Q j 7N
* : — n s L. feon«s- UGLJ../.
poffefforis, cum ius petitoris remoueatur;;foluto pignore.

B,- E ,

DEFERENTE Cteditore lurauit debitor, fe dare non oporte- um

re, pignus liberatur: quia perinde habetur, atque fi iudicio ab- m
folutus effet: nam et fi abiudice, quamuis per iniuriam abfo-
lutus fit debitor, tamen pignus liberatur.
XIV.'LAsEo libroV.Pofteriornmalauoleno -* Epito-
r Cvw coromotibiconuenit, vtinuecta, importa- ,
ta pignori effent, donec merces tibi folutaä?utgatisfa&um ef- l'eozenme,
fet : deinde mercedis nomine fideiufforem a colonoaccepifti. Sa- :
tisfaCtum tibi videri efiftimo: etideoillata pignoril etfedefiffe. . £ j Lt«
XV. ScXEvoraAldibro VI. Digeftorum.?. PRrWwr L ddf [
creditoris, qui pignori praedia acceperat, et pofterioris, cui d r

quidam ex isdem fundis dati erant, ad eandem perfonam he-
reditas deuenerat: debitor offerebat quantum a pofteriorecre-

ditore mutuatus fuerat. Refpondit, cogendum accipere faluo &m
iure pignoris * prioris contrattus. L ficex ", La

gl 0v ep d oeg. Qaytylan;ï 67:59037444304"2' Urietn d oty- - )(.,J.:f-)- Fegutend r TT BY r lpl C p ia a I CY Á p g du

| F. Rj Uee r E IBGdER COMXLC ES;( 1&)/[( 'y SPRIM yj) du , f

^

£ LaPIppu Del: D. Ti
&;e(,.,a;w 4422 Casn. Of
Z
CÉMgOC -ne7u:/t

^

PRONYVNTIANTO!?. Qvop srY MANCIPIVM ADVER-
SVS EA VENISSET !'5, s1vE ADvERSVS Qvop 7*
DICTVM PROMISSVMVE FVERIT ?^ cvM vENI-
RET; FVISSET ^* : QyonD xivg |* PRAESTARI
OPORTERE DICETVR, EMPTORI, OMNIBVSQVE, AD
QVOS EA RES PERTINET, IVDICIVM DABIMVS,
VT ID MANCIPIVM RED IBEAT VR. S9Ei-OviD Ays
TEM POST VENDLTIONEM TRADÍTIONEMQVE DE-
TERIVS EMPTORI(SIOPERA, FAMILIAE, PROCVR A-
TORISVE EIVS FACTVM ERIT: SIVE QV,LD EX EO
POST VENDITIONEM NATVM, ADQVISITVM FVE-
RIT: ET SIQVID ALIVD'* IN VENDITIONE EI AC-
CESSERIT, SIVE QVID *? EX EA RE FRVCTVS
PER-

fii. GEB. — 96 Hal. et Vulg. T?tio. B R.
Hal. effabeft. GEB. — 99 Hal. offerre debitum velit. GEB.
deberequaeri.GES. — Y Hal. Iabeleno. G E.
B R. 3 Hal. lib. V. ve[ponforum. GER.
Suxav, BR.
I Hal quanto minoris. Wulg. quauto minovis ahiome. BR.
funt. GEB. — . 3 Ap. Hal. earum, abeft. GER.
5 Videatur Cicer. 117. de Offic. 16. et 17.
v. 28f. DVK. 6 Hal. faciunto. GERB.
fioues et canfae. BR.

97 Hal.et Vulg. fuj.BR. — 98 Ap.
100 Hal. «eque
2, Flor. etiamnunc eít: pignorzs.

4 Bafil. QvA«TTeuévav vv jwa-

2, Hal.
4 Hal. mouentes funt. G E. |
Scholiaftae Horatii ad ITI. Satyr. 3.
7 Bafil. à wá9« xa4 và Vrriz, paf- :
8 Graeci: 9 jsufós éciv, a bépufu. circumago. circummuoluo.
B R, 9 Hal. eaque. GE . 10 Hal. et Vulg. veneunt. BR. II Hal.
et Vulg. palam ac redte. Vide L. 38. iufra b. t. BR. — 12, Vulg. pronuuucian-
dó. BR. 13 Hal venierit. GEB. I4 Hal /[ie aduevfus, quam. GEBR.
15 Hal. fuit. GEB. — 16 Hal. fuerit. GEBp. — 17 Vulg. inferit: womiue. BR.
18 Hal. quid ei in venditione, & alind omiffo. G E. 19 Hal. quij. GEB.
QooS5 aQ

Lrc
r f

7j ,ïWf./;- a,L)a:w:-f-J 0E g CR C7
L hf 1 R um

»» irro ejieotbu

"Cient« .. i -
;"-'afï/"'(w OMNIA IN VENDITIONE,PRONVNTIANTO ?^?: EX
um ehs HIS ENIM CAVSIS IVDICIVM DABIMVS. Hoc Awm-

5'. P

K ;JW;) 7 idem ?? dixiflé **, ne qua dubitatio fupereffet. — $. 8. (Proin-
.;,J';a;"aætoa r de fi quid tale fuerit vitii, iue morbi *^, quod vfum minifte-
]o fs ex ?M,m riumque hominis impediat, id dabit redhbmom locum: dum-
modo meminerimus,|non vtique quodlibet quam leuiffimum

l2ge j 5*(9)4»-»62 Aul.

fuf.:sï,'ifvg-'f»".) LR Á

360
PERVENERIT AD EMPTOREM: VT EA OMNIA ??
"RESTITVAT. lTEM ?';, s1 QVAS ACCESSIONES
IPSE PRAESTITERIT, VT RECIPIAT. liTEM SI
lQVOD MANCIPIVM CAPITALEM FRAVDEM AJMI-
SERIT, MORTIS coms-msggmn/(z SIBI CAVSA
QVID FECERIT, INVE HARENAM ?? DEPVGNANDI
J.. CAVSA AD BESTIAS INTROMISSVS ?* FVERIT: EA

PLIVS,SIQVIS ADVERSVS EA SCIENS DOLO MA-
: LO VENDIDISSE DICETVR, IVDICIVM DABIMVS.
A* Mji/a, $ 2. Caufa huius Edicti proponendijeft, vt occurratur falla-
ciis vendentium, et emptoribus füccurratur, quicumque de-
cepti a venditoribus fuerint: dummodo fciamus venditorem,
.etiam fi ignorauit ea, quae Aediles praeftari iubent, tamen
teneri debere: nec eft hoc iniquum, potuit enim ea nota ?*
habere venditor: neque enim intereft emptoris, cur fallatur,
ignorantia venditoris, an calliditate. ,$. 3. Illud fciendum eít,
4Vdictum hoc non pertinere ad Vendlïionces fifcales. S$—4- 51
tamen Respublica aliqua»A faciat venditionem, Edi&pm.hoc
locum habebit. $. 5. In pupillaribus quoque venditionibus

*«-Fl ; LL od :
—f*-. ^ erit Edicto locus. $. 6.] Si intellegatur vitium, morbusue
x . mancipii, vt plerumque. fignis quibusdam folent demonttra-
f?ä*fh re ?3 viïia, poteft dici, Edictum ceffare: hoc enim tantum

ántuendum eft, ne emptor decipiatur. $. 7. Sed íciendum
eft, morbum apud Sabinum fic definitum efle: habitum cu-
iusque corporis contra naturam, qui víum eius, ad id (facyfïï
deteriorem, cuius caufa natura nobis eiüs corporis fanitatem
dedit. Id autem alias in toto corpore, alias in parte accidere:|
namquej|totius corpofis morbus eft, puta, 1O6/o::]?, febris. :
Jpartis, veluti cfecitas, licet homo itafue ** matus fit: vi-
tiumque a morbo multum differre: vtputa fi quis balbus fit:
nam hunc vitiofum magis effe quam morbofum. Ego puto
QM/Aediles tollenfl]e dubitationis gratia bis (kxrc ToU cuToU|?7

';uw/fz*u«g//,,,
[

() d

l m/zf
j. 2et: €x

efficere, vt morbofus vitiofusue 3* habeatur. Proinde leuis
febricula, aut vekus quartana, quaejtamen|iam fperni poteft,
vel vulnufculum modicum, nullum habet in fe delictum, qua-
fi 3* pronuntiatum non fit: contemni enim haec ?* potue-
runt. Exempli itaque gratia referamus ??, qui morbofi, vi-
tiofique funt. $. 9. Apud Viuianum quferitur, fi feruus in-
: D;l/ïf/fi ^2 peo'O, Gu t
20 Hal. inferit:venditori; GEB. — 21 Hal. tum, loco:item. GEB. — 22 Hal.
2h0rtisue con[ciendae caufa negle&o và fibi. G ER. 23 Hal fime im arenam.
GEB. 24 Hal. intromiff[un. GEB. Sed accidit hoc etiam aliis, vt interdum
adiedtiuum a fubftantiuo praecedenti genere diuerfum, ei fubiiciant, quod vox
eiusdem fignificationis fed generis diuerfi animo obuerfabatur. ^Tria huius con-
£ruQtionis exempla ex Liuio, Varrone, et Vitruuio affert Gronou. ad Lmucian.
Tom. Il.p. 90$. DVK. — 25 Vulg. pronuncient. BR. — 26 Hal. wotata. GER.
27 Vulg. aliquam. BR. — 28Puta: veudentes. Hal. et Vulg. demonflrari. B R.
Sed hi yc&e, neque enim de vendentibus fed de ipíis vitiis fermo eft. — Taur. ita-
que debebat dare: demonjflrarE. GER. 29 Hal. faciat. GEB. — 30 Id eft,
tabes. Mal. morbum effe puta Q3ícw, febrem. — Vocem Graecam ipfe etiam in-
ter Graeca vertit? tabem. Pergit autem: partis, veluti coecitatem. GEB. — 31
Manifeftum videtur, hic 72 44e, abundare. Vulg. expunxit. Hal. ita quoque.

BR. 32, Id eft, de eodem. KHal. Graeca fuo,in loco vertit: de eadem re.
G E B. 33 Hal. id. GEx. 54 Huius zz»z0Aoyíz; geminum exemplum ex

eodem Vlpiano adducit Noodtius 71I. Probab./10. Sed et alterum ex Trypho-
nino. Adde quartum ex L. :7. b. t. item quintum ex eodem Vlpiano L. :7.
$. 12. verfus finem infra eod. BR. — De Tautologia Vlpiani dixi ad L. Le&a
c. Vl. BYNK. 35 Taur. smorV i. Hal.fiue vicii, fiue morbi, quifimul haec
verba parenthefi includit. GEB. — 36 Hal. vt morbofum vitiefumue quid babeatur.
GEB. 37Hal quamuis,loco:quafi. GEB. — 38 Ap. Hal. baec, abeft. GE s.
39 Hal. referam. GEB. 4O Vide Caíaubon. ad Lamprid. Heliogab. c. 7.:
et Exercitat. ad Barou. XIV. 9. Selmaf. de Coma p. 34. DVK. 41 Ap.
Hal. effe, abeft. G. 42, Ap. Hal. zuquit, abeft. GEB. 43 Vulg. vitio.
Hal. animi viciit, quawn. corporis, aliquos. BR. — 44 Hal. et Vulg. zm infinitum.

J DIGESTORVM LIB. XXI TIT. L

B R.

45 Porphyrion ad Horat. Satyr. II. 3. qui veudunt maucipia foleut boc

ter fanaticos ^? non femper caput ia&taret, et aliqua profatus ,
efiæj an nkilo minus fanus videretur? Etait/Viuianys, nihilo i*
minus hunc fanum effe **: neque enim nos, Vinquä $5 i.
nus animi ugfgj *3 aliquos fanos effe intellegere debere: alio- j,-vrz.
quin, inquib . futurum, vt in infinitQ ^^ Yhac ratione multos,^" ^ |
fanos effe negaremus: vtputaleuem, fuperftitiofum ^5,. iracun—fuwä/'f'"' P
dum, contumacem, et fi qua fimilia fuünt animi vilia: magis :

enim de corporis fanitate, quam de animi vitiis [promitti 45,"]:r€/»v.£,
Interdum tamen, inquit, vitium corporale vsque ad animum/*? —6 .
peruenire, et eum vitiare: veluti contingeret igevgrixg/ ^7 ,^* Z»/fvye»ï
quia id ei ^5 ex febribus acciderit, aQuidjergo eft? fi quid 49/4) RE mflfï "

fit animi vitium tale, vt id a venditore ?? excipi oporteret,

neque id venditor, cum fciret, pronuntiaffet: ex empto eum 1] . 2f Hceey.
" 51 *( L od . .. " L:Eþ
teneri. $. ro. Idem Viuianus, ait, quamuis aliquando À Jeiscor ]2

quis ?? circa fana badchatus ?5 fit, et 5* refponfa redgide-
jnoiyfaciat, nullum vitium effe: neque | ag $ 47,

.

rit,]tamen, fi nunc hoc

',)Z«'*f'f*u

eo nomine, quod aliquando id fecit, actio eft hiaficuti 59 jer^et, o coet, d ag
Lä'aliqïiando febrem habuit. Ceterum, fi nihilo minüs péfma- 1 $5. E
neret ?* in eo vitio, vt circa fana bacchari 59 foleret, et quafi T
demens refponfa daret| ??, etiam fi5$2 perluxOriam 9* id fa- Jibuen
&um eft 5?, vitium tamen effe f&3 Vitium/animi, non cor- Lip««de2eht. — w5
poris: ideoque red)tgberi non poffe: quoniam Xediles de cor- x
pdra(lþinbus vitiis log,guntur: attamen ex empto actionem ad- :lw
mittit. $. rr. Idem dicit etiam in his, qui praeter modum ls
timidi, cupidi, auarique funt, aut iracundi, : E
II PAvrvs 9*1libroL ad Edictum Kedilium curulium. 1
Vr melancholici, $^2x mesacheieec, &m: 2 : i
III. Ga1vsilibroT. 55 ad EdictumKedilium-eurulium. , r 'Ll*ä
Vxr PROTERVI, vel giberofi 95, vehcurui, vel prurigi- L:S'r jæ»;n F
nofi, vel fcabiofi: item muti/?7, et fürdi. L.!suexw o — - ijmett: drattco
IV. VrsPiaNwyvys -ibro-l H iium Güï&—wjb']*l*'"&i*" iW/'
ligmi.] OB QvXE vitia negat redfibitionem e e, ex empto 98 J
[gä:j $? aCtionem. $. 1. Sed fi vitium corporis vsque ad ani- [. ]ofa t
mum penetrat *?, forte fi propter febrem loquantur ** alie- « 24« erret
na, vel qui *^ per vioós/more infanorum deridenda loquan- P
tur, in qüo/fiti ^? animi vitium ex corporis vitio accidit, ** £^
redAiberi poffe. $. 2. Item aleatores ?? et vinarios igäïjcozi—
tineri Ediéto, quosdam refpondiífe, Pomponius ait: quemad- :
modum nec gulofos, nec impoflores, aut mendaces, aut liti- li ex u — m
giofos([^$. 3. Idem Pomponius ait, quamuis non vdlide 79-L?e6'exc; 9
fapientem feruum venditor praeftare debeát, tamen, fi ita fa- Jj
tuum vel morionem vendiderit, vt in eo vfus nullus fit, vide-- (l |
ri vitium **. Et 7*5 videmur hoc iure vti, vt vitii morbique ?? //;u«, v
appellatio non videatur pertinere, nifi ad corpora 3janimi au- J
adiicere: [amus corpore et auimo : bunc fuperflitiofum megat famae meutis fuiffe. -

BYNK. 46 Vulg. repromitti. BR. — 47 ld cft, mente capto. — Hal. vertit:
furiofo. G E. 48 Ap. Hal. ej, abeft. GEB. 49 Hal. fi quidem. GER.
50 Hal. vt id venditorem excipioporteret. GE B. — 51 Hal.Item. GEB. — $2 Ap.
Hal.quis,abeft. GEB. — 53 Taur.Vacchatus. GEB. — 54 Ap. Hal. fit,et, abfunt.
GEB. 55HaLacnemeffe.GEB, 56Halinferitzec. GEB. — 57 Hal. maueret.
GEE. 58 Taur. accbari. Hal. baccbaretur. GE .. 591ta Taur. Florentiae eft;
refponfidaret ex quo "Taur. fcribere poterat: refponfiDaret, vt nempe effet no-
ftrum: refponfitaret. ( Nempe ita correxit Brenkmannus hanc vocem in fuo
exemplo typis deftinato ). Omnes tamen tam editi quam fcripti habent, vt
Taur. nifi quod pro: daret Pal. V. haberet: dederit,' Bynkersh. reddiderit, vt
etiam in S. Cruc. eft corre&um. BR. Etiam Hal. vefponfa daret. GE R. o
Hal.etfi. GEB, — 61 Ita eft Flor. luxoriam, vt 'Taur. dedit: luxOriam, loco:
luxuriam. Etam Hal.in margine: guidam legendum putabat. pluvifaviam, nem-
pe Budaeus, vt Gothofredus annotauit. GERB. — 627 Hal. effet. GEB. . 63 Hal.
vicium id quidem effe.. G E B. 64 Hal. CAIVS. GER. 65 Hal. PAF-
LVS lib. II. GExR. 66 Hal. gibbof. GEn. . 67 Hal mutz. GEB. 68
Hal. inferit: tameu. GEE. — 69 Vulg. tamen davi. BR, 70 Hal. peuetret.
GEBR. 71 Hal. loquatur. GE R. 72 Ap. Hal. gui et in fequentibus: lo-
quantur, abífunt, GEm. 75 Yta Flor. fed intrepide repono: fic,,vt Norica.
Vulg. habet fí. BR, — 74 Hal. praefigit: emm. GEB. 75 Hal. aleatovem.
GEZ. 76 Hal. et Vulg. calde. etiam fcripti praeter Vat. L qui habet: vali-
de. BR. Scripti habentes: valde. Pal. I. II. IHI, IV. Vat. I. Bynkersh. GEE.
77 Hal. viciofum. GEX. 78 Cum refutetur hic Pomponii fententia, melius
defcenderet oratio, fi legeremus: Sed. BYN E. 79 Taur, morVique. GEB.

$Q

Pj '1/[-

u LMJ Í f;oflal [ 50co3J auï d/r)Cya)y n ii P TA nóton a«« 4[)0/7[)«,(19 »

, i DIGESTORVM LIB. XXL

S$ce o " Ueu b
tem vitium ita demum praeftabit venditor, fi promiüit: fi mi-
. , mus, non: et ideo nominatim de erratie et fugitiuo excipitur:
^^je ^" hoc enim animi vitium eft, non corporis. "Vnde quidam iu-
menta pauida et calcitrofa morbofis non effe adínumeranda di-
. Xerunt: animi enim, non corporis, hoc vitium effe. $. 4. In
$ze « dntumma, fi quidem animi tantum vitium eft, redKiberi non pot-
eft 5?, nifi f di&tum eft $", hocabeffe, et not abeft: ex em-
L xoey at pto tamen agi poteft ??, (i (ciens idiyitium animi reticuit: fi

E

IN

þv (.,

jæ autem corporis |folius)vitium eft, aut et corporis et animi mix-
"M * r uvf mfÉm. tum vitium 93, redMibitio locum habebit. $. s. Illudéfit
DW i adno.tangum, quod de morbo generaliter fcriptum eft, non de
P fontico ** morbo. Nec mirum hoc videri, Pomponius ait:
*ad. nihil -esmer ibi agitur de ea re, cui ?? hic ipfe morbus obftet.
"?** $. 6. Idem ait, non omnem morbum dare locum redfibitioni,
" vt puta leuis lippitudo, aut leuis dentis auriculgeue dolor, aut
T mediocre vleus: non denique febriculam quantulamlibet 9*

ad caufam huius Edicti pertinere. |
: A V.. PAVLVSWMW ET QvANTVM
JeAKKÜ.NEamintereft inter haec vitia, quffe Grfeci prxoxóelay 9*, dicunt,
MLA mycbnen;,interql.le?::oä.äo* $8, aut vócov 9?, aut xBpwsiay.4?, tantum in-
w "evtp o€ a«t, ter talia v;.—fl ajet'eum morbum, ex quo quis minus aptus vfui
E AMuk BP IS: ddfert. . " M
WZWW f VI. VrPrANvsilibro L.—-ad—Ediétum-KXedilium-euru-
dmim at eiimmlim. PowPoNwivs re te ait, non tantum ad perpetuos mor-
saex ( bos, verum ad temporafios quoque hoc Edictum pertinere.

$. 1. Trebatius ait, impetiginofum morbofum non effe WE

QW &«4lonHean
D otg H—L.ïæ

7-ocOn.

eo membro, vbi impetigo effet, aeque recte vtatur. Et mihi
videtur vera Trebatii fententia. $. 2. Spadonem morbofum

,"W non effe] neque vitiofum, verius mihi videtur, fed fanum effe:
r ficuti illum, qui vnum tefticulum habet, qui etiam generare
hf VII. Pavrvs di ; ium. SiN AVTEM
i quis ita fpado eft, vt tam neceflaria pars corporisJet? ?^ peni-
a . tus abfit, morbofus eft. : x h
" .. VHI. VrPrANVS ibro-I.-ad Edictum ihun
^ Jiug Sr cvr lingua abíoilfa ?5 fit, an fanus effe videatur,
qugeritur? Etexítat haec quaeftio apud Ofilium, relata apud
, eum ?* in equo: ait enim, hunc videri non effe fanum.
a fe2p80*. — IX. InkM flibro-XLIV.-ad Sabinum-?7. — Mv TvM
W ^ xvex .. morbofum efle, Sabinus ait: moräflm ?5 enim ?ffeJJ;? ? fine
Cjïfävw ;; voce elle 7??, apparet ": fed qui grauiter loquitur, morbo-
WW fus non eft: nec ^ qui&seQss ?, piane,iqui «oz4we1^ loqui-
" . tur, hic vtique morbofus elt. — ^;à £a d (bí | -
cn€)eu.,, P

.81 Hal uifi didlum fit. G E. 82 Hal, tamen dat
actiouem. G E B. 83 Hal. corporis folum, aut et corporis et auimi miflum vi-
cium efl. GEB. 84 Sonticum interpretatur comitialem Salmaf. ad Spartian.
Hadrian, c, 10. BYNK. $5 Taur. Qui. GEB. — 86 Vulgat. quantamlibet.
B R. $7 id eft, vitzofitatem. Flor. et KAKOHGIAN. GEB. 88 ld eft, per-
tuvbationem. GE B. 89 Id eft, morbum. GEB. 90 Id eft, aegrotationem.
Hal. «axouSsíav dicunt et wáSoc, zutevque vósov et ajjustíav. dem Graecas vo-
ces vertit, vt vulgo habetur, et addit: wam bunc im modum ifla ommia latime
dixit M. Cicero Tufcula. quaefl. puta 11I. 4. IV. g. et 13. GEB. 91 Hal.
ft. GEB. 92 Vulg. addit: neque viciofum. BR. 93 Hal. generare mon
pofit. GEB. — 94 Hal. et Vulg, e, loco: et, quod malumus. BR. — 95 Taur.
ab[cifa, dare eum oportebat abfciSa, fed et Hal. abfcifa. GEB. ^ 96 Ap. Hal.
apud eum, abfunt. GE B. — 97 Hal. lib. IT. ad edictum aedilium curulium. G E B.
98 Hal. et Vulg. morbofum. BR. — 99 Hal. praefigit qu7, Vulg. fi. BR. — 100
Vulg. effe, abeít. BR. I Hal. appareat. GEB. ——2 Hal vt meque qui.
GE B. 3 Id eft, obfcure. — Hal. vertit: obícura voce et obtufa. GEB. Conf.
Sueton. z Claud. c. 4. BYNK. 4 ld eft, fine vlla fienificatione vocis. lta
et Hal. GER. 5 Hal. lib. XL. ad. Sabinum. GES. 6 Hal Item. GE R.
^ 'Yaur. abfcifus, et ita quoque Hal. GE R. 8 Gothofr. in nota: confolida-
uerit. Fa]l. "Vide Duk. ad Opufc. de Latin. Vet. ICt. p. 342. BR. 9 Ap.
Hal. effe, abeft. GEE. — 10 Gothofr. innota: Verfus integer hic deeft qui ex-
ftat in Norico textu: Jtem de bydropico qnaefitum efl, an. [anus effet, et puto
vedbiberi poffe. — Sed qui de myope etc. — Non fat acutum hic vidit Gothotredus,
et ipfe Brenkmannus in Marginalium Supplementis, vbi mox adducendam Vul-
gatam habet, ignorare fe fatetur, vnde hoc de hydropico fit. — Hal. tem de hy:
dropico quaefitimn efl, aa fanus effet ?. et puto vedbiberi poffe. fed quid de myope?

8o Hal. poffe. GER.

;fEt puto,
j morbofum effe conftat, id eft, vbilhomo

redKibendus ?7.

Duk. ad Opufc. de Latin. Vet. ICt. p. 410. BR.

SW

l- €*

IH.-L

| X. IpnEw dibrosI.-ad-EdiCtum *Xedilium. cr E
IpngMw ? Ofilius ait, fi homini digitus fit abíciffus:", mem-
E;äj? 32£d laceratum, quamuis confanauerit 3, fi tamen ob
Catonem quoque fcribere lego, cui digitus de manu, aut de
pede praecifus fit, eum morbofum effe. Quod verum eft, fe-
cundqm fupra fcriptam diftin&tionem. $. 2— Sed fi quis plu-
res digitos habeat, fiue in manibus, fiue in pedibus, fi nihil
impeditur numero eorum, non eft in caufa redyfibitionis: pro-
pter quod non illud fpeCtandum eft, quis numerus fit digito-

rum, fed an fine impedimento vel pluribus&Lvel paucioribus
vti poffit *9, ,»,MZDe mzo?eïqu;(eütum eft, an fanus effet?
eum redMiberi poffe. $. 4. Sed et;[vvxrdAwma]! *

al T 5

A drev: ;(.6/)2?0'&&3,

) *
L ffá.

eo minus vti poffit, non videri fanum effe ?. AE ..

hh

i "o SERER
Z g poc,. e€ 44

PL

neque matutino tem-m-)'; Kxï**ï 4a ) |

pore videt, neque Veji)ertino: quod genus -meebi !*? QGráeci v i5X

vocant vuxrzAemzx ''ft*Lufcitionem ** eam effe quidam pu-
tant, vbi homo lumine adhibito nihil videt, $. 5. Qudefitum'
eft, an balbus *5 et bl;(EfElS, et atypus Iö,-kisque, wtardius,,
lï'?mtur, et varus, et vatjus, fanus fit? Et qpinor, eos fanos
efíe.

UAOU pO Tawe, Yircy: .
XL Pavrvs llibro-XL-ad-Sabinum. Cvr pENS
abeft, non eft morbofus: magna enim pars hominum aliquo
dente caret, neque ideo morbofi funt *?: praefertim cum fine
dentibus nafcfmüf !9, necideo minus fani fumus, donec den-
tes habeamus: alioquin nullus fenex fanus effet. :

XH VLPI.;kNVS libro-I.-ac

lhum. Qvi guayvM !? habet, morbofus eft: fed et ?9 4 —

polypofus ^*. $. r. ?? Eum, qui alterum oculum, aut alte-:
ram maxilam maiorem habet, fi re&egæ
videri, Pedius fcribit: ait enim, ingequalitatem maxillarum,
oculorum, bracchiorum, fi nihil ex minifterio praeftando fub-
trafit ?*, extraredKibitionem effe.
breuius poteft adferre impedimentum: ergo et 79 hic erit

oculos eminentes ?? habeat, fanus videtur.(A$. 3) Item fei«"
end-um—e&,hfc;fe.uam ron effe morbofum vel vi .jof'üm,dpraeter-
quam fi imbecillitate *? dextrfe validius finiftra vttur: fed
hünc non fcAeuam, fed mancum effe ?*. — $. 4.Hs, cuitos oleat,
an fanus fit, quiefitum eft? "Trebatius ait, non effe morbofum,
os alicui olere, veluti Kircofum, (trabonem ??^: hoc enim ex
illuuie 33 oris accidere folgfg: fi tamen ex corporis vitio id
accidit, veluti quod iecur, quod pulmo, aut aliud gjä fimili-
ter dolet ?*, morbofus eft. XIIT.

morbofum effe couflat. idem vbi bomo meque etc. — Vulg. De bydropico quaefitum
efl, an fanus effet, et puto eum redbiberi poffe. fed et myopa movbofum effe conflat.
Ex his fane claret: smyopem Florentinae primum in bydropicum efle commutatum,
mox: vuxráA«zx in myopa, et 9»yope, et denique 75 id eff, in: zdem, vt error
errorem parit, adeoque in vera lectione nec literam quidem, ne dicas veríum,
deeffe. Et fane mirarer, quid bydropicus hic loci fibi velit? et quaeftio illa fo-
ret plus quam Domitiana; a« bydropicus fanus fit? GEB. II Id eft, Jufci-
tiofum. GEB. 12. Ap. Hal. morbi, abeft. GER. I3 Hal. vwráAo7uc, et
vertit: |ufeiofot. GEB. — 14 Hal. in texta: Naftitiouem quidam putant, omit-
fis: eam effe, et ad primam vocem in margine: alias, elufcationem. G E B. 15
Taur. FalVus. GEB. — 16 Vide quae notaui de Lat. Vet. ICt.p. 404. DVK.
17 Ap. Hal. neque ideo morbofi funt, abfunt. GEB. — 18 Vide Senecam Ep;ff.
121. BYNK. I9 Taur. claBum. G E B.
21 Taur. polVpofus. GEB.
ii$, abeft. G E.
et, abeft. GEB.
bendum. GEB.

: 22 Hal. praefigit: Sed. GERm.
24 Hal. fubtrabat. Wulg. fubtrabitur. BR. ^ 25 Ap. Hal.
26 Ap. Hal. et hoc; et, abeft. GER. 27 Hal. redbi-
28 Hal. guturofus. GEB. Vid. Bynkersh. Z. Obf. 25. et
Eft etiam gutturofus in notis
29 Hal. praeminentes. G EB.
31 Hal. addit: dicimus. GEB. 32 , Vide
Bynkersh. 211 Obf. 23. nR. Et Scipion. Gentilem ad Apulei. ". 115. GER.
33 Tau:. zlluBie. GEBR. 34 Vidctur legendum : olet, nili forte dolor intel-
ligatur foetori coniun&us, et tunc legendum foret; aut alind,gmid fimile dolet,
vti eft in MS.: Bynkersh. adde Vat. IV. fimile doleat.. Vide Bynkersh. II
Obf. 2;3. Vulgares exhibent: aut aliud. quid fimile oleat. Hal. Florentinam
tenet. BR. — Vt Bynkersh. L ita quoque I. GER. — Non intelligo, quon;gdq
alicui

23 Ap. Hal.

Tyronis apud Grauterum p. 18. col. 4. DVK.
30 Taur. zn Vecilitate. GEB.

C4,

?3 vtatur, fanum '

Sed et ?? latusþm&crusle/

$. 2. $1 quis natura gutturofüs ?* fit, aut * "r b ;

20 Hal. vti, loco: fed et. GEB. -

NVK nico 7
qe

— "L

7à.
po -
L $f-.

*

jat£us

ib
j XIII. |GA1vs Jibro ; ad-Edictum Aedilium curulium.
clou. 2 ) [mT EM clódus ?* morbofus eft. :

XIV. VLPIANV SMWltw
lium- QvXERITVR de ea muliere, qu&e femper mortuos

parit, an morbofa fit? Et ait Sabinus, fi vulufe vitio hoc con-
tingit ?5, morbofam effe, $. r. Si mulier praegnas ?* ve-
nierit, inter omnes conuenit, fanam eam efle : maximum enim
ac praecipuum munus feminarum eft, àccipere ??, ac tueri
G..conceptum ??, . $. 2. Puerperam *? quoque fanam efe, fi mo-
do nkhil extrinfecus accidit, quod corpus eius in aliquam va-
Jl bt létudinem immitteret. $. 3. De fterili Caeliugdiftinguere/Tre-
batiuffi dicit **: vt, fi natura fterilis fit, fana fit: fi vitio cor-

p : s 8. .
d flc/wvæ -—r?t,, poris, contra. $. 4. de eo, qui |yrinam Eg,mt, quáeritur ?
| & ex*o, £. et Pedius ait, non ob eam rem fanum non effe, quod in le-

&o, fomno, vinoque preffus, aut etiam pigritiamfurgendi vri-
. . . ., mam faciat: fin autem vitio veficae collectum humorem ^?
ididuas asl & lmmt ; eontinere non poteft, non quia vrinam in lecto facit, fed quia
A : 2 vitiofam veficam habet, redhiberi poffe: etveriusjeft ^?. .
[ 4«t]/4 Qnod Pediug(dem ait,fi Fgggïwpmecifa fit, tollere ma-
&uer: jf t . «s quam praeftare redKfibitionem, quod morbus ?* minuitur:
i*"v'f)w."k"'f*zï'"f h ego puto, fi morbus definit, non effe redKibitioni locum: fin
—— 5 T^ . autem vitium perfeueret, redNibitionem locum habere. $.6.
ïJïnw o* Si quis digitis coniun&tis nafcatur, non videtur fanus effe: fed
J "o gtl aea ita demum, fi incommodatur ad vfüm manus. $. 7. Mulierem
^ dues),. . Ata artam, vt mulier *? fieri non poffit, fanayi non videri con-
[ica AAGUAUT Aee — & g. Si quis dvrióxc *9 habeat, an redhiberi, quafi vi-
ebcmdes M*ïtf tiofus, poffit, quferitur ? Et fi iXvriideg; ** hae/^? funt, quas
äa'æfth QM.,M/'L-...LE jftimo, id'eft, inueteratas ^?: et qui jam difcuti, non jpof-
| d ['u/f,lf;w, j5e.54 fnt]59, faucium tgxägrqrsj.: qui [&uwc] ïïïäbet, vitiofus eft.
L Jantecfa- Uu. .. $. 9. Si venditor niominatim exceperit de aliquo morbo, et de
cetero fanum effe dixerit, aut promiferit, ftandum eft eo quod

-4) Dg k , conuenit: remittentibus enim aCtiones fuas non eft regreffus
[ ] antzachas reàchai dandus : nifi fciens venditor morbum, confulto reticuit: tunc
- fd« . enim dandam effe de dolo/malo replicationem. — $. ro. Si no-
£4d »^ dent o^ beo B« luitio ; b « à; . ? " .
,;MJ, fente minatim morbus exceptus non fit, talis tamen morbus tit, qui
ATE E omnibus potuit ?* apparere, vt puta ïä',c;(ecus homo veni&
| bat 5?, aut qui cicatricem euidentem et periculofam habebat

vel in capite, vel in alia parte corporis, eius nomine non te-
neri, CZecilius 5* ait: perindefac fi nominatim morbus exce-
ptus fuiffet: ad eos enim morbos Viïiaque pertinere Edl&gm
edilium probandum eft, quae quis ignorauit, vel ignorare

: ) potuit. ; ; ;
P | XV. Pavrvs libro-XI.ad-Sabinum. Qv bis ?*
in menfe purgatur, fana non eft: item quge non purgatur, nifi
per aetatem|accidit. 4f »« &« LX Y« l.

t ((,loc,., X !
XVI. PoMPourivs libroXXIIL —6—ad Sabinum.

alicui Zecur aut pulmo olere dicatur, dolet fatis bene fe habere videtur. . Celfus
l. 1. lienis dolor, 'et pulmonis dolores, et venum dolores. .Ex valetudine autem
alicuius harum partium videtur fieri poffe, vt os alicui oleat. De liene fane
Celfus II. 7. p. 67. quibus magni liemes funt, bis giuginae malae funt, et os olet.
DVK. 35 Hal cauds. GEB. — 36 Hal.contingat. GE B. — 37 Hal. prae-
gnaus$. GEB. 38 Hal.concipere. GEB. . 39 Hal. in margine : alas, partuz. G E B,
40 Dixi Obf. J1I. 25. BYNK. — 41 Vulg. Caelium diflinguere Trebatins dixit, fed
Gellius diferte teftatur Trebatium contra Labeonem refpondiffe. &&, — Locus Gellii
eft in NoGl. Ztt. lib. IT. c. 2..— Ceterum Hal. vt Flor. nifi quod habeat dixit, lo-
co: dicit. GEB. — 42 Flor. eft: vmorem. GEB. — 43Hal. et verius eff; quod. Pe-
dius. Idem ait. Vulg. et veviusefl, quod Pediusait. Idemait. Primus aliter in-
terpunxit Auguftin. J. Emend. g.eamique amplexus Taur. BR. — 44 Hal. quod
snovbus ezminuatur. Vulg. quia morbus minuitur. BR. — 45 Batil. Ges v yvvaiudv
g omouéve. BR. — 46ldeft,tonfillas. GEB. — 471deft, tonfillae. Et itaquoque
/ vertit Hal. et addit: vt Celfus lib. VI1I. 6 1:. GEB. — 48 Ap. Hal. bae, abeft.
GEZ. . 49 Hal. pofitis duobus pun&is poft: exiffimo, re&e habet: iuuetera-
toj. Sed et Vulg. znueterati. BR. 50 Hal. poffunt. GER. 51 Hal. po-
tüevit. GEB. — 52, Hal. et Vulg, inferunt f. BR. — 53 Taur. in Adnot. ve-
Tmibat im P, et m vet. veniebat. lac ratione etiam Hal. veniebat. Sed rce&e
Vulgati. BR. 54 Hal. et Vulg. Caelius, et ita legendum cum Auguftino pu-
tat Menagius Zoen. Iuv. c. 22. etfi etiam apud Gellium fit2 Caecilius. BR..
Immo ex au&oritate MSS. Codicum Caelius Sabznus. Vide, fi lubet, editionem
Gcellii a Gronouiis cditanr allegato fupra «. 2. P. IV. GEB. ; 55 'Yaur. Vis,

DIGESTORVM LIB. XXL. TIT. 1

Qvonp ita fanatum eft, vt ii priftinum ftatum reftitueretur,
perinde habendum eft, quafi numquam morbofüm ef-
fet ?*,

XVII. VJL PIANVS libro TL-ad-Edictum-Aedilium cu- m
vulium. v xip; ?? fit fugitiuus, definit Ofilius. Fugitiuus 59 G7 a

eft, qui extra.domini domum füge caufa,'quo fe a domino ce- ^6 1 ""r
laret, manfit. $. 1. Caelius autem fugitiuum effe ait eum, n'.-/md'q — L
qui ea mente difcedat, ne ad dominum redeat: tatetfi, muta- |
to confilio, ad eum reuertatur: nemo enim tali peccato, in-
quit, pfenitentia fua nocens effe definit. $. 2. Caffius quo- | 2
que fcribit, fugitiuum ef(;g, qui certo propofito dominumeare- —— | A
linquat. $. 3. Item apud Viuianum relatum eft, fugitiuum i44 —
fere ab,a ecu animi intellegendum ;effe7 non vtique a fuga: 1125
nam ;eum, qui Koftem, aut latronem, incendium, &gjjna ue fu- 4*
geret, quamuis fugiffe verum eft, non tamen fugitiuum effe. .. ,. "
]tem, ne eum quidem, qui a praeceptore, cui in difciplinagm m ?.Zef' |
traditus erat,iaufugit 99, effe;fugitiuum, fi forte ideo fugit, ";2 fs«
quia ifmoderate eo ?* vtebatur. ldemque probat et 9? fi äïf';:,w : :
ab eo fugerit, cui erat commodatus, fi propter earjldem*, v n PA :'ä"äïüet
fam fugerit. Idem probat|Viuianus 9^*, et üddgïiïüägü cum .^ W &,—;m" !|
eo agebat *9. Haec ita, fi eos 97 fagiffet, [é£«id dominum 127 'fmglï
venifet: ceterum fi ad dominum non veniffet] fine vlla du- V«2
bitatione fugitiuum videri ait. $. 4. Idem ait interrogatus L J«
Proculus de eo, qui domi latuiffet, in hoc fcilicet, vt fugde na- . ,
Cus occafionem, fe fubtraheret: ait 59, tametfi fugere) non 2«:Z
poffet videri qui domi fhanfiffet, tamen eum fugitiuum fuiffe: |
fin autem in hoc tantum latuiffet, quoad 9? iracundiaxdomi-
ii *? efferuefceret **, fugitiuum non effejficuti neteum|qui- lr:zgmþ
dem, qui cum dominum animaduerteret verberibus fe adfice- d Uæ
re velle, praeripuiffét *^ fe ad amicum, iquem ad precandum pr:')»mu*7934$ [
perduceret ?. edeum quidem fugitiuum effe, qui in hoc — ** ie;;fï |
progreffus eft *^, vt fe praecipitaret.. Ceterum etiam eum lst —
qui&ifugitiuum diceret, qui domi in altum locum, ad praeci- —
pitandum fe afcendiffet, magisque hunc mórtem fibi iconfcifce- «« ere,
re * yoluiffe: illud enim, quod plerumque ab imprudenti- 5 *-
bus,linquitj dici folet, eum effe fugitiuum, qui noCte aliqua — ,
fine voluntate |idomini,emanfiffet *5, non effeJ ** verum, fed /*/^7, c»m -
ab àffeCtu animi cuiusque aeftimandum. $. 5. Idem Viuia- ),2234-
nus ait, fi a magiftro puer receffit, et rurfus ad matrem per- "-
uenit, cum qugereretur, num fugitiuus effet, fi celandi caufa
jgee. *5, ne[ad dominum reuerteretur, fugiffet, fugitiuum *ïgg—"iæy:z; | j
fe: fin vero *?, vt per matrem faciliorem deprecationem ha-3—/4 m
beret delictialicuius, non effe fugitinum. — $. 6. Cdelins quo- si, &.ä Ufwff*

que fcribit, fi feruum emeris, qui fe in

^

WE

J

4, /,
| u
—
[
^ 4
LL
[

p

]

erim 594deietit, fi f Cf

moriendi dumtaxat confilio fufcepto ?*,"a domino difceffiffet,, .. AL
non effe fugitiuum: fed fi fugfe prius confilium habuit, deinde . d
mutata
GE R. 56 Hal. lj$j. XXXIII. GER, 57 Hal fuiffet. GER. — 58 Hal
Quis. GE B. 59 Taur. fugitiDus. GEB. 60 Hal. fugiffet. Wulg. amfa-
giffet. BR. 61 Non fcio, me alibi legiffe, vt aliguo, pro: aliquem tradlare, D
in aliquem confulere, Dubito an legendum fit: zmmoderato. Corn. Nep. Ztt, Vi

1. patre vfus eft diligente, indulgente. 'Terent. Heauton, 11. 1. mae ille. facili me A.
vtetur patre. DVK. 62 Ap. Hal et abeft. GEB. — 63 Hal. eam. GEB.
64 Taur BiBiamus. GEB. —65 Vulg. femerius. BR. — 66 Hal. agebatur, boc.
GEE. 67 Vulg. eum. BR. —— 68 Hal et Vulg. addunt: euzm. BR. — 69
Bynkershoekius mauult: 440d, loco: quoad, V. Obf. 2j. GER. 70 Hal.
domino. Wulg. dominorum. BR. 71 Gothofr. in nota: deferuefceret. G EB,
Similis locus eft apud Cicer. IX. Ep. 2. et Vi&tor. editio prima et MSS. non-
nulla habent : efferuefcit, »probante Gebhardo, vt praepofitio hic finem denotet.
Sed quia et hic alia MSS. habent: deferaefcit, illud librariorum mendum putat.
Graeuius, et ipfe Manutius, quibus accedo. D vk. 72, 'Taur. praeripuiSet.
Hal. praevipuit. GER. 73 Hal. deduceret: fed ne. GER. 74 Hal. effet.

GERB. 75 Hal. conftire. GE B. — 476 Hal. manfiffet. GEB. — 77 Hal. eff.
G E B. 78 Ap. Hal. et Vulg. 440, abeft, fed et in MSS. quorum plura in-
fpexi. BR. — Pal. L II HII. IV. V. VII. VE IX. XI. Vat. I. IILIV. — S. Cruc. Barb.

Treuif. vbi: quo, abeft. — Abeft etiam ab Otob. et Vat. III. item a Pal. VI. fed "
ifti loco: we, habent: zec, hicz «0*m. Chriftinae: mec ad. dominum veuertere- 1

tur fuiffe fugitiuum effe. Bynk. ne ad dominum veuertatuv fugiffet. GEB. — 79 1
Hal. addit: fie. GE &. 80 Hal. Tyberim. GEm, — $1 Vulg, concepto. BR.
: : $2

DIGESTORVM .LIB. XXL TIT 1

mutata voluntate, in Tiberim fe deiecit 9?, manere fugiti-
, uum. Eadem probat et de eo, qui de ponte fe pr/ecipitauit.
Gu Haec omnia vera fläng, quae |Caelius. fcribit. $. 7. ldem ait,

Ffï L*j — fi feruus tuus fugiens, vicarium fuum fecum abduxit, fi vica-
Ls rius 1nuitus, aut imprudens fecutus eft, neque occafionem ad
U a oarte redeundi naCtus praetermifit: non videri fugitiuum fuife.

* fg&* Sed fi aut plim,.curq fugeret, intellexitiguid ageretur, aut poft-
L*éje 147^ ea cognouit quid acüi effet, et redirélad te cum polffet, noluit:
dü4t£, contra efle.. [dem putat dicendum de eo, quem plagjarius ab-
u t. duxit, JESS Idefn $3 iCgelius ait, fi feruus, cum in fundo
L Lzeeild- eüjet, eéxiffet.de villa ea mente, vt prefugeret, et quis eum,
( prius quam ex fundo tuo exiffet, comprehenditfet ?*, fugiti-
uum videri : animum enim fugitiuum facere. $. 9. Idem ait,
mnec eum, qui ad fuggïn,u gradum vnum, alterumue promouit,
"J?;ï vel etiam currere cepit, fi dominum fequentem non poteft

j
wtj«?ä w u euadere, non effe fugitiuum. $. 10. Idem recte ait, libertatis
TL w äf * cuiusdatm fpeciem elle, fügitfe: hoceft) *À. poteftate domini-
I;*mf* ca in praefenti ? liberatum effe. $. rr. Pignori datus fer-
.ff"f"»- uus debitorem quidem dominum habet: fed fi, pofteaquam
296":'&**.. ius fuum exercuit creditor, ei fe fubtraxit, poteft fugitiuus
i . videri. $. 12. ApuïLabeonetä et Cdelium quaeritur, fi quis
" -4$.2»: 3n gfylum confugerit, aut eojfe; conferat, quo folent venire,
: qui fe 7 venales poftulant,,an fugitiuus fit? Ego puto, non
il L£44, effe eum fugitiuum, qui 95-(sd-facy, quod publice facere lice-
/tt, re arbitratur. Neyjeum quidem, qui ad ftatuam Cagïaris' con-
fugit, fagitiuum arbitror: non enim fugiendi animo hoc fa-
V, cit. Ídem puto et in eum, qui in afylum, vetjquod aliud con-
J C 3 «fugit, [quid non fugiendi animo hoc facit *?^: fi tamen ante
iibl o* . Ifugitjet poftea ?? fe contulit, non ideo magis fugitiuus efte
d Uäï delinit ?*. $. 15. Item (Cfelius fcribit, placere, eum ?? quo-
—mg**'— r /"' que fugitiuum effe, qui eo f&/conferat, vnde eum dominus re-
j 4z,:C4^^ gyperare non poffit: multoque magis illum fugitiuum effe,
j Pazwt qui eo fe conferat, vnde abduci non poíüt, $. r4. Érronem
e ; ita ?3 definit Labeo, pufillum fugitiuum effe: et ex diuerfo,
: fugitiuum, magnum erronem efie: fed proprie erronem fic
ii défnimus; qui non quidem ?^ fugit, fed frequenter fine cau-

" Lf)zägf, amfa vagatur, et temporibus in res nugatorias confumptis, Íe-
d Jaueenien $. 15 Apud CZelium fcriptum eft, jli4
L
lefg? "LS&ZZL; $ : E . ün t . 1.2 T.
di 4.*9, bitationem libertifüitg fed . 111.tr.a)-aeuqs,pa.trom.lg
ü &"ä Uþ'fpgymfnno&e obhtuit du videri efie fugitiuum Cgelius ait. Plape fi
JW u- ^ . talem cuftodiam ea Kabitatio non habuit, et in ea cella liber-
k tus habitauit ??, cui commune et promifcuum. plurium [cella-
" [ FE«W"&&"M iter eft *?9?, contra gacere debere,C/Qlþs ait, et Labeo

habitatio effet, ferugs ea mente, ne rediret ad eum, extra ha-
ti?* tobi

-. probat. $. 16. Idem Cfeljus ait, feruum in prouinciam * mif-
228 fum a domino, cum eum mortuum efíe, ettteftamento fe li-
" berum relictum audiffet, et in eodem officio permanfiffet ?,
tantumque pro libero fe gerere cfepiffet: hunc non effe fugi-

zK &,, -
WW; tiuum ; nec enim menïieïldo fe liberum, inqgït, fugitiuus ef-
u fecóepit: quihfine fugfe confilio id fecit. $. 17. Quod aiunt
1299 Aediles, NoxA ?jsoLvTYS NON SIT, fie intellepgendum
nieec ob 'eft, vt non hoc debeat pronuntiari, nullam eum noxam com- |

83 Hal Item. GEB. 84 Hal. compraebendiffet.
G E B. 85 Hal. et Vulg. praefigunt a. BR. 86 Hal. zntevim, loco: im
jraefenti. GEB. 87 Confer Raeuardum II. Comiedhur. $. BR. Hal. fefe.
GE B. 88 Hal. quia. GER. 89 Ap. Hal. integer hic locus: Idem puto
— — bocfacit, abeft. GEB. —— 9o Hal. argute: poff eo. BR. — 91 Hal.
defiit. G E B. 92 Ap. Hal. euus abeft. GE B. — 93 Ap. Hal. ita, et deinde
vtrumque effe, abfunt. G EB. 94 Hal. uuuquan, loco: "0" quidem. GER.
95 Hal, et Vulg. ad dominum.BR. 96 Hal. extra babitationem fugit, et zutva.
GEBR. 97 Ap. Hal. et, abeft. GEn. — 98 Hal. delituit. GER. . 99 Taur.
/ babitaBit.GEB. — 1ooHaleffet.GEB. YHalprouiucia.GEB. — 2 Hal man-
ï'l *' fifft.GxB. 53Hal Noxaue.GEB. 4Flor.commifüffe. GEB. — 5 Hal. ea. GE.
| 3 6 Hal. fit. GEB. — 7 Hoc fupplementum omnes editi agnofcunt, etiam MSS.
! maiori numero infpeGta. — Caret tamen eo codex Chriftinae, In Pal. IL. eft: vej
«01. adeffe et adfit, quod eodem redit. BR. — In Bynkersh. II. vel abeffe mec abfit.
Hal. vt reliqui editi. GEB. 8 Hal. praefigit aut. GEB. 9 Vulg. affeue-

$5, Vulg. proiecit. BR. -

" L * .* * .* . , L] * 'ufc- E ] n
|publicis criminibus: 'ex quibus agitur iudiciis noxalibus: de- 4 6f:ex.

"riuw 25 ferlit. 4
.. berti apud patronum habitantis fic, vt füb vna claue tota etus-

363
A a,

mififfel^, fed illud, noxa folutum effe: hoc eft, noxali iudicio
fubiectum non effe: ergo, fi noxam commifit, nec permangt,
noxa folutus videtur. .$—8.- Noxas accipere debemus priua-
tas, hoc eft, eas ?, qu;ecumque committunturex deli&tis, non,

nique fpecialiter cauetur infra de capitalibus fraudibus: ex pri-
uatis autem noxiis oritur damnum pecuniarium, fi quis forte rzejv» L. ;
noxfe dedere noluerit: fedlitis agftimationem fufferre. $. 19. ex-— .
Si quis talis fit feruus, qui omnino manumitti non poifit ex NG
conítitutionibus, vel fi füb poena vinculorum diftractus fit a :
domino, velab aliqua poteftate damfhatus, velíi|9 exportan- x«ex ^ex — (
dus : (dequiffimunyerit, etiam?hocrpraedici, Ed AT

juritimum . $. 20. Si quis ad-7, 7775
firmauerit, aliquid adeffe feruo, nec adfit: *jvel abeffe, et ad-- *

* . L : , / 'q U P.
fit * *: vtputa fi dixerit, fürem non effe, et fur fit] 5 i di- 5^/«* 6 6
xerit, artificem effe, et non fit: |hi enim, quia quod adfeuera- 4 4 A LA

uerunt ? non praeftant, aduerfüs dictum promiffumue jfacere, (^ 3 99v
deeäur. a, cufa t
" XVIIL |GArvs dibro- T. 28 Edi&um- Aedilinm curu-. |
lium. Sx Qvid venditor de mancipio adfirmaggrit, idque) 7« ex 7"(f P

z

non ita effe emptor queratur: aut redNübitorio, jaut aeflima- exz?. .. o
torio, Jæ eft, quanto minoris, iudigionagere poteft: verbi gra- aM ts
tia, fi conftantem, aut laboriofum, aut f;ïl;!acem 'O vigilacem ** — '
effe, aut ex frugalitate fua peculium adquirentem adfirmaue-
rit: etlis ex diuerfo leuis, proteruus *?, defidiofus, fomnicu-
lofus, pig?exf, tardus, cótefor *3 inueniatur: haec omnia vi-
dentur ieo/ pertinere, ne id, quod adfíirmauerit ** venditor,
amare *5 ab eo exigatur, fed cum quodam temperamento *5 :
vt fi forte conftantem effe adfirmauerit, non exa&a grauitas

et conftantia, quafi a phil(äig? defideretur, et fi laboriofumj ,WWL o "*:579

et vigilacem adfirmauerit effe, non continuus labor per dies
noCtesque ab eo exigatur **: fed haec omnia ex bono et ge-
quo modice defiderentur. Idem et in ceteris, quae venditor :
adfirmauerit, intellegemus, ' $. 1. Venditor, qui optimum jco- fcl*öx:'l:wfbdp/rmf pe
cum effe dixerit, obtimumlin eo artificio !3 praeftare debetz - i. — |
qui vero fimpliciter cocum effe dixerit, fatisfacere videtur,
etiam fi mediocrem cocum praeftet. Idem etin ceteris gene- -
ribus artificiorum. — $. 2. Keq qe,Lfä(quis fimpliciter dixerit pecu-. L.
liatum effe feruum, fufficit, filis vel minimum habeat peculium.
XIX. VrPiANvs libro-E-ad-Edictum JXedilium-curu-
4Aum- ScrEewNDvM tameneft, quaedam, etfi dixerit *?, prae- —— ,,,
Íftare eum non debere: fcilicet ea, quae ad nudam laudem fer- £* ^* ** ^:
ui pertinent: veluti fi dixerit, frugi, probum, dicto audien- 4 ?-7: »-
tem: vt enim Pedius fcribit, multum intereft, commengandi | | 76« 92« :
ferui caufa quid dixerit ^?, an vero praeftaturum fe promife-
rit quod dixit. $. r. Plane,|fi dixerif, aleatorem non effe, ] V£
furem non effe, ad ftatuam numquam confugiíf», oportet eum
id praeftare. S$.—2: Dictum a promiffo fic difcernitur: di-
C&um accipimus, quol verbotenus pronunïiatum eft, nudo-)-f LL &* , e
que fermone finitur ?*: promiífüum autem poteft referr et( ;
ad nudam promiffionem, fiue pollicitationem, vel ad fpon- " "-
füum ?^?. . Secundum quodjincipiet is, qui dg) huiusmodi
caufa ftipulanti fpopondit, et ex ftipulatu pofle conueniri, et

X

" L 1 '*7; * Awcor

^ 4 *
] m gt ,

redfibitoriis aCtionibus:|]noa-Rouum ??: nam et ^* qui ex sdrpro ep t p
. empto ;
rant. BR. Io Vide Duk. ad Opuft. de Latin. Vet. ICt. p. 342. 8R. . Hal. !

curacem. — .Conf, Bynkersh. J. Obf. 2;5. GE2. — 11 Conf. Duk. ad Opnfc. de
Latin. Vet. ICt. p. 343. BR. . Hal. praemittit: ast. GER. I2 Taur. pro-
terBus. GER. I3 Vide Duk. ad Opufc. de Latin. Vet. ICt. p. 409. BR.
Hal. comeffor, et in margine: quidain legere voluit comcffator, vt Goth. iam an-
notauit, Budaeus. GEB. — I4 Hal. adfivinauit et ita in fequentibus, GEB. — I5
Bafil eüx àe Zxoev. mon ad (ummmm. BR. In eandem fententiam legitur in
L. 28. infra de Donat. inter V. et V. BYNK. IG Graeci: ZAAR uécuc VWros
cvyuexoapévac fed mediocritey fiue temperate. BR. 17 Bafil. gloffa margina-
lis : &,ov évowjeeQéusiw o?o cóvow. BR. 18 WVulg. artificiuii. BR, I9
Hal. dixit. GE B. 20 Hal. dixit, et mox: promifit. GEB. 21 Hal. in
margine: alias, fungitur. GERB. 22 Gothofr. in nota: ad fponfio-
nem. Fal GERE. 23 Vulg. redbibitoriis ahonibus ewm teneri, mom eft
"ouun. ial ou mutat in mec, praeteraque nihil BR. 24 Ap. Hal.

364

empto poteft conueniri, idem etiam red)übitoriis aCtionibus
conueniri poteft. $. 3. Ea autem fola dicta fiue promiffa ad-
mittenda funt, quaecumque fic dicuntur, vt praeftentur: non
vt iactentur. . $. 4. lIllud fciendum eft, fi quis artificem pro-
miferit, vel dixerit, non vtique perfeäcpm eum praeftare debet:
fed ad aliquem modum peritum, |vü neque ]confquä!,ig'"
fcientiae accipias, neque rurfufn ^?. indoctum effe ?* in arti-
fi&ium. ?? : fufficiet igitur ^? talernieffe, quales vulgo ?? ar-
tifices. dicuntur. . $. 5. Deinde aiunt Kediles, xwPTORr,
OMNIBYSQVE, AD QVOS EA RES PERTINET, IVDI-
€1vM DnAniMvs. Pollicentur emptori actionem, et füccef-
j,»t, oribus eius, qui in vniuerfum ius fuccedünt, Emptorem,ac-

K - 0O Á

/"*.' æ" Qon L CUPR ,
^. 6 . tee,

2 .4;17?.

: )
j ex /cæce u

rit 3T,idic , vtrumque emptoris et venditoris loco
ese U | !

[haberi, -et vtrumque þoff:ï ïx hoc ]L;h&o äXpexgrï j g. fö Tïm-
| ; s autem 1fe dfibitionis| fex menfes vtiles habet: fi autem
M»M äïmcipium nonTregMibeatur] fed quanto minoris agitur ??,
fle&x. "amnen,iannus vtilis eft: fed tempus. redflibitionis ex die venditionis
currit: aut ?? fi dictum promiffumue quid eft,;ex eo, ex quo
eicex "7:«79,, Í-. di&tum promiffumue quid ?* ett) L J eerwd. — u
XX.lGarvs llibæe-lr—adr«Edæ&umm;/(edxhum-earuhum.

?v*'*ffu,-n""h;"S-I VERO. ante venditionis tempus dictum intercefferit, dein-

duste. — de poft aliquot dies interpofita fuerit füipulatio, |Cfelius Sa-
b&t»ïfa j ., binus fcribit, ex priore caufa, quae ftatim, 1nquiï, vt veniit ??

Jieok U— ^^ 3d mancipium, eo nomine peffe agere Cgepit *5 —
» XXI. VnPrANVvs librod. ad-Edictum-Xedilium-euru-

lum. REpmHÓiBERE eft facere vt rurfus habeat venditor

] |
F quod habuerit 37 : et, quia reddendo id fiebat, idcirco redfi-
- f& &x *f, - bitio eft appellata, quafi redditio 589* $. 15 Cum redditur ab
4 H be, emptore mancipium venditori,/de dolo-malo promitti oporte-
ld , rejeli, Pomponius ait: et ideo icautiones neceffarias effe: ne
—*7" forte aut pignori datus fit feruus;àDB; emptore, aut iuffu eius
] J5 , — furtum fiue damnum]|cui datum fit 5?. $. 2. Idem Pompo-

nius iaitj interdum etiam dtjj;)liciter cautioneS, interponi debe-
re: alias in praeteritum, alias in futurum: vtputa fi eius 2,fer.
vi nomine qul redhibetur, emptor procuratorue eiusjiudicium
accepit, vel quod cum eo ageretur, vel quod ipfe eius.-nomine

i LL&/;PUTI!'PL.WæC -;Afi *

* L de. e, agerejtffLCauendum autem. effe ait, fi. quid ^? fine dolo ma-
lo emptor condemjfatus fuerit, aut ** dederit;his rebus re-
Cte praeftari: vel fi quid ex eo, quod egerit,jad eum peruene-
Lf&üL — xitjjdolose malo,, vel culpa eius factum fit, quo minus perue-
J d ateruont niret,hisdem|idiepus) ^?/reddi,/ $.3. Idem ait, futuri temporis
d réées nomine cautionem ei, qui fciens vendidit, fieri folere. Si in fu-
4 seest, gaetthomo fline culpa emptoris, et nihilo minus condemíha-

44 m | | * | |
et abeft. GER. 25 Vulg. Nor. omnes: zeque emn fummae (cientiae. Ele-
gans mihi videtur Florentina, vel potius Taurelliana leQio. — Flor. enim etiam-
nunc eft: confuminae fcientiae, fimili ratione ac in. L. 25. $. 4. infra b. t. vbi
adhuc mendofe legitur: ante litem conteflam pro conteflatam. Ex ifta adeo
le&ione confunmae, Vulgaris eum . fummae eft fubnata. BR. — Quod ad MSS.
attinet, 2egue emi f(umime s. a. neque habent Pal. 1. II. IHI. V. V1. Chriftin. Barb.
Vat. TI. Bynkersh. vterque, at Otob. son eum funmne. Vat. Y. megque fumnne.
Pal. IV. neque vt eum [ime. GEB. — 26 Hal. vurfus. GEB. — 2/7 Ap. Hal.
effe, abeft, GER. 28 Gothofr. in nota: Al in artificio. Ita Hal. et omnes
et nos quoque id reponimus. ER. — 29 Hal. ergo, loco: igitur. G ER. 30
Taur. 4Olgo. GE2. — 31 Hal. fed fi permautatum . erit, et in margine: alias,
quis permutauevit. G EB. 32, Hal. agatur. GEB. 33 Hal. at, loco : ant.
G E B. 34 Ap. Hal. quid, abeft. GEB. — 35 Hal. et Vulg. vemit. BR. — 36
Hal. mancipium, coepit, eo nomine poffe agere, GEB. — 37 Hal. babuerat. GEB.
38 Hal. in margine: alias, vebabitio, ex fententia nempe Fefti. Vide Menag.
ZAmoen. Iuv. Ciu. c. 39.. Vlpianus Stoico more allufione vtitur. GE B. — 39 Hal.
iuffu eius damnuum aliá datum fuvtumue fatlum fit. GEB. Poffum turbam exem-
plorum dare, vbi vel vnum verbum duplici fignificatione ponitur, vel pofteriori,
non item priori refpondet. Prioris generis funt, quae leguntur apud Iuftin. J.
9. 12. IHI. 1. 9. Flor. £. 9. 1. T. 26. . Pofterioris apud Florum ZII. 21:. 26.
vbi videatur Graeuius, Terent. Andr. ZIJ. j. $. Liuium XXIII. 3o0. Adde
Gronou. ad Senecam III. de Ira. 3. DvK. — 40 Vulg. fi quidem. BR. |Nec
hanc mutationem admitto, — Si 4uid, et mifi quid Latini dicunt vel pro: fi qua
in ve, nifi qna in ve, vclita, vt 4uid, abundet, — Vatinius ad Cicer. V. Ep. :0.

DIGESTORVM LIB. XXI

| risfugitiuu

cipere debemus eum, qui pretio emit: fed fi quis permutaue- ,

bae — —— asfuseffet.GEB. -65 Vulg. indicio. B R.

THT OE

jue &.:Llïlumz -
tur venditor: fuiü enim cauere ^? oportere, vt emptor ho-
minem ^^* perfequatur, et in fua poteftate redàfctum vendito-
mjreddat, Lt 5,,4,; A |
XXII. /GArvsüibro-T. ad Edictum Kedilium.curu !
ET wEQvE per fe, neque per heredem faum futurum, quo
minus eum hominem venditor habeat. |

XXIII. VL.PrANvs librolL-ad Edictum-Kedilium curu-

lium. CvMw Av TEM redNibitio fit, fi deterius mancipium s&x tc, £m. - "
| fiue animo, fiue corpore ab emptore factum eft, praeftabit ^5e7 ?4, z.

emptor venditori: vtputa fi ftupratum fit, aut ffeuitia empto- i
effe ceperit: et ideo, ^9 inqui£Pomponius, vt $« €x ^f 4
ex quacumque caufa deterius faCtum. fit, id arbitrio iudicis

aeftimetur, et venditori praeftetur. Quod fi fine.iudice homo exZ&— ;

redhibitus fit, reliqua autem, qude diximus, nolit emptor red-
dere, fufficiat venditori ex vendito aétio. $. r. Iubent Kedi-
les reftitui et quod ver ditiohi acceffit, et fi quas acceffiones fäæ(?ug :
ipfe praeftiterit *7, Vtgäwo48. Yétoluta emptione, nihil am- , 325/.,
plius ^* confequatur, quam » mon-) 5? haberet, fi venditio j

| faCta non effet. $. 2. Excipitur etiam ille, qui capitalem frau-

derp nifit.'«t Capitalem fraudem admittere eft, tale aliquid
delinquere, propter quod capite[puniendus fit: veteres enim. [ 2 4.

fraudem pro pfena ponere folebant. Capitalem fraudem ad- ^* ss

mififfe accipiemus./77;doloJmalo, et per nequitiam : ceterum
fi quis ?? errore, fi quis ?? cafu fecerit, celfabit Edictumz »exte, lo
vnde Pomponius ait, neque impuberem, neque furiofum ca-
pitalem .fraudgmng, videri admififfe./4 $. 3) Excipitur et ille, qui 1 t ,
,mortigläffönfigggendfe ** caufa quid fecerit. 4 Malus ?? fer- 1 Dol:j
uus creditus eft ?*, qui aliquid facit **, quo magis fe rebus :
humanis extrahat: vtputa ?? laqueum torfíit, fiue ?? medi-
camentum pro veneno *? bibit *', praecipitemueffe ex alto
miferit ^?, aliudue quid fecerit, quo fatto fperauit mortem
peruenturam: tamquam non n&hil 9? in alium aufurus, qui hoc .
aduerfus fe aufus eft ^*. $. 4. Si feruus fit, qui vendidit, vel
filiusfamilias, in dominum, vel patrem de peculio gedilicia &-..
aCctio competit: quamuis enim péenales videántur actiones,
tamen quoniam ex contractu veniunt, dicendum eft, eorum
uoque nomine, qui in aliena poteftate fünt, competere: pro-
inde et fi filiafamilias vel ancilla diftraxit, feque dicendum eft
aCtiones aedilicias]ocum habere. $. 5. j3Ktiones, quge ifee.
ex hoc Edicto &ïïhïtuf, etiam aduerfüs heredes omnes com- ^ d
petunt. -$.—6. Et fi bona fide nobis feruient liberi forte homi- —
nes, vel ferui alieni, qui vendidegunt, poteft dici, etiam ihosy reeZ;
hoc Edicto contineri. $. 7. lulianus ait, iudigïum $5 redfii- 1-52, x noJ
bitorifeaCtionis vtrumque, id eft $, venditorem et emptorem, -
| j j | quodam-

( , À o '
Nos, fi quid iflic opus erit, defendes. — .Ouid. Ep. Hypfip. v. 151. quod fi quid :
áb alto Influs ades votis lupiter ipfe meis, vbiplura Heinfius. Cic. XIII. Ep. 7 3.
nifr fi quid exiffimas 12 ea ve violari exiffinationem tuam. DVK. — 41 Ap. Hal.
fuerit, aut, abfunt. GEB. — 42 Gothofr. in nota: iisdem de rebus, Hal. GE s.
43 Gothofr. innota: tum eum cauere oportet. Hal. GEB. — 44 Ap. Hal. bo- -
minem, abeft. GEB. 45 'Taur. praeflaVzt. GER. 46 Hal. fequens ct,
huc tranftulit, et 72 Znquit pracfixit. G EE. 47 Mal. et fi quid ipfe praefti-
tit, reponendo 4uid, loco: eas acceffioues. G E B. 48 Hal. vtriuque. GEB,
49 Hal. nibilo plus, loco: mibilamplius. GES. 50 Nos s? 1101 credimus ex
fequentibus: 05 effet, anticipatum. — Abeft plane ab omnibus editionibus. So-
lus Blaublomm. 4uam quod baberet, atque ita e fedecim MSS. quinque. In fo-
lo Vat. l. 7à non ab initio fcriptum fuit, fed redundans negatio in quod conuer-

fa. In Pal IV. et Barb. quam vt baberet. cetera fimpliciter: quam baberet. B R.

Etiam Hal. negatione caret, Abeft zon fimpliciter ab Otob. Pal. T. II. EL VI.-
VIL XI. Chriftin. Quinque illa farit; Pal, V. VIII. IX, Vat. III. S. Cruc. GER.
51 Hal accipimus. GEB. — 52 Hal. quid. GEB. — 53 Hal. et hic habet : quid.
GE B. 54 Hal. confciendae. GEx. ^ 55 Hal. inferit euim. GEB. — 56 At
fponte fua finire vitam apud Romanos non modo licitum fed et honeftum, Di-
ces, in feruo hoc coniun&um effe cum domini iniuria, adeoque ciuiliter non li-
cere. Bynkersh. IV. Obf. 4. GER. 57 Hal. faciat. GEE. 58 Hal. in-
ferit f. GEB. — 59 Hal. fi, loco: fiue. GEB. — 60 'Taur. Beneno. GEB. — Vi-
de Bynkersh. IV. Obf. 4. BR. 61 Taur. PiVit. GER. 62 Hal. mifit,
et mox: fecit. GER. 63 Hal. nibil now, cui fubfcribo. & R. — 64 Hal. qui
| 66 Hal. et, loco:
id eft.

J 4&.

j

quodammodo üinintegrum reftitaere debere. $. 8. Ouarefiue

Ed JM*ZX emptori) feruus furtum fecerit, fiue alii cuiliiäget, ob quod fur-

dzosbw, *'' tum emptor aliquid praefüiterit, non. gliterj,] ,lhominem ven-
r t du,, ditori reftituere3ubetur; quam fi indérmfhem eum- praeftiterit.

;« ^. Quid ergo; inquit Iulianus)Jfi noluerit venditordl hominem re-
L. jlw *'^ cipere? non eíle cogendum ait quicquam praeftare: nec am-
( 4857 * , plius, quam pretio condemfabitur ??: et hoc detrimentum
4j* "^ ^ fua culpa emptorem paffurum, qui, cum poffet hominem no-
q(z:',.,, x;[.e fïedei'e, malgeri;: litis gæïf-þimation,e.m gfiï.;fï:'erre.x Et äki.(ïgtur
*34 vEUE npþl 9 Iuhapw 2 .fent.enua humanior etíe. 5. g.vCum red-
U VM hibitur mancrprum, fi quid ad emptorem peruenit, [vel culpa
-Fa^ 132 Aseins non peruenit;] reftitui oportet: non folum fi ipfe fructus
"E2 ; (-L'.M'Qäff.gpefcepit, mercedesue a feruo, veljconductore feruijaccepit **,

p

-Z— 1ed etiam fi a venditore] fuerit idcirco confecutus, quod tar-

ul C-J,*æ' dius jefjhominem reftituit ^?: fed et fi a quouis alio pofleflo-
M | re fructus accepit emptor, reítituere eos debebit. Sed e& fi
3 ,;.,;:';*e,u,n quid fructuum nomine confecutus eft, id praeftet *?. Item fi

legatum, vel hereditas feruo obuenerit. MNeque refert, potue-
rit haec confequi venditor, an non potuerit, fiferuum non ven-

; didiffet, Ponamus enim, talem efle, qui capere aliquid ex te-
gf;m Y ftamento non potuerat ^*^: nihil hdec res nocebit. Pedius

quidem etiam illud non putat elfe dpectandum, cuius contem-
platione teftator feruum heredem ícripferi£ *?, vel ei legaue-
rit: quia, etfi venditio remanfiffet 7^, nihi] haec res emptori
| . .. proderat: et per contrarium, inqui£, 1i contemplatione vendi-
Wi O5 U: ":ft*f*'toris inftitutus proponeretur, tamen dicenemus, reftituere em-
Hf;j, c*æ ptorem not debere venditori, 1i rnollet eum redhibere.
ET GENERALITER dicendum eft, quiïquid extra rem em-
ptoris per eum feruum adquifitum eft, id iuftum videri reddi
oportere. ApUEERN
XXV. VrPraANVvS llibro-L.-ad-Edictun
Jium. JAXEnrLESs etiam hoc praeftare emptorem volunt, fi in
aliquo deterior fa&tusiit feruus: fedita demum, fi poft vendi-
x tionem, traditionemque factus fit : ceterum Íi ante fuit *7,
non pertinet ad hoc iudicium, quod ante fa&tum eft. $. 1-
Siue ergo ipfe deteriorem eum fecit, fiue familia eius, fiue
! procurator, tenebit a&tio. -$—2: Familiae apffellatione omnes,
J qui in feruitio fünt, continentur : etiame liberi homines, qui
| &i bona fide feruiunt, vel alieni 78: accipe eos quoque, qui
in poteftate eius funt. $. 3. Procuratoris *? fit mentio in
", hae aCtione: fed Neratius procuratorem hic eum ?? accipien-
dum ait, non quemlibet, fed cui vniuerfa negotvira, aut idipfum,
propter quod deterius factum fit, mandatum jefti $. 4. Pe-
dius ait, (equum fuiffe, id dumtaxat imputari emptori ex facto
wut, procura oris et familiae, quod non fuit $, pallurus feruus,
7 nifi ei 3? veniffet: quod autem paffurus |erat; etiam fi non ve-
niffet, in eo concedi emptori ferui fui noxde deditionem: et
ex eo, inquif, quod procurator commifit, folum actionum prae-
ftandarum neceffitatem ei iniungi. . $. 5. Quid ergo, fi culpa,

LE LTÓS

: id efl. GE B. 67 Hal. hic inferit: cogetur, omiffo in fequentibus 7 Znbetur.
Grz. 68 Hal quam iu precio condemnandum. GEB. — 69 Ap. Hal. snibi,
abeít. GEB. 7o 'Taur. videtür 72 fententia in fexto caíu accepiffe, credimus
tamen probabilius effe Iuliani feutentia. Et ita eft apud omnes. MSS. quoque
complura ita habent, praeter duo, Pal. IV. vbi eft: Iuliaui feutentiam bumanio-
vem effe, et Otob. vbi eft: Iuliammm . fententiae bumanioris effe. Si 75 Iulianus
feruandum effet, (criberem ; Julianus fententia bumaniore effe. B R. — Miror Brenk-
manno Taurellii àrtificium hic non in mentem veniffe: bumaniorEsse. Klal. vt
reliquae editiones: Iuliani fententia bwmanioreffe. MSS. quae Iuliani habent :
PalLILIIL V. VIL VHI Chriftin. Barb. Vat. L. II. Bynkersh. GEB. 71
Ap. Hal. 75 accepit, abeft. G E B. 72 Hal. et Vulg. praeffitit, haec pergit:
cum et fi. BR. 73 Hal praeflabit. GEB. — 74 Hal. potuerit. GEB. ' —5
'Jaur. fcriBfevit. GE B. 76 Etiam hic Hal. in margine de Budaeo, cuius
Gotholr. in nota meminit: Quidaw bic legendum. putat, venditoris manfiffet.
Grz. 77 Ap. Hal fi aute fuit, abfunt. GE B. — 78 Hal. addit: ferui. GE B.
79 Hal. inferit quoque. G E B. 80 Ap. Hal. eum; abeft. GEB. 8t Hal.
jufet. GES. | 82 Hoc ei in archetypo expunQum ef — Hiabent tamen omues

SDIGESTORVM LIB. XXL TIT. L

. ri, ex huiusmodi caufis noxae de

- Codices editi et fcripti, et horum exemplo Taur. Nos arbitramur, fuiffe fcri-

365

non etiam dolo emptoris feruus deterior fa&tus it? Keque j
condemfhabitur ?. $. 6. Hoc autem, quod deterior factus
eft ** feruus, non folum ad corpus, fed etiam ad animi vitia
referendum eft: vtputa fi imitatione conferuorum apud em-
ptorem talis fattus eft: aleator forte, vel vinarius, velirro eua-
ii-g 8 5. : : :

LY u/ Bs Crronsaas
$. 7. Sed notandum eft, quod non permittitur empto- M um
| &re feruum füuum: nec enim 1. !£rronees A.
factum feruorum fuorum, itemque procuratoris praeftat. . $. g.
Item fciendum eft, haec omnia, quae exprimuntur Edicto AXe-
dilium, praeftare eum debere, fi ante iudi&ium acceptum fatta
fint: idcirco enim neceffe habuiffe $9 ea enumerari 57, ivtj fi
quid eorum ante litem conteftatam contigilffet, praeftaretur z
ceterum poft ?5 iudicium acceptum, tota caufa 5? ad homi- ^«&«
nem reftituendum in iudiäio verfatur: et tam|fruCtus veni- vex efcam.,, a.
unt ??, quam id, quo. deterior jfactus, eft, cetera-queïjrä'ïïiunt: E orad
iudici enim, ftatim atque iudex factusg eft, omnium rerum of- TouE )
fifium incumbit, quaecumque in iudi&o 'eäï'äïntur: ea autem, dMeoE um
qu£e ante iudi&ium contingunt, non valde àd eum pertinentz - ^ 474 ^ 7
ni ] .fuerinti ei nominatim iniuncta. . $. 9. (Praeterea in Edicto /cä/ pem ïvnywïöfm :
adicitur ?'g fic: ET QV ANTA PECVNIA PRO EO (HIOMI- s ex n , o 3
NE SOLVTA, ACCESSIONISVE NOMINE | DATA Tacec eterca e
ERIT, NON REDDETVR: CVIVSVE PECVNIAE QVIS J 260 A.
EO NOMINE OBLIGATVS ERIT, NON LÍBERABI- ;
TYR. ?15 $. ro. Ordine)?? fecerunt Xediles, vt ante vendito-
fi emptor ea esmmim quae fupra fcripta funt, praeftet: fie
deinde pretium confequatur.
VaelAs XXVI. JGAtv s ibro-L-ad-Edi&um Aedilium curalium,
VipxkAMVS tamen, ne iniquum fit, emptorem compelli' di- ! (
mittere corpus, et ad actionem iudicati mitti ?*, fi interdum
nkhil praeftatur propter inopiam venditoris: potiusque res ita
ordinanda fit, vt emptor caueat, fi intra certum tempus pec-:ïi:-
nia fibi foluta fit, fe mancipium reftituturum.

XXVII. VrPrANVvS libro I.-ad-Edictum «-,Xedili-um--eu-
rulium. DxnET autem récipere pecuniam, quam dedit pro , . .....;
eo homine, vel fi quid aaceffionis nomine.| Dari autem non )b hoíeep d
id folum accipiemus ?*, quod numeratuy venditori, vtputa s« e Q — n«*
pretium, et vfuras eius: fed et fi quid emptionis caufa eroga- "aerro ——
tum eft: hoc autem ita demum deducitur, fi ex voluntate ven- :
ditoris datur: ceterum, fi quid fua fponte datum efíle propo-
natur, non imputabitur ?5: neque enim debet, quod quis/fuo p9f ..
arbitrio dedit, a venditore exigere. Quid ergo 11 forte veCti- ;ex
salis nomine datum efít, quod emptorem forte fequeretur?
Dicemus, hoc quoque reftituendum: indemnis enim emptor
debet difcedere. ^ /, 7 | |
XXVIIL iGA 1v s Hibro-L ad----Edi&umJedilium—curu— $
lium- Sr vexprTOR de his, quae EdictojAedilium conti- *
nentur, non caueat, pollicentur aduerfus eum (-ad-) redhiben-
dum iudiäium ?6. intraduos menfes, vel quanti emptoris in-
terfit, intra fex mentes.

"^g

P d

Lo), 4
——
Lj
ycetevrTM .

XXIX.

nifi fi veniffet, et forte literam s per Graecum figma. BR. Habet e; et
Hal. G E &. 83 Taur. condemnaV'itur. G E B. 84 Hal. feruus factus fit.
GEB. 85Hal velerroneus, loco: vel erro euafit. Wulg. vel erromeus fit. B R.
86 Hal faiffe. GE B. — 87 Videturlegendum: emmmerare. BR. Adcoquea Taur,
fcribendum: enaumevarlI. G E B. 88 Confer Aueran. 1. Interpr. Inv. 30. GER.
89'Hal. totaea. GEB. 9O Ap.Hal. veniunt, abeft. GE a. 9ta Hal. dicitur. G E B.
915 Taur. LJIBERAuITV. R.GEB. 92 Vulg. Ordiuem. BR. — 93 Vulg. admitti.
BR. 94EHal accipimus. GEB. — 95 Taur. zmpautaVitur. GEB. 96 Pro: aduer-
fus eum vedbibendum iudicium, vt Flor. etiamnunc eft, probabilius refcriberetur z
aduev(us eum vedbibendum iudicium, vt Flor. etiamnunc elt, probabilius refcribe-
retur: aduev(fus eum redbibendi indicium, facilius enim terminatio mediae vocis
vtrique fe accommodat, quam vt praepofitio excidiffe videatur. ta fane habet
codex Chriftinae. Vulg. et Norica: zudicimm rvedbibitorimm. Etita MSS.
Octo, quinque alia vt Flor. redbibendum indicium. — Vat. l. venturum . iudicium,
quod non affequor. pR. — OGto illa: Pal. L. II IV. VI. VHI. Barb, S. Cruc. Tre-
uif, Vt Flor. nempe absque vocula: ad, Pal. HI, V. Vil Vat. H Bynkersh.

Ppp3 i, quibus

ptum M

366
XXIX. VrrrAwNvs libroT.-ad-EdiCtum-Aedilium eu-
v lac lia raühum Irrivpn fciendu.m. eft, fi emptor venditori haec non
L.haadu»é, — praeftat, quie defiderantur infa&tione ?*, non poffe ei vendi-
— £ hae, torem condemfiari: fi autem emptori venditor ifta non prae-
ftat ?*, condemfhabitur ?? ei, $. 1. Item emptori paeftan-
f £:/a. dum eft, vt pecunige, cuius *?? nomine obligatus emi/ libe-
fu £ml retur: fiue ipfi venditori obligatus fit, fiue etiam alii, $.. 2.
E - 7 Condem]fxatioläütem fit, quanti ea res erit: ergo, excedét *
| d seaeginaee xt; pretium, an non, videamus? Et quidem continet condemfha-
Dd tio] pretium, acceffionesque: an et vfüras pretii confequatur,

quafi quod füa interfit debeat accipere, maxime cum fructus
quoque ? ipfe reftituat?. Et placet confegu?g;ru-m-. T58854.- 51

quidítamen damni fenfit, vel fi quid pro feruo impendit, con-
fequetur arbitrio iudicis: fic tamen, non vt eijhprum nomine
venditor condemfetur, vt ait Iulianus: fed ne alias compel-
latur hominem|venditori reftituere, quam fi eum indemnem
praeftet. JUES U 33
P a, um XXX.'PA/LVSZL' i lictu dlhgme&m?ru*m
nv ^^ TE Ífi ferui redMibendi nomine emptor iudicium accepit,
lao* vel ipfe eiusfnomine dictauit, cauendum ex vtraque parte erit,
/ vt, fi quid fine dolo malo condemfhatus fit, vel fi quid * ex eo.
Ij4: 9. quodjegerit ^, ad eum peru.enemt,udoloue malo eius factum
. fit;, quo minus perueniret, id reddat. $. r. Quas impenfas
y''tx |-us, neceffario in curandum feruum poft litem conteftatam emptor
C s ' fecerit, imputabit ?: praecedente$, ? impenfa& nominatim
füejuro Iul | » : ; usl : "
"4 . 4 comprehendenda$, Pedius jf : fed cibaria * feruo data non eí-
*- ïg*-—f—-—'t fe imputanda, Arifto *ait *: nam nec ab ipfo exigi, quod in
u minifterio eius fuit ?. |

— oXXXI.VrnPIANVSlbrel-ad um- !
fulium Qvon fi nolit venditor hominem recipere, non in
maiorem fummam, inqui] quam in pretium ei&condenfhan-
dum. Ob haec ergo, qude propter feruum damna fenfit, fo-
lam dabimus ei corporis retentionem, ceterum poterit euita-
re *? praeftationem venditor, fi nolit hominem recipere: ,quo
fatto, pretii praeftationem, eorumque, quae pretium feguun-
tur, folam non egitabit **. $. 1. Si venditor pronuntiauerit
vel promiferit, furem non effe, tenetur ex fua promiffione, fi
furtum feruus fgtit *^: effe enim |hoc *? cafu furem, non
| tantum eum, qui extraneo, fed et eum *^, qui domino fuores
L. st ul a. pei C« :Tübtraxit, intellegendum eft. $. 2. Si ancilla redhibeatur, et
o das o quod ex ea poft venditionem natum erit, reddetur *?, fiue
À. 226:04 v — Vyus partus fit, fiue plures. $. 3. Sed £f i forte víusfru&tus
proprietati adcreuerit *^, indubitate dliätï 7 quoque reftitue-
tur *9.9&$. 45. Si peculium quiefiit apud. emptorem, quid de
hoc dicemus? Et, fi quidem ex re emptoris acceffit, dicen-
dum eft, apuä ipfum relinquendum : fi aliundereuit *?, ven-
ditori reftituendum eft ^?. $. s. Si plures heredes fint em-
ptoris, an omnes ad redKibendum confentire debeant, videa-
mus? Etait Pomponius, omnes confentire debere ad redfi-
bendum: dareque vnum procuratorem :7? forte venditor in-

L quibus adde I. GE s. — 97 Taur. habet: z ACtione vt legas: zn ac actione.
Malim dicere Pac excidiffe, Sane ita omnes fcripti et editi. BR. Etiam Hal.
et inter fcriptos Otob. Pal. III. IV. V. VI. Barb. Bynkersh. L. et II In Pal. I.
erat: in áctione, deleto tamen: zm, repofitum: bac. . n Vat. IL. erat: 77 adhio-
7m, nunc eft: zn bac actioue. GER. 98 Hal praeflet. GEB. — ' 99 Taur.
condemnaVitur. Hal. condemnatur. GEB, 100 Hal. vt cuius pecuniae mo-
mine. GEB. Vide tamen L. jo. $. 2. iufra de Legat. 3. DVK. I Hal. et
Vulg. excedat. BR. 2, Ap. Hal. quoque, abeft. GEB. — 3 Vulg. fi quidem.
GERE. 4 Hal. agitur. GER. 5 Hal. fecerit, officio iudicis imputari. G E B.
6 Hal. et Vulg. inferunt: autem. BR. 7 Wulg. addit: azt. BR. — 8 Taur.
cilaria. G E B. 9 Hal. fuerit, GER. IO Flor.initio fuit: vitare, fed cor-
re&io eft fübantiqua, quam omnes fequuntur. BR. Etiam Hal. ewitare. GER.
II Taur. ezitaVit. GEB. I2 Hal. facit. GEB. — 13 Hal, inferit iu. GE B.
14 Ap. Hal. eum, abeft. GER. 15 Hal. reddet. GEs. — 16 Hal. adcreuit.
19 Vulg. accre-

)74.'/1"'" 44, an: :

$ LI

L. hoc.,

n

GER. 17 Hal. bec. GEB, 18 Hal. addit e. GEB.
zit. BR. 20 Ap. Hal. ef/j, abeft. GEB. — 21 Vulg. inferit zom. BR. — 22
Hal. guanto. "Vulg. fed quanto. BR. 23 Hal acceffiomeis. GE B. 24

'Taur.-hanc vocem accepiffe pro acceffiones ex interpunctione patet. Vulg. ha-

^ M L]

DIGESTORVM LIB. XXL TIT. L

iuriam païiatur, dum ab alio partem. recipit hominis, aliij2* o
jn partem pretii conde r
$. 6. Idem ait, homine mortüo, vel etiam redhibito, fingulos s«*
pro fuis portionibus reCte agere. ^Pretium autem, et acceffio- ^ * *«f 5,.
nes ?? pro parte recipient: fed et fru&tus, ]acceffiorls ?*^, et te£,
fi quo deterior homo fattufs eft, pro parte praeftabitur ab ipfis z évg.
nifi forte tale fit, quod diuifionem non recipiat: vtputa ancil- frz ex'»», £.
lfe partus: in hoc enim idem feruandum ?? eft, Iquod| in ipfa »zsj». ^.
matre vendita, quam. pro parte redJüberi -poffe negauimus. J *4, -
$. 7. Marcellus quoque fcribit, fi ferous communis feruum

| emerit, et fit in caufa redfribitionis, vnum, ex dominis pro par-

te fua redJfibere feruumn non poffe: noni magis inqui&; quam 2 01 Z sapoe
cum emptori plures heredes exftterunt, nec omnes ad. redfi-
bendum confentiunt. $. 8. Tdem Mda[rdellus ait, non poffe al- 47
terum ex dominis confequi aétionen?*
L 7T€mn €. r e, . ia
parte venditor(tradat, ?? fi pro portione pretium dabit: et
hoc in emptoribus feruari oportere ait: nam venditor pigno-
ris loco, quod vendidit, retinet, quoad emptor fatisfaciat. '
$. 9. Pomponius ait, fi vnus ex heredibus ??, vel familia eius,
vel procurator, culpa vel dolo fecerit rem deteriorem, fequum
eiïeäin folidum eum teneri arbitrio iudicis: hoc autem expe- 42*
difius effe, fi omnes heredes|vnum procuratorem ad agendum J/54.
dederunt:-&une et ?? fi quo deterior feruus culpa vnius he- .
redünmy factus, eft, et hoc folutum eft, , ceteri familife herci- -
fcundíe iudicium aduerfus eum habgnt ?*: quia propter
ipfüum damnum fentiunt, impediuntfifque redhibere. $. ro.
Si venditori plures heredes exfiterint, fingulis pro portione ! ^
hereditaria poterit feruus redhiberi: et fi feruus plurium ve- seox £,5
'rit, idem erit dicendum: nam fi vnus a. pluribus, vel plu-
res ab vno ??, vel plura mancipia ab vno ?? emantur, ve-
rius eft dicere, fi quafi plures rei fuerunt ?^ venditores, fin-
ulis in folidum redfibendum: Íi tamen $5 partes emptge eZ»
ab medo

int a fingulis, reCte dicetur, alteri quidem cj)tife redüiberi, cum

altero autem agi quanto minoris. Ttem f1 plures finguli par-
tes ab vne emant, tunc pro parte quisque eorum experietur:
fed 39 (fi)in folidum emant, vnusquisque ?* in folidum red- L£
hibebit.,, $. 1r. 5i mancii:pium , quod redhiperi oport.äc'; "ogetup J
mortugffmemt, hoc quger$tur, numquid culpa emptoris, vel 1; 5
familide eius, vel procuratoris homo demortuus fit: nam fi
culpa eius deceffit, pro viuo habendus eft: et ?? praeftentur
jeajomnia
omnem accipiemus, non vtique latam: propter quod dicen- ] £25,,....
dum eft, quamcumque occafionem mortj) ^^ emptor praeftitit, 4 i
deberejeum *?: etiam (ijnon adhibuit medicum, *Wäü—'amxj pof- L e. c..
fit, vel malum adhibuit, fed culpa fua. $. 13. Sed hoc dice- 1 47«
mus, fi arite iudifium acceptum deceífit: ceterum, fi poft iu- j
di&ium acceptum deceffiffe proponatur, tunc in arbitrium iu-
dicis veniet, qualiter mortuus fit: vt enim et Pedio videtur,
ea qu/Aecumque poft litis conteftationem 4centingunt, arbi-
trium iudicis defiderant **. $. r4. Quód in procuratore di-
: ximus,

—— effl;".fzæ :

- Lumt,

bet: et frucbus et acceffiones. — Hal. fractus, acceffiones. 1n errorem putem in-
cidiffe librarium, credidiffeque: acceffiones, regiab antecedente: frucius, vt non-
nulli habent recentiores remoto commate. Adeoque fimpliciter reponendum:
acceffiomes. BR. — Et Taur. fcribere debebat: acceffionIs. GER. 2,5 Hal. eb-
feruandum. GEB. — 26 Vulg. inferit:fi. BR. — 2/7 Hal. adfioném. GEB. 28
Hal. et Vulg. praefigunt: et. BR. 29 Hal. et Vulg. addunt: emptoris, fane
fubaudiendum eft. B R. 30 Hal. et Vulg, tunc etemim. BR. 31 Hal. et
Vulg. babebunt. GEB. — 32 Ap. Hal. vel plures ab vno, abfüunt. GEB. — 33
Videntur effe verba explicantis. g R. — Videntur tres fpecies poni, I. fi vnus em-
tor emat vnum a pluribus venditoribus. 2. fi plures emtores emant vnum ab vno
venditore. 3. fi plura mancipia emantur ab vno venditore. Sed tamen deinde
tertiam fpeciem praeterit ICtus. D v K. 34 Hal. fueriut. GE B. — 35 Vulg.
inferit: plures. Bm. 36 Hal. inferit et. GEB. — 37 Hal. fimpliciter: 4uis-
que. G EB. 38 Hal. oporteret. GEB. 39 Vulg. vt, loco: et. BR. — 40
Hal. ez praeffantur omnia, omiffo: ea. GEB. 41 Hal. inferit; autem. Vulg.
enim. BR. 42, Hal. et Vulg. smortis. BR. 43 Gothofr. in nota: teneri.
Hal, Etiam Vulg. debere eumn teuevi. BR. — ^ 44 kHal videtur: quaecumgue

poft

uantéf ? minorishs homo fit, s*d-g;,.æ?:ä(??;

ex empto, vt fibi pro4) o ] C &.

i

^9, quJe praeftarentur, filviueret. $. r2. Culpam[* L[rieex ä*;*,k £:

din

$J
AU R
l^

à "
TL

[

r

DIGESTORVM LIB. XXI. -TIT. I

$ 5 L] L] S L] 3 L]
ximus *5, idem et *5,in tukore. et curatore dicendum erit,

W** "w c?terisquez gui ex officio pro aliis interueniunt: [eï ita Pedius
n - w;,:;w;alt, et adicit, ; ibus adrpxm&ratiq |rerum ^7, culpamj.[abeffe
» a2ucia. praeftare non glhigue dominum cogi. $. r5. Idem]Pedius ait,
À J Azmedj^*familiae appellatione et filiosfamilias demonftrari: facta enim
& : .',,'f' domefticorum, redyfibitorïa agentem praeftare voluit, $. r6.
AUMRU quis egerit quanto minoris propter ferui fugam, deinde agat
" propter morbum: quanti fieri condemfhatio debeat? Etjqui-
s L15e3. demi ffepius agi poffe quanto minoris, dubium non eft: fed

,Q'-/wud, aät Iulianus,.* id agendpm effe, ne lucrum emptor faciat, etlbisl
*' eiusdem rei aeítimationem confequatur. $. r7. In factum
actio competit, ad pretium reglperandum ^9, fi mancipium
redhibitum fuerit: in qua non hoc quileritur, an mancipium
i in caufa redhibitionis fuerit, fed hee tantum, aif fit redhibi-

wk,f«, t£um: nec immerito: iniquum eft enim, pofteaquam venditor
, 1àAgnouit, recipiendo mancipium, effe id in caufa redhibitionis,
)dd:üm, tunc ^? qugerij vtrum debuerit redAiberi, an non debuerit:
ficp "^ Í-nec de tempore quaenótur *?^, an intra tempora redhibitus
uczcæäizwvütfeü'e videatur. $. 18. Iliud plane haec actio exigit, vt fit red-
hibitus 5* : ceterum, nifi fuerit redhibitus, )deficit;ifta , actio,
" C J3«t etiam fi nudo confenfu placuerit, vt redhibeatur: conuentio
viszecQeti4. ergo de redhibendo non facit locum huic a€tioni, fed ipfa red-
hibitio. /£$. 19 Reftitui autem debet per hanc actionem, etiam
)'M.IZ..J, quod ei feruo in venditionéjacceffit. $. 20. Quia agdfidua eft
dupife ftipulatio, idcirco placuit, etiam ex fgmpto agi offe, fi
. duplam ?^ venditor mancipii non caueat:;ea enim,tqcü[') eifünt
( "?2».-moris-et-confuetudiü5 in bonge fidei iudi&iis debent venire.
u fzynom4. : G. 2t. Qui mancipia verfiuntf nationem cuiusque in venditio-
"f nepronuntiare debent ??: plerumque enim nàtio ferui aut
£m , . prouocat, [aut ïgïg 54 emptorem: idcirco intereft noftra
200 EDIenn t icire nationem y praefumptum etenim eft, quosdam feruos bo-
MC uI nos eífe, quia natiófie 5* funt non infamata: quosdam malos

- * — ifc-ac, videri, quia ea natioie funt, quae magis infamis eft. Quod fi
&à 24 4e. de natione ita pronuntiatum non erit, iudifium emptori, omni-
: busque, ad quos ea res pertinebit, dabitur: per quod emptor

J redhibet *^z mancipiumj $. 22. Si quid ita venierit, vt nifi
in placuerit, intra praefinitum tempus redhibeatur, ea conuentio
D rata habetur: fi autem de tempore nihil conuenerit, in factum
,gzdg/intra fexà&inta dies inles accommodatur emptori ad red-

u-
| ié redhibitio fiat, puto, ** hanc conuentionem valere. Item fi
Lf ubnsj«. tempus feXáginta dierum praefinitum red)iiþjtionäpraeteriit, 2*
" iMibe. caufa cognita iudicium dabitur. $. 25 In cauffe autem co-
t &o- gnitione hoc verfabitur, íi aut/ mora fuit per venditorem, aut
4 ^** non fuit praefens, cui reddgfetur, autialiqua ?? iufta caufa in-
L-hbet. tercefüt, cur intra diem redflibitum mancipium non eft ?^,
[doi2,, quod eij ** magis difplicuerat ^?. s. In his.autem actio-
" nibus eadem erunt obferuanda, qude de partu, fructibus, ac-
À ais ceffionibus, lg uääuel $3 de mortuo redfibendo di&a funt.
LJ),,;-?;;;.,?W*-S. 25. Quod emptioni accédit, partem éfle venditionis, pru-
&^ dentibus vifum eft.

esdats I XXXILIG A1 v sdibro1L ad«Eäi&um/eäilium curulium:
n f.y poft litem conteflatam coutingunt, ea arbitrium iudici$ defidevamt. GER. 45

Hal. dicimus. G ERB. 46 Ap. Hal. et, abeft. GEB. 47 Gothofr. in nota:
verum pevimiffa eft, eos culpa abeffe, etc. ial GE B. 48 Hal recuperandum.
G E B. 49 Ap. Hal. tuuc, abeft. GE B. 50 Hal. quaeritur. GEB. — 51
Vulg. redbibitum, etiam in fequentibus, BR, 52, Hal. duplae. — Vulg. de da-
ple.BR. 53 Vide Pancirol. II. Var. Ledt. 48. Adde Varronem de L. L. lib. V IHT.
po 7 120. BYNK..— 54 Hal. in margine: al/as, detinet. GEB. — 55 Hal. et
Vulg. nationis,et moxt zmfamatae.8BR. — 56a V ulg. redbibeat. BR, — 56b Taur.
coMuenerit. GEB. — 577 Hal. praefigit et,nonmale. BR. — 58 Hal. praeterierit.
GER. $9Hal alia,loco:aliqua. GE B. — 60 Hal. nonfit.GEB. 61 Ap. Hal. ei,
abeft. GEs. — 62 Vulg. difplicuevit. GEB. — 63 Hal. et Vulg. acce[fionibusque et
quae. BR. — 64 Hal. venit. GEB. — 65 Hal. acceffura effe dicta fuevunt. G E B.
66 Hal. diclum fuerit. GEB. — 67 Ap. Hal. praeflare oportere, abfunt. — Vulg.
praeflare debere, BR. 68 Hal. Eadem vatione fievi. G EB. 69 Hal. Jib.
IIL GEB. '"7o al veueuut, GEB. — 71 Hal. verba: vma, interdun pa-

« fibendum, vltra non: fi lveroicofBuenerit 595, vtin perpetuum.

| &ds *?, obieruari] * ?; oportet.

367

IrAOovE ficut fuperius venditor de morbo viï:jbue,ïet ceteris, .
quje ibi comprehenfa funt, praedicere liubeturh et praeterea 157f£,
in his caufis non efle mancipium, vt promittat praecipitur: ita dl« —
et cum accedat alii rei homo, eadém ]et praedicere, et promit- nj
tere compellitur: quod non folum Moc cafü intellegendum
eft, quo nominatim adicitur, acceffürum fundo hominem Sti- : :
chum, fed etiam fi generaliter omnia mancipia, quge in fundo AJeyiro Jf 0; o
fint, accedant venditioni. *
XXXIII. VrP1ANVvsS libroT.-ad-Edictum Kedilium cu-
rulium. PmnorwNpDE Pomponius ait, iuftam caufam effe, vt,
quod in vendikione acceffurum effe dictum eft, tam integrum |(. 57
práeftetur, quam illud praeftari debuit, quod principaliter ve- .
nift *: nam iure ciuili, vt integra fint, qufe acceffura di-
Ctum fuerit *?^, ex empto([atctio eft: veluti fi dolia acceffüra ! fa.
fundo dicta fuerint 95: fed hoc ita, fi certum corpus accet- |
furum fuerit dictum: nam fi feruus cum peculio venierit, ea s
mancipia, qu&e in peculio fuerint, fanajefie praeftare venditor «6 , .
non debet: quia non dixit,däcertum Ccorpus acceffurum: fed
peculium tale praeftare/oportere|??: et quemadmodum cer-
tam quantitatem peculii praeftare non debet, ita nec hoc.
;Eandem rationem,facere *5 Pomponius ait, vt etiam fi bere- ! -
ditas, aut peculium ferui venierit, locus Ediéto Aedilium non
fitcirca ea corpora, quZe funt in hereditate, aut in peculio.
Idem probat, et fi fundus cum inftrumento venierit, in
inftrumento mancipia fint: puto hanc fententiam veram : nifi jan
4- aliud fpecialiter aCtum effe proponatur. $. r. Si vendita 56j &x: Z,
res redliibeatur, feruus quoque, qui ei rei acceffit, licet nul- ^ ^ -
lum in eo vitium fit, redWfibetur. »«jevues L. p
— XXXIV. AfWRicAmNvs libro Jyï—I- $?— Quaeftionum. |'/oxzo
Cvw ErvspEM generis plures res fimul veneant 7?9, vel- ^ — .
uti cg'ïn;begi, .ve€T cMorus, referre ait, in vniuerfos, an in fin-
gulos pretium conftituatur: vt fcilicet]interdum vna,) inter- /
dum ** plures venditiones contractde intellepantur: quod vel
eo qlï/eri*'pertinere 7?, vt, fi quis eorum forte morbofus vel
vitiofus fit, vel *? omnes fimul redfübeantur. $. 1. Inter-
dum .etüæin; fingula capita pretium conftitutum fit, tamen vna M c
emptio :eftz vt propter vnius vitium omnes redfiberi poffint, 4v fos 3- :

4 ch/ GC ; Cmet "PA
7*'uéco7.:..

] * ole, 2297

Lal

vel *^ debeant: fcilicet cum manifeftum erit, &on nifi omnes
quem empturum vel venditurum fuiffe: vt plerumque circa
comfedos, veligüadrigas, vel mulas pares accidere folet, vt ,
neutri non *? nifi omnes habere expediati E .
XXXV. iVrPrAxvs libro I. ad Edi&tum Kedilium cu-/7^ 25 ^^
rulum. PrxemRvMOVE propter morbofa mancipia etiam L?'j a a,
non morbofa redhibentur, fi feparari non poffint fine magno x EL DN

[ ^

| | h*j :
incommodo, vel;àd pietatis rationem offenfimi **.. Quid enim, p ng .al
fi filio retento, parentes redhibere maluerint *?, vel contra? !
Quod et in fratribus, etin perfonai contubernio fibi coniun- LMjsrs ia ) r d
XXXVI. PowProwivsilibro XXHE-adSabinum. Sri |

PLYRA mancipia vno pretio venierint, et de vno eorum ae-

dilicía aCtione vtamur, ita demum pro bonitate eius aeftimatio

fiet, fi confufe vniuerfis mancipiis conftitutum pretium fugrit.
| uod

renthefi includit, ,et, in 'margine addit; alias, defunt. GER. 72, Hal. 4uod

quaeri vel eo pertineve ait. GEB. — 73 Ap. Hal. et Vulg. vel, abeft. BR. — 74
Ap. Hal. poffiut, vel, abíunt. G En, 75 Ap. Hal. non, abeft. GER. 76
Vulg. vel pietatis ratione offenfa. XTal. vel ob. pietatis vatiouem offenfa. Ego

cum Ruffardo Noricae affentior, quamuis H. a Porta in vtraque Vulgatam fe-
quatur. BR. ReGte Hal. o^ pro ad. Vide Philon. ap.-Ezufeb. Praepar. Euangel.
VIII.2. BYNK. — 77 Hal. maluerit. GEB. — 78 Habent omnes praeter Hal.
qui Flor. feruat, n fratribus et perfonis contubernio fibi coniuntlis, Sed praepo-
fitionem feruare poterant, vt in fcriptis fadtum. E quindecim, quot vidi, folus
Pal. VIII. praepofitione caret. "Tres Pal. III. S. Cruc. Treuif. habent: zm per-
fonas, vt Flor. immo Vat. L. in eam formam correctus eft, cum haberet:
im períouir. — Ypfi contortam confítructionem mutare malumus. Fuit, qui
Flor. voluit commutare 72 fratribus in fratres, fed idem recentem muta-

tionem digitis abfterfit. BR. — Habent: z perfonis, Pal. L IL 1V. VI.
IX. Chriftin. Barb. Vat, . ]] Bynukersh. GEBR. 79 Hal obferuare. GER.
Ppp3 $o

| if fal d-

JH (;/u(:- *

368

Quod fi fingulorum mancipiorum conftituto pretio, vniuerfa
tanti venierunt, quantum ex confummatione fingulorum fie-
bat, tunc cuiusque *? mancipii pretium, feu pluris, feu mino-

ris id effàt| 51 fequi debemus ?. /

XXXVII. VrnerANvs libroI.ad
ruhum. PmaAEcriPIvN T Kediles, ne veterator, pro noul-
cio ?? veneat. Ethoc Edictum fallaciis venditorüm occur-
rit: vbique enim curant Aediles, ne emptores a venditoribus
circumueniantur: vt ecce plerique folent mancipia, quae no-
. uicia non funt, quafíi nouicia diftrahere: ad hoc * fcilicet, *
vt pluris vendant: praefumptum eft enim, ea mancipia, quae
rudia funt, fimpliciora effe, et ad ** minifteria aptiora, et do-
ciliora, et ad omne minifterium habilia-95: trita vero manci-
pia et veterana difficile eft *9 reformare, et ad fuos mores
formare ?7. — Quia igitur venaliciarii jfciunt/ facile decuäjad
nonicidrüm emptionem, idcirco interpólant veteratores, et pro
noui&is vendunt: quod ne fiat, hoc Edicto ,Kediles denun-
"tiant: et ideo fi quid ignorante emptore ita venietit, redhi-
bepitur. ( ! |
0 0XXXVIIL In M libro'W, 8&F inediliumcuruliun.
| .EDILES,aluht, QVI IVMENTA VENDVNT, PALAM
$23 ,,.f.g. 600 - Cbecaavt. 88 : (no - D d p -- M
" dect , m m»ïgRECTgQIg,z-MQ.f ,QVID IN;jQVOQVE EORV
p 2 MORBI, VITIIQVE ?? srT: VTI[QVE OPTIME OR-
o du iuse 25- N ATA YENDENDI CAVSA FVERINT, ITA EMPTO-
cCIEKAIEME TRADENTVR U: St QVIÍD ITA. FACTVM
J4t. (NOQN| ERIT, DE ORNAMENTIS RESTITVENDIS, [rv-
MENTISVE ORNAMENTORVM NOMINE REDHI-
BENDIS, IN DIEBVS|SEXÁGINTA: MORBI AV TEM,
VITIIVE CAVSA INEMPTIS FACIENDIS, IN SÉX
MENSIBVS: VEL /QVO, ?? MINORIS, CYM VENI-
RENT ??, FVERINT, IN ANNO IVDICIVM DABI-
MVS..Ó.SIY IVMENTA PARIA SIMVL VENIERINT,
ET ALTERVM IN EA CAVSA FVERIT, VT REDHI-
Atjece h BERI DEBEAT, IVDICIVM DABIMVS, QVO VTRVM-
QVE REDHIBEATVR. G. r. Loffü

lh*" / M)
)ttt*ef)( MUA 7

1 P )

]

n

| ; untur Aediles in hoc
£,, AKdicto de iumentis redhiþendi[sj?y&.—g;**' -Caufa autem huius

. :M Edicti eadem eft, qude 1* mancipiorum redhiffendorum. —.$-3.
L5** $, — Etfere eadem funt;—i*jiï his, qlä;le in mancipiis, quod ad mor-
-a — bum, vitiumue attinet, Quiffquid igiturjhig ?5 diximus, huc
w/rm*ï/ïzää*"" erit transferendum: et fi mortuum fuerjt iumentum, pari mo-
| ", do redhiberi poterit, quemadmodum mancipium poteft ?$.
L2 f ul L, S. 4. Iumentorum autem appellatione an omne pecus conti-

" JXw9me; neatur,[videamus? Et difficile eft, vt contineatur]: nam- aliud

Lt sie r fignificayft iument&,?7, aliud fignificatüt/ pecoris ap/þellatione.
| : $. 5. Idcirco elogium huic Edicto fübiectum eft, cuius verba
m haec fünt, QVAE DE IVMENTORVM SANITATE Di-
f XIMVS,DE CETERO EiPECORE OMN( VEN-

QVO
Ji*ww(L:DITORES FACIVNTO. ï;ï Vnde dubitari defiit, an hoc
Edicto boues quoque contineantur ??: etenim iumentorum
appellatione non contineri eos verius eft: fed pecoris appel-
| : latione continebüntur. $. 7. Sed enim funt qugedam, |quée
Ti p QU MAT in hominibus quidem morbum faciunt, in iumentis non adeo:
vtputa fi mulus caftratus eft, neque morbi, neque vitii quid

haberé' videtur, quià' neque de fortitudine quid eius detrahi-
- tur, neque de vtilitate: cum ad jgenerandum numquam fit Jfa-
— *7/7 . . bilis. |;Cdelius quoque fcribit, non omnia animalia caftrata ob

8oHal.cuiuseunque. GEB. — 81 HalideflB GEBR. — 82 Hal et Vulg. confequi
debebit.BR. — 83 Vid. Duk. ad Opofc. de Latin. Vet. ICt. p. 243 — 249. BR.
84 Vulg.inferitomnuia. BR. — 85 Ap. Hal.et ad omne miniflerium babilia, abfunt.
'"GEB. — $86Haldifjiileeffe. GEB. — 87 Ap. Hal. etad fuos mores formare, abfunt.
GEB. $8Vulg.dicaut.8 R. — 89 Hal.et Vulg. vnoquoque. BR. go Hal. viciiue.
GEB. 9I Taur. in margine: tradantuv, eít antiqua mutatio, vt COaeuam ar-
bitremur. — Hal. tradantor. B R. 92 Hal. et Vulg. 44anto. Mle tamen in
margine: alas, quo. BR. 93 Hal. vemierimt. GER. 94 Hal. inferit et.

GEB. . 95 Hal. et Vulg. Zilic, quod praetulerim. BR. — 96 Ap. Hal. poteff,
abeft. GER. 97 Hal. et Vulg. figuificat émmentumi, BR. 98 Hal. cenuti-

DIGESTORVM LIB., XXL TIT. L

id ipfum vitiofa effe, nifi propter ipfam caftrationem fatta
funt ?? ifhbecilliora *99: et ideo mulum non elfe vitiofum.
Idem refegt Ofilium exiftimaffe, equum caftratum fanum effe: PT
ficuti fpado quoque fanus eft ^: fed fi emptor ignorauit, venz ^j .
ditor fcjt, ex empto effe aCtionem: et verum eft, quod Ofilius$ U && .
$. 8. Qugefitum eft, fi mula talis fit, vt transiungi non pofiifz:)æ-"
an fana fit? Et ait Pomponius fanam,effe: plerasque denique /3/6€
carrucKfarias.^ tales effe, vt non pOff& transiungi. $.9.Idem
ait, fi nata fitjéo/ingenio, aut corpore, vt alterum iugum non
pafiatur, fanam non effe. $. ro. Non tantum-autem- ob mor--
bum, vitiumue redfibitio locum habebit in iumentis, verum «6
etiam fi contra dictum, promiffumue ?, erit locus redhibitio- - :
nj 4,texemplo mancipiorum,. ,$. 1r. Vendendi autem caufaà 4 sc us
ornatum iumentum videri,Cfélius ait, lnofiqE fifüb tempus venz, -
ditionis, hoc eft, biduo ante yegditianem ornatum fit ?: Eæ&gf 550 eod:ttbe:
fi inipfa venditione ornatum fli;j áut ideo, inqui£, 9. venale
cum effet, fic ornatum infpiceretur: *
mentisïägitur ,et * in actione, etin Edicto,
VENDENDI CAVSA ORNATA [pVcTA ESSE: poterit
enim iumentum ornatum itineris caufa duci, deinde venire.
$. 12. Si plura iumenta venierint, non omnia erunt redhiben- ye'vencvent,
da propter vnius ornamentum: nam et ? fi viftofum fit VRU 265 emAnE.
iugum, non tamen propter hoc "? cetera iuga redhibebuntur. Lo]a;&;.," à
$. 13. Si forteiugum mularum fit, quarum altera vifiofa eft **, ^
non ex pretio tantum ,Vifioffe, fed ex vtriusque erit compo-
nendum, quanti ^^ minoris fit: cum enim vno pretio vtrfe-
que venierint, non eft feparandum pretium, fed Qquanto mi-
poris, cum veniret, vtrumque fuit, non alterum, iquod)erat vi-
tiofum. $. r4. Cum autem iumenta paria veniunt !?, Edi- .
Go expreffum eft, vt, cum alterum in ea caufa fit,|VO redyibe- 42 ;pe
ri debeat, vtrumque redyibeatur: in qua retam emptori, quam ^
venditori confulitur, dum iumenta non feparantur. Simili
modo et fiitriga venierit, redKibenda erit tota: ** et fi qua- d.
driga, redKibeatur. Sedfi dub paria mularum fint, et vna mu- —
la vitiofafit, vel par: folum par redhibebitur *^, alterum non ; Es*ex £, t
fi tamen nondum fint paria conftituta, fed fimpliciter quattuor
mulde vno pretio venierint, vnius erit mulge redhibitio, non-
omnium: nam et fi polia *9 veniefit, dicemus, vnum equum,
qui vitiofus eft, non omnem poliam redhiberi oportere. «Z.«e
Haec ** etin Kominibus dicemus, pluribus vno pretio diftra-

f—Y*Un 0 — 4

Ctis : [ni feparari non poffint, vtputa fi tragigdi, vel ^^ Jf fu.
mimi, /X'N' " aK i, frit-a-d , Em C -6 —
5 XXXIX, PAVLYS: niÉediiusmunue A a
Irwlhum,- Vr fratres !8, ? : 9; .

/.

. KL. VrPIANVS ; Venerd us
lum- HxceksNIM non erunt feparandi. — $. r. Deinde aiunt
Kediles, NE Qv1S CANEM, VERIÉEM, VEL MINOREM
APRVM, LVPVM, VRSVM, PANTHERAM, LEONEM,»,
XLI. PAv rv sjlibrelT.-ad Ediéctum edilium eurulium.) //4: . -
ET generaliter, ALIVDVE, QVOD NOCERET ??, ANI1- Óv
MAL, SIVE SOLVTA SINT, SIVE KÉZLIGATA,YT/"?GuL -
CONTINERI VINCVLIS, QVO MINVS DAMNY M FXz
FERANT, NON POSSINT,
. A.ALILI. VrPiANvslüibro-H.-ad-Edictum 7 :
" Swm. Qva vvrco IiTER FIET, ITA HABVISS[E xcox , lo
VELIT, VT CVIQVAM NOCERE, DAMN/VMVE DARE
u | ( 24 É, : POSSIT:

[ £*""0.$9]

CCTTEUL L^t

nerentur. GER. — 99 Hal. fiut. GER. ICO Taur. nVecilliora. GEB. — 1
Haleffet. GEB. — 2 Hal. carucharias. GEv. — 3 Hal. addit: fit GEB. 4
Vulg. promiffumue erit, locus vedbibitioni fit. n8. 5 Ap. Hal. et Vulg. orza-
tum fit, abfunt. B R. 6 Hal. praefigit vt. GER. 7 Ap. Hal. et Vulg. et,

abeft. B R. 8 Hal. adüciendum. GEB. 9 Ap. Hal. et, abeft, GEs. 10
Hal baec. GEB. — 11 Hal fit. GEB. .. 12, Hal. et Vulg. quanto. BR. — 13
Taur. venlunt. Kal veneunt. G E. I4 Hal. praefigit fed. G E. 15

Taur, redbibeVitur. GER. I6 Vid. Duk. ad Opuft. de Lat. Vct. ICt.
p.410. BR. 17 Hal. boc. GER. I8 Vulg. addit fiut. Bn. 19 Hal.
alindue quod nocens auimal. GE B. 20 Hal. fiue; loco: vt.. Vulg. aut. nR.

Z2Y

?
adlg&um 5 e&,oexff n u t lu

| Ltice

DIGESTORVM LI

^.
POSSIT: SI ADVERSVS EA[FACTVM| ERIT, ET HO-

MO LIBER EX EA RE PERIERIT, SOLIDI DVCEN-

v 3

I. ä'*- s
TI?^': SY NOCITVM HOMINI LIBERO ESSE DICE-

;W- | ÁX TvR, QOvVANTI BONVM|ÁÉEQVYVM IVDICI VIDEBI-
" TVR CONDEMÁNETYR: CETERARVM RERVM,
j QVAN'IEIZSKDAMNVM/ DATVM, FACTVMVE SIT,
DVPLI. -t Lu. LÀ cadeun Go :
XLIIT. Pavrvs äbro'-'**l;**ï*madæ—Edi&ume
. DovEew, qui cornu petit, vitiofum effe plerique di-
£ E u « n i . €ov - 2 £ . 85 ;
- Lp» g « cunt: item mulas, quae fbílum dant ^*: ea quoque iumen-
? . & trt,ta, quge fine caufa turbantur, et femetipfa eripiunt, vifiofa effe
m ü*f"fw dicuntur. $. r. Qui ad amicum domini deprecaturus confu-
AU ) git, non eft fugitiuus: immo etiam fi ea mente fit, vt non im-
. , petrato auxilio domum xen reuertatur, nondum fugitiuus eft:
tb u x iX i n folun à fl-'- 'ed faéti. M fue hi ii ft 2
L fwjye:p-quia non 1loium conidlt, led et tact, ldt nomenj!e .
awt, $. 2. Qui perfuafu alterius a domino recelfit, fugitiuus eft, li-
L -* fü- " " 2 ] e o * "
fzgm.,,—,( :fasere.— cetjid wióty fuerit fatturus citra confilium eius, qui perfuafit.
L. s [ceimet) )u« &. 3. Si feruus meus bona fide tibi feruiens fugerit, vel fciens
m fe meum elfe, vel ignorans, fugitiuus eft: nifi animo ad me

M P
EE p6
, L—unfctwtn
lt - e— c"€,
£^

L- y:e€JP, (b o-e eo habita, emptor egerit. $. 6. Aliquando etiam ?? red- :
jen

]
n

n
z B

lo
D LEU
"T AL

:

s
4

)d

M"'t«m, l

U

,/';
vv *

Go d

"^ 7 T^« reuertendi id fecit. $. 4., Mortis confci gz'e-ndie caufa fibi fa-

cit ?7, qui propter nequitiam, malosque mores,| flagifiumue

aliquod admifíüum, mortem fibi gonfwg?zs voluit: non,
fi *9?, dolorem corporis jory fuftinendo, id fecerit. $. 5. $i

quis feruum emerit, et rapto eo, vi bonorum raptorum actio-
ne quadruplum confecutus eft 3?, deinde feruum redhibeat,
reddere debebit, quod accepit: fed fi per eum feruum iniu-
riam paffus, iniuriae nomine egerit, non reddet venditori: ali-

riee ] & ter forfitan atque fi[loris ab aliquo jcgefo ?*, aut quaeftione

Eoet

a. vf ag

DI

Lf*

[ eex me ,
u £ -

^

L.

Miberi mancipium debebit, licet ä'timatoria, id eft, quanto
minoris, agamus: nam fi adeó/ nullijus fit pretii, vt ne expe-
diat quideny tale mancipium dominó habere, veluti fi furio-
fum, aut lunaticum ?? fit, licet geltimatoria actuin fuerit, of- -
fifio tamen iudicis continebitur, vt réddito mancipio pretium
r : X LE : EE Pa
recipiatur. $. 7. Si quis, cum confilium iniffet; fraudando-
rum creditorum, redhibuerit,imon. redhibitürüs alras, nifi vellet
.eos-fraudare: tenetur creditoribus propter mancipium vendi-
tor. $. . Pignus ?* maneDit obligatum, etiam i redhibitus
fuerit feruus: quemadmodum ?? fi eum alienaffet, aut vfum-
fructunv eius, non ?? recte redhibäur 37 Unifi redemptum

(3J4t:fit 3?, et pignore libel'a*qi]gy redhibeatljþg,jfi $. 9» Si füb

Li

As m
ec, —a

stX condicione homo emptus fit, redifibitoria a€clig ^? ante con-

dicionem exfiftentem inutiliter agitur: quia nondum perfecta

AC-,, . C * 5 4 . : $ s
4— ""emptio, arbitrio iudicis imperfecta ** fieri non poteft: et

wé

LJ füc ex 74;,,

Àdeo, et fi ex empto, vel vendito, vel redhipitoria ante actum
fuerit, expleta condicionej iterum agi poterit./2$. roy Inter-
dum, etiam fi pura fit venditio, propter iuris condicionem in
fufpenfo eft: veluti fy feruu&j in quo alterius vfusfructus, al-
terius proprietas eft, aliquid emerit: nam dum indermtum eft,
ex cuius re pretium foluat, pendet, cui fitadquifitum: et ideo
neutri eorum redfKibitoria competit.

XLIV. Inx u dibro-1L.-ad-Edictum [Kedilium cura
IvsrissrMk Kediles noluerunt, hominem ei/rei, quaeminori$ "

" : É e Pa d 154
effet; acaïigrg. ,ne fgägfrauæut Edicto z;ut&m?gþ
UY fs i p Peneo Q?"' — C 9 .
21 Hal. folidis ducentis. Vulg. folidi ducenti praeftabuntur. 8 R.

22, Taur. V/I-
DEsITVR. GER. 23 Gothofr. in nota: quantum. lta Taur. in margine,
et eft corre&io antiquiffima, BR.

Ita quoque Hal. GEB. 24 Hal. lib. II
G E B. 25 Vulg. peffundant.

432.BR. Hal.ceffim eunt, íed in margine: alias, peffundant. G E B. 26 Vulg.
fugere efl. B R. 277 Hal. confciendae cauffa quid facit. GEB. — 28 Hal. con-
fcire. GEB. 29 Hal. et Vulg. uifi, loco: mon fi. BR. — 30 Hal. confecutus
fit. GEB. 31 Hal. caefus. GEB. —.32 Ap. Hal, etiam, abeft. GEB. — 33
Vide Duk. ad Opzfc. de Latin. Vet. ICt. p. 410. BR. — 34 Hal. inferit certe.
GEB. 35 Hal. inferit et. GEB. 36 Hal. zec, loco: zon. GEE. — 37
Hal. vedbibebit. GEB. 38 Ap. Hal. fit, abeft. GER. 39 Hal. vedbibeat.
Grz. 40 Hak et Vulg. actioue. BR. — 41 Hal. et Vulg. perfecla. BR. — 42
Hal.et Vulg. iurij. BR. — Nempe Taur. debebat dare: iwrE. GEB. — 43 Hal.

| didéfit *9,

? ciuili| W
PRELLLL A

Vid. Dük. ad Opafc. de Latin. Vet. ICt. p.-

B. AXNROGEHT L

369
* * e e : .&w : 32[
vtait Pedius, propter dignitatem hominum: alioquin eandem

" . S * . & m * * * p *
rationeyifuiffe£ e£ in ceteris rebüs : iridiculum namque effe; 4?,
uis adicere licet: nam et plerumque plus in peculio eft, quam

quam ig/feruus, qui venit. $. r. Proponitur actio ex hoc Edi-
cto in eum, cuius maxima pars in vendifione fuerjt ^*: quia
plerumby-äydnaliciarii ita focietatem co&unt, vt qui&; uid agunt,
in commune videantur agere: dgequum enim Xedilibus vifum
eft, vel in vnum ex his, cuius maior pars, aut nulla parte mi-
nor effet, aediliciaS;actiones; competere: ne cogeretur emptor
cum multis hitigare: quamuis actio ex empto cum fingulis fit
pro portione, qua focii fuerunt: nam id genus hominum ad
lucrum pótius vel *? turpiter faciendum, pronius eft. $. 2.
In redhibitoria vel aeflimatoria ** poteft dubitari, an, quifi **
alienum feruum vendidit, et ob euictionem, et propter mor-

nihil intereffe emptorig, fanum effe, fugitiuum non effe eum,
qui euictus fit *^?? Sed interfuit emptori[ïsä1 fanum poffediffe
propter operas: neque ex poftfacto decreTLat ?? obligatio:

- » . " ld C
ftatim enim, vtferuus traditus eff, committitur ftipulatio, quan-

ti intereft emptoris. — !
: . XLV. Garvsilibro-L * ad-Edictum Aedilium Curüs
CTium. REDbyisrTORIA aClio duplicem habet condemfa-
tionem: modo enim in duplum, modo in fimplum condenfha-
tur venditor: nam fi neque pretium, neque acceffionem fol-
uat, neque eum, qui eo. nomine obligatus jeritj liberet, [dupli
pretii, et acceffionis (condemfhari iub(äfä [El vero reddat pre-
tium,et acceffionem 5?, vel eum, qui eo nomine obligatus eft,
uberäjqïmpu videtur) condemhari 53,
XLVI. PowPowzrvs iibro—XVIIL- 5* ad Sabinum.
Cv wmrinri redhibeas ??, furtis noxisque ?5 folutum efíe,

promittere non debes, praeterquam quod iuffu tuo fecerat, aut

eius, cui tu eum- alienaueris ?*. xf
XLV];,[';. PaAvrvsiHübroiXE-ad-Sabinum. S1i Hnowr-
NEM emptium manumififti, et redfibitoriam, et quanti ?5 mi-

noris denegandam tibi Labéo ait: ficut 5? dufblde actio peri-
| ret: ergo et quod aduerfus dictum promiffümue fit, aCtio per-
ibit. $. r. Poft mo/tem autem hominis gedili£i
manent. .
XLVIIL Powrowrvstlibre-XXITE ad Sabinum, Sx
TAMEN fine culpa actoris, familfi?eue-» eius, vel procuratoris
mortuus fit. $. r. Audiendus eft is, qui de Vitio Yel morbo
ferui querens, retinere eum velit. -$&-—2- Non nocebit empto-
ri&fi fex menfium exceptione redfüibitoria exclufus, velit intra
annum aeftimatoria apere. $. 3. Ei, qui feruum vinctum ven-

to enim amplius éft id facere, quam pronuniiare, in vinculis
fuiffe. $. 4. In aediliciis actionibus exceptionem opponi jfe-
quum eft, fi emptor fcirqtj ?^ de fuga, aut vinculis, aut cete-
ris rebus fimilibus, vt venditor abfoluatur. $. 5. Aediligifie
aCtiones et heredi et in heredem competunt: |vt tamen et ^*
fatta heredum, quje poítea accefferint, et quod experiri po-
tudgiüt 5*^, quáerantur. $. 6. Non folum de mancipiis, fed
Emi — Ltctjmo "yamt, m ^ de
et Vulg. effet. BR. 44 Hal fuit. GEB. : 45 Hal. vel potius, loco: po-
tius vel. GEBR. 46 Hal. verba: vel aeffzmatovia, parenthefi includit, et in
margine addit: alias, defunt. GE B. 47 Hal. et Vulg. 4ui, et fane litera a
videtur effe recentioris fcripturae. B R. Habent: 4aui Barb. Otob. Pal. L II IV.
VI. Vat.LIL Bynkersh. L II. at Pal. III. habet: 4s vendidit aliemum. GEB.
48 Hal. pofft. GEB. 49 Hal. fit. GEB. — 50 Pro: decrefcit, quod maluit
-Hal et nos malumus. Vulg. pro: meque, maluit: we. BR. 51 Hal. lib. IT.

GEB. . 52 Hal. acceffiones. GER. 53 Ap. Hal. videtur condemnavi, ab-
funt. Vulg. zubetur condemnari. BR. — 54 Hal. lib. XXIII. GER. — 55 Hal.
vedbibes. G E B. 56 Vulg. woxiisque. BR. — 57 Vulg. alienauevas. BR. — 58

Hal. q4ento. GEB. 59 Hal. inferit et. GER. 60 Hal. vendidit. GER.
61 Hal. aedilium. GEB. 62, Hal. fcierit. GEB. 63 Hal. vt tautum fa-
i Ga. GER. — 64 Hal. quae poffea accefferunt, et quod expedire potuerunt. GE B.
| 49

tunicae fundum accedere. . Ceterum hominis venditioni quïgï;. RE

in feruo: et nonnumquam vicarius, qui accedit, pluris eft,

e actiones /

aediliä?um ?* Edictum remitfi gequum eft: mul-

C .
We*hä :
wïä& £,

3Ser 2

4 fe ex *Q. À.

bum forte, vel fugam ffimul teneri poteft *?: nam poteft dici, j o 6; i

[ MT *O» * — —
1'4'$Lf/'4",.c;.',,f s 66 :

*Lä:;z"l

ext — «
d IIZDVZM » :
Gu um — ]
Idlb DA

L) : QU

Eu MAUe MEEDULPTANYS libro VIII [ Difputationum.
L «£^* E mr1AWM in fundo vendito) redhibitionem procedere, nequa-
quam incertum eft: veluti fi peftilens fundugdi.üra&usr fit:
-c- — nam redWibendus erit. Et benignum ?* eft dicere, vectiga-
OYwwhe .5 — ls exactionem futuri temporis [poft/ red/bfiþitionem aduerfus
4 3;7!', j -IJP'W :
' emptorefh ceflare. A , Y |
! L. Ivrriawvs libroIV; ex Minicio ?^*. VaAnicO-
w cm f 92 —989. sSvs fanus non, eft. . - 4 :
— feguundor, LI. AFRICANYS *libroVIfLFJW Qudeftionum. Cv
: MANCIPIVM morbofum vel vitiofum feruus emat *?, et
E Gia$Ácam. redyWibitoria, vel ex empto. dominus experiatu-.r, omni mgdp
Lascniche(. fcientiam ferui, non domini fpeCtandam effe ait :]Jlet- * *

:
^ )

EJ

" " /,. s
öa/ h 0"

370

de omni anïmali&e*a&äps; Gïtcompeuügb: ita vt, e/iam fi
vfumfructum in homine emerim, competere debeant. $. 7.
. , .Cum redhibitoria aCtione de fanitatélagitur, permittendum eft
lca/"de vno vitio agere, et praedigere, vt, fi quid aliud poftea ap-
paruiffet, de eo iterum ageretur.O $. Sjiglmpïamaruny

u h- venditionum caufa[ng fit redibitio, in víii eft.

interfit, peculiari, an domini nomine emerit, et certum incer-
tumue mandante eo emerit: quia tunc *? et illud ex bona
fide eft 7*?, feruum, cum «ase negotium fit *^ geftum, dece-
ptum non effe, et rurfus delictum eiusdem, quod in contra-
hendo admiferit, domino nocere debet 7?: fed fi feruus, man-
dati: domini, hominem emerit, quem dominus vitiofum elfe
Íciret, non tenetur venditor. $. I. Circa procuratoris perfo-

,-;g-(,]ämf,, ^* pam, cum quidem ipfe |fcierit morbofum, vitiofum ** effe,
| " fevret - non dubitandum, quin, quamuis ipfe domino mandati vel ne-

gotiorum geftorum actione fit obftrictus, niiliä magis eo no-
mine agere poffit: at cum ipfe ignorans effe vitiofum, manda-
tü. domini qui id fciret emerit, et redhibitoria agat, ex perfona
domini vtilem exceptionem ei non putabat ?*"^ opponendam.
LIIL. MARcrIANvsSs dibro-1V.- : S1FVR-
v . . . » WE . *5
TVM domino feruus fecerit, jnon eft neceffe, Lhægggpn venditio-
heferui praedicere, ndZ/ex hac caufa redMibitio eft: fed fi
dixerit, hunc|fürém non efle, ex illa parte tenebitur, Qv oD

f1 M-T,Wjæ' :
DÍXIT, PROMISITVE. :
LII. IAgonzwvs ULbroïcæx-Pe&eüææþüs—Labæ-
mie*5. Qvi TERTIIANA, aut quartana febni, aut poda-
at 9ra vexarentur *?, quiue comitialem morbum haberent, ne|
i 4 "

quidem his ?? diebus, quibus morbus vacaret ?*, recte fani
dicentus — —

.LIV. PAPI&IAstllibi:olV.Refþeüfeæm. AcTro-

w1 redhibitoride non eft locus, Ífi mancipium bonis condi-

cionibus emptum fugerit, quod ante non fugerat. — :
^ .LV.Ip&w Hibro-XH.-Re : Cvw sEX men-
fes vtiles, quibus experiundi poteftas fuit, redhibitoriae a&tio-
ni praeftantur, non videbitur ?? poteftatem experiundi ha-
buiffe, qui vitium fugitiui latens ignorauit: non idcirco tamen
diffolutam ignorationem emptoris excufari ?* oportebit.
65 Ap. Hal. 72 a&liones, abeft. GE &. — 66 Gothofr. in nota: fingularium ven-
ditionum. Hal At Hal in textu habet: fünpulariumi et in margine: alias,
Jimplariarum, alias, fünplarium. — Vid. Duk. ad Opufc. de Latin. Vet. ICt. p. 25 9.
BR. 67 Hal benignius. GEn. — 68 Hal. lib. 1II. ex Minutio. GE8. — 69
Hal. /ib. IIT. GEn. 7o Hal. emerit. GER. 71 Vulg. cum tunc, loco:
pt. BR. 72 Àp. Hal. tunc, abeft. GEs. —— 73 Hal. fit. GEB. — 74 Hal.
fuerat. GE B. 75 Hal. debeat. GEB. — 76 Vulg. vitiofumue.
ciofum, vtroque modo MSS. — Vt Florentiae habebat Pal. IX. fed s2 fuppletum.

RR. Sed ita quoque videntur habere Vat, L. et Il. — Cum Hal. facit Pal. I. et
Il Cum Vulg. Vat. II.. In Pal. IV. eft : qmorbofum non effe vitiofum dubitan-

dum efl. GER.
é£TI;0AQV. GEB.

44 Hal. putat. GER. 78 Hal. IABOLENVF'S lib. 11.
79 Hal. vexautur, et mox: babent. GEB. 80 Hal. «e
iis quidem diebus. GER. &t Hal. morbis vacaut. GEB. 82, Hal. licet 1on
videbitur. 'laur. videVitur. GEB. 83 Taur. hic habet: excaz[ari, num
ftudio et quod Flor. ita fit, an per typorum errorem non dixerim, quod Brenkm.
bic nihil vel emendauit in fao exemplo vel notauit. GER. 84 Hal. lib. I11.
GEZ. $85 Ap.Hal. emptionis, abeft. Idem tamen in margine: alias addiinr,
emptoris. Et haec eft le&tio Vulgata. Bm. 86 Hal. vefpondit. GEB. . 87
Hal. et Vulg. et, loco: ei..BR. -88 Gothofr. in nota; AL hac a&ione. ta

Hal. GER.

Hal. vel vi-

DIGESTORVM LIB. XXI. TIT. I.

LVL PAvrvs librojI495^-Qudeftionum- LAmTINVvS L2 5*Z,
Largus: quadiü, an fideiufforiiemptionis *5 redhiberi manci-^/-.
pium poffit? Refpondi 5, fi f vniuerfam caufam fideiuffor. "7.*
Tit acceptus, putat Marcellus poffejei|*? fideiuffori redhiberi. 1)si ée«a;
LVIT. Ipgwdibro V. Quáeftionum, Sy sgRvvs man-
cipium emit, et dominus redhibitoria agat, non aliter ei ven-
ditor daturus eft, quam Ífi omnia praeftiterit, quge huic 98 ) 4;,
aCtioni continentur: et quidem folida, non peculio tenus: ,
nam et fi ex empto dominus agat, nifi pretium totum foluerit,
nkhil confequitur.Q;f $. r/ Quod fi feruus vel filius vendiderit,
redhibitoria in peculium competit: in peculio autem et caufa
redKibitionis continebitur: nec nos moueat, quod, antequam . szj» i, 4
reddatur feruus, non eft in peculio: non enim poteft efíé ifi -
peculio ferüus, qui adhuc emptoris eft: fed caufa ipfius red-
Aübitionis im peculio computatur: igitur fi feruus, decem mi-
libus emptus, quinque milibus fit 5?, hffec quoque ?? in pe-
culio effe dicómus. Hoc ?* ita, fi nihil domino debeat, aut
adepiptum peculium non eft ??. Quod fi plus domino de-
beat, eueniet, vt hominem praeftet, leg n&hil confequatut. L!&&.
LVHL IpnEwdibroVzRefponforum. — Qv Xxno, an, B
fi feruus apud emptorem fugit, et in caufa redhibitionis effe vawi
pronuntiatus fuerit, non prius venditori reftitui debeat, quam ^
rerum. ablatarum a feruo geítimationem praeftiterit? Paulus
refpóndit, venditorem cogendum non tantum pretium ferui
reftituere, fed etiam rerum ablatarum seftimationem : nifi ) j
pro his paratus fit, feruum noxjfe nomine relinquere. $. r.
Item qufero, f; nolit feftimationem et pretia rerum reftituere,
an feruuïf&;eti" endus) ?? fit, et danda fit ?^ actio de peculio,.MW,
vel de pretio redhibiti ferui ex duplze ftipulatione? Paulus;ré- |
Ípondit, de pretio ferui repetendo competere aCtionem, etiam -
ex duplde fiipulatione. De rebus per furtum ablatis iam fe-
fponfum eft ??. $. ». Seruum dlf la emi, qui rebus ablatis
fugit: mox inuentus praefentibus logegis viris, interrogatus,
an etjin domo venditoris fugiffet, refpóidit. fugiffe: qu£ero,
an ftandum fit refponfo ferui ? /Paulus regvgädic, fi et ?9 alia
indicia prioris fugáe non deficiunt, tunc etiam ferui refponfo
credendum eft. Jf ngeriomo UTIT |
LIX. VrPrAwvsibroÉ XXIV.?7adEdi&um, Cv
rN ea caufa eft venditum mancipium, vt reghiberi debeat, ini- .
quum eft, venditorem pretium redhibende rei confequi. $. r.
Si quis duos homines vno pretio emerit, et alter in ea äaufa
eft ?**, vt redhibeatur, deinde petatur pretium totum, exldeptio
erit obicienda: fi tamen pars pretii petatur, magis dicetur,
non nocere exceptioném : nifi forte ea fit caufa, in qua, pro-
pter alterius vitium, vtrumque mancipium redhibendum fit.
LX. PAvrüvs.ibrocbXEX2? ad Edi&um. FAcTA
red)fibitione, onihia iff inCeprum reftitujntur, perinde ac fi ne-
que emptio, neque venditio interceffit *99, . |
| QU OEUAMeÉ — . XX
89 Hal. feruus emptus, quiuque milibus. fit, iftis:. decem milibus,
omiffis. Ipfi legendum arbitramur : ^decem emptus, quinque fit. BR. — 90 Hal.
quidem,loco: quoque. GEm. 91 Hal. fed, loco: boc. GEB. — 92 Hal. fit.
G E B. 93 Flor. ab ordinario corrigente fuperfcriptum reffituendus, quod
plane contrarium. retmendaus interea folo vngue eft deletum. — Hinc eft,vt pleri-
que e fcriptis fimpliciter habeant: am fermus veflituendus. vetinendus fit. Solus,
Vat. VI. reflituendus au vetinendus fit. Otob. autem : vel retinendus. Atque
hinc communis ledio: veflitzendus aut vetinendus fit. . Vni Haloandro hic fu-
fpicio oborta. Nam verba: aut retinendus inclufit parenthefi, et ad marginem
notauit: alias, defumt. "Yaur. v3 rveflituendus, expungendum putauit. Sed et
MSS. quatuor e fedecim folum: reffituendus habent, quemadmodum codex Chri-
ftinae folum: vetznendus. n S. Cruc, poft: reffituendus fuppletum recenter:
retimeudus. BR. Integra Hal. leQio eft: aw fermus veflituendus (aut retinen-
dus) fit, et in margine: alias, defunt. Quatuor MSS. qui folum habent: re-
Jlituendus Pal. L. T. XL. Barb. — Qui vtrumque: veffituendus, vetinendus, habent,
funt; Pal.HLIV. V. VIL VIIL IX. Var. LILIIL Bynkersh GEB. — 94 Ap.
Hal. fit, abeft. GEB. — 95 Hal. vefponfum effe. GEB. - 96 Ap. Hal. et, abeit.
GEB. 97 Hal. ljb. XXII. GEE. 98 Hal. fit. GE E. 99 Hal. /ib,
XLVIILnec praeter haec quicquamaliud. GE . — 100 Hal. nterceffiffet. G & n.
: | I Hal. .

!

I

/ /

p

7Y
n u
/ .(/ [

. n

PN
,
j5 QMnïviälï':wh
f;) 2 ;M: H&O/,
at
. dl at

DIGESTORVM LIB. XXL TIT. L II.

LXI. V.pexANvsibbroELXXX.— ad Editum. Qvo-

TYENSs de feruitute agitur, viétus tantum debet praeftare,

quanti minoris emiffet emptor, fi fciffet hanc feruitutem im-
pofitam. :
LXIT. MonEesTINvsHibroeVHE. Differentiarum. Ap
RES donatas Edictum Aedilium curulium non pertinere di-
,cendum eft: Qt-äüquguidgz fe reftituturum)donator repromit-

tit ?, quando nullum pretium interuüeniat? Quid ergo, fi res

WM, a $ P * e
f'àb eo,-ews donata eft, melior fatta fit? numquid quanti eius,

qui meliorem fecit, intereft, donator conueniatur ? Quod mi-
nime dicendum eft: ne eo cafu liberalitatis fuae donator p4e-
nam patiatur: itaque fi,qua res donetur, neceffe non erit[ea

PA w æ/ rf -gä)rormttere ^, quáe [i) rebus venalibus Kediles repromitti
imiine& 7€— 3nbent: ffane de dolo donator obligare fe et debet]et folet: ne,

É

jau s W. 9

(Zlf/ 52&:123-

ies Ts

im'&'zh-

us.ü Q 94AC,
ä»o-. !fl '|

Li fs

A ;
M](:?

f &LW lz:/ &. D

E f- /

quod benig&üä contulerit, fraudis confilio reuocet. .
LXIII. VrLPIANYSibroW5 i W
mium. ScrEeNDvM eft ad venditiones folas hoc Edictum
pertinere, non tantum mancipiorum, verum ceterarum quo-
que rerum. Cur autem de Mocatiohibus nkhil edicatur, mi-
rum videbatur: haec tamen,ratio, redditur: vel quia numquam
iftorum,de hac re fuerat iurisdiftig: vel quia non fimiliter lo-
caüones, vt $ venditiones, |fiunti ^ 2e£nc, L:«
LXIV. PoxPoxrvsdibro XVIL-Epifülarum ". La-
&EO Ícribit, fi vno pretio plures feruos emifti, et de vno age-
re velis, .in?æyie&imatie&em $ feruorum proinde ? fieri debe-
re, atque vt *? fieretin äefcimationefäwï bonitatis agri, cum
ob éüictam partem fundi agatur. $. . Idem ait, fi vno pre-
tio plures feruos vendidifü, fanosque eífe promififti, et pars
dumtaxat eorum minus fana fit, de omnibus aduerfus dictum,
promiffumjreCefagi '^.. $. 2. Ibidem ait, errare et fugere
iumentum poffe, tnec: tamen errgïglem"'agt fugitiuum efle, agi
poffe. La o at (me d ha. :

LXV.'VigN vrEIVS onum.; ÁNIMI
tius, quam corporis vitium eft, veluti ^? fi ludos adfidue &älit
Ípectare, aut tabulas piCtas ftudiofe intueatur, fiue ^* etiam
mendax !?, aut fimilibus vitiis teneatur. $. r. Quofiens
morbus fonticus nominatur, eum fignificari Caffius ait, qui no-
ceat *9: nocere autem intellegifQu: perpetuus eft. *"*, non qui
tempore finiatur: fed ** morbum fonticum eum videri, qui
- . DN . * $AL C ecy [ .
inciderit in hominem, poftquam jis natus fit: [fontes enim no-
centesldj,cg *9 $. 2. Seruus tam veterator, quam nogï&ius
ow/ . sv £n, octer dC d in oro U. hn :,/.a,, at s WJWIZH,,
.2, Hal. et Vulg. Quid euim. BR. 3 Hal.
vepromittat, et mox: interuemit. GEB. — 4 Hal. erit, n ea ve promittere. G E B.
5 Hal. IDEM lib. II. GER. 6 Vulg. et, loco: vt. BR. 7 Hal. lib.
VII - dmuoA4. GEB. 8 Reponendum cenfemus: zu aeffimatione fermovum,
vti m.x: in aeflimatione bonitatis agri, qua licentia eo fecurius vtimur, quod
in praecedenti lege etiamnunc perfpicue eft: zurisdiétioue pro: duvisdiélio, et
in hac ipfa lege: ve&e ait ibidem ait, pro: retfe agi. Ibidem ait. Vulgata le-
&ionem elegit, quae,et nobis placet. Norica fimpliciter habet: aeffimationem.
Contius et recentiores diuifis di&ionibus: zmter aeflimatiomem. MSS. pluri-
mum variant, e nouendecim tredecim, fi quis corruptam orthographiam Vari-
antibus vellet accenfere. — Ne nimius fim vocem : extimatio, pro cadem habebo
cum illa: aeffzmatio. Otob. iuter aefizmatzonem. Ya et habebant Vat. L et
Pal. VIIL fed in hoc praepofitio expun&ta, in ifto conuerfa in: ;ta. Hoc: ita
aeftimationem ab initio habuere et vcl nunc habent Pal. VI. XI. et Chriftin.
Hiabebat et Vat. IL. fed. ibi 2 itg, expun&um. — Im aeffómationem referunt
Pal. II et Barb. aeffimationem Óimpliciter Pal. VIT. et IX. — Denique fingulares
Pal IV. vbi: aeffimationi. Pal. Yl vbi: u exiffimatione et Vat. IIL. vbi: zm-
terüm aeflimationem, legitur. BR. —Vt Pal. VIIL itaet Treuif. Sed et Bynkersh.
IL habet: ita aeffimatione. — Vt Pal. lL. et Barb. habent quoque Pal. V. $. Cruc.
et Bynkersh. l. GER. 9 Gothofr. in nota: 44 eff, perinde. — lta autem Hal.
et Vulg. 8R&. — 10 Ap. Hal. et Vulg. zt, abeft. BR. 11 Hal. et Vulg. zn
aeflimatione, quod amplectimur. 5 R. 12, Taur. in Adnot. redfe agi. in P.et
jn vet. vetle ait. in alio vet. vecle agitur. E tredecim MSS. quae ipfe adii, fex
habent: rede agitur, quatuor: vede agit, quintum: recle aget. — Flor. eft: vedle
ait ibidem ait, vt iam didum. — Omnes editi habent: recfe agi, quod tamen in
nullo fcripto inueni. BR. Hal. rede agi, vt ceteri. — Sex illa: Pal.I. II. V. VI.
XI. Treuif. Quatuor haec:; Pal. IX. Barb. Vat. I Bynkersh. — Quintum Pal.
YV. at redle ait, vt Florentiae Pal, VIIL, et Chritin. GER.— 13 Àp. Hal. zcl-

V

1 Hal li. XXVIII. GER.

. Hal. et Vulg. bic. BR.

371

& L $ : c
dici poteft: fed)veteratorem, non fpatio feruiendi, fed genere

et caufa aeftimandum, (Cdelius ait: nam quicumque ex veu. x*

4
*t/(
.j € ^
*

licio nouiciorum emptus, alicui minifterio praepofitus fit, ft. ! Uagsca, J Ro
tim eum veteratorum numero effe? nopicium autem non tk s-« é, &..

r * * . 01'0 t * . "
rocinio animi, fed condicioneé feruitutis intellegi. Nec ad

JlLoïm'; fe» Asv

rem pertinere, latine ?? íciat,/Inecne ?* : |nam;/ ( nee-) ?? ob L. 4 Zogus,

id veteratorem efíe, |fij liberalibüus ftudiis eruditus fit.
eec;

DE EVICTIONIBVS, ET .DVPrL/AE

STIPYLATION]|E|'.

| VrrprAwNvs dibro XXVIHE.—-ad!Sabinum.
S IV E tota res euincatur, fiueai;pars, habet regreffum em- :
ptorjim * venditorem, fed cum pars euincatur 5, fi qui-
dem pro indiuifo euincatur ?, regreffüm habet pro quantita-
te euiCtde partis: quod fi certus locus fit euictus, non pro in-
diuifo portio fundi,|pro bonitate loci erit regreffus: quid
enim, fi quod fuit in agro pretiofiffimum, hoc euictum eft,
aut quod füitin agro viliffimum? aeftimabitur * loci quali-
tas, et fic erit regreffus. EE i P
Il. Pavrvs/libro V..ad-Sabinum.. Sx pvprrA non
promitteretur *, et eo nomine agetur, dubpli condemfhandus
eft? reus. N
IIl. Ingw dibro4XJ/?-ad-Sabinum. Cv rw ven-
ditione ferui peculium Temper exceptum effe intellégitur, is
homo ex peculio fummam quandam fecum abftullerat: fi, pro-
pter hanc caufam, furti cum emptore actum fit, non reuerte-
retur ^^ emptor ad venditorem ex /Atipulatione duplde: quia
fyrtis, noxisque folutum effe, praeftarfij debetivenditionig tem-

1 4t6, Con;

e

u —À—ÀM. "nt— —

.pore, haec ?^ autem attio poftea effe céeperit !3.

., IV. Vr?PriaANvs dibroXXXIL-ad Edictum. Irrvp
qu;(eritur, anfis, qui mancipium ** vendidit, debeat fideiuffo-
rem ob euictionem dare, quem |vulgo !5 auctorem fecundum
vocant? Eteítrelatum, non debere: nifi hoc nominatim actum
eft. $. r. Si ifhpuberis nomine tutor vendiderit, euictione
feguta, Papinianus libro tertio RefpGüforum ait, dari in eum,
cuius tutela gefta fit, vtilem aétionem, fed adicit *9, in id de-
mum, quod &4 rationibus eius accepto latum eft *5: fed an in
totum, fi tutor foluendo non fit, videamus? Quod magis pu-
to: neque enim male contra)ïitur cum tutoribus.

utí,abeft. GEB, — 14 Vulg. fitue. BR. — 15 Hal. hic addit: fit. GEB. — 16
Vide Menag. Amoen. Iur. Ciu. c. 39. GEBR. 17 Hal fit.'GEB. . 18 Hal.
inferit et. G E B. 19 Hal. dicuntur. GEB. 20 Bafil. j»uais. Romane.

B R. 21 Hal. addit: logui. G ER. 22, Vulg. Nor. omnes: mec ob id ve-
teratorem eum effe, omiflo: mam. 'Taurellii tamen fcripturam plerique codices
Ícripti confirmant. Nam e fedecim decem habent: wam uec, cum in folis tri-
bus fimplex: mec habeatur. Decrat quoque: a inquarto, fed ibi fuppletum
eft. Contra vt Florentiae ita in Pal. XL. et Bynkersh. L zec prorfus defidera-
tur. Deerat item in Vat. L. fed iftic: poftea adie&um eft, Singularis eft Pal.
VIL in quo: am nec exfulat. — Item Pal. II. vbi pro: nam mec ob id, habetur:
nam mec obici,manifefto mendo. BR. li qui hàbent: auem zec funt: Pal. IV.
VI. VIII. Chriftin. Barb. S. Cruc. Treuif. vt adeo verius videatur id quod ap.
Brenkm. in litura reperi, horum codicum non effe decem fed feptem, maxime
quod computatis tribus, vbi ztam, abeft, Pal. III. V. IX. et quarto, qui videtur
effe Var. lL. et iis, quorum nominatim in notula fit mentio, codices fint nume-
ro fedecim. GEE. - !

i Vulg. flipulationibus. BR.
inferit ezu$. BR. — 4 Hal. ad. GEEB. . $5 Hal. euincitur. GER.
enincatur, abeft. G EB. 7 VYaur. aefiimaVitur. GEB. 8 Gothofr. in nota:
non repromittetur. Hal. GEB. — 9 Hal.erit. Geg. — 10 Hal. li. XV. G.
11 Gothofr. in nota: Zj reuertetur. Ita Hal. et Vulg. et eft melius. BR. — IZ
I3 Florentiae in hac voce er deletae, vt fit: coepit,
et ita Hal. et omnes. BR. . Sed et MSS. Otob. Pal. IIL. Bynkersh. GES. — I4
Cuiac. XXI. Obf. 1. et Salmaf. de Vfur. c. $. maluntt sancipio, quod difpli-
cuit Dcfid. Heraldo Zzmiadu. ad Salmaf. Ius Att. et Rom. lib. IV. c. 2. m. 3.

2, Hal. lb. XXIII. GEB. — 3 Vulg.

6 Ap. Hal.

et 4. adftipulante Schulüngio ad. Caii Inflit. lib. T. tit. 6. $. 3. 2. 27. BR. — 15
Taur zOlsv. GEB. — 16 Hal.addit. GEB, — 17 Vulg. inferit ex. BR.— 18
Qqq Hal, fit.

] "
U)&r: UAPTA , óon UA£b

4poc AL
& Cctc * 491

* "
" V aldii F f
Q..::l « , | P d "d.
y " *

Lovt ,

P ,
L.2 S0leconeat,

b 4,
£O5 9 X 2!/, m t
C o
L föc/ Ui E.

^A

/V. Pawrvs libro XXXIIL ad Editum. SrEmv:

venditor peculium acceffurum dixit: fi vicarius euictus fit,
nihil pràeftaturum vénditórem Labeo ait: quia fiue non fuit "?
in peculio, non acceíferit ??9: fiue fuerit ^*, iniuriam a iudi-
1 4 ce emptor paífus eft: aliter atque fi nominatim, feruum acce-
P , dere|dixiffet: tunc enim praeftare debgfet ?? in peculio eum effe.
L sée "m AVÍ , VL Galvs dibro—X.-ad Edictum-—preuineiale $1
FVNDVS venierit, ex confuetudine eius regionis, in qua nego-
tium geftum eft, pro euictione caueri oportet.
VII Ivriawvsdibro-XHE-25-Digeftorum. Qvr A
pupillo fubftitutum ei feruum emerit, agere cum fubftituto
ex empto poteft: et ex ftipulatu de euictione, cum neutram
earum aCtionum aduerfus pupillum habere potuerit.
VIII. IpngMw dibro igef -0 VENDITOR
' : : $ 4 . . Z *
hominis emptori praeftare debet, quanti eiüs intéreft homi-
nem venditoris fuiffe: quare fiue partus ancillde, fiue here-.-
ditas, quam feruus iuffu emptoris adierit ^*, (Guicta fuerit, agi
ex empto poteft: et ficut obligatus eft venditor, vt praeftet
licere habere hominem quem vendidit, ita ea quoque, qujle
per eum adquiri potuerunt, praeftare debet emptori, vt habeat.

IX. PAvrvslibre-EXXVI. ?5-ad-Edi&um. .Sr vks-

fL.C/ LU T com

&

. :
fu*/m Ammvo,, 2w. :

A 5 L
j4€ €x /[þo,,ïn.:

fotncipome V.

: ; $4 « CAUv 7376 .j*
: é DIDERIS feruum mihi Titii, deinde Titius heredem me re--

liquerit, Sabinus ait, amiffam aCtionem pro euictione, quoniam
feruus móri poteft euinci: fed in ex empto aCtione decurren-
C wüm-ett:^*. |
.X. CErsvslHibro XXVIL ?7" Digeftorum. Sx ovrs
per fundum, quem cum alio communem haberet, quafi folus
dominus eius effet, ius eundi, agendi, mihi vendiderit, et ceí-
Íerit, tenebitur mihi euictionis nomine, ceteris non ceden-
tibus. |
^ XLl. Pavrvsuibro VE-Refponforum- Lvcrvs Tr-
E TIVS praedia in Germania trans Renüm emit, et partem pre-
tii intulit: cum in refiduam quantitatem heres emptoris con-
ueniretur, quaeftionem retfulit, dicens has pofleffiones ex
praecepto Pripcipali partim diftrattas, partim veteranis in prae-
mia adfignatas. Qujero, an huiu,særäi periculum ad vendito-
rem pertinere poffit? Paulus refpondit, flyturos ^* cafus eui-
Cionis poft contrattamjemptionem ?? ad venditorem non per-
tinere: et ideo fecundum ea quae propongnntur ??, pretium

X-L*n 4

/y)-: - QWU

- N1
ä*t:aj*'*"d&w/

lat tnet- d
ol äjïm 6'74 .t
veC ^Z, dercenm

putabat, quae fuiflet venditionis tempore, non cum euince-
retur ?3 : « e,
Hal. fit. GEBR. I9 Hal fuerat. GER. 20 Hal. et Vulg. acceffit. BR.
21 Hal. fuerat. Vulg. fuit, quod malim. 2R. . 22 Hal. debere, Vulg. debebit.
BR. 25 Hal. li. XIV. GER. 24 Hal. adierat. GER. 25 Hal. lib.
XXXIII. GEE. .. 26 Flor. praepofitio iz eft deleta. — Vulg. Nor. omnes fub-
ftituere: ad ex empto a&ionem.
fuo loco reftituere, addita tamen litera ;; ad vocem: a&ione. lta fane omnes
Ícripti, quorum vidi vndecim, nifi quod in Treuif. olim videatur plane abfuiffe.
In Pal. HL. pro: decurrendum, eft curreudum, et in Pal. IV. recurrendum. BR.
Reliqui codices funt: Pal. V. VII. XI. Chriftin. Vat. L II. S. Cruc. Bynkersh.
GEB. 2/7 Hal. ljb. XXVIII. GEB. — 28 Graeci videntur legiffe: fortai-
tos, habent enim Bafil. zvxsqe &vrízi. BR. — 29 Hal. euiclionem. GER. — 30
Hal. proponerentur. GEB. 31 Hal. et Vulg. noxa, et ita legendum arbitra-
mur. BR, Etiam MSS. Otob. Pal.I.II. HL IV. V. VI. Vat. I. II. Bynkersh. ha-
bent: zoxa. At Darb. feruat Florentinam. GEB. — 32 Hal. Refpoudit. GEB.
33 Hal. et Vulg. addunt: res. BR. — 34 Hal. ljó. XXXII. GEB. — 35 Hal.

DIGESTORVM LIB. XXL TIT. II

ablata, ex caufa ftipulationis duplum confequi;

L atf U.. P raediorum peti poffe. $. r. Ex his verbis ftipulationis du-
" /:*AOJ?""WPH:;(e vel fimplae, v HOMINEM, QVO DE AGITVR,
OT MP TNEE OXAfM ESSE SOLVTVM, venditorem conueniri non
n ao T ao polfe propter eas noxas, quge publice coérceri folent.
- Pel, : — . KIl. ScKkvora dibro-IL-Refponferat, QvrpAM
ex parte dimidia heres inftitutus vniuerfa praedia vendidit:
et coheredes pretium acceperunt: ieuictis his, quiero, an co-
A. heredes ex empto actione teneahtur ? (:Refpondi ??, fi cohere-
r des praefentes adfuerunt, nec diffenferunt, videri vnumquem-
: que partem fuam vendidiffe. ;
XIII. Pavrvs ibro V. ad Sabinum. BowriTATIS
La of aeftimationem faciendam, cum pars jenincitur; Proculus recte

Ego cum Taur. et MSS. malim praepofitionem -

Hal. fit. GERB.

x. . XIV. VzPerANvsHibto XVII.-3*-ad Editum. Noxw

ln dimidiam quantitatem pretii. | L|
XV. PAvrLvs libroV.adSabinum.- SEp?5 sr quid , - n
poftea alluuione ?* acceffit ?7j4tempus quo accédit infpicien- -j« " "

dum.o.$. 1. Si vfusfructus euincatur, pro bonitate fructuum LE u
/e&imatio facienda eft. Sed et fi feruus ?5 euincatur, quan- ftþ A /——Mgïæ )
t ** minoris ob id praedium eft, lis aeftimanda eft. sz»e ZA
XVI. PouPourivs/lbre;IX.-59-ad-Sabinum. Evr- ]X
CTA re vendita, ex empto erit apendum de eo quod acceffit: ^
quemadmodum ea ** qude/empto fundo nominatim acceffe- 7-
runt, fi euicta fint, fimplum praeftatur ^^. $. r, Duplde fti- |
pulatio committi dicitur tunc, cum res reftituta eft petitori, |
vel damfiatus eft,litis aeltimatione,43, vel poffeffor ab em- 44 ^m
ptore conuentus abfolutus eft. $. 2. Si feruus, cuius nomi-L— * ex£— ».
ne duplam ftipulati fümus, euictus fuerit a—aobis ** ob id, iz;/Love -
quod fugitiuus ^?, vel fanus non fuerit *5, jan$^7? agere ni-Z4 m £:
hilo minus poffius, quderitur. Proculus videndum ait, ne L'ï?aïä;
hoc ^* quoque interfit, vtrum tuff ^? eui&tus fit, cum meus ss G.
factus non eífet: an tuif cum meus fattus effet: in eo enim g :
cafü quo meus factus eít 5?, ftatim mea intereft 5*, quan- |
to ?? ob id deterior eft 5?, et quam aCtionem femel ex ftipu- — .
latu habere cfepi ?*,[ eam necjeui&ione)nec morte, nec ma- /LefAieer;tam —
numiffione, nec fuga ferui, nec vlla fimili caufa amitti:| at iïtjef,;f' IÍ — 1.*
in bonis meis factus non fit, nihil ob"ä&?:quod fugitiuus m |
fit, pauperior fim *^, vtpóte/?? cum in bonis meis non fit.&&ex fwm, .. -
Quod fi fanum effe, erronem non effe, ftipulatus effem, ,ta.n-g,x'fd-wli"fuja.; b !
tum mea interefle, quantum ad praefentem víum pertin£fety ^ p«teu&.. ")
tametfi ** in obfcuro effet: vtpote ignorantibus nobis, quam- U,Jg'ï'*,,, o
diu eum habituruS;effem, et an futurum effet, vt eum quis- gU Ym ojb
quam autfime, aut ab eo, cui vendidiffem, cuiue fimiliter pro- d
mififfem, euinceretz- füummam autem opinionis fude hanc effe,
vt tantym ex ea ftipulatione confequar, quapíi mea interfit, AA jprb s;
ä poft ftipulationem interfüerit, eum feruum fugitiuum .
non effe. | :
XVIL VrrrAwvs/libro-XXIX.—ad-Sabinum. ViNw-
DICANTEM venditorem rem, quam 5? ipfe vendidit, exce-
ptione doli poffe fümmoueri, nemini dubium eft, quamuis alio
iure dominium qugefierit: improbe enim rem a fe diftractam
euincere conatur: eligere autem emptor poteft, vtrum rem
velit retinere, intentione per exceptionem elif3: an potius re J df:5«,

[2

| | : : Mij
XVIIL Pavrvs4dibro V. ad Sabinum. Sg BDÉiTEER . . *
exceptio ormiffa fit, aut oppofitaea, nihilo minus euicüusfit, ex n« ox aob .
duplde quoque ftipulatione, vel ex empto $? poteft conueniri. Jà

XIX. VnPrANvs|libroXXIX.adSabinum. SEp ET

i füpulatio nulla fuiffet ** interpofita, de ex empto actione

idem dicemus. $. r. Si homo liber, qui bona fide feruiebpt 97, ;
venierit mihi a T;tio, Titiusque eum heredem fcripferit quaft »o«acáo, &
liberum, et ipfe mihi fui faciat controuerfiam: ipfum de fe |
obligatum habebo.

XX. PowPourivs libro-X.—3 ad Sabinum- Fvx-
pvM meum obligaui, deinde alienauiiibi: vt eo nomine non
3 obli-

inferit et. GEB. — 36 Taur. alluDione. GEB. — 57 Hal. accefferit. GER. 38

Redte legituri feruas, mancipium illi fundo addictum, inquilinos vocat L. 112.

pr. infra de Legat. 3. non: fernitus ob aduerfatiuam : fed, qua ab vfufru&u di- .
ftinguitur. BYN K. 39 Hal. quanto minoris. G EB. 40 Hal. lb. XIX.
GEB. 41 Hal et, loco: ea. GER. — 42 Hal. n fimplum praeflantur. GE B.
43 Gothofr. in nota: damnatus in litis aeftimationem. Haloand. Ya et Vulg.
BR. 44 Hal et Vulg. inferunt az. BR. — 453 Taur. fagitiDus. GER. 46
Hal. »on fanus fuit. G. 47 Ap. Hal et Vulg. a», hic abeft. BR. — 48
Hal. bic. Vulg. id. BR. . 49 Hal twnc. GEB. — 350 Hal. effet. GER. 5t
Hal. zntereffe. G E B. 52, Hal. in margine: alias, quam ob id. GER. 3
54 Hal. coeperim. GEB. — 55 Hal. ob boc. Vulg. ob id. BR.
56 Hal. pauperiorem effe. GE s. 57 Hal. et Vulg. vtputa. BR,. — 58 Hal.
inferit d. GE B. 59 Hal. q40d, loco: vem, quam. GEB. 60 Hal. vel ex
empto parenthefi inclufit, et in margine addidit: alias, defumt. GERB. 61
Hal. fuit. GEB. 62 Hal fermierat. G ER. 63 Hal li XIX. GER.

64

JEMM
i,
Ó
Pl
]
[ RLT
W&x: ;

"

ubh.

-

^
/

obligaberis 5*, fi eum poftea aMÁ te ^* emam, et fatis pro
euictione mihi ldes, ,jéXcipiendumac auiiong 95, quod pro me

ilï?/ 5*;4'—-0*4" obligatus fit ?7: quia etiam non excepto eo, agendo eo nomi-
ejU a- s ; '

yro m

Lieva/

[34: 9. |iudicio accepto viétus eflet, et litis deftimationem fuftuliffet,.

4 od.^ri, quis non dediffet,

fcl*,äm ;'hw)*??,foris, damfïl

L-MN

^

ne contra te, doli mali exceptione poffim fummoueri.
XXI.VrnPrANvslibro-XXLX.-adSabinum. SrsEm-
vvs venditus decefferit, antequam ,euingatur, ftipulatio non
committitur: quia nemo eum. euincàt 95, faftum 9? hu-
manae fortis: de dolo tamen poterit agi, fi dolus interceffe-
rit.(* . D. Inde *? Iulianus librogqgwag;ggggmgfgïäg ) elegan-
ter definit, duplde ftipulationem tunc committi, quótiens res
ita gimittitur, vt eam emptori habere non liceat propter ipfam
euictionem,((4$. ? Et ideo ait, i. emptor hominis mota fibi
controueríia venditorem dederit procuratorem, isque victus
litis aeftimationem fu&ugffit 71, füpulationem duplde non

committi: qüia nec mandati actionem procurator Jffi£ idem-

3* . * w * e
que venditor habet *?, vt ab emptore litis aeftimationem con-
fequatur. Cumigitur neque corpus, neque pecunia emptori
abfit, non oportet committi ftipulationem: quamuis, fi *? ipfe

placeat committi ftipulationem: vt ét ipfe lulianus eodem li-
bro fcripfit. Neque. enim habere licet eum, cuius fi pretium
übraduerfario auferfetur 7^: prope *5 enim
hunc ex fecun gw'e'mptione, id eft, ex litis aeftimatione, empto-
ri ^9 haberf'hicet, non ex priftina. $. 3. Idem Iulianus eo-
dem libro fcribit, fi lite conteftata fugerit homo culpa poflef-
atus ^. quidem erit poffeffor *?, fed non ftatim
eum ad venditorem regreflurum, et ex duplge ftipulatione actu-
rum: quia interim non propter euictionem, fed propter fugam,

.£L; teihominem habere non licet. Plane, inquif, cum affprehende-

-T.

"funt. GEP.

rit poffeffionem fugitiui, tunc committi ftipulationem Iulianus
ait ^?: nam et fi fine culpa poffetforis fugiffet, deinde cau-
tionibus interpofitis abfolutus eflet, non alias committeretur
ftipulatio, quam fi adprehenfüm hominem rettituiffet: vbi(igi-
tur/litis &e£timationem optulit, fufficit adprehendere: vbi ca-
uit, non prius, nifi reftituerit.
— XXII. PowPoervsMibre-L-ex-Plautio-59. S1 PnRo
re pupilli, quam emit, litis deftimationem tutor non ex pecu-
nia pupilli, fed ex füo praeftiterit, ftipulatio de euiCtione pu-
pillo aduerfüs venditorem committitur. Gx$. 1) Si pro euictio-
ne fundi, quem emit mulier, fatis accepiflet, et eundem fun-

. dum in dotem dediffet, deinde aliquis eum a marito per iudi-
'€ium abftuliffet, poteft mulier ftatim agere aduerfus fideiuffo-

res ?* emptionis nomine, quafi'minorem dotem habere)cge-
piffet, vel etiam ?? nullam: fi tantum maritus optuliffet, quan-
ti fundus effet. * : | |
XXIII. VrnPriANvSs libroXXFX--ad-Sabinum. SEn
ET fi poft mortem mulieris euincatur, regreífus erit ad du-
plde ftipulationem: quia ex promiffione maritus aduerfus he-
redes mulieris agere poteft: et ipfi ex ftipulatu agere poffunt.
XXIV. AäFRICANVS ' L—Qu4efu Now
TAMEN €i contequens effe, vt e&-98? fi ipfi domino nuptura,

Y

64 Gothofr. in nota: non obligaueris. Ffal. Immo Hal. habet: obligarevis, At
'Taur. oblizaVeris. GEB. 65 Hal. fi eum a te pofles. GEB. — 66 Gothotr.
in nota: excipiendum eft a cautione. Hal. GEB. 67 Cod. Bynkersh. obl
gatus fis, abeft autem ibidem a fequentibus zon. BR. 68 Hal. e(.tz'nczt. G E B.
69 Taur. in Adnot. factum. fic m P. et n vet. nempe ipfe intellexit legendum
elle : fatumm, vt omnes habent.. Sed et complura MSS. vidi ita habere. BR.
Habet Hal. fatum et Pal. IL. IHT. IV. V. VI. Barb. Vat. IL. III. Bynkersh. Eft

tamen in Vat. L. fa&um, vt et in Pal. L vbi tamen punctum confpicitur in cor-

pore literae c quafi delendi caufa. GEB. 7o Vulg. Vde. BR. 71 Vide
Duk. ed . Opnfc. de Latin. Vet. ICt. p. 359. BR. 72, Hal. babeat. G ERB.
73 Vulg. inferit emptor. GEB. 74 Yaur. aufeRetur. GEB. — '75 Hal. pro-
prie. GER. — 16 Ap. Hal. emptori, abeft. GEB. — 77 Vulg. damnandus. 5 R.
^8 Hal. damuandum quidem poffefforem. GEB. — '79 Ap. Hal. Iulianus ait, ab-
8o Hal. li. I. énisoAdv. GER. 81 Hal. fideinfforem. G E.B.

82, Ap. Hal, etiau, abeft. GEB. 83 Ap. Hal. et Vulg. et; abeft. n&. — .84

DIGESTORVM-. LIB. €XIl TIT.

IT. 373

in dotem .emem- dederit, committi ftipulationem dicamus :
quamuis .g(equ-e indoäa mulier futura fit:fquoniam quidem
etiam fi 5^ verum fitj habere &i non licére feruum, illud ta-
E . - : , :
men verum non fit, iudicio eum euictum effe: ex empto ta-
men contra venditorem mulier habet aCtionem. — 43
XXV. VnPrANvs4 X !
SERVVM, cuius nomine duplam ftipülatus fis, manumiferis,
nihil ex ftipulatione confequi poffis 59: quia non euincitur,
quo minus habere tibi liceat, quem ipfe ante voluntate tua
perdideris, — |
ioma:.XXVLl(PAvrvsübreV.STadSabinum. Skp gmoc
nomine, quod libertum quis non habeat, ex vendito actionem
habet, fi fcierit venditor, alienum fe vendere. Sed jettíi ex
caufa fideicommiffi emptor coactus fuerit eum manumittere,
ex empto actionem habebit. V.
XXVIL-PowrPonrv s tlibresX : &« Hoc
IVRE vtimur, vt exceptiones ex perfona emptoris obiectae
fi obftant, venditor ei non teneatur: fi vero ad perfonam ven-
ditoris refpiciónt , contra:|certe nec ex empto, nec ex fti-
pulatione duplfe, nec fimplde, aCtio competit emptori, fi ex-
ceptio ei ??, ex facto ipfius oppofita, obftiterit: d
XXVIII. VrPrANvs dibro—LX3cX.—9—ad-EdiCtum.
SED SI ex vtriusque perfona,| et ayi&toris, oris ext-
ptiones obicientur ?*, inf£feri£, propter quam exäptionem
iudex contra iudicauerit: et fic, [aut committetur,
committetur ftipulatiot] — 9 /c/aufnex,,
XXIX. PowPoNivs-libro XI. ?? ad-Sabinum. Sr
REM , quam mihi alienam vendideras, a domino redemerim,
falfum effe quod Nerua refpondiffet,
tium confequi ex vendito agentem, quafi habere mihi rem
liceret, Celfus filius aiebat: quia üïg bonge fidei conueniret,
et ego ex alia caufajrem haberem. $. r. Si duplge) füipula-
tor, ex poffeffore petitor faCtus je& viCtus|fit, quam rem, fi
poffideret, retinere potuerit,]|peti]?? autem vtiliter non pote-
rit]|?9, vel ipfo iure promiffor duplge tutus erit, vel certe do-
li mali exceptione fe tueri poterit: fed ita, i culpa, vel fponte
duplfe ftipulatoris poffeffio amiffa fuerit.
pore venditori renuntiari ?? poteft, vt de ea re agenda adfitz
quia non praefinitur certum tempus in ea ftipulatione: dum
tamen ne prope ipfam condemfiationem id fiat.
» . XXX.IpzxMlibro-XIX.-?35.adSabinum. Sr kwPTO-
RI, qui ftipulatus fit, furtis noxisque folutum efle, heres ex-
ftiteritis, cui feruus furtum fecerit ??, incipit is ex ftipulatu

*

aCtionem habere, quamadmodum fi ipfe alii praeftitiflet. — »cz« ^s /c DN
XXXI. VrnPrAwvslibroXLlIkhadSabinume S1 ITA j4«22»«-e XL.

quü&iwläggie&fpondeat » SANVM ESSE, FVREM NON
ESSE,|VISPELLIONEM)'??, NoNgESSE, et cetera:
inutilis ftipulatio quibusdam videtur: quia fiquis * eft in hac
caufa, ifhpoflibile eft quod promittitur: fi non eft, fruftra eft:
fed ego Bäægeïg?s» hanc iïipglatiogïfem, FVREM NON ES-
SE, [VISPELLIONEM NON ESSE) SANVM ESSE,

Hal. quaudoquidem etfi. GE E. 85 Hal. ljb. X. GeB. .. 86 Hal. poteris.
G E R. $7 Hal. lib. X. GER. 88 Hal. refpiciant. GEB. — 89 Ap. Hal.
ej,abeft. GEB. — 9o Hal. ljb. XXXII. GER. — gt Hal. obiiciantur. GE B.
92 Hal. lib. XV. GEB. 93 Abeïï: poff? a Bynkersh. vtroque. GEB. — 94.
Flor. etiamnunc eft:z amet pretimm, forte: a we et pretimm. BR. ^ 95 Taur. in
Adnot. peti. fic in vet. in P. corrupte petita, Sed Contius miratur Taur. a fide
fui exemplaris difceffiffe, cum, inquit, ferri vtique haec le&iopotuerit. Steph. Hal.
H.a Porta, Baudoz. habent: petere. Vtriquefauent MSS. quin: peterein Vat. L.
corre&um in: petz. BR. Habent: petz, Otob. et Bynkersh. peteye Pal. I. etIl, GE B.
96 Hal. et Vulg, potzerit, quod reponendum videtur. BR. . Nihil magnopere obftare
videtur, cur Florentinaretinerinon debeat. — Si vi&us fit, petens rem, quamfl poffi-
deret retinere potuerit (vel potuiffet) fed quae tamen vtiliter ab eo peti non po-
terit, i. e, quam ipfe vtiliter peti non poterit. DVK. 97 Hal. et Vulg. de-

nünciavi. BR. — 98 Hal. lib. X. GER. 99 Hal. fecerat. GE&. — yoo Hal.
habet; Vefpillenem, et in margine: alias, verfipellem. GE z. 1 Hal. quid. GER.
Qqqa2 : 2 Hal.

ife-93 tea meJ?^ pre- | &^.

$. 2. Quglibet tem- »

Jt't*, &.. :?m,,

a

4 /e

IEr T 'ï.-]/e ,
Jojre at d

TL

Aj a m |

nl av F. .
j P2 ,Tfæ,,, [ 3 2et

? E E -

L.

(..u'ä'. exTY;

FEV Pwn »on ä
L £t !

/zl*!;,t * a, L.

. duobus, fi tantum fugitiuum effe fciffet emptor: hiec confe-

L/n

ïaa-ïw-;w»wf ""XXXHï;'IDEM,dibæ;ïrLLa&S&bi-ngæ SI SERVVM
! '"emero, et eundem vendidero, deinde emptorihob hoc fuero
haecex . — —tconderjhatus, quia tradere non potui euictum, committitur !?

!]

«s5 — | [dupie-ftipulatio.

&r. d. Mpteippo i
| $GCX CU ,
f€dua ntcy, E

$
s "
j'a*&;( LE

eft, quo genere iudicii euincatur, vt mihi habere mnon liceat.

: A A. 4 : L/:ïhb'c
d M :ewew vateref.,

- XXHIIl.
.JA(:F/x &K;«O(,

. 10 Hal. boc. GE B. II Hal. ljb. L. GEs. I2 Taur. hic non habet vo-

kHal li. XIX. GEB. 14. Ap. Hal. effet, abeft. GEB. 15 Hal. in mar-

procedit, quod Tulianus libro quintó.decimo.? Digeftorum fcri-

pturus. Secundum haec *? faepius ex jïipulatu agi poterit:

. conuenit: nóf;tamen vt fatisdetur, nifi [?? fpecialiter id'a&tüim

374 j DIGESTORVM LÍIB. XXE JIT. lL

vtilem effe: hoc enim continere ?, quod 'irg;grefc, horum quidj
effe, vel horum quid non effe: fed et ? ficut, * horum fuerit
adiectum, PRAESTARI, multo magis valere ftipulationem:
alioquin ftipulatio, quife ab A[gldilibus proponitur, inutilis erit,
quod vtique nemo fanus probabit. &&v « ^ -
XXXIL Inrw dibro-XLVI.-ad Sabinum. Qvra di-
citur, quotiens plures res jiit ftipulationem deducuntur, plures
effe ftipulationes: an et in dupl/e ftipulatione hoc idem fit,
videamus: ? cum quis fipulatur, FvG1TIVVM NON ES-

€to Kedilium curglium promittuntur: vtrum vna ftipulatio eft,
an pluresP Et rdtio facit, vt plureg fint. $. r. Ergo et illud

bit: egit, inqüif, quanti ? minoris propter f"ugan?P ferui, dein-
de agit propter morbum: id agendum eft, inqui£, ne lucrum
faciat emptor, et bis eiusdem vitii geftimationem confequatur.
Pingamus emptum decem: minoris autem empturum fuille

cutui propter fugam: mox comperiífe, quod non effet fanus:
fimiliter duobus minoris empturum fuiffe]j fi, de morbo non
ignoraffet: rurfus copíequi debebit duo: nam, et fi de vtro-
que fimul egiffet, quáttuor effet confecuturus: quia eum for-
te, qui neque fanus, et fugitiuus effet, fex tantum effet em-

neque enim ex wae ftipulatione, fed ex pluribus agitur.

; Ls fl |
XXXIV. PowPoNrv s dibro-XXVH.—3-ad Sabinum.
S: MANCIPIVM ita emeris, ne proltituatur, et cum profti-
tutum fuiffet, vt liberum effet: fi contra legem venditionis fa-
ciente teJad libertatem peruenerit, tu videris quafi manumi-
fiffe: et ideo nullum aduerfus venditorem habebis regreffum.
$. 1. Si communi diuidundo mecum attum elfet *?^, et aduer-
fario feruus adiudicatus fit, quia probauit eum communem ef-
fe: habebo ex duplfe ftipulatione aCctionem: qui&/ non inter-

$. 2. Duplge ftipulatio euictionem non *? vnam continet,|fi
quis|dominium rei peïieritite:-eæ&eer&t': ded et fi/Seruiana actio-

ne experiatur, 7 ' A fate X ( gt
XXXV. PAvrLvslüibro-IL.-ad-Edrétum Kedili

lium EvicrTrvs autem a creditore tunc videtur, cum fere
fpes habendi abfciiïa T9 eft. Itaque fi Seruiana actione eui-
€tus fit, committitur quidem ftipulatio, fed quoniam foluta a
debitore pecunia poteft feruum habere, fi foluto pignore ven-
ditor conueniatur, poterit vti doli exceptione. ! :
XXXVI. Inzwlibro-XXIX. " ad-Edidtum, Navr
aut domip *? empta, fingula Cfementa vel tabulde emptie non
intelleguntur: ideoque nec euictionis nomine obligatur ven-
ditor, quafi euicta parte. D o
XXXVII. VrnPrANVS dibro-XXXIHE- ? ad-Edictirm.

EwPToRn:i duplam promitti a venditore oportet, nifi aliud

proponatur, fed vt repromittatur. $. r. Quod autem diximus,
duplam promitti oportere, fic erit accipiendum, vt non ex

2, Hal. coutiuet, GEB. — 3 Àp. Hal. et Vulg. et, abeft. BR. — 4 Vulg. quid.
B R. 5 Hal. praefigit puta. GEB. 6 Hal. inferit; furem mon effe, quod
Vulg. primo loco inferit: furem mon effe, fugitinum etc. Florentiae pro: erro-
"«em, elt: errorem, quod iam notauit Auguftin. 7II. Emend, 7. BR. — 7 Hal.
addit: quoque. GEB. — 8 Hal. et Vulg. vicefimo. BR. — 9 Hal. quanto. G E B.

cem: duplae, quae a manu legitima, hoc eft. fupplente, profe&a videtur. — Ha-
bent omnes. BR. Etiam Hal. et Otob. Pal. I. et II. Bynkersh. GEB, 13

"

t e 5 -V e . i $
omni re id accipiamus, fed de his rebus, quae g)reiwüores ef

fent ?*: fi margarita forte, aut ornamenta pretiofa, vel veftis : |

ferica, vel quid aliudjnóti| contemptibile veneat ?2, — Per edi-evex JQ-,«* 7 d

Ctum autem curulium etiam de feruo cauere venditor iubetur.
$. 2. $i fimplam pro dupla per errorem ftipulatus fit emptor,
re euicta, confecuturum: eum ex empto Neratius ait, quanto
minus ftipulatus fit: fi modo omnia facit emptor, quae in fti-
pulatione continentur: quod fi non fecit ??, ex empto id tan-
tum ?^ confecuturum, vt ei promittatur, quod minus in fti-
pulationem fuperiorem deductum eft. !

6 : d o j 7 | F
SE ERRONEM NON ESSE, etcaetera " quíe ex Edi- |. : . i
,ä" - , AXXVIIL Ipzgw lbre-cH--Difentationum. Iw cgE-

DITORE, qui pignus vendidit, traCtari poteft, an re euicta .
vel ad hoc teneatur ex empto, vt quam habet aduerfusldebito-**ïw?"t"e'"*
rem aCtionem, eam praeftet:-habet autem contrariam pigne-
raticiam aCctionem. — Et magis eft, vt praeítet: cui enim non
fequum videbitur, vel hoc faltem confequi emptorem, quod
fine difpendio creditoris futurum eft?2 — senpaguir , !
XXXIX. Iv r1Aw v silib H. | CM
woR vigintiquinque annis fundum vendidit Tifio: 2 eum
Titius Sejo: minor fe in ea venditione circümfcriptum dicit,
et inpetrat ??. cognitionem non tantum aduerfus Tifium, fed
etiam aduerfus Seium: Seius poftulabat apud Praetorem, vti-.
lem fibi de eui&tione,ftipulationem in Titium dari: eco dan-
c!arr.l putabam. QReIþäfldi ^5, iuftam rem Seius poftulaï : nam
fi ei fundus praetoria cognitione ablatus fuerit, Kequum erit,
per eundem Praetorem et euictionem reftitui. $ 1, M fer-
uus tuus emerit hominem, et eundem vendiderit Tifio, eius-
que nomine duplam promiferit, et tufa yenditore ferui ftipula- 1. jn tf
tus fuerig: fi Titius feruum petierit, et äïgfä]ziqi&us fit, quod "i, 6raf: ;

feruus tuus in tradendo fine voluntate tua proprietatem homi-J ?** 6 -

nis transferre non potuiffet 9. fupererit - ? iQeeb £. $,
potui , fupererit Dupliciana actio, etz A. LUa

| propter hoc duplée ftipulatio ei non committetur: quare ven- jz.. Z

ditor quoque tuus ?ggp,tem te ex ftipulatu, poterit doli mali ff Atf
exceptione fümmotfére,^"Alias autem ?* fi feruus hominem ——
emerit, et duplam ftipuletur, deinde eum vendiderit, et ab
emptore euictus fuerit: domino quidem aduerfus venditorem
in folidum competit aCtio, emptori vero aduerfus dominum
dumtaxat de peculio. Denuntiare vero de euictione emptor
feruo, non domino debet: ita enim ?^ euicto homine, vtili-
ter de peculio agere poterit: fin autem feruus decefferit, tunc :
domino denuntiandunyeft. $.5. Si a me beíffem fundi eme- JV/"D/ m
ris,Ja Titio trientem, deinde partem dimidiam fundi a te quis J- 9 ;
petierit: fi quidem ex beffe, quóám a me acceperas, |femis pe-L(E — '
titus fuerit, Titius non tenebitur: fi vero triens, quem Ti-

tius tibi tradiderat, et fextans ex beffe] quem a me ggeperas,þgr/m ", AA

petitus fuerit: Titius quidem pro friente, ego pro fextante y duf.*j,
euictionem tibi praeftabimus. $. 3. Pater fciens filium fuum, &exzc, &
quem in poteftate habebat, ignoranti emptori vendidit. Quge- . *
fitum eft, an euictionis nomine teneatur 2 Rgfþlï—dit 79 , dul
liberum hominem fciens vel ignorans tamquam feruum ven-, -
dat ?*, euictionis nomine[tenetur: tiam fij35 , u fftituc
. , enetu quare e pater, iij* ) /JaJ £t f«
filium fuüum tamquam feruum vendiderit, euictionis nomine] , ^ 1
obligatur.(?*$. 4) * Qui ftatuliberum tradit, nifi dixffit eum z du
ftatuliberum effe, euictionis nomine perpetuo obligatur * 35,

$- 5. Qui feruum venditum trádit, et diit vfümfructum ineo. /55 s u

Seilij effe, cum ad .Sempägonium[g'þrtineat, Sempronigjvfumfru- |jj5t.

Ctum petente perinde ténetur, ac fi in tradendo dixiffet, vfus- L f4 a.

gine:alas,mif. GEB, ^ Y6 Taur. abfci(a, darepoterat : abfciSa. GE R. 17 Hal,
lib. XXXIV.GER. 18 Hal. domo. G E 5. 19 Hal.lib. XXXIII.GEB. . 20
Hal.inferit fí. GE B. — 21 Taur. pretiofiorESfeut. |Hal. pveciofiores funt. G E.
22, Hal. venierit. GE B. 23 Hal. fecerit. GER. 24 Hal. tamenm, forte
non ità male. B. 25 Hal. ljib. XIV. GEn. 26 Hal. inferit et. GE B.
2/7 Taur.iNpetrat. GEB.— 28 Hal. Ego cum dandam putarem, vefpondi. G & B.
29 Vulg. de eo, loco: zdeo. BR. 3o Hal potuit. GER. 31 Hal. Sed,
loco; 4lias autem. GEB. | 32 Hal. inferit de, GE B. 33 Hal. refpoudi.
GER. . 34Hal. vendít. GEE. —— 35 Vulg. qui, loco: fi. BR. — 36 ER
; : : tamen

i

DIGESTORVM
fructus nomine aduerfus Seium non teneri: et ?* fi reuera
. d dl hosene, Seii vfusfruCtus]fuerit 33, legatidpjautetn ita, vt, cum ad Se-

j : st . « j. * f** s« * A
a uþ,-æfafmnf-»qum pertinere,defiffet, Sempronii effet, Sempronio vfumfru-
TO dv»cg&l*; ätnum petente, tenebitur: Seio agenteftreCte defugiet.
p s A. IoEw z2 Di Srhrs, qui

af* f« 4. KOIUE * .lf'o —-—-—--":"— j ^
fatis 4 mé dé'euictióne accepit, fundum a me herede legaue-

unkr""T":" 5fit, confeftim fideiuffores liberabuntur: quia etiam jfi; euictus
: fueritkab eo cui legatus fuerat, nulla aduerfus fideiuffores
actio eft.
XLI. PaAvrvs dibro-IL.—ad Ediétum-edilium-
jf : dum. SrLEI, cuivendidifet duplam promifi, cum ipfe eadem
ii Mj æg.-. füpulatione mihi cauiffet, heres exftiterim: euicto homine,

T (4;2;,nulla ^? parte ftipulatio committitur: neque enimlmihi euin-
C C videtur, cum Vendlderlpï eum, neque éi] cui me *-promiffo—
rem praeftarem ^*: quoniam parum commode dicaripfe mi-
hi duplam praeftare debere4;«$. r) Item fi domino ferui he-
res exftiterit emptor, quoniam euinci ei non poteft, nec ipfe
fibi videtur euincere, non committitur duplfe ftipulatio. His
[9 .zgexidgitur cafibus ex[empto agendum eri&Y«$. JffSi is qui fun-
^^^: dum emerit, et fatis deJeuictione accepérit, e& ?? eundem fun-
L(;lä-n , dum vendiderit, ** emptori fuo heres exftiteit: vel e con-
æa:)'wï: trario, emptor venditori heres gäiterit: an euictio fundo, cum
eä'-if, fideiufforibus agere poffitj (quiferitur? Exiftimo autem, vtro-

feec.
L3

" r'r".e,,&**t«que cafu fideiuflores teneri] quoniam et cum debitor creditori -

» a?; fuo heres exftiterit ^^, ratio ^* qudedam inter heredem, et
— i&« hereditatem]ponitur *^: etintellegitur maior hereditas ad de-
— bitorem peruenire, qualíi foluta pecunia, qude debebatur **

Á ! hereditati: et per hoc minus in bonis heredis effe t ex con-
n"f L finkee, trari.g,ï,äum creditor debitori fuo exítitit heres,(minus in he-
emw rgditate; habere-videt.ur, tamquam i.pfgx hereditas heredi fo.lue-.-
lib rit. Siueergois, qui de euictione fatis acceperat, emptori cui

k : ipfe vendiderat, fiue emptor venditori fuo heres exftiterit, fide-
e/mä(rwvj,, iuffores tenebuntur: et, fi ad eundem venditoris et emptoris
| hereditas recciderit, agi cum fideiufforibus poterit. !
quinquosmnoI. XLII. PAvr.vsdibroLllI. **ad Edictum Sr en Ax-
GN Xs ancilla vendita ettradita fit, euiCto partu, venditor non
oteft de euictione conueniri: quia partus venditus non eft,
g. 4 XLIIL IvrrAwNvsdibreEVHEI-*? Diseftorum. V Ac-
. cAjg| emptor, fi vitulus, qui poft emptionem natus eft, euin-
um UC** catur, agere ex dupla&jftipulatione non poteft: quia nec ipfa,
if lc/u':ïfm/, nec víusfructus euincitur: nam quod dicimus, vitulum|fru-

Jl Ctum effe vaccae, non ius, fed corpus,demonftramus : ficuti ??
NT praediorum frumenta et vinum, fructum recte dicimus, cum -
| conftet, eadem haec non reCte vfumfruCctum apfellari. —
A — (Affí u tomatorum.**. ScaApPnHAM non videri nauis ?P effefrefpon-
4 ^ *f£. dit, nec quicquam coniunctum habere: nam fcapham ipfam
er fe paruam nauiculam effe: omnia autem, quae coniuncta
Ad4:;, mauijeffent, veluti gubernacula, malus, antemnge, velum, quafi
p membra nauis effe. ; du
"ï"jæ'jwi tamen hic $. ab ordinaria manu. BR. —— 57 Hal at,loco: et. GEB. — 38
MM Halfwit. GEB. 39 Hal /ib. XV. GEB. . 40 Hal. inferit ex. GEB. — 41
Hal. praefliti. GEB. 42 Ap. Hal. et, abeft, quod non difplicet. BR. — 43
Hal. et Vulg. praefigunt et. BR. — 44 Hal. exflitit. GEB. — 45 Hal. et Vulg,
g,»«';xb*""«ïv acio. BR. 46 Hal.et Vulg. proponitur. BR. 47 Hal. quam debebat. GEB.

Wil 48 Hal. IDEM lib. XXXIV. GEB. — 49 Hal lib II. GEE. —— 50 Hal.
fic et, loco: ficuti. GEB. —— 51 Ap. Hal. a Paulo epitomatorum, abfunt. GER.
52 Vulg. inferit: partem. BR. — 55 Hal. ljb. III. et quae fequuntur: a Paulo
epitomatorum, et hic abfunt. GEB. —— 54 Hal. zit. GEB. — 55 Hal. E. V'II.
GEB. 56 Flor. eft: alienatus effet. Sed re&e Taur. etmox etiam fequitur:
alienus mon fuiffet. Qmnes tamen editi praeter Haloandrum : alienatus effet.

E fedecim MSS. o&o habent: alzenatus, et in Vat. WT. fuperícriptum: al. alie-

«us. Reliqua o&o habent; alemus. Pal. XL. habet: aliemus, et fuperfcriptum
alienatus, et Pal. IX. alenus alienatus effet. Yta flu&tuant octodecim MSS. BR.
. O&o priora funt: Pal. T. II III. VIT. Barb. S. Cruc. Vat. HI. et forte Bynkersh.
alter. In Collationibus reperi, non Vat. III. fed Pal. III. habere fuperfcriptum :
al. alienus. Reliqua Pal. IV. V. VI. VIL. Chriftin, Vat. IL. fex numero non
o&o. Treuif, et Dynkersh. L. cum Florentina facere videntur. GEB. — 57 Hal.

LIB. XXI.

EEEGH,

XLV. Inxw Hibro IV. 5* Digeftorum a Paulo-Epito-
matorum, QOvrirvNwnpvw tradiderat iugerum;centum, fines
multo amplius emptori demonftrauerad: fi quid ex his 5^ fini-
bus eu?nc.eretur, pro bonitate eiusþ'emptori praeftandum ait:
quamuis id quod relinquéfetur, centum iugera haberet.
XLVI. äï*ïRI CAN VSHibro VI.5? Qugeftionum, F v N-
DvM, cuius vfusfructus Attii erat, mihi vendidifti, nec dixi-
fti vfumfructum Atti effe: ifnc ego Mfeuio, detra&to vfu-
"fruétu, tradidi: Attio capite minuto, non ad me, fed ad pro-
prietatem vfumfructum redire ait: neque enim potuiffe con-
ftitui vfumfructum eo,tempore, quoalienus 59 effet: fed pof- ye: *oad en ataas,
fe/me venditorem te dojeuictionefconuenire: quia fequum fit, ^2 — —
eandem caufam meam effe, quae futura[effet, fi tunc vfusfra- ; 7.,.. d n
Ctus alienus non /fuiffet. $. r. Si per alienum fundum mihi LSX/Z?//& E

t r n
2()

:njfa älnjï:la WM
D72

24
v Qs

;.)CM

viam conftitueris, euictionis nomine te obligari ait.. Etenim
quo cafu, fi per proprium conftituentis fundum conceffa effet / ^f
via, recte conftitueretur, eo cafu, fi, per alienum concedere- |
tur, euictionis obligationeyá contrahit 57. $. 2. Cum tibi Sti-
chum venderem, dixi, eum ftatuliberum effe, fub hac condi-
cione manumiffum, S1T NAVIS EX ÁSIA VENERIT:is
autem, sr TrTrivs CcONSVL FACTVS FVERIT, manu-
miffus erat: qujgerebatur, fi prius nauis ex Afia venerit, ac
poftiTitius conful jfiat/ atque ita ip libertatem euictus fit, an
euictionis nomine teneatur ? Refpóndit, non teneri eum: et-
'enim dolo malo emptorem facere: cum prius exftiterit ea con-
dicio, quam euictionis nomine Jexfoluerit ^97:*$. 5 Item, f 1224 ZaL
poft biennium 7* liberum fore dixi, qui poft annum liberta- ; .
.tem accepegit, et poft biennium in libertate euincatur: vel
decem dare iuffum, d.ixgerim äguiff'q,gg, et|his 99 dec&m datis, Lie ..
ad libertatem peruenerit: magis effe, vt his quoque cafibus « ^
non tenear 9!. v*« w xl
XLVII. IpgM dibroWIII;;»Q—ngnfe&ignum. SIDVOS .
feruos quinis a,te emam, et eorum alter euincatutr, nihil du--4c» .
bii fore, quin recte eo nomine ex empto acturus fim, quam- &
uis alter decem dignus fit: nec referre, feparatim fingulos, 5« 24
an fimul vtrumque emerimj 2e/: ? :
XLVII. NemaTrvs libo VI 9? WMembranarum. :
Cvw fundus, vTI OPTIMYS MAXIMVSQVE EST 945, cieex , o
emptus eft, et alicuius ?? feruitutis feuictfe nomine aliquid La o s
emptor a venditore confecutus eft, deinde totus fundus euin- 7 uro , i.
citur: ob eam euictionem id praeftagi 9 debet, quod ex du- z.
plo reliquum eft: nam fi aliud obferuapimus 9*, feruituti- ^. eu- :

"M"'fïcm "

bus ?9 aliquibus, et mox proprietate euicta, amplius: duplo
. emptor,guampquanti ?? emit, confequeretur. ^ &— 9
XLIX. Garvs /ibro- VIL.ad—Edi ouincialega.

(Sr)*9 AB,emptore vfusfru&tus petatur, proinde ?*Jis ven-
ditoridenuntiare debet, atqueyisf a quo pars petitur.
L. VnriaANvsZAibroXXV.adEdiétum, Sx perGwNo-. AA 2
RA veneant per apparitores Praetoris extra ordinem fenten- ib
tias/fequentes, *?^, nemo |vmquam dixit dandam in eos actio-
« pre^m, £: |en gt . nem
et Vulg. contrabi. BR. 58 Tu vide Bynkersh. VII. Obf. 4. GER. 59
.Hal. fi poft aunum liberum fore dixi, qui poft. biennium libevtatem accepevat, et
poft biennium in libertatem euincatur. G EB. Non transpofuerim, vt Hal. ver-
ba transponit, et probat Cuiacius. Dixit Africanus, venditorem non teneri, fi
poft biennium liberum fore dixit, qui poft annum libertatem accepit, et poff
bieunium in libertate euicatur. Nam fi, quamuis poft annum liber, non tamen
euincatur in libertate, nifi demum poft biennium, nihil intereft emtoris vendito-
rem mentitum effe. Si explicas, vt Cuiacius, Africanus idem dixit in $. 5. quod
in$.2. BYNK. — 60 Hal.et Vulg. i. BR. — 61 Hal. et Vulg. teueatur. BR.
62 Hal. libj. VI. GE2. ^ 63 Hal. lib. II. GER. 64 Ap. Hal. eff, abeft.
GER. . 65Hal alicui. GER. 66 Hal. praeflare. GEB. — 67 Hal. obfer-
nauevimus. GEB. 68 Vulg. inferit: eumiQis. BR. 69 Ap. Hal. et Vulg,
quanti,abeft. BR. — Non debebat hoc quanti vexari. Vide. Liuium. XXVIII.
43. XXX. 23. XXXIV. 19. DVK. 7o Hoc- fupplementum habent omnes
editi et fcripti, nifi quod in his in quatuor e duodecim inferatur poft: a5 empto-
re, BR. Habet et Hal. quatuor ifti funt; Pal.III. V. Vat. II III. reliqui: Otob.
Pal. L II. IV. VI. Barb. S. Cruc. Bynkersh. GER. . 71 Hal. et Vulg. perinde.
B R. 72, Klal. feuteutiain exfequentes, et Vulg. fenteutias exfequentes. Flo-

Q qq3 : rentinae

376

nem re eui&a: fed fi dolo rem viliori pretio proiecerunt 7?,
tunc de dolo a&tio datur aduerfüs eos domino rei.
j^, LL InkM Jibro.LXXX.-ad-Edictum. S1 PxR impru-
7Y s. dentiam iudicis, at errorem, emptor reieviCtus eft, negamus
auCtoris damnum 'effe debere: "du *^ quid refert, fordibus
iudicis, an ftultitia res perierit? iniuria enim quae fit empto-
ri, auCtorem non debet contingere. $. r. Si T itius Sticlfum
poft mortem fuam liberum effe iuffum vendiderit, mortuo dein- :

*

| '2em« . de eo[Sticlfüs ad libertatem peruenerit: an ftipulatio de eui-
—z Cüione interpofita teneat? Et g;,g Iulianus, Comrpitti ftipula-
r:«—^| * * tonem: quamuis enim Titijs ^" hoccafu denuntiari pro eui-
[niäaffäfxf *5 'GCtionenon potuiffet,äeredi tamen eius denuntiari potuilfet]" 5.

uv ghe, W 2. 9 quis.locum x.?enfïidegþit, et idem Ve.nd.itor.ab herede
DI 77 ag f dl fuo, voluntate emptoris, n qoj fepultus fuerit, aCtio de eui-
| -33;:7 Cione intercidit: 4hloc cafü enim emptor proprietatem amit-
| j tet "?. .-8. Non mirum autem eft, vt, euicto homine, de

L. Jejpeg TE d t as ili
T fj/'a " -euiCtione teneatur heres, quamuis defunctus non fimiliter fue-

EC od a rit obftrictus: cum et aliis quibusdam cafibus plenior*aduer-
: /".u L. fus heredem vel heredi competat obligatio, quam competierat
-e, 7 defunéto: vt cum feruus poft. mortem emptoris Lþeres inftitu- .

L. 2 Jfenwtuslefi|iuffütue heredis emptori:s]acþïgthereditatem : nam actio-
[J5A.|.*, . Wi&ex empto praeftare debet hereditatem, quamuis defuncto
| ' in hoc tantum fuiä vtilis ex empto a€tio, vt feruus traderetur.
$- 4. Si plures imihirin folidum pro euictione teneantur, dein-
. de poft euictionem cum vno fuero expertus, fi agam cum ce-
teris, exceptione me effe "* repellendum, Labeo ait. . .

LIL.IpnEkwdibreEXXXE 7?ad-Ediéctuam. ScrgNDVM
eft, nihil intereffe, ex qua caufa duple ftipulatio fuerit inter-
pofita, vtrum ex caufa emptionis, an ex alia, vt committi poffit.
£ LHL PavrvstlibrefLXXVIL-59-ad Edi&um. S1,
L2f FVNDO tradito ?*, pars euincatur, f fingula Jugera venie-
rint certo pretio, tunc non pro bonitate, fed quanti fingula ve-
L'eft, nierint, qude euicta fuerint $?, praeftandumj: etiam fi ea, quíe
D meliora fuerfjnt, euicta fint. , $. 1. 5i, cum poffit emptor auü-^
| &kori denuntiare, non denuntiaffet: idemque ?? victus fuií-
L2ca, fet,
ciffe£fex ftipulatu agere non potelt. :
LIV. GArvs libro XXVHET-5^-ad Edictum prouincialer
Qv: ALIENAM rem vendidit, poft longi temporis praefcri-
ptionem vel vfucapionem definit emptori teneri de euictione.
$. I. Si heres ftatuliberum, iqui/ fub condifione pecunije dan-
dae liber effe iuffus e&, vendiderit, et maiorem pecuniam in
condicione effe dixerit, quam dare ei iuffus eft **, ex empto
tenetur: fi modo talis eft condi£io, vt ad emptorem tranfiret,
id eft, iäheredi dare iuffus eft ferdus : nam,fi alii dare iuffus *5,
L) . q,uam[figg)veram peeuniae quantitatem dixerit, tamen, fimon ad-
1 /. monuerit alii dare iuffum, euictionis nomine tenebitur.
LV. VrPriANVvsS llibro-H.-ad-Ediét i ;
Hum. Sr 1iDpxo contra emptorem iudicatum eft, quod de-
fuit 97: non committitur ftipulatio: magis enim propter ab-
fentianr&i&us 33 videtur, quam quod malam caufam habuit 9?.
Quid ergo, fi ille quidem, contra quem iudicatum eft, ad iu-

[ fucex- ct Um.,,äns:
L snsnmd ^

: JH a À: ente diäium non adfuit, ij et caufam egit: quidl
[jf&. . dicemus? Vtputa acceptum quidem cum pupillo tutore aucto-

re fuit iudiCium, fed abfente pupillo tutor cau'am egit, et iu-
dicatum eft contra tutorem : quare.non dicémus committi fti-
pulationem? etenim, actam efle caufam, palam eft: et fatis eft,

. rentinae fauent Bafil. zo?5 quie9s?siv ZxoAsvSoUvrec, BR. — 73 Hal. proiecerint.
G E B. 74 Vulg. nam, loco: aaut. BR. 75 Videtur legendum: Tito, vt
! eft in omnibus. BR. Etiam ap. Hal. GER. 76 Hal. potuiffe. GEB.
. Hal. et Vulg. amzttit. BR. 78 Yaur mEffe. GEB. — 79 Hal. lib. LXX.
GE B. 8o Hal. lib. XXF. GER. 81 Vulg. vendito. BR. — 82 Hal. fue-
yunt. GEB. 83 Hal. ideoque. GEB. 84 Hal, ljbj. XXIX. GER. 85
Vulg. dare iuffus eft feruns. B R. 86 Hal. additefj. GEz. — 87 Hal. defuerit.
GEB. $8 Gotbofr. in nota: euictus. Haloand. Etiam Vulg. fed improbat
Ant Auguftin. 117. Emendat. 7. R. 89 Hal. babuerit. GEB. — 90 Hal.
ct Vulg inferunt z. BR. 92 Ap. Hai.

91 Vulg. inferit: et dauplum. BR.

DIGESTORVM LIB. XXL TIT. II

gzgoniam parum inftructus effet: hoc ipfo viddtur dolo fe-

. Hal. et Vulg. emptori BR.

e (-(;.L[ L'«u,; J *)Q ;

ab eo,(cuijius/agendi fuit, caufam effe aCtam. — $. 1. Praefenti

autem venditori denuntiandum eft: fiue autem abfit, fiue prae- &: : Jf
fens fit, et per eum fiat, quo minus denuntietur, committe- !
tur ftipulatio. : | | lJ;
LVI. PAvr.vsibro-IL-ad-EdiCtam-Xedilium-eurulium. L

Sr nrcTrvM fuerit 39:vendendo, vt fimpla promittatur, 9* 1 ff.We'in, — .
iveltriplum, aut quadrüplum [promittéfetur ??, ex empto pera 7p ater ,j —
petua aCtione agi poterit: non tamen, vt vulgifs opinatur, Mi u |
etiam fatisdare debet qui duplam promittit: fed fufücit nuda . |
repromiffio, nifi aliud conuenerit.(AS. 1) Sifläggïpromiz(ero, et-l X m us
contra me data fuerit]fententia, nulla mihl actio de euictione I 3 ?eswwt ^
danda eft aduerfüs venditorem: nulla enim neceffitate cogen-
te id feci. $. 2. Inyftipulatione dupl/e, cum homo venditur, :
partis adieCtio neceffaria eft: quia non poteft videri homo eui- ;«j« b m |
&us, cum pars eius euicta eft. $. 3. $i, cum pofüt ?* vfu-^pfeso&. —|
| uüntebi. 94 . Y : : " |
capere emptor, Lnonläcgþit , cülpa fua hoc feciffe videturz i atzeeers — 1
vnde, fi euiCctus eft ferüuus, pon tenetur venditor. $. 4. Si ^" 4fwce j
praefente promiffore, qui de äji&iene promjfüt, et, non, igno-
- 4 . 44 3 VA "aBeda , 7FetOg ss
rante, procuratori denuntiatum Ífit: nihilo' mihnüs promitfor
tenetur ??,(fAS. QPS/imili modo tenetur)et qui curauit ?9, ne /..) J eosa
fibi denuntiari poffit ?7. . $. 6. Sed et fi nihil venditore fa- | ]
ciente, emptor cognofcere, vbi effet, non potuit, nihilo minus —
committitur ftipnlatio. $. 7. Pupillo Stiafi,fine tutoris au- fme'«., f&.

!
E
|
|

Coritate poffe denuntiari, fi tutor non apparet, ex duplje fti-
pulatione, benignius receptum effe, 'Trebatius ait. — | /«ex us : dn.
LVIL (GA1vs dibro-IL-ed-Edi&um Jedilium eutu- ^ — ^
HasERxE licere rem videtur emptor) ??, et fifis, qui ) ssiiis
emptorem in euictione rei Vicérit, anteigblatam vel abductam ,,;.3*,:*':,
rem fine fucceffore deceflerit: ita vt neque ad fifcum bona rv 0, i.
pervenire poffint, neque priuatim a creditoribus diftrahi: tunc
enim ;/1/11113 competit emptori ex ftipulatu a€tio: quia rem haàc
bere éilicet. $. 1. Quod cum ita eft, videamus, num, et ft
ab eo, qui vicerit, donata legataueres fuerit emptori, aeque di-
cendum fit ex ftipulatu aCtionem non naíci? Scilicet, fi ante-
quam abduceret vel auferret, donauerit aut legauerit: alioquin
femel commiffa ftipulatio refolui non poteft. , |
LVIIL IA*ornrxxvsilibroL-ex-Plautio ??.

p

| YOI e t HrenRES
feruum non nominatim legatum tradidit, et de dolo repromi-
fit: poftea feruus euittus eft: agere cum herede legatarius
ex teftamento poterit, quamuis heres alienum effe feruum.
ignorauerit. ; P
LIX, PouPoxurv sdibroTL-ex Plautio. * ??. SI RES,
quam a Titio emi, legata fit a me: non poteft legatarius con- d um
uentus a domino rei venditori meo denuntiare: nifi ceffye ei.
fuerint aCtiones, vel quodam cafu Wvpothecas habet *., —^ —— |
LX. IAYorLEYv s ^?Llibro -Plautie. SrjiN)ven- -
ditione dictum non fit, quantum venditorem pro euictione T
praeftare oporteat: nihil venditor praeftabit, praeter fimplam W N
euictionis nomine, et ex natura ex empto actionis hoc, quod | |
intereft. C us :
LXL.MARcEerLLvs/libroVIIL 5-Dise&erum. $: *,
Qvon ate emi, -ee- Titio vendidi, 27 voluntate mel| Titio ?
tradideris: de euictione-te-mihi teneri, ficuti fi acceptam rem.
tradidiffem, placet. :
Ual XI. Censvsdibre-XXVHiDigefterum. Sr REM,
vquäe-ap.uï te effet, vendidiffem tibi: quia pro tradita habe-
tur, euictionis nomine me obligari placet. $. 1. Si ei, q.lllï
| mihi

promitteretur, abeft. GE R. 95 Hal. et Vulg. poffet. BR, — 94 Hal. ceperit.
GEB. 95 Ita Taur. et omnes editi. — Flor. eft:: promiffor mibilominus tene-
tur, et ita omnes fcripti. &R. — Orob. Pal. I. Vat. I. II, HII. Barb. Bynkersh.
Hal vt editi, GEB. — 96 Taur. curaDit. GEBR. — 97 Hal. poffet. GEB. — 98
99 Hal. IABOLENTV'S lib. I. &isoA2v. GEB.
100 Hal. lib. XV. ad Sabinum. GEB. — Y Mal babeat. GEE. — 2 Hal. I4-
BOLENTVS. GEsn. Bafil. h. 1. Paulo adfcribunt, forte quod 75 IAOTOA, in .
in IIATA. degenerauit. E R. 3 Hal. lib. VII. GE&. — 4 Vulg. Si id. B &.
5 Vulg. s? et, ante: Titio, huc reuocat, BR. — 6 Ap. Hal. Tito, abeít. GE .
( 7 Ap.

d.

"
m

DIGESTORVM .LIE XXL.TIT. H

mihi * vendidit 5, plures heredes exftiterunt, vna de eui-
Lf &ione obligatio eft, omnibusque denuntiari, et omnes defen-
4'"*^ dere debent:|fi de induftria non venerint in iudifium, vnus
— [ a, Cnen. ex his liti fubfitit?, propter denuntiationis vigorem,
Lt 'et prfedictam fïbfe1jgam, ommb.us.vu.lmt, aut vincitur: recte-
! que cum ceteris agam, quod euictionis nomine victi fint *^.,
feocume i. S. 2. Si fundum, in quo vfüsfructus Titii erat, qui ei relictus
' eft quoad viuet **, detracto vfufru&tu ignoranti mihi vendi-
deris, et *? 'Tit&ius capite deminutus fuerit, et aget Titius,
ius fibi effe vtendi fruendi, competit mihi aduerfus te ex fti-
"w f ^ yulatione[de euiCtione a&tio: quippe fi verum erat '?, quod
mihi dixiffes *^ in venditione, recte negarem, Titio ius effe
vtendi fruendi. Cr m : -4
LXIIIL. MopEsTINySilibro-V.-Refponforum... H z-
RENNiIVS Modeftinus refpóndit, non obeffe ex efnpto agen-
ti, quod denunfiatio pro euictione interpofita non effet, fi pa-
€to : (et| remiffa effet denunïiandi neceffitas. . $. 1. Gaia Seia
fundum a Lucio Titio emerat, et qudeftione mota fifci nomine,
auCtorem laudauerat, et euictione fecuta fundus ablatus, et
" fifco adiudicatus eft, venditore praefente. Qujeritur,/cumi ém-
ptrix nomt prouocauerat] * ?, &atygend1t01*em poterit conuenire?
Herennius Modeftinus ,refpondit, fiue quod alienu$ fuit *5,
cum veniret, fiue quod tunc obligatus, euictus eft, nkhil pro-
pie jro n poni, cur emptrici aduerfus Ven,g&tprem aCtio non. competat.
| ^* $.2. Herennius Modeftinus.refpondit, fi emptor. ?fpellauit,
et bonam caufam vitio füo.éX,praefcriptione perdidit, ad au-
- €torem reuerti non. poteft. | :
LXIV. PAerNrANvsiibro-VIL-Qudeftionum.. E x
MILLE iugeribus traditis ducenta flumen abftulit **: fi poft-
ea pro indiuifo ducenta euincantur, duplde ftipulatio pro par-
te quinta, non quarta, praeftabitur: nam quod perift *9, da-
mnum emptori, non venditori attulit: fi totus fundus, quem
flumen déminuerat, euictus fit, iure non dáminuetur euictio-
J-ffsewss.nis 31? obligatio: non magis, quam fi incuria fundus, aut fer-
: uus traditus, deterior factus fit: nam et(exjcontrario non au-
getur quantitas euiCtionis, fi res melior fuerit effeCta. $. 1
yr:€T€, Quod íi modo terfae integro, qui fuerat traditus, dutenta ii-
: gera per alluuionem ?? accefferffnt ^', ac poftea pro indiui-
fo pars quinta/totius euicta ïfï;*'peringïä pars quinta praeftabi-
tur, ac fi fola ducenta de illis mille iugeribus, quge tradita

^ aiall u ,ünt, fuiffent euicta: quia alluuionis ?2, periculum non prae-

L5a. $tatvenditor. $. 2. Qugefitum eilc,,«fïL ille iugeribus tradi-
Qs tis, periffent ?^5 ducenta, mox allugio per aliam partem fun-
di ducénta attuliffet, ac ?^ poftea pro indiuifo quinta pars eui-
€ta effet: pro qua parte auCtor teneretur? Dixi, confequens
L 3et?x. effe fuperioribus, vt neque pars quinta| mille iugerum, neque
quarta debeatur euictionis nomine: fed perindeä.teneatur'au—
U/*. €tor, ac fi de oCtingentis illis refiduig( fola .centumy, fexaginta
fuiffent euicta: nam reliqua .quadraginta, qude ^* vniuerfo
. fundo decefferunt, pro rata nouje regionis effeintellegi. -$5.
Ceterum cum pro,diuifo pars aliqua fundi euingitur, tametfi
certus numerus iugerum traditus fit, tamen non pro modo,
fed pro ?? bonitate regionis praeftatur euictio. $. 4. Qui
vnum iugerum ?^ pro indiuifo folum habuit, * / tradidit: fe-
, €undum omnium fententias ?? non totum dominium tranftu-
-Lüf lit ??, fed partem dimidiam iugeri: quemadmodum fi locüm
certum, aut fundum fimiliter tradidiffet, — .

"d

* Ap. Hal. mibi, abeft. GER.
flineat. Vulg. liti fubfiflit. BR.
Titio relidus erat, quoad viueret. G EB. :
Hal.fuiffet. GEB. — I4 Hal dixeras. GEB. — 15 Hal. prouocanerit, et mox :
poft. GEB. — 16 Hal, fuerit. GEB. — v7 Hal. abflulerat. GEB. — 18 Taur.
puwit. GEB. I9 Hal. in margine: alias, emptori. GEBR. 20 Taur. alla-
Bionem. GEB. 2I Hal accefferint. GEB. 22, Taur. alluBionis. GEB.
23 Vulg. deperiffent. BR. 24 Hal. et, loco: ac. GEB. — 25 Hal. et Vulg.
inferunt de. BR. 26 Ap. Hal. hoc loco abeft: pro. GER. 27 Hal. in-
ferit: commune, GEB. — 28 Hal. ct Vulg. pracfigunt: et. B&, — 29 Vulg.

8 Vulg. vendiderit. BR. . 9 Hal. litem . fu-
IO Hal. funt. GEB. — 11 Hal. vfusfructus

. dumtaxat libertatis excipere, äMäei teftamento impleta con- J*'y,,

12 Hal. donec,loco: et. GEB. — I3.-

377
LXV. Inrew libro-VlIIl;Qudeftionum.. Rgw nenE--

.DITARIAM pignori obligatam heredes vendiderunt, -et eui-

Cionis nomine pro partibus hereditariis fpoponderunt: 3* cum
alter pignus pro parte fua liberaffet, rem creditor euigit. Quge-
rebatur, an vterque heredum conueniri poffit? Idque placegt,
propter indiuifam pignoris caufam, nec remedio focus effe vi-
debatur, vt per doli exceptionem actiones ei, qui pecuniam
creditori dedit ??, praeftarentur: quia non duo rei facti pro-

LE . * " / P $
ponerentur, [fed; familiae hercifcundde iudicium eo mominé vti- /w;'e/f,, fa.

l*er,.

le eft: nam quàd/?? intereft, vnus ex heredibus in totum li- J Tuev^s iA od

berauerit ?* pignus, an vero pro fua dumtaxat pottione, cum r t
coheredis neglegentia damfofa non debet effe alteri? "Acingd
.LVI. InEwilibro—XVIII. -Qajeüionumæ SI, CVM

| venditor admonuiffet emptorem, vt Publiciana potius, vel 35
.ea actione, quae de fundo vectigali propofita eft 35, experi-

retur, emptor id facere fuperfedit, omnimodo nocebit ei do-
lus'fuus, nedc) committitur ?* ftipulatio. Non idem in Ser- j/*.
uiana quoque aCtione probari poteft: haec enim etíi in rem
aCtio eft, nudam tamen poffeffionem auocat, et, foluta pecu- . ,
nia venditori, diffoluitur ??: vnde fitj vt emptori fuo nomi- j Jï/*f,ufm:
ne non competat. $. 1. Si s, qui Reipublicge caufa afuit, y":ïä gm,,)&t

fundum petat, vtilis poffeffori pro euictione competit actio.
Item, fi priuatus a milite petat, eadem jfequitas eft emptori
reftituendïle pro euictione actionis. $. 2. Si fecundus em-
ptor venditorem eundemque emptorem ad litem hominis de-
derit procuratorem, et non reftituto eo damnatio ?? fuerit fe-
cuta, quodcumque ex caufa iudicati praeftiterit procurator,
vt in rem fuam datus, ex ftipulatu confequi non poterit, fed
quia damnum euictionis ad perfonam pertinuit emptoris, qui
mandati iudifio nihil percepturus eft, non inutiliter ad perci-
piendam litis geftimationem agetur ^? ex vendito. $. 5. Di-
uifione inter coheredes facta, fi procurator abfentis interfuit,
et dominus ratam habuit, euitctis praediis, in dominum a€tio acex "w i.
dabitur, quáe daretur in eum qui negotium abfentis geffit, vt,

M : *1* n"(t ) 7 '/1 g'l.:
quanti fua intereft, attor confequatur :Jifcilicet vt melioris,(aut ;u:/;; Zf

deteriorisjagri fatti caufa, finem ^* pretii, quo fuerat tem-
pore diuifionis geftimatus, déminuat, vel excedat. |
LXVII. IpEw dibro-X.— iorum,. | EwPromnr
poft euictionem ferui, quem dominus abduxit, venditor eun-

dem feruug poft tempus offerendo, quo minus praeftet quod /"F & 343*-—-2?;«

emptoris intereft, non recte defenditur.
,LXVIIIL IpEw dibro—XEHE-— üum. CvMwEA
condiGone pignus diftrahitur, ne quid euictione fecuta credi-
tor praeftet, quamuis pretium emptor non foluerit, fed vendi-
tofiij cauerit, euictione fecuta, nullam emptor exdeptionem ha-
bebit, quo minus pretium foluat. $. r. Creditor, qui pro

u a.

pecunia nomen debitoris per delegationem fequi maluit, elli-JQ*/WZ'fUlQ// m

Ctis pignoribus, quge prior creditor accepit, nullam actionem
cum eo, qui liberatus eft, habebit. :
LXIX. Scf£xvora li ! Qvr rr-
BERTATIS caufam excepit in venditione, fiue iame tunc,
cum traderetur, liber homo fuerit, fiue conditione, qu&e 4* Uoin.

teftamento propofita fuerit ^?, impleta ad libertatem perue-

nerit, non tenebitur euictionis nomine. -$—T^ Qui autem in
tradendo ftatuliberum dicit, intellégetur ^^ hanc fpeciem

difione ex praeterito poffit o tingere: et ideo fi praefens te-

ftamento

fententiam. BR. 50 Hal. tradidit. GE B, 51 Hal. et Vulg. praefigunt
et. BR. 32, Hal. dediffet. GEB. 33 Lege: quid. lita enim omnes co-
dices editi et fcripti. Vat. L. tamen olim habuit: quod. BR. Etiam Hal. quid,
vt et Orob. Pal. I Vat. II. S. Cruc. Bynkersh. GE. 34 Hal. liberauit. GE B.
35 Hal. vel potius, neque hunc ordinem reiicimus. BR, — 36 Hal. effet. GER.
37 Hal. committetur. GEB. 38 Vulg. addit: pignus. BR. — 39 Vulg. con-
demmatio. BR. 40 Vulg. aget. BR. — 41 H. à Porta in IL notat in P. Flor.
effe: in finem. Sed Flor. eft canfam, fimem, quod manifefte mendofum. n R.
42 Hal. inferit ;js. GER. — 43 Mal. fuít. GEB. — 44 Hal. intelligitur. GE B.

45

|-- 3 33l 03 7ec "

378

ftamento libertas data fuerit, et venditor ftatuliberum-—fl)ronun-
tiauit ^5, euictionis nomine tenetur. $. 2. Rurfuüs qui ftatu-
iberum tradit, fi cértam condicionem pronuritiauerit, fub qua
dicit €i libertatem datam, deteriorem condicionem fuam fecif-
. fe exiftimaljtur *^: quia non omnem caufam ftatutae liberta-
tis ^7, fed eam dumtaxat, quam pronunïiauerit ^9, excepiífe
videbitur *?: veluti fi quis 59 hominem dixerit decem dare
iuffum,Aisque poft annum ad libertatem peruenerit, quia hoc
modo libertas data fuerit 5*, sr1cyvs POST ANNVM
d | LIBER ESTO: euictionis obligatione tenebitur. $. 3. Quid
a fof-aawfergoy'quijw iuffum, decem darej[pronuntiat viginti dare] de-
. . bere: nonne in condicioneyh 55 mYentitur? Verum eft, lyunc
CT fïf**rlovïj* quoque in condiï'onen& mentiri: et ideo quidam exiftimaue-
L. J 25 T. runt, hoc quoque cafu euictionis ftipulationem contrahi: fed
! auctoritas Seruii praeualuit, exiftimantis hoc cafu ex empto
actionem effe: videlicet quia putabat eum, qui pronuntiaffet
: feruum lyiginti dare iuffum, condifionem excepiffe qugde effet
Metx,i- n dando. $. 4. Serugs rationibus redditis, liber effe iuffus
eít: hunc heres ttadidit, et dixit cetitum dare iuffum: fi nul-
la reliqua fünt, quie fernus dare debeat, et per 54 hoc, adita
: hereditate, liber factus eft, obligatio euictionis contrahitur:
"/"*/23' 5*"7'/12'*" eo quod liber homo, tamquam ftatuliber traditur: fi centum

tr;u-;.cfcf 1. CEPlam.
cendetionem. ;

AX

p

L £Á cev Laon.,. 3n. reliquis habet, poteft videri heres non effe mentitus: quo-

niam rationes reddere iuffus, intellégitur fümmam pecuniae,
c/n- quae ex reliquis colligitur, iuffus dare: cui confequens eft,
; vt, fi minus quam centum in reliquis habuerit, veluti fola
f&*/z?n:'!vt,, gg,mqü—ägigta; yt 55, cum eam pecuniam dederit, ad liberta-
tem peruenerit, de reliquis quinquaginta actio ex empto com-
] petat. $. 5. Sed et fi quis in venditione ftatuliberum perfu-
[ Mb netorie ?? dixerit,[condicionem autem libertatis celauerit] empti
iudicio tenebitur, fi id nefcierit emptor: hic enim exprimitur,
gum, qui dixerit ftatuliberum, et nullam condiCionem pronun-
tiauerit, euictionis quidem nomine non teneri, fi condicione
impleta feruus ad libertatem peruenerit: fed empti iuditio 5*
teneri ?9?: fi modo condicionem, quam fciebat práepofitam 5?
eífe, celauit: ficuti ?? qui fundum tradit, et, cum Ícià£ certam
feruitutemþdeberi, perfuforie dixerit, 1 T1NE UR A, ACTVS st
Qvilvs. W VTIQVE SVNT;,LRECTE RECIPI-
TVR, $2 euictionis quidemt nomine fe liberat, fed quia de-
c&pit emptorem, empti iudigio tenetur. $. 6. In fundo ven-
dito cum modus pronuntiatus |deeft/ fumitur portio ex pretio:

quod totum colligendum eft ex omnibus iugeribus dictis.

ex empto actio non ad pretium dumtaxat recipiendum, fed ad
id quod intereft competit. Ergo, et fi minor ?? effe c;leþït,
damfium emptoris erit. |
LXXI. Inew 4i ; u3m.. PATER filife
nomine fundum in dotem dedit: euicto eo,|ar) ex empto 9^,
vel duplde ftipulatio committatur, quafi pater damnum patia-
tur, non ifmerito dubitatur. NNon enim, ficut mulieris dos

eít, ita patris efle dici poteft: nec conferre fratribus cogitur

, * d
f[l.ef e ll'* H

45 Hal. pronunciauerit. GE B. 46 'laur. exifiÉmaVitur. GEB.
flatulibertatis. G E B. 48 Hal. pronuncianit. G E. 49 Taur. videVitur.
Hal. videtur. GEB. 50 Ap. Hal 4wis, abeft. GEs. 51 Hal. fuerat.
GE R. 52, Hal. fi, loco: quz. Vulg. fi quis. BR. 553 Gothofr. in nota:
Al. in conditione. 1ta Hal. et Vulg. atque mox iterum. BR. — 54 Vulg. pro-
pter. BR. 55 Hal. et Vulg. et, loco: vt, forfan non tam male. BR. — 56
Flor. olim erat: perfzfori. Sed e poftea adie&a. E tredecim codicibus o&o
perfuforie, tres: profuforie. Pal. Vl.'per fudone, fed re&e mutatum, et recte ha-
bet in fequentibus. n Pal. VII. repofitum Ííéd recentius: pevfuuctorie. Ego
cum Taur. Hal. Contio retineo perfuforie. Vide Duk. ad Opufc. de Latin. Vet.
, ACt. p. 400. ". 28. BR. . OGo illi: Vat. L II. HIL. Barb. S. Cruc. Treuif. Byn-
kersh. L. et II.. 'Fres: Otob. Pal. L. et V. GEBR. 57 Flor. etiamnunc eft :
indico, quod licet forte poffet defendi, malo tamen cum editis et fcriptis: iudi-
cjo. BR. Etiam Hal. zudicio, vt et omnes fcripti, vnico Bynkersh. IL.. excepto,
qui habet, vt eft Florentiae, fcd Pal. L, VII. "Treuif. Bynkersh. L. tenebitur. Pal.

477 Hal.

LXX. PAvrvsidibro-V.-Qudeftienum, — lFivrcTA re,.

. euicdlioni$. G ER.

f WVulg. ficut cum. BR.

DIGESTORVM LIB. XXL TIT. IL — — a

]
/

dotem a fe profectam, manente matrimonio, Sed videamus,
ne/probabilius dicatur, committi hoc quoque cafu ftipulatio- : : J2df:'e,
nem: intereft enim patris, filiam dotatam habere, et fpens U f4.
quandoque recipiendge dotis: vtique, fi in poteftate fit. Quod
fi emancipata eft, vix poterit defendi, ftatim committi ftipula- ..
tionem : cum (vno/ 55 cafu adjéüm, dos regredi poffit. Num- Eul
quid ergo tunc demum agere poffit, cum mortua in matrimo- |
nio filia, potuit dotem repetere, fi euictus fundus non effet? An ,u-/m'äg 6
et hoc cafu intereft patris dotgitam filiam habere,vt ftatim con- , €4, du
uenixy promifforem poffit? Quod magis paterna affectio inducit. L-szex'e, , ten.
LXXIIL. CanZisTRATVvsS ibro—IH.—1 ionum, ^ ^^ ^.,
CvMw PLvRES fundi fpecialiter ** nominatim vno inftru-
mento emptionis interpofito venierint, non vtique alter alte-
rius fundus ?? pars vidétur éffe, fed multi fündi vna em- s £m '*,
ptione continentur: et quemadmodum, fi quis complura $8
mancipia vno in&;gmento emptionis interpofito vendiderit, | J:5,
euictionis actio jin/ fingula capita mancipiorum fpectatur: et
ficut 9? aliarum quoque rerum Wempüo facta /-,,-.-"am. péen.
fit, inftrumentum quidem emptionis interpofitum vnum eft, ,,"Zr'f"*"&":
euictionum autem tot actiones funt "?, quot et fpecies rerum . T:;""W
funt, qude Z* emptione comprehenffe funt: ita et in äfgjpb- Mi m |
fito non vtique prohi[bezitgr emptor, euicto ex his vno fundo,k:fg,y;g;r £
venditorem conuenire, quód) vna cautione emptionis complu- NT
res fundos] mercatus comprehenderit ??. p protrrprÓoris, É (f
LXXIIL PAvrvsil : nforum. SEIA
fundos Mfeuianum et Seianum et ceteros doti dedit: eos
fundos, vir Titius, Viua 5eia, fine controuerfia poffedit: poft
mortem deinde Seidéj Sempronia heres Seife qudeftionem pro 158f ^.

ul

fuj

praedii| proprietate facere inftituit. Qufero, cum Sempronia

ipfa fit h/gres Seife, an iure controuerfiam facere poffit? Pau- -

lqs refpóhdit, .iure quidem proprio, non hereditarigd Sempro- )gc:-/aro*g&-f
niam, quje Seife, de qua qugeritur, heres exfüitit *3, contro- & J&. —

uerfiam fundorum facere pofle: fed euictis prdediis, eandem
Semproniam heredem Seife conueniri poffe, vel exVeptione
doli mali fummoueri poffe ?^, '
LXXIV. HggwmoaENzrzANvsllibroH.Turis-Epitora-

7*5, PSi PLVvs vel minus, quam pretii nomine datum

zä,,&euictione fecuta dari conuenéfit, placitum cuftodiendum
eft. m) I. ;äi $i iuffu iudicis rei iudicatJe pignus captum per faL.,,
officium diftrahatur, po&ïäuincatur,lex empto contra eum, l96 aceco;.
qui pretio liberatus eft, gon quanti intereft)fed de pretio dum- .fftes2vac:
taxat eiusque vfuris, habita ratione fructuum, dabitur: fcili- !
cet fi hos ei qui euicit, refüituere non habeját neceffe. $. 2.
Mota qugfeftione, interim non ad pretium réftituendum, fed ad
rem defendendam venditor conueniri poteft. $. 3. Qui no-
men quale fuit vendidit, dumtaxatw,nj vt exigi etiam. fskezaec:
aliquid poffit, ** et dolum praeftare cogitur. |
— LXXV. [Ves vrg1vs ibro—XVL.— Stipulstiornitiy

Qvop ad feruitutes praediorum attinet, fi tacite fecutde fünt,

et vindicentur ab alio, Quintus Mu£&ius, ef Sabinus exiftimarit, //ó Pon i,
Vendxtoremqob;eu1ct10nem teneri non poffe: nec enim euictio-
; U: .

e,

,fm 121 * ïl ('.'4 ,

cCeo JlJ4Cr:! 4 glä LT.

II. HI. IV. IX, Vat. I. I HI. Barb. S. Cruc. tenuetur. GER. 58 Vulgo tenerz,
abeft. B R. 59 Hal. et Vulg. propofitam, quod praetulerim. BR. — 60 Hal. .

fic et, et mox: tradiderit. GEs. 61 Vulg. a&asque. BR. 62 Hal. ITI-
NERA ACTVS, QVIBVS SVNT, VT ITA SINT: recle recipit, et
63 Hal. winori. GE2. — 64 Hal. et Vulg. addunt; adio.
B R. 65 Hal. hic inferit: tantum. GEB. 66 Hal. inferit et. GEB. . Vid.
Heraldi OPf. 1. et Salmaf. u Obf. ad Ius Att. et Roman. c. 12. p. 346. BYNK.
67 Vulg. et Hal, fundi, et fane durior eft conftru&io Florentina, nifi transpo-
nas: alter fundus alterius pavs, et videtur vitium natum ex terminatione vocis
antecedentis. BR. — 68 Erronee Vulg. fi quis cum plura. 8BR. — 69 Hal. ficutz
7Oo Ap. Hal. fuut, abeft. GER. 71 Ap.Hal.
funt, quae, abfunt. GE s. 72 Vulg. comprebenditur. B R. — Hal. vt ipfi fo-
lemne: compraebenderit. GEB. — 73 Hal. exflitiffet. Vulg. extiterit. BR. — 74 : |
Ap. Hal. poffe, abeft. Gx B. 75 Hal. &riropcv. GEB. 76 Hal. et Vulg. !

Mihi

praefigunt Er. & R. — 77 Hal praefigit fed. — Vide Bynkersh. IV. Obf. 8. R.

. d
f«"nn Ü
! ]

i

MIA

um Pt'un,
:
Mp
V (j

FU

Wiw m

Mb

i*

Íái

DIGESTORVM LIB. XXL TIT.IL II

nis nomine quemquam teneri in eo iure, quod tacite foleat
accedere, nifi v ** opPriMVS MAXIMVSQVE ESSET,
traditus fuerit fundus: tunc enim liberum ab otmni feruitute
f*r*"i« £. praeftandum: fi vero emptor petat viam vel aCtum, vendito-
rem teneri non poffe, nifi nominatim dixerit, acceffurum iter,

SIS. ET; OMNIBVS ACCESSIONI-
$ AE d ;

M. ditoro vtl u n s Y S? lEr MORAJ L Fomtilen.
angiï"ï'NIAüfvwsþl—hbx,' o..IT. -QuÉeftionum. ?.
vM 3 rwDrCIO bon£e fidei difceptatur, arbitrio 1u-

^ eft, confüituitur: ita tamen, vt legi] * non offendat.
Socius fi ideo condemnandus erit, quod pecuniam com-
omnimodo, etiam
mora non interueniente, praeftabuntur vfurde. $. 2. Nec ta-
men iudex iudiCi,5 bonge fidei recte iubebit interponi cau-
tiones, vt, fi tardius fententife condemfhhatus paruerit, futuri

fæä)?wiiïwtemporis pendantur vfurde, cüm in poteftate fit aCtoris iudi-

catum exigere. Paulus notat: quid enim pertinet ad officium

L

Mihi Vulgata fcriptura plana eft, et. dolum. praeffave cogitur, i. e.atque etiam
praeftare cogitur, fi dolo fecerit, quo minus quid exigi poffit. pv k. — 78 Hal.
vti. GEB. 79 Taur. MucI. GEX 80 Hal. alias feruitutem,, quae le&tio
fortaffe non fpernenda. BR. 81 Gothofr. in nota: expreffum. Hal. . Iudi-
camus legendum : adiechum fit. aliquoties accedendi vocabulum praeceffit, quod
adeo cum hoc non adeo difficulter confundi potuit. Sunt infuper quaedam alia
manifefte vitiofa ad finem tituli, cum reliqua fatis exacte fcripta fint. E XV.
codicibus o&o habent: comceffum. ^Solus Vat. HlI. acceffum, cum hac gloffa in
margine: £ di&um fit accedere. Habebant alii tres; veceffum fit. Sed diuer-
fimode corre&i: Pal IlL in: conceffum fit, Vat. . expun&tis ac in: ceffum. fit.
In Treuif. repofitum: acceffurum fit dictum, vti praeterea eft in Vat. L. et 1. B R.
Vitiofa eft fcriptura libri Florentini, nihil occurrit, quod propius accedat, quam
fi legamus: acceptum fit, h. e. nifi hoc fpecialiter acceperit. BYNK. — Octo illi
codices funt Pal. IV. VI. VIII. XI. Chriftin. Barb. S. Cruc. Bynkersh. I. quin-
tus decimus videtureffe Bynkersh. II qui habet: conceffum, vel acce[fum fit. G E B.
$2, Hal. verba: id eff atlionem pro enictione, parenthefi includit, et in margine
notat: alias defuut. G EB. , á
| 1 Ap. Hal. ET TRADITAE, abfant. GE B. — 2 Hal. lib. LXXVII.
GEB. —5 Hal hic inferit: te, re&tius collocabitur poft: recfe, fcribendo: re-
cTE. BR. 4 Yaur. obflaVit. GER. 5 Hal in margine: alias, iudicio.
Baül. bic: Avev áiríov, ct ad marginem : vovrési 7 fíq x AÁ3g«, id efl nou vi

EHpixxiL TIT E 379

non obftabit * mihi haec exceptio: quod veruim eft. — $. 4. Si
feruus merces peculiariter emerit, deinde dominus eum, prius
quam proprietatem rerum nancticeretut, teftamento liberum
eífe iufferit, eique peculium prádlegauerit, et venditor a fer-Mece, s2 — -
uo merces petere cgeperit: exceptio in factum locum habebit :

(Lnisudicis, poft condemfhationem futuri temporis tractatus $?

dicis vfürarum modus ex more regionis, vbi contractum.

-Mdaliadaua vel actum: Cgdpe teneri eum qui ita dixerit: et verajeft | quiahis tunc feruus fuiflet, cum contraxiffet, $. s. Si quis
4tx, Quinü MPQU . fententia, vt qui optimum. maximumque tun- | rem emerit, non autem fuerit (£ljtradita, fed poffeffionem/fine Wa - ;
lr o m dum tgzädldm.,;hber um praeftet, non etiam deberifalias ferui- | vitio ? fuerit nactus, habet exceptionem contra venditorem : ejw';gï*y
wtutes : nifi hoc fpecialiter ab e lidceffum ** fit. T 2242as, | nifi forte-xenditer iuftam caufam habeft, cur ? rem vindicet:
"llv prinae LXXVI. 1 IJEpWH&pU*.' VH-Stipulationum — Sr ArrE-| nam et fi tradiderit poffeffioneni]fuerit autem * iufta caufa ,.
L cemne-x N AM rem ml.ln tradl.d?ns, et ea[ïggy pro derelicto habuero, ! vindicanti/ ?, replicatione adueríus exceptionem vtetur. -** i2
jua. — amitti au&omtaytem,(ui eft)a&ionem pro euictione ?? placet. lL Powsosrvsdibeblt ceBiada ?. Srd TrTi6
: | d füundum emeris, qui Sempronij)erat, isque tibi traditus fuerit: U.&.
DT IIES 4 pretio autem foluto Titius Semproni[heres exftiterit, et eun-
DE EXCEPTION ],L REI VENDIT ;( E dem . funcägm Mfeuio Ivoendidäfit et ü*adidexf*j.t: [ulianus ait,
| fs : equius effe, priorem !? te tueri: quia, et fiipfe Titius furi-
faengtfereo V. IN pv KR : dLän 4 te petepret, exceptione f'ummc()]u.eretur, eä fi ipfe Titius
VrPrANVS 415-?64799&3W —$ » eum poffideret, Publiciana peteres. : aE
: 1 X/[ARGELLVS ícribit, fi alienum fundum vendideris, ettuum HI. HenMoGEN1IANVS Hibro-VL—luri :
fä/&;ä, .L poftea factum petas, hee-? exceptione re&e repellendum. | raum ?*. Exckpm10 rei venditde et traditde non tantum J st.
! 5-.1- Sed et fi dommus. fun;di, heres veiiditori eäïïïats idem ; ei cui res tradita eft, fed|Ifuccefforibus etiam ^* eius, jet] em- 1j £t^ert,
.A R bilienmdum, ; $. a. SI quiyséte cicem, mébdliseen r [ piod feeundd as H
, Giderit, vindicanti mihi rem venditam, nocebit haec exceptio: eft enim emptoris primi, fecundo rem non euinci. &—m Pari
siz : nifi probetur me mandafle, ne traderetur antequam pretium | ratione venditoris etiam fuecefforibus nocebit: fiue t vniuer-
foluatur. $. 3. Celfus ait, fi quis rem meam vendidit mino- ! fum ius, fiue in eam dumtaxat rem Bordernt.. — :
ris, quam ei mandaui, non videtur alienata: etífi petam eam, NU t ee
E (&ZXEBER VICBSJTIMVSSEGCVNDVSb
Fl lbno g if p ln Fa « AV

sS. 3J.)g-ïiapïnggmug ; circa tutelde reftitutionem pro fauore pu- l.
" pillorum latior interpretatio faCta eft: nemo enim ambigit ho- l )
die *, fiue iudex accipiatur in diem fententife, fiue fine iudice "
tutela reftituatur, in eum diem, quo reftituit, vfuras praeftari *
plane, fi tutelde iudicio nolentem experiri, tutor vltro conue-
nerit, et pecuniam obtulerit, eamque obfignatam depofuerit,
ex eo tempore non praeftabit vfüras. s2* $, —
II. InkEM dibro.VI. Qu&efttoenem. Vvrco S rece-
ptum eft, vt, quamuis in perfonam actum fit, poft litem ta- !
men conteftatam|caufa praeftetur: cuius opinionis ratio red- | . orandf-
ditur, quoniam, quale eft ?, cum petitur, tale dari debet, ac :
propterea poftea captos fructus, partugàque editüimi reftitui
oportet. C-'-nyuäreæ"æ,, Fa 6g Uf aob lom s o E s r P [
| III. ID x « clibroXX. iot IN riDEICOM-
MISSI perfecutione, cum poft iudicis fententiam, moram fe-
ciffet

Y ,
/ , /^. : ]

ant clam. BR. 6 Hal. ct, loco cur. GER. — 7 Hal.inferit: e; GEB. — 8
Gothofr.in nota: vindicandi. Fia]. Sed et ita Vulg. et omnes.. Immo Taur.
poterat fcribere: vindicam Ti.. E decem MSS. non nifi Vat. I. et Bynkersh. ha-
buerunt: vindicanti, fed et ipfi corre&i funt. g R. — Reliqui: Pal. l. HI. IV. VI.
Barb. Vat.Il. HI. S. Cruc. GE &. — 9 Hal. li. 1. &zisoxzv. GEB. — 10 Van de
Water 11I. Obf. z. legendum putat: practorem te tueri ex L. 4. $. 2. nfra de
Doli mali exccpt. GEB. 11 Hal zuris émvrogAv. GE B. 12 Hal. fed et
fuccefforibus ezus. G EB.

I De foenore et vfuris luculentiffime egit libris HI. Gerhard. Noodtius
Operum Tom. Z. p. 173. GEB. 2, Hal. lib. III- ve(penforum. GEB. 3
Vulg. inferit 2z. BR. 4 Gothofr. in nota: legem non offendas. Hal. immo
ap. Hal. eft; offendat. GER. Vide Noodt. de Foenoreet Vfur. II. $. vbi hanc
locutionem ex £. 15. fupra de feraitut. praed. vrban. iluftrat. BR. — Offendere
cum dandi cafu eft ap. Horat. Sat. II. v. 27. fragili quaevems illideve dentem
Offenudet folido. Gemina conftru&io oppugnare vtilitati publicae eíft in. L. 2. $.
44. infra ad SC. Trebel. BYNK. Adde Eundem FT. Obf. 2j. GEB. .5
Vulg. zudicio. B R. 6 Vulg. tractus. — Sed tractatus hic notat cautionem de
futuro tempore interpofitam. BR. 7 Poft Scueri conftitutionem L. 26. $. 1.
infra de fideicounn. libertate. — Adi Noodt. III. de foeu. et v[ur. 15. GER. $8
Taur. VoL GO. GEB. 9 Gothofr. innota: quale quidque eft.. *j GEX.

Rrtr I9

EE fÉf'y -
ncdeoucf Coó; |

,

380 |
fée€x €o - — M àÀ n ad:

ciffet heres, iuffit Imperator Marcus Antoninus, inkerimiffo le-
gitimo tempore, quod condemfatis praeftatur, at vsque ad
fententiam commoda fideicommiflarius accipiat: quod decre-
tum ita accipi oportet, fi ante iudicis fententiam mora non iäl-

teruenit: tametíi non*facäe euenire poffit, vt, mora non pràe»

l p &
i 4 4

Es

cedente, perüeniàtur ád iüdicem: fed puta legis Falcidide ra-

p

tionem interueniffe: ceterum fi, antequam ad iudicem perue-
niretur, in mora heres füit, exinde fruCtuum praeftandorum
neceffitate adftrictus *?, qua tandem ratione, quoniam et **
fententia victus eft, legitimi temporis fpatio fruCtibus libera-
bitur *?, cum ea temporis intercapedo iudicato dilationem
dare, non lucrum adferre debeat? $. r. In his quoque *? iu-
diciis, qude non fünt arbitraria, nec bonje fidei, poft litem
conteftatam, a&tori caufa praeftanda eft in eum diem, quo fen-
tentia dicitur: certe poft rem iudicatam tempus a fructibus
dependenllisimmuneeft. $. 2. Nonnumquam euenit, vt quam-
f 4. Iquam/ früctus hereditatis, aut pecunife vfüra nominatim re-
hiéta non fit, nihilo minus debeatur: vtputa fi quis rogetur, poft
mortem fuam, quiïq,uid/ex bonis füpererit, Titio reftituere:
, vt enim ea quae fidé bona déminuta fünt, in caüfa ,fideïggm»
- miffi non deprehenduntur *^, fi pro modp ceterorum quoque
bonorum deminuantur: ita, quod ex fructibus fupererit, iure
voluntatis reftitui oportebit. $. 3. Cum Pollidius, a propin-
.qua fua heres inftitutus, rogatus fuiffet, filige mulieris, quid-
uid ex bonis eius ad fe perueniffet, cum certam getatem pu-

-?nö)»üf

Ufs

-

,, * l(X
V L—fl(.elx Z& ,

b I6f I ss ! : :
ELoc J . teftamento comprehendiffet, ne filiae tutoribus, fed potius ne-
jée ex Ual rl &, cellitudini rds/committerentur !9: eundefque Pollidium fun-
[r&prs'et. . "" dum retinere iuffiffet: PraefeCfis prdetoriijfuafi] ** , fructus,

L sf ec, qui bona fide a Pollidio ex bonis defunétde percepti e(fent,
D) g eic U. us, teflitui debere: fiue quod füundum ei tantum práelegauerat,
E vraizco: fiue quod lubrico tutelie fideicommiffi remedium mater prae

tulerat. $. 4. Si auro vel argento faCto 79 per fideicom-
miffum relicto, mora interuenerit, an vfurarumi geftimatio fa-
cienda fit, trattari folet. Plane fi materiam iftam ideo relin-

foluerentur ?^, aut alimenta praeftarentur, non oportere fru-

jicey "naem, Ions te ideo relinqui£ ??, vthhis vafis vteretur, non fine rubore
j " eï?uau'()ee,fmj,deüdembuntur Vfuräe: u'd,eog. ue') non exigen.tur.
D rb IV. InEw : Rionum. Sr sTI-
m m PVLATVS fis, rem dari, vacuamque poffeffionem tradi, fru-
&us poftea captos actione incerti ex ftipulatu, propter inferio-
4, ra verba, confecuturum te, ratio fuadet. /An idem de partu
1 . M "Zz**ancilläe refponderi poffit, confiderandum eft? Nam quod ad
7u A..;/M,, verba fuperiora pertinet, fiue faCtum rei pfomittendi, fiue ef-

XYo Gothofr. in nota: adítridus eft. Hal. Integra Hal. le&io eft: adfiri&hus
ef: quia qua tandem. GEE. — 11 Hal. cum ex, loco: quoniam et. Vulg. 4uo-
niam ex. BR. 12, Hal. addit bic. G. 13 Hal. quidem, loco: quoque.
G E B. 14 Gothofr. innota: comprebenduntur. ta Hal. Vulg. omnes. BR.
15 Ap. Hal. mater, abeft. G E&. 16 Vulg. committeretuv. BR.
thofr. innota: Praefe&us praetorio fuafi. Hal. /Nec tamen conftat, Papinia-
num tuncin ea dignitatefuiffe. . Ceterum ex XVIII. MSS. foli quatuor habent :
praefectus, octo alii: pvaefeis, reliqui: praefeffo. Sed omnes: praetorii, prac-
ter Vat. L. qui habet: prvaetorio, nonnulli etiam codices bhabent: fzafit. BR.
O&o illi Pal. IV. VI. VIIL IX. XI. Var. II. IIL. S. Cruc. quibus adde Bynkersh.
JL. Quatuor ifti? Pal. L IT III. et forte Otob. per compendium fcripturae. Re-
liqui: Pal. V. Chriftin. Barb. et Bynkersh. T. Vat. T. vt Flor. adeoque iftis o&to
eft annumerandus. —Suafit, habent Pal. I. II. IIL. XI. At Otob. et Bynkersh.
V. fuafu, in hoc tamen litera t eft fcripta fuper pede pofteriore literae s. Idem
habet: praefecis praetorum. GEB. 18 Bafil iexsuzsuévov. BR. — 19 Hal.
veliquit. G E B. 20 Vide de hac phrafi Gronou. locis laudatis de Latin. ICt.
P. 391.DVK. 21 Hal. vt ea d:firacla pecunia fideicommiffa folveretur. G E B.
22, Hal. refpondi, loco: vefponderi oportet. GEB. — 23 Hal. et Vulg. reliquit.
BR. 24 Hal lb. XXVI. GEB. — 25 Vulg. continet. BR. — 26 Flor. eft:
promffe GEMB. 2/7 Nos practerremus, partus quoque ratione committi in-

iuffit, quod[ ea

ella compleffet, reftituere: idque fibi mater *? ideo placuifle.

quif *? vt, ea diftra&ta, pecuniaque refecta ??, fideicommiffa

firationem impunitam effe, refponderi oportet ?^?: quod fifor-

us fefäum pertraditionem dominii transferendi continegt) g
o TE partüs non continetur. Verum fi emptor a venditore

Oouar-

17 Go-

DIGESTORVM LIB. XXIL TIT. &

di animo, ita ftipulatus eft, factum tradendi ftipulatus intelle.
gitur: quia non eft verifimile, plus venditorem promififfe ?6,
quam iudicio empti praeftare compelleretur. Sed tamen pro-
pter illa verba, vacuamque pofleffionem tradi, poteft dici par-
tus quoque rationem committi incerti füipulatione ?? : etenim,
ancilla tradita, partum poftea editum ?* in bonis fuis reus fti-
pulandi habere potuiffet. $. r. Si ?? poft contra&tam emptio-
nem, ante interpofitam ftipulationem partus editus, aut aliquid
per feruum venditori adquifitum eft, quod ex ftipulatu confe-
qui non poterit, iudicio empti confequitur ??: 1d enim quod
non transfertur in caufam nouationis, iure priftino peti poteft,
V. IngwdibroXXVHE-?T-Oufeftionum, GENERA-
LITER obferuari conuenit, bonje fidei iudicium non recipe-
re praeftationemr/ ??, quae contra bonos mores defiderdtur,
VI. InEw llibro- 33 ftionum. CvM pE
in rem verfo cum herede patris vel domini ageretur, et vfu-
rarum qudeftio moueretur, Imperator Antoninus 34 ideo 35
foluendas vfuras iudicauit, quod eas ipfe dominus vel pater
longo tempore praefüitiffet. $. 1. Imperator quoque nofter
Seuerus filide Flauii Athenagorde, cuius bona fuerant publi- Mlyaüg
cataJidej fifco *5 "däg numerari decids centena dotis nomine | j ,
[ä[gg;/ $* praeftitiffe;dotis vfuras allegaffet. ] ,,, actz
V. ID w dibro lL. Refponforam.

DEsriTromn vfüra- ä"j"tr em

rius creditori pecuniam optulit, et eam, cum accipere noluif- sitey rl -

fet, obfignauit, ac depofuit: ex eo die ratio non habebitur
vfurarum ?*. Quod fi *? poftea conuentus, vt folueret, mo-
ram fecerit, nummi fteriles ex eo tempore non erunt.
VIII. Ingw ilibro-VIE ^9 Refponforum- — Eovxs
per fideicommiffum relictis, poft moram fetus quoque praefta-
bitur vt fru&us, fed fetus fecundus ^* vt caufa, ficut partus
mulieris. : | :
IX. IpnE llibro XL-Ref; "um. Pecvxwrakx fae-
nebris, intra diem certum debito non foluto, dupli ftipulatum,
in altero tanto; fupra modum legitimfe vfürde *? irefpondi nonJ/^
tenere: quare pro ** modo cuiuscumque temporis, fuper- -
fluo detra&to, ftipulatio vires*habeþit. $. r.. Vfurarum ftipu-
latio, quamuis debitor non conueniafur,conimittitur: nec in-
utilis legitimde vfurde Ecipu]iatio videtur fub eä)condiäione con- [ 7f a
cepta, SI MINORES AD DIEM SOLVTAÀE NON FVE. ^^
RINT: Don enim pgena, fefl fdenus vberius iufta ^* ratio- «s
nej^? fortis promittitur. Si tamen poít mortem creditoris BRo L
nemo fuit, cui pecunia folueretur, eius temporis inculpatam.
effe moram confüifit: ideo, fi maiores vfurde ** prioribus pe-
tantur, exceptio doli non inutiliter opponetur. :

1 X. PaAvrLvs lll-bPO-l—L'Qüx?e'gHQHümw ['PARJäLMJ pofE
litem conteftatam editum reftituere poffeffor debet: queminon). £.

deberet reftituere, fi, cum mater peteretur, iam nmatus fuiffet,
nifi fpecialiter et pro hoc egiffet.
! AT

certi fliipulationem, fola w traie&a. — Nam quod Hal. vocem: imcerti, omittit,
nihil ad rem facit. E duodecim MSS. nouem fimiliter habent, e quibus tamen
tria: Vat. l. II. et HT. initio habuerunt, vt eft Flor. — 'Totidem Pal. Il S. Cruc.
et Bynkersh. L. exhibent: ratonem, et flipulationem, quod ftare non poteft. n n.
Reliqui fex iftorum nouem: Pal. I, VI. IX. XI. Chriftin. Barb. Bynkersh. II. eft
tertlus decimus et habet, vt eft Flor. GER. 28 Hal. verba: poflea editum
parenthefi includit, et addit in margine;: alas, defunt. GER. 29 Vulg. in-
lerit vero. BR. 50 Hal. confequetur. GEB. 31 Hal. lib. XXVII. GEB.
32, Hal. praeflationes, et in fine: defiderautur. GEB. — 33 Hal. lib. XXVIIT.
GE B. 34 Ap. Hal. Antoninus, abeft. G. 35 Conf, Noodtius 1II. de
foenor. et vfur. 1. GEn. — 36 Vulg. fubiugata fifco, ideo. Ap. Hal. de fifco,
abfunt. BR. 37 Hal in margine: alias, de ea parte patrem. GERB. 358
Bafil. eleganter: Zxrove 3iuxóm]ew vt0c móxove, ex e0 tempore intercidit, i. e. in-
terrumpit vfuvas. BR, 39 Gothofr.in nota: Víuras debere incipit debitor,
qui oblatam debitori fuo pecuniam fubducit. Alber. Dices rectius, qui pecu-
nias obfignatas depofitasque recepit. Noodt. 11I. de foeu. et vfur. 1$. GEB.
40 Hal. lib. IX. GER. 41 Bafil. 4 32 yoyà rüc yoviie, fetura autem feturae.
BR. 42 Hal.legitimarumn v(urarum. GEB. . 43 Gothofr. in nota: non pro
modo. FHaleaud. fed ap. Hal. «om abeft, vt Flor. G E B. 44 Ap. Hal. zufla,
abeft. GEP. — 45 Vulg. argute: ia«ta vatioucu jortis, BR. .. 46 Hal. inferit;
| pro.

N

i

|

[
W&

hi
A

Ü

Websle:

DIGESTORVM LIB. XXIL TIT. I

XI. IpneM libro XXV. Qudeftionum. Garvs Sgrvs,
qui rem publicam gerebat, ffejierauit pecuniam publicam fub
vfuris folitis: fuit autem confuetudo, vt intra certa tempora
non inlatis vfüris, grauiores infligerentur: quidam debitores
Ceffauerunt in foluendis vfuris, quidam plus intulerunt, et fic

- 14 : T
effectum eft, vt omne, quod víurarum nomine competebat,.

etiam pro his, qui ceffauerant in vfuris, fuppleatur. Qugefi-
tum eft, an illud, quod amplius ex confuetudine pdena(d no-

: mine a quibusdam exactum eft ^7, ipíi Sefo proficere debe-

ret, an Reipublicáe lucro cederet ^* ?i Refpondi, fi Gaius Se-
ius a debitoribus vfuras ftipulatus effet *?, eas folas RKeipu-
*blicde E*ae&ari oportere, quae fecundum formam ab his exigi
Íolent *9, etiam fi omnia nomina idonea fint. $. r. Quid ?*
i feraus publicus obligationem vfurarum Reipublicae adqui-
füt? Aequumeft 57, quamuis ipfo iure vfürae Reipublicae]de-
beantur, tamen pro defectis nominibus compenfationemf/f
maiorum vfurarum fieri, fi non fit parata Respublica vniuer-
forum debitorum fortunam fufcipere. Eatdem fere in tutori-
bus Marcellus refert. L3n 7 25
XII. InEgwx.libro-IV.—Refponforum, SxErA mutuam
pecuniam accepit a Septicio: de vfüris ita conuenit, nifi fua
quaque ?^ die vfurde fuprafcriptae exfoluerentur 55, vel poft
tertium menfem, tünc in maiores vfuras Sej» teneretur: et
deinceps per fingulas penfiones, fi condicione data vfurfe non
Íoluerentur, ea condicio obferuaretur, donec omnis fumma de-

4 ^ * 4 e "
Jipre « bita hoc nomine exfolueretur. Qugero, an Kíaec verba, et dein- -

ceps per fingulas penfiones 5* condicione dat& vfurfe non
foluantur, ea condicio obferuaretur: eo pertineant, vt, quam-
nis commiffa fit forte prima ftipulatio, non tzmen in amplio-
rem quantitatem vfürardm conueniri poffit, quam eius pentio-

nis nomine, quae egreíla eft ?* diem praeítitutum ? Paulus

xefpondit, plures condiciones continere eam ftipulationem,
qujge de grauioribus vfuris praeftandis fübiecta eft *9, id eft ??,
vt per fingulas penfiones condicio infpectaretur ?? non illata-
rum füis.temporibus leuiorum víürarum: et ideo poffe eui-
tari pjenam fequentium penfionum.

XIIIL. Sc4gvoratlibro-L-Refponforum. Qvzr sk-

38I

pofitam 59 habuiffet, idque ex confuetudine mandantis fecit-
fet, non debere quicquam vfurarum nomine praeftare. . P252
XIV. PAvrvslibro-X1V.—Refpounforum, RESPOox- ; *flza(dat-än « seh
DIT Pa(ülusxpg?;momgy 68 . in foluendo üdeicommffligfä&ätg A at *
partus quoqüe ancillarum reftituendosi 9$. n Heres rogatus f& C p F
erat, poft mortem fuam Íine reditu hereditatem reftituere.
Qugefitum eít, an partus ancillarum, etiam viuo herede nati,
reftituendi effent propter verba teftamenti, quibus de reüitu
folo deducendo teftator fenfit 9?? Paulus,refpondit, *?, ante LQQ
diem fideicommifff cedentem, partus ancillarum editos fidei- ,j $, &.
commiffo non contineri, MNeratius libro Lpfif;g ita refert **: gc,; "c/;&..
eum, qui fimiliter rogatus eflet, vt mulierem reftitueret, par- | )
tuä eius reftituere cogendum non effe nifi tunc editus effet,
cum in fideicommiffo reftitnendo moram . feciffet: neque in-
tereffe exiftimo, an ** ancilla fpecialiter, an hereditas in fidei-
commiffo fit. P» :
á. XV. IpEM Jljbro XVI. äRefpoüforumï-efpandit. N &-
QvE eorum fructuum 7?, qui poft litem conteftatam officio
iudicis reftituendi funt, vfuras praeftari oportere: neque eo-
rum, qui prius perceptigquafi ,&*, malfe fidei poffeffori condi-
cuntur.
4 XVL IptEw dibroe-L-Deeretorum. LrsERALITA- !
trys in Rempublicam fattde vfurfe non exiguntar "5157 $. 12 ——
Cum vfurfe pretii fündi ab eo, qui a fifco emerat, peterentür,
et emptor negaret traditam fibi pofleffionem, Imperator decre-
uit, iniquum effe vfüras ab eo exigi, qui fructus non percepiffet.
XVIL IpnE wdibroGnaeularideVfuris. Cv w QvrzDAM
cauiffet, fe quotannis quincunces vfuras praeftaturum , et, fu «;
quo/anno non foluiffet, tunc totius pecuniae ex die, qua mu-
tuatus eft, femiffes| foluturum: et redditis per aliquot annos -/4c ex ('71«)3; |
vfuris, mox ftipulatio commiffa eff /: Diuus Marcus Fortu- 1// , A.
nato ita refcripht, Prfefidem prouinciae adij qui ftipulatio- 44 7 EOE

u s

I

/c:-e»;(/g- ,/wg T ME

nem, de cuius iniquitatemue&us es] ad modum iuft actio-
i Msdip i ] fïLq E r "ERE eä&c l',o-ï J-—äe(;?u*/d.rdq&æï Z
nis rediget. Haec confütutio tadífinitum. modum ** excedit.435 , 2;.r |
Quid ergo? Sic temperanda res eft, vt in futurum dumtaxat ,4;/7 -

e vt
. L] L] " " * ('ä'j' ["
ex die ceffationis crefcat vfura "?. $. r. Diuus Pius ita - L*bsd

fcripfit, parum iufte prieteritas *5 vfuras gp,at& qua?s"(fþm' Jä[ïd E*/m» b *yent

—]*rmä? MissES víuras promifit 5*, per multos annos minores prae- | te longi temporis interuallum indicat, qui eas a debitore tuo, —— ) Zez 44 Z
: fütit: heres creditoris femiffes petit: cum per debitorem non | vt gratior *? apud eurn videlicet efles, ipdtendas non putafti. $ 577 RCR
ä p« fteterit, quo minus uninoresg, ibh;.at 626.3 nglem, an exceptio | $. 2. In tacif:q fideicommiffo omne emolumentum heredi au- - oA
' L& doli, vel pacti ODüet?MQ;&ib fi exfoluendis EX more ferendum, et fiíco prae&andum, Diuus Pius refcripfit: ergo
/4t. vfuris per tanta tempora mora jper/ debitorem non fujt, poffe, | et vfüurarum ?? emolumentum aufeïur 5* heredi. 4 3. 9L.L266. ,
fecundum ea, quíe proponerentur, obftare exceptionem. $. r. | pupillo non habenti tutorem fideicommiffum folui non potuit, 7,2/,£.
$ Qu&efitum eft, an iudi&io negotiorum gelftorum, vel mandati | non videri moram per heredem factam, Diuus Pius Ppotur - fcri-"W',
" E -ä;?ææ pro pecunia -gtiofa ?^ ijuï:as; P;-aefcäre- debeat, cum domïpus pfit: ergo nec ei debátur, qui, jquod; 9? Reiäublic;(e caufa [ TEoruey:
| 2" mnullam pecuniam f?enexamtä iRefpondit 95, fi eam pecuniam | - p u E d. u-

48 Hal. cedere. GER.

pro GER. 47 Hal. effet. GEB. -49 Hal. fit.
G E B. zo Hal. foleaut. GEB. .5X MHl et Vulg. Qwod. BR. 52

Hal. effe.;, GEB.
55 Yaur. faprafcripta Exfolueventur. GE B.
7 Hal. fit. GER. 58 Hal effet. GEB. —— 59 Ap. Hal. id efl, abeft. G B.
6o Hal. fpecaretur. Vulg. exfpetavetuv. B R. 61 Hal promiferat. GEB.
62, Taur. ininoreSoluat. GE B. Vide Noodt. I11I. de foen. et «fur. 16. BR.- 53
Hial, et Vulg. inferunt im. BR. — 64 Taur. in Adnot. otiofa. fic recte in veterib.
in P. vitiofa. Omnes quoque editi et fcripti habent: otiofa. Yn folo Vat. L.
e duodecim erat: vitiofa, [ed ibi quoque correctum. Recte ctiam Bafil. óz2e
vy àoyUw xguuéárov, pro pecumiis mon occupatis, fcilicet foenore,
quitür. BR, — Reliqui codices funt: Otob. Pal, I. II. IV. V. VI. Barb. Chriftin.
Bynkersh. II. alios annotatos non reperi, ne ipfum quidem Vat. L. Etiam Hal.
ociofa. GEB. 635 Hal. vefpoudi. GEB. &6 Hal. et omnes: depofitam.
Sed et Bafil. habent: weégeve. BR. Fortaffe legendum: otiofam. |ta coniicit
Van de Water J1I. Obf. 12. GEB. — 67 Hal. initium legis facit verba: Mo-
va in foluendo, at in rubro habet:: PAVLVS lib. XIV. vefponforum ve[pondit.
GEB.: 68 Gothofr. in nota: 4l poft moram. al. mora in foluendo fidei-
commiífo fa&a. Et hoc pofterius habet Hal. et omnes editi. E feptendecim
MSS. quatuor habent: Poft qioram, videlicet Vat. IL. Pal. VI. XI, Darb. in
Vat. L. erat vt Flor. fed factum; mora. — Tà poff moram fauent Bafil. «ezZ ive-
Sec. BR.. Qui habent: mora —— — fa&a, funt: Pal. I. H. HE.IV. V. VIL VIHI
IX. Chriftin. at Dynkersh. lL. feruat. Florentinam. GEF. 69 Hal. fenfiffet.

53 Hal. compenfationes. G EB.
56 Hal. et Vulg. inferunt fi. B R.

54 Hal, quaeque. GEB.-

vt Tullius lo- *

! Pal
GEB. "o Hal. Paulits refpondi. GER. 71 Hal Neratimnm quoque libro
primo referre. GEB. « 72 Ap. Hal. au, abeft. GEB. — 75 Con£ Noodt. IJ.
de foen. et ofur. 12. GEB. 74 Hal et Vulg. inferunt a, et in fequentibus
habent: poffeffore. B R.« 75 Hi textus de legatis reipublicae loquuntur. Sed
etiam ex pollicitationibus víurae debentur £. :. iufra de Pollicit. Vide Noodt,
IlI.de foen. et ofur. 7: GEB. — 76 Paulo recentius Flor. 7u eft fuperícriptum,
vt fit : ad iufinitum, quomodo habent et editi et fcripti. Quid fi legatur: baec
conflitutio ad fimitum modum excidit, i. e. vofecat, nempe víuras nimias? Conf.
Noodt. de foeior. et vfar. IIT. 4. et Bynkersh. ad L. Leda c. 14. B. Dixi
ad L. Le&a c. 14. me huius legis iurisprudentiam non intelhgere, nec quae
alii fcripferunt, me fecerunt do&tiorem. Adhuc profiteor me hoc caput cum
aliis componere non pofie, nifi liceat fingere, totam fortem ex conuentione non
fuiffe vfarariam, fed peufiones fingulas fua die non folutas, et placuiffe, vt fi in
vna penfione mora fieret, tunc totízs pecuniae in praeteritum víurae praeftaren-
tur. Ait enim lex totius pecuniae, oppofite fortaflis ad penfiones. — Si ita con-
uenerit, iam intelligo, excedere illam conuentionem legitimum vfurarum mo-
dum. BYNK. . Cum his conferas, quae. idem commentatur V 1. Obf. 19. Ce-
terum codices a Brenkm. hic confalti funr: Pal L. II. HIII. IV. V. VI. Vat. L. et l.
Barb. Bynkersh. vterque. — Etiam Hal. ad. znfinitum modum. GEn. 77 Hal.
et Vulg. crefcant vfurae. BR. 78 Bene adeo füturas. — Vide Noodt. III. de
foenor. et vfur. 1 5. GEB. — 9 Conf. Noodt. III. de foenor. et vfur. 16. G E B.
80 Vfurarum a debitoribus hereditariis perceptarum. — Vide Noodt. 111. defoen.
et vfur. 12. GEB. 81 Lal auferetur. GEB. 82 Ap. Vulg. 440d, abeft.
Krra CY

382

afuit *?3?, vel ex.alia caufa iufta impeditus, ex qua reftitutio
indulgetur, petere non potüit: quid enim poteft imputari ei,
qui foluere, etiam fi vellet, non potuit? Nec fimile videri pof-
fe **, quod placuit minoribus etiam in his füccurri, qufe non
adquifierunt: vfu.r;fe enim non propter lucrum petentium, fed
propter moram À5, foluentium müggä;;nr $. 4. Ex locato
qui conuenitur, nifi conuenerit vt tardius pecuniae illatfe vfu-
ras deberet, non nifi 59 ex mora vfuras praeftare debet. $. 5.
Es 7 Fifcus ex fuis contractibus vfuras non dat, fed ipfe accipit,
| aä'mmlk/w-(:/ vt folet [a foricgiriis/?7;5qui tardius pecuniam inferunt, item
— La Iytcanurl: €x vetügalibus. Cum autem in loco ?? priuati fucceffit, etiam
L. L. Aynsns dare folet. $. 6.,'1:91' debitores, qui minores femiffibus prae-
ftabant vfuras, fi(ci effe cóeperunt, poftquam ad fifcum trans-
ierunt, femiffes cogendi funt praeftare.
: adminiftratione rerum ciuitatium conueniuntur, vfuris obno-
f i o A?« xios (?fie, fatis notum 59 5&. Idem oþferuatur. in operum cu-
" fü.q;:Mfratorlbug, fi pecunia apud eos remanfit. - ä?;j in ea, quam re-
(* -et, i. demptoribus commiferunt ??, etiam fi neglegenter dederint,
vfura|eis remittitur: haec autem ita funt, fi nulla fraus argui-
tur: alioquin etiam vfurde affplicabuntur. $. 8. Si dies non
fit ab his, qui ftatuas vel imagines ?* ponendas legauerpnt,
praefinitus, a Praefide tempus ftatuendum ef: et nifi pofue-
rint heredes, vfuras Reipublicfe vsque ad tertiam centefimdéi
pendent. 9 .
XVIII. InEMw dibrodH-Refponforum- ??,
agris, fif initio conuenit, vt venditor pretium reftitueret, vfu-
rde quoque poft euictionem praeftabuntur, quamuis emptor,
poft dominif;litem inchoatam ??, fructus aduerfario reftituit :
nam incommodum medii temporis emptoris damfum eft.
: i $. 1. Poft traditam poffeffionem defunt&to venditore, cui fuc-
2 w;/ ". cefforJincertus fuit, medii quoque temporis Vfur;fe pretii, quod
g 050 ( d caufa depofiti non fuit, praeftabuntur. n E
fejro Ja^04, 61 XIX.Q(GAr1vs dibro-VE—ad-legem-2*5—XTL—tabularum.
! ViDEAMVS, an in omnibus rebus petitis, in fructus quoque
condemfhátur ?5 poffeffor: quid enim, fi argentum, aut ve-
7 ftimentum, aliamue fimilem rem: ,quidipraeterea, fi. vfumfru-
fiey L , i. €tum, aut nudam proprietatem, cum alienus vfusfructus fit,

2 X
: C('W. 7""'10

//

144

: 4
f j p Z-/k 7[60'2//

petierit? neque enim nudae Mgpg&äfiäï,,,q,ubd,.,äd)tprggäetag
tis; nomen attinet, fructus vllus intellegi poteft: |neque, vfüs-

Ti )'6//:/" st fructus s-fru eleganter computabitur: quid igitur,

,. ,. fi nuda proprietas petita fit? Ex quo perdiderit ?? fru&tuarius
» e Zo' »1: .('.4 £ WWW. Oz7.1 d.
J Lf / J : vfümfructum, aeftimabuntur in petitione fruCtus. Item fi
vfusfructus petitus fi& Proculus ait, in fructus perceptos con-
demfari. Praeterea Gallus Kelius putat, fi veftimenta aut/fcy-
* . d : - 8 H fæ-
phus petita fint, in fructu haecenumeranda 9 efle, (quod, lo-
cata eajrej mercedis nomine capi potuerit ??. $. r. Iter quo-

4 que et actus, fi petitus fit, vix eft, vt fructus vlli poffjnt aefti-

. j&s /'61)(.(:»« * Z2u at
AE /W«,,'Z'/D-q £.. mari: nifi fóquis commodum in fructibus nüfftefáret/ quod ha-
j biturus effet petitor, fi ftatim eo tempore, quol petiflet, ireage-

re non prohiberetur: quod admittendum eft.
XX. PAvrL.vsdibro-Xll.-99 ad Sabinum. VsvRAs
illicitas forti mixtas *, ipfas tantum non deberi conftat, cete-
rum fortem non vitiare.

XXI. VrrPriANvs Jibroó. XXXIV...72. ad. .Edictum.

4 2e-72.

83 Hal. abfuerit. GEB. 84 Hal potefí. GEB. — 85 Hal. et Vulg.
inferunt z:04. B R. 86 Vide Noodt. III. de foenor. et ofur. 9. GEB. — 87
Confer Noodt. de foener. et vfur. III. 10. GEB. 88 Hal. et Vulg. locum,
quod malumus. BR. — 89 Taur. in Adnot. notum efl. fic n vet. :m. P. mon efl.
Ita, vt vetus ille, habent; Otob. Pal. I. II. III. IV. V. VL Chriftin. Vat. I. IT.
Barb. Bynkersh. vterque. GEBR. 90 Flor. eft: commifferunt. GxS. 91
Adi Noodt. I. de foen..et vfur. 2. GEB. — 92 Hal. lib. XXXIV. ad edittum.
GER. 93 Hal. zncobatam, et mox: reflituerit. GEB. — 94 Hal. leges. GER.
95 Hal. condemnandus fit. Vulg. condemnetur. B &. — 96 Hal. perdidit. GE B.
97 Hal. aeffimabitur. GEB. 98 Hal. boc tmmerandum. G EB. 99 Vulg.
potuerint. nR. — IOO Hal. ljb. XXII. GEB. — 1 Hal. smiflas. GEB. — 2, Hal.
li. XXXIII. GEBR. 3 Hal. fit, GEB. 4 Hal vel expediendo debito.

B R.

$. 7. Eos, qui jexi

EvicTIis

DIGESTORVM LIB. XXIL II L

ScreNnDvM eft, non omne, quod differendi caufa optima ra-
tione fiat ?, morde adnumerandum: quid enim, fi amicos ad-
hibendos debitor requirat, vel expediendi debiti ^, vel fide-
iufforibus rogandis? vel exceptio aliqua allegetur? Mora *
faCcta non videtur. KXX E/.
XXIL PavrvsilbroyXXXVH.-9-ad Edi&um. Sr
MOD ogäipfum non fraudandi caufa fimuletur.
XIIL. Vap1AN vslibro XXXIV. 7adEdi&um. Skp
ET Íi Reipublicde caufa abeffe fübito coactus fit, vt defenfio-
nem fui mandare non poffit, moram facere non videfftur: fi-
ue * in vinculis, hoftiumue poteftate effe cdeperit. $. r. Ali--
uandg/etiam in re moram effe decerni folet ?, fi forte non -
ethat, qui conueniatur. ( 7"0"/::1, 5
. KXIV. PAvrvsiibro-XXXVH.-19-adEdi&tum, Sr
ovrs folutioni quidem moram fecit, iudi&ium autem accipe-
re paratus ifuit, non videtur feciffe moram: vtique, fi iufte ad ! f/t
iudicium prouocauit. $. r. Cum reus moram facit, ét fide-
iuflor tenetur. $. 2. Mora videtur creditori fieri, fiue ipfi, fi-
. . [ E » C
ue ei, cui mandauerat, fiue ei, qui negotia eius gerebat, mora
facta fit ; nec hoc cafu per liberam perfonam adquiri videtur,
fed officium impleri: ficutifcüm quis furtum mihi facientem

deprehendit, negotium meum agens, manifefii furti actionem | 1»c ex£, &«
mihi parat. Item cum, procurator interpellauerit promifforem
hominis, perpetuamifacit ftipulationem *7, 1 * fecef, — -
AXV.IvriANvYsHibro VMabDisefterum, Qvr scrm,/ 245 .

fun(.ium .übïlz cum alio communem € e, fru&us, quos ex eo. ^ 7-
perceperit ^, 1nuito vel ignorante focio, nón maiore ex par-
te fuos facit, quam ex qua dominus praedii eft. Nec refert,
ipfe, an focius, an vterque eos feuerit; quia omnis fructus non
iure feminis, fed iure foli percipitur: et quemadmodum fi to-
tum fundum alienum quis fciens *? poffideat, nulla ex parte. |
fruétus fuos faciet 142([(ïuoquo modo fÍati.fuerint: ita qui com-fff//'foä't,g"f
munem fundum poffidet, non faciet füos fruCtus pro ea par-

te, qua fundus ad focium eius pertinebit. $. r. In alieno fun- , -onnia
a. * "a w CMEUEC-
do, quem Titius bona fide mercatus fuerat, frumentum feui/1^ : P Mi

an litius bonae fidei emptor perceptos fructus fuos faciat 9]

«Refpondi, (quod (ad) 75 fructus,j qui ex fundo percipiuntur,

intellegi debet propius Éày? * accedere,

1us, ex quo percipiuntur, quam feminis, ex quooriuntur,afpi- h5 E^.
citur *?: et ideo nemo vmquam dubitduit *?, quin, fi in meo Lï?/rreZ?a
fundo frumentum tuum feuerifm ?9, fegetes, et quod ex mef- r a, :
fibus colle&tum fuerit, meum figret/ Porro bonje fidei pof- Ls &t
fellor in percipiendis fru&tibus id iuris habet,|quod dominis / s. "*
praediorumjtributum eft. Praeterea, cum ad fructuarium per- * ^.
tineant fructus a quolibet fati, quanto magis,lioc, in bonge fi uI m
dei poffefforibus ^* recipiendum eft, qui plus iuris in perci- d
piendis fruCtibus habent? cum fructuarii quidem non(£iant, Lf)xï)ïdmw
| antequam ab eo percipiantur: a( bonge fidei autem poü'eï?ä&e,y;m,
rem pertineant, ^? quogyd modoa folo feparati fuerint: ficut ?3 ,,, " !
eius, qui veCtigalem fundum habet, fru&tus fiunt, fimulatque ?* — od
folo feparati fünt. $. 2. Bonge fidei emptor feuit, et ?^* an-
tequam fructus perciperet, cognouit fundum alienum effe, an -
perceptione fructus füos faciat, quderitur? ,Refpondi, bonge, u
fidei

d

GER. 5 Hal. inferit certe. GE2. — 6 Hal. ljb. XXXIV. GEB. — 7 Hal.
lib. XXXIII. GER. 8 Hal. inferit etiem. GEB. ' 9 Hal. Aliquando et
in re mora difcerui folet. GEg. — 10 Hal. lb. XXXIV. GEB. — 11 Vulg.
addit: et fj mortuus fit bomo promiffus. 2 &. 12 Hal. percipit. GE B. Iö3
Taur. quiSciens. GE R. 14 Hal. facit. GEB. 15 Hal. et Vulg. feuit. BR.
16 Hoc fupplementum habent omnes editi et Ícripti. Aberat tamen olim a
Vat. l. Hal. et omnes editi; 2uo ad. BR. Reliqui fcripti: Otob. Pal. . Byn-
kersh. vterque. G E g. 17 Hal. propius eos üs accedeve. GER. 18 Hal.
mfþla"f?* G EB. I9 Taur. dubitaBit. GE R. 20 Hal. et Vulg. feueris,
2:252.6'*'(*?;;(93&3 ï;coljl fgetlïäï. 21 Hal. pofffüre, et in fine periodi:
Z L Apuido d. d. p | gi ,f GEB. . 23 Hal. fic et. GEB. 24
4 g. inferunt q.. B R. 25 Hal fenit et, parenthefi includit, et in

margine

s OPOU IR. n quae ferui operis fuis L,wamgf-/r |
adquirunt: quoniam in percipiendis fructibus magis corporis ^ X« Xesrs —

UUU05 Qstned?

u rA

t J uatlf
[]
A
f*ï .
Em2
D

d) m

'g/æk : examinabitur. . Nam, vt e€ Pomponius libro Add(ödi-':.ci)fflgi Épi-
u ü ft&larum fcripfit, difficilis eft huius rei dä'mi;—io., Diuus quo-
| LJ;ïfeæ,efüqüfe Pius|(lullio Balbo xgfcripfit, an mora fa&a intellegatur, -
E &'C— peque conftitutione vlla, neque iuris au&ääläï ugeftione de-
W C Já.ebw; cidi poffe: cum fit magis fa&ti, quam iurisv sT R Et non
igos Y w.suic*: fufficit ad probationem morjí&]fi feruo debitoris abfentis de-
t nl !-L'yüy***— nuntiatum eft a creditore, procuratoreue eius: cum etiam fi
Z ipfi, inquit *?, domino denuntiatum eít, ceterum ^** poftea
W : )6'7f cum is fuij poteftatem faceret, omiffa ** effet repetendi debiti
':)M,. .* inftantia,'non protinus per debitorem mora facta intellégitur 4*
M O $.2; In bonÁe fxdelþcontra&ibus ex mora vfíüráe debentur.
.&«fj $. 3.,,Quid ergo, frét filiusfamilias, et pater ex perfona eius
( teneàtur, fiue iuffu eius contractum elft, fiue in rem verfum
wa sf fc;/w:;: eft patris, vel in peculiug/ cuius perfona circa moram fpecta-
n £ bitur **? Et, fi quidem, pater dumtaxat conuenietur ** ex
du mora füa, non tenetur: in filium tamen dabitur actio in hoc,

R Warccilas X XXILJ]MARCIANYSWibro.IV.]Regularum **.

/

DIGESTORVM LIB. XXIL TIT. L

d

fidei emptor, qudd ad ?* percipiendos fru&tus, intellegi de-
bet, quamdiu euictus fundus non fueritz nam et feruus alie-
nus, quem bona fide emero, tamdiu mihi ex re mea, vel ex
operis fuis, adquiret ^7, quamdiu a me jenictus non fuerit.
. XXVI. Ipew dibm-»VL—eHIäjþiïcisifs. VxgNATrIO-
N E MJfruCtus ?? fundi ;negauit-effe, nifi. frfqäügjhïundi-ex ve-

natione conftet 39,

" XXVII. /är RICANVSZibro VIII. Qufe&immm. Cv
PATRIFAMILIAS mora facta fit, iam in herede eius non
quferitur mora: nam tunc heredi proximo hereditario iure,
ea campegF ?:: ideoque ad ceteros quoque deinceps trans-
mittktur. — [^ 4 6 ts |
XXVIII. GaArvsilibroIL-Rerumeottidienarum-32 * fiue-
aureorum.* 59, Iw PECcvDvM fructu etiam fetus eft, ficüt
lac, et pilus, et lana ?*. — Itaque agni, et Myedi, et vituli ?5
ftatim pleno iure funt boniie- fidei poffefforis, et fructuarii.
G. r. Partus vero ancillfe in fructu non eft: itaque ad domi-
num proprietatis pertinet: abfurdum enim videbatur, homi-
nem in fructu eífe, cum omnes fructus rerum natura homi-
num gratia comparauffit *5.
XXIX. MARcCt1AN v slbro-XIV.Infitutionum. Pr a-
cviT, fiue fupra ftatutum ?* modum quis vfuras ftipulatus
fuerit, fiue vfurarum vfuras, quod ?5 illicite adiectum eft, pro
non adieéto haberi, et licitas peti poffe.. Ja(us (f T. a2 €2:
OXXX.jPAvrvs.iibrofingulariRegularum ?. E T1AM
ex nudo patto debentur ciuitatibus vfur&e creditarum. ab eis
pecuniarum. | | ,
XXXI. VnperAwvs libroT. Refponforumes Qvonp in
ftipulatione fic adieCtum eft, r vsvRas, sr QvKE COMPETIE-
xXixT ^?, nullihis effe momenti, fi modus certus non adicistur.
| M o-
R A fieri intellégitur non jéxire, fed ex perfona, id eft, fi in-
terpellatus oportuno loco, non foluerit: quod apud iudicem

margine addit: alias, defumt. GER. 26 Hal. quo àd. GEB, — 277 Hal. ad-
quz'zfït. G E B. 28 Hal.ex Minutio. GEB. - 29 Hal Venationem n fru&u,
et in margine: alias, Ex venationue fructum. GEB. — 30 Hal. couflaret. GE s.
231 Hal. competit. GEB. 32, Yaur. co Tidianarum. GEB. 33 Ap. Hal.
fine aureorum, abfunt. GE B. 34 Hal. ficut lac, pili, et lama. GEB. 35
Hal. in margine: alias additur, et fuculi. GEB. 36 Hal. comparauit. G EB.
Bafil. habent: vóxov óméguerQov. BR. — 38 Hal. inferit quidem. GEB. . 39
Hal. ljb IHIT. vefpouforum. GEB. — 4O Hoc eft: competent. "Vide Noodt. I1I.
de foenor. et vfur. 3. GEB. — 4 Hal. P(IPINIANVS lib. IV. vefpon[orum.
GER. 42 Vulg. addit: quaeffio. BR. — 43 Hal. zuquam. GEB.' 44 Vulg.
inferit fi. B R. 45 Hoc eft, fi deftitum fit ab inftantia, et mora debitori re-
miffa Vid. Noodt. 111. de foenor. et vfur. 9. GEB. 46 Hal. intelligatur.
GER. 47 [aur fpe&aV;tur. GEB. — 48 Hal. comuemitur. GEB. — 49 Hal.
quo. GEB. 50 Hal. inferit: a&ionem, Vulg. candem vocem fubiicit poft:
babebit. BR. 51 Bynkersh. 1. Obf. 4. mauult : pareant vfuris, vbi et de zn-
foleutia incuriofa, quod fequitur. GE B. 52, Hal. habet: iniuriofam. GER.
55 Hal. li. XI. GEB. 54 Conf. Noodt. III. de foen. et vfur. 12. GER -
55 Ap- Hal. igitur, abeft. GEB. 56 Hal. lib. VII. GER. 57 Hoc eft:
pergunt currere. Vide Noodt. I1I. de foeuor. et vfur. 12. GER. 58 Hal.

vicem fructuum optinent: et merito non debent a fructibus ?*

[£uctus quoque reftituendi funt: vtique hig??, qui percepti

- habent complura MSS. Vat. L. tamen adhuc: generali, vt Flor. BR. n libro

-in Var. Hl. etiam fuppleta fit. — In Vat. L. infuper et eft additum. Vulg. fi i&

383
vt, quod ^? minus(à/patre aCtor confecutus|jeft; filius prae-
ftet: quod jfi)filius morami fecerit, tunc actor vel cum ipfo in
folidum, wel cum patre dumtaxat de peculio ?? habebit. $. 4.
Sed; fi duo rei promittendi fint, alterius mora alteri non no-
cet. $. 5. Itemffijfideiuffor folus moram fecerit, nontenetur:
ficuti fi Sticfum promiffum occiderit: fed vtilis actio in /hunc
dabitur. !
XXXIII. VrPrANVS Zibro fingulari- de Officio Cura-
toris.Reipublicfe. S1 BEwx collótatáe funt pecunige pu-
blicse, in fortem inquietari debitores non debent: et maxime,
fi parient vfuras 54: fi non parient, profpicere Reipublicge
fecuritati debet |Praefes/ prouinïi'(e: dummo&'ü non acerbum-/e ex um 4 i |
fe exaCtorem, nec contumeliofüm/praebeat, fed moderatum, et 4 ex 'c — frag, ..
cum efficacia benignum, et cum inftantia humanum : nam in-
ter infolentiam'üncuriofam 9?, [ef) diligentiam non ambitiofam, tJj4— gegey fl

AA Lem fs

UA .

H ^ ?

? ' r ,/V*
féceex 6a ! d

multum intereft. $. r. Pnaeterea profpicere debet, ne pecu- , a^ s
niae publicae credantur fine pignoribus idoneis, vel Mypo- ,, ,&qw
d "

thecis. :

XXXIV. Inxw libro XV. -59-ad Edictum. VsvnXE

feparari: etita in leäatis, et fideicommiffis, et-4s tuteldfe actio-

ne, et in ceteris iudifiis bonde fidei feruatur. Hoc idem igi- ;
tur 55 in ceteris obuentionibus dicemus. -7 "6K /bvr;
XXXV.]PAvrvsAibro-LVIE-*9-adEdiétum. LiTE A €r rv

conteftath. vfürae currunt]?*. OR AO m :
G.. XXXVI. VrriaAmvs dibro-]EXLJ 59 -ad -Edictum. je*dyef*'mo/(ï,-,aïï:)
PanyzEprioRvM vrbanorum penfiones pro fructibus acci-; | r
iuntur. ; T s
XXXVII. InEwtlibro Zäf ?. ad Edictum- — ET rw
contraria negotiorum geftorum actione vfurgetveniunt, fi mu-
tuatus fum 9? pecuniam, vt creditorem tuum abfoluam : qu? E
autin poffeffionem mittendus erat bonorum tuorum, aut pi-
gnora venditurus. Quid 9? fi domillhabens) propter eandem
caufam folui? Bate verum, fi liberaui ex ?? magno incom-
modo, debere dici vfuras venire: eas agïf;lm qude in regione
frequentantur, vt eft in bonde fidei iudifiis conftitutum: fed
fi mutuatus dedi, haejvenient vfurae, quasipfe pendo: vtique,
fi plus &bi praeftarigi ^ commodi, quam vfurge ift£e colligunt.
. XXXVIIIL. Pavrvsilbro-VE-55-adPlautimme. — V 1-
DEAMVS, generalifá? quando in aCtione, quae eft if perfo-
nam, etiam fru&us veniàánt? $. r. Et quidem fi fundus ob
rem datus fit, veluti dotis caufa, et 57 renuntiata adfinitas 9*,

d 2286 n .

[ 2s£5,

funt eo tempore, quo fperabatur äfhmtaä fed et pofteriores, ADjce u- ".
e . 7 o . e 7 I -- ,
fi in rymogfmt, |vt/7? ab illo, qui reddere debeat **^, omni hs. 126n

modo reftituendi funt. Sed-e&fi per mulierem ftetit *^, quo
minus nuptije contrahantur, magis eft, vt debeat fructus re-
cipere ** Rafio autem haec eft, quod fi fponfus non icong,,
ueniebatur reftituere ** fructus, licuerat ei neglegere fundum. '

$. 2.

lib. T. GER. 59 Hal.li.. XI. GER. . 60 Hal fim. Grz. ^ 61 Hal.
et Vulg. qui. BR. 62 Hal et Vulg. Quod. BR. ^ 63 Gothofr. in nota:
fi liberaui te magno incommodo, etc. Hal. adde L. 3. $. 1. in fiu. infra de contr.
tutelae. GEB. — 64 Hal. praeflauerim. Vulg. praeftiterim. BR. — 65 Hal. lh.
V. GEB, 66 Gothofr. in nota; generatim Hial. Vulg. gemeraliter, quod

U/W'. "ual,, 241L cllj;,

Dl gune WT

Flor. vocabula quandoque non integra leguntur, vt hic: geserali pro -genevalz-
ter, in L. 6. fupra ad SC. Macedon. Senatus pro. Senatusconfulti, in L. 23. $.
2. dufra de Appellat. dat pro datum. BYNK. MSS. generaliter exhibentia
Pal. L IL II IV. V. Barb. Vat. Il. Bynkersh. L. et per fcripturae compendia Byn-
kersh, II. Otob. Pal. VI. Chriftin. GER. — 67 Ap. Hal. et, abeft. GE». — 68
Hal. adfimitate. GER. 69 Hal. fi. loco: bj. GER. — TO Voculam: ct, hic
abundare putamus, generatam ex antecedente: fuit. Adceft tamen in MSS. vt

vem inora fuerit ab illo. inm vei pro zu re habent etiam Pal. V. et Bynkersh. No-
rica: fi iu ve mora fiat ab ill.BR. Eit praeter memoratos ? ct, etiam in Dyn-
kersh. vtroque. GE B. 71 Hal. debet. GER. 72 Hal flet. GEB. — 73
Hal.in margine: alas, percipere. GEBR. 74 Hal ad refütuendos. GERB.

Rrr. 15

J delm..
L ,

füac: )UV-LL[D)a

. g

[ ] 9&f

384

$. 2. Ttem fi indebitum fundum 75 folui, et repeto: fru&us
quoque repetere debeo ?9, — $. 5. Idemque eft, fi mortis cau-
fa fundus fit donatus, et reualuerit qui donauit, atque ita con-
dictio nafcatur. $. 4. In Fauiana ** quoque a&tione, et Pau-
liana, per quam quge in fraudem creditorum alienata funt, re-
uocantur, fruCctus quoque 79 reftifüjbntur: nam Praetor id
agit, vt perinde fint omnia, atque fi nihil alienatum effet :;quod
non eft iniquum, nam et verbum n ksTITVAS, quód in hac
re Prdetor dixit *?, plenam habet fignificationem, vt fructus
quoque reftitugntur. $. 5.. Et ideo, cum reftitui Praetor vult,
veluti àyr- interdicto vnde vi, etiam fructus funt reftituendi.
$. 6. Item fi»t metusue caufþ)gemþtradam, non aliter mihi
reftituiffe vidgtur, quam fi fructüs mihi 9? reftitüdfi: nec mo-
ra mea mihi aliquid aufegt. $. 7. Si actionem habeam ad id

confequendum, quod meum non £uit, veluti ex ftipulatu, fru-

€tus non confequar 97, etiam fi mora facta fit. Quod fi ac-
ceptum eft iudiäium, tunc Sabinus tet Caffius! ex . fequitate

: 40* fructus quoque poft acceptum i/udiciugljpraei&andovs putant,
[ —— txe24/5 ( vt eaufa reftituatur: quod püto recte dici 9?,

| | $. 8. Ex cau-
fa etiam emptionis fructus reftituendi fünt. $. 9. Sed 9? in
focietatibus ?^ fructus communicandi fünt. $. ro. Si poffef-
fionem naturalem reuocem, proprietas mea manet: videamus
de fructibus. Et quidem in depofito et commodato fru&us
quoque praeftandi fuae ücut.diximus. $. rr. In interdi&to
quoque quod vi aut clam magis eft, vtomnis caufa et fru&tus
reftituantur 5^. $. 12. Ante matrimonium quoque fruétus
percepti, dotisjfiunt, et cum éa ?9. refrituuntur. Q. 13. Ea-
dem ratio eftin fruCtibus praediorum vrbanorum. — $. 14. Item,
fi diuidere fundum tecum velifn, tu nolis, et colam, an fruétus

diuidi débeant poft deduttionem impenfarum? Et puto diui-

dendos. $. r5. In ceteris quoque bonge fidei iudiciis fructus
omnimodo prjeftantur. $. r6. Si dos praelegata fuerit, ante
nuptias percepti fructus in caufa legati veniunt.

XAXIX. Mo DESTINVSWW.
Eovris per fideicommiffum legatis, poft moram heredis fe-

tus quoque debentur. Equitio autem legato, etiam fi mora
non intercedat, incremento gregis fetus accedunt.

C XL.EDEM

/

2 d e f" * C b » " "
xXex, )df/»4«: ereditor pignora diftraxit, recte vfurae fiet reputatio 88.

4 :
EX CU a//uwt&m 5

XLI. InEM llibred£ :

'TvTomn con-

[ J'dlabiartxce i, demfhatus, per appellationem traxerat exfecutionem ?9 fen-

H Cfigec: Xtv.)

& L
L )—[024 , Zu--;

( []fá, niam, quam debeyat, obfignauit. Qugero, an ?? "Titius pecu-
E . . j,nife, quam obfignauit, vfüras praeftare non debeat? Modefti-
L rie jro m« f nus refpondit, fi non hg lege mutua pecunia data eft, vti li-
L per'e, Es ceret et particulatim, quod acceptum eft ?3, exfoluere: non

tentige. Herennius Modeftinus;refpondit, eum, qui de appel-
latione cognouit, potuiífe, fi fruftratoriam morandi caufa ap-
pellationem interpofitam aniïfna/(verj:eret ?I etiam ,de vfuris
medii temporis eum condemfhand. $. r. Lucius Titius, cum
centum, et vfuras aliquanti temporis deberet, minorem pecu-

z Á u i. OA. z
retardari toilusqgïït; debiti,vfufárum) prae&atmnemiü, cum cre-

75 Ap. Hal. fundum, abeft. GE s. — 76 Hal. debebo. GER.
E:«và. BR. — 78 Ap. Hal. q40que, abeft. GEB. — 79 Hal, dicit. GER.
Ap. Hal. mibi, abeft. G E n. 81 Hal, confequor. G ER. 82 Hal. fractus
quosque veftituendos putant, fed et vt cauffa pofl acceptum iudicimm veflituatur,
pato reCe dici. GE B. 83 Hal. Sed etiam. Vulg. Sed et. BR.
focietate. GE B. 85 Hal. veflituatur. GEB. . 86 Hal. cum eo. GER. 87
Hal Hib. VIIT. GEB. — 88 Hal. computatio. GEB. — 89 Hal. lib. II. GER.
90 'Taur. in Adnot. exfecutionem. fic im vet. in P. excufationem. Inter MSS.
plura Pal. VIIL habet: excsffatonem, fed mutatum in: executionem. — Vat. lM.
üingularis: traxerat exaclionem [ententiae. Pal VITL. et Barb. habentt protra-
xerat,loco: traxerat, et ita Vulg. BR. Sed plura hic occurrunt. fingularia fin
Pal. L IL. 1X, traxzt executzouem, in Pal. IV. tranfeat executionem. — Pal. V. et
VII. traxit feutentiae executionem. — Bynkersh. vterque vt et Hal. vt Flor. GE B.

77 Bafil. $ qe-

91 Hal. auimaduertiffet. GEB. — 92 Hal. et Vulg. inferunt: Lauciws.BR. — 93
Ap. Hal. quod acceptum efl, abfunt. GEB. — 94 Hal. inferit: eius. GEB. — 93

Hal. et Vulg. fcripfit, ille etiam se in: fe vertit. BR. 96 Lial.Iulüs. GE .

m.) IN £v w diem, quo-

80

/84 Hal:

DIGESTORVM LIB. XXIL TIT. L IL

ditor paratus effet totum fufcipere, debitor, qui in lgez[olutio-
ne totius ceffabat, folam partem depofuit, $. ». Ab Aulo
erio Gafágs ,S"?fiaþä*f mutuam quandam quantitatem accepit
Hoc cjffrographo: ztLE scRIiPSP??, ME AccEPISSEU

T ACCHPI AB ILLOOMYTVOS ET/INVMERATOS DIE-u a Pyéaiuo
CEM, QVOS EI REDDAM KALENDIS ILLIS ?? ppQo- 5€0,4»

XIMIS CVM SVIS VSVRIS PLACITIS?" 1NTER Nos.
Qugero, an ex eo inftrumento vfurde peti poffint, et quge?

Modeftinus refpondit, fi non appareat de quibus víuris con-
uentio facta fit, pet! eas non pgizl)ief * | L Y-
Z XLIL Iptrw di :
Modeftinus refpoudit, fructus, qui poft adquifitum ex caufa
fideicommiffi dominium ex terra percipiuntur, ad fideicom-
miffarium pertinere: licet maior pars anni ante diem fidei-
commiífi cedentem praeteriffe dicaturz/ A ex þümwdddtmswllæl;"' "yelida.
XLIII. InEw 4i ' Is ! HenEkN-
Nrvs Modeftinus refpondit, eius temporis, quod ceffit, poft-
qu&m fifcus debitum percepit ?9, eum, qui mandatis a fifco
aCtionibus experitur, vfüras, qude in ftipulatum deductáe non
funt, petere poffe ??. : | $éc x 'd — —S6re, £.

XLIV. In&w ilibre-X—Pandectarein, PÁkNAM pro

vfuris ftipulari nemo fupra modum .V'('urärunri licitum poteft.

HEsmnENNIVS

lIul XLV.iP o w ox1y sillibzexXXIT, zeo. mMu- L PL
eium. FRvcTvs ! percipiendo vXor vel vir ex res24do- *
nata, fuos facit: illos tamen 3, -ques- füis operis ädqäïfigrit,
veluti ferendo: nam fi pomum decempferit, vel ex filua cje-
dit ^, non fit eius: ficuti nec cuiuslibet ? bonde fidei pof-
fefforis: quia:non ex facto eius is fructus nafcitur. ] £ XWI.

XLVI. VnPrANvsübraEXIE-9-adEdi&um. Qvonp /£oe:
in fructus redigendos impenfum elt; non ambigitur ipfos fru-
Cus deminuere debere» ^ — ] .« x
XLVH. ScEvora librolX. ? Digeftorunvretz
PARA'TVvVM iudicium accipere, fi ab Vaduerïäricæüätum eft,
moram facere non videri. |
XLVIII. InEw dit —Bie . ManiTcvs
vxori füuae vfumfructumytertide partis, et cum liberos habuif-/ejme f &.
fet, proprietatem legaujt: eam vxorem heredes falfi teftamen- Ter
ü, et aliorum, criminum accufauerünt: qua re impedita eftle- —
gätgaungopetgq:. .ih"ïer&'fä, et fïhusys muiieggmtus eft E.
condicio legati exffitit. Quaefitum éft, cum tefta- s .
mentum falfum non effe apparuerit **, an fructus etiam mu--
lieri praeftari debeant? Refpondit, praeftandos. At s
. XLIX. IAy orEnvs dibrolll.-*2—ex Po(tertoribus-Ea-
beonis. FRvcrTVs rei eft, vel pignori dare licere.

L I MP n p ,
A a3edo;DE NAVTICO FAENORE * /4/
MonpresTINVvs dibro—X.— Pandeéterum- ?.

! RAäECTICI-ä'ea.? pecunia eft, quae trans mare vehi-
tur: ceterum fi eodem loci * confumatur, non erit tra-
: iecticia.

"

97 Vide Noodt. 7II. de foeuov. et vfur. 2. GE &. 98 Vulg. percepevit. BR.
99 Sed Graeci videntur legiffe : mom poffe, quod probat Noodt. 111. de foenor, et
v[ur. 10. BR. 1co Hal. //b, XIT. GE B. I Taur. FRVCToS. GER. 2
Hal. inferit fib. Gx . 3 Gothofr. ii nota: illos tantum. Haloand. demtis
duobus punGis inter facit et iller. GE B. 4 Flor. erat olim: cedit, vt
adeo non a fed cZ excidiffe exiftimem. — Etiam Vulg. Hal. et omnes habent:
ceciderit.y Etiam Graeci: 3 ÜAaww» Zuoysv. BR. 53 lac. Curtius J4. Conied.
44- cuiuslibet, explicat: cuiuscumque vvxívsos, vulgavis. BYNK, 6 Hal. lib.
XIV. GEB. ^ 7 Hal. lib. V. Ap. Eundem fequens: refpondit, abeft. G EB.
8 Vulg. ez, abeft. p n. 9 Hal. znterea filius mnlieris natus, eoque. GEB. — 10
Vulg. zdeoque. BR. II Flor. quondam vox: apparuerit prorfus deerat : fup-
pletam credimus, quod z? effe non haberct, in quo requiefceret. Poterat ta-
-men fimplicius fieri: effet. B R. I2 Hal. IABOLENVS lib. IV. GER.

I Vide Noodt. I. de foen. et vfur. 2-. GER. 2 Hal. lib. XI. vav-

SxTévw, GEB. — 3 Ap.Hal et Vulg. ea, abeít. GEE. . 4 Hal, loto. GE .

5 Hal.

iJeo

Ei

-

DIGESTORVM

L ffa. táein ea caufa habehtur 52 Et intee;räæ(, vtrum etiam ipf4je
i? (,ä* periculo creditoris nauigent : tunc enim traie£ticia pecuniajfitj
H P o--p-o--Ex-s—b5ro—tH.—tex Pinetie, CLABEO
: M;Wm,, ait, fi nemo fit, qui a parte promifforis interpellari/traie&ticie
.4f- pecunige poffit, idipfum teftationezz, compläi debere, vt pro
-- ii" petitione id cederet. *
| II MonpresTINvslübro-TV--Regularum.
r TICA pecunia ex ea ? die periculum fpe&awreditorem y*
- ex quo nauem nauigare conueniat *9, Z a2,
I V. äAP:c?!ä?NVS ' : ! N1-
"Bo fona cHEL Intere ,*trate icia pecunia fine periculo creditoris (acce-
.U-'W . pta,fitfan poft diem praeiïgtutum, et cgndigionem impletatrïwï2
W'periculum effe creditoris defierit: ivtgübique igitur maius le-
TOR TONA gitima vfura ffenus non jdebebitur?* Sed in priore quidem
d j*^ fpecie femper: in altera vero, difcufío periculo: né&lpignota
vesat t —,, Xek Kypothecae, titulo maiogis»vfurae tenebuntur '?. .
ng- ro operis ferui traie&ticife pecunije gratia fecuti 1x$$. quod
! LP ijw.in fingulos dies in ftipulatum dedu&um eft, ad fingm cente-
i L :ümäe f5, non.ï5 vltr.a dppïum If' debetur. &In fapglaþone
T uianern u fyenoris poft diem periculi feparatim interpofita? quod in ea **
"Xué,hui: legitimde vfuräe deerit, per alteram ftipulationem operarum *?
JN D CR 5; £,fapplebitur ?^.—— — n
M V. Sckvora libro-Vf£z 2* Refponforum. Prmi-
i cvLI pretium eft, et fi ?^* condicione quamuis ?? pgenali
najn €*.5. v on exfiftente, recepturus fis quod dederis, e& infüper aliquid
"h. u PEaGtOE pecuniam, fi modo in am.:fpecieanOP cadat: vel-
M AE Asl yti- sf Pex quibus congiciones ^* nafei folent ^*, vt sx M-
lts 3. LQNAXMITTAS, SI NON ILLVD FACIAS, SI NON zf
32:? z ONVALVERO, et cetera. . ** Nec duþltazb;g, fi pifcatori
! þ(,,zä(,g) erogaturo in apparatum, plurimum pecuniae dederim ?*, vt
«* d cgepiiïeämedäeä et dthletae, vnde fe exhiberet ??, ex-
L u i z. erceretque, vt fi viciffet, redderet. $. I) In lhis| autem ??
L^** "" omnibus et pactum fine ftipulatione ad augendam obligatio-
. mem prodeft. v tpro m fs
VI. PAvrvsiibro XXV.Qudeftüionum, F ENERA-

n huj
d.

II

j s 4 L. * 2,25 e Y
"W« J.Ji:"m«TOR, pecuniam ?i* vfuris maritimis mutuam dando, quas-
" LJff. dam merces in naue pignori accepit: ex qujibus Ifi/ non po-
] tuiffet totum debitum exfolui, aliarüm mercium aliis nauibus
l-

s m «h«impoütgrum, Px:op—-rgisque f;(eneratoribus obligatgkum, quuifl
J &« füperfuiffet, pignori accepit. Qugefitum eít, naue propria per-
empta, ex qua totum folui potust, an id danfhum ad credito-
rem pertineat, intra préeftitutos dies amiffa naue? an ad ce-
terarum nauium fuperfluum admitti poffit ? Refpondi ??, alias

5. Al. babeantur. GE8. — G Hal. lib. IV. GEB. .2 Hal. conteflatione. GER.
8 Hal.eo. GEB. . 9 Gothofr. in nota: fpedtat ad creditorem. Hal. lmmo

omnes, etiam MSS. et potuit: ad, poft fpe&at excidiffe. ^ Vat. L. habet: prae- -

flat creditorem. BR. Miror eundem Taur. artificium non vocaffe in fubfidium:
Ípe&kAT creditorem. — Saepe enim Flor. legi: a T, loco: ad, peruulgatum eft.
Habent fpectat ad Pal. L. W. HI, IV. V. VE. Barb. Chriftin. Bynkersh. vterque.
GE B. 1o Hal. conuenit. GEB. 11 Hal, ljb. IV. GEB. — 12 Hal. poft
diem couflitutum et conditione impleta. GEB. 13 Haec verba finalia Tribo-
niani effe contendit Elb. Leonin. P. Obf. 3. aliter Noodt, 1. de foen. et vfaur.
4. GE 14 Hal. diuerfis longe hic utitur verborum interpunctionibus, ita
enim ille: tenebuntur pro operis ferui, traiellitiae pecuniae gratia fecuti. — Quod
etc. 15 Ap. Hal. centefimae, hic abeft. GEB. 16 Vide Noodt. 1/.
de foenor. et vfar. 7. E R..— V7 Hal. inferit cemtefimae. GEB. — 18 Ap. Hal.
in ea, abfunt, G ER. 19 Hal. vfurarum, loco: operarum. GEB. — 20 Taur.
fuppleVitur. GEB. 21 Hal. Ib. III. GER. 22, Melius legeretur: ctfi.
BYNK. 23 Hal. quauis. G EE. 24 Gothofr. in nota: condi&iones, Cu-
iac. ex Bafil. Idem probat Noodt. J1. de foen. et vfur. 7. BR. — 2,5 Hal. na-
feuntur. GEB. 26 Malim: non fi couualuero, vt duo priora exempla fint,
ex quibus condi&tiones naícuntur, hoc, quod in aleae fpeciem incideret, cui et
commodum additur. et cetera, 8YN K. . 2/7 Hal. praefigit; Sed. GEB. — 28
' Vulg. dederis. BR. 29 Confer Quintilian, XII. Iuflit. Orat. 10. obíeruante
Noodtio II. de foenor. et vfur. 7. GEB. 30 Hal. enim, loco: autem. Et
fane Bafil. 2z3 voóruv yàe, obferuante Cuiac. IX. Obf. 23. BR. — 51 Vulg. in-
ferit fub. BR. — 32 Hal.refpondit. GEB. 33 Hal.creditorem. GEB. — 34
Ap. Hal. fi, abeft. GES. — 35 Hal. ideoque. GE B. — 36 Etiamnunc Flor. cft:

t

LIB. XXII

ie&icia, Sed videndum, an merces ex.ea pecunia compara- |

iN NAvV-

Aorum. Sxz TRAIECTICIAE pecunife pgena, vti folet, pro-

FIL . .IE II 385

: o O -
quidem pignoris deminütio ad damfium debitoris, non etiam
ad creditoris ** pertinet: fed cum traiecticia pecunia ita da-
tur, vt non alias petitio eius creditori competat] quam fi ?* )-44: u-
falua naujgintra ftatuta tempora peruenerit, ipfius crediti obli-
gatio non exfxftente* condiCione defeciíffe videtur: et ideo ?*
pignorum quoque perfecutio perempta eft, etiam eorum, quge

| non funt amiífa: fi nauis intra praeftitutos dies periffet, et

caufa de pignorum perfecutione, quae in aliis nauibus fuerunt, , 14 Àe.
quderi. Quando ergo ad illorum pignorum perfecntionem o
creditor admitti gotuerit 382 Scilicet tunc, cum congicio ex- /wfæ./.ï,,
iterit obligationis, et ?? alio cafu pignus amiífum fuerit, vel j:-26c26, fu.
vilius diftractum: vel fi nauis poftea perierit, quam dies prae- st
finitus periculo exactus fuerit. | |
VII. Inzw dibro-Hi-ad Edictum. Iw oQvisvspAw
contractibus fetiam ^? víurge debentur;g juemadmodum per 3?;MW.
ftipulationem. .Nam fi dederg]—d,—ääätraleäicia, vt falua naue [. 1 4.Zwee: x («
fortem cum ,certis ^* vfuris recipiam; dicendum eft, poffe me , 4,;,7777,
fortem cum vfuris recipere, — J*X Lvel, um
VIIIL. VrPrANvSs ilübr 3 | Fep Ts parina VN
S Enviv s; ait, pecunide traiecticige péenam peti non poffe, fi , ^. , , 4
per creditorem ftetiffet, quo minus eam intra certum ** tem- s u E

pus praeftifftum *^ accipiat. , | j D m
IX. LAnzo li on—^^-a-Pawlo-Epifoma- | j« ^.
miffa eft: quamuis eo die, qui primusifoluendáe pecunige fue- .L d t 2a..

rit, nemo vixerit,[qui eam ^9 pecuniani deberet, tamen pet-./2u, j2 5 i (o.
inde committi póena poteft,fac fi fuitfet heres debitoris. RP u)

oto L L] * E L] . [] . E - 4
condiéionem ftipulationisjdefuiffe ?9 videri dldeoguel 37 [fine/& ,Z(æ :

DE PROBATIONIBVS, ET PRAE-
SVMPTIONIBYS.
.PAPINIANVSIibrollI.^ Qudeftionum.
vOTIENS qujdemrgtur, genus vel gentem quis haberet, s« u , a.
necne, eum probare oportet ?. 1.A X3€in Ta(Vascur L gy&-.guaywæ,;
IL iPAvrvsiibro.LXIX.]ad-Edictum. Ex xNcv M- Z ex, !
BIT probatio, qui dicit, nonjqui negat. AJ'e«.
Il.PaAsiNIiANVsSlüibrolX.Refponforum; Cvmw TA-
cirvM fideicommiffum ab jeó. datur, qui tam in primo, quam
in fecundo teftamento, pro eadem parte, vel poftea pro maio- d ais
relheres fcribitur: probatio mutatge voluntatis ei debet incum- t

L—1 A. i À p -

bere, qui conuenitur: cum fecreti fufcepti ratio plerumque x« «v , L.
fidem elegerunt. !
| IV. Pavrvs tibro. yl,-ägefpen orum--
a leclione Pandectarum, vbi efl defiffe. putamus tamen defecille fcribendum, vt E , ( ^ ex
fupra proxime. — Defeciffe conftanter reperi in nouem prioribus codicibus Pala- «^;*: /

dominis rerum perfuadeat, eos ita heredes fcribere, quorum
defiffe. "Vnde Taur. in Adnot. defuiffe. ita fecimus, vt minor fievet immutatzo
tinis, vt horum concordia indu&tus reliquos confulere fuperfederim. In Pal. CPOS R

.VI. fuit quondam : deceffiffe, fed mutatum eft. Etiam editi habent: defeci[fe.

Hal. exhibet: voidetur, loco: videri. et ita habetur in Vat. IL Pal V. XL.. S.
Cruc. et Bynkersh. L. 8R.— Sed Hal. habet: deficere, loco: defeciffe. Hoc po-
fterius habent: Otob, Vat. L Barb. et Bynkersh. l. GE. 37 Ap. Hal.
que, abeft. GEB. 48 Hal. poterit. GEB. — 39 Hal. awt, non ita male. B R.
40 Vide Noodt. IV. Probab. 6 nm. Et III. de foenor. et vfur. 2. GEB. — 41
Hal. caeteris, loco: certis. GEB. 42 Hal. lij. XXVII. GER. 43 Ap.
Hal certum, abeft, GEB. — 44 Vulg. coufitutum. BR. — 45 Hal. li. L. «ce
Savüv, GEB. 46 Taur. in Adnot. qui eam pecuniam. in P. quam pecumian.
in vet. vetdlius qui pecuniam. Profe&o ex XL . MSS. nouem hoc modo habent,
quin et decimum Vat. I. fed ex corre&ione. Nam cumarchetypo habuit : quanz
pecuniam. Otob. vitiofe: qua pecuniam. Vulg. qui pecuniam. Norica: qui pe-
cumiam eam. Sed huius traieCtionis caufam nullam video, cum magna ratio fit
Taurellianae reftitutionis. BR. — Ego traie&ionis Haloandrinae caufam facile vi-
deo. Reperit vir eximius MSS. habere, 42 pecuniam, indeque eidem, vt "Tau-
rellio vifum, fuppleri poffe vocem : eazz, finalibus literis vocis: pecuniam, in au-
xilium euocatis, vt aut dicas và eau Ob affinitatem Íoni poft: pecumiam, exci-
diffe, aut in ipfa voce : pecunIAM, latere credas. ? enim et e permifceri in mul-
tis locis conftat. Ceterum nouem MSS. 4u; pecuniam exhibentia funt; Pal. ].
II IIl IV. V. VI. Barb, Vat. II HHI. quibus adde Bynkersh. 1l. G.
i Hal l. IP. GEE. 2, Hal. oportere. G E B. 3 Ap. Hal. ve-
Ípoudit,

386 ^J DIGESTORVM

EQPTOREM-prObare debefe, eum feruum, de quo quferi-
tur, antequam emerét, fugiffe. |
V.IpngMlibroIX.Refponforum. As &A parte, quie
dicit, aduerfarium fuum ab ^ aliquo iure .proh1b1tumseüe fpe-
j cialiter lege vel conftitutione, id probari oportere '. g.- I.
[X Idém * refpondit, fi quis negat * emancipationetn, recte * fa-
: €amy probationem ipfum praeftare debere.
: VL ScKxvora iJibro—H.- .:Ref'ponfqrmn» PATRO-
..'c'c*/ E Qa&f(, xv ? manifefte docere idebere. hbc?rmïn in fraudem fqum
F a aliquiqw dediffe, vt partem eius, quod in fraudem datum effet,
. poífet apocare. . . 1
VIL PAvrvsdibrollSententiarum. CvM PRORA-
TIO prioris fugde deficit, ferui/ qu;(eiïion.l credepdum ?[t ÀN
fe enim interrogari, non pro domino, aut 1n dominum videtur.
VIIL IpxnlibroXVEHE-79-ad Plautium. BIFILI E
in poteftate patfis efle[z] neget, Praetor cognoqut, vt prior
doceat filius: quia et;pro pietate quam patri debet pljzlei'ta—
re *?, hoc ftatuendum eft: et quia íe liberum effe quodam-

1 2245

472 :/e

L £t €k proyeee -

E- ) prior docere *? iubetur.

&um fit, in quo heredis mentionon fiat, q.u/eritur, anid actum
fit, vt ipfius dumtaxat ** perfonajgo ftatueretug ^^. Sed quam-
uis verum eft, quod, qui excipit, probare debeat, qu )d exci-
pitur, attamen de ipfo dumtaxat, ac non de herede/jerüs 1quoque
. conueniffej petitor, non qui excipit, probare debet: quia ple-

X.MancEerrvsiibrolliDigeftorum, CxNsvs et
monumenta publica potioraj teftibus elfe, Senatus cenfuit.
XL Czrsvs.libro-XL-Digefterum, Now EsT ne-
ceffe pupillo probare, fideiuffores pro tutore datos, cum acci-

| ) Aief /sers t k'^ h; quorum officii fuit prouidere, vt pupillo caueretur.
| XII. Inxw d FL—5-Diseftorum QviNGEN-
TA '!? teftamento tibi legata- funt: i.(fem fcriptum *? eft in
lJ/Kaw, codicillis poftea fcriptis *?. Refert, duplicare legatum volue-
rit, an repetere: et ?? oblitus, fe in teftamento legaffe, id fe-
cerit: ab vtrogergo probatio eius rei exigenda eft? Prima fron-
te Aequius Vätur,' vt petitor probet, quod intendit: fed ni-
P mirum ?* probationes qufedam ?? a reo exiguntur: namficre-
. ' ditum petam ?3, ille refpondeat, folutam effe pecuniam, ipfe
hoc probare cogendus eft: et hic igitur, cum petitor duas fcri-
pturas oftendit, heres pofteriorem inanem ?* effej ipfe heres
id wdprobare iudici debet. | RY ,
— « KIII. InEewlibre-XXX.-2?-Digeft Cvw nx ge-
tate hominis qugereretur, CÁefar nofter in haec verba refcri-
plt, et durum'et iniquum eft, cum de ftatu aetatis .alicuius
qujfereretur ??, et diuerfée profeffiones proferuntur,wa ?^* po-
fpoudit, abeft. GE. 4 Ap. Hal. ab, abeft. GER. 5 Hal. oportet. GE B.
6 Hal. Ideoque. GEB. — 7 Hal. ueget. GEB. — 8 Hal. rite. GEB. — 9 Hal.
Patronus, et in fequentibus: debet. GEB. Io Hal. bj. XIV. GER. BO
Gothofr. in nota: fe effe. Hal. Miror Taur. non ícripfiffe: patrzSEffe. B R.
12 Ap. Hal. praeflare, abeft. GEB, ^ 13 Hal. edocere. GEB. — 14 Hal. in-
ferit: debitoris. GE B. 15 Flor. literae tue in multis pun&is confoffae funt,
cuius expunctionis paulo antiquioris fi ratio habenda, legeremus: perfonae fla-
vetur. MSS. habent: coartaretur, et e feptendecim quinque: artaretur. — Vulg,
perfona eo ar&aretur. |Hal. perfoma artavetur. BR. MSS. quae habent: qui
artavetur, veperio tria Otob, Pal. IV. et VII, his fi addas, quae habent: coar-
tavetur Pal. 1. IL 1. V. VE. VIIL IX. XI.. Chriftin. Barb. S. Cruc. Bynkersh. I et
duos, vbi: coartavetur, fa&tum Vat. If. et 'Treuif. habes feptendecim, quibus ad-

das octauum decimum Bynkersh. IL. qui cum Pal. L. facit. GEB. 16 Hal.
lib. XII. GER. I7 Gothofr. in nota: quinquaginta. Hal. Idem tamen in
marginei ala$, qummgenta. GEB. — 18 Taur. z Tem fcriBtum. GEB. — 19 Hal.

fcriptum efl poflea n codicillls. GEB. . 20 Hal. et Vulg. hic repetunt au.. 3 R.
21 Gothofr. in nota: fed iuterdum. Hal. GEB. — 22 Hal. inferit et. GER.
25 Hal. petatur. GEB. 24 Vulg. inferit: dicat, et mox habet: probare; lo-
co: adprobare. BR. 25 Hal. lij. XIII. GER. 26 Hal. quaeritur. G E B.
27 Gothofr. in nota:; Aj. ei. Ita Llal. et Vulg. B R. 28 Hal. noceat. G E B.

LIB. XXII.

modo contendit: ideo enim .et qui ad libertatem proclamat,

IX. Cersvsiibro .l Digeftorum. Sr prAcTvM fa-

LE o2 .^ vymque tam heredibus noftris, quam nobifmetipfis cauemus. .

piebantur, idoneos non fuiffe: nam probatio exigenda eftiab -

TIT UE

tiffimum ftare, qude nocet ?3: fed caufa cognita veritatem ex-
cuti oportet:/&D ex eo potiffimum annos computari, ex quo

praecipuam ?? fidem in ed]rejconftare credibilius videtur. 1/.f.

XIV. VrLPrANVvSsJibroll. deOfficioConfulis. CriRCA
eum, qui fe ex libertimitate ingenuum dicat ?9?, referendum
eít, quis actoris partibus fung&tur? Et, fi quidem in pof-

. feffionem ?* libertinitatis fuit, fine dubio ipfum oportebit in-

genuitatis caufaäï agere, docereque fe ingenuum effe: fin ve-
ro in poffefionéj ingenuitatis fit, et libertinus effe dicatur, fci-
licet eius, qui &f controuerfiam mouet, hoc probare debet, qui
eum dicit libertum fuumf quid enim intereft, feruum- füuum
quis, an libertum contendat ?$5i quis autem fiducia ingenui-
tatis fuae vltfo in fe fufcipiat probationes, ad hoc vt fenten-

. tiam ferat pro ingenuitate facientem, hoc eft, ingenuum fé'ef-

fe vt pronunpgetur ??, an obtemperare ?? ei debeat, tractari
poteft? Et nonjab re; effe opinor, morem ei ?* geri probaji-

dy ?? fe ingenuum, et fententiam fecundum fe dandam: cum

nulla captio intercedat iuris. D.
. XV. MopnpEsTiNvs ?$ ilibro. X :
QvripaM, quafi ex Seia füfceptus a ?* Gaio Seio, cum Ga-
ius fratres haberet, hereditatem Gajj inuafit: et fratribus eius-

3 C« fug)

dem, quafi ex mandatdj/ ?5 defuntti, fldeicommiffïaïïï'oluit:/)fj9 du t

cautionem accepit: qui
rum non fuiffet,|qugereba
poífint, propter emifíam manum ab eis, quafi ^? filio agere?
Modeftinus refpondit, cautione exfolüti fideicommiffi ftatum.
eius,|quijprobari poteft ^^ a fratribus defuncti filius mor-
tui ^^,non effej minime confirmatumjeffe: fed hoc ipfum ^*
a fratribus probari debet ^^. ;
L1 12 XVI YTig REN TIVS
g iametPapiim. E-rAw matris
recipitur: fed et augrecipienda eft. | t
XVII. Cxrsvs.libro-VI. Digefterum.

poftea cognito, quod filius fratris eo-

Cvw rE le-

Z

J.«£4*vt,

r*gganyan cum €o de hereditate fratris ] caw-

L3 "7uoï),.

CrLEMENS ibro-HE- ** ad-le-
profeffio *9- filiorum/ (f: nv

ge Falgidia quiferitur, heredis probatio eft, locum habere le-f&"(*f?j -

gem Falgidiam: quod dum ^* probare non poteft, merito con-

demhhabitur ^$8. | 227
. XVIIL VrPrANVvsUüibro VI.4Difj Qvo-

TIENS operhe quafi a liberto petuntur, probationes ab eo,
qui fe patronum dicit, exiguntur: etideo [ulianus fcripfit, li-
cet in prgfeiudicio poflefor patronus effe videtur *?,
partibus a&toris non li.be'mlræ fungi debere, fed eum, qui fe
patronum effe contendit ??,7« $. 1 Qui dolo dicit factum ali-

verum/emon)

quid, licet in exceptione, docere dolum admiffumjdebet 57

$. 2. Interrogationis factye probationem actori imponi debe- Lr'f"';f-)g"?lf

re, id eft, ei, qui àn-imre- interrogatulm dixit refpondifle, fe fo-t s £«

lum heredem efle: vel,fi ?? tacuille dicatur interrogatus, se-
que tantundem ,erit dicendum, impofitapf yffprobationgif 53,
non ei, qui exaépit fe non refpondiffe, fed actori.
XIX.

29 Hal praecipue. GEB. 40 Hal. dicit. GEB. 341 Legendum: zu pof-
feffione, licet Flor. corre&tor feftinans non literam : fed antecedentem e expun-
Xerit. B R. 32, Vulg. vt zngenuus effe pronuntietur. BR. 33 Gothofr. in
nota: obtemperari. Xta Hal. et omnes, et forte rectius. 8R. — Quidni? Taur.
dare debebat: obtemperarE. GEmB. . 34 Ap. Hal. ei, abeft. GE B. 35 Hal.
et Vulg. probanti, quod malim. BR. Et malle debebat 'Taur. proban Di, GEB.
36 Balil. IAEM. BR. — 37 Ap. Hal. a, abeft. GEz. — 38 Hal. smandato. G E B.
39 Hal. et Vulg. praefigunt et. BR. — 40 Hal. inferit cym. GEB. — 41 Hal-
poffet. G EB. 42 Ap. Hal mortui,abeit. GEB. — 453 Hal inferit: tamen.
GERB. 44 Hal. debere. GEB. 45 Hal. lib. IV. GEB. 46 Hal. infe-
rit: de aetate. GEB. . De Profceffione liberorum vide Pancirol. II. Var. Led.
49. BYNK. 47 Hal cwm. GEB. . 48 Taur. condeimnaVitur. G EB. 49
Hal. videatmv. GE B. 30 Hal. couteudat. GEB. $1 Hal. doceve debet,
dolum adiniffum effe. GEB. — 52 Mal. fed et fi, loco: vel, fi. GEB. . 53 Go-
thofr.in nota: impofita probatione. Ial Legimus: zmpofitam probationem,
nec mirum hoc Zm, quod ex Zmpofitam, repetendo irrepfit, non effe correcum.
In L. 15. fupra eod. Flor. habetur: fex Seéia, pro: fi ex Seia, et ad finem : filius
mortus, pro : filius mortui, Wulg. impofita probatione, vt Hal. Codices variant.
E nouendecim folus Vat. I. habet: inprobationem, vt Flor. eft. lta habuere
Otob, et S. Cruc. fed ém deletae, vt nunc hábeant; impofitam probationem. Silï
- milt

DIGESTORVM LIB. XXIL TIT. Ill

XIX. IpnxM libro — | IN xxcE-
PTIONIBVS dicendum eft, reum partibus actoris fungi opor-
tere: fipgumque exceptionem, veluf intentionem, implere: vt
puta T pàcti conüenti exceptione vtatur, docere debet pattum
conuentum fattum effe. , $. 1. Cum quis promififfet iudicio
fe fifti, et Reipubliede jcàtialafuiffe dicat 5*, et ob id non fte-
pzpes Jétifig] vel dolo malo aduerfarii |fa&um, quo minus fifteretur,
La alus.,V€l valetudinem fibi impedimento fuiffe, vel tempeftatem: pro-
bare eum id oportet. $— Sed et fi procuratoria quis exce-
: ptione vtatur, eo'quod; non licuiäet aduerfario dare, vel fieri
- ræ/"--o-u.qprocumtorem : probare id oporfet| obicientem exceptionem.
&5 3. Ódem erit dicendum et fi ea pecunia petatur, qude pen-
füta 55 dicitur.é« $--4r Hoc amplius, fi iudicate rei, vel iuris-
L yei b jurandi condiäio delata dicg;gggage eo gtägd punc ?? petitur,
Mw 3«* : "tv fine in alea geftum effe,contendatur, eui implere probatio-
3 'lf-:ïg*ïg*'gfïmnes oportet. ,,, ss ".. — "3.
,.,;,,.f;m pojud t a XX. IviiaNyvs lbre—XEHL-*7-jDigefterun SI
p WJ«,«.) Qvris liberum horminem. V;Lïagueriþ&g-»«-5---8'---;Vin'cqij,s;whgbueri;]
M. « sindigniffime commodum poffefforis confequeretur ?*, quia
i , if probari non poterit, hominem eo tempore, quo pprimum lis
" —*U (ä'yeäwäiül'diïïai'eri', in libertate fuxfle.. 1 i
i^l La o as .XXI. MARCIANVS llibre- VT. Tnfitutionum. V -
EL . mrvs elle exiftimo, ipfum, qui agit, 16 eft legatarium, proba-
L 3&***"1*8 oportere, Ecxiïemäïenam rem, vel obliga mgl—egare defun-
07 qusedenattum 5?: non heredem probare oportete, ignoraffe alienam
æl -seuML, vel obþg;ataxïfj quia femper necelfitas probandi incumbit illi,
j4 XXII. VnriANvslibro-L. Hetponiorum
voluntatem mutatám dicit, probare hoc debere.
XXlll. MancriANVvSs Jibre-Bingularrad formutam fry-
potheeariam, ÁmN TE omnia probandum ieftj quod inter agen-
Xém et debitorem conuenit, vt pignori Kypothecfeue fit: -Íea-
et fi lióg probet actor, illud quoque implere ? debet, rem
pertinere ad debitorem eo tempore, quo conuenit de pignore,
aut *? cuius voluntate fypotheca data fit *?. —
—— XXIV MopssTiNvs llibro-IV.-9*-Regularame - 51
cY*bRocGRAPHVM cancellatum fuerit, licet praefumptione
debitor liberatus effe videtur, in eam tamen quantitatem,

.

f|i. *

lyn : L

55 recte debitor conuenitur. 12 UT AR
XXV. PAvrLv sllibro-HT. i | €CvMjpk in-
: debito quderitur, quis probare debet non fuiffe debitum ? Res
" Aié-qk ^comyaita temperanda eft: vt fi quidemlis, qui accepifTe jdicitut] rem,
| — rvb vel pecuniam indebitam, hoc negauerit, et ipfe, qui dedit, le-
gitimis probationibus folutionem adprobauerit, fine vlla diftin-

t^: — dernt

i . diri, compellendum effe ad probationes praeftandas, quod pe-
cüniam debitam accepit 59:-per etenim 97 abfurdum eft, eum,
qui ab initio negauit pecuniamjfu epiffe, poftquam fueriticonr
uictus eam ,99. accepiffe, probationem non debitiàbaduerfario
exigere: i/üt vero ab initio confiteatur quidem . fufcepille pe-

mili modo quatuor alii ab initio Pal. II. IV. VI. VIII. At impofita probatione,
tantum tres: Pal. L Barb, Bynkersh. |Mendofe Vat. II. et IIl. Pal. IX. et XI.
inpofita probatione. Pal. HI. et IV. zu propofita probatione. — 'Treuif. znterpofita
probattone, vbi tamen literae ter deletae. — Chriftin. mpofita vt probatione. Pal.
VIL zmpofita pro aétioue. — Vide quam parum praefidii fit in tot codicibus. BR.
His adde Bynkersh. lL. qui cum Pal. I. habet: inpofita probatione. GEB. — 54
Hal. abfuiffe dicatur, Vulg. abfuiffe fe dicat. B R. 55 Gothofr. in nota: id
efl, compenfata. Et ita habet Vulg. BR. 56 Hal. tunc. GEB. 57 Hal.
lb. LXIII. GEB. 58 Gothofr. in nota: inue virculis. Hal. Quae lectio
probabilis fit, i credamus, librarium ve et v pro iisdem habuiffe, et ideo more
fuo geminare noluiffe. G E B. 59 Hal. confequetur. GEB. — 60 Hal. fciffe
defuntlum alienam fe vem etc. legare. G E B. 61 Hal probare, loco: implere.
B - 62 Hal.inferit: ad eum. GER. — 63 Hal. ef. GEm. — 64 Hal. lib. II GES.
j 65 Hal. offendit. GEB. — 66 Hal. acceperit. GE B. 67 Hal emim. t
eft: ad[urdum. BR. 68 Ap. Hal. eam, abeft. GEB. — 69 Hal. zz eo aliquo.
GEB. 7o kaladditfit. GER. — 71 Ap. Hal £oc, abeít. GES. — 72

| ramenti fidem fecutus, ita fuam fententiam poffit formare, iu-

E f&-[;mïhf, quam manifeflis[probationibus creditorfibi adhuc deberi often-
£: :

| CV LA ÀS$,magnae quantitatis fideicommiflum a fratre fibi de-

- M ; . E : - - * E
€tione ipfum, qui negauit fefe pecuniam accepifle, 11 vul£j au- -

non admifit compenfationem, quai

Flor. 4

3807

J»f.
cunias, dicat autem non (indebitas ei fuiffe folutas, praefüm-
ptionem videlicet pro eo eífe, qui accepit, nemo dubitat : qui
enim foluit, numquam ita refüpinus eft, vt facile fuas pecu-
nias iactet, et indebitas effundat: et maxime fi ipfe, qui in-
debitas dediffe dicit, homo diligens eft, et ftudiofus paterfa-
milias, cuius perfonam incredibile eft in ?? aliquo facile dr ^*
raffe: et ideo eum, qui dicit indebitab| foluiffe, compelli ad U 5*.
probationes, quod per dolum accipientis, vel aliquam iuftam
ignorantife caufam indebitum ab eo folutumjf? : et nifi hoc ?*
oftenderit, nullam eum repetitionem habere. $. r. Sin au-
temAs, qui indebitum queritur, vel pupillus, vel minor fit,
vel mulier, vel. fæte vir quidem perfe&tfe Jetatis, fed miles, -
vel alias fimplici-

LA

J

vel agricultor, jét,forenfium rerum expers,
tate *? gaudens, et defidià "? deditus: tunc eümy qui acce-
pit pecunias, oftendere bene eas accepiffe, et debitas ei fuiffe
folutas, et fi non oftenderit, eas redhibere. $. 2. Sed hgec **
ita, fi totam fummam indebitam foiffe folütamfis, qui dedit,
contendat: fin autem pro parte queritur, quod pars pecuni£e
folutde debita non eft, vel quod ab inibo quidem debitum |
fuit *5, fed]veldiffoluto debito, poítea ignarus iterum foluit, F* . (
vel exceptione tutus, errore eius, pecunias *^ dependit: ipfum s 4eteas. 4'
omnimodo hoc oftendere, quod vel plus debito perfoluit, vel
iam folutam pecuniam per errorem repetiä Kolutione depen- &j« 44 g ho omeo,
dit, vel tutus exceptione fuam, nefciens proiecit pecuniam : Va
fecundum generalem regulam, Viude] eos **, qui opponendas

effe exceptiones adfirmant, vel foluiffe|debita ^* contendunt,

r €XC .— m /:-LM
c::.m..'."c&(*'*"e fu-d-,,g.:
haec oftendere exigit?/ $. 3. In omnibus auæmwäþä—g*z 9. b Aen p 4.',.
quas praepofuimus -- liäänf-ia coticedenda eft ei, |cui^onus l5X l^.
probationis.incumbit, adueríario fuo de rei veritate iusiuran- LIM/&- —5
dum inferre **, prius ipfpipro calunhia iurante, vt iudex iie ob £.

N

re ?? referendge religionis ei $* feruando. $- 5ed hdüc, /.-.ucedez.. oDb
vbi.de folutione indebiti quaeftio eftj, Sin autem cautio indes ^ 4 —. —
bité expofita effe dicatur, etindiferete loquitur ?^, tunc eumyó-.
in quem cautio expofita eft, compelli debitum effe 5? often-
dere; quod in cautjionem deduxit: nifr ipfe fpecialiter, qui cau-
f'ionem-expofuit, caufas explanauit, pro quibus eandem cons
Ícripfit: tunc enim ftare eum oportet ^^ fu;/e confeffioni z
nii euidentiffimis probationibus in fcriptis habitis, oftendere
paratus fit, fefe haec indebite promifille 87 i uteidetoe ex foro mel)e.,
XXVI. PAPixNiaANVvsiHibroXX. Qufefiionum, PnRo-

bitum, poft mortem eius in ratione cum heredibus compen-
fare 3? vellet, ex diuerfo autem allegaretur, numquam id a
fratre, quamdiu ,vixit ?o defideratum, cum variis ex caufis
faepe (Qwer ?* rationem. fratris pecunias ?2 ratio. Proculae fol-
uiffet: Diuus Commodus, ,cüm; fuper eo negotio cognofceret,
1 tacite fratri fideicommif-

?|
/s. AUE

—

füm fuiffet remiffum.
XXVII. ScEvora libroXXXIIL Digeftorum. Qvr
TESTAMENTVM faciebat, ei, q ui vsque ad certum modum
u : fzä-a,:'cuMZM &.: capere
Scholiaft. Virgil. Ech. :. pr. Perfouae bic vufficae funt fünplicitate gandentes,
fcilicet a. quibus nibil altum debet. vequiri. 8 YN K. Quod idem repetiit 7/III.
Obf. 25. GEB. 73 Gothofr. in nota: defidiae deditus. Hal. id eft, . mo-
nachus. Qui haec ex Cuiacio XXI. Obf.26.habet. pv&. "Vt Hal.ita MSS.
Pal L IL HI IV. V. VI. Vat. L Hl. Barb. Bynkersh. * At Otob. defidie deda-
G&us. GEB. 74 Hal bo. GEB. 75 Hal fuerit. Gk B. 76 Hal. errore
eas pecumias. G ER. ^ Yaur. quaEos. GEE. 78 Hal. et Vuig, indebita.
BR. 79 Hal. decifiombus, et in margine: alias, iu[fiemibws. GEB. — 8O Hal.
et Vulg. propo[ummus. BR. $1 Flor. initio érat fimplex: ferre. Graeci:
Vowow imáysw. — 82 Hal. inferit feilicet. GEB. — 83 Hal. eius, loco: ei. GEB.
84 Hal. indiffinde loquatur. GEB. — 85 Ap. Hal. effe, abeft. GeB. — 86 Hal..
oportere. GE B. — 877 Flor. eft: promiffifle. GE E. $8 Hal. inferit eum. GEB.
89 Hal. peufare. GER. 9o Hal. vixifet. G EB. 91 Hoc fupplementum
etiam MSS. agnofcunt Otob. Pal. L. HI. V. VL Bynkersh. in Vat. L re-
centius eft additum. Aguofcit ez Hal. G Es. 92 Vulg. pecuniamt. B R.

SSss 93

388 DIGESTORVM LIB.

capere potuerat ?3, legauit licitam quantitatem: deinde ita
locutus eft: Tifro,cENTYVM,?^ po rEGO, QVAÁE MI-
HIPERTVLIT,QVÁAÁE IDEO EI NON CAVI, QVOD
OMNEM FORTVNAM ??g ET SVBSTANTIAM, SI
QVAM A MATRE SVSCEPERAT, IN SINV MEO EXLA-
BVISINE VLLA CAV TIONE. ITEM, EIDEM* TI--IO
REDDIJET SOLVI VOLO DE SVBSTANTIA MEA CEN-
TVM QV,INQVA.GINTA.a QVXE EGO EX RE DdITIB;gS
| .. PRAEDIORVM EIVS, QVORVM IPSE, FRVCTVM P5b
| PERCEPIj ET Dä-TRAXL; ITEM DE ,EALENDARIO,
SI QVA A MATRE RECEPERAT Trrivsy Y5 Räï*ä
MEAM coNvEnTI. Qujero, an Titius, ea exigere poteft ?
Refpondit ?5, fi 'Titius fuprafcripta ex ratione ü:täz?ad tng;ato-
. rem perueniffe probare potuerit, exigi: videtur , enim eo,
: quod ille plus capere non poterat, in fraudem legis hgíec
) in teftamento adieciffe. : C n d T 6 M.
XXVIIIL. LABE£o | ; pi-
tomateram. Sr ARBITER animaduertere debeat, an operis
facti memoria exítet, hoc ei qugerendum eft: an aliquis me-
minerit, id opus factum effe? Paulus: immo, cum in arbi-
trjo 1?? quéeritur, memoria facti operis exftet, nec ne: non
hoc quferitur, num aliquis meminerit, quo die, aut quo confule
?ff'/ factum ,ig;, fed num hoc aliquo modo probari poífit, quando *
id opus fa&tum fit: et hoc ita, quod Grfeci diqere/ folefit ?,
! &e 7 EY TÀdrei|eninfpóte Ifühæ:memoria non teneri ?: intra an-
€NNAATEL , num puta factum, cüm ifiterim nemo fit eorum, qui memine-
€Qq d ceu 4L9AL, rit, quibus confulibus id viderit: fed cum omnium haec eft
;g.—l,;;ääe cm)'//cf,üa-. 2Bgfrzio,inec audiffe/ nec vidiffe, cum id opus fieret, neque ex

99 .

u 1 WT
:OUL ZWL M,-T
zl - m . Tterd
e.xfcaret.

93 Hal. et Vulg. poterat.BR.

: cum memoria operis faCti non

LL cuablje, u

94 Puta : siillia feflertium, vti paulo poft : centamm

indicare videtur. — Vide Aueran. J. Interpret. Iur. 24. GEB. 954 Hal. omnes
fortunas. GE B. — 95 b Vulg.fraffas. — 96 Hal. refpondi. G z B. 97 Hal. vi-
deri. .98 Hal boc. 99 Hal.lib. VIIL «sGaviv. GEB. — 1cO Taur. in Ad-
not. 77 arbitrio. fic in vet. iu P. in avbitre. Ex o&odecim codicibus o&o ha-
bent: 7u arbitro, vt eft Flor. Yaurellanam: £m avbitrio exhibent Pal. V. Otob.
et 3. Cruc. atque eo modo corre&um in Treuif. Simpliciter: cmm arbitrio quae-
vitur Pal. 1. erat idem in Pal. L. et VI. fed fa&um eit: ab arbitro, quemadmo-
dum fenmper fuit in Vat. III. Pal. IV. et VIL ceterum quod nonnullus codex ha-
beat: quaeratuv, alius. quaereretur, nullius momenti eft, pR.— O&o illi fant:
Pal. Hlf. IX. XI. Chriftin. Vat. L. II. Barb. Bynkersh. I. quibus adde Il. — Hal.
ab arbitvo. GEB. I Hal. guampvidem, et in marginei alas, quamdiau. G EB.
2, Nimium fibi hic tribuit Taur. contra confuetudinem fuam. Flor. eft: quod
Graeci dici folent, et haec Ícriptura fimplicius mutatur: quod Graece dici folet.
Sed et Taur. diftin&ionem non probamus, nempe punctum. ante Graeca, quac
fequuntur, forte, quod ezz illa fequatur. Sed autetenim legi poteft, aut transpo-
ni: potefl emim, aut etiam ifta ita retineri; — Vid Duk. ad Opnfc. de Latin. Vet.
ICt. p. 330. MSS. hic quatuordecim adiui. Horum fex habent, quod Graeci
dici folent, vt eft Flor. Ita quoque habebat Vat. Ul fed emendatum : quod Grae-
ce dici folet. Per contrarium in Treuif. repotita prior le&io: quod Graeci dici
foleut. foleret autem pro: foleut e laudatis VI. Pal. VIHL exhibet. Vat. IL. et
Otob. habent: quod Graeci folent. — Ex aduerfo S. Cruc. quod dici folet. De-
nique Pal. VI. boc itaque Graeci dicere folent, Pal. YX. et. boc ita. Graeci. folent
dicere, Bynkersh. tandem, vt ap. Taur. et boc ita quod Graeci dicere folent.
Hal. et boc ita quod. Graeci dicere folent, lacuna reli&a afteriscoque notata, in
quam nempe Graeca inferi poffent. BR. — Ex tot le&ionibus nullam fequor, Ego
&v mMres maiufcula fcriberem et. geminarem bac interpun&tione abhibita: £t
boc ita, quod Graeci. dicere foleut, iv a Aárev — 0v mAÁTO, enim poteft boc memovia
707 teneri, intra annum puta faclum;BYNK. — Sex illi codices praeter Pal. ViH.
funt Pal. I. IV. Barb. Chriftin. Vat. L. At Bynkersh. IL habet: et boc ita/Grae-
ci dicere folent. G. 3 Gothofr. in noza: memoria teneri. Haloaud. At
enimuero Hal. illud: 075 neutiquam prorfus eiicit, fed habet: smemoría teneri,
z200 intrü annum puta. GER. 4 Gothofr. in nota: furfum verfum acciderct.
Haloand. . Ap. Hal. et: fufum verfum accideret. Vulg. accidevit. &R. —— 5 Hal.
Apollinavi, et ita Otob. et alii codices. B R. 6 Flor. erat: confulerent, et a
manu füpplente corre&um in: confiflerent. Optimum fa&u videtur, fi legas:
confiflere, adpofito commate. — Profe&o ex fedecim MSS. o&o femper habuere:
confiflere. .At: confiflerent quatuor habuere, fed tria correcta funt. — Solus Pal.
V. confifleut, exhibet. Denique in Vat. L. et Bynkersh. L. fcriptum : confiffunt,
quod Hal. Taur. et H. a Porta elegerunt, Sed prior horum codicum corre&tus

| RATORES Antoninus e'gjg;ärus At guïcy Claüdio

debere *? dicuntur, fattam, vim obligationis non habere,

& DE. FIDE

&€is; gudifle, qui|vidiffent, aut audiflent: et hoc infinit&f fimili- |.fifco conuenitur, non ex fridice et exemplo ? alicuius
Ufum verfum accidet ^:

. | quinquaginta, Íícilicet: waüllia feflertium, quod vttoque in loco' genus neutrum.

. 6. Iac. Gothofredus ad L. Iul. et Pap. p. 225. adde L.

. in archetypo. ER.

TUE ^ YHC V. :

XXIL :

XXIX. SexxvoraA

IMpr-

*

e

ri&? refcripferunt in haec verba. Probationes, juae de filiis
dantur, non in fola adfirmatione teftium confiftint 9; fed et

Apolina- 50'/"'0&1.. "ä

epiftflás ", ,qufe vxoribus mifffe allegarentur 5, Müd'e ed- ATT O
rum confüitit ?, nonnullam| vicem inftrumentorum optinere pr'venjeffée, -
decretum eft. $. . Muliergrauida *? repudiata 7: filium eni- £m 6 ——à, -
xa abfente marito, vt ^^ fpuriumin a£tis profeffa *3 eft, Quge- —Lfädf"o)&" 1
fitum eft, andis in poteftate patris fit, et.matre inteftata mor- m
: $ $ ^ .0 424 X co) 46 ;
tua iuffu eius hereditatem matris ladife pojifit nec obfit pro- !
feffio a matre irata facta ? Refpondit, veritati locum f'uperf'ore,,;?i;
XXX. ** Libro L Refponforum Fefto refpondit, Sr)

n
ANCILLA fuit, ad libertatem . perductam non videri ne-

que per fideicommï&i reli&ä.fibix probationem, nec quod ali-
menta funt vt nutrici praeftita.

XXXI. Libro Il. Ma&orio Sabino *5,

RATIONEM in chirographo pecuniarum,

CowwEMO-
quae ex alia caufa

INSTRVMENTORVM, ET
AMISSIONE * EORVM.
: | PAvrvsHibr ntentiarump/efé — —
NSTRVMENTORVM ? nomine ea omnia accipienda funt,
quibus caufa inftrui poteft: et ideo tam teftimonia, quam

perfonfe inftrumentorum loco habentur. T L)mr,
ll. IpnE w dibr *Senten*tiafaäg"'QVICVMQVE 4

. nd Ícripturae,
fed ex autyenüco conueniendus eft: itafi ^ contra&tus fides
| | : | pofüi£
eft in: confiflere, Loco: «0n ?n fola affirmatióne, Vat, VL refert: mon folam
n affirmatione, BR. OGo illa: Pal. L. IL III. VI. VIL IX. Chriftin. S. Cruc,
Quatuor, qui habent: confiflerent Pal, IV. X Treuif. et Vat. IL. et. tria potte-
riora ex corredione, Adde Bynkersh. IL. qui vt Pal. V. habet: confiflent. G E B.
7 Fuitolim Flor. zpiffulae, prior z eftine conuería, praeterea nihilmutatum. Taur.
in Ádnot. corfiflemt. epiflulas. in P. confiflerent epiflulae. in wet. veius, confi-
ffeve. epifiulae. — Sed credo, eundem volaiífe fcribere: confiflere. epiflulas. nom
errim video qui conftru&io nominatiuum hic admittat. In laudatis fedecim MSS.
decem habent: epiffolae. Habuerunt et duo alia Pal. VI, et Barb. fed corre-
&a funt: Vat. HI. Pal. V. VI. et IX, redte ab initio: epifiolas, Ymmo Pal. VI,
hodie ex corre&tione habet: epflolae. — Adeo incerta funt omnia in MSS. B R,
líta decem: Pal. L. I HIL. EV. VIHIL XI. Chriftin. Var. T. H. Bynkersh. I. qui-
bus addas 1. G EK. 8 Hal. allegantur. 9 Flor. etiamnünc eft erroneez
de fide earum cenfifli, et moxX: diftretum pro:decretum. WVulg, confütevit, Hal. ! 2
confiflat. BR. 10 Vulg. inferit; et a avito. Bm. 1I Bafil SigZwye?ez,

reCte. du óyiov eft diuortium., n R. 12, Ap. Hal. ct, abeft. GE z. 15 De
profcffione in actis Lipfius ad Taciti F. Anzual. prope fin. Burgius in Z. Eled, :
! 16. fupra b. t. EYNK.
14 Taur. in Adnot. lex penalt. et fiualis parentbefi funt conclufae, vt pro dele-
ts wotentür. Eft autem in priori harum legum tantum fpatium nomini Au&o-
ris relid&um, vt feptem aut. o&to literas continere poffet. Lacuna altera quatuor a
literarum efle videtur. . Porro illi vnci tam antiqui funt, vt ifte error prope ex 4
eo exemplari videatur pro£uxiffe, ex quo Codex Flor. eft defcriptus. Delen-
das autem effe has leges, inquit Contius, magnum argumentum cít, quod in nul-
lis M$S. reperiuntur, quos quidem viderimus. Sic ille.. Addam ego tredecim,
quos vidi. Sed nec in Bafil. habentur. Aberant ab editis.. Primus Alciatus J.
Difpunct. 6. ex Florentino codice fuppleuit, fed vt prior harum legum partem
fatiat legis antecedentis, omiffa penitus infcriptione eius fragmenti. Et ita Blau-
blomm. Rob. Srephanus et H. a Porta in vtraque. Primus Hal. feparauit, fed
de fuo in vtraque infcriptione z IDEM. addidit. Neque enim haec vox legitur
Tredecim illi codices Pal. I. TI. IIL IV. V. VI, VIL VIIL IX.
XI, Otob. Chriftin. Bynkersh. L. quibus adde IL. GE z. 15 Alciatus alleg.
I. Difpunct. £. YDEM lib. IH. ad Mafurium Sabinum, fed vt ipfe profitetur ex
aliorum relatione, Sequuntur Blanblomm. et Rob. Steph. Hal. proprio marte
fecit: IDEM Ib. 11. vefpoudit Materno Sabiuo. Forfan poflet refcribi: M. AZto-
vio Sabino. BR. 16 Gothofr. in nota: A. deberi. Ita Hal. et Vulg. BR.
Poterat Taur. dare deberE, GER.

L Gc?thof'r; innota: Elaec verba ab indice titulormn. abfunt, bic autem
fuperfunt. Cuiac. b. — Ad(unt tamen in Bafil. et ap. Hal. at abfunt a Vulgatis.
B R. 2, Bafil. 9ixeive rV. BR, 3 Bahil. £zà icerósev. BR. 4 Hal. vt

R

"i i 2 EE
: [/

Á

mj&-

4

J. €x

|IX.

/

L 14s -f

^L /2,—/16 Z» /Mm Ánest

poffit oftendi: ceterum caluu'&iofam fcripturam Vim in iudi-
cio optinere non conuenit.] . : I
Ill. InEM libro IlI. Refponforum.refpondit- RP E-
TITA quidem die cautioneihinterponi non äebuiïïe: fed falfi
crimen, quantum ad eos, qui in hoc confenferunt, contraCtum
non videri: cum inter praefentes et conuenientes res acCtitata
fit: magisque debitor, quam creditor deliquerit. 7
IV. Garvs llibro fingulari de..formula y s potheca-
Ix nE/Mypothecae nomine obligatá/ad rem non per-
verbis: ficuti -eft et * ie his obligationi-

tinet, quibus fit *
et ideo et ? fine fcriptura

bus, quae confenfu contrahuntur:
fi conuenit, vt
ta erit, de qua conueniunt ?: fiunt enim dehis fcripturgfe, vt,
quod actum eft, per eas :
tem valet, quod a&um eft, fi habeat probationem : ficut et
nuptige funt, licet&teftatio fine fcriptis habita eft. T
( V. CazfisTRATv sli ionum. Sr RES
fuum praebeat, non ideo minus va ebit !?, quod inftrumen-
tum nullum de ea interceffit. 9« — D x X,
! 4

VI. VLPIANVS W S1 pE tabu-
lis teftamenti deponendis agatüf, et dubitetur cui eas deponi

oportet: femper ** feniorem iuniore, et amplioris honoris
inferiore, et marem feminde, et ingenuum. libertino prgete-

remus. | :
&LDE TESTIBVS. /44 .

, gefta, fine litterarum quoque/ confienatione, veritate factum

uf

/ ARCADIVS,lqui-et-

f l 'esTIMONIORVM víus frequens ac neceffarius eft, et
ab hi& praecipue exigendus, quorum fides Iión|vacillat.

$. 1. Adhiberi quoque * teftes poffunt, non folum in crimi- .
etiam in pecuniariis litibus, ficubi jres/po--

palibus caufis, fed
ftulat: et hii quibus non interdicitur teftimonium, nec vlla le-
ge-a-dicendo teftimonio excufantur. $. 2. Quamquam qui-
busdam legibus ampliffimus numerus teftium définitus fit: ta-
"men ex conftitutionibus Principum haec licentia ad fufficien-
tem numerum tefium cohrtatur, vt iudices moderentur, et
eum folum numerum teftium, quem neceffarium effe putaue-
rint, euocari patiantur: ne effrenata poteftat ad vexandos ho-
mines, füperflua multitudo teftium protrahatur.
II.MopgsTiNvsil i

k v'
as

nanda elt: et ideo teftes, qui aduerfus fidem fuíin^ tefta-
tionis vacillant, audiendi non funt. ^C20gi .
Ig. CALÉASTRATVS libro IV.—de-Cognitionibus.
TzsriVvM fides diligenter examinanda eft. Ideoque in per-

jta coutradius. GEB. Forte legendum ita SIContrattus, hoc eft, ita fi fic con-
tractus fides poffet oflendi. BYNK. — 5 Hal.ad formulam bypotbecariam. ^ G Hal.
et Vulg. fit. BR. Et hoc praefero, et £2 eU xoioü fappleo: obligata. lta in
L. 14. $. 3. fupra de Religiof. et f(mut. fun. funevis cau(a fumptus factus vide-
zur j5 demmn, qui ideo fuit, vt funus ducatur. ideo fuit, fupple: fafus. 7b fit
placeret, fi praecederet obligatio. BYN K. — ] Ap. Hal.et,abeft. GEB. — 8 Ap.
Hal. et, abeft. GEE. 9 Hal. in qua conueuerunt. Vulg. de qua conuenerit.
E R. 1o Taur. valeVit. GE B. 11 Gothofr. in. nota: Al iunibri. Re-
Ícribe ita, et mox: zmferzori, cum: praeferre, cum fexto cafu nunquam conítrua-

' tur, et mox in eodem cafu te*tio iungatur: femimae. BR. Sed ita dudum re-

fcripíit Hal. et refcribere debebat Taur. iuniorE et inferiorE. GEB.

I Hal Adbiberique. GEB. , 2 Vulg. Iu teflibus. BR. 4 Bafil.
eeogóue, foliditas, conflantia. BR. 4 Malumus omnino: fidem fuae teffatio-
nis, quod librarii foleant imprudenter terminationum Concordias inftituere, et a
correctore multa hic perfun&torie relecta fin. Ita omnes quoque editi et fcri-
ph. E decem folus Vat. V. habuit: fwam, fed correctus eft. BR. Etiam Hal.
habet; fuae, et Vat. L. II HH Otob. Pal. L II IV. VI. Barb. quibus adde Byn-
- kersh, l. et l.. GEB. 5 Balil. drq«os, infamia motatus. BR. 6 Bafil. 7

DIGESTORVM LIB. XXIL TIT.

RB pothecfe fit, et probari poterit, res obliga- -

facilius probari poffit: et fine hisau- .

.aut parum probatum tibi opinaris
| drianus Iunio Rufino Proconfuli Macedonife refcripfit, tefti-

/ IN TESTI-
fayée :5v o N 118 ^ autem dignitas, fides, mores, grauitas ", exami-

| faciat, legendum, maxime cum in alia L. Iulia,

Bu 389
. , . f&*(ix "f;ï&f ,;"',.;.,-
fona eorum exploranda jeruntiin primis condi&io cuiusque:
vtrum quis decurio, an plebeius fit, et an Horfeiï/e, et incul-, , . .. d
patíe vitge, an vero notatus ? quis, et reprehenfibilis: an lo-ïif'-f?ä:yï"-iäï
cuple$ vel egens fit, vt lucri caufapquid; facile admittaty9 2 («« 7-
vel an inimicus ei fit, aduerfus quem teftimonium fert: vel :
1séi fit *, pro quo teftimonium dat: nam fi careat fufpi-
Cione teftimonium, vel propter perfonam, a qua fertur, quod.
honefta fit: vel propter caufam, quod neque lücri, neque gra-
tiaf, neque inimicitide caufa fit: admittendus/eft 9. &—r-Id- L^ Rn . |
eoque Diuus Wadrianus Viufo ? Varo Legato prouincigejCi- re, £m éeeev u |
licide refcripfit, eum, qui iudicat, magis pbü'e fcire, quanta fi- 1. /«.f'a'm'(:g; :
des habenda fit teftibus. —Verba epiftulae haec funt: Tu ma- 46 :
gis fcire potes, quanta fidefihábenda fit teftibus: qui *9, et — —
cuius dignitatis, et cuius exiftimationis fint: et qui fimplici-
ter*^ * vili at ** di.cere,.,vtrum vnum eundemque medita- Qlwgt |
tüm ^* fermOn'efïl .agtulegm;, an.-ad ea, quge interrogaueras, 44,57- (1'7-" )
ex tempore verifimilia refponderint.(9$. 2) Eiusdem .quoque
principis exftat refcriptum ad Valerium ** Verum *5. de ex-
eutienda fide teftium, in hgec verba 3. Qu ;(e argu mentaääiquem

át*t 5 4
Lw.x..l £tHeenuiccu ed
-* L] ? ^ "
CPHUS, Yoraca«. .'de*(*)--

UFX a ,fzuz/. s

| modum probandae cuique rei fufficiant, nullo certo modo fa- .L««.

tis dáfiniri poteft: ficut non femper, ita flepe fine publicis mo- |
numentis cuiusque rei veritas Lglgprehenditur: alias numerus :xe mmf'ge,L;—M.-z-,.,;'
teftium, alias dignitas et auctoritas, alias veluti confentieng 15-/2,. . ^ m
famp) confirmat rei, de qua quÉeritur, fidem. ^ Hoc ergo fo-b47e* C n
lum tibi refcribere ** poffum fummatim: non vtique ad vnam
probationis fpeciem Cgägt;onem ftatim alligari debere, fedjéX; /cc«« 2452« . .. |
fententia anim1 tui te aeitimare "I g ortere, quid aut credafs, fU j "ao lt re, i.
. $. 3. Idem Diuus Ha- '

C f4e64»S p

bus fe, non teftimoniis crediturum. — Verba epiftulae ad hanc æ,m., MT
partem pertinentia haec funt: Quod ** crimina obiécerit ?9 a55 ,
apud me Alexander Apro: etquia ** non proBzbat, nec te-
ftes producebat, fed teftimoniis vti volebat, quibus apud me
locus [rói eff, nam ipfos/ ^^ interrogare foleo: quem 23 re-
mifi ad prouincide Praefidem, vthisId6/fide teftium qugereret,
et nifi ^* impleffet quod intenderat ^?, relegaretur. $. 4. :
Gabinio ?* quoque Maximo idem Princeps in haec verba re-
fcripfit: Alia eft au&oritas praefentium teftium, alia teftimo- |
niorum quae recitari folent: tecum ergo delibera, vt fi reti-
nere ?? eos velis, des eis impendia. $. 5. Lege lIulia de vi .
cauetur, ne hac lege in reum teftimonium dicere liceret 2
qui fe abieg parenteue eius liberauerit: quiue impuberes
erunt ?? : quique iudifjo publico damfhatus erit, qui eorum
in integrum reftitutus non erit: quiue in vinculis, cuftodiaue
publica erit: quiue ad beftias "?, vt depugnaret 3T, fe loca-
uerit: qujfeue palam qujeftum faciet ??, feceritue: quiue,
ob teftimonium dicendum, vel non dicendum, pecuniam acce-
piffe iudicatus vel conuictus erit. Nam quidam propter re-
| | J uerentiam

mMuueAdieas quid delinquat. BR. 4 Ap. Hal. fit, abeft. GE. 8 Hal,
fiat : admitteudum efi. GEB. — 9 Hal. et Vulg. 4unio. lle in margine: alias,
Viuio. BR. 10 Hal. 44/2,loco: qui. GEB. II Balil ej &vA4& u-
goüew. BR. — X2 Hal. fumnt. 13 Hal. eundemque et praemeditatum. — 14.
Hal. Valerianum. GEB. 15 Vulg. Varum. BR. 16 Hal. fcribere. GEB.
17 Hal. exifiimare. GEB. 18 Hal. opzneris. 19 Vulg, Quae. BR. — 20
Hal. obiiciebat. G EB. 21 Ap. Hal. quia, abeft. GEB. 22, Hal. ipfe eos.
GE]BD. 23 Hal. ipfum, loco: quem. — Vulgo qmem, prorfus abeft. BR. — 24
Hal. fi 1on, loco: mifi. 25 Hal. et Vulg. intendebat. BR. 26 Hal. Ca-
ninio, et in margine: alias, Sabimo. GEB. 2? Gothofr. in nota: detzmere.
Ita Taur. in 1nargine, et ita Flor. fa&um fubantique. $ic fupra etiamnunc eft
Flor. reprebenditur pro : deprebeudiur, quod Taur. tamen non notauit. Vulg.
retinere. Llol detinere. BR. : 28 Hal Jiceat eí, — 29 Hal. et Vulg. znpu-
beg erit. B R. 30 Vulg. quiue cum befliis demto commate. BR. 'Yaur. Ve-
flia$. GER. 31 Hal. depugnet. 32 Hal. faciat. Vulg. facit. BR. — Quia
eius, quod adhuc in fatis eft, nulla turpitudo effe poteft, videtur vel facit, vel
quam refert L. 44. pr. imfra de
Sed faciet quoque eft ia
quae nempe poft
| hanc

Ritu Nupt. legaturz arvtem ludicram facit, fecerit.

Collat. Leg. Mofaic. et Reman. Tit. IX. et, ni fallor, recte,

ss2

390

uerentiam perfonarum, quidam propter lubricum conüþ1 fUIZ
alii vero propter notam et infamiam Vize fuae, admittendi
non funt ad teftimonii fidem. ! on (
candi funt per longum iter: et multo mipus milites auocan-
. di funt a fignis vel muneribus 3?, perhibendi teftimomii cau-
fa: idque Diuus Hdrianus Yéfcripfit. Sed et Diui fratres
refcripferuntquod ad teftes euocandos pertinet, diligentife

4 errit. iudicantis eft explorare, que confuetudo|in ea prouincia, in
emhL! — quafy ?* iudicaty" fuerit: nam fi probabitur, fffepe in ahaggsy
: ciuitateff» teftimonii gratia plerosque euocatos, non effe
Jemt; dubitandum, quin euocandi fint, quos neceffarios in ipfa co-

gnitione deprehenderit qui iudicat.
IV. PaAvrvs g Lz
GE Iulia ?5 iudi&iorum püblicorum ?? cauetur, ne 5* inui-
L.Vemb^. to denuntietur, vt teftimonium|litis!3? dicat aduerfus foce-
yicex C l.. Yum, generum, vitricum, priuignum, Ifobrmum, fobrl.nam, fo-
; brino ^? natum, eosue qui priore ^* gradu [int: item, ne
/*f:*/"*" 7t liberto ipfius, libejgrgän LÉ* eius, parqny'üm, viri, vxoris:
a.;pn,wïïäw [item patroni; patronafä: e:?ænt-n-'epatrom, patronae : actl;ufetl'.-
d MW fus þbertog, neque 11' ert.1.7 adugifusA latronmy cogantur te .1-
| monium dicere. j 4jtcpro"74eny ÓAf. — ; !
|D du V. iGAr1v s i | mluliam *et-Papiam. Íx
fobeo el su1e L EGIBVS, quibus excipitur, ne gener, aut foqer inuitus te-
past- ü«ca? fa. ftimonium dicere cogeretur ^^, generi appellatione fponfum
9 X(/. ^^* quoque.filiae contineri placet: item foceri, fponffe patrem.]
E dedeas Uru NLLicimmivs, D-vrreve- -bbro dphegn,
risJcr;s^ larum. IpnowE: nonvidentur effe teftes)] quibus imperari
| PafaieaPmxe. poteft, vt teftes fiant. , ' | j d t
| | VIL/MopxsTiNvslibrolI.Regularum.)S x n v 1 47

refponfo tunc credendum eft, cum alia probatio ad eruendam

1 ^ A ^
EL I X«« 442 ,,

pE aT d . veritatem non eff. - CO. |
E — VIIL ScvorA^*JibroIV, ? Regularum. IxvrT:
P* teftimonium dicere non coguntur fenes, valetudinarii, vel mi-

lites, veljqui cum Magiftratu Reipublic e caufa abfunt, vel
quibus venire non licet. : : "
A IX. Pavrvsilibrol.adSabinum, TxsTis doneus
b pater filio, aut filius patri non eft. |

hd- X. PowPoNrivs MOW Nvrnrvs
f Adoneus teftis in re fua intellégitür.

T XL(Ipegwlibro XXXIH. ad-Sabinum) AD.rFiDEM
MEoot., gel geflfe faciendam etiam non rogatus teftis intellégitur.
| XIL. VrPrrAwvslibro XXXVH.-ad-Edi&tum. Vnprz
NVMERVS teítium non adicitur, etiam duo fufficiént: plu-
ralis enim elocutio 59 duorum numero contenta eft. !

)
A.
: 4 . g * 5 ;E :
[ ; AILjPAeriwriANvs!librot teris." ". QvAx-

j -.«J: g9 ,5 d B
| IOGCAIT. $« J

"
& i
4

hanc legem fa&ura eft quaeftum, non poft teftimonii di&ionem. hoc enim eít
in incerto. Ambiguitas quoque eft in voce: fecerit, futurum fcilicet an etiam
praeteritumi denotet: ea fimilisue quaeftio exercuit antiquos ICtos, vt eft ap.
Gellium XVII. 7. adde XVIII. 2 8Y NK. Conf. Eundem VI. Qbf. 25. GE B.
33 Gothofr. in nota: militaribus. — Graeci hic: 43 vv iBíuv Táb:wy 9 Goiypy,

x Quid fi legamus: a fignis et uumeris, forte in Cod. ex quo Florentinus eft de- -

Ícriptus, fuit transpofite: muumeris pro: numeris. Munera ciuibus propria funt,
quid militibus cum his negocii? BR. Miror, Brenkmannum hic reuerentiam
Cod. Flor. ipfi alias fummam ob leuem conie&uram abieciffe. Miror a Go-
thofredo vel vno illo verbo: militavibus^non effe in viam reuocatum. Legiffe.
ita videntur Graeci fed perperam, cum a figuis et a mumeris auocare, prorfüus
idem fit, non aeque, auocare a figmi$ milites munus non facientes, et a mauneri-
bu$ isdem occupatos. — Mumera in tantum ad milites pertinent, vt inde in £ene-
ficiarios, et munifices diuiderentur. —Vide Feftam voce beneficiarii, Valer. Max,
II. 7. 15. Veget. de.Re Milit, lib. IT. c. 9. lib. EHL. c. $. Frontin. Strata-
gem. lib. II. c. t. n. 6.— Adde quae fcripfi u Differtat. de Origin, Féodic, 1.
$. 4. GER. 34 Refcribendum absque haefitatione: i qua iudicat. Yta
Vulg. Nor. omnes. . Sed et e codicibus MSS. o&odecim folus Vat, L. habet:
n quaw vt Flor. Ceterum plerique in verbo, quod fequitur, errarunt, et habent:
7u qua indicatus fuevit, vel: indicatum, wel; iudicaturus fuerit. Nempe tan-
tum fex ex illis o&odecim habent; zudicat, et in Vat. II. refiduum as eft ex-
punctum. Pal. XL erronee: im qma, qui iudicat, fuevit. B R. Septendecim illi
Pal. I. IT IIT. V. V. VI. VIH. VIIL IX. XI. Vat. II. HI. Bynkersh. L. S. Cruc. Tre-
uif. Chriftin. Barb. quibus adde Bynkersh. II. — Sex illi, qui habent; zadicat,
funt: Pal.IL.IIL VIIL. Vat. II. S. Cruc. Treuif. GEB. 55 Hal. eff, . 36 Hal.

A2

)-*frc- /!JA" ["'13'7*1'-' ui« CTAAM x :J( '€coect a ( v€ ///7- i lclg u-'/aru/nz/

Xï

4
/

* "

d

d

DIGESTORVM LIB. XXIL

$. 6. Teítes non temere £uo- |

Gat. de Lege Remm. c. 3; BR.
| Hal. et omnes, et mox in L. 1;. b. t.

A o t -
r ?ï Z,u;,vz d 6a : *.(Pf(.'c; AC l/u'fä f/f'frff
.

s/t gïz M. fcio, anin publicis iudiciis calumniae damnati teftimo-
nium iudicio publico perhibere poffünt *^? Sed neque lege
Remifiia ?5 prohibentur:
et peculatus, eos homines tefümonium dicere non vetuerunt:
verumtamen quod legibus omiffum eft, non omittetur religio-
ne iudicantium: ad. quorum .offi&ium pertinet, eius quoque

teftimonii fidem, quod integrág 55 homo/dixerit/ per-

pendere.
XIV.

quidem tra

DEMlibro - igs?5, Scro
um effe, an ad teftamentum faciendum adhiberi

poffit adulteriigdamfiatus? Et fane iufte teftimorii officio ei (

Xifïimo»þ&rgo ?? peque inre ciuili teftamen- 7

interdicéturi-
tum valere, a il .
Praetorio, quod ius ciuile fubfequitur: vt 5* neque heredi-

tas adiri, neque bonorum poffeffio (dari;pofüt. ..- ..
XV. Pavrvslibro IIL Sententiarum. Rr»PETv N-

DARYVM damfhatus, nec ad teftamentum, [nec ad teftimonium) 5*

adhiberi poteft, $. x. Heriaphroditüs an ad teftamentum ad- ^ "* ^/

hiberi poffit, qüalitas fexus incalefcentis *? oftendit. -
XVL IpnEwUibro-V.Sententiarum, Qvzr rArsó.5?
vel varié teftimonia dixerunt, vel vtrique parti prodideránt,
a iudicibus competenter puniuntur 97,
XVII. VrriAxvsdibro fingulari Regularum. — P A-
TER, et filius qui in poteftate eius eft, item duo fratres qui
in eiusdem patris poteftate fünt 9?, teftes vtrique in eodem
teftamento, vel eodem negotio fieri poffunt: quoriam nihil

nocet, ex vna domo plures teftes alieno negotio adhiberi. Jj

XVII. Pavrávs dibro*He jde adulteris) Ex ko,
quod prohibet lex Tulia de adulteriis, teftimonium dicere con-

denjzatam; muliæaä; colligitur etiam mulieres teftimonij) in i

iudicio dicendi ius habere, : v OU TEO
XIX. VrnPIANVS dibro VIIT. dejOfficio Proconfulis.
Ix v1v1 teftimonium non dicünt jpublicani: item is, qui non
detraCtandi 53 teftimonii caufa aberit: item is, quifguid"exer-
citui praebendijm] ?* conduxerit. $. 1. Sed nec pupilli5 te-
ftimonium denunfiari poteft, LTrpr: £m p — a ,, I6X i, m -
LUA XX. Mx vrEZvs dibro-I.-de-Tudiciis publicis. Iw
. ; " $ o .X
publico reus erit, aut qui minor vig
. AXI. AncjADrvs, «qui-
teflibus. OB CARMEN . |
$. r. Illud quoque incunttabile eft, vt, fi res exigat, non tan-
tum priuati, fed etiam Magiftratus, fi in praefenti

teftimonium accufíator citare nori deþet eum, qui $5 iudi&io ] .

annis erit, 5

: fingulari-de^

nium dare debere ??|injiudicio adulterii caufa. $. 2. Si ea
Je ox"ueL,, . ! rei
in margine: alias additur, et Papia. GER. 37 Sic fcriptum eft Flor. fed
fubantique transpofitum : publicorum indiciorum. & 8. 58 Vulg. inferit: alicu£,
BR. — 39 Vulgo Jtis, abeft. pz. — 40 Hal. fobrinoue. — Vulg. fobrino fobrina-
ue natum. BR. 41 Gothofr. innota: propiore gradu. — Et ifta le&io eft Vul-
gatae. Florentinam defendit Bynkersh. J. Obf. 4. BR. — 42 Hal. liberorumues
43 Hal. vxorisue. —Et vt mec patroni patronaeue, ilist item patroni patronae,-
omiffiis Vulg. item me patroni et patronae, ilis: patromi patromae et vt, omif-
fis. BR. 44. Hal. cogatur. — 45 Hal. LICINIVS, re&e. BR. 46 Vulg.
Iulianus,loco; Licimmius Rufmmus. BR. — 47 Vide hanc legem explicantem et
conciliantem Noodtium 7. Probab, : 3. GEB. — 48 Bafil. IABOA, loco : ZKAIBOA,
BR. 49Hallb.III GEsR. 50oHaletVulg. locutio. BR. — 21 Hal. lib. fin-
gulari de adulteris. GEB. 52 Hal poffnt. 53 Blaublomm., et Baudoz.
Rbemia. Steph. Rbemmia. Hal et H. a Porta Rbemmia. - Vide woflrum Tra-
54 Gothofr. in nota: repetumdarum. Yta
BR. . 55 Vide mofirum tratlat. c. j.
BR. EÉEt Pancirol. IJ. Var. Leil. 241. BYNK. 56 Hal. IVLIANV'S lib.
fmgnulari de ambiguitatibus. GEB.- 57 Hal. et Vulg. e zuterdi&hum exiflimo.
Ergo. BR. . 58 Hal. et, loco: ct, forte vitio typorum. GEE. 59 Hal. ism
margine; alias, iumalefcentis. Bafil. & v£ vv àivuv &mixQaTs? iv ZuT. BR.
60 Gothofr. in nota: falfa. Klalosmd. Sed et Hal. pergit: vel varia. Cüm
Flor. facit Paulus lib. V. feutent. tit. XV. $j5 28A 61 Hal punianturi
62, Eleganter Bafil. 2940 euvume£oósio,, BR. 63 Gothofr. in nota: Al de-
trecandi. Et ita Hal. 64 Flor. olim erat: qui exercitui praebendam com-
daxerit. B.R 65 Hal. inferit jn, 66 Hal. praetorem 4uoque dare debere
: tefli-
2(6'(,1'/27');':71:»;' *771 ';---u'f*" r r 7(

P
d

» : -- : 4 L », »" P "d : "w N

p /

quod huiusmodi teftis proceffit : neque iure m'/"f*;"**":ff A u

famofum damfhatus inteftabilis h&t |
(&nt] ]tefti- 1.) $.

; a : A ; A $ AT TR :
monium dicant. lteme Senatus. jcenfuit, Praetorem teftimo- J. 4e/tued,

L^ ) ;
n t
w

M.

Qo:'&f'üï:'

ARA "EO
; y'»
- "£E

p9 ,
dmi

^ l4 o^
d. ,

: ^

" u". A—-—*.

"
E.
n (*vfw

l.
tid,

* rtï'/wf-"jïfj—i fi fciat eum non petiffe, tempusg
700,, ém.

N ;

L

faer

E
; À
b.í

«
1
-

K

( E

. ^ylpfos et alios teftes vel fignatores

ïwd

"DIGESTORVM LIB.

* ot: L] : * , .
fel condicio fit, vbi 9* J(,atjenamum teftem, vel fimilem per-

fonam admittere cogï)gïxj, fine tormentis teftimonió f eiusiT

credendum non eft. $. 3. Si teftes omnes eiusdem honefta-
tis et e:gïfcimationis fint, et negotii qualitas ac iudicis motus :
cum his concurrit 5?, fequenda funt omnia 9? teftimonia:
fi vero ex his quidam eorum ?? alind dixerint, licet impari
numero, credendum, ** eft: fed-quod naturáe negotii conue-
nit, e£ quod inimicitife aut gratiae, fufpicione caret: confir-

a;gacu, mapitque iudex motum animi fui éx argumentis, et teftimo-

niis, et ?? qude rei aptiora, et vero proximiora efle compe-
rerit: non enim ad multitudinem refpici oportet, fedjàd fince-
ram *? teftimoniorum fidem, et teftimonia quibus potius 1ux
veritatis adfiftit. , : RE ;
j vn v

uDt . XXILiUV;ENYLE ffiei !
CvlsExN T *'gä&ratus cuiusque loci, teftari volentibus et fe-
praebere: (qud|facilius ne-
" gotia explicentur, et probatio rerum 7^ falua fit.
— XXIIL InEgw dibro L. de-iudiciis-publiciss PRoDv-
c1 ?? teftis X "? non poteft, qui ante in eum reum teftimo-
nium dixit. M«** r | |
d V. Pavrvsiibro-V.-Sententiaru: 'lU'esTEs
egs; quos accufator de domo. produxerit, interrogari non pla-

1' s "i ! r z n "d .V * .
Aucapivs|guiet/Cfarius 7 -libro - fingulari
de teftibus MaNbDaATiISs cauegur, vt Praefides attendant,

me patroni in caufa, cui patrocinium praeftiterunt, teftimo-

nium dicant *?
feruandum eft.

Ea ]

/g( DE IVRIS ET FACTJILIGNORAN'IIA. &
g —— Pavrivsüibro XLIV.-ad-Edi&um- :
ub ïGNORA'NTIA vel facti, vel iuris eft. $. r. Nam fi quis
d nefcidt deceffiffe eum, cuid& bonorum * poffeffio d 'eälgli's

hon cedit ei tempus. — Sed fi fciat quidem defunctum elfe co-
?natum, nefciat autem proximitatis nomine bonorum poffef-
ionem fibi deferri, aut fe fciat fcriptum heredem, nefciat au-
tem quod ícriptis heredibus bonorum poffeffionem Praetor
promittit: cedit ei tempus, quia in iure errat. dem eft, fi
frater confanguineus defuntct credat matrem potiorem effe?
$. 2. Si quis nefciat fe cognatum efle, interdum in iure, in-

A doln, terdum in fa&to erragt: nam, fi etliberum fe effe, et ex quibus

natus fit fciat, iura autem cognafionis habere fe * nefciat, in
jure,errat. At fi quis ? forte expofitus, quorum parenpium
effdt] ^ ignoret, fortaífe et feruiat alicui, putans fe feruum el-

fe, in fatto magis quam in iute errat.

m,wä quidem alii delgtam effe bonorüm poffeffionem, nefciat autem

A

-

72f
det EC

xcw?vg

Jei tempus praeteriffe bonorum poffeffionis, inj facto errat.
]dem eft, 5 fi puteteum bonorum,poffeffionemaccepiffe. Sed
ei praeteriffe, ignoret au-
tem fibi ex fucceffprio capite competere bonorum poffeffio-
nem, cedet ei tempus, quia iniure errat. $. 4. Idem dicemus,
. fi ex affe heres inititutus, non putet fe bonorum poffeffionem

teflimonium. 67 Hal. vt, loco: vbi,et mox: cogamur. GEB. -

68 Hal
concurrat. — 69 Mal. ommimo. GEB. "TO Àp. Hal. eorum, abeft. GEBR. 71
Hal, inferit: quidem. GE B. — 72 Ap. Hal. et, abeft. Vulg. quae et. BR. — 73

Hal. fyuceram. 74 Hal rej. '75 Non puto quemquam adhuc huius legis
confecutum fuiffe fententiam. Me iudice nihil aliud dicit quam: T'eflem fe-
quel tantum produci, non amplius. :Sed maioris operae eft hanc explicationem
probare, reliquas improbare. BYNK. — 76 Ap. Hal i;, abeít. — 77 Ap. Hal.
qui et Cbavifius, abfunt. G ER. 78 Conuenit locus Afconii i& Verriu. de Iu-
ris. et Praet. Sicil. p. au. 116. — INon licet, vt teftimonium dofen[ori. demumciet
accufator. BYN K.-

1 Vulg inferit e.BR. — 2 Ap. Hal. fe, abeft. GÉB. — 3 Ap. Hal.

4

' nimium fecuri hominis.

Quä et in -exfefältoribus negotiorum ob-

errorJaee- feminis in compendiis prodeft: ceterum omnibus /" :^*
iuris error in damnis àgnittendde rei fuae non nocet.

facti vero ignorantiam non nocere.

$. 3. Item fi quis fciat !

. Hal in margine: quidam legit. defidia praediti.

XXIL -TIT. Vr VE . 391

petere poffe ante apertas tabulas: quod fi nefciat effe tabulas,
in facto errat. : |
Cf* oILiNERATIVS.lbro V. -Membranarum. IN owNt
parte error in iure non eodem loco, quo facti ignorantia, ha-
beri debebit: cum ius finitum 9 et poffit effe, et debeat, facti| 54 ««
interpretatio plerumque etiam prudentiffimos fallat;
III. Pourowivs 4ibro 1ll. ad Sabinum.- Prvnr-
M v M. intereft, vtrum quis de alterius caufa et facto non fci-
ret ^, an de iure fuo ignorat. $. r. Sed Caffius|ignorantiam — 26
Sabinum ita acfipiendam exiftimaffe refert, non deperditi * et

IV. Inzw Jibro-XHE-ad-Sabinum. Ivmrs ignoran-
tiami ? in vfücapione negatur prodeffe: faéti vero ighorantiam
prodeffe conftat. : P u
V. 523, R E N/DI V si : m lu- F** d Te-
h - iNriovissiMVvM videtur, cuiquam fcien- ? «
tiam alterius quam fuam nocere: velignorantiam alterius alii: &en. : UP orad
profuturam 7?. « XFf. C Y
VL VzPrANvs ibrojXVIIH. -Tuliam. et-Pa-.
-piam. NEc svPriNA ignorantia ferenda. eft fatctum igno-
rantis: -v£& * nec fcrupulofa inquifitio exigendiav*f? fcientia enim
hoc modo aeftimanda eft, vt neque neglegentia craffa, aut ni- exZc :
mia fecuritas fatis expedita fit, neque delatoria curiofitas exi»
gatur. . |
VIL. PaprrwrANVvs libro XIX. -Quzeftienum.— Tv-
RIS ignorantia non prodeft adquirere volentibus, fuum vero
petentibus non nocet. . SPAE. : i :
VIIT. Tb E w dibro-T. Definitionum- Ennon fa&ti ne| : c.

" 5(& $i
— $; ^
,

? .« q p ? " , . * i ,
maribus quidem in damnis vel compendiis obeft: iuris autem . .

*

LÀ

P
CO w

CEÉO C Quai74mc

IX.PAvrvsiibro-fingulari-de-iuris-et-faCcti ipgnoran- — " ——
tia REGvLA eft, iuris quidem ignorantiam|cuique nocere, 5/: 4c,
Videamus igitur in qui-, , — ;
bus fpeciebus locum habere poffit: 12 antegpraemiífo, quod jertmo r Detm g
minoribus vig?litiqningue annisius *? ignorarepermiífum eft :-
quod et in ?^ feminis-Hr quibusdam caufis ^^ propter fexus
infirmitatem dicitur *9: et ideo ficubi non eft delictum, fed:
iuris ignorantia, non lfeduntur. Hac ratione, fi minor vi-
cintiquinque annis filiofamilias crediderit, fübuenitur ei, vt
non videatur filiofamilias credidiffe, $. 1. Si filiusfamilias mi-
les a commilitone heres inftitutus, nefci&t fibi etiam fine pa- J 2«.
tre licere adire, per conflitutiones principales ius ignorare
poteft: etideo ei dies aditionis (mem7 ** cedit, $. 2. Sed
fa&ti ignorantia ita demum cuique non nocet, fi non ei fum-
ma neglegentia obiciatur: quid enim, fi omnes in ciuitate
fciant, quod ille folus ignorat? Et recte Labeo;definit, fcien-
tiam neque curiofiffimi, neque neglegentiffimi ** hominis ac-
cipiendam: verum eius, quäam rem[diligenter inquirendo no- J d eem-
tam habere poffit. $. 3. Sed iuris ignorantiam non prodeffe, ls.
Labeo ita accipiendum exiftimat, fi iurisconfulti copiam habe- , ,.
ret, vel fua prudentia inftruétus fit: vt, cui facile fit fcire,] ei . 7402. $.
detrimentg fit iuris ignorantia: quod phro accipiendum eft. G»me —, ,
$. 4. Qui ignorauit dominum eíffe rei venditorem, plus in äe AE Yl sj C,
: x eit,

4 Hal. parentum fit. 5 Hal, praefigit et. — 6 Vide
7 Hal. fciat, et in fine periodi: zgmoret. 8
Hic 4uidam, vt alias, eft Bu- :
9 Hal. et Vulg. ignorantia. BR. 10 Hal. vel ignorantiam ;
11 Ap.'Hal. et Vulg. vt, abeft. BR. I2 Vulg.
praefigit eo. B R. 13 Ap. Hal. ius, abeft. GEB. — 14 Ap. Hal. z&, abeít.
GEB. 15 Ap. Hal. caufis, abeft. GEn. — 16 Hal. datwr. GER. IT Adeft
negatio etiam in Vulg. fed in MSS. nonnullis, quae contuli, defideratur, aut
faltim fuppleta eft. — Etiam Bafil. xo TQ£x& b xgévoc viig wAMigovouíus, et cedit
dies aditiouis. BR. Adeft negatio ap. Hal. et in Pal. L II. HIL V. VI. Barb.
Abeft a Pal. IV. fuppleta in Chriftin. Vat, II. Bynkersh. In Vat. I. et III. eft
in margine: al. no?m. GER. 18 Hal verba: weque megligentiffmi, parhen-
] i

Sss3 d

& f;"* , , ?
[)gfr'"-/z
T d

-
^
ähu
.

quis, abeft. GER.
Senecae Epifl. 94. BYN K.

daeus. BR.
alterius prodeffe. G EB.

pO um

392 DIGESTORVM LIB. XXII.

eft, quam in exiftimatione mentis: et ideo tametfi exiftimet,

: ..lfi(*/r*vif'?"f"t" fe non a domino emerej tamen, fi a domino ei tradag*u;', do-
^'. ginus efficitur. $. 5. Si quis ius ignorans, lege;—Faljldla vfus
4//^ mon fit, nocere ei dicitjepiftula Diui Pii. Sed et Imperatores
Seuerus et Antoninus in haec verba refcripferunt: Quod ex
caufa fideicommitli indebitum datum eft, fi; noiv per .ex;r:r em .
L £4: ficie -|folutum eft, /er.eti non poteft: quamobrem Cargiliani he-
; J redes, qui, cum ex teftamento eius pecuniam ad PPUS'?HWG"
*l.di[" ^ .. Abüchus Reipubliege Cig*gaüum 29 relittam fpïuermt, non fo-
rlej F artinje^^ 1um cautiones non exegerunt, quae interponi folent, vt quod
n p Tepi i» amplius cepiffent munilipes] quam per legem Falcidiam licuif-

fet, redderent: verumetiam ftipulati funt, ne ea fumma in alios
vfus conuerteretur, et fcientes prudentesque paffi funt eam
d. 4u: £, , pecuniam in opus agudeductus impendi: fruftra poftulant red-
Ea di fibi a Republica Cirfentium, quafi plus debito dederint:

ais cum fit vtrumque iniquum, ^* pecuniam, quae ad opus aqujfe-
ductus data eft, repeti, et Rempublicam ex corpore patrimo-
L g nii fui impendere, &f ?? in id opus, quod totum alienae libe-

L

TIIC .V

! .äf/'!"flf !& ng/;,mm J Mu?crfmfæ;(an |

LIB. XXIIT. TIT. L
ralitatis gloriaäi'ääþraefent(elt. Quod fi ideo repetitionem 23
eius pecuniae habere credunt ?^, quod imperitia lapfi legis
Falcidide beneficio yfi nonfunt: fciant, ignorantiam fa&ti, non d
iuris prodeffe: neCcftultis folere fucfurri, fed errantibus, Et "w s.
licet municipum mentio.in hac epiftula/fiat, tamen ff in qua- aL rs hata, i.
libet perfona idem obferuabitur ?*. Sed necjtquod in opere z.
aquáeduétus relifta effe pecunia proponitur, in hunc folum
cafum ceffare repetitionem dicendum eft: nam inifium confti-
tutionis generale eft: demonftrat enim, fi non per errorem |
Jfolutum fit fideicommiffüm quod indebitum fuit, non poffe re- lfaah'
eti, Ttem et illa pars deque generalis eft, vt qui iuris igno- |
rantia legis F ay,idizle beneficio vfi (flón)funt, (jnec)) ^* poffint (/io. j: 24£
repetere: vt fecundum hoc|poffit dici etiam fi pecunia, quae At T.
per fideicommiffum relicta 'eft, iquaeque; foluta: eft, non ad ali- |5- ek,

uid faciendum relicta fit, et licet confumpta non fit, fed ex- ; , ,. Z, , n
/äet apud eum cui foluta eft, ceffare repetitionem. F ohco d rb "ï']öw a
X. PAPINIANVSsüi - | IuPvsr-
l RES fine tutore agentes, nibil poffe]fcire ?? intelleguntur. -

: ä-vgsa P du

A& DE SPONSALIBYS. ,
FroRENTINVS Lþbæäjlnfäta&æm |
PONSALIA, fuünt mentio et repromiífio nuptiarum fu-
turarum.

g.
| SALIA autem * dicta funt a fpondendo: nam moris fuit ve-
j teribus ftipulari, et fpondere fibi vxores futuras.
| l.FronEwTiXKvsilibwll-infitutienum VNDE
"p fponfi fponfdeque appellatio nata ett. VE
IV. VnerAwvs ilibro-XXXV.-ad Sabinum, Svr-
FicrT nudus confenfüs ad conftituenda fponfalia. $. r. De-

nique conftat, et abfenti abfentemj defponderi ? poffe: ethoc
cotfidie ? fieri.[ Stofut, — | |

Il. Vr PrzAN v sdibrefineulari-de-Spenfalibus. SPoN-

n:; €k «f, Qu

V.PowPowrvsdibroXVIL adSabinum. Harc ita,
* fi fcientibus hi$, qui äf.igä *, fponfalia fiant, autíi poftea/ra-
tum habuerint] azylf»fl.,.. . '

, *r*j&***l va«.a 'yn
" »
; [';' szlf r'zlürwm $

VI. VrPrANv s libre- Sabinum. Sr
PVELL|KE/|tutores ad finienda 9 fpo
runt *, non putarem fuffe&turum ad diffoluendam nuptiarum
fpem hünc/nuntium: non magis, quam fponfalia poffe eos fo-
los conftituere: nili/ forte omnia ifta ex voluntate puellie fa-

. €ta fint. »* .
j VII. Pavrvsibre-XXXV.ad-Edictum. Iw spoNw-

SALIBVSs nihil intereft, vtrum teftatio interponatur, an ali-

quis fine fcriptural fpondeat $,
thefi includit, et in margine addit: alias deefl, G.

BR. Vide Pancirol. J1. Var. Le&t. 74. BYNK.
'*enenfium. £Hialo.

$. 1. In fponfalibus etiam

20 Gothofr. in nota: Cy-
.Etiam Vulg. Cyrenenfum, hic etiníequentibus. BR. — 21
Hal. inferit et. 22, Ap. Hal. et Vulg. et, abeft. Bn. 2,5 Hal. inferit fe.
GE B. 24, Hal. dicunt. GE. 25 'Taur. obfermaVitur. G EB. 26 In
emendatis Vintimillii le&ionibus negatio abeft, Eam tamen omnmes fcripti et
editi codices admittunt. BR. Etiam Hal. Scripti funt Pal. V. et Chriftin. qui
habent: mec poffunt, Barb. et vterque Bynkersh. zoz poffmt. |Qtob. Pal. I. II.
YiL IV. 202 poffant in. Vat. L. z1ec cft fuppletum. GE .
po[fe. fcire, fed oel diferte adeft in archetypo, vtfit: mibil poffe vel fcire im-
zelleguntur. — Et quid amplius erat; poffe fcire quam fimplex: fczre. Hal. mibil
po[fe de facto vel de iure fcire intelleguntur. || MSS. mire hic variaht. Ex decem
et o&o, quos contuli, quinque habent re&te: poffe vel fcire Pal. Ill, V. VIT. IX.
et Chrifün. — T2 poffe fcire, vt habet "(Taur. foli habuerunt Pal. VI. et Bynkersh.
et vel in his particula disiun&diua interiecta efft.
Chriftin. expun&ta eft. — Porro in Pal. XI. habetur:

in Vat. L erat: poffe vel facere, fed hoc deleto repofitum eft: fcire. Haloan-

LIBER. VICESI

nfalia nuntium mife- |

19 Forte: |Gargiliaui.

2/7 lta Taur. mibil |

Contraria ratione eadem in
vel poffe, vel fcire, . Rurfus ]

,-æ—;x-—«S,-I. E R? I ,y«s- Jyy/frzn; . fen /Zan)a?*ï;if?m;.

| confenfus eorum exigendus eft, quorum in nuptiis defidera-
tur: intellegi tamen femper filide patrem confentire, nifi eui- :
denter diffentiat, Iulianus fcribit, - ; g
Hadas, VTL (GAtv s Hibro-XL-ad-Ediétum prouinciale, /Fy- 7 4 9 ^m
-RQX/ quin fponfalibus impedimento fit, plus quam. manife- "*^r: E M.
ftum eft: fed poftea interueniens fponfalia non infirmat. m pl i
IX, V LPIANVS llibro-XXXV.ad-Edictum. OvxEg- |
SITVM iell/ apud Iulianum, an fponfalia fint ante duodecimum « mw&f:»:
annum ?, fifuetnt/nuptiae collatáe T?? Et femper Labeonis «; z. ul d
fententiam probaui, exiftimantis, fi quidem praecefferint fj 011-*r3,w.3, "u-
falia, duraté ea, quamuis in domo:loco/nüptaéi Sfï'e.cJäpe-l.l/,mi& r
rit **: fi vero non praecefferint, hoc ipfo quod indomum de-.&. ..
ücta eft, non videri fponfalia faCta : quam fententiam Pä:þi-l'*f/* ,
nianus quóque probat. : :
. X.IpEMlibro- fputatonum. Iw PoTESTATE
manente filia, pater fponfo jnuntiumvremittere potett, et fpon-
falia diffoluere: enimuero fi emancipata eft, non poteft neque

nuntium remittere, neque quge dotis caufa data funt condi-
cere:; ipfa enim filia nubendo e;(:ücäzgt *? dotem effe] condi-
1onemque/extinguet, quae, caufajnóntfecuta, nafci poterit *3 :
.nifi forte, quis proponat, ita dotem patrem pro emancipata
filia dediffe, vt fi nuptiis non confentiret, vel contraétis, vel
non contraCtis *^, repeteret, qude dederat: tunc jetitm/ habe-
bit repetitionem. g :
XI. IvrirANWvs li — Pise SPONSA-
LIA, ficut nuptiae, confenfu contrahentium (fiunt; et ideo, fi-
cut nuptiis, ita fponfalibus filiamfamilias confentire oportet.
; : : " XIIO )

Ad-

quod exciderat: de

dri le&io: poffe de fatlo vel de iure fcire inüenitur in Vat. I. Pal. L. et IH.
de Vat. UL vbi: poffe de facko vel fcire, et fuppletum eft,
iure, Infuperin Pal. VIIL. et Barb. eo amplius fcriptumt poffe vel de facto vel
de iwre (cire. — At vcro, quod omnino notari velim, cum in Pal. IX. effet fim-.
pliciter: poffe vel fcire, fupra: poffe, adiectum fuit: de facto, quemadmodum fu-
pra: fcire, de zmwre. Denique palam mendofi funt Pal, IV, vbi. poffe de facto
vel de iuve ftientiae, item "Treuif, vbi: po[fe de fatto vel de iure vel fcire. — Ent
fata MSStorum extra Florentinam. BR. His adde Bynkersh. Il. qui habet, vt
eft Florentiae. G. E&.
1 Ap. Hal. autem, abeft, GER.
Tidie. GEB. — 4 Hal. abfunt. — $ Hal. lib. XXV. GER.
ad infringenda. BR. 7 Hal. mifevint.
uyassía, yíveras, et fcripto et. fine
XII. annos. B R. IO Forte:
familiaritatem conflate pro ;
11 Vulg. n domo nupta effe
GEB.

2, Hal. defponfari. 3 Taur. co-
6 Hal. et Vulg.
8 Bafil. xo4 iyygádes xo, àyoádue
feripto fiunt fponfalia. B R. 9 Vulg. aute
conflatae, eo fenfu, quo dicimus amicitiam et
contrahere, "Terent. Eunuch. AG.V.Sc. 2. BYN K,
coepit. BR. — 12 Hal. effiit, et mox : exffinguit.
13 Vulg. et Hal. poterat. BR. — 14 Ap. Hal. vel contradis, vcl
- - 1201

^ 2 i

LIB.

XII. VrPIANY süibmii&ä&ï&r&ä»e&pmfa&b&æ Stx br 5,

QXAE— patris voluntati, ägn repugnat, confentire intelïä?gïtur.

DIGESTORVM

o fs r . . . . 2 ,
$. I. Tunc autem fofufn diffentiendi a patre licentia filige c/än—'
ceditur, fi indignum, moribus, vel turpem fponfumy i, pater
b A A ADWRCSM 3f-

aE III. PAvrv s /Bbro-V.-ud-iettetems. FrrroFAmi-
decpnruee 'YiAs'5 diffentiente, fponfalia nomine eiüs fieri non poffunt.
XIV. MopzEsTiNvs,Jibro 1V.-Drfferemeeram, IN
LL4f sPONSALIBYS.Ccontraher dis aetas coj trahgngää.ld.eïlnita
ao "*&;non eft, vt in matrimoniis: qugpropfïer.[ägï Tgzjiprimordio ze-
lal , u tatis fponfalia effici poffunt: fimodo id fieri ab vtraque perfona
d"dwwu&lma'fintellegatur, id eftj fi non fint minores, quam feptem annis **.
Mdbf - Liszporio- X V. InEM llibre- eri | fibas T'v-
Á CL as lo 1 r o R fa&tam pupillam füam nec ipfe vxorem ducere, nec fi-
f^ 1*!9"'74'""['"&"' lio fuo in matrimonio vqï;diungere*pote&: fcias tamen, quod de
1l / ;&-/,W-(q&--. nuptiis traCtamus, et g Jfponfalià] pertinere. A ECl r I
LLIMI,. XVL VrriaNvsdibr

«; ORATIO lmperatorum Antonini et Commodi, quafe. qugsdam

([', :

i
Vs —— — ( (o-x $

LIo'a Q

--

5.;(14(' * muptias in perfonam '? Senatorum inhibuit, de fponfalibus
uU /Mn/;a- nihil locuta eft:; reCte tamen dicitur, etiam fponfalia in his
»

L
COP , M:

orationi deeft. *écexu«e?

N XVILIGA1v sdibro.L-adlegemluliam-etPapiem. S -
LJ&&L;JE iuftge ac necellarife caufje non folum annum, vel bien-

" näumzfed iajtpvf*"r*ï Erïïnniuggä, äsg&t 1ql?1.:ïgärigr&ïfï&iun], et Vkeljuzï..
D trahupt fponfalia: jveluti va!äf. üdo p;ozm[gglägue, Vgïhpm tes
»-Lie.ym, parentium, aut caä)itaäia crimu]gj aut longiores peregrinatito-
" nes qufe ex neceífitate fiunt. ^*« m« ;
Lj g, J at XVIII. VuP1AxvsilibroVE-ad-Edictum. Iw spom-
'? ( a ol (^^/^^ sSALIBVS conftituendis parui refert, per fe Jeticoram, jan-pesy
" a "t ff». tepnuntium **, vel per epiftulam, Qanj per aliumf?f 1hoc fa-
*T,M n étum eft ?? : et fere plerumque conditiones interpolitis per-
W'T fonis expediuntur. 4 t ate 9. 32 kabcre, DA ennro;
m *a £,
: /A DE RITV NVPTIAR'V.M.&
3, MoprgsTINVS llibro-L-Reguiatram. —
NVPTI,(E t fánt cóniunCtio maris et feminffe, et ^ con-
fortium oranis vitfe: diuini et humany iuris communi-
: , M.PaAvLvstHibroXXXV -uad-Editume. NvPrrKE
Va "()e^., confiftere non poflunt, nifi confen&iant omnes: jid eftj qui
AL coéunt, quorumque in poteftate funt.
E IIll. IngM llibro- CISESEE Si NEPOTEM ex fi-
lio, (et nqp(ggnf'ex akteyo/ &ie in poteftaté]habeam, nuptias in-
! ter eos, me folo auctore contrahi(poffe, Pomponius fcribit:
?T , et verum eft. . nen. . "m ia
j^ IV. PoxPoxrvsilibro-HE-ad-Sabinum. MrwoREM

* ( * *..e
annis.duodecim, nuptate, Ljunc/-legttïmam vxorem fore, cum
apud virum expleflet ? duodécim annos.

Uszex m b V. IDEM *

o n o ,
i j".

MvriremgREM ab-

. M €. x
fentülper litteras eius, vei per * nuntium poffe nubere placet ?
p , .

U——JU"( -fi in domum eius[ddduceretur: eamJvese; quae abeffet, ex lit-
L mumbsm. teris vel nuntio z duci ? a marito non poffe: deductione

: - enim opus effe in mariti, non j
(

, nicilium matrimoniy fng L.
E. L »xii P k

40n contraflis, abfunt. GES. — 14 Hal et Vulg. addunt ea. BR. — 16 Flot.
fuit olim: filiofamiliae, fed mutatio eft fübantiqua. BR. — 17 Ap. Hal. et, abeit.
GEB. 18 Hal. aunorum. GEB. 19 Hal. perfoma. GEB. — 20 Hal. in-
ferit per. GEB, 21 Hal wancium. GEB. 22 Nulg. aliud. B R. 23
1 Vide Noodt. IJ. Probal. 9. BR. — 2, Ap. Hal. et, abeft. GEB. — 3
Hal. et Vulg. impleffet. BR. — 4 Vulgo per, abeft. gR. —5 Hal. placuit. 6
Hal. deduci, praecedenti: fzo, omiflo. G EB. 7 Hal. accepiffet. 8 Hal.
vefponfum effe. — 9 Hal. L. L ad L. Inliam. GER. — 1o Vulg. inferit fzam.
B R. 12 Hal. furiat, GEB.

1I Hal. lj. XXXV. GEB,

Z- caíibus ipfo iure nullius effe momenti: vt fuppleatur, quod.

.cere potqfi: quoniam aliquando, nurus ei ?* fuit. $. 2.

vxoris domum, quafi in do-

XF. GER.

13 Hal. l$. |

XXIIL TIT. L IL :

: 393 P
VI VrPraxvsiibro XXXV.-ad Sabinum.. Dgwzr- :

1 4 e«ccta. .,

QVELC-*fïlna ffcribit: eum, qui abfentem accepit * vxorem, de-
inde rediens a)cena iuxta 'fægnm periffet, ab vxore lugen-

dum, refponfum eft. ? $r |
libro-fmeulari-ad legem.Falfidiam ?.

VII. Pavrvs . N
IpEoovx potefüfieri, vt in hoc cafu aliqua virgo et dotem, ^* lu1 n6 Rb Teu

u M EE
let de dotelhabeat aCtionem. L..! 54.e?2«: — — r n
VIIL(P o w » ow1v sdibro.V.-ad-Sabinum-)LrnzRTE-, j/4.)/À.

NvSs libedtam| matrem, aut fororem *?, vxorem ducere non A
poteft: quia]hoc ius moribus, non legibus, introduCtum ;g-we.iüb S BePES.
IX. VurrANvslibro-XXVdeiladSabinmme Sr NE- »-o 4
POS vxorem velit ducere auo furente, omnimodo patris aus ? «6«&«7e,
Coritas erit neceffaria: fed fi pater furit. *7, auus fapiat, füf- ,Zect - w
ficit aui voluntas. $. r. Is, .cuius pater ab hoftibus captus eft, ä'ä ij
fi non infra triennium reuertatur, vxorem ducere poteft. ^
. X. PAvrvs libro XXX&r *? ad Edictum. Szx rrA |
pater abíit, vt ignoretur, vbi fit, et aff fit: quid faciendum d
eft *^, merito dubitatur? |Et, fi triennium(&ffluxerit| *?, poft- [sejso o c , .
quam apertiffime fuerit pater ignotus vbi degit *5, et an fü- i-1eceure: 'æf&g&-'
perítes fit, non prohibentur liberi eius. ** thiusque fexus ma» »€, 4 . .
trimonium. vel nuptias legitimas jcontrahergj. , c*&érare, NU LE
Al.fvrrAwvsdibro-LXH.— igeftorum4) S x rr1- fmyf/w z.
Livs eius, qui apud Moftes eft, vel abfit *?, ante triennium — | 2e4, $2,.
captiuitatis vel abfentife patris vxorem duxit ^?, vel fi filial )äe("m : d
nupferit: puto, recte matrimonium vel nuptias contrahi : dumfwlfigäï L LXGT
modo eam filius|ducat vxorem, velfilia tali nubatf cuius ^* lpv m ——

| condicioneyf certumi fit patrem non repudiaturuni. Tie4. rf z

XIL. VL,P1ANvslibro-XXVE-ad Sabinam. Sr QvA "
mihi vxorlfuit, St(gil:lde $ Yf repudiata nupfit Seio, quem ego .Je&: r« (
poftea adrogauij| non p .

f5 7 1 1 21: 22 , : *
a. "; Es æuaptïge&mcdïcp(eu 2 g g. I)Inter j . aec, W
me et fponíam patris meiqnüptiae cófeselsi| nón poffunt, quam- 564 ,. , m
quam|nouerca meafnon proprie dicatur. /A$. 2.) Sed et per con- $3X 4 !

.........

trarium, fponfa mea patri meo nubere inón/ poterit: quamuis ^** eéen« 2|
nurus non proprie dicatur. $. 3. Si vxorjaea poft diuortium )g;:g;«: L443.
alii nupferit, eL;Lfiljam fufceperit, putat Iulianus, hanc quidem d ac(
priuignam non efle, verum nuptiis eius abftinendum.of $. 4. J; -s |
Aldoptiude fororis filiam poffum vxorem ducere: cognata enim Uez e« 6« ónio
mea non eft filia eius, quia auunculus nemo fit per adoptio-.

A 4 * - * ^ / j *
nem: et ggg,gdemaim cognationes cgnï;rahuntur n adoptioni- læ" fH.
bus, qufe legitimde eflent ??, id. ef/quÁe ad&natorum ius — . , TM
haberent;/ pari[ratione et fororem patris mei adoptiui poffum — 7^* Geut,

ducere, fi non fuit eodem patre nata. A dore 0b
XHL IpEkwdibro . XXXIV.-adSabinum. Sr prATRO- :
NA tam ignobilis fit, vt eij honeftse fint, vel faltem ?* liberti d ao u, |
fuüi nuptide, officib iudicis fuper hoc cognofcentis |hae. prohi- L,«(z-—)m'?g(ä;ä,
beri non debent. : , E ÁzE, :
XIV. Pavrvsüibro XXXV. ?* ad Edictum. .Ap-
oPrTivvs fiius fi emancipetur, eam, quae patris adoptiui
vxor fuit, ducere non poteít: quia nouercae locugm| habet.
$. r. Item fi quis filium/ adoptauerit, vxorem eiüsdem, quae
nurus 100?*6&, jne/ quidem pælt emancipationem filii ^9? du-

LAtéety "o f
Seruiles quoque cognationes in ^* äoö iure obferuande fuat/z / / Zor.-
igitur füam matrem manumilfus |rnón/ ducet vxorem: tantun-

dem iuris eft, et in fororej et fororis filia. ([deny ef contrario t
dicendum eft, vt'pater filiam non poffit ducere, X fi fer- ijgg-üax"fe?a,,&
uitute,manumiff ji-tgþ 59* etff ?* dubitetur, patremfeum elle; 7/o£, — 11

L M fl | Vnde »

.. 14 Hal. fit. 15 Hic a compofitoribus Pande&arum nihil
effe immixtum contra Cuiacium tenet Bynkersh. J/II. Obf. 24. GER. 16
Vulg. et Hal. degat. BR. 17 Ap. Hal. ezus, abeft. GER. 18 Hal. lib,
XVI. GER. 19 Hal. a^eft. 20 Hal. dauxerit. 2,1 Hal. vt eius, loco:
cuiu$. GE B. 22, Eleganter Bafil. àv« Zciw à yápoc d3éperoc. BR. 253 Hal.
funt, et mox: babent. GER. 24 Àp. Hal. faltem, abeft, et fane ex: vel fal-
terz; alterutrum abundare videtur. BR. 25 Hal.lb. XF, GES. — 26 Hal
inferit: vxorem. 2/27 Hal. eius, loco: ei. GEB. 28 Ap. Hal. zn, abeft.
GEB. 29 Hal. praefigit et. GE B. 30 Vulg. futit. BR. 31 Hal. et,
: . fimpli-

394

Vnde;nec vglgo 32 quáefitam filiam pater naturalis poteft

a . : P 1 s Cþ d € *
quam quis iif' ferüitute«vxórem habüit, quafi focrum : cum
enim cognatio feruilis intellzgitur, [quare non ?(ï adfinitas in-
tellecatur/? Sed in re dubia certius 38 et modeftius eft, hu-

$. 4. Nunc videamus, quomodo

: iusmodi nuptiis abftinere.

(0.0, 99 2 MEMerCAa, et priugna, . in
!G,/æ;.gïf&—d fciamus, ggas non liceat ducere. Quidam!?? nouercam per

À ; ós vx im-miiyvxorem, et priuignam vxoris
d rj uidtn, fe patris vxorem, et ngrum:lg]t iyt:igä : n, fiä 4 Inam vx
D guepvab.il2." . ex alio marito filiam intellégunir 1e fquod jadj*^ hnanc cau-

* - *^ 2 w 1* 4 's. 1 1 I
7* BF-W- £. fam, verius eft, nec aui vxorem, nec proaui ducl potle **,
P L/d M - - " -.v 2 *
Duas ergo, vel plures nouercas ducere non pükeriti ^*. noau
L. f hm /w" mirum ^?: nam gts, qui adoptiuus eft, nec naturalis patris,
"- . Z » 2 Wa : * M à 4f é ?s 44 £ c» 2 "
| ;ffyra-,m';n//(,,;, nec adoptiui vxorem ducere pokeft: fed et fi plures vxores

7

Nu-
rus quoque appellatione non tantum filii vxor, fed et nepotis,
et pronepotis continetur: licdt quidami has urt

4 proauia *i.ntellägitur: vt nullam earum dacere poiäïg,.

Ls ä*u(fx lant.*?. . Priuigna quoque non fm;l;m jea) mihi jinté legitur,
L asl 2, 7 qudg vxoris mede filia eft, fed et neptis, et proneptis, vt nul-

U bl r lam earum ducere poffun/ ltem 'eius matrem, quam fponfam

XVlI.PaAvrvs ; diétum. . OR A'T10-

wE Diui Marci cauetur, vt [fi] Senatoris. hjä;a.ä libertino nupfif-

p

| edefue laetut'ut debet: neptis vero fi nubat, voluntas et auctoritas aui fufficigt.
| resfac &. 3. Furor contrahi matrimonium non finit, quia confenfu
| Ueerfe nen. fumpk opus eft: fed recte contracturajnon impekdit. L&»
poten phert-o XVIIL j& A1v s/libro.XL-acEeictumprouineialeJ PrR
[ : ADOPTIONEM qufelita fraternites eousque impedit nuptias,
Vi enTart*. d onec manet adoptio: ideoque eam, quam pater meus ado;ä

D

) 4 ; .
| p Jja 4:2( fimpliciter loco: etfí. GER. 32, Taur. 1Olee. GEB. — 33 Hal. filiam fuam
| f * £ 'fr" vxorem, et re&e. — Vulg. fuam, omittunt. Ex XI. MSS. quinque habent, vt
odl AL enw Hal. reliqua vt eft Flor. 5&.— Quinque ifta funt: Pal. II. III. IV. V. Barb. qui
: vltimus inter fzam, et: vxorem; praepofitionem n inferit. Reliqua funt: Vat.
L II Pal.I. Bynkersh. et Vat. lil, qui mendofe habet: amte ((dloco: agtem )
filiam vxorem ducere fuam. GEB. — 34 Hal et,loco: etimw. — 35 Bafil. i z
cuvadQeíg m coniunclione, non év và yápwe. BR. 36 Vulg. inferit: vxorem.
B R. 37 Vulg. pater. BR. 38 Hal. re&tius. GEB. 39 Vulg. Et gwi-
dem. BR. 40 Hal. quoad. GEB. 41 Hal. praefigit et. GEB. — 42, Me-
lius arbitramur: poteris. BR. — 43 Hal mec mirum. — 44 &p. Hal. Sed, abeit,
j .GEB. . 45 Hal inferit; adoptiuus. GEB. 46 Hal. babuit. — 4'7 Hal. ap-
pellent. 48 Gothofr. in nota: nec iu manum. — Cuiac. ad Vlp. 9. Sed oc-
currit ifta locutio etiam apud Gellium XVIII. 6. ideoqué in eus necem con-
fpirandum non eft. BYNK. — 49 Hal. wouercam . ei couuenire. GEB. — 50 Vulg.

DIGESTORVM LIB. XXIIL TIT. IL

*Tf.äæt:*.'s $L L99b
| tam|5f, et amitami magnam prohibemur vxorem ducere, et fi

et focrus, et nurus intellegantur: vt

pater ^? «habuerit *9, nullam earum ducere ipofium/ Itaque
L pesatect.-Íocrus appellationdnon tantum vxoris mefe mat£$7 fed et auia,

f Lure p nanr, habuly Ponp?g?n me vxorem ducere, Auguítus interpretatus
L Iniek p f eft: fuiffe emmjgälä focrum.. ; -æ; : AT
p m a , s hat fs XV. PA?P INIANV Sdïbw&w Q m
E « EM quondam priuigniconiungt matrimonio vitridnon gpor-
P i. tet nec in.matrimonium ** Conuenire nouercam al p
1 p qui priuignge maritüs tuit. -

TOTUEE Jpe: fet, nec nuptiae effent: quam et Senatuspóhfüitumj fecutum -
$ r hus -(,. ^ o (9 * .4
D aueefhect.ut elt. — $. T. Nepotgi 5? vxorem (ducent&y et filius confentire

|| — ^' ,^ gijt, et emancipauit, potero vxorem ducere: Xeque etíi, mé
443 L^. ^ emancipato, illam in poteftatqjfi/ ?^* retinuerit, poterimus iun-
L] r p o o gi matrimonio. $. r. Itaque volenti generum adoptare fua-
— bad: detur, vt filiam emanciparet ??^: fimiliter fuadetur ei, qui nu-
don t rum velit adoptare, vt emancipet filium. $. 2. Amitam quo- |
ERal ob que, et materteram, 1ter£1 magnam quoque amitam, et mater-
|| ufebmanca( ieram magnam prohiberus vxorem ducere: quamuis magna
db s . amia, et matertera, quarto gradu lint. Vtique Jautem| ami-
L J h tïa gz,.—* 5 U pnatez.-

L

Apno " 1 hn -

L]

LJ/ fA-.— vxorem ducere: quoniam[ia/contrahendis matrimoniis,natu- | per adoptionem nobis coniunttfe fint. ,[gg.vf n at n ] E AA (
F TJAok ^-: rale ius, et pudor infpiciendus eft: contra pudorem eftputem, |.- XVIILIIv rA w v silibro-XVI.- nJNypTIXE 5 4^.
| L/Uä filiam vxorem fuam ?3 ducere. $. 3. Idéfui|tamenfEquod. in | inter easdepy perfonas nifi volentibus parentibus?eynïuää
.^ ^ 1, Teruilibus[cognationibus conftitutum eft, etiam ?^ in feruili- | iuftde non habentur ?^. : : ;
| L*'.'.J."f'/*");mü ,, busjadfinitatibus feruindum/eft: veluti, vt eapá, qq;(g in e/p!)(d,— XIX. M fx,RCIAN.VSUJþro—XXZLriaaüit-ufion&m., UM aR st
, fï*/?&r:'"w | tuBernggn 35 patris fuerit, quafi nouercam, non poffun ^^ dük |rx-trgelitióquinto- Julide, ?? qui liberos, quos habent.
r u6 Wa/wæu*gere"? et contra, eam, quffe in contubernio filii fuerit, pa- in poteftate, iniuria probibuerint ?* ducere vxores, vel
& J trem ?* quafi nurum non ducere; J;.*gue nec matrem eius, |(nuberej vel qui dotem dare non volun£ 59, ex conftitutione vet«cvt

Diuorum Seueri et Antonini, -per- Próconfules, Praefidesque
prouinciarum cogunt;äf in matrimoniutm collocare, et dotare,
Prohibere autem videtur, et qui condidionem non quderit. -
g««5 XX.|PAvrLvsiHibre äwæ&w guleri-4ad- Orationem4 Diui- Se- ! 15275 5
ueri et Commodi, ScrexNDvM eít, ad officium curatoris — '/
ä(lägïy) ?* pertinere, nupat pupilla, an non: quidioffi&iumkius)st.
: |/ conftat: et ita 9? Seuerus et

iny adminiftrationej 2
Antoninus refcripferunt, in hdec verba: ad offi£fium curato-
ris adminiftratio OI&pin[e pertinet: nubere autem pugälä 6 177 Desunit
fuo arbitrio poteft. d esso Aj
L hx iIÜDkERENTIVSIÍCLEMeENS-bell.-ad-lezen
uliam-etPapiam, N o w cogitur filiusfamilias vxorem duccre.
XXIL Crrsvsiibre-XV.-Diee(terum. S: rATxE
cogente ducit vxorem, quam non duceret fi fui arbitrii efl»t,
contraxit tamen matrimonium, quod inter)iïlghlitos non con-

| trahimr: maluiffe 95 hoc videtur.

XXIII. Ing wilibro-XXX-—Digeftorum. . Leax Papia.
cauetur, omnibus ingenuis, praeter Senátores eorumewe libe« :
ros, libertiaaä v*xorää; 3* tbabere licerél- ,La(a(:"wnf E1sSóes P Y * oeten
XXIV. MopEsTIxvsiibro-t-Regulerum. Iw L14 LL2
BERAE mulieris confaetudine non concubinatus, fed nupti;de/ r
intellegend£e funt; fi non corpore qugeítum fecerit. ^ .
XXV. IpnEmdibro-IEL-Regulerüm. Frinivs emanci-
patus etiam fine confenfu patris vxorem ducere poteft, et fu-

fceptus filius ei heres EritL jv: /7 Z o d . D e
d EuumAMA. LIDEM M;memm irelponditlo ",
HjgAs adulterii factas, mecante damfhationem viuente 99 ma-

J , : i j

rito vxores duci|poffe, «vjmvuLEm C lL
XVII. VrPrAxvscdibro.IIL—ad-leg puemreef Pa2
piam. /Sx Qvis in Senátorio oräig-e 2gens libertinam habue-
rit vxorem, quamulis interim vxorinony iz.t? attamen in ea cor-

digi?-ne eft, vt fi amiferit dignitatem, vxor effe incipiat.

VITAM libertam vxorem ducere patronus non ïao*-.:e.
XX;X" VrrPrANYSibro[H.-ac n-Iuliam-et-Pa- 5«64tJf.
O D et Áteius Capito Confulatus£ae 97 ferttwyde-.,,,. t odeo.

C. —6 o (ebé«s

creuiffe: hoc tamen ita obferuandum eft, nifi patronus ideo
eam manumifit, VV£| vxorem eam ducat. vt '
Q. 33€X. * Gaivs Bbrosdi, 9. cen a Bas Áctionc dab: dpy:
' SIiMVLATJXAE nuptiae nullius momenti funt * 5?, äffïff:y'ï.:':/"'
XXXI. VrPrANVS iibro V£ —?—ad-bemenm--Iuitaga
Pt-Paepiagme — 5r 5ENATORJIindulgentiuxPrincipis fuerit -
permiífum libertinam iuftam vxorem habere, poteft iufta vxor
effe. u : XXXII. : :

Nepoti, etmox: dacenti, BR. — $1 Hal.-poteflate. — 52 Hal. et Vulg. eman-
cipet. B R. 53 Vulg. vtigue autem qmaterteram wagnam et amitam asgnatit,
B R. 54 Vulg. videutur. BR, 55 Hal. rubricae addit initium huius legis
| hoc modo: lib. XVI inflitutionum cap. $3. leeis luliae, ipíamque legem his
orditur: Qui liberos. Adde Bynkersh. IV. Obf. :3. BR. 56 /Balil. 3íxw
vwbg PUADyoU wod Diwdime bvríue. BR. — 577 Hlal. probibent. — 58 Vulg. moluerint.
B R. 59 Aberat haec negatio in Vat. L. 'et Barb. fed iam pridem fuppleta eft,
Occurrit adeo in XIIL quat vidi MSS. gm. — Otob. Pal. L. II. III. iv. v. Vr
Vat. 1I. Bynkersh. forte vtroque. Habet et Hal. negationem. GE2. — 60 Hal.
et D. Seuerus. GER. 61 Hal. inferit rerum. GEB. — 62 Ap. Hal. pupilla,
abeft, 63 Hal. inferit euigm. GER. 64 Vulg. libertinas vxores. BR. — 63
Ap. Hal. refpondit, abeft. GE B. 66 Flor..olim erati vidente. BR. 67
Hal. in margine: alas, confultus fertur. G E B. 68 Hal. l;b III. GE R. 69

Haec lex Flor. ad marginem fuppleta eít. E R. 7o Hal lib IlHÍ. GEBR.-

g1

*

L ao

j
p
1 M

L

h

p

u

u

fz2/4

,» Mg: (. M^
XXXII.|MAnczLLvs libroL/ad-legem-Iuliam et Pa-

x At

/ piam. ScrkeNDvM éft, libertinum qui fe ingenuo dedit ad-
T rogandum, quamuis in eius familia ingenui iura fit confecutus;
: j vt libertinum tamen a Senatoriis nuptiis repellendum efle.

VAoodaucs XXXIIIL. iIpEw dibroTH. ad legem-luliam et-Papiam.
jrt)m—». yeuertatur,id matrimonium idem/ effe: quibus adfentior, fi

G»'"3475,, non multo tempore interpofito reconciliati fuerint: nec in-
$9.5« ter moras autd& alii nupferit, aut(b,/i,g—:" aliam duxerit: ma-
xime fi nefdotem vir reddiderit. | Z/ F. |
XXXIV. PaAPrN1ANVvslibreiV,; Refponfoerum. . .G &-

PrEnrQvE obinantur, cum eadem mulier ad éundem virum |

j m,;fg;,' NERALI mandato *? qugeren(di mariti üli;(efamilias, non[fieri |
eius patri demonftrari,

/ * LJ , P * s
p at nuptias, rationis eft: itaque perfona
r tT N /lz;u: L , * . e ? *
ab qui matrimonio confenferit 7?, vt nuptife contrahantur, ne-

lauit, non prohibetur poft abolitionem vxorem denuo ducere:
fed et fi non iure mariti ream poftulauit **, iure contrattum

matrimonium videfitur. $.2. Ínter priuignos contrahi nu--

ial ptide poffunt, etfi fratrem communemyex nouo parentjum ma-
trimonio füfceptum habeant. $. 3. Filiam Senatoris, nuptias
(* $&A mïg,,ö-:'"-libeä?;äfecutam, patris cafus non faciat *? vxorem: üam
ita

LifAito qudefita dignitas liberis, propter crimen patris auferenda
(&æ) 76 " eft, | | |
XXXV.- IpkeM B | »X. VTILIVSFA-

MILIAS miles matrimonium ]fJffeï patris voluntate non con-
trahit. -
XXXVI.PAvrvsiüibroV.Qaujdeftionum. Tvron*',

vel curator *9 adultam vxorem ?? ducere non poteft : nifi a

dng patre dffponfa, deftinatax, teftamentoue nominata PO
m didione nuptigs/ fecuta fuerit. —^54:«*

LrxsER-

Heisty . XXXVIL IpxM dibro—VIH.—Refpentorum.

M)&.fuf T viM curatoris puellde prohiberi oportet vxorem eandem

ducere. éecUnAo . |
SIr QVIS

XXXVIIL. IngMw|lbro 19 Sententiarum, [
officium in aliqua prouincia adminiftrat, inde oriundamij vel
ibi domicilium habentem, vxorem ducere non poteft, quamuis
x WT -b . p 4 EM .
fponíare non prohibeatur: ita fcilicet, vt, fi poft officium
depofitum noluerit mulier nuptias contrahere, liceat ei hoc
.., facere, arris tantugmmodo redditis, quas acceperat. $. 1. Ve-
)M':?W/: f;-:/kmü;,* Secx [Pea - en . 90 98 2, : A ihp
| : terem fponfam in proumm;mggzg; ? quis adminiftrat, vxorem
ducere poteft: et dos data non fit]caduca4 $. 2. Qui in pro-

: GZL l*l; afæx/ [ . * * * L] . uB X i. b4 * b
— ". qinca aliquid adminiftrat, in ea prouinCia filias fuas in ma-

42775 AOX XX pLoaese, * : ( SORO-
RIS proneptem non poffum ducere vxorem: quoniam paren-

(Lex LA L. tislóco 6i fum. $. r. Si quis ex his, quas *5. moribus prohi-

L d

'rf/ï-,
"-

ia bemur vxores;ducere, duxerit, inceftum dicitur committere.
ffm(' XL. Pouroxrvs libro-1V. — Ber ARISTO|
" refpondit, priuignae filiam non magis vxorem dudi ?* poffe, |
v quam ipfam priuignam. : - T

711l i5 loco: bi.GEB. — 72 Hol maudatw. — 73 Hal. et. Vulg. confenfit.
BR. 74 Taur. pofjulaBit. GEB. 775 Mial et Vulg. facit. BR. 76 Adeit
haec negatio etiam in XIII. MSS. in tribus tamen Vat. I If et. Bynkersh. ini-
tio abfuit. BR. — Sunt itaque, vbi femper adfuit, Otob. Pal. I. II. HI. IV. V. V I,
Vat. IIL. Chriftin, Barb. — Adeft negatio etiam ap. Hal. GEB. — 77 Vide Rae-
uard. IJ. Var. 10. et Van de W'ater III. Obf. j GEB. — 78 Hal. inferit pa-
pilan vel. GEB. 79 Ap. Hal. vxoren, abeft. GEB. — 80 Hal. deffimataue
zeflamento, nominatin conditione muptiisS. GEEB. — $1 Vide Duk. ad .Opufc.
de Latin. Vet. ICt. p. 402. BR. — Et Bynkersh. VII. Obf. 1$. qui nec in ver-
bis nec in re ipfa hic 'Tribonianifmum latere contendit. GEB. $2 Hal. et
Vulg. quam. B R. 83 Vulg. iu matrireonio. BR. 84 Flor. eft PAVLVS,
quod quidem eodem redit, ita tamen etiam Vulg. et MSS. BR. Otob, Pal. I.
JI. III. Bynkersh. et etiam Hal. GE B.
Hal. /b. III. GEB. 87 Hal. ducere. GE B.
$9 Hal. zu concubinatum. GEB. 9o Flor. a fupplente: eamt
inter verficulos, vt fit: babuiffe eam dico, Sic quoque omnes codices. z R. Qtob.

88 Taur. & Olgoque. GEB.

!DIGESTORVM* LIB. XXIIL. TIT. iL

tradidiffót, matrisfamilias honeftate

! 4 E -
ceffe eft. $. r. Ream adulterii, quam vir iure mariti poftu- -

praetextu inftrumenti cauponii ^ proftitutas mulieres habere,

cere aut retinere, damftratam

* .O : e 4 9
trimoniüm 9? collocare, et dotem conftituere non prohibetur. -

' pudori. Zlal. GEB. .

. 85 Vulg. inferit : legibus vel. B R. 86 |
| bet: fententia, loco: feutentiam. G EnB.
eam, adícriptum eft

: 393 | |
XLI. MAncELLvS[iibro-XXVE Digeftorum.. |PRO- Áfrzper Vtors

( 9.

BARYVM intellegitur etiam in his mulieribus eíffe, quae turpiter |
| viueredt, vülgoque ?* qugeftum facerent, ieGvaffi non palam. -! dolet: d 'et.,

$.r. Et fi qua fe in concubinatu ?? alterius quam patroni

änp n habuitfe «22. dico.
XLIIL. MopnEstiNvs dibro-&üngulari-de-Ritu-nuptia-
rüt& SkMPER in coniun&tionibus non folum quíd liceat
confiderandum eft, fed et quid ?* honeftum fit. $. r. Si Se- , ,. , *
natoris filia,| neptis, prenepets; libertino, vel qui artem ludi- '**Igjm
eram exercuit ?^, cüiusue pater materue üd)fecerit,nupferit, /" ï&f
nuptiae non erünt. - : A , M MR
XLIIL VrnpPrANvslibro-L. ?5-ad-legem IuliamjetiPa-
piam/ ParAw qudeftum facere dicemus ?* non tantum
eam, quae in lupgnario fe proftituit, verum etiam fi qua, iVE LLmeex 16 b
olet ?5, in taberna cauponja, vel qua alía pudori ?9 fuo xcex?weone, &.
non parcit. (/S.-X:)P A L A w autem fi/accipimus, paffim, hoc eft 4 ,,, 7- £.
fine dile&u ?* : non fi qua adultetis, vel ffupratoribus fe com- *,(;-La !
mittit:,fed quge; vicem proftitute füftinet./4$.—24 Item, | fuoc ". [9v9 !
-vno, et altero ?? pecunia accepta commifcüit, nom —5 | — 54«.]

CPTo f earnt

cum ? 1 d
videtur palam corpore quaeftum facere.;;$.-39 Octauenus ta- ..
men rectiílime ait, etiam eam, quae fine quaeftu; "?? palam fe .: od p
proftituerit, debuiffe Éis connumerari, $4. Non folum au-
tem ea quae facit, verum ea quoque quae fecit, etjff]* facere |/l 267
defiüt, lege notatur: neque enim aboletur turpitudo, qugze *
poftea intermiffa eft. $. 5. Non eft ignofcendum ei, quae ob-
teftu paupertatis turpiffimam vitam egit ?.. $. 6. Lenoci-
nium facere non minus eft, quam corpore qudeftum exercere.

|/$. 72 Lenas autem eas dicimus, quae mulieres quzeftuarias *
con-

proiï:;ituqntgïfä. 8;.Lenam accipiemus et eam, qu&e alterius.
nomine noc vite genus exercet. ; $. 9) Siqua cauponam exet-
cens, in ea corpora qudeftuaria habeat, vt multie adfolent fub , .

dicendumäþanc quoque lende appellatione contineri. $. IO. :
Senatus cenfuit, non conueniens effe vlli Senatori, vXorem dü- *
ublico iudifio: quo iudicio * —— ,
cujlibet ex populo fexperirillï&etg nifi fi cui |lege aliqua; acci- n'r/m:/ejai«-'(u;
fandi publico iudicio non eft poteftas. $. rr. Si qua calu- —

s .2 j * a o.T. J : Z Y
» '6 , 3 : * e * e *e
mäu?t;t DA 111.6190 damfhata fit-ex caufa publici iudiCii, ^ et quge
praeuaricationis

: -damfhata eft ?, publico iudicio datghata ef- liæf;& :
fe non videtur. $. 12. Queur adulterio deprehenfa eft,[quaft 1777 z;fæb..g.q.,
publicoiudicio damhata eft: proinde fi adulterii condemhata ! ,;;.;,,.fy,. ;g;):ff,ï, ;
effe proponatur, non tantum quia deprehenfa eiï] erit notata, !
fed quia et publico iudicio damfhata eft. Quod ** fi non fit
deprehenfa, damlhatajautem, idcirco notetur, quia publico iu-
di£io danifiata eft: a? f deprehenfa quidem fit, damhataau- ^^ |
tem non fit, notata erit. Ego puto, jetfi abfoluta fit poft de-UAL -ub 7

feà

| prehenfionem, adhuc tamen notam illi obeffe debere: quia

verum.eft, eam in adulterio deprehenfam: quia fattum lex,
non fententiagá] notauerit. *?. $. r3. Non adicitur ^^ hic,

| vtjin lege Iulia de adulteriis, a quo, vel vbi deprehenfas- (* : lA .

proinde

| Pal L IL Vat. I II Bynkersh. etiam Hal. GER. — 91 Hal. quod, et in fines -

efi. — 92, Hal. exercuerit, — 93 Hal. lib. III. GEBR.
Hal. vt folet. G EB.

94 Hal. dicimus. — 95
96 Gothofr. in nota: in taberna, caupona, vel alias
.97 Taur. dlledz. Hal, delectu. GEB 98 Gothofr.

' in nota: Item quae cuín vno. Hal. GEB. — 99 Hal. inferit fe. GEB. ICO
Graeci bic: $ Q 3ià vmrógov éavTAv mgosücása, &AAR uarà jdumAMuaY. BR. — I Ap.

Hal. et Vulgo fi, abeíft. BR. 2 Vulg. elegit. BR.
pro seretrice, an latine? dixi J, Obf. 25. BYNK.
Ítrumenti cauponarii, Flal. GEB. :
calummiae nomine im indicio. G ER..
inferit: cauffa.. G E B.
Vulg. damnata. BR.
Vulg. at, abeit. BR.

3 Quaefluaria mulier
4 . Gothofr. in nota: in-
5 Ap. Hal. iudicio, abeft. GE&.. — 6 Hal. i
7 Hal praefigit: fed. GEP. 8 Hal. :
9 Hal. fit. Vulgo ef? plane abeft. B R. 16 Hal. et
A11 Hal Zt, loco: Quod. GER. I2 Ap. Hal. et
13 Gothofr. in nota: sotat. Hal. Sed Hal. etiam ha-
I4 Vulg. Nec adiitur. BR. — 15
Gothofr.in nota: vel vbi deprehenía fit, Hl Sed ita etiam Vulgata. dpfe
üon grauarer ita reponere. — Litera g triüm pedum ex voce trium literarum fá-

Í : «ilg

396

., proinde fiue maritus, fiue quisalius deprehendiffe proponatur,
-i4. enf yidetur notata: fed etifi norfin domo mariti, vel patris fui de-
L5-f*. prehenfa fit, erit notata fecundum verba legis.. .
: XLIV. PAvrvs libro I-ad legem-Iuliam-et Papiam;

g od t Lrxcz Iulia itacauetur: ovx SENATOR EST, QVIVE
EO ]U w É

FILIVS, NEPOSVE EX FILIO, [PRONEPOSVE EX
L. -eexe5i wipió]waAT] 9 cvivs EORVM EST, ERITi NE

l ]fcéx 'uf.f^: Qy1S EORVM SPONSAM, VXOREMVE SCIENS DOLO
lm.km'&ä:MALo HABETO LIBERTINAM, AVT EAM, QVAE
ATR IPSA, CVIVSVE PATER, MATERVE ARTEM LYVYDI-

Jlï*efïW CRAM FACIT, FECERITE/NEVE SENATORIS FILI 4J,

lf/f;?/ze/,, JétwTE,,É" FrLIO NATO, NATA: LIBERTINO, EIVE,
JLJ*ex j5$,. QVX IPSE, CYIVSVE- PATER, gvszfxTERVE"määfrEM
J .. LVDICRAM FÀCIT, FECERITä : SPONSÁA, NV-
—— PTAIVE SCIENS DOLO MALO EÉSTO: NEVE QVIS
EORVM DOLO MALO, SCIENS SPONSAM VXOREM-
Yv E EAM HABETO. $. I. Hoc capite prohibetur Senator

VX

libertinam]ducere, eamue, cuius pater materue. artem. ludi-
cram fecerit: item libertinus Senatoris filiam. dycere; .—2-
Non K? obeft, auum et auiam artem ludicram feciffe. $-9-
Nec diftinguitur, pater.in poteftate habeat filiam, necne: ta-
men iuftum patrem intellepgendum Octauenus ait, matrem,

etiam fi volgo ?? conceperit. $. 4. Item nihil refert, natu-

,l- JAÉiauen

2 t4e homo adoptauerit, deinde emancipauerit, anjnon poffit du-
L d À te, ci, ac fi talis pater naturalis deceffiffet? Sed de hoc cafu con-
trariam legis fententiam effe, Pomponius re&e putat, vt eis .
) TE non connumerdtur ??, $. 6. Si poftea,ingenuge vxoris pater

» materue artem ludicram facere cgeperit;f iniquiffimum eft, di-
" LL qnittere eam debere, cum nuptiae hoieftae contrattae fint, et
| 6 n t fortdffe iam liberi procreati lint. . $. 7. Plane fiipfafartem lu-
J:if/üï*'/ ( dtouL,. Sicram facere cdeperit]vtique dimittendajerit. $. 8. Eas ?5,

*

Ja &i cut f quasuingenui ceteri prohibentur ducere vxores, Senatores non
/"--oct . dSucdt L^t | | | ! p *s
1 hs m XLV.Vr PIANVS&&E&I&«&ä—LegemIH—H&m'W
Íw ro iure, quod dicit ^^, ywviTO PATRONO LIBER-
TAM, QVÁE E! NVPTA EST, ALII NVBERE NON |
POSSE, patronum accipimus, vt refcripto Imperatoris noftri,
et Diui ^? patris eius continetur, et eum qui hàac lege ?*
| emit, vt manumittat: quia manumiffa liberta emptoris habe-
Dyiaer veltualum — tUr. — Qui autem iurauit fe pagronum, hoc idem non
verterum A atf ^ habebit, $.-2. Neb?"Ais jquideni dej-:fhabere,. qui non fuis
; HN.W,XW nummis comparauit. $. 3. Plane, fi filiusfamilias miles effe
-ne, w ^^ proponatur: nori dubitamus, fi caftrenfis peculii ancillam ma-
L-Trees 7***'D us numiferit, competere ei hocjius;: eft enim patronus fecundum

—/2'-"/-!'0 71&&4&,. :f«.-,
. €ile oriri potuit. BR, 16 Reftituendum videtur: proneposue ex mepote filio
"ato.. In fequentibus diferte: promeptisue ex mepote filio nato mata. — Si alteru-
tra defignatio altera exa&ior effe debebat, oportuit eam, quae ordine prior eít,
et de maículo agit, pleniorem effe. Sed et alibi in- eiusmodi graduum enume-
ratione facile librarii oculus aberrauit, BR. — Hal. proneposue ex eius filio natus.
Malim ipfe minori motu, vt loqui amant, legere: proneposue ex filii nato, nifi
malis omni fupplemento et emendationi fuperfedere, et prouepotem. ex filia nato
accipere pro eo, qui proauo eft pronepos, progenitus ex eo, qui ipfe filio olim
natus eft. Eo enim haec omnia tendunt, vt Senatoribus et Senatorum ex meris
maículis deícendentibus libertinae matrimonio fit interdi&tum, non nepoti ex fi-
lia, non pronepotibus ex Senatoris filia vel etiam nepti progenitis GEB. — 17
Hal. praefigit ex. GEB. 18 Vulg. fecitue, BR. — 19 Hal. et Vulg. inferünt
autem. BR. — 20 Taur. 1Olgo. GEE. — 21 Hal. praefigit: Sed. GEB. — 22
Flor. etiamnunc eft: commumerentur. Probo Taur. le&ionem, iftam tamen di-
uerfitatem idem notare debuiffet. — In vndecim fcriptis tres tantum habent: con-
Awmneretuy. E reliquis duo Vat, HI. et Bynkersh. vitiofe: vt ei$ comuaumeren-
tur, nempe ante coz particula 202 excidit. BR.: 'Tres illi Pal. II. Barb. et Vat.
II. qui inter vt et 202 voculam Zs inferit. Reliqui, qui habent: commameven-
tzvr Pal H IV. V. VI. Vat. I. Chriftin. Hal. vt Taur. placuit, »om connume-
Tél4r. GEB. —— 23 Hal addit: 440que. GEB.

1

DIGESTORVM LIB. XXIIL TIT. IÍ. ' |

NEPTISVE EX FILIO, PRONEPTISVE EX NEPO- ,

ralis fit pater, anliadoptiuus. $. 57* An ethis noceat, qui,
antequam adoptaret, artem ludicram fecerit: atque fi natura- ;
Iragmnoes, ä»-.-';wa:af, lis pater, antequam filia nafceretur, fecerit? Et &i huius mo- -

conftitutione$: nec patri eius hoc ius competit. $. 4. Hoc
caput ad nuptam tantum libertam pertinet, ad fponfam/?9 non //

pertinet: et ideo ?? inuito patrono nuntiumy fponfa liberta TE n
.f miferit; ??, cum alio conubium ?* habet 32, $. s. Dein- j rvb

dejait;lex, 1N viTO,PATRONO: inuitum accipere debemus,, .^: , — |w
eum, qui non confentit ad diuortium : idcirco nec 33.a fürio- m
1 ! » 1 1 " » : * ,
fo diuer tendgfäwt fäjhums legis neceffitate, nec if ab igno- ;«e g/ïmvi—.o,

rantejdiugrterit? reCtius enim4hicXinuitus dicitur, quam qäü dzt: a. |
. $. 6. Si . ab hoftibus patronus captus effe pr ..l/"wïf- Ín., :

ponatur, vereor ?5, [ne poffit ifta conubium habere nubenïcjäïïffu'ïï*'b" "
quemadmodum haberet, iïzu mortüus [effet: et qui Tuliani feri* L;/';ï:äfm;xw jj
tentiam probant, dicerefít/?^, non habituram conubium: pu- p5 ^ — |(/

tat enim Tulianus, durdre eiüs libertge matrimonium)etiam in 142,54 f-Aeu| ,
captiuitate, propter patroni[reuerentiam. Certe, fi M aliam L La x us | -
feruitutem patronus fit deductus, procul dübio ;X/iffolutum effet 4^fwp.
matrimonium ?7, / .
— — XLVI. G Auv s llibro-V: | uliam-—et-Pa-

piam: Irnrzvnp dubitationis eft, an et 3? qui communem lii M is

bertam ivXóréim duxerit, ad hoc ius admittatur? lagolenus ^9 7U
negauit ^^: quia non proprie videtur ^7 eius liberta, quae . | p
etiam alterius fit. ,Alii$; contra vifum eft: quia libertam eius f,ä';;;ï m
effe negarf non poteft *?, Ticet alterius quoque fit liberta :.L'«tf.mää::t»'.(*on.
quam fententiam plerique re&e probauerunt *^, ! Hvf t
SENA TORIS filia, quae corpore qudeftum, vel artem ludi-
cram fecerit, aut iudicio publico damnata fuerit, intpune li- À
bertino nubit: necimáer *? honos ei feruatur, quae fe in tan- (
tum * foedus ) ^* ,dedixity T»áque pmimofure nbl t fl n ,f
(h^, XLVIIL ;IDengNTIvsiCrEwENS libro VIIT.- ad- le- 2
gem-Iuliam etPapiam. Frrro patroni in libertam paternam j ) in
eandemqüe vxorem idem iuris, quod ipfii patronói daretur, ex sü p o fE o — | ib
| fententia legis accommodatur..- Idemque)dicendum erit, et fi LAU, iJ,.:'hï
' alterius patroni filius,viuojaleero, libertam eorum vxorem du-[eetLefo, ——
xerit, $. r. Si ignominiofamy libertam fuam.patronus vxo- -
rem duxerit, placet, quia contra legem maritus fit ^7, non !
iíábáre eum hoc legis benefifium. $. 2. Si vni ex filiis ad-
fignatam alter vxorem duxerit, non idem ius quod » in ) *8 4 -
patrono tribuendum Jgïlii]ü enim iuris habebit: quia Senatus 1.5 2/t. L
omne ius libertorum adfignatorum ad eum tranfítulit, cui id | Dd
pater tribuit. L La | : "
XLIX. MARcELLVvSs ?? li ' em-iulam-et EMI
doryt OsnskERvANDvM eft, vt ?? inferioris eradus ho- | t'f"ï'w",
mines ducant vxores eas, quas hig qui altioris dignitatis fünt, &merm?: »tiec u W
ducere Ljegïbus propter dignitatem prohibentur: at contra, an-. ;/e« il
tecedeniis gradus homines non poffunt eas ducere, quas his ?*, er
qui inferioris dignitatis funt, ducere non licet. E ) "
L. Ip EM Jibro-HT—a& epemriulam.-et.Papiam. Pnmo- 1 PM*-I,
XIME confütutum dicitur, vt, cum quislibertam fuam duxerit ^m
| ET vxoretm, plos
Aéyes 6 véuoc, BR. 25 Hal. inferit:. Seueri. ^^ 26 Hal. ea lege. : 27 Hal. ,WPA
nec. — 28 Vulg. fpon[atam. BR. 29 Hal. fequens: /fi, huc transfert. GER. &?W
30 Hal. vemiferit. GER. 31 Ita 'Taur. Mallem ícire, quid impedierit, quo * Bl
minus hic et in fequentibus daret: coNabium. GEB. —— 32 Vulg. babeat. BR.' 4 7)

33 Hal weque. — 34 Hal. diffentit. — 45 Vid. Noodt. II. Obf. 6. BR. — 36
Gothofr. innotá: et quidem probatur fententia luliani dicentis. Hal. Ordo -
verborum ap. Hal. hic eft: et guidem Iuliaui fententia probatuv dicentis. GEB.
37 Hal. dijfol. matr. eft. 38 Hal. lb. IX. GEB. — 39 Hal. etiam, loco: et.
4O Hal labolemus. GEB. ^ 41 Taur. megaBit. GER. 42 Hal videatur.
43 Hal.pofft. — 44 'Yaut. proVaBerunt. GEB. — 45 Vulgo enim, abeft. B R.
46 Taur, in Adnotat. foedus. fic in P. et in vet. nefcanns alibi id vocabulum pro
| foeditate et turpitudine. 'Tu vide Duk. ad Opuíc. de Latin. Vet. ICt. p. 345- '
Vat. L II. S. Cruc. adhuc habent: foedus. in Pal. V. iam correctum eft. Septem
alia femper habuere: fcelus. in Pal. IX. eft in contextu: fcelus al. fedus. in Pal.
. VL foedus ?. foeditatem. & R. — Habuere fcelus femper Otob. Pal. L. II. XI. Barb.
Vat. HI. Treuif. Bynkersh. E. Illis, qui adhuc habent foedus, adde Bynkersh. II.
Hal. habet: fcelus deduxerit. GEB. — 47 Hal. eff. 48 Ap. Hal. zw, abeít,
legerem : «" idem ius, quod in patrono, tribuendum. Vulg. vltimae voci ad-
dit: efl. BR. Abeft i» etiam a Pal. I. et IlI. GER. 49 Vulg. MAR-
TIANV $. Ek. 50 Hal. quod, loco: vt. GE R. 51 Hal. iij. GEB.

'24 Hal. 440 dicitur. Bafil.-

. -55

|c02 7 2 SDBIGESTORVM- LIB: :XRHHE.

/z'c—//r-o"mw 1 PT j

TIS. — I5 397

, t
LX. Ipnxw Hibro-fingulari-ad Orationem Diut Antonini
et-Commodi Str ovrs tutor quidem non fit, periculum)ta- ; 9«4-.
men)tutelfe ad eum pertineat, an fententia orationis conti-
neatur, veluti fi pupilla ab hoftibus capta fuerit, aut|falüs al-.| /9 t
legationibus *7 a tutela fe excufauerit, vt "? ex facris con- :
fitutionibus périculum ad eüm pertineat? Et dicendum eft,
ihos quoque ad Senatusconfültum pertinere: nam et huiusmo-

vxorem, quam ex fideicommiffi, caufaj manumiferit, liceat li-
J " bertae inuito eo nuptias contrahere: puto, quia non erat fe- |
i '*g rendus is, qui ex neceffitate manumifit, non fuüo arbitrio: ma-
w ft'c/ov'ïm-&ïma gis enim debitany libertatem praeftitit, quam vllum beneficium
! | ^. àn mulierem contulit. atf rugrho

: a z ROOR OR NU E a ; rA .
MaTnRiMowNrir|caufa ancill& manunuH'a,tänullQ alio vxer-du-

g, &«' ..L g LÍ Ceus., »€à A X AGcv.d

u Lespro"ts i. Cl pofcefc, quam a quo manumifla eft : nifi patronus matrimo- | di pericälgm in numerum trium tutelarum computari compro-
^ « n jn'aj. I^ pmio eius renuntiauerit. $. I. Sieautem filiusfamilias, matri- batum eit. G—E- Sed fi propter alterius perfonam periculum. ;
l, — Unzex &5 : moniji cau(á, iuffu. patris ancillam manumiferit, Iulianus pu- | ad eum perüenit, videamus, ne extra fententiam Senatuscon- pie, A Toeat s
A e f&-exy,f«--tat, perinde .eae- haberi, aüqgä fia patre eius manumifífa effet: | fulti üt.: Velpü ii. Magilftratus in tutelfe periculum incidit *3, LXvxet.
^ p d ex A £, t ideo poteft eam vxorem ducere. ^ — vel fïdelufffemt quis pro tutore, vel curatore: quiafnec in nu- r m r
Üf | LIL PAvrvs libre—VL—ad-Sabinum. — IxcEs /EA?(E merum trium tutelarum imputagdtur: et confequens

; | nuptide neque dotem habent: et ideo omne ?? quod perce-
. & ptum eft, licet fructuum nomine, auferatur. :
: —CP lus lil TGArys libro XI-ad-Ediétum prouinciale N v-.
! vO0YTI xj confiftere non poffunt inter eas perfonas, quae in nu-
L'il*/""")?e'*fea amero parentium liþegärumue funt, fiue proximi, fiue vlterio- -

: * * $ * 3* * . * r ,,[m-
epr's s NEISI graäus fint, vsque ad [Ifinitum. LL eceecref, o

eft, ** hoc ?? probare. $. 2. Quid ergo, fi honoris caufa tu- 4 ,.
tor datus fit? Quaténusfnieej huiusmodi tutela in numerum "79 TMCHERVASU E
computatur, numquid idem fit? .Sed ratiiciïn contrarium ducit: »« /;ri"ïäääi?,,ä-;
quod diétum eft, et ** honorarium tutorem periculum folere :
pati, fi male paífus fit adminifirari tutelam. — $. 3. Quin;au-

tem ille, qui cumgdatus eft tutor ceffat in adminiftratione,fper- [ —— 7 /4.

f.'&dl' : À ? j j : : * . " :
dR ! V. ScXxvoraAlibro-L. Regularum, ET NkHiIL tineat ad orationemy non eft dubitandum: quia perinde tene- E -
mï" intereft, ex iuftis nuptiis cognafio defcendát, an vero non: | tur, ex facris confütutionibus, atque fi geffffet. $. 4. Quid sreetiim
A

, namet vglgo ** qugefitam fororem quis vetatur vxorem ducere.

/Tadus, LN. G A1vy s libro XLadEdiétumprouinciale Qvriwv-

ergo iij cum 4e vellet excufare alliquo titulo, nec in promjtu ,,/4 Urvex 0. m
probationes haberet, excufationis negotium fuerit dilatum, et L$7«« |

H« T gorAM nelas exiftimatur, eam quoque vxorem ducere, quae | inter moras pupilla adoleuerit: an ad Senatusconfultum per- —— — :
d^. per adoptionem filia, neptisue etle e eperi: in tantum, vt, |

tineat? Qugeftio in eo eft, an et ?? poft jpubertatem officio fj a 5 |
| 2 - 5* per emancipationem adoptio dilloluta fit, lidem iuris | finito excufationem eius recipi oporteat: nam t* fi reciäj;ï, 355 la. |
L.J af lodv Gnaneatgäfg. r.|Patris adoptiui riel matrem, aut materteram, | tur $9, et excufauerit **, impune poseft ducere: fi vero non |
[E- aut neptem ex fllio 55, vxórem ducere non poffum: fcilicet, | debeat recipi poft ofücium finitum, non recte ducit. Et ait

l d

- æ*o et1qe * Lt * x (* * : z * . e j C d x * *
(( 4- m WKi'ín familia eius djm: alioquif? fi emancipatus fudrol ab , eo, Papinianus libro Refponforum, officio finito excufatio-
W^ — T 4yo. fine dubio nihil impedift nuptlasä: gcgllce»t, quia poft emangipa- | nem recipi non oportere: et ideo exatti temporis periculum - j45f. i.
* f P & $. - L ' : * ,. m : 2. ..,' l' i. L 5 L] L] : i * * E ] 4 ^
,-:f(/m;æ Lfpe: n £. 5;, 5ionem extraneus mtellggor. 2 n A hn i ad eum pertinere: fed mihi hoc nequaquam placet: iniquum

17 m LVLl.VrPsPriANvsüibrolllL.^7-Difputationum, E T 1 Ax-
81 concubinam quis habuerit 59 fororis filiam, licet liberti-
qaim, inceftum committütur. £ ^v ao TO
:.[;VH-, Manc )d AxXvs librolLInftitationum- Qvr xv
,w.'"a):ïua?,, prouingia oífficiumaliqüid| ?? gerit, prohibetur etiam confen-
&:&Dldïwï,, tire filio fuo vxorem dugenti. $. r. In libro fecündo, de adul-
,.d.,g,..f,).um,, us Pa .iniafni Marcianus notgg :0: Diuus Marcgg -e-t—ïucips
|eni fpanit rperatorég Flauiyfg T ertullfe per Menforem libertum ita.
94 ee[cripferunt. 4 Mouemür, et temporis diuturnitate, quohäna—

enim eft, propter dilationem, quae forte non dolo, fed quae ** ,
ex neceífitate contingit 5?, non excufari, Vel nüptiagimpedi- /4^* t —
ri excufationB Irecepta 9*. $. 5. Quamuis verbis orationis jérccma., t
cautum fit, ne vxoretü/tutor pupillam fuam ducat, tamen in- oewec
tellegendum eft, ne defponderi quide r zl i

z rue pofíé: nam cum qud! Récpro que9, ls.
nuptiae contrahi non poflunt, hgóc plerumque ne quidem g*- -
Íponderi poteft: nam qu4e duci poteft, iure defpondétur. j»«: Aeerer,

$. 6. Quid ergo, fi adoptiuus filius tutoris duxe?upi am

P.

illicite, pofteaque emancipatus fugrit? Credendum eft, de ado-

d tj9. P i-(:(& . * " * » P 2 » * f5 . e' - " L2 * L A " : LE
L'Jw"tmf"?wgagfz iuris ilíjmatrimgnio auunculi 9? tui fuifti, et quod ab | ptiuis[emancipatis Senatum non fenfiffe: quia poft emancipa- ^ /^^^
m tionem in totum adoptiuge |familiae obliuifcuntur ??. $. 7. | ^5

K L 4 5
i, t coque

ml

$^ cum haec omnia in vnum|lconcurrunt 5?, confir-

mamus ftatum liberorum Vefc)tzorum in'eo matrimonio quzefi-
torum, quod ante annos quadraginta contraCtuim, eft, petinde

Naturales liberi, licet in adoptionem dati fuerint, Senatuscon-
fulto continentur. .$.-8; Quid ergo, fi tutor datus prouoca- ,,, L
uit, et poftea heres eiusjvictus eft? praeteriti temporis peri- J- 4 *^^ i.

^

d^. t/auia tua coll?;iata Jgs,-ey numero hbäc[ïm veftrorum: idcir-

| | LIX. PAvrvs $3 dibro fingulari-de -Adfignatione li--
EE gnat
[ ]3ewt bertorum 9?. SENATVSCONSVLTO, quo cautum eft,
5 meetutor pupillam, velfilio fuo, vel fibi nuptügf *? collocet,

'Wrd'ü..- ,atque fi/legitime eoncepti fuiffent. v laure9. - a ) EOE äulum' praeftare debet? an vero, fi filius heres fuerit *^, ,et- — f-"-"*/;:"e; |
p ;;ff . st d LVHWG ? dibro-IV. Regularum. A. Drvo Pro Jyictus -ef ad orationem pertineat ? Et confequens eft, |hoc 424 "od
:'E;Aïv'(; refct.'lptum eit, fi ibertina Senatorem deceperit, quali ingenua, probare, quoniam rationem debét reddere. FtC€x he t eon ;
&'wu»:it et ei nupta ePf,q ,ad exemplum Praetoris ** Edicti, dandam in LXL PaerixiANVvs -li COXCXIT-- ionum. .
mouu aétionem, qQuia/ex dote nullum lucrum habet, qudenullaeft. | Dox propter illieitum matrimonitim caduca faCta, exce- "ww — ^;

ptis impenfis neceffariis, quae dotem ipfo iure minuere

folent, quod iudi&io de doté/redfiturus effet maritus, foluere 76
debet. | : , | |

etiam nepos fignificatur. Iu
Z2Hal LICINIVS. GEz. — 53 Ap. Hal. omne, abeft. GEB. — 54 Taur. &OI- | bet: Patriamus Marcianüs motat. At Bynkersh. II. habet, vt eft Flor. GE n.
$6 GxB 55Vulg.vtfi. BR. — 56 Vide Noodt. II Obf. s. BR. — 57 Hal. | 61 Legez Plauiae Tertyllae, vt rede Hal. male Vulgo: Tertyliae. BR. — 62
li. IV. GEB. 58 Hal. babuit. 59 Hal. et Vulg. 440d. BR. 60 Ac| Vulg.iguorantig. BR. — 63 Taur. aBuuculi, GE B. — 64 Ap. Hal. que, abeft.

fi magnus ille Vir adulter fuiffet. tranfpone: m lábvo fecundo Papiniani de adul- |

tevüs Marciamns motat. Wal hic nouam legem orditur, a verbis: Dzuus Mar-
€45, et, quae antecedunt, infcriptionis loco habet. Vulgata haec cum antece-
dentibus copulat. Denique in Pal L ifta omnia defunt, BR. Sed an potuit
Nofter fibi perfuade:*e, fore hominem tam ineptum, qui opinetur, de adulteriis
Papiniani extitiffe plures libros, ad quos Marcianus notarit? An licuit ob id
literae Florentinae fan&titatem violare? $i talis fungus exifteret. vnquam, non-

GEE. (5 Hal coucumrrant. — G6 Flor. eft MARCIANVS, et ita apud Hal.
67 Hal. praetovii. GEB. 68 Vulg. CAIFS. BR. 69 Hal. libertimorum.
GEB. "7O Vülg. WuPtïli- BR.. 71 Graeci: 3 mwA«ca?c QiumaoAOyímwc, Qut
fidis defenfiomibus. BR. —— '72 Gothofr. in nota: aut ex. Hal. G EB. 473
Hal. zucidevit. .' 54 Hal. antecedens: et, huc transfert. GEB. 75 Wulgo
boc, abeít. BR. 76 Vulg. inferit: trimm. BR. —'77 Ap. Hal et, abeft, et
hoc ipfe malo. BR. 78 Ap. Hal. et, abeft. GEB. 79 Vulg. et, inferit.

dum eius ftupiditati fatis confuluiffet Nofter: patitur enim adhuc lingaaelatinae | BR. — $0 Hal. recipiatar. 81 Vulg. addit fe. B R. 82 Ap. Hal. quae,
indoles, vt quis dicat libros extitiffe, Papiniani de adulteriis, refcribendumque ] abeft. GEB. — 83 Hal. contigit. Vulg. coutigerit. B R. 84 Hal. percepta.
erat: n Papiniani libro fecundo de adulterüs Marciauns notat. B—ynkers,h. ] ha-| GEE. 85 Vid. Duk, ad Opaufc. de Lat. Vet. ICt. p. 381. BR. 86 Hal.
: TTUA p fuit.

398
LXII. InE« libro-IV.- Refponforum.- QvAMQVAM

Oi in arbitrio matris pater effe voluerit 97, cui nuptüm, ?? filia
fcw't,:., communis collocaretur, fruftra tamen ab ea tutor datus ellge-
tur: neque enim intellégitur pater de perfona tutoris cogi-
tafle: cum ideo maxime matrem praetulit, ne filiae nugtläg
tutori committeret. $. r. Mulier liberto viri ac patroni &13
"cekvacer mala ratione coniungitur. $.23. T utor, qui WCB-QQ'O.
.. eÉc0mr redédtdit,|puellam 5? fuam ante confüitutum tempus getatis
| LL fe, ba'velke eius vxorem ducere, nä» matrem ex alio matrimonio faCtam,
DT poteft. , t Tediersa- - R :
: LXIIL IpEeMw dihro-ïrmgïö-älggänitiona;m. AT EFE-
Jv&gfï, CTVS cohortis, vel equitum, aut Tribu.nus,jf,ï contra inter-
diCctum, eius prouincide duxit vxorem, in qua offigium gere-
bat:. matrimonium non erit: qu4e fpecies pupillie comparan-
Nï—c.x*ä,,tf-zdgg-iän cum ratio potentatus ?? muptias prohibuerit. Sed an
D g huic quoque, fi virgo nupfit ??, non fit auferendum quod te-
[ 4 !f ftamento [reli£ctum eft, déliberari poteft. Exemplo t.ameg] pu-
pillde nuptae tutori, quod&relictum eft poteft mulier confe-
qui: pecuniam tamen in dotem idatam/ mulieris heredi refti-
^p 4 tui neceffe eft. — : M
$$t Jaut,, ? LXIV.CArgisTRATVSÜibro.IL-Qudeftionum, — L 1-
BERTVYM, eumdemque tutorem pupillfe, eo quod in matri-
f firo f Ut momum;collocata ipfi 9?' tutori fuo, vel filio eiüs a Se?-
natus relegandum cenfuit. $. r. Senatusconfulti] quo prohi-
L«f fif/en/4t" " entur tutores et filii eorum pupillas füas ducere, puto here-
| dem quoque tutoris extraneum fententia adprehendi: cum
ideo prohibuerit huiusmodi nuptias, ne pupillde ?* in re fa-
miliari circumfcribantur ab his, qui rationes eis geftde tutelde
reddere compellg(ïntur. $. 2. Tutor autem pupilli non prohi-
betur filiam fuam collocare pupillo fuo in. matrimonitfm ?*.

I[LXV. Pavrvs libro VJ. ?5 Refponforum] Eos,

A

E

379 ]

. 4dem prouincia vxorem ducere: idqué etiam quibusdam man-
e-: dats contineri. $. r.;Idem «eedesm refpondit,'??: mihi pla-
Gow rfuent: — cere, etfi contra mapklata contractum fit matrimonium in pro-

Læ, quo facto vterque infamatur, et pro idignitatepupillaegextra
, ordinem coBrcetür: nec intereft filius fui iuris, an in patris
P , poteftateJlX./e/$.35| Curatoris|X.libertum, eam pupillam, cuius
'*'*Jf"/*ï*:f*wff patronus res adminiftrat, vxorem ducere, fatis inciuile eft.
[ pncver r $. LXVIL fT g-pnong&ü ,ä'r, libro.IX.—Difputationum.
| w;"/ï*nwu:tm&ä:quN soLvM vivo tyutore, fed é£ poft mortem eius, filius tu-
Emi naat;. toris ducere vxorem p h1betug' eam, cuius tutel;fe rationi ob-
| Uf; " ftriCtus pater-fuit. Nec puto intereffe, eygüiterit ei heres fi-

L-À F 4 x Pt 87 Hal. voluit. $8 Vulg. naptui. BR.
HLeet, of 3 , Jam. BR. — 90 Hal. ljb. II. GEB. — 91 Hal. et Vulg. praefigunt fi. &R. — 92
Vtitur hac voce Cyprianus de Idol. Vauit. p. m. g0. ét Tertull. de Refurred.
€arnis c. 22. BYNK. 93 Hal wapferit. — 94 Hal ipfa. GER.
effet. — 96 Hal. et Vulg. puellae. BR. — 97 Hal. im matrimonio. GEB. — 98
Hal. ». V. GER. 99 Hal militavent. 100 Hal. Idem vefpondi. GX B.
Y Hal. perfeueraret. G E B. 2 Vulg. genitos. BR. 3 Gothoft. in nota:
et feptimum anuum. Hal. et ita legunt in L. 7. infr. de adult. — 4 Hal. defpon-
fatam, GEB. 5 Hal. segue. — 6 Hal. ita legit et interpungit; poteffate fit
tutovis curatorisue. Libertmm. — Vulg. poteflate tutoris vel cuvatovis fit. Liber-
imm. Taur. interpunQtionem confirmant . Bafil.
1na caufa tetorem habenti datus eft. BR. 7 Hal. faerit. 8 Gothofr. in
nota: vel emancipatus. Hal. Et Vulg. vel emancipatus. at 'Taur. praetevitus,
einanucipatus. Eloc comma recentiores re&te deleuerunt, Recte etiam Bafil. aut
praeteritus fit, cum effet emancipatus, * Auvuuéveuroe, &vreEoUssog Qv, yéyovsv. B R.
9 Ap. Hal. et abeft. 1O Hal. et Vulg. collata. B R. II Hal. pavis. GE R.
12, Àp. Hal. vel, abeft, G.
! etliterae 4 nón deletae, e fuperpofita. Si quid mutandum, legeremus ; pere-

DIGESTORVM LIB. XXIIL TIT.

| propter tutelam reuocari
; ite€£eyx ^

an; nepoti ex altero filio :eatr, collocaré poffit, fue eman-z,»'£2z

.qui in patria füa militant ??, non videri contra mandatárex ea- .

| cerit, et ?* hoc nomine condemnari debeat: fed etfi, optimo À

; Zþrmafx)et uincia, tamen poft depofitium/ officium, fi ineadem voluntate .
| &^ —?* . — perfeuerat *, iüftas nuptias effici: et ideos poftea (liberos na-
L-1ieec' , D tos[f? ex iufto matrimonio, legitimos effe. |
EE ückusem n imonium, i — vel curator pupillam 4fuam intra ii äegä-
sonum m obl mum et fextum,? annum non defponfi a patre, n£&^* te-
/ $ftamento deftinatam, ducat vxorem, vel eam filio fuo iungat:

89 Hal. et Vulg. pupz'l--

95 Hal..

| ta. Sed tes codem redit. n n.
Curator eft hic, qui ex legiti- -

13 Scriptum in. Pand. Flor. am peremuntur,

IT.

lius, an abftinuerit paterna heredit&te, an nec heres fuit i
forte exheredatus, aut praeteritus,jemancipatus 9: nam et ?
fieri poteft, vt per fraudem in eum collógata *? bona patris /pro t .
)porteat. $. r. De vno dubitari " * . o

€ nefl * *4* H
pgïe&: fi auus tutelam ,Agefätþneptls ex filio emancipato natae, ^«: phee:
€d n :

—

cipato, fiue manenti in poteftate: quia ppan ** affeCtionis ;., g—,;cäd.;
caufalfufpicionem fraudis amouet. ^ Sed etfi Senatuscon- p9

. fultum ftri&to iure contra omnes tutores nititur, attamen fum-)dd' o
mje affeCtionis anitfe intuitü; huiusmodi nuptide conceden-
de funt. $. 2. Sed et fi filiusfamilias tutor puellde vel cu-
rator fuit, puto, vel ^^ magis patri eius non oportere eam
,nubere: numquid nec fratri, qui eft in eiusdem poteftate2
$. 3. Sed;videamus, fi Titii filius |duxerit vxorem eam, quge s prrdaom:
tua pupilla fuit, deinde Titium, vel filium eius adopthüeris, J at ,
an perém£ntur[|!? nuptide, vt in genero adoptáfü !* dictum
eft: an adoptio impediur *5? Quod magis dicendum eft,
et ** fi curator, dum gerit curam, adoptauerit maritum eius
puellde, cuius curator eft *7: nam finita *9 jam tutela, etnu- .
pta puella alii, vereor ne longum fit, adoptionem mariti eius
impedire: quafi propter hoc interponatur, vt ratio tutelde red-
dendée colibeatur: quam caufam prohibitionis nuptiarum con-
| trahendarum oratio Diui Marci continet. $. 4. Et fi quis '?
curator ventri bonisque datus fit, prohibitionem eiusdem Se-
natusconfulü ?? inducit: nam et hic debet rationem redde-
re: nec fpatium adminiftrationis mouer?ä'ääebet, quia nec -
in tutore, nec curatore difcrimen maioris aut minoris tempo-
. . MÉ 0 9240v € . . . UR d
ris, quo in huiusmodi münere, quis fuerit, habitum effe E 7 Im sUf
$. 5. Si puellde ?? tutelam Titius adminiftrauit ^?, vel cu- DN V N
rator negotia geffit/téaduéj nondum recepta ratione, decef- , ,. P
fit ?^*, filia heredexrelicta: quaerenti/?5, jánjeam filio fuo c*m*ï**;*?e
poffe£ Titius collocare in matrimonium,/dixif poffe: quia * ra- *Zg')ä'""ü"ï
tio * hereditaria effet, et fif ^9 fimplex debitum: aliö"")gmïg" Pl RR
omnis debitor eam, (Cüilobligatus eífet ex aliqua ratione, pro- ï*/"'"' od
hibetur ?? fibi filioQUé fuo coniungere. $. 6. Sed eths, qui . d.
pupillam abftinet ?? bonis patris fji, rationem eius rei prae- ^ ^^
ftare debet: et fïi* fieri poteft, vtjetjfi inconfuläysfg; 39 Bioc fe-4l /:»r»';*ï?,, Jofnaz
Ug

confilio, vfus fit auxilio Praetorjad iurisdictionis, quia nom "" 4 óm:
foluendo patef eius decefferat, nihilo minus tamen, quia 4* U r 6l
iudicio hoc probari oportet, impediuntur nuptide: nam 3* uää,,
.qui bene tutelam, et ex fide adminiítrauit, nihilo minus pros. '
hibetur. ! ib de t "du |
JLXVIH. PavrvsHibro-f(ngulati ad Senatuseonful-
x Á -34, IvmE gentium, inceftum committit,

d £nu ; r - '3- . 2 t j 2* 4 4
qui ex gradu afcendentium, vel defcän&mlum vxorem duxe- . .
E ?[* ' m-,..e-æ...&z, 4 uX orcen ; 35 Postp u L J
rit. HLM vero ex latereeani/ duxerlfj quam ?5 vetatur] vebk - —
adfinem, quam impeditur: fi quidem palam fecerit, leuius, fi L. 0
vero clam hoc commifffit, grauius punifur. Cuius diuer- — "^"

15 o m

." s I.

[.4.] æ: FO p

J u

AA

: frfpm'oné , L: » bene
mantur. E XV. MSS. Pal. L II IV. VII. Barb. Otob. et $. Cruc. habent: per-
innntur. . Solum Pal. V. perimentur, idque ipfum'mutatum eft in?. perimantur,
. uti femper habuit Pal. VL porro perimerentur eft in Pal II et Bynkersh. L
item in Vat. IL. fed ex corredione. Singulares fünt Chriftin. vbi: am paniun-
tur muptiae, ex Vat. L. vbi fa&um pereunt. — 'Treuif. habet compendium fcriptue
rae. lal et omnes: perimantur. BR. Bynkersh. YL. iis accenfendus, qui ha- —
bent: perimuntur. GE B. 14 Vulg, adoptiuo. BR. I5 Hal. impediatur.
! GEBR. 16 Hal. dicendum eftl. Et fi. GEB. — 17 Hal. addit: idem iuris eft.
GEB. . 18 Fuit Flor. gamsfiita, vt videri poffit, legendum effe: mam fi fii-
. 19 Hal. et fi quidem. GER. — 20 Gothofr.
in nota: eiusdem Senatusconfulta. ÉJa]. 1mmo Hal. habet: Senatusconfultum,
| nec ita male. BR. — 21 Gothofr. in nota: habitum cit. Hal. GEB, — 22, Go-
thofr. in nota: Si pupillae. Hl GER. 23 Hal. adminifirauerit, et mox:

gefferit. — 24 Hal. decefferit. 25 Vulg. Quaeritur. BR, — 26 Hal. et Vulg.
| fic. BR. 2/ Hal. probiberetur. 28 Vulg. abfliuuit. BR. 29 Hal. in-
Íerit fic. 30 Hal zmconfultus. GERB. 31 Ap. Hal. et, obeft, GEB,
32 Hal. et Vulg. inferunt : 1. B R. 25 Hal inferit: et. u B. 34 :
l Hal. ad Senatusconfultum — Yuljamum. GEB. 33 Hal 4sa&. GEB.
36

p

—

Jf

R . P . £ ! » - A uf ^ P 4 , D
fitatis illa ratioreft] circa matrimonium, quod ex latere/nor /Jïr)"ïï?""ä |

DÍGESTORVYM —LIB, XXHL. TEE-IA IIH.

; : ; 2
g,!ne contrahitur: *5 palam delinquentes, vt errantes maio-

399

aui videri verfum. — $. 9. Si quis certam quantitatem patri do-

: D (( TR pgtääexcufantur: clam committentes, vt cong?maces : I.laU?X'.it «s iga vt h.anc pro filia dar?t: non effe dotem ?* pro- — .
d " eecmv jenon plectuntur, ls * feCticiam Tulianus libro feptifio decimo Digeftorum foripfit ^5 : (
& SGCEROHIL. obftrictus eft enim, vt det, aut fi non dederit, condi&tione te--
E DE IVRE DOTIVM. netur. Hocet in matre iuris effe ait, fi forte füb ea condicio-
g lg Pavrivs dibre-XIV.—-ad Sabinum , — — | ne vxor marito det, vt pro filia genleto il dotem daret: nec
i. DOTIS caufa perpetua eft: et ?. cum voto [eiusJ qui dat, | videri vxorem marito donaffe. RecCtiffime ergo ait, vt non fit
" ita contrahitur, vt femper apud maritum fit. interdicta donatio iure ciuili: non enim ad ?* hoc dedit, vt
[f exier IL. Inzw dibroÉX.——ad Edictum- RerevnsrtrcAk|ipfe habeat, fed vt genero pro filia expendat: denique fi non. *« j« R. ss

4

dedéfit, condiftione tenetur. [iEfferigitur dotem iftam aduen- 'c«e,

ticiam, Tulianus ait;, et ita vtimur.] $. 1o. Si filiusfamilias ! 7*5:'vacaz,
dotem promiferit, et füi iuris faCtus dederit, profeCticiam ef- |
fe dotem ?*?: non enim pro hereditate patris aes alienum fol-
uit: fed fuum aes alienum füfceptum, dum filiusfamilias effet, ^ , ^"5 -
paterfamilias fa&us eXonerauit. $. 11. Si pater pro filia eman- L YP - 146

intereft mulieres dotés faluas habere, propter quas nubere
poífunt *Jie, &«fet, fenaa: A. ,
IIL Vrrrawvs ibro LXIIE-sd -Edictum.- Docrs |
appellatio non refertur ad ea matrimonia, quge confiftere non -
poffunt: neque enim dos fine matrimonio effe potet: vbi-
" cumque igitur matrimonii nomen mon eft, nec dos eft.

anf

" Go5 IV..PAvrvs libre-Vi-ad Sabinum.- S1 PRoPnRrE- | cipata dotem dederit, profe&ticiam nihilo minus dotem effe ne-
TATI nuäe in dotem datde vfusfru&us accefferit, incremen- | mini dubium eft: quia non ius poteftatis, fed parentis nomen ; uery r of il
tum videtur dotis, non alia dos: quemadmodum fi quid/allu- | dotem profecticiam facit: fed ita demum, fi vt parens ded,e-';';ävïj*,f"l/*f"fal:c |
uione * acceffiffet. L 3et: en , | rit: ceterum fi, cum deberet filife, voluntate eius deäg, ad- VX ee, .
| V. VrrrAmNvslüibro-XXXI. ad- Sabinum. Pmork- | uenticia dos eft7 ||$.]2. Papinianusilibre de*imo Qu(?efhonum ÀL Ms o i
L'1fx.c161A,dos eft, quae a patre vel parente profe&a eftjdd bo- | ait, cum pater Cürator füge filide iuris fui effe&de dotem pro 7^* Se At
nis $, Vg[ faCcto * eiüs. $. r. Siue igitur parens dedit do- | ea conftituiflet, magis eum, quafi pat"remgid, quam quafi cura- 4,4... eccodas -
tem, fiue procurator eius, fiue iuífit alium dare: fiue, cum | toremj feciffe videri. $. 3$l[Tulianus libro nor&4fecimo Di- Ed i :
L 'quis dediffet negotium eius gerens, parens ratum habuerit *: | geftorumF?*, -adoptiuum quoque patrem, fi ipfe dotem de- Jl W
profectioia dos eft. $. 2. Quod.&£fi quis patri donaturus *? Fä 39, habere eius fépetitionem 39 ait. $. r4. Si quis pro üïw:jqfw
lg dedit, Marcellus libro féxto, Digeftorum féripfit, hanc quoque | aliena fïha dot;erp prc.)mæferlt, et promiffori pater heres exinte- du
| a patre profeCtam effe: et eft verum. $3. Sed et fi curator | rit, Iulianus diftinguit intereffe, 3* ante nuptias pater heres —$ $&54i., — ^
si furioü-, vel prodigi, vel cui.u.'sþä&alteïibus, dotem dederit, fimi- -exjütent, et dotem deräemt, an .pofïtea: .ü ante, videri dotem ] 9a4, — L :
J liter dicemus, dotem profeCticiam effe. $. 4. Sed et fi pro- | ab eo profe&tam: potuit ** enim nuntium remittendo refol-- f /.,. (4.
v | ponas, Praetorem, vel Praefidem decreuiffe, quantum ex bo- | uere dotem: quod fi poft nuptias, non efle profecticiam. £ XXO$
ss gehute —p-^ mis patris vel ** ab hoftibus capti, aut ** a latronibus op)iref-— | VI. PowProNrivs dibro-XIV.-ad-Sabinum. . IvmRE , .
"?&"ïL"). ffïïäïc fi, filide|*3 in dotem detur: haec quoque profeéticia wide- | fuccurfum eft patri, vt filia amiffa fola&ii loco|cederet, fi red- ] /4:/c.
?þï 1 -T ignr *^, $. 5. Si pater repudiauerit hereditatem dotis confti- | deretur ei dos ab ipfo profecfi:|nejet filiae amiffae, et pecu- »4c |*5f.
NU " léu. tuendde caufa, forte quod maritus eratjfubftitutus, aut qui ** | nide damfaum fentiret. $. r. Si pater alienum fundum, bona
s £^« potuitlab inteftato hereditatem windicare: dotem profecticiam | fide emptum in dotem dedit *?, ab ipfo profeCtus intellégitur.
! Lurb-:6, non effe,zlulianus-aie. Sed et filegatum in hoc repudiauerit | $. 2. 5iin dote. danda circumuentus fit alteruter, etiam ?*
ho pater, V£ apud generum heredem remaneat dotis conftituen- | maiori annis vigilitiquinque fuccurrendum eft: quia bono et ——
n iL$etm dde caufa: Iulianus probat, non elfe profectum id de bonis **: | Kequo non conuenigt ??, fjat'lucrari aliquem cum damfho al- j —— -
WW pei WWM quia nihil erogauitde fuo pater: fed non adquifiuit *7. — $. 6. | terius, aut damhum fenürg per alterius lucrum ?9. pv — £cvo 4 €2utum.
"t b p — la. Si pater, non quafi pater, fedjalio dotem promittente fideiuf- VII. VrPriANvVS libro(XXXH-adiSabinum. D,omrs |Xil. j
P AK fpro, fit *9, et quafi fideiuffor foluerit, Neratius ait, non effe '? | fruCtufg ?? ad maritum/ pertinere debere, jequitas fuägerit: L] a
' profe&iciam dotem: quamuis pater ferüare a reo id, quod fol- | cum enim ipfe *94onera matrimonii fübeat, Yequum eft, eum 7^ ^ 7 du
-' vit, non poffit. $. 7. Sed fi pater dotem promifit, et fideiuf- | etiam fructus 1Perc;:ipere.. $. 1. Si fructus conítante matrimo- E o h«
i'a forem, vel reum pro fe dedit, ezo gïïfg pröfe*&iäiam effe do- | nio[percepti fint, dotis non . erunt: Ífi vero ante nuptias -^
tem: füufficit epim, quod pater fit obligatus fiue reo, fiue fide- | percepti fuerint, in dotezgl conuertuntur ??, nifi forte ali-
ho iuffori. $. 8. Si filiusfamilias mutuatus *9?, creditorem dele- | quid ^? inter maritum futurum, et deftinatam vxorem ** con-
ï?,&/fm iciout, gauit ^*, vt daret pro filia dotem , vel etiam ipfe ggggäïï, et | uenit: tunc enim, quafi donationejfaCtaeifruCtus non reddun- — ^
n L;agämtäïlib videri dotem ab auo profectam Neraäius'ait Mactenus??, | tur. $. 2. Si Vfusfru&gs in detecm datus fit, vi.deamy » vtrum £otnD, s
D quatenus auus effet dotaturus neptem fuami; id enim in rem | fructus reddendi fünt ^?, necne? Pt Celfus libro/d&timo Di-
m 000 f& d Qona, —— f A p ? ! : geftorum

.56 Hil. praefigit: q4o0d. GER.

37 Praeftaret: a aieri poeua. Kal ta-
qen vt eft Florentiae. MSS. VIIL e XV. maioris poenae ita quoque Vat. 1. fed
repoütum: "aiori poóna. in Vat. L erat mendofe: saiore poenae, fa&umque:
yicioris. in "Treuif. adhuc eft: maiovi poemae. B R.

quibus adde Bynkersh. l. GEB.
1 Hal. ljb. IX. GEx. 2; Ap. Hal. et, abeft. GEE.
LXII. GE&. . 4 Hal. et Vulg. poffint. BR. — 5 Taur. alluBione. GEB. . 6
Hal.addit:eisws. GEB. —— Bafil £ v5c bueíuc àuroü, 5 dQ PmeQuThcesus &vro?,

Ifta o&o: Pal. III. IV. V. :
VI. Vi Xt. Vat. HI. Barb. Sed Pal. VI. S. Cruc. Bynkersb. smaior? pocuu, .

5 Hal. lib. -

forptam effe, putat Van de Water II. Obf. 12. GEB

ie&uram firmat, quod in repofitis ( nam quae fequuntur exciderant vsque ad:
pvojäifi&iam effe dotem ) 73 effe itidem diuidat adieCtinum et fubftanttuum, quod
elegantius etiam videtur, et rurfus $. 10. occurrit. BR. — Simul obferuo, fi in fu-
periori loco ita eft, vt dedit Brenkmannus, non legzendum effe, vt Taur. dedit:
fi pater nou quafi pater, fed: fi pater quafi nou pater, quod etiam magis place-
ret, nifi in codice Flor. tranfpofitionis figna aliud forte flagitant. G E 2. 20
Hal. addit: pecumiam. GEB. — 21 Eft hic: delegauit, fed cuinam ? ex fequen-
tibus patet auo delegatum hunc effe, et ideo vocem: 240 a voce: delegamit, ab-
22, Vulg. eatenus. BR.

ex bonis eius aut ex flipulatione eius.. Videntür adeo legiffe: pa&o. n R. 8 Hal. | 23 Hal. donauit. 24. Ap. Hal. dotem, ab,.efü. GEB. 253 Hal fcribjt. — 26
babuit. 9 Hal. et Vulg. Quid ligno nempe interrogationis pofito poft: de- | Ap. Hal. ad, abeft. GEB. — 27 Hal. addit: conflat. GER. 28 Ap. Hal,
dit. BR. . YO Hal, et Vulg. inferunt: dotem. BR. II Ap. Hal. vel, abeft. | Iuliauis libro mono decimo nge!lprum abfunt. GEn. ..29 Hal. dederit. 30
G E B. 12 Vulg. vel, loco: aut. BR. I3 Vulg. inferit: ezus. BR. — 14 Hal. hic inferit: Juliauss. GEB. — 31 Vulg. praefigit: am. BR. — Poffet fcri-

Kial. babetur ea quoque profecitia. "WVulg. banc quoque profecdlitimm effe. B R.

bi: ANte, fed opus non eft, cum faepiffime ita, vt Flor. eft, loqui foleant ICt&

:X5 Hal. quia, ap. Vulg. 4* plane abeft. B. I6 Hal. addit: patrisb. GER. | GER. 32 Hal. potuiffe. GE B. 33 Hal. dederit. 34 Hal. et, loco;
17 Hal. fed nec adquifiit. GE B. 18 Hal. fideiufferit. I9 Erat Flor. zon | etiam. 35 Hal. conuuenit. 36 Vulg. pro altevius lucro. BR 37 Hal.
efe profecliciam effe dotem. — Poterat etiam deleri prius, tanquam anticipatum, | fradus. — 38 Hal.ipfa. GEB. — 39 Hal.conuertentur. GEB. — 40 Ap. Hal.
guemadmodam initio $. faQtum, vbi fimiliter: fi non pater, quafi nou pater. Con- | aliquid, 'il)et&;; GEB. 41 Hal hic mferx;ï alind, G € B. 42 KHal. þm;

D 7 f fuxw.
— d.Aktin,

D d A. L:

fu£ic X|F-

4 2:8 Ciu:

X fege
at f&./ o s

: : & i s

S.-.

, r

22f

: d - €

4
C -

g 7
edc j Y 708'")"?, Goa:

| LJ u-(Lfd 7',..141 ïuac
L f d funt,

400
' Mï((afüomq :
geftorum ait, intereffe äuid i& 43 fit: et nifi appareat aliud
aCtum, putare fe, ius ipfum in dote»ó$? effe] non etiam fru&u.s,
qui percipiuntur. . 3. Si res in dote»fj? dentur *^, puto in
bonis mariti fieri, acceffionemque temporis marito ex)perfona
mulieris concedendam.. Fiunt autem res mariti, fi con&ant.e
matrimonio in dotem dentur. Quid ergo fi ante matri-
monium? Si quidem fic dedit muber, vt ftatim eius fiant,
efficiuntur ^7?: enimuerofi üc condicione dedit 48—,- vt tune
efü.g—ïantur,* cum nupferit, fine dubio dicemus, tunc etus fieri,
cum nuptije fuerint fecutde: proinde fi forte nuptiae non fe-
quantur nuntio remiffo, fi quidem fic fïedlt multce.r, vt gïatun
viri Yd4 fiant, condicere easS debebit miffo ï9 nuntio: enimue-
ro'fific dedit 5?, vt fecutis nuptiis incipiantlleffe, nuntio re-

A " » » . s vl C n M 5 : * e ]
. miffo, ftatim eas vindicabit JJ ed ante nunQum remiffum X vin-
! dicabit] exceptio poterit nocére vindicanti, aut doli,

&um: doti enim|deftinata non debebunt xindicari. —
- VHI.CAL/yäs'fRATstbæll-;-Quäe&ænugL SEDNI-
SÍ hoc euidenter'actum 5* fuerit, credendum eft hoc agi, vt fta-
tim res fponfifiant : et nifi nuptife fecute fuerint, reddantur.
- ng VrrPrANvs libro2VA. -—ad-5abinum, |5I EG
Seiae res/dedero, vt ipfa fuo nomine in dotem det, efücxeptar
eiüs, licet non in dotem fint datde: fed cc»ndi&tiope tepebztur.
Quod fi pro ea res ego dem, fi quidem ante nuptias : intereft,
qua condicione dedi, vtrum, Kf cü:atlm fiant accipientis, an fe-

cutis nuptiis: ?^ fi ftatim, nuntio miffo ?? condicam: fif ve- -

ro non ftatim, potero vindicare, quia imégejres funt. Quare
et.?^ fi fequi nuptide non poflunt propter matrimonii inter-
dictionem, ex pofteriore cafu res mede remanebunt. $. 1.
Si res alicui tradidero, vt nuptiis fecutis dot
ante nuptias deceffero: an, fecütis nuptiis,, dotis effe inci-
iant? Et vereor, ne &en- poffint in domirä eius effici, cui
datíe fünt: ?? quia poft mortem incipiat dominium difcedere

ab eo, qui dedit: 55 quia pendet donatio in diem nuptiarum: :

etcum fequitur condicio nuptiarum, iàm beredis dominium
eít, a quo difcedere rerum non poffe dominjjim inuito eo, fa-
tendum eft. Sed benignius eft, fanore dotium, neceffitatem
imponi heredi confentire ei, quod defunttus fecit: aut fi di-
itulerit, vel abfit, etiam nolente, vel abfente eo, dominium ad

jec o Te .. maritum ipfo iure transferri; ne mulier maneat indotata ?*.
$. 2. Dotis autem caufa data, accipere debemus ea, quje in :
| ! dotem dantur. $. 3. Ceterum fi res dentur in ea, quae Grge-
B NM)/LQ)EN/Lci; xpxQspya|?? dicunt, quáeque Galli peculium ?? appel-
leff)*ïyafe*m lant, videamus, an ftatim effidiuntur mariti 2 Et putem, fi fic-

dentur vtlfiant, effici mariti: et cum diftratctum fä],e;;itg matri-
a . 42 e 4 ? $ WK AC IU .
monium, non vindicari oportet ??, fed condici, jnecj dotis

aCtione peti, vt .Diuus Marcus et 9* Imperator nofter cum ??

atre refcripferünt 9?. — Plane, fi rerum libellus marito detur,
vt Romäl.e volgo 9* fieri viddmus: nam mulier res, quas fo-
let in vfu habere in domo mariti, neque indotem det] in/ libel-
]um folet conferre, eumque libellum marito offerre; vthis füb-
fcribat, quafi res acceperit: et velut cärogmphgm eius yxor

453 Vulg. a&inn. BR. — 44 Hal iu dotem. — 45 Hal. et Vulg. n dotem. Solus
Vat. L habet: Zm dote. BR, — Reliqui: zm dotem, Otob. Pal. l. Bynkersh, GER.
46 Vulg. datae fint. BR. 47 Hal. addit: eius. GE B. — 48 Hal. dederit.
49 Hal. et Vulg. vemiffo. BR. 50 Hal. dederit. 51 Hal. fa&um. GERB.
52 Hal. pracfigit et. GEB. — 55 Hal. remiffü. GEB. — 54 Ap. Hal. et, abelt.
GEB. 55 Hal praefigit et. GEB. — 56 Hal. iterum praefigit et. GEB. — 57
Pial. ne mulier indotata fit. G EB. 58 Hal. in Graecis latine 'verfis: — pára-
ferna, quae foeiinis fponfis praeter dotem addunutur, cum in maviti dammn dedu-
cuntuy. GE R. 59 Vide Menag. ZAmoen. Iur. Ciu. c. 3. BR.. — Haec dudum
mihi fuerunt fufpe&ta..| Donec melius occurrat, legerem: 4uaeque Gallus peca-
lium appéllat, Aquilio Gallo ICto intelle&o. BY NK. — Sed merito quaelietis, quo
nomine alii ICti parapherna latine appellarint. Sed et videtur duarum Gen-
tium, Graecorum et Gallorum, oppofitio manifefta, GEB. — 60 Hal. oportere.
61 Ap. Hal. et, abeft. GExn. 62, Vulg. inferit: dzuo. BR. 63 Hal. ve-
fcripfit. 64 Taur. uOlso. GER. 65 Hal. tradantur.
tate eius. B R. 67 Hal. putem. GEB, 68 Vulg. illatas. BR. — 69 Hal.
inferit:quia. GE B. — 7O Taur. videVimus. Kal duo punéta praemittit. G E B,

DIGESTORVM LIB. XXIIL TIT. III.

fiti, vel mandati agi poterit: fi, minus, agetur rerum amota-

autJin fa- |

d ss :
dotis Jelficiantur, et

ant illa.res promittitur, rei ele&tio eft, vi

| abeft. GEE.

TY1HH. BR.

66 Vulg. volun- |

þ- . e " O :
retinet, res, qude libello continentur, in dompmy eius fe intu-

liffe: hae igitur res an mariti fiant, videamus: et non putoz
non quod nón ei trad&ntur 5 :|knuid (eüim intereft, inf. Lety guoo,
n quod,non ei tradüntur "^:|k 'him) intereft, inferan- L.«es q40. .

GAV Qitef E m e . ——
tur volénte 'eó 99 in domum eiüs, an ei traddntur?)] Sed quia "-
non puto ?* hoc agi inter virum et vxorem, vt dominijum ad ///«-
eum transferatur, fed magis, vt certum fit in domum eius il-
6 8 1 7P€ : ^s d € : » : * [2 *
lata ?5, ne fij quandogu& fcgarafw fiat, negetur: et ?? ple- PA

-Supnt,

rumque cüftodiam earumjmáritus repromittit, nifi mulieri com-
miffze fint.
| dantur, vtrum rerum amotarum, an depofiti, an mandati mu-

Videbimus *? harum retum nomine, fi non red-

lier agere poffit? Et fi cuftodia marito committitur **, depo- -
rum, fi ani jentis 7* | s (3 retifeat: at
um, fi animo amouentis Taaritus eàás retineat: aut ad N
exhibendum, fi non amouere eas connifus 7^ eft.
A X.IpEkm llibro-XX inum. PLERVMQVE —
intereft viri, res non effe geftimatas, idcircoj nee*? periculum J—Jfï"y"ea

.rerum ad eum pertineat: maxime, fi animalia in dotem acce- 2es,

perit, vel veftemyt llggfpulieïüitur, eueniet enim fi Zéftimata Z J« ag
fidt, et ea mulierjAdtriuit "*9, vt nihilo minus maritus deftima- ^«
gionem eorum ^' praeü:et; quotiens jigitur| non geftimatae res Qïb:;a p
in dotem dantur, et ,meliores, et deteriores mulieri/ ffunt.|; 2247:
$. 1. Si prdediis indeitimatis aliquid acceffit *9, hoc ad com- -
pendium mulieris. pertinet 3&fi aliquid deceffit, mulieris da-
míum eft. $. 2. Si ferui ffbolem ediderunt, mariti lucrum
non eft. $. 3. Sed fetus dotalium pgf:orum ad maritum per-
tine;ät : quia ?? fructibus computantur: fic tamen, vt fu ple-
ri proprietatem prius oporteat, et fümmiffis 9 in locurnor- ,
tuorum ?* capitum,ex ?? ddenatis,refiduum in fructüm ** lJP/JL
maritus habeat: quidfructus dotis ad eum pertineft 84 .
Si ante matrimoniurm ,äe&imataewdotales funt, hdec gefti- f&-/rmjlmt,,&-
matio quafi fub condidione eft: namque hanc habet condidio- 4 det- f
nem,Sr MATRIMONIVM FVERIT SECVTVM: fecutis
igitur nuptiis, f'e&imatio rerum perficitur, et fit vera vendi- :
étio. . $. 5. Inde quäeyi poteft, fi ante nuptias mancipia efti-
nata deperierint, an mulieris damlnum fit? Ethoc confequens
eft dicere: nam cum üt'condic*äfonalis '.Vendi*ftio, pendente au-
tem condidtone morjContingens exftingat venditionem, con-
fequens eft dicere, mulieri *^ periffe: quia nondum erat im-

^"*

| pleta venditio: quia aektimatio $9 venditio eftJ $. 6. Si res w.1fic/n—ï'i'I)&«tia. |
"a - 24 Ém«.
Li hm« F g
Nl

in dotem dat f fueriff, quamuis de&imataf: verum conue-.
nerit, vt aut Zeftimatio, aut res praeftentur: fi quidem fuerit
adiectum, lY TRV M MYLIER VELIT ?*, ipfa eliget, vtrum
malit petere [r&injjaeftimationem 993: verum fi,ita fuerit ad-
ie&tum,)v TR VM MARITVS VELIT, ipfiusyerit] electio : aiuk:
fi *? nihil de electione adiciatur, eleCtionem habebit maritus,
vtrum malit res offerre, an pretium earum, — Nam et cum illa.

prdeftet. |Sed fi

L 3 5f5

res norfexítetj feftimationem omnimodo maritus praeftabit. 1j* et,
. Xl. PAvLvs dibro-ViE—9-ad Sabinum,. SAwxk?*
. et deteriorem factam reddere poterit. |
XII. VrPrANvSiibro/XXXIV/-?2 ad Sabinum Sz

. AES
71 Vulg. competierit. BR. — *72, Hal. amouendi. GEB. — 73 Ap. Hal. eas,
"74 Hal admifus. GEB. - 75 Vulg. quod mec. BR. —— 76
Hal. et Vulg. aefzmata fit et eain mulier attviuerit.BR. — T] Hal. et Vulg. eu-
78 Hal. acceffevit, et mox: decefferit. — 79 Vulg. inferit zm. BR..
80 Vulg. inferit: alis, BR. — 8X Flor. ab ordinario corrig'entvc fa&um: demor-
tworum. Neque aliter editiones, excepta Norica. Sed et fcripti codices ita ha-
bent, nifi qnod Vat. L. olim habuerit, vt erat Flor. Sed et hic de adieCae,
BR. Vel potius füperfcriprae, |Reliqui codices: Otob. Pal I. Vat. IL. HiT.
BynkefSh- .GER. 82 Ap. Hal. ex, abcft. GEs. — 83 Vulg. zm fru&tibus. BR.
84 Hal. et Vulg. pertinent. BR. — 85 Hal inferit res. GEB. — 86 Hal. acffi-
matio enm, omiflo: quia. GER. 87 Hal. volet. GE B. 88 Hal. res, at
aefi*imatzanen.a, malim: aeflimationemue, quae particula ante verzm, excidit. B R.
immo fbr-ge 1n hac voce latet, fi fcribas: aeffimationem V Eyum, GEB. 89
Hal. wewavitus volet, aut oimuino mibil de ele&lione adiciatur: iftis: ipfiug

erit el.e&'z'o, omiffis, et vocula fi, cum: ommiuo commutata, GER. 9o
Hal Hb VI. GER. — 91 Hal Piane et. 92 Hal ijb XXXI. GER.

L ] 2e.

L].
u)

!

"
L

"!an:w

DIGESTORVM LIB. XXIIL TIT. IIL

RES deftimata, poft contra&tum matrinionium, donationis cau-
fa adprobetur, nulla eft Aeftimatio: quia nec res diftrahi do-
df« . nationis Cä?,fäggüt?&z cum effectum inter virum et vxorem ??
non habeàt;. res igitur in dote]?^ remanebit. Sed Ífi ante
" Vizllechle matrimonium, magis eft, vt in matrimonii tempus ollata ?^

LJX - . * L] * bd
E ueteat donatio videatur: atque ideo non valet ?9. $. r. Si mulier
; fe dicat circumueritam minoris rem ?7 aeftimaffe, vtputa fer-
1 um: fi quid | Vi urdhu fres S8 98 anuod faraim d
P uum: ít quidem circum AK hj vetita eft ?*,* quod feruum de-

W hïfeff dit, non tantum in hoc, quod minoris Zeftimauit tuePso| in|eo
w
» m teéx"(timationis modo circumuenta eft, erit arbitrium mariti, vtrum
j sj l cÉoat, 3uftam deftimationem, an potius feruum praeftet. Et hf&c, fi
x b a, feruus viuit: quod fi deceffit ^, Marcellus ait, magis 3 getti-
/ ; g.,2; mationem praeftandam: fed ^ non iuftam, fed éàmy qu£e fa-
p M:'me-&a eft: quia|boni)confulere muliér debet ?, quod fuit zefti-
T7" erqi&æw "«matus 9. ! | :
" ;W?cä-lrï;, culo eius moreretur *, non mariti. Idemque et in minore
h circumuenta Marcellus probat. Plane fi emptorem habuit

"uf se, dft: Ujt. mulier iufti pretii, tunc dicendumgflf, uftam zeftimationem prae-
r!'.ï ! : du * " $. * . * * 2 . - ^ !
at Óftandamj|: idque dumtaxat vxori * minori annis praeftandum
mhNj: . * e . e. À
"n Marcellus feribit. Sc£euola autem in marito notat, fi dolus

Í eius-adfuit, iuftam Zeftimationem praeftandam:.et puto ve-
Á 4 d 8^ * 3 e e- 'J-ä- 9
[ ere,rius]quod Scfeuola ait. $. 2. 5i cum mar1toEeFltgre mu-
lier pacta fit, vt id, quod. debeat £?, in dotem habeat: dotis

, actione fcilicet eam agere poffe exiftimo: licet enim ipfo iu- -

re priore debito liberatus non fit, fed ** tamen exceptionem
habere potefto $44 : * dffer
| -X:I-Hä/l ODESTINVS libro fingulari d diï—(fäentia do-
21 tis. ' :
i 3!74- dote agat, ad eundem virum fuerit reuerfa, conftantius dice-
;'?r'- ^. tur, per doli exceptionem inefficacem fieri ex ftipulatu]actio-
"fï nem, vsque quo ^^ matrimonium durat.
XIV. VrPrriawvs ii | $1

&EM feftimatam mulier in dotem dederit, deinde y!þ.'wmoram

J4é, faciente in traditione, in rerum natura effe defierit, aCtionem -

eam habere non puto.

XV. PouPronurvsilibro XIV. ad Sabinum. Qvop

. fi per eam non ftetiffet, perinde pretium aufert *3, ac fi tra-

didiffet: quia quod £uenit, eäþtoris périculo eft.

W/,,äw. XVI.VLPIANVSMMW&EE& Qvo-
j J fhaf.. TIENS res geftimata in dotem dat ict 1 -
yi LJ Oak . Y n em datur, euictajea,hvirumy/ex em
cpicnit pto contra vxorem agere: et quidquid [É6;/nomine fuerit con- -
ia fecutus, dotis aCtione, foluto matrimonio, ei praeftare opor-
imw EU ?.r JJ junz.,, tet : Iquarel et fi duplum forte ad virum peruenerit, id quoque
: VN aE ad mulierem redigetur. Qu,fle fententia habegi Requitatem :
L: , quia non fimplex venditio fit, fed dotis caufa, reC; debeat *5
« 4 maritus lucrari ex danfno mulieris: fufficit enim maritum in-
p demhem praéftari, non etiam lucrum fentire.
il ! XVII. PAvrvs libroe-V1L-ad-Sabinum. Iw REBvs

fua- cXujn., quia f'caufamfüa»t ?. dotem accipi£ **: fed etiam diligentiam
età^m, pra üaþl?ïg, quafi in fuis rebus exhibet. $. r. Si relgéfti-
L. , . mata data, nuptiae fecu?e non fint *?, videndum e&, quid re- .
Ad&], petidebeat: vtrum res, an deftimatio? gedJLi;g] agi videtur, vt

95 Vulg. inferit: domatio.BR. 94 Vulg.indotem,&mR. . 95 Hal.inferitez. GE B.
96 Hal. et Vulg. valeat. B R. 97 Ap. Hal, rem, et moxX: vt,in: vtpata, abfunt.
GEE. 98 Gothofr. in nota: in hoc circumuenta eft. Hal. alias tmefis infi-

gnis eft. Sed et Flor. fignis traiectionis reftitutum eft, vt habet Hal. quae Taur.-

neglexit. BR. Elegans eft feGtio, fimilis illi, quae in L. 26. $. 1: fupra de Mi-
«0v. occurrit: defenfor fatis iudicatum folui dave debebit. BY N K.
praefigit: fed etiam. B R. 100 Hal. zu boc acfura eftl. — Y Hal. et Vulg. ve-
fhtuatur. B'R. — 2, Hal. décefferit. — 3 Ap. Hal. et Vulg, smagis, abeft. G EB.
4 Ap. Hal. fed, abeft. GEs. 5 Vulg, quia im boc boni viri avbitrium con-
fulere muliev debet. BR. — 6 Hal. aeffimatus fuerit. — 7 Hal. moriretur. GE B.
8 Ap. Hal. oxori, abeft, GER. 9 Hal. debitoris. GE B. . 10 Hal. quod de-
bet. "Vulg. quod ei debeat. BR. 11 Vulgo fed, abeft, et potuit generari ex
praecedenti; fit. B R. 12 Vulg. vsque dum. BR. — 13 Hal, auferet. GER,

. a&turam *?9, vt feruus fibi reftituetur *: enimuero fi 44 4e-

Ceterum [i fimpliciter dediffet, procul dubio peri- -

berein fecondidionem hanc, sry Nv PT

iAUse i | : A.
S1 MVLIER poft diuortium, antequam ex Elpu.latugej

| et liberatio) contifgit, et decém in dotem erunt: quia et per-

dotalibus virum praeftare;operte& tam dolum quam culpam: |

99 Vulg. |.

4ot

SS TPPE v
ita denrmrg | eiïgatigrata fit, fi nuptide fequantur: quia nec
alia caufa contrahendi fuerit: res igitur repeti debeat ^9, non
pretium. 1 :
XVII. PoMwPowurvs Hibro—XIV.—ad-Sabinum. Sr
MANCIPIA in dotem deftimata accepiftij et pactum conuen- : '4"('*;'5/
tum factum eft, vt tantidem aeftimata diuortio fatto redderes, U.
manere paftum eorum apud te Labeo ait: quia et mancipia -
tuo periculo ffuerint ?'. L-^foent. — g. | d o s
XIX. VLPIANVS XiV. . 2? ad.Sabinum,
ETrAMs: ali iuffu mariti dos detur, nihilo minus maritus
de dote obligatur. " C4au

XX.|PAvrLvsilibro.VIL ad Sabinum. IvrraAwvs

— X ERE ,

fcribit, valere talem ftipulationem, cv w MmoRrEfRIS, DO- L*
TIS NOMINE TOT DARI? quia et pacifci foleant ?3, ne 1. |4e/ o
a viua| exhibeatur ?^: quod non effe fimile accepil: faliud? eft Vxcur las T :
enim differre exactionem, jaliud; ab initio in id tempus ftipu- |,7 7
lari, quo) matrimoniumYuturum/ non fit: idque et Ariftoni, et 4 x4,, . . ;
Neratio, et Pomponio placet. J4462, Y 7 us fuat, £. E ii
. XXl. VzpPiANvSdibro-XXXV-adSabinum. STIPVY- "
LATIONEM, äu;(e propter caufam dotis fift ?*, conftat ha- &^« ov 4...
E FVERINT SÉ-
cvTAE: et ita demum ex ea agi poffe, quamuis non fit ex-
prefía condidio, st NVPTIAE, conftat ?9: quare, fi nuntius
remittatur, defeciffe condidio ftipulationis videtur. i
O.OXXIIS PAvrLvsUibro-VH.-ad-Sabine ET LickET
poftea eidem nupferit, non conualefcit ftipulatio.
"Qu), XAUL VrPrANVvSs llibo—XXXV.—ad—Sabinum, ^ 4 . ..«
v1iA ?* autem in ftipulatione non eft neceffaria dotis adie- /* Gd d l,
10, etiam in datione ^5 tantundem ducimus ??. | :
. XXIV. Powrowurvs ilibro—XV.—ad-Sabinum. Srx A
FILIAFAMILIAS nuptura ex peculio, cuius adminiftratio- [
nem habet *?, dotem viro dedit ?!, deinde, cum in eadem !
caufa peculium, eius ?? effet, diuortium fecerit: dos ei reCte
foluitur, quafifffqualibet peculiari debitoref . 44/4., ^s
., KXXV. Pavrvs flbro-VIl.-ad-Sabinum, SrJkE: (nu- J 47 7
Rgg,ta/mulieg? qui Sticfum debebát, ita cum eo pacta eft, PRO,. ym,,—'f;;, :
STICMO, QVEM MIHI DEBES, DÉCEM TIBI' DOTIE jj u &
ERVNT:,fecundum id, quod placuit rem pro Itg folui poffe, , , /«. Lieos,

av 2 "
Ed . w -MFEIAMAIATIl.

mutatio dotiim conuentione fieri poteft.
. .. XXVLI.. MopkesmTiNvslübro—L--Regulaerum. lTA
CONSTANTE matrimonio permutari dotem poffe dicimus, ft
hoc mulieri vtile fit: 135 ex ?^ pecunia in rem, aut ex re ,u£;
in pecuniam ??; idque probatum eft. | | |
XXVII. |VrrriaAwNvs iibre , AO ' Wv
Qvop fi fuerit faCctum, fundus vel res dotalis efficitur. ;5«« /äa./'WJM ;
XXVIII. PavrvstibreVILl.ad Sebinum. PosTm nu- :
ptias pater non poteft deteriorem cauíam filife facere, quia &« L 122X
nec reddi ei dos inuita filia poteft. ] ejard. Arwiit vnltos. 3
XXIX. VrrraAwNvs llibre-XXXVL-ad-Sebinum. ?7, — — , !
Cvw PATER dotem pro filig promittit] et dotem legat, fi LE[[/MW X-
quidem marito legauit ?9*, videndum eft, an legatum, vàleat 2 (/,;5,. .2 72*

Et non puto valere: nam|curh/creditori debitor legatid quod

| debet nullum legatum eft. Quod fi filide legauit, valet le-

I4. Hal. ljj. XXXV. GER. 15 Hal. debet. GE s. 16 Hal. fui cauffa.
GEB. lD7 Hal accepit. — 18 Taur. praeflaVit. GEB. — 19 Hal. funt. — 20
Hal. et Vulg.' debet. B R. 21 Hal. fuerunt. 22, Hal. lij. XXXV. GER.
23 Hal. folet. Vulg. foleat. BR. Forte: folebant. BYNK. — 24 Gothofr. in
nota: ne ea viua. Hal. apud quem tamen fequitur: exbibeatur. GEB. Vulg.
"e ea viuá excipiatur. BR. — 25 Hal.fit. — 26 Hal. et Vulg. fj &uptiae con-
flaut. Bk&. — 2/7 Vulg. Quod. BR. 28 Scilicet: dotis. Vulg. domatione.
BR. 29 Vulg.dicimus.BR. — 30 Hal. babebat. — 31 Hal.dederit. — 32 Hal.
einsdem. 33 Taur. in margine: 'vt, nempe pro fi, a manu corrigente Flor.
hoc vt eft fubftitutum, quod Hal. et Vulg. ita habent. BR. — 34 Ap. Hal. ex,

abeft. GEB. — 35 Hal. aut ex re pecunia. GEB. — 36 Hal. lib. XXXV. — 37
Ap. Hal. lib. XXXFI. ad . Sabiuum, abfunt, & & z. 38 Hal. lezat. GEB.
| 39

40 Hal, praefigit et. GER. 41 Vulg. confe-
43 Hal. libj. XIV. GER. 44 Lal et
45 Hal. et Vulg. fuperficiom. BR. 46 Vulg. addit:
autequam. dotem davet. B R. 47 Hal. fi tameu, loco: mam fi. GER.
Vulg. vtique pavcendum eft. B R. 49 Vulg. donaret. BR. —— 50 Hal. com-
demnauerit. Vulg. condemnaret. BR. 51 Hal. inferit: quid, et in fequen-
tibus habet: promiferit? loco: promiferunt. GEB. $2, Hal. et, loco' etzam,
et mox promiferit. 53 Hal. nequaquam enim. NVulg. uec emim quisquam.
et ita plura MSS. folus Vat. l. habet, vt eft Flor. g&. — Vulgatam exhibent:
Otob. Pal. I IL HI. IV. V. VI. Chriftin. Barb. Vat. II IiI. Bynkersh. G E B.
Hal. propiciis auvibus. 55 Hal. folutionem. GEB.
id viri. R R.

Ad jaxTee at m nar4; 39 Vulg. praefigit et. BR.-
: 4 k4. Mb arg;ï €utus. BR. 42 Hal. volzerit.
j rä/tüfm*w - Wulg.lapides. BR. .

56 Vulg. promiferit,

48

54

mulieris, id viri effe pericnlo. BR. — $8 Hal. eius peviculo effe, omiffo : ast. GE B.
59 Hal. adquiratuwy. — 60 Hal. lib, XXVII. GE. 61 Hal. dedit. GEB,
62, Vulg. et omuino vem iu dotem viro datam mon effe. B R. 653 Hal. proefi-
git fed. Vulg. et. BR. 64 Hal. ljb. XXXIII. GER. 65 Vulg. perit. :
| BR. 66 Ap. Hal. et, abeít, GEX. 67 Hal. lib. V1I. GEB, — 68 Hal. !
fieri. Wulg, ferre. Bn. 69 Vulg. inferit: cum debitore, B R. 7o Vulg. )
. vt fi qua. B R. "1 Hal. eorgim, nec video, qui Florentina defendi poffit. B R.
, 72, 'Yaur. nubferit. GEB. 73 Hal. et dotem et dotis exacliouem effe. G E B.
"14 Hal. et Vulg. Acceptilatione quoque.. & R. 75 Mal. accepto fertur. GEB.
76 Vulg. «ec enim proderit mavitum momen confecutum, ER. "T Hal. quo
exigi mom potuerit. G EB. 78 Vulg. con[ecutus. B R. 79 Hal. qimie in obli-

57 Mal. quod debitor: viri effe periculo. — Vulg. quod debitor i

gatione fuevrit. GER, — 8O Flor. olim erat; ac fi dote talier ipfa dotem, Forte
| : 5 foret

x :
L
402 BIGESTÓRYM--LIB. XXHIEL- TIT, H£&£ .. *S«4XHE
, /' ; f no: aan. du ' Quek Lo.f:a«ieæDZ ; ymlï'ty V, ^ " t
: gatum: dos enim ex promiífione marito debetur, ?? legatum XXXVI. Ingw AXLVITI nmms Danr d B
[ gie x &4 V äliäe. Et fi quidem hoc animo teftatorem effe filia; oftende- | t oR mulieris, 1ufip eius, P?Clænlam.viro expromifit: deinde E
yeéy. V, o yit, vt duplicareffei legatum: habebit vtrumque: ^? dotem, | vir acceptam eam iuífu mulieris fecit: res mulierilpefit 65.-,/4&/: fa
fiejro "n . .quam mari.tu,sæg*?fecums ^* fnerit, et legatum, ex gaufa le- . Hoc quoæä)rdo acmæmus? vtrum dOt;.IS nomine anjet^9 fü — . ^ |
: gati. Quod fi alterutrum volüit ^? habere : fi mulier lega- | alia ex-cà a? Et videtur de eo debitore dictum, qui dotis Aiperaz Qéucthoe, —
j« x £, £: tüm petat, oppofita doli exäptione non alias cogetur ei heres nomine promifit. Illud adhuc fubeft, vtrum ante nuptias,[àn , :
TR U legatum foluere, quam fi cauerit indemhem hoc nomine here- | poft'nuptias]id faCtum fit: multum enim ibag o vid durg ] . !
pinr p e fuäïm dem futurum aduerfu$ maritum ex promiffignejagentem: fed | nam fi fecutis nuptiis id faCctum eft, dote iam conftituta, ma-
| Ldj maritus agat, ni&üfäe indenï;higgte. eum cauere oportfabit: : rit"us.' accepto ferendo .p.(?r'dif: * dotem'*:xfi autem antequam — . --
- verum mulier poft eum agens, exceptione repelletur: quia fe- ! nuptiae feguerentur, nihil videtur doti conftitutum effe." n«pa cjt h,
1nel dos praeftita eft. Vetoer 6s 1 XXXVIIL PAvrvsiüibro-XIE-97-ad-Sabinum. Nomw'6^ 7* t
XXX. Pavrvs libro-VlE-zad-Sabinum. DoTEMw,|EwrM alias perit mulieri aCtio, quam fi nuptiae fecutde fue- . ]v
qude in priü$ matrimonium data eft, non aliter conuerti in | rint: nam filfdcutfe non fünt, zaanet debitor mulieri obligatusg Jua.
pofterius matrimonium dicendum eft, uam. cum hoq agitur: ] - XXXV[[L VELPIANYV s &M Ad-iurd u r
dum hoc agi femper interpretemur, |nili/ gro'Begy aliud con- | SAw & videndum eft, an marito mulier, qu£e iuffit accept x X/77 — 3. ,
ueniffe. : 79 esunt. 4 ferri 59, obligetur? Et put obligari mandati actionel: et.uh*i:*äïä*yi,&; "
ó.. —-Xæäï*:»üPINIANvg ibroIV.RefpenforumJ Q vop |hoc ipfum in dotem conuerti, quod mulier mandati iudicio )2el m — -
finon diuortium, fed iürgium fuit: dos eigsdem matrimoniür obligata eft: et quod (äiïgiitlïr, rem mulieri perire, confequens — . m
[remanebit. : yfecpro ema Em . ^| eft: nam, fi cgeperitjvellej 2? |de/ dote agere,lipfa fecum de- 4294 'ae, . V,
EC 6t POMPONIV*SW-E«Q&—S&M Sr | bebit compenfare iuffasm fuum. o NXX LMf, l dot: 126 2 /'ffm»ï&ajfï?fïïw Ls
: E x lapidicinis dotalis fundi ga idefg ^^ yfaäz.ærboreg;, qu4e fru- XXXIX. IpEMAi CO AAE iüme SrsEm- *s ' ] h
:j ('fm)i,, .€us non effent, fiue fupenfïgiäm ?? Wedi&iciijdotalis voluntate | y A feruo quafi dotem dedérit, deinde |conftante coniunCtione 1::3 /Aea» Dd
v mulieris vendiderit: nummifex ea venditione recepti funt dotisJj |ad libertatem ambo peruenerint peculio jeisi nion adempto, et ^«« i
l*'/ï"" l/l U^ . —— XXXIII. VrsriaAxvs libro-VkE-adSabinums Sx Ex-| in eadem coniunctione) permanferint: ita res moderetur, vt, MV
| ! TRANEVS fit, qui dotem promifit, isque defeCtus fit facul- | fi. quag "? ex rebus corporalibus, velut in dotem, tempore : J
| . tatibus ^5: ifbputabitur marito, cureum non conuenerit: ma- | feruitütis datis exftigfgmt, videantur ea tacite in dotem con-/cyre Otevfali T
LU p lexime fi ex neceffitate, non ex voluntate, dotem promiferat: | uerfa, vt earum ?I.ggï.im.at'io mulieri debeatur. $. 1. 9 fpa- 13-71 [ '
: L-J:&)m fe»lj,,t,f., nam, fi 47- cïona)mt, Wparcepdum »48 ,marito, qui eum , d.onï Lmunhernu;pferït L dliþnguendum arbitror, caftratus fue- a
Liutao^ . o non praecipitauit ad' folutionem, qui donaue-xä 4?: iquemRue | rit, neene: vt in caftrato dicas dotem non effe: in eo, qui ca» | i
p ""'tr f4. n id, quod facere poffet, fi, conteniffet, condemfhakieratq?? : | ftratus non eft, quialeftmatrimogium, et dog,et dOtisiäï&i.ö',gï]f*. ;/a;ïua E Mfä
Er Mq:cwm,; Choc enim Diuus Pius refcripfit, eos, qui ex liberaliate conue- 5;5" zoeXL. Iw dibro-XXXfU-ed-Edidtum. Divvb $E m emfpi: s
| nj 0054*7^ 4« siyntur, in id, quod facere,poffunt, condemhandos. . Sed g "vERVS frefcripfit Pontio Lucfïäho in hgec verba. Si mulier, 'L/,"-'f;ïäg.":
EPT ff; w vel pater vel ipfa promiférunt,] Tulianus quidem libro fg*?gï quj?e dotem dederat, poft diuortium rurfus in vnoninas ". — .;?.: m
| ä-j,"few HCH Wpige&orum fc,.ribit, etiamr ?2 fi pater promifit, pericq-—* xregif:g non reuocatis inftrumentis : nonædpþitaþitkigi apwf quem 4 &J(ï.üf' ! -W
| , ., , um refpicere ad maritum: quod fergg&dum non eft: debebit | res agetur, fecundum voluntatem mulieris, qufe vtique non 4277 . .
Léce, n g 1. igitur mulieris effe periculum: nec[etiimjquicquam ?^ iudex | indotata redire in matrimonium voluit, partibus (Tij',l;giïsjfungï; Dezrex"te, , dl
f ) hu : /,,7,3,1;/'* propriis auribus 94'jaud1et mu:heï:em dwenter.n, cur pastrem, qui Baü renouata dote, !:;Lüz,uv V - XX xX d | ! fïï
E^ (e de fuo dotem promifit, non vrferit ad exfolutionem ?*: multo |./2/4s XLL ,:PAvrvs XXXV-adEditum. PnowrT- i.
: . minus, cur ipfam ,non conuenerit: recte itaque Sabinus difpo-,| TENDO dotem, omnes obligantur, cuiuscumque fexus con- |
ET 7 6fe : fuit. vt dicer»et,afï)ïater vel iäfa mulier promifit, viri **4e- | didionisquefint. $—r- Sed fi nuptise fecutae non fuerint, ex |
54.3&4&:2 *91,116 non effe: quód debitoggídi yiriféffe 57 : quod aiius, fci- ! ftipulatu agi non poteft: magis enim res, quam verbaintuen- .
D. — 4, Acet donaturus, eius periculo,2it,^?, cui adquiritur *?: ad- | da fünt. $. 2. Accepti -4ueque-latione *^ dos conftituitur, :
If sl quiri autem mulieri accipiemus, ad qu£m rei commodum re- | cum debitori arito agcepmfmeera ur *? dotis conftituendge — ,
I TE "6 fpicit. ; : | ] caufa. $. 3. Lä.j à debitore muülieri&ffub condidjonel dos pro- f Fa« fe s
P XXXIV. InxM libro-XXXHL. 9. ad Sabinugm — M A- | mittatur, t pofte £e& antequam maritus petere poffet, du ^ - W u
rijwev'cuct, l T ER cum filiae gng-tägg |dediffet v&endum, pater puellge id au- | tor foluendo effe defierit: magis periculum ad mulierem per-.-'*äf'ïf,:?)'ïï* " f
| d. 0u£:* 2ofem * - rum in dotem viro adpendit, deinffnortua eft matéf: fi infcia, | tinere placet: nec enim | videri marituïäï]— nomen feCütum $j //vää;ïvïl"** hii
.E déÁmexiw &nuitaue vxore vir id aurum in dotem dediffet ^*, manet id Lägj'"tempore, quo exigere non poterit 77. Quod fi iam tunc mg,";';'ï'ïä Lt
COtmaore. — [aurum heredis matris, vindicamgque poteft: etkeo—-minorem)| debitor, cum fuüb condi&ione]promitteret, foluendo non fu£- r 4X.sau - ;a-/m")ï
| ) , ,,, 4otemyviro/datam *^ effe|placuit: *?| quia resi&uicta eft, ma- | Kit, periculum viri effe, quod fciens talemnomenffecutus 79 vi- e»e.amXK. —
| bguyür? :2'$-n;.;2fe,n1fït0 competit aduerfus f.ocerum aCtio. .Lote, . m ". d.w, quale] inise- obligation&. 79 fuerit. $. 4. Si debitor f"-ï-"f?*ff/&nää;m ; lii
| PW) zM , fX XXV. Ingw bro-AXEVI -92 Sabmam— .D O- | mulieris dotem promiferit,. et muli.ereï.n her-edem.reliqueri-t:"/j""fæg- ! ww
Ej A Mfl'*s**'mv TEM a patre, vel a jquouis alio pl:omlffam, [i vir nouandi cau- -Eabeö/perm.de )»fabendgm ait, ac fi rgqtl,lgg/ipfa dotem 9? pro-— 7 F. -M,,Q
haec x ix vfe$.. [ a füpuletur, coepit viri efle periculum: cum ante mulieris | mififfet: cuius fententiam lulianus jqioque probat: nec enim ]- 9 fAephreee, ( L
wf u ui P fuifet. - X r D | aequum 1294
. XXXVf pfilo, ctomsbun : ;

]

DIGEÉSTORVM LIB, XXIIL TIT, IIl

/; | äquum effe ait, vt 'ei dan]hetur eius pecunide nomine, quam
5 ip(t debeat, et fatis effe, acceptilatione eam liberari
Yu, :fflïäg,.,g XLIL'GAry lllbæ- l Ediétum Res
| 1N dotem datge, qufe pondere, numero, menfura conftant,
picpeo af inàriti periculo funt: quia in hoc dantur, vt eas maritus ad
| arbitrium fuum diftrahat, et quandoque foluto maátrimonio,
eiusdem generis et qualitatis alias reftituat vel ipfe, vel heres
: näw* | eius, i . x
" XLIII. VLPIANY s/libroTIT. Difputationum. LicrkT
: « foleat dos per acceptïlatï(?n?m conftitui, tamen f1 ante magr;—-
j g n a yüonium acceptilatio fuerit interpofita, nec nuptife fgcutg(e r
: Scáeuola ait, matrimonii cau(a acceptilationem interpofitam
, mon fecutis nuptiis nullam effe, atque ideo fuo loco manere
L- .,. Obligationem: quge fententia vera eft. $. Y. Quotiens autem .
l Lf -- extraneus accepto fert debitori|dotis conftituendge caufa, fi
N . quidem nupgi e ini'ecufäg non fqerint, .lib.efätio non fequetur,
à picex uclut, Yift forte fiC&accepto tuht, vt velit muhemngjtggggüdonatum:

4 — Lt tunc enim credendum eft, breui manu acceptum a muliere, et

m;f' ol pf* snarito datum: ceterum mulieri per liberam perfonam condi-
' ( edaww — £tio adquiri non poteft. Plane fecutis nuptiis, mulier foluto
Mac f "'WJ.WM qinatrimonio dotis exaCtionem habebit: ^nifi forte ificj accepto
M a f tulit extraneus, vt ipfe, quoäuä"modo folutum fuerit matrimo-
x M(:ïvr,,m Tuiuin, condictionem habqat: tunc enim non habefit mulier
220 LUaj D a&ionem. Secunduüm quíáe conftituta dote per acceptilatio-
'ZW U eper. £: pnem, et fecutis nuptiis, is effeCtus erit dotis exaCtiorbj J^, vt,
j 5 fi quidem pura fit obligatio, qude accepto lata eft, non ipfa
u .. c £O dam reftituendajfit 9?, fed foluenda dos fecundum fua,tempo-
"ii t Ti Slieutio in diem fuit 5* ante fslubda ma
R w. $ Sin vero obligatio in diem uit 5*, nec ante foluüm ma-
vt auiiegd , trimonium dies obligationis praf;ter.nt, 1e€gäpragäa gfj; ? in
r diem priftinum obligatio: et, fi debitum|cum fatisdationelfue-
Lä:f"i : rit, fatisdatio renouanda eft: fimilique modo Jg&ü condiciona-
(j l Wmp». isfuerit obligatio, qude in dotem conuerfía jeftj et pendente
w . A. obligatione diuortium, fuerit fecutum, verius É 5J/ obligatio-
i J 660f, nem füb eadem ggng;iäigggwre&itui.deb.ere ; fed fijcondido ex-
dues — o etamfitluluone, ftitergg.conüante matrimonio, ex die diuortit tempora exactio-
£^ — yis numerantur ?7. 2 i
us | XLIV. IvrraAwvs i CVI. Digefterum. Sr Pa-
mER filide nomine dotem promififfet $?, et ésih ante nuptias
emancipaffet, non refoluitur promiffio: nam et cum 89 ante
muptias pater moreretur ??, nihilo minus heredes eius ex pro-
mitfione obligat(äiïanebunt ?T. $. r. Quie debitorem filium-
familias habet, fi patri eius ita dotem promiferit, QvoD Mr1- |
'W"&f HIDEBES, VEL QVOD MIHI FILIVS TVVS DEBET,
"f- | m;&ud* poTIi TIBI ERVN T ??, non obligatur: fed effiitu&?, vt
"ljm i f*/"'";/ï'n&"'-id quod actione de peculio feruari a patre poterat, in dotejfit.
s ! Marcellus 227 fiue igitur cum filio pofth&c ?5, fiue, cum pa-

ma l M * . ^ * ; e E
ä-ïïa"*y J-ff('*,f"i" t£re agere inflituerit, exceptione patti conuenti fummouebi-
1 L 20 9 * P : » "l / * CL : Es ;
nE t )5 tur:; actione autem [de( dote fi experiétur ?6. confequetur
«X quod in peculio fuiffe apparuerit eo]teinporey quo dos promit-

lu | J;* , tebatur: vtique fi voft nuptias promiffaJ?f, eius temporis |
r fujee t . £: peculium aeftimari debet, quo nuptide fierent. :
W P . IV :di 8 Dj : ont
$ L.ng.:55 XLValnEeuoNiKvsesio R v EE
at ^' Qvop fi nuptura debitori ?? filiofamilias, aCtionem dumta-

xat de peculio promifit: id, quod ex ea caufa fibi deberetur,
nuptiarum tempore infpicitur. $. 1. Si vero alii nuptura,
iuffit fïliugïjfamüias debitorem dg,—pegulioEot—em promittere,
foret elegantius, fi pofterius: dotem excludatur, vt videatur s? in müuliey gemi-
nata. B R. 81 Hal. addit: fint. $2 Hal. exacionis. 83 Wulg. veffam-
vanda erit. BR. — 84 Hal. fuerit, et mox: praeterierit. — 85 Hal. erít. — 86
' Hal. et Vulg. addunt eff. B R. $7 Hal. mumerentur. GEB. — 88 Hal. pro-
iæ ! wüferit, et mox : emanciparit. G EB. $9 Vulg. fó locoi cum. bR. 9O
| Hal. snoriretur. G EB. 91 Hal manerent. GEB. — 92 Gothofr. in. nota:
ent Hal. GEB. ^ 93 Gothofr. in nota: efficitur. Hal. GER. 94. Vulg.
addit: ait. BR. 95 Hal. pofibaec. — Vulg. pofiboc. . BR. 96 Hal, et Vulg.
| experiatur. BR. — 9'7 Gothofr. in nota: promifla eft dos. fi vero ante nuptias :
] eius temporis. Hal. Et Vulg. vtique fi pof fecutas muptias. fi vero aute uuptias
promiffa efl, eius temporis. BR« — 98 Hal lib I1X. GEBR. 99 Hal et Vulg,

aïw&

*ï

1 fu;le

! nium rediret, patta eft cum viro, vtj décem in dotem accipe-

,.,—...

- effe aeftimaretur

& legcviyte o assl hue poo c]e Gf n qwgmzy/ch-efw a5 den. fo(æm——;j-ä—gäþ o of cosidlin c
tempus infpicitur quo dos promiffa eft, vt tantum in peculio
Iioo ' ^
XLVL/IvrraANvslüibro XVI. Digeftorum. Q VgE M-
ADnMODvM inuito domino feruus ftipulatus adquirit, ita, fi
dotem domini nomine fibi promitti patiatur, obligatio domino
adquiritur: fed neque periculum dominus prae&äre debebit, fí ;2 . du
fortejdebitor mulieris dotem promiferit, neque culpam. 'lra- 1 4 Av
ditione quoque rei dotalis in perfona ferui vel filiifamilias fa- : :
&ta, dos conftituitur, ita vt neque periculum, nec culpam do- £ ex
rpiqu/g, aut páter pt:caefcet. Tgitur hanc dotem periculo mu-
lieris/ effe dico, iquamdiu/dominus vel pater ratam promiffio-
nem velidonationemj[habuerit : ideoque etiam manente matri- /4/^" r nere

".

DP

r * * * . &M, » L t ^
monio res quas tradiderit condictiorie)repetituram*£, Item[3, 7, . Ia um

incerti condiftione confecuturam, vt promiffione liberetur. ^" ts ia
$. 1. 9i debitori fuo mulier nuptura,|ita dotem promififfet 3, 572 . zz . at &

QVOD MEHI DEBES, AVT FVNDVS SEMPRONIA- J:de£:Aoc

|

('u-y'/od.-uo— hbt ,J:a : :

Nvs * DpoTI TIBX ERIT: vtrum mulier vellet 5, id im À $45 1* 9t 5ox]

dote»$ erit: et fiiquidem debitum maluiffet * dotis nomine ] $44
apud yirum remanere, poteft ea * exceptione fe tueri aduer- La^« ;zwäeu-
füs petentem fundum: iquod fi füundumMediflet ?, pecuniam 49 ( x 7
marito condicet. $. 2. Pater, etiam fi falfo exiftimans /f& filige U
debitorem effe, dotem promififfet **, obligabitur.
,XLVII. Inxwdibro XVH£ 1 Digeftorum. Sr skn-
v o iii dotém ante nüptias dato donatum, aliquid vel legatum K du hade
ante nuptias fuiffet *?, ampliatur dos, ficut ex fruétibus fun- : |
di, qui ante nuptias traditus eft.
XLVII. Inzw üibrolL ad Vrfefum Ferocem. Tarr/

U. IA4 x $ : E ; E " ]
facta ^ ftipulatione, DECEM IN, ANNO PROXIMO Do- «j* —

TIS NOMINE DARE SPONDES? Qudefitum eft, annus
ex quo tempore effet *5 numerandus: vtrum ex die ftipula-
ptiarum ? Et refponfum eft, ex die nuptiarum annum effe nu-
merandum: ne, fi aliter obfetuaremus *?, fi intra annum nu-
ptiae faCtae non fint, videri poffit dos ex ea obligatione|debe-
i 7, $. . Socer genero fuo fic legauerat, Lvéro Ta-

?
H

ri
TIO FILIÁE MEXE NOMINE CENTVM HERES MEVYS
DAMÍNAS ESTO DARE: AMÓnf pecuniam genertim petere
debere: *9]exaCtam, Jacceptam legatis referri,*?: fed diuor- L. £4 e&,
tio facto de dote aCtionerm muülieri reddendam Proculus refpon- £ d d
dit: et nihilo minus dotis effe fattam. Iuligïms notat: immo ia
nec filiae, fi voluerit, deneganda eft huiusmodi actio. ^ ex at lu

U : ; : féyanz 9H u b ,,./;. '
tionis faCtae, an ex eo die, quo dos effe potuiffet, id eft, nu- k

XLIX. InxM flibro -M.ex-Miseie-^?. Vinhas eo, (f'u
qui vxori;eius,dotem facere volebat, certam pecuniam eo no- :
mine ftipulatus eft, deinde acceptam eam ?* fecit: qu;(ereba- *Y-A2,. "
tur, effetne ea pecunia in dotem? fRefpondi£, fi acceptam non R.
" - 4 * ^. à * , d : *
feciffet, |é£) pæmlffor foluendo|-effe defiffet, qugeréfemus, an J 2737 IU
culpa mariti,eà;pecunia exactaJnon effef: cum vero acceptam — |i. ». —

fecit, omnimodo ?? periculum ad eum pertinebit: perinde ,
enim eft, ac f1 acceperit pecuniam, et eandem promiffox?
nauerit. r | ec
L. AfrnrcaAwvs Hibro VIIL. Qudeftionum, Qv X& |,4.
fundum in dote;2?. habebat, diuortio facto, cum liiïfinatrimo- . ia

ret, et fundum fibi reftitueret, ac datis dé&em, prius quam fun-

o Aqe o t C .
do- ' fD Rtemt, u

Fa Go (oeotn TO. C |

dus ei reftitueretur, in matrimonio deceffit. Illud ex bona fide ü,fufa"w : '.":"f:;ï: |
eft, et negotio contratto comiemt, Wüfundus, quafi fine caufa — 2 -

fguo PX b lA^ — [Kjese a. penes
inferunt: fzo. BR.
2 Hal lItemque.
miferit. GEB.
Hal. et Vulg. Zu dotem. BR.

1c0 Hal. exiffüetur. GE9. — Y Hal. addit: prto. GEB-
Vulg. Hoc item. BR. —— 3 Flor eft: prowiffiffet. Hal. pro-
4 Bafil. $ KegynAiuvàg dygbe. BR. 5 Hal. volet. GE B.
7 Hal. malit. GEB. 8 Ap. Hal. ea, abeft.
1O Hal et ommes inferunt a, 8R. — 11 Flor. efti

GER. 9 Hal dederit.
promiffiffet. G EB. 12, Hal. lb. XVI. GEB. 13 Hal, fueri. — 14 Àp»
Hal. fa&£a, abeft. GER. — 15 Hal.fit. — 16 Hal. obferuemus. . V'7 Gothotr.
in nota: non deberi. Haloand. . Vulg. etiam fic et omnes, B R. 18 Hal. et
omnes praefigunt et. BR. 19 Hal. et oimnes: referre. BR. 50 Hal. lib.
lV. ex Miuutio. GEB. — 24 Mal ( GER — 22 Vulg.emmiué.BR. — £3Hal.
cc

Vvv

404 :

AE
,/4,,L, Penes maritum effe cóeperit, condicatur. $. r. Et hoc eui-
. dentius ?* circajattionem pigneraticiam apparebit: etenim fi,
pi 5 «f L: cum fündum Cornelianum)pignoris caufa tibi atr.a.d,l.d»liï;mï vid.
L.1 edissemos "s 25; poftea ex conuentione fundum Titianum in hoc tibi ^9 tradi-

146

- fet, derim, vt Cornelianum mihi reftituerdsi:] minime, puto, dubi-
tandum erit ^7, quin ftatim recte pigneraticia ad recipiendum
Cornelianum agere poffim. ——
LL. VrPraNwvs tHibro-I[.-Refponforum. Sr mxs,
quas| filide emancipat&e pater donauit, ex voluntate eius poft-
€a in dotem pro ea datde fünt: a filia dotem, non a patre vi-
deri datam.
. —LH. Mancraxvs/ibro-IHT.-Regularum. . Now so-
LvM fi feftimatus fundus, fed etiam fi non deftimatuslin. do-
tem datig)efc, et alias, cum neceffe non habeát ^5 mulier du-
plum promittere, promifit: quia ipfe fundus eft in dote»d?,
quodcumque propter eum confecutus fuerit a muliere mari-
tus, quandoque reftituet mulieri de dote agenti.
LIIL. NengaAT:vs Hibro-III. Merübranarum. Cvv
. VIR vxori donare vellet, debitor mulieris, qui foluendo non

7 5

J dol t

Lt ,

fA.W Xtu.

$: ^
;(:L" &x [,I/, tm *
p

färfwjfþ-ef?æ erat, dotem ei promifit: ad id dumtaxat, ad gïföo j 59 foluen-
2), &^ L ] f0. do[fuit) viri periculo ea res eft: et fi quid debitori ad foluen-
x OMAE d dum facultatis accefferit, periculum ad eam fümmam, qude
cex T locan],/, BCCellerit, crefcet: perrhanebitque, etiam fi rurfus pauperior
u ognwamyl fact it: quia neque tulf; cum dos promitteretur, donatio
fons actus erit: quia neq n dos p ur,
faéta eft, nifi eius pecunige, quge a debitore feruari non pote-
L1Jf. rat: neque cum foluendo-ie-?* Jefle, coepit, donationis caufa
permaneat ??, cum eo loco res fl't,,.quo eíflet, Lfïï ïtï?äävqw
cum promitteretur dos, locuples fuiflet. — . "" "^ ——

*5"97593*? ;"'7' L de Praediatoribus]??. Rs ov ex dotali pecunia com-
D bdéevest, — paratae funt, dotales effe videntur. — —
| z LV. PAvrvsllbrol.3* adPlautium. Cv pocTrs
[ d Ustass st* egufa aliquid expromittitur, ?5 fideiuffor eo nomine datus te-
netur. t dul Ed
LVi.;IpnEw libro1VE 35—ad-Plautium.- Sr r1s, qui
Stickum mulieri debet, in dotem delegatus fit, et antequam
£^; folueret debitor, Sticfíus decefferit, cum neque per debitorem
L1/*.. ftetiffet, quo minus folueret, neque maritus&gä?äïwagendo mo-
EUR | ramjféCi(leg: periculo mulierij Sticlus moriéetur ??: quam-
47 D aeeaeiiie Kiquam [etiam fi, moram maritus fecerit in exigendo, fi tamen/
p- 7* um apuä maritum moriturus Stichus fuerit, actione do-
| L e ". tis maritus non teneatur *^?. $.-r[Tbifdos effe debet]|vbi
[ d ex hine ää/' ^onera matrimonii funt. .$.-2. Poft mortem patris ftatim one-
f fwm-!ga?æagrimonu filium feduuntur, ficut liberi, ficut vxor. $.3.
|4u us lum - " QQüod dicitur, neceffarias impenfas ipff iure dotem minuere:
ïwdm-vfwyf non eo pertinet, vt fi forte fundus in dotesfit, definat aliqua
| ia A , V f

* ex parte dotalis effe, fed nifi impenfa reddatur, aut pars fun-
| u maeg:pefea rekie- di, aut totus retineatür. Sed fi tantum in fundum dotalem
".uy À : 3 * €5fj v
| ur,et qulders f 3 penfüm fit per partes, quanti fundus iefty delinere eum do-
| avfdex4slocer — talem effe Scfeuola nofter dicebat : irifi muläer fpälte marito
: jæ.»ï'u» hw»f intra annum iJipenfas obtulerit, Si pecunig ** jét|fundus in

"I PS et Vulg. i dotem. BR. . 24 Hal emidentiffme. GEB. 25 Etiamnunc
7 e

| m Flor. eft: tradidiffet, vnde ibidem: tradiderim, quod fzquitur, male corre&um
TDLD z in: tradiderit; fcilicet hoc ex illo correctum eft, cum contra debuiffet fieri. Re-
vt lag z. vtb &e habent fcripti;, quorum plures vidi. In Vat. L. fuit olim : tradiderit, idem-
[ remanet, Twm — que ferius corre&um eft. BR..— Scripti funt: Otob. Pal. L II II IV. V. VI. Chri-
| Delade cmetoninh ftin. Vat. II. IIL. Bynkersh. — Hal. tradidiffem. GEB. — 26 Ap. Hal. t-z.'bi, abeft.
| (hessorá, t.t GEB. — 27 Vulgo: erit, abeft. BR. — 28 Hal. habere;. 29 Vulg. n dotem.
BR. 30 Hal 440 ad,loco: ad quod. GEB. — 31 Ap.Hal. et Vulg. is, abzft.
BR. 32 Hal et Vulg. permanet. BR. — 53 Vulg. hanc legem tribuit Paulo.
Sed et Hal. PAVLV'S lib. I. ad Plautium. Sed Batil. Gaio tribuunt. B R. 4
Hal, IDEM lib. VI. GEB. — 35 Hal. praefigit et. — 36 Hal. li. VIII. GE g.
37 Ap.Hal. iu, abeft. GEB. — 38 Hal. et Vulg. moritur. BR. — 39 Ap. Hal.
etiam, abeft. GEB. — 40 Hal. tenetur. GEB. — 41 Vulg. pecumiae. BR. — 42
Hal. in fundo. GER. 43 Vulg. pecuniarum. BR. 44 Hal. fed, loco: et.
45 Hal. et, loco: fed. GEs. 46 Hal. IABOLENV'S. GEB. 477 Hal.
et omnes: promiffione, et mox iterum. BR. ta quoque Pal. IIL. fed Vat. L. et

foftremeo 7A k o a d t [ o tl — Dfm '17/&77444'.

$

, ua ait, dotem pecuniania

|

DIGESTORVM LIB, XXIIL TIT. III.

dotejfint, et neceffarife iæpen'fäe in fundum ^^ faftde, Ner-
^? minui. Quid ergo, fi mulier
igppenfas marito foluerit? vtrum crefcét dos, an ex integro
data videbitur ? Cuiusæz;;ejg manifeftior iniquitas in fundo eft,
fecundum Sefeuolae noftri fententiam: nam fi definit dotalis
effe, poterit alienari: rurfüs quemadmodum peterit fieri do-

| talis, data pecunia? jan 1àmy pecunia in dotejeffe videbitur2
let ^* magis eft, vt ager in caufam dotis reuertatur, fed 45;/.-
interim aliendtio, fundi inhibeatur. L'^/7/ r fotoreantuituu, 0

LVIL/IAYorrEeNwvs ^?dibro T.ex Plautio,.
R A filiofamilias, fi focero dotem ita promiferit, Qvop rr-
LIVS TVVS MIHI DEBET, ID DOTI TIBI ERIT: in-
tereffe puto, vtrum filii obligatio, an patris perfecutio, et in
rem verfum promiffioni ^" contineatur? nam fi id, quod fi-
lium dare oportet, fignificatum eft, tota pecunia, in quam
filius obligatus eft, promiffioni dotis continebitur: fin autem

Lid, quod/patrem de peculio, vel *9 in rem verfo praeftare opor-

tebit, geftimare ^* debebit,quantum fit eo tempore id, quod 5?
promittitur: vt ea fumma dotis effe videatur, qua 5* patrem
eo tempore fili; nomine condemnari oportebit ??: quod fi
nom euidenter apparuit ??, de cuius mulier obligatione fen-
fit 5*, praefumptiorem &d filii debitum fpectare verifimile
eft, nifi euidentiffime contrarium adprobetur. L 22 €5.
SALIBVS wdum factis Titio dotem Seige nomine promi-
feris, cum iéà nubere;ei nollet, tamen, fi poftea nupferit, do-
tem debébig: nifi alife nuptife medige interueniffent 59. q. r.
5i mulier ancillam Pamphilam a Titio ftipulata, deinde ei nu-
ptura, quod is fibi debebat, doti habere permifit 57, etiam fi
non erit viri Pamphila, áh. 55 ipfa tamen Pamphila 5? in do-

tem*P et mulieris periculo erit? an et quod ea perperéfit 9£ percwit,

fiin fua caufa-
latio manfiffet, non redderetur 9?:
buerit]$^ rem, quam debebat vir,
batur, nam ita poterit videri res ipfa ad
& CO ercoacx. H .
non habuerit: jnam fi non habueritj magis (£it
gationis potius quam res ipfaad eumite 9? perueniffe videa-
tur: ideoque partus eius non debetur $5,

LIX. MARCELLVvS.lib VIL Digeftorum. S: wv-
LIER ita dotem promiferit, DÉUCEM Tin1i AvT Trfro

- .5 E " . *
DOTI ERVNT, hoc caíu dici poteft, vel Titio dari poffe:
L] * "- lc? LÀ » *
fed de dote virum teneri, quemadmodum fi 'Titio iuffiffet dari:
nec mirum: cum etiam promiflfüra»$? viro dotem, poffit de-
legante eo alteri promittere: etfi dici folet, alii quam marito
dotis|nomine) mulierem non poífe obligari: his enim 99 ca-
fibus viro dos qugeritur: non, enim eyfftimafimus illam ita

* reddi mulieri) debebit * 2"qufa, prior ftipu

promififfe, cum $? |velj de Titii nuptiis cogitaret. $. 1. Ex .«Jemfe — *
z.v

aíffe heres inftitutus, rogatusqué mulieri dodrantem heredita-

1

"
: f-T
ho Là
K* J

726(4»»

— —
- b - ,f,
VL
4

NvprTv-(?«r.)

—

1

Jsee P/f,, gn;

nifi forte refetit- 3, ha-j u idoLerelan.

quo tempore dosjconftitue- ) *s
Säm perueniffd: an j444 7;
vtiliberatio obli- .'2z
Gs

4
Z,

zynec, st R.

tis refütuere, iuffu eius, quod debet, doti promifit marito. | Ve- ) A. ^«t.

reor j?;non fit obligatus: nam mulieri in hoe tenetur, vt
hereditatem reftituendo transferat aCtiones, et quas habet, et
: quibus

II vt eft Flor. Bynkersh. IT. priore loco, vt eft Flor. pofteriore loco, vt habet
Hal. crediderjim Taur. potuiffe vtroque loco dare: promiffionl. GEsm. 48
Hal. et Vulg, inferunt de. B R. 49 Hal. et omnes: aefamari, quod. praefe-
rO. B R. 50 Hal. eo tempore, quo promittitur. GEB. 5i Hal im quam.
G E R. 52, Hal. oportuerat. GER. 53 Hal appareat. — 54 Hal. fenferit.
55 Hal Eb. XI. GEE. 56 Hal intércefferint. GE 2. 57 MHal permiferit,
et in margine: alias, promiferit. GEB. — 58 Vulgo an, abeft, ER. 59 Ap.
Hal. Pampbila, abeft. G E. 60 Hal. in doteim. GEB. 61 Vulg. peperit.
BR. — 62 Gothofr. in nota: non redderet. Hal. GE B. — 63 Vulg. referat. BR.
64 Hal. babuit, et ita in h. l. adhuc bis pro: babuerit. GEB. 65 Ap. Hal.

ita, abeft, Vulg. fubftituit: zam. B. 66 Hal. debeatur. GEB. — 67 Vulg,
promiffam. BR. 68 Hal. tamen, loco: enim, GER. 69 Hal. et omnes:
vt, pro cum. BR. : "O Gothofr. in nota: vereor ne non fit. Hal. [ta etiam

omnes editiones. non autem MSS. E tredecim quatuor Vat. III. P. IV. V. Otob.
habent: vereor me fit. in duobus pofterioribus tamen altera negatio recentius
fuppletà, Solus Vat. I. habuit, vt eft Flor. fed et hic nou in me reformatum.
| : Contius:

$

X Mu

Cum 7er€M V intee (Z pormeiatarwuoc 9une. lI! 4b . a. d 28. aM ara. ab 99 t "f"/?g emeet f A us n ttmiar. m ErO Wü/whaw&rz at parls ,a..',zg/..lm/'w m Mil
dl A lr A aof n Dl Lsb d of & p hs fee bj H a 0 us Ào f at n ass i fl 'art coll ib -

|
|
|

D j

;,"*':,8*

WM

DIGESTORVM LIB. XXIIL TIT. III.

. . Quibus eft obftri&us: quas transferre ad alium quam cui de- |

IN E bet fidfgicqmmiü'qffï;ïfï non poteft. Aliquis dixerit, incerti
nv cum eO agi pofle, T 2«fideicommiffi praeítet aeftimationem:

huic ego.confentire non poffum: nam obligari mulieríis" debi-
torem ita Zequum eft, fi accipere idipfüm, quod ei debetur,
vir poteft. Sed ne indotata mulier effe videatur, dicendum
eft, ipfi mulieri ex Trebelliano reftituendam effe partem here-
. ditatis, quie ei relicta eft, vt ea fuo marito pro dote eam fol- -
rizproriLwenét 7: quiaet ad eam fideicommiffum, etlonera eius per-
[4/. tinent: delegatione[propter nimiam fuptilitatem et cafus ne-
ceíffitatem minime optinente. $. 2. Eius nomine quje libera
videbatur, décémn in dotemi^ dedifti: eo cafu habebis condi-
Ctionem, quo habere potuiffes, fi mulieris liberae nomine de-
diffes, nec nuptise (fecutge effent. manumiffa nupferit, ita
yrsiotj art demum dos erit, fi ea mente dedifti, vt quandoque fecutis nu-
44^4^ ., ptiis dos effet: igitur, fi mulierij donaturus dedifti, dominus
A. condicet: quemadmodum fi eum, qui fibi donaturus effet, mu-
lierilipfam, ^*. donare iuffiffet. ^s 97 La |
: LX. Crrsvs dibro—L-—Digeftorum. |Qv4Eno,
2 i -Aquantdef pecunide dotem promittenti adultfe mulieri curator
xe s fenfüm accommodare debeat? Refpondit ^5, modus ex

TY

fi£ Ox. m of

facultatibus et dignitate mulieris maritique ftatuendus eft,

: * -5* : Z -£ ^ a. .
quousque ratio ppátitürj, pr: horenteas, CmitTeratces

Iuliam «t Papiarà. Srvx generalis curator, fiue dotis dan-
díe caufa coníütutus fit, et amplius doti ** promiffum eft
. d HC * * m n .
" .. q«uam facultates mulieris valent, ipfo iure promitffio nón(valet: .
. quia lege rata non habetur auCtoritas dolo malo faéta. Quge-
rendum tamen eft, vtrum tota obligatio, an quod amplius pro-
. . miífum eft quàm promitti oportuit, infirmetur? * Et* vtilius
fj5«: t, eft dicere, id, quod (uperfluum eft, tantummodo infirmarg, * ?.

; *::äta JAcf. Hte jgutem curator res dotis nomine tradere debet: non
T etiam 59 [|Vt] vendat cuilibet, et pretium eius in dotem det.
Vil Dubitari autem ?* poteft, an hoc verum fit: quid enitu, fi aliz
. j5* ter honefte nubere non poffit, quam [vt pecuniam in dofem
H det: idque ei magis expediat? Atquin poflunt res in dotgm
: L dpl.^n, datáe plerumque alienani, et pecuniajin dotem conuerti. Sed,
: vt expediatur qudeftio, fi quidem res in dotem maritus accipe-
re maluerit, nihil amplius quderendum eít: fin autem non
. aliter contrahere matrimonium vir patitur *?, nifi pecuniis in
dotem datis, tunc offi&ium eft curatoris, apud euridem intra-
gzó. -- re ?? iudicem qui eum conftituit, vt iterum ** ei caufa co-
: «nt?ri^, enjta etiam viro abfente permittat rerum venditione celebra-

ta dotem conftituere. | a
LXII. MonEsTINYsiibroV. Refponforum. TrTiA,
cum effet minor vigifitiqui annis, quartam hereditatis ma-
i £ne2? tris fuge communem fibi cum fratribusffffiutauit *^, et acce-
|pit pro ea parte fundum, quafi emptione inter fe facta: hunc

—
—

v-'

fäf/)m/ "

pf Adk f fundum cum aliis rebus dotildedit. Qudero, fi in integrum re-
hu r s 4 Mituatur et partem fuam accipiet 99 iguartam, tetireddát i£uti-
4 É * A X :
J ) oset Àutul: äggg debeat maritus facere, an contentus effe debeat

,'w' .I 9 ^ . , hd LI
U7". "alisrebus in dotem datis? Item qugero, fi hdec decefferit, et
heredes eius in integrum reftitutionem ex perfona eius petie-
R. ut m X U. A. |

Contius Flor. tüetur. BR. Habent: me "02 fit Pal. T. IL III. VI. Chriftin. Barb.
Vat. II. Bynkersh. 1. his adde IL. GER. 71 Vulg. praefigit: baeres. BR.
*72, Hlal. et omnes praefigunt: vt. B R, 73 Hal. foluat.. "74 Hal. et Vulg.
in dotem. BR. 75 Yaur. malierlp(mm. Hial. gnemadmodum fi cum fibi do-
maturus effes, mulieri ipfi donave iuffiffet. GE B. — 76 Hal vefpondi.GEB. 77
Bafil. TEPENTIAN. BR. 78 Hal. detis. GEB. — "79 Hal. et omnes: znfiv-
Tuaví, BR. — 8O Ap. Hal. etiam, abeft. GEB. — 1 Hal. tamen, loco: etíam.
GEB. 82 Hal. patiatuv. — 83 Gothotr. in nota: impetrare iudicem. FHial.
Pafil. firmant Florentinam fed emendata. Pro: 2 eízov $ xovgéraug mQhe vàv &oxov-
vz, lege: &ssíro 5 xovoérug. BR. Forte legendum: apud eundem. inflave in-
dicem.BYNK. — $4 Hal vt interim. GEB. — 85 Taur. mnutaBit. GE B. Hal.
et Vulg. perimutauit. BR. 86 Hal. et omnes: accipiat. B R.
88 Hal. zeg) &eeuzriudy. GER.

87 Vulg. re-
. 89 Gothofr. in nota:

£entionecm. BR.

ex flipulatu, Yta Vulg. BR.

Lfgupüü'et, poftea ad priorem virum rediit: tacite dos ei recin-

|initio patre nuptiaefigse ** fuerint, fi poftea confenfegit: cum.

; . 4O
Vé* &x €, b a

rint: et ipfi petant quartam partem, et illijfundum: an mari-
tus cogatur reftituere fundum, contentus in retentione ?? lu-
cri dotis ceteris jrebus? Modeftinus refponditj nkhil proponi,
Ccür marito dos auferenda fit: fed in immeramy seftimationem — | 424 7265
praedii mulier, vel eius heredes condemnandi funt, in hoc f/fg, i £ 2
.tempus referendam, quo in dotem datus eft. : AVUR A
LXIII. Inew llibro-fingulari-deurematicis,99. Smr-: 7606 ono
PVLATIO de dote reddenda ab extraneo interpofita, fatto
diuortio ftatim committitur: nec gg;äïn'tägrato. matrimonio
aCtio ftipulatori 9? qt:feüta intercidit: denuo igitur confen-
tiente ?? ftipulatore dos conftituenda eft, necfequenti matri«
monio mulier indotata fit,|fi modo ea dos non ab ipfa profe-
&a fit,)quam alius permiffu eius ftipulatus eft, tunc enim con-
fenfüs eius non eft neceffarius. ,. p« Pab ts 5 72

ff.
fW uT
FRto 0& d.

)7
pic 6 f — daeh
e— u rgnffür " fe-ä'n?f-—
T2 1

LOW $ g us

A. Jx&e XI - /l)ldw;
Ul roeeXIbU.

L fc't/nw ";7:, Á Y

LXIVila$orxxvs?'librolV.exCaffüo. PosT di- L
: "vuEaAgn à ex- F RE A
uortium muliert ??, fi|de dote maritus nshilycauit, et cum alià UZ^-« MA

L/^c ex
egratur. x2
. . LXV. Pou»Pouzvs h -ad— utm—] :
$: ?? reG A T O)Jlaut hereditate aliquid ferno dotali obuenify/ le«/oc.
quod teftator noluit ad 'maritum pertinere, id foluto matrie |1^^ . J£.
monio reddendum eft mulieri.
| LXVI. Inw libroe-VHT.-3 eium SrI
mulier non -

vsvsrRvcTVvs ?? fundi, cuius proprietatem

"
N A

»

L^

| habebat, dotis nomine mihi a domino proprietatis detur, dif-

ficultas erit poft diuortium circa reddendum]ius mulieri: quo- 1445
niam diximus ?9, vífümfructum a fru&uario cedi (noni poffe
nifi domino proprietatis: et, fi extraneo cedatur, id eft, eii | , , -,
qui proprietatem non habéat ??, nihil ad eum tranfire, fed ad hadeéa o T* ]
dominum proprietatis reuerfurum vfümfructtum ?*: quidam - A.
ergo, remedii loco, re&te putauerunt introducendum,| vt vel $6t jaro i m
locet hunc vfumfructum mulieri maritus, vel vendat nummo
vno, vt ipfum quidem ius remaneat penes maritum, perceptio
vero fructuum ad mulierem pertineat. '
LXVII. PRocvrvslbreVIE Epiftularum. ??. PRo-
cvrys nepotifuo *?? falutem. — Ancilla quge nupfit, dotis- : 2l RA
que nomine pecuniam viro tradidit, fiue fciet. * f& *i ancillam. ^ 7- 777 7
effe, fiue ignoret, non poterit ? eam pecuniam viri facerez n /,,f,:?
eaque nihilo minus manfit eius, cuius fuerat antequam eo no- d

Log LA

M €c N ^
YXuejars CdautL. m

:

-I:()(N:
. 3

VCR Cv*
mine viro traderetut: nili forte vfücapta eft, xléc poítea, quam ts
apud eundem virum libera facta eft, eius pecunide caufam mu-
tare potuit: itaque nec ^ faCto quidem diuortio, aut dotisiu-
re, aut per condiftionem rpetere reGe poteft: fellis, cuius
pecunia eft, reCte vindicat eam. — Quod fi vir eam pecuniam
pro füo poffidendo vfücepit *, ícilicet quia ejffümauit mulie- —
rem liberam effe: propius eft, vt effftimem, eum lucrüfeciflez Lv , 2
vtique, fi antequam matrimonium efie/ incipereb; ?, vfucepitz '77/7 "--
et in eadem * opinione fum, fi quid, ex ea pecunia|parauit ?, 14 -
antequam ea dos fieret, ita V£ nec poffidet ? eam, nec dolo 1:.

fecerit, quo minus eam poffideret. J5 en,
Jaetr LXVIIL PAP1INIANYS(ibro XQwieä?üum. D o-
TIiS promiifio non ideo minus valebit *?, guod ignorante

Ltj Yén 4,., Ofninis
hic fallitur et le&ionem Hervagii Haloandro tribuit. BR. 91 Hal, IABO-
LENFS. GER. 92 Hal et Vulg. mulieri. BR. — 93 Vulg. inferitex. B R.
94 Hal, lib. V. ad Sabinmn. GEB. — 95 Videad P. L. Van de W'ater HII. O£f-
11.GEB. 96 Hal. dicimus. — 97 Vulg. babebat. BR. — 98 Vide Noodt. II
.de vfufr. 10. BR. — 99 Hal. àrioA2v, 100 Hal. nepti fuae. GR9. & Flon.
olim erat: fiue fciret, at v eft deleta, forte vt confonet fequenti igwóret. Sed
tunc etiam e.in 4 erat mutanda, vt nunc omines habent. Eodem modo MSS.
fex e tredecim, quatuor vero Pal. L. II. Otob. et Bynkersh. fciret. | Sed penul-
timum ex correctione, cum initio haberet: (cet, vt Flor. Et ita etiamnunc Vat«
L In Pal. IV. eft: fiue fcit, in Pal. IIL. fiue fcit five ignovat. BR. Sex ifti: Pal.
IHI. V. VI. Vat. II 3. Cruc, Barb. At Bynkersh. lL vt eft Flor. Hal. fciat. GE B.
.2 Ap.Hal. fe, abeft. GEE. — 3 Vulg. potuit. BR. — 4 Hal et Vulg. we. BR.

£t r.

9o Gothofr. in nota: con[cente, Mal. Qui

5 Hal. vfuceperit. 6 Vulg. coeperit. BR. 7 Hal.inferitadbuc. GE B. — 8 Vulg.
comparauit.hR. — 9 Hal et omnes: poffideat, BR. — 1o Hlal. valet, — 11 Ap.
Vvv23 | ! * Hab

406
[ p 9d l1 ^ omnis dotis promiffio futuri matrimonii tacitam cqndlg.wneä
| Á*j ^. accipiat. Nam etfi minor annis gmü.gggw't(maloridädU&a |

fit, tunc primum petétur cum maior.annis apud eundem effe

rJ '?- 5'.[ W)(U/-/ä'yrr: | : :
cjeperit: quod enim válgatum *? eft, dotis promiffionem in

£* imst, ^ primis dumtaxat nuptiis deftinarg. **, neque durare obligatio-
| mepeabwbrar — mem, fi poftjalterius matrimoritum ei nubat, cui dotem promi-

h. Lothéfenl :
u- eX15,, d.

ferat, tunc locum ihabetj cum intercefferunt aliae nuptiae.
— LXIX. Inz MJibro1V.—^-Refponforum. Cv PosT
diuorïä,grl'l viro —ggi*gg,tgmulïgr in pofleffionem ** praediorum,
qude in dotem promifit, longo tempore fuerit, conuenifle ta-
cite videtur, ne dos quae promiffa fuerat, petatur: ï:t-z 1i pete-
re ed| cóeperit, pacti exceptione a muliere repellitur *7. '$. 1.

Mulier *3/pecuniam fibi debitam a Seio cum vfuris futuritem--

] oris in dote promittenda demonftrauit: eas quoque dotis por
7,5^ tionem effe, quarum dies poft nuptias ceffit, rationis eft.^*.
$. 2. Vfuras dotis in ftipulatum eum dote poft diuortium de-
^* duétas, ex die fecundi matrimonii non effe praeftandas placuit:
quia nec fortis exactio locum , habere cóepit: medii autem
temporis debebuntur. $. 3. In d'ägqum abfentis vxore dedu-
&a, nullis in eam interea ex bonis viri fumptibus factis, ad ex-
hibitionem vxoris promiffas vfuras reuerfus vir improbe petit.

À exoA "ts $. 4. Gener/a focero dotem, arbitratu ?9 foceri certo die dari,
| í Mirata reivéel, 21 quanti 1 f : arbi-
E n non demonftrataà/rejvel, ?* quantitate ftipulatus fuerat: arbi
i '—r-)n-*'ïw;jf& .

trio quoque detracto, ftipulationem valere placu'it: nec videri
fimile, quod, fundo non demonftrato, nulium effe legatum vel
ftipulationem fundi conftaret: cum inter modum coni-'titueg—:
dáe dotis, et corpus ignotum differentia magna fit: dotis et-

] ^ « A i
Ü

u Lnalscen A ticonfitui poteft. $. 5. Nuptiis ex voluntate patris puel-
| Mrttt r n laääcum filio tutoris iure contraCtis, dos pro modo faculta-

Lt V.^* tium et dignitate natalium recte pïer' tutorem conftitui poteft.
Pa T . 6. Patrona [dotém/pro liberta iure promiffam, quod ?? ex-
4 26 fl titerit ?? Lifägrata, non retinebit. $. 7. Cum .res in dotem,

hi taidce ^f""» seftimatas foluto matrimonio, reddi/ placuit, fümma declaratu
- furor?e L 12 hon venditio contrahitur::ideoque]rebus euiCtis, fi mulier bo-

äj:* I f**(zg' ;. ma fide eas dederit, nulla eft aCtio viro: alioquin de tene-
E "*;fä'""f'fgm tur. $.8. In dotem rebus xeftimatis et ^^ traditis, quamuis

"l i r erseDoéei,, €8S mulier i? vfu habeat, Vimf 'dcminä?;&;fa&ugä vidgfetur, ^5.
LE doubfer /Lm^- $. 9. Partuin ?*. dotalium ancillarum dotis effe portionem
: ". .«onuenit: ideoque fruítra pacifci

| diftionjg fauoris

enim quantitas pro modo facultatlum $bà&ss. et dignitateääï" |

virum, vt inter vxorem jeti

N M:QWW:/ , L
| m m n * eipaitus communis fit.
* | EXX. PAvrvsibro-Vi.-Quiseitionum N AMBI-
I A. ;, «vrISs pro dotibus refpondere melius eft. L XEÀ
[ [ vt LXXI. Ipegx EH lei . Cvv no- |
ag W( " TEM mulieris nomine extraneus promifit, mulieris periculum
. fejee "* eft: fed 29 1i maritus nomenjfecutus, vfuras exegerit ^?, pe-

| /^^- riculum eius futurum refpondetur. :
LXXII. Ingw dibre-VHE-Refpenforum. ^ MvrrkR
E - bona fua omnia in dotem dedit. Qugero, an maritus, quafi he-
.A [À) — resloneribus|3? refpondere cogatur? Paulus(refpondit, eum
Ed quidem, qui tota ex repromiifione dotis bona mulieris reti-
| Joésien, , muit, a creditoribus conueniri eius non poffe, fed non plus ef-
: )«-«;/**ïkmw fe ixfpromifüone bonorum, quam quod fupereft ?* deducto

Hal. nom abeft. — Vulg. muptiae fatlae fuerint, pariter absque negatione. BR.
12 Hal. et Vulg. duca. BR. I3 Taur. 4Olsatum. GEB. . 14 Gothofr.
in nota; deftinari. Hal. Et omnes. BR. — 15 Hal. lib. III. GES. — 16 Hal.
poffeffione. 17 Hal. repellatuv. Vulg. repelletur. BR.
inferunt fi. BR. I9 Cuiacius hic legere mauult: ratomis nom efl. Sed hoc
fupplemento opus non effe, contendit Van de W/ater II. Obf. :5. GER.
20 Bafil. 3oxsuzvía, hoc eft: probatiome, inquifitione, examine. BR. 21 Ap.
Hal. ve vel, abífunt, GE&. 22, Vulg. fi, loco, 4uod. BR. 23 Hal. exfli-
tit. GE B. 24 Ap. Hal. et, abeft, non damnauerim. E R. 25 Hal. vi-
detur. — 26Hal.et Vulg. Partus, quod praeferrem. BR. — 2/7 Hal. lib. III. GE B.
28 Hal. ingeniofe : periculum effe: fimiaritus. BR. — 29 Taur. exIgerit, ad quod
Gothofr. in nota fua refpexiffevidetur. GE&. — Habet enim Gothofr. Al. exegerit.
30 Vulg. inferit: bereditavis.BR. ^ 31 Hal.fupereffet. GEB. — 32.In Vulg. et hic
et fequens $. nouam legem incipit, tefte Contio, BR. — 33 Gothofr. in nota;

. vfumfructum mulieri.

18 Hal. et Vulg. -

LBR.

DIGESTORVM LIB. XXIIL TIT. IIL ,.
aere alieno. $. r. Paulus mää——d.lt 32, jn rebüs dotalibus

etiam patrem mariti dolum et culpam praeftare debere. $.25.
Paulus refpondit, fi mulier de fuo dotem dedit, et adhibuit

matrem quj$e ftipularetur: potuiffe eam poftea inftrumentum

dotale mutare. ii | | |
LXXIIL Ipxw JibroII Sententiarum. MvrTvs, fur-
dus, cdecus, dotis nomine obligantur: quia et nuptias con-
trahere poflunt. $. r. Manente matrimonio, non perditurde
vxori ob has caufas dos reddi poteft, vt fe]d fuosque alat,4vt
fundum idoneum [qmat, vt in exilium, ï" in infulam rele-
gato parenti praeftet alimonia»?*, aut Y£ egentem virum, fra-
trem, fororemiue fuftineat.

4 LXXIV. HEnMoGENIANV silibr ' 35TEg£.
tomaru 3'6.. SI SPONSA dotem dederit, nec nupferit, vel
minor ( annis, vt vxor habeatur: exemplo dotis, con-

| oris ratione, priuilegium,
aCtiones vertitur, tä,bui placuit 37,
LXXV.ITR€PHoN dæ!v s ?*- libro-VE Difputat
QvaAnwvis in bdïil'swniäritl)/ O
rito placuit, vt fi in dotem fundum uj?(e&imatum dedit, cuius

nomine duplae ftipulatione cautum habuit, isque marito eui-

quod inter períonales

. &us fit, ftatim eam ex ftipulatione agere poíffe: porro cuius ??
^? fuit, quodque ipfa |

intereft non effe eüictum, qüod in dote
eui&ione;.;lx ** paü creditur ob id quod eum in dotem habere
defnt, huius ^? etiam. conftante matrimonio, quamuis apud

maritum dominium fit, emolumentá/ poteftatdfhii effe creditur,

cuius etiam ^? matrimOnii)Lon'era maritus fuftinet. ries oneloeidsn., -

LXXVI. InE w tlibroIX-Difputationum. Sr PATER
mulieris mortis fuae caufa dotem promiferit, valet promiffio z
nam et fi in temphis, quo ipfe morereturj promififfet ^^, obli-
g'äzgtur: fed fi conualuerit, cur ei non remittatur obligatio

pér condictionem, atq
translatde, ita obligationis conftitutae mortis caufa condictio
lfft| Non idem dicendum eft in perfona mulieris, fi mulier ^*
mortis fuae caufamotem promiferit ^7: quia nifi matrimonii

loneribus feruiat, dos nulla eft. L BAf Casefau , Utrla " coDicito .. nedtbew, véfreluien- "

LXXVIL InzwibroDifputationum, Sr MvLIER
debitori fuo, qui fub vfuris debebat, nuptura ** dotem pro-
mififfet, quod is fibi deberet: poft contractas nuptias fecuti
temporis vfuras non effe dotales: quia illa obligatio tota tol-

lerétur ^?, perinde ac fi folutum debitumJ—mulgeri .]in dotem

. ab ea datum effet.

LXXVIIIL. InEwVi XL ionum, Cvmw rN
fundo mariti habens mulier vfumfru&tum, dotis caufa eum 59
marito dedit, quamuis ab ea vfusfru&tusyjécefferit 5*, maritus
tamen non vfumfructum/habet, fed füo fundo quafi dominus

feparatámivfufructu 5^:
tus ám

nihil emolumerfäti ob dotem habere videtur maritus: quia etfi
vxorem|eam (äohjduxüï'eï,ffïfm&uarife morte finitus vfus-

vel 1ta nempe Flor. eft repofitum, et habet Taur. in margine, et omnes. E&.
Etiam Hal. GEE. — 34 Hal et Vulg. alimonism. BR. —— 35 Afterifcis hoc
vocabulum: zuris, fignauimus (puta in exemplo typis deftinato) quia Flor. olim
aberat, et magis ad fuppletionem quam ad neceffitatem pertinet. BR. 6
Hal. zuris émivopiv, GEB. 37 Hal. placet. GEB. — 38 Flor. eíft: TREY-
FONINVS. GER. 39 Hal, ageve poffe pro eo, quod eius inteveft. GE B.
40 Hal. et Vulg. iu dotem. Bm. 41 Hal.et Vulg. euicione. BR. 42,
Gothofr. in.nota: huic etiam. Hal. Immo Eal habet: bwic enim. GEB.
43 Hal. inferit: cauffa. GE g. 44 Flor. eft: promiffifft. GEB. — 45 Flor.
olim erat: at fi. BR. 46 Ap. Hal. wmlier, et mox: fuae, abfunt. GEB.
47 Hal. promifit. 48 Hal. inferit zz, et mox iterum. — Flor. eft: promiffiffet.
GE B. 49 Hal. tolletuv. GE B. 50 Ap. Hal. eum, abeít. GER. 5X
Hal. difcefferit. G E.

52, Gothofr. in nota: ab vfufrudau. Yta Hal. et Vuls.
54. Hal. et Vulg. praefigunt: tamem. BR.

53

53 Hal. inferit egm, GER.

s fit, mnlieris tamen eft: et me- ..

H » * e 6'?-:40 . . »
| 2 N 'æwffïü ftipulanti quiüis aliuspromifif- 4577 6 ] '
fet, aut dotem alicuius nomine? nái vt corporis Vel pecunide — ^ — | .

vtitur, confecutus per dotem plenam fundi proprietatem, non j»/44

: . ; nec eft, quod non vtendo 5? mari-ku.*""b'e'ce(/m'tc
ittat. Diuortio autem facto conftituet in eodem fundo:

Quod, fiin matrimonio decefferit vxor, — i,« J J .. ln

)

; ^
Lifte )veb^o Qu lm .

» ^
é.. $

j / " m 1.1?
.
1
i
'L
f
r
7
: » . :

' K.re2 2etot:

1 Lue Uüäa fn'r : j
a ejewt — Wfib*
d loX a. ts Qdiï-, ;
| U

J

I
IT

,K 2'ic'ï':
U
£ TE

! m,;,,

T

a w

SMZJ 4
Mceij,'

"

ET.

) ! ! f

V

'Jj J;(;,W;(*z,;tur fructus: quod probandum: eft.

- U-ï'/o-oïui,,ï-'— ftatuto * tempore * folui debeat,

. "DIGESTORVM LIB. XXIIL TIT. IIL «

fruCtus ad. proprietatem rediret, ideoque necin funus con-
H.Wf fert ?^* mulieris. $. r. Plane fi pater filiae nomine, qui in
^^ fundo generi vfümfructum habebit 55, dotis conftituendfe
gratia eum dederit, et in matrimonio ?? mortua fuerit: habe-
bit ex fua perfona vfusfru&tus, petitionem. .. $.-2- Quod fi mu-
lier in fundo fuo marito qu;g;fru&um dotis caufa conftituerit,
tunc ex mariti perfona erit vfusfructus proprie: qui ?? et
b" non vtendo ipfifis/ ?? pereat: quod fi acciderit, videamus, an
etiam nunc dotata fit mulier ? Et, fi quidem dominium .apud
mulierem eft fundi; ad quem reuerfus eft vfusfructus, nihil
L ts ^t, em in dote»?? habet, .ggp:gq actione dotis confequatur ab eo,
. .€ui quod non vtendo ámifit vfümfructum imputari non poteft,
L'; ex quo ipfa lucrum habet: ideoque indotata erit. Quod fi
alienauerit vxor proprietatem, qude fine vllo mulieris emo-
lumento plenior fa&a eft, adhuc dotata eft: quia dotis attio-
ne teneri debet maritus, qui, quando licuit vfufructu vti, ami-
.. fit eum non vtendo: nam, fi habere perfeueraffet vfumtru-
i&*æ&;&um F.:ad diuorïiuäeffäö:rhæpdgæmulieris cederet eius refti-
tutio* quia etífi non protinus ad ipfam tranfiret, tamen vel
. 4áü 9* pretio, vel beneficio, fine incommodo mulieris,.ad pro-
o L u prietatem reuertetur ??. Siautem vfumfructum/maritus non
/^*/. ^ " miferit, morte mulieris non finitur vfusfructus apud mari-

lfA&zwtum. Diuortio autem faCto, primo 9* videamus et in hacj

et in fuperiore fpecie, an pro rata temporis eius anni diuidan-
Ipfius autem reftitutio
. ita fiet, vt habenti mulieri fundum| vfusfructus cedatur, et ita
: cüm proprietate confolidetur. Sed etíi non fit fundi domina,
"9L^. pihilo minus competit dotis a&io, vt dimittat a,fe maritus
jd. .. vtumfruCctum: nam vel ex empto a&tioneJadhuc, t vfumfru-

ffc,ïww , €tumipraefte& mulier tenetur,
"73ve eW'e. , ï

"n . : "D
rat, aut cuiuis magis gratia

o umamas

|A. . Vxoriviro vfumfructum dotis nomine dedit: manente matri-
jes ss monioeidem, fundum vendidit : quäefltum eft, diuortio facto,
quid dotis iudicio reciperéfe 59 debeat? Dixi, referre quanti
fundus veniffet: nam fi nudáe proprietatis ;(eiimatio facta fuit-

€ (? * * * DN M * : M
f i.&&p fet, mulier ?* dotis iudicio pretium vífusfructus reciperare de-

bet. Quid ergo eft 5*, fi[vir/ ante litem conteftatam mortuus.

fuiffet? heredes eius nihil praeftituros 9? : nam etíi quilibet
alius emptor proprietatis exftitiffet, heres viri nihil mulieri
]"2 praeftargt: feilicet vfüfructu reuerfo ad proprietàtem. Cete-
—f rum fi fundus totus veniffet, quanti debet "? venire (non) **
— fU detratto vfufructu intellegi mulierem dotem, manente matri-
7^7"^ monio, recepiffe.
erit, et focius egerit cum marito communi diuidundo, adiudi-
p'4) catusque fundus focio fuerit: in dc")tïeritguantitas, qua fo-
fitpm/» i ciug| marito daninatus fuerit: autífi,omiffa *^ licitatione, ex-
/*3 fundus fuerit, pretii portio qude di-

Uf k traneo agdg us j
P* i $tracta eit: fed]ita, vt non vice corpotis habeatur, nec diuor-

LfKhe, tio fecuto praefenti diejquod in numero 7^ eft reftituatur, fed
Latuto * — Quod fi marito fundus fue-
rit adiudicatus ?*, pars vtique data in dotem dotalis manebit:

535 Vulg. conferet. BR. —— 56 Gothofr. in nota: 4l habebat, ta Hal. et
Vulg. BR. 57 Hal. inferit ea. 58 Hal. quia. GEB. . 59 Gothofr. in
nota: ipíi perit. Haloand. Vulg. ipfi pereat. Inter MSS. quatuordecim folus
Bynkersh. habet: zpfius, vt eft Flor. O&o alia: zpfi, vt Hal. Chriftin. ipfi us
diuifa di&ione, fed us poftea deletae: reQtius Pal. VL. zpfi us. Pal. XI. ipfius
efus pereat. Denique S. Cruc. ipfi lis pereat. BR. — Bynkersh. L. qui habet, vt
eft Florentiae, addas II. qui habent: ;pfi, Pal. YII. IV. V. VII. IX. Barb. Vat. IHI.
Yi Treuif. füunt numero nouem. GE B. 60 Vulg. iu dotem. 8R. — 61 Hal.
et Vulg. inferunt: vs4ue. BR. 62, Ap. Hal. et Vulg. fi, abeft, quam lectio-
nem veriorem puto. BR. 63 Hal. et omnes: vezerteretur. BR.
primum. 65 Gothofr. in nota: a fe translatum. Hal. GEB. — 66 Hal. re-
cuperare, Vulg. recipere, et mox rurfus. BR. 67 Hal. mulierem et in fine
periodi: debere. — 68 Ap. Hal. eff, abeft. — 69 Vulg. praeflaturos. BR. — ']O
Hal. deberet. GEB. — 71 Negatiuam hic omnes fupplerunt editores, non aeque
. MSS. quatuor e quatuordecim eam non habent. Aberat quoque a tribus aliis,
verum ibi eít fuppleta. Denique in Pal. IX. duae voces: vemire t0m, abfunt.,

aut pretium eius confequi fpe- |
praeftarej quam relinquere apuä
(* *«* 3nimicum ius ad fe $? translatum, licere ei ciuile eft. $. 3.

$. 4. $1 fundus communis in dotem datus .

| in margine: alias, obuenerit. GEB.

64 Hal..

407

lj diuortio autem fa&to fequetur reftitutionem,|propter quam ad

maritum peruenit, etiam altera portio: fcilicet vt recipiat tan-
tum pretii nomine a muliere, quantum dedit ex condemínatio- j €«,
ne focio: nec audiri debebit alteruter eam pequitatem recu- o e. — .
fans, aut mulier in] fufcipienda parte altera quoque, aut vir in 1747* quamhTalee,
reftituenda. " Sed an conftante matrimonio non fola pars do- !
talis fit, qude data fuit in dotem, fed etiam altera portio *9, »c» & jvaor;
videamus? Iulianus de parte tantum dotali loquitur: et ** :
ego dixi ?? in auditorio, illam folam dotalem effe. $. 5. Si
marito dotis nomine ftipulanti promifit per errorem is quiex- -
ceptione tutus erat,(ne-"? foluat, cogetur ei foluere: et ha- | & m
bebit condictionem aduerfus mulierem, aut patrem, vter eo- v— ^ ,
rum delegauit, ob id quod indebitum marito promifit aut foluit. 442« Ser od g.
: LXXIX. [LABxO libro VI.-Pefterioram-a-Iaüoleno. 99 ^^ T.f
Epi À Avys neptis nominejfilioj $*. natae genero. 1. //tiex , |
dotem dedit, et moritur: negat Serujus, dotem ad patrem re- &-/r * o
uerti: et ego cum Serujo fentio, quia non poteft videriab eo l^ **-fe4m, |
profeta, quia nihil ex his fui *? habuiffet *5. $. r. Paterltu u-
filide nomine centum doti ita promifit, cv , co MMODIS- j5 ,,, us i.
SiMvM ESSET ?*: Ateius fcripfit, Serujum refpondiffe, A 1 |
cum primum fine turpitudine et infamia dari poffit, deberi.
LXXX. gwIAgQLE.NvHs 8 5 hr : iori
-Labeenis. 51 pEBiTOR mylieris.dotem fponfo promiferit, — . ,,
poffe mulierem (ante nuptiasja debitorejeam peäüniam petere, E L
neque eo nomine poftea debitorem viro obligatum futurum, v
ait Labeo. 155 Falfum eft: quia ea promiífio in pendentifeffet, - ftegun,
donec obligatio in ea caufa eft. : l10 a , |
| LXXXI. ParrwNriANvs ibro VIIL- Qugeftionum.
PATER filife nomine nummos alienos, quos mutuos. acce-
perat, aut in c»:äufam,credit'i receperat, in dotem dedit: con-
. : . E : N L :
fumptis his,dos)profeCticia; efficitur. '""repheté.,
LXXXII. PRocvrvs ilibre.V.-Epiftülacur
vXxXOR virum fuum, quam, pecuniam| fibi deberet, in dotem ! 1j« 7465j 6 ^a.
filide communis dare iuiï'erït, etüd)fecife dicatur: puto animad- «6 j a,
uertendum eífe, vtrum eam dotem füo, an vxoris nomine —7^*^. :
dedit: fi fao, nihilo minus vxori efim debere ?? pécuniam, fi !^ ^ 12
vxoris nomine ederit; ipfum ab vxore liberatum effe. 44v 1777
LXXXIII.iLA YOLEN v gilibzo VI. PofteriogumLabeo- «fgfz"* & d-
-nis-9?. Sr ?? debitor|[mulieris dotem fponfo promiferit, non Le t EEE
poffe mulierem ante nuptias fajdebitore eam ?* pecuniam pe- L2« &deosas,
tere: quia ea promiffio in pendenti effet, donec obligatio in
ea caufa eft. Sacs d-2 epo.
LXXXIV. iLAB Eollibro VI. P )2 s»Panledpis — , — :
-tomatorum- Sr pE dote promiiïaggffurj ?3. non oportetin !— äïfïfï& :
quantum facere poteft condemhari eum qui promifit. Paulus: du
immo, quod(ad/extraneum attinet, femper hoc verum eft : cete- :
rum fi manente agfinitate dotem promiffam gener|a|focero pe- ;« j« Q« b
tit ?^, vtique in quantum facere poteft focer condemhabitur: fi . i& z
idifempto matrimonio petitur, ex caufa et perfonaid tribuendum &"L) "pes
puto. Quid enim, fi focerfpe&;f' futurde dotisinduxeritlge- 5 , . , 5 .
4M9 G ; ; A. £ mbe AV Arer;
nerO ? 9, et, cum fciret fe praeftare dotem non poffe, id ege-
rit, vt generp infidiaretur ? LXXXV. L2ernzeam , 582

BR, Quatuor non habentia negationem Pal. IV. VI. VIL IX. Tria, in quibus
eadem fuppleta. — Vat. 1. S. Cruc. Treuif. Habent negationem Pal. L. IiI. V.
VIIL Chriftin. Barb. etiam Hal. GER. 72 Hal at fi admiffaAu GEB. — 73
Hal. bic, loco z5. 44 Hal. in numerato. 75 KHal. adiudicatus. fuerit, et
76 Vulg. pars. BR. — 77 Ap. Hal. Et,
abeft. G E B. 78 Hal. in margine: alias, didici, GE B. 79 Gothofr. in
nota: zec foluat. lta Hal. et Vulg. BR. $o Hal. laboleuo. G EB. SI
Gothofr. in nota: ex filio. Hal, Ita quoque Vulg. B8R. . Vide Bynkersh. 71I.
Obf. $. GEB. 82 Vulg. ex bomis fuis. BR. — 83 Hal. babuit. GEB. — 84
Hal. erit, et Bafil. ére AvsrreAP: Fses cum vtile evit. BR. 85 Hal. IABO-
LENVS. GER. 86 Hal. et Vulg. praefigunt quod. BR. 87 Hal. ézi-
coAdv. GEB. $88 Vulg. hic inferit: eam. BR. — 89 Hal. IABOLENV'S lib.
. VI. ex pofterioribus Lebeonis. — 90 Hal. in margine: Totmm boc caput zm ple-
risque deefl. GE B. 91 Ap. Hal. ea;, abeft. GEB. 92 Hal. meiSavzv.
GEB. 95Hal agatur. — 94Halpetat. — 95 Vulg. fpe. BR. — 96 Gothofr.
innota: geuerum. Nempe ita corre&tum eft Flor. et habet Taur. in margine,

l:'æä";*füar.

..fä.w
& £« OP .
: :

LE

Vvy.3 et

T 4
, ^*
f(:c*) m o

e5

]
j

$s b*

;LLW 7W, 2;n3
J5 dH "ra;;fu) Arer:

1 $ L
3.14: ) OP C

' j[- L'æm )*ffw'/fwr
u h. 16/: 56- $. ].

il "L:f?.

| f /h*v/?» c 727"1
| p df .

L fte

1 2 É *

"^ *

T tio locum non habent.

DIGESTORVM LIB.

& i

LXXXV. ScKgvoraAdibroVIILDig
nvM filife nomine pater in, dotem erat: Rulu
filide ex affe, creditoribus vrguentibus pátris, vtilius videtu

408
: ä&orum. Fvxw-

r 97

7** potius fundum qui dotalis eft ?9 diftrahere, quod minus fru-

dederat: huius heredi

Cuofus fit ??, etalios hereditarios]vberiore/iréditu/*?? reti-

nere: maritus confenfit;*, fi nulla in ea re' captio fit futura.
Qugero, an éd ^ par8 dotis, qu&ein hoc fundo eft, mulieri ma-
nente matrimonio recte foluatur ? Wï fi pretium
creditori foluatur, recte folutum. l;/..lä—:—" ,

^qo * DE PACTIS DOTALIBVS. /2
3 .;j,'&,.t-r.,,gr-g..ä: -?f : ; ; ,
C a. , TIAfYoreNwvs '-ibro1V.-ex Caffto-

Acisci poít nuptias, etiam ? Ífi nihil ante conuenerit,
. licet. $. z. Pacta * qude de reddenda dote fiunt, inter
omnes fieri oportet, qui repetere dotem ^, et a quibus repeti
poteft: ne ei, qui non interfuit, apud arbitrum/ cognofcen-
tery?, paCtum non profit. — xg;. | XXVX,
]. VnPANV swdibygggiläz»ï—ad:«--äabænmï s I CON-
NENERIT, vt quogtioy modo diffolutum fit matrimonium li-
beris interuenientibus dos apud virum remaneret: Papinianus
Tuniano Praetori refpondit, morte mariti jfinito matrimonio,
neque conueniffe videri dotem remanere 3y[et fi conueniffet,
non effe/feruandum pactum contra dotem, cum mariti morta-
litas 7^ interuenit. «« o m ;
IL PaAvrvs libreiHtj? PAcTA con-
uenta, quae in diuortii tempus collata funt, non facto diuor-
) Lflld—ff( ?ïun,,(;(;
IV. VLPIANVSLübæ-XXfþ(LaiSabinumzf Srijkcox-
vENERIT, vtfructus in dotefh conuertergur ?. an valeat
conuentio? Lt Marcellus ait libro o£ -? Digeftorum, con-
uentionem non valere: prope enim indotatam mulierem hoc
pacto fieri. Sed ita diftinguit, vt ** fi quidem fundum in
dotem dederit mulier, ita vt maritus fruétus redderet, non
efle ratum pactum: idemquejeffei *^ et fi vfümfrutctum in do-
tem hoc pacto dedit *?: quod fi conueniffet de fruüctibus red-
dendis, hocjeftj vt in dotegif* effent fru&tus, quosquos|*? per-
cepiffet *9?, et fundus vel vfusfructus in hoc traditus eft, non
vt fundus vel fructusifieret dotalis, fed vt fructus perciperet
dotis futuros, cogendum de dote atCtione fructus reddere:
erunt igitur in dote ** fructus, et fruetur ifte vfuris, Lg'üïg

Lj

s o u EX fructibus collectis et in fortem redactis percipi poffunt.

Ego vtríbique arbitror ürtereffe, qua. contemplatione dos fit
data: vt fi ob hoc ei maiorem dotem mulier dedit, quia fru-
Cus volebat effe dotis, contento marito ea pecunia qude ex
vífuris redituum colligitur, pofíe *9 dici conuentionem vale-
re: nec enim videtur fterjlis effe dos. Finge[quadragena *?
annua effe reditus ?? apud eum, qui non acciperet in dotem,

et Hal. et omnes. BR. Heraldus de Aut. ver. iudic. II. 24. legit: imluferit
genero. BYNE. — 97 Hal, videbatur. GEB. — 98 Hal. erat. GEB. — 99 Hal.
effet. GEB. 100 Vulg. vedditu. BR. I Gothofr. in nota: maritus con-
fenfit, fi nulla in ea re captio futura fit. Haloand. Etiam Vulg, habet; confen-
fit. BR. 2 Ap.Hal ea, abeít. GEB. — 3 Hal. refpondi. GER.

I Hal. IABOLENV'S. GEsB. — .2 Hal. et, loco: etiam. 5 Hal.
inferit: quidem. GERB. 4 Vulg. addit: po(funt.. B R. 5 Kal. apud arbi-
irium cognofcentis. GEP. 6 Hal. ib. XXXI. GER. 7 Wide Duk. ad
Opufc. de Latin. Vet. ICt. pag. 376. BR, — 8 Hal. ljb. IV. GE&. — 9 KHal.
conuertantur. Vulg. conuerterentur. BR. — YO Hal. libro feptimo. GEB. — 1l
Hal. fed taien diflinguit: fi quidem. GEB. 12, Ap. Hal. effe, abeft. GEz.
13 Hal. dediffet. 14 Hal. et Vulg. zu dotem. BR. 15 Vulg. fimpliciter:

quos. BR. I6 Haec verba: boceff —— percepiffet, pro gloffemate habet
Faber VI. Coniethur. vlt. Vide tamen Van de Water II. Obf. :5. GEB. — 17
Hal. et Vulg. z& dotem. 8BR. 18 Hal. colligeretur, poffit dici. GEB. 19
Hal. quadringenta, Vulg. quadraginta. BR. 20 Vulg. vedditus. 8 R. 21

23 Hal. et, loco: sti.

25

Hal. vt, loco: wifi. GEB. — 22 , Vulg. trecentis. BR.
GE B. 24 Hal. praefiglt: fi, et addit poft: confecutus, effet. GE B.

5 LI ^
C0 Fav ('*u«ha/, Lon :

.qualia hic complura contuli.

. eins. defundie. BR.

AXIEB T1], Hb IV . r :
fiöv J Lf*h*.f;"ö'&f—'f ffWïltL; vvrco bonc /*mwfu'&oly
nifi ?^* hoc conueniffet, plus trecentüi, 22* vti ?3 boni cone« 14
fuleret, ^^ tam vbe.rem dotpgm confecutug? IKtquid/didimus 35 , ]. £4.
fi paCtum tale ?9 interuenit, vt
uerteret, et muläp fe fuosque aleret, tuereturue, et vniuerfa
onera fua expediret: quare non dicas ?* conuentionem valere?
V. PaAvrvsilibro-V Sabinum. ; Inivp conue- dp -
nire ?* non poteft//ne de moribus agatur, vel plüs vel minus 25
exigatur: ne publica coércitio priuata pactione tollatur. j

Acjnddilla quidem pa&ta feruanda fónt, ne ob res donatas vel

* 4 ei 1 j

amotas ageretur ??: qui& altero pacto ad furandum mulieres: JW;MZ -41

inuitantur: altero ius ciuile impugnatur. $. 2. ?? Etfi con-

* e JÀ .
| uenerit, ne ob impenfas neceffarias ageretur, ?* pactum non

eft feruandum: quia tales impenfite dotem ipfo iure minuunt,
VI. VreriAwvsilibro-IV,2-ad Edictum. Pow»o-
NIVS ait, maritum non poffe pacifci, vt dolum folumimodo | 2l ol
in dotem praeftet: videlicet propter vtilitatem nubentium:
quamuis pacifci poffit, ne fit periculo eius nomen debitoris,
qui ei dotem-promifit: ,nam et;?3 vt fit dos periculo mulie-
ris, pacifci eum polffe probat: et per contrarium, vt ea dos,
quie periculo mulieris eft, fit periculo mariti. D
. J VMIl. PowroNurvslibro-XV. ?^ ad Sabinum. Cvw
pos filife nomine datur, optimum eft, pactum conuentum
cum vtroque gen&tum facere: quamquamj/ initio dotis dandie 54^in.,
legem quam velit, etiam citra perfonam mulieris,fis qui dat
dicere poffit. Si vero poft datam|pacifci velit, vtriusque;per« ;« »««.
fona in pacifcendo neceffaria eft: quoniam ijam adquifita mu-
lierij dos ltütnjeffet: quo cafu fi folus pater pa&tus effet fiBe o« ,
filia, fiue folus agat, fiue adiuji&a filide perfona, ei foli noce- 15v 66
bit et proderit pactum conuentum: nec fi ?5 folajfilia agét ?5,

N

neque proderit, neque nocebit elj Si vero filia fola pactajfue- 12 ifi&

rit, quo pacto melior condidio patris fiet ?7?, proderit et)pa- 5«X paeoered,
tri: quoniam [per filiamy patri adquiri poteft, per patrem filiae, ,
non poteft. $bi vero fic pacta fit filia, vt noceat, ipfi quando- -
que filide agenti nocebit pactum, patri vero nullo modo-noce-
bit, nifi adiecta quoque filide perfona experiatur. Dicendum
eft 39, pacifcendo filiam patris condicionem deteriorem face- |. $4022
re non pofle eo cafu, quo mortua ea in matrimonio dos jad/
patrem reuerfura eft. n Ptl d
VIIIL. Pavrvslüibro-VlL-ad-Sabinum. QvoTiENS
patre fürente, vel ab hoftibus capto, . filiusfamilias ducit vxo-
rem, filiaque ?? familias nubit, neceffario etiam pactjo cum
ipfis dumtaxat dotis nomine fieri potuit 49. *7, &Z»sct,

IX. Pourowrivs ilibro-XVI.-** ad Sabinum. S*rt

u ex :ïTrDJI '(('44

€sp :

2

deena.

| 1TA conueniat, vt, fi viuo focero mortua fit filia, ipfij focero z 1««f .

fi mortüoäxgilio eius: iBf filio quoque defuntto ^?, totum fuó £,
heredi reddatur: benigna interpretatione poteft defendi, vtie ài«*-
lem ftipulationem effe. ,

&us eft, cum dotem pro nepote ^^ fufcepiffet, ne a fe, neue
: *aw

Hal. dicemus. — 26 KHal. fi tale páffuin cónuentum interuenit. GEB. — 2/7 Hal.
et Vulg. dicam. BR. 28 Contius ait, hanc legem ia Vulgatis incipere: com-
&enire, Ydem H. a Porta in vtraque. — Sed ibi habetur: Conseuire mowu poteff,
nec illa quidem pa&a ferwanda funt, praetermiffis intermediis. Addo MSS.
Ratio huius rei ex ipfis Pand. Flor. eft petenda,
in quibus integra periodus: J/|ud conuemire nom poteft etc. vsque ad laudata ver-
ba vncis maioribus ab vtraque verfuum parte inclufa ac circumfepta eft. Cur
ita? Non videmus, nec vidit Hal. aut Taur. qui illud fummo iure neglexerunt.
BR. WVt Vulg. ita MSS. Pal L ]V. V. VI. VII, VIIL IX. XI. Chriftin. Vat. II. III.
Barb. Bynkersh. In Pal. L ex «e, fa&um mec. GER. 29 Hal. agatur. GE B.
30 Hal. Sed et fi conuenit. GER. 41 Hal. et Vulg. praefigunt: tale. BR.
32 Hal. lib. XXXIV.GEB. — 33Hal ignorat et, — 34 Hal. i, XVI. GER.
35 Gothofr. in nota: fedfi filia. Hal. Hal.tamen iri margine: alias, mec, GE B.
36 Hal. egerit. — 37 Hal. fiat. Vulg. fieret. BR. — 38 Hal. Dicendum euim.
Vulg. Dicendum efl enim. Bn. 39 Hal. filiaue. 40 lta Taur. potuit, fed
inuito codice Florentino, qui habet: poterit. Secutus eft Taurcllius MSS. quae
ita habent, vt et editi. B&. Etiam Hal. GEB. — 41 Hal. lif. XV. GER. — 42
Hal, fi mortuo eo, fllio: fi filio quoque defuntlo. — Nulg. fi 1nortnuo eo, filio quoque
43 Hal. lj&. XXL GE&. — 44 Hal in margine; alias,
tepte,

maritus fructus in dotem cone )€ !^2 *ï*-'f*"x?*-

DIGESTORVM

* 3* filio dos peteretur: ab alio vero, quam|filio heredej vt
dos peteretur: exceptione conuentionis filius tuendus erit:
quippe *? heredi noftro cauere conceffum eft: nec quicquam
obítat, quo, minus certfe perfonde, fi hemés(erit fibi, caueri
| | poíffit: quod non idem.et-in ceteris heredibus cauetur ^*:
Q et ita Celfus fcribit. Qp : € ,
AX6ChA XI. VrPIANYS lib IV. Ad-Edictum. Cvmw
PATER dotem pollicitus fuerit, et pacifcatur, ne *jfa fe vi-
uo petatur, neue conftante matrimonio dos petatut *?: ita
» pa&um interpretandum Diuds Seuerus conftituit, quafi **
adiectum eífet, s vrvo: hoc enim ita accipiendum effe *9
contemplatione paternfe pietatis, et contrahentium voluntatis,

du

aE 3 r EY : : , : » . "
Lj "fäiff'iþm lata videatur, ne diuerfa fententia fructuffi ?^ dotis abAo.nem-
s feyarar! bus matrimonii feparet, quodque indigniffimum|jeft "*, jindu-

dim,

,5* cat; vt non habuiffe dotem exiftimetur: quo refcripto hoc ef- |

v Ligerimactat , fe&tum eft, vt fi quidem viuo patre decefferit filia, aut fine
' culpa fua diugrterit, omnimodo ?^ dos peti non poffit: con-
Ítante autem matrimonio, mortuo patre, peti poffit. —
XIL Pavrvsuibro-XXXV. ad Ediétum. — Sx Pa-
TER dotem dederit, et pactüs fit, vt, miortua in matrimonio
filia, dos apud virum remaneret ??: puto'pactum feruanduni
etiam fi liberi non interueniant. $. r. Éx pactis conuentis,
quje ante nuptias, vel poft nuptias interponi, folent,, alia ad
" voluntatem pertinent,ivt/mulier ?? dote promiffa (ï'äala't, et
147« donec nupta fit, dos ab ea non|petatur, aut ?* certam ,fum-
| mam viro praeftet, et ab eo alatur, et his fimilia: alia ad ius
pertineä;t, veluti quando dos petatur, quemadmodum redda-
tur: in quibus non femper ?* voluntas contrahentium, fer-
.?*, wvaktur. Ceterum|fi conbenerit, ne omnino dos petatur, ï!gn—
jLeek 'f?gffiï dotata erit mulier. $. 2. Si mulier pacta fit, ne amplius,
. quam pars dimidia dotis a fe petatur, et pdenam ftipulata fit :
Mela ait, alterutrà eam contentam effe Oóportere: vel exce-
* ptione pa&ti, et ?? acceptam facere pgenggobligationem: vel,
fi ex ftüipulatu agat, denegandam wi 59 exceptionem. $. 3-
/—— efmue x SSi fundo aeftimato in dotem dato pactalfit mulier, vt, quanto.
As . pluris venierit, id in doteg£* fit: Melaait, * id * feruandum;:
/wc(//ï " cum (et[9?? jex| contrario conuenire poffit, vt, fi minoris ve-
4 ff nierit, ipfa debeat. $. 4. Si patta fit mulier, vt, fiue pluris
" Ziue minoris fundus geftimatus venierit, pretiumm, quanto 93
res venlerit, in dote»$* fit: ítari eo $? paCto lopertet: fed
fi culpa mariti minoris venierit, et ?? äpfum mulierem con-
fequi. 1 pr vij:äf. Ém: . w'i*f". ! P
£ AUA v Lrawvsiibr IL-57—Digeftorui
fi non venjerit, «eftimatio praeftari debebit.
" XIV. 5* PaAvrvslibro XX XV.-ad-Edi
reddendge dotis hoc iuris eft, vt liceat pacifci qua die redda-
tur: dum fié, mulieris deterior condiciojfiet, 99. L5* ^»ox, o t
al—/m-:;æ &E ST; vtviteriore '?-die reddatuS ^ * . o d
d XVI. PAvrvs./lbroe—XXV.-ad-Edi&um. VT Av-
W/M T EM longiore die foluatur ** dos, conuenire non poteft: ngg
x magis,quam ne omnino reddatut. ^ 2,. ! | m
[ bro- A. Iop ä D OATE

: z — XVII. PRocvrvs libro XL-Epiftalarum.
* €iNvSs Proculo fuo falutem. Cum inter virum et vxorem

Unku*cwn
£s *

. ITrEM

[ ol L

mepte. GEB. 45 Hal. inferit cum. GEB. — 46 Hal. cameatur. GEB. — 47
Hal. inferit a. GEB. 48 Ap. Hal. dos petatur, abfunt. G EB. 49 Hal.
inferit: denuo. GER. 50 Ap. Hal. effe, abeft. GEB. — : 51 Hal. inferit et.
GE B. 52 Hal. frudbus. * 53 Hal. effet. GEB. — 54 Hal. omnino. GER.
55 Hal. maneret. — 56 Vulg. inferit de. BR. — 57 Hal. iaferit vt. GEB. — 58
Gotltofr. in nota: non vtique. Hal. Idem tamen in margine: alias, wom fem- -
per. GEB, 59 Ap. Hal. et, ábeft. GEB.. . 60 Ap. Hal. ei, abeft. GEE.
61 Vulg. in dotem. BR. — 62 Ap. Hal. et, abeft. GEB, 63 Hal. et Vulg.
quanti. BR. 64 Hal. m dotem. ^ 65 Hal.ei. GE2. — 66 Vulgo et, abett.
BR. 67 Hal. lib. XVI. GER. 68 Haec et fequentes duae leges in Bafil.
àn vnam conílatae funt praefixo Pauli nomine. BR, —— 69 Hal. et omnes: fiat.

LIB. XXIIL TIT. IV.

. vt $I pofterior quoque pars conuentionis,ad vitam patris re- |

E e BM Ó m . 8 *
LIER dotis caufa promiferit certàm fummam, et pro eaj?3

. oDks- BIrfkI

| des fibi alimentorum nomine darentur: cum futurum fit, vt

409

pa&tum conuentum ante nuptias fa&um fit 7??, vt quibus die- .
bus dos dáta effetjusdem, diuortio faCto, redderetur: poft .
quinquennium, quam nuptiae factae funt, vxor viro dotem de-
dit: diuortio facto, qudero, vtrum quinquennii die vir vxori |
dotem redderet **, an ftatuto legibus tempore? Proculusgx,g-j/ii
fpondit: quod, ad diem reddend4ze dotis attinet, paCto exifti- -
mo meliorem condi'f;ionem mulieris fieri poffe, [cjeteriorem non [ U eletanf Loer. |
poffcïï) itaque fi cautum eft, vt p,x;g;ïqre 7? tempore, 'quam
legibus conftitutum eft, reddatur, ftari eo ?* debere: fi vt
longiore, nec valerejidipaCctum conuentum. Caius ** fenten- | [defF/ 52 4 &
tiae conueniens elt dicere, fi patto conuento cautum eft, vt, '
iquanto) ferius qudeque, ,ét; "9 poft nuptias data fuerit, tan- s««« 704,.;&,,.6'.,
to 7? poft diuortium reddatur: fi propiore/ 59, quam in red- ,,, |
denda dote conftitutum eft, data fit, Vaïere' pactum conuen- ...T;Jni;&-:,m;ra :
tum, fi longiore, non valere. | "
XVIIL IvrrAwNvsdibroXVHE.-57 Dieeftorum. Lr-
cET manente matrimonio,non poffit inter virum et vxorem $i
conueniie ? $ S8Redos reddatur: poft diuortium [5* ^.

e GoX .

^, vt longiorg 38« |
tamen, ft iufta caufa conuentionis fuérit, cuftodiri id pactum
debet. | '

p - 3 L d d 1

W,WJOZäLIVD eft, fi pater pro filia dotem promifit, /
vt annua, bira, trima, quadrima, quinto anno dos ?^ aMfered- (| . -

deretur, et conuenit, vt'isdem diebus dos foluto matrimonio 1.
redderetur: hoc enim pa&umlai—ä* valet, ügg;riwgäg/ heres ex- uj
/titiffet $5, etinterueniente,ea paCtum conuentüm fuerit, — - 6v«etnion, re2 |
XX. PaAvrvs./ibre-XXXV.-ad-Edictum, Osm nExS i.v..-J"fäï:f' a. 762 |
; : P E pate d H a
quoque donatas, vel amotas, vel impenfas faCtas, tunc facta
pactio valebit, id eft, poft diu rtium 95. $. 1. Si extraneus
de fuo daturus fit dotem, quidquid vult, pacifci et ignorante
muliere, ficut et ftipulari, poteft: legem enim fuge rei dicit:
poftquam vero dederit, pacifci confentiente muliere debet. K |
$. 2. Si conuenerit, ne a muliere, neue a patre dos petatur,
heres non habebit exceptionem: fed fi conue-nerit,gle manen-
te matrimonio viuo patre petatur, mortuo patre ftatim exigi-
tur: et fi non petierit maritus, tenebitur huius culpíe nomi-
ne, fi dos exigi potuerit: nifi forte ante diregiptum fit matri- |
monium, quam |facultatem petendij haberet. f?«c-r/läfw ;;eu?c',, ón ;
XXI.jLv L1ANvsllibro XVIL-57 Digeftorufs, Sz wv« 4—/ * o

Pt 'Ifu/tl ^ -:H !Mill.l'artm *

Rijre

— AX

mancipla in do,tem dederit ea condiäone, vt periculo eius ef
fent, et fi quidféx his natum effet, ad eam pertineat 9?: ftari
paéto conuento oportebit. .Nam conftat poffe inter vxorem et
virum conueniri ??, vt dos, qu;(e in pecunia numerata effet ?*,

.permutaretur, et transferaturin corpoma, cum mulieri prodeft. |
XXIL. IDEMhbïQ»lL—&d*VP—WW OviDAM ,v . ——
fundum dotis caufa ab vxore fua acceperat, interque eos con- — f Ervm.
uenerat, vt.mercedes eius fundi vir vxori annui nomine, da- — . ..
ret: deinde eum fundum vir matri/mulieris certa penfione co-. a ac, :
lendum locauerat: eaque, cuüm mercedes eius fundi deberet, E 10 N
decefferat, et filiam fuam folam heredem religuerlt, et diuor- [7 .rc'g"/:fo , i

tium factum erat: vir deinde petebat a muliere mercedes,
quas mater debuerat. Placuit exceptionem mulieri dári non

debere: ac fi inter [fe etjvirum non conueniffet, vtlfggimerce- | 1£». (4 7-

quodam-

7Oo Taur. cEteriore. GEB. — "71 Hal. reddatmr. GEB. — 72 Hal. lif.
73 Hal. fatium effet. G E B. 74 Hal. reddet. GER.
76 Hal. flavi ab eo. — Vulg, flavi ei patto. BR.
Hal. tamen et omnes: Cui. BR. 78 Ap. Hal. quae-
que et,abfunt. Vulg. quoque et. BR. — "79 Hal. et Vulg. inferunt: fevius. B R.
$0 Hal.addit: tempore. Vulg. priore tempore. BR. — 81 Hal.lib. XVI. GEB.
82 Hal. conueniri. 83 Hal et omnes inferunt: die, quod ante: dos, facile ex-
cidere potuit. BR. — 84 Ap. Hal. dos, abeft. GE z. — 85 Hal. exfliterit. GEB.

BR.
FI. yeoAU€w. GEB.
75 Hal. et Vulg. priore, BR.
47 Hoc eft: Proculz.

86 Hal. verba: id eff, poft diuortium, ftellulis iucludit, et in margine addit : alias
88 Hal et Vulg. inferunt: pe-
91 Hal.

j

defunt. G EB.
Cunia. B B.

.87 Hal. Hb. XV1I. GER.
$9 Hal. pertiueret. — 90 Hal. et Vulg. conuenire. B R.

410

quodammodo donationes inter virum et vxorem confirmen-
tur: nam iquod/annui nomine datur, fpecies eft donationis.

XXIIL ArR1cAwvslibro.VIL.?2Qudeftionnm, | P A-

| jï.g[c/'u,ä.- mé: TER, cum filie fude nomine dotem daret, pa&us eft, vt mor-
E u tua, filia, vno pluribusue liberis fuperítitibus, deducta parte
| tertia, reliqua dos fibi, aut poft mortem fuam illi aut illi] ?*

At hecL1 filiis, quos in poteftate habejat, reddatur ?^: deinde|haecy??

ita fieri ftipulatus eft: poft mortem eius mulierp[zin matrimo-
nio decefférát relictis filiis. Qtäg/eütmn eft, an ex ftipulatione
, duas partes illi petere poffint? Refpondi, ?9 poífe: etenim
| rjmie vt o Ia eius ftipalationis hanc effe, vt fi in matrimonio mortua
/, elfet, dos patri redderetur: let[perinde ?* habendum/ac fi ta-
lis füipulatio interpofita fuiffet, st NAvis EX ÁSIA VE-
NERIT, MIHI, AVT POST MORTEM MEAM Lv£rio

- ïïi;fï

leie, f-" TrTro pAm[ ?* sPoND *Ls ? nam et fi poft mortem ftipu-
: , .., . latoris nauis veniffet, lheredij?? deberi.een.
| /"':,W'/["f? XXIV. FnLonEsNTIXVvsSslü LL Tnftituti S1
l b M LpePtlam,,, INTER virum et vxorem pactum eft, vt certa pars dotis, vel

tota ob vnum vel plureg liberos interuenientes rétinextur:
E. etiam eorum liberorum nomine, qui ante nati funt quam das
p MV daretur aut ampliääln *99, conuentio rata eft: nam fufficit,
! eos ex eo matrimonio nafci, in quo dos data eft. ]b
| . XXV. VrPriANvSlibrol.Refbonfort Qvop * de
E- t d; A : £//^^^; reddenda dote, fi data fuiffet, mf.ortgaüä matrimonio filia, con-

//f[c/hv nabne:

X

nf

transmififle ?. T rer:

. e P;J'roj.
M EU XXVI. PAPINIANVSthm.-N.—-Rere&f?Pm. Iwx-
owézt. 14 12 7^ m focerum et generum conuenit, vt, fi filiaymórtua|^ fu-

$. L. ifi-gv'f verto perftitem anniculum filium habuiffet, dos ad virum pertine-

. jeeorto. - ret: quod fi viuente jnatre filius obiffet, vir dotis portionem,
2 " 2L$9€)5, * ; 4 " * * "
: vxore in matrimonio, defuncta, retineret: mulier naufragio
| quy um anniculo filio periit: quia verifimile videbatur, ante ma-
| -14 : t trem infantem periffej virum partem dotis retinere placuit.
Ev5 $. 1. Vir dotem, quam ex . patto filide nomine retinere/ po-
'J—aävf:/mwff 5 : q fürvs p ?( j z /lp

tuit, fi lapfus errore non retinuit, filiam, quae päi*crä(i 3 [9la,
T PTLLIT inajrUjpro parte heres exfiterit ?, apud arbitrum diuifionis
M. $ nonimprobe dotis perperam a patre." folutae praeceptioneyá ?
, í«.. defiderare cogjäcijly $. 2, Cum inter patrem ? et generum

| Jüc ]wvcbn : 5
EU - . coBuenit, vt inimatrimonio fine liberis defunéta filia, dos pa-
Ledeee c— Ti , i * a

(5 tn reftituatur, id a&um inter contrahentes intellfgi debatj
| vt liberis fuperftitibus filia defuntta dos retineatur: nec fepa-
rafjtur porBio dotis additamenti cau(a data !9, fi poftea ni-
'ehil aliud conueniat. $. 3. Conuenit, vt mulier viri tumptibusj.
, ]jgjuoquo iret, veheretur ]** : atque ideo muïieä]pafäïm ag lite-
] sieen Sþwe.i?m,cänf ras viri fecuta, prouinciam, in qua |Centurio fjlg]eä'ä)ät, "
( L fäjw petit: non feruata fide conuentionis, licet directa actio nulla

.;1 MO LPIP.. ^ j
| WL.)JI,'Jäjä' Guere w €t,

J ZW GW C

3. buse 2 , .competitj vtilis tamen in factum danda eft. $. 4. Filia cum
[ — : Wwprro fe dotem promitteret, pepigit, vt, &i in matrimonio fine

æMäW liberis deceffiffet, matriffuae dos foluatur **. Pa(to filife
| . . .. nmulla matri quderitur aCtio: fi tamen heres pueH?e matri pe-
; " "^ 4 Á
ja()ffl"ö efl, et mox? permutetur. 92, Hal. /ib; VIIT. GER. 93 Forfan e, poft:
E *d : ili, excidit: ; at illj e fiis. ^ Vulg. et Nor. habent: zi aut illis filüs.

Nouem illi Pal. . IV. V. VIII. IX.. Chriftin. Barb. Vat. II Bynkersh. L.
at.IL. zis anut ilis filiit. GER. 94 Hal. redderetur. 95 Hal. et Vulg.

3 Flor. eft: trausmiffiffe. G x 8. 4 Ap. Hal. mortzua, abeft. GEB. — 5 Hal.
fola patri, matri pro parte. MSS. vacillant. |.S. Cruc. et Bynkersh. I. vt eft Flor.
Pal. IX. patri fola suatris pro parte. rectius Vat. L. 1. Pal. L. V. XI. patvi fola 1na-
tri pro parte,. Itern Pal. IV. et. VIL. nifi quod transponant: féla patri, matri
pro parte, vt Hal. Vat. lL patris fola snatris pro parte. n Barb. verba: fola

zuatri, praetermiffa. BR. — Bynkersh. II.. vt Vat. L. et reliqui. GEE. 6 Hal.
exfitevat. — "] Vulg. inferit: matri.BR. — 8 Vulg.perceptionem.BR. — 9 Vulg.
inferit: puellae. BR. . 1o Vulg. quae ef data additamenti caufa. b R. — 11 Hal.

viri [umtibus, quoquo iret, quoquo veberetur, vteretur. ct in margine ftellula ad

| nio-,

uenit, idem de rion petenda quóque]videri conueniffe: ac pa- -
trem pacti conuenti exceptmnemþ-z&uxg;z ad heredem füum -

Nec aliter fcripti codices nouem, duo alii Vat. L. et S. Cruc. vt Flor. BR.-

boc. BR. 96 Hal. refpondit. GER. 97 Hal. perindeqne. 98 Hal. et
, Vulg. dare. BR. 99 Vulg. inferit davi. BR. IoO Hal. et Vulg. amplia- |
vetur. BR. 1 Vulg. Qui. BR. 2, Àp. Hal. et Vulg. wanctum, abeft.. B .

et Vulg. quaerituv. BR.
GERB.

. tur ? Refpondit.
| FONINV'S. GE,
, hac lege faepius obüio fübftituendam literae y literam : fed tunc fcribendum
erat; MarYe, MarY]un etc. GEB.

DIGESTORVM LIB. XXIIL TIT. IV.

cuniam Ldgägf foluerit, viro contra placitg petenti dotem ob-

ftabit exceptio. $. 5. Pater, fi filia nupta mortemyi obilffet, do-
tem dari fipulatus eft: conftante matrimonio capitali crimine

damhatus eít: diuortio fecuto, vel morte viri foluto matrimo« £, . ï;*r"if*"ä*f-

ftipulationis condicio deficit: quod fi mulier in matrimo-

£ry--à 'f od

nio decefferit, ex ftipulató ** fifco dotis aCtio quáereretur ** z 4;:
poft verum autem dmorïlum renouatis nuptus, non commit- -

titur fifco ftipulatio, licet defuncta fit in matrimonio filiaz
quoniam ad primas nuptias pertinet. |J. —— ofv
XXVII. IpEw llibro-E-jBefinitionum Í
fublatis reuerfa poft iurgium per diffimulationem mulier, vel-

,5 . - . o í K
uti venali concordig '?, ne dotata fit, conueniat, conuentio ^^
4* . . e &
. fecundum ordinem rei geftae moribus improbanda eft.

XXVIIL. PAvrvs ibro V.—Qugseftionum. | Qv Á&-
RrS, fi pacta fit mulier, vel ante nuptias, vel poft nuptias,
vt ex fündi fruCtibus, quem dedit in dotem, creditor mulie-
ris dimittatur, an valeat pactum? Dico, fi ante nuptias id
conuenerit, valere pactum, eoque modo minorem dotem con-
ftitutam: poft nuptias vero, cumÁonera matrimonii fructus
releuaturi funt, iam de fuo maritus pacifcitur, vt dimittat cre-
ditorem, et erit mera donatio. .^ 7:
XXIX. ScixvoraAji

MARITVS, iqui/aeftimata praedia in dotem acceperat, manen-

—Reiïþonfomm. Cvw

SI LIBERIS

£: t»,

b ä;—v L ;

te matrimonio pattus eít circumfcribendae mulieris gratia, vt. 47 7*«

praedia infeftimata effent, vt fine *9 periculo füuo ea dete-

riora faceret: qudefitum eft, an fecundum priores dotales ta-
bulas praedia

eftimata remanerent, et pericalum eorum ad ,

maritum Dértineret ?) Refpondi *?, non idcirco * id * ?? pa-c2x.
Ctum, de quo. qugeréretur ^*, impediri, quod in matrimonio j;:-;;/ueräur,/
factum eflet, fi deterioge/loco dos non effet: nihilo minus, eo^r o L

admiífo, fi deteriora praedia faceret,! eo «
otis aCctione teneri.
dotem dedit, et ftipulatus eft in

pacto
3 odet

|€e. : - ARU *« 5 , .
uortio fecuto, non repeüigüü)te, ditus deceffit: mulier, ex : f
Qujefi- « 7

voluntate,heredigeius, redintegrauit matrimonium.

tum eft, an ex ftipulatu dotem petere ?? —POHE? Refpondi ?^, , —

heredem Titii,

M r r t

dedit, patta eft, vt, (i in matrimonio deceffiffet, fratri jeiifs red-
deretur: isque in eum cafuyá fipulatus eft: mulier decedens

poffe pa€ti exceptione fummoueri. $. 2. Mulier de dote, quam

$. r. Titius mulieris nomine )$4maortes
cafüm ynortis, et diuortii: di- j ?2

;

WW-' » L * * n i :" ^. ,
fi confenfiffet vt ea quantitas, quam ex ftipula- 57* 59re2«,
tu confequi potuerat ^*, dotis reconciliado matrimonio fieret, $ -

^ 21-4 *J

r

à

quasdam res dotales marito legauit, et aliis: 75 quosdam ex , d At

feruis dotalibus manumifit.
rum [&»nomine, quas legauit mulier, et feruorum, quos ma-
nutmifit, fratri tendfur? ?* Refpondijinthil proponi, cur non
tenereü?zp9: cum etiam heredes d,läfun&;ïe tam legatariis,
quam libertatibus obnoxii fint. — 1. 777 |
Á EXX (IR ïPH ONIXvs)?? llibzo-X.—Difputationum.
üyKrnrivs Marcellus Diétio Maryllo ?*, dotis filife' füge no-
mine, centena promiferat: et conuenerat inter eos, ne ea dos
conftante matrimonio [5* peteretur: vel, fi poft mortem
vocem: iret, pofita: alias, iret, vebevetur: atque. — Vulg. viri fumtibus vteretur
quoquo iret 3el veberetur, & R. I2 Flor. éft: Centyrio. GEB. 15 Hal.
morabatur. G EB.
ex. B R. 15 Hal. et Vulg. ffipulatu. ER.
17 Gothofr. innota: venali concordia. Hal.

- 16 Hal. et Vulg. quaeritzr. B R«
Non Hal. modo fed omnes ha-

| bent: concordia, etiam omnia MSS. quae adii. Vat. L. habebat vt Flor. fed eft

corre&us. Adde Duk, a2 Opzfc. de Latin. Vet. ICt. p. 329. BR. Reliqua
MSS. Pal. I. IIL. IV. V. VIL Barb. Bynkersh. GEZ. 18 Hal. ne, loco: vt
fme. GEB. — 19 Hal. vefpondit. GEB. — 20 Ap. Hal. id, abeft. — 21 Hal.

23 Hal. et Vulg. vepetere. BR.
Hal, poterat. 26 Vulg. praefigit: et. BR. 2/?7 Hal. et omnes inferunt:
verum. BR. Imino noninferit Hal. fed loco: eavaum ponit. — 28 Hal. tenere-
29 Hal. et Vulg. teneatur. BR. — 30 Florentiae eft: T'RF-
31 Pro: MarVlo. 8R. 'Vt exiftimo, in nomine im

24 Hal. refpondit. GE R.

32, Hal. inferit: fiue liberis. Vufld.
; . ine

14 Hal. folueretur. — Vulg. fequenti voci Pa&o, praefigit.

22, Hal. faceret, ea aclioue teneri, reliquis omiffis.
25

QuZefituml eft, an maritus ea- j,;

H

92522

2 x 59"70"1'&»;6

DIGESTORVM LIB. XXIIL TIT. IV.. V. — 411

þat:ä; in matrimonio fine liberis filia deceffiffet, vt dimidia dos -EEÉT.—V-— 7
,,, apud Margllum remaneret, dimidia fratri| mulieris reftituere- AZ DE PVNDO DOTALLI /4(1
u - 'J. tur: eaque etiamin ftipulationeji dedu&ta'erant: mortuo Mar-- — JPAvLVS ibro—XXVI. 7 ad Edictum. - ;
Mj cello, filio et filia füperftitibus, dote vniuerfa filidé prfelega- | T x TERDv M lex Iulia de fundo dotali cefíat, fi ob id, quod ' E j
"a, Ja u t* Mar;;llus nata filia diuerterdt: et mulier deceflerat, fratre . maritas damfhi infeCti non cauebat, miffus fit vicinus in Va l r ;
tf — - fuo ff filia ex partibus fequis heredibus jgcelic;ti : apud Petro- | poffeffionem dotalis praedii, deinde| iuffus fit;poffidere: hiec 4&.. .
g )j;:niug—;/MagnugyPraetoregggMar&llus ab her&dej tilio Marcelli ex | enim dominus vicinus Jjï: quia hgec alienatio non eftivoluntae LJyr: f cu a
ET "" — dotis promiffione vniueríam dotem petebat, illa,?^ conieCtu- | ria. $. r. Sedet'per vniuerfitatem tranfit praedium, fecune J« :
Juta.* ya, quafi inter duos ?* placuillet, nullo filiorum exftante mor- | dum quod poffibile eft, ad alterum: veluti ad heredem,? ma- -l 2eli nete] ao ,
^v $- tua muliere, partem dotis remanere apud maritum: pmagis 35 | riti: cum fuo tamen iure, »alienari non 'poffit. l | :
J conueniffe£ vtique, totam eius-ef&e dotem, fi filiumyfiiamue ha- lL VnPraAwNvsllbroV.deadulterie, Sr wmARITVS
Mi buiffet. 35 Ex diuerfo refpondebatur, pacti quidem vulgatis ?* | fuerit in feruitute redactus, an dominus alienare hunc fun- — .
exceptionem etidm 39 heredi proficere: fed ?? in fpecie, quae | dum non poífit? Quod puto efle verius. E Quareetfi ad /ïff]-.»-/ïi,f*fï'x(t/.
proponitur, non quafi heres mulieris ex perfona defunctde, fe | fifeum peruenerit j nihilo minus venditio fundi impediturz ; , 226 o
Jagl*m, exceptione pacti ttäbitur: fed ipfe erat 40 ille, qui et-iam vi- | quamuis fifcus femper. idoneus fuccefiorïfït,. egfoluegdo. M /&M p
J , 02 muliere, f1£ab €0,dos peteretur, potuiliet edwé ^ exceptiong ; IIl. PavrvsüibreXXXVL--ad Ediéteum. FvwpvsS — ho
p ä'*MaryHu—, quia dluorfgum faCtum erat, fummouere: eandem- | dotali ^ feruo legatus, ad legem Iuliam pertinet, 5| quafi dota- ; J 2222 6;
4« que ^^ defenfionem etiam poft mortem fororis fuge retine- | lis. $— d otiensautem non poteft alienari fundus, quotiens , 52725
7- bat ^?. Ttaque placuit, eum ab ea peti.üonegþ;fohïi, nulla ex | mulieri actio de dote competit, aut omnimodo competi- -
Adalfn, )fac fententia facta derogatione &fideicommifüt.petif,ioni, quam | tura eft. — /Z«4«; Jb " Á-o TAR d- ET ol
iure hereditario per filiam herás vxoris Maryllus in parte di- | IV. (G A1v s. !libro-XL-ed-Ediétum-prouineisde. /LEX — 0.
| ynidia habebat. ; : IvrtriA, quae de d&älyprä'eg'o profpexit, ne id marito liceat .1242/:4 ,
; | | . : obligare, aut alienare, plenï(gfä interpretanda eít: vt etiam * :
g XXXL ScKxEvoraAilibro.HI.-Quéeftionum. 'Sr rxN- | de fponfo idem iuris fit, quod de marito.
: TER virum et vxorem conuenit *^, vt extijemi anni matrimo- V. VLPIANV SWLlibeO*'**H?"OmüibUS*CFPin&S.
nii fru&us nondum percepti mulieris lucro fiant, huiusmodi ! IvrrAxwvs libro fextodecimo. Digeftorum fcripfit ", neque — XZ7.
. pactum valet. — ,. d- : | | feruitutes fundo ,debitas poffe maritum amittere ?, neque ei
h, O v . alias imponere.-4 ! "$&ercut , necteges dliitinzTeo,
.,fï'ue,.gw XXXIL IavorEewvs * MVPWPo&efææbus . VL H»pg Müïhm,&l.-de«adulæææsl SED NEC libertas
"d : XLabeonmes. Vx OR viro fundum geftimatum centum in dotem feruitutis Vrba.n.o praedio dgtah debigfe competit: ne per hoc |
P dederat: deinde cum viro pactum conuentum, fecerat, vt di- | deterior cóndicio ? praedii *? fiat. J ER Atpece u L-M AX atl
H fio faCcto, eodem pretio vxori vir fundum reftitueret, B : VII. Iv r rAN v sylibro-XVI Digefterumy "MARIe Aacé FP |
d uortio , eodem pr VX rei us [AN V SUIDEO ZX V 37 orutm w : , r [
nl poftea volente vxore, vir eum fundum ducentorum ** vendi- | rvs fundum Titii feruientem dotali praedio ** adquifierit, 1f je2 focas
man/ derat: et Qiuorgum erat fa&qm. Ncäaþeo- putr *5, viro pote- feggtu.s C"onfun(.ïitu.r. Sed üægundgæiTng reddiderit fine re- rïzzzm ;x;uïzluiïïï» |
TW ftatem fæer; debere, vtrum velit ducenta, vel fundum reddere: ^ ftàüratione feruitutis, hoc marito imputabiturf ?, et hoc cafü ^; * ng:": u-
pus neque ei paCtüm conuentum remitti oportere. ldcirco puto | maritus litis feftimationem praeftabit : quogl fi maritus foluen- Ed u A
ulb b e . hoc Labeonem . refpondiffe, quoniam voluntate mulieris fun- | do non jéritvtiles a&tiones aduerfus Titium mulieriad reftau- 7 , , 76 u
Q sJ2 dus veniit.*?: alioquin omnimodo *? fundus erat reftituen- ! randam feruitutem dantur. .$—;. * Sed * cum vxor fundum, — ,. Affömæä'**
DS;* : dus. $. 1. Si pater filife nomine certam pecuniam in dotem | cui praedia viri feruitutem debebant, in dotem dat, fundus . AE
a r promiferat, et paCtus eft, ne inuitus eam folueret: nihilfab | ad maritum/peruenit amiffa feruitute: et ideo non poteft vis .« p J e;
eo exigendum puto: quia id, quod pacto conuento, ne inui- | deriper maritüm ius fundi deterius factum. ,Quid/ergo E. if d E
fl tgs exigeretur, conuenerit 1,51, in dotis caufam ?^ effe non - Offigände the.iudchantis continebitur, vt re;lintegrq;ä'ferui- CAMDLRME »7//2*
[ i . videretur ??. | ' . | tute iubeat fundum mulieri vel heredi *^ eius reddi. E UL ALE R
nf » : ] /ijo: VH AL rEN Vs bzo DL Digeftorum-a-Paulo-Epi- — "-
m | x tomgl/&rum-r Vimg rwN fundo dotali, vxoris rog-atg[, oliue-
7 ! b ' : ; )z | /'"L.'ok g) od enelo V
fine liberis a fülia. &R..— 53 Hal. ex, loco: ila. Etiam Vulg. ex filiae com- | 6 Hal. et, loco etiem. — 7 Hal. fevibit. . 8 Florentiae olim erat: smüttere. BR. ,:;' PUA USn Pa :
deciura. B R. 34 Hal. quia fi inter cos, locoz quafi inter duos. GEB. — 35 | 9 Vulg. imferit: dotalis. BR. — 10 Vulg. inferit vrbami, BR. — II Vulg. fer- /^ .* vitsel s E
Hal. inferit: ergo. Vulg. autem.BR. . 36 Hal. et Vulg. praefigunt: Et. ER. | witutem dotali praedio debentem. BR. — I2 Verba: fed fi.euudem — — — impu- 1(60 0 FE gnetem d
37 D* hoc Cuiac. ad African. Tra&tat. VIII. in L. 61. $. 13. D. de Fuvtis. | tabitur in Pand. Flor. non reperiuntur. "Taurellio hoc imputandum, qui figna J/e74 ) L omcaL,)
3 YNK. 38 Ap. Hal. etam, abeft. GEB. 39 Hal. ad voculam: fed, po- parenthefeos non appofuerit. Varie auteim fuppleta eftlacuna. E fedecim co- 5 g
fita ftellula, habet in margine: alias, Ecet. GEB. - 40 Hal. fed ipfe ille, 7& | dicibus MSS. in totum haec aberant a Vat. L et H. in quibus ex poftfa&o con-
erat, omiffo, et pofita ad vocem: ipfe ftellula, habet in margine: alias, bic ad- | fpiciuntur adiecta. — In his fupplementis pro: fed fi feptem codices habent: et
ditur quia. Vulg. fed et ipfe evat ille. BR. 4Y Ap. Hal. ea, abeft. GER. | fi. Bynkersh. fed et fi. Pal. I. fi absque fed, vel, et, quemadmodum Pal. VIL. et
42 Hal. eandem quoque. GERB. 43 Hal. vetzmebit. GER. 44 Hal con- | absque fi. Pro: eundem, o&o habent: eumdem fundmm. Singularis eft lectio
i nenuerit. 45 Hal. Jaboleuus. GEB. 46 Hal in margine: praeflitueret. | Pal. VII. et eidem. fundum Titio. Quod autem pro : reddzderit, ali1 habent: red-
: Sed hoc eft ipfa le&io Florentina a Taur. negle&a, vt mánifefte mendofa. BR. | didit, nullius momenri eft. Ceterum ante illud verbum Pal. VIII. admifit dictio-
47 Gothofr. innota: ducentis vendiderat. Hal. Tta et Vulg. et ita ipfe lego. | nem: poffea. Quod autem Taur. et alii habent; fine veflauratione feruitutis
2R. , 48 Hal putabat. — 49 Vulg. vemierit. BR. — 50 Hal. ommino. GEB. | m Pal. VII. Chriftin. et Treuif, eft: fine reflitutione. Denique pro: boc marito
51 Hal. conueuit. 52, Forte melius: im dotis casfa. Editores tamen ita, vt | impatabitur, quatuor habent: et boc mavito imputabitur. Pal VIIL boc zmpu-
eft Flor. E nouem fcriptis Vat. L. tamen habet: u dotis caufa effe, etBynkersh. | tabitur. Bynkersh. boc imputabitur miavito. .Ex editis Vulg. habent: Er fi eun-
Y. in dotis caufa non videretur. BR. — Keliqui fcripti qui.habent, vt eft Flor. Pal. | dem fundwm Titio peftea reddiderit fiue veflanvatione feruitutis, boc imputabitur :
I IL HL IV. V. VL Vat, l. quibus adde Bynkersh. IL. et ex editis Haloan- | smarite. Norica: fed fi euudem fundum . T'itio veddiderit, et reliqua vt Taur. In
drum. GER. 53 Hal. ét Vulg. videtur. BR. Bafil. niiil horum apparet. BR. Codices, qui habent: £t fi pro: Sed fi, Pal.
[s | IV. V. IX. XI. Vat. HII. Barb. Treuif. O&o, qui habent: eundem fundum Pal.
] Hal. lib, XXXV. GER. 2, Gothofr. in nota:/ab haerede. Lal | I. HI. IV. IX. $. Cruc. Treuif. Chriftin. Bynkersh. L. In Vat. I. eadem vox elt
Sed Florentinam le&ionem confirmant Bafil. zjàs «3y xawqovágov oU Av3gie. BR. | fuppleta. Quatuor qui habent: et boc imarito imputabitur, Pal. V. VI. Vat. IIE.
3 Hal. ljj. XXXV. GER. 4 Vulg. dotalis. Florentinam confirmant Dafil. | S. Cruc. In Bynkersh. Il eft: et f euudem fimdum Titio veddiderit etc. GER. k
$ A«yariuSe1g TÀ ZTH TQ 000Aí GygQs. BR. 5 Vulg, pracfigit: et eff. BR. | 13 Ap- Hal. efl, abeft, GEB. . t4 Vulg. baeredibus. Sed Baül. habent: 4
l A xX « xNgovépm

42 ,43. , DIGESTORVM LIB. XXIIL TIT.V. .

^ a, tum *5 fucciderat :l[hoc (ivt[) 19 nouellum reponeret: poftea | n A Titio, voluntate eius fundum dotis nomine MZeuio tradit, — . .
[aäm»w'([q vir mortuus erat, e£ vxori dotem relegaueratüi *?: ligha, qu&e | dos eius condidionis jeett] cuius effet, ]i ipfi Titio(fundum)tra- —^ ^74*
: ex oliueto excifa effent, oportere rnulieri reddi *? refpon- | didiffet] $. r. Si mulieris nomine quis fundum in dotem de- 5422*
, /& dit. : : derit, dotalis fundus erit: propter vxorem enim videtur/lis fun- — ,
N- IX. J?FRICANVS. re. VIIT Qudefti o Qywpa.] dU d maritum perueniffe, $. 2. ;Si fundum alienum mulieri ae vro ij
RITO debifori fundi, id quo debet !?, doti mulier promi- fïebeatgnar)tug';, Cumqu.e rænu»her ei dotis nomme,promlfffl.t: m
ferit, dotalem fundum effici. $—r» Quod fi ei promittat qui | 1 pendenti erit : (;jt tunc iæeg dotalis, cum ad eum peruenerit, VE
fundum aut decem debuit, in arbitrio effe/;mariti quod in do- $. 3. Si fur-ldumvlegat'um libi dotis cau(ïg-muher repudlaueyrlt,if*u u)
C te»? fit ^*, $ e-Quod fi Sticltum aut fundum debuit 2* vel eiïzlaräj. f:ubihtu.to viro omiferit hereditatem, vel legatum:
j /::ger maritus, et quod debet, doti/éli promiffum fit ?? :J Sticho mor- | erit iundus dotalis, ; !
UFotfi -* nE fundum in dotem effe. $. -- H1s.f3011fequefïs elle ait ?^, XV. PAPIN IANVSlibro-IIL-Refponforum. Do-r A-. Í
D 7 s M vt fi Cornelianum aut Sempronianum fundum debenti, id quod Lr praedium, cuius vir poffeffionem retinuit, poft litteras ad

- . : : TU H 63- Y£ : . 4 " 11f£-25. * w * : H
x ^ adrtrila debegzdöotl promifftim iüj)lem p s dotalem efle Iï.lailgt *| vxorem emifías *?, quibus dotis nón fore praedium declara-
plane/^$ vtrum velit alienaturum ?7: alterum alienari ^9 non uit,in matrimonio defuticta mAli irt ' '
u M/wm&a[a ; 1—( i M P eorfus redinut aOt i ia uit, atrimonio deruncta müliere, virum retinere placuit:
" : L ag?)en n T : àr ;P?- | quia mulier actionem ex pacto non habuit. ^j L: "
Ji um Mb £. teltate eft 59, an eum, quem retinuiffet, alienari ?^* velit, g (Ef:ä' qIIIm n pertaio d : CM
n lu E rf M D ovrvsdibred lm Fllpi i tL2. — AVL |TRG3»n0 NI Kvs 44M*X—I—-.«-Difpütatwnum. d)
OE i dultm a, i s rl OU M o RORT RULACULES fs B9 PO-L 81 FVNDYM, quem Titius poffidebat bona fide,!longi ^* 7^ ,.
; P. "teftas legis ambulatoria: qufa dotalis fuit obligatio. Numquid temporis|poffeffione poternt fibi qufferere, mulier(vt füum/ma ) hh.
E. À ergo, etiam ?? illo nondum redempto, alterum quoque alie- | j5 dedit in dotem, eumque petere naäle;xerif vir, cum id -fa-n;/' ""fv*"
rf pondet nare poífitj quia poteft alterum redimere? an hoc non debet cere poflét, reri u H d. ia M que La
| 'f// , du m CH 33 (9 L. oW | cerejpeiéet, rem periculi füi fecit: nam licet lex Iulia, quge^ "prazsenptom] 1
| p Tedpiwenulusin dote ** fit? Certe ex poftfato videbitur | v-&t fundim d tabd du nuMiDiuA u o : Dv .
E — d4Jumy/ . ao alenatus.-illo Doftea redetinfe ^s €xat rundüm dota/erm alienari, pertineat etiam ad huiusmodi l eras ^non, "
c r us, I ss | adquifitionem, non tamen interpellat eam poffeffionem, quge |
| XL AFnicaxvsilibro-VIll.-Qufeftionum. Qvop Fer flolägum.þelnpus ht ^*, fi, antequam conftitueretur dota-
fi fundus i&" dotem je&imatus datus fit, vt electio effet mulie- T ää uï* laf.n c;zfepelïat. Plane, fi pauciffimi dies a.d.perfi..« T
| ris: negàüit ?^ alienari fundum poffe: quod|fi 35 arbitrio | Ciendàm longi temporis .*p-oiï'efüonem fuperfuerunt, nihil erit u
£: maritifit, contra eíle « T2 quod imputabitur ^* marito, -
n l il t, Ts ' ! 20 lo eraffrum CO TM m ao V/. e
XIL PAPINrANXWvSslibroT-35-de-adukeriüs. E TIAM ä(yïlI' LM;A*BS)EAEKSH wïï*gggg&gww ; Fv a |
E C ien fi ?* diregfpto. matrimonio, dota!.a raedium efl& intellégitur. DX? ää,ï,n maritus vendidit, et f:rgduh,t; üwmatmmm? A m -Wj/
Lcx oA p ^9* P. SOCefl voluntas in diftrahend dotali praedio nulla eft. — | [äïlllïq äcepi ïm&? jet]dos lucro mariti ceffit, fundus . emptori £& |
AIL VrsrAwvsiibro-V. de-sdukeriis DocALE| ^ ^ a'ä //Iïcïïï"' de od F*Zf;"'m.h'm'fü' VU TPLL
praedium accipere —deït)emus, tam vrbanum, quam ruftiqum ?*: : VIII SUOMENYVS lïïb&&ïvþe*" Pofterioribus) "
ad omnesenim gedi&cium lex lulia pertinebit. $. r. Praedii Labeonis. Vim ^? rw fundo dotali ;

appellatione etiam pars continetur. Proinde fiue totum prae- | ?Peruerat : diuortio fa&ö,sgu;ler.ltur, Hss qUOB lejyum d ^
, ium in dotem ?? fit datum, fiie pars praedii, alienarf-non ïlequ.e.exportatum euet "^7, cuius effet: jet| impenfaim, ?? m?ü/"äüm
^^: poterit: et hoc iure vtimur. $. 2. Dotale praedium fic acci- apy&lmna'&lfa&amj.muher, an vir praeftare deberet *^? Labeo &,27^ |
. pimus, cum dominium rnarito quefitum eft: vt tufic demum | "a?mor virifeffe aitf. ceterum, viro negat quidquam praeftan-f ;; .g, l j
: alienatio prohibeatur, $.-3- Heredi quóque mulieris idem au- | $um effe a muliere: quia nec neceffaria ea irfipenfa ellet, et , ,^ &m:^
Llgg9et; xilium praeftabitur, quod auulieri. praeftabatur 4^9. $. 4« Sb: fundus deterior eff(?t factus. - Egosläon tantum neceflarias, fed,,€ Pepro,
vxore herede inftituta, fundus dotalis fuerit legatus, fi quidem CUR -thles impenfas iprà Itanda a muliere ;el.(/füm?ï nec ^m |
deduttis legatis mulier quantitatem dotis in hereditatem ^* | Puto tfundum deteriorem effe, fi tales funt lapidicine, in qui« . E
d2 habitura eft, valet legatum : fi minus, an non valeat qugleri- bus lag;s Cäïfc?fe poffit. $. . 5ij per mulierem mora fieret, déC, .* ]
| J.L ;:VMW& Áj tur Sc?f-euoja /^2, ld fi non totus, fed vel aliqua pars ex eo quo mibHs aeft mationem paiis fundslngov fol-ue.ret, et fun- Jeprt s s
: vindicari poffit,fi modo aliqua par$'ad dotem fupplendam de- dum reciperet,jcum hoc pactum erat 59: fructus interim per-

fit, d dumtaxat ex eo remanere apud mulierem ait, quod quan- | &€Pt9s ad virum pertinere ait Labeo. 57 p uto potius pro por-
« - . |Hongfructus virum habiturum, reliquos mulieri reftituturum,

3
J us

|
* * e 2
apidicinas marmoreas -,f
!
l

n -6 titaü dotis deeft, pr: Z d T.-
/ 1 * * $ *

-efï;(ä;;,.m: k a m j : : u | XQue ?* iurevtimur. —— i. ao 2 2e ,
Ed ia XIV. PAvrvsibroH/de-adulteziis, Sri wvrTv- yn Ae fj Aeon. Fftse hum - |

* g u j ( d ; :
L JWL LE 5*,5/ lécct -(x/ær XX n ä/£7 /cfv //,æar)eg*ïam/m,

xA«poVüpe uTic, BR. —— 4 Taur. oliBet?tm. GEB. I6 Habent hoc fupple- ] 35 Hal. inferit vt. 36 Hal. Jib. fingulavi. GE B. 37 Ap. Ha!.» f abeft,

1 " )4 /-(. " " mh
' Wuï .*,;""z ï*ï mentum, omngs,cgdices .fcri-pti: .plcrique autem eo amglius: ad Iaoc. vt, proba- | habet tamen iq 'margïx-le: alias, etiam fi direm. GE R. 38 Hal. raflicanum.
[ ^we MA H*ä*'v ) bxhtcr ob finales literas in: facciderat. Yta etiam Norica et Vulgati. Sed Pal. | 39 Vulg. inferit: mibi. BR. 40 Hal praeflaretur. GER. ^ 41 Malo cum
| Qu« 8 /eés fa. ) - YV. habet vt; absque boc, vel : ^ad .boc. In- Vat. T. et If. initio «2 vt abfuit. Ce- | Hal im Pereditate. B R. 42 Hal. Scaenola certe fi on totus fed. aliqua pars.
du u TU u terum vt 'ljanr. Pal. L et Il BR.. Hfti plerique funt: Pal. V. VI. VII. VIIL I?(. : ,Vul.g. Scr.ze.uola vrefpondit : non' valere fed fi totus fundus ex beveditate vetineri
E UV UM XIL Chriftin. Vat, III. Bynkersh. L et l. GE g. 17 Vulg. legauerat, etita Dafil. | peffit, folidmu legatum debevi et fi mon. totus fed aliqua pars. BR. 43 Hal.

M;,QJMMMM:»-:;. ^ AwyuTsücy. B R. 18 Vulg. oporterereddi mulieri vel eins beredi. B R. I9 Hal. de- | miffas. GER. 44 Flor. eft: TRYFFONINVS. GrR. 45 Gothofr. in
4 bebat. — 20 Hal. quid in dotem. GEB. — 21 Vulg. addit: decem an fundus. B R. | nota: AL etlongi. ta Hal, et Vulg. fed et mihi particula ifta neceffaria vi-
22,Hal. debuerit. — 23 Hal. prowiferit. GER. 24 Ap. Hal. ait, abeft. GEn. | detur. BR. 46 Vulg. per-longum fiat tempns. B. . 47 Hal zZmputetur.
25 In omnibus editionibus additur: bunc dotis effe. BR. — Etiam in Haloandri. 48 Hal. MARCELLVS. GER. - 49 Hal. IABOLENVS. GEz. — so Ad
GEB. 26 Vulg. plane fi fundum illum aut illum mulieri debuit,et quod de- | b. L. «lt. videatur Van de Water IIl Obf. 15. GEB. — 21 Vulg, inferit: eft
beret n dotem promi[[um fit, vtrum. BR. 27 Mal aeliematum. GER. 28 | et mox idem habet loco proximi: effet. BR. — — 52, Hal. eft, c:æ?;ts fit ? 53, *
Hal. et Vulg. alenare. BR. 29 Hal. et Vulg. alieuatum. —Baüil. iwrom9évra, | Hal. et Vulg. zmpenfas, et mox: faä'-ay. B R. 54 Hal. debeat. GEB. 55
BR. 30 Hl effe. GER. 31 Hal. et Vulg. alienare, BR. — 32 Ap. Hal. | Hal. danudas. G 8. 56 Hal. effet. GE B. 57 Hal. pracfigit fed. G E B. 52);
e«tiaim, abell. GEEg, — 33 Hal. et Vulg. n dotem. BR. — 34 Vulg. uegami. Bm. | V ulg. et boc, loco: 4u0. BR. "u : d

, ! 2 1.X Vida

DIGESTORVM' LIB. XXIV. TIT. [
VICESTIMYQEVARTYVS 4 ^ t

2 o ia M
M /4 DE DONATIONIBVS INTER VIRVM
um " ET VXOREM. ^W .
VrPIANVS libro-XXXIL-ad Sabinum. |
oRIBVS apud nos receptum eft *, ne inter virum et
vxorem donationes valerent ^. . Hoc autem receptum
* eft, ne mutuato ? amore inuicem fpoliarentur ^, do-
nationibus non temperantes ?, fed ? profufa erga fe [facili-

Mä 7 4 ;(;/Wïälfþþ/ Gæ-,, gm"; J oet: n

facpni $,a
£ML ','/WLT M//,

: A axsqdan d f
nepec: "n eeyyet, do.:

- & 1IL Pavrvs dlibre-ViE-ad-Sabinum. ,NEc EssET
e?;]&udiüm liberos potius jeduc&ndi ?. — Sextus, Cfecilius et
illam caufam adiciebat: quia fáépe futurum effet] vt discute-

ea ratione euenturum, vt venalicia ** effent matrimonia.
II. VrPrANvs libro-XXXIL-ad-Sabinum.. H Kxc
ratio et oratione Ithperfitoris noftri Antonini [Andüftif *^ ele-
Ca eft: nam itajait: Maiores noftri inter virum et
nationes prohibuerunt, amorem honeftum (folis, animis gefti-

! m de 7? *
& A :

pretio conciliari videretur '?: neue meliorin paupertatem in-
$ uro dacevit, Cideret *^, deterior lditio.r/üeret, $. r. Videamus iq,t:ä;'.cluos
' éó« — funt *5 prohibitfe donationes: et quidem, fi matrimonium
moribus legibusque noftris ** confiat, donatio non, valebit.
Sed fi aliquod impedimentum interueniat, ne fit yomhine ma-
trimonium, donaäio valebit. J Ergo fi Senatoris filia libertino
contra Senatusconfultum nupferit, vel prouincialis mulier ei,
qui ibi ä*et *7, contra mandata, valebit donatio, quia nu-
ptiae non funt: fed fas non eft, eas donationes ratas efle: ne
melior fit condi&io eorum, qui ddliquerant. Diuus tamen Se-

uerus in liberta Pontii Paulini Senatoris contra ftatuit: quia

mf

as uoe'e s. DOn crac plfertipge vxoris Babita, JERRIRGIS,COBCUDIAS« ;
u*)"ïjþ ! Qui in eiusdem poteftate funt, prohibentur fibi donare: vt-
66 , , puta, frater mariti, qui eft in focéri poteftate *9. $. 3. Ver-
i 2144 gzl bum roTEsTAT:IS non folum ad liberosjtrahimus, verum-
)"L?'[m: Lj/ev. etiam ad feruos: nam magis eft, vt hir quodue, qui aliquo iu-
lW re füubiecti funt marito, donare non poffht. $. 4. Secundum

N o f kr [haeg *?, fi mater filio, qui in patris poteftate effet ^?, donet,

* Uff. mnulljus momenti erit donatio: quia patri qufïferitur ; fed fi in-
il caítra euriti filio dedit, videtur valere: quia filio quderitur, et
| . X Vide Plutarch. Quaeft. Rom. 7. et de Praecept. Coniug. p. m. 280. |
| : BYNK. 2 Hal. donatio valeret. GEB. 3. Gothofr. in nota: ne mutuo |

amore. Hoal.
xem, ille honeftus, hic malus et fictitius. BR.
GEB. 5 Hal, obtemperantes. GER.
7b fed. Si pro: fed,liceret legere; mec, fententia conftaret. Sed quia vix tan-
2 tum mutauerim, adhuc fubfifto. BY N K.. Re&e quidem: nam et fequentia tünc
| mutanda forent in hunc modum: profzufae erga fe liberalitati, nifi malis ad li-

Vt Hal. ita et Vulg, fed intereft inter sutuum et mutuatum amo-
-4 Hal. fe inuicem fpoliarent.

brariorum morem recurrere, et fcribere: profufaErea fe liberalitatE. GEB. — 77

! Hal. et profufa erga fe liberalitate, vtentes. . Mihi fimpliciter videtur legendum:
i, | et profufa erga fe liberalitate. Xlud fed dubio procul ex et, et litera anteceden-
v, tis vocis finali enatum eft. GER. 8 Gothofr. in nota: educandi. ta Vulg.
| BR. 9 Gothofr. in nota: diftraherentur. Hal. Hal. tafmen in margine ha-
W bet:'alias. difcuterentuv. GERB. IO Hal. daret, loco: domaret. GEB. II
| Gothofr. in nota: venalia. Hal. GEB. 12 Ap. Hal. AugufH. abeft. GEB.
, 13 Gothofr. in nota: Al viderentur. ta eft Florentiae, et ita habet 'Taur. ac
! fi 73 coucordia effet pluralis numeri, quod cancordio in. L. 27. fupra de Padt. do-
tal. fauere videretur. | MSS. tamen duodecim habent in fingulari, Fuit in Vat.
Y. vt Flor. fed & expunéta eft. Pal. III, et VIL habent: videatzr. Pro: me
| coucordia, Pal. IV. et VIIL. zec concordia exhibent, et prius illud infuper habet :
j : videtur, pro: videretur. B R. Hal. videretwr. Reliqua MSS. funt: Pal. IX.
XI. Chrittin. Barb. Vat. II. S. Cruc. Bynkersh. I. quibus adde Il. GEB. — 14
Hal. decideret. GER. 15 Hal. fint. — 16 Hal. legibus et.movibus, T& mo-
fivis, omiffo. GEz. — 17 Gothofr. in nota; ibi moretur. £igl.— At Vulg. zza-

wuiuis: ?^* alius|poteftate ?^? mariti fübieCtus, de caftrenfi -

ne|?* interdictumfeft. $. 7. Socrui aj nuru ?

rentur ? matrimonia, fi non donaret *? is, qui poffet: atque-

mantes, famge etiam coniunctorum confulentes, ne concordia

- 6 Herald. Obf. et Emend. 17. delet-

.loco: per fe maritus et vxor. BR.

413

$A.
eft caftrenfis peculii. Quare et Lfflfiliu*s, vel priuignus, vel, ,. ,
fuo peculio donauit ??, non erit irrita donatio. $. 5. Pro-
hibetur igitur et ^* vxori et nurui donare etiamiis, qüi eft in
foceri poteftate, fi modo maritus fit in patris poteftate. $. 6, ^« r
Ab vxoris, nurusge parte prohibitum eft donari viro, vel ge;- "-
nero. Sed etihiisj, qui funt in eorum poteftate, fi fuerit do- eerzen,
natum, vel in quorum funt poteftate, non valebit donatio: fi -
modo vir, et focer in eiusdem !fäht' |poteftate, vel vir in foceri:
ceterum fi in alia familia eft maritus, neque focero, neque ei; L jvce/«z
qui eft in eiuss i ;poteftate, neque Lgilwigfäiiusgjg&, (QQQQLLQ--W

vel contra, ) i5

at : i 1 : ' 9. '(, 6; 44 1
donari nonleftfprohibitum : iqt M ius poteftatis no-nï'xïerti- L d :
tur ^9. $. 8. Si feruus meus, cuius vfusfructus alienus eft E

i i . $ . * : 3
donet vxori mege ex eo peculio, quog 239 me non pertinebát: E*TM" : ("76'12*"
vel homo liber bona fide mihi fæug]eüä: an valeat donatie, d

qegeritur? Et in libegamquidem perfonamvtcumque Tadmittif 4 44 £ ii
poteftjdonatio: ceterge enim perfon£e alienationem peculii, t -f« e 'améln, Gu |
vt donent, non habqnt. $. 9. Non tantum autem per fe ma- j55 6s |
ritus et vxor ??, ceterdeque perfonáe dare non poffunt j* 924 ja/ïgg;:äe;äa
$. ro. Sciendum autem eft, ita interdi&amlinter virum et vxo- -tem petvferan,
rem donationem, vt ipfo iure nkhil valeat quod a&tum eft, //-7*e o J2 j
Proinde, jfi;jcorpus ütlgujäd/donaäg:nec traditio quicquam va- UHoltoe. o vt
let. Et ?* fi ftipulanti promiffum jfi ; vel accepto lat-umäffni- w;;,.?ä*ïf; &
chil valet: ipfo enim iure, quxe inter virum et vxorem dona- L«9^*6 —
tionis caufa geruntur, nullius mgglfznt.i Rf;gpt.gftg,,l.;)qgijqui.s n m ln
igitur nummos vxori dederit, moii fieri/&tus apparet: quia ni- 3 fX
chil corporis eius fieri palam eft. (4$. 123 Sed fi debitorem fuum j 74 ..
ei foluere iufferiäm* 32 gugeritur, an nummi fiant eius, debi- *ex /ee,, é—
torque liberetur? Et Celfus libro gui j Digeftorum
fcribit, videndum effe, ng/dici poffit et debitorem liberatum, ,^& j en.,

24 YTV ..« C à i
et nummos factos mariti, non,?3 vxoris: w—" Ü dona*; , 2 B
tio iure ciuili non impediretur, eum rf ceflde ordinem futu- J dn -6 3

ERN * * M 2
rum, vt pecunia ad te a debr.torg tuo, deinde a te ad mulie- 5 :
& L s $ LEANTS A LP : P s A ADES m
rem perueniret&: nam celeritàtecor " ;gendarum inter fe actio- - d 7

nur.nf3 ? vnam actionem occultan : ceterum debitoreinl cié-
ditori fäarey& lcreditorem—Yxor): nec nouum aut mirum elfe,

quod per alium accipias, te accipere: nam et ?^ fi is, qui cre- . :

| ditoris tui fe procuratorem effe fimulauerit?7?, a debitore tuo

iubente te pecuniam acceperit, et furti actionem te habere CcQn- —
ftat, et ipfam pecuniam tuam effe. $. 13« Huic fente.nti;(e 38?*&;
E COn- ^

ueret. Vide L, 26. füpra de Pa&. dotal. BR. — 18 Vide Plutarch. Quaeff.
Rom. $. BYN K. 19 Vulg. Poc. BR, 20 Hal. et Vulg. efj. BR. 21
Vulg. quis. BR. — 22 Hal. et Vulg. poteflati. BR. — 23 Hal. domauerit. — 24

Ap. Hal. et, abeft, GER. 25 Vulg. ezusdein. BR. 26 Vulg. in cuius efd
poteflate, donare. BR. 27 Wulg. ac murui. BR. 28 Balil. $v yàg Üzsse
Aóyog Dmre£ousiór4T02, 101 enim fubefl vatio poteflatisS. BR. ^ 29 Gothofr. in no-
ta: maritus et vir. Hal. et male. Immo manifefto errore typorum, quem et
Ruffardus et Brenkmannus agnouerunt. GE B. 30 Gothofr. in nota: Hic
paragraphus hác parte manifefte mutilus eft. fic itaque fupple ex Haloandro:
douave non poffurt, fed mec per alios. — Vulgati fupplent: fedmec per alias znter-
pofitas perfonas. Bafil. àír& 31 vragevSérov, mec per interpofitam, quod pariter
fupplementi neceffitatem indicat. Pro: dare, fortaffe fubftituendum: donare,
vti habent etiam plura MSS. praeter Vat, I, II. et S. Cruc. quorum tamen. duo
priora corre&a funt. Quod ad fapplementum attinet pleraque habent: fed mec
per alios. Sola duo e fedecim Pal. IX. et XI. fed wec per zntevpofitam perfouam.
Illud fingulare eft in Pal. III. quod in praecedentibus fit: zpfe maritus et vxor,
MSS. praeter memorata funt: Pal I. HI. IV, !
V. VI. VIL VIII. Chriftin. Barb. Treuif. Bynkersh. L. quibus adde II. qui etiam
habet; fed mec per alios, GEB. — 31 Vulgo Et, abeft. B&,— 32, Vulg. Poc. B R.
33 Hal. deinde,loco: mom. Vulg. a. BR. 4 Ap. Hal. et, abeft. GER.
35 Aüio hic eft a&tus, negocium, vt faepe alias. . Plura de hoc loco Viglius ad
L. 1 $. D. de vebus credit. n. 10. et Donellus n Commentar. ad eaud.. L. 15.
BYNK. 36Vulg. et,abeft. BR. — 37 Hal. fimulauit. — 88 Flor. fcriptum erat:
huic fententiae buic eft confequens eff, fed ab ordinaria manu eft correctum. 5 R.

XAXX2 89

—

414

: confequens |eft quod TIulanus libro fepfxï"ï&äg,dgp,j,mg 39 Dige-
: ftorum fcripfit *?, fi donaturüim mihi iuffero vxori meae dare:
ait enim Tulianus, nullius effe momenti: perinde enim haben-
dum,jatque fi ego acceptam, et-** rem. meam factam, vxori
me;fe dediffem. Qu;t'e fententia vera eft.
IV. IvriaNvsbeo XVH-Digefterum. InEMQVE
eft, et fi mortis caufa traditurüm mihi iufferitfi vxori tradete :
nec referre *^?, conualuerit donator, an mortuus fit: neque
exiftimandum eft, fi dixé/imus valere donationem, non fieri

LE Ws V.VrrrAWvsdibroXXXdLadSabinum. Sr sProw-
| ldï./"ff ,, SVS fponfde donaturus, tradiderit Titio, ït)zis fponfde daret,

r eudis deinde Titius tradideriüpo& nuptias fecutas:^fi quidem eum
— MW interpofuerit ** maritus, donationem non valere, qude poft
iif contraCtas nuptias perfitiatur: Ji vero mulier eum interpofu-
àde»*, erit *^, iamdudum perfeCtafm donationem,^9, hoc eft, ante

.'[f "L M,Dyï nuptias: atque ideo, quamuis contractis nuptiis Titius tradi-
o H derit, donationetn valere. -$-—— Si maritus duos reos habeat,
E ha. MC t iE ?itiuxn et n?ulierem, et n;xulieri aqcegto tulerit do-nationics cau;
Luud diremd iU a, neuter liberatur; quia acceptilatio non valet: et hàgc *
| Vs n wvv " Xulianus libro fe ^* Digeftorum fcribit. . Plane *?
[b eovregduem fi mihi ?? proponas, Titio accepto latum 5*, ipfe quidem li-
| : berabitur, mulier vero manebit obligata. — $.2. Generaliter te-
EE ae, on: Jc'clulr)ä'm.,nenc.ium e&,.igvuo,dl inter ipfos, aut gui ad eos pertinent, aut ??
| per interpofitas perfonas donationis caufa agatur ??, non va-
R idre& quod fi aliarum extrinfecus rerum perfonarumue caufa
p cj4 €ommikta 5* fit, (fijfeparari non pókeft 5?, nec donationem
o5 "J)(-wfm??"*ämpediri: If feparari. polffit, cetera valere, id, quod donatum
L Lrero fit, non valere. $. 3. Sidebitor viri pecuniam, iulfu mariti,
T. vxori promiferit, nihil agitur. $. 4. Si vxor viri creditoril do-
L nationis caufa promiferit, et fideiufforem dederit, neque virum
p 26j liberari, neque mulierem obligari, vel/fideiufforem eius, Iulia-
L nus ait: perindeque haberi, ac fi n&uT]promififfet 5505X $. 5J
Circa venditionem quoque, Iulianus quidem 57 minoris fa-
€tam vendiäiï)nem nullius effe momenti ait: Neratius autem ?8,
cuius opinionem Pomponius nonjimprobat, venditionem, do-
. mpationis caufa inter virum et vxorem factam, nullius effe mo-
(yeyro d) iv menti 9?: fi modóicümi animum|maritus vendendi non habe-
E yeiion, 6t yet, idcirco| venditionem comtmentus Tit ^?, vt donaret: enim-
E -—» uero, fi cum animum vendendi haberet ex pretio ei remifit,
| ;Lj.aïgäæ&w venditionem quidem valere, remiífionem autem 9* þ/a&ängs
E — non valere, quatenus facta ef-'ocuplefior. ltaque fi resquin-
decim; venit ?? quinque, nunc autem iifff(decenjl quinque £an-

1 X,] J € g * . * 3 L] D
U m ff"-'*/ . tem praeftanda fünt: quia ln-hee locupleïlpor videtur facta.
E X47* & 6. Si donationis caufa vir vel vxor feruitute non 'vtatur,;
' 'mmw'fæ(näw putoflamitti/feruitutemk verum poft diuortium condici ,pofte,
| CuteAibue) $. 7. Si vxor vel maritus exceptione quadam donationis caufa

pj ?»»Wj&fwmb— fummoueri voluerint *?, fatta a iudice abfolutione valebit qui-
fen., dem fententia, fed condicetur ei cui donatum eft. $. 8. Con-
| J m ceffa donatio eft fepulturae caufa: nam fepulture caufa locum

539 Vulg. lib. XXV.BR. . 40 Taur. fcriBfit, GEg. — Hal fcribit. ait enim, fi.
quare, quae mox fequuntur: ait emim lulianus, apud eundem prorfus exulant.
41 Ap. Hal. et, abeft. forte legas: acceptam rem et meam faciam. BR. 42
Kal. et Vulg. vefert. B R. 43 Hal. er Vulg. praefigunt: ez. BR. — 44 Hal.
mavitus eum intevpofnit. 45 Hal. imterpofuit. —— 46 Vulg. perfeca donatio
efi.BR. — 47 Vulg. boc. BR. — 48 Vulg. lib. VII. BR. — 49 Vulg. Saue. BR.
50 Ap. Hal. wibi,abeft. GEB. — 31 Hal addit:effe. — 52 Hal. inferit: quod.
53 Hal. agitur. 54 Hal. commifia. ^ 55 Hl poffit. — 56 Flor. eft: pro-

aniff ffet. 57 Hal. feribit, loco: quidem, omiflo in fine: ait. GEB. 58
Hal. etam, loco: autem. GEB. 59 Hal. addit:ait. GE B. — 60 Flor. etiam-
nunc eft: commentus fic, vt. BR. ' . 61 Ap. Hal. autem, abeft. GEB. 62

'Taur. fcribere debebat: venlt. Hal tamen etiam habet: veuit. Vulg.-venierit.
BR.. 63 Ual et Vulg. voluerit, BR. — 64 Vulg. inferit: mortuum. BR. — 65
Hal. euenit. GEB. — 66 Hal. faceret. Vulg. faciat. BR. — 67 Gothofr. in no-
ta; nec moueat quenquam. Lal Vulg. wec mouet quicquam. BR. —— 68 Kal
Hoec, loco: Haec res. GEB. 69 Vulg. iutelligamaus. BR. /O MHal. in-

me pauperiorem : quia fiue conualuerit, donator, &? |condictio-
: » . Lciora 9C " [ H * [
ÁKAL.le . ne tenebor: üue)&wrtuug&fuerlt, rem,"qüafm habiturus eram -
Ud;*w,/ in bonis meis, defi propter donationem habere.

DIGESTORVM LIB. XXIV. TIT.

|

deduCtione reftituéfit:

ficifei quod de alieno plenius reftitut]
: ^* i * 2 * : m *
fecuti: nec iihmgirito fyepe 9? credinius aliquid defunctum'-*»» *

culi fecit.

[.

mafito ab vxore, vel contra, poffe donari conftat: et fi qui-
dem 9* intulerit,,faciet locum religiofum. — Hoc autem ex eo
venit 95, quod définiri folet, eamidemumi donationem impe-
diri folere, qu£e, et donantem pauperiorem, et accipientem, fa-

^

d* . " A c.. :2
ci£ $9 locupletiorem: porro hic non videtupfieri locupletior -7« — — |
in ea re, quam religionidicauit. Nec;moujf ** quéfgquam, ? 6c7 hos aT

?ggg lemerét, nifi a marito accépiffet: nam, etfi pauperiog ea (**
ieret nifi maritus dediffet, non tamen idcirco fit locgfpleäior, -7 'ffet;
í Ü MÉ a 4 ^ ^
quod non expendit. $. 9. Hfec jces-? lgühlmd&)fuagd,etï&ïg'&xorl l95 r
maritus fepulturye caufa donauerit, ita demum locum fieti in- L al
telléci 591 mulieris, cum corpus Iilä;rnjgl.lrr ceterum, antequam h
fiet religiofus, donantis manet: proinde ?? fi diftraxéfit mu- — — .
lier, manet locus donatfjris. $. 1o. Secundum hg$8c, fi vxori U& & 4 ^

fufe monumentum purum maritus magni pretii donauerit,
valebit donatio: fic tamen, vt, cum |fit/ ^* religiofus, valeat. | J m—'*ffä

$. 1r. Sed etfi ** ipfa fuerit iio illata, licet morte eius fini-

tum eft matrimonium, fauorabilitïäf(yg tamen dicetur, locum
religiofum fieri, $. 12. Proinde et fi maritus ad oblationem 1 / . at Zatov.
Dei vxori donauit, |vel locum, in/quo opus publicum, quod — "7^
promiferat facereI"*, vel vp ** ;(edem publicam dedicaret :
fiet locus,fáé&érj Sed et fi quid ei detuZP, &jdonum ?? Deo
détur, vel confecretur, dubium non eft *8, quin debeat vale-
re. Quare, et fi oleum ?? pro ea in gede/facra|9? potuerit,
valet donatio. $. r3. Si maritus heres inftitutus repudiet 9*
hereditatem donationis caufa, Iulianus fcripfitilibre —feptf(rff(')'de- L decf
cimo Digeftorum, donationem valere: neque enim pauperior !^.
fit 5?, qui non adquirat, fed qui de patrimonio fuo depofuit $?. ——
Repudiatio autem mariti mulieri prodeít, fi uel fübftituta fit
mulier, vel etiam ab inteftato heres futura. $.x4. Simili mo-
do et fi legatum repudiet, placet nobis, valere donationem, fi
mulier fub&itutaäïf)
redem infütutam.] $. 15. Si quis rogatus fit, praecepta ?*
certa quantitate, vxori ftge hereditatem reftituere, et is fine
-elfus libro decimo Digeftorum fcri-
pfit *5, magis pleniore offi&io|fideij praeftiiidae fun&tum ma- v jrencore,
ritum, quam donaffef *5, videri: et rectam rationem huic fen- « pneó
tentize: Celfus adiecit, quod ælerique inagis fidem "éKfoluunt bdd
: 4 - s AA MIHSL , n F.
; nec de fuo putantj pro-i44557
i voluntatem] defunCti r 3 6$ as

,ufll.' ,W*(L/J 57' :

lvoluiffe, et tamen non rogaffe. Qufe fententia habet ratio- Fa v
nem ?P magis in eo,.qui non erat deducta quarta regatus re- 414* 2f, '

ftituerej et tamen integrám fidéim praeftitit ?* gmiflo Senas J4 t
tusconfulti Commodo. : hic/enim Ve;läf' fidem Jexifoluit, volunta-) A. ef Jarer:ot
tem teftatoris $pfecutus ??. Hoc ita, fi non per errorem cal- 3*"*."* PZZZ;
Ceterum indebiti fideicommiffi effe repetigionem,,æïf:: nl
nulla dubitatio eít. $ .-E&: Cum igitur nrhil de bonis eroga- ^ VM
tur, recte dicitur valere donationem. — Vbicumque igitur norx
déminuit de facultatibus fuis qui donauit, valet ??: veletiam
fi d&minuft, locupletior tamen non fit ?* ,quiaccepit, donaGo j f, — —

valet. $. 17// Marcellus libro ibvä'tiry) Digeftorum «uderit, f L«

mulier acceptam a marito pecuniam in fportulas pro cognato J/J9: 44 ,
| b d- fecex pét las oct paoTiclas, / p Tadua ) n lO.
feritet. GEE. — 71 Hal et Vulg. fit. BR. 72 Hal. fimpliciter: Sed fi.
73 'Yaur. faBorabiliter. B R. 74 Hal. quod promiferat, faceret. GEB. — 73
Ap. Hal. vt, abeft, GEB. — 76 Hal. donetur, Vulg. detur. 8R. — 71 Ap.Hal.
donum, abeft. G E. 78 Hal. mec dubium, quin. GEBR. 79 Oleum hoc

ponebatur in vfam lampadum. — Iulian. u Mifopog. p. m. 119. évieveíou 3 iog-

vís bvàrle Exóuacev YAnioy Ü Abxyoy TÀ Sed.. Adde Paufan. Attic. p.m.22.BYNK.
80 Vulg. 74 aedes facras. & R. — 81 Hal. repudiat. . 82, Hal. "uegue enim paue
periovem fieri. 83 Hal, depofuerit. 84 Vulg. percepta. BR, — 85 Vulg.
feribit, 8R. . — 86 Hal. et Vulg. donajffe. BR, — 87 Flal. et Vulg. n boc cafu.
B R. 88 Vulg. donationem. BR. 89 Hal. et Vuly. non ünmerito. Saepe
enim credimus. BR. — 9O Hal. et Vulg. inferunt et. BR. — 9t Wulg. praeflat.
BR. Etita Hal. 92 Hal, et omnes: fecutus. Non idem confenías in MSS.
Vat.i L HI. Pal. HI. et S, Cruc. habent, vt eft Flor. Eft quidem etiam: obfecu- -
tus in Pal. VI. fed cum ablatiuo cafü. coufecutus reperio in Pal. V. et VII.. De-.
nique: fecutus eftin Pal. IX. Treuif. et Bynkersh. & R. NempelL at II, habet : ex
voluntate teflatoris fecutus. GEB. — 93 Ap. Hal. valet, abeft. GE B. — 94 Vulg..
: fit.

— priPnoeit,, m :
t

tin legato, vel etiam fi proponás eam he- [ d Aesust, ].

hp

];)/U(mt

b
1:)Jr€nw»(
m '

n

DIGESTORVM LIB, XXIV. TIT. KE

fuo ordini erogauerit, an ;rdonatio valeàt? Et ait, valere: nec
videri locupletiorém muliérem faCtam, quamuis mutuamjpeeu-
miem effet accepfüráj et pro agífne ?5 , erogatura.

y-onp

ld ffrä'.j doggtionibus autem iure ciuili 11medïtxs* Wactenus reuocatur
: Inpeaditi:

(,,;reememi!ab eo,-ab-eaue ??, cui donatum eft, vt fi quidem ex-
ftet res, vindicetur: [fi confumpta fit, cgndicaggg)þfa&enus d
quatenus locupletior quis eorum factus eft: Cev fere. st

VL GA1vslüibre-XE-25-ad-Edi& incialegs O v 14

a Tf*c

3 CU TXT

Làel; £ausaz;

dictio na(ci folet. .
! VIL Vrbrrawvs ??jb Xde ; 09-fmd- bab:
Qvop autem fpectetur * tempus, an Tääigletiores fint fa-
C: vtrum tempus litis conteftatde, an rei iudicatYe? Et ve-

! —€.

La

fatj du s

rum eft, litis conteftate tempus fpeCtari oportere, idque ^ -

Imperator nofter cum patre refcripfit. $. 1. Si maritus pe-
cuniam vxofi in vnguenta dederit, j& | eamez, pecuniam *
| creditori fuo foluerit, mox ea * de fua pecunia YVnguéhita eme-
rit: non videri locupletiorem factam, Marcellus libro febtim,
Digeftorum fcribit. Idemque ?, et fi lancem ob eandem cau-
fam ei dederit, eaque lancem retinuerit, de fua autem pecunia
vnguenta emerit,| vindicationem ceffare: quia non eft locu-
pletior, quje ta dem in re mortua impendit *. $. 3. Si

B-

$. 18. In.| minore &eftimatione queratur.

quod éX rfónjconceffa donatione retinetur, id aut ffne cauía,-
[ u . L 1 * * ^ & * " a :
ys /,,,"L/ia,,ä-: autex iniufta caufa retineri intellégitur: exquibus caufis cen-

414
rationibus, arbitrabitur. In arbitrio igitur mariti erit, quid/ P us penimo felte
praeftitum/malit. Idem iuris eft, et üä'cqptgggio muliep de , Y ^.
Nec aliud irt&gmmodato geftia — ^*/^* 7o5
mato dato !9 obferuari folet, vt Pomponius libro qt oiyg:yijg?ej:äf/y
riarumyléCtionum fcribit *?, | $. 6. Si vxor[a marito füo prae- : -
dia, qufe ob dotem pignori acceperat, emerit, eaque emptio l. d. ezo.
donationis caufa fä&aj—dicatur,. nullius effe momenti : pignoris E ] 4« "u
tamen obligationem durare, Imperator n cum patre fuo As gtone X tu, "'3"""
refcripfit: cuius refcripti verba ideo retfuli£|jvt appareat ven-
digonem inter virum et vxorem bonalfide geftanf non retra- J 4554
Cari. Sitibi maritus pignora propter dotem et pecuniam cre-
ditam datajnon|donationis caufa, vendidit, quod bona fide ge-
ftum eft, manebit ratam: at fi titulus donationis *5 qugefi-
tus oftenditur *?, atque ideo vendifionem irritam effe confta-
bit, (füre publico caufam pignorum integram obtinebis. $. 7...

Sivxor retm eniit, etj/ maritus pretium pro ea numerauit: in- 21 *^ ; L. fAee, 1
;g.rfäm dicendum eft, totum a muliere repetendum, quafi lo- LE5« . !
cupletior ex ea in folidüm facta fit: vtputa fi emit quidem
rem-mulier, et d&be)ia-t, 79 pecuniam, maritus autem ^* a ven- : J/5vv;

ditore eam liberauit. Quid enim intereft, creditorí foluat, an x
venditori*(/$. 8; Vxorijíquis donauit feruum, ita vt eum .J4/7
intra annum manumitteret :j/àn, fi mulier non obtemperet vo- ] 4474 27.

*

luntati, conftitutio Diui Marci imponát ei libertatem, fi vir

peAeft — vir et vxor jgasmec inuicem fibi donauerint, et maritus feruaue- | vel viuit, Læïeï,:etiam diem füum obierit ??? Et ait Papinianus,
! . fit, vxor confumpferit, recte placuit compenfationem fieri(do- cum Sabini fit fententia recepta, qui putat, tunc fleri feruum
C 3 À. etnue: nationum: et ---þoc Dguus gdmanus 001.1&1.1:011:. 13:—3. Idem- | eius cui fionitfr TR UI -depeflt libertas imponi, ideoque m
yw.Aeer que ait, i fi vir vxori pecuniam donauerit, ipfaque ex ea prae- | nec fi velit mu ier, poft exactum tempus poffit manumittére, L ; Oä ; |
cempaeeént dium emerit F. geftimari opoftere, in quantum locupletior fa- |fire&te dici, non. äs,.,gögüäääqni locumjj nec voluntateg ma- :70 Ed
deíoca — SHtadit mulier.) Proinde et fi praedia, hodie viliffimgy ? funt, Iiti.pofle confüitution? locum Kacere, cüm proprium feruum 2* /MLWLJW o asl
W/.Jä.— & x confequenter dicemus, litis conteftatye tempore Aeftimationem /,pojifly manumittereï; lLquge fententia mihi quoque probatur, - « «b et -
C jswwi

eorum fpectandam. Plane, fi magni pretii praedia funt, fum-
ma tantum *? numerata erit reftituenda, non etiam vfurge
pretii.. $. 4. Eleganter traCtabitur **, fi mulier quindecim
praedia emerit, e& maritus non totum pretium nuümerauerit,
fed duas partes pretii, hoc eft decem, vxor de fuo quiifque,
deinde hdec prgedia valebht nunc dec&tn: maritus quantum

copnfequatur *^? Et magis eft, vt confequi debeat duas partä;
eti

decém: vt quod periit ex pretio, vtrique perierit, et marito
U« VxOrl $. 5. Si maritus Beftimationem rerum, quas in do-
tem *? accepit, dicat fe donationis caufajauxiífe: remedium
onftrauit lmperatoz nofter cum Diuo patre fuo, f"ï;'ä—fcripto,

i-*f":f' cuius verba hdec funt:, Cum donationis caufa pretium auctum
/affews — gdfBrmes, qui fuper ea. reJcogniturus erit, fi pecunife modum
Lrue xu. ": recufabis *^, ipfa praedia reftitui debere fümptuum deduGtis -

"utue[x) p ueric,
fit. BR. 95 Cognatos et adfines exteri fcriptores faepe confundunt. In
iure noftro eius rei exemplum nmon occurrit, nili forte in. hoc loco. Quid fi
adfinem mariti intelligamus? fimpliciter enim loquitur. BYNK.
ab eo velab ea. 8R. — 97 Ap. Hal. bacenus, abeit. Vulg. eatemus. B R. 98
Hal. lib. XIT. GEEB. — 99 Bafil. tATA, BR, — 100 Hal. li. XXXII. GEB.
X Hal. et Vulg. fpeclatur. BR. 2 Hal idemque. GEB. 3 Vulgo eam,
abeft. BR. 4 Ap. Hal. pecuniam, abeft. GEB. — 5 Ap. Hal. et Vulg. ea,
abeft. & R. 6 Hal Idem ait,et fi. Vulg. Ideoque et fi. BR. — 7 Hal. im-
penderit. GEB. 8 De his verbis: Idewque ait et fi vir wvxori pecumiam do-
nauerit, ipaque ex ea praedium emerit, nullum veftigium in Pand. Flor. reperi-
tur. Hanclacunam ita fupplet Vulg. Idem ait, fi vir vxori pecuniam doma-
nerit, ex eaque praedium emerit. Noricai Idemque ait, fi marvitus vxevi pecu-
miam donauevit, ipfague ex ea pecunia praedia comparauerit. Ex his Taur. fuam
le&ionem fabricatus eft. MSS. quae hic adiui, quindecim, ad vnum omnia ha-
bent: fi, loco: et fi, et hoc fere vnicum eft, in quo conueniunt. Nimirum
pro: Jdemque ait, fex ( puta Pal. II IV. V. VIIT. Barb. fextum non reperi. G E B.)
habent: Idem ait.
manifefto. In Pal. VL haec penitus defunt. Pro: virfex (puta Pal. L. VIII.
Bynkersh. Barb. quintum non reperi. GEB.) bhabent: sarítus, et in his etiam
Vat. I. fed ex fupplemento, eoque recentiori. Nam quod hic omnino velim
notari, in Vat. I. et II olim nihil horum fuit, vt hodie nihil Flor. eft. Pro:
vxori pecumiam donauerit, quinque ( puta Pal. I. VIII. Bynkersh. Barb. quin-
tum non reperi. GEB.) transpofite: pecamiami vxori domauerit..
exori donauerit pecuniam. Sed maxima in fcquentibus flu&uatio cft; ipfagae

| ex ea praedium emerit. Pro: ipfaque Chriftin. codex habet: ipfa. "Wat. IL et

96 Vulg. .

] teutum, abeft.. G& s.
Pal. L. et Bynkersh. Idemque agit, mendo, vt opinor fatis

Sextus Vat. I :

quia.venditor fiue donator non fibi vult legem imponi, ne . äï)("/;m*
pji?ä ?5, Wfed ei qui accepit; dominio igitur penes fe rema- Iu L g
nente, nequaquam effeCctum habebit conftitutio. $. 9. Manu-; 7'"'); ii Z
miífionis cauía donatio facta valet: ?9 licet non hoc agatur, lïäwä?ä*m m ii
vt ftatim ad/libertatem, fed quandoque/berducatur: proindelfi,' . 777«
Vt]poft certum tempus manumittat, vxori fudefitradidit, tunc — ^. . , P
denium eius fiet£, cum tempore impleto manumittere 'cdepe« !f« cegut
hs MPab Es L^ t eA hdu Md od
rit: quare antea ?^* manumittendo nl afit: nam et illud . 277* "^ —
íciendum eft, fi vxori quis f'l?fe donauerit, vt intra anhum ma- Ljæ;w/"väfff.&
numittat, deinde non manufniferit ea ?* intra annum, poftea - 3
manumittendo nihilfagij/^/e o«f — (amhagh o
- Jastas VTL GAv sj dibro-XL—22—ad-Ediétum . «prouinci
SY ANTEQVAM feruus manumittatur, morte aut di

ortio
folutum fuerit matrimonium, refoluitur donatio: ineffe enim

: —
1 " 3 nf : 4
w ] 49 ^. B 7
w';ä J € fi &g?: f g (ä»( ( " f " £ ss * Con—
—— $ r m , i ? :

Pal. VI. eaque. — Pal. IIL. et V. et ea, denique Pal. I. IV. VIII. Barb. et Byn- Ed ob as
kersh. et vxor. Sequitur: ex ea. His penitus carent Vat. IL. Pal. III. V. VI. :
et Chrifün. — Per contrarium Vat. I. fed fupplemento recentiori: ex pecumia do- s
nata fibi. 'Freuif. ex ea pecunia donata, et Pal. IX. ac. XI.. ex bac pecumia fibi |
donata. lnfuper pro voce: praedium Pal. L . MI. V. VIIL Barb. $. Cruc. et .
Bynkersh. fundum éxhibent, Vat. I. Pal. VI. IX. XI. et Treuif. praedia, tres re- —
liqui: praedium. Pofteemo pro: emerit, o&o ( puta Pal. I. VIIL IX. XI. Byn- -
kersh. Barb. Vat. L. o&tauum non reperi, codicem, qui toties abeft, coniicio ef-
íe S. Cruc. quem Brenkm. in nota allegat, eius adtem in. collationibus, quae ad
me peruenerunt, nullum veftigium in hoc loco apparet. G£E.) habent: cormpa-
vauerit. Yn DBaüil autem inuenitur: éZv éx v4v SwgxSévrov XQupávey dyobv dyogá-
c5, fi ex donata. pecunia praedium emerit. BR. His omnibus adde Bynkersh.
.AI. qui habet: . Si vxor ex pecumia fibi donata praedia comparauerit, oporteve exi-
fiimari, in quantwm. GER. 9 Hal. et Vulg. viliffma. B R. IO Ap. Hal.
II Taur. tractaVitur. GEB. 12, Hal. confequetur.
13 Hal. in dote. GEB. I4 Taur. recufaV;s. GEmB. Wulg. recufaueris. B R.
15 Vulg. q40d. 8R. — 16 Ap. Hal. dato, abeft. GE B. — 17 Vulg. ftripfit. B R.
18 Hal. donatioui. GEB. . 19 Hal oflendetuv. GEB. — 20 Hal.debeat. — 2X
Deficit in Nor. 73 aatem, innuente etiam Rufl. 8&. Sed hic manifeftus eft er-
ror, cumap. Hal. expreflelegatur. — 22 Hal. obit. — 23 Hal. domaretur. — 24
Hal. inferit: zpfe. GER.
imponere, nec poffunt. Fal GER.
Hal. ante. GEB.

25 Gothofr. in nota: non fibi volunt legem
26 Hal. praefisit et. GEB. 2

P

29 kial. Jib. XII. GEE.

28 Ap. Hal. ea, abeft. GE z.

A XXg

e
;-;9

416 | DIGESTORVM , LIB. XXIV. MTIT. I.v ,—LJ?(';nar(ty(uä&,/
; Tw-; | ? f*a.(' 4 ïäfy aU. ; r
caufa traderet: eägue defüncta, inuigä/ heredibus eius Titius ]

.-t: e L a » » : :
condigio donationi videtur, vt manente matrimonio manu- t: e :
marito dederit, intereft, vtrum a muliere fit interpofitug Ti-fer*-m-

LL a

habeat,

mittatur. | faywe CUen «
As IX. VLprrANVSllibroXXXEE ad-Sabinum. '"Sz £v 3? | tius, an vero a marito, cui donabatur: fia muliere interpofi-^, ,5
J f jenmem s lol d i EE ont vendiioni mbonum P tub.efi, ubbouibt irccudideuns h N uudideni:dra m ^ m
yxori donet maritus, qui eius erat condicionis, ne vmquam tuäe , Oblig t. e con dhone, i marito tradiderit: fi su-
ad libertatem perduci poffit: dicendum eft, omnino nihil agit| tem- a marito fit interpofitus, mortua muliere confeftim fun- m
ac donatione. $. 1. 5Si pecunia accepta mglier .manumiferi.t, fïus ffhicietur.ei | quem maritus mteypofggjgcts, fäla&ion em ^ æmwüwa WAW'
I*'"SäWM"& vel operas ei impofuerit ai&ïuiianus, operas quidem eam|Hi- ipfe maritus cum jeó/ habebit. $. 9. Si vxokirem, quam a ma-. 1'»'-'&;?* eccie. /ï "
täæ as cito iurefimpofituram, etitenérejobligationem: nec videri mu- | rito fuo mortis caufa acceperat, viuo eo alii tradiderit, nihil 4 i
lierem ex re viri locupletiorem fieri, cum eas libertus promit- | agitur ea traditione: quia nonante vltimum vitfe tempus mu-
E L14&.. tát. Quod fi pretiumjobyjmanumiffionem acceperit mulier, et | lieris fuit. Plane in quibus cafibus placeat ^? retro agi do- pentoms Bs
fic manumifZit, fi quidem ex peculio füo dedit ?", nummos | nationem, etiam fequens 59 traditio a muliere fatta in pen- ^^ |
Í«.) Xnariti mgnere : gff vero alius pro eo dedit, fientl BUmpnyd. "? | denti habeäïtqr. $. 1O. Si maritus vxori donauerit mortis J";""ïz
""f'f':ffw" MfM mulieris: quje Ü ntenti&refte* fe habet. $. 2. Inte.r virum et caufzst,I eaque dlu.er'cemt,. an -dlffoïaat.ur donaäp? lulianus fcri- VM | 'k ;
oefe foet, — VXOrem mortis caufa donathonlds receptge fünt: (&xjer L — |qplit"' -mfïrä:x.ïam donationem, nechþendegg,;äï&. $. 11.Idem ( , s
ER /jr'-o"äu d L /ff'aXngAþjvs -XL Hs | iciales QAVI,A ait, fi diuorfii, caufa fa&a fit donatw2 V?leredm,üw.UþMuü&l; R
ao hn w hoc tempus excurrit donationis euentus, quo vir et VXor | — — XII. Pavrvsi 1L Hro Q v 4x tamen m
| ,,wjg-; LJ effe definunt.|/ X ] fub 1pf'o. quï:tu tempore, non a?"üää ex cogitatione quandoque :
d J KLiVzPiaAxyvsüi VXTE ; i ui ISE» rxw- | futuri diuortii fiapgt ?*. j2 um " Lonrrem ) JXl "
d lareral/uuet T ER I M| res non ftatimifiunt eius, cui donatsfifunt, fed tunc XIII. VLP1ANvslibro XXXH.ad Sabinim. SrEp sr
. F** demum, cum mors infecuta eft: medio igitur tempore domi- | mors fit infecuta, non videri faCtas res mulieris: quia donatio 61 i
|L*jwnt s ém- pi ! de ildonauit. S-r-Sedquod dicitur, | in alium cafüm facta eft. : Proinde iS cat m
j »: pium remanet apud eum, |quií u S-1- q tur, ! m facta 53-.-1 roinde g()f fi mortis caufa m
L fic r Vun -^. ymortis caufa donationem inter virum et vxorem valere, ita | vxori donauerit ??, et deportationem paltüs eft, an donatio jenr
verum eft, vt non folum ea donatio valeat, fecundum Iulianum, | valeat videamus? Et alias placet, in cafüm deportationis do- Waï
L- jft qude hoc animo fit,]vt tune-?^ res fidt ?* vxoris)vel mariti, | nationem fa&am valere, quemadmodum in caufapi 59 diuortii. m
^d.-4í« cum mors infequetur.?^, fed omnis mortis caufa donatio. | Cum igitur degortatione matrimonium minime diffoluatur 5*, : J/x/
$—2 Quando itaque non retro zggäfur '.37 dgnatio, emergunt | et 58 nihil Viþqm mulieris incurrit, humanum eft, donatio- p
vitia, vt Marcellus animaluertlt in fpecie liuiusmodi ?5. Ma- | nem, quge mortis caufa ab initio facta eft, tali exilio fübfecu- UE
ritus vxori mortis caufa donatum voluit, interpofuit mulier | to confirmari, tamquam fi mortuo marito rata habeüatur 594 b&rg: :
filiumfamilias, qui a marito acciperet, eique traderet: deinde, | ita tamenc,jlt non adimatur licentia marito eam reuocare: quia |
. —. cum moritur maritus, paterfamilias inuenitur ??:; an valeat | et mors JétusJ exfpectanda eft, vt tunc pleniffimam habeft fit- | u d
L&A £, - traditio? E£ ait, confequens effe-dies traditionem valere: quia | mitatem, quando ab hac luce fuerit fübtractus, fiue reuerfus 0,;::-;?032,, o
! z - fui iuris effettus eft J£ó tempore, ad quod traditio redigitur, id | fiue adhuc in pdena-conftitutus. $. 2. Cum quis 'accepämt, o r . F
| E Z Jf eg cum,maritus moriebatur. $. 3. Idem ait, placuiffe feio | vt in fuo aedificet, condici ei id thion poteft: quia; magis dona-ä,*?ïlfïæ | f
w*' S-a'bin'icï lt Ligefasiihas vxori mafitusgäadäg&o, donationem | rr ei videtur. Quae fententia Neratii quoque fuit: ait eriim;"w/"w?m'»ä;: iä?i— n
| ^|10$£. eius cum ofhini fuo emolumento fieri, fi, viuo adhug marito, | datum ad-villam extruendam, vel agrum|ferendum 9t quod «o du . f
| L. hes — fuiiuris fuerit, effetta: quod d/ Iulianus libro Kfepti *"f 2cIn alioquin facturus ron erat is qui accepit, in fpeciem donatio-lófizm —— i (
^a. Digeftorum probat. -$—4« Proinde et fi vxor marito ** filio- | nis cadere:, ergo inter virum et vxorem Hhaederunt inter- M. g
( vmee: ce)em- ad;^ - £a rnilias j ;cradäï,"gtis-fui iuris effe&tüs fit, fine du- di&fegämaïm;ö, st fascv: . LAÁ ^ ee, TE
'*Z':ïg:f*"* bio dicemus ipfius fieri *?.) $.—5. Per contrarium quoque, fi XIV. PAvrvs thmöz,., Edicumy; Qvopn i
| s nehlates i XXOFY donauerit mortis caufa/patrifamilias mgmtäet mortis eius | fi vir vxori, cuius gedes incendio confumptje funt, ad refectio- J"Wd
| oX fPotsfamdit tempore filiusfamilias indeniatur, patri| erit nunc emolumen- | nem eárum pecuniam donauerit: valet donatio in tantum, jm "
| p — tum qugelitum. .$e-6« Confequenter Scfeuola apud Marcel- | quantum edificii extructio poftulat. v 44 d
J . dum notat, fi feruum interpofuit *? mulier, vt ei tradatur mor- |. XV. VrPIANVS LlLb-æ-XXXH——-&ä——Sabæmæm. Ex d P
u- o 0 ; ts caufa isque adhuc feruus dederit mulieri, deinde mortis | AN N vo vel menftruo, quod vxori maritus praeftat, tunc quod "us d
E: UE us tempore liber inueniatur: tantundem effe dicendum. $. 7. | fupereft reuocabitur, fi fatis immodicum-elt. 9?, id eft, füpra | 34
Idem Marcellus traétat, fi is, qui interpofitus eft, pofteaquam | vires dotis,;g[ï,g/,-;. Si maritus vxori pecuniam donauerit, ea& J2/^5, -N
: - dededit mulieri, decefferit viuo adhuc donatore, donationem | que vfütàs ex donàta pe'c:ïinia perceperit: lucrabitur 9*;- "
,.Jl QM,J, euanefcere: quia debg t ^^ aliquo momento interpofito]fi- | hdec $? ita Iulianus in marito libro octadodécimo ?? Digefto- U. $
f du erictas (et/ fic ad mulierem trapfire. Quod iþa procedit, f1ea, | rum fcribit. — ,^A Rf ^ : *
| L/:,-'*cä/w"zlï;-'- cui donabatur, eum interpofuit, non/is, qui ddn&bat: porro XVLiT&: ,,Pï;ION;f ívs 917 LE Honnm. ii
s g fi a marito/interpofitus eftfét ^9 Jgüslgfägsgmï&ig&ggüjät Qvz»n ergo, fi ex centum, qude vir vxori donauit, ,quitiqua- ,,, d.
| 1457j ^" 4 ante[mortem mariti tradiderit et deceflerit, traditio eius egit | ginta apud debitorem ÉX lhig!?? perierint,yetalia quinquaginta| ,. ;. Ut
| -doeyerinaetaf, l aliquid: vt tamen hgec Jg:jgadi;ioo. pendeat, donec mors fequa- Qülicataws' vxor habet *?? Non plus Qlliällägïmay g w/»:
E. Wa :otur 47, $.8. Si vxor[rem(Titio dederit, vtlis marito(mortis | eius donationis nomine, maritus ab ea confequetur. ,E,;Wfï; »
40 Vulg. inferit: feruum. BR. — 31 Vulg. fuo feruus dederit. BR. ^ 32, Hal. fieri | 'Treuif. et Bynkersh. habent: nibil vitium, vt eft Flor. — In Vat. L. fuper: wibil, ïZï«ïa
mumnos.GEB. — 33Hallib. XII.GEB. —34Hal.inferit: demum. GEB. | 35 | fcriptum: pro:z0n. u Treuif. vicium mutatum in: sicijj quomodo femper 4
Hal. fiant. 36 Hal. et Vulg. infequatur. B R. — 3'7 Hal. agitur. — 38 Hal. | fuit in Vat. II. et Pal. IV. Denique fingularis le&io in Pal. HE. et. V. mibil m
buiuscemodi. | 39 Hal. iuuentus. GEB. 40 Gothofr. in nota: A. tradide- | vicium qulieris iucurrit. BR. Et in hunc modum etiam Bynkersh. Hl.. At Hal.
tit. ta Hal. et V;Lï-lg- BR. — 4 Vulg. inferit fo. BR. — 42, Hal. ad verba: | et mibil vicii mulier incurvit. G EB. 59 Hal. et omnes: babeatur, et hoc mi-
dicemus ipfius fieri,in margine: alias, dominus ipfius fiet. GE B. 45 Halzn- | hi re&ius vifum. BR. — 60 Vulg. addit: fuerit. BR. 61 Hal. conferendum,
terpofuerit. — 44 Hal. debebat. GEB. — 45 Gothofr. in nota: Zl.eius fieri. Ita | GEB. 62 Hal. lib. XXXVI. GEBR. 63 Hal.fit. — 64 Yaur. lucraVitur. |
Hal.et Vulg. BR, — 46 Hal. ignorat et. — 47 Hal. confequatur. — 48 Vulg. | GEB. — 65 Vulg. Hoc. BR. 66 Hal. decimo feptimo. GE B. 67 Flor. |
anterpofuerit. BR. 49 Hal. placet. J us Hal. confequeus. GEB. — 51 Vulg. | et: TRFFONINVS.GE£. . 68 Ap.Hal. ex bis,abfunt, GE B. Immo non (
fcribit Iulianus. BR, —— 52 Gothpfr. in nota; nec eam in pendenti effe. Hl4l. | penitusabfunt, liabet enim Kal. apud debitorem perierint,etex bisalia. — 69 Vul- ;
GEB. 53 Vulg. addit: domatiouem. BR. — 54 .Hal. fiat. GEB. — 55 Hal. | govfaris, abeft. Hal.habet: provfuris. Flor. vox: vfufis non proríus abeft, vt in- h
donauit. 56 Vulg. 2u canfa. BR. 57 Hal. diffoluitur. GEB. 58 Go- | nuere videtur H. a Portain H. fed mendofe legitur ; vxoris vxor babet. BR, — '7O Hal. ij
thofr. in nota: 4l et nullum. — Ex octo MSS. quae hic adiui, Vat. L. $. Cruc. 1 , -- í

21
o
— VAU
&i »'Zl/';'ïï,ylu;i'/A '

- ï*

L' mx',U
àj jj
fia, ['Zm ;aï;

r " ;f*.r;
VHO w Mj

mget
j 1
i
T
Áyth
t
lot,
jon

DIGESTORVM LIB. XXIV. TIT. I

XVII. VrrraANv silibro... T—ad Sabi . Drg
FRVCTIBVS quoque videamus, fi ex ; fructibus praediorum,
quje donata funt, locupldtaka fit, an injcaufaW donationis ca-

ZOPPPA WSA t? Et Iulianus fignificat **, fructus qquue,IVfï'vgul'a!? li-

11 **2 adquifit, ad eum,
a. f« I,. XVIIL. Pourowrvs dibse.

/ f lona. ;fz'fe nen.,

n T x
; JX&
ix27 maomn árs: &20 .

x

Y

itam habere donationem. $. r. Sed fi quidnferuus donatus
qui donauit, pertinebit. 4—-3«4. £.
- IIV.. ex variis-leCtionibus.

Si vim vxoris, aut vxor viri feruj$ aut veftimentis vfuüs, vel

vía fuerit, vel in gedibus eius gratis habitauerit: valet donatio. .

AXIX. VrPriANVS llibro —XXT.—ad—| S1I
-v Xon filio donauerit feruutaj qui in patris maritiffit potefta-
te, deinde is feruus ancillam acceperit *^: dominfum mulieri
quier$tur *3: nec intereffe Iulianus ait, ex cuius pecunia **
hgec *? ancilla empta fit: quia.nec ex re füa quicquam ad-

quiri poteft per eum qui donatütj ei cui donatur: hoc enim .

bon4e fidei poffefforibus conceffum eft *?: virum autem fcien-

.tem alienum 7* poífidere. $-—r. Idem quferit, fi ex re mari-

ti ea ancilla comparata fuerit, an aduerfus agentem mulierietnj
de dote maritus ?? prétiums poffit [per exceptionem [Zgtine-
re 7?? Ktdicendum eft, poffe maritum]-et. 5? exceptionem]
habere, fi dos ab eo petgtur $45 fecundum Marcelli fenten-
tiam: et, fi foluerit, fecundum Iulianum condicere poffe.

P ; M o 1 6 . - . : :
f Es jáb:XX. gj AYOLENVS ??llibro X£-Epiftularum, Sr 1s

w "wee

d ;3: u 1
,z;e/wy*e4ä«:

L ,

..L:"z" pïnn p
yaee X U.
« $ ,
x aiiuegeies
ex« /jlö—,,
'(,H- "
w

-o-jén marg:

- ^ "

Leew,

k ZT
rw— &i(. * dt

r

feruus, qui vxori)mortis caufa donatus eft, prius quam vir de-
cederet, ftipulatuseít: in pendenti puto effe caufam obligatio-
nis, donec vir aut moriatur, aut fufpicione mortis propter
quam donauit liberetur:.quidquid autem eorum inciderit,
uod donationem aut perémat, aut confirmet: id quoque cau-
am ftipulationis aut confirmabit $3, aut refoluét.
XXI. VrpraAxvslibro XXXtE hiSabinum. Sr Qvis
pro vxore fua vectigal, quodjitjitinere praeftari folet, foluif-

fet, an, quafi locupletior effet ea facta 9*, exactio fiat, an ve-
ro nulla fit-donatio? Et magis puto, nog*interdi&um uhoc :

maxime fi ipfius caufa profecta eft: namset,;Papinianus libro

güsrto Refponforum fcripfit, vdáturas vxoris et minifteriorum
eius, virum itineris fui caufa datas repetere non poffe, iter au-
tem fuiffe videtur 85 viri caufa, et cum vxor
uenit *?^:jnec intereffej an aliquid delvecturis in contrahen-
"do matrimonio conuenerit: non enim donat ?7, qui necefía-
riä—süleribus fuccurrit; ergo et fi confenfu mariti profecta eft
mulier propter fuás neceffarias]caufas, etfaliquid maritus ex-
penfarum nomine ei praeftitffit *5, hoc'reuocandum jnónj eft.
$. r. Si vxor viro dotem promiferit *?, et dotis víuras, fine

dubio dicendum eft, peti vfuras poffe: quia non eft ifta dona--

tio, cum proAoneribus matrimonii petantur. Qudd tamen, fi
maritus vxori petitionem earum remiferit ? Eadem erit quge-
ftio, an donatio fitillicita? Et Iulianus hocWiceret/ Quod ??
verum eft. Plane fi cónuenerat, vti fe mulier pa Ceref, fuos-

que homines, 4* idcirco paffus eft eam dote fua frui, vt fe |

fuosque aleret: expeditum erit: puto enim non
peti quafi donatum, quod compenfatum ?? eft.
XXII. I5 x wdibroiHl-ad Sabi Vxomnr fuge quis
mortis caufa feruum donauit, eumque ?* cum libertate here-
dem fcripfit: an valeat inftitutio, quderitur? Et puto, fi hoc
animo eum fcripfit heredem, quod donationis fe dixit paeni-
tuiffe, valere inftitutionem, et neceffarium heredem domino

potffe ab ea

ad virum per- .

-uliam-et-Papiam- |Sgp'kT sr, conftante matrimonio, res |

417

feruum fieri.. Ceterum, fi pofteaquam heredem inftituit dona-
uit, donatio praeualebit: vel fi ante donauit, non tamen adi-
mendi animo libertatem ?* JM(cripfit 95. . . A ss hr

XXIII. InEw dibro VI. ad Sabinum., PAPINIANVS

L d

reCte putabat, orationem Diui Seueri ad rerum donationem

pertinere: denique |[fi] ftipulanti fpopondiffet vxori((üfe, none /JX-
putabat conueniri poffe| heredem mariti, licet durante volun- .0 d M Aee: p
tate maritus deceflerit. 44 Z, — ) . i
XXIV. PAvrvsllibre-Vll-adSabinum. Sr iNTER
extraneos facta fit donatio, et, antequam per tempus legitimum
dominium fuerit adquifitum, coterint; vel contra, fi inter vi- o A
rum et vxorem facta fit donatio, et, ante impletum tempus fu- :
pradictum, folutum fit matrimonium: nihilo minus procedere
temporis fuffragium conftat: quia altero modo fine vitio tra- &
dita eft poffeflio: altero, quw ?? vitium, amotum ,,,

Ht E LEf EL L.— fcc, £n: Fiorem

AXV.(TxR E,.Näj;liXä! LC—L-EME—N—S-M " enm.

o Occt o ,
aliena vxori a marito donata fuerit, dicendum eft, confeftim
ad vfucapionem eius vxorem admitti: quia et fi non ?5 mor-
tis caufa don ?? ei, non impediretur vfucapio: nam ijüs &
gon&itut.unïad eas donationes pertinet, ex quibus et locuple- j»(g:-,q:g;'?'(
tior mulier, et pauperior maritus in fuis rebus fit. Itaque li-
.cet mortis cauía donatio interueniat, quafi inter extraneas per-
fonas fieri intellegend£" eft in ea re, quae, 3quiüjaliena eft, vfu-
capi poteft. v : E
285 06 4P PAVLVSM-WL——&«&—«S&W SIEVM;
qui mihi vendiderit *?9, iuü'erigägaqgrem vxori megfä dona-
tionis caufa dare, et is poffeffionem iuffu meo tradiderit, libe-
ratus erit: quia licet illa iure ciuili poffidere non intellega-

a .

tur, certe tameh venditor nkhil habet quod tradat. $. 1. Ex
quibus caufis inter virum et vxorem conceffje funt donatio-
nes, ex isdem £t jiitenfocerum, et generum nurumue concef- x fpt t
fas Neratius ait: ergo * focer genero mortis vel diuortii cau- — -
fajdonabitg|jfed ^ et/gener focero mortis Ágfe vel diuortüi |-4 7-
caufa äouu«:w:tj&y& :)*ccïj : : L-ASA yecü Qd
XXVIIL. MopnEesTIiNvs-Mgg VIL. Regularum. Ix- p
TER eos, qui matrimonio coituri funt, ante nuptias donalio z.. v -

fa&ta iure confiftit, etiam fi eodem die nuptige fuerint confe-
cutge. | v/. |

XXVIIT. Pæxvxyvswiad—sabiwr S1 rp quod |»ze4'ravito —
gänatum fit ^ perierit, vel confumptum fit ?: eius qui dedityzacser- p p

iéfü detrimentum: jmerito, quia manet res eius qui dedit,fuam- *« t
N , ""'Dc—- - . l1 * ) EE N . 5 c*mme,yäwt .»"-
que rem]pendit.,, $. 1. 5i quid in pueros ex ancillis dotalibus 47 7 4-^7€
natos maritus 1npender1tl,^aut in doctrinam, aut alimenta: non «S.L.-i N
feruatur marito: quia jipfejminifteriis eorum vtitur: fed illud -^— 59 ^ e».-
feruatur, quod nutrici datum eft ad educándum *: quia pro x4.à.
capite quideA dediflet *: quemadmodum fia praedonibus re- ' . :
demiffet feruos dotales. $.2. Si quas ferui opefasiyirü? vxo- Haärja'/' iÉ
ri praeftiterint *?, vel contra: magis placuit, nullam haben- v o»cra;,
dam]earum rationem. — Et fane non amare, nec tamquam Jin- d gt2
] . " e3 $ . ii d . EX A u
dter inffe&tos)ius prohibitye donationis traCctandum eft: fed A D5 o
inter coniunctos maximo alfeCtu **, et folam inopiam timegn-a1on — - ;/ä"'
AL t^ a e i E ^ H . d * " u
ies. W. d. NI edeecerg, donatisfibirmulier feruum emerit *?, M^ z.
(et is quitque fit, quihnque petenda effe, apud] Plautium pla- | 4 p
cuit: quemadmodum 1íi mortuus eft, nkhil peteretur *?: i Ll r paro

/ g j / . AC At i " à t $ w . & : * ä*': J
babeat. 791 Vulg. fcribit. BR. 72 Hal. accipiat. — 73 Hal quae- | Vulg. inferunt: pofiéa. B. 94 Vulgo libertatem, abeft. B R. 95 Hal.
vitur. 74 Vulg. pecuniis. BR. 75 Ap. Hal. baec, abeft. GEB. 6 | fcripfit. Vulg. fcripfit beredem. BR. — 96 Hal. et Vulg. quod fuit.BR. — 97

Hal. effe. GEB. T7: Vulg.' inferit; boma. fide mon. BR.
suavitus, abeft. GEB. — 79 Hal. retineri. GE R.
81 Flor. erat: petitur, Omnes habent: petatur. BR. Etiam Hal. GE2. — 82
Hal. IABOLENV'S lib. XI. é&xiso^dv. GEB. 83 Taur. confirmaVit. GEB.
84 Hal. locupletiore ea fatta, et in margine: alias, locupletior effet eo facto. G € B.
85 Hal. videri fuiffe. G E B. 86 Hal. perueniat. — 87 Mal won enim emm
donare. GE B. 88 Hal. praeflitit. 89 Hal. promift. 9o Hal. inferit
et. 91 LHal. pracfigit et. 92 Hal. compen[audum. GE B. 93 Hal et

i

*

38 ^p. Hal ,
80 Ap. Hal. et, abeft. GE E..

Hal fit. 98 Ap. Hal. son, abeft. GER. 99 Gothofr. in nota: donaretar.
Ita habet Taur. in margine, quod ita Flor. mutatum eft, ct nunc habent omnes,
BR. Etiam Hal. GEE. . 100 Hal.vendidit. — 1 Hal.inferit et. GER. — 2 Ap.
Hal. denabit: fed, abíunt. GEB. — 3 Hal. et Vulg. addunt: re&e donabit. B R.
4 Halef, .5 Hal eff. GER. 6 Gothofr. in nota: ad educandum. Hiul.
Etiam Vulg. BR, 7 Hal. id, Vulg. quidem. E m. — 8 Hal. dedit. — 9 Vul-
gati transponunt: vZri operas, quod placet, BR. 10 Hal vir voxori prae-
fHterit. GEB, — 11 Taur affed O. GEB. — 12 Klal. emat. — 13, Hal, petetur.
14

418
vero quindecim dignus fit, non plus gf decem poteft pe-

ti 7^: quoniam eatenus ? donator pauperior factus ,effet;
$. 4. Quod fi ex decem duos feruos emerit: et eorum alter
mortuus fit, alter decem dignus fit: folet qu4eri. Et pleri-
. .5 . que, et *?^ Pomponius intereffe putant, vtrum vno pretio ve-
L1 fi-äf s;'»ïïfz-*)nieïlïint, an diuerfis j fiivtio, tota .decem. petenda, quemadmo-
(2 1 ^X^/dum fj vna res empta deterior facta effet, vel grex, vel carru-
BEDELLLLA äygggaliqua pars indg periffet: fi diuerfis, hoc folum peten-
LLfb asl f* duff, quanti fit emptus, qui füpereft. $. 5. lulianum putafle
L u7 " Pomponius refert, fi quid per eum feruum, quem I7 ex num-
'*f**"f'*f*'*fflä"d? — misja marito donatis mulier '9, adquififfet, forte legatum,|he-
^j €.^: '"reditatem: aut '? partlus. editus effet:
L] 58 titionem faciefidam éffe. . 6. Illud, conftat, iij antequam a
viro annuumtacciperet mulier, ipfaLä,el fuo, aut etiam mutuata
impenderit:, videri tantum ?^?'iam ex annuo confumptum.

* $ "d * '*v :
! Mi ju*/ n t &jzr-

u ^ *
l .gf,ï: " (catae d ,

Awv, Vxor ftipulata fit, licet ei non debeantur, quia tamen quafi de
annuo conuenerit, peti quidem dotis iudicio non pollunt, com-
penfari autem poffunt: idem ergo dicemus in qualibet pactio-
4f At ho £t Ge annul nomine facta.

«cís corct " ;u*-,g,f,, LE P /
E eonet XXIX. Pourowurv s fbro-XIV.—I-uad Sabinum. .

|

*qres :

| a jeveefesor "! "w v Y Y & R. ex pecunia donata emptum feruum vendidiffet, et
E latoce ( I'»y;&!u'lf P f. W .(' . à .,ä & )fl uU. l' t AR s : 't' t
: criplit: quod non eft verum, licet non ex re mariti emptus
| ecm f ettcam t it. $. r. Si vir vxori lanam donaugt, et ex £ lana veftimen-
j..;xö/rn -i,..'rn*,,la.tu-" COnsro. , : 5 4 : : . .
L febleron dteme- ^ 3e08€ o GArvs.LU f& ;di€tum -preuinciale.
La Tiitn) (4e6 X aoTOr us L
erum La

*f

-s elcte CV TILEM tamen viro competere aä-ä

| ocuuenmm- € m d ndt 2c- E d * * 4 4 . t w .
ii alium emiffet: pofteriorem periculo mulieris effe Fulcinius
| de?risliam €€CEna
Lt rattow efeioseF* ta fibi confecit: vxoris effe veftimenta Labeo ait.
'l'cimï"ä

| uépu m €(j€ 9t

&O n ch-wm'u' M(-?fïl / i $v L ; : ;
.3;—.,4,4&:,3,":;:?-«»:«»' ees ) ^ XXXl.PowpronurivsdibroXIV.?* adSabinum, SED
Uud OOTLUL COA enm ! weeU C n : , ; À : ;
|menestfda-A/. st virlana fua veftimentum mulieri confecerit, quamuis Jid/
| '-7':5.:, e:i.'uc CM R, A..t)

E daC t que impedire, quod in ea revxor tamquam lanipendia 73 Iue-.
g odb p XXt, et ?^ viri negotium px:o.curareï'", Ij i. Si vxor « la-
s &.J na fua operis ancillarum viri, veftimenta| fuj fäg, nomine con-
R fecit muliebria, et veftimenta) mulieris effe,E:ltj pro operis.an-
|E 445 cilarum viro praeftar& 39 nihil, deberá: fed viri nomine ve-
l u XlEz;.. ftimenta confecta virilia, viri effej vt/is lanfe vxori praeftet.
| — 2 AU, pretium: fedtfynonv viriliajveftifnenta füo nomine ?* mulier
1] fl Lt df confecit, fed ea viro donauit, non valere donationem : cum ?* ,
EO h 7-* üllaj valeat, cum viri nomine confecit: nec vmquam operas vi-
EE « r ancilarum aeftimari conuenit. , $. 2. Si vir vxori aream do- -
E I -—eey] mnaüerit,et vxor in eäinfurlgm. [fedificauerit, ea infüla|fine du--
A^. bio mariti eft: fed eam ?? impenfam mulierem [feruaturam
x 1 7 placet: nam li maritus vindicet infulam, retentionem. impen-
E '*t?wmr,;/fde mulieuémi facturam. $. 3. Si duo mancipia. fuermt',. fin-
" Hïng::zæa&; gula quinis digna, fed vtrumque ynds .Qumgueï , donationis
"" uncr quener, caufa a viro mulieri, vel contra venierint ??: melius dicetur,
[ jmisehm IU* eommurnia é4 effe pro portione pretiiz nec tandem ?* fpe-
D. .. &andum elffe, quanti mancipia fint, fed quantum ex pretio do-

a i . . . (s ; . : . :
J2c, é-.taré, yationis caufa fit remiffum. Sine dubio jj* licet a viro vel

| WMfW:ians., VXOre minoris emere, fi non fit animus donandi,, $. 4. Si
| m ? 24 Vg.r VXOFt, xe. contra, gu.yd V;en 1 81.1 vero pletlo,-&ä* onatio-
P^ nis caufa pacifcantur, ne quid venditor ob eam rem praeftet:

14 Hal. et Vulg. petz pof[mut. BR. 15 Hal. baclenus, et in fine: eftl. — 16
Hal. et Vulg. vt, loco: et, quod Florentinae praefero. ER. 17 Hal. ir;ferit 1
emeyat. GEB. — 18 Vulg. inferit : emerit. BR. — 19 Hal. inferit: cumt. GER.
20 Vulg. tamen. BR. — 21 Hal. lib. XIII. GEB. 22 Hal. lib. XII. GEB.
23 Vulg. addit: aconem. BR. 24 Hal. PAVLVS lit. VII. GER. 25
Vide Duk. ad.Op»ufc. de Latiu. Vet. ICt. p. 407. BR. 26 Legerem vt. B R.
, 27 Hal procurarit. Et in hunc fenfum Taur. fcribere poterat: procurarEt.
| GEB. 28 Vulg. inferit ex. BR. — 29 Vulg. fuo. BR. 30 Vulg. praeflavi.
BR. 31 Hal verba: veffimenta fuo nomine, parenthefi includit, et in margi-
ne addit: alias defumt. GE B. — 32 Hal. quammuis, loco: cum. GEB. — 33 Hal.
eius, loco: eam. GE B. 34 Vulg. vmis quinis. BR. — 35 Hal. et Vulg. ve-
qierit. BR. 36 Hal. tantum, Vulg. tanien. BR. 37 Hal inferit; emim.
GER. 38 Ap. Hal. de, abeít, haud ício, annon re&te. nn. 39 Vulgo zt,

DIGESTORVM LIB. XXIV. TIT. L

| cemus, fi donationis caufa pattyfint, ne fugitiuum, aut erro-

mihi, aut hereditatis nomine relicturus es, potes rogatus a me
eo quoque nomine pe- ,

. fpoliaretur, non quafi maliuolos, ne *? alter locupletior fieret.
Jïüff $. 7. lllud Tre&te dictum Celfüs ait, fi dotis vfuras annwas

| quémy ántea regfulimus, Imperator noíter Antoninus Augu-
. ftus ??, ante exceffum Diui Seueri patris fui, oratione in Se-

vxori contf'g&um fuerit, et vxoris cura, tamen viri elfek ne- |

cui donatde funt, et obligatio fitciuilis; et 57 de Falcidia, vbi
poffit locum habere, tractandum fit *?: cui locum ita fore opi-

défitj ^*: vtique eum pdenituille dicemus, licet dominium re- , "s

' Vide Pancirol. I1. Var. Lecion. $4. BYN K.

| t Vulg. donaauit. B B.

fle&y Qu Ée: |
videndum eft, quid de ?? ea venditione agatur: vtrum res
venierit, ietitotum negotium valeat: an vero vt ??. ea fola pa-
Cio irrita fit, quemadmodum irrita effet, fi poft contractam
emptionem nouo confilio inito id paCtgAg fuiffet actum ^* ?
Et verius eft, pattum dumtaxat irritum effe. a $. 5. |Idem di-

»

Lj&.þi;*,, ,
*(: *2
; Jlal)t A o Cem-
edilicias, et J*/*re'*veo, .

nem praeftent ^?: idzeit, integras effe[actiories

ex empto. ; g.yö.Quod vir vxori in diem deb&t, fine metu do- [7 .. ary: 4

foluere poteft: quamuis commodum tempo- s*« x/^.aX.
$. 7. Quod legaturus

nationis ..
ris retenta pecunia fentire potuerit.
vxori mefé relinquere: et non videtur *? ea effe donatio:

quia nihil ex bonis meis déminuitur: in quo maxime maiores
donanti fuccurriífe Proculnslait ^U. nejamore alteriug alter de-

5'!-; 'hcv :

$. 8. Si virvxori munus immodicum Kalendis Martiid ^9, aut
natali die dediffet, donatip eft; fed fjj impenfas, quas faceret
mulier, quo honeftius fe/£ueretur *^", contra eft. $. 9. Non
videtur locupletior fa&a effe mulier, fi aut in opfonio ^3, aut
in vnguentis, aut Zf cibariis ^? familige, donatam fibi pecu-
niam impenderit. $. ro. Quge vir cibaria vxoris familige iu-
mentisue prfeftiterit ??, quge in vfü communi erant, non con-
dicentur: quod fi familiam[domefticam vxoris aut venaliciam
pauit, contra puto obferuari debere. //aw'/ï(.)mz)
XXXII. VrPriANvsUibro XXXIII/ad Sabinum ?*.

A: Jf $ JUY: . ^ 1
Cv nui1c ftatus, eifet;, donationum inter virum et vxorem,

MO

l;J 'ä'n-o —æ
füljr*e "n Cor m

natu habita, auftor fuit Sehatui cenfendi, Fuluio f(emiliano et :
Nummio ?? Albino Confulibus, vt aliquid laxaret ?* ex iu- |
ris rigore. $. 1. Oratio autem Itjperatoris/ noftriide confir- Lisut p 547[ X
mandis donationibus non folum ad ea pertinét, quje riomine!- ^* « potef. £.
vxoris a viro comparata funt, fed ad ?? 'omnes donationes in- |

ter virum et vxorem factas: vt et ?? ipfo iure res fiant eius 2 2 EM
1 '/'L-(*W (VMJ, m

nor, quafi teftamento fit confirmatum quod donatum eft. $. 2.
Ait.oratio, FAJS| ESSE, EVM QVIDEM ?? QVI DONA-
VIT PXKENITERE: HEREDEM VERO ERIPERE FOR- .
SITAN ADVERSVS VOLVNTATEM |SVPREMAM) ?? wyro jemom,
EIVS QVI DONAVERIT Ü', pvnvM ET AVARVM 97 Mrue
ESSE; . $.—3. Dfenitentiam accipere debemus fupfemam.
Proinde fi vxori donauit, deinde eum pjenituit, mox defiit
pfenitere, dicendum eft, donationem valere, vt fupremum ?*
eius fpettemus iuditium. Quemadmodum circa fideicommiffa . N
folemus,|vel in legatis, cum de doli exceptione oppofita tra« ] $4 ^«ce.
Gmus, vt fit ambulatoria $* voluntas eius vsque ad vitgle fü-
premum $5 exitum. $. 4. Sed vbi femel donatorem pyeni- ;
tuit, etiam herediä'äuocandi poteftatem tribuimus, fi appareat, s. »., ejet.
defunc&tum euidenter reuocaffe voluntatem. — Quod fl in ob- 5524
fcuro fit, procliuiorjeffedebet iudex ad comprobandam dona- J« um
tionem. $. 5. Sí maritus ea qude donaugfit 59, pignori de- J ef zim: pofte. |

-Yuoy.

tinuit. (Quid; tamen, fi hoc animo fuit, vt vellet adhuc 68*..916..55!& .
L4 i 6y g, , donatum ? 64 a
abeft. BR. — 40 Vulg. d pactum. BR. | 41 Hal. et Vulg. fa&um. BR. — 42 [
Hal. nec fugitinum, aut. erronem praeftlari. G E B. 43 Hal. videbitur. 44.

Vulg. addit: ;ta. BR. — 45 Hal. meue quafi inter maliuolos alter. GEB. . 4
47 Vulg. fe baberet. BR. — 48
Vulg. obfoniis. BR. 49 Taur. ci/ariis, et mox ; ciV'aria. GEB. — 50 Hal.
praefitit. 51 Hal. lij. XXXIV. ad edicium. GER. 52, Vulg. Augnufiuss
abeít. BR. — 53 Hal. Nwmio. GER. 54. Hal. relaxaret. GEB. — 55 Hal.
et,loco: ad. GEB. . 56 Vulgo et, abéft. &R. — 57 Hal. fed, loco: et. GEB.
58 Hal.efl. GEZ. . 59 Ap. Hal. quidem, abeft, GEB. — 60 Flor. eft: SV/P-
PREMAM, et mox iterum: fappremam. GER. 61 Hal. et Vulg. donauit.
BR. 62 Hal in margine: alias, amavum. GEB. — 63 Taur. fuPremmn. G E B.
64. Taur. amV'ulatoria. GER. 65 Flor. eft: fuppremum. GEB, — 66 Hal.
67 Vulg. dedit. BR. —— 68 Vulg. iníerit: effe. E R.

7R

Lt p f
"w,u ,,tï,cbff'z «
y j : ^ A, . * . * * f** " j * 4
ääï*"ïm*äh fatisfeciffet, potuiffe eam per doli exceptionem confequi, vt
fà i L/*je".fibi mandentur aCiones. $. 6. Si donator feruus fuerit effe-

DIGESTORVM LIB. XXIV. TIT. .

donatum? finge in poffeffionem precariam mulierem ?? re-
manfiffe, paratamque effe fatisfacere creditori: dicendum eft,
donationem valere: nam fi ab æiæniiio jei;*? ret obligatani'hoc
animo donaffet, dicerem *',ivim)habere donationem, vt para-
ta fatisfacere/mulier haberef doli exceptionem : quinimmo et fi

&us priuati, dicendum eft, non impletam, fed peremptam do-

mationem: quamuis morti feruitus comparetur: proinde et fi

ipfain feruitutem redigatur cui donatum eft, extincta erit do-

|iyrchog.

p 97

C ;1 ii M: ;3?'
"

ex ,

m :
?Lïz, i s. eft locupletior,

natio 77. $. 7. Si maritus vxori donauerit, et mortem fibi
ob fceleris confcientiam confciuerit, vel etiam ?? poft mor-
tem menioria eilis damfhata fit, reuocabitur donatio: quamuis
ea, quge aliis donauerit, valeant,|fi non mortis caufa donatït.
$. 8. Si miles vxori donauerit de caftrenfibus bonis, et fuerit
damnatus: quia permiffum eft ei/ de liis teftari, fi modo im-
petrauit vt teftetur cum daniharetur, donatio valebit "*: nam
et mortis caufa donare poterit, cui teftari permiffum eft. — $. 9.
Quod aitfbratiol co Nsv MPSISSE,; fic accipere fcle,bernus, ne
.is, qui donationem accepit, locupleïio-r actus ,fit: ceterum, fi
faftus eft' ^57 orationis beneficium locum habebit. Seäf:?"
fi non fit factus locupletior] déderit tamen tantam quantita-
tem, " : 1
poffe repetere *? id quod dedit) nec compen-
diuortio fecuto, ER

fare id quod confumphit: quamuis,
compeníatio locum habeat. $. 1o. Si diuortium

L sa/mv/wf donationem interceffit 5?, aut prior decefferit ??, qui donum

4 *,

. l,* accepit: veteri iuri ftatur
m*bflwä s

La Y€.

*

japes 4/07&:**1 voluntas

W
u T^3 gf:?m. i n

^

ræafw?æ.;lumf 2

L]
$M.

[ïffï

C3A Mi us interdum]et inter Confülares perfonas

*.. €t, ; .

: hoc eft, fi maritus vxori donatum
vult, $* valeat 5? donatio: quod fi non vult, exffinguitur ?*:
plerique enim cum|bona gratia difcedunt, plerique cum ira füi
animi et offenfa. $.—E& Quid ergo, fi diuortium factum eft,
deinde matrimonium reftauratur : Lägin diuortio vel mütata eft
vel eadem durauit: reättaur o tamen matrimonipi et
voluntáta donatoris recon£iliataffan donatio duret, fi conftan-
te matrimonio donator decefferit? Et poteft defendi, valere.
$. 12. Quod ?? fi diuortium non intercefferit, fed fribufcu-
orofeéto valebit donatio, fi friïäfc*ulum qufevit| ?.
. I3. Si mulier et maritus diu feorfum quidem ?? habitaue-
s lääe ant, quod fci-
fu

donationes non valere, quafi durauerint nuptige: non enim

rint, fed honorem inuicem matrimonii

,íCoitus matrimoniuri facit, fed maritalis affectio: fi tamen do-

nator prior deceíferit, &une- donatio valebit. $. 14. Si ambo
ab hoftibus capti ffht ?7, et qui donauit, et cui donatum eft,
quid digjmus ??? et prius illud volo tractare. | Oratio, fi an-
3W . l 7
^ij b iE y À t qae?,
69 Taur. in. poffeffiowem precaviaMulierem. nos literam, quam ille geminauit de-
trahimus. ( Nempe ita fecit Drenkm. in exemplo Taur. typis deftinato, vt fit:
in poffeffione precavia mulierem?) — Vicium enatum inde, quod librarius in legen-
do m a voce: mnlier decerpferit, et in fÍcribendo fimilem literam ipfi fubftan-
tiuo: poffeffiome adiecerit. Habent tamen omnes vt Taur. fimiliter inter Ícri-
ptos Vat. L et Bynkersh. pR. — Nempe I. fed et lL. vt et Hal. GEB. — 7O Ap.
Hal. ej, abeft. GEB. . 71 Hal, diceremus. GEB. — "72 Ap. Hal. donatio, abeít.
GER. 73 ÀAp. Hal etam, abeft. GEz. —— '74 Taur. valeVit. GEB. 75
Vulg. addit: locupletior. BR. 76 Vulgo et, abeit, BR. —— 77 Gothofr. in
nota: exffet. lta 'Taur. in margine, et ita omnes. BR. Etiam Hal. GEB. — 78
Hal. decefferit. 79 Hal. repeti, et mox: compen[ari. GEB. 80 Hal. bic.
GEB. 81 Contius bic: potefl abeffe, vt Flov. abeft. Dicendum erat, o!im
abfuiffe, fed effe fuppletum, quod adie&a figna oftendunt. BR. — 82 Vulg. zm-
terce[fevit. BR. — 83 Hal. deceffit. GER. — 84 Hal. praefigit: vt. GEB. 85
Vulg. valet. BR. 86 Hal. exflinguatur. G EB. 87 Hal. Quid fi, figno
nempe interrogationis poft: fribufculum, pofito. GEB. — 88 Gothofr. in nota:
frigufculum. Kal Flor. hic eft: fribufeulum, et mox: fribifculum, fed hoc li-
"brarii lapfas videtur. Blaublomm. habet: friwifculum, et in margine: friuicu-
lum forte aut certe friuiufculum, a verbo frio, frias, vel a friuolo. in nofiris exem-
plaribus legitur. fruniculum, quam vocem 1gnovamus. ita B'aublomm. . In Herua-
gii Var. Le&ion. etiam eft: friufculum.
in MSS. fribrnfculumn, in quibusdam : friuufculum.. Noricam
. gracferunt Raeuard, Torrent, Cafaubon, Voflius et Dukerus,

et Alciati fcripturam

dicendum eft, fi 1s decefjï:r"[güi factus.

ecutum, puto,

. 1o Hal. reuertuntuv. GE B.

Contius ait: in Vulg. eft frzuifeulum,.

quem vide ad Opn[c.

419

te mors contiperit ei, cui donatum eft, nullius momenti dona-
tionem effe voluit: ergo fi ambo decelferint, quid dicemus ?

naufragio forte, vel ruina, velincendio ?^? Etfi quidem pot-
fit apparere, quis ante fpiritum pofuit ?*, expedita eft qu;fe-
íftio: fif ?5 vero non appareat, difficilis) qudeftio eft: et ma-

gis puto, donationem vgluiffe: et]hislex verbis ?* orationis | 151 *0, 4...
defendimus: ait enim oratio, SI, PRIOR VITA DECESSE- 1ja, d,?f,&g.;g.)-]t

RIT, QVI DONATVM ACCEDX[IT,[hon videtur autem prior

vita deceffiffe, qui donatum accepit,]cum fimul decefferint. r;...,.5/ ]

Proinde recCtiffime dicetur, vtrasque donationes valere, fi for-
te, inuicem donationibus factis, fimul decefferint: quia neu-
ter alteri fuperuixerit ?9: licet de commorientibus oratio non
fenferit. .Sed cum neuter alteri füperuixérit) donationes mu-
tude&alebunt: nam et circa mortis caufa donationes mutuas/
idlerat ?? confequens dicere, neutri datam *?? condictionem:
ocupletes * igitur heredes donationibus relinquent ?. Se-
eundum [|háac|fi ambo ab hoftibus gäll:
que ibi decefferint,non;fimul: vtrum |captiuitatis fpeCtamus *

3 capti fint, ambo- s

?i
"

| 7 KX snae XGA

LJ ;.Ag»m,,:g ffm-'! l'l
-J Jtejuto HÜE, G |

ei-.

$

*
* £f *

tempus, vt dicamus donationes valere, quafi fimul decefferint: " — ^ ,

» e Viost 7^ , Jd' *or» e " .
an neutram ?, quia viuisielsfinitum Jeftimatrimonium: an fpe-
&amus , vterprius * decefferit, vt in eius perfona non.va-

. 'J/if—af?"f*. *
leat donatio : jáh| vter|rediit ?, vt ? eius valeat? Meà tamen

.. * p

fert opinio, vbi non reuerterunt *?, vt tempus fpe&andlïrïx ï"l J pri u g, |

fit captiuitatis, quafi tunc defecerint "*: quod fi alter redierit,
eum *? videri fuperuixiffe, Lgrgüïïggilgï3. $. 15.. Qui quas-

D t

d

L.l gtw, f€2 hero €,3

dam res ex his, quas donauerat, legaffet, quasdam non|non|* * Jex — ""e9oR. ]
videitur *5 ceteras Boluiffe *9 ad vxorem pertinere: ple- m nESMUE, Y
rumque enim antea legat, poftea donat: vel alia caufa fuit le- 7 v
gandi. $. 16. Oratio non folum virum et vxorem completti- r32 ^ M

tur, Eed etiam ceteros, qui propter matrimoniumïdonare pro-
hibentur: vtputa donat)focer nurui, vel contra: Xel. *7 focer
genero, vel contra:

VOV a.

confocer, confocero, quicopulatos ma- «« 7 o

trimonio in poteftate habent: nam, EX mente orationis, his fu/,,., Za,&,z* n

quoque omnibus permiflum eft in eündem cafum donare: et

e " r r " * L "Y ^
itae£ Papinianus hbroigäcg Refponforum fenfit *? : ficenim

i-f ÁMTY
*

fcribit: Socer nurui, vel genero donauit: pofteaMilius eius, vel Y CO a

filiay conftante matrimonio, vita deceffit :

donationis perfeueret, tamen, fi focer nullam qu4eftionem *?
donationibus intulit, poft mortem eius [contra]heredes 2E. ora-

tionis fententia vidäur interuenire,;inam quae ratio) ^* do-
nationem prohibuit, eadem beneficium datum implorauit ??.

Vtigitur valeat donatio ifta, Papinianus exigit vt et filius eius, -
qui donauit, ante decefferit, et focer poftedf durante- volun- ^

tate. $. r7. Si filiusfamilias, qui caftrenfe peculium habet,

Ctabimus.

t
LU A N * 4 »
J-— £AUA,, I) Cv t Wab:,fä i
7
J

runt. GE B. 89 Taur. quieBit. GEE. 90 Áp.
91 Gothofr. in nota: matrimonio. Hal, Sed idem etiam exhibet: babeant,
loco: babebaut. GE B. 92 Hal. funt. — 93 Hal. dicemss? — 94 Hal, trans-
ponit: decefferint, naufragio forte, vel vuima, vel incendio, quid dicemus?
Hal. pofuerit. —— 96 Hal.fi vero. — 97 Hal. et id verbis orationis. — 98 Hal.
fuperwixit. — 99 Vulg. erit. BR. — 100 Hal. et Vulgsdandam. 8R. — 1 Hal.
locupletiores. GE B. — 2, Hal. reliuquentav. GEB. — 3 Vulgo fimnul, abeft. & &.
4 Hal. et Vulg. decefferint: an finul vtriuque captinitatis tempus fpectemus. B R.
5 Vulg. ueutrum. klal. meutvas. BR. 6 Hal. fpectemus. — ? Hlal. vt et prior,
Vulg. vter prior. BR. & Hal. redierit. 9 Hal. et Vulg. vt in eius. BR.
11 Vulg. decefferiut. BR. I2 HaL et Vulg.
inferunt: folum. BR. 13 Taur. redit. GER. EHal. qui vediit. Vulg. qui ve-
dierit. BR. 14 Ap. Hal. et Vulg. z02, abeft. B. 15 Taur. videVitur.
GEB. 16 Hal. et Vulg, volaiffe. B R. 17 Ap. Hal. vel, abeft, et mox
iterum. GEz, I$ Hal femtit. GEB. — 19 Vulg. inferit de. BR. — 20 Hal.
baeredem. — Vulg. per infigne gloffema: poff mortem eius bevedes diflrabere do-
nationes on poffunt: quouiam ovationis fententia videtur interuemirve.BR. — 21
Vulg. oratio. BR. 22, 'Yaur. zmploraBit, expuncta tamen 5 Florentiae eft «

fuperfcripta, fed forte melius fimplex 5 retinebitur, vt maiuícula nihil opus fit.
Ex ifta tamen emendatione omnes habent: zmplorauit.
ratum implorauit. Quod aurem a Porta ait, Flor. effe datiuum,

Yyy

Hal. etiam: beneficium
de eo nihil ob-
feruafle

95 '

[

quamquam vitium 1./. ,

:::::

1 AMngo o»aLo ,

&1—. *
vel quafi caftrenfe, vxori donet: filii perfonam et mortem|fpe- CA Isf

r"-gjy?" der ia a 3

5DNen wX i

de Latin. Vet. ICt. p. 403. BR. Miror, Brenkmannum hic nulla MSS. con-
fuluiffe, cum de his et in notis tacear, et in collationibus, quae ad me peruene- ^ '
Hal. qnidem, abeft, GE , ^^*

Fj* A.

^

4 " |
)æ'.-(,, &-[va/:g't.*!j *.i '("'A |
Lfff.ici,-" eoTetéa

r

^ *
z d g. onmhei et
Ut i L u JX

5n:nam orátto 70&*; -

rddeco,

420

Ctabimus ?^3. $. r8. Si nurus focero donauerit, mortem nu-

rus £t perfeuerantem in fuprdmayí ^* diepí voluntatem ??

**M"*(*V"Zf?' exfünctam donationem? an, quia maritus viuity fi 22 vxori
— J Lumzf fuge fuperuixit, admittimus vim habere donationem? Ef fi qui-

rit: fin vero filius heres patrinon eft, finita erit donatio ra-
tione noua, . $& —19.[Si focer nurui nuntium miferit, donatio
erit irritaz]quamüis matrimonium concordantibus,viro et vxo-
| re, fecundum refcriptum Imperatoris noftri cum patre ?*
A&f /s comprobatum eft: fed quoflf ad ipfos, inter quos donatio fa-
Ca feftj ^5 finitüm eít matrimonium. — $. 20. Proinde et fi
duo confoceri inuicem ?? donauerint, idem erit dicendum, fi
| inuitis filiisshuntiumremiferint, inter ipfos irritam effe dona-
L4 Wer: tionem. In hac aufemd,gga.t&ä;inter foceros ?? facta, mors
-irie, iCmn, gdefideranda 3* eft eius, qui donauit conftante matrimonio et
iure poteftatis durante. ldemque et in his, qui funt in eorum
poteítatees, $. 21. Si confocer ?? confocero donauerit, et al-
ter eorum, vel vterque copulatos emancipauerit: debet dici,
! donationem &t orationem non pertinere: et ideo infirmari do-
J,)QQK)M nationem. $. 22. Si fponfusifponffe donauerit, in tempus
(1 6 6s ufi — matrimonii collatg donationg: quamuis inter virum et vxorem
— 4£A: ^. . [donatio]non videgtur 3? fatta, et verba orationis minus fuffi-
ciant, tamen donationem dicendum eft ad fententiam oratio-
denau .f nis pertinere, vt, fi durauerit voluntas vsque ad mortem, va-

F 3 *
j "
L "v
;

£J5A.

I 'ngtxlxttwm fy

*
E

J'ZL']""

fiue obligatio remiffa: poteft dici, donationem effe&tum habi-
tuüram: vtputa vxori accepttfmutulit donationisic&ufaquodi de-
bdat ?5: poteft dici, pendere accepüjationem non ipfam, fed
^ iï:ï-.m £í,'g, ifeCtum eius: et generaliter, vniuerífe donationes 35, quas
| p impediri diximus, ,ex' oratione valebunt. $. 24. Si inter vi-
| Jutpeo Jlfatï"*'rz*" rum et vxorem focietas donationis caufa contracta (it, iure
| A ff'ïv(fü'fmc vulgato]nulla eft: ?* nec poft decretum Senatus, emolumen-
TO. s*5 —tum ea liberalitas, vt a&tio pro focio conftituatur, habere po-
| J—Mfaä*j"ä*"; terit: quae tamen in commune tenuerunt, fine ipreftituto ??
LJ$A. — xäg"ööaüda'&fïöiï;flæü Idcirco igitur pro fociojaCtio non erit,
LJrz,f»:^v, quia nulla focietas eft, qu&e donationis caufa interponitur, nec
| inter ceteros: et proptér hoc jiég inter virum et vxorem.
$. 25. Idem erit dicendum, et fi emptio contra&ta fit donatio-
nis caufa: nam nulla erit. $. 26. Plane fi minoris res veni-

erit donationis caufa, vel poftea pretium fit remiffum, admit-
AA Y

j 4
H J ;2:, Q&JJ&)*': 6
, qm " f

E. LUfoy b verluntre.,
"p£ n u a 0

P
EM i "

quis fponfam habuerit *?, deinde eandem vxorem duxerit *t,

g Valeant/ *^ videamus? Et Iulianus traCctat hanc qujeftionem
| — . 4h minore.du im, annis, df in domum quafi mariti inmatura
|oqeeme d J^67. 9 dedu&ta: ait enim hanc fponfam effe, etfi vxor.non fit. Sed
"Aoepm *fcc,,z..-. "eft verius quod Labeoni videtur: et a nobis, et;àPápihiano li-

E 2ómas Íferint fponfalia, durent, quamuis jam *5, Vxorem effe putet ^*
ftic wf)m £. qui duxitj fi vere. non prdecefferint, neque fpügfalia effe, iquo-
/ . Biam) *? non fuerjnt **, neque nuptias, quód| nuptiae effe

; 4 (/4 4 i
: L:J»"Lf',ul::) .^. non potuerunt. Ideoque (fij fponfalia anteceffexïn.t ^T valet
E ol (OdÀA ET 5 |
L r« ex »'J.-..';?:.(«(?; LA

/ ^feruaffe memini. BR. -
! tem [peciabimus. Vulg. filii et perfonam et mortem [pectamus.BR, — 24 Yaur.
fuPremam. GE B. 25 Vulg. inferit: eius. BR. 26 Hal. viuus, loco: vi-
wit,[i. GEB. 27 Vulg. inferit: ezus. BR. — 28 Hal. inferit: pertinet. GEB.
299 Hal. inferit: fibi. GE R. 30 Vulg. confóceros. BR. 31 Hal. et Vulg.
confideramda. BR, 32, Vulg. facer. 5 R. 33 Hal videtzr. 34 Vulg.
fuerit. BR. 35 Hal. et omnes: debebát. BR.
37 Hal. praefigit fed. GE s. 38 Finis praeftitutus hic eft finis certus et ve-
rus, contracta in certam caufam focietate, quae fi&tae et donationis caufa factae

CM :

taxat, vt quae communicantur communia fint, hoc eft, quod alter 'p!u—s contulit,
alteri pro femitfe donatum fit. | Malc haec accepit Salmaf. Obf. u Ius Attic. et
Roman. c. 20. neque melius eo, quem ibi increpat, Heraldo. wYN K. — 39 Vulg.
pertinere, BR, A4o Hal. babuit.

donatio : 9

[ 14.4 [exfpectare nos oportet.] Quod üegocer ante decefferit, dicemus |

dem 'maritus folus focero heres exftitit, quafi(nöügj donatio
poteft feruari in maritum collata: vtlilla finita fit, alia cgepe- .

leat donatio. $-—23. Siue autem res fuit ?*, quie donata eft, |

temus donatigrnémyyvalere/ ?? gd Senatusconfültum. $. 27. Si.

cum non liceret: an donationes quafi in fponfalibus factae -

ristefpondit 9?.

bro dé&imo Qujeftionum probatum eft,|vt fi quidem praecef--

25 Taur, fpecaVimus. Hal. et im perfonam filii mor-

. vt, loco: tafin. GER.
56 Taur. donationls. G EB. .

epponitur, haec enim praeftitutum finem non habet, fed fit communicatio dun- -

41 Ap. Hal, duxerit, abeft, GEs. — 42 !

DIGESTORVM LIB. XXIV. TIT. I TOU C g

L —]L4 zf)

^

minus, nulla eft: quia non quafi ad extraneam,
fed quaü[z&f)vxorem ecit; etideo nec,oratio locum habebit. süyr»"äwïn
$. 28.aSedefi Senator libertinamjdefponderit *9, vel.tutor pu-
pillam, vel quis alius ex his, qui matrimonium copulare pro-
hibentur, et duxerit, an donatio quafi in fponfalibus facta va-
leat? Et putem,mifponfalia[j"mprobanda, et quafi ab indi- 1;4»f2».
gnis ea, qude /donata funt, ablata, fifco vfndicari. 7 24 L m
XXXIIL IpEM llibro-XXXVE-^? ^té&.Sabinum. Sr H a
STIPVLATA fuüerit[mulier annuum *9, id ex &ipulatg)'pe-f/—dw:xmfw-
tere, conftante matrimonio, non poteft. Sed fi manente jma- j z7/2.
trimonio deceffiffe maritus 5* proponatur, puto, quia in an- — ^
nuo quoque donatio vertitur, poffe dici, ftipulationem 5? con-
firmari ex Sendtuscontulto 23.. $. r. Si vxor maritó; annuum -
verfa vice praeftiterit, reftituetur éi hoc, et poterit
id quod exjtat : &gegj poterigjzet condicére, in quantum locu- ! ?s?ee,
pletior faétus eft: äuia non[tatm/2^ follemhhe eft annuum, 55 z.

quod maritus vxoriébendit 59 uod vxor marito praeftatz «j "gac, .

9 ? 2odeL.

; ithmo ?? incongruens/eft, et contra fexus naturam. $. 2. Et —

fi forte maritus ab vxore ftipulatus fit id ?* annuum, deceffe-, — 7 4
* L] N e e P ^ : m
rltqueqmul1e1' conftante matrimonio, dicendum erit, ex oratio- r
neidonationemy conüalefcere. L— «t m

, XXXIV, Ip£w libr L. Sabinum *?. Srvk
J * 3. . L .* [ rj
vxor maàrito|resjdonaffet, isque ?? eas in dotem pro commu- 17

ni filia dediffet **: fiue poft donationem, quam in maritum
contulit, vxor paffa eft, eum pro filiajin dotem dare: benigne Je&f 24,
dici poteft, étüfi prima donatio nullius momenti eft, attamen ex
fequenti confenfu valere dotis dationem. «ex«tzz. T
.XXXV. IngM libro-XXXIV.^id;Edi&tum. Siwow J4^f

fecundum legitimam obfgruationem diuortium faCtum fit, do- demsyy ] ..

nationes poft tale diuortium factae nullius momenti fünt: cum
non videatur folutum umatrimonium, | cat t
XXXVI. Pavrvsdibro XXXVE 92 wmdiEdictum, Szx |
DONATJAE res exftant, etiam vindicari poterunt: fed quia «4) & v,
caufam, pogífidendi donatio praeftitit, nifi reddafur res, defti- 1. o« . .

| matio ffacienda eft iufto pretio: cauerique poffidenti debebit C 24 & s. x
de euictione fimpli, quanti ea res fit: idque etiam Pedio vide- , ^ev:

tur. $. 1. ?* Sponfus alienum anulum fponffe(munerj) mifit, '"/"Vyn:'!f"
et poft nuptias pro eo fuum dedit. Quidam et 9^ Nerua pu- ,,,(,;,mä
tant, fieri eum mulieris :: quia tunc factam donationem confir- Ja(j,
mare videtur, non nouam incloare 5?, Quam fententiam ve- al
ram effe accepi. | | ul u rurten.
XXXVIL IvnrAwvsiibro XVI&£ Digeftorum, — Saiex oj
MV LIER dolo fecerit, ne res exftaret fibija marito donataz
vel ad exhibendum, vel damfi iniurie cum eä;agi poterit, 99
maxime fi poft diuortium id commiferit, . 7,/; , "
Ulp: XXXVIIL .ALrENYs dibro IIL 3Digeftorum/a Paulo.

1 ! m um , . K .
Epitoematorum.?7. K 9I5 x gv vs communis viri et fratris eius, 1 4 -t

puerum donauit vxori fratris: pro qua parte[is feruus, qui( j
donaffet, viri effet, pro ea pargg.?)munugf non effe factum mulie- ,
| $. 1. Idem iuris erit *?, fi ex tribus fratri- 7
bus vnus vxorem haberet, et rem communem vxori donaffet: /. -
nam ex tertia parte mulieris res fa&ta non eft **: ex duabus ï/,;"*z*ï:;w
autem partibus reliquis, fi id fciffent fratres,aut, pofteaquam do- ——
nata eflet, ratum habuiffent, non *? debere mulierem reddere.

XXXIX,

Vulg. inferit: awwon. BR. — 43 Hal.eam, loco:iqm. GEB. — 44 Hal. putauit,
45 Hal. quae, loco: quonigm. GEB. 46 Vulg. quod iam nowu fuerint. BR.
47 Hal. anteceffevaumt. 48 Vulg. defponfauerit. BR. — 49 Hal. lib, XXXII.
GEB. 50 Hal.et Vulg. addunt: dari BR. ^ 51 Hal maritum. . — $2 Hal.
et Vulg. donationem. BR. — 53 Vide Bynkersh. V. Obf. 19. GEB. — 54 Hal.
55 Vulg. praefigit: qwam. BR. — 56 Vulg. impendit.
B R. 57 Vulg. inferit; etimm. BR. 58 Ap. Hal. id, abeft. GER. 59
Hal. lib. IV. ad ediclum. G. 60 Hal. vt, loco: isque. GEB. — 61 Hal.
davet. GER. 62 Hal. lib. XXXV. GERB. 63 Hal. et Vulg. praefigunt :
Si, quod probo. Bn. . 64 Hal. et Vulg. vt, loco: et. BR. 65 Hal. in-
cobare nouam. 66 Hal, praefigit et. GER. 67 Ap. Hal. a Pazlo epito-

matorum, abfunt. GE B. — 68 Hal, et Vulg. praefigunt: Si BR. 69 Hal.
rpoudi. GEB. — ^O Hal efe. — 771 Hal rem fathun non ee. — 72 Hal.

dicare Ls&, Ím:ie, —^

I

DIGES
XXXIX. IvrraANv s tlibro-V. æ

« .

jeje-"9. Vrm:
ifit.ei, vt a debi-

^ . : ln - " - Y
lgæïuproa&»-. Y XOR1 pecühiam cüni donare v ellet, iperm

iL tore fuo ftipuletur *^: illa cum idwft;e;ci' let, priusquam pecu- | funt ?9., : - aMeiedt DA
niam auferret ^5, diuortium jifecit. Qufero) vtrum vir eam J XLIX. MARCELLYS "libro VII. Digeftorum.. ISv&- m
à íe; füummam petere debeat, anjea *5 promiflione propter dorna- PI:C(—I v.s; Marcello ?? : Mulier, quaeé ad communem filium vo- |
rï &ä,gæ tionis caufam actio nulla eliet 77? Refpondi, inanem fu.:.ffe lebat, qui in poteftate patris erat, p P tortem patcis Fund
; l?. eam ?? ftipulationem. Sed ft promiflor mulieri ignorans fol- | peruenire, eum patri tradidit, vti poft mortem reftituatur fi-
il uiffet, fi quidemjpecunia ex/tat, vindicare 7? eàm debitor poteft: | lio. Qugfero, an donatio tibi videatur, vt nihil agatur? anva-
; fed fi a&tiones füas marito praeftare paratus eft, doli mali ex- | leat quidem, fed mulieri poteftas datur ??^, fi ffoluerit, eum. & £: a
" . .. Ceptione fe tuebitur: ideoque maritus hanc pecuniam debito- | repetere? iRefpondit 705, fi color vel titulus, vt fic dixerim, | 7
: r;:/*t':.ml, ris nomine vindicando,confequetur. Sed fi pecunia non ex- | donationi qujehtus eft, nkhil valebit " traditio: id eft ^, fi i"'""')?L
: — fat, et ntulier locupletior fa&ta gy&namtgs eam petet: intel- | beejexigi£ ? vxor, vt aliquid ex ea re interim commodi fen- pe: txeo«c , stl
n ")H't" . légitur enim ex re mariti locupletior facta effe)mulier: quo- tiret maritus: alioquinfi fgäl o eius minifterio vfa eft, etjd egit, &keetget, — 7 |
« — C23£fbwxkniam debitor doli mali exceptione fe tueri poteft. av TE vel reuocare fibi licere£, vel vt res cum * omni * fmolu- vt u À
du — XL. VrPrANVSllibro-IL.-Refpe j Qvon àápi- | mento per patrem poftea ad filium tranfiret, cur/non idem * "ewereta — ;
R hrc Q NON. dignitatis gratia ab vxore 1n maritum collatum eft; | perinde fit ;:atum,"ggü. cum extraneo tale negotium contraxif- -/4Lek?w., ]
& — £2A&rHX ss tenus [ratum eft, quatenus dignitatil fupplendie opus eft] fet, hoc eft, |Jextraneo in hanc auiam tradiditlet? 5«v 2Z, — | ( .. 3
&L - — Vhaavd- XLE -«Lïprf( ivs 9? mvrixvsliboVL 9? Regu- | — L.TAyorLzxysübreXHL-Epifülarum^. Sr, cvM n
hE o sJdarum. NAM ET lmperator lAnktoninus cog&ü'tmt» vtad pro- | muh.ef- vigiht feruum emiffet,, in eam emptionem vir quinque ' p
WE eefus 63 viM vxor ei donare polit, , E— BIE. ,,, - venditori dedit: diuortio faCto, omnimodo vir eam fümmam r* 3«
XLIL GaAiws WQ&M-— «um.jprouieiale. | exiget. Neque ad rem pertinet, qg/:iä feruus deterior fattus &*« «C. ..
1 Nv»rxn, ex indulgentia Principis Antonini, recepta, &t ,alia | fit: nam et fi mortuus effet, P quifique exattio ei competerek. 9t ) .

LAM. — caufa donationis, quam 'C',äcjmus honoris | g(auj.a: yt ecce, d xor
199

rie, pr: MW "viro laticlauii ?? pgj:ggä— 1 gratlakäqngg vel vt equeftris or-

M dinis fiat, vel ludorum gratia. àe turigu;(ef;(ere alieno iïlïfQZ ?, interuentu viri, liberata eft, quod. 4 e£ ;
, L".c»ume/jït à XLHI. PAvrivsUmweeengiaP Eu IxTER | potuiffet adhuc debere, fi vir pecuniam non foluiffet ^?: ne- i äff"-k'l/;- : 1
**f i virum et vxorem exilii caufa ;dc.uafio ;äm potfï.&. : . |que enim .mte?x;ïfïcl,e £ .qulg,jmcaufa m.uhgr pecuniam debuit: L,J ;(-,f » a:, m |
ho JXLIV. NamATIVsiibro V. — -Membranaram, r vtrumcr Qüää.æäwïäääämkggïäPi'aefï'are debeat ^*. /?;,ï&'w)af"'/fw?
L[26.. EXTRANEVS Tem viri, Ipnorans. gguspe;jfe,)ggnorapü vxori, ! $. I. Qupd fi muþl'ïerk noniemeratferuum, fed vt emeret, a vi- , — *foe*»: — |
ac ne viro quidem fciqnte eam fuam. eäig,j)e .onau,.-?mt:.r.nuher | ro pecuniam accepit: tum I2 vel|l mortuo, vel deteriore facto ficera Ceetore, hum
PUL rette eam * vfu * capift. Idemque 1uris. erit, fiis quiin po- fgrgc, damlhugn vad. virum p.ertinebig:: quia qpod aliter emptu- «2 «-f*'ï'"f'-l;,füw*':
s . teftate viri erat, credens fe Ratremiamxhas efle, vxori pattis | u ? non fuit, nifi pecuniam a viro accepiffet, hoc confum-*f.;wif**' .;),,Au
B ] donauerit. Sed fi vir féfcierit fuam rem effe priusquam víü- ' ptum ei perf T^, qui donauit: fi modb in rerum natura effe ^ . se gl a
:jä liA d x A capiatur, vindicareque eam. Vpoï:erit, nec Vole-t.,Le:t.-b;QQ. £ mulier/| deiii.t: inec.- ..Ej?videtur muligz lqcuplegiqr effe, quye neque a ä ;::' ä*
wæx:r, us ng;l;,ä;:(i,,*; interrumpetur poüefho.: quia tx:anfut m-ggusag;m ab eo cx:e.drtore fuoqhkerat,a eft, neqdüe id poífidet, quod ex pecuniac— 77 ii
" U,;,W;;; factae, donationis ipfius mulieris fcientia: propius ef, vt | viri emerat. fulus —— : E N d
ul : nullum adquifitioni dominii eius adferat impedimentum: non LI. PowPoNurivs ilibro. V. —ad-Quintum -Mucium.. :
ï*,*?*& "94 enim omnimodo vxores ex bonis virorum, fed-ex- caufa dona- | Qvxx rvs Mvcrvs ait, cum in. controuerliam venit, vnde . |
j J i, £cti.tionis ab ipfis fa&gä $9 adquirere prohibitye funt. 0 D | ad mulierem ggigiperueneritj: et verius, et honeftius eft, quod- m*/m:/awþ&.
TT XLV.VrPraNvsüibroXVIIL ?9'addedittum,, IïVIAR- |,non demonftratur *9 vnde habeát, exiftimari '7* a viro, aut M
(h& — ,* Xx4. eELLVvs librofepümo^?* Digeftorum fcribit, etiam eum de- fiqui in poteftate eiüs effet, ad eám perueniffe. Euitandi au-
4 mendt — trahere fine mulieris damno, et citra Imetum, ?? Sgnatuscon- Jlfemftggpïi's qudeftus gratia circa vxorem hoc videtur Quintus;

AU. (n]ti, quod detrahentib

: us negotiationis caufa occurrit.
C d —XLVI. InEMIl -93 g k

INTER

"mäl—-'lvæ'"*.f*' Z tur, T v :
'***'*'/"'"*affä*?vïrum et vxorem nec poffe.:füonis kvll,zy donatio eftjsvure Témem iil
" | ää..ï e&. XLVHJ, RCELS v s.libre-I-iDigeitorum.. VTRV.M ne-
" .gotium vxoriisigerens, an gffïgio mariti ductus, in rem eiusim-
D penderit vir, Jig&i non iuris eft quéeftio. ?* Coqlïe&u.r;a.' eius
rei ex modo étj ex ?* genere impénfJe non difficilis eft. -
, XLVII IpnEwibrolX.Digeiteram. QvaAkE iam nu-
FZM? mibil. GEB. 45 Hal. Minutio. GEE. 74 Hal. flipslaretar. — '75 Taur. -
aufeRet. Wal tulzffet. G E B. Z6 Hal. et Vulg, ex ea promi|lione. BR. — '77
Hal. fit. GER. 78 Ap. Hal eam, abeft. GEB. — 79 Hal. vindicari. . 8O
Gotliofr. in nota: adipifcemdae. Tta Vulg.BmR. 81 Hal Licmiw; GEP. — 82

Hal. lib. VII. GES. $3 Vid. Duker. ad Opuft. de Lat. Vet. ICt. p. 433.
»n. Hic proceffus de Magiftratibus, vt in L. :
de Imperatore: et proceffifjet. Capitelin. n Macrino c. 1. Proceffus Magiftra-
itnum adeo fumtuofi erant, vt inde diuortium Proculeiae ap. Martial. l;b. X. Epzgr.
41. Nihil tamen vetat, proce[fus hic fimpliciter intelligere prozreffus ad hono-
res fcilicet, et dignitates, vt apud Iuuenal. Sat. lL. v. 39. BYNK. — 84Hal. lib.
"XII. GEB. 85 Hal. lati claui. Vulg.ï laticlaui, BR. 86 Taur. peten Ti.-
GkB. $7 Hallib.L Gres. 88 Halet Vulg. inferunt: eutem. BR. — 89
Hal. fed ex donationibus ab ipfis factis. GER. go Hal. Eb. XXXI V. GEB.
91 Vulg. ljb. X. BR. — 92 Hal.in margine: alas, memtem. GxkmB. . 93 Hal.
fb LXXIII. GEB. . 94 Hal praefigit: Sed. GEE. —— 95 Ap. Hal. hoc
loco ex abeft. — 96 Vulg. fint. BR. 97 Diu fuit: MAR,CIANVS. Poft
litera 1 in E conuería, et fuperfcriptae LL, non deletis tamen AN. . Omnes
ramen re&e; Marcellus. In MS. Bynkersh, eft: Celfus.Bm. — Etiam Hal. MAR-
CELLVS. GEB. 98 Vulg. Sulpitius Marcello falutem, — Ex octo MSS. fo-

ORXM- LIBEXEIV. TIT. L

1. C. de Sentent. paff. et vefizt. .

"
"

I

*

4

ptáe maritus donauit, viri manent, etipoteft ea vindicare: nec ! |
quicquam refert, qüogï ampla legata ab vxore teii reliCta ,. pr: &^. 7 "- 1

s 1 ( [2
( cjf»fïa. 4'((;'(:4«2[«9

| Quferitur enim, ap mulier ex viri patrimonio locupletior,fit
eo tempore, quo dd dote agebatur 7? fatta autem ? intellégi-

»

Muciu$, probatfe. :
— ^ LII. PAPINIANY S, Uüfb£Q |
. i ? L : ^ eed* 9 Á L .
vxor&[ donationis caufa, |remy vilius locauerit, locatio n
cum'autem depofitum inter eas perfonas minorib donatiofig L.

æg, SI LVJ RJ .-'ï.:..'* ex ïyk,un é !'.D:

$. I. Vxor viro fructum fundi ab herede fuo dari ^*,

quod
lus Pal. XI. illam adie&ionem adgnofcit, ridicule autem idem et tres -al?.i ha.
beüt: Supplicius. Pal. IV. Vlpius Marc. Videlicet ipfi Marcello Vlpii praenos
men fuit. Pal IX. et Bynkersh. I. hanc legem fimpliciter ordiuntur: Malier
quae. BR. Sed Bynkersh. l. Sulpius AMarcellus. Tres, qui habent: Supplicius,
funt Pal. IIf. V. et Chriftin. Hal. v2 falutem non habet. GER. 99 Hal. et
Vulg. detur. & R. 1co Hal. fi voluevit eumm peteve ? Refponái. G E B. I Tautf.
vaüleVit. GER. 2, Flor. etiamnunc pro: zd eff, legitur: zdem, quod Taur.
pro manifefto mendo habuit. £ R.. , 3 Habent: egzt, Hal. et omnes. BR. — 4
Hal id. GEB. | 5 Hal. IABOLENVS khb. XIII. izicok2v, GEB. — 6 Vulg.
praefigit z2. BR. 7 Hal. agotar. GEB. 8 Vulg. iüferit: locnpletior. B R«

caufa deftimatur] depofitum eft. Héec '? ideo tam varie, Midusec
unidem fine megcede certa contrahi non pateft, * u
depofitum autem et citra, deXtimationem quoque/ dari potefvt.,f&y&w?uü&ü |

9 Vulgo f4o, abeft. BR. — 16 Hal. exfoiuiffet. — 11 Hal debebat. GEB. — 12
Hal. tanc. 13 Taur. in. Adnot. emptara. im P. et in vet. emptun. — In ipfo

textu tamen editores cft fecutus, qui omnes habentt emptuea. — E tredecim MSS.
Vat. L Pal. H IV. V. VI. IX, Chriftin. et $. Cruc. habentt emptam. — Pal.
VIIL empta. émptura autem Vat. .. Pal. XI. Barb. ct Bynkersh. L. B& Sed
Bynkersh. HL emptum. Etiam Hal. emptara. GERB. I4 Taur. perIt. GER.
15 Hal. et Vulg. inferunt: emim. 8R. — 16 Hal demnfirat. GEB. — I'T Hal.
geflimari. G E B. 18 Hal et Vulg. Hoc, g&. — 19 Vulg. addit: inffit: 8 &«

yyyg 20

422

quod ?? fi datus non fuiffet, certam pecuniam /mortis caufa

[promitti curauit: defuncto viro viua muliere, füipulatio fol-
uitur: vttraditio, quae mandante vxorefnortis caufa fatta eit :
nam quo cafujinter exteros/^* condicLio/nafícitur, inter mari-
,. tos ïz nihil agitur. LA-Ut Aepe ol ex Iram ts
/4 ' LLIIT. InewlibrollV] 23 Refponforum, M ORTIS fu/.äe
caufa genero vel nurui focerum fruftra donare conuenit: quia,
mortuo focero, nuptide non foluuntur: nec intereft, an pater

"j ; /j 'f'l : : : z : vant d ; j
V?*D/M;F"fü': filium vel filiam e)gheredauemt. 2^ Diuortii|fpecies, ea&'fl Fa-
", * r e 2« * » ; 1 3
W. Aprr: o,tione ??, diuerfa éft. $. r. Res in dotem geftimatas, confen-

$Xauat

/ff/ Qï'wï? £. £,, damni compenfatio non admittitur: ^" easdem res non Qg;e&;
fupu L ricpnt "ts 1. mulier fibi, quafi donatas, defende.t;i ex illis fo'rb1s, þ.qu1bus do-
: " mationes(eiia viroJlegatfe funt: cumi9iusmodi fpecies ^9 ne-

L] ! L] . * : j * (.-—(':'L' 4. 6 :
tiente viro, mulier in' vfu deteuores ?* fi Rant,

M. f

€ l

| Lfyd; '' * ''* que donari neque auferri viddtur ??. ^

| ï»»-j ]75 * RAS promifíie dotis in ftipulatum Fiedug(.erat, easque mon! pe-
| H'S-.;Z- SUU*^ — terat: cum per omne tempus matrimonii fümptibus fuis vxo-
D 5 W;?fä[ -2,rem et eius familiam vir exhiberet, dote/prgelegata, fed et do-

remiffas. A$4 2 ;

LV. PaAvrvs libro Vli33—Qugefionum. Vxon
marito fuo pecyniam donauit: maritus ex pecunia fibi donata
- aut mobilemjáüt foli rem comparauit *: foluendo non eft,
E J;äï.el?ïm:f-nuwx-jtæg as Quzlero, fi mulier, reuocet donationetm, an

-;O
*

i,:

!'NA&'
"a ä,? 5

L),, | vtiliter qc icig "^ experiatur: videtur enim maritus,
r ssvatrfs.. Quamuis foluendo non fit, ex donatione locuïiwr effectus :
: /';ï.ïæmachfw cumjpecunia mulieris res comparata exftet? eæfpg;&g, locu-
| éfic""*, — pletiorem effeex donatione negari non poteft: non enim quje-
| p f*v rimus, quid deducto äere alieno liberum habeat, fed quid ex

re mulieris poffideat: folb;?* enim feparatur hic ab eo, cui
.res donata eft, quod iibijres ?5 mulieris permanet, /et]vindica-

.ü-;ää?
rüW'Wg,

"?*"*'h :"o'. * quate'rï:u"s res valet, non 4? 'V.l;;.ra id tamen quod fionaþu.m eft,
! Lr "7*'4("'"2* condicatur: quam fi dotis iudicio conueniatur. Sed m;hlipro-
[ '";jæ"gwï:thw etiamin rem vtilem mulieri in ipfas res accomm»gdä " ; r
i s A N LVI. ScKgvorAllibroHEQupeftionum. Sïiigljdmï' :
a ea*'*ï?þ&m mihi mortis caufa donare ^? vellet, égó pure vxori donare
vac i. /'^' vellem ^3: non valet, quod vxori iubeo dari: quia illo con-

ualefcente, condiftione teneor: mortuo autem, nihilo minus
pauperior fum: non enim habeo, quod habiturus effem.

[

LVIL Pavrvslibro-Vib-Refponfoeeum, Ea, ov x

| | , a marito fuó pecuniam ex caufa donationis acceperat, litteras ad |
rjv coI;! euom mifithuiusmodi: cvw PETENTI MIHI A TE,|DOM -

lL u6od; — El IKARISSIME, | ADNIVERET) INDVLGENTIA TVA
FORT nE AD EXPEDIENDAS QVASDAM RES MEAS,
AAoí4es . QVKE SYMMA MIHI NYMERATA EST SVB ÉA CON-
d KK DICIONE, VT ** sI PER ME MEOSQVE MORES

€XIDGÀ^ STETERIT, QVO MINVS IN DIEM VITXE
NO-STR'AE MATRIMONIVM PERMANEAT, SIVE ^9
INVITO TE DISCESSERO DE DOMO TVA, VEL RE-
PVDIVM TIBI SINE VLLA QVERELILA MISERO, DI-

20 Hal. et,.loco: 4uod. GER. 21 Vulg. extraneos. ER. 22, Vide Duk.
ad Opu[c. de Latin. Vet. ICt. p. 401. BR. 253 Hal. lib. III. GER. 24
Hal. praefigit: Sed. GER. 25 Hal. eavatioue, Wulg. ab ea vatione. BR.
26 Hal. inferit res, Poterat et Taur. fcribere: deterioRÉS. GEB. 277 Hal.
praefigit cum, et mox habet: poffit, loco: poteff, GEB. — 28 Hal. fpecie. GE B.
29 Hal. videatur. GEE. 30 Hal. lib. IV. GEB. — .31 Hal. dote relegata
et donationibus fideicommiffo firinatis. GEB. — 32,Hal. inferit: effe. — 33 Hal.
lib. IV. GER. 34 Taur. compara Bit. 35 Vulg. et baec vres exflat. BR.
36 Hal. condicione. Vulg. cum viro. BR. — 37 Vulg. folum. BR. — 38 Hal.
folo enim boc feparatuv ab eo ves, cui donata efl. quod fi ves, GEB..— — 39 Hal.
ea. GER. 40 Hal. inferit vt. GEB. 41 Vulg. accommodari. al aco-
nem dari. BR. . 42 Hal. inferit:. quis. 43 Hal. velim. GEB. 44 Ap.
Hal. zt, abeft, G E. 45 Hal. non, loco: 4quid. Vulg. plane abeft. B.

1

: mationibus verbis fideicommiffi confirmatis **, legato quidem -
dotis vfüras non contineri videbatur: fed titulo donationis|??^ -

re directo poteft: et erit deterior caufa viri, fijei *? pecunia, |
J x "q*

| fueramt.
. u9* GEB.

DIGESTORVM LIB. XXIV. . TIT. L

VORTIVMOVE FACTVM PER ME PROBABITYR:
TVNC INTIL QVÁE MIHI y(Ap-alguïäWDONATIO— WP
NIS CAVSA DARE VOLVISTI,DATVRAWM,Ti|RESTI- .,
HVTVRAMJMESINE VLLA DILATIONE SPONDEO. 44 995.
Qu£ero, an, fi eadem Titià ^9? marito fuo repudium miferit, —^4^t.

" . v 1 » 4 414
pecuniam reftituere, debeat? Paulus refpondit, pecuniam,/^ ».

| quam vir vxori donauit, ex ftipulatione propofita, fi condifio

eius lexftitit, peti pofíe: quoniam ex donatione in pecuniam 1 ?* £,
creditam conuerfía eft. Quod fi ftipulatio commiffa non pro-
betur, tunc tantum peti poffe, quantó. locupletior ex ea do-
natione facta probetur. -

TLVT S'C/(Ey OLAlibroIL-Refponforum. S: pRAE-
DIA et mancipia Seige data, effecta fint eius tempore concu- J ch 4f
binatus, ac|poftea tempore matrimonii aliis acceptis reddita —— F.
funt ^?: quid iuris eft?;Refpondit 59, fecunduin ea quae pro- LV?
ponerentur, negotium potius geftum videri, quam donatio-
nem interueniffe. $. r. Item, cum qugereretur de cibariis 5* —
mancipiorum, refpondit, tempore quidem 5* concubinatus da- 'Giia
talcibaria jrepeti non poffunt: fed nec tempore matrimonii, l& :e. .
Ífi ea mancipia vxoris in communi Vfuïfueg-i-gt HUR , PU gq.z'öwvt,
lius;rebus matris interuenire folitns, pecunia matris, confen-14^ fhanadpto -

" . P L . f-m . EU. ,."") $»
. tiente ipfa, mancipia et res mercatus, emptionüm inftrumenta ïïit:, at

füo nomine confecit, deceffit in patris poteftate. Qujefitum
eft, an mater cum marito fuo experiri, Jet/ qua aCtione vti pof- J
fit? Refpondit, fi mater obligatum filium in'ea pecunia voluit A.
effe, intra annum;quam 5^ filius deceffit, de peculio cum pa-
tre, in cuius poteftate fuiffe «proponatur, aCtionem habere:. fi
petirpoffe,,qgan jlocupletior ex ea donatione pa-./Zeree uouet
ter factus eft 5*. L oex &"-f&«äw».t faec£) | |

LIX. PAvrvs E&Q II.. Sententiatum. SI QVIS

| Vxori ea condicione donauit, vt quod donauit,in dotem acci-
| piat: defuncto eo, donatio conualefcit.

: s diede Deduyn/L .A
— LX. HEenwoaENrANvs|libro II. iuris Epitoma-
rum?^. VrirRricvs et priuignus inuicem fibi donare prae- , — »
text& *" matrimonii non prohibentur. (4S. r Diuortii caufa 747* æ'
donationes inter virum et vxorem concefífe fünt: jwepe enim
euenit;jvti propter facerdotium 53, .vel etiam 59 fteiflitatem,
LXI. GA1vsHibro.XI. 59 ad Ediétum prouinciale| Vr [
SENECTVTEM, aut valdtudinem, aut militiam fatis commo-
de retineri matrimonium non poffit, 45 é»;c,

*
. LXH. HEeRwMoGENrIAwvs libro II. iuris-Epitoma-
rum ?*'. ET rpEo bona gratia matrimonium gíffoluitur.
$. r. Diuortio fatto nec inftaurato matrimonio, non confirma-
bitur ?^ inter virum et vxorem fa&a donatio: nec inter pa- ,
tronum ?? etlibertam. Siab eo inuito diuertere non licet, 7*
faCta donatio feparatur, cum inter hos 9* diuortium interce- ;; Jersonde d

| dat: perinde enim id quod donatum eft, habetur diuortio in-

tercedente, ac fi donatum non fuiffet. AOT |
LXIIL Pavrvs ibro.IlL ad,Neretium. D xo,
quod vxoris in gedififium viri ita coniunctum eft, vt detractum
alicuius vfüs effe poffit, dicendum eft agi poffe, jquia nulla

. e . * » L -
actiojeft, .ex;lege däü cim tabularum: quamuis ?? Decem- 4 2. 2

uiros non fit credibile de his fenfiffe, quorum voluntate res

eorum

48 Hal. et Vulg. Titia,
50 Vulg. refpondi. BR. — 51 Taur.
52 Vulgo quidem, abeft. BR. — 53 Hal.
55 Hal. effet. GER. 56 Hal. ézivo-
57 Hal et Vulg. praetextu. BR, — 58 Vide Pancirol. J4. Var.
Leidl$2.:BYNK. 59 Ap. Hal. etam. abeft. 60 Hal. J;b. XII. 61
Hal. émeropów. GEB. — 62, Taur. confirmaVitur. G ER. 63 Gothofr. in nota:
donatio. fed nec inter patronum et libertam, Cetfi ab eo inuito diuertere non
licet, ) facta donatio non feparat. Hal.. Haec ita ap. Hal. leguntur, nifi quod loco:-
non feparat, fit apud eundem : confirmatur. G E B. 64 Hal. intér eos, et mox : in-

46 Hal. figuidem. G£B. 47 Vulg. inferit et. Bn.
loco: Titio. BR. 49 Hal. fimt.
ciVarüs,etmox: ciVaria. GEB.
54 Vulg. pofiquam. BR.

tercedit. — 65 Hal. quamuis nulla aclione ex lege duodecim tabularum: quia De-
cemuiroy. WNulg. quamnis nulla adlio eft ex lege duodecim. tabularum, quia De-
[ n
//'xxsr

w uawä

j
l
i

DIGESTORVM . LIB.

Lu La« d, €eorum in alienum ;(edïügïium coniungä äffe;it. HPaulus no-
tat: fed in hoc folum agi poteft, vtjfola 99 víndicatio)foliita
J5.. re competak mulieri, nonjin duplum, ex lege g* im tabu-
rieexo í larum : gggjlïgenim furtiuum eft quod fciente domino inclu-
l'ut. r2 dum eft. P
i LXIV. lAYorxENvs Tbeo. VT. 9-ex-Poíterioribus-La-
beonis V1iR MVLIERI, diuortio facto, qufedam idcirco de-
derat, vt ad fe reuerteretur: mulier reuería erat, deinde di-

uortium fecerat: Labeo 95: 'Trebatius 9? inter Terentiam et -

Lf* * pDecenatem ?? irefpondit 7*, fi vefuüm jdiuGrtium fuiffet, ra-
nE tam efle donationem: fi fimulatum, contra. Sed verum eft,
L quod Proculus et Céecilius putant, tunc verum effe diuortium,
: et valere donationem diuortii caufa fattam 7?, fi alife nuptide
1972 infecut&e funt *?: aut tam longo tempore vidua fuillet, vtjdu-
* ^bium non 7^ foret, alterum effe matrimonium: alias nec do-

nationem vllius effe momenti futuram. E
íoQ 09 LXV.1LABEOlibro-VE-75-PofterrorumfTauoleno— ^
WP jï Epitematorum; vOD jVirjei, quae nondum viripotens nu-

vferit ^*, donauerit, ratum futurum exiftimo. - QD
? : : : rq;æ-/drum:, ETO
LXVI. ScKEVOLA-C - ^ SEIA
Sempronio, cum xcertg"ö&le M.Meiï'et, antequam domum de-

duceretur tabulgeque dotis fignarentur, donauit tot aureos.

! 1 ) | : 2 AEeTP.
L Aupm* Qufero, an ea donatio rata fit ?LxNng ,,7??11:1501!111.—1—11?9? tempus, an, -
donatio facta effe&j aut ta- |

(*f2 s. antequam *?.domum deduceretur,
- i. bularum confignatarum, qude ,plerumque et poft contractum
matrimonium fierent, in Qqugerendo exprimiD3? : itaque nifi
ante matrimonium contractum, quod && confenfu intellggi-
tur, donatio faCta effet, non valere. $. r. Virgini in yortos
Le. dedu&tge ante diem tertium quam ibi nuptige ücrent,)fä]mfäï
lägg/idyfeparataæigetäþb eo effet, die -nuptiarum,äpriusquam àd eum

" " * j : $ e.fn;,, u ff( a " 2 s .
uaieta. A: tranfiret, et priusquam, ?? aqua»??. etjigny áccipereths, id eft]

]liet . i'5'3'133''upf'iae celebrentur 9*, obtulit decém, aureos dono. Qudge-
fitum eft, poft nuptias contractas diuortio faCto, * an * fum-
ma donata repeti poffit ? «Refpondit, id quod ante nuptias do-

C 34 & ^wev:

æ&. üf":czïr- natum proponeretur, non polfe de dote $5 deduci. "»e. ..
ww — ALXVII. LABEO li idononit i a DauiedEnito-

: gnatorum. Sr vxonjnumrmisi viro, aut ab eo, qui in. eius
L&'* poteftate effet, fibi donatis feruum emerit: deinde, cum eius
— ,4,, fa&us fuerit $7 eum ipfum donationis caufa viro tradiderit:
ÉICTAT . TuSIMI Qqäfffo: quamuis ea mente facta fuerit, qua ceterfe
4x., donationes: neque vlla actio eius nominfé darij?? poteft|

meku d. . RRE Es u
|[DE DIVORTIIS ET. REPVDIIS,

;4, PAvrLvsHibro-XXXV.—ad-Edictum. |
äDEQRHIBI ITvVR/matrimonium diuortio, morte, captiuitate,
vel alia| contingente feruitute vtrius * eorum.

cemiros. BR. 66 Ap. Hal. fola, abeft. GER. 67 Hal. IABOLENVS
liv. IT. GER. 68 Vulg. hic inferit et. Ap. Hal. Labeo, abeft. BR. 69
'Taur. TreVatius. GEB. 70 Confer Pancirol. Var. Lechion. II. 5 j. BYNK.
'Taur. in margine: A7Mecenatem. Ya nempe Flor. id, quod Taur. babet in con-

textu, eft corre&um. Manifeftus eft lapfus librarii Maecenati Decenátem fubfti- -

tuentis, vt Auguftin. et Contius dudum agnouerunt. "Vt conítet, quam ludatur
opera in conferendis MSS. praetet Florentinam, fciendum e fedecim folum Pal.
VIIL re&e habere, contra in Pal. IL. et VIL. item Barb. verba: zmter Terentiam
et Mecenatem, omnino defiderari. S. Cruc. habet: Recematem, Pal. HI. IV. et
Bynkersh. Tvecenatem. Pal. VL Teveutiam ét Trecenatam, Pal. IX. Mecenacem,
Pal. III. T'ecenacem, Pal. XI.. Trenacem, Pal. V. Tenacem, Chriftin. Tertzam et

te cenatem, Vat. L. Terrentiam et Teceviatem, Vat. VY. Terentianam et mecem .

maturae, íed hoc tamen corre&tum eft. B& Hal. habet: Mecoenatem, Bynkersh.
II et Tenacem, vt Pal. V. GEB. 7Y Vulg. refponderunt. BR.
Hal. factam, abeft. G EB. 73 Hal. fiut.
yet. BR. 75 Hal. lib. III. GE&. 76 Hal 4iaboleno. GE B. 77 Hal.
mupfevat. 78 Vulg. habet; refpondi: mon attinuiffe. B&. Hal. và vefpondi
non habet. G EB. 79 Vulg. an ante tempus, quam. 8 R. —— 8o Hal. imqui-
rere exprimit, Vulg. inquirendo exprimi. BR. 81 Hal et Vulg. inferunt:

" «

4

72 Àp..
74 Vulg. vt nullum dubium fo-

| matrimonium: quae fententia !5 mihi videtur ver

| xirviT eum, qui libellum tradendum diuortii dedit, isque

|

| tia apparu giudigium animi fuiffe: ghidääggüfez'per calorem miffo
'repudio, fl breui reuerfa vxor eft, nec diuortiffe videtur. — ..

. tem non poffe, neque ipfam propter dementiam, neque cura-

currendum eft, ne dotem perdat: non enim minus patri(quam . ( jy,

xv WT. Lb 423

Il. Gazvs libro XL ? ad. Edi&um-prouincialea D r- E
vonTIVM autem, vela diuerfitate mentium dictum eft, vel ^ * 9^«« m
quia in diuerfas partes eunt qui diftrafunt matrimonium. $.1. , . ,. |
In repudiis autem, id eft, renuntiatione ?, comprobata/ funt ^« &«Mua :
haec verba: |rvas RES TIBI HABETON^: item haec, |/^*j«e Pa n
TVAS RES TIBI AGITO.- $. 2-In fponfalibus quoque * 7 Ts 4 u-
difcutiendis placuit renunï;iationem,interuenire oporteref jiri u^ vt aóto, — .
qua re| hZec verba probata ? füunt* CONDICIONE -rv"&"**;;j:;üj'j'g*f*""
NON VTOR ?. $. 3. Siue autem ipüï*praefenti renuntietur, suied k RRE
fiue abfenti per eum qui in poteftate eius fit, cuiusue is eaue
in poteftate fit, nibil intereft. Qu , ; :
. IIl. PAvrvs Uib ! Jad—Edictum) Drvon-
T1vM nhon eftj[nifi|verum;quod animo perpetuam conftituen-
di diffenfionemj * fit; (Ttaque quidquid 3** calore iracundije
759! fit] vel dicitur, nonypriusratum eft, quam/ ? perfeueran-

L]
"

* - ^

.L.-—ä-f: MOPCMI, ,
[ 3 Ab Y xuc 1

Frd * ;'
t Á pe CO?t6 125 772
J 1

& p

| IV. VrprANvSlibro-XXVlI,?-ad-Sabinam. IvLTA- £. vt o
Nvs libro ioCt2uod: 1? Digeftorum quderit, an furiofa re- &« 57« 6
pudium mittere, vel repudiari pofüt: &t fcribit, furiofar re- ^« * V:
pudiari poffe) quia ignorantis loco habetur **: repudiare au-

torem eius: patrem tamen eius '? nunïium mittere poffe. L^ ; pe
: d 5 13 : t & m t d d.. .f & : r . 14 k»:qlnf *fææ,— ,/ : '*d,-. P
(Quod$4^? non tractaret de repudio, ntli coníitaret retineri 9 f
I'à. Aercr : t XX 4
A tc

" V. Ipnzw dibro?XXXIV;—ad -Edictum.) $1 FILIAJj^ ) ,.
Lqmangipata idcircoldiuertägt/ t9, vt maritum lucro dotis ad- 1 445,.;
ficiat, patrem fraudet,|qui profeCcticiam dotem potuit petere, , j zuuz, :
fi conftante matrimonio deceffiffet: m et ) ** ideo patri/fuc- z&;'?&umï,k :
* t :
marito fuüccurrere Praetorem oportet: danda igitur eft ei do- e/,m!;gm nprs
tis exattio, atque fi conftante matrimonio deceffiffet filia, — , V& N palee af
VL IvrirANVSdibrefLXIH-5-—Digefterutn. — Vx0- P o us 1
RES eorum, qui in hoftium poteftate ^* peruenerunt, pof-^ ,
funt videri nuptàrum ?? locum retinere, eo folo, quod aliite- —
mere nubere non poffunt. Et generaliter definiendum eft, iiezjee C o
donec certum eft maritum viuere in captiuitate conftitutum, fs
nullam habere licentiam vxores eofum migrare ad aliud. ma- Csj« 91 b
trimoniur: nifi mallent ^* ipfde mulieres caufam repudii | 6 $,
praeftare. Sin autem in incertg. eftj an viuus apud hoftes te- xLojos fs o
nedtur, vel morte praeuentus ?^, tunc fi quinquennium atem- " —

| pore captiuitatis excefferit, licentiam habét mulier ad alias tni-

crare nuptias: itd tamen, vt bona gratia diflolutum videatur . "
priftinum matrimonium, et vnusquisque fuum ius|habeat ün. w*
minutum: eodem iure et in marito in ciuitate degente et|vxo- kX
re captiua obferuandg, ;««» *« & |

VII. PAPiNIANVS Hibro T. de-adulteriis.. S T P ;( £-

eo per
de. &R. — $2 Hal in margine: alias, poffquam. GEB. — 83 Gothofr. in nota:
aqua et ignis acciperetur. Hal. GE B. 84 Ap. Hal. id eff, muptiae celebren-
tur, abíunt. G E. 85 Ap. Hal. de dote, abfunt. GEB. — 86 Hal. lib. I11.
mztiSavav, GEB. $7 Hal. effet. GER. 88 Vulg. praeflari. B R.
1 Gothofr. in nota: alterutríus eorum. Hal. Vulg. vtviusque eovutt,
Sed et Bafil. éà vràv svwvoixoóvrav. BR. 2 Hal lib. XII, GEB. 4 Vulg.
id efl, in reuunciationibus. Klal. autem et vemunctatiomibus. BR. 4 Hal. in
margine: alias, tmas ves tibi. abeo. GEB. 5 'Yaur. BerVa proVata. GEE.
6 Vulg. vtar. ER. 7 Taur. couflituen DIffenfionem. GE2. | Hal. couflitueu-
didiuifionem. — 8 Ap. Hal.fi, abeft. GEz. — 9 Hal.lib. XXV. GEB. — IC Hal.
libro decimo feptimo. G EB. ——X Hal. babeatnr. 12, Ap. Hal. eius, abeft.
GEB. 13 Vulg. qui BR. t4 Gothofr. in nota: nifi conftaret cum furiofa
retineri matrimonium, Hal. verum omifit quaedam Gothofredus, nam poft: con-
flaret, adie&a leguntur, poffe et, vt integra fit Hal. le&tio: wifi couflaret, poje
et cuiii furiofa vetineri matrimouiun, 15.Taur, /EN Tia. GEB. 16 Hal.
dinertat. 177 Hoc et, dubio procul eft geminatio literarum finalium praece-
dentis vocis, quod adeo Hal. re&e omifit. —Vulg. deceffiffet filia, et ideo. BR.
18 Hal. lib. XVII. GER. 19 Hal. et Vulg. poteffatem. BR. 20 Vulg.
nuptiarum. BR. 21 Hl salint. 22 kial addit fit, Wulg. eff, BR.
23

Yyy3

424 DIGESTORVM LIB.

per ignorantiam mutatde voluntatis oblatus eft: durare.matri-

» * "L^ . s 1 PUA À
pit, ipfg' voluit ^* matrimonium diffoluere: tunc enim per
eum qui accepit foluitur matrimonium.

LC f;&þäu.;) ; d

Nvs eum qui alienam vxorem ex itinere domum fuam duxif-

ff: 0,,&«:"M77'1 u

VIII I x wilibrolll/deedulteris-. Drvvs HApRrTA-

roessseteses

T f"/&"*m "" fet, et inde marito eius repudium mififfet, in triennium rele-
. IX. Pavrvsiibro-H.-de-adukeris, Nvrrvw di-
uortium ratum eft, nifi feptem ciuibus Romanis puberibus ??
) adhibitis, praeter libertum eius qui diuortium facigt. £ Li-

et ceteris gläuæg e

s
X. MopEsTINvsibrod, Regularum ?^?. PaTROo-
No inuito liberta, quam in matrimonio habuit ?^?, ab eo di-

:irmanumiffus jfit. , eft

Á
L'.i;'"f WR C

E L J
íust besdeo ToIÓ SP-&' tUt t

] m

| petfe

fiieac. fcedere non poteft: nifi ex caufa fideicommiffi manumiffa fit :
; tunc enim poteft, licet eius fit ?? libertaj 4g4J, :
| XI. Vrprrauvs jlibro-IHT.-ad-legem-Iuliam-et Papiam.
LA m Qvonp at lex prvORTII FACIENDI POTESTAS [LI-
! ;ï(fry- e d ;Z. . ? . TO 1: j ais 2 ;
: BERTÁÉÁE, Qv;;(th& PTA EST PATRONO, 3Ng]/ ESTO:

d ' ". ^
L LOf« ex nenes

non infectum videtur effeciffe jditiogtitim, quod iure ciuili &&
foluere ?* folet matrimonium. — Quare conítare ?? matrimo-
nium dicere non poíflumus, cum fit feparatum: denique (cri-
bit Iulianus, de dote fiàd*e actionem non EW merito igi-
tur quamdiu patronus eius eam vxorem fuam effe vult, cum

- ,.374,,':,, — pullo alio conubif?ä ei eft: nam quia ?? intellexit legislator,
L.Hie p , I — 6. Mp FE hbeg&äe quali gneæ)p. —Eun;* matrimonium, detraxit el

[ LIrie, l b " — m alio conubium. are cujcumque nupferit ?5, pro non
1 ,(; mïv:ï nupta vhaþ.febitur.l I.ulianus qu,idseän -zælplius' ?utat? nec gpggg.
L u n cllbïïA&ggæam a termsipatwm efíe p*giïe.* gæägg:, .fä&äïää:
: p QVAMDIV.PBATRONVS EAM VXOREM ESSE IVOLET)
| w ais — Ftvelle debét vxorem effe, et patronus durare 2779 St igitur
aut patronus effe, aut velle defierit, finitgi eft lezis auctoritas.

f (?Liö' "W g

Mï?gä'ä&gm iäääïcu1n 39 liberta, '"u.;ie iguito eo :di,ugr'c?ïäriï.; xfäll.efïo
F /2.7 /&J* ezgpenrglmperator nofter cum Diuo patre fuo retcripfit, intel-
Er -14n:. iam inportet 4^, quzle- non folet ^* nifi ex diuortio oriri.
E Quare fi accufare eam adulteru.cgepemtï velalio $? criminef*?
äïgï..fäcw Pofcqlare,.quod vxorinemo (.)b.ICït, magis Lgäj Vtggyre,yäïïümf fit
| L;g'ï—a(m,, matrimonium: etenim meminiffe oportet, ideo adimipcum alio
L^ LJA : conuübium, quia patronus fibi nuptam cupit. Vbicumque igi-
E util^ tur vel tenuis intellectüs videri poteft fyolentis nuptam, dicen-
; rie ox a, í4. du m eft, iam incipere libertge cum alio effe conubium: pro-
| 1242 re £f inde fi patronus fibi defponderit aliamdgäjdefüinauerit, vel
3 — matrimonium alterius appetierit ^?, credendu& ^" eít nolle
hanc nuptam: etíi concubinam fibi adhibuerit, idem erit pro-
bandum ^9. U

— À

ulàbs. 4] 4458. fäa Ü ,;7??20) Umdo e4$ Colladio
; : -9u$. d.O0494.2. '2.. wl 182.9.
25Hal addit: eff. | 24 Vulg. accepit ipfum, voluerit. BR. — 25 Gothofr. in no-
ta: A. puberibus teftibus. Etiam Baüil. ài « vQoA«d3usiw ETAR MÁQTUQEG Pwpuaos
- gQu£o., Nec tamen moueor. i
ct hic 73 ciuibus non verterunt, BR.
go etiam, abeft. B R.
50 Vulg. fit. BR.
ve Thütrinonimnn. BR. 32, Ap. Hal. cozflare, abeft. GER. 33 Hal. cum,
loco: quia. GEB, — 34 Vulg. ruptum. BR. — 35 Taur. unuBfevit. GEB. — 36
Gothofr. in nota: alterius quam patroni. Hal. GEs. 37 Hal. et uxor effe
velle debet. reliqua tria verba: et patronus durare, idem parenthefi includit, et
in margine addit: baec alias defuut. Ego fic reftituo: Et welle debet vxorem
e[fe- Patrouus et durave. BR. 38 Vulg. gualicuque. n R; 39 Hal. infe-
rit: eius. GE B. 40 Hal. zelit. 41 Hal et Vulg. quod. BR. — 42 Hal.
inciperet, loco: zuportet. GER. 43 Gothofr. in nota: vel aliam incipero

orra J^ haee : VL us deerum effe ref o
gau. J comomensa, r f- eC od rét , tera wCref [ jacre f7e«n7;or€ at fg*awm*
"diéd f"(o ai'wlaöxü*f" devqotcó . Qox«Qe cmluuwm)cbu'äa?/'actw aamfxflu-—
Óü o avgem-, 0& 6'«4-6 meaa.g;,ïuzfdpmäwn J',ïm'-(,;o a'c. x:?;, z'
P A g : fda Aeve 7wr;'f Weesudh st r AC at pru ls g',/xa'oplu um

26 Hal. praefigit Et. GEB. — 2/7 Vul-
28 Hal. refpotforum. GEB. — 29 Vulg. babnerit. B R.
51 Vulg. folueve.

AeEes. 73

—— NT —

" ET

monium dicendum ££: nifi pfenitentia cognita, is qui acce-

bertum accipiemus etiam ^" eum, qui a patre, auo, proauo,

| ftate eft, et * dos ab eo profecta fitxtipfius et filife dos eft:

| non erit ademptaquandoque]| *,fui iuris)filia fueritfa&ta. TItem, L. pra hec «s

| tegra patri.

1 ?1 " uæ. * ^" - (* e *. * : *
1f ((?7« ) ! $—2itlllud re&tiffime placuit: qualigeatij ?? voluntate intellé-
, ( ts EL poifit patronus animum habe.refgkiäüe quafi in vxorofi, fini-
d n ri legisyh engiicium] - Proinde cum pàtronus rerum amo- .

légi eum hoc ipfo nolle nuptam fibi,qquip** eam actionem vel.

| alii viro eius ** filiae nomine dedi(fet, et mortuo patre filia
cum priore viro ageret !?: doli mali exceptione repellitur.

Neqie enim Graeci tàm ftri&e verba fequuntur, .

Hal. quod iure ciuilà potuiffet diffolue- |
| mt'0ceat.

" Á
, Á

LE J- ^ , » X .
J AU GUUUOTTI LUL Lam. $ergrv. Tyns

; . J 4 9 l ' ' á
zefrL od 7 147-//0!(02'[;4 J eccea 0877l

TIT.. H.

HIE

/&,S OLVTO MATRIMONTO DOS QVEM-
i ADMODYVM * ,PETATVR'.& :
,[PouroxivsHibro—XV.—ad-Sabimm.;) // |
o T iV Mj caufa femper et vbique prdecipua eft: nam et pu-
blice intereft, dotes mulieribus Lgä[fyferuari, cum dotataf
efféf, femina$ ad fïbolem rocreandaff replendamque liberis
ciuitatem maxime fif necef?fariun.ï.ïäïff--»ï Qs - ao i ll 'ana'æ&:uz.;ws-
(3t«fa)]l. VuprANvs/libro XXX '»ad-S-&bæun& J )S/ OLvTO ^^
matrimonio, folui mulieri dos debet: nec cogiftir| maritus alii
eam ab initio ftipulanti promittere,

*
X k I XT. CU L(.L:;:,ï;";' yU65. YHÀ2. Sf ,

GTL 5: 4 $.

[

hoc ei nihil nocet ? P !
namw[i incommodum aliquod maritüs fufpectum habát, non
debere eum cogi alii quam vxori[promittere, dicendum eft:
haec ?, fi fui iuris mulier eft.] $. 1. |Quod fijin patris pote-

L4 "7441, ^

denique pater non aliter, quam ex voluntate filide petere do-
tem, nec per fe, nec per procuratorem potelít: fic ergo et pro-
mittendum Sabinus ait: ei ergo promittendum erit, cui vter- fmmäüä»ï" dum.
que iufferit. Ceterum, fi pater folus iuffit, dotis actio filize

fi voluntate folius filiae promittatur, remanebit dotis actio in- ^77^y.
ed vtrum Yf et ? agat(folus,'an et Yf adiuntta 1—"foeis,
quoque filiag Jpe£ experiri pofht? Et puto/nec eam actio-l.
nem amiffam, quam adiuncta filige perfona poteft haberez 74
quod fi fui luris fuerit fa&ta filia, nocebit ei ifta jupauges V s -
$. 2. Voluntatem autem filife, cum pater agit de dote, vtrum Joitis,
fic acciffmus, vt conf;enïiat, an vero ne contradicat filia? Et
eft ab Imperatore/Antc referiptum, filiam, nifi euidenter
contradicat, videri confentire patri. Et lulianuslibro qüadfa- , — — |
-gefimo o&tauo.* Digeftorum fcripfit, quafi ex voluntate filide JeróvL, e.
videri experiri pagrem, fi furiofam filiam habeat: nam vbi non e«£em w
poteft per dementiam contradicere, confentire quis eam meri- 742*l ^.
to credet. Sed fi abfens filia fit, dicendum erit, non ex vo- ,'*'f'fa*"hfï Aone:
luntate eius id fa&tum: cauendumque, ratam rem filiam habi- jht,
turam, a patre: vbi enim fapit, fcire eam exigimus, vt videa- —
tur non contradicere. Vj :
Ill. PAv Lvsmibroällg ad Sabinum) Now sorvxw
autem in exigenda, fed etiam in foluenda dote, quae commu-
nis eft patris ? et filiae, vtriusque voluntas exquiritur: nec
alter alterius deteriorem condicionem facere poteft. Sed fi
pecunia ad patrem peruenit, quam filia accepit, aCtio de dote

vtrisque ? tolletur. / X lL. X M- |
IV. PowPoxrv sílibro My adSabinum.| S1 !9 pa-

TER Íine confenfu filiae dotem a viro exegiffet, et eandem

V.VrPiaAnvsllbro XXX. *? adSabinumJ D& prvr-
SIONE anni eius, quo diuortium factum ett, quaeritur, ** ex
die *5 matrimonii, an ex dietraditi marito * fundi maritus fibi:
computet tempus? Etvtique in fructibus aviro ** retinendis
neque dies dotis conftitutae, neque nuptiarum obferuabitur ?8 :
| ed

quae non folet, nifi. Hal. Ap. Hal vt iam di&um, eft: iuciperet, et foleret,
non: folet. GEB, — 44 Hal. eo, loco: alio. GEB. — 45 Vulg. inferit: ream.

B R. 46 Hal. acceperit. GEB. —— 47 Hal.et Vulg. credendum. BR. —— 48
Gothofr. in nota: dicendum. Hal GEs. [
I lIta etiam Bafil. ng. Hal tamen : quemadmodum dos. GE E. 2, Hal.

...3 Vulg. Hoc. BR. — 4 Sunt qui hic emblema Triboniani agnofcunt,
contra quos pugnat Bynkersh. VTIIIJ. Obf. 14. GERB. 5 Hal et Vulg. quan-
dac?qu'te. B R. 6 Ap. Hal. hoc et fequens et, abeft. GEBR. 7 Hal. libro
decimofeptimo. GER. 8 Hal. et patri, Vulg. patri. B R. 9 Hal. et Vulg.
vtriusque. B R. IO Hal, inferit cum, và et, ante: zuortmo, deleto. GEB. — 1
Hal. et Vulg. eiusdem. BR. 12, Hal. aeat. 13 Hal. lip. XXXV. GEB.

...d(äæ.y, T ce;/m Toppere ayïijï.
£^ ut

14 Vulg. praefigit am. BR. — 15 Hal. infecit: contracti, GEB. — 16 Ap. Hal.
"arito, abet. G EB. 17 Yaur Biro, GEB. — 18 'Yaur. ebfernaVitur. GE B.
: 19

VE daee , etrlo a porle g liqo aof blifé mafrion,
a 4/(5'4 &/sz f'yfïmm 02/'0'5- Ucsl2dosr- ctem 2eoundu" UY A muDar,g
;/:Zdïæd JW u dehT e OZ(W o at 6&46720 ' :

ele. Jenic 22, anno (f 2.4,

"W!*;ff( ,

.nis idem dici poteft: vt in filua caedua.

^ GEB.

DIGESTORVM LIB. XXIV. TIT.

fed quo primum dotale praedium confitutum eft, id eft, tra-
dita poffeffione 7?, :

.. VI. PAvrvs/libro,VII; ad Sabinum.| Sx AwTE nu-
ptias. fundus traditus eft, ex die nuptiarum ad eundem diem
fequentis anni computandus annus eft. Idem in ceteris an-
nis feruatur ??, donec diuortium fiat: nam fi ante nuptias

traditus fit, et fructus inde percepti, hi reftituendi fünt quan- .

doque diuortio facto, quafi dotis facti. - x « x:
VIL. Vrrrawvsílibro XXXf. ?* ad Sabinum./ Fn v-
cTvS eos ^^ effe coníftat, qui deducta inpenfa fupererunt.
Quod Scaeuola et ad mariti et ad mulieris inpenfas refert.
Nam fi mulier pridie vindemias doti dedit, mox fublatis a ma-
rito vindemiis diuortit, non putat ei vndecim dumtaxat men-
fum ?3 fructus reftitui: fed et impenfas, quae antequam por-
tiones fructuum fiant deducendae funt.
aliquid inpendit in eundem annum, vtriusque inpeníae con-

current: ita et fiimpenfarum a muliere factarum ratio habea- -
tur,cum plurimis annis in matrimonio fuit, neceffe eft primi
anni computari temporis ?^, quod fit ?? ante,datum prae-

dium. $. rj Papinianusfautem ?^ libl'otj?idiecimox, Quaeftio-
numj diuortio faCcto fructus diuidi ait, non ex die locatio-
nis ??, fed habita ratione praecedentis temporis, quo mulier
in matrimonio fuit: neque enim fi vindemiae tempore fundus
in dotem datus fit, eumque vir ex calendis Nouembribus pri-
mis fruendum locauerit, menfis Ilanuarii fuprema die facto di-
uortio, retinere virum et vindemiae fructus, et eius anni quo
diuortium factum eít, quartam partem mercedis aequum eft:
alioquin fi coactis ?* vindemiis, altera die diuortium interce-
dat, fruCtus integros retinebit: itaque fi ^? fine menfis Ta-
nuarii diuortium flat, et quattuor menfibus matrimonium fte-

terit, vindemiae fructus, et quarta portio mercedis inítantis.

anni confundi debebunt, vt ex ea pecunia tertia portio viro
relinquatur. $. 2. E ?? contrario quoque idem obferuandum
eít: * nam * fi mulier, percepta vindemia, ftatim fundum vi-
ro in dotem dederit, et vir ex calendis Martiis ?* eundem lo-
cauerit, et calendis Aprilibus primis diuortium fuerit fecu-

tum, non folum partem duodecimam mercedis, fed pro modo

temporis omnium menfum, quo dotale praedium fuit, ex mer-
cede, quae debebitur ??, portionem retinebit. $. 3. Item fi
meffes eius anni, quo diuortium factum eft, colonum ex for-
ma locationis fequantur, ante vindemiam foluto matrimonio
nihilo minus pecunia meffium in computationem cum fpe fu-
turae vindemiae veniet. $. 4. Apparet igitur ex his, illos fru-
€tus, quos mulier percepit antequam nuberet, non debere in
contributionem venire. $. 5. Ob donationes, item ob res
amotas, ex his fruCtibus, qui poft diuortium percepti funt,
compenfationes fieri poffunt. $. 6. Quod in anno dicitur,
poteft dici et in fex menfibus, fi bis in anno fructus capien-
tur ??: vt eft in locis inriguis. $.7. ?^* Et in pluribus an-
$. 8. Item fi loca-
tio agri talis fit, vt füper annuam mercedem quinquennio quo-
que aliquid amplius praeftaretur: in eo enim quod amplius

eft, tempus ad quinquennium computamus, $. 9. Non folum |.

autem de fundo, fed etiam de pecore, idem dicemus: vt lana

19 Vulg. tvadita poffeffio efl. BR. '

20 Hal. et Vulg. obferuatur. BR. 21
Hal. lj». XXXV. Gzs.

22 Ap. Hal. eos, abeft. GEB. — 23 Hal. menfium.
24 Gothofr. in nota: tempori. Hal. tempus. - Sed hoc pofterius eft
Vulgata le&io et MSS. fex. n R. Pal. I. II II. IV. V. et Barb. GEB. 2,5
Hal. fuit, loco: fit. GEs. 26 Ap. Hal. autem, abeft. Ceterum nouam hic
legem inchoat Vulg. BR. — 27 Taur. loGationis. GER. 28 Vulg. collectis.
B R. 29 Hal. inferit zu. GEB. 30 Hal, Ex coutrario. GEB. — 31 Bafil.
75 ágxz T0U Magríov. BR. 32 Hal. et Vulg. debebatur. BR. — 33 Hal. ca-
piautur. — 34 Hal. pracfigit: Sed. GER.

36 Hal. huc transfert fequens «t. 57 Hal. cremiales: dici opor&ere. 38

Hal. et Vulg. fructum. B R. 39 Hal. fecerit, maritum . teneri. GEB. 40
Ap. Hal. et, abeft. GEs. 41 Taur. Bi. GER, 42 Flor. antique ; fuper-
Íctipta, vt fiat: cecideriut. BR. Et ita Hal. ^ 43 Taur. refütuendu Mulieri.

G E B. 44 Hal. Non enim in frucdiu cemputabitur. — 45 Vide Van de Wa-

Igitur, fi et maritus |

35 Hal. et Vulg. praefietur. BR -

g r

TIT. 424
ouium, fetusque pecorum praeftaretur?5. — Quare enim, fi ma-
ritus prope partum oues doti acceperit, item proximas tonfu-
| rae, poft partüm et tonfas oues, protinus diuortio facto, nihil
reddat ? nam et hic fructus toto tempore, quo curantur, nonh
. quo percipiuntur, rationem accipere debemus. $. ro. In fer-
uo quoque anni ratio babetur, ?? fi in annum forte operae
eius locatae füunt: vt praeteriti temporis ad maritum, poft di-
uortium autem ad mulierem operae pertineant. $. rr. De
penfionibus quoque praediorum vrbanorum idem eft quod in
fruCtibus rufticorum. $ 12. Si fündum viro vxor in dotem
dederit, isque inde arbores deciderit: fi hae fructus intelle-
guntur, pro portione anni debent reftitui. Puto autem, fi ar-
bores caeduae fuerunt, vel Gremiales ?7, dici oportet, in fru-
&u ?? cedere: fi minus, quafi deteriorem fundum fecerit ma-
ritus, tenebitur 3?, Sed et *^? fi vi ^* tempeftatis cecide-
runt ^?, dici oportet, pretium earum reftituendum mulieri £*5
nec in früCtum cedere, non magis, quam fi thenfaurus fuerit
inuentus: in fructum enim non compautabitur **, fed pars
eius dimidia reftituetur, quafi in alieno inuenti. q. r3. Si vir
in fundo mulieris dotali lapidicinas marmoreas inuenerit, et
fundum fruttuofiorem fecerit *5: marmor, quod caefüm ne-

ftanda: quia nec in fructu eft marmor, nifi tale ^7 fit, vt la-
pis ibi renafcatur: quales funt in Gallia, funt et in Afia ^5.
$. I4. Sed fi cretifodinae, *? argentifodinae, vel auri, vel cu-
ius alterius materiae fint, vel harenae, vtique in fructu habe-
buntur. $. r5. Interdum marito de fructibus a muliere caue-
tur, et nihil retinet 59, fi fru&tibus ftantibus fundum mulier
recipiet. Interdum retinebit tantum 5* maritus, et nihil re-
ftituet: id eft, fi non plus erit, quam pro portione eum reti-
nere oportet: interdum vero et 57 reddet, fi plüs percepit,
quam eum retinere oportet. Eadem condicio erit etiam, fi
cum focero, vel cum heredealterutrius, de dote agatur. $. 16.
Impendi ?? autem fructuum percipiendorum * caufa, * Pom-
ponius ait, quod in arando ferendoque agro impenfum eft:
quodque in tutelam aedificiorum, aegrumue feruum curan-
dum: fcilicet f ex aedificio vel feruo fru&us aliqui percipie-
Dbantur. $Sed hae inpenfae non petentur **^, cum maritus fru-
€tum totum 55 anni retinet: quia *9 ex fructibus prius im-
penfis fatisfaciendum eft. Plane fi nouam villam neceffario

rit ?*, erit eius impenfae petitio: fimili modo et fi paftina 53
inftituit: hae enim inpenfae aut in res neceffarias aut 5? vti-
les cedunt, pariuntque marito aCctionem. — :

DvS in dotem datus fit, in quo lapis caeditur, lapidicinarum
commodum àd maritum pertinere conftat: qui palam fit 9*,
eo animo dediífe mulierem fundum, vt ifte 9^ fructus ad ma-
ritum pertineat: nifi fi 55 contrariam voluntatem in dote dan-
da declarauerit mulier. $. r. Quod in fementem erogatur, fi
non refponderint mefles, ex vindemia deducetur: quia totius
anni vnus fructus eft. ; |
IX. PouPoxivs[libro XIV. ** ad Sabinum.] Sz
: | MORA
ter 7II. Obf. 15. GEB.

46 Gothofr in nota: non eft mariti, et impenfa
eft ei praeftanda.

Ant. Faber £. Coniecluvar. $. Hac emendatione nihil eft

opus. BR. — 47 Háal. et Vulg. talij. BR. — 48 Hal. quales in Gallia funt et
in Afia. ^ 49 Hal. praefigit vel. 50 Hal. retinebit. 51 Hal. et Vulg.
totWi. BR. — 52 Ap. Hal. et Vulg. et, abeft. BR. — 53 Vulg. impendia. BR.

54 Hal. nou repetuutur. GEB. 55 Hal.et Vulg. totius. BR. 56 Taur.
in Adnot. quia. in Pau. qua. non inepte. quod valde probat Ant. Auguftin. II.
Emend. 2. BR. 57 Hal. reflituit. — 58 Hal. pafimum, et in margine, alias
pi[ciuam. — Eft autem paffima ?uflituere terram. altius egerere ad plantandas vi-
tes vel arbores. BR. 59 Hal. inferit zw. GEB. —— 60 Tota haec infcriptio
vncis fubantique inclufa eft, ac fi haec lex effet pars antecedentis fragmenti,
atque ita habent Pal. IT. III. IV. Bng. Etiam Bynkersh. II. quem in fequenti-
bus absque numerali allegabimus, quia Bynkersh. L hic de(init. GE B. 6I

Halfit. GEF. —62 Hal ifruüns. — 62 Ap. Hal fi, abeft, — 64 Hal.xlz;;.

que exportatum, eft ^* mariti, et impenfa non eft ei prae- -

exftruxit, vel veterem totam fine culpa fua conlapfam reftitue- .'

AvLvS.]libro VII. ad Sabinumjäo. $r rvx4-

426 DIGESTORVM LIB. XXIV. TIT. III.

MORA per mulierem fuit, quo minus dotem reciperet, dolum
malum dumtaxat in ea re, non etiam culpam maritus praefta-
re debet: ne fatcto mulieris in perpetuum agrum eius colere
cogatur: fructus tamen, qui perueniffent ad virum, redduntur.
| X. InEw /libro -XX
bus capta filia, quae nupta erat, et dotem a patre profectam
habebat, ibi decefferit 9: puto dicendum, perinde obferuan-
da omnia, ac fi nupta deceffiffet: vt, etiam fi in poteftate noh
fuerit patris, dos ab eo profecta reuerti ad eum debeat. — $. 1.
Si vir vxorem fuam occiderit, dotis aCctionem heredibus vxoris
dandam effe Proculus ait, et reCte: non enim aequum eft, vi-
rum ob facinus füuum dotem fperare 97 lucrifacere. ldem-
que et e contrario ftatuendum eft. ;
XI. Ingw/libro XVf. adSabinum/6?. Sx ALIENAM
rem fciens mulier in dotem dederit, reddenda ei eft, quafi fuam
dediffet: et fruCtus ** quoque * pro portione anni, quo diuor-
tium factum eft. X XÀdA.
XII. VnrrANvslibro/XXXVE 9? ad Sabinum) M a-
RIiTVM in id quod facere poteft, condemnari, exploratum ??
eft; fed hoc heredi ** non effe *? praeftandum: |
XIIL. Pavrvs/libro/VIL/ -ad-Sabinum.| Qvra tale
beneficium perfonale eft, et cum perfona exftinguitur.
XIV. VnseraNvs[libro XXXVE *3 ad Sabinum.] Ar.1A
caufa eft defenforis: quem placet fufficienter videri defendif-
fe, fi tantum vxori praeftet, quantum confequeretur, fi ipfum
tmaritum conueniffet, $. r. Eleganter quaerit Pomponius ]li-
bro quintodecimo ex Sabino, fi pacifcatur maritus, ne in id
quod facere pofüt condemnetur, fed in folidum, an hoc pa-
Ctum feruandum fit? Et negat feruari oportere. Quod qui-
dem et mihi videtur verum: namque contra bonos mores id
. pactum effe, melius eft dicere: quippe cum contra receptam
/reuerentiam, quae maritis exhibenda eft, id efíe apparet *^.

XV. PaAvrvs/lbro VIÉ ad SabinumJ REkr rzvpr-
CATAE tempus fpeCtatur, quatenus maritus facere poteft,
$. r. Heredi mariti, licet in folidum condemnetur, compenfa-
tiones tamen, quae ad pecuniariam caufam refpiciunt, prode-
runt, vt hoc minus fit obligatus: veluti ob res donatas, et
amotas, et impenfas: morum *? vero coércitionem non habet.
$. 2. Socero quoque, cum quo nurus de dote agit, idem ho-
nor habetur, ( vt ) ** in id damnetur quod facere poteft:
XVI. PouPoxzv s/libro XVI. ** adSabinum.] Qv1A
parentis locum focer optinet. - . |
XVII. PAvrvs[lbro VIIL ad Sabinum.] Ex pn1vEem-
so fi focer ex promiffione a marito conueniatur, folet quaeri,
an idem ei honor habendus fit? Neratius libris membrana-

.rum et Proculus fcribunt, hoc iuftum effe. $. r. Item fi mu- -

lier ex promiffione conueniatur, magis placuit *?, defenden-
dam eam per exceptionem. . Idem et Proculus ait: ficuti ??,
cum focia fuit, dabitur.ei exceptio: quamuis iure ciuili fit
obligata. $. 2. Si in iudicio dotis iudex, ignorantia iuris la-
pfus condemnauerit maritum in folidum, Neratius, ?9 Sabi-
nus, doli exceptione eum ?* vti oportere, aiunt: eaque tu-
tum fore. | |

XV. GER. 65 Cum 73 decimo in Pand. Flor. ad marginem additum fit, in-
dicandum videbatur. (Nempe vt Brenkm. in exemplo typis deftinato fecit :
libro quinto * decimo* ) Hal. habet: ljb. XVII. BR. — 66 Erat Flor. ibidedece[-
ferit, forte pro: ibidem decefferit, nifi malis effe fimplicem geminationem prio-
rum literarum in: decefferit. BR. Hal. deceffit. 67 Ap. Hal fperare, abeft.
GEER. 68 Hal Iib. III. ad Q. Mutium. GEB. — 69 Hal. lib. XXXV.G6ER
70 Hal. explorati iuris. GE R. "71 Gothofr. in nota: haeredi extraneo. Hal.
GEB. . T2 Vulg.efí. BR. — 73 Hal lib XXXV. GE&B. 74 Hal. appa-
veüt. — "75 Vide L. :. C. Tbeod. de dotibus, et ibilac. Gothofr. BYN K. — 76

In his monofyllabis facilis aberratio eft. Adeft etiam in. omnibus codicibus,:

quos vidi, tam Ícriptis, quam editis. 2R. Etiam ap. Hal. et potuit 73 zr, 7à
vt, abforpfiffe. MSS. inleo differunt, quod Pal. HII. IV. V. Barb. habeant: vt
in id damnetur, quod. — Val. lIl. et Bynkersh. vt im id damuetnur, iu qu0. G E.

L $5 ad Sabinum.| Sx AsB hofü- | p

XVIIL Powroxrvs (/libro XVI. 9? ad Sabinum. J

| ErrAM filios mulieris, qui patri heredes exftiterunt, in id

quod facere poffünt, condemnandos Labeo ait. $. 1. Licet

in dotalibus rebus non folum dolum, fed et culpam maritus-

raeftet: cum tamen quaeritur in iudicio de dote, an facere
poffit, dolus dumtaxat compraehenditur: quia in rerum ipfius
adminiftratione non erat ab eo culpa exigenda,. Quamquam
eum dumtaxat dolum ei nocere putem, fi facere non poffit,
quem propter vxorem adhibuit, ne ei folidum folueret: non
propter quemlibet alium. Ofilius autem 33 aiebat, fi dolo
mariti res dotalis interiffet ?*, et alioquin foluendo non effet
quamuis nihil dolo feciffet, quo minus foluendo effet, perin:
de tamen eum damnandum eius rei dotalis nomine, in qua do-
lum feciffet, atque fi dolo eius factum effet, quo minus face-
re poffit. Cetergm, fi circa interitum rei dotalis dolus ma-
lus et culpa mariti abfit, aCtiones folas 95, quas eo nomine
quafi maritus habet 99, praeftandas mulieri: veluti furti, vel
damni iniuriae. :

XIX. VibexAxvs[libro XXXVI. 5* ad Sabinum] Sx

MV LIER diuerterit, ei iudicio de dote conteftato reuerfa fue-

rit in matrimonium: redintegrato matrimonio exfpirat iudi-

cium, et omnia in ftatu priftino manent.

XX. Pavrvsilibro-VIE.-ad-Sabimm;)) Qvauvis

mulier non in hoc accipiat conftante matrimonio dotem, vt
aes alienum foluat, aut praedia idonea emat: fed 99 vt libe-
ris ex alio viro egentibus, aut fratribus, aut parentibizs COn-
fuleret 5?, vel vt eos ex hoftibus redimeret: quia iufta et ho-
nefta caufa eft, non videtur male accipere: et ideo reCte ei
foluitur: idque et in filiafamilias obferuatur. |

.XXl. VLPIANVYV s[ libro-TI. Difputatiohum—ys' ?. Sxp

ET fiideo maritus ex dote expendit, vt a latronibus redime-
ret neceffarias mulieri perfonas, vel vt mulier ?* vinculis vin-
dicet de neceffariis fuis aliquem ??, reputatur ei id quod ex-
penfum eft: fiue pars dotis fit, pro ea parte, fiue tota dos fit,
aCtio dotis euanefcit. Et multo magis idem dicendum eft, fi
focer agat de dote, debere rationem haberi eius quod in ipfüm
impenfum eft: fiue ipfe maritus hoc fecit, fiue filiae vt fa-
ciat ?? dedit: fed et fi non pater experiretur, fed poft mor-
tem eius filia fola de dote ageret, idem erit dicendum: cum
enim doli exceptio infit de dote aCtioni, vt in ?^ ceteris bo-
nae fidei iudiciis, poteft dici, vt et Celfo videtur, ineffe hunc
füumptum actioni de dote: maxime, ífi ex voluntate filiae fa-
Ctus fit. -

XXII. InxM/libro-XXXIII ad-Edi&tum|P5. Sx cvw
dotem daret pater vel extraneus pro muliere in vnum cafum
pepigit, vel in diuortium, vel in mortem: dicendum eft, in

eum cafum, in quem non pepigit, effe mulieriactionem. $. 1.-

51 poft folutum matrimonium filiafamilias citra patris volun-

tatem exactam communem dotem confumat: patri et viua ea -

et mortua, actio fupereft, vt dos ipfi foluatur. ^Quod ita ve-

| rum eft, fi perditurae foluatur ?9: ceterum, fi non perdi-

turae,
77 Hal lb. XV. GEsz. . 78 Vulg. placet. B. 79 Hal. ficuti enim cum
focia fuerit, fic dabitur. — 8o Hal. inferitet. — 81 Ap. Hal ewm,abeft. $82
Hal. Jib. XV. GER. 83 Hal. tamen, loco: astem. — 84 Hal. et Vulg. res
dotales interüffent. BR. 85 Hal. folum. GER. 86 Hal. baberet. GEB.
87 Hal, i. XXXV. Ggs. — 8& Hal. tamen, loco: fed. GES. — 89 Hal. con-
fulat, et mox: redimat. GEB. — 90 Hal.lib. XXXIV. ad edidlum. GEB. — 9I
Taur. mOlier. GE R. 92, Hal. vinculis aliquem de meceffariis fuis viudicaret.
GER. . 93 Hal. faceret. GEB. — 94 Ap. Hal. in, abeft. GEB. — 95 Hal.
IDEM, reliqua plane defunt. GER. 96 Verba: quod ita verum efl, fi per-
diturae foluatur, Florentiae vncis maioribus inclufa funt; rationem non affequi-
mur, vt et Taur. qui ideo has notas neglexit. Adde $. z0. qui totus cadem
ratione profcriptus eft, Interea inde fa&um, vt in Pal. I. et II ea ex poftfacto
fuppleta fint, vtque etiam num abfint a Pal, HI, IV. V. et Barb. 8&. — Vteta
* 1 : | Bynkersh.

hi

DIGESTORVM LIB. XXIV. TIT.

turae ?* , etex iuftis caufis folüta fit, non fupererit a&io : fed
mortuo patre, nec etiam heredes agent, nec muliéer. $. 2. Si
mulier foluto matrimonio egentem reum dotis per nouatio-
nem decepta accipiat: nihilo minus aCtio dotis ei manebit.
$. 3. Si pater filia abfente de dote egerit , etfi omilla fit de ra-
to fatisdatio, filiae denegari debet actio: fiue patri heres ex-
ftiterit, fiue in legato tantum acceperit, quantum dotis ?* fa-
tis effet, — Et ita ?? Tulianus !?? pluribus locis fcribit ",
compenfandum ei in dotem, quod a patre datur: lucroque eius
cedit ?, fi tantum ab eo confecuta fit, quantum ei dotis no-
mine debeatur ? a marito, qui patri foluit. $. 4. 5i patri,
propter condemnationem, Romae , vbi dos petatur, effe non li-
ceat ^, filiae fatis dotis fieri oportet: ita tamen , vt caueat ra-
tam rem patrem habiturum.

fentire filiam patri oportet, quo lis conteftatur. Secundum

haec ?, fi filia dicat fe patri confentire, etante litis contefta- .
tionem mutauerit voluntatem , vel etiam emancipata fit, fruftra
pateraget. $. 6. Necnon illud quoque probamus, quod La-

beo probat: nonnumquam patri denegandam actionem, fi tam
turpis perfona patris fit, vt verendum fit, ne acceptam dotem

confümat: ideoque officium indicis interponendum elt, qua- |

tenus et filiae et patri competenter confuletur ?. Sed fi lati-
tet filia, ne tali patri confentire cogatur, puto dari quidem
patri aCctionem , fed caufa cognita. Quid enim, fi filia vere-
cunde per abfentiam patri condicat "? cur non dicamus, pa-
tri non effe dandam actionem ? Quod fi is pater fit, cui omni-
4nodo confentire filiam decet ?, hoc eft, vitae probatae ? : ü-
lia leuis mulier, vel admodum iuuenis, vel nimia circa mari-
tum non merentem: dicendum eíft, patri potius adquiefcere
Praetorem oportere, dareque ei aCtionem. .. $. 7. 5i maritus
vel vxor coüítante matrimonio furere coeperint *?, quid fa-
ciendum fit, tractamus **: et *? illud quidem dubio Procul
obferuatur, eam perfonam, quae furore detenta eft , quia fen-
füm non habet, nuntium mittere *? non poffe. .An autem il-
la repudianda eft **, confiderandum eft. Et, fi quidem inter-

uallum furor habeat *5, vel perpetuus quidem morbus eft,

tamen ferendus his *5, qui circa eam funt, tunc nullo modo
oportet dirimi matrimonium: fciente ea perfona, quae cum
compos mentis eflet ** , p et) '? ita furenti, quemadmodum
diximus, nuntium miferit, culpa fua nuptias effe diremptas.

Quid enim tam humanum eft, quam vt !? fortuitis calibus

mulieris maritum , vel vxorem viri participem effe? Sin autem
tantus furor ?? eft, ita ferox, ita perniciofus, vt fanitatis nul-
la fpes fuperfit , ^* circa miniftros terribilis : et forfitan altera
períona ?? vel propter faeuitiam furoris, vel quia liberos non

Bynkersh. GEB. 97 DBafil. ii 5vey &róro. BR. 98 Hal. doti , valde pro-
babiliter. BR. . .99 Hal. Sedet, loco: Et ita. GEB. — 100 Vulg. inferit : zn.
BR. Etiam Hal. I Taur. lociScribit. GE B. — 2, Hal. cedere. 3 Hal.
et Vulg. debebatur. BR. — 4 Hal.licet. — 5 Vulg. boc. BR. 6 Hal.et Vulg.
confulatuv. B R. 7 Gothofr. in nota: contradicat. Hal. Etita etiam Taur.
in margine , quod Flor. ita mutatum , et habent etiam Dafil. àvriAéysi. BR. — 8
Hal. deceat. G E B. 9 Taur. proV'atae. GE B. 10 Hal. et Vulg. coeperit.
zR. II Haltrademus GEB. — 12 Hal. Sed, loco: Et. GEB. . 135 Hal.
remittere. GE B. — 14 Hal.fit. — 15 Hal.babet. 16 Vulg. qui tamen feren-
dus efl ii$, qui. BR. v7 Hal.efl, fequenti etiam et negle&o. G E B. 18
Hoc et , et a finalibus literis antecedentis vocis, et ab initialibus fequentis facile
generari potuit. B R. 19 Ap. Hal.et Vulg. vt, abeft. BR. — 20 Taur. fO-
vOr. GE B. 21 Hal. praefigit: ;ta. GEE. z.ziHal. u.lfent: veit. GEB.
23 Hal. 72 eff negle&o addit: dirimere. De latinitate huius loci vide Duk.
ad Opufc. de Latiu. Vet, ICt. p. 421. BR. Adde Bynkersh. VII.I: Obf Lf^
GEB. 24 Ap. Hal. ei,abeft. 25 Hal. manifeftim. yulg. manifefliffimum.
Confer et hic Duk, pag. 347. BR. Immo et Hal. manifefliffimum , habet. — 26
"Hal. et Vulg. dote, B R. 2/7 Hal. et Vulg. imalieri. B R. 28 Gothofr. in
nota: et medicima ei fuccurrere. Yta. Hal. GE E. 29 Erat olim Flor.. prae-
terinitte , cui re potius addendum, quam e in iconuertenda. Sane praetermittere,

habent omnes editi, E fex fcriptis duo folum habent: praetermitti , Pal. V. et
Barb. pz. Reliqui funt: Pal, L. II. III, IV.. quibus adde Bynkersh. et inter

editos Hal. G EB.

$. s. Eo autem tempore con-

, ettum haec quoque phrafis eft £Auuvixuváre.

; fü?lt.

30 Gothofr. in nota: nihil praetermitti, quorum mari- |

11I. 427

habet, procreandae fübolis cupidine tenta eft ?? : licentia erit
compoti mentis perfonae, furenti nuntium mittere : vt nullius
cülpa.videatur effe matrimonium diffolutum, neque in da-
mnum alterutra pars incidat. $. 8. Sin autem, in faeuiffimo
furore muliere conftituta, maritus dirimere quidem matrimo-
nium .calliditate non vult, fpernit autem infelicitatem vxoris,
et non ad eam flectitur, nullamque ei ^* competentem curam.
inferre manifeitiffimus ?* eft: fed abutitur dotem ?* : tunc
licentiam habeat vel curator furiofae, vel cognati, adire iudi-
cem competentem: quatenus neceffitas imponatur marito,
omnem talem mulieris ^* füftentationem fufferre, et alimenta
praeftare, et medicinae eius ?? fuccurrere, et nihil prae-
termitti ?? quae 39 maritum vxori adferre decet, fecundum
dotis quantitatem. Sin vero dotem ita diffipaturus, ita mani-
feftus eft 5*, vt non hominem frugi oportet, tunc dotem fe-
queftrari ??, quatenus ex ea mulier competens habeat fola-
cium vna cum fua familia: pactis videlicet dotalibus , quae in-
ter eos ab initio. nuptiarum inita fuerint ??, in fuo ftatu du-
rantibus, et alterius exfpe&tantibus fanitatem, et ?* mortis
euentum. $. 9. ?? [tem pater furiofae vtiliter intendere, fibi
filiaeue fuae reddi dotem, poteft: quamuis enim furiofa nun-
tium mittere non poffit, patrem tamen eius poffe certum eft.
$. ro. Si foluto matrimonio pater furiofus fit, curator eius,
voluntate filiae, dotem petere poterit: aut, fi curatoris cu-
pia ?* non fit, agere filiae 357 permittendum erit: cauerique
oportebit de rato. $. rr. Item ?? decernendum ?? eft, et
fi ab hoftibus captus fit pater, puellae dandam actionem de
dote repetenda, $. 12. Transgrediamur nunc ad hunc arti- -
culum, vt quaeramus aduerfüs quos competit de dote actio ?
Et aduerfus ipfüum maritum competere, palam eft: fiue ipfi
dos data fit, fiue alii ex voluntate mariti, vel fubiecto iuri eius,
vel non fübiecto. Sed fi filiusfamilias fit maritus, et dos fo-
cero data fit, adueríus foceruin agetur. Plane fi filio data fit,
fi quidem iuffu foceri, adhuc abfolute focer tenebitur. |Quod
fi filio data fit non iuffu patris, Sabinus et Caffius refponde-
runt, nihilo minus cum patre agi oportere: videmi enim ad
eum perueniffe dotem , penes quem eft peculium: fufficit au-
tem ad id damnandum ^4?, quod eft in peculio, vel fi quid ^*
in rem patris verfum eft. Sin autem focero dotem dederit,
cum marito non poterit experiri, nifi patri heres exftiterit,
$. 13. Si mulier in condicione mariti errauerit, putaueritque
effe liberum , cum ^^ feruus effet, concedi oportet quafi pri-
uilegium in bonis viri mulieri: videlicet vt, fi fint et alii cre-
ditores, haec praeferatur circa de peculio a&tionem, et ^" 4
forte domino aliquid debeat feruus , non praeferatur mulierf,
i nili
w

tum. Hal. Sed etiam Flor. ab ordinario corrigente quae in quorum conuerfum

| eft, quae phrafis pure Graeca: àu3iy maqaAefme , & iv ZyoQm 7j ywvew maQé.

xcew 3e. Vulg. tamen legit : quod maritwm. E fex MSS. Pal, lI, et V. ha-
bent: 440d, ceteri quorum. BR. Nempe Pal. L IL. IV. et Barb. — Ap.
Hal. tamen non eft praetermitti , fcd praetermittere, vtiam monitum. GEB, — 51
Clara eft fcriptüra Florentiae. — Neceffario tamen refcribendum: dotem ita dif-

| fipaturum 1ta mauifeflus efl, aut potius alterum zta fimpliciter delendum, vt fit :

dotem ita diffipaturus manifeflus efl, vel: dotem diffipaturus ita manifeftus eft,
Vulg. ;ta diffipavre ammauifeftum
efl. Norica infuper: iia eum diffipare manifeflumefl, E fex laudatis MSS. Pal.

| Y. habet vt Vulg. II et IJI. vt Norica.. IV. diffipare ita imauifefliffimum efl.. V.

ita diffipaturum manifeflus eft. Denique Barb. diffipare manifeflus efl , «t tamen ;
ita, ante, diffipare, fuppletum fit. Obferua omnes fcriptos et editos in eo con-

. fentire alterum ita tollendum effe. BR. Bynkersh. ita diffpare eum manifefhwm

efl. GEB. — 32 Hal. vt bominem mon frugi: oportet dotem. tuuc. fequeftvari.
GEB. 233 Hal. faevunt. — 34 Lego: aut, cum Hal. et omnibus,. BR. . 35
Hunc integrum $. Hal. parenthefi includit, et addit ia margine: Haec alias de-
Vide notata fupra ad $. 1. BR. 36 Gothofr. in nota : ita Flor. pro
copia. quod etiam Taur. fatis indicauit dando: cPpia. GER. — 37 Hal. filiam.
GE B. 28 Taur. /Dem. GEB. 39 Hal. et Vulg. dicendum.BR. . | — 40
Hal. fufficit autem ad id emn damnavi. GEB. — 41 Hal vel quod, loco: vel
fi quid. äE s. 42 Hal 4ui, loco: ewm. GE R. 43 Hal wt tamen fi, lo-
22 ; cos .

428 DIGESTORVM LIB. XXIV. TIT. IIL.

nifi in his tantum tebus, quae vel in dote *^ datae funt, vel
ex dote comparatae: quafi et hae dotales fint.
XXII. Pavrvs(libro XXXVE. ad *"Edi*&qm.))*s. ET
s1 quid in eam dotem impenfum eft, nec a muliere reddetur
4653, per doli mali exceptionem feruabitur ^^/. |
XXIV. VrnPrANWvY /*XXTH':"ää*Ed*i&üTl:ryf'ï. $1,
CONSTANTE matrimonio, propter inopiam mariti mulier
agere volet, vnde exattionem dotis initium accipere pona-
mus ^?? Et confítat, exinde dotis exaCtionem competere, ex
quo euidentiffime apparuerit *? mariti facultates ad dotis ex-
actionem non fufficere. $. r. Si, exheredato marito, mulier
agat 59, magis eft, vt ex die aditae patris hereditatis incipiat
ei dotis exaétio. $. 2. Quotiens mulieri fatisdandum eft de
folutione dotis poft certum tempus, fi maritus fatisdare non
poffit, tunc deducto commodo ?* temporis, condemnatio re-

fidui repraefentatur: fed fi, cum maritus fatisdare poffet, nol- |

let, in folidum eum condemnandum Mela ait, non habita ra-
tione comniódi temporis. udicis igitur officio conuenit, vt

uere oportet: quod fi dolo malo fecerit, quo minus reftituere
poffit, damnandum eum, quanti mulier in litem iurauerit : quia
inuitis nobis 9? , res noftras alius retinere non debeat. $. 2.
Si poft diuortium res dotales deteriores factae fint, et vir in
reddenda dote moram fecerit: omnimodo detrimentum ipfe
praeftabit. $. 3. Si qui dotalium feruorum in fuga erunt,
cauere debebit maritus, fé eos viri boni arbitratu perfecutu-
rum et reftitaturum. $. 4. Si vir in quinquennio 99 loca-
uerit fundum, et poft primum forte annum diuortium inter-
uenerit: Sabinus ait, non alias fundum mulieri reddi oporte-
re, quam fi ?* cauerit, fi quid praeter vnius anni locationem
maritus damnatus fit, id fe praeftatum iri ?* : fed et mulieri

| cauendum , quidquid praeter primum annum ex locatione vir

confecutus fuerit, fe ei reftituturum.
äääþgw: XXVL Ipxw[libro XXXVIL. 99-ad- Edictum))Se wxer
mora facta, fi feruum dotalem poftea offerente marito mulier
accipere noluerit, et ita is decefferit: non debebit pretium
eius maritus, vel heres eius: ne damnum fentiat, quod poft-

| ea offerente eo mulier accipere noluit, |

" WOX T DN P pE dub - É n o d s ais p p—

aut fatisdatione interpofita abfoluat maritum, aut habita ra- - |
tione compenfationis ** eum condemnet: quod quidem ho- l/24/5 XXVIEJG A1v s[libro-XI.ad 9 Edi&tum prouinciale.]S x
die magis vfürpatur: nec ferenda eft mulier, fi dicat, magisfe | Po s diuortiüm mortua muliere, heres eius cum viro pa- -

velle dilationem pati, quam in repraefentatione deductionem. :

G. 3. Siue autem mariti , fiue vxoris periculo dos fuit, nihilo
minus legitimo tempore debet foluere maritus. $. 4. ?? Si
vir voluntate mulieris feruos dotales manumiferit, fi quidem
donare ei mulier voluit, nec de libertatis caufa impofitis ei
. praeftandis tenebitur: quod fi negotium inter eos ?* geftum
eft, vtique tenebitur, vt officio iudicis caueat, reftituturum fe
mulieri quidquid ad eum ex bonis liberti, vel ex obligatione
perueniffet. $. 5. Si maritus faeuus in feruos dotales fuit,
videndum, an de hoc poífit conueniri? Et, fi quidem tantum
in feruos vxoris faeuus fuit, conítat eum teneri hoc nomine:
fi vero et in fuos eft natura talis *^, adhuc dicendum eft, im-
moderatam eius faeuitiam hoc iudicio coércendam: quamuis
enim diligentiam vxor eam demum ab eo exigat ??, quam
rebus faüis exiget 5*, nec plus poffit, attamen faeuitia, quae
in propriis culpanda eft, in alienis coércenda eft, hoc eft, in
dotalibus 58. $. 6. Si vxor viri rem commodauerit, eaque
perierit: videndum *??, an compenfationem hoc nomine pati
poíffit? Et puto, fi quidem prohibuit eam maritus commo- .
dare, ftatim deduCGtionem fieri: fi vero non prohibuit eam
commodare, arbitrio iudicis modicum tempus ei indulgeri
cautionem praebenti 99, $. 7. Si bona mulieris pro parte
fint publicata, fupereft mulieri reliquae partis dotis exactio:
plus puto, et fi poft litem conteftatam publicata fit pro parte
dos, fufficiet arbitrium iudicis ad partis condemnationem fa-
ciendam. Quod fi tota dos publicata fit, ex(pirabit iudicium.
XXV. Pavrvs [libro-XXXVI.-ad-Edi&um]9*. S1
FILIOFAMILIAS dos data fit iniuffu patris, de peculio qui-
dem agetur: fed fiue propterimpenfas a filiofamilias faCtas 9^,
fiue propter res donatas a filio ??, vel amotas ab vxore res
peculiares, hoc ipfo, quod habet atctionem pater ex perfona
filii, maius peculium fit, et fic totum eft praeftandum mulieri
quod eft in peculio: quia adhuc ?* fit, quod vxori debeatur.
$. r. Maritum, in reddenda dote, de dolo malo et culpa ca-

co: et fi. GEB. . 44 Hal. et Vulg. m dotem.nn. 45 Hal.lib. VII. ad Sabinum,
GEBR. 46aHal, et Vulg. veddatur.x R. — 46b 'Taur. feruaVitur. . 47 Hlal. lib.
XXXVF.ad Sabinum. GEB. — 48 Hal. pouemus. 49 Hal. apparuit. 50 Vulg,
addit: de dote. BR. —— 51 Vulg. inferit: medi.BR. . $2 Gothofr. in nota:

repraefentationis. Hal. Hlal. tamen habet etiam in margine: alias, compenfa- |

tionis. G E R. 53 Etiam hic $, in Norica parenthefi eft inclufus, et additum
in margine: baec alias defunt, quod, vnde fit, ignoro. BR. — 54 Hal. ab eo,
loco: iautev eos. GE B. 55 Vulg.zm fuos efl naturalis. Bb &, — Flal. Si vero et
in fuos, licet natura. — 56 Hal. exipit. 57 Videtur natum ex antecedenti :
exigat, et omnino legendum: exbibet, vt Hal. et omnes. B R. 58 Ap. Hal.
boc eft , in dotalibus, abfunt. GE B. — 59 Hal. et Vulg. addunt efl. BR. — 6o
Hal. praebendi, et in margine: alias, praebenti. GEB. — 61 Hal, lj&. VII.ad

renteue eius agat: eadem videntur de reftituenda dote inter-
uenire, quae ipfa muliere agente obferuari folent.
— XXVIII. VrPiamNvs/libroL Infitutionum/"*, F A-
CERE poffe maritus etiam id videtur, quod a muliere confe-
qui poteft : fcilicet fi iam ei aliquid abfit, quod pro muliere ali-
quid *?^ expendit, vel mandato 7?? eius praeftitit: ceterum,

fi nondum ei abeft, vtputa *^ fub condicione eft obligatus, .

nondum videtur facere poffe. .. — | !
XXIX. Inxuí(libroHI. 75/Difputationnm. J/ Q v o Tr-
ENS pater dotem dat, et ftipulatur, ita demum in fuam per-
fonam de dote a&tionem transfert, fi ex continenti ftipuleturs
ceterum , fi interpofito tempore ftipulari velit, non nifi con-
fentiente filia poterit, quamuis in poteftate fit: quia deterio-
rem condicionem in dote filiae facere non poteft, nifi confen-
tiat **: plane fi ante nuptias dotem dederit, poterit ex inter-
uallo, ante nuptias tamen, et citra voluntatem quoque ** fi-
liae ftipulari;, $. x. Siquis pro muliere dotem dederit, con-

ueneritque, vt, quoquo modo dirempto matrimonio, ipfi fol-.

ueretur: poítea maritus vxori dotem foluerit *9: reCtiffime
dicetur, exaCtionem nihilo minus ei, qui dedit, contra ma-
ritum competere. | — . MR
4l XXX.jlvrraNvsilibro XVI.Digeftorum.] NvPrA
non impeditür, quo minüs cum priore marito. de dote expe-
riatur, $. 1. Quotiens culpa viri accidit, ne dos a focero,
aut a quolibet alio, qui mulieris nomine promiferat, exigere-
tur,fi autin matrimonio filia decefferit, aut materfamilias fa-
&a eum, qui dotem repromiferat, heredem inftituerit: fatis
conftat, nihil amplius virum praeftare debere, quam vt eos
obligatione liberet, , :
XXXI. Inz wlibro XVIII. ?? Digeftorum.] Sx wAnr-
TO publico iudicio damnato pars aliqua boenorum eius publi-

| cetur, fifcus creditoribus eius fatisfacere necefle habet , inter

quos vxor quoque eft. . $. 1. Si pater, cum ducenta filiae faae
nomine dotis gratia *? promififfet, paCtus fuerit, neamplius
" | i quam
Sabiuum. GEB. — €2 Vulg. addit: agetur. BR.. — 63 Hal. fiofamilias. GE B.
64 Gothofr. in nota: modo adhuc. Flal. G E B. 65 Taur. noVis. GER.
66 Hal. et omnes: quinquennium, etiam omnes fcripti. BR. Pal. I. et V. GE B.

| G7 Ap. Hal. Si, abeít. GE B. — 68 Gothofr. in nota:id fe praeftaturam effe.

Hal. Florentiae litera 77 eft expunc&ta.. Steph. et nonnulli recentiores habentz
afe, etita legerem. BR. . 69 Hal. ljj. XXXV. GEs. "70 Gothofr. in nota:
Pomponius lib. XV. ad Sabinum. FHl GERE. 71 Hal. praeter nomen ICti.
nihil habet. BR. . '72, Hal. omiffo : alzguid , inferit: vel. GE B. . 73 Hal. man-
datu. GEB. . 74 Hal. et Vulg. inferunt: fi. B R. 75 Hal. lib. VIT. GERB.
76 Vulg. addit: filia. BR. — 77 Ap. Hal. quoque, abeft. GER. — 78 Hal.
dederit. GE B. — 79 Hal.lib. XVII. GEB. — 8O Flor. elt: cum ducenta filiae
Jtae nomine detis gratia promiffiffet. 'Yaur. và momiue conftruxit cum fcquenti
' vOcé

$49 ——

; M EE

t XXXIII. ä&ffr RICANVYS /libro -VIL--85-

— . - Qvak dotis nomine certam pecuniam promiferat, quosdam

DIGESTORVM LIB. XXIV. TIT. IIL. V - nbme

quam centum a fe peterentur, et foluto matrimonio egerit 9* :
centum, de quibus conuenit, ne peterentur, nec intelleeuntur

. dotis effe. Quod fi, mortuo patre, cum herede eius maritus

agere coeperit, ifta quoque pecunia in dote 9? erit. $.2..Si
voluntate filiae procurator a patre datus, litem de'dote con-

teftatus fuerit, et re fecundum eum iudicata pater decefferit: :

iudicati actionem filiae potius, quam heredibus patris, dari
oportebit. $. 3. Cum patri dos data effet 9?, et ei filius ex
aliqua parte heres füb condicione inftitutus fuerit, et, penden-
te condicione, coheredes eius dotem pro fua portione mulieri
foluerint: hoc. minus filius ex dote praeftare debebit, quo-
niam nullam actionem eius pecuniae reciperandae gratia ad-
uerfus coheredes habet. $. 4. Si fundum dotalem recepiffet
mulier, non habita ratione fructuum pro portione anni quo
nupta non fuiffet, nihilo minus de dote agere poteft: quia
minorem dotem recepiffet: hoc enim ad dotis augmentum
pertinet: quemadmodum fi partum ancillarum non recepiffet,
aut legata, vel hereditares quae poft diuortium per feruos do-
talis ?* adquifitae marito fuiffent. .
XXXII. Inxw /libro-ILZad-Vrfeium- Ferocem/55, . S1
PRIOR maritus pofteriori dotis nomine tamquam debitor mu-
lieris dotem promiferit, non plus, quam id, quod 99 facere
pollit, dotis futurum effe 87,

[ ] ^

*hbo:

adhibuerat, qui ftipularentur partem dotis diftracto matrimo-
nio fibi folui: ea nulla data dote obierat, eodem marito fuo
herede relicto: is damnofam hereditatem eius adierat: nihilo
minus ftipulatoribus tenebitur $?: quoniam adeundo heredi-
tatem debitricis ??, intellegeretur fecum penfaffe ?*: nec ad
rem pertinere, quod foluendo non effet hereditas, quando ce-
teris etiam creditoribus teneatur. -

XXXIV. Inkw/libro ViiT.-22—Quaeftionum: // T 1714
diuortium a Seio fecit: hanc Titius infua poteftate effe dicit,
et dotem fibi reddi poftulat: ipfa fe matremfamilias dicit, et
de dote agere vult. Quaefitum eft, quae partes iudicis fint ?

Refpondi, patri, nifi probet filiam non folum in fua poteftate.
,. 4j ., elle, fed etiam confentire fibi, denegandam aCtionem: ficuti
|-.477-. denegaretur, etiam fi conftaret eam in poteftate effe.

iarhsut XXXV.[MARCITANYSP? libroX-Infitutionum./ Lr-

BERTA, quae votuntate patroni difceffit, de dote cum eo age-
re poteft, quam ei dedit. |
.. XXXVI. PAvrv s/libro-IL-deadulteriis-| Sr wARr-
Tvs minus facere poteft, et dos publicata fit: in id, quod fa-
cere poteft, ?^ fi(co maritus condemnandus eft: ne in perni-
ciem mariti mulier pünita fit. . ; |
XXXVIL Vrrriauv s(libro -H.—Refponforum.) D o-
TEM voluntate filiae videri patrem recepiffe, cum caufas con-
tradicendi ei filia non haberet: maxime cum ab eo poftea am-

|pliore fumma dotata fit..

voce, et 72 gratia neglexit, fed idem poftea inter errata typographica referri cu-
rauit. BR. . Ap. Hal. eft: doti promififfet, non: dotis permififfet, vt Gothofr. ha-
betin nota. GEB. — 81 Vulg. exegevit. BR. — 82 Hal. zn dotem. GEB. . 83
Hal. effl. GE&. 84 Gothofr, innota: Per feruos dotales. Hal. 85 Hal,
lib. Il. ex Minutio. GEE. —— 86 Ap. Hal. id quod, abfunt. GE n. $87 Hal,
fo»turum eftl. GEB. 88 Hal. ljb. IV. GEB.- 89 Hal. teneri, GEPR. 9o
(qaur. deVitvicis. GEB. 91 Hal. fe compenfaffe. GEB. — 92 Hal. Eb. V1I.
GE B. 93 Gothofr. in nota: Papinianus. flaloand. Et praeterea nihil, et
ita quoque in duabus fequentibus legibus praeter nomen ICti nihil ap. Hal. ha-
betur. GE B. 94 Hal. praefigit et. 95 Flor. olim hic erat: MARCIA-
NVS. BR. 96 Hal. et Vulg. cum eadem, neício annon redtius. B R. 97
Hal. denuo, loco: deimde. GEB. — 98 Hal. ageret. GEB. — 99 Vulg. refpon-
di. BR. 100 Hal. lib. 11I. GEB. I Vulg. compenu[atioue tolhuntur. BR.
2, Hal. lib. VIII. GEB. 3 Gothofr. in nota: pater fine filiae. . Cuiac. 6. ad
African. et ita m Bafilicis. Ego vocem: fiiae geminandam puto, ita nempe:
flipulatus eff pater filiae, filiae voluutate. . Vt Graecilegunt, et Cuiac. emenda-

XXXVIIT. .MARCÉELLY ä95//libro fingulari Refponfo:
rum.J Lvcivs TiTrivS, cum effet filiusfamilias, volunta-
te patris vxorem Maeuiam duxit, et dotem pater accepit: Mae-
uia Titio repudium mifit: poftea pater repudiati, abfente filio,
fponfalia cum ea de ?^ nomine filii fui fecit: Maeuia dein-
de ?7 repudium fponfalibus mifit, atque itaalii nupfit. Quae-
ro, fi Maeuia aget ?? cum Lucio Titio quondam marito et a
patre herede relicto de dote, et probetur culpa mulieris ma-
trimonium diffolutum, an poffit maritus propter culpam mu-
lieris dotem retinere? Marcellus refpondit ??, etiam fi vt he-
res inftitutus a patre Titius conueniretur, tamen, fi fponfali-
bus non confenfiffet, culpam mulieris multandam effe.
.XXXIX. PaprNIANVS/libro XE-199Quaeftionum. /
Vrno atque vxore mores inuicem accufantibus, caufam repu-
dii dediffe vtrumque pronuntiatum eft. Id ita accipi debet, vt
ea lege, quam ambo contempferunt, neuter vindicetur: paria
enim delicta mutua penfatione diffoluuntur *. :

XL. Ipxw /libro XXVHE—2. Quaefti

& ( B

um./ PosT
dotem datam, et nuptias contractas, ftipulatus eft pater ? fi-
liae voluntate, diuortio faCto dotem dari: fi condicio ftipula- :
tionis impleatur, et poftea filia fine liberis decefferit, non erit
impediendus pater, quo minus ex ftipulatu agat: viua autem
filia fi agere vult, exceptione fummouendus erit. -
XLIL Ipxkw/libro XXXVIE-Quaeftionum- ^/. Sr »a-

TER ignorans filiam diuortiffe, dotem ex caufa promiffionis

numerauit ?: non per indebiti condictionem, fed de dote actio-

ne pecunia petetur. - : | &
* XLII. IpE M//libroW:*H*Q?Refp-onm// IN INSVLAM
patre deportato, qui dotem pro filia dedit, actio dotis ad filiam
pertinet. Poft diuortium quoque patre damnato, qui idem ? -
confentiente filia non petierat, aeque dotis actio mulieris eft.
$. r. Fructus ex praediis, quae in dotem data 9 videbantur,
bona fide perceptos, et ? mulieris oneribus ante caufam libe-
ralem abfumptos, quamuis feruam fuiffe poftea conftiterit, pe-

.ti non pofle placuit. Sumptus vero neceffarios et vtiles in

praedia, quae dotalia videbantur, factos, compenfatis fructibus
perceptis, ad finem fuperflui feruari conuenit. $. 2. Vfuras *?
numeratae dotis ex ftipulatu pater, in matrimonio defuntta
filia, fi petat, gener, qui refiduae dotis promiffae faenus füpu-
latus eft, ita demum ad finem vice mutua debitae quantitatis
compenfationem opponere iufte videtur, fi propriis fumptibus
vxorem fuam exhibuit: alioquin, fi patris fumptibus exhibita
fit, inanis vfurarum ftipulatio compenfíationi non proderit. $. 3.
Ad virum vxore poft diuortium reuerfa, iudicium acceptum ex
ftipulatione, quam extraneus ** qui dotem dederit *? ftipula-
tus fuerit '?, non difífoluitur: nec officio iudicis abfolutio
continetur **, . | :
XLHI. ScaAEvora libro -H.--Quaeftiomm/*5. Si
MARITVS in id quod facere poteft condemnatus fit, et no-
mina fint ad dotis quantitatem, neque amplius, neque habe-
bit mandare actiones **.

uit, minus vera erit, fi quid iudico, Pauli fententia. BYNK. 4 Hal. lib. I. ve-
fponforum. GEB. — 5 Hal wmumerauerit. — 6 klal. jb. XII. GEB. — 7 Taur:

nobis dedit: Q Idem, quod eft: gai quidem. Sed nolui quicquam mutare in
textu, cum dubium fit, annon fit fcribendum : guIdem. GE B. Gothofr. in nota:
qui dotem confentiente. Fal. 8 Hal. et Vulg. inferunt: effe. BR. — 9 Hal.
inferit zz. '1o Hal. et Vulg. hic inferunt: autem. BR. II Gothofr. in
nota: qua extranens. lito miodo Hal. et omnes, B. 12, Hal. dedit. GE E.
I3 Hal. fverat. GER. 14 Hal. coutiucbitur. GEB. 15 Hal. lib. V. di-
geflorum. G E B. 16 Gothofr. in nota: neque amplius habebit: mandare a&io-
nes debet. Hal. Nos legimus: meque amplius meceffe babebit etc. — Similis lo-
cutio eft in L. fegu. — Graeci hic habent: Zvzyxá£era, in quo noftrae emenda-
tioni accedunt. MSS. nihil habent praecipui. Vulgo in fine debet vel debebit
fupplent, verum 72 «egue, bis retinent. Singularis leQio eft Pal. II zegue- am-
plius babebit, neque aciones mnandare potefi. BR. — Corrupta procul dubio eft
haec lex; credp omnium optime pofle reftitui, fi pro: neque babebit, legamus *
nueceffe babebit: idque conuenit cum Bafilicorum 4veyxé£eze;, et cum Dorothei
$ d Z u2 AE : 6OeÍAc

430

CER a genero heres inftitutus adierit hereditatem, quando-
que *? mortuo patre, cum herede eius filiam de dote actu-
ram, Nerua et Cato refponderunt: vt eft relatum apud Sex-
tum Pomponium Digeftorum !? ab Ariftone libro quinto: ibi-
dem ?" Ariftoni confenfit, Ergo ?* dicerem ??, et fi eman-
cipalfet pater filiam, ipfum quoque conueniri poffe. $. r. Lu-
cius Titius filiae fuae nomine centum doti promifit Gaio Se-
io: *et* inter ?? (aium Seium et Lucium Titium patrem
mulieris conuenit, ne dos a viro, viuo Lucio Titio, id eft, pa-
tre mulieris ?*, peteretur: poftea culpa mariti diuortio fatto
folutum eft matrimonium: et pater mulieris decedens alios
heredes inftituit, filia exheredata. Quaero, an ab heredibus
foceri maritus exigere dotem poteft ?^?, cum eam mulieri red-
diturus eft ^*? Refpondi, cum filia, aliis a patre heredibus in-
ftitutis, aCctionem de dote fua reciperanda habere coeperit, ne-
ceffe habebit maritus aut exaCtam dotem aut actiones ei prae-
ftare: nec vllam exceptionem habebunt foceri heredes aduer-
fus eum: cum ?? abfüurde dicitur ?^?, dolo videri eum facere,
qui non ipfi, quem conuenit, fed alii reftituturus petit ??:
alioquin et, fi poft mortem patris diuortiffet nondum exacta
dote, excluderetur exactione ?? dotis maritus: quod non eft
admittendum: fed etfi ex parte filia heres patri fuo exftiterit,
debebit maritus coheredes eius pro parte virili exigere, et mu-
lieri reddere, aut actiones ei praeftare. | :
[ XLV. IDEmflibroMLwïäzQuae&iem;)/ GArvs Se-
IVvS auus maternus Seiae nepti, quae erat in patris poteftate,
-certam pecuniae quantitatem dotis nomine Lucio Titio mari-
to dedit, et ?? inítrumento dotali huiusmodi pactum et fti-
prlationem complexus eft: fi inter Lucium Titium maritum
et Seiam diuortium fine culpa mulieris faCctum eífet, dos omnis
Seiae vxori ??, vél Gaio Seio auo materno redderetur refti-
tuereturque.. Quaero, cum Seius auus maternus ftatim vita
defunctus ?^ fit, et Seia poftea fine culpa fua diuorterit viuo
patre fuo, in cuius ?? poteftate eft, an, et cui attio ex hoc pa-

Co ex ?^ ftipulatione competat: et ?? vtrum heredi aui ma--

terni ex ftipulatu ??, an nepti? Refpondi, in perfona quidem
neptis videri inutiliter ftipulationem effe conceptam: quoniam
auus maternus ei ftipulatus proponitur ??: quod cum ita eft,
heredi ftipulatoris, quandoque ^? diuorterit mulier, actio com-
petere videtur. Sed dicendum eft, Seiae poffe dotem folui,
quamuis aCtio ei direCto non competat, ac fi fibi aut illi dari
auus ftpulatus effet: fed *' permittendum eft ^^ nepti ex

hac auita conuentione, ne commodo dotis defrudetur *?, vti- :

lem actionem ^*: fauore enim nuptiarum, et maxime propter
affectionem perfonarum, ad hoc decurrendum eft ^5.
XLVI. Inxw/libro.nono-—*-decimo.*-.Quaeftionum/^5.
Qvi pocEd ftipulanti vxori promiferat, eidem teftamento

éQeíAeiin Ícholiis. — Ceterum omnes hanc legem ita interpretantur, fi maritus -

in id, quod facere poteft, damnatus fit, et nomina habeat ad vsque quantita-
tem dotis, neque amplius, quam fcilicet eft in dote, enm oportere cedere: vel
ita: non amplius cedere debere, quam ad quantitatem dotis. Prior interpre-
tatio dicit, omnibus a&ionibus maritum cedere oportere, fi non excedant quan-
titatem dotis, fl nempe nihil habeat quam actiones. Sed hoc repugnat bencfi-
cio, quod competentiae dicimus. — Altera interpretatio dicit: non plus eum ce-
dere oportere, quam debet. — Sed quisfanus de eo dubitauerit? Ego illud: negwe
ainplius, refero ad id 4uod facere poteft, hoc fenfu: licettotam dotem ex nomini-
- bus foluere poflet, ita tamen a&iones cedendas, vt fibi retineat vidum, megze

amplius, id eft, vltra quam facere poteft: nam ita, neque aliter condemnatus eft, -

Vt idem iuris fitin nominibus, quod in pecunia, fundis, fimilibus, BYNK. Cum
hi» compone quae Idem fcript V1I. Obf. 2. Inter MSS. Barb. fupplet: de-
bebat. Pal. MI. et Bynkersh. potefl. Pal. . IV. V. debet. GEB. 17 Hal. /ib.
quacflionum. GEB. 18 Vulg. quandocunque. BR. 19 Àp. Hal. Digefflo-

vuin, abeft. Vulg. apud Pomponium hbro fexto Digefforum et ab, BR. 20
Hal. vbi idem. GE B. 21 Hal. Ego, et in margine: alias, ergo. GEB. — 22

23 Hal, interque. — 24 Xp. Hal. id efl patve wulieris,
26 Hal fit. GEB. — 27 Vulg. cui. BR.
30 Hal, adione. GRB. — 31 Ap.

Vulg. dicemnus. BR. 3
abfunt. G EB. 25 Hal. poffit. .
2$ Hal. dicatur. GEB. — 29 Kal. petat.

XLIV. Pavrvs ,'/'ïlibro X.;-Onsefttonüm)" *. Sr so-

'tratu :
rum.

ran. F. [nterpr. Iuv. 24. GER.

|

DIGESTORVM .LIB. XXIV. TIT. III.

quaedam legauerat, ita tamen, ne dotem ab heredibus peteret?
ea, quae legata erant, vxor capere non potuerat. Refpondi,
dotis attionem mulieri aduerfus heredes non effe denegandam.
X Quaeftienmmmr?^ ",
CvMw wmvrrEm viri lenocinio adulterata fuerit, nihil ex dote
retinetur ^?; cur enim improbet maritus mores, quos ipfe aut
ante corrupit, aut poftea probauit *? ? Si tamen ?? ex mente
legis fumet ?* quis, vt nec accufare polífit, qui lenocinium
vxori praebuerit ?*: audiendus eft 5?. |
XLVIIL. CAnÉISTRATV sllm - Quaeftrens :
SI DOTALI inftrumento ita ftipulatio interpofita fit, vt libe-
rorum nomine dos apud maritum refideat: nepotum quoque
nomine dos retinebitur. |
XLIX. PAvz v slibro VII. ?* Refponforumz) M AEv TA
marito fuo, inter alias res dotis, etiam inftrumentum 5* foli-
dorum decem tradidit, quo Otacilius eidem Maeuiae cauerat,

XLVII. ScaEgvoraA/libro -X

daturum fe, cum nuptum ire coepiffet, decem milia 5*: ex
eo inftrumento maritus nihil exegit, quia nec potuit. Quae-

fitum eft, fi dos a marito petatur, an compellendus fit etiam.
illam fummam, quae inftrumento continetur 5?, refundere ?

Refpondi, potuiffe quidem eum, cui actiones mandatae funt,

debitozem conuenire: fed, fi fine dolo malo vel culpa exigere
pecuniam non potuit ??, neque dotis nomine eum conueniri
poffe, neque mandati iudicio. $G. r. Fundus aeftimatus in do-
tem datus, a creditore antecedente ex caufa pignoris ablatus

eft. . Quaefitum eft, an mulier, fi aeftimationem dotis repe-

tat, exceptione fummouenda fit: ait enim, fe propterea non
teneri, quod pater eius dotem pro fe dedit, cui heres non ex-
füiterit? Paulus refpondit, praedio euicto fine dolo et culpa
virij, pretium petenti mulieri doli mali exceptionem obeffe:
confequi enim eam pretium fundi euicti, euidens iniquitas eft,
cum dolus patris 1ipfi nocere debeat. |
L. ScaEgvonra/libro IL -Refponforum eF A
STIMATIS rebus in dotem datis, paCtum interceffit, vt ex
quacumque caufa dos reddi deberet, ipíae res reftitnerentur,
habita ratione augmenti et deminutionis, viri ?* boni arbi-
?3 quae vero non exfítarent, ab initio 94 aeftimatio ea-
Quaefitum eft, cum res quaedam quas maritus vendi-
derat exftarent, an fecundum pactum et haec 95 ad mulierem
pertinerent ? Refpondi ??, res quae exftant, fi neque volente
neque ratum habente muliere veniffent, perinde reddendas,
atque fi nulla aeftimatio interueniffet. — .
LI. Hgg&M 0*—&"WW"*W*S&/H'bfWHïä*kïFïS*Eþï.tOf mari u
AÁEkSTIMATAE res, vfu etiam mulieris periculo mariti de-

teriores efficiuntur. J . , , :
LIL/Tav» Hüïælïï; s|libro VIL Difputationum; M 4-

RITVS dotem, a

Jleo

quam non accepit, ** poft diuortium per er-
rorem foluit: repetet: quia non numeratam caáuerat 9??: ex-
igi enim ab eo non potuit. : LT.

35 Taur..in Ad-

Hal. numerus abeft. GE . 32, Hal. inferit Zw. GER.
35 Erat Flor. 775

not. vxovi. vxoris im P. GER. 34 Vulg. funcius. BR.
CHiM$ in poteflate. BR. — 36 Hal, et Vulg. et, pro ex, forte reGius. BR. 37
Ap. Hal. et, abeft. GER. 38 Ap. Hal. ex fpulatu, abfunt. G E B. 39
Hal. proponeretur. GEB. 40 Vulg. quandocunque. BR. 41 Hal. inferit
et. GEB. 42, Gothofr. innota: permittendam effe. Fíal. GEB. — 43 Hal.
defrandetur. GEB. — 44 Vulg. addit: babere, et potuit ante: fauuore, excidiffe.
BR. 45 Hal. decurrendum effe. — 46 Hal. praeter: IDEM, habet nihil. GE B.
47 Hal. iterum nihil, praeter ICti nomen. GER. 48 Hal. retinet. Vulg. ve-
tinebitur. BR. 49 Taur. proVaBit. GEB. — 50 Gothofr. in nota: fed etfi,
Hal. nempe loco: fj tamen. GEB. — 51 Hal fumat. 52, Hal. praebuit.
53 Confer Valer. Maxim. Jib. VIII. c. 2. $. 3. BYN K. 54. Hal. Ilzb. V I. fli-
pulationum. GEB. 55 Hal. li». II. GE&. 56 Vide ad haec verba Aue-
57 Ap. Hal. milia, abfunt. GES. — 58 Hal.
contineatur. 59 KHal. potuerit. — Go Ap. Hal. praeter ICti nomen nihil adeft,
GEB. 61 Vulg. praefigit Sj. BR. — 62 Taur. Diri; GEB. — 63 Hal. prae-
figit fí. GEB. 64 Ap. Hal. et Vulg. a? imitio, abfunt. BR. 65 Hal. et
Vulg. et bae. BR. — 66 Hal. refpondit. GER. — 67 Hal. émvroudw. GEB. — 68
Hal.et Vulg. praefigunt fi. BR. — 69 Hal. quafi non umnerataum pecuniam caue-
vif,

DIGESTORVM LIB. XXIV. TIT. II

LUT. Inxw |libro—TE.-79-Difputationum ) Sr ri-
LYIOFAMILIAS dos data eft, ipfe quidem dotis actione te-
netur, pater autem eius de peculio: nec intereft, in peculio
rem, vel pecuniam dotalem habeat, nec ne: fed quatenus fa-
cere poteft, hic quoque condemnandus eft. Intellegitur au-
tem peculio tenus facere poíle, quod habet rei iudicandae **
tempore. J Atquin ??, fi cum patre agatur, deduceretur *?
ex peculio, quod patri vel fübiectis ei perfonis filius debet: at
fi cum ipfo filio agatur, alterius debiti non fiet detra&tio in
computatione quantum facere poffit filius. .
LIV. PAvrvs|libro -hingulari-de-—iure—fingulari))7^.
ManiTvs facere poffe creditur, nullo deducto aere alieno:
item focius, item patronus, parensue: atis, qui ex donatione
conuenietur, omni aere alieno deducto facere poffe intellegitur.
LV. Ipnxnjlibro M.ad.Plautium.]) Cv w Mv rrER de
dotis repetitione poft folutum matrimonium agit, cauere de-
bet marito, qui aedium nomine damni infecti cauit, fi velit
eam recipere, vt periculum mariti amoueat "?. -
LVI. Ingw/libro Vi-sd-Plautium$ Sr Qvis fic fli-
puletur a marito, sr Qvo cAsv TxvrA TiBI NVPTA
ESSE DESIERIT, DOTEM DABIS? Hac generali com-
memoratione, et ab hoftibus capta ea committetur ftipulatio :
vel etiam fi deportata fuerit, vel ancilla effe&ta *?: hac enim
conceptione *?^ omneshi cafüs continentur. Plane quantum

veniat in ftipulatione? vtrum quafi mortua fit, an quafi diuor-

tium fecerit? *3 Humanius quis id competere dixerit, quod
" propter mortem conueiit. |

LVII. .LLJMa-;ä'— libro VH.Diseftorum.) V sv-
FRvcrTV imdotem dato, fi diuortium interuenerit, nec pro-

prietas rei apud maritum vel mulierem fit: eam dotis effe re-
füitutionem, vt maritus caueat, quamdiu vixerit paffurum fe
vti frui mulierem heredemque eius: quod *? an verum fit
circa adiectionem heredis, dubito. ?? Intereft, quemadmo-
dum fit vfusfructus in dotem datus. ?* Si cum haberet mu-
lier fructum $?, viro, cuius erat proprietas fundi, vfumfru-
Ctum ceffit: nihil mulier heredi fuo relinquet ??: debebatur
enim ei vfüsfructus, qui ad heredem non folet tranfire. Quod
fi fundi füi fru&tum mulier viro ceffit, reftitui is a viro debet:
cum proprietate enim ad heredem eius transiffet, fi vir in
reddendo eo non feciffet moram.
prietas, aut aliquis fundi fui vfumfructum mulieris iuffu viro
eius dederit in dotem: infpiciendum eft primum, quemadmo-
dum mulieri pollit reftitui: poteft autem vel cautionibus in-
terpofitis, vt ficut poteft vir iure fuo cedat mulieri, fruique
eam patiatur: vel, fi fe accommodauit ?* dominus proprieta-
tis, volente eo mulieri conftituatur vfusfructus: nam aut fru-
Ctum fundi illée mulieri poterit cedere, aut aliquid videlicet
pro eo, vt 5? inter eos attum fuerit, dare: nam et ?? finge,
hoc ipfum mulierem pofífe proprietatis domino vendere: quo
cafü non inique, etiam mulieris herede agente, vir facere co-
getur: quippe fi moram non feciífet, pretium fructus ?* mu-
lier heredi fuo reliquiffet. Quod fi facultstem vfusfructus
vendendi proprietatis domino mulier non habuerit, patientiam,
quam percipiendi fru&tus 93 praeftare ipfi debuit, etiam *?
heredi eius praeftat ?9. 5

E

fit. GEB. 7o Hal. lib. VIII. GER. 41 Hal. et Vulg. vei iudicatae. BR.
"/2, Hal. Et quidem, loco: Atguim. GExB. 73 Hal. deducetur. 74 Haec
lex cum duabus fequentibus ap. Hal. nihil infcriptionis habet, praeter 1Cti no-
men. GER. 75 Hal. qmarito amoueatur. GE B. 76 Haec tria verba. vel
ancilla effea Florentiae viücis funt inclufa. Adíunt in tribus fcriptis, in quar-
to, Pal. V. plura excidere, nempe haec: vel etiam fi deportata fuerit vel ancilla
effetia. Hal ifta habet, fed pro: effecfa, fada. Bm. Tres ili: Pál. W. LI.
Bynkersh. GER, — 77 Vulg. couuentiowue. BR.
99 Hal. id, loco: 4uod. GEE. 80 Hal. praefigit Sed. GER.
praefigit vt. GEB. — 82 Hal. vfumfruchum. GEB.
84 Hal. accommodanuerit. 85 Hal. prout, loco: vt. GEB. 86 Ap. Hal.
et, abeft. GE B. $7 Hal. et Vulg. frucdluum. BR. — 88 Lubenter cum Hal.
89 Hal.

81 Hal.

transpofuerim : patieutiam percipiendi fruclus, quam, praeflare, B R.

-eis [91. SERvvs dotalis heres ab aliquo inftitutus,

Si vero alienata fit pro- -

78 Hal. praefigit Sed. GEB..

83 Hal. reliuquat. GEB. -

LVIIL. MopzsTrIN v sillibro üngkwwäe ms
iuffu vel adire vel repudiare debet hereditatem : fed ne mari-
tus aut facile repudiando, vel temere fufcipiendo incognitam
fucceffionem, dotis iudicio vxori fuae obligetur ??, confülen-
dum eft, mulierem coram teftibus interrogari, vtrum velit
omittere, an adquirere hereditatem: et, fi repudiare fe dixe-
rit, facile mariti iuffu repudiabit *?: quod fi hereditatem agno-
fcere maluerit, reddendus eft a marito feruüs vxori ea condi-
cione, vt, cum iuffu eius adierit, rurfum marito retradatur.
Ita et mariti follicitudini confuletur, et vxoris defiderio pare-
LIX. IviiAx vs llibro II-ad-Vrfei umdlfereeemj?^. Fr-
LIAE meae emancipatae et aegrae vir in hoc repudium mifit,
vt mortua ea dotem potius heredibus eius, quam mihi redde-
ret. Sabinus dicebat, vtile mihi eius dotis reciperandae iudi-
cium dandum effe. Gaius idem ?5.
LX. PRocvrvs libro V.—Epiftularum.
LIAFAMILIAS nupta decefferit, et pater funus ei fecerit:
tametíi ei dotem poft aliquod ?? tempus gener reddere debe-
ret, tamen continuo focer agendo confequetur, vt impenfam
funeris praefentem recipiat: cetera dotis ftatuto tempore fol-
uantur. af i
LXLgPAPINIANvYS|]ibroXE-Quaeftienum/??. Do-

TALEM feruu inuita vxore manumifit: heres folus vir

E 1130 1^5 .2 C £* ^*

m Í/9 6

m vir
a liberto inftitutus portionem hereditatis, quam vt patronus

.confequi potuit ac debuit, reftituere debet: alteram vero por-

tionem, dotis iudicio: fi modo vxor manumittenti refragatur.

mariti ,

y

Ht :LXIL. VrrraAwvs][ libro XXXHI-—??—ad.-Edictum. J/

Qvon fivir voluntate mulieris feruos dotales manumife-
rit *9?: cum donare ei mulier * voluit, nec de libertatis cau-
fa impofitis ei praeftandis tenebitur. !
.. LXIII. Pavrvsilibro3E-ac
ET ? pEsrINIT feruus in dote
di caufa * donare liceret, ei
mitteret manumittere.
: LXIV. iV rPrANvsS; libro VIE-ad-legem-Inham:
Papiam. $: vERO Regotium gerens mulieris non inuitae,
maritus dotalem fernum voluntate eius manumiferit: debet
vxori reftituere quidquid ad eum peruenit ?. $. r. Sed et fi
quid libertatis caufa maritus ei impofuit, id vxori praeftabit.
$. 2. Plane fi operae fuerint » a ) * marito exhibitae, non
aeftimatio earum: non erit aequum hoc nomine vxori mari-
tum quippiam praeftare. $. 3. Sed ? fi poft manumiffionem
aliquid ei fueritliberto impofitum, id vxori praeftandum eft.
$. 4. Sed et fi reum maritus acceperit ?, adpromifforemue *?,
aeque aduerfus ipfum obligationem debet praeftare. $. 5.
Item quidquid ad eum ex bonis liberti peruenerit, aeque prae-
ftare cogetur, fi modo ad eum quafi ad patronum peruenerit :
ceterum, fi alio iure, non cogetur praeftare: nec enim bene-
ficium, quod in eum libertus contulit, hoc vxori debet, fed id
tantum, quod iure patronatus adfequitur, vel adfequi potuit.
Plane fi ex maiore parte quam debet, heres fcriptus fuerit,
quod amplius eft, non praeftabit: et fi forte, cum ei nihil de-
beret libertus, heredem eum fcripfit, nihil vxori reftituet.
$ 6.
et,loco: etimm. — ,9o Hal. et omnes: praeflet, B R. 91 Hal. lib. þvgulari
de differentia dotis. G E B. 92 Hal. oblieget. GEE. | 93 Taur. vepudiaVit.
GER. 94 Hal. VLPIANVS li. XXXV. ad Sabinum. G E. 95 Ap.
Hal. Gaius idem, abfunt. GER. 96 Hal. IDEM lib, XXV. ad edicwm.
GEB. 97 Taur. aliquo T. GEB. — 98 Hal. Papinianus, cetera abfunt. GE B.
99 Hal. ljj. XXXIV. GEB. IOOo Hal. manumifit. : Hal. et Vulg. in-
ferunt: feruos. BR. — 2 Hal Hb. VII. ad Sabiuum. GEB. — 3 Vulg. inferit:
fic. BR. — 4 Hal casffyn. GEB. — 5 Gothofr.in nota: Ea Flor. libro LVIT.
ad Edict. Hal. Immo lb. XXXIV. GERE. 6 Hal. peruenerit. 7 Haec
praepofitio abeft ab omnibus, etiam a V. MSS. quae infpexi. n R. — .A Pal. I. 1I.
HIL. IV. Barb. Otob. Bynkersh. quorum funt adeo feptem, Etiam ab Hal. G x g.
8 Hal. inferit et. GER. 9 Hal acceperat. GEB. 10 Gotho/r. in nota:

Zz22383 expro-

efe: quia cui manumitten-
quodammodo donaret, quod per-

^YawWata

* m

/2,,

le z

[

u

x

f x

—

*

bona liberti pertineant: videndum efít, an heres hoc nomine

14 Ap. Hal. patronum, abeft. GE s.

432

$. 6. Dabit autem, vtaitlex **, quod ad eum peruenit. Per-
ueniffe accipimus, fiue iam exegit, fiue exigere poteft, quia
aCtio ei delata eft. $. 7. Adicitur in lege, vt *^ et fi dolo
malo aliquid factum fit, quo minus ad eum perueniat, tenea-
tur. $. $. Si filium exheredauerit patronus, et *? ad eum

DIGESTORVM LIB. XXIV.. TIT.- IH.

teneatur? Et cum nihil neque ad ipfum patronum *^, neque
ad heredem eius perueniat *^, quomodo fieri poteft, vt hoc
nomine teneatur? $. 9. De viro, heredeque eius lex tantum
loquitur: de focero, fuccefforibusque foceri nihil in lege fcri-
ptum eft. Et hoc Labeo quafi omiffüum adnotat. In quibus
igitur cafibus lex deficit, non erit nec vtilis actio danda.
$. ro. Quod ait lex, QvANTA PECYNIA ERIT, TAN-
TAM PECVNIAM DATO: oftendit, aeftimationem heredita-

. tis vel bonorum liberti, non ipfam hereditatem voluiffe legem

praeftare *?^, nifi maritus ipfas res tradere maluerit: et hoc
enim benignius admitti debet.

LXV. ScaAEvoraA/flibro-fingulari Quaeftionum-publi-
ce- ^ -7 ^ Harc actio, etiam conftante matrimo-
nio, mulieri competit. - |
LXVILjllAyorENvs llibro VI. *9 ex Pofterioribus

Labeonis./ INtrfS rébUs, quas praeter numeratam pecuniam
doti vir habet, dolum malum et culpam eum praeftare opor-
tere, Seruius ait: ea *? fententia Publii Mucii eft : nam is in
Licinnia Gracchi ^? vxore ftatuit, quod ?* res dotales in ea
feditione, qua Gracchus occifus erat, periffent: ait ^?, quia
Gracchi culpa ea feditio facta effet, ?^? Licinniae praeftari opor-
tere ?*. $. r. Seruis vxoris vir nummos in veftiarium de-
derat: quo parato ??, deinde intra annum diuortium inter-
cefferat: placuit Labeoni ?^9, 'Trebatio, qualia veftimenta poft
diuortium effent, talia viro reddi. Idem iuris futurum fuif-
fet ?7, fi ipfa veftimenta vir emiffet, et feruis dediffet. Quod
fi veftimenta non redderentur, tum virum pretium in dote ??
compenfaturum. $. 2. Filiafamilias, diuortio faCto dotem pa-

tri reddi, iufferat: deinde, parte dotis perfoluta, pater decelfe-

LUR VICES

TIT. WIZ/HM Qetat us

FACTIS.

!/ V x 9xAx v slibro XXXVI. ? 3&*??7; Sibinum.// )

— "

MPENSXRvM quaedam funt neceffariae, quaedám vtiles,
quaedam vero ? voluptariae. $. z. Neceffariae hae di-
cuntur, quae habent in fe neceffitatem inpendendi: cete-
rum, fi nulla fuit ^ neceffitas, alio iure habentur. $. 2. In
neceffariis impenfis hoc fciendum eft, eas demum inpenfas do-
tem minuere, quae in dotem factae fuünt: ceterum, fi in do-
tem factae non fint, non habent in fe reputationem. — $. 3. In-
ter neceffarias inpenías e(fe Labeo ait, moles in mare vel flu-
men proiectas: fed et fi piftrinum vel horreum neceffario fa-
Ctum fit, in neceffariis impenfis habendum ait. Proinde Ful-

11 Hal. addit: Zulja. GEB. — 12 Ap. Hal.
13 Hal. vt. GE &.
I6 Hal.

expromifforemue. Hal. GER. :
Vt, et mox: aliquid, et tandem: teneatur, abfunt. G EB.
15 Vulg. perueniadnt. BR.
praeftari. 17 Ap. Hal. eft nomen ICti, nec quicquam aliud. GEE. — 18
Hal. IABOLENV'S lib. V, GER. 19 Gothofr. in nota: et ea quoque vel
eaque. Pofterior ledio eft Hal. qui poft: fententia quoque inferit et. GER.
20 Hal. in margine: alias, »ore antiquo deefl afpiratio. GEB. 2,1. Hal. in-
ferit quae. GEB. — 22 Vide Bynketsh. 7II. Obf. 22. & R. Ap. Hal. ait, abeft.
GEB. 253 Hal. praefigit: eas. GEB. 24 Hal. oporteret. — 25 Gothofr.
in nota: A. peracto. 1ta Hal. et Vulg. BR. — 26 Hal. et Vulg. inferunt et.
B R. 2/7 Hal. et Vulg. fuiffe. BR. 28 Hal. et Vulg. ; dotem, quod ve-
rius puto. BR. 29 Hal. necdum. GEB. — 30 Hal inferit et. GEB, — 31

Hal. et Vulg. debet. BR. — 32 Ap. Hal et,abeft. Gzs. — 33 Ap. Hal, et

LIB.-XXV. TIT. 1

rat: reliquam partem, fi nec ??. delegata, nec promifía nouan-
di animo patri fuiffet, mulieri folui debere, Labeo ?9?, 'Treba-
tius, putant: idque verum eft. $. 5. Mancipia in dotem ae.
ftimata accepifti: pactum conuentum deinde factum eft, vt
diuortio facto, tantidem aeftimata redderes: nec de partu do-
talium ancillarum mentio facta eft: manebit, inquit Labeo,
partus tuus: quia is pro periculo maneipiorum penes te effe
deberet ?*. $. 4. Mulier, quae centum dotis apud virum ha- -
bebat, diuortio fa&to ducenta a viro errante ftipulata erat. La-
beo putat, quanta dos fuiífet, tantam deberi: fiue prudens mu-
lier plus effet ftipulata, fiue imprudens. Labeonis fententiam
probo. $. 5. Vxor diuortio faCto partem dotis receperat,
partem apud virum reliquerat: deinde alii nupferat: et ?^ ite-
ruim vidua facta, ad priorem virum redierat, cui centum de-
cem ?? doti dederat, neque eius pecuniae, quae reliqua ex
priore dote erat, mentionem fecerat: diuortio facto, reliquum
ex priore dote lisdem diebus virum redditurum ait Labeo, qui-
bus reddidiffet, fi fuperius diuortium inter eos factum non et-
fet, quoniam prioris dotis caufa in fequentem dotis obligatio-
nem effet translata: et hoc verum puto. $. 6. Si vir focero
iniuffu vxoris, manente matrimonio, dotem acceptam feciffet:
etiam fi id propter egeftatem foceri faCctüm effet, viri tamen
periculum futurum ait Labeo: et hoc verum eft. $. 7. Si
quis pro muliere dotem viro promifit, deinde, herede muliere
relicta, decefferit 5*: qua ex parte mulier ei heres effet, pro
ea parte, dotis periculum, quod viri fuiffet, ad mulierem per-
tinere ait Labeo: quia nec melius ?5 aequius effet, quod exi-
gere vir.ab vxore non potuiffet, ob id ex-detrimento viri mu-
lierem locupletari: et hoc verum puto. - TM
LXVII. PowPoNrvs Jlibro*M:&piWö. oÍw

PARTEM dotis reddendae erit id, quod mulieri ex peculio

ferui reftitui debebit: et ideo et dolum et culpam in eo pe-

culio vel adquirendo vel conferuando maritus praeftare debet:
et fruCtus ex eo percepti, quomodo cuiuslibet rei dotalis, ad
maritum pertinebunt. ha s |

|IALVSQVINTVS

cinius inquit, fi aedificium ruens, quod habere mulieri vtile
erat, refecerit: aut fi oliueta reieCta ? reftaurauerit: vel ? ex
ftipulatione damni infecti ", ne committatur, praeftiterit. ;
Il. PAvrvs/libro-VlII.-ad-Sabimumm / Vr 1iw vale-
tudinem feruorum impenderit, | j
III. VnprANvs libro/XXXVI-S--ad-! "/ VEer
sr vites propagauerit, vel arbores ? curauerit, vel feminaria
pro vtilitate agri fecerit: neceflarias inpenfas fecifle videbitur.
$. 1. Nos generaliter definiemus *?, multum intereffe, ad per-

| petuam vtilitatem agri, vel ad. eam quae non ad praefentis

temporis pertineat, an vero ad praefentis anni fructum **: fi
in praefentis *?, cum fruCtibus hoc compenfandum *?: fi ve-
ro non fuit ad praefens tantum apta erogatio, neceffariis in-
penfis computandum **. ! :

IV. PAvrvs(libro XXXVE-ad-Edi

m)'5. ET1IN
| totum,

Vulg. decemn, abeft. pg. 34 Hal. deceffit. 35 Hal. et Vulg. wec anelius
"0C dequiMs. B R. 36 Hal. ljb. XI. ad. Q. Mutium. G.

I Hal. et Vulg. z rebus dotalibus. BR. | 2, Hal. lib. XXXV. GER.
3 Ap. Hal. vero, abeft. GgB. — 4 Hal. fit. GER. 5 Gothofr. in nota:
defe&a. Hal Steph. H. a Porta, Baudoza: deieffa. BR. Probo Stephani le-
&ionem, et confirmo ex L. 12. pr. fupra de Vfufr. et L. $8. fupra de Coutrab.
emt, nifi quis malit: eie&la. BYN K. 6 Hal. inferit fi. GE B. ? Hal.et
Vulg. addunt: zomine. BR. 8 Hal. lb. XXXV. GER. 9 Taur. arVo-
res. GEB. —— 1O Hal. et Vulg. defimimus. BR. 11 Hal. quae ad. praefentis
tempovis, at vero quae mon ad praefentis temporis fruclum pertineat. GEB. — Y2
Hal. u praefeus. G ERB. 13 Hal. computandum. G E B. I4 Hal. et Vulg.
addunt: Juliamas putat. BR.

15 Hal lib. VII. ad Sabiuum, GEB.
16

DIGESTORVM LIB. XXV. TIT. ].

totum, id videtur neceffariis impenfis contineri, quod fi a ma-
rito omiffum fit, iudex tanti. eum damnabit *^, quanti mulie-
ris interfuerit eas impenfas fieri. Sed ** hoc differt, quod
factarum ratio habetur etli res male gefta eft: non fattarum,
ita, fi ob id res male geíta eft. Ttaque-fi fulferit infulam ru-
entem, eaque exufta fit, inpenfas.confequitur: fi non fecerit,
deufta éa nihil praeftabit. : "m ER C UT "
dicitur, neceffarias impenfas dotem minuere, fic

. erit accipien-
dum, vt et Pomponius ait, non vt ipfae res corporaliter demi-
nuantur, vtputa fundus, vel quodcumque aliüd corpus: etenim
Abfurdum eft, deminutionem corporis fieri propter pecuniam:
ceterum haec res faciet *? definere effe fundum dotalem, vel
partem eius: rhanebit igitur maritus in rerum detentatio-
nem ??, donec ei fatisfiat: non enim ipfo iure corporum,
fed ^*. dotis fit deminutio. Vbi ?? ergo admittimus demi-

nutionem dotis ipfo iure fieri ? vbi non fünt corpora; fed pe--

cunia: nam in pecunia rátio admittit " deminutionem fieri.
Proinde fi aeftimata corpora in dotem data fint, ipfo iure dos
deminuetur per inpenfas neceffarias."" Hoc de his inpenfis di-
Ctum eft, quae in dotem ipfam factae fint: ceterum, fi extrin-
fecus ^*, non imminuent ?* dotem. . $. 1. Sed fi inpenfis
neceffariis mulier fatisfecerit, vtrum dos crefcat ?5, an vero
dicimus, ex integro videri dotem ? Et ego, vbi ^5 pecunia ??
eít, non dubito dotem videri creuiffe. $. 2. Si dos tota folu-

ta fit non habita ratione inpenfarum, videndum eft, an condi--

ci poffit id, quod pro inpenfis neceffariis compenfari folet: et
Marcellus admittit, condictioni effe locum: fed et fi plerique
negent, tamen propter aequitatem Marcelli fententia admit-
tenda eft. $. 3. Vtiles autem impeníae funt, quas maritus
vtiliter fecit, remque meliorem vxoris fecerit ?^9?, hoc eft do-
tem. *? 3 | : |
VL Pavrvsílibro VIL-ad-Sabiaumm«) VEernvT: fi
nouelletum in fundo factum fit, aut fi in domo ?? piftrinum,
aut tabernam adiecerit, ** fi feruos artes docuerit. !
VIL[V rPrAmwvs'libro XXXVI.-32-ad-Sabimums, V o-
LVPTARIAE autem inpenfíae funt, quas maritus ad volupta-
tem fecit, et quae fpecies exornant ?5, ^ $. r. Quarum vtiles

non quidem minuunt ipfo iure dotem, verumtamen habent ex- -

actionem. »

VIIL Pavrvs/libro-VIL-ad-Sabigum./ VTILIVM

nomine ita faciendam deductionem quidam dicunt, fi volunta-

te mulieris faCtae fint: iniquum enim effe, compelli mulierem -

rem vendere, vt impenfas in eam factas folueret'3*, fi aliunde
foluere non poteft. — Quod fümmam habet aequitatis ratio-

nem. |
IX. VnuprAN vsllibre X XXVE-35.ad-Subinum,j 35 P n o
voLvPTARIIS impenfis, nifi parata fit mulier pati maritum
tollentem, exaCtionem patitur: nam fi vult habere ?? mulier,

3

reddere ea, quae impenía funt, debet marito: aut fi non vult,

16 Taur. damnaVit.GEB. . 17 Hal. et Vulg. inferunt Zz. B R.
XXXV. 19 Hor. etiam nunc eít: ficiet. BR. — Hal, faciat..
in nota: AL detentione. Quicquid elegeris, faltem s in fine abeffe deberet.
Deteutatio etiam occurrit in L. :5. $. vlt. fupra ex quib. cauf. mai. Kabet
etiam Pal. V. m veruum detentatione. Tres alii: m verum detemtione. Pal. [.
et Nor. 71 rerum detentionem. 8BR. Yn Collationibus duos reperio, qui habent :
iu vevumi detentione, Pal. IV. et Barb. Bynkersh. vt eft Flor. Hal. zm wermm
detentiouem. GEB. 21 Hal.in margine:; alias deeft. fed. GE B. — 22, Hal.
in margine: alias, fine interrogatione. et. ibi ergo. GEB. 253 Flor. eft: ex-
fivinfecus. G s. 24 Hal. demiuuent. GEB. — 25 Hal, crefcit. GEB. — 26
Hal. inferit et, GER. — 2/7 Hal, et Vulg. inferunt: data. BR. — 28 Gothofr.
in nota: quaeque rem mulieris meliorem reddunt. Hal. GEB. Flor. literae:
er fubantique funt expun&tae. B R, 29 Verba haec: 5oc efl, dotem, num VI-
piani fint, dubitat Van de Water III. Obf. 15y. GER. 30 Hal. dommui, lo-
co: 5 domo. GEB. . 31 Hal.et Vulg. praefigunt: Idem erit. BR. 32
Hal. li. XXXV. GEB. 33 Etiamnunc Flor. eíft: exgnafpeciesexornant. Vt
ergo Taur. ex in et. mutanit, quod manifeftum erat, ita nos fpecies in fpeciem

18 Hal. ljb.

") Qvop

- 20 Gothofr. .

: Ap. Hal. zd efl; abfunt. G E.

I

433

pati debet tollentem, fi modo recipiant feparationem: cete-
rum, fi non recipiant, relinquendae fünt: ita enim permitten-
dum eft marito auferre ornatum quem pofuit, . füturum ett
eius, quod abftulit. - | | :
X.Pavrvsllibro XXX3 «Lemd-Editum5. Qvopfi
* hae res, in quibus impenfae factae fünt, promercales fuerint:
tales impenífae-non voluptariae, fed vtiles funt. "e

XL VrrramNvs|hlbro-XXXVI. 3?-ad-Sabinum] IN
voLvPTARIiIS autem Arifto fcribit, nec fi voluntate mu-
$. r. Donationem in-

lieris faCtae funt, exactionem parere.

| ter virum et vxorem circa inpenfas quoque inhibitam, vere Sa-
| binus fcribit. - H

ACl C.413.1 13 i^

XII. PAVLVS,hibI'O E -ad-Sabinum. / OMw1xo et
. in aedificandis aedibus, et in. reponendis propagandisque vi-
neis, et in valetudine mancipiorum, modicas impenfas non de-
bet arbiter curare: alioquin, negotiorum geítorum potius,
quam de dote iudicium videbitur. :

XIII. Ipnxw ^*9/libro-V.H.-E

: . iDE: ! euium./ Nrovk ftipen-
dium, neque tributum, ob dotalem fundum praeftita At xb
gere vir a muliere poteft: onus enim fructuum haec impen-
dia funt.. b

XIV. VLPIA.'NVS//Hbl'OWHW IwPENSAE
neceffariae fünt, quibus non fa&tis dos imminuitur: veluti ag-
geres facere, flumina auertere, aedificia vetera fulcire, item-
ue ^^ reficere, arbores in locum mortuarum 43 reponere.
. I. Vtiles funt, veluti pecora praediis imponere, id eft 44
ftercorare. $. 2. Voluptuofae *5 funt, balinea ^9 exítruere.

r
XV.CNLRA T1v S[libro-H.-*7 Membranarum. /)O vop
dicitur, impenfas, quae in res dotales neceffario f"ä&Lt |
dotem deminuere, ita interpretandum eft, vt fi quid extra tu-
telam necefíariam in resdotales impenfum eft, id » eft ) ^$,
in ea caufa fit: nam tueri res dotales vir füo fumptu debet:
alioquin tam cibaria *? dotalibus mancipiis data, et 59 quae-
uis modica aedificiorum dotalium refectio, et agrorum quoque

riarum inpenfarum funt. Sed ipíae res ita praeftare intelle-
guntur, vt non tam inpendas ?* in eas, quam, deducto eo,
minus ex his percepifle videaris. Quae autem impendia, fe-

cundum eam diftinCtionem, ex dote deduci debeant, non tam
facile in- vniuerfum definiri, quam per fingula- ex genere et
magnitudine inpendiorum aeftimari poffunt.

"

XVI Ipxw/libro Afe"Membranarum, ) ETaNwTE
omnia quaecumque inpenfae quaerendorum fru&ctuum caufa fa-
Cae erunt, quamquam eaedem etiam colendi caufa fiant, ideo-
que non folum ad percipiendos fructus, fed etiam àd confer-
uandam ipfam rem fpeciemque eius neceffariae fint 5?, eas vir
ex fuo facit: nec vllam habet eo nomine ex dote 53 deductio-
nem. DL

TIT.

conuertere malumus, Similis error necdum corre&us eft in L. 15. vbi: ob do-
talem fundus, legitur. Klal. habet in margine: alias, fpecie. BR. 34 Hal.
Joluat. GER. 35 Hal. ljb. XXXV. GEB. — 36 Hal. pracfigit E. GEB. — 37
Hal. et Vulg. inferunt rem, fpeciofe, '"Taur.poterat fcribere: babeR EMulier. B R.
38 Hal. l;b. V I1. ad Sabiuum. GEB. — 39 Hal.lib. XXXV. GEB. — 40Hal. in
b. l. et fequenti, et vlt. praeter nomen ICti nihil habet. GEB. — 41 Vulg. praeffi-
tun.BR. 42 Halter,loco: itemque. GEB. — 43 Vulg. demortuarum. BR. — 44
45 Vulg. voluptuariae. BR. — 46 Taur. Valiuea.
GEB. 47HalljIV.GEB. 4SgSuperpriore: ef?, repofitum eft Flor. fit, nihil
praeterea. - Abundat autem manifefto pofterius; efj, Ex ifta tamen correctio-
ne tam fcripti, quam editi habent; impeufum fit. Omnes porro: id won in ea
caufa fit. Hal autem: zd demmm im ea cauffa fit. E fenfu hoc in loco nega-
tiua videtur defiderari. BR. — Scripti funt: Pal. L. II. 1II. IV. V. Barb. Bynkersh.
Ceterum Pal. I. et IJ. videntur habere: zmpenufwm fit id nom in mea caw[a fit.
G E B. 49 Taur. ciVaria, G ER. 50 Hal. quam, loco: et. GEB. — $t
Vulg. Zmpendiffe. B R. 52, Hal. meceffariae funt. 53 Erat Elor. im dote,

quod ftare potuiffet, mutatio tamen antiqua eít. 2 &.

i Ap.

ae funt, '

cultura, dotem minuent: omnia enim haec in fpecie neceffa- .

atb ue

434

|DE ACTIONEj* RERVM AMOTARVM.

| PAvrv S|libro VH.-ad-Sabinum4^.
RE RVM amotarum iudicium fingulare introductum eft ad-
uerfus eam, quae vxorfuit: quia non placuit, cum ea fur-
ti agere ? poffe: quibusdam exiftimantibus, ne * quidem fur-
tum eam facere, vt Nerua ?, Caffio, quia focietas vitae quo-
dammodo dominam eam faceret: aliis, vt Sabino et Proculo,
furto ^ quidem eam facere, ficuti filia patri faciat, fed furti
non effe a&tionem conftituto iure: in qua fententia et Iulia-
nus rectiffime eft. ;
: 1. GAIVs//libro ad-Edictum praetoris, titulo de re iu-
dicatal". NaAw rw honorem matrimonii turpis aCtio aduer-
fus vxorem negatur.
Ill. Pavrvs/libro VIi.-ad-Sabinum. / Ev 1Dxo, fi
« poft diuortium easdem res contreCtat ?, etiam furti tenebitur.
$. 1. Item fi feruus eius furtum fecerit, furti cum ea agére
poffumus. $. 2. Sed et cum vxore furti agere ? pofübile eft:
fi ei, cui heredes fimus, furtum fecit, vel nobis, antequam nu-
beret: tamen, propter reuerentiam perfonarum, 1n vtroque ca-
fu fürtiuam tantum condictionem competere, non etiam furti
aCtionem, dicimus. $. 3. ltem verum eft quod Ofilius ait,
etiam eas res, quas diuortii tempore mulier comederit, vendi-
derit, donauerit, qualibet ratione confumpferit, rerum amota-
rum iudicio contineri, $. 4. Si filiafamilias res amouerit, Me-
la, !9 Fulcinius aiunt, de peculio ** dandam aCtionem: quia
difplicuit eam furti obligari, vel *2 in ipfam ob res amotas
dari aéctionem. Sed fi pater adiun&a filia de dote agat, non
aliter ei dandam actionem, quam fi filiain rerum amotarum iu-
dicio in folidum et cum fatisdatione defendat: fed mortua fi-
lia, in patrem rerum amotarum actionem dari non oportere,
Proculus ait: nifi quatenus ex ea re pater locupletior [it,
IV. POMPONIVS//her XVI. ad Sabinum)'?. Do-
LovE malo fecerit, quo minus ad eum peruenerit.

// m V.fPAPINIANYS/libro XI. Quaeftionum./ VrvA
77 quoque filia, quod ad patrem ex rebus amotis peruenit, vtili

iudicio petendum eft. . x &
VL Pavrvsllibro VII. ad Sabinum.) Cow TRA nu-
rum quoque focero hoc iudicium dandum, Atilicinus et Ful-
cinius aiunt. $. r. Quotiens filiofamilias dos data eft, foce-
rum ob res diuortii *^ caufa amotas, furti agere non polfe.

$. 2. Item cum rerum amotarum etiam in virum datur iudi- |

cium, fi filiusfamilias maritus fit, vtrum de peculio, an inipfum
a€tio dari debeat?2 Eadem repetemus, quae de filiafamilias di-
ximus. $. 3. Si poft dinortium maritus deceflerit, heres eius
rerum amotarum 1udicio vti poteft. $. 4. Item heres mulie-
ris ex hac caufa tenebitur, ficut condi£tionis nomine ex caufa
furtiua. $. 5. Sed fi morte mariti folutum fit matrimonium,
heres mariti hereditatis petitione, vel ad exhibendum actione

eas confequi poterit: Arifto et condici ei *? poffe reCte pu- |

tat, quia ex iniufta caufa apud eam effent. $. 6. Quod fi mor-
tuo viro amouerit, non fecit *9 furtum : quia rei hereditariae
nondum poffeffae ** non fit furtum: ideoque aut vindicari
poterunt, aut in hereditatis petitionem venient.

1 Ap. Hal. DE ACTIONE. abfunt. GEB. 2, Ap. Hal. non nifi
nomen ICti legitur. GEE. — 3 Hal.agi.GEB. — 4 Hal. wec. GEB. — 5Hal.
inferit et. GEB. 6 Gothofr. in nota: Al furtum. Ita Hal. et Vulg. BR.
. 4 Hal. CAIVS lib. XII. ad edicum prouinciale. GEB. 8 Hal. contredet.
9 Hal. agi. GEBR. IO Hal. et Vulg. inferunt et. BR. 11 Hal. et de pe-
culio im patvem,'To?; dandam attionem plane omiflis. I2 , Hal. et, loco:; vel.
GE B. 13 Hal. in hac et tribus fequentibus legibus nihil habet praeter ICti
nomen. GEB. I4 Taur. diBortii; GEB. — 15 Hal. condiclione, loco: con-
diáiei. GEB. — 16 Hal. et Vulg. facit. BR. — 17 Taur. poffeSae. GEB. — 18
Hal. praefigit: Cum. GEB. I9 Ap. Hal. mulier, abeft. G EB.
.XV. GER. 21 Hal. eff, GER. 22, Vulg. ea. BR.
datur. BR. 24 Hal. amouit. G E B.

25 Hal. lib. VII ad Sabiuum. GX s.

| bro feptimo.
. mox : cogitur. B R.

20 Hal. /ib. .
23 Hal. et Vulg.

DIGESTORVM LIB. XXV. TIT. II.

VII. VLPIANVS /flibro XXXVI. adSabinum./ ** Mv-

LIER habebit rerum amotarum actionem aduerfus virum: et

compenfare poteft mulier *? cum actione, qua maritus agere ,

vult ob res amotas. ; | | |
VIII. Powroxrvs]libro XVI. ?? ad Sabinum./ S1,
cvM dos folueretur mulieri, aut fatis doti fieret, dictum non
effet, acum iri rerum amotarum, nihilo minus agi poteft:
nam et cum dos nulla fit ^*, eadem ?? actio detur ?^?. $. r.
Sabinus ait, fi mulier res quas amouerit ?^ non reddat, aeíti-
mari debere, quanti in litem vir iuraffet, :
IX. Pavrvs/libro XXXVIL .ad-Edi£tum/^5. Nox
ENIM aéquum eft, inuitum fuo pretio res fuas vendere.
X. PouProurvsí/libro XVI. ^* ad Sabinum.] Inko-
QvE nec debere eum pro euictione promittere: quod ex con-
tumacia mulieris id ita acciderit.
XI. VrprAxvs/libro XXXIIL ad EdictumP7. Man-
cELLvs libro o&auo ?^* Digeftorum fcribit, fiue vir vxo-
rem, fiue vxor virum domo expulit, et res amouerunt ??, re-
rum amotarum teneri. $. r. Qui rerum amotarum inftituit
aCtionem, fi velit magis iusiurandum deferre, cogitur aduer-
farius iurare, nihil diuortii caufa amotum effe: dum prius de
calumnia iuret, qui iusiurandum defert. $. 2. lurare autem
tam vir quam vxor cogetur: pater autem amouentis iurare
non cogitur: cum iniquum fit, de alieno facto alium iurare:
is ergo cogitur iurare, qui amouiffe dicitur: etidcirco nec he-
res eius, qui, quaeue amouiffe dicetur ??, iurare cogetur.: $. 3.

| Si quis delatum fibi iusiurandum referre velit, non videtur

Praetor permififfe. — |
XIL PAvrLv s:jflibro VII. Breuium]?^*. Now wAars,
quam Ífi quis ei, qui furti agat, iusiurandutn deferat ?^, an

ipfe fur fit. : | |
XHL Vrrraxwvs/libo XXXIIL ad Edictum/??.

IpEo ?* Labeo fcribit, mulieri non effe permittendum re-

ferre ?5 iusiurandum; et ita Edictum ?9 ordinatum videtur.

XIV. Pavrvs/libro XVIIL ad Edi&tum/^*. D& nx-
Bvs amotis permittendum ?? marito, vel vxori, de quibus-
dam rebus iusiurandum deferre, de ?? quibusdam probare.

XV. VnPraxvsllibroXXXIVÍad Edictum/ N1n1 L/.

intereft, vtrum fimul, an feparatim habitauerunt 5?: cum
aCtio rerum amotarum competat etiam aduerfus eam, quae ex
ea domo fubtraxit, in qua non fimul cum viro habitauit ^T.
$. . Vxor, et nurus, et pronurus, viro, et focero, et profo-
cero furtum facere poffunt: furti autem non tenentur: nifi
forte emancipatus fit filius: tunc enim nurus patri eius etfur-
tum facit, et furti tenetur. : :
: XVI. HznwoGENIANvs|libro IL iuris Epitoma-
rum *?./ Ap riscv M mariti bonis deuolutis, vxor rerum
amotarum nomine in fimplum conuenitur: quamuis alii in
quadruplum condemnentur.. 0dabTmem L.
XVII VrrraAwNvs/libo XXX. ad Edictum/"?. Sx

CONCYVBINA res amouerit, hoc iure vtimur, vt furti tenea-

tur: confequenter dicemus, vbicumque ceffat ^^ matrimo-
nium, vtputa in ea, quae tutori fuo nupfit ^?, vel contraman- .

data conuenit, vel ficubi alibi ceffat matrimonium, ceffare re-

rum amotarum aCtionem : quia competit diuortii caufa. — $. T.
Res

277 Hal. lib. XXXV. ad Sabinum. — 28 Hal. lz
29 Hal. asmowit. WVulg. amouerit. BR. — 30 Vulg. dicitur, et
31 Hal. ad Sabinum. GEP. 32 Hal.referat. Grae-
ci tamen diferte: éejégei, cum veferre, fit, ZvreziQégei. BR. 33 Hal. l;b.
XXXV. ad Sabinum. GER. 34 Hal jdem. GEB. 35 Bafil. àvrezioéQen,
vt diximus. BR. 36 Hal. edicto. GEB. Vid. Donellus de zurezuv. C. 13. -
19. BYNK. 37 Hal. lib. II. feutentiarum. GEB. — 38 Hal. inferit eff.. — 39
Erat quondam Flor. deiuquibusdam, tanquam haefitaffet librarius, num de an i
Ícribere debuiffet. g. 40 Taur. babita Berunt. G EB. 41 Hal. et Vulg.
babitabat. B R. 42 MHal lib. II1. iuris &mvroudv, GEB. 43 Ap. Hal.
non nifi nomen ICti, G E z. 44 Hal ceffet. 45 Taur naBfit. GEB.

26 Hal. Eb. XIII. GE&.

46

4H.,

;; BH

DIGESTORVM LIB. XXV. TIT. IL III.

Res amotas dicimus non folum eas, quas mulier amouit cum
diuortii confilium iniffet, fed etiam eas, quas ^* nupta amo-
uerit, fi cum difcederet, eas celauerit. $. 2. Non folum eas
res, quae exftant, in rerum amotarum iudicium venire, Tulia-
nus ait, verum etiam eas, quae in rerum natura effe defierunt :
fimili modo etiam certi condici eas poffe, ait.
ro fuo res pignori datas amouerit, hoc iudicio tenebitur.
XVIIL PAvrvsjlibro VI. Quaeftionum/^7. Sxp xv
domino condictio competet: fed alterutri agere » re ) ^*?
permittendum eft. ! | .
XIX. Vrseiawvsi|ibroXXXIV.adEdictum]^?. Sx»
T Íi diuortii tempore fures in domum mariti induxerit, et
per eos res amouerit, ita vt ipfa nof contreCtauerit, rerum
amotarum iudicio tenebitur. Verum eft itaque, quod Labeo

fcripfit, vxorem rerum amotarum teneri, etiam fi ad eam res-

non peruenerit ??, :
XX. MAncErrLvs|lbro VI£ Digeftorum.) Sx nxw,
quam maritus bona fide emerat, vxor amouit ?*, vel opem fu-
ritulit, idque fecit diuortii caufa: rerum amotarum iudicio
damnabitur. 6 daci
XXI. Pavrvs/libro XXXVIIL. ad Edictum))5?.
MYLIER, cum de viri vita defperaffet, fübreptis quibusdam
rebus diuortiffet, fi conualuerit vir, vtilis rerum amotarum
aCtio ei danda eft. . $. r. Si feruus mulieris iuffu dominae di-

uortii caufa res amouerit, Pedius putat, ne ?? furtum eum fa--

cere: quoniam nihil lucri füi eaufa contrectet: nec videri fur-
tum facienti opem ferre, cum mulier furtum non faciat : quam-
uis feruus in facinoribus domino dicto audiens effe non de-
beat: fed rerum amotarum actio erit. $. 2. Atíi in dotem
feruus datus furtum viro fecerit, fi quidem mulier talem effe
eum fcierit, totum damnum viro farcietur ?^: quod fi ignora-
uerit, tunc non vitra condemnationem noxae multanda erit.
$. 3. Rerum amotarum actio damnum repraefentat, etiamfi
poftea dotis exactio competat. $. 4. Commodi quoque, fi
quod ?? amotis rebus amiferit vir, ratio habenda eft. $. 5.
Haec a€tio, licet ex deliCto nafcatur, tamen rei perfecutionem
continet: et ideo non anno finitur, ficut et ?? condiétio ?*
Praeterea et heredibus competit. $. 6. Nec viro,
nec mulieri prodeft in hoc iudicio, fi facere non poffunt 5??:
.. pendet enim id ex furto. . |
XXIL Ivrrawvs/libro XIX. ?? Digeftorum./
PROPTER res amotas egero cum mulierte, et lis aeftimata fit:
an actio ei danda fit, fi amiferit poffeffionem ? mouet * me *,
quia dolo adquifiit poffeffionem. Refpondi, qui litis aeftima-
tionem fuffert, emptoris loco habendus eít: ideo fi mulier,
cum qua rerum amotarum actum eft, aeftimationem litis prae-
ftiterit, aduerfus vindicantem maritum, vel heredem mariti ex-
ceptionem habet: et ft amiferit pofleffionem, in rem actio ei
danda eft. $. r. Si mulier mortis caufa res amouerit, deinde
mortuus eft ?? maritus: hereditatis petitione, vel actione ad
exhibendum.confequi poterit heres id, quod amotum eft.
XXII. Af mrcAwvs[libro VIIL $* Quaeftionum.J
REsDiNTEGRATO matrimonio, fi iterum diuortium factum
erit: ob res amotas prioris diuortii caufa, item ob impenfas

donationesque priore matrimonio faCtas, manere aCtionem

exiftimauit 9^.

46 Hal, inferit: mulier. GE B. — 4'7 Hal. lib. VII.ad Sabinum. GER.
nifefta repetitio, quae ab omnibus editis et fcriptis abeft. BR. Etiam ab Hal.
et a Pal, L. II. IlI. IV. V. Barb. Bynkersh. GE &. 49 Hal. lib. XXXV. ad
Sabinum. GEB. 50 Hal. perzenerint. G E B. 51 Hal. awi0uevit, et mox:
tulevit, et; fecerit, GEB. 52, Hal. li. VII. ad Sabimun. G E B. 53 Go-
thofr, in nota: A4/. nec. Et ita Hal. et fex MSS. quae contuli. p R. — Pal. I.
JI. HI. IV, V. et Barb. quibus adde Bynkersh. GER. 54 Vulg. farciet. B R.
55 Hal. fi quidem. Vulg. fi quid. BR. — 56 Hal. ficutiuec. GEB. — 57 Vulg.
inferit: ex caufa. BR. 58 Hal. poffint. .. 59 Hal. ljj. XVII. GEB. — 60
Hal. «mortunus ei fit. GEB. 61 Hal. lib. VII. GEB. . 62 Hal. exiflimaui.
GEB, 63 Ap. Elal, nil praeter JCti nomen, GER. ^ — 64 Hal. ljp. XI. in-

$. 3. Quae vi--

$1

48 Ma- |

433
XXIV. VrrraAxvslibro V. Regularum|5?. Ons nxs

amotas, vel proprias viri, vel etiam dotales, tam vindicatio,
quai condictio viro aduerfus mulierem con petit: et in pote-
Itate eft, qua velit aCtione vti.. (eMascetas — :
XXV. /MancrANvs,libro IIT. Regularum/9*^. Rx-
RVM quidem amotarum iüdicium fic habet locum, fi diuortii
confilio res amotae fuerint, -et fecutum diuortium fuerit: fed
fi in matrimonio vxor marito res fübtraxerit, licet ceffat 95
rerum amotarum actio, tamen ipfas res maritus condicere
poteft: nam iure gentium, condici puto poffe res ab his, qui
non ex iufta caufa poffident. : !
XXVI. Garvs/libro IV. 99 ad Edictum
RERv w amotarum a&tio condictio eft..— — Z25554,7
XXVIL PaprwrANvs/libro IV. Refpónforum/57,
Renvw amotarum actio ob adulterii crimen, quo mülier po-
ftulata eft, non differtur. .
XXVIIIL. PAvrvs/libro VI. Quaeftionum//e5, Sr

. VXOR rem viri ei, cui eam vir commodauerat, fübripuerit,

isque conuentus fit: habebit furti a&tionem, quamuis vir ha-
bere non poffit. —;4-
AXXIX. (TRYPHONINVY ,s,äæibro XT. $? Difputationum./
RrEnRvw amotarüm aeftimatio ad tempus quo amotae funt ??
referri debet: nam ** veritate füurtum fit, etfilenius "? codr-
cetur mulier. Quare nec abonae fidei poffeffore ita res amo-
tae vfucapiuntur: fed íi pluris fa&tae non reftituuntur quae
amotae funt, crefcit aeftimatio, vt in condictione furtiuae rei.
0 XXX.P AP1N1AN v s]libro XI. Quaeftionum/3. Cv
foluto matrimonio rerum amotarum iudicium contra mulie-
rem infütuitur *^, redintegrato rurfus matrimonio, foluitur
iudicium, |

a z/ € 7:24.':2 ced 'TIT. "HhE d. 33 fg'(:ff
DE AGNOSCENDIS |ET- * ALENDIS/LIBE-

RIS, [YEL PARENTIBVS, VEL PATRÓ-
NIS,-VA5-LIBERTIS.J

VrPrAxvs/libro XXXIV. ad Edictum/2.
ENATVSCONSVLTVM, quod factum eft de liberis agno-
fcendis, duas fpecies comple&titur: vnam eorum, qui

| agnofcunt: aliam earum, quae ? falfüm * partum fubiciunt.

S1|

$. 1. Permittit ? igitur mulieri, parentiue, in cuius poteftate
eft, vel ei, cui mandatum ab eis eft, fi putet praegnatem, de-
nuntiare intra dies triginta poft diuortium connumerandos,

ipfi marito, vel parenti, in cuius poteítate eft: aut * domum

denuntiare, fi nullius eorum copiam ? habeat. $. 2. Domum
accipere debemus, hofpitium, fi in ciuitate maneat: quod fi
non fit ?, fed in villa, vel in municipio, illic vbi larem matri-
monio collocarent ?. $. 3. Denuntiare autem hoc tantum,
effe mulierem ex eo praegnantem: non ergo hoc denuntiat,
vt mittat cuftodes maritus: fufficit enim mulieri hoc *?9 no-

| tum facere, quod fit praegnas: mariti eft iam aut mittere cu-

ftodes, aut ei ^* denuntiare *^ quod non fitex fe praegnas *3.
Hoc autem vel ipfi marito, vel alii nomine eius facere per-
mittitur. $. 4. Poena autem mariti ea eft, vt nifi aut cufto-
des praemiferit, aut contra denuntiauerit non effe ex fe prae-
gnatem,

67 Hal.
69 Hal.
71 Vulg. inferit
73 Hal. nil habet praeter ICti no-

flitutiolum. GERB. 65 Hal ceffet. — 66 Hal. lib. XIT. GER.
lib. I. de adulteviis. GEB, — 68 Hal. lib. XXXIX. ad ediclum. GER.
lib, VIII. GERE. 70 Hal. et Vulg. inferunt: res. BR.
7H. BR. 72 Hal. et Vulg. leuius. nR.
men. GEB. . 74 Hal. reffituituv. GER.
1 Hal. EL. GEB. — 2, Ap. Hal. praeter ICti nomen, nihil eft. GE 2.
3 Vulg. aiteram eorum, qui. BR. 4 Bafil. ócofoAsquatov, B R. 5 Hal. Per-
m"ittitur. GEB. 6 Hal. et Vulg. inferuntad. BR. — 7 Taur. cVpiam. G E.
8 Hal. addit: w ciuitate. GEB. — 9 Hal. collocauerunt. fortez collocarint. BR.
IO Ap. Hal. boc, abeft. GER. II Hal. eidem. GEF. I2 Bafil Zvzizz-
Quyyeiaus, contradeuunciare, BR, — Klal, rengnciare.
Aaaa

. 13 Hal. et Vulg, ex eo
prae-

prouinciale. //

£ / ; av ;

I 35 r
p2

. foret.
ait. Si quis lougo tempore. Klanc interpun&ionem mutauit Taur. (vt in textu |

436

'gnatem, cogatur maritus partum agnofcere: et fi non agno-
Debebit igitur refponde-

uerit, extra ordinem coércetur u
re, non eífe ex fe praegnatem, aut nomine eius refponderi.
Quod fi factum fuerit, non alias neceffe habebit agnofcere,
nifi vere filius fuerit. $. 5. Illud notandum eft, quod denun-
tiatio a marito non incipit, fed a muliere. $. 6. Sed fi mari-
tus vltro cuftodes offerat, et ea non admittat: vel fi non de-
nuntiauerit mulier, aut fi denuntiauerit quidem, cuftodes au-
tem arbitrio *9 iudicis non admiferit: liberum eft marito pa-
rentiue eius, partum *5 non agnofcere. $. 7. Si mulier ef-
fe !7 fe praegnatem intra tripginta dies ^^ non denuntiaue-
rit, *? poftea denuntians, caufa cognita audiri debebit. $. 8.
Quinimmo, et fi in totum omiferit denuntiationem, Iulianus ait,
nihil hoc nocere ei, quod editur. $. 9. Dies autem triginta
continuos ?? accipere debemus ex die diuortii, non vtiles.
$. ro. Eleganter autem apud lulianum libro nonodecimo Di-
geftorum quaeritur, fi intra dies triginta mulier marito non
denuntiauerit, et intra triginta partum ediderit: an Senatus-
confulto locus ^* fit? Et ait, Plancianutn ?? Senatusconful-
tum ceffare: quia de eo partu non videtur fentire, qui intra
diem trigefimum ?? nafcatur: quippe dies triginta ad denun-
tiandum praeftituit ^^ Senatus: fed hanc rem non facere prae-

judicium partui, arbitror. $. rr. Quemadmodum 25 per con-

trarium, fi maritus vxore denuntiante cuítodes miferit, nul-
lum praeiudicium fibi faciat ^9: licebit igitur ei partum edi-
tum ex fe negare: nec ei nocebit, quod ventrem cuftodierit.
Et ita Marcellus libro feptimo Digeftorum fcripfit ?"; ait
enim, fiue quis neget ?? vxorem, fiue ex fe praegnatem, fine

praeiudicio re&e mittet ?? cuftodes: maxime fi miffurus id

ipfum proteftetur. $. 1r2. lulanus libro nonódecimg, Dige-
ftorum fcripfii: quod Senatusconfulto comprehenfum eft, fi
mulier viro denuntiauerit, fe ex eo concepiffe, et is, cui de-
nuntiatum erit, cuftodes ad.ventrem cuftodiendum infpicien-

dumque 39 non miferit 3*, neque conteftato dixerit eam ex
; fe praegnatem non effe, vt ei id, quod editum fit, agnofcere
fit neceffe, non eo pertinet, vt, fi quis ?? agnofcere fe filium

diceret, fnum heredem haberet ??, quamuis ex alio conceptus
fit: quandoque enim, inquit, coepit ?* caufa agi, grande prae-
iudicium adfert pro filio confeffio patris. $. r3. ldem per
contrarium quoque ait, fi mulier, diuortio facto, non fecerit
ea, quae Senatusconfulto praecipiuntur, vt liceat patri non
agnofcere, non eo pertinere, vt filius natus fuum íe dicere
non poffit, fed ad id tantum, vt ita pater alere eum cogatur,
fi conftiterit eum filium effe. $. 14. Idem Iulianus fcribit ?^,
fi, vxore denuntiante fe praegnatem, maritus non negauerit,
non vtique fuum illi 5* partum effici: cogendum tamen ?*
alere.
longo tempore afuerit, et reuerfus vxorem praegnatem inue-
nerit, et idcirco reiecerit, fi quid ex his quae Senatusconfulto

praegnans. BR. — 14 Vulg. co?rceatur. BR. — 15 Hal arbitratu. GEB. — 16
Hal. inferit iam. GEB. 17 Ap. Hal. effe, abeft. GE2, — 18 Vulg. inferit:
contimuos. BR. — 19 Hal praefigit et. GEB. — 20 Bafil. ewzmrAs suéguc. BR.
21 Taur. /ocOs. GEB. 22 Hal et omnes: Plautiamum. BR. 253 Hal.
dies triginta. GEB. 24 Hal. praeflat. GEB. 25 Hal. inferit et. 26

Hal. et omnes: facit. Flor. fubantique, a deleta, repofita eft e; vt fit: faciet, -

quod recipiendum putamus. B R. 2/ Vvlg. fcribit. BR. — 28 Hal. et Vulg.
inferunt: fuzm. BR. — 29 Hal. mittit. GE 3. — 30 Hal. znfpiciendumue, — 31
Flor. eft; wifferit. GEB. — 32 Hal. won eo pertinere vt quafi indicio agnofcere,
etin margine: alias; vt fi quis agnofcere. GE R. — 33 Hal. babeat. GEB. — 34
Hal. quandocuuque enim ( inquit ) coeperit, et in margine: quauquam ( inquit )
cum coeperit. GEB. — 35 Vulg. ait. BR. 36 Hal. illico. GEB. — 37 Vulg.
inferit: &um. BR. 48 E MSS. feptem, quos contuli Pal. I. et IV. habent:
ceterum fi effet, et inhoc quidem fuper ceterum, fcriptum z. certe, et fupra: effet,
obfit. Otob. quondam habebat: fi effet, verum poft: fi, inter verfus ihppletüm;
ceffet; vt hodie legatur: fi ceffet effet. n Pal.IL. HIT. et Barb. fcriptum? fi cef-
faret. Sed pofteriora duo corre&a funt, repofito in hoc: fi effet, in illo: fi
Pal. V. habet: ceteram fic effet. ial. cetevum fi effet: fatis imiuviofum

L.f-n 'H.!

Ceterum » fi ) ?5 effe fatis iniuriofum ait, fi quis

DIGESTORVM LIB. XXV. TIT. III.

continentur, omiferit, fuum heredem ei nafci. $. rz. Ex his
apparet, fiue vxor omiferit ??, quae eam ex Senatusconfulto
obferuare oportuit, nihil praeiudicare ^? filio, fi filius eft, non
tantum in iure fui, verum nein alimentis quidem, fecundum
Diui Pii refcriptum: fiue maritus neglexerit facere quae ex
Senatusconfulto debet ** : natum cogitur ^? omnimodo ale-
re: ceterum recufare poterit filium. $. 16. Plane fi denun-
tiante muliere negauerit ex fe effíe praegnatem, tametfi cufto-
des non miferit ^?, non euitabit quo minus quaeratur, an ex
eo mulier praegnas fit ^*. Quae caufa fi fuerit aCta apud iu-

! dicem, et pronuntiauerit, cum de hoc agetur *?, quod ex eo

praegnas fuerit nec ne *?, in ea caufa effe **, vt agnofci de-
beat, fiue filigs non fuit *9?, fiue fuit, effe fuum *?,
llIyrriANvS/ibro XIX. Digeftorum./ Ix owxr-
Bvs caufis: quare et fratribus * fuis * confanguineus erit:
II. VuerAxvsjlibro XXXIV. ad Edictum. J Sxvx *9.
contra pronuntiauerit, non fore füuum, quamuis füus fuerit:
placet enim eius rei iudicem ius facere: et ita Marcellus li-
bro feptimo Digeftorum probat. Eoque iure vtimur. $. r.
Quia Plancianum ?* Senatusconfultum ad eos partus perti-
net, qui poft diuortium eduntur, aliud Senatusconfultum tem- |
poribus Diui Hadriani factum eft, vt etiam fi conftante matri-
monio partus fit editus, de agnofcendo eo agatur. $. 2. Quid
ergo, fi quis poft mortem patris nafcatur auo füperfüte, in cu-
ius poteftate ?? recafurus eft? vt ?? fi ex filio eius füfceptus
probetur? videndum ??, quid dici debeat. Et certe proban-
dum eft, cum auo praeiudicium 55 departu agnofcendo fimi-
liter agendum. $. 3. Quid fi hoc ipfum in quaeftionem ve-
niat, vtrum in matrimonio, an poftea editus fit?2 Dicendum
eft, et fuper hoc ex Senatusconfultis ** agendum. $. 4. Et
quid fit ?*, fi, an vxor fuerit, difceptetur? Et Tulianus Sexto
Caecilio Africano refpondit, locum effe praeiudicio. $. 5. Il-
Iud tenendum, haec Senatusconfulta poft mortem parentis cef-
fare, fi is fuperfit, in cuius poteftate ?? recafuri non funt.
Quid ergo eft in petitione hereditatis, quam filius intendit?
Quaeretur ??, vtrum ex eo natus fit, cuius hereditatem petit,
an non? 9? Adeo hoc verum eft, vt Iulianus libro nonodeci- |
mo Digeftorum fcribat, fi viuo patre redditum fit praeiudi-
cium, et antequam fententia feratur, pater decefferit: transeun-
dum 9* ad Carbonianum Edictum. .. $. 6. Item haec Sena-
tusconfulta pertinent ?^ ad eos, qui fui heredes adgnafcan-
tur 9?: eeterum fi forte non Ífintin poteíftatem $^ ïïecafurï
verius eft Senatusconfulta ceffare. :
IV. Pavrvs/libro IL. Sententiarum]65. NEcARE
videtur non tantum is qui partum perfocat 95, fed et is qui
abicit, et qui alimonia ?* denegat, et is ?? qui publicis locis -
mifericordiae caufa ? exponit, quam ipfe non habet.

(Jdem NV. N1 P1aNmvS (libro IT. de Officio.Confulis. J S 1 ovrs
aliberis ali defideret, vel fi *? liberi vt a parente exhibean-

tur?

videre ef?) probante Ant. Auguftino J. Emend. 9. Bynkersh. . O2f. 25. putat
legendum: Ceterum fic effe fatis: iniuriofumm ait, fl quislongo tempore. BR. — Byn-
kersh. liber cum Pal. II. facit. GEB. 39 Flor. eft: omifferit. GE R. 40
Hal. praeiudicabit. GEB. 41 Hal. deberet. 42 Mal. cogetur. — 453 Flor.
eít: mifferit. GEB. 44 Hal. et Vulg. addunt: wec ze. Bm. — 45 Gothofr.
in nota: cum de hoc ageretur. £lal. GEB. — Verum errat Gothofr. nam etHal,
habet: agetur. 46 Ap. Hal.mec -e, abfunt, GEB. — 47 Hal.efi.GEB. — 48
Hal, fuerit, t mox iterum. GEB. — 49 Hal. quafi fuus, loco : effe fumn. GE B.
50 Hal. Si vero. GER. 51 Hal. Plautiauum. GER. SZ'Vu-lg.- poteflatem.
B R. 53 Hal. et, loco: vt. GER. 54 Vulg. addit efl. B. ä; Go-
thofr. in nota: Al praeiudicio. Et ita Hal. 56 Hal. et Vulg. Senatuscon-
fulto. BR. 57 Ap. Hal. fit, abeft, nec difplicet. 2 R. 581(Vulg. potefta-
tem, BR. — 59 Hal. et Vulg. quaevitur, BR. 60 Hal. pracfigit: Et. GER.
61 Hal. inferit: effe. 62 Hal. inferit et. G ER. 63 Hal. et omnes: ód-
nafcuntur.BR. — 64 Hal.npoteflate. — 65 Hal. in hac et in omnibus fequentibus
h. t. legibus, praeter nomen ÍCti nihilhabet. GE B. — 66 Gothofredus hic male
ad abigentem delabitur. praefocat, habent Hal. et Vulg. — Vide Noodt. 4e Partus
Expofit. c. $. et Bynkersh. de Iure occidendiliber.c. 7. 3 R. — 67 Hal. et Vulg. ali-
moniam.BR. 68 Ap.Hal is,dbeft. GEB. — 69 Bafil, é22 éAsuuosóvg. BR. — '7O Ap.
* Hal.

DIGESTORVM LIB. XXV. TIT. IIL

tur: judex de ea re cognofcet. $. 1. Sed vtrum 'eos tantum
liberos, qui funt in poteftate, cogatur quis exhibere, an vero
etiam emancipatos, vel ex alia caufa fui iuris conftitutos, vi-
dendum eft. Et magis puto, etiam fi non funt liberi in po-
teftate, alendos a parentibus: et vice mutua alere parentes de-
bere. $. 2. Vtrum autem tantum patrem, auumue paternum,
proauumue paterni aui patrem 7?^, ceterosque virilis fexus
parentes alere cogamur 7?, an vero etiam matrem, ceterosque
parentes et *? per illum fexum contingentes cogamur alere,
videndum ?*. Et magis eft, vt vtrubique fe iudex interpo-
nat, quorundam neceffitatibus facilius fuccurfurus, quorundam
aegritudini: et cum ex aequitate haec res defcendat, caritate-
que fanguinis, fingulorum defideria perpendere iudicem opor-
tet. $. 3. Idem in liberis quoque exhibendis a parentibus di-
cendum eft. $. 4. Ergo et matrem cogemus, praefertim vul-
co *5 quaefitos liberos alere: nec non ipfos eam. $. 5.
i1tem Diuus Pius fignificat, quafi auus quoque maternus
alere compellatur. $. 6. Idem refcripfit, vt filiam fuam pater

exhibeat, fi conftiterit apud iudicium "$, iufte eam procrea-.
?

tam. $. 7. Sed ** fi filius poffit fe exhibere, aeftimare iudi-
ces debent, ne non debeant eialimenta decernere. Denique *?
idem Pius *? ita re(cripfit: aditia te 59 competentes iudices
ali tea patre tuo iubebunt pro modo facultatium eius: fi mo-
do, cum opificem te effe dicas, in ea valetudine es, vt operis
- fufficere non poffis. $. 2. Si vel parens neget filium, idcir-
coque alere fe non debere contendat, velfilius neget paren-
tem: fümmatim iudices oportet fuper ea re cognofcere: ?*
fi conftiterit filium vel parentem efle, tunc ali iubebunt: ce-
terum fi non conftiterit, nec decernent alimenta. $. 9. Me-
ininiffe autem oportet, et fi pronuntiauerint ali oportere, at-
tamen eam rem praeiudicium non facere veritati: nec enim
hoc pronuntiatur, filium effe, fed ali debere: etita Diuus
Marcus refcripfit. $. 1o. Si quis ex his alere detrecttet, pro

modo facultatium alimenta conftituentur: quod fi non prae- |

ftentur, pignoribus captis et diftractis cogetur fententiae fa-
tisfacere. $. 11. Idem iudex aeftimare debet, num habeat ali-
quid parens, vel an pater, quod ?? merito filios fuos nolit ale-
re. 'Trebatio denique Marino refcriptum eft, merito patrem
eum nolle alere, quod ?? eum detulerat. $. 12. Non tan-
tum alimenta, verumetiam cetera quoque onera liberorum pa-
trem ab iudice cogi praebere, refcriptis continetur. $. 13. ?*
Si impubes 95 fit filius emancipatus, patrem inopem alere co-
getur: iniquiffimum enim quis merito dixerit, patrem egere,
cum filius fit in facultatibus. $. 14. Si mater alimenta, quae
fecit in filium, a patre repetat, cum modo ?* eam audiendam.
]ta * Diuus Marcus refcripfit Antoniae Montanae in haec

verba. Sed et quantumtibi alimentorum nomine, quibus ne--

ceffario filiam tuam exhibuifti, a patre eius praeftari oporteat,
iudices aeftimabunt: nec impetrare debes ea, quae exigente
materno affectu in filiam tuam erogatura eífes, etiam fi a patre
Íuo educeretur 95. $. 15. A milite quoque filio, qui in fa-

Xlal. fi, abeft. GER. 71 Hal. verba: pateru ami patrem, ftellulis includit,
et in margine addit: baec alia$ defunt. GEB. 72 Ap. Hal. alere cogamar,
abfunt, GEB. 73 Ap. Hal. et, abeft. GEB. — . 74 Vulg addit eff. B&.
75 Taur xOlgo GEB. 46 "Gothofr. in nota: 4l. iudicem. — Ha-
bet 'Taur. in margine: zmdicem. Tta Flor. fa&dum videtur. BR. Ita et Hal.
GER. 7] Hal inferit et, GE B. — 78 Hal. Deimde. GEB. — 79 Ap. Hal.
Pius, abeft. Vulg. praefigit: diwaus. BR. 80 Hal. et Vulg. ad Titianum.
Competentes, BR. . 81 Hal. et Vulg. praefigunt et. BR. — 82 Ap. Hal. quod,
abeít. G E B. $3 Hal. et Vulg. quj. BR. — 84 Hal. praefigit Et. GEB. — 85
Ergo non fi pubes? apage. Hal. melius Florentina. Sed tamen quia fubie&ta
ratio nibil ad puberem vel impuberem, fi tantum aufim, pro impaubes, tefcribe-
rem: in opibus, et apprime tunc omnia conuenirent. BYN K. Quod mihi non
videtur: cum ita conditio praemiffa et ratio fubie&ta in idem recidant. Sed
et per fe patet, inopem filium inopem patrem nom alere: ratio etiam adiecta
non praecipue in facultatibus filii, fed in illo inter patrem et filium reuerentiae
vinculo eft quaerenda. Nec tamen ideo Haloandri fupplemento opus effe vi-
detur, qui habet: etfi impubes filius emancipatus fit..— Nempe poftquam conítat,

minus praeiudicio certare poffit, fi libertum fe neget.

1 $. 24. Sed et liberta cogitur patronum alere.

fpondit *. : !

437

cul.tatibus fit *?, exhibendos parentes effe, pietatis exiftimat ??
ratio. $. r16. Parens quamuis ali a filio ratione naturali de-
beat, tamen aes alienum eius non effe cogendum exfoluere fi-
llum, refcriptum eft. $. 17. Item refcriptum eft, heredes filii
agï ea praeftanda, quae viuus filius ex offieio pietatis fuae da-
bit ?*, inuitos cogi non oportere: nifi in füummam egeftatem
pater deductus eft ?^?, $. 1r8. Solent iudices cognofcere et
inter patronos etlibertos, fi ?? alendis his agatu? : itaque fi
negent fe effe libertos, cognofcere eos oportebit: quod fi li-
bertos ?^ conftiterit, tunc demum decernere, vt alant. Nec
tamen alimentum ?? decretum tollet liberto facultatem, quo
« I
Alimenta autem pro modo facultatium erunt praebenda,gegeg-
tibus fcilicet patronis: ceterum, fi fit vnde fe exhibeant, ceffa-
bunt partes iudicis. $. 20. Vtrum autem tantum patroni alen-
di fint, an etiam patronorum liberi, traCtari poteft? Et puto,
caufa cognita, iudices et liberos quoque patronorum alendos
decernere: non quidem tam facile vt patronos, fed nonnum-
quam et ipfos: nam et obfequium non folum patronis, verum-
etiam liberis eorum debere ?9 praeftari. $. 21. Sed et liber-
tus maternus alere cogitur. $. 22. Si quis a liberti liberto
ali fe defideret, vel ab eo, quem ex caufa fideicommiffi ma-
numifit, quemque fuis nummis redemit, non debet audiri: vt
et Marcellus fcribit: exaequatque eum ?*?, qui mercedes ex-
igendo ius libertorum amifit. $. 23. Sed et patroni filium,
qui capitis accufauit libertum paternum, negat exhibendum.
| ! $. 25. De ali-
mentis patroni arbiter folet dari, arbitraturus quantum fit in
facultatibus: vt perinde poffint ?9 alimenta moderari: quae
tamdiu praeftabuntur, quamdiu liberto fuperfit, patrono defit.
$. 26. Patrem ?? et matrem patroni, cum patronus et filii
eius minime fuperfint, alere egentes ipfi *?9?, fi idonei facul-
tatibus funt *, coguntur. .
VI. MopnEsTINvs'/libro fingulati de Manumiffioni-
bus.| AriwENTA, liberto petente, noh praeftando patro-
nus, amiffione libertatis caufa impofitorum, et hereditatis li-

| berti, punietur: non autem necefle habebit praeftare, etiam ft

poteft. $. r. Imperatoris Commodi conftitutio talis profer-
tur: cum probatum fit, contumeliis patronos a libertis effe
violatos, velillata manu atroci ^ effe pulfatos, aut etiam pau-

| pertate, vel corporis valetudine laborantes relictos: primum

eos in poteftate ? patronorum redigi, et minifterium dominis
praebere ^ cogi: fin autem nec hoc modo admoneantur, vel
a Praefide emptori addicentur, et pretium patronis tribuetur.
VII. IpngM/libro V. RefponforumJ] S1 xEGET, qui
maritus fuiffe dicitur, matrimonium effe contractum ?, eo
quod eam, quae fe vxorem fuiífe dicit, ancillam effe probare-
paratus fit: alimenta quidem liberis praeftare interim com-
pellendum: fin autem conftiterit eam feruam fuiffe, nihil ei,
qui pafcendos curauit ?, ex hoc praeiudicium generare T re-

VIII.

et impuberem filium et emancipatum ad alimenta patri praeftanda teneri, fpon-
te fua fequitur, omne reliquum filiorum genus, fi in facultatibus eft, ad eandem
pietatem obftringi. G EB. 86 Vulg. cum commodo. 8R. — Vide Van de Wa-
ter IHI. Obf 12. GEB. — 87 Ap. Hal. Ita, abet, praemiffo commate. GEB,
88 Vulg. educaretur. BR. — 89 Hal. efj. GEB. — 9o Hal. et Vulg. exigit. B R.
91 Taur. daVit. Hal. dabat. GE B. 92 Bafil. & & äzgwg eréyeT a, BR. Hal.
deduétus fit. 93 Hal. et omnes inferunt: de, et dubio procul excidit. BR.
94 Hal. et omnes inferunt: effe. B R. 95 Hal. alimentorum. GEB. 96
Hal. debet. GE B. — 97 Hal. qui exaequat eum. €i, qui. GEB. 98 Hal. vt
proinde po[ft. GEB. 99 Hal. inferit: quoque. GEB. — IOO Hal. alere l-
berti ipfi, fi. — Alii 7? egentes retinent, et 72 lzberti fupplent, vt Blaubl. et. Ste-
phanus. BR. 1 Hal fiut. 2 Hal.et Vulg. atrocius. BR. — 3 Flor. erat;
potefle. ta faperius fcriptum. debebat addi s. — Habent tamen vt eft Flor. Steph.
et Hal. BR. 4 Hal. inferit: zubemus. GEB. 5 Flor. olim erat matrt-
monium effe contractumn effe. B R. 6 Taur. caraBit. GEB. . "7 Hal, et Vulg.
praeindicii generari. Sed in Pand. z»nibil valet idem, quod: nom. B R. 8 Flor.
erat fcriptum: refpoudi, et ita omnes habent, fpreta vltimae literulae. adiectio-

,A,aaa z | ne.

458 DIGESTORVM LIB.

VIII. MARncELLVvS |libroT. adlegemIuliam et Papiam.//
Now ovEMADMODVM mafculorum liberorum noftrorum
liberi ad onus noftrum pertinent, ita et in feminis eft: nam
manifeftum eft, id quod filia parit, non auo, fed patri fuo ef-
fe oneri: nifi pater aut ? non fit füperftes, aut egens eft "9.
IX. PAvrvs/Übro fingulari dejiure| patronatus./ Iw
BOoNxrs fuperititum libertorum nullum omnino ius patroni Ji-
beriue patronorum habent: nififi tam effe infirmos *^, tam-
que pauperes, praefidibus probauerint ^?, vt merito menftruis
alimentis a libertis fuis adiuuari *? debeant. Idque ius ita
plurimis Principum conftitutionibus manifeftatur.

DE INSPICIENDO |VENTRE/ JCVSTO-
DIENDOQOXE PARTV.

VrrrAxvs/ibro XXIV. * ad Edictum./
EMPORIBVS Diuorum Fratrum cum hoc incidiffet, vt
maritus quidem ^ praegnatem mulierem diceret, vxor ?
negaret, confulti,Valerio Prifciano Praetori Vrbano refcripfe-
runt in haec verba. Nouam rem defiderare Rutilius Seuerus
videtur, vt vxori quae ab eo diuerterat *, etfe non efle prae-
gnatem profiteatur ?, cuftodem ? apponat: et ideo nemo mi-
rabitur, fi nos quoque nouum confilium et remedium fugge-

ramus. lgituríi perftat * .in eadem poftulatione, commodif-

fimum eft, eligi honeftiffimae feminae domum, in qua ? Do-
mitia veniat: et ibitres obftetrices, probatae ? et artis et fidei,
quae a te adfumptae fuerint, eam infpiciant: et fi quidem vel
omnes, vel duae renuntiauerint praegnatem videri, tunc per-
fuadendum mulieri erit, vt perinde cuftodem admittat, atque
fi ipfa hoc defideraffet. Quod fi enixa non fuerit, fciat ma-
ritus, ad inuidiam exiftimationémque fuam pertinere: vt non
immerito poffit videri captaffe hoc ad aliquam *? mulieris in-
juriam: fi autem vel omnes, vel plures, non effe grauidam,
renuntiauerint, nulla caufa cuftodiendi erit. $. r. Ex hoc re-
fcripto euidentiffime apparet, Senatusconfulta de liberis agno-
fcendis locum non habuiffe, fi mulier diffimularet fe praegna-
tem, vel etiam negaret: nec immerito: partus enim, ante-
quam edatur, mulieris portio eft, vel vifcerum: poft editum
plane partum a muliere, iam poteft maritus iure fuo filium
per interdictum defiderare aut exhiberi fibi, aut ducere per-
mitti,extra ordinem. Igitur Princeps in caufa neceflaria fub-
uenit. $.2. Secundum quod refcriptum euocari mulier ad
Praetorem poterit, et apud eum interrogari, an fe putet prae-
enatem: cogendaque erit refpondere. $. 3. Quid ergo, fi
non refponderit, aut non veniat ad Praetorem? numquid Se-
natusconfulti poenam adhibemus *", fcilicet vt liceat marito
non agnofcere? Sed finge, non effe eo contentum maritum:
qui fe patrem potius optet, quam carere filio velit. Cogenda
igitur erit remediis Praetoris, et in ius venire, et fi venit, re-
fpondere: pignoraque eius capienda, et diftrahenda, fi con-
temnat *?: vel multis coércenda. $. 4., Quid ergo, fi inter-
rogata dixerit fe praegnatem? Ordo Senatusconfultis *? ex-
pofitus fequetur: quodfi negauerit, tunc fecundum hoc refcri-
ptum Praetor debebit obítetrices adhibere. $. 5. Et notan-

ne, Inter fex MSS. tria carent hoc verbo. Pal, I. habet: vefpondendum eft. Otob.
habet compendium fcripturae. BR. MSS. quae carent hoc verbo Pal. III. IV.
V. fextum eft Pal. II. qui habet: gemevari vefpondi. Bynkersh. caret vltima vo-
ce, vt et Hal. GER. 9 Hal. argute: pater ami. BR. — Yo Hal. et Vulg. fit.
B R. 1I. Hal. nifi fi tam znfirmos fe effe. leui crifi. fieri poflet: mifi fe tam
effe infirmos. BR. mmo absque crifi more Taurelliano: mifi ( tam effe iufiv-

1105, vel quod mihi verius videtur: wifi fi tam ef SE infirmos. GEB. — Y2 Taur.
probaBerint. GEB. I3 Taur. adiuDari. GE B.
I Hal. j. XXXIV. GEP., 2 Hal.quidam. GES. . 3 Vulg. in-

ferit: autem. BR. 4. Hal. diuertit. GER. 5 Hal. profitetur. GEB. — 6
Hal. cuflodes. ^ 7 Vulg. perfeuerat. BR. — 8 Hal. et Vulg. u quam. BR. — 9

AAV. IIL-I1IE JV.

dum, duod non permittitur marito vel mulieri obftetricem ad-
hibere, fed omnes a Praetore adhibendae funt. $. 6. Item
Praetor domum honeftae matronae eligere debet, in qua **
mulier veniat, vt poffit infpici. $. 7. Quid ergo, fi infpici fe
non patiatur, vel ad domum non veniat? Aeque Praetoris
auctoritas interueniet. $. 8. Siomnes, vel plures renuntia-
uerint praegnatem non effe, an mulier poffit iniuriarum expe-
riri ex hac caufa? Et magis puto, agere eam iniuriarum pof-
fe: fic tamen, fi iniuriae faciendae caufa id maritus defidera-
uit: ceterum, fi non iniuriae faciendae animo, fed quia iufte
credidit, vel nimio voto liberorum fufcipiendorum duttus eft,
vel ipfa eum illexerat vt crederet, quod conftante matrimonio
hoc *? fingebat, aequiffimum erit ignofci marito. $. g. Me-
miniffe autem oportet, tempus non effe praeftitutum refcri-
pto: quamuis in Senatusconfultis de liberis agnofcendis tri-
ginta dies praeftituantur mulieri. Quid ergo !52 femper '*
dicemus marito licere vxorem ad Praetorem euocare? an. ve-
ro etipfi triginta dies praeftituimus? Et putem, Praetorem
caufa cognita debere maritum et ** poft triginta dies audire.
$. ro. De infpiciendo ventre, cuftodiendoque partu, fic Prae-
tor ait:i SI MVLIER MORTVO MARITO PRAEGN A-
TEM SE ESSE DICET, HIS ? AD QvoOS EA RES
PERTINEBIT, PROCVRATORIVE EORVM, Bris ??
IN MENSE DENVNTIANDVM CVRET, VT MIT-
TANT, SI VELINT, QVAE VENTREM INSPICI-
ENT ^ MiTTANTVR AVTEM ^^ MYVLIERES LI-
/BERAE DVMTAXAT QVINQVE: HAEQVE SIMVL
OMNES INSPICIANT: DVM ?? NE QVA EARVM,
DVM INSPICIT, INVITA MVLIERE VENTREM TAN-
cAT. MvLIER IN DOMY ?* HONESTISSIMAE FE-
MINAE PARIAT, QVAM EGO CONSTITVAM. Mv-
LIER ANTE DIES TRIGINTA QVAM PARITVRAM
SE PVTAT , DENVNTIET HIS AD QVOS EA RES
PERTINET, PROCVRATORIBVSVE EORVM, VT MIT-
TANT,SI VELINT, OVI VENTREM CVSTODIANT.
IN QVO CONCLAVI MVLIER PARITVRA ERIT, IBI
NE PLVRES ADITVS SINT, QVAM VNVS: SI ERVNT,
EX VTRAQVE PARTE TABVLIS ^^. PRAEFIGAN-
TVR. ÁNTE HOSTIVM EIVS CONCLAVIS LIBEREI
TRES, ET TRES LIBERAE CVM BINIS COMITIBVS
CVSTODIANT. QÜvOTIENSCVMQVE EA MVLIER IN
ID CONCLAVE ALIVDVE QVOD, SIVE IN BALI-
NEVM IBIT, CVSTODES, SI VOLENT, ID ANTE
PROSPICIANT: ET EOS QVI INTROIERINT, EX-
CVTIANT. CvsTODES, QVI ANTE CONCLAVE PO-
SITi ERVNT, SI VOLVNT ^', OMNES, QVI CON-
CLAVE AVT ? poMvM INTROIERINT, EXCYVTI-
ANT. MvLriER, CvM PARTYRIRE INCIPIAT ??,
HIS AD QVOS EA RES PERTINET, PROCVRATORI-
BVSVE EORVM DENVNTIET, VT MITTANT ?? Qvr-
BVS PRAESENTIBVS PARIAT. MriTTANTVR MV-
LIERES LIBERAE DVMTAXAT QVINQVE: ITA VT,
PRAETÉR OBSTETRICES DVAS, IN EO CONCLAVI
NE PLVRES MVLIERES LIBERAE SINT, QVAM DE-
CEM: ANCILLAE, QVAM SEX. ?* HAE, QVAE IN-
TVS

Vulg. probatiffünae. 8 R. — Yo Ap. Hal aliquam, abeft. GEB. — 11 Vulg. ex-
bibebimus, ct forte excidit: bi, vt pauloante, vbi eft: exbiberifiy loco: exbiberi
|fibi. B R. I2 Hal. et Vulg. contemmet. BR. 13 Gothofr. in nota: A/.
Senatusconfulti. Et fic quoque Hal. 14 Hal. n quam. immo potius more
Taurelliano : n quaMulier. GER. I5 Hal, inferit: ommiuo. GEB. 16
Hal. Quid igitur ef? ? GER. 17 Hal. femperne. — 18 Hal. et Vulg. etiam.
BR. I9 Vulg. dicat, iis. BR. 20 Taur. v1S. GER. 21 Hal. et Vulg.
infpiciant. BR. — 22, Àp. Hal. autem, abeft. GEB. — 23 Hal. et, loco: dum.
GEB. 24Hal domo. — 25 Vulg. putet. BR, — 26 Vulg. tabulde. BR. — 2/7
Hal. et Vulg. voluerint. 3 R. 25 Hal. inferit z. GExz. 29 Hal,. zncipiet.

i Vulg. incipit. BR. 30 Vulg. inferit: mlieres, BR, — 31 Hal. praefigit :
| Sed,

(j

et.
it;

-'ell,

DIGESTORVM LIB.

TVS FVTVRAE ERVNT, EXCV TIANTVR OMNES IN
KA0 CONCLAVI, NE QVA PRAEGNAS SIT. TRrxA
LVMINA,NE ?^ MMINVS; IBI'"SINT: SCILICET,
QVIA TENEBRAE AD SVBICIENDVM ?? APTIORES
svNT. Qvop NATVM ERIT, HIS AD QVOS EA
RES PERTINET, PROCVRATORIBVSVE EORVM, SI

INSPICERE VOLENT, OSTENDATVR. ÁPVD EVM.

EDVCATVR ?^ APVD QVEM PARENS IVSSERIT:

Si AVTEM NIHIL PARENS IVSSERIT, AVT IS,
APVD QVEM VOLVERIT EDVCARI, CVRAM NON
RECIPIET, APVD QVEM EDVCETVR, CAVSA CO-
GNITA CONSTITVAM. Ís APVD QVEM EDVCABI-
TVR, QVOD NATVM ERIT, QVOAD TRIVM MEN-
svM ?? siT, BIS IN MENSE: EX EO TEMPORE,
QVOAD SEX MENSVM SIT, SEMEL IN MENSE: A
SEX MENSIBVS QVOAD ANNICVLVS FIAT, AL-
'TERNIS MENSIBVS, AB ANNICVLO, QVOAD.FARI
POSSIT, SEMEL IN SEX MENSIBVS, VBI VOLET,
OSTENDAT. S1Ii CVIVENTREM INSPICI, CVSTO-
DIRIVE, ADESSE ?? PARTVI LICITVM NON ERIT,
FACTVMVE QVID ERIT, QVO MINVS EA ITA FI-
ANT, VTI SVPRA COMPREHENSVM ?* EST: EI,
QVOD NATVM ERIT, POSSESSIONEM CAVSA CO-
GNITA NON DABO. SIVE QVOD NATVM ERIT,
V T SVPRA CAVTVM EST, INSPICI NON LICVERIT.
QvaAs vriQVE ACTIONES ME DATVRVM POLLI-
CEOR HIS, QVIBVS EX ÉDpriCcTO MEO BONORVM
POSSESSIO DATA SIT: EAS, SI MIHI IVSTA CAV-
SA VIDEBITVR ESSE, EI NON DABO. $. r1. Quam-
uis fit manifeftiffimum Edictum Praetoris, attamen non eft ne-
glegenda interpretatio eius. $. r2. Denuntiare igitur mu-
lierem oportet his fcilicet, quorum intereft partum non edi,
vel totam habituris hereditatem, vel partem eius, fiue ab in-
teftato, fiue ex teftamento. $. r3. Sed et fi feruus heres in-
ftitutus fuerit, fi nemo natusfit, Arifto fcribit, hic ?** quoque
feruo, quamuis non omnia, quaedam tamen circa partum cu-
ftodiendum arbitrio Praetoris effe concedenda. Quam fenten-

tiam puto veram: publice enim intereft, partus non fubici:

vt ordinum dignitas familiarumque falua fit: ideoque etiam
feruus ifte, cum fit in fpe conftitutus fucceffionis, qualis qua-
lis fit, debet audiri, rem et publicam et fuam gerens. $. 14.
Denuntiari autem oportet his, quos proxima fpes fucceffionis
contingit ??: vtputa primo gradu heredi inftituto: non etiam
fubítituto: et, fi inteftatus paterfamilias fit, his, qui primum
locum ab inteftato tenent: fi vero plures fint fimul fucceffuri,

omnibus denuntiandum eft. $. r5. Quod autem Praetor ait,

cauía cognita fe poffeffionem non daturum, vel actiones dene-
gaturum, eo pertinet, vt fi per rufticitatem aliquid fuerit omif-
fum ex his, quae Praetor feruari voluit, non obfit'^? partui.
Quale eft enim, fi quid ex his, quae leuiter obferuanda Prae-
tor edixit, non fit fa&tum, partui denegari bonorum poffeffio-
nem? Sed mos regionis infpiciendus eft, et fecundum eurm et
obferuari ventrem, et partum, et infantem oportet.
IIL. IvrrawNvs/libro XXIV. ^* Digeftorum.) Epr-
cTvM de cuftodiendo partu derogatorium eft eius, quod ad

Sed, quod poft fex, facile excidere potuit. BR. 52, Hal. et Vulg. wec. BR.
33 Vulg. inferit: partum. BR. — 34 Vulg. educetur, forte dices : ex anteceden-
ti - oflendatur per affinitatem foni, illud edacetur, abiiffe in : edzcatur. BR. — 35
Hal. senfium,etmoxiterum. GEB. — 36 Hal. cuflodiri, adeffeue. GEB. — 37
Hal. compraebenfum. 38 Gothofr. in nota: bwic. Habet Taur, 72 bwic in

margine, quód vt ab ordinaria manu corrigente profe&um, idem negligere no--

luit. lta habent omnes, licet 72 bic aduerbialiter intelligi poffit. p R. — Etiam
Hal. buic. GEB. 39 Taur. in Adnot. contingit. continguit in Pan. — Voluit

nempe Taur. hoc feruare, vt alias z2 vrguere. — Deleta tamen eft litera z, fed re-

center. BR. 40 Hal. obfiet. 41 Hal. jj. XIX. GEB. . 42 Hal fuit.

43 Ap. Hal. in /. ct fequ. |, nibil, praeter nomen ICti, GEB. — 44 Hal. fidei-

XXV. TIT. IV. V. - 439

Carboniani decreti exemplum comparatum eft. $. r. Sed hoc
aliquando remittere Praetor debet, fi non malitia, fed impe-
ritia mulieris factum fuerit *?, ne venter infpiceretur, aut
partus cuftodiretur. ,
IIL. Pavrvsílibro XIV. ad Plautium)^?. Qvz vxx-
TRI fuübftitutus eft, velinftitutus, fi ventrem feruare velit,
audiendus eft. FOrcéi . v
Eaete IVIScAEvorA[libroXX. Digeftorum]l/Ts 4 ovo,
fi fine liberis decelfiffet, quidquid ad eum ex bonis perueniffet,
forori fideicommiffum ^^ reliCctum erat, deceffit poftuma he-
rede inftituta *?, etfubftitutis aliis. Quaefitum eft, cum vxor
defuntti praegnatem fe dicat, an forori, procuratoriue eius, fe-
cundum formam Edicti, ventrem infpicere, et partum cufto-
- dire permittendum fit? Refpondi, in eiusmodi *9 fpecie, de
qua quaereretur, poffe videri ad eius, cui fideicommiffum da-
tum effet, follicitudinem perfpiciendum *?, idque caufa co-
gnita ftatuendum.

; CTIT. V.
SI VENTRIS NOMINE MVLIEREJIN POSSES-

MALO AD ALIVM TRANSLATA
ESSE DICATVR. & /
as i

VrPrANxvs/libro XXXIV. ad Edictum/*.
Ho c Eprcro rectiffime Praetor profpeim dum in fa-
uorem partus poffeffionem polliceatur ?, aliis praedae oc-
cafionem praebeat. $. r. Idcirco conftituit aCctionem ? in mu-
lierem, quae in alium hanc poffeffionem dolo malo tranftulit.
Non * folum mulierem Praetor coércet, verum eum quoque,
in cuius poteftate ea fuerit ?: fcilicet fi dolo ipforum alius in
poffeffionem fuerit admiffus: aCtionemque in tantum pollice-
tur in eos, quanti interfuerit eius, qui experitur. $. 2. Ne-
ceffario Praetor adiecit, vt qui per dolum venit in poffeffio-
nem, cogatur decedere ?. Coget autem eum decedere, non
Praetoria poteftate, vel manu miniftrorum, fed melius et ciui-
. lius faciet, fi eum per interdictum ad 1us ordinarium remiferit.
$. 3. Intereft autem eius, qui experitur, admiffum alium in
poffeffionem non fuiffe: cum forte bona fide fructus perce-
ptos confumpferit: aut fi praedo venerit in poffeifionem, a
quo fructus confequi non poffit, quia foluendo non eft. — $. 4.
Haec aCtio etiam poft annum dabitur: quia rei habet perfe-
cutionem. $. 5. Et fi filiafamilias * fit, quae dolo fecit, in
patrem dabitur aCtio, fi quid ad eum peruenerit.
Il. Pavrvs/libro XXXVlII/ad Edictum// Doro fa-
cit mulier, non ? quae in pofíeffionem venientem non pro-
hibet: fed ? quae circumfcribendi alicuius caufa clam et per
quandam machinationem in poffeffionem introducat *?. $. r.
Si et patris et filiae factum arguetur, in alterum, quem aétor
velit, reddenda eft aCtio: quia in id, quod agentis intereft,
datur: ideo fi id, quod ei abeft, ab eo, qui in poteftate ** eft,
feruari poífit, praeter fumptus litis caufa fattos, inutilis erit
ei haec actio.

. TIT.

commiffo. GEB. —— 45 Hal. poflumo berede inflituto. GEB, — 46 Vulg. bu-
iusmodi.BR. — 477 Hal. et Vulg. profpiciendum. — Ypfi putamus, i.'ubihtm poffe :
refpiciendum. Et ita habet Pal. II. eft tamen faper fyllabam re fcriptum pro.. Pal.
H infpiciendum. —Otob. perfpiciendum. E R. — Cum Pal. lL facit Bynkersh.
GEB.
1 Hal. in hacet h. Tit. altera lege, praeter ICti nomen habet nihil. GE &.
2, Vulg. pollicetur. BR. — 3 Vulg. inferit: m factum. BR. — 4 Hal, Nec. GE B.
5 Hal. fuit. GER. 6 Vulg. difcedere. BR. 7 Ap. Hal familias, abeft.
GE B. 8 Vulg. inferit: tamtzm. BR. — 9 Vulg. inferit: etiam. BR. Vide
Cuiac. XXIII. Obf. 39. GERB. 1o Vulg. introdacit. BR. 11 Hal. pof-

feffione, et in margine; alia5, poteflgte. GEB.
| Aaaa 3 | 1 Hal.

SIONEM--MISSA EADEM POSSESSIO/DOLO .-—L/jm L

L Ilhb.
4 $a €.;

DIGESTORVM .LIB.

TIT. VL
SI MVLIER VENTRIS NOMINE IN POS-
SESSIOI;,E;N CALVMNIAE CAVSA

É .
o n * $t
EERAE DIQERTVE 7 ab

VrPrawvs /libo XXXIV. ad,|Edictum/*.
SI pE poffeffione ventris nomine quaeratur, et deferente

440

herede mulier iurauerit praegnatem fe effe: feruandum

eít iusiurandum: nec tenebitur mulier, quafi calumniae cau-
fa fueritin poffeffionem miffa: nec vis ei facienda eft poft ius-
iurandum: 1Íi tamen peperit ^, quaeretur veritas, an ex eo
praegnas fuerit: alteri enim nec prodeft nec nocet iusiuran-
dum inter alios factum: nec partui igitur ? nocebit. . $. r.
Et hoc Edictum ex eadem cauía proficifcitur, qua fuperius:
debet enim Praetor, quemadmodum facilis eft circa bonorum
poffeffionem dandam mulieri ventris nomine, ita calumniam
eius impunitam non relinquere. $. 2. Per calumniam autem
in poffeffione 9. fuiffe videtur, quae fciens prudensque fe prae-
gnatem non effe, voluit * in poffeffionem venire. $. 3. Hanc
autem a&ionem Praetor intra annum vtilem pollicetur, vltra
non: videlicet, quafi poenalem. $. 4. Simili autem modo et
hic, quanti agentis interfuit, Praetor actionem ? pollicetur.
G. 5. In parentem etiam Praetor a&Ctionem pollicetur: fi mo-
do per eum factum fit, vt in poffeffionem per calumniam ve-
niret. $. 6. Competit autem haec ? actio ei, cuius interfuit
in polfeffionem miffam *? non effe: vtputa, vel coheredi fpe-
ranti partum, vel » is ) !* qui fubftitutus fuit, vel qui ab
inteftato, fi partus non fuiffet, fuccedere potuit. $. 7. Inter-
eíle autem videtur primum de alimentis, quae in ventrem funt
| erogata: nec enim alias haec repetuntur, nifi per calumniam
| in poffeffionem venit: ceterum, fi res calumnia caret, nihil
praeftabit mulier, qua fine caufa alta ^* eft fub praetextu ven-
tris. $. 8. Nonnumquam augebitur quod intereft: fi quis for-
te dubitans, an praegnas fit, exclufus fit hereditate: nam he-
redi eius, qui exclufus eft, dandam hanc actionem Iulianus
ait: fiquidem eius quoque interfuit, non fuiffe calumniae cau-
fa in poffeffione ** mulierem: quia hoc fi non fuitfet, adeun-
do hereditatem inftitutus, heredi fuo locupletiorem heredita-
tem fuam relinqueret.
deminuta funt multa in hereditate: dum hic contemplatione
. 9. Idem f[Iulianus-H-
li ** fubftitutus manen-
eres eius eadem actione
$. 1o. Sed an decedant

E d ventris non attigit ** hereditatem.
Ls — 3ev»t, bro-nonedecimo- ! eitorum
te muliere in poffeffione.decefferit,
pretium hereditatis a muliere exiget.

legata ceteraque onera hereditatis, videndum? Et mihi vide- |.

tur *5 poffe dici, legatarios potius cum muliere vfuros hac
aCtione: quia et ipforum interfuit adiri hereditatem. Q. rr.
Libertati ^* plane fubueniendum erit aduerfüs eum, qui pro-
pter hereditatem hac a€tione egit *9; fcilicet vt fideicommit-

.. 1 Hal. poffeffionem. GE &. 2, Vulg. dicatur. BR. — $ Ap. Hal. ni-
hil hic praeter ICti nomen. GER. 4 Hal. pepererit. GEB. — 5 Taur. par-
iuloitur. GEB. 6 Hal. poffeffionem. 7 Hal. voluerit. 8 Hal. inferit

hanc. GEB. 9 Ap. Hal. baec, abeft. GEs. Io Hal. miff[mn, at in mar-
gine: alias, mifJam. GER. 11 Deberet effe: e/, qui. nec aliter MSS. et
editiones. 'Taur. pro fuperuacuo habuit, vti omnino eft. BR. MSS. funt: Pal.
X. II. HI. IV. V. Barb. Bynkersh. In Otob. ita eft fa&um. — Habet etiam Hal.
ei GEB. — 12 Hal. quafi fie cauffa alta fit. Sed qua, hic eft: quatenus. :B n.
13 Hal. poffeffionem. —— 4 Hal. attiugit. I5 Hic Vulg, nouam legem inci-
pit: fj fubflitutus. Sed et paffim additur: ventri. BR. I6 Hal. fequens:
potius, huc transfert. 17 Gothofr. in nota: al. legitur libertatibus. Nem-
peap. Haloandrum. G E. 18 Hal. aget. GER. I9 Hal. libertates.

t Ap. Hal. nulla legum huius tituli quicquam in rubro habet, praeter
ICti nomen, Et cum hae lacunae apud Eundem in fequentibus augeantur in in-

sed et hoc imputatur mulieri, quod -

| non committitur,

j

| et Daudoz. 7u patris.

XEY. : IITCOWELE

VII.

farias cogatur is praeftare, qui pretium vtique etiam eorum
confequitur: fed et direCtis credo Praetorem fuccurrere opor-
tere, vt interuentu fuo tueatur earum libertatem *?, $. 12.
Si dolus filiaefamilias interuenerit, et particeps doli fuerit pa-
ter, füuo nomine tenebitur. *

COCRPIT AWIL
DE:.CONCVBINIS.

VrrrANvs/libro II. ad legem Iuliam et Papiam ..
VAE in concubinatu eft, ab inuito patrono poterit difce--
' dere, et alteri fe aut in matrimonium, aut in cóncubina-
tum dare. Ego quidem probo ? in concubina adimendum ei
conubium, fi patronum inuitum deferat: quippe cum hone-
ftius fit patrono libertam concubinam, quam matremfamilias
habere. $. 1. Cum Atilicino fentio, et puto, folas eas in con-
cubinatu habere ? pofte fine metu criminis, in quas ftuprum
$. 2. Qui autem ^ damnatam adulterii in
concubinatu habuit, non puto lege Tulia de adülteriis teneri:
quamuis, fi vxorem eam duxiffet, teneretur. $. 3. Si qua ?
in patroni * fuit concubinatu, deinde ? filii effe coepit, vel
in nepotis, vel contra: non puto eam recte facere: quia pro-*
pe * nefaria eft huiusmodi coniunCtio: et ideo huiusmodi fa--
cinus prohibendum eft. $. 4. Cuiuscumque aetatis concubi-
nam fhabere ? poffe, palam eft: nifi minor annis duode-
cim fit. ! |

II. PAv rvs/lbroXII. ad legem IuliametPapim.]) Sx
PATRONVS libertam concubinam habens furere coeperit, in
concubinatu eam effe humanius dicitur. :
(tllaveies i Ptate ,
IL;:MARctIANvSs/libro XII. Inftitutionum.| Iw cox-
CVBAT V'W"ï"ömt aliena liberta, et ingenua, et **
maxime ea, quae obfcuro loco nata eft, vel quaeftum corpore
fecit: alioquin fi honeftae vitae, et ingenuam mulierem in
concubinatum *^ habere maluerit, fine teftatione *5 hoc ma-
nifeftum faciente non conceditur: fed neceffe eft ei, vel vxo-
rem eam habere, vel hoc recufantem ** ftuprum cum ea com-
mittere. $. r. Nec adulterium per concubinatum ab ipfo
committitur: nam quia *? concubinatus per leges nomen af-
fumpfit *9, extra legis poenam eft: vt et *? Marcellus libro
feptimo Digeftorum fcripfit *$. |

IV. PAvrvs ,t'ïilibrö XIX. Refponforum./ Coxcv B1-
NAM ex fola animi deftinatione aeftimari oportet.

r/; * .
V. IpnzEwjlibro IIl. Sententiarum. CoxcvBrzNAM
ex ea prouincia, in qua quis aliquid adminiftrat, habere
poteft. :

LIBER

finitum, confilium cepi in fequentibus eiusmodi defe&us editionis Haloandrinae
his virgulis: — || fignare. GEBR. 2 Hal puto. GEB. — 3 Hal.
et Vulg.baberiBR. — 4 Hal etmm.GEB. —5 Hal Si quae. GEB. — 6 Steph.
Etiam Bafil. $ vw«AAzxevSe?cm 7À "7«TQ res eodem re-
dit. BR. — 7 Hal, fequens z huc transfert, quod non difplicet. pzR. — 8 Hal.
pro. Bafil Z3éwrós i& — Dubito an Hal. habeat fatis re&te, B& R. Sed Bafil.
idem dicunt. GrR. 9 Hal. baberi. G EB. 10 Gothofr. in nota: in con-
cubinatu. fJal. — Ia coucubitu ferri poiTet, non aeque: z concubatu. Vt Hal.
etiam reliqui editi et fcripti, BR. —Pal. T. II. HI. IV. V. Barb. Otob. et Byn-

kersh. GEB. — ; I1 Hal. fed, loco: et. GER. 12, Hal. et Vulg. n concu-
binatum, quod praefero. BR. 13 Hal. conteflatione. Bafil. iv éxpagrvgío.
B R. 14. Hal. recufante eo. B R. 15 Hal. cum, loco: quia. I6 Taur.

aSumpfit.: G E.

17 Ap. Hal. et Vulg. et, abeít. BR.
fcribit. BR.

18 Hal. et Vulg.

1 Quid

"UR ai—n

L n

DIGESTORVM .LIB. XXVI.

LIBRER
d ide B
|FAYLYSj||libroJOOVHEb-ad Edi&um. ||/"
VTELA eft, vt Seruius definit, vis ac poteftas in ca-
pite libero ?, ad tuendum eum qui propter ? aetatem
fuam ^ fponte fe defendere nequit, iure ciuili data, ac
permifía ^. $. z. Tutores autem funt, qui eam vim ac pote-
ftatem habent: exque re ipfa * nomen ceperunt *: itaque
appellantur tutores, quafi tuitores ?, atque defenfores: ficut
aeditui dicuntur, qui aedes tuentur ?. $. 2. Mutus tutor da-
ri non poteft, * quoniam auctoritatem praebere non poteft. *
$. 3. Surdum non polfe dari tutorem, plerique, et Pomponius
libro *(Qexagxgx fifho norad Edi&ïzïï ^) !? probant: quia non
tantum loqui, fed et audire tutor debet. »/( - fiin |
| IL.PowPouzrv slibroIII. * adSabinum./ Now kescT
exigendum a pupillo, vt fibi tutorem petat, aut vt ad tutorem
fuum proficifcatur. | |
[. . HLiVrerawvs([libro XXXVII. *? ad Sabinum)) Qvz

HABET tutorem pupillus vel pupilla *?, fi furere coeperint,

in ea caufa fünt, vt in tutela nihilo minus durent: quae fen- :

tentia Quinti quoque Mucii fuit, et a Iuliano probatur: eo-
que iure vtimur, vt ceffet cura, fi tutelae aetas ** indigeat.
Quare.fi tutores habent, per furorem in curam non redigun-
tur: fiue ** . non habent, et furor eis accefferit 16. nihilo mi-
nus tutores accipere poterunt *?: quia lex duodecim tabula-
rum ita accepta eft, vt ad pupillos vel pupillas non pertineat.
$. 1. Quia autem in pupillorum ** Eerfbna adgnatos curato-
res non admittimus, idcirco putaui *?, etfi minor viginti quin-
que annis furiofus fit; curatorem ei non vt furiofo, fed vt adu-
lefcenti dari, quafi aetatis effet ?? impedimentum: et ita de-
finiemus, ei quem aetas curae vel tutelae fubicit, non effe ne-
ceffe quafi dementi quaeri curatorem: et ita Imperator Anto-
ninus Auguftus refcripfit: cum magis aetati; quam dementiae
tantifper fit confulendum. $. 2. Si pupillus pupillaue cum
iufto tutore, tutorue cum eorum quo ?* litem agere ?^* vult,
et curator in eam rem petitur: vtrum ipfis pofcentibus datur,
an vero et aduerfario ^3?2 Et fciendum eft, fiue agant, fiue
conueniantur, dari hunc ^* curatorem poffe: fed ?? non alias,
quam fi ipfe petat, cui dari eum oportet. Denique Caffius li-
bro fexto fcripfit, talem curatorem neminem dari poffe, nifi
pracfentem: neque cuique ?* mifi praefenti et poftulant.

1 Quid haec figna. || |] fibi velint, fupra iam eft monitum ad in-
Ícriptionem legis primac tituli proxime antecedentis, qui eft Libri XXV. vlti-
mus. Nempe apud Haloandrum in hac pofteriore Digeftorum parte plurimae
legum infcriptiones, praeter nomen ICti, nihil exhibent, quod ipfum totiens
meminiffe taediofum foret.: Quare, vt et chartae parcatur, placuit ea, quae ap.
Hal. abíunt, his ipíis fignis includere, vt hic. | | ib. XXXVIII. ad edictum. ||
eoque ipfo indicare, inclufa abeffe. De cetero, vbi aderunt plura, praeter ICti
nomen, fed a Taurellii le&ione diuerfa, ea, vt haCtenus fa&um eft, ftudiofe in-
dicabuntur. Vbi nihil annótatum offendes, B. L. nec figna ifta offendes, indi-
cio erit, infcriptionem Haloandri cum Taurelliana confpirare. GEB. — 2 Hal.
addit: couflituta, GER. — 3 Hal. per. GER. 4 Lege potius fua. — Ita Cel-
fus Izb. I. c. 1. fuae fpontis efft. BR,.. Sed et Hal. ita dudum habet. GEB. — 5

. Data opera hanc Seruii definitionem explicui in Programmate peculiari Differ-

tationi de Hevélo cito ob inaequalitatem in melius veformando adiecto. GE B.
6 Vulg. ipfi. BR. 7 Hal et omnes: acceperunt. BR. — 8 Taur. in Adno-
tat. tuitores. tuitutores in P. Nempe librarius feipfum correxit, fed male. GE E.
9 Aedituus potius eft aeditimus. |Vide pluribus Menag. Amoen. lur. Cim. c. 3 9.
GEB. IO Quid his vocibus additum fignum (ibi velit, ignoro. n arche-
typo hic nihil eft notatum, neque etiam ifta verba funt fuppleta, fed omnia con-
tinua fcriptura decurrunt. — Forte dices, Taurellio dubium vifum, an Pomponius
tot libros ad Edi&um fcripferit. 'Sed idem ad L. 1. $. Pomponius infra de
Carbon. Ediio nihil figni appofuit, vbi tamer Pomponii liber feptuagefimus

que, quod ?* cum his ageretur.

LLE. R

441

VICESIMVSSEXTVS.

Itaque infanti non poteft dari. Idem ?? Caffiüs ait, fi pupil-
lus curatorem pofcere non vult, quo minus cum eo agatur, co-
gi eum a Praetore debuiffe. $. 3. Quolibet loco et tempore
hunc curatorem dari poffe, Pomponius libro fextodecimo .ad
Sabinum fcripfit. $. 4. Si pupillus petat talem curatorem,
nec addat in-quam rem, an in omnes controuerfias datus fit?
Et ait Celfus, Seruium conftituiffe, in omnes res datum videri.
IV. Pavrvs/libro VIII. ?* ad Sabinum.| Qvo» di-
citur, fi indiftinCte datus fit curator, in totam litem datum vi-
deri, fortaffe eo fpectet ??, fi familiae hercifcundae, aut com-
muni diuidundo, aut finium regundorum actio effet cum tu-
tore: et fi indiftincte datus effet, non folum eo nomine cura-
tor eflet, quod ?? ageret pupillus pupillaue, fed inuicem quo-

res in plurium locum, vel vnus in plurium, vel vnus vnius lo-
co, vel in vnam litem, vel in plures curator peti.
V. Poxrourvs/libro XVII. ?? ad Sabinum./ Cv
SEMEL petitus fit ?? talis curator, quamdiu is curator ma-
neat, alius in eandem litem curator peti non poteft. . $. r. Et,
fi Titius, verbi gratia, aduerfus Seium curator petitus fit, idem
Titius aduerfus alium tutorem dari poterit 3*: vt ex diueríis
caufis vnus duorum curatorum locum optineat. Quod qui-
dem et aduerfus eundem accidet, fi in diuerfas lites in 35 di-
uerfis temporibus idem petatur. x XX /fllt. eou
1544 VL W nP1AN vs/|| libro trigefimo 39:o&tauo ad Sabi-
num. | Mv o itemque mutae impuberibus tutorem dari
polfe, verum eft: fed an auCtoritas eis accommodari poffit, du-
bitatur? Et, fi poteft tacenti, et muto poteft. Eft autem ve-
rius, vt ?* [ulianus libro vicefimoprimo Digeftorum fcripfit,
etiam tacentibus auCtoritatem poffe accommodare ?9?. $. r.
Sub condicione a Praefidibus prouinciarum non poffe dari tu-
torem, placet: et fi datus fit, nullius effe momenti dationem:
et ita Pomponius ait: hanc autem adieCtionem, quam Praefi-
des prouinciarum faciunt, Tv TOR EM DO, SI SATISDE-
DERIT, non condicionem in fe habere, fed admonitionem 3?,
non aliter ei tutelam committi, quam fi fatisdederit, hoc eft,
non aliter ei gerere permittendum, quam fi rem faluam fore
cauerit. $. 2. "lutoris datio neque imperii eft, neque iurisdi-
Ctionis: fed ei foli competit, cui nominatim hoc dedit vel lex,
vel Senatusconfultum, vel Princeps. $.3. Surdo impuberi po-
terit tutor dari. $. 4. Ei, cuius pater in hoftium poteftate eft,
tutorem dari non polífe palam eft. Sed fi datus fit, an in pen-
| denti
Vulg. omnino habet: ljj. XVIII. ad Edictum,
II Hal. lib. XVI. GEB. . I2

nonus ad EdiQum allegatur.
et Hal. libro decimo fexto ad Sabinum. BR.
Hal. lb. XXXVIII. GEB.

&a eft. In MSS. etiam eft: tutelae, fed pro: zndigeat, vulgo: zndulgeat. BR.
In hunc modum Barb. corre&us eft. Pal. I. habet: tutele. Bynkersh. tutelae.
Hal. vt Taur. tutelae. G EB. I5 Hal. fj vero, GEB. 16 Vulg. poffunt.
B R. 17 Hal. accefjit. 18 Vulg. inferit: furioforum. BR. 19 Hal. et
Vulg. putamus. BR. 20 Hal. fit. 21 Ap. Hal. tutorue cum eorum quo,
abfunt. GEB. — 22 An litem agere latine dicatur, dubitat Curtius Évxas.. II 17.
fed habet Tertull. de Spe&ac. c. 21. BYNK. Confer Eund. VII. Obf. 13. GER.
25 Vulg. addit: petente. BR. 24 Hal. dari bis bunc curatorem, Vulg. dari
bic curatorem. BR. — 25 Hal licet, loco: fed. — 26 Hal et omnes: cuignam.
B R. 2/7 Nlal. Idemque. 28 Hal. ljb. IX. GEB. 29 Hal. et omnes*
fpectat. BR. 30 Hal. 440 ageret. GEB. 31 Hal. 44.. GEB. — 32 Hal.
lib. XVI. GEB. 33 Hal. eff, et mox: manet. — 34 Hal. et aduerfus alium
cuvator effe poterit. — Vulg. aduevfus aliuu tutov effe poterit. BR. 35 Vulgo
in, abeft. Hal. fubftituit et. a Vulg, non fum alienus. BR. 36 Flor. trige-
fimo, eft a manu fapplente. BR. 37 Hal. et omnes inferunt et. B R. 38
Hal. et Vulg. accommodari, quod forte re&tius. BR. 39 H. a Porta ad oram
pofterioris, 1In Pand. Flor. fed admomitionem [atisdederit boc eft mon aliter
ei gerere, — Sed huius rei nihil inueni in archetypo. Hal. hic: admonitionem :
| "01

$. 1. Poffunt autem vel plu- .

13 Ap. Hal. pupillus vel pupilla, abfunt. GEB. .
. 14 Flor. nunc reapfe eft: tutela aetas indigeat. nam e finalis in: tutelae expun-

aHänïuG

442 DIGESTORVM

denti fit datio, quaeri poteft?2 Et non puto dationem valere:
fic enim poft patris regreffum reccidit in poteftatem, atque fi
numquar pater ab hoftibus captus fuiffet. Immo curator fub-
ftantiae dari debet, ne in medio ^? pereat. |
VII. VrPrAxvs/]|libro II. Difputationum.||/ S1 r1-
LIVSFAMILIAS tutor a Praetore datus fit, fi quidem pater

tutelam agnouit, in folidum debet teneri: fi non adgnouit,

dumtaxat de peculio. Adgnouiífe autem ViQetur, fiue geffit,
fiue gerenti filio confenfit, fiue omnino attigit tutelam. Vn-
de cum quidam filio fcripfiffet, vt diligenter tutelam gereret,
CYM SCIAS, inquit ^', PERICVLVM AD NOS PERTI-
NERE, dixi, hunc quoque videri adgnouiffe. Plane, fi fo-
lum monuit filium, non videtur ^^ agnita.
VIII. Ingx/|| librost Opinionum. ||] PArRowvs
quoque tutor liberti füi fidem exhibere debet: et fi qua in
fraudem debitorum *?, quamuis pupilli liberti gefta funt, re-
uocari ius publicum permittit. :
Eos extra ófdinem animaduertitur, qui probentur ^? num-
mis datis tutelam occupaffe, vel pretio accepto operam dedit-
fe vt non idoneus tutor daretur: vel confulto in edendo pa-
trimonio quantitatem minuerit ^?: vel euidenti fraude pupil-
lorum bona alienaffet ^7. * »
X. VrPraxvs/||libro II. ad-Idiétermr-||/ EmTrAM
non * municeps tutor dari poteft, dummodo municipi detur.
XI. PAvrv s/)||libro TII. ad Vitellium.|| / FvRrzosvs,
fi tutor datus fuerit, poteft intellegi ita dari, cum fuae ^*
mentis effe coeperit. ^ /j.
XIL. InEw/||libro;X, Refponforum. ||| QvAEesrTvMw
eít, an hi, qui in locum abfentis Reipublicae caufa tutores da-
ti funt, mortuo illo tutores perfeuerent? an alii petendi ef-
fent ?? Paulus refpondit, eos, qui in locum abfentis dati
funt,non reuerfo eo, in eadem cauía perfeuerare vsque ad
tempus pubertatis. — -

XUL [PowPoxrvs/||libro IT. Enchiridii.]/ Sorzc.

etiam curator dari aliquando' tutorem habenti, propter aduer-
famn tutoris valetudinem, vel fenium aetatis: qui magis admi-
niftrator rerum, quam curator eíle intellegitur. $. r. Eft
etiam adiutor ?* tutelae, quem folet Praetor permittere tu-
toribus conftituere, qui non poífunt fufficere adminittrationi
tutelae: ita tamen, vt fuo periculo eum conftituant.
XIV. VrPrANvs/||libtbo XXXVF& ad Sabinum. ||/
Sr ApRoGATI funt adhuc impuberes, vel deportati fint pu-
pilli, tutores habere definunt. $. r. Item Ífi in feruitutem
pupillus redigatur, vtique finitur tutela. $. 2. Aliis quoque
modis definunt effe tutores: fi forte quis ab hoftibus fuerit
captus, vel pupillus, vel tutor. $. 3. Sed etíi ad tempus fue-
rit quis datus, tempore finito tutor effe definit. $. 4. Prae-
terea, fi ?? fufpettus quis fuerit remotus, definit effe tutor.
$. 5. Sed etfi ad certam condicionem datus fit, aeque eue-
nit ??, vt definat effe tutor exfiftente condicione.
XV. Ingw]||libro XXXVIIL adSabínim, ||| Sx ovzs
tutor non fit captus ab hoftibus, fed miffus ad eos quafi lega-
tus, aut etiam receptus ab eis, aut transfugerit: quia feruus

von. fcilicet aliter ei tutelam. committi, quam fi vem pupili faluam fore cauerit.
reliquis omiffis. B R. 40 Hal. omiffa praepofitione m hic inferit: tempore.
Bafil. &v urra£). BR. 41 Hal. uquiens. GE B. — 42 Hal. videbitur. GER.
43 Hal. in margine: alias, creditorum, alias neutrum. pofteriore ratione habet
Vulg. Quid autem vetat, 72 debitorum, accipere de his, quae debentur? BR.
44 Hal. lib. XL. GER. — 45 Hal. probantur. — 46 Hal. minuiffe. WVulg. mi-
nuerent. BR. — 47 Hal alienaffe. "Wulg. aliemauerint. BR. 48 Gothofr.
in nota: veteres quidam legunt: etzam wwmniceps. Etiam Hal. habet in margi-
ne: aliay deefl wegatio. Etita eftin Vulg. BR. — 49 Vulg. fanae. BR. ;o
Hal. fínt. GEB. 51 Gothofr. in nota: A&or. Hal. fed etiam a&or, et in
margine: alias, adiutor. Balil, etiam habent: f90432v. BR. 52, Hal. inferit:

LIB.

J/2«^ XVI JGA1vs/||libro XHE ad

Inftitutionum./ Ix |

. brarii intelligit.

XXVI.

TIL ALE

. non efficitur, tutor manet: fed interim a Praefidibus alius tu-

tor dabitur. 729

TvTELA plerumque ?^* virile officium eft. $. r. Et fcien-
dum eft, nullam tutelam hereditario 1ure ad alium tranfire.
Sed ?? ad liberos virilis fexus perfectae aetatis defcendunt
legitimae: ceterae non defcendunt. :
XVIIL Pavrvs /||libro VIIT. ad Sabinum.||/ Comw-
PLvRA ?$ Senatusconfülta fatta funt, vt in locum furiofi, et
muti, et furdi tutoris, alii tutores dentur.

[hrme, XVIII. INE&RAT1vs/||libro III. Regularum. ||/ F x-

MINAE tutores dari non poffunt: quia id munus mafculorum

eft: nifi a Principe filiorum tutelam fpecialiter poftulent.

Tagds 5 :
DE TESTAMENTARIA TVTELA.

* u :
d [GArv s/libroäïlï. ad Edi&tum prouinciale//^
LEGE duodecim tabularum ? permiffum eft parentibus, li-
beris fuis, fiue feminini fiue mafculini fexus, fi modo in
poteftate fint ?, tutores teftamento dare. $. r. Item fcire
debemus, etiam poftumis filiis, vel nepotibus, vel ceteris libe-
ris licere parentibus teftamento tutores dare: qui modo in ea
caufa fint, vt, fi viuo eo nati fuerint, in poteftate eius futuri
fint *, neque teftamentum rupturi. $. 2. Item ignorandum
non eft, eum qui filium in poteftate, et nepotem ex eo aeque
in poteftate habebit, fi nepoti tutorem dederit, ita recte de-
diffe videri, fi nepos poft mortem eius in patris fui potefta-

tem recafurus non fit: quod euenit, fi viuo teftatore filius in :

poteftate eius effe defierit. u iav d
IIL. VrerAwvs/|libro IL. ad Sabinum. ||/ Nrec u-

LITEM liberis recafuris in poteftatem tutorem dare poffe, a

Diuis Fratribus refcriptum eft. DSaéinuwn

I1I. IDEM//HlibI'O XXXV. ad Edictum. |/ TEsTa-
MENTO datos tutores accipere debemus etiam eos, qui co-
dicillis teftamento confirmatis fcripti funt. $. r. Sed eos de-

mum teftamento datos accipere nos oportet, qui iure dati

IV. MopEsmixvs/||libro VIL Differentiarum

Paeaqoe

PaTER herede 5 inftituto filio vel exheredato, tutorem

17?&5'1( 2::7&: £2n ,4 !

da-

re poteft: mater autem non nifi * inftituto, quafi in rem po-

tius, quam in perfonam, tutorem dare videatur. Sed et in-
quiri in eum, qui matris teftamento datus eft tutor, oportebit:
cum a patre datus, quamuis minus iure datus fit, tamen fine

inquifitione confirmatur *, nifi fi ? caufa, propter quam da-

tus videbatur, in eo mutata fit, veluti fi ex amico inimicus,
vel ex diuite pauperior effectus fit. — &2 7
V. VrrPianvSs/||libro XV. ad'Smäbinum.H// SI QVIS

filiabus fuis velfiliis ? tutores dederit, etiam pottumae vide-

tur dediffe: quia filiae appellatione etiam poftuma conti-

netur. eQu T.

VI. Inxw/||libro XXXIX. ad Sabinum.|| / Q vx» 79,

CF ORE g

! fi nepotes fint? an appellatione filiorum, et ipfis tutores dati

fint, videndum **? Et magis eft, vt ipfis quoque dati videan-
tur: fi modo liberos dixit: ceterum, íi filios, non contine-
buntur:

tanquam. GER. 553 Hal. eueniet. GEB.
ftat ex Liuio XXXIX. 9. et Seneca ad Helu. c. 14. BYNK. 55 Hal. Et
licet, loco: Sed, et idem polt: ceterae, inferit: tameu. GER. 56 Hal.
Compluria, mendo plus quam manifeíto. BR. Qui forte aberrationem li-
Alias mendum gramtmaticum aut typographicum neutiquam
eíft, Vide Terent. Pborm. IV. 6. 5. ibique Donatum. G£E.
I Hal. CAIVS lib. 1V. ad L. XH. tabularum. GEB. — 2, Vide Noodt,
II. Obf. 19. B&. 3 Hal. funut. 4 Hal ? fint, poft fequens; vauptari,
collocat.: G E B. 5 Hal. beredi. — 6 Ad hunc vtrumque textura confer. Byn-
kersh, I]. Obf. 17. BR. — 7 Hal. confirmetur, — 8 Ap. Hal, et Vulg. fi, abeft.
RR. .9 ÁAp. Hal, vel filiis, abfunt. GE z. . 10 Vulg, Quad. BR. — 11 Hal.

54 Re&e haec dici a Caio con-

ineiale. ||/-

addit

Wi
/hlc

DIGESTORVM LIB. XXVL TIT. II 443

buntur *?: aliter enim filij, aliter nepotes appellantur. Pla-
ne, fi poftumis dederit *?, tam filii poftumi, quam ceteri li-
beri continebuntur. . - Cotcliss.
VII. Pavr.vs/||libro III. ad Sabinum.||/ T v ronxs
non ab herede, fed a. teftatore protinus proficifcuntur, ** fi-
mulatque aliquis heres exfütiffet: nam et ipfe heres tutor

dari poteft: *? et poft mortem heredis tutor recte dari poteft.

VII. VLPIANVSAlübFQJ*XX. 'ad«babinum.||/ T v-
TOR datus vetari tutor eíle poteft, vel teftamento, vel codi-
cilis. $. r. Sed ** fi fub condicione fuerit tutor datus, de-
ficiente condicione tutor non erit, $. 2. Tutorem autem **
et a certo tempore dare, et vsque ad certum tempus licet, et
fub condicione, et usque ad condicionem. $. 3. In tutoris
dationem *9 vtrum leuiffima condicio, an nouiffima, vtin le-
gato *?, fpeCtanda eft? vt puta ^* Tirrvs, cvw PoTE-
mRiT,TVTOR ESTO: ÜTirivs, S: NAVIS EX ÁSIA
vENERIT, TYTOR ESTO? Et lulianus libro vicefimo Di-
geftorum re&te fcripfit, nouiffimam fcripturam effe fpectandam.

IX. PouPoNriIv s/libro HM&&-Q&-B&&«MWLQ&[EI ;

S: wEMo hereditatem adierit, nihil valet ex his, quae tefta-
mento fcripta fünt: fi vero vnus ex pluribus adierit, tutelae
Óftatim valent; nec exf»eCtandum erit, vt omnes hereditatem
adeant. 4 , : | r :
X. VrPraANVvs/||libro XXXVEL-ad-Sabinum.|]/ S1
4EREDITAS nondum adita fit, ex qua tutor fperatur, verius
eft, alium tutorem poffe dari: quafi nondum [it, nec fpere-
tur. $. X In tutelis teftamentariis id fequimur, quod nouif-
fimum eft: et, fi faepius tutor datus fit, nouiffimam fcriptu-
ram intuemur. $. 2. Qui filium et ex eo nepotem habebat,
fi nepoti tutorem dederit, habet difceptationem, an aliquo ca-
fu non fit vtilis datio? vtputa fi proponas, filium viuo patre
deceffiffe, et nepotem ex eo fucceffille viuo auo? Et fortius
dicendum eft, tutelam quoque e lege * Iunia ) Vellea ?? con-
firmatum ??: nam et Pomponius libro fextodecimo ex Sabi-
no fcripfit, valere tutoris dationem: cum enim confirmatum
fit teftamentum, confequenter tutoris quoque datio valebit in
eo teftamento fcripta, quod valet, id eft ?^, vbi nepos vel he-
res inftitutus fit, vel nominatim exheredatus fit. $. 3. 5i fu-
riofus teftamento tutor detur, fi quidem cum furere defierit,

tutorem eífe re&te datum Proculus exiftimat: quod Ífi datus

fit pure, negat Proculus valere dationem: fed eft verius, quod
et Pomponius ait, recte videri datum, et tunc fore tutorem,
cum fapere coeperit. $. 4. Seruus alienus ita dari tutor
poteft, s1 LIBER ERIT, TVTOR ESTO. Quinimmo, et
fi pure datus fit, videtur ineffe haec condicio, cvM LIBER
zRriT. Poteít autem quis et extraneo feruo defendere ex
hac caufa fideicommiffariam libertatem. Quid enim intereft,
fuumm feruum, an alienum tutorem fcripferit, cum pupilli fa-
uore et publicae vtilitatis ^5. adfumpta libertas fit in perfona
eius, qui tutor fcriptus eft? Poteft igitur et huic fideicom-
miffaria libertas defendi, íi voluntas apertiffime non retra-

getür.
XI. Inzw /||libro XXXVH--ad-SabinumeH/ Sx ov1s
füb condicione, vel ex die, tutorem dederit, medio tempore
alius tutor dandus eft: quamuis legitimum tutorem pupillus

addit ef?.
fleris dixerit.
Hal. et Vulg. inferunt et. BR.

I2 De his Petr. Faber III. Sewmefle.24. BYNKX. —— 13 Hal po-
14 Hal. praefigit et. 15 Hal. praefigit Sed, GE B. 16
17 Vulg. inferit: m teflamento. BR. 18
Gothofr. in nota: A. datione. Ita Hal, et Vu!s. datioue. BR. — 19 Ap. Hal.
vt in legato, abfunt. GEB. 20 Hal. et Vulg. vtpata ita. BR. 21 Hal.
lib. XVI. ad Sabinum. GEB. 22, Taur. in Adnot. Junia. Iuna in P. Pro
Vellea, debet eífíe: Velleia. Vulg. habet: Iula Velleza. BR. Hal, etiam : Zz-
cia Vellea, et. Pal. l. I vbi tamen vox: zunia, recenter leuiterque deleta, IlI.
Sed Iulia habent Pal. IV. V. Barb. 7Velleia exhibent Pal. I. at in hunc modum ;
vel Leia, corrupte, II. III. IV. Barb. Vat. forte I. neque enim Collationibus nu-
merus eft additus. . At: 7Vellea Pal. V. GER. 23 Hal. coufirinatam. GEB.
24 Hal. idem, loco: id efl. Sed et haec verba cum fequentibus vsque ad: mo-

eífet ^?.

habeat: fciendum eft enim, quamdiu teftamentaria tutela fpe-
ratur, legitimam ceffare. $. r. Etífi femel ad teftamentarium
deuoluta fuerit ^* tutela, deinde excufatus fit tator teíftamen-
tarius, adhuc dicimus, in locum excufati ?^* dandum, non ad
legitimum tutorem redire tutelam. $. 9. Idem dicimus et
fi fuerit remotus: nam et hic;,?? idcirco abit ?^?, vt alius de-
tur. $. 3. Quod fi tutor teftamento datus deceferit, ad leci-
timum tutela redit ??: quia hic Senatusconfultum ceffat.
$. 4. Plane fi duo pluresue fuerint tutores teftamentarii, inlocam
eius, qui deceffit ?*, vel'in ciuitate effe defiit, poterit dari
alius: ceterum, fi nullus fuperfit, vel in ciuitate [fit, legitima
tutela fuccedit. ! : :
lu IDEM,//HBbI'O OEXXMATE-ad-Sabimm.||/ Cx n-
TARVM rerum, vel caufarum teftamento tutor dari non
poteft, nec deductis rebus.
XIII. Pouroxzv s//|| libroXVHzad Sabinmms || / E T,
sI datus fuerit, tota datio nihil valebit: |

fMort, XIV4AMARcIANYS //[ llibro lL. Inftitutionueme| i// QvrA

| perfonae, non rei vel caufae datur.

XV. VrPrANvSs/||libro XXXVIIT. adSabinum.]| V Sx
trAMw xNjtutor detur rei Africanae, vel rei Syriaticae ??, vti-
lis datio eft: hoc enim iure vtimur.

XVI.(;I!D z MÁ||libro X3€XEX.ad Sabimmm.||/ Sx ovisy

it.a.dederi.t ; FILIIS MEIS TVTOREM DO, in ea con-
dicione eft, vt tam filiis, quam filiabus dediffe videatur: filio-
rum enim appellatione et filiae continentur. $. r. Siquis fi-
lio tutorem dederit, et plures filios habeat: an omnibus filiis
dediffe videatur? Et de hoc ?^ Pomponius dubitat: magis
autem eft, vt omnibus dediffe videatur. $. 2. Si quis liberis
tutores dederit, vel filiis, et habeat quosdam apud hoftes,
etiam ipfis dediffe videbitur: fi non aliud aperte probetur te-
ftatorem fenfiffe. $. 3. Si quis, cum ignoraret fe filium Ti-
tium habere, filiis tutores dederit: vtrum his folis dediffe vi-
deatur ??, quos in poteltate fcit, an ei quoque, quem igno-
rauit fe habere? Et magis eft, vt huic dediffe non videatur,
licet nomen filiorum admittit *9 et ipfum: fed quia de ipfo
non fenfiffet ?*, dicendum eft ceffare in perfonam ?5 eius da-
tionem. $. 4. Proinde et. fi certus fuit ?? filium deceffiffe,
qui füpererat, idem erit dicendum: nec enim videtur ei de-
diffe, quem obiffe credebat. $. 5. Si poftumis dederit tuto-
res, hique viuo nafcantur, an datio valeat? Et magis eft, vt
vtilis datio fiat, etiam fi viuo eo naícantur. .$5.65;
XVIL. IpEM |llibro XXXV. ad Edictum.|| T EsTA-
MENTO datos tutores non efle cogendos fatisdare rem fal-
uam fore, certo certius eft. Sed nihilo minus, cum quis of-
fert fatisdationem , vt folus adminiftret, audiendus eft: vt
Edicto cauetur. Sed recte Praetor etiam ceteris detulit hanc
condicionem, fi et ipfi velint fatisdare: nam et fi ipfi parati
funt ^9 fatisdare, non debent excludi alterius oblatione: fed,
impleta videlicet ab omnibus fatisdatione, omnes gerent, vt ^*
qui contentus eft magis fatis accipere, quam gerere, fecurus
$. r. Non omnimodo autem *5 is, qui fatisdet,
praeferendus eft. Quid enim, fi fufpecta perfona fit, vel. tur-
pis, cui tutela committi nec cum fatisdationé debeat? vel
quid, fi iam multa flagitia in tutela admifit? nonne magis re-
: pelli

minatim exberedatus, omiffo: fit, parenthefi includit, et in margine addit : baec
alias de[unt. G B. 25 Hal. et Vulg. inferunt gratia, fed ifta commode pen-
dent a praecedenti voce: famore. BR. — 26 Hal. fit. GEB. — 72/7 Hal. inferitz
alium. GERB. 28 Àp. Hal. et bic, abíunt. GE R. 29 Hal. abicitur, loco:
abit. GEB. — 30 Hal. rediit. — 31 Hal. ceffit. 32 Gothofr. in nota: Syria-
cace. Hal. Ilta etiam Vulg. Syriacae. B R. 33 Hal. dixerit. 34 Hal in-
ferit: etiam. GEB. 35 Hal videbitur. GE B. 36 Hal admittat. GE B.
37 Hal. fenfit. GE B. — 38 In archetypo eft: perfona in fine verfus, cum lineo-
ía tamen literae finali impofita. BR. — 39 Hal. et fi certior fit factus, et in mar-
gine: alias, credat fiium. — Vulg. et fi credebat. BR. 40 Hal. fiut. 41
Hal. et, loco: vt. GEB. 42 Hal erit,. GEB. — 43 Hal. tamen, loco: au-

B b b b : teun

[ ern z n

nuv 4 orTcacfeo

Lhhen.,

444

pelli et reici a tutela, quam folus adminiftrare debeat? Nec
fatis non dantes temere repelluntur: quia plerumque bene
probati et idonei atque honefti tutores, etiam fi fatis non dent,
non debent reici: quinimmo nec iubendi funt fatisdare. — $. 2.
Dupléx igitur caufae cognitio eft: vna ex perfona eius, qui
optulerit ^* fatisdationem , quis, et qualis eft ^?: alia *?

contutorum, quales funt ^?, num forte eius exiftimationis,

vel eius honeftatis fünt, vt non debeant hanc contumeliam fa-
tisdationis fubire. j u d
XVIII. CA gisTRATVY s/f[librolïl»:&i&r»mm/([
Qvonp fi plures fatisdare parati fint, tunc idonior ^* praefe-
rendus erit, vt et tutorum perfona *? inter fe, et fideiufforum
comparentur. . d ; d
XIX. VrrrAxvs/||libro X9€XV.- ad Edictum.||// $1
NEMO tutorum prouocet ad fatisdationem, fed exfiftat quidam
qui tutor non eft, defideraretque ?? vt aut fatisdent tutores,
aut fi non dent, parato fibi fatisdare committant tutelam, non
eft audiendus:.neque enim aut extero committenda tutela eft,
aut teftamento dati tutores contra ius fatisdationi fübiciendi
funt. $. r. Hoc Edictum de fatisdatione ad tutores teftamen-
tarios pertinet. Sedet fi ex inquifitione dati fint ?* tutores,
Marcellus ait, et ?? ad hos ?? pertinere hoc Edictum, et id
oratione etiam Diuorum Fratrum fignificari: ideoque et illi
claufulae funt fübieCti: vt ?^ fi cui maior pars tutorum de-
cernat, is gerat ??, quem maior pars eligat *5: quamulis ver-
ba Edicti ad teftamentarios pertineant. $. 2. ?? Teftamento
datus poftumo tutor, nondum eft tutor, nifi poftumus edatur:
datur tamen aduerfus eum fübftituto pupilli negotiorum ge-
ftorum actio: fed fi partus editus fuerit, deinde hic tutor,
prius quam quicquam gereret, remotus a tutela fuerit, et hic
eadem actione tenebitur: fi quid plane geffit poft editum par-
tum, de eo quoque, quod ante gefífit, tutelae iudicio tenebi-
tur: et omnis adminiítratio in hac aCtione ?* veniet.
XX. Pavrvs/|libro XXXWVHE-ad-Ediétum; ||/ T v-
"TOR incertus dari non poteft. $. r. Teftamento ?? quem-
libet poffümus tutorem dare, fiue is Praetor fiue Conful fit:
uia lex duodecim tabularum id confirmat.
| XXI. Inzxv//| libro VHE-Breuium:||/ TEsrAMEN-
TO tutores hi dari poffünt, cum quibus teftamenti factio eft.
XXIL VrPraAwvs ?7/||libro XLV;-ad-Editctum. ||/ S 1
Qvrs tutorem dederit filio fuo feruum, quem putabat libe-
rum effe, cum effet feruus 9*: is neque liber, neque tutor

erit.
XXIIL AfnricAwvs /||libro -VIff.-Quzeftionum,/|
TvTOoR ita recte non datur, rLLI AvT ILLI FILIIS
MEIS, VTRI EORVM VOLET, TiTivsS TVTOR ESTO.
Quid enim dicemus, fi Titius conftituere nolit, vtri ex filiis tu-
tor effe velit? $. r. Ita autem recte tutor dabitur, Tivivs
SI VOLET, ILLIFILIO MEO TVTOR ESTO.
XXIV. [LAvio L EN vs/52/||libro V.-ex-Gaffiov |/ S1

PLVRES tutores ?? fint, a Praetore curatorem pofci litis

caufa füuperuacuum eft: quia altero 9^ auctore cum altero

agi poteft. ;
XXV. fM opnEsTINVS//|libro -IV;-Pardect:

Dvosvs pupillis tutor datus, etfi alterius tutela fe excufare
gote&, cum res feparatae fint, attamen alterius tutor manet.

J APINIANYA lwubme. W Iv-

RE noftro tutela communium liberorum matri teftamento pa-

tem, et mox: fatisdat. 44 Hal. obtulit. 45 Hal. fit.
vero. GEB. — 477 Hal. hic et mox iterum: fint, loco: fumt. GER.
idoneior. BR. Vide Bynkersh. J. Obf. 25. GER.
cum editis: perfomae. BR. [ta et Hal. GEB. -
Al. funt. 52 Ap. Hal. et, abeft. GE2. ^ 53 Hal. ad eos. 54 Hal. et
fi, et in margine: alias, vt fi. GER. 55 Hal. zs enim geret, et in margine:
i; geret. GE B. 56 Hal. elegerit. G E. 5'7 Hal. praefigit: Licet. GER.
58 Hal. et omnes: zn banc aclionem. BR. 59 Hal. Tator incertus. dari te-
Jiameuto non potefl. — Quemlibet, GEB. 6o Hal. IDEM. GEs. — 61 Ap.

46 Hal. inferit:
48 Vulg,
49 Scribo confidentius
50 Hal. defideretque. 51

/| teftamento dati funt.

.DIGESTORVM LIB. XXVIL TIT. II

tris fruftra mandatur: nec fi prouinciae Praefes imperitia la-
pfus patris voluntatem fequendam decreuerit, fucceffor eius
fententiam, quam leges noftrae non admittunt, re&te fequetur.
$. r. Honoris caufa tutor datus non videtur *^, quem pater
a ceteris tutoribus, quibus negotia gerenda mandauit, ratio-
nes accipere voluit. $. 2. Propter litem inofficiofi teftamenti
ordinandam exheredato filio, cui $9 tutorem pater dedit, eun-
dem a Praetore confirmari oportet: euentus ?* iudicatae rei
declarauit $*, vtrum ex teftamento patris, an ex decreto Prae-
toris auctoritatem acceperit. 77;,4,47

XXVIL. TRxeuoxixvs /|libro -XIV-—Bifputatio-
-num. ||/ Ingw fiet, fi inteftatum decefífiffe patrem. pupilli

nomine defendatur, falfumue teftamentum nomine pupilli di-
catur: et i patruus exftet, legitimus tutor futurus ab inte-
ftato, quia tutorem habenti tutor dari non poteft: nam com-
modius ipfe, qui fcriptura continetur, a Praetore dabitur, vt
fine vllo litis praeiudicio iuftus tutor auctor pupillo ad eam li-
tem fiat. $. 1. Cum autem ipfe patruus, quem tutorem legi-
timum fibi dicebat pupillus effe, fubiectum filium criminare-
tur, et adfe legitimam hereditatem pertinere contenderet,
alium tutorem petendum Iulianus refpondit.

QOvr TvTELAM teftamento mandatam excufationis iure fu-
fcipere noluit, ab his quoque legatis fummouendus erit, quae
filiis eius relicta funt: modo fi legata filii non affeCtione pro-
pria, fed in honorem patris meruerunt. $. r. Verbis fidei-
commiffi manumiffüs, non iure tutor teftamento datur: poft
libertatem itaque redditam, ex voluntate teftatoris ad tutelam
vocatur. $. 2. Impuberi liberto patronus fruftra tutorem da-
bit: fed voluntatem eius, fi fides inquifitionis congruat 9?,
Praetor fequetur. |
XXIX. Ingmllllibro XV. Refponforum.||/ Ex sEx-
TENTIA Senatusconíulti Liboniani tutor non erit, qui fe ??
teftamento pupillo tutorem fcripfit. Cum autem patris vo-
luntas hoc ipfüm manu füa declarantis ambigua non effet, eum,
quamuis alii tutores effent, curatorem dandum refpondi: nec
admittendam excufationem, quam iure publico habebat: quo-
niam promififfe videbatur ** : nec, vt fufpectum remoueri.
OXXX, PAVvELVS /Hlibro VL Quaeftionum.||/ Dv o
svNT Titii, pater, et filius: datus eft tutor Titius: nec ap-
paret, de quo fenfit teftator. Quaero, quid fit iuris? refpon-
dit, is datus eft, quem dare fe teftator fenfit: fi id non appa-
ret, non ius deficit, fed probatio. Igitur neuter eft tutor.
XXXI. *ScAEvOLA ||libroIV. Quaeftionum. ||7 S
PATER exheredatae filiae tutores dederit, et teftamentum
eius ruptum dicatur nato poftumo: commodiffimum eft, eos-
dem tutores pupillae dari ad petendam inteftati hereditatem. *
XXXIL. PAv rvs/||libroIX. Refponforum. | l/ QvAx-
RO, an non eiusdem ciuitatis ciues teftamento quis tutores
dare poffit? Paulus refpondit, poffe. $. 1,J[Idem fe-
ipäï,lleum quoque, qui propter rerum notitiam tutor datus
eft *?, perinde in omnibus et adminiftrationis et acceffionis
iure conueniri poffe, atque ceteros tutores, qui eodem
$. 2. Lucius Titius heredes infti-
tuit filios fuos pupillaris aetatis, eisque tutores his ver-
bis dedit: rFrLiiS MEIS TVTORES SVNTO (a-
1Ivs MaAEgvivs ET Lvcrvs Emos: cui Eroti li-
bertatem non dedit: fuit autem EP ,X intra viginti quin-
que

Hal. haec verba: cum effet feruns, abfunt, in margine tamen notat: alias addi-

tur: cum effet feruus. GER. 62 Hal. IABOLENV'S. GEB. . 63 Hal. et
Vulg. inferunt: dati.BR. — 64 Hal. et Vulg. inferunt: tutore. BR, — 65 Hal.
videbitur. GER. 66 Hal. quem ei,etin margine: alias, cuj. GER. 67
Hal. inferit: etemzm. Vulg. autem. R. 68 Gothofr in nota: Al. declara-
bit, Ita Hal. Taur. declaraVit. GER. 69 Hal. cougruet. GEB. — 7O Hal.
et omnes inferunt Zu. B R. 71 Hal. verba: quoniam promififfe videbatur, ' pa-
renthefi includit, et in margine addit: baec alías defunt. GEB. 72, Hal. da-
tus fit,

ld2« XXVIIL /PAPINIANYS /] | libro I;LmRefmm Z

- j

]^

a

daddem, — XXXIII.7La VOLENVS * 4//|| libro )VILI. ex Pofteriori-

!-;

" ï:*» € k /Q'O
| Jeico*et LU UL

Un5UcV.

.

TIVM TVTOREM DO: SI IS NON VIVIT,

DIGESTORVM LIB.

que annos 7? aetatis. Quaero, an poffit libertatem fibi vindi-
care? Paulus refpondit, quoniam placet, eum, qui a domino
tutor datus eft, libertatem quoque meruiffe videri, eum quo-
que, de quo quaeritur, in eadem caufa habendum, et liberum
quidem ab adita hereditate effe; tutela autem poft legitimam
aetatem onerari. A EOK

bus Labeonis.||/

g ii

vTORIBVS ita datis, Lvcrivw Tr-
TVM Ga-
1ivM PLAvTIVM TVTOREM Do: ?? "litius vixerat, et
tutelam gefferat, deinde mortuus erat: Trebatius negat *9,
ad Plautium pertinere tutelam: Labeo contra: Proculus *7,
quod Labeo: ego 'Trebatii fententiam probo, quia illa verba
ad mortis tempus referuntur. — :
" XXXIV. Scakgvor A/M |libro X. Digeftorum.| ]// CvM
copicriLLIS ideo alios ?? tutores dare fignificaffet, quo-
niam teftamento datos quosdam defuncCtos, aut excufationem
habere poffe comperiffet: an nihilo minus qui eorum viuerent,

nec excufati effent, tutores permanerent? Refpondit *?, ni-

hil proponi, cur non permanerent,

| II
(pE CONFIRMANDO
hazc x an& (.23. EEX C V RA T OR E,J)eenéAeH oeo,
Mo»ntssriNv s//| libro VI. Excufationum. ||/

T.LT.

"NA * w óà ? mepi rOy Be-
BowuwJ9voj duvxuéwwv Emi-
TQÓTTUV x';z'oqoo,sA.eixþw,cc57/,I,Bgoocpc:s'ac
oj Tep) TOUTwV vuENpwueÜx. —
$. r. Ef rivec ol dióoue-
yoi 0pJo6 xxTX Oixwxc Emi-
Trgoro, ToUrís: w] U* wv
äx;oiïz/, xot .oig éxgpiv, w Ov
mvpóToy Expv, wOj OT0U EOTV
Ylor5p yxo vio?g, 5 éxyóvom,
oUc fxei &v iÉovolg, opJuc di-
dtociy érirgomov, o&. 3. éy dian]-
ay. Ev Óà j mgócwTOV Tol0U-
vov, 0 poj OuvoToOJ ö?uzf,æ/,, oioy
Quryp, 9 muürpuy, 3j XAAóTpIOG
mic* dj mrpoawrTov, Q p OUveTOM
doDyoy, oioy TrXTNo UO TO Md
üyr, éy é£ovucla, 7 Juyargi 3
édy éimy, mxpxuxAG ETILÉAE-

cÓxi TV mpXyurwy ) &V WU-

dmiAAoic j DefoaueJeiciw * do
ímirpowov, 5 curatora ?: TOT6

q0 àyósov cyomAxpoUd)o| £x TTG.

TOU UcAXTIMOU &Eoucíxg w] Óix-
TüÉsig OUvexudpuoay, wo) womX
vv vywwwuv fef)ouoUdjo| ToUc
&riT 90T: OUG.

»

tus fit. GEB. — 73 Vulg. intra XXV. aunum. BR.

NVS. GEB.
bat. GEB. — 77 Vulg. inferit id. BR.
et Vulg. vefpondi. BR.

75 Hal. et Vulg. praefigunt: Laucius. BR.

í

TVTORE,

T NE de confirmandis tu-
toribus * relinquamus
indifcuffum, pauca et * de his
fcrütemur. :
$. r. Sunt quidam dati re-
&e tutores fecundum tefta-
menta, id eft ?, et a quibus
oportet, et quibus oportet, et
quomodo oportet, et vbi opor-
tet. Paterenim filiis, vel nepo-
tibus, quos habet in poteftate,
recte dat tutorem, fed in tefta-
mento. Srautem fuerit perfona
talis, quae non poteft ? dare,
velut mater, aut patronus, aut
extraneus quis: aut perfo-
na *?, cui non poteft dari, velut
fi pater ** filio non . exiftenti
in potelftate, aut filiae dederit,
autíi dixerit, precor te curam
habere rerum: aut in codicil-
lis ** non confirmatis dede-
rit tutorem, aut curatorem:
tunc ** quod deficit, repleri a
confulari poteftate conftitutio-
nes concefferunt, et fecundum
mentem confirmari tutores.

4 Hal. IABOLE-
76 KHal. wega-
78 Hal. inferit fe. GEB. — 79 Hal.

1 1n MSS. paffim verfio eft pro Graecis, eademque interdum diuerfa, vt

in Palat. Vat. L. et II. At in Vatic. L. etiam interpretatio delideratur. B R.

Ve-

tüs verfio abeft a 'Taurell. Aliam dedit Auguftinus ad' Modeffin.. Adde Cu-

jac. lib. VII. c.6.-S. L.
&y. alteram z de fuoaddidit. B R.

2, Malumus coniun&dtim : &522, BR.
4 1ta Taur. foeoaseSeioiy.
eít litera v, et a manu Taur. neutiquam in membrana Florentina. BR.
tino idiomate, et literis fed terminatione Graeca.
CVPATOPA deinde cum facilius effet geminam P' in

.3 Taur. aA^«
Adícititia tamen
5 La-
Videtur primo fcripturr.n:
R. commutare, quam 1n

Yeliquis Graecam formam reftituere, additae funt, poftea iftae lineolae; quae Flo-

l

E

XXVL GHDIT.- IL . IIL

$. 2. Kaj iXv uiv «oxryp
7 0 ÓsÓwwwc, T&pxiTÉOQ OUÓZy
we émi TO mÀéisoy qroÀVTTQuty io-
vei 0 wyoUusvog, X mTAGG
&uTOv [BeBouoi: — E/xv d& &AAoc
Tic, TÜTE TT0ÀUT QY oVÉI TO TrQO-
COT0Vy, &i écly. &rirmdetov.
$. 3. E"ri üdévaj déi, Ori
xoUpiTtUp moro duxJouxc OUOE
U0 TXTpOc OpJtg ÓÍdoroy, GÀ-
Àx Goüeig éiwJe fe[fcuotda
UTO TOU J'yOUMÉVOU.

&gia hh-f i
L V

x

445

$. 2. Et fiquidem pater
fuerit, qui dederit ** tutorem, -
amplius nihil vt plurimum in-
quirit qui praeeít, fed fimpli-
citer eum confirmat. Si autem
alius quis dederit *?, tunc
inquirit perfonam, fi apta fit.
-.$..3. Hoc ** amplius fci--
re oportet, quoniam curator
teftamento neque a patre recte
datur: fed *" datum affuetum
eft confirmari ab eo qui praeeft.

II.L[N&;QFS//[ibm Ill Regularum /*. Mvrirm

liberis non re&te teftamento tutorem dat: fed fi dederit, de-
creto Praetoris vel Proconfülis ex inquifitione. confirmabi-

tur *?, nec fatisdabit pupillo rem faluam fore.

$. r. Sed etfi

curator a matre teítamento datus fit filiis eius, decreto con-

[ Aaaab! VIII.

duvri$ &cvTOMOV.

firmatur ?^? ex inquifitione. r -s
L Ivriawvs/libro XXIs ?* Digeftorum./ Qvr A
patre tutor fcriptus eft aut non iufto teftamento, aut non vt
lege praecipiebatur: confirmandus eft ad tutelam .gerendam,
perinde ac fi ex teftamento tutor effet: id eft, vt fatisdatio ei
remittatur. : |

IV.-PAVLV s/l Hibro fingulari .de-.excufationibus -tus«

telarum||/ S1 PATRONVvS, vel quiuis extraneus, impube-

ri, quem heredem inftituerit ^?, tutorem dederit, et extra ea

nihil in bonis habeat pupillus: non male dicetur, iudicium

eius fequendum effe, ^ qui et perfonam eius, quem tutorem
effe voluerit ^*, nouerit, et impuberem ita dilexit ^?, vt eum
heredem inftitueret. | 45 E x |
V.,PAPINIAN y.s,//l | ibro -XI.-Quaeftienems || /T v-
TORES a patruo teftamento datos iuffit Praetor magiftratus
confirmare: hi cautionem quoque accipere debuerunt: nec
voluntas eius, qui tutorem dare non potuit, neglegentiam ma-
giftratuum excufat. Denique Praetor non ante decretum in-
terponere poteft, quam per inquifitionem idoneis pronuntia-
tis. Vnde fequitur, vt fi tutelae tempore foluendo non fue-
runt, in id, quod de bonis eorum feruari non poffit ^?, con-
tra magiftratus aCtio. decernatur. |
ja(9. VI. ä*[ggm/]llibro V. Refponforum H// $I FILIO pü-
beri pater tutorem, aut ?? impuberi curatorem dederit, citra
inquifitionem Praetor eos confirmare debebit.
J VI. HenMocGEN:1ANvs/libro Il. iuris Epitoma-
rum ?9./ NATVRALTI filio, cui nihil relictum eft, tutor fru-
ftra datur à patre: nec fine inquifitione confirmatur. $. r.
Si quaeratur, an ex inquifitione reCte datus fit tutor, quattuor
haec confideranda funt: an ?? hic dederit qui dare potuit: et
ille acceperit, cui fuerat dandus: etis datur ??, cuius dandi
facultas erat: et pro tribunali decretum interpofitum ?*.
PHONINJXS/bro XIV. 32—Difpatationum, /
IN coxrrRMANDO tutore hoc Praetor inquirere debet, a
durauerit patris voluntas. Quod in facili eft, fi ?* proximo
mortis

rentiae v efficiunt, vt fatis clare apparere videtur. BR. 6 Hal. qui Graeca
non habet, hic inferit: quaerentes, fequenti: indifuffum, omiffo. GEB. 7
Ap. Hal. et, abeft. $ Hal./oc efi. — 9 Hal. poffit. Yo Ap. Hal. perfona,
abeft. — 11 Ap. Hal. fi pater, et mox* dederit, abfunt. GE R. I2, Hal. in-
ferit: quidem, . 13 Hal inferit et. — 14 Hlal. dedit, 7à tutorem omiffo — 13
Hal. dederat. 16 Ap. Hal. Hoc, abeft. — 17 Ap. Hal. fed deeft, pergit aue
tem: datum affuetum. effe. 18 Hal. membranarum. BR. I9 Taur. con-
firimaVitur. GEB. 20 Hal. et Vulg confirmabitur. BR. — 21 Hal. ljb.. XX,
GEB. 22, Hal. iuflituit. 23 Hal. praefigit: quippe. GE B. 24 Hal.
voluit. 2,5 Hal. dilexerit. 26 Hal. poterit. 27 Non tantum Hal. fed
omnes, quos vidi, codices inuertunt. BR. — Nempe vt habeant: þ filio,
impuberi pater tutorem, aut puberi curatorem. GE B. 28 Hal Hb. IV.
G E B. 29 Hal. inferit. et. GER. 30 Hal. datws fit,
Cuius. . 31 Hal. addit fit. 32 Hal. li. V1I. GES.. — 23 Hal. inferit 2z.

Bbbb 2 2

- V TATEM pupillorum Praetor fequitur *^, non fcriptu-

446 DIGESTORVM LIB.

mortis tempore tutores non iure vel curatores fcripferit pa-

ter: nam fi ante annos, vt fpatio medio potuerit facultatium .

dati non iure tutoris a patre fieri deminutio, vel morum ante
celata vel ignorata emerfit ?*^ improbitas, aut inimicitiae cum
atre exarferunt, | UM d. d M
, IX.PAvrLY S/A [libro &agularrde Cognitionibus.| [3/5 Vrr
cvM fifco aliquem contractum damnofum miícuiffent ??,
| oNIiNyS/l|libro XIV.-Difputatroru

TILI | !
ram teftamenti, vel codicillorum: nam patris voluntatem Prae-

tor ita accipere debet, fi non fuit ignarus fcilicet eorum, quae
ipfa 3* Praetor de tutore comperta habet. Quid denique, fi
poftea de eo, quem pater teftamento codicillisue non iure dse;
dit, fcripfit 39 tutorem effe nolle? Nempe non fequitur
primam voluntatem Praetor, a qua pater difceffit.

XI. ScAEvor A/||libro XX. Digefterum.||/ Avxa *9-

nepotibus curatorem dedit, fideicommiffo ei relicto: quaefi-
tum eft, an adminiftrare curator compelli debeat? Refpon-
dit ^*, curatorem quidem non effe: fed, cum aliquid ei tefta-
mento datum effet, teneri eum ex fideicommiffo, fi non curam

fufciperet: nifi id quod ei datum effet, nollet petere, aut-

reddere effet paratus. $. 1. Item quaefitum eft, an ifte cura-
tor fatisdare nepotibus debeat? Refpondit ^?, quafi curato-
rem non debere: fed cum fideicommiffum ab eo peti priet 43
fideicommiífi nomine fatisdare deberg.
TIT. .TV
DE ('LEGITIMIS,*TVTORIBVS.

| IV Lgaxlïans// ||libro XIV. ad Sabinum. || / :
Y EGrTIMAE tutelae lege duodecim tabularum adgnatis

delatae funt: et confanguineis: item patronis, id eft, his .

qui ad legitimam hereditatem admitti poffint. Hoc * fum-

ma prouidentia: vt quifperarent hanc? fucceffionem, iidem ?.

tuerentur bona, ne dilapidarentur. $. r. Interdum ^ alibi
eft hereditas, alibi tutela: vtputa fi fit confanguinea pupillo:

nam hereditas quidem ad adgnatam pertinet, tutela autem ad.

adgnatum. tem ? in libertinis, fi fit patrona, et patroni fi-
lius: nam tutelam patroni filius, hereditatem patrona optine-
bit: tantundemque erit et fi fit patroni filia, et nepos. $. 2.
Si apud hoftes fit frater, inferioris gradus adgnato tutela nón
defertur: nam et fi patronus apud hoftes fit, patroni filio tu-
tela non defertur: fed interim a Praetore datur. $. 3. Inter-
dum autem $ etiam fine hereditate tutela defertur, interdum
hereditas fine tutela: vtputa in eo qui latitauit, cum feruum
füuum * rogatus effet manumittere.

verbis. Plane tergiuerfatio eorum, qui fubuertere fideicom-
miffam ? libertatem velint ?, eo modo puniatur, ne ius pa-

troni adquirant in eo, quem liberum eífe nolunt *?9. /Idem.

erit, fi filiae adfignatus libertus fit: tutela quidem apud fra-
tres remanebit, vt Marcellus notat, legitima autem hereditas
ad fororem pertinebit. - QOLeTuan |
IL Inx w/||libro XXXVII. ad Sabinum.||/ Lea rv1-
MAM tutelam capitis deminutione pupilli, etiam ea quae fal-
ua ciuitate contingit, amitti, nulla dubitatio eft.
III. Inkw/||libro XXXVIII. ad Sabinum.|| /'T v r Er.A
legitima, quae patronis defertur e ** lege duodecim tabula-

a Oaf

rum, non quidem fpecialiter vel nominatim delata eft, fed per-

54 Hal. emerferit, et mox: exarferint. G EB.
fero. BR. — 36 Hal. et Vulg. fequetwr, Bn. — 37 Vulg. quae ipfe. BR. — 3g
Hal. fcripferit. - 39 Hal. feguetur. — 40 Hal. Auia teflamento. — Vulg. Qui-
dam teflumento, BR, — 41 Hal. et Vulg. vefpondi.
fpondi. B. 43 Vulg. poffit. BR. |
1 Hal Haec. GEB. —2 Vulg. inferit: babere. BR. — 3 Taur. Idem,
4 Hal. inferit: tamen. GEB. — 5 Hal et Vulg. Idem. BR, — 6 Ap. Hal. as-

35 Hal. mifcuiffet, quod prae-

Nam generaliter Diuus.
Pius refcripfit Aurelio Baffo, ius patroni eum non habere, his

42 Hal, ct Vulg. ye-.

| "0 dedevint, aut won potwerint, vel (i fimita. BR«

XXVL TIT. UK 1V.

confequentias hereditatium, quae ex ipfa lere patronis datae
funt. ä I. Ergo manumiífor ex lege duodecim tabularum
tutor eft, fiue fponte manumifit *?, fiue etiam compulfüs ex

caufa fideicommiífi manumifit. $. 2. Sed etfi hac lege emit, -
vt manumitteret, et ex conftitutione Diui Marci ad Aufidium -

Victorinum peruenit ad libertatem, dicendum eft tutorem effe.
$. 3. Plane, fi forte ex Rubriano Senatusconfülto peruenerit
ad libertatem, non habebit tutorem eum, qui rogatus eft, fed
orcinus libertus effectus ad familiam teftatoris pertinebit. In
qua fpecie incipit tutela ad liberos patroni primos pertinere,
quae ad patronos non pertinuit. Quod quidem in omnibus
orcinis libertis locum habet teftamento manumiffis. $. 4. Si
duo pluresue manumittant, omnes tutores fünt: fed fj mulier
fit intet manumiffores, dicendum eft folos mafculos fore tu-
tores. $. 5. Sed *? fi aliquis ex patronis decefferit, tutela
penes ceteros patronos eft, quamuis ille filium reliquerit, Sed
et fi ab hoftibus fuerit captus, interim foli compatroni tuto-
res funt. Simili modo et, fi in feruitutem redaftus fit, appa-
ret ceteros effe tutores. $. 6. Sed fi omnes patroni deceffe-
rint, tunc tutela ad liberos eorum incipit pertinere. $. 7.
Proinde fi alter ex patronis filium, alter nepotem reliquerit,
vtrum ad folum filium, an vero et ad nepotem tutela perti-
neat: quia et nepos in familia patris fui proximus eft? hoc
apparebit ex legitimis hereditatibus: legitima autem heredi-
tas ad folum filium * pertinet: ergo et tutela ad folum filium *

| defcendit : poft filium, tunc ad nepotem. $. 8. Quaeri poteft,

fi patroni filius fit remotus, vel excufatus, an nepoti tutela
deferatur? Et Marcellus in ea fententia eít, vt füccedi non

poífe fcribat: idcirco enim abierunt tutela, vt alii in locum.

eorum dentur, non vt ^^ fucceffio admittatur *^. $. 9. Non
tantum autem morte, verum etiam capitis deminutione fuc-
ceffio debet in legitima tutela admitti. Quare fi proximior
capite deminutus eft, qui poft eum eft, fuccedit in tutelae ad-
miniftratione. $. 1o. Si parens filium, vel filiam, vel nepo-
tem, vel neptem, vel deinceps impuberes, quos in poteftate
habeat *?, emancipet: vicem legitimi tutoris fuftinet. ——
IV. MopEsT1INv s//|libroIV. Differentiarmm ||//Q v o
DEFVNCTO, Íi liberi perfectae aetatis exfiftant, fiduciarii tu-
tores fratris vel fororis efficiantur. :

V. VnPiaxvs/|libro XXXV. ad-Edictum:||/ Lxar--

TIMOS tutores nemo dat: fed lex duodecim tabularum fe-
cit tutores. $. r. Sed etiam hos cogi fatisdare certum eft:
in tantum, vt etiam patronum et patronj filium, ceterosque
liberos eius cogi rem faluam fore fatisdare, plerisque videa-
tur. Sed hoc ** caufa cognita Praetorem ftatuere debe-

re melius eft, vtrum debeat fatisdare patronus, liberique -

eius, an non: vt fi perfona honefta fit, remittatur ei fatisda-
tio, et maxime fi fubítantia modica fit, fi autem patroni per-
fona vulgaris, vel minus honefta fit: ibi dicendum eft, fatis-
dationem locum habere: vt aut modus tutelae, aut perfona,
aut caufa admittat fatisdationem. — $. 2. Inlegitimis, et in his
qui a Magiftratibus dantur, quaefitum eft, an vni decerni tu-

tela poffit? Et ait Labeo, et vni re&e tutelam decerni: poffe

j*,

enim aliquos vel abfentes, vel furiofos effe, ^ Quae fententia
vtilitatis gratia admittenda eft, vt vni decernatur adminiftra-

tio. $. 3. An ergo et prouocare fe inuicem fecundum füpe-.

riorem claufülam poffint? Et magis eft, vt fi omnes fatis non

dederint *9, vel fi finita eft fatisdatio: nonnumquam 'enim

fatisdatio ab eis non petitur, aut fatis definit *? eífe cautum:

| aut
$ Hal. et Vulg. fidei- -

tem, abeft, GEE. — 5 Ap. Hal. fuum, abeft. GER.
commi([ariam. BR. 9 Hal. volueruunt GE B. IOo Hal m»moluerumt GEB.
II Ap. Hal. e abeft, — Vulg. ex. BR.
B R. 13 Hal. et Vulg. inferunt et. BR. 14. Hal. inferit et. B R. 15
Hal. in margine: elias, amittatur. GER. 16 Hal. babebat. — V7 Hal. bic.
GEB. — I8Hal. mon dederint, vel potuerint et noluerint, vel fi fimita fit. Vulg.
19 Hal. definat. GE B.
: Zo

12, Ap. Hal. et Vulg. manumifit, abeft.

"af a "uaamse. — PU . E

T
à
j
f

[ iaetos, VL A A ry s/ibro . Inftitu

DIGESTORVM LIB.

aut Magiftratus municipales ab his quos dederint ^9 aut non
potuerunt, aut noluerunt fatis exigere, poffe dici etiam in his,
quo ?^* cafu cautum non eít, admittendam prouocationem.
$. 4. An ergo et in patronis idem fit dicendum, maxime vbi
ceflat fatisdatio? Et puto, in patronis non oportere admitti
prouocationem, nifi ex magna caufa: ne quis fpem fucceffio-
nis deminuat: nam fi patrono tutela non fuerit commiffa, po-
terit per compatronum damno adfici, qui folus rem pupilli
male adminiftrat. $. 5. Si ?? legitimus tutor capite minutus
fit, dicendum eft, definere eum effe tutorem, et locum efífe

. judicio tutelae finita tutela.

VL PAvrvs//|libro XXXVIIIL adEdictum.||/ Iw Tx-
STATO parente mortuo, adgnatis defertur tutela. Intefta-
tus autem videtur non tantum is qui teftamentum non fecit,

fed et is qui teftamento liberis fuis tutores non dedit:.quan-

tum enim ad tutelam pertinet, inteftatus eft. Idem dicemus,
fi tutor teftamento datus adhuc filio impubere manente decef-
ferit: nam tutela eius ad adgnatum reuertitur. .

À

j ionum^?^.- SvwT autem
adgnati ^*, qui per virilis fexus perfonas cognatione iuncti

funt, quafi a patre cognati: veluti frater eodem patre natus,

fratris filius, nepofue ex eo: item patruus, et patrui filius,
nepofue ex eo. D. | ! *
VIIL. Pavrvs/[|libro XXXVIIL ad-Ediétum.||/ $1
RELINQVERO ?? filiüum impuberem, et fratrem, et nepo-
tem ex alio filio: conftat vtrosque effe tutores, fi perfectae
aetatis funt ?5 : quia eodem gradu funt. p |
IX. G A1v s/libro XII. ad Edictumprouincinle/^*, $1
PLVRES funt adgnati, proximus tutelam nancifcitur: etfi??
eodem gradu plures fint, omnes tutelam nancifcuntur. -
|»— X. HEnMoGENIANY slibro IL iuris-Epitemar

ApcGNATO propior femina, quo minus fit impuberis adgna-.

ti tutor, non obicitur: ideoque patruus fororem confangui-
neam habentis fratris filii legitimus erit tutor: nec amita pa-
truo magno, vel matertera fratris filiis, ne fint tutores, obftat.
$. i. Surdus, et mutus, nec legitimi tutores effe poffunt:
cum nec teftamento, nec alio modo vtiliter dari poffint.

XI. PAvrvs/ ||libro XVI. ad Plautium.||/ Mrwvs |

autem audiens, poteft.

RId

DE TVTORIBVS ET CVRATORIBVS DATIS-/

AB HIS QVI IVS DANDI HABENT: «E/-QVI,
ET IN QVIBVS CAVSIS SPECIALI-
TER DARI POSSVNT.

Mäw f|llibro XXXIX. ad Sabinum.||/
SIVE roconful, fiue Praefes, fiue etiam Praefettus Aegy-
pti, fiue Proconfulatum optineat prouinciae, vel tempo-
ris caufa * Praefide defuncto, vel quia ipfi prouincia regenda
commiffa eft, tutorem dare poterit. $. . Legatus quoque
Proconfulis ex oratione Diui Marci tutorem dare poteft. $. 2.
Quod autem permittitur tutorem dare prouinciae Praefidi, eis
tantum permittitur, qui füunt eiusdem prouinciae, vel ibidem
domicilium habent. C yercen f Sa- :
DAM tutores dati appellaffent, quidam autem non adeffent:

40 Hal. dederunt, et mox: potuerint, et noluerint. GEB. 21 Hal. poffit di-
ci in bis et quo. GEB. 22, Hal. et Vulg. Si quis. BR. 23 Hal. Eb. 1I.
verun quotidianarum, GE B. —— 24, Confer Menag. Zmoen. Iur. Cin. c. 39. GEB.
25 Pro: reliquero vt alibi: veliuguit, pro: veliquit, reliuquiffe etc, — Hic tamen
nonnulla non fatis accurate fünt rele&a. — Jta in. L. 3. $. 4. etiamnunc eft: fa-
füinent, pro: fuffinet, et in L. 6. adbunc, pro: adbuc, vt adeo et hic w abun-
dare poffit. BR. — 26 Hal. fint. — 2/7 Hal. lib. IT. verum quotidianarum, G E B.
28 Hal. inferit zm. 29 Hal. Jib. IIl. iuvis &rvropv. GEB.
I Lal fiue qui proconfulatum vel moderamen proninciae temporis cauffa

Q4AR9

( dacecs. XI.

XXVLGNELT. IV.. V. 0447

Diuus Pius refcripfit, dandum temporarium tutorem, qui tu-
telà fungatur ?. .
Ill. Inew /|| libro XXXVI. ad Edictum.||/Ivs nAw-
DI tutores datum eft omnibus Magiítratibus municipalibus :
eoque iure vtimur: fedillum, qui ab eodem municipio, vel
agro eiusdem municipii eft.
IV. Inxw/]||libro IX. ad legem Iuliam et Papiam.||/
PRaArTOR ipfefe tutorem dare non poteft: ficut nec peda-
neus iudex, nec compromiffarius ex füa fententia fieri poteft.
V. Garv s/libro XIII ad-Ediétum-prouineiele ?/ I1-
Lv p femper conftitit, Praefidem poffe tutorem dare tam ab-
fentem quam praefentem, et tam praefenti quatm abfenti.

VI. VnPrAxvs/|libro VII[ deomnibustri
NECNON ignoranti, et inuito. — — : |
VII. InEw/||libro I. deomnibus tribunalibus.]]/ Now
TANTVM ad dotem dandam nupturae curatorem dari opor-
tet, verum etiam ei quoque * quae iam nupta eft: fed et ad
dotem augendam datur: et mutandae quoque dotis gratia cu-
rator dari poteft.
VIIL. Inxw /||libro VIIT. de-omnibus-tribumalibus ||/
NEC MANDANTE Praefide alius 5 tutorem dare poterit,
$. r. Si Praetor vel Praefes prouinciae in furore aut demen-
tia conftitutus dederit tutorem, non puto valere: quamuis
enim Praetor vel Praefes fit, nec furor ei magiftratum abro-
get, attamen datio nullius erit momenti.- $. 2. Dari tutor
omni die poterit. $G. 3. Furiofo, et furiofae, et muto, et fur-
do tutor vel curator a Praetore vel Praefide deri poterit.
HIarz- IX. [MARCrANVS /||libro IX. Inftitutionum ||7 Iv-
PVEBERI ad héreditatem adeundam vt tutor detur, ex cauía
permiffum eft. - :

m
IEADB2S

X. Inxw /||libro V. Regularum.||// Tvron fi petitus ' |

fuerit habenti, fed * abfente eo, quafi non habenti datus fit,
datio nulla eft: nam et * quoquo modo in petitione tutoris
fi erratum fuerit in facti caufa, maxime poft confüitutionem
Diuorum Fratrum, non valet tutoris datio.
Lsvs/liro XI. ?-Digeftorumvs/ CvRATOR
pupillo vel pupillae non datur, fi tutor eorum afuerit ?.

XII. VLPIANV s/libro III. *? de-offieio-Proconfulise,
Hris ovr in ea caufa fuünt, vt fupereffe rebus fuis non pof-
fint, dare curatorem Proconfulem oportebit. $. r. Nec du-
bitabit filium quoque patri curatorem dare: quamuis enim

contra fit apud Celfum et apud alios plerosque relatum, quafi
indecorum fit patrem a filio regi, attamen Diuus Pius Inftio **
Celeri, item Diui Fratres refcripferunt, filium, fi fobrie viuat,
patri curatorem dandum, magis quam extraneum. $. 2. Di-
uus Pius matris querelam de filiis prodigis admifit, vt curato-
rem accipiant, in haec verba. Non eft nouum quosdam, etfi:

mentis füae videbuntur ex fermonibus compotes effe, tamen

fic tractare bona ad fe pertinentia, vt, nifi fubueniatur his,
deducantur in egeftatem: eligendus itaque erit qui eos con-
flio regat: nam aequum eft, profpicere nos etiam eis, qui,
uod ad bona ipforum pertinet, furiofum faciunt exitum.
52»4&35 XIIT. PAPINIAst,,/]'llibro XI. -Quaeftromen: / SI
IMPVBERI libertas et hereditas per fideicommiífum data
fit, et inftitutus adire nolit: Senatus cenfuit, eum, fi impu-

beris nomine defideretur, adire cogendum: vt tamen pupillo,
| pupillae

st .

obtinet, proconfale fcilicet vel praefide defunclo. GEs. — ?. Hal. fungeretur. G E B.
3 Hal. lib. II. rerum. quotidianarum. GEB. — 4 Ap. Hal; quoque, abeft. G E B.
5 Gothofr. in nota: alii is turor dari poterit. Halosud. Sed et idem Hal. in
margine: alias, alii quis tutorem dare. item, aliis tutor ipfe davi.GEB. — GHal.
et,loco: fed. GE B. — 77 Hal. inferit f — 8 Hal. li5 VIII. Geg. . 9 Go-
thofr. in nota: adfuerit. Hal. GEs. — Io Hal. lh. V. GEB. — II Flor. ex-
pun&a t remanfit: Isfio, quod nihili eft. — Hal. Iuffo Celeri. Vulg. Iuffino Cel-
fo. E feptem MSS. fex habent: Iuffio, et in his duo: Iuflio Celfo, vnum : In-
füio. Barb. Veflio Celeri, BR, Barb. etiam omittit ántecedens; Pjss Vnuxg

Bbbb 3 | *

. -

3 C "*j "m
7 Ef aÉNAr O€i TOUG Xo*ovTuG, .
6T! xXoupdropxc Oi yuvai-

jä ';'? un& :Cgä-? 1
i

qui iura patronatus fperare poffunt. — |
XV. PAvrvs,/||übro II ad Edi&um.||/ Ix owwxEx

i

448 DIGESTORVM LIB. XXVL TIT. V.

pupillae * tutor ab eo cui ius d.an'di erit, detur, qui tutelam
retineat, quoad reftituatur hereditas, et rem faluam fore ab
herede caueatur. Poftea *? Diuus Hadrianus, vt idem in eo
feruetur, *^ cui directa libertas data fuerit, refcripfit. $. I.
Quamuis autem a patrono, rem faluam pupillo fore non faci-
le cautio exigatur, tamen Senatus pro extraneo haberi voluit
eum, qui, quod in ipfo fuit, etiam libertate priuauit impube-
rem: etius quidem liberti quod habet, quia ** ex caufa fidei-
commiífi manumittit, non eft ei ablatum: tutela vero fine vin-
culo cautionis non committitur. Quid ergo, fi non caueat?
Non dubie tutela non erit apud patronum. $. 2. Sed ** fi
puella duodecimum annum impleuerit, tutor definit .effe.
Quoniam tamen !* minoribus annorum ** defiderantibus cu-
ratores dari folent, fi curator patronus petatur, fides inquifi-
tionis pro vinculo cedet cautionis.

XIV. Inew/| |libro XIL. -Quaeftionum:||/ LrsenTYS

non aliis patroni patronaeue liberis tutor efle cogitur, quam

reri curator "? dandus eftin eius tutoris locum, qui reipu-
blicae caufa afuüit,, "- — .
XVL IpnEw/|| libro LXXIII. ad Edi&tum.||/ N xc xx-
LE definit tutoreffe. Quod et in omnibus qui ad tempus ex-
cufantur, iuris eft. 27 ( D
XVILV . Jlibro IX. adEdictumz]/ . Ex Qv
de ftatu fuo litigat, tutorem dari poffe Pomponius fcribit: et
verum eít: vt ita demum teneat datio, fi liber eft.
XVIII. InEgM /j']libro LXI. ad Edictum.|/ IN nANDO

tutore ex inquifitione, et in eum inquiritur qui Senator eft.

Et ita Seuerus refcripfit ^?. a) &Ulg Tu m | :
XIX. PAvrvs/||libro XV£-ed-Pieutimm:||/ V B1 AB-
svNT hi qui tutores dare poffunt, decuriones iubentur dare
tutores: dummodo maior pars conueniat: vbi non eft dubium,
quin vnum ex fe dare poílint. $. 1. Magiftratus municipalis
collegam füum quin dare tutorem poflint ^*, non eft dubium.

XX. Mopresriwvs /||ibro VII. Differentiarem:. ]/

VENTR:I tutor a Magiftratibus populi Romani dari non
poteft: curator poteft: nam de curatore conítituendo Edicto
comprehenfum eft. $. r. Curatorem habenti quo minus alius
curator detur, regula iuris non eft impedimento.

LXXI. Ipnx M/libro I. ? Excufationum.))

X5 0U "6CipoTOV3]GOUOIY.
$. r. E'x» wjr4p &ml TxUT
T2 Xipécei yptv/g viovg xAxpo-
yonoUc, &xy XT0AUJOCL - TC TOU
zXrp0g éfoucac, wmoÀUJÉvTUYV
TOUTUV , X0j] Oi ToUTO xÀ3jpovo-
4 , ^ by
paucXyTOY, XkUTOG 0 TxTOD x0U-
QiTwo »x;eooroysdavog ou dvva-
TO0J, MXy DDoUAuroj, Vvo. ux) AA
00 ToUTO, 07&p OUX 2]BoUoj 3 9j
Oi deuéve , vyé&vyvoj. wo) ToUTO
oUrwc UmO ToU dWeiou 2efojoou
yeyouodér»T0J.

ScriRE oportet Magiftra-
tus, quod curatrices minoribus
mulieres non creabunt.
$. 1. Si mater fub hac
condicione fcripferit — filios
heredes, fi foluti patris po-
teftate fuerint: folutis his,
et propter hoc Mheredibus,
ipfe pater curator creari non
poterit, etiamfi voluerit: vt
non alia via hoc, quod noluit

teftatrix, fiat: et hoc ita a
Diuo Seuero promulgatum eft.

eft Pal. IV. Duo illa funt potius tria: Pal. II. HIT. et Bynkersh. Reliqua; Pal.

I. V. Otob. GER.
inferunt: autem. BR.
et in margine:; alias, quja. GEB.
margine, alias, fed fi. G 9.

- 12 Hal. et Vulg. pupillaeue. BR.
14 Hal. inferit: quod im eo. GEBR.
I6 Ap. Hal. Sed, abeft, habet tamen in
17 Hal. tum, praecedenti pun&o in comma com-
mutato, quod Idem in fequentibus poít: folent, collocat. GEB.

13 Hal. et Vulg.
15 Hal. qui,

18 Deletum

eft in Pand. Flor. 72 orum ab ordinaria manu, et repofitum: is. Taur. anti-
quam fcripturam, cum defendi poffit, maluit. Ceterum omnes habent: auuis.
BR. Etiam Hal. et MSS. Pal. I. IT IIi. IV. V. Vat. Otob. Bynkersh. At Barb.

vocem: anmnorum, proríus omittit. GEB.
20 Hal. fcripfit. GEB.

€uratovr. G E B.

19 Hal. tutor, at in margine: alias,
21 Aut hic z delendá, aut; ma-

nicipalis in plurali accipiendum pro: mamicipales, Omnes editiones habent:

$. 2. A'AAx «v Tic m O $. 2. Sed et fi quis a pa-
yovéwyv xwAuÜ4 £miTpomrsUe, rentibus prohibitus fuerit tu-.
ToUTOV OUTE Jeiporovéidoy Tpo- tor eífe, hunc neque creari
cxei* xv eiporovjJeic p oportet: et, fi creatus fit, nec
TXoTXONTO], wwÀUsode xurOV recufauerit, prohiberi eum ef-
émiTpoTsUEiy, M&EVoUGZC T5c £ri- íe tutorem, manente epiti-
TiMíxc. | : ii ** 4 , j
$. 3. "T'ovz &v 7pscoBeix 0v- $. 3. Eos qui in legatio-

Ug wj »;eiporoveirmoxy &mirpó- ne funt, nec creent tutores vel

ToUc 3 xoUpkTopxc oi Xox;ovrec. curatores Magiftratus: quia
&meidWmso Tup 0v wpovoy Tpsc- perid tempus, quo in legatio-
fisVouciw, 0 xivÓuvog xvroig ov me funt, periculum ad eos non
dic(pépet. | ^. pertinet, :
$. 4. E'à»v émwpxiwxé7 Xv- G. 4. Si Praefe&torium ho-
J'ew7ov mpsc/0svovra 0 év Pw- minem in legatione exiften-
U Xpy;uy d £mírpomov, xps- tem Romanus Princeps dede-
ägja'gfroq, ' |. git tutorem, dimittetur.
$. s. Tleoc ro?c Aormoic di- $. 5. Cum reliquis opor-
xxloig; déi TOV Üpxovroe ux) ToUg tet Magiftratum et mores
Tp0TOUC TV MEAAOVTUV *eipo- creandorum inueftigare: ne-
royqJx0sd)wi cuoméiv, 0vr& yXp que facultates enim, neque
oucía, 0ur& x£Íwux ovrTwG ixx- dignitas ita fufficiens eft ad

|voy T0c arÍsi/, G xymy Tpo- -fidem, vt bona electio, vel vo-

eípscig, wOj wónsoh TQOT O. - luntas ?^, et benigni mores.
Q. 6. Aix wxvroc 05 uxAisu $. 6. Semper auütem ma-
TOUTO TrXpoTHpeiT QG ol xo?'gxou— xime hoc obferuent Magiftra-
T&6, M)] o;ciporovéty ToUc /dov- tus, ne creent eos qui feipfos
Aopéyovc émipim]eiv éxuroUc, fy& volunt ingérere vt creentur,
xeiporowqdaoiv, xj wpyUpioy quique pecuniam dant: hos
dióvruc* ToUTeUC Yyxp 10j xo- enim et poenae obnoxios eí-
Akcei UmsuJUvouc éivoj vevouo-. fe ^* promulgatum eft.
| XXIL/Ipxw|ibro V. Excufationum./
Kar oi u5 fvAsuro] jBov- ET ovzr non funt confi-
AsurOy T0l x;wporovoDvro, liarii vel fenatores ^9, confi-
émirgomoi, GoTep xX] DovAsv- liariorum, vel fenatorum filiis
vOj TOoig u5 & ovAsuTOY, tutores creantur: ficutet con- .

: non funt ex confiliariis vel fe-
j . natoribus. |
XXIII. IDEM//i |libro IV. PandeCarum.|]]/ Siwmvr
plures tutores dari poffunt. ! Eu ho
XXIV. Pavrvs/|libroIX. Refponforum.||/ Drvx ?*
Marcus et Verus ?* Cornelio Proculo ??. Si quando defint 3?
in ciuitate, ex qua pupilli oriundi fünt, qui idonei videantur
effe tutores: officium fit ?! Magiftratuum, inquirere ex.vici-
nis ciuitatibus honeftiffinum quemque, et nomina Praefidi
prouinciae mittere, non ipfos arbitrium dandi fibi vindicare.
XXV. IpEM/libro X. ?? Refponforum.// CvRA T o-
REM impuberi datum quacumque ex caufa, perfeuerare in
diem pubertatis in eadem cura, refpondi: ergo poft puberta-
tem alium curatorgæ.übipetere debebit. :

JM*'XXWWW)W IT. Refponf. orutp// 3?. SEIAE
egreffae annos duodecim, decreto Praetoris ex inquifitione da-

tus eft tutor quafi minori.. Quaero, an excufare fe deberet?

poffit. Codices MSS. fere alterum praetnlerunt. Yta fane quinque ex o&o ha-
bent: municipales. At Pal. V. et Otob. poffit. Denique Vaticanus vt eft Flor,
BR. Hal etiam: poffit. lfti quinque funr: Pal. I. Hi. IIl IV. et Barb. quibus
Bynkersh. addas. G E g. 22, Vlal. lib. III. GER. 253 Hal. hic in margi-
ne: znterpres reliquit graecam vocem. GER. 24 Ap. Hal. vel voluntas, ab-
funt. GEB. 25 Hal. inferit: lege. 26 Ap. Hal in hac lege ifta: vel
fenatores, etz vel fenatormn, atque. iterum: vel fematores, et: ex fenatoribus,
abfunt: et fane etiam in Graeco vnum nomen eft: fgouAsvral et (dovAeurv, GE B.
277 Hal. et Vulg. Diuus. BR. 28 Vulg. Seuerus. BR. 25 Vulg. addit :.
vefcripferunt in baec verba. BR. 30 Hal. et Vulg. defunt. BR. 31 Hal.
erit. GER. 32 Hal. lib. VII. Gxs. — 33 Hal. lil. IV. Digeftorum. G E.
| 24

».

filiarii vel. fenatores his, qui

* », " -a

B. I

l

!

DIGESTORVM LIB. XXVL TIT. V. VL

Refpondi, fecundum ea quae proponerentur, neque excufatio-
nem neceffariam effe, neque obligari quod noh gereret.
XXVII. HERMOGENIANVS Zlibro II.-Iuris-Epitotma-
-koruti ^. PvPrirnro, qui tam Romae quam in prouincia
facultates habet, rerum quae funt Romae, Praetor: prouin-
cialium, Praefes tutorem dare poteft. $. r. Libertino tutores
liberti *5 dandi fünt: fed etfi ingenuus, detur, nec fe excufa-
uerit, tutor perfeuerabit. /

; J?'?; ce(t.
XXVIIL PAvrvs/libro

Il. 355 Decretorum]/ Row a-
Nivs AprPvrLvs ab iudice appellauerat, dicens fe non de-
buiffe dari in tutela collegam ei, quem ipfe, cum Magiftratus
effet, nominaffet füo periculo, ne in vna tutela duplex peri-
culum fuftineret: decreuit Imperator, pofle quem et fideiuf-

forem pro tutore effe, et nihilo minus tutorem dari. Itaque

w $
OE ag

detentus eft in tutela.

XXIX. Ipzw /||libro fingulari de Cognitionibus.|/ S :
PEREGRE agant qui tuteres vel curatores dati fünt, vt in-
tra diem trigefimum ?* notum his a Magiftratibus fiat, Di-

uus Mareus refcripfit.

TIT

!

VT

QVI PETANT TVTORES VEL CVRATO-

RES,

MopzsrINv s/fibro ïl

ET VBI PETANTVER.

/tuflj

Bo

Diiïerentiarumf.

Mmms follicitudo in petendis filio tutoribus, non etiam
curatoribus, obferuatur: nifiquo cafu impuberi curator

petendus eft. — !
II. Inew
4UERN oi cQyAmnse uj 5xu-
TOUc ÉM TOV VOuwy wydEUO-
yxc, óxy giy &miITQUTUV ÜÉwy-
v0, ? 0iX mOV wAmlay, ÓUvxvro]
&irjow] xurolg ÉmiTQOTOUG 3X-
Tusxyvej oírs cuyysvéic, oj
Qï, icær, ä7ftyoc;;[3cu oiuleïïox yovéav,
aüpévwvyre, xo] JuAeimy' dvvaxv-
TO woj QíAoi. vrOw vyovéwy mxoj
vpoQéic xurOy rüy ToÓwy TOUTO
aT o olf. |

$. 1. Of ubv óvy &AAoiréx 9-
cupécswc ciroUciv — ÉmiTQOTTOUC.
Eicl 46 mriwsc, oig émXvxyxéc
icly uivéiy émirpomrovc, oioy u-

v40, w] omsAsUdspoi* Éx ToU-

Ti vyXp oj uwéy (uwo)0yrej, oi

Óà xo) xoAxQoyro), &xv uX ci-

-rn'dclum TOU ÉM TU VORMUY u-
deuovxc, H név wxp TO
i£sÀaUvero, Tc TOU "X1006 vo-
uluou xÀxpovouíac, g ucx d-
yx£íx AxBév mawÀXoov vojiuov,

54 Hal. lib. V. &xvropáv, GEB.
36 Hal. li. IV. GER.

ANMECLI.

$ *x r /
ibro I. ? Excufagggqgg!/

Sri MINORES mnon ha-
bent eos qui ex legibus funt
defenfores ", fi quidem tuto-
ribus indigent propter aeta-
tem, poffunt petere eis tuto-
res conftitui, cognati, et qui
fecundum affinitatem funt, fa-
miliares parentum , . mafculo-
rum, et feminarum *?: pol-
funt et amici parentum et edu-
catores ipforum puerorum hoc
petere. ha

$. 1.

Alii igitur voluntate

petunttutores ?. Suntautem

quidam, quibus eft neceffe pe-
tere tütores, puta, mater, et
liberti: ex his enim illa da-
mnum patitur, hi autem et pu-
niuntur *?, fi non petierint
eos qui ex legibus defenfores
funt **, Mater enim expelli-
tur a '?^ legitima filii heredi-
tate, quafi exiftens indigna ac-

cipere hereditatem legitimam,

45 Hal. libertini, quod et mihi arridet. B R.
37 Hal. zutra dies triginta. G EB.

M Qpovrícacx kurQ ^ xuTxcx-
Jdavoj £mírgomrov. Koj ov guó-
yoy, éxy g eivycy, «AA xoj
0y ày xirXoq Ocíxg xxuiv, eiru-
o5 TOv (QeJqVoJ duvíusvoy. é-
TX Xejévroc xuTOU, ?) wcj cro-
BA«x9évrog, &AÀov gw» oiT5c"
TüÀi, 3 é£emÍrudsc waMoUc xi-
Tycuy. A"rsAsUJspo! & Éx ToOU-
TUV TV eirlwv wrNyopidévrsc
éml TOU swyovuévou moÀqovrou
émiepsQQog, éxv Qaivwwroj, 7j
Óig cuéAeixv , 3j ix xontlay uj
2Tyxóreg a.
$. 2. TX éà Tspl T3c pa-
TpOc Trpoetpz uéva dyAoUrog 9b Zv
ävrzgghä 2efwpou, y»c TX u-
TX UTOTÉTOMTOH.

fdem

r À

: u
Diuus Seuerus Cu

449

negligens ei conftitui tuto-
rem *?, . Et non ** folum fi
non petierit, fed et fi purita-
tis gratia petierit eum qui di-
mitti ** poterat, deinde di-
miffo eo, vel *5 abiecto, alium
non petierit rurfüm, vel ex
ftudio ** malos petierit. Li-
beri autem ex his caufis ac-
cufati apud Praefidem puniun-
tur, vt emendentur, fi appa-
ruerint *9,' vel propter negli-
gentiam, vel propter ?? mali-
tiam non petiiffe.
$. 2. Quae autem de ma-
tre dicta ?? funt, oftenduntur
in epiftula Diui ^* Seueri, cu-
ius verba fübietta funt.

fpio ?? Rufino. Omnem me rationem

adhibere fübueniendis pupillis, cum ad curam publicam per-
tineat, liquere omnibus volo: et ideo quae mater vel non pe-
tierit tutores idoneos filis fuis, vel prioribus excufatis ??,
reieCtisue, non confeftim aliorum nomina dederit ^*, ius non
habeat vindicandorum fibi bonorum inteftatorum filiorum. ??

$. 3. EXv guévroi rig 7) Ó«-
Veig)c, 1] Aeyaropiog , 9] G agv
cyoryxoday x Tpog TOV 0pQua-
yoy GUsxcI/' XUTOG BY OUX. G TT]-
cei &mírpomov TiQ OpQuvg, xÀ-
À ToUc xiTéiy duvauévouc a£wui-

.cei aivs)coj, , &xy óuroL crouy]-

Gw0i, TOTE TpocEÀ-dUWV T 9-
youpévem oUTO ToUTO ÉpCi, VV ai-
Tuswdéyrog EÉmiTQOUTOU VOUluoU,
5 Og T0v Op(Quvov yéviTo aU-
SaCic.

$. 4. Taorz uií» Tspi £mi-

TQOTGV' mMwoUpxTopxc O2 ExU-
Toig 79 airicovciy oi & QoyAmec,
iXy piy mxpUci, 0i &xuTUV* éXy
óà dmoóuu Tig XumQYy, aiTQcei
dix (Qpovrisov. :
$. 5. Ej 08 XÀAoc wirzco
axouporopa, QUvoroy Q cQoyAmi,
éPyri34: xj Vlpianos 0 xpx-
Tis0g OUTUG "ypxQer w O£ov

&AAov' gurQ uj wireiv, XÀÀx .
uf

cUTOV ÉXUTQ.

$. 3. Si quidem aliquis vel
foenerator vel legatarius, vel
alius neceffariam habeat ad-
verfus pupillum perfecutio-
nem, ipfe quidem non petet
tutorem pupillo, fed eos qui
petere poffunt, rogabit petere,
vel, fi hi neglexerint, tunc ac-
cedens ad Praefidem hoc ipfum
dicet, vt, conftituto more le-
gitimo, ea aduerfus pupillum
moueatur perfecutio ?*.
$. 4. Haec quidem de tu-
toribus. Curatores autem mi-
nores fibi ipfis petent, fi qui-
dem adfuerint, per feipfos: fi
autem abfuerit aliquis eorum,
petet per procuratorem.
$. 5. An autem alius pe-
tere curatorem poffit minori,
quaefitum eft? ^et Vlpianus
egregius ?? ita fcribit: non
licere ?? alium ei petere, fed
ipfum fibi ipfi.

Et apud Paulum libro nono refponforum ita relatum
eft. Curatorem, ignorante, nec mandante pupilla *?, non
re&te ei a tutore petitum videri: periculumque eorum, quae

enim quidam damnum patiuntur, quidamm vero et puuimntur. GEB.
12, Ap. Hal. « abeft. GEB,

fint. GEB.
bus tutorem conflitui neglexerit. GEB.

curator non iure datus geffit ?*, non fine ratione eum, qui
petit ??, cogendum agnofícere.

33 Et alia parte eiusdem li-
bri

II Hal.
13 Hal. legitàmam eorum, qui-
I4 Hal. Nec, loco: Et mou. GEP.
16 Hal,

I Hal, lib. IV. vaviexriv, GEB. 2 Hal. lb. II. GER. 3 Su-
perícripta litera o fa&um eft; 3éovzzs. €, tamen non eft deletum. BR. — 4 Erat
olim Flor. $eovrisaszvro ac fi apoftropho locus foret: $goevzísse' évvàd. Sed

bene recepit Taur. « finale, ne quis illud participium generis mafculini effe cre-
dat: Qegevrízcue dvrü. BR. — 5 Hic tamen mallemus fcripturam veterem retinere
QuaueAesay 1. €. 96 &péAeiay quam correctionem fequi. B R. 64 Clare hic legitur:
HITHKOTEC eiusdem magnitudinis iota pro fubfícripto inferto. BR. — G b Al 242o9v-
7w. '] Hal.defenfores fiut. GEB. — 8 Gothofr. in nota: familiares parentibus
tam maículis quam foeminis. Hal. immo Hal,habet : et qu? adfimitate iuncti funt
parentibus tam mafculis quam foeminis. G&8. —— 9 Gothofr, in nota: et hi qui-
dem ex electione, vel voluntate petunt tutores. Hal. GEB.

1o Hal. ex bis 1

15 Hal. fed et fi quem petierit, qui prauitatis gratia dimitti. GEB,
inferit: etiam. GEB. 17 Hal. f/udiofe. GE B. 18 Hal fi appareat eos.
GER. I9 Ap. Hal. propter, abeft. GEB. — 20 Hal. praedidía. GEB. — 21
Ap. Hal. Diui, abeft. GER. 22 Hal. Vlpio. GEE. 23 MHal. accufatis.
G E B. 244 Hal. ediderit. 25 Poft illa Diui Seueri verba, haec apud Hal.
leguntur adiecta: fed et apud Paulum libro feptimo ita refponfunefl. — 26 Olim:
zvroic, adícripta deinde e, non valde neceffaria adiectione, cum et poffit legi :
9' exvTOi., BR. 2/7 Hal. vt vel conflituto tutore legitimo ea, vel aduerfus pu-
pillum moweatur petfetwtio. — 28 Hal.egregie. GEB. — 29 Hal. decere, GEB.

30 Hal. et Vulg. pupille.BR. — 31Halgefifet. 32 Hal. petiffet. — 33 Hal.
praefigit

450 DIGESTORVM LIB.

bri ita refpondit: fi matris iudiciumPrinceps fecutus, curato-
res filiae eius dedit ?^, periculum adminiftrationis eorum eam
refpicere debere. :
$. 6. Oi omwcoUv cQs3Jévy- . $. 6. Qui?? qualitercum-
7&; Ól excufationos v7c émirpo- que dimiffi funt per excufa-
c3c, &ydyxqyy Oovx fxouciv xi- tionem a tutela, neceffe non
TÉlw Tolg opQavolg £mirpomov, habent petere pupillis tuto-
Gc Qwuoi Xefhjgou uo] A'vrwvi- rem, vtait Seueri et Antoni-
you OiTXEL. | ni conftitutio. . [
IIL/P Av r.vs-||libro X. Re('ponforum.lf/ DecnRETO
Decurionum et ipfum Magiftratum curatorem dari potuiffe,
refpondi. Ouwko 84 ! ;
; IV. &gïä""ämj xy/ïbro iHL 36 Difputationum,/
CnEsDENDVM. eft, et eam matrem conftitutione contineri,
quae 2 patre non legitime tutores teftamento vel codicillis
datos filiis impuberibus, non poftulauit ?* decreto confirma-
ri. $. r. Sin autem idoneis datis tutoribus pluribus vnus eo-
rum vel deceffit, vel temporalem excufationem accepit: ma-
ter, quae propterea in loco ?? illius altum non petit, quia nu-
merus reliquorum adminiftrationi tutelae fufficiebat, incidit.
quidem in verba conftitutionis, fed fententia excufatur. — $. 2.
Sed fi fufpecto tutore pupilli accüfato, decretum erit ei ad-
iungi alios, mater eos quoque petere debet: etíi non petit,
incidet in fententiam conftitutionis. $. 3. Haec autem mater
ab omni quidem bonorum vindicatione inteftatorum filiorum
repellitur. Si vero maritus ei fideicommiffum a filio relinque-
rit ??, cui mulier non petit ^? tutorem, Sxy sINE LIBE-
RIS DECESSERIT, Vel fuüb hac ipfa condicione, sx 1N T E-
STATVS MORTVVS ERIT: fideicommiffi petitio, quae ex
alieno iudicio defcendit, non eft perempta. $. 4. Quae au-
tem fufpectum tutorem non fecit, nec verbis, nec fententia **
couftitutionis in poenam incidit: quod eiusmodi fatta diiudi-
cere et aeflimare, virilis animi eft: et potelt etiam delicta
ignorare mater: fatisque eft, eam petifie talem, qui inquifi-

tione per Praetorem habita idoneus àpparuit: etideo nec iu-

dicium elus fufficit ad eligendos tutores, fed inquifitio fit,
etiam fi *^? maxime in bona propria liberis fuis teftamento
tutores dederit. -

TIT - OVIE
DE ADMINISTRATIONE ET PERICVLO

TVTORVM ET CVRATORVM/ZQVI GESSE-
RINT , vEL NON: /&£T)DE AGENTI-444/f.
BVS, VEL CONVENIENDI NO ;
s d OJ[* A deront

VEL PLVRIBVSZ (;

L€31.234

. VrPrANVS /||libro XXXV. ad Edi&um.|]/
GERE R E atque adminiftrare tutelam, extra ordinem tutor
cogi folet. $. r. Ex quo fcit fe tutorem datum, fi cef-
fet tutor, fuo periculo ceffat. . Id enim a Diuo Marco confti-
tutum eft: vt, qui fcit fe tutorem datum, nec excufationem,
fi quam habet, allegat intra tempora praeftituta, fuo periculo
cefiet. $. 2. Sufficit tutoribus ad plenam defenfionem, fiue
ipfi iudicium füfcipiant, fiue pupillus ipfis auctoribus: nec
cogendi funt tutores cauere, vt defenfores folent: licentia igi-
tur erit, vtrum malint ipfi fufcipere iudicium, an pupillum ex-

praefigit Sed. GER. 34. Hal. dederit. 25 Vulgata hic nouam inchoat
L. Qui qualitereunque, vti fupra L. Curatorem et. L. Diuus. — Apud Hal. quo-
que lex IHL eft a verbis: Qui qualitercunque, praemiffa- infcriptione: IDEM
lió, 1II. Excufationum. BR. 36 Hal. TRIPHONINV'S li. VII. GER.
37 Vaur. pofiulaBit. GER. 58 Hal. et Vulg. locum. Haec etiám : eius, lo-
co: illius. B R. 39 Ita Flor. eft pro: reliquerit. — 40 Hal. petiit. 41
Taur. f(EN Tia. GEB. 42 Vulg. inferit: mater. B R.

X Hal. et Vulg. geffermnt. B R. — 2 Hal poffimt. — 3 Hal. eruut. GE E.
4 Hal. addit: debet. GEB. —5 Hal. véfpe&w. GE B. — 6 Hal iis. 7 Taur.
aCommodare, G EB. $ Hal, Siue, loco: Si. GEB. 9 Vulg. commeada-

$

cedetur. GEB. — Z/7 Hal et Vulg. smiuus perpenfo. B. — Sed et MSS. Pal. II.

XXULOCTIERC Vb Vil

hibere, vt ipfis auctoribus iudicium fufcipiatar: ita tamen, vt
pro his qui fari non poífunt ?, vel abfint, ipfi tutores iudi-
cium fufcipiant: pro his autem qui fupra feptimum annum
aetatis funt, et praefto fuerint ?, auCtoritatem praeftent. $.3.
In caufis autem adultorum licentia.erit agentibus, vel ipfüm
adultum praefentem in iudicium vocare, vt confenfu curato-
ris conueniatur: vel contra curatorem agere, vt ipfe litem
fufcipiat. 1n abfentibus autem adultis omnimodo contra cu-
ratorem agendum. $. 4. Non denegari autem neque tutori-
bus, neque curatoribus *, etiam debitores pupillorum vel
adultorum, ex perfona fua, profpectu ? officii, 1n iudicium vo-
care: vel eis * hoc facientibus, fuum accommodare 7^ con-
fenfum. 505 5 !
IL. Inzw/]|libro IX. . ad Edictum.||/ Sx 5* rvron
condemnauit ?, fiue ipfe condemnatus eft: pupillo, et in pu-

pillum potius aCtio iudicati datur; et maxime fi non feliti op- .

tulit, fed cum non poffet *?. vel propter abfentiam pupilli **,
vel propter infantiam auétor el effe ad accipiendum iudicium:
et hocetiam Diuus Pius refcripfit: et exinde multis refcriptis
declaratum eft, in pupillum dandam a€tionem iudicati femper,

tutore cotídemnato: nifi abftineatur *^ : tuncenim necin tu-.

torem nec in pupillum *?, nec pignora tutoris capienda *^
effe, faepe referiptum eft. $. 1. Amplius Marcellus libro vi-
cefimo primo *? Digeftorum fcribit: et fi fatisdedit tutor,
mox abftinuit pupillus, fideiufforibus quoque eius debere fub-
ueniri, Sed et ** fi pupillus non abfítinuit, quemadmodum
ipfi, ita et fideiufforibus eius fübueniri: maxime, fi pro abfen-

te pupillo, vel pro infante fatisdedit **, !

HL Ipnxmw/||ibro XXXV. ad Edi&um.||/ Sx »r.v-
nES curatores dati funt, Pomponius libro fexagefimo octa-
uo *5 ad Edictum fcripfit, ratum haberi debere etiam quod
per vnum geftum eft: nam et in furiofi curatoribus, ne vtili-
tates furiofi impediantur, Praetor vni eorum curationem de-
cernet, ratumque habebit quod per eum fine dolo malo .ge-
ftum eft. . $. 1. Si pzrens vel pater qui in poteftate habet, de-
fünauerit ^* teftamento, quis tutorum tutelam gerat, illum

. debere gerere Praetor putauit: meritoque parentis ?? ftatur

voluntati, qui vtique recte filio profpexit: tantundem Praetor
facit et de his, quos parens deftinauit teftamento, ipfe au-
tem ?^ confirmauit: vt fi parens declarauit, quem velit tute-
lam adminiftrare, ille folus adminiftret. $. 2. Ceteri igitur
tutorés non adminiftrabunt: fed erunt hi, quos vulgo hono-
rarios appellamus: nec quisquam putet, ad hos periculum
nullum ?^ redundare: coníftat enim, hos quoque, excuffis
prius facultatibus eius qui gefferit ?^?, conueniri oportere:
dati funt enim, quafi obferuatores actus eius, et cuftodes: im-
putabiturque eis quandoque, cur, fi male eum conuerfari vi-
debant, fufpectum eum non fecerunt ^^. Adfidue igitur et
rationem ab eo exigere eos oportet, et follicite curare, qua-
liter conuerfetur: et fi pecunia fit quae deponi poffit, curare,
vt deponatur ?? ad praediorum comparationem : blandiuntur
enim fibi, qui putant, honorarios tutores omnino non teneri:
tenentur enim fecundum ea quae füpra oftendimus. $. 3.
Quamuis autem ei potiffimum íe tutelam commiffurum Prae-
tor dicat, cui teftator delegauit, attamen nonnumquam ab hoc
recedet ^?^: vtputa fi pater minus penfo ?? confilio hoc fecit,
j a forte
uerit.BR. . IO Hal. maxime fi ideo fe liti obtulit, quod nom poffet. GEB. — 1&
Hal. vel propter infantiam, vel proptev abfentiam, và pupili prorfas negle&o.
12, Hal. abflineat, verum idem in margine notat: alias, abftiueatur. — 13 Hal.
addit: dari. GERB. 14 Hal. acczpienda. GE B. 15 Ap. Hal. primo, abcft.
GEB.. . IG Ap. Hal. et, abeft. G Ez. 17 Hal. fatisdederit. 18 Vulg.
vigefimo nono. BR. — Y9 Hal deffinamit. 20 Hal patris. GEB. — 21 Hal.
teflamento, aut confivimauit. G E. 22 Quod Vintimillias et H. a Porta di-
cunt, hanc vocem Florentiae effe expun&tam, de eo Salazuius teftatur, eam omni-
no vncis recentiori manu adpofitis effe inclufam. GEB. — 23 Hal. geffit. 24
Hal. fufpectum non feceriut. GE R. 25 Hal. deponat. GEB. 26 Hal. ve-

WT.

i UE EE

DIGESTORVM

forte minor viginti quinque annis: vel eo tempore fecit, quo
ifte tutor bonae vitae vel frugi videbatur: deinde poftea idem
coepit male conuerfari ignorante teftatore, vel fi contempla-
tione facultatium eius res ei commiffa eft, quibus poftea ex-
utus eft. $. 4. Nam et fi vnum pater dederit tutorem, non-
numquam ei adiunguntur curatores: nam Imperator nofter
cum patre refcripfit, cum duos quis libertos fuos tutores de-

. diffet, vnum rerum Italicarum, alium rerüm Africanarum, cura-

tores eis adiungendos: nec patris fecuti fünt voluntatem.
$. 5. Quod in tutoribus fcriptum ?? eft, et in curatoribus
erit obferuandum, quos pater teftamento deftinauit, a Praeto-
re confirmandos. $. 6. Apparet igitur Praetori curae fuifle,
ne tutela per plures adminiftretur: quippe etíi pater non
deftinauerit quis gerere debeat, attamen id agit, vt per
vnum adminiftretur: fane enim facilius vnus tutor et actio-
nes exercet et excipit: ne per multos tutela fpargatur. $. 7.
Si non erit a teftatore electus tutor, aut gerere nollet: tum

às gerat ?? cui maior pars tutorum tutelam decreuerit. Prae-

tor igitur iubebit eos conuocari: aut fi non coibunt ??, aut
coacti non decernent, caufa cognita ipfe ftatuet, quis tutelam
geret. $. 8. Plane fi non confentiant tutores Praetori, fed
vélint omnes gerere, quia fidem non habeant electo, nec pa-

tiuntur fuccedanei efle ?* alieni periculi, dicendum eft, Prae-.

torem permittere eis omnibus gerere. $. 9. Item fi diuidi
inter fe tutelam velint tutores, audiendi fuünt: vt diftribuatur
inter eos adminiftratio. — d
EV. IDEM//iibr(mþz. V Er IN partes,
vel in regiones: et, fi ita fuerit diuifa, vnusquisque exceptione
fummouebitur pro ea parte, vel regione, quam non adminiftrat.
V. IpnEM /AHibro XXXV. ad Edictum. ||/ IrA Av-
'TEM depofitioni pecuniarum locus eft, fi ea fumma corradi,
id eft, colligi ?3 poffit, vt ?* comparari ager poffit: fi enim
tam exiguam effe tutelam facile ?* probatur ?^, vt ex nummo
refeCto praedium puero comparari non poffit, depofitio ceffat.
Quae ergo tutelae quantitas depofitionem inducat, videamus.
Et cum caufa depofitionis exprimatur, ?7 vt praedia pupillis
comparentur, manifeftum eft, vt ad minimas fummas non vi-
deatur pertinere: quibus modus ?? praefiniri generaliter non
poteft: cum facilius caufa cognita per fingulos poffit. exami-
nari. Nec tamen auferenda facultas eít, etiam minores fum-
3mas interdum deponi poftulare, fi fufpeCti tutores effe videan-
tur. $. r. Geffifíe autem videtur tutor, qui quid omnino pu-
pillare attigit, etiam fi modicum: ceffantque partes eorum, qui
folent ceflantes cogere adminiftrare. $. 2. Quod fi poftea-
quam geffit, tunc fe geftu abftinuit: etiam fufpeCti poftulatio
füccedit. $. 3. Quod fi quis tutelam mandauerit gerendam,
geftaque fuerit ab eo cui mandatum eít: locus erit tutelae
aCtioni: videtur enim geffiffe, qui per alium gefüt. — Quod fi
non acceíffit is cui mandatum eft, vtili aCctione conuenitur.
$.. 4: Debitor patris, qui tutelam. adminiftrauit filii, tutelae
judicio tenebitur etiam ob id quod patri debuit.
tor pupillum füuum puberem faétum non admonuerit, vt fibi
curatores peteret, facris enim conftitutionibus hoc facere iu-

YH. Barb. Bynkersh. At Vat. et Otob. vt Flor. GEB. — 28 Hal. et Vulg.
veftcriptum. BR. — 29 Hal. tuuc is geret. GEB. — 30 Vulg. coierzmt. BR. . 3I
Hal. vt fuccedaneifiut. GEB. — .32, Hal. hanc legem 4. fuperiori iungit, omni
infcriptione omifía. GE B. 33 Ap. Hal. id efl colligi, abfunt. GER. 34
Hal. inferit: ;nde. G E. 55 Ap. Hal. facile, abeft. GEB. — 36 Hal. pro-
babituv. GEB. — 237 Vulg. praefigit: fcilicet. BR...— 38 Vulg. modis.BR. . 39
'Taur. in Adnot. etamfi deefl fi in P. oportet effe etiamfi, aut, et fi iam.. Mal.
et Vulg. etiamfi iam a&bum fit. — MSS. quod attinet, in Vat, habetur vt eft Flor.
deficiente nempe itidem fi. In fex aliis Vulg. inuenitur. In Barb. eft: et fi
tamen, fuppletum támen poft copulam ad, marginem : f iam atclum efl. B R. Omi-
fit Nofter et in hoc loco et fupra in nonnullis, et in fequentibus fignare nume-
10 iftumi codicem Vaticanum, Non dubito effe primum, qui et alias faepe Flo-
rentinam feruat. — Reliqui fex funt: Pal. I. I III. IV.. V. Otob. quibus adde
Bynkersh. GEB. ^ 40 Ap. Hal. que, abeft. GEB. . 41 Gothoífr. in nota:
avexAoyísovs, Flal. Referunt: auologiffos ex VIII, MSS. Pal M. et UI. — Habet

LIB,

debuit enim confeftim officio fuo fungi.
$. 5. Si tu--

fed nec moratoria cunctatione.

AXWML:. - TIT. - VIE 411

betur, qui t.utelanigadminiürauït: an tutelae iudicio teneatur?
Et magis puto, .fufficere tutelae iudicium, quafi connexum fit
hoc tutelae officio, quamuis poft pubertatem admittatur. $.6.
POQ completum vicefimum quintum annum aetatis, fi nondum
rationes redditae funt, nec ad caufam inftrumenta pertinentia,
fidel ac verecundiae curatorum conuenit, vt confilio fuo coe-
ptam litem perficiant. , Si igitur ceffent in his cuae conftitu-
ta funt faciendis, magis puto fufficere negotiorum geftorum
iudicium, etiam fi aCctum eft ??: fi tamen huius rei ratio red-
dita non eft. gi'zj Tulianus libro jvicefimo primo;Digeftorum
; -Wpeciem-proponit; Quidam decedens filiis fuis de-
derat tutores, etadiecerat, osQv E *? ANECLOGISTOS ^*
ESSE VOLO: et ait Iulianus, tutores, nifi bonam fidem in
adminiftratione praeftiterint, damnari debere: quamuis tefta-
mentó comprehenfum fit, vt aneclogifti *^ effent. ^*5 Nec eo
nomine ex caufa fideicommiffi quicquam confequi debebunt, vt
ait Iulianus: et eft vera ifta fententia: nemo enim ius publi-
cum remittere poteft huiusmodi cautionibus, nec ^* mutare
formam antiquitus conftitutam: damnum vero, quodcumque
ex tutela quis fenferit, et legari, et per fideicommiffum ei re-
linqui poteft. $. 8. Papinianus libro quinto Refpen£arum, ita
fcribit: pater tutelam filiorum confilio matris geri mandauit,
et eo nomine tutores liberauit. Non idcirco minus officium
tutorum integrum erit, fed viris bonis conueniet, falubre con-
filium mafris admittere: tametíi neque liberatio tutoris, ne-
que voluntas patris, aut interceffio matris tutoris officium in-
fringat. . $. 9. Vsque adeo autem licet tutoribus patris prae-
ceptum neglegere, vt fi pater caueret ^?, ne quid rei fuae
diftraheretur, vel, ne mancipia diftrahantur, vel *9 .ne veftis,
vel ne domus, vel ne aliae res periculo fubiectae, liceat eis
contemnere hanc patris voluntatem. $. ro. Ex quo innotuit
tutor **, fe tutorem eífe: fcire debet periculum tutelae ad
eum pertinere. Innotefcere autem qualiterqualiter ** fuffi-
cit, non vtique teftato eum conueniri: nam etíi citra teftatio-
nem, ícilicet vndecumque cognouit *?, nulla dubitatio eft,
quin debeat periculum ad ipfum refpicere — $..
VI. Inrx/|| liboo XXXVI. ad Edictum. |/ Hoc
AYTEM, quod cognouit ?? tutor, pupillus probare debebit ? *.
VIL InzM/||libro XXXV. ad Ediétum. |/ Tvron,
qui repertorium non fecit, quod vulgo inuentarium ?? appel-
latur, dolo 53 feciffe videtur: niíi forte aliqua neceffaria et
iuftiffima caufa allegari poífit, cur.id fatctum non fit. Si
quis igitur dolo inuentarium non fecerit, in ea condicione eft,
vt teneatur in id quod pupilli intereft: quod ex iureiurando
in litem aeftimatur. Nihil itaque gerere ante inuentarium fa-
&um eum oportet: nifi id quod dilationem nec modicam ex-
fpe&tare pofít. $. r. Si tutor ceffauerit in diftractione ea-
fum rerum quae tempore depereunt, füuum periculum facit :
Quid ?* fi contu-
tores exfpectabat ?? vel 5* differentes, vel etiam volentes fe
excufare, an ei ignofcatur? Et non facile ignofcetur: debuit
enim partibus fuis fungi, non quidem praecipiti feftinatione,.
$. 2. Competet ?* aduerfus
; tutores
Pal. V. anelosiflos; MHiabebat ita Otob. fed corre&us eft. Pal, IV. refert: aneo-
loegiflas, Pal. L. et Barb. analogiflas. Solus, vt oportebat,, Vat. BR. Palatinis
J et lll adde Dynkersh. GE P. 42 Gothofr. in nota: évexAéyaeor, Hal.
Hal. hanc vocem Graecam vertit: rationibus reddendis foluti. GEB. — 45 Hal.
praefigit Sed. GEB. — 44 Hal amt, loco: nec. GEB. — 45 KHal. cauerit. G EB.
46 Ap. Hal. diftrabantur, vel, atque idem vel bis repetitum abíunt, GEB. — 47
Gothofr. in nota: al tutori. Nempe ita: tutori Hal.et omnes. Florentinam
tuetur Sc. Gentilis £. Parerg. 6. . Vide tamen Duker. ad Opnfc. de Latin. Vet.
ICt..p. 347. BR. Sed et MSS. habent: tutori, Pal L. Hl. W. IV. V. Barb.
Otob. Bynkersh. At Vat. pro: tutor fe, habetz tutores. GEB. 48 Vulg.
qualitercuuque. BR. 49 Hal. cognouerit. GEB.

Hal. et Vulg. debet. BR. V
ICt. p. 441. BR. 53 Vulg. inferit: w«alo. B R. 54 Wulg. Quod. B'h.

55 Mal. exfpectauit, 56 Ap. Hal. eel, abett. 57 Nulg. Competit. BR.
Gece- j55 458

*

50 Hal. cognotrerit. $í:
52 Vide Duker. ad Opufc. de Latin.. Vet. -

xX li.

,.
—
s

452 DIGESTORVM LIB. XXVL TIT. VIL

tutores tntelae actio, fi male contraxerint 55: hoc eft 5?, fi.
praedia comparauerint non idonea, per fordes, aut gratiam..

Quid ergo, fi neque fordide, neque grat.iofe, /['edl non bonam
condicionem elegerint? Reéte quis dixerit, folam latam negle-
gentiam 9? eos praeftare in hac. parte debere. $. 3. Si poft

depofitionem pecuniae comparare praedia tutores neglexe- , eas demu ] f :
| adminiftrationis cogitur *?. . &. 15. Sciendum eft, tutorem et

runt, incipient in vfuras conueniri. Quamquam ?* enim a
Praetore eogi eos oportet ad comparandum, tamen, fi ceffent,
etiam vfuris ple&tendi funt tarditatis gratia: nifi fi ? per eos

- factum non eft, quo minus compararent. $. 4. Pecuniae,

quam in vfus faos conuerterunt ?? tutores, legitimas vfuras
praeftant: fed hoc ita demum, fi euidenter doceantur pecu-

niam in vfus fuos conuertiffe. Ceterum non vtique qui non
faenerauit, vel non depofuit 9*, in fuos víus vertit: etita Di- -

uus Seuerus decreuit. Doceri igitur debet, in vfüs fuos pe-
cuniam vertiffe. $. 5. Vertiffe in fuos vfus non accipimus
eum, qui debitor patris pupilli fuit, deinde ipfe fibi non fol-
uit: hic enim eas vfíüras praeftabit, quas patri promiferat.
$. 6. Si tutor pecuniam pupillarem fuo nomine faenerauit, ita
demum covetur vfuras quas percepit praeftare, fi fufcipiat pu-
pillus ceterorum nominum periculum. $. 7. Si deponi opor-
tet ^* pecunias ad praediorum comparationem, fi quidem fa-

&um eft, vfüurae non current: fin vero faCctum non eit, fi qui-.

dem nec praeceptum eft vt deponantur, pupillares praeftabun-
tur: fi praeceptum eft, et negleCtum: de modo vfurarum vi-
dendum eft. Et folent Praetores comminari, vt, fi non fiat
depofitio, vel quanto $9 tardius fiat, legitimae vfurae prae-
ftentur: fi igitur comminatio interceffit, iudex qui quando-

. que cognofcet, decretum Praetoris fequetur. $. 8. Idem fo-

lent facere Praetores etiam circa eos tutores, qui negant ha-
bere ?* ad alendos pupillos penes fe aliquid: vt quidquid

conftiterit penes eos effe, eius grauiffima vfüra pendatur: et

hoc perfequi oportere iudicem palam eft, cum etalia $* poe-
nae adieCtione. $. 9. Refiduarum autem fümmarum pupilla-
res vfuras pendi oportet. $. ro. Quae autem funt 9? pupil-
lares vfurae videndum eft. Et appatet hanc effe formam vfu-
rarum, vt eius quidem pecuniae, quam quis in vfus fuos con-
uertit, legitimam vfuram praeftet. Sed et fi negauit apud fe
effe pecuniam, et Praetor pronuntiauit contra eum, legiti-
mas *? íoluere. debebit: vel fi moram depofitioni fecit, et
Praetor irrogauit ei legitimas. — Sed et fi, dum negat aliquam
quantitatem penes fe efle, pupillis ad onera fua expedienda
impofuit neceffitatem mutuam pecuniam ** legitimis vfuris
accipiendi, tenebitur in legitimis. Item fi a debitoribus legi-

timas exegit. Ex ceteris caufis fecundum morem prouinciae
praeftabit vfuras, aut quincunces, aut trientes, aut fi quae aliae

leuiores in prouincia frequentantur. $. ir. Víurae a tutori-
bus non ftatim exiguntur, fed interieCto tempore, ad exigen-

dum, et ad *? collocandum, duum menfuüm ??: idque in iu-

dicio tutelae feruari folet. Quod fpatium feu laxamentum
temporis tribui non oportet his, qui nummos impuberum, vel

adulefcentium, in fuos vfus conuerterunt. $. 12. Si vfuras-

exactas tutor vel eurator vífibus fuis retinuerint **, earum vfu-
ras agnofcere eos ?? oportet: fane enim parui refert, vtrum
fortem pupillarem, an vfüras in vfus fuos conuerterint *5.
$. 13. Pecuniae, quae ir. arca fuit, etiam heredes curatoris ??
tamdiu vfüras praeftabunt, quamdiu non interpellauerint, vt

*$8 Hal. coutraxerunt, et mox: comparauermmt. — 59 Ap. Hal. boceft, abfunt, G B.

60 'Taur. eClegentiam. GEB. 61 Vulg. Quamnuis, et mox : oporteat. GEB. -

62, Ap. Hal. fi, abeft. GEB. — 63 Hal. verterant, et paulo poft: vertzffe. G E B.
64 Hal. foenerauerit, vel non depofuerit. 65 Hal. oporteat. 66 Hal. ali-
quanto. GEB. — 67 Hal. baberi. GEB. — 68 Hal. cum alia etiam. GEB. 69
Hal. fiut. GER. "o Hal. legitimam, GEB. 7* Vulg. inferit: fub. BR.
72, Vulgo: ad, abeft. B n. 75 Rede dici menfum, pro: menfium, obíeruaui
libro fmgulari ad L. Leca c. g. BYNK. — Hal. duorum menfium. — 74 Hal. re-
tiuwerit, — 75 Hal emm. — 76 Hal.conaerterit, GER, —— 77 Hal. tutoris, et

ftituit.

loco defunécti curator * confüituatur. $. 14. Si tutor pro
contutore condemnetuft, an etiam in vfutas condemnandus fit,

| quaeritur? Et placet, vt multis refcriptis continetur, et .Pa-

pinianus libro duodecimo Quaeftionum ait, etiam in vfuras

| eum condemnandum, fi fufpe&tum facere fuperfedit. Et qui-

dem eas demum vfuras cogendum praeftare, quas etiam fuae
poft officium finitum vfüras debere in diem, quo tutelam re-
VIIL. Inxx/||libro XXIII. ad-Edictemr.||/ Sx T v T -

LAE agatis cuius tutela adminiítrata eft, dicendum eft, non-
numquam diem creditae pecuniae exfpeCtandam: [i forte tu-

tor pecunias crediderit pupilli nomine, quarum exigendarum -
dies nondum venit: fane, quod ad pecunias attinet, ita de-

mum verum ?? eit, fi potuit et debuit credere: ceterum, fi
non debet ?* credere, non exfpectabitur 87, | ;
IX. Ing w//]]|libro XXXVI. ad Edi&um.||/ Qvor-
ENS tutor pecuniam pupillarem faenori dat, füpulatio hoc
ordine facienda eft: füpulari enim debet aut pupillus, aut fer-

uus pupilli. Quod fi neque pupillus eius aetatis erit, vt fti-

pulari poffit, neque feruum habebit: tuncipfe tutor 95, quiue
in eius poteftate erit: quo cafu lulianus faepiffime fcripfit,
vtilem actionem pupillo dandam. — Sed et fi.abfens fit pupillus,

oportere tutorem fuo nomine ftipulari, nequaquam ambigen- -

dumeft. $. r. Si paterfamilias eum, pro quo fideiuffit, tuto-
rem dederit filio fuo: officio tutoris conuenit 5*, vt, cum
dies pecuniae praeterierit, creditori debitum foluat: et ideo
ceffante eo, fi pupillus fuae tutelae factus foluerit ex caufa
fideiufforia, non folum mandati, fed etiam tutelae agere pote-
rit: hoc enim ei ?? imputatur, cur pro fe non foluerit.
Quod fi in diem debitor fuit ifte tutor, quibusdam videtur,
non venire in tutelae iudicium: fi modo is dies poft tutelam
finitam fuperuenit. Quod fi dies adhuc durante tutela venit,
putant omnimodo deuolui in tutelae iudicium. Ego et hoc,
et füperius ita verum puto, fi facultatibus labi tutor coepitz
ceterum, fi idoneus tutor fuit *9, nihil venire in tuütelae iu-
dicio ?*, |Nec quisquam putet, nullum effectum hoc habere:
namque fi quis dixerit, in tutelae iudicium deuolui, et priui-
legio locus eft, et fideiuffores tenebuntur, fi rem faluam fore
cautum eft. $. 2. Item fi temporali actione fuit obligatus tu-
tor, dicendum eft, locum effe *?. tutelae iudicio, vt perpetua
aCtio fit. $. 3. Et generaliter, quod aduerfus alium praefta-
re debuit pupillo fuo, id aduerfus fe quoque praeftare debet:
fortaffis e£ plus: aduerfus alios enim exferiri fine aCtione non
potuit, aduerfus fe potuit, $. 4. Sed fi füb vfuris grauiori-
bus patri pupilli pecuniam debuit, quam fint pupillares, vi-
dendum eft, an ei aliquid imputetur? Et fi quidem foluit, ni-
hil eft, quod ei imputetur, potuit enim foluere, nec onerare
fe vfüris: fi vero non foluit, vfüras cogendus eft agnofcere,
quas a fe exigere debuit. $. 5. Sicut autem foluere tutor
quod debet, ita et *? exigere quod fibi debetur ?? poteft, fi
creditor fuit patris pupilli: nam et fibi foluete poteft, fi mo-
do fuit pecunia, vnde foluat: etíi vfürae fuerunt grauiores,,

quae ei debebantur, releuabitur ?* eis pupillus, quia tutor fe

potuit liberare: ficut aliis quoque foluere et potuit et de-
buit. $. 6. Nec vtique neceffe habet, fi conuenlatur, per iu-

dicem foluere: idcircoque ?? fi mala caufa pupillaris eft, de-

nuntiare

in margine: alias, curatoris. GEB. 78 Hal. in margine: alias, tutor. GER.
"19 Hal. quas ex fua etiam adminiflratione cogevetur. GEB. — 80 Ap. Hal. ve-
vum, &beft. GEB. 8r. Hal. debuit, 82 Taur. exfpectaVitur. GEB. — 83
Vulg. addit: flipuletur. BR. 84 Hal. couuenire, loco: connemit. Nempe
Idem fupra interpungit: flipulavi, Nequaquam ambigeudum eft, fi paterfamilias
etc. GEB.- 85 Vulg. tutori, loco: ez. BR. 86 Hal. fuerit. 87 Hal.
et omnes: 4udiciwm.BR. — 88 Hal inferit:im. GE B. — 89 Ap. Hal. et, abeft.
GEB. go Gothofr. in nota: Subaudi:a pupillo. Hoc ipfum fupplent Hal.
ct omnes. BR 9I Taur, relenaVitur. GX B. — 92 Hal. et Oomnes: per iu-
d | | : dicem

EESTSNMMR A sf4 . —Sq LE - Wi -

P
ezÍlj.

? i
,U

DIGESTORVM LIB.

nuntiare ?5 fibi verum debet. Denique Imperator Antoni-
nus cum patre ?^, etiam honoraria eos imputare pupillo pro-
hibuit, fi füperuacaneam litem inítituiffent, cum conueniren-
tur a vero creditore: nec enim prohibentur tutores bonam
fidem agnofcere. $. 7. Non tantum autem fibi foluere tutor,
verumetiam fibi creditam pecuniam fcribere poteft ??, vt
Marcellus libro octauo Digeftorum fcripfit ^* : feque mutua
pecunia poterit obligare, fibi mutuam profcribendo ??. $. 8.
Conftat eum, qui ad augmentum ?? datur, vtputa ad bona
materna quae poftea acceflerunt, vel ad quid aliud ?^? augmen-
tum *99, adminiftrare bona priftina non folere. $Si autem fu-
Ípetftum facere priorem tutorem füuperfedit, vel fatis ab eo ex-
igere, plectetur. $. 9. Per contrarium autem, qui datus eft
fimpliciter tutor pupillo vel curator, fi quid poftea augmenti
accelferit, periculo tenetur: quamuis foleat ^ ad augmentum
dari curator: quae res non facit, vt ipfa augmenta non perti-
neant ad curam priorum ?, ad quos omnis vtilitas pupillo-
rum debet pertinere. Siue igitur datus eft, communicatur
periculum cum prioribus, fiue datus non eft, tenetur admini-
Ítrationis neceífitate is quiantea erat datus. |
X. Ingw/||libro XLIX. ad-Edictunt: ||/ GENER A-
ZITER, quotienscumque non fit nomine pupilli quod quiuis
paterfamilias idoneus facit ?, non videtur defendi: fiue igi-

tur folutionem, fiue iudicium, fiue ftipulationem detreCtat,

defendi non videtur. | 41 ER
XI. InEM/||libro XXXIIL ad Edictum. | |/ C1xncA

pupillum, cuius tutor feruus erat pronuntiatus, Diuus Pius

refcripfit, in rebus, quas-ex pecunia pupilli feruus compara-

uerat, dominum non poffe vti praerogatiua deduCtionis. Quod
et in curatore obferuandum eft.
J XIL Pavrvs/||libro XXXVIII. ad-Edictum.||/ Cv «
PLVRES tutelam gerunt, nulli eorum in contutorem actio

pupilli nomine datur. $. r. Quae bona fide a tutore gefta

funt, rata habentur etiam ex reícriptis 'Traiani et Hadriani:
et ideo pupillus rem a tutore legitime diftractam vindicare
non poteft: nam et inutile eft pupillis, fi adminiftratio eorum
non feruatur *, nemine fcilicet emente. — Nec intereft, tutor

' foluendo fuerit, nec ne: cum fi bona fide res gefta fit ?, fer-

uanda fit: fi mala fide, alienatio non valet 9. $. 2. Nimium
eít, licere tutori refpettu exiftimationis pupilli erogare ex bo-
nis eius, quod ex fuis non honeftiffime fuiffet * erogaturus.
$. 3. Cum tutor non rebus dumtaxat, fed etiam moribus pu-
pilli praeponatur: in primis mercedes praeceptoribus, non
quas minimas poterit, fed pro facultate patrimonii, pro digni-
tate natalium conftitüet: alimenta feruis, libertisque, non-
numquam etiam exteris ?, fi hoc pupillo expediet, praeftabit:
follemnia munera parentibus cognatisque mittet: fed non da-
bit dotem forori ? alio patre natae, etiamíi aliter ea nubere
non potuit: nam etfi honeíte, ex liberalitate tamen fit, quae
feruanda arbitrio pupilli eft. $. 4. Si tutor pecuniam pupil-

dicem femper folueve. tueri enim debet caufam pupilli, fi iufla eft. ldcirco quo-
quefi. BR. — 93 Hal. denumnciari. GEB. 94 Vulg. addit: fuo. BR. — 95
Ap. Hal potefl, abeft. GE B. 96 Taur. feriBfit. GEB. Vulg. fcribit. BR.
97 Malumus: perfcribeudo, atque ita Stepa. Hal. praeftribendo, cui le&ioni va-
ria MSS. adftipulantur. Eg. — Nempe Pal. V. ex correctione, Barb. per compen-
dium fcripturae, Otob. Sed Bynkersh. vt ett Flor. GER. 98 Hal. anguinen-
ium. GEB. 99 Hal. ad alind quod. Vulg. ad aliquod aliud. Malumus:
ad quod aliud. 8R. — YO0 Hal. augumenutum, atque mox: augumenti, ct mox
rurfus ita bis, GEB. 1 Hal. folet. 2, Vulg. addit:tutorum.RR. — 3 Hal.
faceret. GEB. — 4 Hal. feraetur. 5 Hal. £oua fide gefla eff, và ves, omiflo.
GEB.. 6 Hal valeat. GEs. — 7 Vulg. effet. BR. ^ 8 Hal extraneis. G EB.
9 Hzl.et Vulg. inferunt: papill. BR. — 10 Hal. CAIVS lib. XHI. GEB. — 1l
Vulg. addit: collocari. BR. 12, Hal. praefigit: Sed. GERB. 13 Hal. àd-
dit: debet. GEB. 14 Ex hoc perperam infertur, fratrem iam maiorem te-
neri fororem alere, — Tutor non adminiftrat fumptu, quanto poflit, minimo, fed
pro facultate patrimonii et pro dignitate natalium. L. :2. $. 3. b. t. feruabit
itaque regulas honelti et decori, vt veriimile eft ipfum pupillum, fj maior eflet,

mine ^? credidiífet, -

IW' XVIIL &LL—LJT&S M libro XXI. Dieett

ARVESIIL. VIL1: 453

larem credere non potuit, quod non erat cui crederet: pupillo
vacabit. ! x
XIIL. GArvs/libro XII. *? . ad.Edi&tum-prouineiale./
TvToR fecundum dignitatem facultatesque pupilli modum
feruorum aeftimare debet, qui circa eum futuri funt. $. r.
Non eft audiendus tutor, cum dicat, ideo ceílaffe pupillärem
pecüniam ^*, quod idonea nomina non inueniret, fi arguatur
eo tempore fuam pecuniam bene collocaffe. $. 2. In foluen-
dis legatis et fideicommiffis attendere debet tutor, ne cui non
debitum foluat: * nec nuptiale munus matri pupilli, vel fo-
rori mittere ^?. — Aliud eft **, fi matri forte, aut forori pu-
pilli tutor ea quae ad victum neceffaria funt, praeftiterit, cum
femetipfa fuftünere non poffit *^: nam ratum id habendum
eft. Nec enim eadem caufa eft eius quod in eam rem impen-
ditur, et quod muneris legatorumue nomine erogatur.
.XIV.PAvrLv s//H libro VII. Brzeuium. | !/ EÉTrIAM con-
tutoris faCctum imputatur collegae, fi potuit et debuit fufpe-
Ctum facere: interdum et fi debuit fatis petere: nam fi ido-
neus fubito lapfus eft *9, nihil collegae imputari poteft.
. XV. Ipnxw//||libro 1I. -Sententiarmm:||7 Sr Tvvon
confhtptus, quos inuenerit debitores, non conuenerit, ac pär-
hoc minus idonei efficiantur: vel intra fex primos menfes pu-
pillares pecunias non collocauerit: ipfe in debitam pecuniam,
egt in vfuras eius pecuniae, quam non faenerauit, conue-
nitur.
XVL Ipxw '*/||ibro VI. ad Sabinum. l7 Cv
QVAERITVR '? iudicio tutelae, quae nomina a tutore facta
agnofcere pupillus debeat *?: Marcellus putabat, fi tutor, pe-
cuniam pupilli mutuam dediffet, et fno nomine ftipulatus ef-
fet, poffe dici, nomina integra pupillo falua ?? effe, deperdita
et male contracta ad tutorem pertinere: fed verius fe puta-

l Ll . * * *
re ^*, poffe tutorem eam condicionem adulefcenti deferre, vt

id, quod getfiffet tutor in contrahendis nominibus, aut in to-«
tum agnofc?r.e as auta toto recedere: ita vt perinde eífet,
ac fi tutor fibi negotium geffiffet. lIdem eft et fi pupilli no-
XVITI. PouPowxriv s-älhbrotXV.g [ ad Sabinum.||/Q v x
rvssvs eftab eo qui ius iubendi habet, tutelam gerere: fi
ceffaffet ^^, ex quo iuflus eft, indemnem pupillum praeftare
debebit, non ex quo tutor effe coepit.
o m.||/ Qvx

TVTOR negotia pupilli geflit, quamuis in nulla re auctor pu-
pillo fuerit, quin tutelae iudicio teneatur, dubitari non opor-

.tet: quid enim prohibet, ita patrimonium pupilli compofitum

effe, vt nihil gerere neceffe fit, in quo tutoris auctoritas in-
terponi debeat? $. r. Ex duobus tutoribus, fi cum altero
a€tum fuerit, alter non liberabitur a |

XIX. VrnPIANV Sfibro I. ?9-Refpentforume /A cTvSs
fui rationem concuratori ^* reddere non effe compellendum:
fed,

fa&urum. — Sed pupillus, vbi adoleuerit, ipfe reget patrimonium pro lubitu fuo,
fiue honefte; fiue minus, modo legem non offendat. BYNK. Sed num liceret
tutori, liberalem effe de alieno, nifi oporteret pupillum, vbi adoleuit, idem fa-
cere de fuo? Facultas patrimonii et dignitas natalium fecundum L. :53. $. 3.
a tutore infpicienda manifefte pertinent ad ea, quae in püpilli períonam: ero-
ganda funt. At in dotanda forore, licet res effet honefta, cum liberalitas ta-
men fit, eam arbitrio pupilli fernandam effe, ibidem clare traditur. Alimenta
itaque forori praeftanda funt, non quod honefta, fed quod neceffaria funt, ab
ipfo tutore, adeoque multo magis a pupillo. Adde L. 20.fupra Soluto matrz-
1H0nio. G ER. 15 Hal. cum femet ipfas fuffinere non poffent. GE R. 16
Hal. lapfus fit. 17 Graeci hic HATA. BR. 18 Hal. guaereretur. G E B.
19 Hal. deberet. — 20 Emendant hunc locum Herald. Osf. et Emendat. c. 1.
et Salmaf. iu Obf. ad fus. Attic, et. Rom. c. 12. vterque male. BYN K. 21
Hal. fed verius ejfe putarim. GEB. 22 Refcribo cum aliis: agmofceret, et
mox: recederet. BR. [ta etiam Hal. GER. 23 Vulg. inferit: aeque^ BR.
24 Hal. ceffat. — 25 Yaur. liberaVitur. GEB. 26 Hal lib Il. GEB.. " 27

Gothofr. in nota: contutori, Hig Integra Hal, lectio e&: Adus fui rationem
Ccce 3 ' tsia-

€o 4
. 4 ,potett.

454 | DIGESTORVM LIB. XXVI TIT. VII
XXVIII. MAncELrvs/libro VIII. Digetorumz/ T v-'

fed, nifi cum eo adminiftrationem communicet, aut fi non ??

ex fide curam geràt, füfpectum poftnulari pofle. |
XX. Inxw/||libro V. de Officio Proconfatis l|/ T v-
TOom vel curator, cuius iniufta appellatio pronuntiata erit ??,
cuiusue excufatio recepta non fit, ex quo accedere ad admi-
niftrationem debuit, erit obligatus.
| XXI. MAncErLrv s/libro fingulari Refpenforum: J L v-
civs Trrrivs Gaium Seium filiumfamilias teftamento filio
fuo tutorem dedit: Gaius Seius fciente et confentiente patre,
tutelam. adminiftrauit. Qnmuaero, an defuntcto Gaio Seio aCtio
tutelae aduerfus patrem eius, et in quantum competat? Mar-
cellus refpondit, fecundum ea quae propofita eflent, actione
de peculio, etdein rem verfo patrem teneri: nec multum videriin
hoc cafu facere patris fcientiam et confenfum ad obligandum eum
infolidum: nififorte contutore vel alio quo volente eum face-
re fufpe&tum, interceffit ??, et quafi in fe periculum recepit.
— XXII. Pavrvs/||libro-Hd-ad-Ediétum.|| / Tv roR
ad vtilitatem pupilli et nouare et rem in iudicium deducere
potett. Donationes autem ab eo factae pupillo non nocent.
XXIII. VreiANvs/|libroIX. ad Edictum.|| /V vr.ao
obíermatür, ne tutor caueat, ratam rem pupillum habiturum,
quia 3* reminiudicium deducit. Quid tamen, fi dubitetur an tu-
tor fit, vel an durettutor, vel an geftusilli commiffusfit ? Ae-
quum eft, aduerfarium non decipi. ldem et in curatore eft, vt
lulianus fcripfit ??.
XXIV PAvrvs/|libro IX.-ad-Edictum: ||/ DecR &-
v 0 Praetoris actor conftitui periculo tutoris folet, quotiens-
que ?? aut diffafa negotia fint ?*, aut dignitas, vel aetas, aut
valetudo tutoris id poftulet 35: fi tamen nondum fari pupil-
lus poteft, vt procuratorem facere poffit, aut abfens fit, tunc
a&or neceffario conftituendus eft. $. r. Si duobus fimul tu-
tela gerenda permifía eft vel a parente, vel a contutoribus, vel
a magiftratibus: benigne accipiendum eft, etiam vni agere
permiffum: quia duo fimul agere non poffunt.
XXV.Vrriawvs/|lbro XIII ad Edictum.|/ Sx wi-
NoRIS ?? actum fuerit cum tutoribus, adfiftentibus eurato-
ribus, et pupillus ob hoc egerit cum curatoribus, et ei fint
condemnati in id quod fua intererat, minoris tutores culpa eo-
rum condemnatos non effe: an reftitutio aduerfus tutores cef-
fet? Et Papinianus refponforum libro fecundo ?* ait, nihilo
minus poffe reftitui: et idcirco curatores, fi nondum iudica-
tum fecerunt 33, poffe prouocantes per exceptionem doli
confequi, vt eis mandentur aduerfüs tutores aCtiones. Quid
tamen fi iam fecerunt iudicatum curatores? Proderit hoc tu-
toribus, quoniam nihil minori abeft, qui de praeda magis,
quam de damno follicitus eft: nifi forte mandare actiones pa-
ratus fit curatoribus. : : |
XXVI.PAvrLvs z( libro XXIV.-ad Edi&tuml | C v w) ??

curatore et protutore ^?, etiam manente adminiftratione, agi

XXVIL. Inzw/f|libro VH£ ad Plautium.|/ Tv ron
qui tutelam gerit, quantum ad prouidentiam pupillarem, do-
mini loco haberi debet. - |

tutorem contutori veddere. GEB. ^ 28 Ap.Hal fi nom, abfunt. GER.
Hal. fuerit. GEB. 30 Hal. interceffifet, et mox: recepiffet. GE B.
Hal. cum, loco: quia..G EB. 32, Hal. fcribit. 433 Hal 4uoties. "Vulg.
quotiescumque. BR. 34 Hal. fant. GEB. 45 Hal. pofislat. GEB. —— 36
Hal. in margine: alias additur, nomine. ta habet Vulg. BR. 37 Vulg.
Papinianus lib. II.'quaeflionwm . ait. BR. 58 Hal. fecerznt. 39 Haec di-
&io adiedta abeft adhuc a Vat. in ceteris fcriptis et editis reperitur. BR. . Etiam
ap. Hal. et in Pal. L II. III. IV. Barb. GEE. — 40 Hal. pro tatore, alii. et pro-
curatore, et ita pleraque MSS. vt Pal. V. qui re&e habebat, ita mutatus fit. Pal.
HL cum tutore et protutore. BR. — Reliqua MSS. funt: Pal.I II IV. Darb. GE B.
41 Hal. zutra. GE B. 42 Explicat hunc $. Faber m Error. Pragmat. Dec,
XXII. Err. j. BYNK. 43 Vide Noodt. JII. de foenor. et vfur. 15. BR.
44 Hal..lib. X. GER. 45 Hal in margine: alias, mom vemit. Sed tunc
poft effet mutanduüm in: per, vt vidit Ant. Auguftin. . Emend, 3. BR. 46
Hal. ljb. VII. «avóexra», GEB. 47 Hal. lib, III. GER. 48 In Vulg..

29
41

TOR pro pupillo in iudicium vocatus, follemniter cauit: fi
inter ^* moras puer ad pubertatem peruenit, non eft cogen-
dus accipere iudicium. . $. 1. Tutor, ^? qui poft pubertätem
pupilli negotiorum eius adminiftratione abftinuit, vfuras prae-
ftare non debet, ex quo optulit pecuniam. . Quinetiam iuftius
mihi videtur, eum, per quem non ftetit, quo minus conuentus
reftitueret tutelam, .ad praeftationem vfurarum non compelli.
Vlpianus notat ^?, non fuffcit optuliffe, nifi et depofuit ob-
fignatam tuto in loco: | | |
QvE heredem tutoris: nam periniquum eft, eum, cui forte
poft viginti annos, vel amplius, in mentem *? venit tutelam
repofcere, etiam vfüras poftulare. |

ZLUPMJXXX. ÍIDEM []übro AA Qfg*e&UTmH/ lT vrTronris

praecipuum elt officium, ne indefenfum pupillum relinquat.
XXXI. MopnEsTiNvsf/ibrol. Excufationum 49. . D r-
vi Seuerus et Antoninus Augufti Sergio Tuliano. Forma,
qua finguli tutores, prout quisque geffit tutelam, nonnumquam
in folidum tenentur, dumtaxat intra pubertatis tempora lo-
cum habet: non etiam fi poft pübertatem adminiftrauerint.

XXXII. InEw/libro Vi- ^* Refponforum. //Sxwx ^9

herede tutor deceffit. Quaero, an curator pupillo'datus, cum

/

neque inuentaria neque alia inftrumenta a fideiuffore tu-

toris exhibeantur, poffit eundem fideiufforem conuenire ex fti-
pulatione, quanti pupilli intereft ? Modeftinus refpondit, in
id *? quod tutor conueniri potuit, fideiufforem quoque ??
conueniri poffe, $. 1//Modeftinus;/refpondit, damnum, fi quod
datum ?* accidit eo quia ?? cautiones foluti vectigalis inuen-
tae non fünt, ad tutorem, cuius nulla culpa admifía proponi-
tur, minime pertinere. $. 2. Modeftinus refpondit, tutorem
eorum redituum nomine rationem pupillae ?5 reddere debe-
re, qui ex fundo bona fide percipi potuerunt. $. 5. Item re-
fpondit, fi minus a feruo tutor percepit ?*, quam bona fide
ex fundo percipi potuit, ex eo, de quo pupillae 55 fit obftri-
€Ctus, quantum ex peculio ferui feruari poffit, eidem tutori
proficere debere: fcilicet fi non perdituro feruo adminiftratio-
nem credidit. $. 4. Interpofito curatore adulefcens fundum
Titio vendidit: poftea, adgnita fraude, in integrum reftitutus
in poffeffionem induci iuffus eft. Quaero, eïn, cum ex hac,:
venditione melior factus non eft ?^?, neque in rem fuam quic-
quam verfum probetur, pretium emptori reftituere non de-

beat? Modeftinus refpondit, pretium fundi ab adulefcente ve-:

numdati, fi rationibus eius non profuit, nec quicquam de eo
(a) ?* iudicante de in integrum reftitntione ftatutum eft,
emptorem fruftra poftulare. $. 5. Item ?? refpondit, fum-
ptibus voluptatis caufa ab emptore factis adulefcentem one-
randum non effe: qui ?? tamen ab eodem aedificio ita auferri
poffunt, vt in facie priftina, id eft, quae fuit ante venditio-
nem 5?, aedificium effe poffit, emptori auferre permitti opor-
tere. $. 6. Lucius Titius coheres et curator fororis fuae,
cum effet ex ciuitate, in qua vfitatum erat ipfos dominos prae-
; ; diorum,

eft L. Si fine. BR. — Etforte librarius Flor. confueto more fe&atus eft compendium,
vt Taurellio fcribendum fuerit: SIme. Sane vifio quatuor membrorum tam ab-
ruptam quaeftionem vix meretur. GEB. 49 Hal. inferit ;», quod non im-
probo. BR. 50 Ap. Hal. quoque, abeft. GEB. 58Y Flor. vox: datum,
fubantique vncinulis eft inclufa, et iuftiffime. — Abeft ab omnibus Ícriptis et edi-
tis. BR. Etiam ab Hal. et fcripti funt: Pal. I II. 1. IV. V. Vat. Barb. Byn-
kersh. GEB. . 52 , Vulg. quod. BR. — 53 Hal.et omnes: pupiló. BR. — 54
Hal. recepit. 55 Vulg. pupillo. B R. 56 Hal. et omnes: fit. BR. — 57
Poffet minori negocio legi: zudicanti, fed et a in fex vocalium. concurfu facile
excidere potuir. Omnes editiones habent: a udicamte. Vat. adhuc praepofi-
tione caret. E quinque aliis folum Pal. l. habet: a zudicante. Pal. HL. et HI.
ab indicante. Sed in pofteriore b eft erafa. in Pal. IV. abiudicante. in Barb.
adiudicante, fed d opportune eft expunéta. gR. In Bynkersh. fuit: adiudican-
te, et fadum: abiudicante. Etiam Hal. a iudicaute. GER. 58 Hal Idem.
G E B. 59 Hal. quae. GE B. 60 Ap. Hal. id efí, quae fuit aunte vendi-
; : tionen,

"i.
» 7 !;,1;4;:0'.4' LR

Z

d.

A&— RO

|

lt

ïu/f

haez

DIGESTORVM

num temporarium $* fuftinere, morem hunc et confuetudi-
nem femper obferuatam fecutus, et ipfe pro communi et in-
diuidua hereditate annonas praeftitit. Quaero, an in rationi-
bus dandis opponi curatori poffit, quia ^^ non recte pro par-
te fororis tales impenfas fecerat? Modeftinus refpondit, in 93
id demum curatorem adultae reputare ex ?* caufa de qua
quaeritur poffe, quod ipía, fi rem fuam adminiftraret, erogare
compelleretur. $. 7. Tutores duo, poft venditionem pupil-
Jarium rerum factam, pecuniam inter fe diuiferant: poft quam
diuiflonem alter eorum in exilium datus ?? eft, durante tu-
tela. Quaerebatur, an a€tore conftituto, contutor eius par-
tem pupillaris pecuniae petere ab eo poterit ^?^? Modeftinus
refpondit 57, fi hoc quaeritur, an, contutore ^? relegato, con-
tutor eius tutelae aCtionem exercere poffit: non potfe refpondi.
XXXIIIL. CAzZisTRATvs *?/||libro IV. de Cogni-
tionibus.||/ A -Tv roR1Bvs et curatoribus pupillorum ea-
dem diligentia exigenda eft circa adminiftrationem rerum pu-
pillarium, quam paterfamilias rebus fuis ex bona fide praebe-
re debet. $. r. Officium. tutorum curatoribus conftitutis fi-
nem accipit: ideoque omnia negotia, quae inita funt, ad fidem
curatorum pertinent. Idque etiam Diuus Marcus cum filio
fuo Commodo refcripfit. $. 2. Heredibus quoque pupillorum
ele&ctio eadem aduerfus tutores, in "? quo potiffimum confi-
ftere velint, competit, quae ipfis, quorum tutela adminiftrata
fit. $. 3. ** Principalibus conítitutionibus declaratur, fum-

ptuum, qui bona fide in tutelam, non qui in ipfos tutores

fiunt, ratio haberi folet: nifi ab eo qui eum dat, certum fola-
cium ei conftitutum eft *?. / Zuf^ —— »esp? ..
.XXXIV.jIv 1ivs 73 /A.Q-V-I-Ae libro| Refponforum re-

d

pupillorum vtilitatem admittendam *^, feruos quoque eorum
interrogari pofle. A foreppenicet Lf
XXXV P APINIAHVS/MhbrOH.'

fpondit)/ Ap TNSTRVvENDAM diligentiam iudicantis, et
upill

TOR fiue curator nomina, quae iufte putat non effe idonea,
a priore tutore vel curatore fufcipere quidem cogitur, non ta-
men exactionem periculo fuo facere.
XXXVI. 'Ln-&x/I|libro- IL.Quaeftienum.||/ Iv r ER
tutores diuifa tutela eít: aequitas, quae merum ius compen-
fationis inducit, propter officium et perfonam agentis tuto-
ris non differtur: nam diuifio tutelae, quae non iuris, fed iu-
risdictionis eftf, modum adminiftrationi * facit, et inter ipfos
locum habet , nec experiri cum pupillo volentibus obftare debet.
XXXVII. InEM //H libro XI.-Quaeftionime ||// T v ro-
REM qui tutelam gerit, Sabinus et Caffius, prout gerit, in fin-
gulas res per *? tempora, velut ex pluribus caufis, obligari
putauerunt. $. r. Secundum quam fententiam ** feruus in-
fütor dominicae mercis, vel praepofitus debitis exigendis, fi
liber factus in eodem actu perfeueret *?, quamuis tempore
feruitutis obligari non potuerit, "? praeteriti temporis nomi-
ne, aCtione negotiorum geftorum noninutiliter conuenietur 9?,
earum fcilicet rerum, quae connexam rationem cum his quae
poftea gefta funt, habuerunt: fic enim 9* et tutelae iudicium
earum quoque rerum caufa tenere placuit, quae poft puberta-
tem adminiftrantur, fi pofterior actus priori cohaereat, neque
diuifus propriam rationem habet. $. 2. Inde defcendit quae-
ftio quae volgo 9? circa filiumfamilias traCtata eft, qui tutor

"m

iziouem, abfunt. GEB. — 61 Taur. in Adnotat. tempovarium. fic in Pan. forte
veélius temporalium aut tempovaviarum. |Et (ane prius habent omnes ícripti et
editi. BR. Etiam Hal. et fcripti: Pal. I. il, Il IV. V. Barb. Bynkersh. At
Vat. vt Flor. GER. 62, Hal. q10d, et mox: fecerit. GEB. 635 Ap. Hal.
in, abeit, GER. 64 Hal. inferit:.ea, GEB. — 65 Hal. adíus. GER. — 66
Hal. poffet. GEB. 67 Ap. Hal. refpondit, abeft. G EB. 68 Hal. cum tu-

i0re. GER. — 69 Hal. PAVLV S. Sed et Graeci: KAAAIZT. BR. — 7O Hal.
cum quo. GEB. 71 Hal. praefigit: quemadmodum. G EB. 72, Hal. fit.
*73 Flor. primum erat: IV LIANVS, et ita etiamnunc Vulgati, BR« 74 Hal.

LIB. XXVL

diorum, non conducCtores, onera- annonarum et contributio- |

TIT. VII. 451

teftamento datus, poft tutelam ceftam emancipatus, in eodem
officio perfeuerauit: et fecundum Sabini et Caffii fententiam
eueniet, vt de eo quidem quod poft emancipationem geftum
eft, in folidum conueniri poffit: de praeterito autem, fiue pe-
culium non fit ademptum, fiue ademptum fit, in id quod fa-
cere poffit: quod fi füperioris temporis nomine patrem de pe-
culio pupillus conuenire maluerit, annus enim $? vtilis, ex
quo tutela agi poffe coepit *^, computabitur ?5, ne capiatur
pater, inducta totius temporis caufa, tempus, quo ?* filius-
familias tutelam geffit, comprehendendum erit.

XXXVIII. Ipnkxw //||libro XII. -Quaefionun

PLVRES tutelam non adminiftrauerint, et omnes f(!)!luendo
fint: vtrum, quia nullae partes adminiftrationis inueniuntur,
electioni locus erit? an, vt eiusdem pecuniae debitores, ex-
cipere debebunt periculi focietatem ? Quod magis ratio fua-

det. $. r. Si quidam ex his idonei non fint ?*, onerabuntur

fine dubio ceteri: nec inique, cum fingulorum contumacia
pupillo damnum in folidum dederit. $. 2. Vnde quaerendum
eft, an a&tiones pupillus ei *9, qui folus conuenitur, in alte-
rum pro parte ícilicet praeftare debeat? Sed, cum propria cu-

iusque contumacia puniatur, qua fronte poterit hoc defiderari ?

XXXIX. Ingw//||libro V. Refponforum.||/ Tv-To-
RES, qui poft finem tutelae per errorem officii 5? durantes,
rerum adminiftrationem retinuerunt, nominum paternorum
periculum, quae poft pubertatem adulefcentis idonea fuerunt,
praeftare cogendi non erunt, cum actionem inferre non po-
tuerunt. $. r. Curator a patre teftamento datus, impuberis
negotiis fe per errorem immifcuit: poftea a Praetore tutori-
bus aliis datis, periculum futuri temporis ille, qui poftea ni-
hil geffit, non praeftabit.. $. 2. Qui fe negotiis impuberis
non iure tutor datus fecundum patris voluntatem immifcuit,
errore comperto tutorem a Praetore conftitui confultius petet :
ne forte, fi rem coeptam deferuerit, fraudis vel culpae caufa
condemnetur: non idem feruatur, fi quis vltro negotium alie-
num gefferit, cum fatis abundeque fufficiat ??, vel in vna fpe-
cie per amici laborem domino confuli. $. 3. Heres inftitu-
tus, qui non habuit fubftitutum, prius quam hereditatem adi-
ret, quam impuberi reftituere debuit, vita deceffit: cum here-
ditas in Italia effet, fcriptus autem heres in prouincia vita de-
cefüffet, tutores prouincialium rerum culpae nomine con-
demnandos exiftimaui: fi caufam teftamenti non ignorantes
vtilitatem impuberis deferuerunt: nam hereditatis in prouin-
cia fideicommiffo reftituto, caufam quidem iuris expediri po-
tuiffe, rerum autem adriniftrationem ad eos recidere debuif-
fe, qui tutelam in ltalia füfcepiffent. $. 4. Aduerfaüs tuto-
rem, qui pupillum hereditate patris abftinuit, actionem dene-
gari non oportet creditori qui cum ipfo tutore contraxit:
quamuis tütor pecuniam in rem impuberis verteret *^. — $. 5..
Curatores adulefcentis mutui periculi gratia cautionem in-
uicem fibi praebuerunt, et in eam rem pignora dederunt:
cum officio depofito foluendo fuiffent, irritam cautionem effe
faCctam, et pignoris vinculum folutum, apparuit. $. 6. Tu-
tor datus aduerfus ipfam creationem prouocauit: heres eius
pcü:ealvi&us , praeteriti temporis pg*rigulum praeftabit ??:
quia non videtur leuis culpa, contra iuris auctoritatem man-
datum tutelae officium detreCtare. $. 7. Rerum prouincia-

lium tutores, in vrbe caufas ?? appellationis impuberum

agentes,

Vide Bynkersh. O5f. lib. IV. cap. «]t. BR. 75 Hal admi-
niflrationis. G E B. 76 Hal. et, loco: per. Vulg. vel. BR. 71 Hal. in-
ferit: fieut. GER. — 78 Vulgo perfeuerat. 79 Vulg. praefigit: tamem. R.
&o Hal. conuenuitur, GER. 8& Ap. Hal enuzm, abeft. G EB. 82, Taur.
1O0lgo. GER. 83 Vulgo: ej, loco: enzm. BR. 84 Hal. et. Vulg. coepe-
vit. B R. 85 Taur. computaVitur. GEB. 86 Hal. in margine: alzas,'ex
quo. GER. 87 Hal funt. 88 Ap. Hal. ei, abelt. GEB. 89 Hal.
et Vulg. m officio. BR. 9o Hal /it, loco; fafficiat. GEB. 9t
Vulg, verterit. B R. 92, Taur. praeflaVit. GEB. 93 Hal. cauffa. G E B.
Cctccia : 94

adinittendumn.

456 | DIGESTORVM LIB. XXVL TIT. VII

agentes, rerum Ttalicarum curatores, vt impuberibus confti-
tuantur, ad officium fuum reuocare debent: alioquin, fi prius
in prouinciam redierint, dolum aut culpam eorum in ea quo-
que parte recte iudex conueniet ?*^. $. 8. Patruus teftamen-
to fratris filio tuütor datus, cum in Italia domicilium haberet,
tam Italicarum rerum quam prouincialium adminiftrationem
fufcepit: atque ita pecuniam ex venditionibus Romae refe-
Ctam ?? in provinciam traiecit, etin Calendarium pupilli con-
uertit: tutor in locum eius Romae fübftitutus, adminiftratio-
nem pecuniae, quae non pertinet ad tutelam fuam, fufcipere
non cogitur. $. 9. Curatores teftamento vel tutores inutiliter
dati, neque decreto Praetoris confirmati, negotia gefïerunt 794
vice mutua periculum praeftare coguntür: cum officium fpon-
te citra iuris adminiculum iniuerint ?", et qui fuit idoneus,
decretum Praetoris curatores vel tutores conï"tituentis implo-
rare debuerit. $. 1o. Tutoribus idoneis diem functis, vice
mutua periculum ad heredes eorum non redundat, quod non
«habuit locum officio tutelae manente. $. rr. In eum, qui tu-
telam gerere noluit, poft ceteros qui gefferunt, actionem vti-
lem ?* tutelae dari placuit. Quod tamen ex tutela non per-
uenit ad eos, qui fe negotiis mifcuerunt, fed communi negle-
gentia periit ??, citra fubftitutionis ordinem aequaliter omnium
periculum fpectat. $. 12. Tutores, pubere pupillo conftitu-
to, litem appellationis inchoatam, iuffu Confulum ob notitiam
rei perfecerunt: cum iudicatum perfequi non potuerunt, pe-
riculo culpae non fübiciuntur. $. r3. Ab eo qui reftitutionts
auxilio non iuuatur '??, quaeftio culpac tutorum conuen-
tione remitti poteft: nec donatunr, fed transactum videtur.
$. 14. Neglegentiae tutorum * pericn!lo nominum, quae pa-
ter vfüuris maioribus fecit, adfcripto, pupilla ? quidem aétio-
nem Calendarii praeftare cogitur: exactas autem vfuras tute-
lae tempore, citra vllam conmipenfationem retinet. $. 15. Adu-
lefcens, tutoribus conuentis, a quibus totum feruari ? non po-
tuit, aduerfus curatores, qui tutelam ad fe neglegentia non
tranftulerunt, integram actionem retinet: neque enim tutelae
iudicio confümptum * videtur, quod alterius officii querellam
habuit. $. r6. Tutor, qui tutoris idoneum heredem conue-
nire pupilli nomine noluit, dàmni vicarius fubftituitur: vt is,
qui non idoneum tutelae tempore fufpeCtum facere fuperfe-
dit. $. r7. Tutelae iudicium ideo differri non oportet, quod
fratris et coheredis impuberis idem tutelam fuftineat. $. 18.
Quod de peculio ferui aCtoris, quem adulefcens poftquam res
fuas adminiftrare coepit manumifit, ; et ) * retinuit, aut re-
tinere potuit, in ratione reddenda, curgtorj per iudicem acce-
pto feretur. , ne€sciupL- . |
XL. InExw/||libro V& 'Refponforqm,j ]/ IxPvsBEkR1
filio centurio ? curatorem dedit: decreto Praetoris non fecu-
to, fi nihil curator datus adminiftret, periculo contumaciae vel
neglegentiae non adítringetur: nam priuilegium militum ad
alienam iniuriam porrigi non oportet: nec in aliis, circa fu-
premam voluntatem, imperitiae venia datur, quam in bonis
militum: filii vero tutela iure patriae poteftatis, non militiae
praemio mandatur.

XLL/IpEw ||libro VII. -Refponforem.||/ Qvx p»rv-

&RES tutores habuit, vnum qui foluendo non füit, rationem
aCtus fui vetuit reddere. Quoniam eius liberatio, quod ex
tutela percepit, aut dolo cóntraxit, non eft relicta, contuto-
res, qui fufpectum facere neglexerunt, ex culpa recte conue-

94In Barb. inter verfus fuper: conueniet, fcriptum : i. .e. vequiret et condemnabit.
BR. Florentinam quoque exhibent Vart. Pal. i. IIL. IV. Bynkersh. vt et Hal. G x a.
95 Vulg. coufectam. BR. 96 Vulg. fi negocia gefferint. BR. 97 Hal. in-
jeviut. Vulg. iutulerint. BR. — 98 Ap. Hal vtzem, abeft. GEB. — 99 Taur.
períit. GER. 100 Taur. zuBatur. GEB. X Hal fed trausactum — videtuv
negligeutiatutorum. Periculo. GEB. 2, Vulg. adferipta pupilla. B R. 5 Hal.
fernare. 4 MHal. confultum. GER. 5 Videtur effe vel ab antecedenti it
in ziamuift,aut a fequenti ret in; retiumit. 8R, — GElor. eft; Centyvio. G E B.

niuntur: tutor enim legatarius ex culpa, quae teftamento re-
miffa eft, non tenetur. | :
Bvs tutoribus in folidum vnum tutorem iudex condemnauit:
in rem füam iudicatus procurator datus, priuilegium pupilli
non habebit: quod nec heredi pupilli datur: non enim cau-
fae, fed perfonae fuccurritur, quae meruit praecipuum fa-
uorem.

mortem pupilli definit effe nomen idoneum, tutor periculo
eximitur. $. r. Qui * cum eflet fratris fui filiae curator, qua-

dringenta dotis nomine marito eius fe daturum promilitz

quaero an füccurrendum fit ei, cum, poftea aere alieno emer-
gente, füpra vires patrimonii eius dos promiffa fit: quoniam
in inftrumento ita fcriptum fit, ILLE PATRVVS ET CV-
RATOR STIPVLANTI SPOPONDIT? Mouet quaeftionem,
quod non vt de fuo dotem daret, fed, cum crederet rationem
pupillarem fuíficere, promifit *: praeterea et illud hic poteit
traCtari, vt, fi fciens curator non fufficere promiferit, vel do-
naffe videatur, velquoniam dolo fecit, non illi füccurratur.
Refpondi, curator cum officium füum egreffus, fponte fe obli-
gauerit ?, non puto ei a Praetore fübueniri debere, non ma-
gis, quam fi creditori puellae *? pecuniam fe daturum fpo-
ponditlet: fed is de quo tractamus, fi non donandi animo, fed
negotii gerendi caufa dotem promifit, babet mulierem obligza-
tam: et poterit dici, etiam manente matrimonio eam teneri,
quia habet dotem, ficut in collatione bonorum dicitur: vel
certe poft diuortium, fiue exacta fit dos, fiue maneat nomen,

quia poteft efficere vt ei accepto feratur. Quod Ífi mulier

fuum curatorem adimplere, id ** quod fupra vires patrimo-
nii eius in dotem dare promifit, non queat: curatorem quidem
in hoc quod füperfluum eft, per exceptionem releuari, mu-
lier ^? vero cautionem in maritum exponere debet, quod
fi quandoque locupletior conftante matrimonio facta fuerit,
dotis reliquum marito feruat '?, |
XLIV. Ipnxw/]||libro XIIT. -Que
NOMINIBVS a curatoribus prioribus fuíceptis, fiue tutori-
ous, nomina adgnouerunt, periculum in fe transferunt. $. r.
Sed ** fi pupillus poft pubertatem, rationibus a tutore acce-
ptis, reliquationem eius fecutus, vfuras acceptauerit, priuile-
gium fuum non amittit in bonis tutoris venditis: Praetor
enim priuilegium ei feruare debet. : —
XLV. Ipngw//|libro XIV.-Quaeftionum:| L/ $1IPv-
PILLVS alterum ex tutoribus poft pubertatem !5* liberaffet,
improbe alterum illius nomine conabitur interpellare. Idem-
que dicemus in duobus Magiftratibus collegis, quorum alte-
rum Respublica conuenit. Sed haecin Magiftratibus traéta-
ui **, quafi duo rei eiusdem debiti effent omnimodo *?: quod
non ita eft: nam fi vterque idoneus eft, ele&tio locum non ha-
bet. Is autem qui tempore liberatus eft, non ei fimilis eft qui
nihil habet, fed ei qui fatisfecit: habet enim quod obiciat pe-
tiCOrt.

XLVI. Inxw/||libro IX. Refponforum.|| /Lvcivs
TriTivs curator Gaii Seii, tempore curae, fundum Cornelia-
num locauit Sempronio, qui Sempronius reliqua traxit *?:
pupillus, aetate probaga,'wä*"em quondam colonum Sempro-
nium fecit procuratorem. - Quaero, an ex eo, quod ille vt pro-
curator egit, omne/debitum adulefcens agnouifle videatur:

eoque

7 Hal.et Vulg. Quidam. BR. — 8 Hal promifeit. GEmB. — 9 Mal. obligauit.
10 Hal. papillae. GE B. — Y1 Hal.eo quod. GE B. . 12, Hal. suulierem, et paulo
pott: debere; loco: debet. GER. — 15 Gothofr. in nota: A. foluat. Et ita Hal. at

in margitie: alas, fermatur. GEB. — 14 Hal.inferitet. GEB. — 15 Hal. inferit: .

autboritate cuvatoris, ied cadem verba parenthefi inclufit, et in margine addidit:
baec alias defumt. GE B. 16 Hal. quidam tra&ant, loco: tvaftaui. GER.
177 Mal, enming. ig Vide Duker. ad Ofufc. de Latim V«et,. ICte p. 425.

XLIIT. Pavrv S/(ibro Vïïuæ&wmum./ CvMw PosT.

p — ii — --—— — (eeqeed — uU o 0 o-——L00 05l

Q*

r

iv

DIGESTORVM

L .
eoque nomine curatorem fuum liberaffet *? 2/Paulus refpon-
dit, non ex eo, quod adultus eum qui praedia eius coluit, pro-
curatorem habere voluit, debitum, quod ex conductione reli-
quatus eft, adgnouiffe eum videri. $. r. Sempronii, qui ex
pollicitatione debitor patriae füae exítiterat, bona Respublica
iuffu Praefidis poffedit, quorum bonorum Magiftratus Reipu-
blicae tres curatores conftituerunt, qui apud Graecos ériue-
Ayroj ?? vocantur, qui poftea inter fe, fine confenfu Reipu-
blicae, adminiftrationem bonorum Sempronii diuiferunt: ex
quibus quidam, cum reliqua traherent, idonei in ?* ipfo tem-
pore adminiftrationis efle defierunt: poftea pupillus heres
Sempronii, qui abftentus erat, ab Imperatore impetrauit, vt
bona paterna ei reftituerentur. Quaero, an ex bonis eorum,
qui idonei funt, indemnitati pupilli profpici debeat: cum in-
diuiduum his officium curae a Magiítratibus iniunctum fit?

Paulüs refpondit, fi pupillo in curatores bonorum actiones de- |

cerni placuerit, pro eius portione, qui idoneus non fit, Magi-
ftratus conueniri oportere: alia enim caufa eft tutorum, alia
eorum, qui Reipublicae negotia adminiftrant. $. 2. 'l'utorem,
qui pecuniam pupillarem, quamuis füo nomine faenerauit, non

videri contra conftitutiones feciffe, quae prohibent pecuniam |

pupillarem in vfüs füos conuertere. $. 3. Quaefitum eft, ^an
eius pecuniae, qua tutor vfus eít, poft finitam quoque tute-
Jam in diem iudicii accepti easdem vfüuras praeftare debeat ?
Paulus refpondit, finita adminiftratione eas vfuras debere com-
putari, quae in tutelae iudicio computantur. $. 4. Paulus re-
Ípondit, propter ea, quae poft pubertatem, nulla neceffitate co-
gente, fed ex voluntate fua, tutor adminiftrauit, fideiufforem,
qui faluam rem fore cauit, non teneri ?*, . $. 5. Tutelae 1u-
dicio tutor conuentus edidit librum rationum, et fecundum
eum condemnatus foluit: poftea ( cum) ?? a debitoribus pa-

ternis, quorum nomina libro rationum non inerant, exigere |

vellet pupillus, et ^* prolatae fünt ab his apochae tutoris,
quaefitum eft, vtrum aduerfus tutorem, an aduerfus debito-
res ?? actio ei competat? Paulus refpondit, fi tempore admi-
niftrandae tutelae tuütori tutelam gerenti debitores foluiffent,
liberatos eos ipfo iure a pupillo: fed ?9 fi cum tutore atctum
effet, poffe eundem adulefcentem, propter eam cauíam, tute-
lae experiri: et aduerfus exceptionem rei iudicatae doli mali
vti replicatione. $. 6. Cum ?^* teftamento duo tutores dati
effent pupillo, et alter ex his vita defunctus fuiffet: in locum
eius, petente matre, ex Praefidis prouinciae praecepto a Ma-
giftratibus alius ^5 tutor datus eít: a quo Magiftratus fatis
exegerunt rem faluam fore: tutor teftamento datus poftea da-
tum füfpeCtum fecit. Quaefitum eíft, in quantum teneatur?
Paulus refpondit, tutorem teftamento datum pro ea parte con-

ueniri oportere, pro qua parte adminiftrauit: pro contutoris

autem portione prius eos conueniri debere, qui pro eo fe obli-
gauerunt, vel Magiftratus, qui eum dederunt: tunc fi folidum
pupillus confequi non potuerit, de officio contutoris quaeren-
dum, an fufpectum facere debuerit: praefertim cum fufpettum
quoque eum poftulaffe dicatur: alias quidem, cum Magiftra-
tus plures tutores dant, non prius ad eos reuerti pupillus

GEB.. 19 Hal. lberarit. 20 Id eft, cuvatores. — Hal. in margine: . alias,
ex ve[lisiis aut. exem. legere potevis. etiam wan.. Nempe a wAeuow, confulo,
curo. Vid. Alciat. II. Parergor. 25. alii legunt Zx3ixos, alii &xízgozo,, alii àg-
céwrM, ab édpmáze curo.BR. — 21 Ap. Hal. im,abeft. GEBR. — 22 Cod. Byn-
kersh. addit: tutelae iudicio. G E B. 253 Voculam cum habent omnes editio-
nes, etiam Hal. etiam MSS. praeter Vat. Deerat in Otob. fed fuppleta, atque
rurfus deleta. BR. — Reliqui codices, qui habent: cwm, Pal L. II III. IV. . Barb.
GEB. 24. Hal. vellet pupillus decem: prolatae.
Ga eft. BR. 2,5 kial. debitorem. GEB. 26 Hal.inferitet. GEB. — 27
Hal.inferit zm. GERB. — 28 Ap. Hal. alius, abelt. Gg B. — 29 Taur. in Ad-
not. excaffatz. fic fecimus, forte a. verbo excuffave. — In. P. excufati. Vide Duk.

ad Opufc. de Latiu, Vet. ICt. p. 343.. Nos exiftimamus 73 excuffi, quod omnes,

habent, a librariis in: exeafatz cuius hic multa mentio, effe immutatum. — Ha-
bent et Pal, L II, V. excaffi, etiam lll fed ex correCtione weW excnfati, quod

LIB. XXVL. TIT.. VIL

In Vulpg. copula et expun- ;

- 39 Hal. debent.

457

poteft, quam omnes tutores excuffati ?? fuerint. In propo-
üj:o-, cum vnus a Magx&ratlbu.s datus proponeretur, non eft
vifum, prius collegam conueniendum, qui et fufpectum fecit,

et tei*gamento dqtug eft: perindeque habendos fingulos, ac .
.fi 3? in partes dimidias tutores dati eíTent. , $. 7. 'lTutoribus

conceffum eft, a debitoribus pupilli pecuniam exigere, vt ipfo
iure liberentur: non etiam donare, vel etiam deminuendi cau-
fa cum iis ** tranfigere: et ideo eum, qui minus tutori fol-
uit, a pupillo in reliquum conueniri pofíe. |
XLVII. ScAEvorLA/]|libro 1I. -Refponformm.|| / T 1-
TriVXM et Maeuium tutores quis dedit, et cauit ??: BovAo-
uojp, xj mupxXxAO , Tüyrxe 33 ívedo] guerc Tyc Moufiev
TOU XÓsÀ(QoU uou yvauxc* xo] 35 Ódiya cuTroU TO YyivOpevoy Xuv-
gov &sw, 9? "Titius folus a debitoribus exegit: an liberati ef-
fent 9? Refpondi, fi et adminiftrationem Maeuio dediífet,

RIA AESTIMABVN'T. Quaero, an contenti effe debeant 39./
tutores arbitrio mulierum ? Refpondi, fumptum boni viri ar-'
bitrio faciendum.
menta Romae repperierunt debitorum prouincialium, vt pe-
cunia Romae, aut vbicumque petitum fuerit, foluatur. Quae-
ro, cum neque debitores in ltalia effent, neque eorum prae-
dia: an haec exactio ad ltalicae rei tutores pertineat? Re-
fpondi, fi prouincialis contractus effet, non pertinere: refpi-
cere tamen ad officium eorum, ne inftrumentorum ignorantia
contrattus eos, ad quos.adminiftratio pertineret ^9, lateret.
$. 3. À matre datus teftamento tutor, cum putaret fe tutorem
effe, diftraxit bona materna et paterna pupillorum, et deceffit
non foluendo: quaeritur, an pupillus res poffit vindicare? Re-
fpondi, fi manent res pupilli, vindicari ab eo polfe. $. 4.
Praefectus legionis ita teftamento cauit, VOLO, v'T SrT IN
ARBITRIO TVTORVM FILII MEI, SI VOLVERINT
HVIVS SVMMAE VNCIAB8 INFERRE VSVRARVM NO-
MINE; ITA, NE NVMMI DISPARGANTVR ^'g. Quae-
ro, fi apparuerit pecunia faenerata a tutoribus, iudicio tute-
lae vncias **b vfuras, an veroeas, quas ftipulati funt, praefta-
re *? debeant? Refpondi *?, fi fecundum voluntatem defun-
€&i elegiffent vfurarum praeftationem, neque pupilli nomine
in faenus dediffent: id praeftatur, quod teftator voluiífet.
$. 5. Lucius Titius mutuam pecuniam a tutore accepit, et
rem hereditariam pignori ei dedit: poft triennium iam pube-
ribus his, quorum tutela adminiftrata eft, fifco bona defuncti
adiudicata funt, quia mortem eius heres non eft vltus. . Quae-

ritur, an id nomen pupillus recufare poffit? Refpondi, fecun-

dum ea quae proponuntur, id nomen ad onus tutorum non
pertinere, — $. 6. Altero ex duobus fratribus fociis bono-
rum et negotiationis defuncto, herede filio, patruus tutor,
venditis omnibus communis negotiationis mercibus, et fibi
redemptis, negotium fuüo nomine exercuit. Quaefitum eft,
vtrum. compendium negotii, an víuras pecuniae praeftare de-
beat? Refpondi, fecundum ea, quae proponuntur, pupillo vfu-
ram, non compendium, praeftandum. $. 7. Tutor rerum Ita-
m ! | licarum

pofterius etiamnunc habent Vat. Pal. IV. Barb. adde Otob. vbi prius erat: ex-
caufati. BR. — Hal. quoque et Bynkersh. excnff. GEB. 30 Hal. inferit: za
teflamento, etiam Vulg. fed absque praepofitione.BR. — 31 Hal cum bis. — 32
Hal. et Vulg. addunt: it&. BR. — 33 Legimus cum Hal zévvs. BR. |— 34
Ap. Hal. xoj, abeft. GEB. 35 Id eft: colo et rogo, oumia fieri cum Maeuis
fratris mei confilio, et quod fine eo fiet, irritum fit. : Hal. haec Graeca vertit: J/olo
efflagitoque, vt ommia ex fententia et confilio Maenii fratris mei gerantur : quod-
que fiue ipfo seftum erit, irritum ejto. GEB. 36 Hal et Vulg. addunt: 4mae-
ritur. BR.. — 37 Ap. Hal antem, abeft. GE n. 38 Hal. Maviona. GEB.
40 Hal. et Vulg. pertiuet, quod non difplicet ob probabilem
errandi occafionem. BR. — 414 Hal. difpergantzv. — 4X P Forte: onuciales, vel:
vuciaria. Vide tamen Aut. Auguítin. Jf. Emendat. 10. BR. 42 Hal.
pracfavi. GEP. 43 Hal vwefpondit, &t infra iterum jiterumque. Glïï

$. 2. Tutores dati ad res Italicas, inftru- .

4 p

non recte folutum. $. - Qvau TvM AV TEM ?? rFriLIO "^
MEO DIVRNVM SVFFICIAT, MARINA?? gmr laNVA-.

9 n 1
T W s a^
: $

*d
AE LE T

a À
"a n i

L

*

ff;,,, -uni-m le-

A

7aïtäldW7

ner&?ï.

whf"' Sr nEs pupillaris incurfü lztronum pereat, vel argentarius,

4$
licarum conuentus a creditore prouinciali, vbi rem. pupillus
habuit, foluit. Quaefitum eft, an id tutelae iudicio reputari
poteft?' Refpondi, nihil proponi, cur non: poffit. ^
XLVIIIL. HrzgRwocExrANv s/libroL-iuris-lprtonma-
rum ^?/ Iw TER bonorum ventrisque curatorem, et inter
curatorem furiofi, itemque prodigi, pupilliue, magna eft dif-
ferentia: quippe cum illis quidem plane ^* rerum adminiftra-
tio, duobus autem fuperioribus fola cuftodia, et rerum, quae
deteriores futurae funt, venditio committitur fö.
XLIX. PaAvrvs/||ibro Il Sententiarum-]| / O
FAENVS pupillaris pecuniae per contumaciam non exerci-
tum, aut fundorum omiffam comparationem, tutor, fi non ad
damnum refarciendum idoneus eít, extra ordinem coérce-

/^^ L. Hen MoGENIANY S/libroTL. iurisEpitenmer 7/(1Z :

cui tutor pecuniam dedit, cum fuiffet^celeberrimus, folidum
eddere non poffit: nihil eo nomine tutor praeftare cogitur.
LL (VEw vrErv s/libro VE-Stipulatienems/ $1 nv o
pluresue tutores tutelam adminiftrent, in fideiufforem quidem
iu folidum per quemlibet eorum committitur ftipulatio, at ft
inter eos diuifa fit tutela regionibus, quod plerumque fit, et
alius vrbica negotia, alius peregrina adminiftraret ^?, tunc ex
fubftantia cuiusque rei, aut' committi contra fideiuflorem fii-
pulationem aut non committi dicemus: nam licet omnes tu-
tores fint, et tutelam gerant, tamen cum quis de'ea re, quae
extra fuam regionem erit, experiri vel ad iudicium vocari coe-
perit, perinde non committitur ftipulatio, atque 11 ei admini-
Ítratio tutelae permiffa non effet: quantum enim facit in to-

tum denegata, tantundem valet, fiin ea re, de qua agitur, de--

ERATIVS æibr*o L. Refponforum/A?. Cv Ra-
ion tantum dotem dare debet, fed etiam im-
pendia, quae ad nuptias facienda funt. : a E j
.' LIII. Pavrvs/ibroll. 5? Decretorum//. AgMxL1vs
DegxTEÉn, Magiftratus fui tempore datis tutoribus, ceffaue-
rat in exigenda fatisdatione: deinde w a ) ?* quibusdam ex-
cufatis, a fequentibus Magiftratibus Dexter tutor adfumptus

negata fit.
LII.

fuerat: creatus conueniebatur in folidum duplici ratione, ??
.quod,cum Magiftratus effet, et tutores dediflet, fatisdationem
. mon exegiffet: ex diuerfo dictum eft, licet fatis exactum non

eífet, tamen in diem tutelae finitae idoneos fuiile tutores, ne-
que ceffationem curatorum obeffe tutoribus debere: pronun-
tiauit.??, fi in diem finitae tutelae idonei permanfiffent tuto-
res, licet et ?^ fatis non effet exactum, curatorum efle peri-
culum: fi minus, tutorum et Magiftratuum: hoc eft ??, tunc-
eífíe periculum eius, qui fufpettum non feci(fet, aut fatis non.

, exegiflet, cum finita tütela non inuenireturidoneus fuiffe. — |
AIV. [F 'RxsxoNixvs/Ábro ]l 59 Difputationumj/
Now kxisTiMO maximis vfuris fubiciendum eum,. qui a

contutoribus füis mutuam pecuniain pupilli accepit, et cauit,
certasque vfuras promifit, quas et alii debitores pupillo de-
pendunt: quia hic fibi non confumpfit, nec clam, nec quafi
fua pecunia licenter abutitur: et nifi his vfuris a contutore
mutuum ei daretur, aliunde accepiffet. Et multum refert,

44 Vlal. lib. IV. iuris ?nvropv, GEB. . 45 Gothofr. in nota legiffe videtur cum
Vulg.. plgna, loco? plane. BR. ^ 46 Hal. et Vulg. committatur. BR..... 47 Hal. lib.
IV. iuvisémiroudv. GEB. — 48 Mal. adminiftret. G E B. 49 Hal. lib. H I inem- .
branarum. GEB. — $O Hal.lb. 1IIl. GEB. ^ 51 Haec dubio procul eft anti-
cipata z. Ex octo MSS. quinque ea carent. B. - Carent Pal. L. II. III. IV, V.
quibus adde Bynkersh. non carent Vat. Barb. Otob. carcet etiam Hal. GER.
52, Hal. inferit: et quia tutor, et. GER. 53 Vulg. pronunciaui, B R. 54
Ap. Hal. et, abeft, quod malumus, vt enatum ex literis finalibus vocis: licet, B R.
55 Hoc ipfum: Poc efl, cum fequentibus vsque ad finem ap. Hal. abfunt. GE R.
56 Hal, lib. VII. GER. 57 Hal. li. IX. GER.
düie. GEB. 59 Ap. Hal..et Titius quaedam adminiflvauit, ab(unt, G E.
60 Hal. verba: znter eos diflributa eft, parenthefi includit, et in margine addit ;

58 Hal. tertio, loco: -

norum quatuordecim, «t omnino error videtur effe Florentiae, B&

DIGESTORVM LIB. XXVITIT VII.

palam apertequé debitorem fe, vt extraneum et quemlibet' fa-

ceret pupillo, an füb adminiftratione tutelae pupillique vtili- .

tate latenter fua commoda pupilli pecunia iuuaret.

LV.Ip&nv /Jlibro XIV. ** Difputationum./ T nks tuto- / J

res pupillo datifunt: vrius tutelam geffit, et foluendo non eft:
fecundus Titio ?** gerendam mandauit, et Titius quaedam

. adminiftrauit ??: tertius nihil omnino geffit. Quaefitum eft,

quatenus quisque eorum teneatur? Et tutorum quidem peri-
culum commune eft in adminiftratione tutelae: et in folidum

vniuerfi tenentur. Plane, fi pecunia numerata pupilli inter

eos diítributa eft *?9, non in maiorem fummam quisque eo-

rum quam accepit, tenetur, $. 1. Sed fi ipfi tutores rem pu-
. pilli furati funt, videamus, an ea a&tione, quae proponitur ex

lege duodecim tabularum aduerfüs tutorem in duplum, fingu-
liin folidum teneantur: et quamuis vnus duplum praeftite-
rit, nihilo minus etiam alii teneantur. Nam in aliis furibus
eiusdem rei pluribus, non eft propterea ceteris poenae depre-
catio ^^, quod ab vno iam exa&a eft: fed tutores, propter ad-
'miü'aq; adminiftrationem, non tam inuito domino contrectare
eam videntur, quam perfide agere, Nemo denique dicet, vnum
tutorem et duplum hac a&tione praeftare, et quafi fpecie con-
diC:;onis, aut ipfgm rem, aut eius aeftimationem. $. 2. Non
(olum ergo geíliffe tutelam is creditur, qui 9* alii gerendam
mandauit: fed et qui fatis a contutore accepit rem faluam
pupillo futuram, eique 53 permifit adminiftrationem totius
tutelae: nec poteft fe defendere conftitutionibus, quae iubent
ante conueniri eum, qui geffit. $. 3. Ttem 9^ in eo, quod
nemo geffit, non vtique eius periculum eft, qui quaedam gef-
fit, fed communiter omnium: exigi autem ab eo folo pericu-

lum ob alia, quae non geífit, non oportet: nifi fi qua talia

funt, quae vel confummationem 95 coeptorum ab eo defide-

rabant, vel ita coniunéta fuerunt, vt feparari non debuerunt *9.

$- 4. Quod autem dicitur, defiffe foluendo effe, vel non ef-
fe, 6'4"contut0r45-s. praeftare debere, videamus qualem intelle-
Cum habet.9?: id eft 5?, vtrum fufficit 79, nihil deminu-

tum effe de facultatibus contutoris, ex quo tempore datus eft,

fed eandem faciem patrimonii permanfiífe: an, etíi nihil poft
accidit, quod palam faciat deminutionem patrimonii, debet ta-
men contutor inquirere.fortunas contutoris? Sed hoc et ex
perfonae qualitate, et ex temporis intercapedine, quo tefta-
mentum factum eft, vsque ad mortem patris, aliam aeftima-
tionem accipere debet **: nam aperte prodigo, vel cuius bo-

,na venierunt 7?, licet obreptum fuerit Praetori, qui decreto

eum dedit, permittere contutori ** adminiftrationem non de-
bet: et potuit aliquid pater eorum, poft teftamentum faCtum
accidens ignoraffe, aut, cum deftinatum haberet mutare tefta-
mentum, id non feciífe, /]ff " t
-[L2- LVIJS c && v o x A/f|libro IV. Digeftorum.||/ T v ron
rerum et animalium pupilli venditionem fecit: fed quaedam:
animalia, emptoribus pretium non foluentibus, retinuit, et apud

E

Ífe habuit: pretium idem rationibus pupilli accepto tulit: ex

his aliquot ^* nata funt: defuncto tutore heres eius "** eandem
tutelam adminiftrauit, et animalia annis plurimis *9 poffedit.
Quaefitum eft, an cum is cuius tutela adminiftrata eít, annis
viginti quattuor ** effet, iureanimalia vindicaret? Refpondit 7 8,
QUALME s p i b 2 | — fecun-
baec alias.defunt. GEB. .. 61 Hal. poenae dempta atlio. Vulg. poenae dempta:
exatlio, B R.. — 62 Hal. inferit: vel ipfe geffit, vel. GEB. — 63 Hal. in mar-
gine: ét qui. GER. 64 . Hal. Inde, loco: Item. GER. 65 'Taur. con-
f" Matiouem. GE B. G6 Hal. deberent. .Et fane ex antecedente* fuermunt,
hac:. debuerant, elt enatum, nec corre&um, quod non. mirum, cum in $. fequ.
etiamnunc fit: dediffe, pro: defiffe, quod Taur. ifti fübftituit, re&e quidem fed
proprio marte. BR. 67 Hal. praefigit et. 68 Hal. babeat. - . 69 Hal.
item, loco: id efl. GER. "70 Hal. fafficiat. 71 Hal. potefl. GEB. — 72
Taur.:.Benierunt. GEB. — Hal.. denierant. 73 Hal. contutor. GEB.
Taur. aligu0 T. GEB. . 75 Ap. Hal. eius, abeft. G E. 76 Hal. plaribus.
GEB.

71 Gothofr. in nota: Al quatuordecim. . Ita nempe Hal, Vulg. an-
48 Hal.
refpondi,

ia C MR . dR . CR t o l . E . - LE s

$- — —— — —— —

[
dà
tul

DIGESTORVM LIB. XXVI. TIT. VII. 419

fecundum ea, quae proponerentur, pupillum ea vindicare non

pofle. . |
7- LVILJJIo x w f Hibro-Xs Digeftorum.||/ Cu x o GR a-

pHIS debitorum incendio exuftis, cum ex inuentario tutores
conuenire eos poflent ad foluendam pecuniam, aut ** noua-
tionem faciendam cogere, cum idem circa priores *? debito-
res propter eundem cafum feciffent, 5* id omififlent circa de-
bitores pupillorum: an, fi quid propter hanc ceflationem eo-

rum pupilli damnum. ?? contraxerunt, iudicio tutelae confe-

quantur? Refpondit ??, fi adprobatum fuerit, eos tutores
hoc per dolum vel culpam praetermififfe, praeftari ab his hoc
deberi ?*, $. 1. Ab eo, qui fententia Praefidis bonis adem-
ptis relegatus erat, cum ex 9? permiffu Principis appellatio
eius recepta fit, quam is qui pronuntiauerat non receperat,
fundum emerat pupillus, interuenientibus tutoribus: et ap-
pellatione ininfta pronuntiata, fundus ei ablatus eft. Quae-

fitum eft, an tutelae iudicio pretium fundi pupillus confequi
a tutoribus poffit? Refpondit, fi fcientes emerunt ab eo, qui

in ea cauía eflet, vt 59 obnoxius fententiae priori effet: tute-
lae iudicio eos teneri. ! |
LVIII. Inxw/||libroXE Digeftorum.||/ Qvx wxao-
TriATIONEM per Pamphilum et Diphilum, prius feruos
poftea libertos, exercebat, fuo teftamento eos tutores reliquit:
et cauit, vt negotium eodem more exerceretur, quo fe viuo
exercebatur 5?: hique ?? tutelam adminiftrauerunt, non tan-
tum cum impubes patroni filius fuiffet, fed. etiam poft puber-
tatem eius: fed Diphilus quidem cum incremento negotiatio-
nis rationes optulit, Pamphilus autem putauit reddere ?
oportere non ad incrementum negotiationis, fed ad computa-
tionem vfurarum, vt in tutelae iudicio folet. Quaefitum elt,
an fecandum voluntatem defun&ti, exemplo Diphili Pamphi-
lus quoque rationem reddere debeat? Refpondit, debere.
Claudius Tryphoninus: quia luerum facere ex tutela non de-
bet. $. r. Ex duobus tutoribus pupilli altero defuncto ad-
huc impubere pupillo, qui fupererat, ex perfona pupilli fui 1u-
dice accepto, confecutus eft cum vfuris quantum ex . tutela ad
tutorem defunctum peruenerat. Quaefitum eft, iudicio tute-
lae, quo experitur pubes factus, vtrum eius tantum portio-
nis ?9, quae ab initio » quod ) ?* ex tutelae ratione perue-
nerat ad defünétum contutorem, vfürae veniant, an etiam eius
fummae, quae exortis ?? vfuris pupillo aucta, poft mortem
eius ad fuperftitem aeque cum forte translata fit, aut transfer-
ri debuit? Refpondit ?3, fi eam pecuniam in fe vertiffet,

.omnium pecuniarum vfuras praeftandas. Quod fi pecunia
qnanfiffet in rationibus pupilli, praeftandum quod bona fide

percepiffet, aut percipere potuiffet, fed ^* faenori dare cum
potuiffet, ?? neglexiffet: cum id, quod ab alio debitore nomi-
ne vfurarum cum forte datur, ei qui accipit 96 totum fortis
vice fungitur, vel fungi debet ?*. $. 2. 'Teftamento dati tu-
tores, quod ruptum videbatur, ceffauerunt in adminiftratione
tutelae, et.a Praefide tutor datus eft pupillo: iuffi autem funt
etiam hi qui. dati erant teftamento tutores, tutelam adminiftra-
re, coniuncto eo qui a Praefide. datus coeperat adminiftrare.

vefpoudi, . 79 Mal.inferit ad. Gzs. — $o Hal et Vulg. proprios. BR. — $I
Hal. et Vulg. pracfigunt et. BR. — 82 Lal dammi. —— $83 Hal.et Vulg. re-
fpondi, ite infra rurfum ita. BR. — 84 Cum Hal. et omnibus lego: debere. B R.
Sed Hal. etiam habet: praeflare in antecedentibus, quod tamen mendum typo-
graphicum effeputo. GE R. — 85.Ap. Hal.ex,abeft. — 86 Hal. u ea canfa etiamn-
mumobnoxiu$. GEB. — $87 Hal. eodem a0ve, quo fe viuo, exerceretur. Fior. quon-
dam fuit: exercebat. BR. — 88 Hal. bi. Vulg. bquoque. BR. — 89 Hal. reddi. Vulg.
veddérefe. BR. — go Ap. Hal. portonisabeft. GEB. — 91 Hoc: quod, deeft in
omnibus editionibus, non aeque in MSS.' Habetur adhuc in Vat. deletumin Pal. II.
et Barb. in quatuor aliis femper abfuit, Pro 4zodin Pal.L eft; quidem. Hal. quod

ab initio ex tutelae ratione.^B R. — Quatuor illi Pal. IIl. IV. V. Otob. At Byn-

92 Gothofr. in nota: ex fortis vfuris. Mto modo
94 Gothofr. in nota: Aj.fi. lta
96 Hal. accepit.. — .97

kersh. vt eft Flor. GEE,
habet Vulg. BR. 93 Hal. refpondi.
iial ct plures, z.. — 95 LHal. pracfigit uou, GEB.

i

Quaefitum eft, ex ?? teftamento datos ?? periculum antece-
dentis temporis 1?? adminiftrationis, vtrum ex apertis tabu-
lis, an ex quo iuffi funt, pertineat ad eos * ? Refpondit ?, ad
eos de quibus quaereretur, nullum antecedentis temporis pe-
riculum pertinere. $. 3. Pupillo herede inftituto, filiae ex-
heredatae duo milia numtmorum aureorum legauit: eosdem-
que tutores vtrisque dedit. Quaefitum eft, an ex eo die, quo
duo milia potuerunt a fübftantia hereditatis ?, et in nomina
collocare, neglexerint, vfurarum nomine pupillae tutelae iudi-
cio teneantur? Refpondit *, teneri, $. 4. Quaefitum eft, an
vfürae pupillaris pecuniae, quas tutores debuerunt, cum ad
curatorem transferuntur, in fortem computantur ?: et vni-
uerfae fümmae vfüras debere curatores incipiant ? Refpondit,
omnis pecuniae, quae ad curatores tranfit, parem caufam eftez
quia omnis fors efficitur. : |
LIX. Inxw/]| libro-XXVIEDigeftorum. ||// Cv w &x-
REDITAS patris aere alieno grauaretur, et res in eo ftatu
videretur, vt pupilla ab 9 hereditate paterna abftineretur 7:
vnus ex tutoribus cum plerisque creditoribus ita decidit, vt
certa cr?diti portione contenti effent, acciperentque: idem cu-
ratores iam viripotenti accepti cum plerisque creditoribus de-
ciderunt. Quaefitum eft, an, fi aliquis tutorum creditor pa-
tris pupillae folidam pecuniam expenfam fibi ex re pupillae
cum ufuris fecerit, renocari a curatoribus pupillae ad portio-
nes eas poffit, quas ceteri quoque creditores acceperunt? Re-
fpondit ?, eum tutorem, qui ceteros ad,portionem vocaret,
eadem parte contentum effe debere.
! LX. Pox»?ouivs//|libro-VIIE- Epiftularum. ||/ Sx
TvTORI1S heres exfecutus eft quae tütor inchoauit, tutelae
etiam eo nomine tenetur,
LXI. In k w/libro-XX:-Ebeiftnlarum ?/. Apvp Arifto-
nem ita fcriptum eft: quod culpa tutoris pupillus ex heredi-
tate defüt poffidere, eius aeftimatio in petitione hereditatis
fine vlla dubitatione fieri debebit, ita, fi pupillo de heredita-
te cautum fit: cautum autem effle videtur, etiam fi tutor erit -
idoneus, a quo feruari poffit id quod pupillus ex litis aeftima-

tione fubierit *?. | Sed fi tutor foluendo non eít, videndum

erit, vtrum calamitas pupilli, an detrimentum petitoris effe
debeat: perindeque haberi debet **, ac fi res fortuito cafu in-.
teriffet: fimiliter *^ atque ipfe pupillus expers culpae quid
ex hereditate deminuiffet, corrupiffet, perdidiffet. De polifef-
fore quoque furiofo quaeri poteft, fi quid ne in rerum natura
effet, per furorem eius accidiffet: tu quid putas? Pomponius:
puto eum vere *? dicere. Sed quare cunctatus es, fi foluen-
do non fit tutor, cuius damnum effe debeat? cum alioquin
elegantius dicere poterit **, aCtiones dumtaxat, quas haberet
cum tutore pupillus, venditori *? hereditatis praeftandas ef-
fe: ficuti *5 heres, vel bonorum poffeffor, f nihil culpa eius

. faCum fit: veluti fi. *" fundo hereditario vi deieCtus fit, aut

feruus hereditarius vulneratus ab aliquo fit fine culpa pof-
fefforis, nihil plus *5 quam actiones, quas eo nomine habet,
praeftare debeat. . Idem *? dicendum eft, et fi per curatorem
furiofi, culpa vel dolo quid amifium fuerit, quemadmodum fi
ibag quid
Hal. et Vulg. fungatur, vel fuugi debeat. BR. 98 Hal ad, loco: ex. Ego
Ícribendum puto: ad ex. B R; 99 Delet: ex teflamento datos, Petr. Faber
II. Semefir. 15. p. 1. 247. BYNK. — IOO Àp. Ha], et Vulg, antecedentis tem-
poris, abfunt. BR. I Ap. Hal ad eos, abífunt, GEB. 2, Hal. refpondis
3.Gothofr. in nota: alii praeferunt: bereditatis feparare. Yta habet Vulg. Hal.
a. cut. ex eo die, q. d. in. p. a. f. baereditatis [eparari, im momsna collocare ne-

glexerint. BR. 4 Hal refpoudi, et in fequ. $. iterum. GEB. 5 Vulg.
computeutur. BR. .. 6 Ap. Hal. ab, abeft. GEE. 7 Hal. et Vulg. abfiine-
ret. BR. — g Hal.vefpondi. GES. — 9 Hal.lib. IV. imiseAz, GEB. — IO Hal.
fubierat. — 11 Hal. debeat, GER. 12Hal. füniliterue atque. GE ?. — Y3 Hal.

verum. GEB. 14 Hal. dici poffit. GER. 15 Vulg. petitori, ct ita mihi
quoque videtur, cum non affequar, quid haec ad emtionem venditionem faciant.
B R. 16 Hal. inferit et. 17 Vulg. inferit de, BR. 18 Hal «b am-

plins. GEB. 19 Vulg. Idemque, B R. :
D | ; Vug.

E

460 DIGESTORVM LIB. XXVI. TIT. VIIL VII.

qvid (tipulatus tutor vel curator fuiffet, aut vendidiffet rem
hereditariam: impune autem puto admittendum, quod per fu-
rorem alicuius accidit: quomodo Ííi cafu aliquo, fine facto
perfonae, id accidiffet. — !

ILI. VL ; Suvaga
DE AVCTORITATE ET CONSENSV TV-

TORVM ET CVRATORVM.

J VrPrIANvS/ !librocäzf.ä*ma.da?W//' |
( Y ^€M0ov2AM regula fit iuris ciuilis, in rem füam aucto-
rem tutorem fieri non poffe, tamen poteft tutor proprii
füi debitoris hereditatem adeunti pupillo au&toritatem accom-
modare, quamuis per hoc debitor eius efficiatur: prima enim
ratio autoritatis ea eft, vt heres fiat, per confequentias '
contigit ^, vt debitum fübeat: fe tamen auctore, ab eo ftipu-
lari non poteft. Et cum quidam au&toritatem accommodaret
pupillae füuae, vt ferüo fuo ftipulanti fponderet, Diaus Pius
Antoninus refcripfit, iure pupillam non teneri: fed in quan-
tum locupletior fatta eft *, dandam aCtionem. — Sed fi au&tor
fiat, vt filio füo quid tradatur, nulla erit auctoritas: euiden-
ter enim füa auctoritate rem adquirit. $. r. Tutor fi inuitus
retentus fit per vim, non valet quod agitur: neque enim ^
praefentia corporis füfficit 5 ad auctoritatem, vt fi fomno aut
morbo comitiali occupatus tacuiffet. |
IL. Ingw/]|libro XXIV.-ad-Sabinw !
ferentia eft, non interueniat auCtoritas tutoris, an perperam
adhibeatur. s Es :
HL Pavrvs/||lbro VITE-ad-Sabinum.||/ ETt1AMSrI
non interrogatus tutor auctor fiat, valet auctoritas eius, cum
fe probare dicit id, quod agitur: hoc eft enim auctorem fieri,

7777 IV. Pou«PoNriv s/ || libro XVII. ad Sabinum.|| / Ev s1

pluribus datis tutoribus vnius auctoritas fufficiat, tamen, fi tu-
tor auCtoretur ?, cui adminiftratio tutelae conceffa non eft, id
ratum a Praetore haberi non debet. Et ideo puto verius ef-
fe, quod Ofilio placebat, fi eo tutore auctore, qui tutelam non
gerat, emam a pupillo, fciens alium eius tutelam gerere, do-
minum me non poffe fieri. Ttem " fi eo auctore emam, qui
a tutela fuerit remotus: nec enim id ratum haberi 9. ?
V. VuPraNvs/]||libro -XL.-ad-Sabintm. ||/ Pv e1r-
Lvs obligari tutori eo auctore non poteft. Plane fi plures
fint tutores, quorum vnius auctoritas füfficit ?, dicendum eft,
altero *? auctore, pupillum ei poffe obligari: fiue mutuam
pecuniam ei det, fiue ftipuletur ab eo. Sed et ** cum folus
fit ** tutor mutuanr pecuniam pupillo dederit, vel ab eo fti-
uletur, non erit obligatus tutori: naturaliter tamen obliga-
Eitur **, in quantum locupletior factus eft: nam in pupillum,
non tantum tutori, verum cuiuis ** actionem, in quantum
locupletior faétus eft, dandam Diuus Pius refcripfit. $. r.
Pupillus vendendo fine tuütoris au&toritate non obligetur *5 ;
fed nec in "* emendo, nifi in quantum locupletior factus eft.
$. 2. Item ipfe tutor et emptoris et venditoris officio fungi
non poteft. Sed enim fi contutorem habeat, cuius auctoritas
fufficit, procul dubio emere poteft : fed fi mala fide emptio in-
terceflerit, nullius erit momenti: ideoque nec vfucapere
poteft **: fane, fi fuae aetatis factus comprobauerit emptio-

nem, contractus valet. $. 3. Sed *? fi per interpofitam per-

I Vulg. confequens. BR. — 2 Hal. et Vulg. contingit. B. 3 Hal.
effet. GER. 4 Hal. ficuti neque. GEB. 5 Yaur. corporiSufficit. GER.
6 Hal. auclor erit, et in margine: alias, aucloretur. G EB. 7 Vulg. Idem. B.
8 Vulg. addit: debet. BR. 9 Hal. fufficiat. GER, IO Hal. a//o. GE B.
11 Vulg. inferit fí, BR. I2 Ap. Hal. fit, abeft. GEB. — 13 Taur. obli-
gaVitur. GE B. 14 Hal. verum et cuiuis alii. GEB. — 15 Hal. et omnes,
etiam fcripti: obligatur. BR. Pal. L IL, MIL. IV. V. Vat. Barb. Otob. GER.
I6 Ap. Hal. et Vulgo zn, abeft. nn, 17 Hal. poterit. GEB. 18 Vulg.
inferit et. B R. 19 H.a Porta in editione anni 1551. ait, abeffe vocem:
perfonam in Pand. Flor. BR. . Refpondit Noftro Saluimius in fchedula faepius
alleganda: Fox: perfona mem abeft. GE B.

*

.|I/ Nvrra dif-

20 Ap, Hal, fed, abeft, GEz. —

. Hal. eft.

fonam *? rem pupilli emerit, in ea. caufa eft, vt emptio nul.

lius momenti fit: quia non bona fide videtur rem geffiffe. Et
ita eft refcripDtum a Diuo Seuero et Antonino. $. 4. Sane fi
ipfe quidem emit palam, dedit autem nomen, non mala fide,
fed ?? fimpliciter, vt folent honeftiores non pati nomina fua
inftrumentis infcribi, valet emptio. Quod fi callide, idem erit,
ac ** fi per interpofitam perfonam emiífet. $. 5. Sed et fi

.| creditor pupilli diftrahat, aeque emere bona fide poterit. $.6. -
| 9i ?? filius tutoris, vel quae alia perfona iuri eius fübiecta

emerit, idem erit, atque fi ?? ipfe emiffet. — . |
. Vl. Pourourvs/||libro-XVFH-ad-SabinamJ| — T v-
TORES, quibus adminiftratio decreta non effet ?^, tamquam
extraneos, recte a pupillo emere placet. : iu
VII. VrPrANvs/]||libro XL.-ad-Sabimmm.||// Qvop
dicimus, in rem fuam auctoritatem accommodare tutorem non
poffe, totiens verum eft, quotiens per femet ?? vel fübie&tas
fibi perfonas adquiritur ei ftipulatio: ceterum negotium ei ge-
ri ^* per confequentias, vt dictum eft, nihil prohibet aucto-

ritas ?*, $. r. Si duo rei fint ftipulandi, et alter. me au&to- —
re a pupillo ftipuletur, alter altero tutore auctore: dicendum -

eft, ftipulationem valere, fic tamen, fi auctoritas ?8 tutoris

vnius fufficiat: ceterum, fi non fufficiat, dicendum erit inuti- |

lem effe ftipulationem. $. 2. Si et pater, et filius, qui in po-
teftate eius fuit, tutores fuerunt, et pater fit ?? ftipulatus fi-
lio auctore: nullius momenti erit ftipulatio: idcirco, quia in
rem patris auctor effe filius non poteft. | '
VIII. - In& w /]| libro XEVIL--ad..Sabinu
condicionalis contractus cum pupillo fiat, tutor debet pure au-
Cor fieri: nam auctoritas non condicionaliter fed pure intet-
ponenda eft, vt condicionalis contractus confirmetur. |

iut 1x. IG/A 1 v s/ libro -XIL—39 .. ad--Ediétum- prwmewie-f ;

OnrLtGARI: ** ex omni contra&tu pupillus fine tutoris au-

€oritate non poteft: adquirere autem [ibi ftipulando, et pef

traditionem accipiendo, etiam fine tutoris auctoritate poteft:
fed credendo obligare fibi non poteft: quia fine tutoris au-
Coritate nihil alienare poteft. $. 1. Ex hoc autem, quod pu-
pillus nullam rem fine tutoris auctoritate alienare poteft, ap-
paret, nec manumittere eum fine tutoris àu&toritate poffe,
Hoc amplius, licet tutoris au&toritate manumittat, debet e le-
ge Aelia Sentia apud confilium caufam probare. $. 2. Pu-

pillus ex omnibus caufis foluendo fine tutoris au&poritate, ni--

hil agit: quia nullum dominium transferre potelt. Si tamen
creditor bona fide pecuniam pupilli confümpferit, liberabitur
pupillus. — $. 3. Hereditatem adire pupillus ?? fine tutoris
auctoritate non poteft: quamuis lucrofa fit, nec vllum habeat
damnum. $. 4. 3* Nec ex Senatusconfulto Treébelliano he-
reditatem recipere pupillus ?^ finé tutoris auctoritate poteft,
$. 5. Tutor ftatim in ipfo negotio praefens debet auétor fieri:
poft tempus vero, aut per epiftulam interpofita eius auctoritas
nihil'agit. $.6. Etiam fi non exaudiat tutoris auctoritatem is,

| qui cum pupillo contrahit, fcriptis tamen hoc adprobetur, recte
negotium geritür: veluti fi abfenti pupillo per epiftulam ven-

dam aliquid, aut locem, et is tutoris auctoritate confentiat.
X. PAvrLvs 47] | libro X XEVs-ad-Edictum.||/ T v ToR,
qui per valetudinem, vel abfentiam, vel aliam iuítam caufam
auctor fieri non potuit, non tenetur. ob ,
| | XL.

21 Hal. atque fi, loco: ac fi. GEB. — 22 Hal. inferit: vero. GEB, — 25 Hal.
ac fü, loco: atque fi. 24 Hal. et Vulg. eff. BR. 25 Wal et Vulg. femet
ipfum. BR. : 26 Haec vox: geri Flor. ab ordinario corrigente transpofità
eit hunc in modum : megotium ei per confequentias, vt ditlum eft, geri, nibil pra-
bibet auctovitas. — Hal. megocium ei per confequentias geri. BR. 24 Ap. Hal.
auctoritas, abeft. GER. 28 Hal. zalere: fi tamen autboritas. GE B. 29
30 Hal. CAIV'S lib. XVIII. GER, 31 Vide.ad hoc princi-
pium Salmaf. u Diatriba de Mutuo p. 117. BYNK. ^ 32 Ap. Hal. pupillus,
abeft, quod fuperiora ita interpungit: Jiberabitur. Pupillus baereditatem etc.
GER. 23 Hal praefigit: Sed. GEB.

35

m.|/Ervsr

34 Ap. Hal pupilus, abeft. GEB. -

—v Lem Q — 200 z

— 9

. cio pupillus hdnc iacturam confequitur. -

DIGESTORVM LIB. XXVL TIT. VIIL IX.

AD pupillum aut furiofum bonorum poffeffio pertineat, ex-
gediendarum. rerüm gratia, et in agnofcenda et in repudianda
onorum poffeffione voluntatem tutoris curatorisque fpectari
debere, placuit: qui fcilicet, fi quid eorum contra commo-
dum 35 pupilli, füriofiue fecerint, tutelae curationisue iudi-
cio tenebuntur. /27,7, , |
. XIL ly r ;(vsflibro--« X mw/ S1 sER-

vvjs communis, tàus et Titii, a pupilla tua te auctoré ali-

X Gaxv s/libroXV.-35-ad'Edi&tum-prouineiale/ $1

quam rem per traditionem acceperit, tota ad Titium pertine--

bit. Marcellus notat: nam quodcumque ad omnes dominos
non poteft pertinere, id pro folido ad eum, cui adquiri poteft,
pertinere veteres comprobauerünt ?*.

XIIL. Inxw ffibro XXI»-Bigeftorum/ IwrvsERES

tutore auctore obligantur, etiam fi taceant: nam cum pecu-
niam mutuam acceperint, quamuis nihil dicant, auétoritate
tutoris interpofita tenentur. Quare etfi non debita pecunia
his perfonis foluta: fuerit, quamuis tacuerint, interpofita tu-
toris auctoritas fufficit, vt condictione teneantur.
Now wvrTvx intereft, afuerit *? tutor, cum negotium
contraheretur, an praefens ignorauerit, quale effet, quod con-

trahebatur *7. — E W

21

XV. /MARCIAN v s//|libro 3.-Reg

pPIENTIS et edentis iudiciüm idem' tütor auctor vtrique ^?

fit: fed hoc ^?' vtrum ita eft, fi bis áuctor factus eft, an et-
vna au&toritas fufficiat eo animo, vt ad vtrumque pertineat, -

dubitat quidem Pomponius? Sed fortiter defenditur, fufficere
vnam auCtoritatem. — . LOTAMPOU |
XVI. PAvrLVS A |libro-I.-ad legem-.Aeliam-Senti
E-r1AM fi tutor caecus factus fit, auctor fieri poteft..
faiur, KV M. jID-E-M'"/] |libro VI. ad Edictum.||7 Sx TvTOR
pupillo nolit au tor fieri, non debet eum Praetor cogere: pri-

mum, quia iniquum eft, etiam ** fi non expedit pupillo, au-

&toritatem eum praeftare: deinde, etfi expedit, tutelae iudi-

pupillus tutoré aüétore debitorem füum Titio delegare: fed |

cum tutor debet pupillo, dicendum eft, neque delegàri eum,
neque procuratotem aduerfüs tütorem dari ipfo' tutore auCto-
re poffe: quia futürum fit, vt auctoritate füa liberetur. — —
T OUXIX. Ipne M/libro 49o*9"Refsonforemy^ ? |
TOREM etiam impuberi dari poffe: fed ad ea, quae follemni-
tatem iuris defiderant, explicanda, tutore auctore opus effe.
E gt LOA RV OR A flibro -X5 Digefterüms/ I N TER
pupillos paternae hereditatis diuifio facta eft praefente tutore,
fed non adfignante inftrumento diuifionis. . Quaefitum eft, an
ei ftari oporteret? Refpondit **, fi tutor auctor fuiffet, non
';gï'cjirco minus ftandum effe diuifioni, quod non adfignaffet. -
-5uo»d XXL IDEM/Hbro XXVk-Digeftorum/ ?. Dxerxx-
DENTXE tutore pupillus condemnatus ex contractu patris, ac-
cepit cnratorem: inter quem et creditorem atta facta funt
apud Procuratorem Caefaris infra fcripta. — Prifcus Procurator
Caefaris dixit, faciat iudicata: Nouellius curator dixit, abfti-
neo pupillum:. Prifcus Procurator Caefaris dixit, refponfüm
habes: fcis, quid agere debeas.

m

» jiforumJ49?. CvRnaA-

-Quaefitum eft, an fecundum.

35H"al. CAIVS lib XVIII. GEB. — 36 Gothofr. in nota : contra modum. Hal. -

Integra. Hal. le&io eft:'placuit : quia, fi quid contra snodum pupilli.GEB.. 37
Hal lib XX. GEB. ^ ^ 38 Taur. coinprobaBerunt. GEB. . 39 Hal IDEM
ad; Vefeiunm Ferocem. GEB.

^ 4o Hal mow adfuevit. Nempe ex* afuerit, |

Flot, fa&umt affuerit, indeque ex fententia légis 40m fuppletum. GEB. 41 .

Hal. contraberetur: GEB. ^ 42 Hal vtrimgué. GEB. — 45 Ap. Hal. - Poc,
abeft.GEB. - 44 Ap. Hal etiam, abeft, " G EB.
46 Hal. addit: véfpondit. GEB. — 47 Hal.lib. VIL vefponforum. — 48 Hal.

vefpondi. GEB. "49 Hal. Jib. fiugulari quaeflionum publice traclatarntit. G EB.

45 Hal. lib. XVIII. GEB. |

461

h?ec aCta adulefcens a ?? bonis patris achentuS fit? Refpon-.-
dit, proponi abftentum.
XXII.LLNA BEO thro V. Pithanon ^ *j

quod pupillus'a
tutore auctore agi recte non poteft.

QVANDO EX FACTO TVTORIS VEL

CVRATORIS MINORES AGERE YEL
(14.,,, CONVENIRI POSSVNT.

iPowrPonurv sj||libro XXEIX.-ad-Sabinum.|| /
O BDoLvw malum, vel culpam . tutoris, Arifto ait pupil-
lum poffefforem condemnandüm: fed non puto, quanti.
aétor in litem iuraret *. Et tamen illud ita eft, fi rem a tu-
tore pupillus feruare poffit. — : '
: Il. VrPramvs /||libro-E.-Opinionum.||/ Sx rv roR
vel curator pecunia eius, cuius negotia adminiftrat, mutua da-
ta, ipfe ftipulatus fuerit, vel praedia in nomen. füuum emerit:

/| vtilis aCtio ei, cuius pecunia fuit *, datur ad rem vindican-

dam, vel mutuam pecuniam exigendam.

&:gm IIL]P AP:xrANvs /|libro/XX. Quaeftionum/| V. Do- L.4

Lvs tutorum puero ? neque nocere neque prodefle debet.
Quod autem vulgo dicitur, tutoris dolum pupillo non nocere,
tunc verum eft, cum ex illius fraude locupletior pupillus fa-
€tus non eft. Quare merito Sabinus tributoria actione pupil-
lum conueniendum ex dolo tutoris exiftimauit: fcilicet, fi per
iniquam diftributionem pupilli rationibus fauit. Quod in de-
pofiti quoque aCtione dicendum eft: item hereditatis petitio-
ne: fi modo, quod tutoris dolo defiit, pupilli rationibus illa-
tum probetur. ^x4,4,, Ua /
* iT TVS XZL.B.J—A.NVäjWibfoæl- V.-ad-Edi 4
sr extrinfecus aliquid tutor dolo admiferit ?, pupillo nihil
nocere oportet. . - M
C UMAJPAPIN sJ Wlibm Vi-Refponforum. ||/ PosT
mortem.furioli non dabitüf in curatorem, qui negotia geffit,

Pá t A

laméx confenfu, poft depofitum officium, nouationem fa&tam,

conftabit. $. r. Tutor, qui pecuniam fe foluturum - cauit,
quam'?' pater pupilli condemnatus fuerat, attionem poft tu-
telam finitam recte recüfat. Non idem in eo placuit, qui fuo
nomine mutuam pecuniam accepit, et iudicatum pro pupillo
fecit: nifi forte creditor ideo contraxit, vt in caufam iudicati
pecunia tranfiret. — — | |
C0 UWL Ipkw/|libro II. :Befinitiomum. || / Tvro&, jn-
terpofito decreto Praetoris, actorem reliquit: fecundum eum
fententia dicta, iudicati transfertur ad pupillum aCtio non mi-
nus, quam fi tutor optinuiflet. — | ;
^"VIH. Scagvora/||libro XHi«QC uaeftionum.||7/ T v-
TORI, qui infantem defendit, fuccurritur, vt in pupillum iu-
diéati-attio detur. jfeeuste. ; "-- us
— . VIll. Inx w /| libro'V-Refpoenforüm,| / . T v ron, qui
et.colieres.pupillo erat, cum conuenire£u fideicommiffi no-
mine, in folidum ipfe cauit, Quaefitum eft, an in adultum pu-
pillum pro parte danda fit vtilis actio * Refpondit, danda 5. :

TIT.

goAp Hal a, abeft. GEX. $t Hal. lib. V. pofleviorum a. Iaboleno epito-

] matorum. GEB.

1 Vulg. iurarit. BR. 2, Vulg. fuerit, BR.
Pupillo. Yta Hal. et in margine: alias, puero. GEB.
loco: 4At. BR. 5 Hal. et Vulg. amiferit. BR. 6 Hal. et Vulg. tutorem.

|

BR. . 7 Gothofr. in nota: in quam. Ita Vulg. Hal. ad 4uat. B R. 8 Hal.
et Vulg. dandam. BR. —— | !
— Dddda t Vide

4 Gothofr. in nota: .
4 Hal. et Vulg.- Et,

Sr QVID ePc,ïLþt'"

gendo tutorem fuum liberaturus eft, id ipfo ; ; .

iudicati aCtio, non magis, quam in tutores ?: fi modo nul- .

etin curatorem vel tutorem obligationem effe translatam, .

—

a62 ^ J DIGESTORVM LIB. XXVL TIT. X.

DE SVSPECTIS TVTORIBVS, ET

CVRATORIBVS.

Vrbrranvs/flibro-XXXV.-ad-Edictum. | L/
AEC claufüla * et ^ frequens et perneceffaria * eft: cot-
tidie enim fufpetcti tutores poftulantur. $. r. Primum
igitur traCctemus, vnde defcendat fufpetti crimen, et apud quos
poftulari quis poffit fufpectus tutor vel curator: deinde quis,
et a quo, et ex quibus caufis remouetur ^, deque poena fufpe-
Ci. $.2.Sciendum eft ?, fufpecti crimen elege duodecim ta-
bularum defcendere. $3. Damus autem ius remouendi fu-
fpeCtos tutores Romae Praetoribus: in prouinciis Praefidibus
earüm. $. 4. Àn autem apud Legatum Proconfulis fufpectus
poftulari poffit, dubium fuit? Sed Imperator Antoninus cum
Diuo Seuero Braduae Maurico ? Proconfuli Africae refcripfit,
pofle: quia mandata iurisdictione, officium ad eum totum iu-
ris dicundi tranfit. Ergo et, fi Praetor mandet iurisdictio-
nem, fimili modo dicendum eft, fufpe&tum poffe apud eum
poftulari, cui mandata eft: cum enim fit in prouincia hoc re-
Ícriptum, confequens erit dicere, et "^ eum, cui a Praetore
mandata.eft iurisdictio, poffe de füfpeCto cognofcere. $. s.
Oftendimus, qui poffunt * de fufpecto cognofcere: nunc vi-
deamus, qui fufpecti fieri pofíunt. Et quidem omnes tutores
poffunt, fiue teftamentarii fint, fiue non fint, fed alterius ge-

meristutores, Quare et fi legitimus fit tutor, accufari poterit.

Quid, fi patronus? adhuc idem erit dicendum: modo vt ?
meminerimus, patrono parcendum. $. 6. Confequens eft, vt
videamus, qui poffunt *? füfpectos poftulare. Et fciendum

eft, quafi ** publicam effe hanc a&ionem, hoc eft, omnibus

patere *?, $. 7. Quinimmo, et mulieres admittuntur: fed
hae folae, quae pietate neceífitudinis ductae ad hoc proce-
dunt: vtputa mater, nutrix quoque, etauia poffunt *?.. Poteft
et foror, nam in forore et ** reícriptum exítat Diui Seueri, **

et fi qua alia mulier fuerit, cuius ** Praetor perpenfam pie-
tatem intellexerit non fexus verecundiam egredientis, fed pie--

tate productam **, non continere ** iniuriam pupillorum,

admittet eam ad accufationem. $. 8. Si quis de plebeis ob

facta atrociora in tutela adrmiffa fuerit apud Praetorem accu-
fatüs, remittitur ad PraefeCtum vrbis *? grauiter puniendus.

U: —L.EDEN/|libroI.deomnibus-tribunalibus.|l/ Lrnxn-
Tvs quoque, fi fraudulenter gefüffe tutelam filiorum patroni |

probetur, ad PraefeCtum vrbis remittetur puniendus.
Ill. Ipngx /||libro XXXV.-ad-Edictum.|/ T vcTon
quoque contutorem poteft fufpetCtum facere, fiue duret adhuc
tutor, fiue iam defierit ipfe, contutor autem maneat tutor:
et ita Diuus SeueruS refcripfit. Plus Diuus Pius Caecilio Pe-

tino refcripfit, poffe ^9 tutorem füfpe&tum remotum contuto-
resfuos fufpectos facere. $. r. Liberti quoque pupillorum.

grate facient, fi tutores vel curatores eorum, male gerentes
rem patronorum, vel liberorum patronorum, fufpectos fece-

rint: fed fi patronym füum vt fufpeCtum in tutela facere ve-

&ä 3
Y Vide Bynkersf .
perquam mece(faria. GEB. — 4 Hal. remoueatur. 5 Hal. addit: ztaque. GER.
6 Hal. Braduae Marico, et in margine: alias, Blauduae.: Sed Bradaae nomen
etiam in aliis locis occurrit, vt in L. 4 fupra de Offic. ei. cui mhand. iuvisd. ex
in L. £, pr. infra de Bou. dammat. Ymmo et hoc nominis in antiquis infcri-

ptionibus fupereft. Vide Thom. Smith z Notit. VII. Afiae Ecclef. p. $9. GEB.

Hal. et -
Vulg. dummodo. Sed Flor. le&io eft latiniffima. — Vid. Terent. Phor?n. L.2.!

IO Hal, poffint. II Quia non omnia iudiciorum, quae .

7 Hal. etiam, loco: et. 8 Hal. hic, et mox iterum: poffint.

V. $. et 9. BR.
per eminentiam pablica dicuntur, propria habet, quum fit, vt ait Tullius de Na-

tur. Deorum III. 74. iudicium publicum vei priuatae.. Sed nec alias in omni-

bus conuenit, Exemplum eft in L. ;. $ 11. Pufra ad. SCt.. Turpill. BYN K.
12, Ap. Hal. boc eff, omnuibus patere, abíunt, GEP. 13 Ap. Hal. po(funt,
abeft. GEB. — 14 Hal. n fororem etiam. GER. I5 Hal. praefigit fed.. G E B.
16 Hal. quam, loco; €HiH, €t mox; propenfa pietate, t iterum: egredientem.

WL Ohf. 25.GEB. £ Ap. Hal. et abeft. — 3 Hal.-

|

'etror euitetur: im alia tutela male. GER.

lint, melius eft, libertos ab accufatione repelli, ne.in ipfa co-
gnitione grauius aliquid emergat: cum hoc aliis omnibus pa-
teat. $.2. Non tantum autem adulefcentis curator, fed etiam
furiofi, vel prodigi, vt fufpe&tus remoueri poteft. $. 3. Sed
et fi quis curam ventris bonorumue adminiftrat ?*, non ca-
rebit huius criminis metu. $. 4. Praeterea videndum, an et
fine accufatione poffit fufpectus repelli? Et magis eft, vt re-
pelli debeat, fi Praetori liqueat ex apertiffimis rerum argu-
mentis, fufpectum eum effe. Quod fauore pupillorum acci-
piendum eft. $. 5. Nunc videamus, ex quibus caufis fufpe-
&i ?? remoueantur? Et fciendum eft, aut ob dolum in tutela
admiffum füfpectum licere poftulare, fi forte graffatus in tu-
tela eft, aut ?? fordide egit, vel perniciofe pupillo, vel ali-
quid intercepit ex rebus pupillaribus iam tutor. . Quod fi quid
admifit, ante tamen admifit ^* quam tüutor effet, quamuis in
bonis pupilli, vel in tutela, non poteft fuüfpectus tutor poftu-
lari: quia delictum tutelam praeceífit; proinde fi pupilli fub-
ftantiam expilauit, fed antequam tutor effet, accufari debet ex-
pilatae hereditatis crimine ?5: fi minus, furti. $. 6. Quaeri
poteft, fi tutor fuerit pupilli, idemque fit curator confirmatus
adulefcenti, an poffit ex delictis tutelae fufpeCtus poftulari 2
Et cum poffit tutelae a concuratoribus ^9 conueniri, confe-
quens erit dicere, ceffare fufpeCti accufationem: quia tutelae
agi poffit, depofito officio, et ^" alio fumpto. $. 7. Idem ?8
erit quaerendum, et ?? fi proponas aliquem defiffe effe tuto-

rem, et rurfum coepiffe: vtputa vsque ad tempus, vel ad con-

dicionem erat datus, deinde iterum, vel füperueniente con-
dicione teftamentaria, vel etiam a Praetore poftea datus eft 3?,
an fufpectus poftular* poffit? Et quia duae tutelae funt, fi eft,
qui eum tutelae iudicio conueniat, aequiffimum erit dicere,

, ceffare crimen füfpecti. $. 8. Si autem ipfe tutor eft folus,

numquid, quia tutelae ceffat, remouendus fit ab hac. admini-
ftratione, quafi in hac ?* fufpectus ex eo, quod in aliam ma-
le ?* verfatus fit? Ergo et in eo, qui curator folus poft fini-
tam tutelam confirmatus eft, idem dici poteft. $. 9. Quod fi
quis ita tutor datusfit, QvoAD 1N lTALIA ERIT, Tv-
TOR.ESTO: Vel QVOAD TRANS MARE NON IERIT??:

. an poffit fufpeCtus poftulari ex eo äefcq, quem adminiftrauit
antequam trans mare abeffet ?^ ? F

| t magis eft, vt poftular
poffit: quafi vna tutela fit, habens interualla. $. ro. Si quis
afuturus Reipublicae caufa defiderauit ?** inlocum fuum con-
fitui alium tutorem, an reuerfüs ex ante gefto fufpeCtus po«
ftulari poffit? Et quia poteft ex priore geftu vtili atlt)ione COn-
ueniri, ceffabit ?^ poftulatio, $. rr. Si curator ventri bonis--
que ?* datus fraudulenter verfatus fit, deinde tutor datus, an
poftulari füfpectus propter fraudes in cura admiffas poffit, du-
bitari poteft? Et fi quidem habet contutores, non poterit po«
ftulari, quia conueniri poteft: fi non habet, amoueri poteft 39,,
$. 12. 51 tutor inimicus pupillo parentibusue eius fit, et ge«
neraliter, fi qua iufta caufa Praetorem mouerit, cur non de-
beatin ea tutela verfari, reicere eum debebit. $. r3. Seue-
rus et Antoninus refcripferunt Epicurio, tutores, qui res ve--
| : pE titag'
GEB. 17 Vulg. produdhae. BR. — 18 Hal. fuflimere. GEB. — 19 Hal. vrbi,

vtetin lege fegu. GER. — 20 Hal. inféritet. GEB. — 21 Vulg. adminiftra-
tionem gerat. BR. 22, Vulg. inferit: twtores. BR. 23 Hal. inferit 4uod,

] et paulo pof habet:. egérit, et mox: interceperit, vt et paulo ante fit, loco eff.
GEB. 24 Áp. Hal. admifit, abeft. GEB. — 25 Ap. Hal. crimine, abel, GEB. -

26 Vulg. centutovibus, B R. 27 Hal. vel, loco: et. GEz. — 28 Hal. Item.
GEB.... 29 Ap. Hal. et, abeft. GEz.

Ap. Hal. iu bac, abfunt. G E. 32, Putamus reponendum: alia male. — Wlud!

vocabulum ab hoc m traxit. . Et ita emendate habent omnes codices Ícripti et
editi. BR, Neutiqnam Hal. qui Florentinam, licet ducta tantum lineola fuper
a.finalem im alia, refert.. Quod ad MSS. attinet, Florentinam feruare videntur
Vat. Barb. Qtob, — Habet omuiino Pal. L. iz alia, et Pal. V. vt feiun&tis vocibug
33 Hal.in margine: alias, erit.
GER. 34 Hal. abiffet, et in. margine: alias, abeffet. GEB. 35 Hal. de-
fderauetit, —— 26 Yeun cefaVit, GER, — 37 Hal Ponüue, — 38 Hal. po-
: ? | terit.

.—— * e ' la 3 D E. ——

? -

30 Ap. Hal. efj, abeft. GEz. — 3r.

—

4 —— -- TJ—— —

. dat. GEB.

DIGESTORVM LIB. XXVI. TIT. X

— titas fine decreto diftraxerunt, nihil quidem egiffe: verum, fi

per fraudem id fecerunt, remoueri eos oportere. $. r4. Tu-
tor, qui ad alimenta pupiilo praeftanda copiam fui non faciat ??,
fufpeCtus eft, poteritque remoueri. $. r5. Sed fi non lati-
tet ^?, fed praefens nihil poffe decerni contendit **, quafi in-
opibus ^?, fi datis pupillo aduocatis in mendacio reuinca-

tur ^?, ad PraefeCtum vrbis *^ remittendus eft: neque enim "

intereft, id agere quemquam, vt corrupta fide inquifitionis tu-
tor conítituatur, an bona fide conftitutum, velut praedonem
bonis alienis incumbere: hic ergo non quafi fufpectus remo-
uebitur, fed remittetur puniendus ea poena, qua folent adfi-
ci, qui tutelam corruptis minifteriis Praetoris redemerunt.
$. 16. Qui pecuniam ad praediorum emptionem conferre, ne-

'que pecuniam ^* deponere peruicaciter perftant, quoad em-

ptionis occafio inueniatur, vinculis publicis iubentur contine-
ri, et infuper pro fufpectis habentur: fed fciendum eft, non
omnes hac feueritate debere traCtari, fed vtique humiliores:

ceterum eos,.qui fünt in aliqua dignitate pofiti, non opinor

vinculis publicis contineri oportere. $. 17. Is tutor, qui in-
confideranter *9 pupillum vel dolo abítinuit hereditate, poteft
fufpeCtus poftulari. $. 18. Qui ob ** fegnitiam **, vel ru-
füicitatem , inertiam, fimplicitatem *?,'vel ineptiam remotus
fit ??, in hac caufa eít, vt integra exiftimatione tutela vel cu-
ra abeat. Sed et fi quis ?* ob fraudem non remouebit ?? ali-
quem, fed 55 ei adiunxerit, non erit famofus: quia non eft
abire tutela iuffus. s

| dibus.||]/ HAx
g NIM caufae ?* faciunt, vt integra exiftimation f:]ul(ela vel
cüra quis abeat.. $. r. Decreto igitur debebit caufa remo-
nendi fignificari, vt appareat de exiftimatione. $. 2. Quid er-
go, fi non fignificauerit caufam rémotionis decreto'fuo ?. Pa-
pinianus ait, debuiffe ?? dici, hunc integrae effe famae: et eft
verutmi, $. 3. Si Praetor fententia fua non remouerit ?? tu-

IV. Inxw/||libro T. deomnibus-tribunslibu

tela, fed gerere prohibuit, dicendum eft, magis effe, vt et hic |

definat tutor effe. $. 4. Qui nihil gefferunt, non poffunt fu-
fpe&i poftulari: verum ob ignauiam, vel neglegentiam vel
dolum, fi dolo fecerunt, poffunt remoueri. - |

M IDEM/Hlibï'o-a—iiïptt-äaæiammïl(/ SvspPECTVS
fieri is quoque qui fatis dederit, vel ?* nunc offerat, poteft :
expedit enim pupillo, rem füam faluam fore, quam tabulas
rem faluam fore 59 cautionis hàbere: nec ferendus eft con-
tutor, qui ideo collegam fuum fufpectum non fecit, quoniam
cautum erat pupillo. . RE BEU su X5 M

Uxadb WL CL 11 S'TrRATVS // || libro IV.-de-Cognitioni-
-«»bus. | l// QviA

fatisdatio propofitum tutoris maleudl

terit. GEB. 39 Hal. faciet. —— 40 Vulg.latitat. BR; — 41 Hal conten-
42 Hal et Vulg. imopi. BR. —— 43 Taur. in Adnotat. rewinca-
tuy.. fic veclius. in. Pan. veuindicatur. . Y&o modo dudum Háal. Vulg. res iudica-

- *ur. — Vat. ve vindicatur. — Pal. L, ves vindicatur. Yl. res reuocatur, ct inter ver-

fus 4 al. iudicatur. V.. iudicatur. YV. Batb. et Otob. ves iudicatur, vt in, Vulg.
Pal. V. reprendatur. BR. 44 Hal et Vulg. vrbi Bk. — 45 Hal Tntores,
qui vepertorium non fecerunt : vel pecuniam, neque ad praediorum comparationem
eonferre, neque deponere etc.
ferit; amimi. BR. 48 Hal.e: Vulg. feguitiem. BR. — 49 Hal. vel ihertiam,
vel. fimplicitatem. 50 Hal fuit GEB. . 51 Ap. Hal. quis, abeft. GEE.
52 Hal. remouerit. GEB. —— 53 Hal, infetit: alium. GEB. —— 54 Hal Qwo-
miam bae cauffae. GEB. 55 Hal. debere. GE.; 56 Vulg inferit a BR.

57 kal. inferit: etiam. GEB. 58 Ap. Hal. et Vulg. rem falnat fore, abfunt.-

ERR. . 59 Hal papillari. G EB.

60 Vulg. inferit; twtores. BR. . 61 Ap.
kial. ex, abcít, GE z.

62 Hal.»infcrit et«. GEBR 62 GOthOfl'a ín nota:

46 Hal iuconfiderate, GEB. — 47 Vulg. in- |

]
/
4

463

non mutat, fed diutius graffandi in re familiari 59 faculta-
tem praeftat. |

VII. VnPr1iANVS ä] libro T.-de omnibus-tribunalibus.||/

ImPvBERIBVS quidem non permittitur ?? fufpectos face-
re: adulefcentibus plane volentibus füfpettos facere curatores

fuos permittitur, dummodo ex ?* confilio neceffariorumr id-

faciant, $. r. Si fraus non fit admiffa, fed lata neglegentia,
quia ifta prope fraudem accedit, remoueri 9? hunc quafi fü-
fpeCtum oportet. $. 2. Praeterea accefferunt quaedam fpe-
cies ex Epiftula Imperatoris noftri, et Diui Seueri ad Atriun-
culonium 9?: nam aduerfüs eos, qui ne alimenta decernan-
tur fui copiam perfeuerant non facere, vt fuis rebus careant,
praecipitur: reique feruandae caufa pupillus in poffeffionem
mittatur 9^ eius, qui fufpeCtus fententia fua factus eft, quae-
que mora deteriora futura fünt 9?, curatore dato diftrahi iu-
bentur. $.3. Item fi quis tutor datus non compareat, folet
Ediétis euocari, nouiffimeque, fi copiam fui non fecerit, vt
fufpe&tus remoueri, ob hoc ipfum quod copiam fui non fecit.

eft,

/VIII. Ipzw /| libro-LXI.—ad-Ediéte

cTVM tutorem eum putamus 55, qui m

oribus talis eft, vt

fufpectus fit: enimuero tutor, ^" quamuis iPauper eft, fidelis
AL

tamen et diligens, remouendus non eft qua

IX. MopEsTINVS /,(ihbw—ämgwlan de Eüre

Sr: TvTOR aliquo vinculo neceíffitudinis vel adfinitati

fufpectus.

"1

o

S

rit 55, et quis eorum a 9? tutela remouendus videatur, opti-
mum faCtum *? eft, cüratorem ei potius adiungi, quam eun-
dem cum ** notata fide et exiftimatione remoueri.
! QOMOQ : '
— X. PAPINIANV Mlhbm XIL. Quaeftionum. || / D -
CRETO Praetoris vt fufpeCtus remotus, periculum futuri
temporis non timet: iniquum enim videtur, remoueri qui-

| dem a ** tutela vel cura, in futurum autem non effe fecu-

foluitur. -

iiL proponi, Cur praefcribere curator poffit in cognitione fu-
fpe&ti, quo minus religio Praetoris a pupillari feruo detegente
fraudes inftruatur *?, —— J

LIBER

Atrio Cloniui. Yta nempe "aur. la margine, et ita corre&or Flor. vocem
diuifit, et re&e. Vide Gruteri Znftript; p. 365« t 7. et pag: 1091.0. j»— Vulg.
Atrium colomum. — klal, Atrimm Colomwm. Et ita ex o&to MSS. Pal. III. etBarb.
Sed Pal, IL. et IV.. Zrrium . Colonwm, — Vat. et Otob, Ztrium Golonium. Re-
liqua duo habent monftra. &z. — Monftra illa funt in Pal. L. Atrium . Coleminut
in Pal, V. Attrium Coloniwm. Bynkersh. facit cum Pal V. et IV. GE 2 64
Hal. qittitur. GEB. 65 Hal. fint; GEB. 66 Hal Sufpecum etiam tz-
torem effe putamus. 67 Vulg. inferit; fi quis. BR. — 68 Hal. gerat. 69
Ap. Hal. « abeft.. — 40 Gothofr. in nota: optivium fachum ejf. ita locutus. Ci-

- cero, Saluft. Plautus. Cuiac, XZI. Obf. 32, Hal. tamen et aliit optimmm facti.

B R. 71 Ap. Hal.cum, abeft. GE g. — 72 Hal. remoueri quem tatela. G E R.
23 Hal. coepta. GE. 74 Hal. IVLIANV'S lib. V. ad Minstimm.. Sed
et Flos. olim fuit: I/LIAWNVS. RR, 5 Perperam huic legi fubiicieb&tur
in Vulgatis $. vit. £. 15, infra tit. prox. vefte Contio. BT«

Dd dd 3 EAC dka

Quod et perraro et diligenti habita inquifitione faciendum .
|/ SvsPxE-

s.

pillo coniunétus fit, vel fi patronus pupilli liberti tutelam äe— |

Ipg) forum.||/ Pos' finitanx
tutelam, cognitio fufpe&ti tutoris, quamuis pridem recepta **,

ibro Refponfo 4—, Nr-

7Wï

m I MopESsTINVS Uïkbro -H - Excufationue

rÉNNIoS Modes?: ;/oyg, Tyva-
TÍo Aéfrpg. ïvyypoc'-
xl/ocg rruyypoc,moc, &c ul

d"oyez, A 0910 1 T T 0Y, ovreg T-

exirqciv äm-*'povm:, m»; æzovpoc-
Toplxc wvotxooa, TOUTO goi TÉ-
ToUx.
s. . Houyaovcoq dà, wg y
ofóc TS G), TOV wefu frovfrwy 0i-
3ow'mc/hxz/ aææw æ&nyouyeuog,
TU uovmw Tj vuy ÉAANvwy æw-
2/77, &i xoj. ozd^aa ä*uo*(þsooc—m euoq
owm ; Vouic óueva ? p0c TX6 TOI-
aUrxc geTuDoAXc.
$. 2. Ilooc3yow äï, T TY
lsyo,zäz/wu d"my;;o'et ocum 'ræ
'rw./ VOU py;wræ, [7517 mq
TOUTOU d"en?emv, iyo 'rm/ T& TUV
Aem'ewv, noq 'rm/ TU owocww-
&éuy Xpï;mu bX 0VTEC6, 70 o)to-
Aknpov Tolg Osou£Voi, xo] TV
a QéAeixy wægagcw(usfm.&

D 2 Aem'aou TOÍyUV TQ- .

Toy, Tfuocg ov dci xe:po*roz/ezcücq

$. 4. AwsAevS'spmoze, op-
æowozg äuyemt ov d"wo*oua'w OL
&pxovT&G svm*povroug 3 mvpoc-
TOpX6, WA?;/ et m; wæurs?&vyg
cmropía. noc*roc TOV TÜTOYV QT ekeu-

JÉpsy Ésiy' r g. 803&917:0:; yoo
aweksväägov uovoug déiv dí-

60090:4 voUc &x. TOU RUTOD TOTOU
OyrXG, JeloU Mægmov osox'mu/,'

Ashévet Euv di 30377, 0 Jeira-
TOG Zs/ä:;pog TÜV. ææyyhmcw

pouoouvcez/og, uweuäwou ocm'o./
eivd T2 ä-;rwpmz'n,' iXv wj &u-

wyo&soy.cwg Jmouo)toyæyow;roq E
eyréypaNvev.
$. 5. Oux eäsgw muyæra-
peUeiv: pygszox uvysyc., Go W
auyMr*rog Aéyei* »eiporovudeic
d& 0 Tol0UTOG CUTOÀUJGETOJ.

IT. InE w /libro..IL.-
amrpom]g WO. s
uoupoc-rogwcg aoj oi epäo;muwm-;
TY wswlnpw,coreg. UepBgDan-.

A,be'ENTAI

vut óà 0& ? cT& s/j'öomyuoum

Ery, &V &nezuw Ti xpovw, DA

2 H a Porta. ad oram pof'ceuorxs edltxoms

anhos: compleuerunt. -

DIGESTORVM- LIB. XXVII
VICESIMVSSEPTIMVS

464
LIBER
D5 EXCVSATIONIBVSrdæMmh
». » Latorum et. : -

B ERENNIV sïModefh-

nus, Ignatio Dextro ?
- 7 9. Confcribens librum,
vt mihi Vldetur, vtiliffimum,
quem. excufationem 5 tutelae

.€t curatoriae vocaui, hunc ti-

bi mifi. —
$. r.. Faciam autem, quoad
pofüibile erit, de his doCtrinam
manifeftam, enarrans legalia
Graecorum . voce, et fi cogno-
uero, inepta ea ad transferen-
dum effe. ——

$..2. Apponam. dicendo-
rum narrationi etiam. 1pfa2 le-
gcum verba, fi neceífe erit,. vt

dicendorum fimul,. et legen-

dorum vfum habentes inte-

.gritatem indigentibus, .et vti-

htatem praebeamus. : z

| S 3 D1cendum 10*1tur prl-
mum.eft, quos. cream non

oporteat

N d slebertmls pupllhs

folos oportere dari, qui ex eo-

dem loco ünt, Qratw Diui ;
Si auteém dabi- |

Marcæ iubet. -

tum ? effe tutelae, . nifi iufte

Uratlones reddlderxt refcrlpht.

$. 5 Non poteft curator
effe fponfae fponfus, vt Sena-
tus dicit:
lis, abfoluetur 9.
»ufation |
dEXc6vsANTVR.a2. tutela
et €uratoria :qüi . feptuagmta

.Excet-
fiffe 'autem " oportet: feptua-

f.gmta annos tempore illo, quo

In P. Flor. Iazc tztulus fcrz-

ptus efj: DE EXCEPTIONIBV'S. Quid fibi haec velint, nefcio.: In, Pand.
Flor. profe&o, quorum.mihi fa&a eft copia, literis. folito gxandlouþus, minio-

que pro more fcriptis inueni:^DE EXCVSATIONIBVS. BR.
; Eft. enim .et.hic«locus inter dubia in- Íche-

Nofter: de hoc loco. dubitaffe.

dula a me reperta: et. Saluinius in ea. ad marginem refpondit ;
2, Forte: xowigóueyg, BR.

tzombus, BR.

Vaidetur tamen

P. F.;de excufa-
Herua». et alu' wmre)ws- BR.
Ó

E

creatus autem ta- |

| Hal, mfm. GEB. .

xeipo'roz/afroq, j év T$ nAaypa:
| z/o,uloc mooo-spxs'roq Tig, * ÉV Q

?| i o&0ic, 7) ]2 iaf 7rpowpoc-
G)ezmx wew)t.ypw'roq, 0UX ÉvTOG
TUV *p0vuy TC TX poTiiaeoc.
$. r. H 02 qnín deiuvo-

*

TOj 77 &x mxidoypapigy. *9, 3

é£ & a*repwu om'od"aäew/ z/o(m,uwu.-

S 2; A«Onyo'w evrn*povmg,
oj XoUpxToplauc MOj wokuwm-
0Íx.
$..5.. Nom,cwvg 3:: wætäæg
eivoj. déi TXVTAXG, MV m; äo*w
éy. é£ovcíx.

g. 4-. Ad L ezuæ/ ET TOUG-

wouäoar, o'rz-: 0i wæräpag dídoyrotJ
em*rpowo; ol yop 7plv 'rs/ïsu'ray-
GXVyTEC OU. O'U./ocptäuowroq OUTS

"rAv B ]ovoiy o; ;,æ'ro: TOU-
TO WTO ?ræuo./reg. xoj vxUTX (u-

9. Oixrei TOU 9&01&100 iXe-
Bijgov.
$. 5. "Te)ro óà Ooxéi iv
eipo3ou msgï T0U r Quj nore

doJévroc. 87rn'poa'ov' T RP
V. ucq éml mxwog eräpov. iab

S 6 Q* dà dy 7;7 W;*pï wu, |
etxoq éy wo).)to;g ;.cspemz/ TOD VO-

ángenuos tuto;*ös, vel..eurato- | ^" FUyupiveray, qolz sfüy igeys,

res Praefides. non dabunt nifi
omnimodo libertinorum . pe- |
nuria fecundum. locum illum

fit: libertinis enim libertinos | éloyro, d"zacrocäa -rou Sewmfrou-

| wy;,cs/o:g, 0LC ows &y^ 'rn "TT
povo-n (777'770'61, 0vT& &V TX À0I-:

TX wo).t'rmcu(; ).ea*rovpfyzæu;

»-,o*uwczäoe'roq T 7ro"rpl xXotj. T'oUT O

2e/fo pou.: :

ó& ro*ra, OTOTAXV TOU wærpog XU-
rwu dmpdoovyroc, Ov azætyou

TOTOV . wkx;pwo'ovaw TQ: mwww."

O"o*oz 6 ow i ayyoyoz é£ &voc
Ui0U, XVTl ÉvOg TÉMVOU ocpzä'"ow/-
TOj. TMUTOC óe uj Ex duxr-

| £ewy, tj wsp; TUV TÉAVWwV Qix-

lsyewo&;, Éely GUVxYyoyeiv* 0u-

6«6;.&01-! 'yæp gz-,e;tz/ pocchw; A BU
Qéiv s. r : qp) Viv d"mAsyefroq-
ditrxZac, dUAAO wept TÉMJWwYV* o 0 *
mrpodaryogío: xÜT uoj Emi ToUc
"u vinvss BEBOtES. XLOROIERES .. u

&Woz/oug 5:-:1'612157'0(;

Q q Oþ! ttayau 35 viol ææs-:

| G1 Sirirgomrye: d"zä*oocaw, xo] u-

tur, Diuus Seuerus 1mpube—- ;')'067'530559* x ia syyovoz a

rum curam habenb, obhga- | drd$: æaf)äyæ;y rsxfïäwsg*, 2Xie-

|vés T& Xj 377Aexoq BorjJoociy

creantur, aut quo hereditatem
adiit quis, aut quo condicio,
quae teftamerito inferipta eft,
completa eft: /non intra *3
tempora excufationis.

$. I. Aetas autem proba-
tur aut ex natiuitatis fcriptu-
ra, aut aliis demon&ratlombus

legitimis.

$.:2. Remittit a tutela Vel

curatoria et hberorum multl-

^tudo.

8.:8: Legmmos autem li-
beros effe oportet omnes, etfi

mon fint in poteftate.

$.. 4-. Oportet autem libe-
ros viuos efíe quando tutores

patres dantur: qui enim an-

tea deceflerunt, his non con-
numerantur: |neque rurfus
nocent, qui poftea moriuntur:z
Et hoc 7* ita inquit conftltu-
tio Diui Seueri;
( $. 5. Hoc autem V1detur
quidem dictam effe.de tutore

dato fecundumi teftamentum :

conuenit autem hoc :5; et 1n
omni alio. : j
$. 6. Qui autem'in ventz:e

eft, etfi in multis partlbus le-.
gum comparatur iam natis, ta- -
men neque in praefenti quae-
. ftione, neque in reliquis ciui-
libus muneribus prodeft patris
" et hoc dictum' eftin conftitu-
Ltlone Dlül Seueri.

S 7 Non folüra autem fi-
lu reiniffionem tutelae triz

" buunt, et filiae; fed etiam nez
potes ex. filiis maf'duhs nati,

maículi et'feminae; '"Auxi:
liantur autem tum ** quan-

-do:patre eoxïum movtuo illius '

locum- füpplent'auo. Quotz
cumque autem nepotes fue-
rint ex vno filio, pro vno fi-
lio numerantur. Haecautem
ex confütutionibus, quae de
liberis loquuntur, poffünt col-
ligi: nusquam enim facile eft

imuenire, vbi de.filiis: loqua-
^tur conftitutio, fed de liberiss

appellitio autemi háec et ,ad

ARU rA bt gs.

!

4 Imtxo erat Flor. ämmazayl,o-ems in. 1nd1catmo, quod mams erat ex more ICto-

rum. B R.

loco mfc;mptloms iigla S. omilfa. GE B.
- $. Hal. abfolmtur GEB.
Bo Heruag hic inferit: £vrgs, manitefto gloffema-

inferit s eau.
Bafil. wutätaygucþwïv B R.

te. B R. , Quod tamen iecutus eft: interpres, G E B.
14 Hal. baec. G & 3. ;

.5 . Ap. FHial. qui Graeca non habet, haec priora quatuor verba funt

6 Hal. eacu]atzonum .7 Hal.
.9 Heruag. aliique: xg3. BR/ — 10

IZ Heruag. £é9v. BR. ..13
16 Hal
$unc.

15; A p. Hal. boc, abeit. G & B. .

L. WE w j fs t " p ais

s - assl

$. 8. To» à& xpiyaóv TOv
vínywy TOV Wpicuévoy TaIg Oix-
cLssiy eivoy Óei &xxew TóTE,
r xeeipotovéiray, oUxi wXv -
vX TÓ *eiporovqd o yevipd3,
T0 ToU TÀ lx Tj EpÉcewC
"rxpxoréc9ej* ol yxp. uero ToUTO
geysyguévo. Ov jDoXfo)0ciw , «6
duiruiio Qw«oiw Xefoov uj
A'vrwvlvov. : j
$. 9. E'mi jjv xoj oj péic
Exovrsc émiTpoTXG ?) TQCiG M0U-
gurlovac* 1] aveuejryuévog Tpéic
xoUpxropíxg T& mo] &riTDOTXC,
aoj Eri uevoUoxc, TOUTÉSIV. UJT QU
éxAvrwy mjv qAuulxv TOv xQ-
Aluwv, ovToi: &plevray eic Terxp-
a«v ** émirpomjv 3 **a xovpax-
moplxy woXoUusvoi. — ATA wv
«Xy wovpdruwp Tig 7 pu] &Qupu-
xoc *80, XÀAAG podyopéyou, eic TOV

DIGESTORVM. LIB. XXVIL .TIT. I

. $.8. Numerum 'autem li-
berorum determinatum confti-

tutionibus effe oportet vni-

cuique, tünc cum creatur:
nam fi poft creationem gene-
rantur *?, non auxiliantur,
vt conftitutio inquit Seueri et
Antonini, .

$. 9. Amplius autem et
qui habet tres tutelas, aut tres
cuüratorias: aut commixtim ^?
tres cutatorias, et tres tute-
las,.et adhuc manentes, hoc
eft, nondum excedentibus ae-
tatem minoribus, hi excufan-
tur ^* ad tutelam vel curato-
riam vocati. Sed tamen et fi
curator quis fuerit, non im-
puberis, fed furiofi, feu pro-

vO Éxeivsc TÉÀoc TTEpiMévetv, opoy
&cóuevoy 72 TeT&oT x;eiporovia*
(pJuy v Aóya" ei yxp Tjv 77
rXLei veTXoT4/ UVmodéLerO TiG,
& 7j Ovvdue TplrqV* xdíuov
Tjc &m TQ Tpiry DwxAgroy 5
croQaySeiggc, TÉGoxoot xrpeioug
&yuaTxoredicero, mtpi: TOUG VÓ-
povdic t HN
08 . Ev murup év Tpicly
7 Qgóvriaiw 7] &rirpomy 9] xoUpa-
TOpiY, O UlOc XUTOU OUX EVOX )xj-
Suocsroj* x TroUTo oUTw 79 Qux-
véTUWTO, UTO TY JetoTUTUV 226
Bijoov uoj A'vrwviyou* roUro Oi
xoj &X ToU ÉyowTloU éeiy, g deiv
vüg T0U UibU. ET yTpoTrc, RYEGIV
vg 4'wTpl Óidóvoj , moj "rouy
cu(Qorépei; TX woiyXc, TOUTÉ-
siy wlay ToU Uio0, xo] Qio oU
TrTp0g, d eig ^"* vO EwmkAMi

465

illius finém exfpeCtare ??, ter-
minum futurum quartae crea-
tionis: reCta ratione: fi enim
ordine praepoftero ?? quar-
tam fufcipiat quis, eueniet, vt
Pofc tertiam extantem ??, in-
1ufta tertiae appellatione appa-
rente, quattuor oneribus gra-
uetur extraleges.
$. 1. Si paterin tribus fue-
rit muneribus aut tutelarum
aut curatoriarum, filius eius ?*
non vexabitur: et ita confti-
tutum eft a Diuo Seuero et
Antonino.
contrario eft, quod oportet
fili tutelas ?^ remiffionem
patri dare: et rurfus vtris-
ue ?5 communes, id eft,
vnam filii, et duas patris, aut
e conuerfo. "Tuncautem haec

Hoc autem et e-

d &oilp0y v mwougTOQIOY xxj digi ^^, in numerut : cura- "(óre 08 ruÜT& oUTwc fxci, &rét- i1ta fe habent, cum onus vni
L cüry UmoÀoyidxcers] 9 xovpt- rum et haec computabitur cu- juy vO f)cpoc Evl Onqg, oU dit- " domui, non feparatis contin-
E : vopíx. Umep Ourwc tx;ery Oiàxowet. ratoria quod fic fe habere do- | wexepispévor; dixQépei, — Voo-- git ?*. Scribit autem et Vlpia-
l. duiraiig Xefhjpou ww] A 'vrwvi- cet conítitutio Seueri et An- | €e ó& xaj OvAmTIxvOC 0 xpdrigog nus nobiliffimus haec eadem.
yov. Aéye «w] 6 xpkrisos tonini. Dicit autem haec et | ravra. u erpc A dAUE Mi a.
W OJUXmixvóc mepl T&v Tpid) Émi- nobilis ?* Vlpianus de tribus V. VLPI ANVSä:iägg,.&gga'jaäf d P D iitene i
: (55 E : tutelis. ,), T ;t-5nJ:05€ — |-telaris// 'TRrA onera in domo vna effe fufficit: proinde fi
m Jazt lx - HL Vr»r ANVSþ; ) fingulari-de Officio Praetoris | pater alicuius, vel filius, vel frater, qui eft in eiusdem pote-
" «s2555 -telariss// 'T R1 onera tutelarum dant excufationem. — Tria ftate, tria onera fuftineat, quae ad perieulum patris fui fpe-
W autem onera fic fünt accipienda, vt non numerus pupillorum &ent, quia voluntate eius adminiftrant ,. omnibus excufatio a
L . ,. plures tütelas faciat, fed patrimoniorum feparatio: et ideo, | tutela competit. 5ed fi non patris voluntate adminiftrent,
N F? Cio^ qui tribus fratribus tutor datus eft, qui indiuifum patrimo- | non prodefle faepe refcriptum eft. CM |
a älw nium,; þaber E Ve! rqqiþ"us.dam tuifpr', qmbU'Sdam CUEatOI: ïJmVL MODESTIM;&&& :o- TE -Exc Mm;&» 5$ E7 U. vtl
: 7 . vnam tuütelam füfcepiffe creditur. — -a le(fotole Es lp o w u6 d —— À d . w
ü EO o orum :iustim | I o voto hG EHCSP PL NE ENDLNI CE'XN afo txovri émwp02 — Sx pvaAs habenti tutelas ^.
Ó Q lub6a o AV. MO'*DESV.T?N;V S//(W HosExeufationmms/...—— . | mug &AAa Ó0 Opo0 ETxx0S- aliae duae fimulfuperinductae .. .. -
l- ^ !CE'eaMEN, Tpélg tyovrcs DixrMvs ttes habentes | civ, 7 72 *é£er rpíry Boydicet fuerint, quae eft.35 . ordine— - "
/4-747- Eqyrgomdc eig TeToTiy 5 xx- tutelas ad quartam non voca- xürg eip Tjv &Qsoiw vjc TeTXp- tertia,auxiliabitur ei, adremif- —
Loluc quac |Adidog. &Puri3y volvoy, éXv vic. ri. Quaefitum eft igitur, fi|Tjo wv «UTONQXTWQ 1j 9 vj» fionem quartae, etfi Impera- - »-
" . |à» óvo dv &mwpomrxig, €irx eig quis duas habens tutelas, de- | TerxpT7v ävxeipïfd'üc,mïl Ty» ToÍ: tor fuerit, qui quartam 1iniun- 4«

vyy, mTplv píyroi yvyo| T& T0U xerit, auttertiam, et antequam

" 0 7 — Mmwgorj» - Tolryy mrgoDÀyJec indead tutelam tertiam voca- | Tz», TP , : ;
| «UroxpuTopoc, (QJuset mpofAy- cognofcat Imperatoris manaa-

" m æä.;;änxal.äaïroq, N7l N*i-ffr; æ&T&ägOU -tus apgellgge-rit,» et adhuc pen- | «Uroxpoa ^JoGet TT 00/9; : pe . ;
í o£so MUnIe Ts Oiwyg Tj2 Emi ? eN- derite iudicio appellationis ad | Jeic eie &A* ,,,-o;yxäe 7 grocäzz ta promotus erit adaliam.. Si
l ljre eig rerxoryw émirpomyv quartam tutelam promouea- | A Qoiveroy ; GÀÀx éy "? Qu$ autem ordo non. apparuerit,
! $03 — PmpoBhufjt wórspov eic Tjv T&- tür, Vtrum a quarta fe excu- | 74épm tl ,d"vo xeporovíay go- fed in vna die duae creationes
Fv r yïwgwpwyu ä*t:xxcuomhoyov;usvo"g n fans mentionem faciet et ter- | TEJ M iy üwwQópoic xjXprouc, proponerenturin diuerfis char-
j "^|ajdaero wej v]c Tplrqc, j vxv- tiae, an omnino dimittet il- | ovj50 ?cezporouz;ï;w AAc 0 xe- . tis, non qui creatus eft, fed
. qumhciy TxpxÀei/er ?* éxelvyy* lam? Et a Diuo Seuero et | porovijoug . &mikézyroy, omoixy qui creamt,zehget, quam opor-.
, ux] ivpleus Uró TÀ/ SebTrürs» Antonino 'confütutum inue- | && aUrüy ümodéLudh;. — , teat eum fufcipere. - "
; EefMjpou w] A'vrwyivou dixre- mio, non oportere ad quar- $. r r goc;c;cofrmeoï, coQi- — $. I. Grammatici, Sophi- ——
| voyuévo», wj djv eig verioryv tam promoueri a tertia ap- | soj, &/ropec, iwrpoi, o T'6pI0 Ó EU- ftae, theæres-, Medicdiqui Te- — "
16 * mpoxeiplQedioy rüy dro Tjc rol- pellantem: fed pendente ter- | oU xkAoUUEVOL, UGTEQ TUV. Àoi- pzoäsgroq , id elt, circulato-
P; qyc ixulojToV "rEmTwOUjMÉVOY. &À- tiae creationis excufatione, ')fc?vlewo.vgoyïä?,'* QUT &i dà;xa] res ?? vo.can.tur, que.madnïo-
| . A& peT&upou oUcUc Tjc &Tl TÀ : | | émo imiTQoT)c 0 wovygaropíue dum a reliquis muneribus, ita
: | vpir3 sgeiporovia — QouoAovyfog, GYW TXUGI/ EX0UGWA etatutela et a cura requiem
d ';t—.j,?gïg:,f c,.t— a»ï"»WfTLo 55 Co nb : 3 | / '
] £muc, GEB. 17 Notat Augüftinus, fuiffe ew -& yzo vwv. Et fane qui ac- | 25 Male Heruag. »xxM;re. BR. — 26 Heruag. eUvwe. BR. — 27 Heruag.
: centus fuperimpofuit Flor. ita legit. Eft enim: C'ICTETAPTHN. 3 ov Cïf'-";æ?—w- Blg- T Q;gz'fïï:t'eïfþäiaï. :?äïl- f f:ml?z;o.o:ä?e g'g';"
4 et probabiliter tunc litera nondum in T fuit commutata. BR. — 184 Heruag. ;";"ih: jil.z'o 4 m?el avrum. GEB. . 33 Hal. vtriusue. GI.JE B,- 34 Hal. obtiu-

»oj,loco: 3. BR. I85 Taur.AeHAHKOS. I9Hal.tunccum creantur : n etfi
goft creationem generentur, antequam iura vemiffiouis praebeautur. qui enim pojt
boc geniti fuerint, non auxiliautur, quae omnino Graeco textui refpondent. G EB.
20 Hal.commuiflim. GEB. — 21Hal remittuntur. GET. — 22 Ap. Hal. feu pro-
digi, abfunt, vt et a Graeco textu. GEB. — 23 Hal optimus. GEB. — 24 Erat |
olin Flo. PBAPA A CISCIl:» fa&um inde 3A PX A CT H: 9

indicatiio nempe fubiun&iuus, quam emendationem Taur redte fpreuit. BA«

git. 35 Vocula v in Pand. Plor. fuperne adícripta .c&, fed commode, 'immo
. eleganter abeffet. — Itaque ftellulis fignandam effe rati füumus. BR. Puta in ex-
emplo Taurelliano typis deftinato. G E. 36 Hal. vel, loco: quae eff. GEB.
37 Vide Menag.: Amoen. Iur. Cin. 55. Adde Lucian, iu &moxuquT]. p. t. 49 5*
et Epicter, .ap, Atriqu, I1I. 23« pag. 326. BYNK. 38 Hal. medici qui et
j i eregiéóoon

J 4

fs

466

$. 2. E'ew d& nej«o xpiduoc
éyrópuv éy &nxey móXa ]v ']77111
eAeirougyyaíav äxowc,vv, xj ai-
géceic. iie mpogxeiusyo g
vóug. omso ÓxAoUroj é£ £mis0-
Ajc Avrwevives "oU svcs/3o0s,
yoxQeicye pày a xv ]7s
A'cíxc, mxvyri dé ]9 wocum d-
QepoUcq6, zc Éqw 8 xeQxAmiov
"]obro vmorsTxyuévovy* AL u£v
éAxr]ovc móAew dUvxvra mév-
7s imTpoUc xT&Aeic : Ex,ew, wou
]péle eoQusdc, w] vpapuari-
xoUg TOU iGQUG. 0j Óà ueiqoUc
TóÀeig £v]x ToUc SpwmEvov-
rag 39?, Jéccapxc "]oüg coudev-
ovrxg &xxrÉpxuv — quÓeixv ?.

0"; óà guéyuso 71*'6)&19(68?2&& Ía

]po)s, wej puropue mévrs . tuefj
ypouuximoUc ToUc ig0Uc. Tf/;rae
àdà ]obrov ]óv XpiJuov, oUds *
geyley molig Toiv: oiräA:aocz/ TU
géxet. Einog 0i TC uiy ueylsq
dpipuD sgpnaudey as parpo-
qóÀeng ]uv éJwv, v 08 Qsu-
]épm TXc éxoícme xyopuc Ói-
xy, TO 0à ]pivg TX6 Àormac.

X

$. 3. Tebvov ']ov xpiluov
vreoBxivew pày oU ääscïw, o2-
T& NygGíojorri BovAze, ovT& &À-

e 4
Ày dul wwpsupécew £AxT]oDv 08 -

ZPsen. Eméd»up vmrip ]v mo-

Auruuy ^ Aerrovpyioy ; Qalverag .

o ew)vo yivéusvov. .. :
^ N r $ p
sOS . Kaj u£vroi oUu. xÀAcc
q3w xAemrovoygatav ]2sT3V. wxp-
JqrcoyTt, SXV . ;mäoy,ïcm:t /J'ov:
Acc éyxxrxÀÉywmoiv ]Q cpibug

T]g cvyxexwpngn£ve, woj arepl 70

&pyow oliympuwe pa]: EX OV. :
o$ 5. Kej. QuAosóQouc . d&
emoAusdjoy . iwiTgom» llxüAog

z yoxQei oUruwc. :
ælwt-,, Philofophi, Oratores, Grammatici, qui
bus 5? profunt, excufantur a tütelis, nam ef
quarto de Officio Proconfulis ita fcrib:lg; $. 6. Sed
j ) z f. medicum pofle a Republica, quamuis femel probatus fit, Im-
| jewst, perator nofter cum ?* patre Laelio Baffo refcripfit. u o

$.. Iepl d2 ]üv QuAcda —

Qu 5 xvry Qwrx£ic ]o0 Tl/ov 5*

eUrw Aéyer — GiAocoQuy 08 cUx

w&gaääsos vocoantur. GER.

ÜncXÁAO0UG PUOLAYXOUS xod EAA54vixo0c, BR
- 44 Hal. quatermos. GER.' — 45 Hal.

Hal. fcripta. 43 Hal. praefigit et.

59 Bafil. Zzrgo?c, BR.

DIGESTORVM. LIB.: XXVII. TIT. L

.S&. 3. Eft autem et nume-
rus Rhetorum in vnaquaque
ciuitate, qui vacationem mu-
nerum habent **, et haerefes

quaedam propofitae lege: quod -

manifeftum eft ex Epiftola An-

tonini Pii, quae defcripta *?.

quidem eft communitati Afiae,
vniuerfo autem orbi conue-
niens eft, cuius capitulum hic
fubiectum eft. Minores qui-

dem ciuitates poffupt quinque

medicos immunes habere, et
tres Sophiftas, ** Grammati-
cos totidem: maiores. autem
ciuitates feptem, qui curent;

. quatuor *^, qui doceant vtram-

que doctrinam: taximae au-
tem. ciuitates decem Medicos,
et Rhetores quinque, et Gram-
maticos totidem. Suprahunc

autem numerum ne maxima
quidem ciuitas immunitatem .

praeftat. Decet autem maxi-
mo quidem numero vti Me-
tropoles gentium: fecundo
autem, quae habent vel forum
caufarum vel 1loca iudicio-
rum ^?: tertio autem, reli-
quas. — :
$. 3. Excedere quidem hunc
numerum non licet neque fen-
tentia fenatus, neque alia qua
adinuentione: minuere autem
licet: quoniam. pro ciuilibus
muneribus apparet hoc tale
fáttum :^*
$. 4. Et vtique non aliter
deimmunitate hac fructum ha-
bebunt ^7, nifi decreto *? fe-
natus infcripti fuerint numero
conceffo, et circa operationem
fe negligenter non habeant.
— $. 5. Et Philofophos quidem
liberari a tutelis *^? Paulus
fcribit ita: |
ublice iuueni-
lpianus (libro

'ed et reprobari

S. 7. De Philofophis au-
tem eadem conftitutio Diui
Pii ita dicit: Philofophorum

6 wSX w

40 Bafil. vícewQzse 3v
41 Hal. babeant. GEB. 42

quae babent fova caufarum, reliquis vsque ad : zudiciorum, omiflis. . G E B. 46

Hal. muneribus boc introduttum effe apparet. GERB.
immunitate pevfruentur. GE B.
" et. — 50 Taur. iu Benibus. GERB.

48 Hal. dogmate. G EB.
51 Vulg. inferit: dimo. BR.: — 52 Supra

47 Hal. «en aliter bac
49 Hal, inferit

et infra eft: od Eusefo)e, loco: voU tiíov, quod tamen eodem redit, nifi quod

latinum fit. B R.

53 Non intellexit vetus interpres hanc-vocem. xgiffo2o-

ytioXas "Q vàc óucímc, edt: amare de ve familiavi conteudere, vt :docet Menag.

Amoen. Iny. Ciu. c. 33. GEB.

54 Heruag. oUzuc, BR. . 5$ Flor. eft : xev4-
€*v. alias etiam Graeco more. xsev/geu Ícribi potuiffet, BR. — Graecus mos va- |

xXenj

éroy Ua ol uoc, duX ]0 emxv(ovs
éivet ]oUc QiAoco(poUvrac. ol o
dà oTi ol molrw vmrspXAAovrsg
&JéAovro, aupéouciv àg x
]9» »murwv oQsÀeixe Taic
TT olaiy* ei d& cxpi/BoAOyoiyro ??
Tspi ]éc o/Ucímc, aurOJsv 30«
Quvepol vyevicovro w (Aoco-
QoUvrss.

$. 8. E"ei» 02 uej £v val'c 700
BaciAée; Kouuódou dierx£sciv
éyyeyoxuuéyoy . xe(xAouoy . é£
&migoÀ3c A'vrwvivou "]o9 | svce-
fóoUc , év Q ówAoUro), uoj] Qu-
AocoQQoug cAeiroupysaluy Ev
cTO ÉmiTpoTOV* Esiy O& ]9 pxua-
rX ]«)orxt . O uolwz d& ToUroic
&TXcIV .0 ewTXToOg TrxT3O oU
mxosÀduy sUJUc £ml ]n» «oyuv,
Ówerkyueri ]5e vrepyovoxe ]i-
Ac, w] crsÀeixc éBsauímosv,
ypxNxe, (QiAocóove ,. üriropouc,
yoxuutorixoUc, ixrQoUg wrT&EÀCic
ÉVo "yUtagIxQN M y, cyopxyO-
MAUY,. iEguoUVOV, / EmietÜuy,
ciTuylag, éÀcuvianct uj wars
Xpivet/, paT& "mpeo/OsUew, waTe
eig spaTeixy xuTXAÉysd)o, Guoy-
]ae, wars eic &AXapy evroUg Ums-
pecíay &Jvnuv, 5 ]we XAAqv
OUY no z eo oUj

-$. g. E'r mwaxévo eidévay
or| 0 éy ]g ióig merpiti
Oi LO0V 9] J 'epotTTéU V, ]v xAer-*
]evevaoíav TavTNV. É;«* : iXv
ycp ,Kouavsuc;, dv $v Neoucuca-
pí« coQussUer, 9) Jepvmeuci, 3j
Qd zauet, pX Kouexvsüoiy cAct-
Jevevyucíxv ovx fae aoj ToUTOo
oUrto ?^ ysvouodérqTO, vmO ]uv

[4 $ : $4
| J'eroréirwy Xefoupou 99 noaj A'v-
| TQVÍVOU. j

0 & . xXo. Tove néyror . Xyxy
émisyuoyacg 99, xc]) . Umwép "]ov
giÜpov, uot] &v XÀAoTpio mcxroí-
d. T&g . uxTQiBXe. arotov M évous,
eivctj & errovpyyroug ANogAog ypo-
Qei, Aéywv vov Jeir«ros» Av-
rwvivov ov suce/9j oUrw nu&xs-

riauit. Occurrunt enim in Infcriptionibus Graecis et zesZpec et Sefügo, ct

autem non confütutus eft nu7
merus, quia rari funt, qui phi-
lofophantur. . Exiftimo au-
tem, quoniam qui diuitiis fü-
perabundant, voluntarie tri-
buent pecuniam in vtilitates
patriae ?7: fi autem proprie
loquantur* 55 de fubftantia,
inde iam manifeíti fient non
philofophantes 5?.

$. 8. Eft autem Imperato-
ris Commodi conftitutionibus
infcriptum capitulum ex epi-
ftola Antonini Pii, in qua ma-
nifeftatur, et philofophos ha-
bere immunitatem tutelarum,
sSuntautem haec verba: con-
fimiliter autem his omnibus
Diuus patef meus mox ingre-
diens principatum, conftitu-

tione exiftentes honores et-

immunitates firmauit fcribens,
Philofophos, Rhetores, Gram-
maticos, Medicos immunes ef-
fe gymnafiis facerdotii ftantes,
et neque ad frumenti, et vini,
et olei emptiones, et praepo-
fitiones *?, et neque iudica-

re, neque legatos effe 97, ne-

que in militia numerari nolern-
tes, neque ad alium famula-
tum eos cogi $7, EE
— $. 9. Amplius et illud fci-
re oportet, et eum, qui in pa-
tria propria docet,.aut medi-
catur, immunitatem hanc ha-
bere: fi enim exiftens Coma-

neus 9? in Caefarea 9* do-

ceat, aut medicetur, apnd . Co-
manenfes 9? immunitatem non:
habet, et hoc ita promulga-

tum eft a Diuo Seuero et An-.

tonino. T 2 E

$. 1o. Valde Atame.n,difci-'

plinis inftructos, et.Ífi füpra
numerum, et in aliena patria
moram faciant, effe immunes
Paulus fcribit, dicens. Diuuim
Pium Antoninum ita iuffiffe.

50 II&'

EZeovígec, . Vide Thom. Smithi Notit. VII. Afiae Ecclef. p. 25. et p« 19. et p.

24. GERB;

56 Bafil. oi vv ÉAAMyiuoI. B R.

57 Hal Exiflimo autem.eos, qui

dinitiis abuudant, voluntavie pecuniam in vtilitates patriae contvibuere debere. G X.1.

58 Hal. loqueretar. G E.E.

59 Hal. nanifeflum effet eos mon pbilofopbari..G E E..

6o Hal. zmmanes effe mou folum a praefecturis gymnafiorum et facerdotii foleve :

| fed et, frumenti et vini et. olei emptionis ( et áus praepofitionis) et in margine
ad haec poíttema: jaec alias defunt. GEB.

61 Mal. ueque legatos effe, pa-

renthefi includit, et in margine addit: alios, i/la quoque de[unt. GEmB. —— 62»

GER. . 63 Hal Cuymanas. GY.

. Hal. uumerari inuitos, neque ad aliquod munus gentile fiue. familiarum eos cogi:

64 MHal. Caefavia. GEB. 65 Hai,

Cumnawoy

!

$*oar)cUR — u — - 200 vy—-—V —

E

imlp.

Y

" d

K,

v

mt QM' $. I3. leianus 68 /libr
, "tutelarisda ibitz] Athletae

$. rt. Tov é» P'óug co-
QUissvovra x oxAxplg. 3) no] xto-
glg axÀcplou, &scix Exetv ve-
vouodéryTO UTO TOV JetroóTy
Zefhjpou uoj A'vrwvívou, obTwc
Qoxvei &ruy;sy &y idix morploi
didkouwy. — Aig vouodsciouc óU-
yaroj| Tig $uéiVoy arpocoyoyév
jov Aóyov, ori xoiwTg obcwe TE
«0] vowiQouévyc mwwrpidog T76
fó«ciAeuoUowc, cinórwG v, 06

éy idig marplÓi, xoxcipsoy éxu-

"ov mwapxagev, eAerrovpyuaiay
p OT OU. ;
$. 12. Nóuev d& 0Oixcua-
Ào 69 iy émnpylg didxanovr&c,
&sciw oUx EÉZouciv. iv P

$& Oidoauovrec, cQíeyrotp. --

&

€ n W"WVW 3 b»g;;«g ï:;,ärau 7^
,2 -4&:"'3;*)'?— T^ v tac PL E EL

DIGESTORVM LIB. XXVIL TIT. L

$. rr.» Romae philofo-

phantem cum falario vel fine-

falario, remiffionem . habere
promulgatum eft.a Diuo Se-
uero et Antonino, ita ac fi in
propria patria doceret. Qui-
bus promulgationibus poteft
quis illam rationem adducere,
quoniam in regia vrbe, quae
et habetur et eft communis
patria, decenter vtique. vtilem
feipfum praebens, non minus,

quam in. propria patria, im-.

munitate fruetur.

$. 12. Legum vero doCto--

res in aliquo praefidatu do-
centes, remiíffionem non ha-
bebunt. Romae autem docen-
tes, ?* a tutela et cura remit-
tuntur. D

tel

habent 9? a tu

nem, fed qui *? facris certaminibus coronati fünt.

$. 14. E'"3vovc iegocuvy **,

$. 1r4. Gentium praeüda-

excufatio-

veioy A'cixpylo, Bi3vyixoxclx 7^, tus, puta Afiae, Bithyniae,Cap--

Konmradonxoyíx, mxo£y;e: cÀet- padociae, tribuit immunitatem
Jeveyueíav cmo émrooxsv, ]ov- atutelis **, hoc eft, quoad in

TÉgly EU XVy ääpx:;y 13

praefidatu funt.

$. 15. Tutela ** non eft Reipublicae munus, nec quod
ad impenfam pertinet 79, fed ciuile: nec prouinciale videtur

tutelam adminiftrare **.

$. 16. A'Qlevray ämrpom";';

xo)] xoupaTópíug epxTqyoi ]v
q'OÀUY. !
008 17. Aldwoeiw &Qeciw. &mi-

Tpomig w] wsQoaAnm fx6gu TO

weiporovJévri yevouévy Tp0c
]e» -arépx ]v opQaveov, éx-
q0; €i p xxrX ÓwJyxxc Qa-
vei3 dodeig 0 &rírpomoc, mÀxv ei
uUj, perà TO yoxQivoy ov u-
Suwgv, wusQaAmOg cywv xUTOIG
vp0c xAÀAXAoUg cuvésy, 3 €i w

TpscBuTÉox uév ésiy ]9ye Oixoy]-

xxc 9» txÜüpx' du roUTO Ó5 Go-

xd Óídodo *9 é&mírpomoc, ivm-
vmofAx92 $voy2 xoc] Tpxyux-.

€iv, xoj ToUro éb émis0ATC 2:6-
fugov BaxciAéwg deinvuroy.

$. 18. E^v &moXvero £mi--

]pomrc, oómorx» cjQu stv
7u ]9 opQavo Tsp) ]j wero-
excogwe xiv), Quíivero] d& ]oUro

Cumanos. GER.
Hl praefigit et. GEE.
ferit: quidem. GER.

$. 16. Remittuntur a tu-

tela et cura 59 Magiftratus **-

ciuitatum. i
$. rz. Dat remiffionem
tutelae et capitalis inimicitia
a creato 97 fa€ta aduerfus pa-
trem pupillorum, nifi fecun-
dum teftamentum apparuerit
datus. tutor:
fcriptum eft teftamentum, ca-
pitale certamen eis ad ?? in-
uicem conititit: vel nifi an-

tiquior quidem eft teftamento.
jinimicitia: propter hoc autem

videtur ?^ effe datus tutor,
vt füpponatur debito, et ne-
gotiis: et boc ex epiftula Im-
peratoris Seueri oftenditur. |
. $. 18. Amplius autem ab-
foluitur a tutela, cum quae-
ftionem quis pupillo de ftatu
mouet, cum videtur hoc non

66 Bafil. oi vágous 8£wyoüpevor, leges enarrautes. BR. — 67
68 Hal. inferit: 4u0que. GEB.
Zo Hal. fi, loco: qui. GER.

. 69 Hal. in-
. 41 Literae in Ex-

emplati Florentino in his multum exefae obliterataeque: vnde de vera le-
&ione contra Heruagium et antiquum interpretem.hic differit Ant. Augu-
ftin. ad Modefl. de Excufat. V. etiam ad L. $. imit, Difficultatem vero le-
&ionis ipfe etiam Heruag. agnofcit, dum ad latus fcripfit : Obfoletmm im Pan-

declis. BR.

72, Deberet eífe: Bi3vvagxíu, vt mox: Kaemmadonuoxím., Sed tu

vide Auguftin. ad /. l. licet Heruagius omnino habeat: Biàvvegxíu. BR. — 73
Pro hoc non re&e Heruag. £ec iv dgx;. notante etiam Augultino. BR. — 74

Hal. a tutela. GEB.
impen[am, fed . cinile. G EB.
Vide Zoanett. Refüt. c. 10.

75 Hal. inférit: emzm. GERB.
71 Hal videtur in tutela admiuiffrari. G EB.
nulla tamen emendatione opus eft. Miror Cuiac.

76 Hal. wec quoad

in mot. ad pr. I. de Excufat. tut, totum hunc $. 1j. vt fpurium profcripfiffe.

nifi poftquam-

u) cvxoQayría mouiv, oA éu

xxÁ7S vÍsemg" uo] ]oUro ol Jejo-
ero: Mapxog-uo] Bygoc *? &vo-
MoJgéracav. p
$. 19. Ilsol "]v cyoolucv,
xj e» Temeéwov,. xj ]ev
o»ypxuudray vodde IlxüAog o0-
QO. '

467

caluthnia facere, fed bona fi-
de: et hoc Diui Marcus et Se-
uerus *? promulgauerunt.

$. 19. De rufticis autem,
et humilibus, et illiteratis, fcri-
bit Paulus ita:

. Mediocritas et rufticitas interdum excufationem prae-
bent, fecundum epiftulas Diuorum Hadriani et Antonini.

Eius, qui fe neget litteras fcire

, excufatio accipi non debet, fi

modo non fit expers negotiorum. — «-«v 014p: d- écp z
: | 17 : $ & : :ew : FÉae4
VII. VLPIAstM ro-fingulari.excufationumZ PA v-

PERTAS fane dat excufationem "E qhis
poíffit probare: idque Diuorum fratrum refcripto

iniunécto
continetur. .

imparem fe oneri

— VHL MoprzsTINVv s/flbwïHä—finamfatmnm.äf

UI IIAAAI S'POCTMUTOC/,

oi &mwTÍQU TANowcavreg lov

7e spereixG »cpóvov, &scuw
ÉxroUcIV ÉTITQOTUV TQ0G "rXyTOG
joUg idieTxc. — llpog O& ]oUc
cvxióxg. ]e» ]yc «vr7c^ ]x£swc
xexoiymyiuoTQy, xu) 99 quvrwy
qrÀo] epxTIUTOY, ÉVTOG EV ÉVi-
euroU oU cmospxrsucud)o -
Qeoiv Syovciv, peToo d& BVIXUTOV
oux trr o p ioóriuov ]55

| spxreiug iwupoórepov . évopuíady

]2e ]9v "XAo4 epwruorOv. mp0-
voploc, &xv u &px kÀÀoe Exu-
ciy óluoux Tpog TupaiTyciy £ri-
vpomic, oiov doiluoy érQv, 7) ]i
oioDro, ooiov xctj oie idusrouc
qpog &mavrue cuyxipsddoy éiu-
Sev. "Taür« ÓàT6ph Vigv, ov-
E [ .. 89 45 ?
xà vepi éwyovay ;]wu wæ);)og
SQXTHUT(V* OL vop Exyovoi
vOy mXÀo spxTiwTOV £v ]2 xU-
vj xwor ])v Aormdu iduorGv
eivoj arissud»|goyrot,

N

G. 1. Oi uévroi drípuoc cmro-
epaTEUGouEVOL, Ol ole u-
0à sparsucwMÉVoig voplcovrtl,
xo] du ]oUro oUT& «vTo! ExoU-

]. cuv argovouíav, oUre ']oic. "]óvzcwv

qoicly 9* mÀo sporicro &rí-
eoxo: ÓoJévreg, weTxajsdcov-

BYNK,.

vatoria, GEB.
G E B,
Hal. Diuus Marcus et Verus. GER.
AAAA xod eQaTioTAA. BK, ..
uag. BR.

uag. Vwyovos yág, vt articulus plane defit. BR.

78 Heruag. et alii: 3£9059ui, BR.
prima fyllaba expun&ta eft, obíeruante etiam Auguflino. B R.
. 81 Hal. duces. GEB.
83 Ap. Hal. ad;.abeft. GE B.

88 H. a Porta ct Baudoza 9 vévrov.
89 H.a Portaet Baudoza éyyóvov, et mox: £yyovor. B R.

SED xTm milites, qui ho-
nefte compleuerunt militiae

tempus, remiffionem. habent

tutelarum aduerfus omnes ho-
die ?^ priuatos. . Aduerfus
autem filios eorum, qui eidem
ordini communicauerunt, et
eorum ?? qui olim milites
fuerunt, intra ?* annum qui-
dem dimiffionis remiffionem
habent, poit annum autem
nonhabent: coaequalitas enim
honoris militiae. fortior vide-
tur olim militum priuilegio ?? :
nifi fortaffis alias habuerint ??
iuftas . tutelae excufationes,
vtputa numerum annorum, vel
aliquid tale, quale et priuatos
aduerfüs omnes excufare con-
fueuit. Haec autem de filiis,
non de-nepotibus eorum, qui
olim milites fuerunt. Nepo-
tes enim eorum, qui olim mi- .
lites fuerunt, in eodem loco.
cum reliquis priuatis efle cre-
duntur. |

0. E Qui. nimirum ?*

ignominiofe dimiffi funt, fimi-

les his qui nequaquam mili-
tauerunt, exiftimantur ?? ; et
propter hoc neque ipfi habent
priuilegium , neque filiis eo-

rum ??, qui olim fuerunt mi-

lites, tutores dati obligabun-
tur. - 8«

"9 Flor. olim: Z«fgoc, fed
8o Hal. ca-
82, Hal. znimicitiae contentio facta.
84 .Hal videaturv. GEB. .. 85
86 Hal. lib. II. GEs. — 87 Heruag.
Re&ius Her-
90 Her-
91 Pun&um hic /habet Taur.

vt olim Accurfius, fed iam Bulgarus id expunxit, et reliqui recentiores. B R.

92 Ap. Hal. Podie, abeft. G E B.
infra. GEB.

93 Hal. omuium, loco : eorum. GE B.
95 Hal. videtur primilegio, quod olim inter milites babuerunt.

94 Hal.

GER. 96 Hal babüerit. GEB. — 97 Hal. Qai vero, loco: Qui mimirum.
GER. 98 Hal Jiiles bis babentur, qui numquam wilitanerunt. — 99 Hal.
^s Meeg meque

458
$. 2. Ec3' ore 08 ov o Yxpot-

cí Tiweg TOV Tijc epureixg *060-.

yov, xo] Optwc fxjouci sciy
émirpordv xxrí TX UTX ]oic
mÀxpucuciy* tyip eiwosoy troc
Tijc spxreixg Um&p[)xc, Opoloc
éivoy TisÉusTM) Ti) T)xpicxyTi
T0v TjG epxTeixG o 06Vov.

G. 3. O' 4à évroc "ovtwv
TX írOy ( Qs3eic, oux Ex;ei ànj-
yexij Tv Eml Twig EÉmITQoTUic
cetroupyyolay, XAAx T06c »,p0-
yov'woTsg xoj TOV Àowraw stoli-
viMdy Aerroupyiiy. &Qeciv Ex,er
ó uy yap £yroc mévre erOv vj5
€pxTeiXxG - cvoAuJeig, oudsuíav
ixvrQ £udmwjce: xAerroupy)a lav*
ó Óà uerX mévTS, ÉvOc ÉvixUTOU
Lei xAewoupyyolay* 0 0à ueTX
üuTÀ, iereixc 0 ÓB erX
dudeuc, ]piereiac" 0 0& uera de-
xxi£, ]erpxeTeimg' 0.0E uevx éi-
x001, & Trpocimousy 199, Ónve-
qug x moAv336sTof.

G. 4. O' d& &v olg vouro-
QüAxZiv volc év P'uua3 eporsv-
cXusvoc, évixUTOD qOvoU Eoe
üfiH) — 3 790763 :
O& s. Obroi 0E OqAaíy éxv
"iyriuwc — cwmoÀUSuciV, oD
mpoeipyro), 7 Oi vócov moÀou-
/qévgy uxvooaplay. &Qsesiy AaBo-
ciy* Éeiv ycp xo) xUrTY EvTiMoc*
9 ydp cr(uou TUX V opécsuc,
QUX EX,€1 ZX UOV |

$. 6. XuvBerspavoc d& éivay

qisÍUETO] OU MOVOV O ASyswyX-

pioc *, xAÀX mo) mg muvyrOG
ToU- OmoUoUy 7 spxTEUGAÉVOU,
£miTÍuwG ÓB WOj GuTOU CXT0ÀU-
Sévroc 3* woj yXp Asyswvupioc
ToU éy Toic VUxTOQUAxEIw epa-
T&UGxuÉvou "maídmy ^ £míirgomoc
yiverj. -
$. 7. H'à« 0& uej epwrwuo-
qou oyAmog xovporwp Üod33cs-
TO Ó TXÀO spuTiUTNc, OxAcd
éxy 0 xT)p WUTOU oO

9N APE o COP 3 M ?
éxy O& wwj OUTOL OO ^cetQog T 0-

Avu3aoi, ouolme.

meque filzi-eorun, Qui. GER.
&vreue, alil: Gomso VvroMEV. BR.

DIGESTORVM LIB. XXVIL TIT. L

$. 2. Quandoque autem
non complent quidam militiae

tempus, et tamen habent re- |

miffionem tutelarum, fed non
eandem cum iis ? qui comple-
uerunt: qui enim vigefimum ?
annum militiae exceffit, fimi-
lis effe creditur ei, qui com-
pleuit tempus militiae.

$.3. Qui autem intra T

hos.annos dimiffus eít, non
habet continuam tutelarum

immunitatem, fed ad tempus :

quemadmodum et reliquorum
ciuilium -munerum remitfio-
nem habet: qui enim intra
quinque annos ? militia folu-
tus eft, nullam fibi vindicabit

immunitatem: qui autem poft

quinque annos, vnius anni ha-
bet immunitatem: qui autem
poft octo, biennii: qui autem
poft duodecim, triennii: qui
autem poít fexdecim ?, qua-
driennii: qui autem poft vi-
ginti, ficut fupra diximus, con-
tinuo *? abfoluetur. -
$. 4. Qui autem inter no-
Cturnos cuftodes, qui funt Ro-
mae, militauerit, anni folius
habet remiffionem. |
$. 5. Ita autem, fi honefte
fcilicet abfoluti fuerint **, fi-

cut dictum eft, vel propter ae--

gritudinem caufatiuam *? re-
miffionem acceperint: eft enim
et haec honefta: qui enim
ignominiofa potitur remiffio-
ne, non habet vacationem.
$..6. Veteranus autem 73
effe creditur, non folum legio-

narius, fed et omnis, qui qua-

litercumque militauit, etfi **
honefte eft et ipfe folutus *5:

filiorum tamen tutor creabi- -
tur: etenim legionarius eius,

qui inter nocturnos cuftodes

' militauit, filiorum tutor fit.

$. 7. lam vero et militi
impuberi curator dabitur, qui
olim miles fuerit, fcilicet fi
pater buius mortuus fuerit,
fiue etiam hic emancipatus
fuerit fimiliter. 5

XoO Erat olim in membrana' Florentina: vec-
U H. a Porta et Daudoza: Aeyivágioe,

B R. 2, Bafil. cvvavrosgersuvSévvsc Aéyovras xoj of 0v äækcþäewg, xeytügi TAWQá-

vayrte, nempe sQarteíavy, BR.

3 Hic locus vulgo vitiofus habetur, cum non

fit fubftantiuum , «cui refpondeat 72 sc, Ant, Auguflinus vertit, tanquam
eflet: cZge oU ó70voUv sQavtugcdqutvos, imVTÍUG xo1 dvcTic &7m0XUS6i6, 'quod vti-
que nimium recedit a fcriptura. Alii exhibent: eZg «avrbs TQÓmoU spuTsusm|se-
yov, Et fic alius p()'ïfct legere: ^üc wévrwc ToU ómeuoUv SQaTsucuMuÉ/o0U. BR.
4 Heruag. v« oc. BR. 5 Hal vemiffionem tutelavum , perinde vt bi,

qui. GE B.
hic et paulo poft. G E B.

6 Vide Pancirol. Var. Lecfion. M. $6. BYNK.
8 Hal. inferit a. G E.
11 Hial abfolutus fuerit. GEB. — X2 Hal. canf-

9 Hal. quindecim. GEB.

7 Hal znfra,.

$. 8. Ke] Tovro XmTwciw
óier&Eeic uoprupoUaiy.
$. 9. PTexQei 0à xoj OvA-

TiXVOG; OUTÜMG,.

: Sed ignominia miffi ab vrbicis plane tutelis excufabun- -
tur: quia ingredi eis vrbem non licet.

.. $. 8. Et ** de vniuerfis,
his conftitutiones teftantur. -

$. 9. Scribit autem et VI-/ :

pianus ita: |

Plane, fi quis in co-

hortibus vrbanis permilitauit *7, licetante viginti annos mit-
titur, tamen perpetuam habet a tutelis excufationem. -

$. 10. E'C»yrg34 08 mo0Ts-
pov uixv ma] *9 ama£ EmiTpo-
mv kyxdéxyoyra ob m'xÀc, epu-
TiOTO), 3] Évi moupg OU ÀÉOV
ToU &rab, mxvouéywc *? OE v?c
TpiT3c ÉTiITQOTTG mTXÀV xyxÀX-
Nyovrot, 6 clamrep émivsv iówu-
TOy, o)meucipeva óu Boyd-
coUciy TOlG éo/4001, 0UO2 eic TX
Jeéig WbwplQevrog. oUrwe oj

éml TV mÀ0) epaTiUTUV, OUM.

wsAei To yeysvaddoy ToUTO Ó&
xc] éml TOV wovupwropiQv ew
yevopuoderyuévoy, d d«Aoi deix
ÓuraELG Za/Bwou Waj A vrwu[—-
VOU, *

$. 1r. Kaj évóiv QuiQfgei,
TüGc Óefjcovre oi mwuiósc ToU
aziwäpomcöfozi, äm'rpöz'ro?, j x0U-
péTopoc, 0TEQOy TO wxEtpoc
wToÀUJÉvTEg, ) TOU Tr&Tp0c ( 0-
Jjuvovrog. —
$. 12. IHonurioio: éx. d-
vk£swy ocilmmv apxTuciV
&xoUciV TOV Aovruy EmITQOTQV'
wpiumiAcglou O& vioy émiTQo-
méucouciV. . llonwmiAxpior 08
- oUTO! VoUÍc oVTOJ, 0i CixyUGOYTEG
TO mpuiimiAov, — E/xy 3 urj dia-
yucac UTOJXV7, TOUTOU TO Trx-
Ówy TpiumIÀpiog OUX ÉTiTpoO-
T'ÉUGEl, v N
cr RE RR VLPIANVS/Iibro
tutelaris-75.

$. ro.. Quaefitum .eft aüï,ï
tem, vtrum vnam et femel tu- !

telam recipiunt ?9, qui olim -

fuerunt milites, vel vno tem-

pore non amplius quam femel: -

quiefcente autem prima tute-
la, rurfus priuilegium . reci-
piant: aliter atque ?^* in pri-

uatis, qui quieuerunt: non

enim ^^ auxiliantur his, qui
habuerunt, neque inter tres
adnumerantur, ita et in his,

qui olim fuerunt milites, non ..
prodeft creatum effe. Hoc

autem et in curiis eft promul-

gatum, vt oftendit Diui Seue- .

ri et Antonini conftitutio.

$. rr. Et nihil differt, qua- -

liter indigent ^3 filii commi-
litonis tutore vel curatore,
vtrum emancipati, vel patre
mortuo,-- -- um

$. 12. Primipilarii ex con-

fütutionibus imperialibus ex-

cufationem habent reliquarum
tutelarum : primipilarii autem

filiorum tutores erunt. Primi-
plarii autem hi exiftimantur,

quiexercentprimum pilum ?^.
Si ?? autem non exercens mor-
tuus fuerit, huius filiorum pri-
mipilarius tutor non erit.

fingulari-de-Officio -Praetoris--
SI TRIBVNVS in cohortibus Praetoriis 27

permiliteuerit, etiam collegarum filiorum tutela excufabitur,
beneficio Diui Seueri et Imperatoris noftri, . : |

X. MopEesTINVS /ïibm d ss -?a;;s-;;»n]äwufa*einnm;j/ (

Qv MóNoN 6É ol vÀg c0
xxAlyoc ?? spwreixc, moaj T
Aorrig roiumIAMoi) spuTEUG-
u&y0L, GÀX x 0i OmwcODY x oei-
&c oxnooiac 39 Oxuou P'puelwv
Éyexx cmoUwwicxyTsg, ivixUTOÜ
EX0UCI/ XVOUTXUGIV UET TO ÉT
. V6ÀJ€iv, '

NOoN SOLvM autem, qui
ad caligatas militias, et reli-
quas primipilarii militauerunt,

fed et qui qualitereumque ne--

ceffitatis publicae plebis Ro-
manorum ?* gratia abfentes

fuerunt, anni h'abent vacatio-

nem poft reuerfionem.

"fariam (vt vocant) vemiffionem acceperit. — Y3 Hlal. Si autem veteranus. GER.

14 Hal. licet. GER.
et. GEB.
x«$' Éwa£ forfan non ita male. BR.

tra literam 'Tufci codicis: avou£vorz, BR.
.| Hal. fed ficuti, oco: aliter atque. G E.
25 Hal. indigeant. GER.

Hal. inferit: qus. GE B.

uag. &b xaAíyae, BR.

15 Hal. abfolutus. GEB.
17 Hal militauit. GEB.

: 26 Fial. lib. fiugulavi excufatiouuri. G E B.
Pancirocl. Far. Le&ion, IT. $6. BYNK.

I6 Hal. fuerit. Similiter
18 MHeruag. et H. a Porta: uíav
I9 Ita eft Florent. Sed Taur. con-
20 Hal. accipiant. GER. 2I
22, Hal. quieuerunt, non auxilian-
24 Hal. primipium. GEB.: 28
2/7 Vid.

28 Hal. Eb. 1Il. GEB, 29 Her-

30 Hoc: 3wuosíze a manu fuppleute eft, et quidem .e

codice opinamur, vbi id gloffema: z8 34uov Pepafov. iam irrepferat, Itaque

Taur. aíteriícos apponere debuerat, BR.

31 Hal popwli Romaui, GER.
32

R— - o — s A

LL MU

a.
l-

ii

tf

$. t. O' u£vroi évixvTOc có-

' TOc 0U Qóvoy Tolg aÀwpdcauciy

TOV GUYZ- TÀc spxreikg xxipoy
éy rxig Aorroie, óyuooícig xroci-
euc üídoro, &ÀÀx xc] Tolg OT0-

, doUV TxUcXMÉVOIG TC Óyuoclac

[4 ^ ^2
«oexc ?*, aoj émxvsÀÓoUciV,
^ , ? l P
xxy &Aor]ovx x;póvov duxrplipu-
GV TOU OlxTETOyMÉVOU,

[a] : :
,. $. 2. Ac uévroi rpórepoy ?3
eixov EmriTpomXc, Óux dà ]oUTo
? ; ef e
curéj&vro, 0T. ówuoclou &vexw
T'QXYyuoTOg oTSÓQMOUY, TOXUTOXG
bTaVeldo p
íémTxysAXovTeg mxpxuTÀ ^ éma-
yoAjNovrog, oudàv wwTolg Doy-
XoUvrog 3? oU évixvTOU* O ycp
éyixUTOQ T'p0g TÀG guEAÀAoUGXG
0736 Qd 132 514
T í(dorej, oU ?* qpoc
TX xyaAQdvo opei.ovoag 9.

$. 3. Evixvróc 08 evvguu£-
ywy 3? wuspgy éfermd)wWosroy*
é£óroU Tic ÜTXVÜAJsv, &uÜeianv
ódoy iuÜvvav, * QOiv3JUvetvye
oQeiAuy *9, oUxl Tiv ém mEpió-

'OUy.

$. 4.. Koj ol uor€ QixOoiuac
OoJéyrec éxírpomo! artxpowriooy-
TO wüTOX VOuOUG TOV Jeipicj0y
TY Éy &A repoclue óvrov wruy-
püTWV* we ÓxÀob $« vmor&Ta-
qyuévy ToU JeirXrou 2s[W5oov
OixTaEiI.

Diui Seuerus et Antoninus Augufti Valerio. 'Tefta-

DIGESTORVM LIB. XXVIL TIT. 1

$. r. Annus denique hic
non folum his qui compleue-
runt confuetum militiae tem-
pus, in reliquis publicis ne-
ceffitatibus datur, fed et his,
qui qualitercumque . quieue-
rünt a publica neceffitate, et
reuerfi füunt, et fi minus tem-
pus eo *', quod conftitutum
eft, confummauerunt.
. .. $. 2. Quas denique prius
habebant tutelas, propter hoc
autem depofuerunt, quoniam
publici negotii gratia abibant,
has, quum reueríi fuerint, con-
feftim recipient, nihil eis au-
xiliante anno: annus enim ad
futuras nouasque *? datur, non
ad eas, quae refumi debent.

$.5. Annus autem copu-
latorum *5 dierum fcrutabi-
tur ex quo quis reuerfus eft:
reCtam viam dirigeris, vel di-
rigere debens, non eam, quae
eft ex circuitibus.
$. 4. Et qui in teftamento
dati funt tutores, renuent fe-
cundum leges, adminiftratio-
nem earum, quae in alia pro-
uincia funt poffeffionum, quod
oftendit fubiecta Diui Seueri
conftitutio. : :

mento tutor datus, ante pràefinitum diem adire ** debuitti,
et poftulare, vt ab adminiftratione ^* rerum, quae in alia pro-

uincia erant, liberareris.
$. 5. O' mpiulziAoy dixvd-
cXc, EXv ériTpomt1y Oszogueyog *9
évog mxidlou, mv eig TÀg goa-
uermce xpeie xvxAxQ02, caro-
Awcero vjv Qpovríóm vjz Émi-
TpoT7c. '
$. 6. O'uolee w eig TOv
qÓT0J £xeivoU TOU fmTITQOTOU, OV
perx aürx cvyxdysjoov &xvTQ
TiG OrYyoyev, dog»fosrog xoupd-
TU00, Qc Qyoiv dikraZic ToU Jei-
qérov ZeB3gov. 7» op33c &Qao-
póQwy m&oi TOl Opoloig xea-
Aaíoic , xoUpiTopo. 3:'6,00905/ pci
€ig TOJ TÜTOV T(Uy *p0voU -
7TXUcI À«ufavovrwy.,

$. 5. Qui primum pilum 5?
expleuit, fi cum tutelam fufce-
piffet vnius filii ?*, rurfus in
militares necefhtates affum-
ptus erit, deponet folicitudi-
nem tutelae. |
$. 6. Similiter et ?? inlo-
cum illius tutoris, quem poft-
ea fibi collegam quis ?? ad-
duxerit, dabitur curator, vt ait
conftitutio Diui Seueri: quam
reCte adaptans ?* omnibus
fimilibus capitulis, curatorem
dari ?? licet in locum eorum,
qui temporis vacationem re-
cipiunt. |

32, Sic emendandum effehunc locum ait Ant. Auguftin. qui vna litera erat man-

cus in archetypo. Cont. Heruag. 7075 94uosímie xQeíaw. BR.

£v TOi 790 TOU £1y0V. B R.

BR. 25 Heruag. (ou3évroc. B R.

33 Heruag. àc

34 Forfan v«gavríxz, ita fane Heruag. et alii.
36 Heruag. véuc. BR.

37 ia '"Taur.

$v z9oc, Sed Flor. clare eft: ov mQoc.. Attice pro: ov. BR. . 38 Heruag. $Qe-

AóUscuc. BR.
continuue. BR.

5 extra poétas reperiatur.

39 Bafil. yují£era, 9B 6 uuvrügs avuvaem]4c. aunus computatur
40 Flor. quondam erat s3ev3vveiye, poltea fuperadditum iota.
forte melius: sv9vvevw 49' svSvvew ye. :
nem notat ad maiorem emphafin, vt latinum per.
Sed vel tota illa adieGtio:

Nihil enim hic 3i£ praeter fucceffio-
Rurfum vix eft, vt »3& pro
4 OieUSuyeiwys ojeiAuy

$. 7. Ev WmeA£vSepoc do-
0j cQuuE vmOó mrpwvog **
émírpomoc']ofg Téwvoig vroUD, ij
xoj Ér&poc obog Oxmors iAdc]ov
.TOV éitoci TÉvTS ÉVIEMUTOV Émc
giy CQuAD , óvx PvoqAx35-
ceTO|. ÉV ]osoUTQ d& ÉT&poc eic
]ómovw &vro) xeiporovq970&Tc
xxÓeuuy. Ouoi0c *9 ésiv "oUrc
wOj O ójipog émÍTQoTOGg, &iv
c AEv ]uxaq* xj yap ao eic
TOv TóTOV oUrou wzjeucvw £v
T T&wg ÓoJXcsTtu.
$. 8. E'xv rig OUTC6 vooj-
|03, Ug Óciy xurOV Mu weyrtmau-
oiy & Qed3vo, &rirpomas, eig TOV
ÓTOV cUrOU xoUporwo Óidoroj.
Qaícuc O& qra)uv. ooroc &yoANvs-
TO5v ÉmiTpoTXV. €i Óà xoj TiG
eic uxv[ay Éumréoz, Optióg £gi ^?

]evrw* Gurw xoj 0 OvUXmiavO;
voxQet. |

debent.

469

$. 7. Si libertus impubes
dabitur a patrono tutor 5*
filiis füis, vel alius quicum-
que minor vigintiquinque an-
nis: donec quidem impubes
fuemt, non ?* moleftabitur:
interim autem alter in locum
eius creabitur curator. Simi-
lis eft huic et legitimus tutor,
fi impuberem 55 effe contige-
rit: etenim ?? in locum éius
curator interim dabitur.

$. 8. Si quis 9? ita aegro-
tus fuerit, vt oporteat eum
non omnino dimitti a tutela,
in locum eius curator interim
dabitur: fanatus autem hic
rurfus recipiet tutelam.. Si
quis autem ?* in infaniam in-
ciderit, fimilis eft huic: et it
Vlpianus fcribit: o s

Aduerfa quoque valetudo excufat, fed ea quae impedi-
mento eft, quo minus quis fuis rebus füperefle poffit, vt Im-
perator nofter cum patre refcripfit. ssts

«»ul *g: fïï "? - € J't u (6A. OnrIc22 ,
AL TA 7! LVS //hbwäæWtwne tutorum;/

E woxw tantum, ne incipiant, fed et a coepta 9^ excufari

XII. MopEsTINvVSs/

: ; 9H -Exceufationum;Z- ID k w
Vlpianus fcribit./ Sed in hoc refcripto ad

*

..... ie
vel ad tempus vel in perpetuum excufari, prout valetudo 9^,

&tum eft, folere 5*

vt curator interim detur.

.S. r. Eiciv uj XAAÀot oi,
AXv 905 cciy Ém[Tgom0: 2j woVpd-
TOpEG, Opvexqc Aormoy omroAvoy-
TO TZc (Qpovr(loc* oiov oi TyV
ésíxy xÀA«x,00 gquxrxdévoj u-
x0vrec é£ avrvypa(Qye DBaciAéuc
,eidorog wa&y ourOVy ÉmITQOTÉUEIV,
ro 0E ueroimsoo] Qyrc kuTQ Qi-
AorioUuévou, x ovrwy &u-
T&90V Ó4ÀoUvrog TOlg Yypgaumux-
"g. j

;

$..«
XIIT. 3 I

EiafNA: p5 0r: 0078 Oi
M
yeporovydévrec émíroomoN oUTE
6 E o ; um ?
ol xXxTO QY ww Qodéyrsg £uuo-

ferit: eavum. 46 Erat in Pand. a
vQUvov. BR.
5o Hal. primipilum. GEB. .
Ap. Hal. et, abeft. GEB.

genius, et antiqua interpretatio feruauit. B R.
48 Heruag. et alii: ógoíac. BR.
.51 Hal. fuftepiffet, et ouius filium. GEB. ..52
53 Ap. Hal. quis, abeft. G E E.
adoptaudo recte. Nemo non videt mendum typographi 73 adoptaudo, 73 adaptan-

qua adficitur. Furor autem non in totum excufat, fed efficit, .

$. 1.. Sunt. et- alii,. qni,
etfi 9? iam [int tutores vel
curatores, continuo tamen 99
de reliquo abfoluuntur a foli-
citudine: puta qui ?? domi-
cilium alio tranftulerunt, ex
refcripto lmperatoris fcientis
quidem tutorem effe eum,
transmigrare autem expreffim
ei concedentis, et horum al-
terutrum literis fignifican-
tis.

ScinE oportet, quoniam
neque dati tutores, neque te-
ftamentarii prouocare neceffe

tiunorum. GER. 44 Hal inferit: praefidem prouiuciae. GE B. — 45 Háad. in-
&*

evoc Tuàiov, quod íane patitur linguae
47 ieruag. et aliii $m2 va-
9 Flor. eít: ecw. 3 m.

54 Hal. quatm

nobis fufpe&a eft. Nota, Heruag. et alios hic habere: 5 &v3óvewye bQeíAuv. BR.
41 Hal.minas eotempore, GEB. — 42 Ap.Hal.que,abcit. GE p — 45 Hal, con-

*.

do, fubftituentis, GEE. .55 Hal. dave. — 56 Hal. curator. GEB. — 57 Hal.
"ec. G. EB. 58 Hal puberem. GET. 59 Hal. wau et. GEB. , 60 Hl
inferit; etimm. GEB. . 61 Hal Sed etfi quis. GEB. 62 Hal. Jed. ab ac-
ceptaetiau. GEB. — 63Hal. inferit;eos. GEB. — 64 Hal..add:t efi. GEB. |..65
Hal. fi, fimpliciterloco: etfj. GE&a. — 66 Hal. famen coutiune. GR B. 67 Hal.
EÉeee 2 quia,

.,g

479

Aéicda &yxywyy. Eyovueiw 8€, d
duAo? dikra£ig TOV JewrxTUV
Xefhjoov uaj A'vrevivou, . 'Too-
To 0à qmxpxQuAXT]ew dei ucj
&l T xeiporovo dévrwv xouga-
]ópm»: &v oAyoig. ycp vv
QixAAxT]ovciv oj xoUpotropsc cvro
TV ÉTITQOTUV. MTO ÉVTOI TOV
Noydpwy vv éxBaAAoUowy us
T S£xXovoxTloyxe; &deixy &Zov-
&iv "ExuxAciooy.
$. r. HMoAAx 0à mxpxQu-
AXr]etw -mpocxet ivo £miTQU-
quwciy 9? émirpomo) 3] wouporo-
gec TO Óluxiue qupororéodct st
Tjc C(QécEwg. Aci yxp muroUG
éumpoléc,uc TpocsAJeiv TQ Ci-
uxsj. eicly Óà oj TgoJsouiol
&urw. .O uiv yxp £v xurj TY
qüAet Qy, ÓTOU x&x,eiporoviTot,
3j ivrüg &uxrosoU wiAloU T36 T-
Aswc, &yrOg T&VTNMoyTX — Q8-
pOv q'xpaimiaerat, 7) perà o9ro
oU cvywwpygd/eera, o E£s-
aj 736 QpovriàQ-. £v ]ovrwv
Ti Q] Tonjc4, tew| EV T RUT
miríg, £y :5 $v &», ei cmreQy d
TQ idlg mu/duvg durov OAvyu-
Qeiv, Trp0c TO uxde noroeimeodot
eurQ ve ódov mpoc mugmiTi-
ciy. . Q' dà vmio &xuxrOv ulAux
Ti mÓASwC VarodqtuV, Citogs pl-
Jux E£ei dpiltoUueva, kv nx0'
éudeqy qu£pxy, « 3g Xv vvo*
dé óà xvrQ pwqvudivo| vmo ]ov
& oyTQY, ] wXTX TpOTU'TOV, 3j
iri ]yc olxíac, nuj] tEwJsv Tov-
qe» &AÀxc "pitxovr — "u£oxc
Zywetp0g OntuioAoylav*
óà duxQépe: **-xo] volg TX
dixOxxg dodeicw, éxv ve &mí-
TQoTroi 55,0'11/, àxy T& MoUpiTOpsc,
o)c xovparopoc [Be/DoaoD d o J Q*
vzo ]oU xyovuéyov.

$.2. E'mspov ó& éuéwo sU-
ploxousy éx ]9e Maouou vouo-
Jscixc, Qomioewc &£iov* TQ yup
£y jur Tj mOÀerOvri, &v ) we-
»x;etporoviytoj, 3j &VOE exoTOV wi-
Alwv, meyTQMOVTE XUspOy &iuw-
X67 0 VouodérT»«c TrooJEc MAV. TU
d& UmEp &uxrOV ulAix Qixrpl/Boy-
Ti xuxÜ &xsNv yuépxy Óely xpil-
peiddoy éimogi iAim — EuéAsv-
06), Xj SEbwJSV TOUTWY XÀAXG
TQixoVTX Tuépxug TpocÉQuNEV
eic diucuoAoylxy. ofsv cuual-

quia. GEB.
7 46iV. BR.
7"0YO. BR.

Seuéyzic, B R.

'Tooro .

-68 Heruag. ceteri: Zxsw. BR.
^Jo Bafil. zàe magavrhotie moe A AAAEcDoI, 1d . eft, excufationes propo-
7Y Awófges pro: pertinet, nouo more, etlatinizans. BR. — 772
'Taur. articulum omifit, eft enim in archetypo: ej«c w yvuuu. BR.
ita, fed contra fidem codicis Flor. vbi: z«aifjoAue, B R.

DBIGESTORVM:* LIB, XXVIL^ TIT.. I.

habent *5,. vt oftendit confti-
tutio Diui Veri ** et Anto-
nini. Hoc autem obferuari
oportet, et in datis curatori-
bus: in pauciffimis enim 7?*?
diftant curatores a tutoribus.
Adverfus denique fententias
auferentes eis excufationes li-
centiam habebunt appellandi.

$. r. Multa vero obferua-
ri ^? oportet, vt conceda-
tur ??, tutores vel curatores
caufas remiffionis tribuere 5t.
Oportet enim, eos ?? confti-
tuto legibus tempore ad iu-
dicem. accedere: funt autem
conftituta tempora haec. Qui
enim in ipfa ciuitate eft, vbi
creatur, vel intra centefimum
lapidem 93 a ciuitate, intra 5*
quinquaginta dies excufabitur,
joftea autem non admittetur,
fed tenebitur ad folicitudinem,
et fi horum quid non fecerit,
erit in eadem cauífa, in qua
effet, fi apparuiff&t $*5 pro-

prio periculo ipfum 99 negli-

cere, neque vlla ei via relicta
eritadexcufationem. . Qui au-

tem fupra centum, milliaria a
ciuitate abeít, viginti milliaria |
in vnam-

habebit numerata
quamque diem a quo ?* co-
gnouerit, oportet autem ei
manifeftari a Praefidibus vel
in faciem, vel ad domum, et
extra hos, alios triginta dies
habebit ad excufationem. Hoc

autem conuenitetiis 99, qui 59

teftamento dati funt, fiue tu-
tores fuerint, fiue curatores,
quos confirmari a Magiftrati-
bus confuetum eft.
$. 2. Aliud etiam inueni-
mus in Diui Marci promulga-
tione, inquifitione dignum:
etenim ?? ei, quiin ipfà ci-
uitate eft;in qua creatus eft,
vel intra centum milliaria,
quinquaginta dierum fpatium
legislator dedit: ei vero, qui
vitra centum milliaria habitat,
in vnamquamque diem nume-
rari viginti milliaria iuífit, et
extra hos alios triginta dies
adiecit ad excufationem, vnde

75 Yaur.
44 Heruag. vgozi

415 Sequentia vsque ad alterum: vgoSecuíay, ab antiquo emen-

datore in Tufco libro funt addita, vt etiam Anton. Auguítinus notat, fibi-

que fufpe&ta effe ait. BR.

: 76 Hal. Scire etiam oportet, neque . datos tutoves,
neque teflamantarios prouocare meceffe babere, GEB.

69 Heruag. ceteri: émirgó--

74 Gothofr. in nota: |

& N w $7 7À * « ?
yet, &xy 5| Tic (T0 ExxTOV GEw-
xoyTO. ulv ]Xc dwrpios m01-
oUnsv(G^, ]ovrw eivoj "po3s-
culxy Owrto wo] ouwmovrx sus-
gUv* OuT& uày TOV ÉxaTOV éEW-
xoyro puAlwv , wg xxÓ éuxsuy
Xuépay énoci quAlev cgiduou-
uévwv. "owuovra d& TXG "p0c
]o» émeouoAovies. Wsj oUv £V
x;eipovi ]x£ei 0 aróppwev dixrpí-
fv ']o0 évrog éuerOv wiAÍwv
0yTO-, 7 év &T2 77 m0Àe éiyg
JoUroig uàv. &ei mevrquovra qué-

aj m podeapíoc eicly, &xeivoig

óà éAcrT]ovc, E. ei xoj uotAien
T6 QTOv oO vopov ]aUTqV c70-
A-JN M 6 / ; D -2'2 !
]eAé ]yv dixvownv. ov ?? yvai-
ux ]o9 vouedérou XÀÀo fovAs-
sj * * ,
TO. oUrwc vyco oj KeofiowO"
ZusfoAxg *3, xoj] llavA(Qf xj
Aoniri(G- OvAmIvVOg, oi xopU-
Qxior ]py voeuuxcy wyoxQovciw
Qcuovrsc, oUTwc déiv» ]aUrA
DÀ , [ 4 ,
Txox(uAxr]ew. - wyjoémoré
]ivi £T ]e dídod9oy vv m&vT:-
xoyTO yspUy mpoJscQxy. |oTS
4 0004 t ,
óà uoxporépuy, OTOTAV 3) Oixpl-
Juujoig TQy &ml vj oÓQ xuspuv
mpooTidsuévy ** "laie ]pixuovra
e e' , &
"uépxig, Xg T05 OiouoAoylav o
vouQO- dídwesiv ,. UrepDxlvei "]xc
q&yTYWOVTO uépuct oioy ÉXV TI-
yx Quuev cmo ]ergauocíoy eo-
cxpuuoyra — uAÍley — dieTpi Beiv*

eUToc 'yXp T7c piy odoU &£ei

2pépxc €ioci Óvo, mrpOc diwouo-
Àoylay óà &AÀAxg ]picaovra.

o u Hapæ&u).oääoumy. ób

]&uragv Tuv "wopoJsculxuy mxvT&G
ol émwGoUy TxpxITOUMEVOL ÉTi-
rpomiv 7 woUpxTopluv, 5j uép C
y& TXUTIC.
$. 4. AxoAovJov i. i«

TisÉUelV, 071 €i 404 TIVi Kides ao

TQOSwGc 42 Tig wpwuswOr, oux

&ÀAwg cxovocdoceroj, ÉXv w Qu-
Àa£a4 ov mgoJeculuy* *5 ei
w &pa T36 Éréoxc moAsUG ToÀÍ-
TX £cly. u |
$. 5. OvUrwc 0à &mavoryué
ésiy QuÀxT ]eiv T9». TpoJsoav
0ri WXv OmuoAoyyoxusw(GQ- x-
(5 , wj éAeuJepoUo)oy xUTOV,
oi.Jeioreroi Zego(O- xo] A'v-
TwViQ- d5Ao0cis &v CiwrXEet,
X&-

AL Seueri. Ita Hal. GER.
79 Hal. obferuare, G E.
ponere. GER.
lapidem. GE B.
Hal. zpfam. GEB. -
inferit zm. G ER.
duntaxat. GE B.
GER. 94AÀp.Hal et, abeft.
abeft, GE .

contingit, vt, fi cuius habita-
tio centum fexaginta milliari-
bus abfit, is octo et triginta
dierum fpatium ?* habeat,octo
quidem centum fexaginta mil-
liariorum :nomine in vnam-
quamque diem, viginti millia-
riis numeratis, triginta vero,
eo, quod ad excufationem fa-
ciunt: eritigiturin deteriori??
ordine, qui longius habitat,
eo qui intra centum milliaria
eft, vel in ipfa ciuitate, fi vti-
que his quidem [íemper ?3
quinquaginta dies fpatii funt,
ilis vero pauciores: fed etfi
maxime verba legis hunc ha-
beantintelleCtum, tamen mens
legislatoris aliud vult: ita
enim et ?* Cerbidius ?* Scae-
uola, etIulius ?9 Paulus, etDo-
mitius Vlpianus, coryphaei ?*
legum prudentum fcribunt, di-
centes ita oportere hoc ob-
feruari, vt nunquam alicui mi-
nus detur quinquaginta die-
rum fpatio: tunc autem lon-
gius, cum annumeratio die-
rum, qui in viam computati-
tur, adieCtis triginta diebus,
quos ad excufationem lex dat,
excedit quinquaginta dies:;
vtputa fi dixerimus, aliquem a
quadringentis quadraginta mil-
liariis habitare: hic enim viae
quidem habebit dies viginti
duos, ad excufationem autem
alios triginta,

$. 3. Obferuabunt autem
hoc temporis fpatium omnes,
qui qualitercumque excufan-
tur a tutela, vel cura, vel par-
te eius. |

$. 4. Confequens autem .

eft credere, quod fi aliqua fpe-
cie excufationis fuerit quis
vfus, non aliter audietur, quam
fi obferuauerit conftitutum
tempus: nifi forte alterius ali-
cuius ciuitatis eft ciuis.
$. 5. Ita vero neceffe eft

cuftodiri ?* conftitutum tem-

pus, vt et fi excufatus fuerit

dimiffus, non liberari eum Di-

uus Verus ?? et Antoninus
oftendant in confütutione, iu-
bentes

48 Hal n paucis emim valde diflamt. GER.
! 80 Hal, vt permittantur. GER.
82 Hal, inferit: etiam. GER.
84 Hal. infra. G x s.
87 Hal. a qua. GER.
9o Hal. fj enim, loco: etenim. GER.
92, Hal. deteriore, loco: im deteriovi. GE R.
95 Hal. Sevbidius. G E B.
97 Hal. vertices;, GEB. -

81 Hal. ex-
83 Hal wiliarium, loco;
85 Hal. videretur. GEE. 86
88 Hal. bis. GE B. 89 Hal.
91 Hal. inferit:
93 Hal. fuper.
96 Ap. Hal. Iulius,
98 Hal. cuflodire, GE .
| : Seuerus.

99 Hal.

*

Wa d -— "— - — Ó ndins

"— "A m """A—— 9 — - — "——

-- . o u

L N

«"* . - » o t

/Qa
Qu
V.
Uig

Qu

- o a.

e$,
i«
"

xsÀéucxyTEc poj wbxTeiDay TOV
eic TÓT 0V XUTOU * eiporoVud £VT0,
Q oux, é£óv Oedouévoy eic vümoy
óvr(O- émiTQOTOU.
$. 6. A moxp; dà, &vroc 7s
qpodecuíong &vrUwxdiv uovoy. &xvy
y&p guerà eüro w &wwy cro-
Aept *t9?, ovx 5coy mxpuypx-
apiuóc ** dimep &iv ciosiwosue
p povoy. ÉVrUX , w émi Mi
y5j ó& uerx "a)rw T2 ÓmoxioAo-
yíz, wero TQV "mooJscuixy UTo0-
T&tCéiTO T5 "TxpoypxQ xj
Aéyei ]oUT; dixrxEig TOV xÜTo-
xoxrópwv Zefoyoou mxo] A'wrw-
MÍvou. 2 s
0$. 7. Elv v mic duX vo-
€0y7, 7 Ó| &AÀAÀqv cyoywyy, oiov
JuAdcoqc 35 uv 3 &Qo-
dou Àgsuv 3 Tiv éTÉpxy TrxpX-
mÀyoixy , éwmpodécumc ?^ u

dUvgraq ivTUxEV, GCUYYVOMJS -

]vyx;kvety*: o0 Tiv Tísw 3ipnet
cusjc0, w] iE xuToU TOU (Qucet
dixaovU* arAxy xAÀc u) QureZíc
ésiy TOV &UTOnpxTOQuV Zefhupou
xo] A'vrwvívou ]x)rx Aéyoucx.
$. 8. Ej0évoy 0& 0éi 0ri oux
emr0x oX TO TpocsAdéiv T Onuc-
Qovri 3, dÀX déi kvrOV uoj qe-
Ql ]o9 eidoug ]5]c «Qéoswe uxp-
"épsc9og* xoj ei woÀÀx.Exet
706 &psoiy Ófuouo, mkyTX OVo-
p&coj* ei 0& u, Ouoi0g ési ^ T
pj E ov dosgv mooceAgyAvdori,
6 ? TpoceAduy u8y, OÍuoioy 08
uécswg g Ovopotoog.

$. 9. AÍ dà mevrijuovra d-
eo cuviuérog Nv Is ovrau. dio-

séuevoy . ao oO woipoU as

e

qvicewg 6V ( Tig WYV &XUTOV
ó200c9 a. |
$. 1o. Xey 0à z 9 uxp-
"dpos39og mo0 BuuarQr *,3 xA-
Awc &mi UTouvyuTuwy. Avvx-
Toj Ó& woj fAfAidum — &midoUvot
*exuódsv, we oi cuToí Quciy u-
"fjoxosTopsc.

$. 1r. Taora mspl ]ov Qu-
-Accce xv TpoJscuíav oei-

AoyTwy. Yleol 0à ]v w vmo-
xeiuéywv ]oic moodsauioic, Q£-
ps cuevywueda 9. |
$. x2. Oi yép Tupxvouwc
doJévreg émírpomo| "ovrésiw, 3j
UQ' w» ) Éxpiv, s ovro) oUc
Quj ExpHr. * oie po) Expuv, 3

Seuernus. GEB.

" DIGESTORVM: LIB, | XXVIL.. TIT. :

bentes non detineri eum, qui
in locum eius creatus fit, quafi
non liceat alium dari in locum
exiftentis tutoris.
$. 6. Sufficit autem intra
conftitutum tempus excufare

fe folum. Si enim poftea no--

lens defierit *?, non ei no-
cebit, ideoque fi repraefenta-
uerit quis fe folum, non per-
manferit autem poftea, vt fe
excufet, poft conftitutum tem-
pus. exceptione repellitur **,
et hoc dicit *^ conftitutio Im-

peratorum Veri *5 et Anto-

nink .« |
$. 7. Sienim quis propter
aegritudinem, vel ** aliam ne-
ceffitatem, puta maris, vel hye-
mis, vel incurfus latronum,
aut aliam quam fimilem con-
ftituto tempore non poterit
venire: ignofcendum ei eft:
cuius fidem tametfi fufficit fir-
mare ex ipfa naturali iuftitia,ta-

menetconftitutiolmperatorum

Veri et Antonini haec dicit * .
$. 8. Scire autem oportet,

. non fufficere, fi accedat ad iu-

dicem, fed oportere etiam de
fpecie remiffionis teftari: et fi
multa habeat iura, quaead re-
miífionem faciunt,omnia notmi-
nare: fi * minus, fimilem elfe
ei, qui nequaquam acceffit, aut
acceffit. quidem iuftam autem
remiffionis caufam non nomi-
nauit.
$. g. Quinquaginta vero
dies continui numerantur, in-
cipiendo a tempore cognitio-
nis, quo quis cognouit feipfum
datum effe.
$. 1o. Oportet autem vna
teftari ante tribunal, vel ali-
ter;"in fubmemorationibus.
Poteft autem et libellos dare,
vt iidem ipfi aiunt Imperato-
fBC : |
— & rr. Haec de üis ** qui
obferuare conftitutum tempus
debent. Deiis autem qui non
fubiecti- funt conftitutis tem-
poribus, age ** fcrutemur.
$. 12. Qui non iufte dati
funt tutores, hoc eft, a quibus
non oportet, aut quos non
oportet, aut quibus non opor-

1OO Erat olim in archetypo: a-02402: affumatur, fed 'Yaur.

-malam corre&tionem fecutus habet: «-oAciQ34, velinquatur. Habent alii: 7-

QuASIQ33. BR,
ygadqixos, BR.
que: QixÁcOVTI, B R. |
et alios articulus abeft. BR.
uag. j4zgrógeo9o4 mwQo(puToc. BR.
exebwous3a, BR.

6 Videtur legendum: píav. BR.
8 Heruag. megsoxebouavu, loco: deee,
9 Heruag. ita tranfponit et vna voce mutilat: ? jQ' 4v

1 Heruag. v«eayeéyios. H. a Porta et Daudoza: vaga-
2 Heruag. et reliqui: égotQoSésuov. BR,
4 lta Taur. Flor. eft: ss;v. BR.

3 Heruapg. alii-
5 Ap. Heruag.
7 Her-

p EXQu, j o M« VXQu, X eUg MA VxQxv, 9 Uv w3à TxQue TQÓzOY. BR. j (e)

x

E * 5 ^ , 9. 55* ,
0.X éx;p7y ]pomov ?, écv ujve
f) ; ? 7
BsBauwdaciv, wyrs éQoNwvroy
TOU *v&ipiGoU, EiGiy CYEUJUVOI"
ovói rpooícet ig ciuroig, OT ]X
TpoJeoMxc Oyw éTwWpuoxy ov
TXQxiTYGEUV* OUÓB Yyap tyUcIV
/ , & /
T QoTT0 8006 (yoynuy* v)c deivu-
To, Éx ]v vcorsrxyuévwey Óux-
]e£swv, & mapadeiyuaT(G- ya-
i?: UrérxEx, 8 ) P
pj vmérxfu, éQupuócowro di
&y m XGly.

tet, aut quo non oportet mo-
do, fi neque confirmentur, ne-
que adminiftrauerint, fünt im-
muünes: neque opponet quis
eis, quod conftituta tempora
excufationis *? non obferua-
uerint: neque enim habent
excufationis neceffitatem, vt
oftenditur in fubie&tis confti-
tutionibus, quas exempli gra-
tia fubieci: adaptantur autem
vtique omnibus. |

Diui Seuerus et Antoninus Augufti *? Narciffo. Ab
auo materno tutor datus neceffle non habuifti excufari, cum
ipfo iure non teneris: ?* fi igitur adminiftrationi te non mi-

fcuifti ??, potes effe fecurus.
: Dï(uo[m; óà wj igy "Jàv gj
UTOXEiMEVOV T7 Üioi0docÍa wei-
pcrovüaguctfu oj Xoxovreg ÉEmi-
TQoTOy 7| xoUpQropX' OUÓb OUTOG
&yxywyw . txet qxpuQuAauocety
]ec TpodscHioc, oiov 6v pxrs
TOAiTQyV, wijT& lynoAxy.,

— A nzazferroN, iy r ÀÓ-
Y( TQ T0l pégswe PmwTQÓTUV
xo) xoUpxTÓpmv, eidévoy déi, óri
6U p0yOY TOÜ TxTpOg TOU Op(Qu-
VoU, x o uetj tayrooe vociadoy sconj.
F. Koj ómoras & Q»ro-
psy "p quidwv mürQwyog ?3,
eidévo xpx, Ori "xv pocwyo-
lav "Xurqv Ovx £v T mpUrO
Bo ug- .svoousv, ovrési - Viov
xoj Juyoréox ?*, xÀÀO ua] ày-
yovoug é£. éxxrÉpoV, oj ToUG
&QeEg. |
$. 2. A'AAx xej éXxv. Olucuov
xpuccv. dauruAiy Adfhm, tri
Qixouwcer Tjv TV omEAsUJÉQUV
]&£w &v ]osrw, Xmsp VTÉYyQa-
Vsv 0 ?? Jeiroroc A'vrwViv(g-

0 géyagc.

. $. 3. O' idio xpyuplm óvy-
Jeic, uoj cmeAsuÜepw3eic, ovóx-
pus cuynplveroy Tolg Aormolg
QTSAEUd Époic. !
$. 4. E/cy qroMol cmsAsUJe-
90 (001V, eig mrtvrwV ]0ig ]éxvoic
&mírpom O Qoboosro uo] cró ]pi-
QV ÉmiTQUTUV OUX GTOÀ.UoeT O.

Similiter autem et fi eum
qui non fuppofitus eft iuris-
diCctioni, creabunt Magiftratus
tutorem. vel curatorem: ne-
que hic neceffitatem habet ob-
feruare conftituta tempora, vt-
puta, quia neque ciuis neque
incóla eft, |

LiskRTVvM, cum deex.
cufatione tutorum et curato-
rum tractetur ?^, fcire opor-
tet, non folum patris pupilli,
fed et matris intellegi debere.
.. $. r. Sed et cum de libe-
ris patroni quaefierimus, fcire
oportet appellationem . hanc
non in primo gradu confifte-
re, hoc eft in filium et filiam,
ge? et in nepotes ex vtroque
atere et eos qui dein
funt. i rpie : .. g
$. 2. Sed etfi ius annulo-
Tum aureorum impetrauerit,
adhuc cuftodit libertorum or-
dinem, fecundum haec quae
fcripfit ?^* Marcus Antoninus,

$. 3. Qui propria pecunia
emptus et manumiffus eft, ne-
quaquam connumeratur reli-
quis libertis.
$. 4. Si plures liberti fue-
rint, vnus omnibus ?5 liberis
tutor dabitur, et a tribus tu-
telis non abfoluetur.

XV. I DEXVQ/Eb&'QM a d n E TA

ZnAAONTA JXiporovycou-
3 3 : M
ciy érírpomoy* ouGeulay yotp Exet
E 6

Hal. etfi enim poflea velle defmat. GERB.
I3 Hal. Seweri. GEB.
I5 Hal eff tamen et conflitutio imperatorum Seueri et Amuto-
I6 Hal. fiu. GEB. 17
18 Hal. temporibws agere, fcrutemur. GEB.
20 Hal Zugujio.

Hal. et dicit baec.
propter.
nini, baec dicens.
loco: zi$. GEB.
excufatiomum. GXB.
GEB. 22 Hal zumifcuifli. GEB,
Heruag. et alii: 3óyazQs. BR.
26 kial. tradatur.

Eeee35

SPADONEM quoque crea-
bunt tutorem: nullam enim
ha-

11 Hal. repelletur. GER. I2
I4 Hal. etiam hic inferit:

Hal. bis, et mox iterum
19 Hal.
21 MHal. tenearis. et fi igitur.

23 Heruag. et alii: «70óvog. BR. — 24
25 Ap. Heruag. articulus abeft. GEB.
27 Ml refcripfit.

28 Hal wnss emniym, GEB.
29

472

eenpoiriaiw, wc Ceinvusiy didra-
Zig vrív» durowporopv 2eDopoU
xu] ÁA'vrwvívov.
G. r. O' v vorgi émeyyei-
Adusw(Q- £mirpoméveiv "19v aral-
ówy, xQledo, ]«vrye 776 £m-
voomjc óu dóvorO], xv GAÀwe
$ye Olncwx o Déasmc. !

- $. 2., Eldévag 0éi ori iEl

qux Ouógy) TrxpéEet: mrapxiTSOTV*
&Sey éXy vig cvyudarinog 2), óu-
T (8- &mimporévoet uot] T&v narz-
Osesépuc ?? "aEewe Ovrwv avy-

m e » e
xAgriMOV, Omep GvTÉypuw/xw oj

Seórxro Mogx(Q- oj Kóu-
po0 .
$.5. Ej 02 rig Émírpon -
j xoupürwQ GV pj GUYRANTIMOU,
7| &A iE oritoU , iT Use-
pov yéviraj cuyudayritoc, Ojveuts

amoAÀderay 99 c]c Qgovrio(Q..

E óà oi émirporeuóuevor 3j s0U-
gotr opSUOHEVOL wæp,.oäïrroö,,vrocï'd",sg
Jcxy cuyxAaorixoU, 0UX OToÀUE-
T0 T]c £TITQUTAC. |

G. 4. O'uolwc Ó2 0 xoraós-
, E iU st
ecépac ]u£ews dv, 0v Trxpaumas-
co &miTpoméueiy 5 9^ moUgxTO-
[ 097
pévewy TV weig ovay. -

$. 5.. Mqd£& JuBpoxplove, u- -

d& xoÀxovAxTopxc, OUc duNa-
Qusxg Aéyousv, Exem xXerroup-
yacolas, Aéyoucis oj Wi u-
qu£eic.
$. 6. H* d £ uoj oi lov-
dalo. T& p lovóniwv ÉmiTQO-
qéUGoUSIV, Gor&o xo] TX Aormx
Aemovpyisouciw* aj vydp dixrá-
£eic éxeivoic hivoig xvsvoy Jarouc
duroUc éivoy ueAéuouciv, Ó1 w 7j
Sroxoxelo x;pxlveddo] doud.

G. 7. Aoyiseix mróAeme 0U0E -

.eig &ipiXuuOy i& ÉmiTQoT T Tp0-
* upel.
$. 8. A' wsAévdepor quvxi-

uv auyudqruov, uzv diofuouciv

Q * L] :
z xuTOy aoypouTo, OUX OUTO-

Adovray &mirpon av* ]oUro ycp ]oï*g
vdy dopévwv cuyuAgrnusy amE-
-AsuO'époic uóvoig awyxex, d poTot.
$. 9. Ev 0 776 mÓAswG Xp-
P ACDA ']oua'fägwmö qgocmyo"g, d"wfm-
x ]ovawc xurQ Tije Xjetporoviwe,
üméuJuy(- yéviT] uivdvvyg £i-
Tpomijc, ]xurqV 0U o*wacpz&;wjaez
&AAwig émiTQoTXic* GoTeQ OUOE

6 yyuyc tsv (Q- &ximpomy: oAZ-

.ouóà oi wxrx Tijv EmÍTQOTO!
yoxQ£vt&c.

DIGESTORVM LIB. XXVIL TIT. L

habet excufationem, vt confti-
tutio oftendit Imperatorum
Seueri et Antonini.
'$. 1. Qui patri promifit fe
fore tuütorem liberorum, ex-
cüfari ab hac tutela non poteft,
etü aliter habet ius excufa-
tionis.
$. 2. Scire oportet, nulli
dignitatem tribuere excufatio-
nem: vnde fi quis Senator ??
fuerit, hic tutor erit, et eo-
rum qui inferioris ordinis

'funt, quamSenatorum: quem-
Diuus .

admodum . refcripfit
Marcus et Commodus.
$. 3. Si quis autem tutor
vel curator fuerit non Sena-
toris, vel aliter non ?^ in di-
nitate pofiti, deinde poftea
äat 35 Senator, continuo ab-
foluetur a folicitudine, Si
autem liberi, quorum tutelam
aut curam adminiftrabat, erant
Senatoris, non abfoluetur a
tutela aut cura.
Q. 4. Similiter autem, et
qui inferioris ordinis eft, non
excufabitur a tutela vel cura
Tmaiorum. |
$. 5. Neque librarios, ne-
que calculatores, quos vulgo
rationarios dicimus, bhabere

immunitatem dicunt Diuorum ]

conftitutiones. /
. 6. Iam autem et TIudaei

non Iudaeorum tutores erunt,
ficut et reliqua adminiftra- |
bunt: conftitutiones enim in

üs folis fine moleftia eos eífe
iubent, per quae cultus inqui-
nari videtur.
$. 7. Ratiocinatio ciuita-
tis neque in numerum vnius
tutelae procedit.
$. 8. Liberti vxorum Se-
natorum vnius, etfi res eorum
difponunt, non abfoluuntur
tamen a tutelis: hoc enim
mafculorum Senatorum liber-
tis folum conceffum eft.
G. 9. Si ciuitatis princeps,
id eft ?9, magiftratus, inci-
dente ei creatione, obnoxius
fuerit periculo tutelae, hanc
non connumerabit aliis tute-
lis: quemadmodum nec fide-

iuffores tutelae: fed neque ;

qui ob honorem tutores con-
Ícripti funt.

29 Heruag. xaTrà OtssíQuc. BR. 30 Heruag, et alii: &moAéAvTas et mox ite-
rum. BR. — 31 Heruag. et alii : xo, loco : 3. B R.
Cis: egQevou ovouatoputvou ov 3wx, €t T ovopatousvos vncis recentioribus inter-
clufüim. Non putamus errorem Ícripturae, fed vel vocem genuinam, vel vetus
gloflema, qucmadmodum praecedens euvxAsvi«9v, adeoque retinendum, vel fal-

üm indicandüm erat. Ap. Heruag. articulus ante egQavev, abeft. Blv 23 |

32, Scriptum erat in Pande- |

.. , 9 16 Vipianus

Si quisinter tres tutelas emancipati filii fuüi tutelam:

$. ro. O' v£ ueuuddwpué-
V(G- mpx aóAswe, Ovxu cQleraj
émiT pom3c. |
$. 1r. O' moAAx Ofuxis -
A ez'-/,z;e'ïy, iy Énasoy xasd ÉxU-
TO 0UX Gciy lqpupov, ei Ouvsjoerou
&Qe9yvoj, équrády. oiov &fóo-
ojuoyra. uiy éry 0UM DewV, OU-
dÀ Tgéic Üxei émw)TQoTUc, OvOÀ
céyrs "éuva, 3 XÀÀo Ti Ófxouov
céícswc* toje: uévror Óvo &mi-
vgoTXc, mxo) Óvo muiduc, uj
é£yuoyro, ésiy. Éérdy, ) &AÀc Ti-
yi ex0ra AÀéye, w éxvTE
uiy éyrsÀg cyw foqJean» w
mpéx;oyTXx, T Ób TpOc XÀÀZÀc
xoivav[x Ovra diutuoQpxys" x

&do£ev, ]oürov jj cQÍssdoj.

$.. 12. O' A«fv 3 Exuv
eAeirovoyqaíay vrojiriugy T Óy-
pocímw Aemoupyuoyv, oUTOG &TI-
vpomic Ovx oegyosTaj.

$. 15. O' eroAv3éic &rirpo-
T3c 1] uovpxTopixc, OU "TVTUG
roic UTouyWuxciv Tp0c &(Qeciy
érégxc ygeiporovímc — xpzieerut,
éxy j Umxpyxet curQ Oinoxix
« Qéasus. |

$. r4. O' Quxcuw» éxvrov
&ywwso) éeivoj T mxrpl 3 Tj
wuTgl ToU op(puvoO ?7?, 09 Gu
jovro cas3wosroj. |
$. 15. E"c3 ors ute] 6 Tpéic
fv &mirpomc $ woupxropíac,
óux Exei Óluouov ciéoswe, oioy
écy rig &mimydéucei xvadézaodoy,
305* ó& xo) 0 uerplou vysvousyGr
&mirpon(G", émiryóguco, doxei.

$. ro. Qui ve&igalia con-
duxit a ciuitatibus, non excu-
fatura cura. —— |
$. rr. Qui iura multa po-
terit dicere, quorum vnum-
quodque per feipfum fatis va-
lidum non eft, an poffit excu-
fari quaefitum eft: puta fe-
ptuaginta quis annorum non
eft, neque tres habet tutelas,
fed neque quinque filios, aut
aliquod aliud. ius remiffionis:
habet nimirum duas tutelas,
et duos filios, et fexaginta an-
norum eft, aut alia quaedam
talia dicit, per fe ipfa quidem
perfectum auxilium non prae-

bentia, quae tamen fi inuicem. —

coniuncta fint, iufta appare-
ant: fed vifum eft, hunc non
excufari.
$. 12. Qui accepit vel ha-
bet immunitatem ciuilium vel
publicorum munerum, hic a
tutela vel cura non excufabi-
tur. |
$. 13. Qui abfolutus eft a

tutela vel cura, non omnino
depofitionibus ?? apud acta .

ad remiffionem alterius tute-
lae vel curationis vtetur, fi
non extiterint ei ?5 iura re-
miffionis. :
/-0 $. 14. Qui dixeritfe ipfum
ignotum effe patri aut matri
pupilli, ea de caufa liberandus
non eft ??, :
$. 15. Eft antem quando *?
et qui tres habet tutelas, vel

curas, non babet ius remiffto- -

nis, puta fi quis affeCtauerit
fufcipere. .Iam autem et tu-
tor, qui modici patrimonii fa-
Ctus eft, affeCtaffe videtur,
agtugvïü, $ j

T

* 2

adminiftret, an ei haec in numerum procedit *?, fcio dubita-
tum: inuenio tamen refcriptum emancipatae filiae tutelam nu«

merari inter onera oportere.

$. 17. E'xv *? - wetpo-
Toyy03 &mírpor(O", dv sv T2

: D L $ / * --
TOU wxTQ0c éfoUcÍy, €ivX 0 u-

T4p w5 BdoUÀorro Umip xUTO)
d QaAidscdo, éxÉAsucxy ol vo-
qion, 0 cLUTOV TOV "aTÉDX "«ei-
porovéicdo] EmÍTQoTOV, g quj-
deyi TpÓTQ OCixxpouc32 TO £ml
vj émirgowo xo(QuAic, dc OwAoT
voU JeioU A'dpixvou Owcaic.

Hal Senatorius, GEB.

34 Hal mon, omittit. GEP.

$.17. Si quis creabitur
tutor exiftens in patris pote-
ftate, deinde pater noluerit
pro eo cauere, iufferunt leges.
et ipfüm patrem creari tuto-
rem, vt nullo modo impedia-
tur tutelae cautio, vt oftendit
Diui Hadriani conftitutio.

35 Hal. fiet.

36 Ap. MHal princeps id eff, abfíunt. GEm. 37 Hal in margine:
alias, im [ubmemorationibus. GER. 38 Hal es GER. 39 Hal.
wmon propter boc excufabitur , loco: ea de cauía liberandus mom efl. GER.
40 Hal. Quandoque antem. GER. 41 Hal Jtem WVipiauus fcribit, reli-
quis omiffis, GE P. 42 Hal procedat. GER. — 43 Heruag. E2v 98 74. BR,
44

l-—n m u —— iicdii. u 7C L um

£UE — J4Am

DIGESTORVM LIB. XXVIL TIT. L.

. 473
Imperator ^* Hadrianus Bitrafio ** Pollioni legato | babitur, eos folos qui in acie amittuntur, prodeffe debere, cu-
: ;ygdonenü 465 Vi (.Zlodl.us Macer, quamuis filiusfamilias fit, *7 iuscumque fexus * vel* aetatis fint: hi enim pro Republica
idoneus tutor effe videbitur: pater autem eius idcirco caue- | ceciderunt. |
. re non vult, vt filium fuum tutela eximat, et in hoc artificio XIX. Inxw/[|libro XXXV. ad Edictum. lZIrnrvp
; perfeuerauerit *?: exiftimo te huic fraudi re&te occurfürum, | vfitatiffimum eft, vt his, qui in Italia domicilium habeant, ad-
.X vt et filius et ipfe ad tutelam liberorum Clementis gerendam | miniftratio rerum prouincialium remittatur. :
" .compellantur. 4 J€€: &«c€ dà rienit | ]s XX.jlvnrawvs 95 libro XX."Diceftorum,/ Sx »v-.-
XVI. Inxw //libro-Hz-4?-Refponforum;/ Garvs te- | PrLLYVM patruus contendat exheredatum effe, et fe heredem
íflamento 59 Nigidium fi)io fuo tutorem dedit, eundemque fcriptum, aequum eft, ?. tutorem pupillo dari, recepta patrui
vsque ad vicenfimumquintum annum curatorem conftituit. | excufatione: vel, fi nolit excufationem petere, remoto eo a
Quaero, cum liceat Nigidio a caratione etiam citra appellatio- tutela, ita litem de hereditate expedire. . .
nem fe excufare, ex qua die tempora, quae in excufationibus XXI. MAn cf?f 'vs// llibro TE Inftitutionum.||/P&Ro- !
obferuanda Diuus Marcus ftatuit ^^, computanda funt: vtrum ! prEn litem quam quis cum pupillo habet, excufare fe a tu-
€x die aperti teftamenti, an ex quo ad negotia gerenda voca- | tela non poteft: nifi forte de omnibus bonis, aut plurima par-
tur, id eft, poft quartumdecimum annum impletum? Modefti- | te eorum controuerfia fit. $. 1. Qui fe vult excufare, fi plu-
| nus refpondit, excufationem a cura tunc necefíariam effe, cum | res habet 99 excufationes, et de quibusdam non probauerit,
: /; , Gecreto Praetoris feu Praefidis confirmatus curator fuerit. aliis vti intra tempora non prohibetur. $. 2. Licet datus tu-
1 ww . XVIIL.XCaryisTrRATYVs/libro IV. de Cognitioni- | torad vniuerfum patrimonium datus eft, tamen excufare fe
- . $ bus(5?, Now rANTVM magnitudo patrimoniorum ineun- poteft, ne vitra centefimum ?? lapidem tutelam gerat: nifi
! da 5? eft füfceptarum trium tutelarum, quaeque ?* fufcipien- ' in eadem prouincia pupilli patrimonium fit: et ideo illarum
4 ,4 daeft: fed etiam aetas pupillorum confideranda eft: nam fi | rerum dabunt tutores in prouincia Praefides eius. $. 3. Nec .
" . £je- l02 priorum pupillorum aetas prope pubertatem fit, ita vt tantum- | Senatores vltra centefimum lapidem vrbis tutelam gerere co-
d Priovce modo femenítre 55 tempus reliquum fuerit, aut eorum, quo- | guntur, . $. 4. Habenti ergo tutorem tutor datur: fed alia-
à 5500 xutm fufeipere tutelam cogitur, non dabitur excufatio: idque | rum rerum, non earundem datur 9. —— — P
j- — . ;* .ptincipalibus conftitutionibus cauetur. $. r. llienfibus et | XXII. ScaEgvora/[|libroL'Regularum.]|;; G&owx- ^ 5 ^.
7 7 . propter inclytam nobilitatem ciuitatis, et propter coniunctio- | TR Ax a tutelis *non* vacant. $. 1. Hi vero, quibus Prin- | —,
r ^«o€,". nem originis Romanae, iam antiquitus et Senatusconfultis et |.ceps curam alicuius rei iunxit **, excufantur a tutela, donec
) ! .4,5 Conftitutionibus Principum pleniffima immunitas tributa eft, | curam gerunt. . .. |
h " —— Wt etiam tutelae excufationem habeant: ícilicet eorum pupil- AXIII. VLPIANVYS j |libro II. Refponforum.||/ P n o- ;
'e cti6r- lorum, qui Ilienfes non fint Idque Diuus Pius refcripfit. | Prxm Magiftratum, quem in municipio quis erat adminiftra-. 7
; Sonmus $ 2. Eos, qui in corporibus ?* funt, veluti fabrorum, 5* im- | turus, tutelae excufationem non habere refpondi. $. r. Si in |
: . . 4,,munitatem habere dicimus: etiam circa tütelarum extero- | caftris merentes non ab eo tutores dentur, qui in caítris mere-/
77 gum 55 hominum adminiftrationem, habebunt excufationem: .bat,excufationem habere refpondi. . .
a nifi fi facultates eorum adautae fuerint, vt ad cetera quoque |//Audat, XXIV. Lgäïää—ää—s A|libro XIL...Quaeftionum; |] p
j munera publica fufcipienda compellantur. Idque principali-| Nk&ovAQvAM ctfe endum eft, ei priuilegium excufationis
| bus conftitutionibus cauetur. $. 3. Non ommnia tamen cor- | ablatum, cui fideicommiffaria libertas foluta eft: nam in toto
pora, vel collegia vacationem tutelarum habent, quamuis mu- | fere iure manumiffor eiusmodi nihil iuris vt patronus aduer-
0 neribus municipalibus obftricta non fint: nifi nominatim id | fus liberti perfonam confequitur: excepto, quod in ius voca-
] priuilegium eis indultum fit. $. 4. Is qui Aedilitate fungi- | re patronum ?? iniuffu ?? Praetoris non debet. :
i tur, pOtB& !:utor dari ':. nam A.edlhtas 1nte.r eos Magi&ratus *AV. VLPIANVS/A.! libro II. de OäQi.Ox?fG*CGIWI PA
j .. habetur, qui T* priuatis muneribus excufati funt, fecundum | ExcvsaAnk fe tutor per libellos non poterit. E
l j 'Dlm Marci refcrlptu.m.v $. 5. Sane notum .efc,vqu.od geren- OXXVI. PAVLVS/!! äwroüngulagd.gk'/Excuf:at;qmbgs,yH
. tibus honorem vacationem tutelarum concedi placuit: vacare| MExsoRnxs frumentarios *^ habere ius excufationis, appa-
autem eos, qui tunc primum vocentur ad fufcipiendum offi- | ret ex refcripto Diuorum Marci et Commodi, quod refcripfe-
cium tutelae: ceterum eos, qui iam fe mifcuerint adminiftra- | runt PraefeCto annonae £ ï | ,
L tioni, ne *? tempore quidem Magilftratus vacare aeque notum XXVII. MARcEAMVY s//|libro V. Regulazum.|/ Ls«
; eft $*. $. 6. Domini nauium non videntur haberi inter pri- | GA TARIvs, qui rogatus eft alii omne legatum reitituere,
j uilegia 9?, vt a ?5 tutelis ^* vacent: idque Diuus 'Traianus | fi maluit fe excufare a tutela, legatum propter fideicommiffa-
,; refcripfit. $. 7. Inquilini caftrorum a tutelis excufari folent: | rium confequitur: cui fimilis eft, qui de falfo egit, nec opti- .
nifi eorum, qui et ipfi inquilini funt,-et' in eod&:mäcafcro, ea- huit, « 2 Óheml : j :
4emque condicione funt. , - " | Sà&; «ed — «pp XXVIIL PAPINIANV g/i libro V. Refpon.fo.rgrq/H
j ddos, XVIIL. VrPerANvs/|libro XX. adilegemTuliam etPa- | Tvron petitus ante decreti diem, fi aliquod priuilegium.
" piam.|| Bxrro- amiffi ad tutelae excufationem profunt: | quaerit, reCte petitionem inftitutam excludere non poterit.
i quaefitum eft autem, qui funt 95 ifti: vtrum hi, qui in acie | $. 1. Quae tutoribus remunerandae fidei caufa teftamento pa-
" funt interempti, an vero omnes omnino, qui per caufam belli | rentis relinquuntur, poft excufationem ab heredibus extrariis **
i parentibus funt abrepti:in obfidioneforte? Melius igitur pro- | quoque retineri placuit: quod non habebit locum in per fälla
il« | | | H
44 In Pal. V. et Otob. haec finalia defunt, in hoc tamen fpatium relictum eft. 2 &. Hal. ztec. i AP' Hal. aeqe notum eft, abfínt. GER. — 62, Hal. inter pri-
45 Haud dubie Bitrafío, íÍcriptum pro: Vitrafio. Editiet plerique MSS. codices: | milegiarios. —Vulg. mtra priuilegia. BR. 6:5 Ap. Hal. a, abeft. GEB. . 64
" Britafio. Vat. monftrofe : Bitrofio Papillioni. ? R. Hal. Bitrafio. Habent: Britafio | Vulg. a tutela. B R. 65 Hal. fimt. — 66 Hai. PAVLV'S, praetereaque nihil.
) Pal.LILIIL Barb.GEE. ^ 46 Gothofr. in nota: Lugdunenüi. Hal.GEs. — 47 | 67 Vulg. praefigit: aliwm. BR. — 68Hal. babeat. — 69 Flor. hicetin sst
Hal. Claudius Mavcus ( quamuis filiusfamilias) fi idoneus. GE . 48 Hal. | buseft:centenfimum. GEB. — "7O Ap. Hal. datur, abeft. G E g. T! TU PIANTE
f perfeuerabit. G EB. 49 Hal. l;b. IV. GER. 50 Hal. et Vulg. inferunt: | etita omnes editi et fcripti praeter Vat. fine dul?xg in ex'cuht ante £. B R. SCrE
^ fuo. BR. — 81 Hal comflituit. — 52 Mal.lib. V. ediéli moujtorii GEB. 53 | pti funt: Pal L II IH. 1V. V.. vbï tamen eft: inimxerit, Barb. Sed Vaþ. vt e
" Vulg. zutuenda. GEB. 54 Hal. eiusque, quae. GEB. — 55 Hal. femeftre. Flor. GER "7 Hal. vocari, TEPUIPPMS omiffo GEB. - 'f73 Vj.ïlg.' "ïfi
j^ GEPB. 56 Bafil hic: Seurà cápers, licita corpora, i. e. collegia. BR, — 57 | imffua. BR. — '74 Bafil. o ereuéreat. BR. — 75 Dorotheus in ChOh.-ls' od
di» Hal. praefigit: 440$4ue, quo fa&o conftru&io turbatur, nifi malis initio periodi: | vv &vvevémagzcv. Adde Cuiac, XI. Obf. 1$. g R. — 76 Hal. extraneis. GE7B,Z',
] li qui. BR.

M

58 Hal. extraneorum. GER. 59 Vulg. inferit 2. BR. — 6O

474
filii, quem pater impuberi frátri coheredem et tutorem dedit:
cum iudicium patris vt filius, non vt tutor promeruit. $. 2.

'T'utorem ad ?? tempus exulare iuffüum excufare 78 non opor-.

tet:; fed per tempus exilii curator in locum ipfius debet dari.
XXIX. MamcrA wv s /||libro TL—Lnfütutonm.|
Prawk fiin exilium 'datus fit tutor, poteft fe excufare, fi *?
in perpetuum datus eft. $. r. Facilius autem exulis igno-
rantia, qui contutorem 99 fufpeCtum facere non potuerit, ve-
niam habebit. — /2,,44 | ; |
XXX. PAPINIAN ! ;
RISPERITOS, qui tutelam gerere coeperunt, in confilium
principüm adfümptos; óptimi maximique Principes noftri con-
ftituerunt excufandes: quoniam circa latus eorum agerent,
" et honor delatus finem certi temporis ac loci non haberet.
$. r, Cum oriundus ex prouincia, Romae domicilium haberet,
eiusdem curator decreto Praefidis ac Praetoris conftitutus, re-
rum adminiftrationem vtrubique fufcepit: placuit, eum duas
curationes adminiftrare non videri: quod videlicet vnius duo
patrimonia non viderentur. $. 2. Qui priuilegio fubnixus
eft, fratris curationem fufcipere non cogitur. $. 3. Patronus

impuberi liberto quosdam ex libertis tutores aut curatores te- -

ftamento dedit: quamuis eos idoneos effe conftet **, nihilo
nE d lj J XXXI. PAvrvs/||libro Vl-Quaef
f5 iU. . quitres tutelas adminiftrabat, duobus pupillis diuerfis decre-
»o£. Ü« — tis datus eft, qui potuit excufari 9?, et priusquam caufas ex-
1529..

LI'ut:

cufetur. Potuit ergo ?* tutela eius, qui nunc quarto loco

inuenitur, excufari: fed cum non fit excufatus, neceffario fub- -
eundum eft onus illius quoque tutelae, Nec me mouet, quod -

dicat aliquis, hoc nez$? exigi, an adminiftretur tutela: hoc

enim eo pertinet, ne fit finita adminiftratio: ceterum, fi peri-

culum -fuftineat ceffationis, puto ei-smputandam eam quoque

tutelam. $.-r. Idem euenire poteft, fi duobus teftamentis, -

'O, cum haberet tres tutelas, tutor datus eft: vbi non apertarum

«* w picéo k n acóa :
E r lata fit tutela, fed aditae hereditatis, vel condicionis exiften-
tis. $.2.Illa quoque erit differentia tutelarum, de quibus di-
m .. . Ximus, fi tértia ét quarta fit delata, licet in quartam ?^ prius
L 4 :99^""'"- detentus fit, íquod huius, id eft, quartae 9*, ex quo iuffus eft
p , &dminiftrare, iliius, ex quo[|datus eft, periculum) fuftinet.
cefera L^ 677 &, 5, 88 Egm, qui pupillum bonis paterhis abftinuerat, deti-

'..;w-wl Ó

Ácoc geca m € «A5,,

vEigsrn :

arem, recte fatturum Praetorem,(fi etiam) vnam

pro pluribus cedat. Neque igitur fratres condortes ?? plu-
rium loco habendi funt: neque non ?? fratres, fi idem patri-

f

"77 Hal. per, loco: ad. GEB. —— *8 Hal excefari. GEE. —— 79 Hal. smodo,
loco: fi, et mox: fit, loco: eff. GER., 8o Hal. tatorem. GER.
Hal.conflat. — 82 Ap. Hal, qui potuit excufari, abfunt. GEB. —— 83 Hal. ad-
) ! minifirarat. GEB. — . 84 Hal. poterit ergo a tutela. GEB. 85 Gothofr.
| in nota: Aj hoc non exigi, al. hic non exigi. fllud nempe habet Hal. hoc
Vulg. E feptem MSS. Pal. V. et Otob. zec, quatuor alii: wom. Vat. me, vt eft
Flor. BR. lli quatuor Pal.I. II IV. Barb. GEB. —— $86 Refcribe: 4uarta,
vti omnes. BR. Etiam Hal. Gz. 87 Hal. verba: id efl, quartae, paren-
rhefi inclufit, .eht.laiïerifco fignauit, vt folet facere in iis, quäfe defunt. In mar-
gine tamen nihil apparet. G ER. Hal. praefigit: Et. GER. j
et Vulg. et fovores, 113(1)300 : confortes. BR8.8 aMl re i d a
GE B. 91 Hal. redigenda eft. GE B. 92, Gothofr. in nota: 4l. fratrum.
Ita Hal. et Vulg. ille etiam in margine: alias, fratris. GEB. 93 Hal. Apol-
linaris. GEB. — 94. Taur. excufaBit. GER. 95 Ap. Hal. quid, abeft. GE R.
96 Flor. erat: etautaliquid. forte: et am et aliquid. Bm. 97 Vox manife-
fte repetita ex antecedentibus, nec babet Hal, nec e tribus MSS. Vat. et Qtob.

DIGESTORVM LIB. XXVIL TIT. L

| telae funt: non enim, vt dixï, numerus pupillorum, fed;diffi-

NVS/A llibro-V.-Refponforum:]| /I ve

| tor reliquit, 19? ab eo/quod) petit, quod idem dedit, repelli
minus iure publico poterunt excufari, ne decreto confirmentur.. |
uaeftionum:;|| /S1 1s,-
| | iunxit, non quod alioquini dáturus effet] etiam fine tutela *. //44»v,
cufationis allegaret, vnus ex pupillis, quorum iam tutelam ad- |
à . aminiftrabat 33, deceffit: |vbi;deliit ei competere excufatio, fta--
tim tenuit eum prius decretum, quafi in loco tertiae tutelae
quarta fübroganda: nam ipfo iure tutor eft, et antequam ex- |

E « — tabularum tempus infpicii debebit, fi quaeratur, quae prior de- |

nendum in [(guarta tutela exiftimaui, quafi depofita illa. .$..4. |

tutelam fufficere crediderit, fi tam diffufa et negotiofa fit, vt

monium habent, et ratio adminiítrationis pariter. reddenda.
fit ?*, Etex diuerfo fratres ??, diuifo patrimonio duae, tu- |

90 Hal. fed neque, loco: neque non. .

f acwlda $

wgg-l-t.z;gxrationum conficiendarum ét reddendatüm confidetan- -
da eft. : M |
wmvs Apolinaris ??. Iulio Paulo.
lum, [vel quiuis alius extraneus extraneum aeque pupillum v« .
fcripfit heredém, et Titio legatum dedit,/eumque/eidem püpil- 2
lo: tutorem adfcripft. "Titius. confirmatus excufauit ?^ fe a

' J
ia ekcCQospe

tutela. /Quaero, a leäatum amittat? Et quid ?5, fi /tefta- Wä*"ä". " P
nto quide fit fcriptus, legatuk ! g fian
mento quidem]tutor non fit fcriptus, legatuim tamen accepe- 542 ^ -

rit] datusque a Praetore tutor'excufet fe, an aequlQ repfflen-
düsfitalegato: etan ? S/3liquid interfit] fia patre ve emancipá-
to pupilloitutor datusffit, vel puberi curator ?| Refpondi, qui non
jure datüsi»- fit/) ** vel tutor vel curator a patre, (änüä?natus
a [P;;aätore, excufationis beneficio vti maluit, [repellendus- eft
alegato: idque et Scaeuolae ?* noftro placuit: nam *(et *
Praetorjqui eum cornfirmat tuqþrerä)] defuncti/fequitur iudi-
cium. [Ídem in matris teftamento[dicendum eftj — Similis eft
matri quiuis extranefis, qui pupï]llum heredem inftituit, eique
et in tutore dando profpicere voluit, /quales fünt alumni no--
ftri, Recte ergo placuit, eum, qui recufat id ?? .ügocj, tefta- f

debere. Non feémper tamen, exjftimo, eum qui onus tutelae ; Zziiz»,
recufzgu]itärepenendum/a legato: fed ita demum, fi legafum] - |
ei ideo adícriptum appareat, quod eidem tutelamjfiliorum in-
Idjapparere]potuit ?, ü-fpofPeris teftamento legatum adfcri-
um,codicillis verolpoftea factis tutorem datum :[in hoc enim
ldgato poteft dici, non ideo ei relictum,rquiaj et) tutorem 'effe
voluerit teftator. — — :^. — * E : |
-XXXIIL Inxx /|libro[XXIHf-Quaeftionum ||/.Szp.
HAEC nimium fcrupulofa furt, nec admittenda: nifi euiden-
ter pater exprefferit, velle fe dare, etiam fi tutelam non admi-

niftrauit ?: femper enim legatum aut antecedit, aut fequitur Jer
futelam. « ; —— . p Wi r uUIDIMIIE
j XXXIV./Ipexw |Hibro VIE-Quaeftionum |;. Ex
jEIS|^ apparet, non effe Kis fimilem eum ? quem Praetor tu-
torem dedit, cum poffet vti inmunitate: hic enim nihil con-
tra iudicium fecit teftatoris: nam quem ille non dedit tuto-
rem, eum voluiffe ?, tutelam adminiftrare filii, dicere non

poffüumus. | .. x : |
! | XXXVo IDEM;;/(H librOXWTï*"a':a[ ly QV ID
autem, fi fe non. excufauerit, fed adminiftrare noluerit, con-
teätus, .äg,oad ceteri idonei effent? " Hic poterit conueniri,
fi ab illis res feruari non potuiffet ?. ^Sed hoc non quaeren-
dum eít, fed contumacia punienda eft eius, qui quodammodo
fe excufauit. Multo magis quis dicere debebit indignum iu-
dicio patris, qui vt fufpectus|remotus ? eff/a tutela] L'«/fremouedus -
* XXXVI. /Inew /Alibro -TX:--Refponf üï] 9 (Aw) D dens
cissrMoS quidem /et fideliffimos] parentes liberis tutores :f
eligere folere, (et ideo/ad fufcipiendum onus tutelae etiam ho-
nore»' legati eos perfequi *^: fed cum proponatur, is de
i s quo

BR. Habet tamen Barb. immo et Bynkersh. GEB. — Quod ad Hal. re&e qui-
dem monet Brenkm. eum non habere vocem fit, verum et monendum erat, hanc
apud eundem mutatam effe in ef?; ita nimirum Hal. Refpondi, qui non iure da-
tus vel curator, vel tutor a patre eft. 98 Taur. ScaeBolae. GE B. — 99 Hal.
et Vulg. inferunt: onzs, illetamen ;d, refpuit. BR. —— 100 Hal. praefigit et. GE .
I Scilicet: omere. lta etiam eft in L. 35. n fim.fed e expun&ta. Huius loci - j
cauífa i L. 44. ad fm. 'Yaur. videtur retinuiffe: ab aliorum tntelae, licet et —
hic e fit expun&a. - Verius itaque et hic effe negle&am expunctionem. — Sane:
tutela, habent omnes tam manu quam typis exarati. BR, — Etiam Hal. et Pal, I.
I HL IV. V. Vat. Otob. Bynkersh. GEB. 2, Hal. poterit, ^ 3 Hal. ad-
miniflrauevit. ^ 4 Hal.et Vulg.bis.BR. — $ Vulgo ewm,abeft.GEB. —6 Hal.
in margine: alias, noluiffe. GEB. — 7 Hal. idomei fiut? et bi. GE B. . 8Hal.
potuit. GER. 9 Vulg. remouendus.BR. — Yo Hal. lib. V LI. vefpouforum ve-
fbondit. GEsB. — 11 Hal. bonorem et ita Barb. g R. Cum Flor. facit Bynkersh.
GEB, . I2 Vulg. profequi, et fic nos legeremus, quod per et pro etiam. alibi
; j &Qne

5

Mater filium fuum 'pupil- £,5

Jïag

P Y^
(7',:(.'[/*1 i

lus

m Pl UM
] Ui *

4 xu;" [j
llo .,/(a.l)zw
N

m fm:

h
lod
ra
ts
d

il
a.
r
1
jbi
n

UDIGESTORVM^LIB; XXVIL'TIT. L«

: :quo quaerftur, in/teftamento)legatum merüiffe, et idem: T395g:
lef pillo fubftitutus, non eft verifimile, hunc ** demum eum te-
.. dtatorem fubftituere voluiffe, fi et tutelam füfcepiffet: et ideo

€um de quo quaeritur,-alegato quidem, fi adhuc viueret pu- -

[ 1 /«c«- pillus, repellenduim fuiffey a:fubfütutione autem non effe füm-
mouendum: cum.eo cafu etiam füfcepta tutela finiretur *5,
$. r. Lucius Titius.ex tribus filiis incolumibus. vnum habet

emancipatum eius aetatis, vt curatoresaccipere debeat." Quae- -

To, fi idem Titius pater, petente .eodem filio emancipato, cu-
rator a Praetore detur, an iure publico vti pofüit, et nihilo mi-
nus trium filiorum nomiuze vacationem poftulare? Refpondi,
praemium ** quidem patri, quod propter numerum liberorum

[ 1'^^^* ei competit, denegati non oportere: **:-fed cum(filio fuo]cu-

p Vyie, Tator petatur, contra naturales ftimlulos facit] fi tali.excufatio- -

| . me vtendum eífe temptauerit *9. .. |
| XXXVIL (ScaAxv-o r A/|libroIT-Refponforum:| V Q vx
TESTAMENTO ?? tutor (datus]fuerat, adito Praetore dixit,
t:cte» Íe tres|liberos habere: adiecit praeterea, habenti patruum le-

C2 CC

creuit, SYI LEGITIMVM TVTOREM HABENTI TVTOR

DATVS ES, NON EST TIBI NECESSARIA EXCVSA-|

TiO. Quaero, cum nemo patruus impuberi . tutor effet, an
nihilo minus tutor remanfit.??? Refpondi, fecundum ea quae
proponerentur, quamuis iuftas excufationis caufas haberet,

|1o,£4,,, hon |tamen effe excufatum »propter vitium. pronuntiationis,

L. riej
-Ul .

: $- 1. Item quaero, fi adquieuiffet fententiae, an ob. id'.quod
7 non geffit tutelam, vtilis a&io in hunc dari debeat? JRefpon-
di,1fi errore potius, quod fe pro iure trium liberorum quod
allegabat, excufatum cræ;e-tjgt", quam malitia ab adminiftra-
tione ceffaffet, vtilem aCtionem:. non ?? dandam. . n
. XXXVIIL. PaAvzrzvs /[ | libro ^ TE Sententiaram/]|
QviwQvAGINTA dierum fpatium tantummodo ad conte-
ftandas excufationum caufas ?. pertinet: peragendo enini ne-
gotio; ^*^, ex die nominationis continui. quattuor menfes con-
füituti funt. ; ! J'j?u;;w;; 159 X ii b
XXXIX, Hoxixvs/Á|libro XHf.- Difputatio-
; üftituerg&y vt proferret ^? excufatio-
nem, mora contradictionis impeditus eft, quo minus decreto
. liberaretur: excufationem recte probari. - "IU I

XL. PAvrv s// libroiIT.! Sententiarum.|| 7 P o SVT' fu-

aut. valätu.dinari.ug deponere tutelam poteft.. $. r. Paupértas
quae -eperi-et oneri tutelae impar eft, folet tribuere vacationem.

XLL HremMocENrAxvs/lübro Il.-iurip-NHpitoma-
- ADMINISTRANTES rem ?? Principum, ex in-

rum 2$
dulgentia eorum, licet citra codicillos; a:tutela, itemqueïgura,
tempore adminiftrationis delata, excufantur. . [demque
cuftoditur in his qui PraefeCturam Annonae vel Vigilum ge-
runt. $.2. Eorum, qui Reipublicae. caufa - abfunt, comites,
qui funt intra ftatutum numerum,.de tutela, quae abfentibus
"vel profecturis delata eft, excufantur, nam fufceptam 'anteyf
non géponunt. $. 3. Qui corporis, item collegii iure excu-

confundantur. BR. — 13 Hal itém. GEs. 14 Hal.twnce GEE. ^ t5 Taur.
17 Hal. oportet. GEB. — 18 |
19 De hac lege vide Vertran. Maur. de Iare :
21 Hal. credidevit. G-E B. :
23 Bafil. mQhe. TÓ 7Qo À AAEODO ; as ï
25 Taur. profeRet. -

finEretur. GEB. — 16 Vulg. primum. BR.
Hal. cteudum fibi putauerit. -
libevor. c. 19. p. 67. BYNK.
22 Ap. Hal. »on, abeft. GE R.
Tho6w. BR. 24 Dafil. 4c 32«5 yvuvac982vo4 &uT2e. B.R.
GE B. 26 Hal. lib. IV. iuris éxecoudv. GEB. 277 Hal. et Vulg. res.. B R.
28 Flor. erat: exceptissis, quare potius emeudandum erat: exceptis Zis. BR.
Atque ita Hal. GE E. 29 Ita quidem in Pand. Elor. fed quis. vnquam . tale
quid fando audiuitz centifium, pro: ceutefimum. Saltum excidiffe videtur m
vt lit : cent Hinum,yt faepe alias z pro e.. Contius tamen hic nihil mutare vult. 3 R.
Qui etiam dehac vocein fchedulaaliquoties iam allegata contuluit Saluinium, qui
in margine: Vitra centifium. primum i videtur aliquantulum evafum : forte di-
cebat: centefiuin. MSS. habent: centefimum. Pal. 1. W. HHI. IV. V. Darb. Bynkersh.
Atin Vat. eit; Vitra C.miliavign, Edüam El centefimn, GER. — 30 Hlal. lib

20 Hal. reman[erit.. .

gitimum tutorem f& vitiofe tutorem datum. Praetor ita de-

p . '2', 4 s * ^. |
Íceptàm.tütelam, caecus, aut furdus, aut mutus, aut furiofus,

. ; , M " . 2
-cum??77. LiggRTVS Senatoris, filiorum eius tutelam admi-

475

fantur, a collegarum filiorumque eorum tutelà non excufan-
tur: excéptis his ??, quibus hoc fpecialiter tributum eft.
XLIL Pavrvs/||libro "*'iizægularij de Cognitionibus:
PLANE vltra centium ??. miliarium jabi vrbe filiorum col- //*.
legarum fuorum jtutelam fulbipere non coguntur.

XLIII. ]HEe& MOGENXANY s/ libro 1l. iuris-Epitema-

A

D3 «ceuta,
E ] ,l';dCu ^A

bJ ä&r?h Qevocs,,

niftrans, ab aliis tu lis non excufatur, | -
VXLIV.. ETPHONIN libro I*I.. 31*'-«-'-*«.Bifpü—*eae€æäaæ-.// oelsne-
Cv exjoradkione Diui Marci ingenuus libertino tutor datus

excufari debeat, eandem excufationem competere etiam ei, qui Mul

| 1us anulorum impetraffet, Imperator nofter cum Diuo Seuero

patre füo refcripfit. &—& Ergo fi pupillo libertino habenti

.ius anulorum, .datus fit ingenuus tutor vel curator, confe-

quens eft, vt excufatio eius ob hanc condicionüm diuerfitatem
non debeat accipi. $2. At fi, antequam pupillus vel pubes.
[nggp.rwggnorg;rïïr*z vigintigüingue|ius anulorum acciperet, Lu- r 3 20
cius Titius ei ?? datus, vt ingenuus excufatus fliïï,-. pott ime l2245
petratum beneficium denuo eidem ?^ tutor curatorue dari po-. ,.
terit, exemplo eo, quo placüit, etrefcriptum eft, eum quitem- — .
pore, quod intra annum erat,ex quo Reipublicae cau(a abeffe
defierat, excufatus fuit, praeterito eo, ipfum fuo loco dari
pofie. &-a- Et quamuis libertinus, 35, qui Senatori patrono
procurat, excufationem ab aliorum tutela ?5 habeat, ifte ta-
men|qui ius/anulorum impetrauit, qui ?* in ordinem in*ge—[(;ïaug,,,
nuorüm tranfit ??, tali excufatione vti non poffet- 3?. T f
— XLV. Ipz wflibro ITj ^^ Difputetionmm/ "'rrrvs LU XU.
FILIIS! MEIS, QVOAD KREIPVBLICAE CAVSA NON .
ABIERLT ^'JTvTOR ESTO:. gelfit tutelam ex ^^ teftía- | f«,

mento delatam: deinde Reipublicae caufa abeffe coepit, et

deftit :anjquafi noua tutela nuncjdelata, excufari debeat etiam. /: '/u lnl
ob abfentiam: Reipublicae caufa? an quia- praeceífit teftamen- "-óUwaA TOR ,,
tum abfentiam ob publicam caufam, et eft ab eo iam admini-
ftrata tutela,.non oporteat eum excufari ?. quid, fi liberos in-
terea fufceperit, aut aliam . excufationem paraujt ^? ? Magis
eít, vt hgec vna tutela fitz ideo nec excufationem '€&i compe-
tere, nec agi tutelae ob prius tempus poffe. $. r. Sed fi ita
fcriptum 'in.teftamento. fuit, "Tirrvs TvTOoR EsTO: l*r,
cvw ** REIPVBLICAE'CAVSA Ó^ ABERIT ^5, TV-
TOR NE- ESTO:,CVM- REDIERIT, TY TOR ESTO: quid.
de excufatione autjob abfentiam Reipublicae caufa, autjaliam, J 54.
quae poft obuenit ^*, dici oporteat, videamus, ;Pragcedit *9 , ,,, , -
autem ^^. alia quaeftio: teftamento ex die vel.fub4condicione4 , 4,, , — —
tutores ?? dati, an fe exeufarejantejdieme condjcionemue ne- ,.5
ceffe habeant? et in primis/an iam dies quinqbàginta eisgc'gg-» [^
dantj'intra quos.neceffejeft; caufas excufatidnis exercere? Sed ,
verum eft, non ante effe tutorem, quam dies venerit: namnec ;

diis J 'ä*eï d»a-tr,l
! ao € - ocd:
antequam . 3dita fit hereditas. |Quia ig itufjex eodem teftamene j , j
to iam gefta fuit tutéla, et qui ** excufatus eft ?? alias, afutu-
rus Reipublicae caufa, reuerfus continuo' haeret ?? tutelisjante

*

L.5 o agv |

füfceptis, etiam dntra annum: . fed hic excipfo teftamento de- ^ *ïigw

fierit ?* effe tutor: et ideo ex fecünda tutela excu(íare fe

IV. iuris imvvouus.-GEPR. ^ 31 Hal Lb. XIL. GEB.|. 52 Ordinarius cor-
rigens Flor. repofuit: awnis. etita omnes Ícripti et editi. BR. Etiam Hal. et
Ícripti Pal. I. 1I. HIT. IV. V. Barb. Vat, Bynkersh. GE R. 33 Vulg. inferit:
tutor. BR .:./34Hal. idem. G ER:/:::33 al liéertus. GEB.. 36 Videadnotata
ad L. 33..fuprab.t. B R. ....37 Hal; quia pro:quií. | 38Mal. et Vulg. tranfiit,
BR.. '39Hal. potef; .. 40Hal.Eb XP[L. GEB. — 4X Forte: aóerit. BR-— 42
Vulgo ex, abeít. B R. 43 Hal. «fon oporteat excufavi, et. fi liberos. iutevea fu-
fceperit: aut. aliam exctifationem. parauerit?. et magis efll. GEB. — 44 Gothofr.
in nota: quoad reipublicae caufa. Hal. In quo fallit. Eft enim apud KHal. cum
reipublicae cauffa. . G.. 8. 45: Vulg. inferit: vel ob aligm. BA. 46 .Xial.
abierit.:GEB... 47 Mal. obuenerit... ; 48 Hal, et Vulg. procedit, a quo aon
fum alienus. &R. ,. 49 Hal. iuferit et,, GEB. 50 Ap. Hal. tatores, abeil.
GEB. Neutiquam abeft, fed ftatim polt: teffamento pofitum ceraitnr, 51
Vulg. quzt. BR. 52, Hal. effet. GEB. 53 Hal. continuo. cobaeret. GE .
54 Hal. gef?gt . Vulg. defity et.ita.e feptem MS$S, quinque. — Qtob. de'ü,äffzz.
E à V at.

r i (Actwno.

&
; x 4 Lfén.
[ 2 Ls
L[ 1 tenr

! fce

ul
L. fuer,

DIGESTORVM LIB.

poteft. $. 2. $i a Praetore detur curator mente capto, aut
muto, fiue yentri, excufatur iure liberorum. .5. 3. Romae
datos tutores eos tantum accipere debemus, qui vel a Praefe-
&o vrbis, vel a Praetore, [vel injteftamento Romae confecto **,
vel in continentibus;59 dati fünt. $. 4. Si tanta corporis aut

476

/mentis) valetudine ab agendis rebus libertus[prohibeaturj vt |
. pe fuis quidem negotiis(fufficiat, neceffitati erit

fubcumben-

51 - ne(inpoffibile 59 iniungatur tutelae munus, quod obiri

dum ?*:

.a liberto non poteft ??, cum incommodo pupilli, et aduerfus

vtilitatem eius. - : . i
. XLVI. Pavrvs*? Wf llibro fingulari-de Cognitionibus. yf/
Qv zx collegio piftorum funt, a tutelis excufantur: fi mo-
do per femet piftrinum exercegdnt: fed non alios puto excu-

fandos, quam qui intra numerum funt. $. r. Vrbici autem.

piftores accollegarum quoque filiorum tutelis . excufantur.
$. 2. Sed et hoc genus excufationis eft, fi quis fe! di&it iB do-
micilium non habere, lam .
tor Antoninus cum Diuo patre fignificauit.

VBI | PVPILLVS EDVCARI VEL |MORARI
Z;intytfþ'm

LA fw(n.'

o [] — s
t J w/wmü&

L

L. f
La a«
E jfacftmd |

L2 Gek.
F3 7f

('l. ^V£s

alimenta pupilli, vel difciplinas.

: DEBEJATA ET DE ALIMENTIS EI
PRAESTANDIS.

[Vrpeiaxvs/f|libro XXXIV. ad Edi&um]||/
oLET Praetor freQuentiffime adiri, vt conftituat, vbi filii
S vel alantur vel morentur: noit tantum in poftumis, verum
omnino in pueris. $. 1. Etfolet ex perfona, * ex condicio-
ne, et ? ex tempore ftatuere, vbi potius alendus fit: et non-
numquam a voluntate patris recedit Praetor. Denique cum

quidam teftamento fuo cauiffet, ivtj filius apud fubftitutum edu- -

cetur ?, Imperator Seuerus refcripfit, Praetorem ae&.imare. *
debere, praefentibus ceteris propinquis liberorum: id enim
agere Praetorem oportet, vt fine vlla maligna fufpicione ala-
tur partus, et educetur. $. 2. Quamuis autem Praetor recu-

fantem apud fe educari non polliceatur fe coacturum, attamen

quaeftionis eft, an debeat etiam ixïüitum qgigere;: vtputa liber-
tum, parentem, vel quemlgliummgga;adfigxbus cognatisue? Et
magis eft, vt interdum debeat id" facere. $- 3., Certe non
male dicetur, fi legatarius vel: heres educationegm recufet te-
ftamento fibi iniunCtam, denegari ei,actiones, debere, exer-
plo tutoris teftamento dati. Quod ita demum placuit, íi id-

äfa&gng&circo fit relictum: ceterum, fi effet relicturus, etiam fi edu-

cationem recufaturum fciret, non denegabitur ei aCtio: et ita
Diuus Seuerus fa';pifüme flatuiy v nq r m |
II /Tn w /|| libro XXXIVE/ad-Ediétum. ||
cro iudicis, /qui tutelae/cognofcit, congruit, reputationes/tu-
toris non improbas' admittere: vtputa fi(dicat, impendiffe in
$. r. Modus autem, fi qui-
dem Praetor arbitratus eft, is feruari debet, quem Praetor fta-
tuit: fi vero Praetor non eft aditus, pro modo facultaglum pu-
pilli debet arbitrio iudicis aeftimari: nec enim permittendum

À

eft tutori, tantum reputare, quantum dedit, fi plus aequo de- |
dit ^. $. 2. Hoc|amplius, etíi Praetor modumdLalimentis fta-

Vat. vt Flor. BR. Quinque illa Pal L. 1I. IIT. IV. Barb. quibus adde Bynkersh.
GE B. 55 Hal. concepto. GE B. 56 Vulg. inferit: aedificiis. B R. 57
Hal. et Vulg. fuccurvendum. 53 &. 58 Taur. i Npoffibile. 59 Hal. poffit.
60 Hal. PAPINIANV'S. GER. : | !
I Vulg. inferit et. BR. 3 Hal ed»a-
4 Hal. et Vulg. exiflimare. BR.
6 Hal. et Vulg. fcripfit. BR. — 7 Hal. defiderarit. — 8 Hal. ita, loco: fit. GEB.
9 Hal. etiam, loco; et. GER. IOo Vulg. addit is. 2 R. 11 Ap. Hal. po-
fitis, abeft. GEB. Lego: pofitus, nempe, pupillus, de quo dixerat in $. 2.
Ita malo, quam vocem delere, vel transponere, vel contorte explicare. BYNK.
Ita etiam V/II. Obf. 25. n. XI. fed, vt mihi videtur, inuita fyntaxi. Facilis eft
huius loci medicina, fi vocem; pofitis, a fequentibus commate fepares, et €x $.

2, Ap. Hal. et, abeft. GER.
cavetur.

vbi ad tutelam datus eft : idque Impera-.

5 Hal. et Vulg. dederit. BR, .

II L.I

XXVII.

tuit, verumtamen vltra vires fa"cultatfum eft, quod decretum

] eft, nec fuggeffit Praetori de ftatu facultagium, non debet ra-

tio haberi alimentorum omnium: quia, fi fuggeffiffet, aut mi-
nuerentur jam decreta, aut non tanta decernerentur. $. 3.
Sed fi pater ftatuit alimenta liberis, quos heredes fcripferit $,
ea praeftando, tutor reputare poterit: nifi forte vltra vires fa-
cultatfum ftatuerit: tunc enim imputabitur ei, ,Cür; non ádito
Praetore defiderauit * alimenta minui, — .
IIT. IneM /I | libro £-deOmnibus Tribunalibus. UT// Ivs
ALIMENTORYVM decernendorum pupillis Praetori conipetit :
vtipfe/moderetur, quam fümmam tutores vel curatores ad
alimenta pupillis vel adülefcentibus praeftare debeant. $. r.
Modum autem patrimonii fpectare debet, cum alimenta de-
cernit: et debet ftatuere tam moderate, vt non vniuerfum re-
dditum patrimonii in alimenta decernat, fed femper fit 9, vt
aliquid ex reditu fuperfit. $. 2. Ante oculos habere debet in
decernendo et ? mancipia quae pupillis deferuiunt, et mercg-
es pupillorum, et veftem, et tectum pupilli: aetatem etiam
contemplari,in qua conftitutus eft *?, cui alimenta decernun-
tur. $. 5. In amplis tamen patrimoniis pofitis ^* non cumu-
lus patrimonii, fed quod exhibitiqhi frugaliter fufficit, modum
alimentis dabit, $. 4. Sed fi non conftat, quis modus facul-
tatium fit, inter tutorem, et eum, qui alimenta decerni defi-
derat, füfcipere debet cognitionem, nec temere alimenta de-
cernere, ne in alterutram partem delinquat: prius tamen exi-

| .//:raw,o

gere debet, vt profiteaturitutor, quae fit penes fe fumma: et L 2sc6;

comminari grauiores ei *^ vfüras infligi eius quod füpra pro-
feffionem apud eum fuerit comprehenfüm *?. $. 5. Idem **

ad inftruCtionem *5 quoque pupillorum, vel adülefcentium, pu- ,

T

pillaram **, vel earum quae intra ** vicehfimum|annum con-
ftitutae funt, folet decernere refpectu facultatium, et aetatis
eorum, quyiníftruuntur *9. $. 6. Sed fi egeni fint *? pupil-
li, de fuo eas alere tutor non compellitur: et fi forte poft de-
creta alimenta ad egeftatem fuerit pupillus perductus, démi-
nui debent quae decreta funt: quemadmodum folent augeri,
fi quid patrimonio accefferit. XX5/ J 4405
LIVM heredem inftituerat, filiae dotis nomine, cum in fami-

$
d L52 g d

lia nupfiffet, ducenta legauerat| nec quicquam praeterea, A 1...4'129014 £.

tutorem eis ?? Semprontium dedit: is acognatiset a ?^* pro-
pinquis pupillae perductus ad Magiftratum ?? iuffus eft ali-
menta pupillae, et mercedes, vt liberalibus ?? artibus jünfti-
tubretur, pupillae nomine praeceptoribus dare: pubes factus
pupillus puberi iam faCtae forori füae ducenta, legati caufa,
foluit, Quaefitum eft, an tutelae iudicio confequi poffit, quod
in alimen;ga pupillae, e£ mercedes a tutore ex tutela praeftitum
fit? Refpondi, exiftimo, etfi citra Magiftratuum decretum tu-
tor fororem pupilli fui aluerit, etliberalibus artibus inftitue-
rit, cum hdqc aliter ei contingere non poffeyt, nihil eo nomi-
ne, tutelae iudicio, pupillo, aut fuy&ituï-i-s pupilli praeftare ^*
debere. : | ptas L5,,
--- M. VrrrANvs /||libro THE-de-officio-.Proconf: li:s:/n
Sx niscEPTETVR, Vbi morari, vel vbi educari pupillum
oporteat, caufa cognita id Praefidem ftatuere oportebit. In

2. 70 pupillis, füubaudias. GEB. 12 Hal. et Vulg. grauiores fe ei vfuvas im-
füigere. Profe&o conftru&io, quae Flor. obtinet, aliquanto durior eft, nec ta-
men ideo eam mutatam velim. BR. — Mihi non videtur improbabile, in. codice
PandeGis Flor. antiquiore fcriptum fuiffe: grawiores fe ei vfuvas imfligere, per
compendium: grauioreSEZ, eoque non animaduerfo, alium librarium vel corres
G&orem 72 znfligere, in: infligi, commutaffe. G E B. 13 Hal. depraebenfum.
GE B. I4 Hal. et Vulg. item. BR. 15 Hal. inflitutionem. GEB. 16
Hal. item pupillavum. 17 Hal. et Vulg. zufra. BR.
GEB. I9 Al. funt. 20 Hal. et Vulg. ez.BR. 21 Ap. Hal. et. Vulg.
a, abeft. BR. 22, Hal. magiflratus. 23 Etiam puellas Romae liberales
artes didiciffe, multa exempla probant. De Virginia Cafaub. ad Diogen. Laert.,
24 Hal praeffaríi, in quod procliuior (um. BR.

25

-»ant,

LU m era,

caufae

18 Hal. inflituumtur. —

! M'd;m,j

E

DIGESTORVM LIB. XXVIL. TIT. -1L. IIl

/ caufae cognitione euitandi ^5 funt, qui pudicitiae impuberi(^5
- poffunt infidiari. 7:5« o OCUA 3
' | VI. /TRvPHON Zf )f s/libro XIV:-27-Difpu
! S1 ABSENS fit tutor, et alimenta ;)—tïf)ïïlus defideretsifi qui-
, dem neglégentia, et nimia ceffatio in adminiftratione tutoris
, : obiciatur, quae etiam ex hoc arguatur, quod per abfentiam
0 . eius deferta dreli&ctaque funt ?3 pupilli negotia: euocatis ad-
finibus atque amicis tutoris, Praetor, edicto propofito, caufa

j : cognita, etiam abfente tutorej vel remouendum eum qui di-

: enus tali nota videbitur, decernet, vel adiungendum curato-
rem: et ita, qui datus erit, expediet alimenta pupillo. . Si ve-
ro neceffaria abfentia tutoris et improuifa acciderit ??, forte
. . «uod fübito ad cognitionem principalem profectus, nec rei
Leloi:m..Íuae prouidere, nec confulere|?? pupillo potuerit, et fpera-
tur ?* redire, et idoneus fit tutor, nec expediat alium adiun-
gi, et pupillüs alimenta de re fua poftulet, recte conftituetur
ad hoc folum, vt ex re pupilli alimenta expediat.
f p TT uPLE A
K * ET RATIONIBVS DISTRA-
2 ET VTILIQCVRATIONIS -
LC CAVSA ACTIONE. acém. í
[Vrrraxwvs/]||libro XXXVE ad Edi&um]||7 " '
EN * owNIBVS quae fecit tutor, cum facere non deberet,
A item in his quae non fecit, rationem reddet hoc iudicio:
praeítando dolum, * culpam, et quantam in rebüs fui$ dili-
sentiam. -$—4K Vnde quaeritur apud Iulianum libro vicen-
| XX /l.fimo primo Digeftorum, fi tutor pupillo auctoritatem ad mor-
E oD tis caufa donationem accommodauerit, a)f tutelae iudicio te-
neatur? EÉt ait, teneri eum: nam ficuti teftamenti factio, in-
. quit, pupillis concefía non eft, ita nec ?, mortis quidem caufa
donationes permittendae funt. -$—2. ä djet fi non mortis
] caufa donauerit tutorej auctore, idem Iulianus fcripfit, pleros-
1 que quidem putare, nonvalere donationem: et ^ plerumque
4 L'éxibere, 3ta eft: fed nonnullos cafüs poffe lexiftere, quibus-fine repre-
henfione tutor auctor fit 7 pupillo ad dáminuendum, decreto

Ü fcilicet interueniente: veluti fi matri, aut forori, quae aliter
fe tueri non poffunt, tutor alimenta praeftiterit: nam cum bo-
: nae fidei iudicium fit, nemo feret, inquit ?, aut pupillum aut
ld fübftitutum eius quaerentes ?, quod tam coniunctae perfonae
üwf; alifae &nt. Quinimmo per contrarium putat poffe cum tuto-
EC re'agi tutelae, fi tale officium praetermiferit. .-$-9- Officio
N ?re, tutoris incumbjt, etiam rationes a&tus fui conficere, et pupil--
,ïü'U"*J*"* lo reddere: ceterüm, fi non fecit, aut fi faCtas non exhibet,
15 hoc nomine iudicio tutelae tenebitur. De feruis quoque in-
l .. ferrogationes, fed et quaeftiones habendas, et hoc officio 1u-
d L lia dicis conuenire *9 placuit: nam Diuus Seuerus decreuit, cum]
? , jT7,£,, neque inuentaria neque auctignalia ** proferentur '?, reme-
l "dio eo vti debere, vt rationes a feruis qui rem 'gefferant **,
e * proferantur: has rationes fi effe mala fide confcriptas a fer-
: uis dicunt *^ tutores, etiam in quaeftionem *? ferui interro-
vfï 25 Hal. vitaudi.. 526 Malumus, quod omnes habent: impuberis. lta in prae»
: cedenti lege erat: mwpiffet, pro: "upfiffet, vbi tamen s repofita. BR. Etiam
» Hal. impuberis. GEB. ^^ 277 Hal.lib. XI. GEB. — 28 Hal. fint. | 29 Hal.
l iüciderit. GEB. | -30 Taur, ueCon[ulere. GEB. — 31 Hal. fperetur. GEB.
jl -. I Vulg. De Tutelis. BR. 2, Vnde dicatur haec aCtio, video quaeri.
Per ratioues, intelligo patrimonium pupillare, et fic ratio fermi pro peculio in
"s L. 4. pr. fupra de Pecul. ét quod propius eft, ratio pupillaris, pro patrimonio
J pupillari in L. 43. $. 1. fupra de adminiflvat. et peric:- tut. vt hoc. fenfu ratio-
t 7ie$ difirabere nihil valiud fit, quam patrimonium pugllh. diffipare, interuertere,
" fürbare. BYNK. Vero videretur hoc propius, fi A.a&mm effet nomen: de ratio-
i nibus difivactis. G B. 5 Hal. De ommibus, vti et paulo poft: de bis. G E B.
* ! 4, Hal. inferit et. GEB. 5 Hal. ue. GERB. 6 Hal. vt. GER. — 7 Hal.
" | et Vulg. fit. BR. — 8 Hal, in margine: alias, won feret inique. GEB. — 9 Ita
3 | etiam Hal. vt quoque Taur. fed male. Etiam Flor. fubantique a eft expunéta.
| BR. lo-;Hal. euenire. GEB. 11 Hal. ratz'qnalm, et in margine: alias,
$ auctionalia. G EB. 12 In editis omnibus eft: proferuntur. $i quid mutan-

$ : . » s Es
t dum, malim: proferrentgr. — Contrario vitio eft in L. 22, Flor. auferret, pro:

477

gari poterunt. $. 4. Praeterea fi matrem aluit pupilli * ]
putat Labeo|imputare]eum poffe: fed eftiverius pngn ngïifolrg dub H
perquam egenti dedit, imputare eum oportere de largis facul- d
tatibus pupilli: vtrumque igitur cohcurrere oporth: vt et — *mf; '
mater egena fit, et filius in facultatibus pofitus. äg. Sed ze,
fi munus nuptiale matri pupilli miferit, non eum pupillo im-
putaturum Labeo fcripfit: nec perquam ** neceffaria e£e ifta
muneratio. — $. 6. Si pupillis tutores pater dedit !9, inter. Li *« .
quos *? et libertum fuum, perque eum ?? voluerit tutelam ?*
adminiftrari, et tutores certam f'ümmam ei ftatuerunt ?2,. thia
aliter ^? fe exhibere non poterat;fhabendam eius rationem . «sf. r2
quod ftatutum eft, Mela exiftimat. «2 Ergo et fi ex inqui- d
fitione propter rei notitiam fuerit datus tutor, eique alimenta
ftatuerint contutores: debebit eorum/ratio| haberi, quia iufta ^ J s
caufa eft praeftandi. $. 8. Sed et fi feruis cibaria ?^ prae- — :
ftiterit, vel ?? libertis, fcilicet rei pupilli neceffariis, dicendum
eft, reputaturum. Idemque ?* et fi liberis hominibus, (i ta-
men ratio praeftandi iufta intercedat. $—9. [tem fumptus li-
tis tutor reputabit ^*, et viatica, fi ex officio neceffe habuit
aliquo excurrere, vel proficifci. $. ro. Nunc tractemus, fi
plures tutelam pupilli adminiftrauerift, pro qua quisque eo-
rum parte conueniendus fit?2 $.-E& Et, fi quidem omnes fi-

imul gefferunt tutelam, et omnes foluendo funt, aequitfimum

erit, diuidijaCtionem/inter eoslpro gortionibus'fvirilibus, exem- / /aecu fatconem,

. plo fideiufforum. .$3x2: Sed et fi non omnes foluendo fint, / 5549 ia

inter eos qui foluendo funt, diuiditur aCtio: fed prout quis-
que foluendo eft,jpoterunt;conueniri. $z. Etifortequis ; 1 »cde /7,
ex facto alterius tutoris condemnatus praeftiterit ?9, vel ex F

| communi geftu, nec ei mandatae fünt actiones, conftitutum

eft a Diuo Pio, et ab Imperatore noftro, etjDiuo patre eius, |"4.
vtilem actionem tutori aduerfus contutorem dandam.
Plane, fi ex dolo communi conuentus praeftiterit tator, ne-
que mandandae)funt,ïg Ciones,| neque vtilis ^? competit: iquia
prgprii deli&ti poenam fübit ??: quae res indignum eum fe- — 4cc«f« t rores,
cif, vt a ceteris quid confequatur doli participibus 3* : |necf [ J/ic«a«
enim vlla. focietas maleficiorum, vel communicatio iufta da- L fca5
mni ex maleficio eft ??. .$.—3. Vsque adeo autem ad con- (
tutores non veniggr, fi fint foluendo contutores ??, vt prius :
ad Magiftratus, qui eos dederunt, vel-«-fideiuffores venipturf /4 a,
et ita Imperator nofter Vlpio Proculo refcripfit. Quod enim — .
Marcellus libro JoCauojDigeftorum fcripfit, quodque faepiffi- J ! //W..
me refcriptum eft, quamdiu vel vnus ex tutoribus ** idoneus,
eft 3?, non poffe ad Magiftratus qui dederunt veniri ?9, fic-
erit accipiendum, fi non contutor ob hoc conueniatur, quod .
fufpectum facere, vel fatis exigere inoluit ?*, $. 16. Hanc Lt *«,
aCtionem etiam in heredem tutoris competere conftat. .$.17.-
Sed'et heredi pupilli aeque. competit, fimilibusque perfonis. -
S-—xz8. Non tantum ?? antecondemnationem, Xfed etiam poft / — J ..
condemnationeïnj* defiderare tutor poteft, mandari fibi BCtiones! « 7 47 aZco nes,
aduerfus contutorem, pro quo condemnatus eft. $. rg. ??
| : Ra-

* (&am &

auferet. BR,— 13 Hal.gefferunt. GEB. — Y4 Hal. dicant. — 15 Hal. quae-
fiione, quod praeferrem. BR. I6 Hal. inferit fi, absque hoc diftin&io inter
non et mifi, collocanda. B R. Poffemus etiam ad Taur. artificium. confugere:
n0n niSl. GEB. 17 Hal. wec enim tam. GE B. 18 Hal. et Vulg. dede-
Tit. BR, I9 Hal. interque eos. GE B. 20 Hal. per quem. GER. 21
Hal. inferit: faam. GEB. 221, Hal. flatherint. GEP. — 23 Hal. alter, ópe:
rarum, vt videtur, incuria. 24 Hal ciVavia. GEB. — 25 Taur. Bel. GER.
26 Hal. et Vulg. inferunt: eff. BR. 27 Yaur. reputaBit. GEB. — 28 Hal.
praefhatit. 29 Hal et Vulg. inferunt: aco. BR.. $0 Hal. et Vulg. fubiit.
B R. 31 Hal. quid doli participibus confequeretu. — 32 Ap. Hal. eff, abeft.
GEB. Non tamen prorfus abeít, quamuis hoc loco exulet; ita nempe Hal,
nec emim wvila focietas eft maleficiorum, vel iufla com. damm. ex malef. 33
Gothofr. in nota: vide L. 3. C. de probat. fi non fint foluendo: Ita legit Cu-
iac. ad tit. C. de diuid. tut. Sed iam ante Cuiacium Hal. fi folwemdo thtore$
"0n. fint. 34 Vulg. quamdin duo vel vnus ex coututoribus.. Hal qmamdiu
vna$ ex tutoribus. BR. . 25 Hal.fit. 36 Hal. perueuiri. GEB, — 37 Vulg.
nolaerit. BR. 38 Vulg. inferit: awtém. BR. 39 Vulg. praefigit De, B R.
'fffa 4a

478
£ Rationibus diftrahendis aCtione non folum hi. tenentur tuto-
res, qui legitimi fuerunt, fed omnes qui iure t.utoi'es fun.t, et
gerunt tutelam. 4&—2e. Confiderandum .eft in hac actione,
vtrum pretium rei tantum duplicetur, an etiam quod.pupl.lhw
interfit? Et magis eífe arbitror, in hac actione quod mtere&m
non venire, fed ref tantum ae&ïmatione;b. --- In tutela,
ex vna obligatione duas effé 'aCctiones conftat: et ideo, fiue tu-
telae fuerit actum, de *? rationib? diftrahendis agi non
poteft: fiue contra, tutelae actio, quód ad ** fpeciem iftam,

perempta eft. $-s9- Hunctamen tutorem, qui intercepit pe- [

/. 4490 cuniam pupillarem, et furti;teneri Paffnianus ait : /quijet fi ^?-
furti teneatur, hac/aCtioteconuentus, furtijaCtione non libe-
L'aecij al 9*« eur: nec enim eadem 'obligatio/farti ac tutelae, vt quis *?
|.— . . * dicat plures effe actiones eiusdem fa&ti, fed plures obligatio-
l'avligatumnt,mes: nam et tutelae et furti obligatur. $ 23. Hanc aähonerp
| fciendum eft perpetuam effe, et heredi, fimilibusque perfonis
dariex eo, quod viuo pupillo captum eft. Sed in heredem
ceterosque fücceffores non dabitee: quia poenalis eft. — $. 24.
Haec aétio tunc competit, cum et tutelae actio eft **, hoc eft
finita demum tutela. r ia & | |
ao II. [PAvrvs /Hlib?mï ad Sabinum]||/ Acm10-
j^NE de ** rationibus diftrahendis nemo tenetur, nifi qui in
tutela gerenda rem ex bonis pupilli abftulerit. $. r. Quod
fi furandi animo fecit, etiam furti tenetur. Vtraque autem
A€tione obligatur, et altera alteram non tollet. Sed-«e& con-
dictio ex furtiua caufa competit: per quam fi confecutus fue-
rit ** pupillus quod fuerit ablatum, tollitur hoc iudicium :
qui/ nihil abfit pupillo. $. 2. Haec actio licet in duplum fit,
in fimplo rei perfecutionem continet, **. non .tota dupli poe-
na eft. ! GU | *$6^,
.III. Poxrourvs; || libro V.-adjSabinum; || / Sx Tv-
TELAE aut negotiorum geftorum agatur, incerto hoc, quan-
tum ab aduerfariis debetur ^9. tutori procuratoriue: arbitr[/u
iudicis cauendum eít, quod eo nomine eis abfit. . 29

l

m

Jjjcid40n
"^ LlUf fhitül«s
evcrob st ww : :
| "Guanbohaec actuo
co rnjaa'taïïw,:

L J'acCone.,

IV. PAvrvs/]|ibro VIHIJad-Sabimwm
] nita tutela fit, tutelae agi non poteft. Finitur autem non fo-
lum pubertate, fed etiam morte tutoris vel pupilli. $. r. Fi-
liumfamilias emancipatum, fi tutelam adminiftrét, etiam 4di-
recto|teneri Tulianus putat. $. 2. Si adhuc impubes tutelae
agat, nihil confumgatur. . $. 3. Cum furiofi curatore/ non tu-
telae fed negotiorum geftorum actio eft: quae *? competit
etiam dum negotia gerit: quia non idem in hac|jaCtioney quod
in tutelae /actione] dum impubes eft is cuius tutela geritur,
cotfütutum eft; —— " ^ ^^ XEWMSo com u vesiison
V. VrpriAnvsSs/||libro;XLIII/ad Sabinums|| / Sx Tv-
TOR rem fibi depofitam a patre pupilli, vel.commodatam non
reddat: non tantum commodati, vel depofiti, verüm tutelae
, quoque tenetur: et, fi ?? acceperit pecuniam vt reddat, ple-
risque placuit,eam pecuniam vel 5* depofiti vel commodati-
actione repeti, vel condici poffe. Quod habet rationem : quia 5?

turpiter accepta fit. : n n
: Vl.Ipx M//i |libro XXXT.-ad Ediftum4| / Sx &rrrvs-
FAMILIAS tutelam adminiftrauffit, ét liberatus patria pote-
. P . , '
ftate dälg aliquid fecerit: anjaCUio tutelae patrem quoque 5?
hoc nomine teneat? quaeritur. Etaequum eft, vt eum dum-
taxat dolum pater praeftet, qui commiílus eft ** ante eman-
cipationem filii. i | : |

J& i ^ €Y'8 , 5

| LA aAcCone
LLJ Ll:*cætfuft'one ;

40 Ap. Hal. de, abeft. GEB. — 41 Hal. 440 ad. — 42 Hal. qui fi etiam.GEB.
43 Hal. inferit 2on. GEn. 44 Ap. Hal. eff, abeíft. GEE, 45 Ap. Hal.
de, abeft.. GER. 46 Vulg. fuerat. BR. — 47 Hal. praefigit et. GEB. — 48
Hal. debeatur. 49 Hal. a&io aeque competit, etiam. GE B. 50 Hal. Sed
Ji. Vulg. Sed et fi. 8R. 51 Ap. Hal. vel, abeft. GE z. 52 Ap. Hal.
babet vationemi: quia, ab(unt. GE B. — 53 Ap. Hal. quoque, abeft. GEB, — 54
Hal. fit. GEB. — 55 Ap. Hal. fit, abeft. GEB. — 56 Hal. conuenietur. GE B.
57 Mal. redintegrare. 'Tu vide Duker. ad Opnufc. de Latin. Vet. ICt. p. 407.
&R. 58 Hal inferit: et i5, GEB, 59 Gothofr, in nota; reciderit. Hil.

. DIGESTORVM LIB. XXVII. TIT. III.

«Taules VITL;P A PINIAN Vä/ï

| pillo, quomodo fi pecuniam creditam a patre eius accepiffet.

j eoce L. t
Lvs heres exftiterit ei cuius tutelam tutor fuütis gefferat, ex
hereditaria caufa cum tutore fuo habebit JaCtionem. . $. 1. Si
tutor in hoftium poteftatem perüenerit, quia finita tutela in-
tellegitur, fideiuffores, qui pro eo rem faluam fore fpoponde-
riftt, et fi quis exfftat defenfor eius, qui paratus eft fufcipere
iudicium tutelae, vel fi quis fit ** curator bonis eius conftitu-

tus, re&e conuenigfftur 55 : , ,
|libro XXXVHE. Quaeftiomm| |.
tuteldi. priftinam poffit inte-

m:|

1minit

mng;fï :
grage"'. | f ( OA 'aque,,
ï&/mIX.NwL.PI—ANVS/f/HibT.* n.||/
TOR Reipublicae caufa abeffe coeperit, ac per hoc fuerit ex-
cufatus, quod Reipublicae caufa aberit: tutelae iudicio locus
eft. Sed fi defierit Reipublicae caufa abeffe, confequenter de-
finit ** qui in locum eius datus eft,.et tutelae conueniri pote-
rit. $. r. Si duobus impuberibus fratribus tutor'datus fit,
et alter eorum in legitimam tutelam fratris fui perfeCtae ae-
tatis conftitutg, refcidit ??, eum qui datus effet ?9, tutorem
glfe defiffe Neratius ait. Quia igitur [definit/ ?*, érit tütelae/ J je

n

ja&tio etiam ex perfona impuberis: quamuis fi teftamento datus reL, : ?efisst

fuiffet, non delineret effe tutor eius, quijadhuc erat impubes : — ^cce.
quia femper legitima tutela teftamentariae cedit, $. 2. Si te- / J «s/:

. ftamento füb condicione tutor datus fit, deinde alius medio

tempore ex inquifitionez dicendum eft locüm effé tutelae iu-
dicio, exiftente condicione, quia tutor effe definit. :$-3- Sed
et fi quis teftamento vsque ad tempüs fuerit datus, idem erit
dicendum. & Et generaliter quod traditum eft, pupillum
cum tutore fuo agere tutelae non poffe, Mactenus, verum eft,
fi eadem tutela fit: abfüurdum enim erat, a tutore ràtionem dd-
miniftrationis negotiorum pupilli repofci $?, in qua adhuce. s. ^ .
perfeueraget: in qua autem definit *? tutor, et iterum coe- 4J *» —
pit effe, fic ex priftina adminiftratione tutelae debitor eft pu-

j

Quem igitur effectum haec » -ex-) 9^ fententia 95 habeat,

| videamus ? Nam, fi folus tutor eft, vtique ipfe fecum non

aget: fed«wek per fpecialem curatorem [conueniendus eft, vel /- ] 2esuzt
pone eum contutorem]habere, qui poffit aduerfus eum iudi-

cem $? accipere, ex qua caufa cum eo tutelae agi poteft.

Quinimmo 9* fi medio tempore foluendo effe defierit, impu- .
tabitur contütoribus, cur non egerunt *5 cum eo. $. 5. Si
tutori curator fit adiunttus, quamuis fufpe&to poftulato, non]J ] /;4, ,,,
cogetur tutelae iudicium tukor,fufcipere: quia tutor)mane-r ; ;7,...
ret 9?, $. 6. Sed et fi jfuerit; tutor ,confifcatus, aduerfus fi- ;
fcum dandam effe adiionem conftatjei qui loco eius curator *9. * ?^ 7:

datusifit, vel contutoribus eius. $. 7. Ceterae actiones] prae-.-.-i'j' ssl

ter tutelae, aduerfus tutorem. competunt, etfi adhuc tutelam uümyy;,,,g
E

adminiftraht **, veluti

furti, damni iniuria*'e, condictio *4.0:^
X.'PAvrvs/||libro-VtHbr jié&ll|/ Se&p xox J«
dantur pupillo, dum tutor. utelam gerit: quamuis enim mor- , ,.
te tütoris interdant, tamen pupillus cum herede eius,actioneny j aur,
habet: quia fibi foluere. debuit. | u NV
.,Xl. VrPiaAwvs/flübro-XXXV.-ad-Edictum H / S1
FILIVSFAMILIAS tutelàm admififtrauerit, deinde uerit.
emancipatus, remanere eum tutorem Iuliamäg ait: et cum
pupillus adoleuerit, agendum *? cum eoieius' qt'iidem tem- g'izfi',,
poris

du

Ita et Vulg. BR. 60 Hal. fit. 61 Vulg. addit: effe tutor. BR. - Ó2
Hal. pofci. Vulg. expofci. BR. 63 Hal. et Vulg. defiit. B R. 64 Abett
hoc: ex, ab omnibus fcriptis et editis, natum ex concurfu ecsin vocibus: baec:
fententia. BR. — Abeft ap. Hal. et in Pal. 1. II. III. IV. V. Barb. Otob. Habet
tamen Vat. vt eft Flor. GER. 65 Flor. erat: fententiae, ífed e deleta. BR.
66 Hal. iudicium. GEB. 67 Hal. et Vulg. inferunt et. BR. 68 Hal. et
. Vulg. egeriut, BR. 69 Hal. et Vulg. »anet. BR. 70 Hal. tutor. GE B.
71 Hal. adminiftrat.
-iv mQÀyuu emuvevca Rywy». BR,

72 Nempe; furtiua. difertiffime Graeci: xo4 4 7b xAm-^ .
73 Hal addit: effe. Vulg. ef. BR.'

» PT
L aa*z?io&m"

L JíacAnae —

!
|
|
|
L 4

^5 —
—] aetonum, :

la&./i.;;;m :

DIGESTORVM LIB.

poris ** quod -efeante emancipationem, in(quantum facere |
poteft, eius vero quod «&t- poft emancipationem, in folidum:
. cum patre vero dumtaxat de peculio: manére enim aduerfus
-l acto- eum etiam poft pubertatem de peculio[aCtionem: neque enim
. **""«ante annus cedit, intra quem de peculiojactio;d&ur, " *, quam
tutela fueritfinita. « - , LA aecufalio. HE,
Livs autem tutor propter hoc fuum

faCctum cum patre age-
. re non poteft ante pubertatem: quia nec finita tutela hoc ab
e) eel potefE " "o FSPUSCLA K Is
TVTOR poft pubertatem pupilli negotia adminiftrauerit, in
iudicium tutelae veniet id tantum, fine quo adminiftratio tu-
telae expediri non poteft: fi vero poft pubertatem pupilli is
qui tutor eius *? fuerat, fundos eius vendiderit, mancipia et
praedia comparaul/it,*neque venditionis huius 75, neque em-
ptionis ratio iudicio tutelae continebitur. Etjelt verum, ea

——

L.LÍ twwe actonequae conexa funt, venire injtutelaejaCtionemy fed et illud eft

i
L: Y
nf n
NU
1 qc,
)

- —5 —— 0cÀn 9 8

m[ , ./Wa
6] lm

je| ) ln

9. LAnyth

L lo
* Llfin
luv
4

TU -W;Tä"?fqm'volentis in fumptum litis ab his tibi pecuniamifübminiftrarij

d
1
j
m U]
n.;dft

3

Lwcu:ct*-g(z

EL
[] 4ec« .
p

SDOO A deditXVL. 10 w librofOXIV

verum, fi coeperit negotia adminiftrare poft tutelam finitam,
£, euolui iudicium tutelae in negotiorum geftorum jactionem :
oportuit enim eum a femetipfo tutelam exigere. Sed et fi
quis, cum tutelam adminiftraffet, idém curator adülefcenti
fuerit datus, dicendum eft, negotiorum geftorum eum conue-

Sr PosT pubertatem tempore aliquo, licet breuiffimo, «inter-/
(miferit/adminiftrationem tutor, deinde codperit gerere: fing
vlla dubitatione, 'tam tutelaé[quam negotigrum geftorum iu-
- dicio Pu UET " |

cum eo (agendum eft.
XV. äV'LPIAst,/] ibró'EXBifputationum.||/ Sr x
^** duobus tutoribus cum altero quis transegiffet, quamuis ob do-
lum communem: transactio nihil proderit alteri: nec imme-
rito: cum vnusquisqué doli füi poenam fufferat. Quod fi
conuentus alter praeftitiffet, proficiet id quod praeftitit, ei qui
conuentus non eft: licet enim *? doli
—Anee fafficit vnum fatisfacere: vt in duobus, quibus res com-
modata eft, vel depofita, quibusque mandatum eft. "afebs
* adhuc * tutore ** ex ftipulatu agatur, vel cum his qui pro
eo interuenenin, erit dubitatio, an quia tutelae agi non poteft,
nec ex ftipulatu agi poffit? Et plerique. putant, etiam hanc
aCtionem propter eandem vtilitàtem differendam. -$x— Cum
curatore pupilli fiue adfBlefcentis agi poterit, et fi usque ad-
lincicuta- perfeneter p o ULP UE as g H
. .. XVIL Ipxw /||libro III. de-Officio1Confulis. || / Tw-
PERA'TORES Séuérus et Antoninus refcripferunt in
Verba. Cum hoc ipfum quaeratur, an aliquid tibi a tutoribus.
vel curatoribus debeatur, non habet rationem poftulatio tua,

]

L]

x

^* XVIII. PaprNIANV S/||libro *

^

^ 3
.8 142 16 L.|

Cvw Tvron, h |
paterna. hereditate ab&in&**??, bonis patris venditis, traCtari
folet, vtilis a&io pupillo relinqui, an creditoribus concedi de-
beat? Et probatur, aCtionem inter pupillum et creditores pa-
tris effe diuidendam: fcilicet, vt quod rationi bonorum per tu-
torem deerit, creditoribus reddatur: quod autem dolo ?? vel
culpa tutoris in officio pupilli perperam abítenti contractum

í

. 94 Hal. inferit: momiue. GER. 75 Hal. et Vulg. datur. .BR. 26 Bafil.
OvAzizybu, — Videtur effe mendum quod et praecedens et fubíequens lex fit Vl-

piani. BR. — 77 Hal. buius. GEB. 78 Hal.et Vulg. eiws. 8BR. — 79 Ap.
Hal. euim, abei. GEB. .. 80 Hal. et Vulg. inferunt: zzali. BR. 81 Hal.
Si adbuc cum tutore. GEB.-.. 82 Hal.'et Vulg. abffineat. BR. — 85 Ap. Hal.
dolo, abeft. GER. 84 Hal. lib. II. vefponforum ve(pondit. GE2B. . 85 Hal.

inferit 2u. GEB. 86 Hal. inferit i. GEB. . $87 Gothofr. in nota: pott
2y annum aetatis; Hal.. immo: poft vicefimum quintum actatis aunym, GE B.

| ditur, inutilis erit, quoyadälefcenti curatores ob eam culpam

| factum eft, per doli exceptioneyf curatores confequi poterunt —

$9 ambo rei fint, -a

XXV. HenMocGzENr1ANvS/libro V."iurisvEpitoma- - Éove »
-uwjþs. Now sorvw tutelae priuilegium datur in bonis
t

in haec |

hegotiis impuberis adrüiniftratis, pupillum |-

XXVIL TIT. HL IV. 479

eft, puero relinquatur. Quae actio fine dubio non prius com-

petet, quam pupillus ad pubertatem peruenerit: fed illa con-
feftim creditoribus datur. :
8^/.Sr PRO-

.. XIX. VrPrANvS/libroT. Refponforum-
BATVM eft nomen debitoris a nouiffimo curatore, fruftra tu-

| torem de eo conueniri.

XX.PApPiNrANVS/|libroffsRefsonforum || /A r r -
R1vs curatoris heredem minorem, vt $? maiore pecunia con- 1 ^ ;
demnatum, in integrum reftitui placuit. Ea res materiam li-
tis aduerfus /alterum/curatorem inftaurandae mon dabit, quae / 4 "a n ,
fi 5* minore pecunia condemnatum, Ííi non, fit eiüis aetátis
aCor, cui fubueniríydebeat: fed aequitatis ratione füadente,
per vtilem aCtionem ei fübueniri, in quantum alter releuatus
eft, oportet. — $. r. Non idcirco a&tio, quae poft ivigintiquin-
que/anfos ?7 aetatis intra reftitutionis»tempus aduerfus tu-
torem $* minore pecunia tutelae iudicio condemnatum-red--
condemnati fünt. Itaque fi non,iudicium; 9? a curatoribus ,

1 G uealaomn 5
eam actionem praeftari fibi.
XXI. Ink w/|brost Definitionum.||/ Cvw Pv»prr-
Lvs tutelae jaCtioriej contra tutorem alterum, tutori, quem
iudex in folidum condemnauit, ceffit, quamuis poftea iudica-
tum fiat, tamen a£ctio dàta non intercidit: quia pro parte con-
demnati tutoris non tutela reddita, fed nominis pretium folu-
tum videtur. $
XXII. PAVLVS/HlibroX IDjOuaeftionum.| WDEFEN-'
SOR tutoris condemnatus non,aüferét/?? priuilegium pupil-
li: neque enim fponte cum eo pupillus contraxit.

— XXIII. InEw/libro IX:-Refponforum-97. CowvEN-

^ | $3
PEBE

L.,-....L.aujï?ï "

TO herede tutoris iudicio tutelae, curatorem eiusdem neque

ipfo iure libefatum videri, neque exceptionem rei iudicatae
ei dandam. Idemque in heredibus Magiftratuum obferuan-
dum* * s. EOE - j

teütiarum..|| / PosTv-
MO tutor datus, non(nato poftumo, neque tuteülz/,/ä]ia,nul- :
lus pupillus eft: * neque pro*'tutoxy",[ïlia nullafignificatio [: 7 5»t.
eiti*: neque negotiorum geftorumjiudicio tenetur, quia ad- |7^ ^] jesusf
miniftraffe negotia eius, quia ?^ natus non effet, non videtur: f*5 m
et ideo vtilis in eum a&tio dabitur. , — — «5 oU a ais

L dalo..

utotis, fed etiam «eweer qui pro tutela ?9 negotium geffit :
vel/ex curatione pupilli, pupillaeue, furiofi furiofügue debe-^
bit)gi 9?*. fi eo nomine cautum non fit.

[(DE CONTRARIA TVTELAE, ET ),4
i Gul Rdrt ACTI,OJN«EQ) P
[Vxvxan v s/|[libro XXXVI. ad ;Edi&gïgg[j/ d t
CO'NTRA.RIAM tutelae jaCtionem Praetor propofuit, indu- , 4cc encn-
xitque in vfum, vt facilius tutores -ad- adminiftrationem :
accederent, fcientes pupillum quoqué fibi obligatum fore ex
fua adminiftratione. Quamquam enim fine tutoris auCtoritate
pupilli non obligentur, nec in rem fuam tutor obligare pupil-
lum poffit: attamen receptum eft, vt tutori fuo pupillus fine
; ' | tutoris

$8 Hal inferit :m. GEB. — $89 Gothofr. in nota: A. iudicatum. Tta Taur.
in margine et etiam Hal. in textu. G E. 9o Vulg. aufert. BR. — 9t Hal.
lib. V. vefponforum vefpondit. GEB. 92 Hal. et Vulg. addunt: eff. B n.
93 Hal. et Vulg. protutelae. BR. — 94 Hal. et omnes: 4uj. Etiam ex o&to
MSS. vnus Vat. archetypo adhaeret. BR. ^ Non adhaerent: Pal. L. II. IIT.. IV.
V. Barb. Otob. nec Bynkersh. GEB. — 95 Hal. Ilib. 1V. iuris érerousv. GEBR.
96 Vulg. pro tutore. BB. 97 Hal. et omnes: debebit, ía. quam mutationem
inclino. BR. ? UO DT s
1 Hal.

Efffg | '

J ex«e cj.,dzonf,

)0& * NT ; 2168-0776;&

l

L

P

| 1 " !*K

L

T |
Wbu
L.A

" ^hac,
c-— aM

—

$ -j u[;,(biwr ,—UA :

F m-ufzail .on m .

LIB.

tutoris auctoritate ciuiliter obligetur, ex adminiftratione fcili-

cet: etenim prouocandi fueraht * tutores, vtipromptius de füo
aliquid pro pupillis impendant ?, dum fciunt, fe recepturos

. DIGESTORVM

480

id quod impenderint. $. 1. Haec atio non folum tutori, ve-
rumetiam ei qui pro tutore negotia geffit, competere debet.
Sed-et fi curator fit vel pupilli, vel adfilefcentis, vel fu-
riofi, vel prodigi, dicendum eft, etiam his contrarium dan-
dum]?. yIdem) in curatoremquoque ventris probandum eft.

/. 4 --NQuae fententia Sabini fuit exiftimantis, ceteris quoque curato-

'ribus ex isdem caufis dandüm contfarium iudicium ^. — $. 3.
Finito autem officio hanc|actionem/ competere dicemus tuto-
ri: ceterum, quamdiu durat, nondum competit. Sed fi pro
itutore ? negotia geílit, vel etiam curam adminiftrauit, locus
erit iudicio, etiam ftatim: quia hoc cafu in ipfum quoque fta-
tim a&tio competit, $4 Praeterea, fi tutelae iudicio quis ?
conuenietur, reputare * poteft id quod in rem pupilli impen-
dit. Sicerit arbitrii eius, vtrum compenfare, an petere velit
famptus. IQuid ergo, fi iudex compenfationis eius rationem
non habuit? an ? contrario iudicio experiri poffit? Et vtique
poteft: fed-&rreprobata ? eft haec reputatio, et ladquieuit,
non debet iudex contrario iudicio id,farcire, *9. $. 5. An in
hoc iudicio, non tantum quae-pse-pupillo, vel in rem eius im-
penfa funt veniant, verumetiam ea quoque, quae. debebantur
alias tutori, vtputa a patre pupilli fi quid debitum fuit, quae-
ritur2 Et magis puto, cum integra fit actio tutori, non effe
in contrarium 2iudiciuni]deducendum) $. 6. Quid tamen, fi
ideo exfpeCtauit, quia tutor erat, et ideo non ex$git? videa-
mus, an contrario iudicio tutelae indemnitatem confequatur.
Quod magis probandum eft. Nam ficuti quodcumque. aliud
ceffit pro vtilitate pupilli, id contrario iudicio confequ&fur **,
ita etiam id, quod. fib1 debetur, confequi debet, vel eius fecu-

zamu,*lü'j'""""' ritatem. [$. 7. Ego]'?, et fi ex *? caufa, quae tempore fini-

[ L:m"f;a*u f wito nem, ,,

tur, obligatio aliqua fuit, tutelae contrarium iudicium effe ei

opinor. $. 8. Hanciactionem dandum 7* placet, et fi tute-.
lae iudicio non agatur: etenim nonnumquam pupillus idcirco -
agere tutelae non vult, quia nihil ei debetur: 1mmo. plus in |

eum impenfum eft, quam quod !5 ei abeft: nec impediendus
eft tütor contrario agere, | | ;
o o]dE riyniiaxwvs/libo XXI. Digeftormmm/ Lowarx
magis dandum eft, et 11 rationibus diftrahendis actio inten-
III. Vr PxAx v s/|llibroIXXXVLad-Edisemm,/| Qvip
ergo, fi plus in eum impendit, quam eft in facultatibus? vi-
deamus, an poífit hoc confequi. Et Labeo fcripfit ** poffe.
Sic tamen accipiendum eft, fi expedit ** pupillo ita tutelam
adminiftrari: ceterum fi non expedit, dicendum eft, abfolui
pupillum.oportere: neque enim in hoc adminiftrantur tutelae,
vt mergantur pupilli: iudex igitur, qui contrario iudicio co-
enofcit, vtilitatem pupilli fpettabit ^?, et an tutor ex officio

fumptus fecerit,, $. I. Contrarium iudicium an ad hoc quo-

que competat, vt quis a pupillo exigat liberationem, viden-
dum eft? Et nemo dixit *?, in hoc agere quem contrario
poffe, vt tutelae iudicio liberetur: fed tantum de his, quae
ei propter tutelam abfunt: confequitur autem pecuniam, fi
quam de fuo confumpfit, etiam cum vfuris, fed vel triéntibus,
vel his, quae in regione obferuantur, vel his, quibus mutuatus
1 Halérant. WVulg fuerunt. BR. 2 Hal. impendereut, et mox :
fcirent, et paulo poft: mpendiffent. G B.
4 Ap. Hal. iudicium, abeít. GxB. — 5 Hal. pro curatoré. GEB. — 6 Ap. Hal.
quis, abeft. GEB. 4 Hal. veputari. GEB. 8 Hal. inferit et. GEB, — 9
'Taur. reproVata. GEB. — 10 Vulg. refarcire. BR. — 11 Hal. et omnes: con-
fequitur, et poterat "Taur. fcribere: confequEtur. BR. I2 Hal. et omnes:
Ergo, quod praefero. BR. 13 Hal. inferit; ea. GEB. I4 Facum Flor.
ab ordinaria manu: dandam. Et ita omnes fcripti et impreffi. BR. — Etiam Hal.
et fcripti Pal. I. Il. HI. IV. V, Vat. Barb. Otob. GEB. — 15 Ap. Hal. 440d, abeft.
GEE. - IG Al.vt Baudoza: fcribit. — 1'7 Hal. expediat. — 18 Xaur. fpectaVit.
GEB. I9 Hal et Vulg. dixerit. BR. 20 Hal. mutuare. — Vid. Duker, ad
21 Vulg. inferit pro. R, 22

Ops[c. de Latin. Vet. ICt. p. 344. BR.

AXVIL i TIT,: EV...:V. i
pro
eft, fi neceffe habuit mutuari ^9 vt p pupillo ex iufta caufa
prorogaret: vel his a ?? quibus pupillum liberauit, vel qui- /4 4
bus caruit tutor, fi nimium profes& pupillo pecuniam effe ex-
folutam. -$—7* Plane fi fórte tütor aliquid pecuniae debuit
faenerare, ?? aliquid ipfe pro pupillo foluit, nec ipfe vfuras
confequitur, neé pupillo praeftabit ?*. .$—8. Quare et fi in
vfus füos conuertit, deinde aliquid impendit(in rem pupilla- [. 3 €&-

rem, quam ?5 impendit,] definit vertiffe, et exinde vfuras non

praeftabit ^9. Et fi ante impendit in rem pupillarem, mox
in vfus fuos([vertit)] non videbitur vertiffe quantitatem, [quag ! J laeznaio
concurrit cum quantitate fibi debita, vtleius fummse non ?* [3,3?;*;,'
praeftet vfüuras. $. 4. Víuras vtrum tamdiu confequetur ^$ '1-—
tutor, quamdiu tutor eft, an etiam poft finitam tutelam, vi-
deamus: an ex mora tantum? Et magis eft, vt, quoadyei [red- 117ad .
datur pecunia, confequatur: nec enim debet ei fterilis effepe- , — .
cunig. , $. Si,tamen fuit in fübftantia pupilli vnde confe-| iaeen ,
quetug ^?, dicendum eít, non oportere eum vfuras a pupillo

exigere. S&—6. Quid ergo, fi de re pupillari non potuit fibi

foluere, quia erat depofita ad praediorum comparationem? Si- .
quidem non poftulauit a Praetore, vt promatur pecunia, vel
hoc minus deponatur, fibi imputet: fi vero hoc defiderauit,
nec impetrauit, dicendum eft, non deperire ei vfüras in con- .
trario iudicio. $. 7. Sufficit tutoriy bene et diligenter nego-
tia gelfiffe: etfi euentum aduerfüm habuit ??, quod geftum
eft. $. 8. Iudicio contrario tutelae praeftatur. et id, quod in
rem pupilli verfum ante tutelam ?*, vel poft tutelam ??, fi
negotiis tutelae tempore geftis nexum ?? probatur: et qued-
ante impenfum eft, fiue pro tutore negotia geffit, et pofteatu- -
tor conítitutus eft, vel ?* ventrijerat curator: fed et fi non . ,
pro tutore negotia gerebat, debet vénire, qü'ögänte impenfum ]. el,

eft: deducuntur enim in tutelae iudicium fumptus, quoscum- ,

que fecerit in rem pupilli : fic tamen, fi ex ?? bona fide fecit.
$. 9. Hanc actionem perpetuam effe palam eft, et heredi, et
in heredem dari, ceterosque fuücceffores-?9, et ad quos*eg[res
pertinet, et in eos. : "d gmt $x6el
LA IV. IvrxAwvs / eftor

IvriaAxvs/|libro XXL Bigefterum.| A Tv-.
TELA remotus eo locó haberi debet, quo effet finita tutelaz ,
et ficut aCtiones patitur, perinde|ac fi pupillus pubes factus| h^ame,
effet, ita contrario iudicio, fi quid ei aberit, perfequi debebit : d g

nihil enim prohibet -fufpve&gum tutorem efle, quamuisfqomg lu- cem. QT i

nl ^

ra in rem/ pupilli 1mpende

tequam foluat.

o [VrPIANVS
| P ROTV .TELAE ]a&itic')ngm neceffario Praetor propofuit: nam, L/ acCone,

. Ap. Hal. a, abeft. GER. 23 Hal. foeneravi et aliquid. Sed in Bafil. eft:
| Qave?o«i, nOn: Oxveíomc9od. BR.

3 Vulg. addit: zudicium. BR.
!25 Vulg. quantum. BR.'

quae eum amittere non oportet, L-^/£
..5 M. VrrriANvs/]||libro I. Refponforum. |j/ Hanx- 49 6
DEM tutoris, fi. eam fummam foluerit, in quam 37 obligati
pupilli fuerunt, jaCctionemy cd?trariam aduerfus eos habere pof-
fe. refpondi, .. 1—//acc«fationem ,. a |
. . ML. Pavzrvs.||libro/V.: -ad-Plautiumz]|/ Sx Tv To&
pro pupillo fe obligauit 55, habet contrariamjactionemy $& an«.
iLj Pa rl . , *&cc wjatconem., |

! L oMEEÉ ( g v Camieunda
: RATORJNEGOTIA,GESSET. ^ o5 .
]llibro XXXVK. ad EdictumJl|/ L .13ezz»f

L 1.

quia * plerumque incertum eft, vtrum|quis tutor, an vero 1 qs.

iquafijftutor pro tutore adminiftrauerit tutelam, idcirco in vtrum- , 71s& ex

que cafum aCtionem fcripfit: vt, fiue tutor eft *, fiue non fit, (^^* ^.

24 Taur. praeflaVit. GEs. Hal. penfabit.
26 'Taur. praeflaVit. GEB. 27 Ap. Hal. non,
.29 Aut:.confequatur, legen-

abeft. GE&. .. 28 Vulg. coufequatur. BR.

; dum, aut:- confequevetur, vt habet Hal. Vulgata: vwde comfequi po[fit, nimium,

abit. BR.
abfunt. GE B.

30 Hal. et Vulg. babuerit. BR. 31 Ap. Hal. ante. tutelam,
32 Hal. addit efi, 33 Hal et omnes: connexum. BR.
34 Hal.et Vulg. fiue. BR. -.. 35 Ap. Hal. ex, abeft. GER. 36 Hal. cae-
terisque fuccefforibus, ad quos... 37 Hal.znqua. GEB. — 38 Eleganter Balil,
vaptu[ A AAuv énurbv Ümig voU &vi(jou. BR. : b
1 Lal uqm eum,et mox; fit, locoz ef. GEB. . 2, Mal. fit, loco:

eft.

«——*
"N .
x

! j
j

E
E

:DIGESTORVM .LIB.
i .. A«ui geffit, a&ione,tamen;teneretur 3. Solent enim magni
L «« ddfce.errores intercedere, vt idifcernyfacile non poffit, vtrum quis

-r&m , 5 tutor fuerit, et fic gefferit, an vero non fuerit, pro tutore ta--

men munere functus fit. .$—& Pro tutore autem negotia ge-
rit, qui munere tutoris fungitur in re impuberis, fiue fe putet ^
li tutorem, fiue fcit ? non effe, fingát * tamen effe ". $ —g.
Proinde et fi feruus quaíi tutor egerit, Diuus Seuerus refcri-
pfit, dandum in dominum iudicium vtile 5. - $. 5. Cum eo
qui pro tutore negotia geffit, etiam ante pubertatem agi poffe

finita tutela pro tutore negotia impuberis geífit, tenebitur.
: $. 5. Sed et fi prius pro tutore adminiftrauerit, Eï,einde quafi
d. L l^wetutor, aeque tenebitur ex eo, quodJpro tutore adminiftrauit ? :
: 23:: ^ quamuis deuoluatur hic geftus in tutelae a&ionel.: $. 6. Si
, | .. quis quafi tutor negotia gefferit eius, qui iam pubes eft, neque
! tutorem habere poteft: protutelae actio ceffat. Simili modo
et fi eius qui nondum natus eft: nam vt pro tutore quis ge-

rat, eam effe perfonam oportet, cuius aetas recipiat tutorem,

( » d eft impuberem effe oportet 7?: fed erit pegotiorum gelto-
waæ' « yumj/actio, $. 7. Si curator inipuberi 2 Prdetore datus, nego-
tia geflerit, an quafi pro tutore gefferit, teneatur, quaeritur ?
MWE': eft verius, ceffare hanc /actionem: quia officio. curatoris
Ltawü»mq

qu quamuis compulfus gefferit **, tenerijtamen debeat, quiaj?
Lfo"te^., animo tutoris geífit, cum tutor non eflet, At ifte curator,
L Ranquam )Q'ong. quafiltutor, fed quafi curator geffit. $. 8. In protutelae
? Lae iudicio vfurae]quoque veniunt. -$-.9- Sed vtrum folummodo
i eäï in id quod geifit tenebitur, an vero in id etiam, quod gerere
7;44714!:90
E tenebitur: neque enim attingere debuit, qui tutor non fuit *^.
NT2 ;SZSE;- Quod fiiquaedam ** geífit, videndum, an etiam eorum, quae
: 297« pon geffit, teneatur. jEtj^ j&Ctenus tenebitur, fi alius ge-
LL ftecte. edturus/fuit: fed et ** fi cognito quod tutor non fuit, abíti-
467* ^ nuit fe *9 adminiftrationez videamus, an teneatur, f1 necefía-

Praetore, vel a Praefide, dum fe putat tutorem, geflerit tute-

Llfü MF?
fi'?lg i
fu. Mfv

verius eft. ! | | |
IL Czrsvs/||libro XXV.-Bigeftorumz|| / Srz xs,
qui pro tutore negotia gerebat, cum tutor non *? effet, rem
pupilli vendidit, nec ea vfucapta eft ??: petet eam pupillus,
quamquam ei cautum eft: non enim eadem huius quae tuto-
«, ;,, . TFis eft rerum ,pupilli adminiftratio. |
cha-(mwfïa,&jgo IHj TA QMILE"XX—S-Q'IAI libro V.'Epiftularum. |/Q v A -
: effet, et id ipfum

T [Sat.') RO, an !s qui cum tutor teftamento.datus
E ignoraret, pro tutore negotia pupilli gefferit ?^* quafi tutor:
an, quafi pro tutore negotia gelferit ??, teneatur? Refpon-
dit, non puto teneri quafi tutorem: quif fcire «umeque-fe tu-
! torem efle debet, vt eo affectu negotia gerat, quo tutor gere-
re debeat ?*. | |

efl. GER. 3 Hal. tezeatur. GEB. 4 Vulg. putat. BR. 5 Hal. fciat.
l^ E GEES. . 6 Hal fmgat. Vulg. fingit. BR. — '7 Ap. Hal. effe, abeft. GE R.
ïw 8. Vulg. zudicium tutelae. B R. 9 Hal. quod pro tutore megocia adminiffraue-
UW | ? Yit. GEB. IO Áp. Hal. id efl, impubevem effe oportet, abfunt. GER. 11
1 '* Hal. geffit. — 12, Hal. et omnes; quia, neque multum refragauerim. BR. — 13
Gothofr. in nota: attigerit. Flaloaud. — Yta etiam alii, et Flor, etiam » eft de-
leta. — Sed fpreuit Taur. corre&ionem, vt paulo recentiorem. BR. I4 Hal.
erit. GEB. — 15 Hal. quid, loco* quaedam. GEB. — 16 Vulg, inferitz recle.
B R. 17 Ap. Hal. et, abeft, GE R. 18 Áp. Hal. fe, abeft. GEB. I9
Ap. Hal. 2on, abeft. GER. 20 Bafil. & pà và welyua Dix Tüc xpovíme xph-
us xwpitu37, BR.— 21 IADOLENVS. GEE. — 22 Hal. geffit. GEB. — 23
Hal. ( negocia geffit ) et in.margine: alias, defunt. alias, nifi quafi pro tutore ne-
gocia geffit, teneatur. GEB. 24 Hal, debet, 25 Hal. praeflabit. G E B.

Lfrcom,

. Y Gothofr. in nota: dicetur. Hal.
2, Àp. Hal. zuquit, abeít. GE&.
BR

Sed et Graeci habent: A£ysuras B R.
3 Hal. fuit. GEB. — 4 Hal. et Vulg. fuerit.

5 Mlal, libro tricefuno fcripfit, — G Ap. Eal & uou, abfunt; idem ta-

" ' Quarclar, nulla dubitatio eft: quia tutor non eft. -$—4- IQuare/ fi quis .

functus eft. Si quis,tamen, cum tutor non effet, compulfus a-

. . cet fingulariter fcriptum fit, fi tameneplures interuenerint,
lam, videndum,) an pro tutore teneatur? Et magis eft, vt

uerit, nihilo minus hoc edictum locum habere: niüi forte

debuit?. Et, fi quidemjomnino non attilgit ** tutelam, non |ipfo iure. $. 6. Ait Praetor, sx ip A)CTOR !?

rios pupilli non certiorauit, vt ei tutorem peterent. Quod

XXVII

TITo:V. VE
IV. PouPourvs l |libro XVI adiQu -inmæMæiamjl |/

481

Qv1 pno tutore negotia gerit, eandem fidem et diligentiam
praeftat ?^, quam tutor praeftaret, :

V. Vrrramxvs/||libro X. ad Edictum.|| /[Er, ovz Lj(
pro tutore negotia gelfit, contrarium iudicium competituu /
| CAXDOMB EE o
QVODJFALSO -FX-POR-E AWCTORE

uélcamGESTYM. ESSE DIC UrvnR f

*

ÍVrorawvs/||ibro XIL ad Editum]|/ ".
I-] vivs Edicti aequitas non eft ambigua: ne contrahentes
decipiantur, dum falfüs tutor adhibetur. $. x. Verba
autem Edicti haec funt: Qvop &o Avcronr, inquit ?,
QVI TVTOR NON FVERIT ^. $. 2. Verbis Edicti multa
defünt: (quidienim fi fujit * tutor, is tamen fuit, qui au&ori- :Nl'fuö*ö,, ler
tatem accommodare non potuit, puta furiofus, vel ad aliam , . "
regionem datus? $.5. Sed Pomponius libro trigenfimojícri- Eb x
bit ?, interdum, quamuis/a non * tutore geftum eft, non per- [J - 7* d 3l
tinere ad hanc partem Edicti. jOuidjenim, fi duo tutores, al- nl Todoriun "
ter falfus., alter verus au&toritatem accommodauerifit : non- L'"J auäo,f i
ne valebit * quod geftum eft? $. 4. Item hoc ,Edictum, li- "EC fu.
qui tutores non erant,tamen, ? locum habere debere,Pompo- / . *s
nius libro trigenfimo fcribit. $. 5. Idem Pomponius fcribit, « » Z ^« .
etiamfi pro tutore negotia gerens auctoritatem accomtoda- k—f)&*x,i'"j)—"ï
Praetor decreuit, ratum fe habiturum id, quod his auctoribus
geftum eft: jtunc enim valebit per Praetoris.tuitionem, -mon. ; «et fcc,
IGNORA-]^
V[T, DABO IN INTEGRVM RESTITYTIONEM. Sci- L
enti non fubuenit: merito: quoniam ipfe fe decepit. z
Il. Pavrvs/||libro/XIL ad |Edictum. |/ Sx xp, in- ia .,
qui&, ACTOR IGNORAVERIT !, [Labeo: etíi dictum — 20* 1l

ht ei, et *^ bona fide non crediderit,
| IIl. VrPiamwvs,||ibro XIIL ad«Edictum.||/ PrAwE
fi is fit, qui auxilio non indiget, fcientia ei non nocet: vtpu-
ta fi pupillus cum pupillo egit: nam cum nihil a&um fit,fcien-
tia *? non nocet. » VV. g»c

J* E s [
i. —J/&-n?f €v( ia

— xxy. IV. Pavrvs ]||libro XIL jad-Edictum;| |/ Mixomz!*^p.,.
vigintiquinque annis füccurretur, etiam fi fcierit. äp

— V. : MarriAxys ||libroXXII. ad Edictum.|| IwTEm- .

D VM tamen et fi fcientia noceat *5, (tamen reftitutio. facien- L?f?*'ä'"ff
ga erit, fi a Praetore compulfus eft ad iudicium accipien-
^ VI. PAvrvs/||libro XII. ad Edictum.||/ Pverrrr
fcientia computanda non eft: tutoris eius computanda eft:
vtique et ** fi pupillo cautum fit, melius ** dicitur *9?, rem
fuam reftitui pupillo *?, quam incertum cautionis euentum
eum

men in margine: alias, zom a tutore. GER.
8 Yaur. Balebit. GER. 9 Ap. Hal. tauen, abeft. GEB. — 10 Hal. in mar-
gine: alias, anctor. GER. II Hal. ignorauit. — 12, Hal. et Vulg. inferunt
éx. BR. 13 Hal. inferit: ez. GER. 14 Vulg. Miuoribus. Sed et H. &
Porta notat, in IL zu P. Flor. fubinngitur capiti proxime [ubfequenti, Si hoc
verum foret, a nobis obferuatum effet, quin et Vulg. et aliae editiones hunc
ordinem interuertiffent. B R. — Confuluit tamen idem de hoc quoque loco Sal-
uinium in fchedula alias iam indicata in hunc modum: L. Minovi 4. ab H. a-
Porta in P. Fl. pofita dicitur poff L. Intervdum. $. ad quae Saluinius in margi-
ne refpondit: Falfo dicitur. Si Brenkmanno placuiffet Noricam confulere, ad.
fontem erroris perueniffet. Ibi enim hic ordo, quem H. a Porta Florentinae
adícribit, deprehenditur, et Legis: zmterdum rubrum eft: IDEM. — Eft enim /ex
antecedens: Plaue 3. etiam Vlpiani. At in Lege: Pupili, quae omnibus eft
fexta, idem non obferuauit Hal. et reliquit ei fuum rubrum: PAVLV'S, licet
lex ibidem proxime antecedens: Minori fit pariter Pauli, forte ftudio, cum fi-
mile in Florentina etiam occurrat. GEB. — 15 Hal. suocet. — 16 Ap. Hal. ct,
abef GER. — 17 Vulg. inferitienim.BR, — 18 Hal dieetur. GE p. xgdllïigl.
addir :

7 Hal. accommodauevit. G EB.

La teenmloners,

) ] x€x; Ldyrome qua

482 DIGESTORVM LIB. XXVIL TIT. VL VII

eum fpe&are ?9, — Quod et Iulianus, fi alias circumuentus fit
pupillus, refpondit. ^ . um
-P . VT. X*'Fï)LPIANVs /||libro XIL-ad-Ediétums ]/ Novrs-
SIME Praetorait, IN EVM, QVI, CVM TVTOR NON
L 4 Llc;*unfESSET,*[DdL"O MALO AVCTOR FACTVS ESSE DICE-
; TVR;IVDICIVM DABO: VT QVANTI EA RES ERIT,
(n TANTAM 2! PECVNIAM CONDEMNETVR. $. r. Non
L i " femper tutor conuenitur: nec fufficit, Ífi friens auctor fuit:
p verum ita demum, fi dold^fhslo auétor fuit. . Quid ??, fi com-

pulfas, aut metu ?? neecompelleretur, auctoritatem accommo- .

$ dauffit? Nonne debebiteffe excufatus ?. $. 2. Quodait Prae-
j(;z, «4X: tor, QYANTI EA RES ERIT, magis puto non poenam, fed

veritatem his verbis contineri. [ $. 3. Pomponius /libro £rteez

. XXX- fimo. recte [fcribij/ etiam 7 ümptuum in hoc iüä ratio-
, ï-»a—-:«f--"— nem habert, facturus eft aCtor reftitutorio agendo. — $. 4.
LL 4€P97^"— Si plures fint, quirautores fuerunt, perceptione ab vno facta

. et ceteri liberantur, non electione. Bu du
/Läïäï'" VIII&AyLvsmam XHe-ad-Ediétum.||/ ET 1D&o,
fi nihil aut non totum feruatum fit, in reliquos non denegan-
dam in id,/quod deeft, ?* Sabinus fcribit. "o
Ulgaste o IXJALPIANVS/ ;
( — MHonis exertpto Polrponius libro trigenfimo primo ?* fcri-
AK bit, dandam actionem aduerfus eum qui dolo malo adhibuit,
L"a/arät;'ï, vt alius auctomhretur infcius. $. r. Has in factum actiones
A5 oult;ener,, Meredibus quidem competere, ceterisque fuccefforibus: in eos
us ' wero non reddi, Labeo fcribit: nec in ipfum, poít annum:
quoniam et factum puniunt, et in dolum concipiuntur: et ad-
uerfus eas perfonas, quae alieno 1uri fubiectae funt, noxales

enunt. Emm A o 3195 |
d. X.fG |libroIV) ad Edictum peeustrerate. | J/ S1:?*
(UFALSO tutore **/a6tum fit, et interea dies aCtionis exierit,
aut res vfucapta fit: omnia incommoda perinde fuftinere de-
r "aleo, bet, ac fijillo, tempore vero tutore auctore egiffet. —— -
XL. Vrsrax v S//|libro XXV-ad-Bd-l&a-æ—.H// FAr-
svs,tutor, qui in contrahendo auctor minori düodecim vel
ggg—.tä]"c»')'i;dcac*,im annis fuerit, tenebitur in.f'fïi?cgm gaäh.ong; pro-
pter dolum malum, cuiuscumque condicionis fuerit, vel fui
iuris, vel alieni. $. r. Quit?? dolo malo auctoritatem ac-

er

EU$. . commodauit ??, tenebitur hoc Edicto. -$—9- Sed £f fi quis

filiaefamilias auctor factus fit ad contrahendum, tenetur.

Lj eneres, — idemquejiurisfeft, fi ancillae quistutore auctore credidiffet ?*.
La Va s wNanmyomnibus iftis modis propter tutorem decipitur is qui coh-

traxit, quia/^ alfter cum impubere contracturus non fuit ä ;;,
. 4 £ * : a f . D . l ;
/ fi '1:'?591515 auctoritas interceffiffet. $. 3. llyjlilgä libfo

xxl. xicendit x Dige&örïm&ä&at: *an etiam * in pa-

BNTN- trem debeat dari haec aCtio, quiafilim minorem duódecim an-

* nis nuptum 35 degit? Et magi!s probat, patri ignofcendum
l'ev. elfe (qui) 5* filiam fuam maturius in familiam fponfi perdu-
|^ne - cere voluit ?: affectu enim propenfiore magis quam. dolo
* malo * ?? id videri feciffe. -$——4— Quod fi intra dää'ecim
annos ?? haec decefferit, cum haberet dotem: putat Iulianus,

fi dolo malo converfatus fit is, ad quem dos pertinet, poffe

Rab maritum doli mali excepticnäþondicentem fummouere, in ca-
!d i;ffkï ^-« dibus, in quibus dotem vel in totum vel in partem, ifi confta-
bat ^? matrimonium, fuerat lucraturus.

addit; debere. GERB. . . 20 Hal eventwm ex[pecfari. GER. 21 Gothofr.
innota: tamtam im. Et ita fcriptum fuiffe, fed z per: z, quod praecedit, ex-
cidiffe probabile eft. — Hal. et omnes: m tantam. Et ita ex VIIL MSS. quin-
que habent. Pal. V. et Barb. u tanía pecumia. Vat. vt Flor. BR. — Quinque
illa Pal. L. IT. HI. IV. Otob. quibus adde Bynkersh. GEB. — 22 Hal. et Vulg.

inferunt: ezim. BR. 25 Hal. metuens. GEB. 24 Hal. tricefimo . fcripfit,
vetle etiam. GEB. 25 Hal. inferit: aclionem. GEB. 26 Hal. libro tri-
cefimo, omiffa vnitate. G EB. 2/7 Hal. inferit cum. GEB. 28 Vulg. in-

ferit: an&ore, cui faueo. habent enim Bafil. Zà $ mA«sbc imírQomoe imY Bíuy dv-
Ssvráoy, BR. Sed et aucfore ante: acfum facilius excidere potuit, etin fine ca-
pitis rurfus cft: vero tutore audtore egiffet. GEB. — 29 Hal. inferit: enim. GER.
30 Taur. annn?odnuit. GEP.. KHl et Vulg. accomumodanerit, BR. — 31 Hlal.

llibro XII. ad Ed»iftum.j |/ Hv1vs

XII. Ipx « A/ |libro L. Refponforum.]|/ Ex &o ïquoa x o

| interrogatus tutorem|fe effe refpondit ^", nulla eum a&ionelï.fffe V,

teneri: fi tamen, |cum tutor non effet, refponfo fuo in ali-Le«nater,
quam captionem adülefcentem induxit *?, vtilem aCtionem ad- "

| uerfus eum dandam. 200 1 A ienem.

o TP CWELOS. .
DE FIDEIVSSORIBVS, ,.ET NOMINATO-
RIBVS, ET HEREDIBVYS/ TVTORVM |

ET CVRÁTORVM.
77

- tuLE.. |
| ,Pouroxzvs/||libro XVIL ad Sabinum]|/ X
vAMvrS heres tutoris tutor non eft, tamen ea quae per
Q defunctum inchoata ^ fünt, per heredem, fi legitimae
aetatis et mafculus fit, explicari debent: in quibus dolus eius
admitti poteft. $. 1. Quod penes tutorem fuit, heres quo-
que eius reddere debet: quod apud pupillum is reliquerit, fi
heres capit, non quidem crimine caret, fed extra tutelam eftz
et vtili actione hoc reddere compellitur. t
. — M. Vzrriamv s(||libro IXXXIX. I Po-LXXX/n.

STVLARE tutorem videtur, et qui per alium poftuldt: item J^ve,

nominare, et qui per alium hoc idem facit.

- AME IDEM/ |ibro XXXV. ad Ediftum. ][//ETIAM
fideiufforem et heredeg fideiufforis ad rationem eándem vfu-
rarum reuocandos effe conftat, ad quam et tutor reuocatur.
IV. Inkw/||libro XXXV&/ ad AEdigmm.n/ Cvx
OSTENDIMVS, leredem quoque tutelae iudicio poffe con-
ueniti, videndum,jàn etiam proprius-eius- dolus, vel propria ,

| adminiftratio &emee in iudicium ? Et extat jSeruii fententia| f&4?vync ,

exiftimantis, fi poft mortem tutoris heres eius negotia pupilli

gerete perfenerauerit, aut in arca tutoris pupilli pecuniam

inuenerit, et confumpferit, vel eam pecuniam quam tutor fti-
pulatus fuerat ?, exegerit, tutelae iudicio eum teneri füo no-

mine: nam cum permittatur aduerfus heredem ex proprio do-

lo iurari in litem, apparet eum iudicio tutelae teneri ex dolo
proprio. $. r. Neglégentia) plane propria heredi non impu- Jaldifin,,
tabitur. . $. 2. Vfuras quoque eius pecuniae, quam pupilla-
rem agitauit, praeftare debet heres tutoris: quantas autem et. —
cuius temporis vfuras praeftare debeatzex bono et aequo con-

*

ftitui aþ( iudice oportet. $. 3. Fideiuffores a tutoribus nomi- jeeus,

nati, fi praefentes fuerunt, et non contradixerunt, et nomina
fuapreferri in aCta publica paffi funt: aequum eft, perinde te-
nefi, atque fi iure legitimo ftipulatio interpofita fuiffet,e Ea-
dem caufa videtur adfirmatorum ?: qui fcilicet 5 cum 1do-
neos effe tutores adfirmauerint, fideiufforum vicem fuftinent.-
. V. PAv v s/||libro 20 XVHIL ad-Edictum;||/Sx cvw. -
fideiufforibus tutoris ex füpulatione rem faluam fore vagetur,,.u*"s')
easdem reputationes habebunt, quas tutor. p
J/bulusVl. PAP1N1ANvS/||ibro IL. Refponforum.|| / P v-

PILLVS contra tntores, eorumque fideiuffores, iudicem ac-
cepit: iudice defun&oä-grius quam ad eum iretur, contra fo-
los fideiuffores alter iudex datus eft: officio cognofcentis con- ,
ueniet, fr tutores foluendo jfint, et adminiftratio non difpar; £.
fed communis fuit ?, portionum virilium admittere rationem
ex perfona tutorum. | | 3 0 Ms

crediderit. G ER. 32, Hal. et omnes: 4uia. BR. 33 Hal fuifft. GER.
34 Vulg. lib. XXXI. BR. . 35 Vulg. nuptui. BR. 36 Hoc fupplemen-

tum Taurellius debet Vulgatae, vt et ex VIII. Codicibus MS$S. feptem habent:

qui. "Wnus Vat, vt eft Flor. Sed probabilius eft, poft fe in effe, et ante fi in
filiam, excidifle fi, vt habet Hal. BmR. Septem i'Eripti Fal L. HsdIuL IV M
Barb. Otob. quibus adde Bynkersh. GE R. 37 Hal. voluerit. 58 Hoc
fupplementum archetypi Taurellio fufpe&um praetermifit etiam Hal. B .
Hal. duodecimum. aunuum. 40 Hal. conflaret. 41 Hal. vefpondiffet. GEB. -
42 Hal. induxiffet. GE R. | ! i jsi
I Hal. zucobata. 2, Hal. fuit, Vulg. fuevit. BR. 5 Vid. Duker.
ad Opnsft. de Latin. Vet. ICt. p. 438. BR. 4 Hal fcilicet quia, loco: qui
füliet, GRB..—..— 5 Fal C fed convunuis fuerit) et in margine s alias, bacc .de-
| þf?lfx

-

p

l

m
(oanWUQ

,JWW !

|

fit
t

H

U L;m.td*"ä*m men tunc
(onjcmm Ym

i

In,

f,
güi
T
flb

Eu
L accu faflb

L*bus,,

-, x ull. !
VII. IneMw /f;lllibro IIT-Refponforum. ||/ S1 r1pErvs-
SORES, qui rem aluamLFJrä' puïäillo cauerant, tutorem adii-
lefcens vt ante conuenire/, petierant $, atque ideo ftipulafti
promiferunt fe reddituros, quod ab eo ferüari non potuiflet:

placuit inter eos qui foludndo effent, aCtionem refidui diuidi:

L;Zuz kowsiquod onus fideiuflorum fufceptum videretur: nam et fi.man-
| - dato * plurium pecunia credatur, aeque diuiditur aéwee fi
enim quod ? datum pro alio, foluitur, cur fpecies ; aCtionis

aequitatem diuifionis ex/cludit ? ? LL : (aceonis.
VIIL. PAvrvs/||libro]X. Refponforüm. ||// H nx-

pES !? eius, qui non iure tütor vel curator datus admini-
ftrationj fe non Zfmifcuit, dolum et culpam praeftare non
7 debere **, // $. 1. Paulus refpthidit, tale iudicium in he-
redem tutoris transfergi oportere, quale *^ defunctus fu-
fcepit *3, Hoc eo pertinet **, vt non excufetur heres, fi di-
cat fe inftrumenta tutelaria non inueniffe: -narn cum ex omni-
bus bon&fidetI5 iudiciis propter dolum defuntti heres tenea-
tur, idem puto éPferuandum ** et *7.intutelae aCtione. Sed
conftitutionibus fubuentum eft ignorantiaf heredum: hoc[ta-.
met ernandum eft, cum poft mortem tutoris heres
"'conueniatut, non fi lite conteftata tutor deceflerit: nam litis
conteftatione et poenales aCtiones transmittuntur ab vtraque
parte, et temporales perpetuantur. * d.
pE MAGISTRATIBVS
s o CONVENIENDIS, 6 /e

, Ef LPIANVYS/||libro XXXW ad Edictum) ny

í5ic pro€,
"Rss

r m a -
m D T LT.

| u;l::,ro"'n,,&'-ïw onDiNEM fübfipria aCtio non dabitur, fed in Magi-

ftratus ^: necin fideiuffores eorum: hi enim Rempubli-
- cam faluam fore promittunt, non pupilli: proinde nec nomi-
natores Magiftratuum ex hac caufa tenebuntur, fed foli * Ma-

giftratus. Sed fi ordo receperit in fe periculum, dici debet, -

"Laf , teBeri eos qui pfaefentes fuerunt; parui enim refert ^ noimi-
^ pauerift, vel fideiufferiyft, an in fe periculum receperiyft: vti-
. lis ergo in eosjaCtio competit. Sed fi a Magiftratibus muni-
^' eipalibus tutor datus fit,'non videtur per ordinem electus.
$. r. Neque Praetor, neque quis alius cui tutoris dandi ius eft,
hac actione tenebitur. $. 2. Si Praefes Prouinciae denuntia-
re * Magiítratus tantum de facultatibus tutorum voluit, vt
ipfe daret: videamus an et quatenus teneantur? Et extat Di-
ui Marci refcriptum, quo voluit, eos qui Praefidi renuntiant ^,
— non perinde teneri, atque ffipfi dediffent: fed fi deceperunt *,
gratia forte aut pecunia, falfa renuntiantes. Plane, fi Praefes
prouinciae fatis eos exigere iuffit, non dubitabimus * teneri

eos, etiam fi Praefes dederit. $. 3. Si Praefes prouinciae, no--

minibus ab alio aóceptis, ad Magiftratus municipales remife-
tit, vt fejde/nominibus inftruant, et perinde ? inftructus de-
derit tutores, an exemplo eorum, qui Praetorem inftruunt,
debeant Magiftratus teneri, quaeritur: vtique enim intereft,
vtrum ipfi Magiftratus nomina ele&ta dederint Praefidi, an ea,
quae «b»alio Praefes accepit, inquifierift? Et puto, vtroque
cifu fi€ *? tefieri, quafi ** dolo vel lata culpa verfati funt.
$. 4. Non tantum pupilli, fed etiam fücceflores eorum fubfi-

LLos.

funt. GER. 6 Hal. petierunt, quod malo. BR. 9 Hal. qmandatn. &
KHal. inferit eff. GE x. 9 Hal excludat. GEB. . — 10 Vulg. Flaeres. BR.
y1 Vulg. debeut. BR. 12, Hal. inferit: quidem..GEB. 13 Hal. et Vulg.
[uf?;epeïz't. B R. 14 Hal pertinere. GEB. — 15 Hal. et omnes: bonae fidei.
BR 16 Hal. et Vu]g. feruandum, 5 R. 17 Àp. Hal. et; abeft.. G EB.

I Hal. et omnes addunt; et eorum baeredibus. Bn. ^, Hal. in mar-
gine: alias, nec in magifiratus. G EB. 4 Taur. in Adnot. foli. im P. dol
erratum. f. vicinitate d. praecedentis. GE B. — 4 Bafil. v (eo yág i, BR..— 5
Hal. venunciare. GEB. 6 Hal. renunuciaffent. GE 8. 9 Hal. decepiffent.
GEB. 8 Taur, dabitaVimus. GEB. 9*Hal, exinde. G EB. 10 Ap.

DIGESTORVM LIB. XXVIÍ. TIT. VIL . VIIL

!

tempore paffi fünt, ad eos Magiftratus pertinere non ambigi-

483

diaïria agere poffunt. $. s. Sicuratores fuerunt minus ido-
nei dati, dicendum eft, teneri Magiftratus oportere, fi ex fug-
geftu eorum, vel nominibus ab eis acceptis, Praefes dederit.
Sed et fi ad eos remiferit vt ipfi dent '?, vel poftjdationem ; 4ea t one». ,
vt exigerent fatisdationem, periculum ad eos pertinebit. $-6 — —
Magiftratibus imputatur, etiam fi omnino tutor vel curator
datus nonfit: fed ita demum tenentur, fi moniti non dede-
rint. Ideo damnum,|quod impuberes vel ad(ülefcentes medio / . j«««
tur, qui munere *? mandato non paruerunt. $. 7. Scien-
dum autem eft, fi Magiftratus municipales data opera tute-
lam diftulerint in füccelfores Jfuós ïi T* fatisdationem da-
ta opera traxerint quoad fücceffores accipiant, nihil eis prodef-
fe. $. 8. Diuus Hadrianus refcripfit, etiam in eum, qui ele-

.&us eft ** ad laeflimandas tutorum fatisdationes, aCtionem ; «x . -

dandam. $. 9JjSijinter Magiftratus hoc conuenerit *5, vt al- j $05 1155*
terius tantum Rericulo tutores darentur: conuentiones pupil- E- Dr
lo non praeiudicare, Diuus Hadrianus refcripfit: conuentione/
enim Dugmuirorum ius publicum mutari non poteít: prius.
jtamen ^* arbitror conueniendum eum qui hoc fufcepit: dein-
de excuffis facultatibus eius, tunc veniendum ad collegam:
quemadmodum fi folus dediffet, diceremus prius eum, deinde
collegam adgrediendum. $. ro. Si quando defint in ciuitate,
ex qua pupilli oriundi funt, qui idonei videantur, officium eft
Magiftratuum exquirere ex vicinis ciuitatibus honeftiffimum

]. faïv'z"

| quemque, et nomina Praefidibus prouinciae mittere, nonipfos

arbitrium dandi fibi vindicare. $. 11. Si Maviftratus ab ini-
tio tutorem idoneum dedit, et fatis æeu-exegiï,' non fufficit:
quod Ífi fatis exegit, et idoneum exegit *9, quamuis poftea
facultatibus lapfi fint ^* tutores vel fideiuffores, nihil eft quod
ei qui dedit imputetyr: non ,enim debent Magiftratus futuros
cafüs et fortunam püpillo praeftare. $. Sed et fi fatis non
exegit, idoneus jtameni tutor 'eo tempore fuit, quo tutelae agi
poteft, fufficit. 4&eug. Probatio autem non pupillo incumbit,
vt doceat fideiuflores foluendo non fuiffeffjcum acciperentur;
fed Magiftratibus, vt doceant eos foluendo fuiffe, $. 14. Pri-
uilegium in bonis Magifítratus pupillus non hab&, fed cum ce-

L.Jv'tfnbc "

teris creditoribus partem habiturus eft. $. r5. Exigere au-

tem Ca,?FiOWratus fic oportet, vt pupillifferuus, aut (1e57ta g.
ipfe pupillus, 11 fari poteft, et in pfffentiarum ?? eft, ftipule- x
tur a tutoribus, item fideiufforibus eorum, rem faluam fore ?* :
aut ??, fi nemo eft qui füipuletur, feruus publicus ?? gftipula- j :)-oj»"f"tulari,.
rj debet, rem faluam fore pupillo ^^, aut certe ipfe Magiäïra- T* :
tus. Plane vbi feruus publicus vel ipfe Magiftratus fti- —.,. ——
pulatulj dicendum eft vtilém actionem pupillo dandam. $.17. H J -
Si filiusfamilias fuit ^* Magiftratus, et caueri pupillonon cu- —
rauerit, aut non idonee cautum fitculpa eius: an et quatenus
in patrem eius aCtio danda fit, quaeritur? Et ait Iujanus, in
patrem de peculio dandam, fiue voluntate eius filius Decurio
factus fit, fiue non: nam et fi voluntate patris magiftratum
adminiftrauit ?^9, atlkamen non oportere patrem vltra, quam de
peculio, conueniri: quafi Rempublicam faluam -£elees- ^* fore
promittat, qui dat voluntatem, vt filius Decurio creetur.

LU JCc €&x . U «00

) dan(um ,,

Il. Inkex M]libroillj Difputationum.|/ Paorowre- ) /Z,
|BATYX.R, duos tütores a Magiftratibus muniCipalibus datos, , "a,
| : cautione

Hal. fic, abeft. GER. 11 Hal, quatemus, loco: quafíi. GE B. — 12, Hal. da-
rent. GEB. 13 Gothofr. in nota: 4l. muneri. . Taur. fcribere poterati su-
nerE. GEB. I4 Ap. Hal. fi, abeft. Gz g. 15 Hal. effet. GER. 16
Hal. couzeniffet. GEB. 17 Hal. enim, loco: tamen. GERB. 18 Malo:
elegit, et ita Pal. II. at in IV. illa omnia: et idomeum exegit, abíunt. BR. — Vt
Pal.IL ita Bynkersh. Hal, vt Florentiae:exegit, GEB. — I9 Hal. funt. — 20
"Vulg, im praefentia eorum. BR. 21 Bafil. «à só£ec0ni 7b mQdyuu &vT0v. BR
22, Hal. fore pupillo: atfi. GEB. — 23 Bafil. r«govAMQue. BR. — 24 Ap. Hal.
pupillo, abett. GE R. 25 Hal. et omnes: fuerit. BR. 26 Hal. et omnes:
adminifHrauerit. B R. — 2/7 Nos: folum. Ap. Hal.et Vulg. folam plane abeft,
Etiam e VIIL. MSS. tantum duo: Vat. et Otob. plenam fcripturam habent. 5 R.

Gggg SeK -

)

484

cantione non exacta, quorum ?* alterum inopem deceffiffe,.
alterum in folidum conuentum fatis pupillo feciffe: et quae-
rebatur, an tutor ifte aduerfüus Magiftratum municipalem ha-
bere poffit aliquam (aCtionem, cum fciret a contutore fuo fatis
non effe exa&tum ? Dicebam: cum a tutore fatis pupillo fa-
&um fit, neque pupillum ad Magiítratus rédire poffet;neque
tutorem: cum numquam-tutor aduerfus Magiftratus habeat

| 'ïurz.«*??xitbnenwg&iogem: Senatus enim confultum pupillo fübuenit: prae-
MT — db

LA "'704 02' :

Á f! (.'
accu i,wï: Oenem,

1

u ;
Ll i& yro Te, U:

/ VL(*(*L-L!FQ?L'O'
L.4

n n
" ,

j
- "4

* d E
OM 1'«'1!(:&&'"1 C m:ipe-

* &
Lad tïwn j
j CU aC conénm. ,,
r

De,€ m L €m
; auufa'fl,on "
L.

"(tC€oner .

FZM /;

C

A.

^

J A

] y
,p?
—
P

fertim cum fit quod tutori imputetur 3?, quod fatis a. contu- |

tore non exegit, |vel/füfpettum non ï:emt, fi ffit 5?, vt ?* pro-
ponitur, Magiftratibus eum non cauilie. —— — r .
T. IV,LIANVSAMXXL :Digeftosmm.|| / ,QVO.D
fi tutor ab hac parte culpa vacet, non ?? erit iniquum aduer-
fus Magiftratus;actionem ei dari. : UM ;
IgV. VLi)IANVS 33 / ||libro IIT. Difputationum. /]|
Now srMxriLiTER tenentur heredes Magiftratuum, vt ipfi
tenentur, nam ?^ nec heres tutoris neglégentiae nomine te-
netur: nam Magiftratus quidem in. omne periculum fuccedit,
heres ipfius dolo proximae culpae fuccedaneus eft.

V.Ivrriaxvs/| [librgzg(X[. Digeftorume||]/ Dvo Tv-

TORES partiti funt inter fe adminiftrationem tutelae: alter
fine herede deceffit. Quaefitum eft, ?? in Magiftratum qui
non curaffet vt caueretur, an in alterum tutorem]actio- pupil-
lo 35 dari deberet? jRefpondi, aequius effe in alterum. tuto-
rem dari, quam in Magiftratum: debuiffe enim eum, cum fci-

. ret pupillo cautum non effe, vniuerfa negotia curare, et in ea

parte, quàm alteri tutori commififfet, fimilem elle ei, quiaia
adminiftrationem quorundam negotiorum pupilli non acceffif- -
fet: nam etíi aliquam partem negotiorum pupilli adminiftraue- :
rit, tenetur etiam ob rem quam norn gelfit, cum gerere deberet.
VL Vrrraxvs/||ibro I. ad Edictum.||/ Qv o n .ad.
heredem Magiftratus;pertinet, extat Diui Pii refcriptum, caufa
cognita debere dari aCtionem: nam Magiftratus fi tanta fuit
neglegentia, vt omnem|cautionem omitteret, aequum eft habe-
ri eum loco fideiufforis, vt«et-heres eius teneatur: fi vero ca-
uit, et tunc idonei fuerunt, et poftea ?* Xfieü,erunþ, ficut et ??
ipfe Magiftratus probe recufaret hanc[aCtionem, ita et heres|
multo iuftius. Nouiffime non alias ait in heredem Hth;,qngt.n
dandam, quam fi euidenter Magiftratus cum minus idoneis fi-
deiufforibus contrahunt. j :
VIL Czrsvs/|]libro XI. Digeftorum.|| /Ix MaAar-
STRATVS, qui tutorem dederunt, rogo refcribas ?? vtrum
pro virili portione actio danda fit, an optio. fit eius, qui pupil-
lus fuit, cum quo potiffimum agat?, Refpondit *?, fi dolo fe-
cerunt Magiftratus, vt minus pupillo caueretur, in quem vult
aCtió ei danda in folidum eft: fin ^* culpa dumtaxat ^^ eo-
rum, neque dolo malo id faétum eft, aequius effe exiftimo, pro
pgrtione in quemque eorum actionem dari,jdumjpupillo falua
res fit. ; :
VIII. MopzEsTiIN v S/||libro V,F Refponforum.||/ M a-
GISTRATVS a curatoribus adulti. cautionem exegerunt rem
faluam fore: ex his alter fine herede decetfit. |Quaero an in-
demnitatem in folidum collega eius praeftare debeat? Mode-
ftinus/refpondit, nihil proponi, cur non debeat. -
IX. Ipnew/]|libro IV, Pandetarum. || / Zs 1x. Ma-
giftratus actione dàta, cum vfuris fors exigi debeat, an vero

Sex reliqua Pal. I. IT. II IV. V. Barb. quibus adde Bynkersh. G ER. 28
Hal. eorumue, loco: quorum. GEB. 29 Taur. tautorImputetur. Klal. hx.s
fubiungit: fcilicet, quod etc. GEB. 307Hal Jnwit. GEB. . 31 Hal vt.
32, Hal. tamen, loco: sow, quod probat Grotius u Florum Spavf. b. BYNkK.

33 Bafil. IOTAIANOT. fed ni error effet, foret: 4vzx. BR. — 34 Hal. fed, lo-

co: mam. GEB. 35 Hal et Vulg. praefigunt? vtrum. BR. . 36 Hal.
pupi GEBS. 37 Hal fuerunt, poflea vero defieruut. GEB. — 38 Ap.- Hal.
et, abeft. GEB. — 39 Vulg. vt fcribas. BR. — 40 Hal. et Vulg. vefpondi. BR.
41 Hal. fi nec. Vulg. fed fi nec, BR. — 42, Hal. dumtaxat, abeft. GEB. — 43
DBafil. xexavóvisod. BR..— 44 Hal. diuo. GEB. — 45 Ap. Hal. et Vulg. et, abeit.
BR. 46 Malo cum Steph. H. a Porta et Baudoza; inmagifirqtus. & R. — Klal.
tamen, vt Florentiae, in imagiftratibus. GEB. :

DIGESTORVM LIB. XXVII. TIT. VIIL IX.

vfurae peti non poffint, quoniam conftitutum eft ^* poena- — .
rum vfuras peti non poffe,Jquaefitum eft? Et refcriptum eft a od
Diuis *^ Seuero et Antonino, et *? vfuras peti poffe; quo- /7 )
niam eadem in Magiftratibus ** attio datur, quae competit

! z. . 7 TIT. .IX. emm-— ——
DE REBVS EORVM, QVI|SVB TVTELA.
O OCVEER—€V RA SVNT, SINE DECRETO . ..
Lïgffg/ ALIENANDIS, VEL
SVPPONENDIS *. 2esun]—
A äL PIANVYS/||libro XXXV. ad Edi&u*ng l7
EMPERATORIS Seueri oratione prohibiti funt tutores et
curatores praedia.ruftica vel füburbana diftrahere. —$ ——

! in tutores.

Quae oratio in Senatu recitata elt, Tezt&llo ?^ et Clemente
Confulibus, Idibus Iuniis. $. 2. Et fünt verba:esse-huiusmodi z
PRAETEREA, PATRES CONSCRIPTI, INTERDICAM
TVTORIBVS.ET CVRATORIBVS, NE PRAEDIA RV-
STICA|VEL SVBVRBANA DISTRAHANT "* NIST VT
ID FIERET, PARENTES TESTAMENTO YEL CODI-
CILLIS CAVERINT. Qvop si FORTE AES ALIE-
NVM TANTVM ERIT, VT EX REBVS CETERIS NON
POSSIT ExlOLVI: TVNC PRAkTOR VRBANVS VIR
CLARISSIMVS ADEATVR, QVI PRO SVA RELIGIO-
NE AESTIMET,QVAE POSSVNT^ALIENARI, OBLI-^
GARIVE DEBEANT: MANENTE PVPILLO ACTIO-
NE, SI POSTEA POTVERIT PROBARI, OBREPTVM
ESSE PRAETORI Sr coMmMvNIS RES ERIT, ET
SOCIVS AD DIVISIONEM PROVOCET: AVT SI?
CREDITOR, QVI PIGNORI AGRVM APPARENTE P V-
PILLI ACCEPERIT à, Q1vS EXEQVETVR ":. NIHIL
NOVANDVM CENSEO., $. 3.,,Si defunctus dum. viueret
res venales habuerit, te&ayü-fento Fagïjfg"fn"fnon cauerit Vq * di-
ftraherentur: abfüinendum erit venditioni ?: non enim vti-
que, qui ^* ipfe voluerit vendere, idem ,etiam poftea diftra-
henda^^ putauit. $.4. Si minor. ngärïï?güingue annis emit '?
praedia, vt quoad pretium folueret *3, effent pignori obligata
venditori: non puto pignus valere: nam vbi dominium quae-
fitum eft minori, coepit non poffe obligari. :
'a&enem Diui Seueri, J

| Il PAvrvs|librofinguláfiad-erasienem Di /
SED Hic videtur illud mouere,"quod cum dominio pignus
quaefitum eft, et ab initio obligatio infiJeit. Quod fi ?d'co dT
emerit, nec dubitatiojeft, quin ius pignoris faluum fit. Siigi- 1 /^cy7e 7te.
tur talis fpecies in priuato venditore inciderit, imperiali bene- ssan& 2iote.
ficio opus eft, vt ex *^ refcripto pignus confirmetur. - Ts
IH VrPrxAxvs/||libro XXXV. -ed-Edi&am:||/ Sx D.
Si. pgcuxäiea alterius pupilli alteri papillo fundus fit' corfipara-,
tus, isqu& pupillo vel minori traditus *?, an pignoris obliga-
tionem poffit habere is, cuius pecunia fundus fit *? emptus ?
Et magis eft, vt faluum fit ius pignoris fecundum conftitu-
tionem Imperatoris noftri, et Diui patris eius, ei pupillo, cu-
ius pecunia comparatus eft füundus. -$ex« Pignori tamen ca- !
pi iuffu Magiftratus vel Praefidis vel alterius poteftatis, et di- .. .. .
ftrahi fundus pupillaris poteft. Sed-e& in poffeffioney mitti Zr!^uL.

rerum pupillarium a Praetore quis poteft: etius pignoris con-

313 72

»

trahitur, fiue legatorum feruandorum caufa,. fiue damni infe-

Ci: ** vt procedat, iuberi *? etiam poffideri poterit: hae

. enim
..X Hal. vel pignori obligaudis, loco: vel fupponendis. GEB. — 2 Vulg.
Tbeopbilo. B. 3 Nempe vrbana patent maioribus periculis, vt et Vlpianus

in L. 11. $. $. fapra de Minor. obferuat.. Adde Gellium No&t. Zttic, AE n
BYNK. 4 Hal. exiffimet, quae po(fint. — $ Ap. Hal. fij abeft. GEB. — 6 Hal.
accepit. GEB. 7 Hal. exfeguatur. — Vulg. exfequitur. BR. — 8 Hal. et Vulg.
Vt. BR. 9 Gothofr. innota: Al venditione. 1ta Hal. et Vulg. et nos ma-
lumus. BR. Immo Taur. fcribere poterat: venditionl.GEB. 10 Vulg. quod.
B R. 1I Hal. difirabenduwm. GE s. 12 Hal. emerit. — 13 Hal. et Vulg.

folueretuv. BR. 14 Ap. Hal. ex, abeft. GEz. — . 15 .Hal. addit fit. GER.
16 Hal. fuit. G & g. V] Hal praefigit et. GER. — 18 Hlal praefigit et, '
[ | : | m praemiffo.

"

M;L

3 ! ^

4 T n ! n
ïüo]fh«(o -*W

T.R

4

' /) ^
(pro Ti

E
(nk m
M.

4

t u

DIGESTORVM LIB; . XXVIL . TIT. /IX.

N

enim obligationes fiue alienationes locum habent, quia *? non
ex tutoris vel curatoris voluntate id fit, (ed ex Magiftratuum
auCtoritate. .$—2. Item quaeri poteff, fi fundus a tutore pe-
titus fit pupillaris, nec reftituatur, an litis aeftimatio oblata
alienationem pariat? Et magis eft, vt pariat: haec enim alie-
natio non fponte tutorum ffit ?^9. -$-3» Idemtwae erit dicen-
.. dum et fi fundus petitus fit, qui pupilli fuit, et contra pupil-
: lum pronuntiatum, tutoresque reítituerunt: nam et hic vale-
J'econdra.,
&uQursurixov vel éufBarsurix«oy ^* habeat pupillus, videamus,

C2 *uu hwaiï]di&rahi hoc a tutoribus poffit? Et magis eít, non poffe,

d auC, quamuis ius praedii potius fit. $ Nec vfusfructus alienari
p p

"TM 24-Wreit)poteft,-dffi ?? folus fuit vfusfructus pupilli. An ergo hic

"** peqy?3 non vtendo amittatur, fi tutor.caufam praebuerit hu-
ius tei? Et manifeftum eft, reftaurari debere. |Sed 4 proprie-
tatem habeat]|pupillus, non poteft vfumfructum vel vfum alie-
nare, quamulis oratio nihil de vfufruttu loquatur... Simili mo-
do dici poteft, nec feruitutem imponi poffe fundo pupilli vel
adulefcentis, nec feruitutem,rémitti.; Quod et in fundo do-
tali placuit. $. 6. Si lapidicinas vel quae alia ?^* ;metalla pu-
pillus habuit ftypteriae ^?, vel cuius alterius materiae, vel fi
" : creüifodinas, argentifodinas ^9, vel quid aliud huic fimile,
Llfc'c)"n;gæ?-of,ämïy. Pavrvs/||ibro fingulari jad-drationem-Di
"issfas, were]H/. Qv optamen priuatis licet ^* poffidere
L OM MEPIANVS / | libro X XX*r. hd-Ediétum:. |y
T.€9- ars putojex fententia orationis impediri alienationem. $x
Sedae fi lalinas habeat pupillus, idem erit dicendum. $. 2.
L del "eähSi pupillus alienim fundum . bona fideyemptum poffideat, di-
cendum puto, ne-?? hunc alienare tutores polle: ea enim,
- quae?? quafi pupillaris -eze- diftraCtus eft, venditio valet.
$. 3. Si fundus pupillo pign&ratus fit, an vendere tutores ?? ?
'hunc enim quafi debicoris, hoc eft, ?* alienum vendunt. d
^tamen impetrauerat ?? pupillus, vel pater eius, vt iure domi-

lfþto-ncu

L:tl"

PNS 1 it 33 feauens erit dicere non poffe diftrahi
L..Trdewæhnmpoiïidean 5, confequens | p y

quafi praedium pupillare. Idemque ?* et fi fuerit ex caufa
damni infe&ti iuffus poffidere. $. 4. Si fundus legatus, vel
per fideicommiffum fuerit relictus Seio a pupillo herede infti-
tuto, an tutores reftituere hunc fundum pofíint fine auctorita-
te Praetoris? Et putemj fi quidem rem fuam legauit, ceffare

praemiffo commate poft: zmberi. GEB. —
20 Hodie Flor. eft: fit. Et ita Hal. et omnes.
' &io fufpeQa, BR. — 21 H. a Porta in II. ait: Flor. legi ipjzAevrisiv. — Sed
ipfi diferte Flor. legimus: igfgarevrzixbv. Bafil. tamen habent: ipfgz7ixàv, qnod
vt fimplicius hic reftituendum putamus. BR. — Hal. vel ipfarevrisiv, parenthefi
includit, et in margine addit: Paec alias defunt. Idem in Graecis latine verfis
fic commentatur: 2ujvrevriZiv, iuf perpetuarium. — Ita enim latiue ius empbyteu-
ticarium appellarunt Arcad. et. Houorius AA. conflit. I. C. de offi. com. fac.. pal.
: aimirum quod boc titulo flerilia praedia perpetuo colenda dabamt veteres: cum
fertiliores agri publici nou uifi ad. tempus concedeventur : id quod ex [ecundo -
xovoyixdv Ariflotelis baud. obfcuve collieimus, quo in loco baec verba funt: Bubév-
qi0. üe4Sévrec xouuáTuy, TÀ TéuÉVM T üwuóciu dméBoYro, Tà Miv wágmium XQivov
Twà, Tà 9 Üxugmu dewváwe. boc eff: Bymautii cum pecumiis indigevemt, publica

Sed Taurellio et nobis corre-

praedia certis bominibus inditla penfioue tvadiderunt, fertiliora quidem ad tem-.
Vude et ipfe contvacbus époóvsusis quafi im--

pus, flerilia vero im. perpetuum. a
plantatio: et qui exercendos coleudosque eiusmodi fundos vecipiebant, dpQurevran,
quafi imnplantatores Graeco vocabulo dicebantur, 7292 7) ä(.Lqïu're'usw,- ab infitioue
plantationeque : quanuquam imperitia fuperiorum. temporum nualuerit, vt vuleus
bodie mon folum contra vationem, fed et contra. antiquorum. exemplarium fidem,
non empbyteuta et empbyteufis, fed empliteota et empbiteofis promunciet. | Quod
autem fequitur ipBursvrinbv, iuque folis pandectis . Florentzus additur: accipere
poterimus pro iure detentionis, quod anijfo iu pof[fc fionem ex przmo decreto contingit,
vsque dum fecundo impetrato, autbovitate iudicis dominium vei fortiatur : diclum
&n) vod Qufarévew, quod miffus m poffe(fiomem eo velutà pedem. iutulerzt. nam vt
de iure eundi agendi per vicini fundum intelligamus: obflare videntur ea, quae
fequuntur, cum. feruitutis wentio in genere fiat. quare. cum ifla adinonendi tan-
tum lectoris canffa fcribamus : mon erit quod quisquam (ucceufeat, cmm. iutegrum
fit do&tioribus de ea ve fuo avbitrio flatuere, — Haec Haloander indicato in loco,
et locus Ariftotelis allegatus eft in Editione Operum Dunalliana Tom. Il p.
jo:. GEB. . 22 Vulg. poteft pupilli, fi. B R. 23 Hoc: "ec, certo certius
eit eliminandum, vt fa&um a Vulgata, Hal, wec bic nmon vtendo, E quatuor

bit alienatio, propter rei iudicatae/au&toritatem] | $a« [Si ius-

^Ma-

- 19 Hal. quando, loco: q)tz'a. GEB,

: 485

orationem : fin vero de re pupilli, dicendqxiy erit, locum effe
orationi, nec inconfulto Praetore poffe alienare 35, $.5 Si
pupillus ftipulanti fpoponderit, an foluere pofüit fine Praetoris

aucCtoritate? Etmagis eft, ne poffit: alioquin inuenta erit alie- ^ mnusxto- "e/

nandi ratio. $6v Sed Ífi pater ftipulanti fundum fpoponde-
rit, fuccefferitque pupillus in ftipulatum: fortius dicetur, fine
Praetoris auctoritate poffe eum reddere. Idemque et fi iure
hereditario alii fucceiferit, qui erat obligatus. $. z. Eadems;;
ratione, et fi parens fundum vendidit 35, ,vel quis ?? alius —
cui pupillus füccefferit, poteft dici pupillumy cetera venditio-
nis inconfulto. Praetore poffe ?? perficere. $.—8. Fundum

| autem legatum repudiare pupillus fine Praetoris auctoritate

non poteft: effe enimjet|hanc alienationem, cum res fit pu-
pilli, nemo dubitat. $. 9. Non paffim tutoribus fub optentu
aeris alieni permitti debuit venditio: namque non effe viayj
eis diftraCtionis tributam ??: et ideo Praetori arbitrium hu-
ius rei Senatus dedit: cuius officio in primis hoc conuenit ex-
cutere, an aliunde pofífit pecunia ad extenuandum aes *? alie-
num expediri. Quaerere ergo debet, an pecuniam pupillus
habeat, vel in numerato, velin fomfnibus, quae conueniri pof-
funt, velin fructibus conditis, 'vel etiam in redituum fpe, at-
que obuentionum ^*, — tem requirat, num aliae res fint J « .
praeter praedia, quae diftrahi poffnt, ex qugrum *^ pretio i»/4.
aeri alieno fatisfieri poffit. Si igitur deprehenïiezü, non poffe
aliunde exfolui, quam ex praediorum diftractione, tunc per-
mittet) diftrahi, fi modo Vrg;(eat creditor, aut yfurarum modus
parendum aeri *^? aiüeno fuüadeat. -$e-Ke-ldem ** Praetor
jaeftimare debebit, vtrum vendere potius an obligare permite L1 €xc»
tat. Necnon illud vigilanter obferuare, ne plus accipiatur fub
obligatione praediorum faenoris, quam quod ^* opus fit ad
foluendum aes alienum, aut *9 diftrahendum arbitrabitur: ne
propter modicum aes alienum màgna pofleffio diftráhatur: fed
fi fit alia poffeffio minor, vel minus vtilior ** pupillo, magis
eam iubere *? diftrahi, quam maiorem et vtiliorem.
In primis igitur, quotiens defideratur ab eo, vt remittat *9 — .
diftrahi,jreuirere debet eum 5? qui fe inftruat de fortunis ! ]?W,
pupilli, nec nimium tutoribus vel curatoribus credere, qui
nonnumquam lucri fui gratia adfeuerare Praetori folent, necef-
fe effe diftrahi polleffiones 5*, vel obligari. LRequirat ei-

go
.MSS. Vat. et Otob. archetypum fequuntur, Pal. IT. et III. »ec, omiferunt. B&.
His adde Bynkersh. GER. 244 Hal. vel aliqua. GEB. 25 Vide Duker.
ad Opufc. de Lat. Vet, ICt. p. 406. BR. 26 Hal. vel fi cretae, argenti fodi-
na$. Bafil uéraAMe wQiragíou, 9 sum]ugíuc, 9 Agyógov. BR. 24 Hal liceat,
28 Hal. et omnes: zec, etiam VII. MSS. Octauum Vat. cum Florentina, vt
communiter, facit. E R. — Iíta VII. Pal. I. II. HHI. IV. V. Barb. Otob. quibus ad-
de Bynkersh. GEB. 29 Taur. in Adnotat. 4ua. fic vifum veflius i. vendi-
tione. in P. quae. quod autem fequitur, vero, boc efl vere. an vero pretio? Vulg.
Nor; omnes: etenim fi quafi pupillaris : diflraclus efl, venditio won valet, Vat.
adhaeret Florentinae. Pal. L. et IV. qui quafi pupillavis diffrattus eft. — Barb. qua

La5 .

IETLIM

. quafi pupillaris vere difira&us eft. . Pal. V. et Otob. 4uia, habent absque: vero.

BR. Bynkersh. qui quafi pupillaris vero diffradtus efl. GERB. 30 Gothotr.
in nota: tutores poffint. Haloand. — Sed ita fupplent omnes, editi et fcripti, nifi
quod quidam horum habeant: poffumt. —Vat. vt Flor. Hal. addit: et puto. bunc
enim. BR. Habent poffunt: Pal. l. IL IV. Otob. Bynkersh. poffimt: Pal. II.
V. Barb. GE B. 31 Vulg. praefigit vt. BR. 32 Vulg. impetrauevit. B R.
33 Hal. poffideat. GE B. —— 34 Hal. et omnes inferunt: off. BR. 35 Hal.
alienari, quod praefero. BR. 36 Hal. vendiderit. 37 Vulg. guiuis. BR.
38 Flor. eft: praetoreffe, quod monftrat corrigentis ofcitantiam. BR. — 39 Hal.
neque enim eft eis via difivatHionis tributa. GEB. 40 Eleganter Bafil. »A-
Qdco, và xgéoc, implere debitum. BR. 41 Eft Flor. obuenditiouum, vt etiam
'Taur. in Adnotat. habet. Monftrat et hoc ofcitantiam corrigentis. £R. — Tau-
rellii verba funt: obauentiomum. obuenditionum im P. GEB. 42 Vulg. qua-
vuin, quod et nobis placet. BR. 43 Hal. caerendum aeve. — Flor. aeri, exci-
derat, Sed ab antiquiffima manü ad marginem -eft repofitum. BR. Taurellii
itaque fuiffet ftellulis includere v? aerj. GEB, ^ 44 Hal. Item. — 45 Ap. Hal,
quod, abeft. GEB.. — 46 Hal. et Vulg. fi, inferunt. GE E. — 47 Hal. et Vulg.
minu$ vtilis. . Vide Güntheri Latim. Reffitut. c. 110. BR. 48 Hal. zubeat,
GEB. 49 Gothofr. in nota: remittat pro: permittat. Hal. tamen et omnes ;
permittat. BR. 50 Ap. Hal esm, abeít. GX z. 51 Hal: poffeffioneim,

Gggg 2 : 5

LT
u cs z
LA f t A Op jo

fä " i ä y €ce€ ;

14 $6 €x A,Cm:

L'a(:?O

486

go neceffarios pupilli J vel parentes, vel libertos aliquos fi-
deles, vel quem alium qui notitiam rerum pupillar]qum ha-
bet 5?: aut fi nemo inueniatur ??, aut fufpecti fint qui in-
ueniuntur, iubere debet edi rationes, itemque;fynopfinj?* bo-
norum pupillarium, aduocatumque pupillo dare, qui infttuere
poffit Praetoris religionem, an afifentire venditioni vel obliga-
tioni debeat. $. 12. Illud quaeri poteft, fi Praetor áditus per-
miferit diftrahi poffeffionem prouincialem, an valeat quod fe-
cit? Et putem valere, fi modo tutela Romae agebatur: et hi,
tutores eam quoque adminiftrationem fübierant. $3. Ne

itamen titulo tenus tutores aere alieno allegato pecunia abu-

tantur, quarn mutuam acceperunt, oportebig Praetorem cura-
re, vt pecunia accepta creditoribus foluatur, et de .hoc gcer-
nere: dareque viatorem qui ei renuntiet, pecuniam iftam ad
hoc conueríam, propter quod defiderata eft alienatio vel obli-
catio. $. I4. $1 aes alienum non interueniat, tutores tamen
allegent expedire haec praedia vendere ??, et vel ?^* alia com-
parare ?7, vel certe iftis carere: videndum eft an Praetor eis
debéat permittere? Et. magis eft, ne poffit: Praetori enim
non libertim arbifrium datum eft diftrahendi res pupillares, fed
ita demum, fi aes alienum immineat. Proinde et fi permife-
rit aere alieno non allegato, confequenter dicemus nullam effe
venditionem, nullumque decretum: non enim paffim diftrahi.
iubere Prdeétori tributum *ít: fed ita demum fi vrgfeat aes
alienum. $..15. ManétaCtio pupillo, fi poftea poterit proba-
ri, obicptum élle Praetori. Sed videndum eft, vtrum in rem,
an in perfonam dabimus ei aCtionem ? Et magis eft, vt ?* in
rém detur, non tantum in perfonam aduerfus tutores|fiue cu-
ratores. $. 16. Communia praedia accipere debemus, fi pro
indiuifo communia fint. Ceterum [fi pro diuifo communia
fint, ceffante oratione decreto locus erit. g
VI. InEw//|libro IT. deomnibus Tribunalibus.|] / Skp
s1 forte alius proprietatem fundi habeat, alius vfumtructum,

magis eft vt ceffet haec pars orationis; quae de diuifione lo-

Pt —

,,L:*n&
LJ . S$.

LJ m.
$ !/'lt"

quitur: nulla enifi cominunio eft.

.n

i-Jdictum ||/ S1 » v-
PILLORVM fint communia praedia, qui diuerfos tutores ha-
bent: videamus an alienatio locum habere poífit? Et cum
prouocatio neceffaria fit, puto alienationem impediri: neuter
enim poterit prouocare, fed ambo prouocationem exfpectare ??.
Item, fi eosdem tutores habeant ??, multo magis quis impe-
ditam alienationem dicet. $. r. Si pupillus dedit 97. pignori
ex ?? permiífu Praetoris, nonnulla erit dubitatio, :an alienatio

poffit impediri? Sed dicendum eft, poffe creditorem ius fuum -

exequi: tutius ,tamen fecerit, fi prius Praetorem adierit.
$. 2. Si pater vel parens tutor fit alicui ex liberis, an Praetor
adeundus fit, fi obligare velit ? |Et| magis eft, vt debeat: pro-
nior tamen efle debet Praetor ala"lconfentiendum patu.. $..5.
Si Praetor tutoribus permiferit vendere, 9? illi obligauerijit,
vel contra: an valeat quod aCtum eft? Et mea fert opinio,
eum qui aliufijfecit, quam quod a Praetore decretum eft, nihil
egifle. $. 4. Quid ergo, fiPraetor ita decreuerit ?*, v N p x-
RE OBLIGARLEjvVE PERMITTO, an poffit liberum arbi-
trium habere, qui faciat ?? Et magis eft, vt poffit, dummo-
do jfciamus Praetorem non recte partibus fuis funCtum: de-
buit éenim ipfe ftatuere et eligere, vtrum magis obligare an

52, Vulg. babeat. BR. — 53 Hal. znuenitur, et mox: funt. — 54 Hal Ttemque
Cfi opus fit) pupillarium bonorum aduocatum pnupilo dare, et in. margine: alias,
item qui cóvey fit, et rurfus: alas, aduocatumque .GEB. — 55 Hal.vendi. GER.
56 Ap.Hal. vel, abeft. GER. 57 Hal. comparari. GEB. 58 Hal. infe-
tit et. GEB. 59 Hal. exfpe&fant. GE. 60 Hal. babent. 61'Hal. et
Vulg. inferunt res. BR. 62, Àp. Hal. et Vulgo ex, abeft. ER. 65 Vulg.
praefigit et, BR. 64 Al. Ed. decreuit. — 65 Gothofr. in nota: quid faciar.
Hal. GEX. 66 Hal. obligauerit. 67 Hal. et Vulg. inferunt: al BR.
68 Vulg. fcilicet, loco: fed.BR. . 69 Hal. inferit: demmm.GEB. 0 Vulg.
CHiH$His, BR.' 7Y Gothofr. innota: accipiuntur, Haloend. "Taur in Adnot.

DIGESTORVM .LIB. XXVIL

TIT,: : LX

vendere permittat. $. s. Si obligagïï: $6 rem tutof fine de-
creto, quamuis obligatio non valeat, eft tamen exceptioni do-
li: ** locus : fed. *^.tüung?fcum tUtOngQggäln],mutuam' pe-
cuniam ei foluerit, qui fub.pignore erat creditor. --6- Item
videndum eft, an et obligare ei rem poffit? Et dicendum: eft,
fi eandem fortem acceperit, ne£grautoribus vfuris, valere obli-
gationem, vtius prioris creditoris ad fequentem tranfeat, "
VIIL In x w/|libro]I] deomnibus Tribunalibus.|]7 Q v x 13 L-;
NEQVE tutores funt ipfó 1ure, neque-curatores, fed pro tu- |
tore negotia gerunt, vel pro curatore, eós non poffe diftrahe-
re res pupillorum, veladuléfcentium, nulla dubitatio ett. $. r.
Sed fi curator fit furiofi, vel cuius *? alterius non adiilefcen-
tis, videndum eft, vtrum iufé veteri valebit venditio, an hano -
orationem admittemus? Et puto, quia de pupillis Princeps Li'tcck,
loquitur, et coniiunctim)tutoribus curatores accipiuntlJ, per-

tinere: et de ceteris puto ex fententia orationis.idem eífe di-
cendum. $a. AÀn obligari communia poffint, quaeritur?. Sed

non puto fine decreto ,obligandäï nam quod excepit oratio,
ad hoc tantum pertinét, Vt,pe-rfmatur communio, nó vt au-
geatur difficultas communionis. PA E
JIX. I'DEMj' libro . V. Opinionum.]| t/ QOvAMvIS àn-
teceffor Praefidis decreuiffet, ea praedia venumdari, quae tutor
pupilli fübiecto [nominey alterius emptoris ipfe fibi cofpara- 1159 ejlj/
bat: ,tamen fi fraudem et dolum contra Senatusconfülti aucto-, 455
ritatem et fidem tutori.7? commiffam deprehendiffet fücceffor - :
eius,[aditimabit 7?, quatenus tam calfidum commentum 'etiam. 11 €xC,
in exemplum coércere ** -'debe[t. | | « o2
E d IDEM/H libro V& Opinionum.||/7 IrrrcrTE
Senatusconfültum pupilli vel adülefcentis praedio venumdato;
Q eo nomine apud iudicem tutelae, vel vtilis actionis ae&i(n'a-s
ï'(ï) df-a&a.?ï&f, eaque foluta :: Vindi,/tio praedii ex aequitate in--
ibetur **, | | u g
æ Xl Ibgw /libro T Il/de Ofüciä Preeeonfuti U/ Sr
PRAEDIA minoris vigintiquinque annis diftrahi defiderentur,
caufa cognita Praefes prouinciae debet id permittere, Idem
feruari oportet, et fi furiofi vel prodigi, vel cuiuscumque al-
terius praedia curatores velint diftrahere. v
ia XIL. MaRoraxvs//5 ||libro fingulari/aé am-.

| m. IT Ccontra Senatusconfultum, fi cu-
lus tutor creditori patris pupilli exfolu£, vt eius loco fucceddg.
, ,XIII. PAy g;vsï,//[jgþibro fingularifad orationei Diui Se-
ueri.]]/ $x rvNpvs fitfterilis, vel fixofus, vel peftilens, vi-
dendum eft an alienare etim non poffit? Et Imperator Anto-
nifus et Diuus pater eius in haec verba refcripferunt.. Quod
allegaftis **, infruCtuofum effe fupdum, quem vendere vul-
üs, mouere nos non potelft: jcumi Ytiqug pro frutctuum modo
pretium inuenturus fit. Quamquam autem neque diftrahere
neque obligare tutor pupillare praedium poffit, attamen *8
|Papinjanus; libro quinto Refponforum, ait, tutorem pupilli fi-; //:f: /:m;f

ne decreto Praetoris noniure diftrahere: fi tamen, inquit, *?^1mc

errore lapfus vendiderit, et pretium acceptum creditoribus pa-
ternis pueri foluerit: quandoque 5? domifio praedium cum
fru&tibus vindicanti doli non inutiliter opponitur ?* exceptio,
pretium ac medii temporis vfuras, quae creditoribus deben-
tur "?, non offerenti : i ex ceteris/eitis facultütibus aes alienum. LJcefiüwi
foluinon poterit ??, — Ego auteni niotaui, et fi folui potuerig$^, J ust, -
b

conzuniHm. in P. coniunéli. quod mon male fuflineatur. pupilli s. tutoribus com-
innéi id eft fub tutoribus conflituti, accipiunt curatores. E feptem- MSS. Vat.
Pal. I. et Qtob. coniuncl; accipimnt, vt Flor. Pal. I II IV. comianüint
accipzumtur. — Pal. V. coninnüis accipiwut. BR. . Cum Pal. II. HiL et-
LV. facit Bänkgsïï. GER. 72 Vulg. tutoris. BR, — 73 Hal. aeffimaturum.
;EB. 4 Hal. co?rceri. GE B. 75 Hal. inbibebitur. GEB. '6 Hal.
MARCELLVS. Gts. 7"7 Vulg. allegatis. BR. 78 Hal. fi tar;zzgz, vt,
loco: attamen. GEB. 79 Ap. Hal. ifta omnia: tutorem pupili f. d. p. m..

À

—
p

j. d. f. t. inquit, abfunt. GE B. 80 Vulg. quandocunqué. BR. 8r Vulg.
oppouetyr. BR. — $2 Vulg. deberentgr. 8R, 83 Hal. potuerit. — 84 Fial.
* ; f | d potuit.

[ 4./:'260,'(&(4«2»,,

j

i
v

It i

pot
lh

feiï.e.

L

// !]
TET e;ï

( ,Tïnmm,,

Li QO('U,'

;.
/

2 IM»',; ,z,.i,/V//l. aböïi.fm/wium,,V- GaArv S/l

,
"

d

«

DIGESTORVM LIB.

fi tamen illae ?5 res faluae erunt, ex quarum pretio aeri alie-
lo no fatisfieri) potuit 3$6, dicendum eft ?? adhuc doli exc'e'ptio—
"ET . nemjobffare, fi lucrüm captet pupillusex'damno alieno. —
VN p XIV. Inkw/ |Hibro-LX. -5 efponforum. ||/ P. Kv x y.d
.. l?. drefpondit, etfi teftamentum patris poftea irritum eflejappa-
L'A. "güit 39, tamen tutores pupilli fiue curatores filii nihil contra
ler-. orationem Diuorum Principum feciffe videri, fi fecundum vo-
ded:*cepe- luntatem defuncti teftamento fcriptam praedissmeruíticum pu-
wt, fpilare vendiderunt. sb ii |

TIT. X n a, L ao

DE CVRATORIBVS FVRIOSO!;ET/ALIIS
| J " XTRA MINORES DANDIS.
- : J AUfont ii

| VrbprAwvs/|libro L Jad Sabinumj|[/
LEGE duodeciim tabularum prodigo interdicitur bonorum
La ommlus R-4 füorum adminiftratio *: quod(moribus; quidem ab initio
^ . Antrodu&tum eft,. Sed folent hodie Praetores vel Praefides, fi
talem hominerh inuenerint, qui neque tempus neque ? finem
expenfarum habet, fed bona füa dilacerando ? et diffipando
profn it ^, curatorem «ei dare exemplo furiofi: et tamdiu
lerunt ambo in. curatione, quamdiu vel furiofus fanitatem, vel
ile fanos mores receperit: quod fi euenerit, ipfo iure defi-
nunt effe in poteftate cüratorum. $. r. Curatio autem eius,
cui bonis interdicitur, filio negabatur permittenda. Sed ex-
ftatDiui Pii refcriptum, filio potius curationem permittendam
in patre furiofo, fi tam ? probus fit. " fingulas yaro.,
La Cwattapc: M. P&v Dvs ö// || libro Iäde()f&cmæ-r—qgæällgl l / Sxkp
— 6 w aliis * dabit ? Proconful curatores, qui rebus fuis fuper-
effe non poffunt: vel dari iubebit ?: nec dubitabit "? filium
quoque patri curatorem dari **. ^rabóc4. . m s
IIl. Vreraxvs/]|übro XXXL ad ;Sabinumi||/ 4Dtv w
DELIBERAJN T héredes inftituti adire, bonis a Praetore cu-
rator datur. | Xx*nmi5 ^
IV. Ipev//| libroXXXVIII

SAE matris curatio ad filium pertinet: pietas enim parenti-

bus, etíi inaequalis eft eorum poteftas 12 , aequa debebitur.*?.
( ! RATOR ex Senatusconfulto conftituitur, cum clara perfona,
— "fl welgti Senatoris vel vxoris eius, in ea caufa fit, vt eius bona
venire debeant: nam, vt honeftius ex bonis eius, quantum
poteft, creditoribus folueretur **, curator conftituitur, diftra-
hendorum bonorum gratia, vel a Praetore *?, vel in prouin-
"w o—weds * a Praelide E | |
^Jub . scMVE VLPIAJ;VSA |libro. T. de omnibus Tribunalibusm
— QOssERVARE Prdetorem opOrtebit, pe cui temere citra cau-
fae cognitionem pleniffimpm ** curatoremy det: quoniam ple-
rique vél furorem, vel dementiam fingunt, quo magis curato-

P

od

re accepto onera ciuiliaidetreCtent, ( "ao raz(enduor,,

potuit. 85 Vulg. aliae, BR. — 86 Hal. potuerat. Vulg. potuerit. BR. — 87
Klal. et Vulg. effe. E.R. 88 Hal. et Vulg. apparuerit. BR.
1 Hal. adminifiratione. GE B. 2, Hal. wec. 5 Vulg. dilapidando.
B R. 4 Malumus; profunudit, vt Hal. omnes, etiam MSS. &&. Pal. I. HI. HI.
IV. Barb. Bynkersh. - In Otob. fa&um eft: profundit. GEB. .. 5 Legendum
effc : fi tamen probus fit, exiftimat Van de W'ater I1I, Obf. 12. GEB. — GHal.
CAIVS. GEB. . '7 Hal. iis. GER. 8 Taur. daVit. GEB. — 9 Ap. Hal.
vel davi iubebit, abíunt. G E B. IO Taur. dubitaVit. GEB. . 11 Ha*. dare.
12, Vide Noodt. 7I. Obf 13. GER. I3 Hal. et Vulg. aequalis debetur. B R.
14. Gothofr. in nota: A. foluatur. Ita Hal. GER. 15 Gothofr. in nota:
ju vrbe. Tta fupplet. Vulg. BR. — 16 Vulg. prouincia. BR. — 17 Gothofr. in
nota: Al.pleniffimam. 1ta Hal. habet, quam le&dionem H. a Porta male Flor.
tribuit. Ita etiam ex VI. MSS. quatuor. Vat. et Otob. cum Flor, faciunt. B R.
Quatuor ifta Pal. III, IV. V. Barb. quibus adde Bynkersh. G EE. I8 Hal.
CAIV'S. 19 Íta etiam in Infcriptione ap P. Vidtorium ad. Varron. de R. R.
1II. 1. et in L. 17. infra de ini. vupt. zrrit. et L. 1. iufra quib. ex cauf. in pof-
feff. eatur. . Plura eiusmodi vocabula collegit Gellius. N. A. XPF. 2j. BYNK.

W('&BJL-M Ticeco ^
l; ad ,SabinumJ|l 4F v 104

-diiey facti weeesey quam iuris funt ??: ideoque fufficit vnius —

.tet: eumque rem faluam fore, viri boni arbitratu fatisdare

XXVII. TIAT". EX 487

VIL. IvrrAXvsS/[libro XXI. Digeftorum.||/ Cox-
SILIO et opera cüratoris tueri *? debet non folum,/gatrimo-
nium, fed et corpus ac falus füriofi. $. r. Cürator dementi
datus, decreto interpofito, vti fatisdaret, non cauit, et tamen
quasdam res de bonis eius legitimo modo alienauit: fi here-
des dementis easdem res vindicent, quas curator alienauit, et
exceptio oppon&ur ?9, s1 NON CVRATOR VENDIDE-
R1iT, replicatio dari debet, Av T S1 SATISDATIONE IN-
TERPOSITA SECVNDVM DECRETVM VENDIDERIT:
quod.fi pretio accepto curator creditores furiofi dimifit, tri-
plicatio ?* doli tuto&s poffeffores praeftabit 22, $. 2. Cum de-
mentis curatorem, quia fatis non dederat, et res male admi-
niftrdket ??,| Proconful remouerit a bonisæliuinm loco eius
M&ggggtj.curatorem: et hic pofterior, cum neclipfe fatisde-
diflet, egerit cum remoto negotiorum geftorum, pofteaque
héredes dementis cum eodem negotiofff: geftorum agant, et
is exceptione rei iudicatae inter fe et cüratorem Ívtatur: he-
redibus replicatio, danda erit, [Av T Sr ?t is, Qv1i kGIT
SATISDEDERj|AT. Sedan replicdtio ^* curatori profuturz,t
effet ??, iudex aeftimabit ^*: nam fi curator]fequens pecu-
niam, quam ex condemnatione confecutus/füerat, in rem fu-
riofi ?* vertiffet, doli triplicatio obftabit ^?. $. 3. Quaefi-
tum eft, an alteri ex curatoribus furiofi rectefoluetur?9, vel ,
an vnus rem furiofi ?* aliénare poffit ? jRefpondi, recte folui. p
Eum quoque, qui ab alteroJéxJcuratoribus fundum furiofi le-
gitime mercaretur, vfücapturum: quia folutio, venditio, !

le.

L Jjet. V «t.
ex T

w u

Lasveex. [4/bnae.
RU. t :
"t ;
..Z «V&£motwin ,

Aecril ]

*/I £et 913 a.«g-y - .u, ) -;
I m
a v€moi0,

)5—3 t mamg; abq)

ex puratoribus* perfona:. quia intellegitur alter confentirez
denique fi praefens fit, et vetet folui, vetete3? venire, veltra-
di, neque debitor liberabitur, neque emptor vfucapiet. — .
VIII. VrnPrANvVS 3'*4;'7'Hlibro VI.;de Officio Procon- ; . /

BowoRnRvM ventris nomine curatorem dari opor-

Proconful iubet: fed hoc fi non ex 35 inquifitione detur:
nam fi ex inquifitione, ceffat fatisdatio, |
— IX. |N ER ATIV S/ 3,7(/ ||libro I. Membranarum.||// C v-
1vSs bonis diftrahendis curatores facere Senatus permifit, eius
bona creditoribus vendere non permifit: quamuis creditores
poft id beneficium bona vendere mallent: ficut enim integra
re poteftas ipforum ?* eft, vtrum velint eligendi, ita cum al-
terum elegerjnt, ?? altero abítinere debent. Multoque ma-
gis id feruari aequum eft, fi etiam 3? factus eft curator ^9,
per quem bona diftraheyntur, quamuis ** nondum explica-
to eo negotio decefferit 5^: nam et tunc exintegro alius cura- 1 , —*
tor faciendus eft, neque heres prioris Isj^? onerandus: w"bgf;?,-äsgi?f |
cum accidere poffit, vt negotio, vel propter fexüs vel propter d
aetatisinfirmitatem, vel propter dignitatem maiorem minorem- «
uequam ^* in priore »[a ) *? curatore fpectata *9 erat, habilis) Liacu fæföre *
nonfit: poffint etiam plures heredes'Si exiftere *7 nequeaut*9 L.'allts.
. | per |

u i((l:

20 Vulg. opponeretur. B R. 21 Hal. replicatio. GEB. 22, 'Taur. praeffa-
Vit. GER. 25 Hal. et Vulg. adminiffrarat, ille praeterea fubiungit: ideo.
B R. 24 Vulg. inferit nom. BR. 25 Vulg. tviplicatio. BR. — 26 Hal. fit,
G E B. 27 laur. aeffimaVit. GER. 28 Vulg. inferit: vel dementis. BR.
29 Taur. obflaVit. GEB. — 30 Hal. foluatur. GEB. — 31 Vulg. inferit: rece,
B R. 32, Hal. effent. GEB. 33 Hal. vel, loco: vetet. GEB. — 34 Hal.
IDEM. GEB. 35 Hal. et Vulg. fnue, loco: z0*5 ex. BR. 36 In Bafil.
eft: Eguoysv, BR. — 37 Halzpfi. GEB. — 38 Hal. pracfigit a. GEB. — 39
Ap. Hal. etiam, abeft. GE. 40 Tribonianum hic smagifivum in cmratorem
mutafle, negat Bynkersh. VII. Obf. 14. GEB. — 41 lal et. fi, loco: quam-
uis. 42 Hal. deceffit. GEB. 43 Vulg. inferit eff. 8 n. 44 Hal. quae
in priore cuvatove fpeclata erat. GEB. — 45 Hoc: a ab omnibus editis et fcri-
ptis abeft. Bm. vt Pal. L. II. III. IV. V. Orob. Bynkersh. Florentinam tameit
feruat.Vat. abeft etiam ap. Hal. GER. 46 Vulg. fpectanda erat. Ex o&o
codicibus tres Pal. HI. IV. et Barb. fpecfanda effet. , Otob. fpe&ctenda erat, Wt
Vulg. fingularis ledio Pal. V. quam in priove cuvatere evat probabilis non. fit. BR.
Vt Pal. Iil. ita quoque Bynkersh. — Reliqui funtz Pal. L. et 1l et. Vat. qui 4
EFlor. non difcedunt. GX B. 47 Vvulg. praefigit zt. aR — 48 Ap.Hal. aut,

Gggg 3 abeft.

£ ./:L/;:f A -7,?,. 7
K;*::&*Lct

És fne mereios adee
guæ Qeree L. fIntef

488

per omnes. id negotium adminiftrari expediat, aut quic-
quam dici poffit, cur vnus aliquis ex his potiffimum oneran-
dus fit. |
X. VLPIANVS/inbrogQ-(y&ad Edi&um.]|/ Iv r12a-
wvs fcribit, eos quibus per Praetorem bonis interdictum eft,
nihil transferre poífe ad aliquem, quia in bonis non hab'eapt aV
cum eis deminutio fit interdicta. $. r. Curator furiofi rem

quidem fuam quafi furiofi tradere poterit, et dominium trans- |

ferre: rem vero furiofi fi quafi fuam tradat, dicendum 1? vt
non transferat dominium: quia non ?* furiofi negotium ge-
rens tradidit ??,

XI. PAVLVS,)?TIIibro VIL-ad-Plautiwtm:| ]7 PraGNvs

a curatore füriofi datum valet, fi vtilitate furiofi exigente id

fecit. ^vlartwu)^ .. ;
XII..M ARCEJI: ];ïy*g)säf || libro I. *g»e&of:tm/*f I : A5
ADGNATO vel alio curatore furiofi, rem furiofi dedicari non
poífe, conftat: adgnato enim furiofi non lvsquequaque! com-
petit rerum eius alienatio: fed quatenus negotiorum exigit
adminiftratio. — , LOVCULE o« a
: XIIL. Garvs 54// ||libre- IIL..ad-Edictum vproqi*m&alg/f l
SAEPE ad alium exlege duodécim tabularum curatio furioft
aut prodigi pertinet, al.n Praeäorädmmliïrz?tmr'lem dat, fcilicet
cum ille legitimus;inliabilis,ad eati refit videatur.
fdmaiXIV. PAPINIANVS. -';74 ||libro V. R»efponfaimw
VinvM vxori mente captae curatorem dari non oportet.

ia s XH) L.f.'ï-?,.? « XV.iPAvz libro-THI. Sentemtiarum/|| Er wv-

L. J"ius?u»tjä,

i--*[üinï[)dl:f»

1ERI, quae luxüriofe ?* viuit, bonis interdici poteft. — $. r.
In bonis curatoris priuilegium furiofi ?* furiofaeue feruatur.
Prodigus 5?, et omnes omnino, etiamfi in Edicto non fit ??

DIGESTO

H iber.e;cjylæä XX Vi

» ,
£.

LLEBSER VICRER

QVI ! TESTAMENTA ? FACERE POS-

-4-.SYNT|), ET QVEMADMODVM TESTA-
ao MENTA FIjAN T. |

H8/^ JrHrbreH-Pmde&aruan l
ESTAMENTVM

JraLTeo Dnperoem ATT

eft * voluntatis noftrae iufta fen-.
tential.'de eo,' quod quis poft mortem füam fieri
Sab. II ;LAnEQ ||libro T. Pofteriorum 5 -Iauoleno-E
. Iw &o, qui teftatur, eius temporis, quo tefta-
mentum facit, integritas mentis, nonjcorporis fanitae- exigen-
da eít. ln

m

j

A'"et , ;

ábeft..GEsR. — 49 Vulg. mibil babent. 8&. — Àn in bonis nihil habent, quibus
bonis interdi&tum ? quamobrem igitur interdi&tio. Fortelegendum ? quiaim bo-
ni$ ius nost babeant, — Sane 73 i$, in : bonis, facile fequens: ius$, abforbere potuit,
Nifi dicamus, prodigum nihil habere in bonis, effe&u nempe, nam dominii prae-
cipuum eít alierare: alienatione autem interdicta quadantenus ceffat doiinium,
vel falrem dominii effe&us. BYNK. — 5oVulg. inferit off. BR. — 51 Hal. infe-
rit; quafi. GEB. . 52 H. aPortainf, et Baudoza: tradider;it. — 53 Bafil. MAPK.
quod manifefte vitiofum. BR. 54. Hal. PAVLV'S. GER. 55 Hal. CA-
JIVS$S. VWulg. PAVLV'S. BR. 56 Taur. luzOriofe. G E. 57 Hal. fza-
viofo. 58 Hal. addit: etam. GER. 59 Vulg. fiat. BR. 60 Hal. et
omnes: anis. BR. 61 Ap. Hal. et Vulgo et;.abeft, BR. * 62 Hal. ba-
buerit. — 63 Hal. znflituiffet, vt emaucipentur. GEB. — 64 Hal. ad baec. GE B.
63 Ap. Hal. fed, abeft. GEz. — 66 Hal, et omnes; aliquod. BR. — 67 Hal.

DIGESTORVM' EIB. . XXVIL.CTIT.:.X.

RVM SEV PANDECTARVM .

-
"

?..ä.,*ïcfæwoff& 1l 7&r£ïþ

IPPI

LIB. XXVIII.

eorum mentio, in bonis

quuntur. dewh D "Mub
XVI. /[FRXP3tox13 Y s; Jlibro XIII. Difputationum,f|
S1 rvnR10oso puberi, quániqudm maiori jahnorumy 9? yigin- XX//

tiquinque, curatorem pater teftamento dederit, eum Praetor
| dare debet, fecutus patris voluntatem : manet enim ea datio
curatoris apud Praetorem, vt refcripto Diui Marci continetur.
$— His confequens eft, vt, et ** fi prodigo curatorem de-
derit pater, voluntatem eius fequi debeat Praetor, eumque da-
re curatorem. , Sed vtrum omnimodo,|jan itaj fi futurum effet, LJ'aritto.,
vt, nifi pater aliquid teftamento. cauiffet, Praetor ei bonis in-
terdiCturus effet? et iaxime fi filios habeat ifte prodigus?
$. 2. Potuit tamen pater et alias prouidere nepotibus fuis, fi
eosüufliffet/ heredes effe, et exheredaffet filium, eique quiod-!J"&'/j"äï
fufficeret alimentorum nomine ab eis certum legaífet, addita
caufa meceffitateque iudicii fui: aut fi non habuit 5* in pote-
ftate nepotes, quoniam emancipato iam filio nati. fuiffent, fub
condicione eos heredes inftituere, vt emanciparentur 9? apa- —
tre prodigo. $. 3. Sediquid] fi nec ad hoc 9* confenfurus um—w."?rzwä
| effet prodigus? fed ^* per, omnia iudicium teftatoris fequen- :
dum eft: ne, quem pater vero confilio prodigum credidit, eum
Magiftratus, propter aliquid 9* forte füum vitium, idoneum
putauerit. | j L Md L* j
XVII. GAIVS/( |libro T. de Man-umiiïïqgibus.[[/ C v-
RATOR furiofi nullo modo libertatem praeftare poteft: quod
ea res ex adminiftratione non eft 7: nam in tradendo ita res -
furiofi alienat, fi id ** ad adminiftrationem negotiorum ij
pertineat: etideo *? fi donandi caufa alienet, neque traditio — —
quicquam valebit:'nifi ex magna vtilitate furiofi hoc ** co-
gnitione iudicis faciat. T

E

IMVSOCTAVVS

-HII. PaprzNrANvs * ||libro iIV Quaeftionum; ||
TEsTAMEN T1 factio non priuati fed publici iuris eft $. —— —
IV. Gai1vs ||libro IfI.jInftitutionum.|| Sx ovaz-' "ff»)
RAMVYS, an valeat teftamentum, in primis ànimaduertere de-
bemus, an is, qui fecerit ? teftamentgmy habugfit teftamenti
factiohem: deinde fi habuerit, requiremus, an fecundum re
gulas[iuris;yciuilis teftatus fit.. — *«* , LO
aetate teftithentum vel máfculi Vel ferninae facere poffunt **, -
videamus? "? Verius eft, in mafculis quidem quartumde-- .
-cimum annum ,fpeCctandum, in feminis vero ,iqueälmug"&nägnäæ |
completum. Vtrum autem exceífiffe debeat quis quartum- —
decimum annum, vt teftamentum facere poífit: an fuffi-
cit *^? compleffe? Propone ** aliquem Kalendis lanuariis
| | natum,

fit. GEB. 68 Ap. Hal. id, abeft. GE z. — 69 Vulg. inferit: gefforum. BR.
7o Hal. hic inferit: nec, fequenti: zeque, fublato. GER. 71 Ap. Hal. boc,
abeft, fed loco eius idem inferit de, vt fequens fit le&io: mifi ex magna «til.
fur. de cognitione : iudicis faciat. , '
1 Vulg. DE TESTAMENTIS ET QVTI. BR. 2 Hal tefla-
tHentum. GER. 3 Hal pofint. — 4 Hal. VLPIANV'S. 5 Vide quae
Ícripfi in praefatione ad "Trekellii Tr. de Origime atque Progreffu. "Teflamentz
faclionis praefertim apud Romau. GEs. 6 Potuit a excidiffe, et habent re-
centiores. Ita in l autecedesti etiamnunc eft Florentiae: voluntatis "noflev. & R.
7 Bafil. tnMnraN. Vulg. VLP. Hal. IDEM. BR. 8 Vulgo additur: zdeo-
que forma eius priuatorum pactis mon. laeditur. B R. 9 Hal. et Vulg. fecit. BR,

IO Ap. Hal. et Vulg. A4, abeít. g n. 1I Hal. poffut. GEB. 12, Hal. et
Vulg. pracfigunt et. B. 13 Hal. e&.Vulg. fufficiat. BR. — X4 Vulg. pone.
! ; ! | B R.

u«äfff"?'j ü
)M jim »

lifl

|

n

DIGESTORVM LIB. XXVIIL

a'n. A E ""u "
natum, |.* teftamentumjipfo natali fuo feciffe quä*todemmo

anno: an valeat teftamentum? Dieo valere. Plus arbitror,
etiam fi pridie Kalendarum fecerit poft fextam horam noftis,
valere teftamentum: iam enim compleffe videtur annum quar-
tumdecimum, vt Marciano videtur. ,
al

Xv/i. VL Garvs [|libro XVlllfad Ediftum presi
* ha-

A

vi IN poteftate parentis eft, teftamenti faciendi ids non
bet: adeo vt quamuis pater ei permittat ^^, nihilo magis ta-
men iure teftari pofüt. $. r. Surdus '*, mutus, teftamen-
tum facere non poffunt: fed fi quis poft teftamentum factum
valétudine ** aut quolibet alio cafü mutus aut furdus effe coe-
— verit, ratum nihilo minus permanet ^? teftamentum.
. / mwt. VIL/AEgMILIVvS[MMAcERY? [|libro T. ad legem [|vi-
COf ilius,, cenfimam hereditatiumh VTvs, aut furdus, vt lice-
J ret ?* fibi teftamentum facere, a Principe impetraugfit: va-
L 1227)^*^ let 22 teftamentum. x ' |
&piub w —— VIIL Garvs |llibro XVIL, ad Edi&um prouinciale.
a, r "v EIVvs, qui apud hoftes eft, teftamentum, quod ibi fecit, non
ïl ""'m'a*jwü 'valet, quamuis redierit. $. I. Si cui ?? aqua et igni interdi-
Lj dusset €um fit, eius nec illud teftamentum valet, quod ante fecit,
!s nec id, quod poftea fecerit ?^*: bona quoque, quaetunc habuit
J s*itu"CO"Bæ' icum daniharetur/ publicabuntur, aut, fi non videantur lucro-
TAT * fa, creditoribus concedgntur. ——2 In infulam deportati, in
eadem caufa funt. $3- Sed relegati in infülam, et quibus
terra [talica et fua. prouincia interdicitur, teftamenti faciéridi
ids retinent. -$—4- Hitvero, qui ad ferrum, aut ad beftias ?5,
: aut in metallum damnantur, libertatem perdunt, bonaque eo-
rum publicantur: vnde apparet, àmittere eos teftamenti fa-
' . €tionem. p

!aan-f?a,,

J.Jel7n. goft accufationem in cuftodiaJ fuerit defunctus indemnatus, te-
ftamentum eius valeyjt. . | : pET
: X. Pavrvs ||libro IIll,Sententiarum.|]| Qvr wa-
wNvs amifit 29, teftamentum facere poteft, quamuis fcribere
non poffit. Es : ?a42$u n :
| .XIL VrrraANvs ||libroXétadSsbinemij|]| Onsripxs
L gxiomon: Veftarijnon polffunt, nifi eis permittatur ?*. YP

XIL IvirAwvs ||ibeo XLlLDigeorum|| Lzcr
Cornelia teftamenta eorum, qui 1n hoftium poteftate deceffe-
[.3 fev: rift ^9, perinde confirmantuf, ac fi hi, qui ea feciflent, in ho-
bl äüjä—f')«?ï-,ihum poteftatemá? .non perueniffent: et hereditas ex his eo-
) £Xrf: dem modo ad vnumquemque]pertinet. Quare feruus heres
fcriptusjab eo, qui in hoftium poteftate d efferit, ?? liber et

^" n Z
yro ffayt, o
éon H

| F

d7

rius|heres dicatur: nam et filius eius, qui in hoftium potefta-
te deceffit ?*, inuitus bereditati obligatur: quamuis fuus he-
res dici non,poffit, qui in poteftate morientis non fuit.
^a. Xf MARCIAN| / ||libro IV/ Inftitutionum.|| QOvx
j aDtrtitUnt, cum liberi manent ??, poffunt facere
. teftamentum. &. Item quijápud exte ernos, ?* legatione fun-
z. guntub poffunt facere teftamentum. $. 2. Sijquisin ?* ca-
nl pitali crimine damnatus appellauerit, et medio tempore pen-
dente appellatione fecerit teftamentum, et ita decellerit: va-
let eius teftamentum. : ! |
4,KIV. PAvrvs [llbro II. Regularum]| Qvriw ??
teftamento domini manumiffus eft, fi ignorat dominum decef-

*

. 15 Vulg. praefigit et. 8R. — 16 Bafil. Vvre xeA£ves; oU vaTQDc. BR.

BR,
17 Taur. fOrdus. GE. — Vulg. hic inferit et.. BR. — Etiam Hal. 18 Vulg.,
inferit: aduer(a. 'Tu vide Güntheri Latiu. veflitut. ". 99. BR. 19 Vulg.
inferit: e4$. BR. 20 Hal. Martiauus. Vulg. Marcellus. 8 R. 21 Vulg.
licere, omiflo: vt. BR. 22, Hal. et Vulg. inferunt; ezu$. BR 23 'Yaur.

Qii. BR.

Q6 Graecii voU xeigoxomw3évTos. BR.

24 Ap. Hal. fecerit, abeft. G ER. 25 laur. Feflias. GE R.
2/7 Flor. initio erat: permittitur. BR.
28 Hal. et Vulg. decefferunt. BR. 29 Hal. et Vulg. poteflatem. BR. — 50
Hal. et Vulg. praefigunt et. BR. — 31 Vulg. decefferit. B R. 32 Wulg. ma-
neght, BR. 33 Hal exteros, Vulg. extraneos, BR. — 34 Ap. Stepb. H.

[ ao XVHT. N 1 exANvs|
ege bonis interdiCctum eft,

! a3«t. ,
IX. Vi PrANvs ||libro XLV.jad Edictum.|| Sx ovrs |

heres erit, feu velit, feu nolit: licet jminus:; proprie neceffa- .

. bendió, BR,

2..
fiffe, aditamque eius effe herj/ädïtatem, 'teftamentum facere non
poteft, licet iam paterfamilias et fui iuris eft: nam qui incer-
tus. de ftatu fuo eft,
poteft.. ! ! r
XV. VrP1awvs ||ibro XII. jad—-EdiéemmJ|| Dx
sTATVv Íüo dubitantes, vel errantes, teftamentum facere non
poffunt, vt Diuus Pius referipfit. — |
XVL Pow»rowivs ||dibze-fingulari "Regulazum,. ||
Frn1rvsrAMILIAS, etferuus alienus, et poftumus, et fur-
dus, teftamenti fattionem habere dicuntur: licet enim tefta-
mentum facere non poffunt, attamen ?5 ex teftamento vel 3*
fibi ?? vel aliis adquirere poffunt. 4w-*- Marcellus notat:
furiofus ?? quoque teftamenti fattionem habet, licet tefta-
mentum facere non poteft,^?. [deo autem habet teftamenti
factionem, quia poteft fibi adquirere legatum vel fideicom-
miffum: nam etiam compotibus mentis perfonales actiones
etiam ** ignorantibus adquiruntur. |

certam legem teftamento dicere non

XVIL Pavrvs ||libro III[ Sententamemm-]| ^^. Ix -

ADVERSA corporis valetudine mente captus, eo tempore te-
ftamentum facere non poteft. " ao scnt-,

Is, cvr

teftamentum facere non poteftz

et fi fecerit, ipfo iure non valet. Quod tamen interdiétioney; |

vzgtu&i/ps habg?rit teftamentum, hoc valebit. Merito ergo nec
teftis ad teftamentum adhiberi poterit, cum neque teftamenti
fattionem habeat. T
tur, Senatusconfulto expreffum eft, vt inteftabilis fit : ergo nec
teftamentum facere poterit, nec ad teftamentum adhiberi. ^?,
XIX. ;MopEs 1Nv s, ||libro Vy Pátide& l-al
FILIVSFAMILIAS, àüt pupillus, àüt feruus tabulas tefta-
menti fecerit, fignauerit: fecundum eas bonorum poffeffio da-
ri non poteft, licet filiusfamilias fui iuris, aut pupillus pubes
aut feruus liber factus;deceflerit: quia nullae funt tabulaä:—
teftamenti, quas is fedit, qui teftamenti faciendi facultatem
non habuerit **. 2 M u TM
XX. VrPraANVs |libro,L, ad Sabinum.]] Qvr vx-
STAMENTO heres inftituitur, in eodem teftamento teftis ^5

as

effe non. poteft. . Quod in legatario ** et in eo, qui tutor

fcriptus eft, contra habetur: hicenim teftes poífunt adhiberi,
fi aliud eos nihil impediat, vtputa fi inpubes, jfijin poteftate
fit teftatoris. -$e-4» Poteftatis autem verbum non folum ad
liberos, qui funt in poteftate referendum eft, verum-etiaem ad
eum, quem redemit ab hoftibus: quamuis' placeat, hunc fer-
uum non eífe, fed vinculo quodam retineri, donec pretium

foluat. .$.—2. Per contrarium quaeri poteft, an pater eius,

$£

qui de caftrenfi peculio poteft teftari, adhiber! ab eo ad tefta-
menturh teftis poffit? et Marcellus libro gg';cim-o,, Digeftorum
fcribit ^*, poíle: et frater ergo poterit. .$.—-5— Quae ** au-
tem in teftamen?to diximus fuper perhibendis ^9? teftimoniis
eorum, qui in poteftate funt, in omnibus teftimoniis accipias,

"T* * L. : *
$. 1. Si quis ob carmen farhofum darüne-

E l

14 (eterfas.
l'e^

í4 "tAcd

vbi aliquid. negotii geritur, per quod adquiratur, $. 4. Nec ]

furiofus quidem teltis adhiberi poteft, cüm compos mentis
non Ííit: fed fi habet intermiíffioneimy . eo . tempore . adhiberi
poteít: teftamentum ?? quoque, quod ante furorem confum-
mauit, valebit: et bonorum pofteffio ex eo teftam^nto com-
petit. $. 5. Eum, qui lege ?^ repetundarum damnatus eft,
iürua hym od s o R | ad

a Porta in L er Baudoza m abeft. Plerique retinent, etiam MSS. plura. Abeft
in Barb. et Otob. at in. hoc videtur olim adfuiffe. ng. — Habét: 45 Hal. et
Pal. L II. Hl IV. GEB. 35 Ap. Hal. i, abeft.. G E 2. 46 Taur. a Dta-
Juen. GEB. 37 Ap. Hal. vel, abeft. GEz. — 38 Taur. fVi.GEÉB. 39
Vulg. faviofum, et mox : babere, loco: babct. BR. .. 40 Hal. et Vulg. poffit«
B R. 41 Hal vel, loco: etiam. GEB. — 42 Taur. fEN Tiarum. GE B.
43 Hal addit: teffis. GEP. 44 Hal et Vulg. babuit. .BR.. 45 Vide
Bynkersh. VIII. O£f. 24. GEB. 46 Conf. Symmach. lib. X. Epifl. j j. BYN K.
47 Hal. fcripfit. 48 Wulg. gnuaecunque. B R. 49 Hal et Vulg. probi-
5o Hal tefigmewiym. GEB. . 51 Vulg. inferit; dwlia. BSR.

490

(pygonu : "
ad teftamentum adhiberi;poffe 5* exiftimo: quoniam in iudi-
ciünmy ?? teftis eife vetatur. $..6. Mulier teftimonium dice-
re in teftamento quidem non poterit: alias autem. poffe te-
ftem effe mulierem, argumento eft lex Iulia de adulteriis, quae
adulterii damnatam teftem produci, vel dicere teftimonium ve-

ne^^* Práétoris quidém Editti. $. 8. Et veteres putauerunt,
eos, qui propter follemnia teftamenti adhibentur 55. durare
debere, donec fuprema conteftátio peragatur. $. 9. Non ta-
men intellegentiam fermonis exigimus: hoc enim Diuus Mar-
cus Didio Iuliano in*tefte, qui latine ?^ non nouergt, refcri-
- 7777* pfit: nam fi vel fenfu percipiat quis, cui rei adhibitus fit, fuf-
"s ficere. -$.—xe Sed fi detenti fint inuiti ibi teftes, putant non
yalere teftamentum. — "ao n s L—€Aictum.
XXL Ipzgw libroII. *^"jadSabinum, Hremrprs pa-
ex pl tht panrir.]am, Tita vt exaudiri poffint nuncupandi fint ?*. . Licebit ergo
teftanti vel nuicupare héredes, vel fcribere: .fe(ä-ü nuncupat,
palam debet ??. Quid eft, palam? non vtique in publicum,
fed vt exaudiri poffit: exaudiri autem non ab omnibus, fed a
teftibus: et, fi plures fuerint teftes adhibiti, fufficit follemnem
á numerum exaudire. $. x. Si quid poft factum teftamientum
( 1 He ex Qudiems mutari placuit, omnia ex integro facienda funt. jQuodj vero
ide quis obícurius in teftamento vel nuncupat, vel fcribit, an poft

'gauerat ?*, cum plures haberet, nec declarauit de quo fen-

ret: 9* errauerat in nomine, vel |* praenomine *, vel cogno-
mine, cum in corpore non erraffet: poteritne poftea declara-
re, de quo fenferit? Et puto, poffe: nihil enim nunc dat, fed
datum fignificat. Sed-e&íi notam pofteatadiecerit/legato, vel
füa voce, vel litteris, vel fümmam, vel nomen legatarii, quod
x non fcripferat, vel numimorum qualitatem, an recte fecerit?
Et puto, etiee- qualitatem nummorum poffe poftea addi: nam
etifi]adiecta non fuiffet, vtique placgfet coniectionem fieri eius,
quod reliquit, vel ex vicinis fcripturis, vel ex confuetudine
patrisfamilias, vel regionis. $. 2. In teftamentis, in quibus
teftes rogati adeffe debent, vt teftamentum fiat, alterius rei
caufa forte rogatos, ad teftandum non effe idoneos placet:
quod fic accipiendum eft, vt, licet ad aliam rem fint rogati,
-vel collecti, fi tamen ante teftimonium 9* certigï','g—rlgxyad te-
ftamentum * fe *«&9. adhibitos, pofle. eos teftimonium £fuum-

l. ^ yk v

L $.

l'et, recte perhibere. $&-)Vno contextu jaCtus 9* teftari opor-
L:Ka,ctdoni.s,, tdi: eft autem vno contextu, pul!um actum alienum teftamen-
TU to intermifcere, quod (11) aliquid pertinens ad teftamentum
: faciat *?, teftamentum non vitiatur.
XxXIll. XXII. InEw ||libroiXXXIX, ad Edictum.|| A»p rx-

sTIVM numerum fimul adhiberi poffumus, vt 9? ego, et pa-
ter, et plures, quijfuimus ? in eiusdem poteftate. $. r. Con-

TL — fünt 7*, vt adhiberi poflint 7?, nihil nocet, fi quid poftea eig
| contigerit. $. 2. Siab ipfo teftatore anulum accepero, et fi-

52, Gothofr. in nota: adbiberi mom poffe. Cuiac, Vt Cuiac. vult, ita dudum
Hal. et omnes. BR. 53 Vulg. zudicio. BR... . $4 Gothofr. in nota; fed
ne praetorii quidem edi&i. Z4lg. Haloand. Immo Vulg, mec praetoris equi-

dew. BR. — 55 Hal. adbibeantur. — 56 Hal. inferit: loqui. GER. 57 Hal.
lib. X. GEB. 58 Gothotr. in nota: funt. Hal. Noii Hal. fed Vulg. habet:
funt. BR, 59 Vulg. addit: mancupare. BR. — 60 Hal. et Vulg. explazari.

BR. 61 Hal. legauit.. — 62 Hal. praefigit; item. GEPB. ^ 623 Hal. addit:
mico. GEB. — 64 Hal. praefigit et. GEz. — 65 Ap. Hal. teffimonium, abeft,
GEB. 66 Hal. inferit: effe. 67 Gothofr. in nota: 4/. aGionis. [ta
nempe Taur, in margine, qua tamen correctione nihil opus eft, licet eam pleri-
que receperint. BR. Etiam Hal. GER. 68 Hal. faciet. 69 Ap. Hal.
et omnes? zt, abeft. Bn. 70 Vulg. fumus. & R. 71 Hal fuerunt. — 74
Hal. et Vulg. poffent. BR. - 3 Hal. firut. — 74 Hal. praefigit fed. G.
*5 Hal. et Vulg. zmpreffo, B R.

tat. $. 7. Seruus quoque merito ad follemnia adhiberi non .
poteft, cum iuris ciuilis communionem non habeat in totum, .

follemnia explanare 9?.poffit, quaeritur: vtputa Stichum le-.

tiret: ?? Titio legauit *?, cum multos Titios amicos habe-

dicionem teftium tunc infpicere debe'äqs,-yücumj/ügnarent, non.
mortis tempore: fi igitur * tunc * jcum, fignarent, tales fue- -

76 Vulg. et fine aimulo. B R. 4 Md eft, J

DIGESTORVM LIB. XXVIIL. TIT. I.

gnauero, teftamentum valet, quafi alieno fignanerim. $. 3.

Si fignaj turbata fint "? ab ipfo teftatore, non vidétur üg'r'la- d ,

tum. $. 4. Si quis ex teftibus nomen fuum non adfcripferit,

verumtamen/fignauerit, pro eo eft, atque fi adhibitus non ef- L1 Tantam , '

fet: *^ et fi, vt multi faciunt, adfcripferit fe, non jtamen fi-/ 7656 ,
gnauerit, adhuc idem dicemus. -$—5: Signum autem vtrum ..
anulo tantum inpreffüm 7** adhibemus, an vero etjfi nonj *9 1154

anulo, verum[alío quodam inpreffo? varie enim homines fi- / 22075

.
*

. a , L
gnant. Etmagis eft, vtjtantum anulo quis poffitfignare: dum - :
tamen habeatjyapexrggz "7. $. 6. Poffe et noCte fignari te-'cracferen,
ftamentum, nulla dubitatio eft. -$—7. Signatas tabulas accipi 7777 ^^* -
oportet, et fi linteo, quo tabulaeinuolutae fünt, figna inpreffa ^ — ^
fuerint. . C » JH. :
XXIIL. IpngM |llibro IV, Difputationuem ii a
STAMENTVM, quod refignauerit teftator, iterum fignatum — -
fuerit *? feptem teftium fignis, non erit inperfeCtum, fed vtro- —
que iure valebit, tam ciuili, quam Praetorio. LUX ll.,
XXIV. FronRENTINVS Hlibro)ääR Inftitationum. ||
VeNvM teftamentum pluribus exemplis cäänare quis poteft :
idque interdum necefíarium eft: forte fi nauigaturus, et fe-
cum ferre et *? relinquere iudiciorum fuorum teftationem

XXV.glAYXorrenwvs *? ||ibro V.-Befterierum-La»
beomis.| Sx ?* is, qui teftamentum faceref, heredibus pri- -

mis nuncupatis, prius quam fecundos exprimeret heredes,
obmutuiffet *?, magis coepiffe eum teftamentum facere, quam ,

feciffe, Varus Digeftorum libro primo Seruium fefpondifíe l,gi-fa 3

fcripfit: itaque primos heredes ex eo teftamente non futu-
ros. Labeo tum ?? hoc verum effe exiftimat, fi conftaret,
voluiffe plures eum, qui teftamentum feciffet, heredes pro-
nuntiare: ego nec Seruium puto aliud fenfiffe. —— . :

XXVI. Garvs ||libroKXII. ad'Edictum-preuineiale
CvM LEGE |d Jis inteftabilis Tubetur effe, eo pertinet, ne

.eius teftimonium recipiatur, et eo amplius, vt quidam pu-
|.tant, neue ipfi dicatur teftimonium. — 5..5. (s

ijac«t XXVII.]|Cernsvs ||-ibseXV. Digeftorum|]| Domwr- -
TIVS Labeo Celfo fuo falutem. — Quaero, an teftium nume-
ro habendus fit is, qui, cum rogatus eft ad teftamentum fcri-
bendum, idém quoque cum tabulas fcripfiffet, fignauerit? -u«
-bentius-?^ Celfus Labeoni fuo falutem. * Aut * non intel-
lego quid fit, de quo me confuüuleris ?^, aut valfde 99 ftulta
eft confultatio tua; plus:g;enim quam ridiculum eft dubitare, J /e.,
an aliquis iure teftis adhibitus fit, quoniam idem et tabulas

teftamen*i fcripferit. , D yo wlb ,
: ] L o M' CA ;5& ;;, r - m A I i *
XXVIIL. MopEsTINvs ||libro Iä Regularum. ||
SERVVS, licet alienus, iuffu teftatoris teftamentum fcribere
non prohibetur. ; XIil "ls CÓ—

XXIX.jPAv ;fxs libroiXIV. Refponforum

fcriptura, quae ad teftamentum faciendum|parabatur, fi nullo U'J(g-e?rä//w;

iure teftamentum perfectum effet, nec ea, quae fideicommif- 4

forum verba habent 9?, peti poffe. $. 1. ?? Ex his verbis,
A. | quae

formam, infculptamque figui imaginem. Yta Hal. . Vulgo habent: fignis. G ER.
78 Bafil. refignauerit, per: &mosQQayícuc, et fignatum fuerit, per: àvesdgays-
c9sivai, reddunt. BR. 79 Vulg. inferit: domi. BR. 80 Hal. JABOLE-
NVS. GEE. 81 Gothofr. in notaz forte legendum : íi quis cum teftamen-
tum. 1ta autem dudum Hal. Florentinam le&ionem acute tuetur Iauchius u
Meditat. Critic. de Negationibus. cap. XIIT. $. 19. p. 176. GEB. — 82, Taur.
obin Otuiffet. GE B. 83 Hal. tsuc. GEB. — 84 Taur. fcribere debebat: Im-
Bentius, idque eo magis, quod Flor. correctum fit. Etiam Hal. habet: fuuen-
liu$. B R. 85 Aut: confulis, videtur refcribendum: aut: confulucris. |Con- 4
tra in L. 6. fequ. tit. in fine erat: potuerit, pro; poterit. Prius habent omnes.
BR. Etiam Hal. fed recentiores: confuluevis. GEB. 86 Hal. et omnes:
valde. BR. 87 Hal b. V. vefponforum vefpondit. GEB. — 88 Hal. babe-
rent. GEB. 89 Hal pracfigit: Idem vefpondit. — Ex bis etc. GER.

W

I
j

ber
i
Beti
ln

)

PELILTTN

"BN

0
me-

fl«

Xe-
litd 4 Zt
;
]las

EA

' Jth
yil
qu

C ER
r
u
m
ius 1
Tair
: dir
u
Con
ye5»
nes;
u
E5

90

À

d* 87958 i

LA tuuus,

£m óti.
ü L

Lt elf ,

lo^ "j

; DIGESTORVM LIB. XXVIIL TIT. L II

421

venwit neo n Qrece ; L€qiiur,

quae fcriptura ?? paterfamilias a'ddi//t, [rXvrgy mjv ?* 6*:04;;77'21

xqv fhovAoue eivoy xupíxy &mi Tcqc é£ovcíac] ?^* vidéri eüm
voluiffe; omnimodo valere ea, quae reliquif, etiam fi intefta-
tus decetfiffet. | . feveten-, sH !
XXX. Ipnzw ||libro III. Sententiarum.]|| SrwGvros

f

teftes, qui in teftamento adhibentur, proprio clirographo ad- -

notare conuenit, quis et cuius teftamentum fignauerit.
i. .. XXXI. Inxew ||libroVjSententiarum.|| Ervs bona,
?ui fe Imperatorem faécturum heredem effe iaCtauerat ??, a
ifco occupari non poftunt. ! 2b
TITS dL |
DE LIBERIS ET POSTVMIS HEREDI-
BVS INSTITVENDIS,Í vEL EX-,.
HEREDANDIS "u« préterdur]
ä.ï:ïgefvuffyg |libro I. ad Sabinä |
viD fit nominatim exheredari ?^, videamus: nomen, et
' praenomen ?, et cognomen eius dicendum eft: an fuffi-
cit vel vnum ex his? Et conftat fufficere.
II. Inkex ||libro:VE-Regulerum|| NowriNATIM
exheredatus filius -e&- ita videtur, FiLIvs MEVS EXHE-
RESs ESTOS|^a fithecnomen eius expreffum fit, fi modo vni-

b CU

Aet, cusífit: namji plures funt filii, benigna *6 interpretatione po-

tius a plerisque refpondetur, nullum exheredatum effe.,,,c, cr
lII Ingw ||libro E-ad-Sabimeme]| E sr ipepéerce-
rit? filium dicere, ex Seia autem natum dixjt, reCte exhere-
dat: et, fi cum conuicio dixerit, NON NOMINANDVS, vel
NON FILIVS MEVS, LATRO, GLADIATOR, magis eft,
vtjre&te exheredatus fit: 9 et, fi ex adultero * natum dixe-
rii. S-r. Pure autem filium 'xheredari ? TIulianus putat:
uajfententia vtimur. $. 2. Filius ? inter medias quoque he-

redum'inftitutiones recte exheredatur, et erit a toto gradu

fummotus, nifi forte ab vnius perfona eum teftator exhere-

l'er. dauerit: nam, fi hoc fedit, vitiofa erit exheredatio: quemad-

modum Ífi ita eum exheredauerit, o vxsovrs wiuri '?

l 3f fc.. ERITjFiLIVS, EXHERES ESTO: Dam, vt Iulianus Jfcri-
bit **, huiusmodi exheredatio vitiofa eft, quoniam poft adi--

tam hereditatem voluit eum fummotum *?, quod eft inpoffi-
bile. $.5. Ante heredis i.n&itlgggo em exheredatus, ab omni-
bus gradibus fummotus eft. $&—4-jInter duos-euwkeemr gradus *?
exheredatus, ab vtroque remotus eft, fecundum Scaeuolae fen-
tentiam, quam puto veram. $. 5. In eo qui miícuit *^ duos
gradus, exheredationem valere, Mauricianus '? reCte putat:
veluti PRIMVS HERES ESTO, EX SEMISSE: SI PRI-
MVS HERES NÓN ERIT, SECVNDVS EX SEMISSE "?
HERES ESTO: TERTIVS EX ALIO !* sEMISSE HE-
RES ESTO, !Ü piLivs EXHERES ESTO: SI TER-
TIVS HERES NON ERIT, QVART V)g'j HERES ESTO:
nam ab vtroque gradu fummotus eft. — $. 6. Si ita teftatus/fit/
paterfamilias, vt a primo quidem gradu filium, praeteriret, a

fecundo folo exheredaret :4 Sabifiüs ét Caffius ét Iuliarius pu-

)'JS

tant, perempto primo gradu, teftamentum ab eo. gradu exor- .

90 Hal. fcripturae. Vulg.in fcriptura. Ceterum verba haec: quae fcriptura pa-
terfamilias addidit, fübiiciuntur cum in Nor. tum in Vulg. editionibus, demum
Graecis. BR. — 91 Hal. vévrw «. 92 Haec Graeca vulgo vertuntur; Hoc
teflamentum volo effe vatum, quacunque vatione poterit. Hal. habet in latine ver-
fis: bocque teflumeutum vatun effe volo quacunque ratione effe vel licebit vel po-
terit. GE B. 93 Hal. et Vulg. ia&auerit, BR.

I Hal. addit: velpraetevitit. GE B. — 2 Hal.exbaeredare, GE B. — 3 Hal.
pronomen.GEB. — 4aHaletVulg.etfi.BR, 4b5 Taur.Vemigna, — 5 Ruflardus:
perceperit. rectior eff Flor.. YYuic aduerfus Hugo a Porta in II. annotat, in Flor. ha-
beri: perceperit, quod tamen vix puto. certe id a nobis animaduerfum non elt.
EBR. Coníuluit tamen Idem de hac re Saluiuium, qui in fchedula faepius 1am
indicata ad marginem reípoudit ; Pepercerit watatum recentiori mann in. Verce-
perit.GzB. —6 Hal.praefigit Sed. GEB. — '7 Gothofr. in nota: ex adulterio. Ha-
loand. Sedita quoqué omnes, Tu vide Cuiac, IV. ad Afric. ad L. 1 4. iu fin. b t B 8

| Vulg. inferunt: Paeres. BR«

dium capere, vnde filius exheredatus eft: quae fententia com-
probata eft. - !
IV. Inew ||libro IIL. ad Sabinum.| Pracxr,
omnem mafculum poffe poftumum heredem fcribere, fiue iam
maritus fit, fiue nondum vxorem duxerit: nam et maritus
repudiare vxorem jpoteft, et qui non duxit vxorem, poftea ma-

bit, non vtiquejis/folus poftumus fcriptus videtur, qui ex ea,
quam habet vxorem, ^&i natüs eft, vel is ?9, qui tunc in vtero
eft, verum is qpoque, quijex quacumque vxore nafcatur.
SabissV. äIA&g;&z ENVvS; ^' ||libro I. ex Caffio.] Ipnko-

| ov & qui poftümum heredem inítituit, fi pofi teftamentum fa-

Ctum mutauit matrimonium, is inftitutus videtur, qui ex po-
fteriore matrimonio natus eft. !
VI. Vrriamwvs |llbrolIT. adSabinum.|| SEp Es
quaefitum, an is qui generare facile non poffit, poftumum he-
redem .facere poffit? Et fcribit ^? Caffius et lajiolenus ??,
poffe: nam et vxorem ducere et adoptare poteft. $. Spadonem
quoque poffe poftumum heredem fcribere, et Labeo et Caf-
fius fcribunt: quoniam nec aetas nec fterilitas ei rei impedi-
mento eft. $-& Sed/fi caítratus fit, Iulianus Proculi opinio- /
nem fecutus, non putat poftumum heredem poffe inftituere:
quo iure vtimur. $. 2. Hermaphroditus plane ?*, fi in eo
virilia praeualebunt ??, poftumum heredem inftituere poterit..
VILPavrvs./||libroL. adSabinum.|]| Sr rxxz1vs?*,
qui in poteftate eft, praeteritus ?? fit, et viuo patre decedat:
teftamentum non valet: nec fuperius rumpetur: et eo ??
iure vtimut. z. ! 4 4 5
VIII. PowPourvs l|libro & ad Sabinum.]| S: ??
PRIMO herede inftituto, filium exheredauero, a fecundo au-
tem fubftituto non exheredauero, et, dum ?? pendet an prior
aditurus fit, filius decefferit: fecundum ?* fententiam, qua
vtimur, non erit/fecundus heres, quafi ab initio inutiliter in-
ftitutus, cum ab eo/filius exheredatus non fit. |Quod7?^ fiin
poftumo filio idem acciderit ??, vt natus viuo patre, a quo
exheredatus fit, moriatur, eadem dicenda erunt de fubftituto:
quoniam, cut eft natus filius, loco eiüs elt, qui fuperftes eft.
J—IX. Pavrvs. ||libro L. adjSabinum.|| Sx ovis
poftumos, quos per aetatem aut valetudinem habere forte non

uod natura magis in hominej generandi| et confuetudo fpe-
gïanda eft, quam temporale vitium, aut valétudo, propter
quam abdücatur 35 homo a generandi facultate. $. r. Sedef
fi ex ea, quae alii nupta fit, poftumum quis heredem inftitue-
rit: ipfo iure non valet, (quod, turpis fit infitutio. $. 2. $1
filium exheredauero, nepotemque ex eo praeteriero, et alium
heredem inftituero, et fuperuixerit filius poft mortem meam,
licet ante áditam.hereditatem decefferit, non tamen nepotem |
rupturum teftamentum, Tulianus et Pomponius et Marcellus
aiunt. Diuerfumque eft, fi in hoftium poteftate filius fit, et
decefferit in eodem ftatu: rumpit enim his cafibus nepos te-

ftamentum: quod moriente auo |filii iusj pependerit ?^, non
abfcifum,

9 Vulg. inferit: autem. BR. Io Hal. et
II Vulg. fcripfit. BR. 12 Hal. et Vulg.
13 Hal. Sed etimm iuter duos gradus. G EB. I4. Hal.
15 Hal et Vulg. Martianus. B R. 16 Ap. Hal. ex fe-
17 Hal. alia. GEB. I8 Hal.praefigit et. GEB.
. 20 Ap. Hal. is, abeft. GER. 21 Hal lIA-
BOLENVS. GEB. 22, Hal. et Vulg. feribunt. BR. 23 Hal. laboleuus.
GEB. 24 Vulg. maxime, pro: plaue, deleto commate. BR. 25 aur.
pmeBalebu'nt. G E B. 26 Hal. addit: ezws. GEB. 27 Bafil. &uvupóveuvoc
ix97, BR.. . 28 Vulg. boc. BR. 29 Hal. et Vulg. inferunt a. BR. 30
Haï. inferit d. GEB. — 31 Hal inferit: [uliani, quod haufifle vidztur ex L.
| 3., $. vit. b. t. BR. 32, Hal. Sed et, loco: Quod. GEB. 33 Taur. acc E-
derit. G E B. 34 Hal. rumpit. GEB. 35 Hal. et Vulg. qbdzcatuï.a BR.
36 Blaubl. filius vepudiauerit, Steph. filius repedauerit. Klal. filius pependerit.

8 Vulg. exbaeredandum. BR.

fubinoueri. B R.
immifcuit. G EB. -
miffe, abfunt. GEB.
19 Hal. addit: poteff. BR.

Ant, Auguftin. denique et Taur. filI i&5 pependerit. — Scilicet Flor. eít; filius.
.Hhhh | BR.

*
l";.

LA a :

. . * * Ld i
poteft, heredes inftituit: fuperius teftamentum rumpitur **: 2 .
: 1
L

x $ à L ;Ja/:rv.lf
ritus effici *?: nam et cum maritus poftumum heredem fcri- ^;

LA

et,,

P
- WE

-2 m

J t4».

L

i.

)

3 L
Em .'fe;s»i'amw 0.
pr* . "
C
L €t
L. g rb
/ etie,
. )J -
| ^eer um ,
. f;)'ro/
/

422 DIGESTORVM

abfcifum, vt füperiore cafu 37, fuerit. SSed et fi heres infti-
tutus omiferit hereditatem, erit legitimus heres: quoniam
haec verba, s1 1rNfrEsTA TO/?? MonrTvR, ad id tempus
referuntur, quod ?? teftamentum deftituitur, non quog. mo-
ritur. .$-3. Sed ff'ex ea, quam nefas fit ducere, pofltimum,

heredem inftituero, non putat rumpi teftamentum Pomponius.

. $. 4. Sed, /fijper adoptionem fororem fattam habeam, potero

poftumum ex ea heredem inftituere: quia, adoptione foluta,
poffum eam ^4P ducere vxorem. . x
X. [PowPoxzvs. ||libro L. ad Sabinum.|| Cowwo-
pnissiME, ^^ is, qui nondum natus eft, ita heres inftituitur,
SIVE VIVO ME, SIVE MORTVO, NATVS FVERIT,
HERES ESTO: aut etiam pure, neutrius temporis habita
mentione: fi alteruter cafüs omiffus fuerit, eo cafu,|qui/omií-
fus fit ^?, natus rumpit teftamentum: quia hic filius **. nec ^^
fub- condicione quidem fcriptus heres intellegitur, qui in hunc
cafum nafcitur, qui non eft teftamento adprehenfus *5. — .
XI. Pavrvs ||libro ;ITI; ad Sabinum.|| Iw svzs
heredibus euidentius apparet, öbntïnuatiqnem domin.ii [gg: rem
iperducere, vt nulla videatur hereditas fuiffe, quafi ol.m.l hi:do-
mini eífent, qui etiam viuo patre quodammodo domini exifti-
mantur *^5: vnde etiam filiusfamilias appellatur, ficut pater-
familias: fola nota hac adiecta, per quam diftinguitur genitor
ab eo, qui genitus fit: itaque poft mortem patris ifon here-
ditatem percipere videntur: fed magis liberam -benorum-ad-
miniftrationem confequuntur *?: Wac ex caufa, licet non fint

] tamen ^ iili heredes inftituti, ^? domini funt: necobftat, quod licet *? eos

f ï]uo:f",
/

"

13 -»g—)hian«t N a,

exheredare, jquod;5? et occidere licebat ?. |
XII. VrPiawvs.]|libro IX. ad-Sabimmm|| Qvop
dicitur filium natum rumpere teftamentum, natum accipe, et
fi exfecto ?^ ventre editus fit: nam et hic rumpit teftamen-
tum, fcilicet/fij nafcatur in poteftate, $. 1. Quid tamen, fi
non integrum animal editum fit, Egmwpg'lgykamgg.). .an adhuc
teítamentum rumpat? et * hoc * tamen ?? rumpit.

ia XIIL /IvuzANYvS ||libroYXXXIX. Digettorum.|| Sr

] habelt.

Lj ,C*u/?n ei

^
| Jox/& A tepeeeft ad-

f " r
ftcot . 0L

ITA fcriptum fit, sr-FILIVS MIHI NATVS FVERIT,
EX BESSE ?* HERES ESTO: EX RELIQVA PARTE
VXOR MEA HERES ESTO ??: SI VERO FILIA MIHI
NATA FVERIT, EX TRIENTE HERES ESTO: EX RE-
LIQVA PARTE VXOR HERES ESTO: et filius, et filia
nati effent, dicendum eft, affem diftribuendum effe ** in feptem
partes, vt ?* ex his filius quattuor, vxor duas, filia vnam par-
tem habeat: ita enim fecundum. voluntatem teftantis, filius
altero tanti) amplius habebit, quam vxor: item vxor altero
tantojamplius, quam ?* filia: licet enim fuptijïiuris regulae
conueniebat ??, ruptum fieri teftamentum, attàmen, jquum 9?
exivtroque nato teftator voluerit vxorem aliquid habere, ideo
ad huiusmodi fententiam humanitate függerente decurfum eft :
quod etiam;Iuüentio Celfo apertiffime placuit. $. r. Regu-
la ** eft iuris ciuilis, qua conftitutum eft, hereditatem 9? adi-
mi non pofle, propter quam liberet heres effe iuffus,|9? quam-
uis dominus ademerit eodem teftamento libertatem, nihilo mi-
nus et libertatem et hereditatem habebit. $. 2. Teftamentgm)

BR. 57 Hal. wec abfeifum teflameutum (vt fuperiore cafu) fuerit. GEB. — 38
Hal. et Vulg. znteflatus. BR. 39 Gothofr. in nota: 440. Ita nempe hic et
mox iterum Florentiae iam correctum eft, et habent omnes. nm. Etiam Hal.
GE B. 40 Hal. et Vulg. inferunt: poffea. BR. 4t Vide Freher. 1. Pa-
vergor. 2, et bynkersh. VIIT. Obf. 22. GEB. — 42 Hal. quo omijfus efl. GE.
45 Ap. Hal. bic filius, abfunt. GE s. 44 Hal, se. GE z. 45 Vulg. comn-
prebenfus. Hal. et MSS. complura cum Flor, faciunt, BR. — Pal. i. II. HHI. IV.
V. Otob. GER. 46 Hal. exiflimabantur. — 47 Mal. confequi. GEB. 48
Hal. et Vulg. praefigunt: tamem. BR. —— 49 Hal. liceat. 50 Hal. et Vulg.
quof, loco: quod. BR. 51 Vide Noodt. ad tit. D. de-bis qui fumt fui vel
al. iur. Oper. T. II p. 25. et Differtationem meam de Patria Poteflate IL. c.
Il. $. $. GER. 52; Bafil. ó à£ dvavouzé. BR. 53 Hal. etiam, loco: ta-
?eh. GER. 54 Taur. EX 4ESSE. GER. 55 Vulgo: ex reliqua parte
vxor tmea beves effo, abíunt. BR. 56 Ap. Hal. ejfe, abeft. — . 57 Conf. Iof.
Aueranium £, Interprét. Iur. 21. GEB. — 58 Flor. eft; qum, vt etiam dedit

LIB. :XXVIIL

enm eau(Jam exbaeredaret: probeturque patrem etc. GX B.

TIT. I

quod hoc modo fcribitur, TrrT1vs POST MORTEM rFI-

.LI1 MEI HERES ESTO,-FILIVS EXHERES ESTO,

nullius momenti eft: quia filius poft mortem fuam exhereda-

tus eft: quare et contra tabulas paternorum libertorum hu-

iusmodi filius bonorum poffeffionem accipere poterit.
XIV. RICANVS ]|llibro IV. Quaeftionum.|| | Si
POSTVMVS 4 primo gradu exheredatus, a fecundo praeteri-
tus fit: quamuis eo tempore nafcatur, quo /àdj hereés primo
gradu fcriptos pertineat hereditas, fecundum tamen gradum
vitiari placet, ad hoc, vt praetermittentibus inftitutis ipfe he-

res exiftat: immo et fi defunctojeo 5* heredes inftituti omi- f;,—'**f u

feriàt/ hereditatem, non poffe fubftitutos adire. Itaque et fi Coheres, m: |

a primo gradu exheredatus, a fecundo praeteritus, a tertio ex- f?ff" 'æpj W
heredatus fit, et viuentibus primis et deliberantibus decedat t æff—cr
quaeri folet, omittentibus primis aditionem, vtrum ad eos, qui
tertio gradu fcripti fint, an potius ad legitimos heredes perti-
neat hereditas? quo et ipío cafu re&ius exiftimari putaujt, !25
ad legitimos eam pertinere. Nam et cum duobus heredibus
infüitutis, et*e-fingulorum locum facta fubftitutione, a primis
exheredatus poftumus, a fecundis praeteritus fuerit: fi alter
ex inftitutis omiferit, quamuis poftumus excludatur, non ta- N
men magis fubftitutum admitti. $. 1. Quod vulgo dicitur, i.

eum gradum, a quo filius praeteritus fit, non valere, non vs- ,
quequaque verum/effe ait)95: nam fi primo gradu heres in-! J &ral,
ftitutus fit filius, non debere eum a fubftitutis exheredari :
ideoque fi filio et Titio heredibus inftitutis, Titio *9 Maeuius ) ^c£-.
fubfüitutus fit, omittente Titio hereditatem, Maeuiur eam adi-
re poffe, quamuis filius, $Z fecundo gradu exheredatus non
fit. $. 2. Si quis itafcripferit, rt1&, ovEgMw scro xex
ME NATVM NON ESSE, EXHERES ESTOf?: harc ex-
heredationem ita nullius momenti effe ait, fi probetur ex eo
natus: non enim videri quafi filium exheredatum effe, cum 9? — —
elogium jipater, cum; ?? filium exheredaret, propofuiffet, et LJFW?*"W»,
adieciffet propter eam caufam exheredare: probatur ET
patrem circajcaufab, exheredationis erraffe. — /

|dJdem XV. IV r.p1 ; ||libro L. ad Sabinum.|| IpnEw eft
et fi ita dixerit, 1LLE i1LLIVS FILIVS EXHERES

ESTO, patrem ei adulterum per errorem adfignans.

XVL AfsRrcAwvs ||libro IV. Quaeftionnm.|| Sr
FILIVS heres inftitutus fit, omiffo poftumo, filioque fubfti-
tutus nepos ex eo fit: fi interim moriatur filius, poftumo [gfäïij
nato, nepotem tam patri, quam auo fuum heredem futurum:
quod fi nemo filiói fubftitutus fit, et folus ipfe inftitutus fit,
tunc, quia eo tempore, quo is moriatur, certum elfe incipit,

patri heres exiftat ^?: ficut euenire folet, cum fuüb ea condi-u'ïofjkme,
cione, quae in ipfius poteftate erit, filius heres inftitutus,
prius quam ei pareret, moriatur. VA. a3 eEMPÉUm C UT
ZLQ-XVII/CEyL OREN TINVS ||libro X. Inftitutionum.|| F x- :
LII etiam hoc modo exheredantur, FILIVS EXHERES
SIT, FILIVS EXHERES ERIT. /|//5

[ f. XVIIIJJVrrrANvs ||liboLVIl/adEdictum.| Mvr-

TI non notae caufa exheredant filios, nec vt eis obfint, fed
H vt

Taur. fed refcribendum: 4uam. BR. —— 49 Hal. comueniat. GER. — 60 Taur. | |
in Adnotat. 42am. fic iu Pan. putamus quum aut quoniam. Nempe vt paulo |
ante: quam,in: quum, ita hic contrario fato: qwwm, in: quam, degenerauit. |
Sed habent hic iam omnes: cum. Porro Hal. et Vulg. pro: ex otroque, le-
gunt: et vtroque. BR. — G1 Puto biunc $. falua fcriptura explicari poffe ex L.
44. infra de Hered. infiit. BYNK. — 62 Gothofr. in nota: hereditatem feruo.
Hal.GEB. 63 Hal. iuffus fit, et quamuis. — Vulg. iuffus eft, fed quamuis. & R.
64 Vulg. inferit: poflumo. BR. 65 Ap. Hal. a;t, abeft. GEB. —— 66 Hal.
Titius et Maeuius. GE D. 67 Hal. et Vulg. inferunt ex. BR. — 68 Gothofr.
in nota: Ita Florent. al. effo. .. Quod malumus, vti etiam eft in leg. praeceden-
ti5 $. vlt. et in L. fequ. BR. — 69 Hal. quandoquidem, loco: ecwm. GEw. — TO
Vulg. pater, cum, conuertit in: paternum, et in fequentibus habet: exbaeredare
propofuiffet. B. 7i Hal. exbaeredare propofuiffet, adiecerit, propter quam
^12, Xlal. et Vulg.
exiflet.

neminem,bex eo teftamento heredem fore, ipfe filius jinteftato *L'nïefïm""ïü,, ,

la

DIGESTORVM . LIB.

vt eis confulant, vtputa impuberibus: eisque fideicommiffam
hereditatem dant. :
XIX. Pavrvs ||libro I ad Vitellium.|]| Cvw ovr-
DAM Zamr ex affe heredem fcripfiffet, filioyae quem in po-
* à teftate habebàt, decem legaffet, adiecit, k r *? |iN cEeT&-
E* 171—0?( ii c—f—- us , o ». & LOLLERSLOI POT r
— /RAV'* PARTE EXHERES MIHI ERIT,,et quaereretur,

]

.f'lin Z : aà & &
kmtmncmä an re&te exheredatus videretur? Scaeuola refpondit *?, non.

irimo:'wætokyijlämü" et in difputando adiciebat, ideo non valere, quo-
lÉs "wcderc, niam nec fundi exheres effe iuffus re&te exhered ftur: aliam-
que caufam effe infüitutionis, quae benigne acciperetur: ex-
"heredationes autem non effent adiuuandae **.-
XX. MopxsTrINvs ||libro II.Pande&asum.]| Svs
. .2?-[cowpi1cioxE filius heres inftitutus, fi. pendente condicio-
l, lneadrogandum fe dedit **, neceffarius heres non erit.
| XXI. Powproxrvs ||libro II. adQuintum Mucium. ||
4&: rFIiLIVM nominatm exheredauero, et eum poftea here-
Jem inítituero, heres erit. - | | X
u$ adury XXILfeRENTIvs CuxxENs|libroXVII ad le-
gem Iuliam t || Cv« rosrvmwYs '? tub condi-
! L'imtitrut, cione inftituitur, fi prius quam nafcatur, condicio extiterit:
| .. . mon rumpitur teftamentum poftumi adgnatione.
XXII. PAPerwrANvs [||libro XIL. Quaeftionum. ||
Firro, quem pater poít emancipationem a fe factam, ite-
rum allrogauit, exheredationem antea $? fcriptam nocere di-
xi: nam in omfii fere iure fic/ obferuari conuenit, vt veri pa-
tris adoptiuus filius numquam intellegatur: ne imagine na-
turae veritas adumbretur ?', videlicet quod non translatus,
fed redditus videfdtur: nec multum puto referre, quod ad
. propofitum attindt, quod loco nepotis filium exheredatum pa-
ter adrogauit ??.. $. r. Si Titius heres inftitutus, loco ne-
potis adoptetur:: defun&to poftea filio, qui pater videbatur 35
nepotis ** fucceffione non rumpitur teftamentum ab eo, qui
heres inuenitur. w
XXIV.Bavrvs ||libroIX. Quaeftionum.|| Posrv-
MA fub condicione-heres-inftituta, fi pendente condicione
viuo patre naícatur, rumpigïe&amentum. :
: XXV. Inzx ||libro-XHE«Refponforum.| TiTrivs
teftamento heredem inftituit, et filium habens fic exhereda-
iionem pofüit: cETERI OMNES FILII FILIAEQVE
L.&/Zg MEAE EXHEREDES svNTO. Paulus jrefpondit, filium
f k-a:e&-eexheredatum'videri. Poftea confultus, janj videatur 9?
4 exheredatus, quem pater :putauit 99 deceffiffe? ,Refpondit,
L./&. flios et filias nominatiyh exheredatos proponi: de errore au-
tem patris, qui interceffiffe proponitur ?7?, apud iudicem agi

oportere, $. r. Lucius Titius ??, cum füprema 3? (ua or-

P n
«s Y Hj^e

C23. 13 4343

l*tgdamf nï'
"ije,

L*«e'L, dinaret in ciuitate, et habéfet neprem ex filia praegnátem ru-
le- re?9 agentem, fcripfit id, quod igj(ft?fo haberet, ex parte he-
—— — 4 redem. Quaero, cum ipía die, qua Titius ordinaret teftamen-
* &ï;, tum in ciuitate, hoi*q'äie& fexta, eodem die ?* albefcente **
t 4p.. ^ | eaelo, rure ?? fit enixa Maeuia mafculum, an inftitutio h(.ere-
( — ^ dis valeat, cum,,quo tempore Ícriberetur, dlzgü:amentum, iam
,—...',—c-:—ïf—w editus effet partus &.Paulus refpondit ?^, verba quidem tefta-
&m n ; u'ä' ] menti ad eum pronepotem dire&asvideri, qui poft teftamen-
iabhdi t d . .

u Ó—À———— —

,]C
"

exiflet. BR. — 73 Hal. legaffet et adieciffet, in caetera. GEB. — "74 Vulg. zu
tertia, BR. — 75 Hal. refpondebat. GEB.
Nempe Taur. iu margine habet videtur, in textu auten: videri. Scilicet Flor.
eft. videturi, ita vt Librarius manifefte fe ipfum correxerit, et 72 videtur pror-

fus potuerit omitti, BR. — Habet et Hal. videri. GEB. — '77 Hal. effe adiuuan-

da$. G ER. 78 Hal. dederit. 79 Vulg. inferit: baeres. BR. 8o Hal.
ante. GEB. — 81 Vulg. obwmbretur. BR. — 82, Vulg. arrogauerit. BR. — 83
"[aur. videVatur. GE B. 84 Vulg. inferit? adoptiw?. B R. 85 Hal. vide-
yetur. G E B. 86 Hal. putajfet. 87 Hal. proponeretur. GER. — 88 Vide

ad bunuc $. Pancirol. 1. V'ar. Lecl. 9. BYNK. — 89 Flor. eft : (upprema. G E B.
90 Hal. et Vulg. vuri. BR. 91 Ap. Hal. eodem die, abíunt. GEB. 92
Taur. alVefcente. GEB. De Aurora Euripid. Iphig. n Aul. v. 1j7. Atuxeive
$4« . Adde Ele&r. v. 102. Vnde Aurora, Hifpanis Alza, Gallis Aube. BYN K.
Et Italis /A]eg, Adde Val. Flacc. V1I. Argonast, a2. GEB..— 93 Hal, et

76 Gothofr. in nota? Al videri.

. XXVIIL

TIT.

tum factum nafceretur: fed fi, vt proponitur, eadem die,;quä

te | Isj ?? tefí i i €
ftamentum factum eft, nepüs)'" teftatoris, antequam tefta- 11 6;5

IL 493

mentpm.fcn'beretug', enixajeffgf, licet ignorante teftatore, ]ta- ; ^7, 55
men inftitutionem iure factam videri, re&te refponderi ?5. — —

XXVI. PAvrvs ?* ||librojllIj &ensentiamsm.|| Fr- 1 Z
LIVSFAMILIAS fi militet, ?9 vt^piganus nominatim a pa- — ^ —

tre /qt þeres. fcribi aut exheredari ??. debet: Jiamifublato edi-
&o Diui Augufti, quo cautum fuerat, ne pater filium militem.
exheredet !9?9, .
XXVIL IpEM ||libro II. ad Neratium.|| Posrv-
M V M ex qualibet vidua natum fibi filium heredem inftituere

poteft. —— OIGS 10 | |
XXVIIL ;'nvPH , ||libro. XXLjBifputatio-
-«num;|| Frrrvs a patre, jcuius injpoteftate 'Éft, füb condi- — / J ecises,

cione, quae non eft in ipfius poteftate, heres inftitutt i
defettum condicionis eähereäatus, deceffit pefälägäïä, :ttialnrïl tce procdaee ao ,
-«ac-^ condicione tam inftitutionis, quam exheredationis: di-
xi, heredem eum ab inteftato mortuum effe, quia dim viuit ?
neque ex teftamento heres, neque exheredatus fuit. Herede
autem fcripto eX parte filio ?, coheres poft mortem filii infti-
tui poteft. S.—& jFiliusfamilias-miles-de caftrenfi peculio fe-
.cit teftamentum, habens filium in eiusdem poteltate: cum
militanéj defiffet, patre eodemque auo defuncto, quaefitum eft,
agqurgpj&ur * eius teftamentum ?. Non quidem adoptauit, nec. .| v« .
hódie &i natus eft filius, nec priore fübdutto de poteftate fuo

l, $C

iB as j : GL du c C m :
herede, vlterior fucceffit in |proximum;locum: fed tamen in i (5«
poteftate fua habere coepit, quem non habdbat: fimulque pa- m ? *
terfamilias factus eft, et filius füb eius recidit poteítate : AE
rumpetur ? ergo teftamentum. — Sed fi heres fit inftitutus, : Z
vel exheredatus ifte eius filius, non rumpitur 7: quia nullo $i n D d
circa eum nouo facto, fed ordine quodam naturali nactus eft
poteftatem, $. 2. Si quis jex certg/ vxore natum fcribit here- 1. ./ ex/eeta

dem, in periculum rumpendi teftamentum deducit, ex aliajfu-
Íceptis)liberis. $. 3. 5i quis eo tempore, quo nondum eius
vxor effe poífet, teftator * natuméXjea fcripfit heredem: an
poftea contracto licito matrimonio natus, heres ex teftamento
effe poffit, quaeritur: veluti fi fcribas hodie heredem, qui tibi
ex Titia jatus erit, quando) Titia ? ancilla, vel minor annis
vigintiqüinque ea *? cuius pater tuus tutelam adminiftrauit,
aut) tutor tu ipfejfuifti: poftea Titia ** vxor iufta tibi fuerit,
vellibertatem adeptaf/aut *?^ tempore annorum ngiäääüin—g
que *?, et vtilis anni, et rationum allegatione ^^: an natus.
heres effe poffit? Nemo eezte- dubitabit, ex Titia, quae tunc
propter tenorem aetatis vxorjduci *? non potuit ^*, quando
teftamentum fiebat, natum poftea ea vxore ducta, heredem
effe poffe. Et genffaliter nato poft teftamentum herede]**
fcripto, aditus eft-ad-hereditatem, in qualicumque ftatu tefta-
menti faciendi tempore fuit *?, quae poftea teftatori ciuiliter
nupta eft. $4 |Quid/autem, fi filium poft teftamentum na-
. tum ex beffe, filiam autem poft teftamentum natam ex trien-
te fcrip&t heredem, nec vllum coheredem dedit, nec fujfti-
tuit inuicem *? alium? vnus natus folus ex teftamento fit -|.&.

heres.
| XXIX.

* ;
L. A 0!"'- 4Ac€] »vt At
/
-thï-yj

* (
, ,
LA £ec8 JZ80 C m;

94 Ap. Hal. refpondit, abet. GEB. — 95 Vulg. meptem, e
effecouflet. B R. — 96 Hal. videri, re[pondi. GE B. — 97
98 Hal. et Vulg. Filiusfamilias wiles Jimiliter, vt. B R.
100 Hal. et Vulg. exbaeredaret. BR. — 1 Hal. tunt.

Vulg. vurí.
in fequentibus : enzxam
Hal. 1DEM. GERB.
99 Hal. exbaeveditart.

GE B. 5 Hal. «ixit, GEB. 3. Hoc elt, pure, non, vt ante, fub conditione,
quáe in eius poteitate. non eft, nam tunc pro praeterito habétur, BYNK. 4
Hal, et Vulg. rumperetur. BR. 5 Híal . et Vulg. poteflatem. BR. — 6 Vulg.
rumpitur. BR. 4 Hal, rwnpetur. 8 Vulg. teflamento. BR. 9 Hal.
inferit vel, GE B. 10 Hal. efj, Vulg, erat, loco: ea. BR. " If Hal. pofi-
eaque vxor, omiffo: Títia. GEE, — I2 Hal. vel a tempore. GEB. — 13 Vulg.

14 Vulg. addir; reddita. BR. 15 Hal. dici. GE B.
17 Malo: Pberedi, et ita Steph. BR. Et poterat Taur.
18 Vulg. fuerit. B R. 19 Ha] et Vulg. mec fub-
Jiitwit

addit: elapío. B R.
16 Vulg. poterat. BR.
dare: beredE. GEB.

hb 3

*

494.
XXIX.ScAEvora ||libro VI. Quaeftionum.|]|] Gar-

Lvs ?? fic poffe inftitui poftumos nepotes induxit, st rr-
LIVS MEVS, VIVO ME, MORIETVR, TVNC SI QVIS
MIHI|EX EO| NEPOS, SIVE QVAE NEPTIS, POST
MORTEMIMEAM IN DECEM MENSIBVS PROXIMIS,

n

i
, !J*L(G'f?i L

QVIBVS FILIVS MEVS MORERETVR, NATVS, NA-TQL p

ERIT: HEREDES SVNTO. $. I. Quidam recte admitten-
dum credunt, etiam fi non-exprimat de morte filii, fed fim-
pliciter inftituat, vt eo cafu valeat, qui ex verbis concip: pof-
! fit. $—2 Idem credendum eft Gallum exiftimaffe et de pro-
Á nepote ?*, vt dicat teftator, sr * ME * viVO NEPOS DE-
CEDAT, TVNC QVI EX EO PRONEPOS, etg cetera.
Sed et fi viuo filio, iam. mortuo |pronepote, cuius vxor
praegnds eflet, teftamentum faceret, poteít dicere, sr M
VIVO FILIVS|DECEDAT ?^, TVNC QVI PRONE-
pos ?. A&—- . ]
pere vtrisque mortuis, viuo fe, tunc qui pronepos nafcere-
tur ?*? Quod fimiliter admittendum eft: ita fane, fi prius
nepos, deinde filius decederet, ne fuccellione teftamentum
rumperetur. $& Et iquid, fi tantum in mortis .flhl cgiuæ
conciperet ? Quid enim, fi aquag et 1gmf iuterdictiones&^ per
teretut? Quid, fi nepos, ex quo /pronepos inftitueretur, vt

* ^s2 d da

Pv Cim.

És

f ^.

x w:& oftendimus, emancipatus effet? Hi enim cafüs, et omnes, ex
quibus fuus heres poft mortem fcilicet aui nafceretur, non per-
d EL tingnt ad legem Velleam. Sed ex fententia legis Velleafe, et
| haéc omnia admittenda funt, vt ?* ad fimilätudmem mortis, 28
L $unt. ceteri Càfus admittendijfint ??. Qujid ü 35, ,quij filium
L) fiepro , M. apud hoftes hab?blgt, teiïaretuy? quare nonþndu&;g Esvt,
K st D***ïi] fi anteà quam filius ?* ab hoftibus rediret, quamuis poftmor-
mv & tem patris, decéderet, tünc deinde nepos, vel etiam adhuc il-
LINCAR &^ s vinis poft mortem jfcilicetj aui ?? nafceretur, non rumpe-
Em ret? nam]hic cafus ad legem Velleam non pertinet. ?^ Me-
hT ". lius ergo eft, vt 4&- eiudmodi vtilitate, praefertim poft legem
d ur. L **^ Welleam, quae/et) multos cafus rumpendi abftulit, interpretatio
L4 Áuttté , adäictätuï*,(vt inftituens nepotem, qui fibi poft mortem fuus
L9- eCcam. , nafceretur, recte inftituiffe videatur, quibuscumque cafibus ne-
pos poft mortem natus fuus effet, rumperetque praeteritus:
( " A vuclorif atque etiam|fi generaliter] quidquid fibi liberorum natum erit
T d ;Ln(y& omtes, q - ; : : ^
- eesiA suural; poft mortem: aut quicumque natus fuerit, fit inftitutus, fi
€v "'"*"Vf"/l;m 36 ; . . " * 347
d5 *«, fuus ?? nafceretur ?9. $. 7. Si eius, qui filium habgat ?*,

et nepotem ex eo inftituat ??, nurus praegnas ab hoftibus
capta fit, ibique viuo ?? pariat, mox ille poft mortem patris

r Ri advevicemun , flítuit inticem, nec alium. BR. 20 Vulg. addit: Aquilius. BR. — 21 Taur.
D wfu . ao in Adnotat. promepote. — Sic im P. in vet. mepote: veclius, vt- videtur. -
! Mx x *",'."Mïï . omnes habent: ortuo nepote, excepta H. a Porta l. Neque aliter MSS. quo-
| facuv: '/,m*:tmwïrum plura contuli, vt vel ipfum Vat. ita exhibeat. BR. . Adeoque multo magis
| Jndbesceve imjwuo 44 pal, L TL TL IV. V. Bynkersh. Attamen Hal, vt Flor. Gx B.
| gorréx UE cuw ante cedet. .. 23 Hal. et Vulg. addunt? etc. BR. 2024 Hal. et Vulg..viuant. B R.
EL x haóeect — 25 Hal. addit: poterit. G E. : 26 Hal. qui deinde aquae et ignis tuterdiciio-
l at *em pateretur. GEB. Ego aliquando tentabam: plecteretur, pro: peteretur.
F. f* Sed Florentinam feruo, poftquam ap. Varronem fragment. p. 17 g. reperi ipfum :
l peteve, pros plectere. BYN K. 277 Hal. (vt baec omnia admittenda fint) ad
fimilitudineim, et ad illa parenthefi inclufa in margine: baec alias defunt. GERB.
28 Hal. inferit et. 29 Hal. funt. GEB. 30 Hal. et Vulg. addunt: z.
B R. 31 Hal. et Vulg. induxit. BR. 32, Hal. vt fi filius ante, quam ab.
GEE. 233 Hal i, loco: awi. GER. 34 Hoc in loco: Et, Flor. eft fu-
perícriptum, quod Taur. recte neglexit. BR. ^ 35 Taur. fuOs. GER. 36
Hal. ita finit: matus fuerit, zuflituit, reliquis omiffis. BR. — 37 Hal. et Vulg.
babebat. BR. 538 Hal et Vulg. inflituevat. 9 R. 39 Hal. in margine:
alias, additur : auo. et eius filio. Et ita omnino habet Vulg. BR. 40 Hal.
inferit: lege. GE B. 41 Vulg. idem, loco: quod. BR, 42, Hal. praefigit
ét. GEB. 43 Vulg. addit: baeredem. BR. 44 Hal. qui redeat eo mor-
tuo,et in maárgine: al/as. redeatque eo. GEB. — 45 Hal. rumpatur. — 46 Vulg.
adbuc dubitet. BR. — 4'7 Hal. zm,loco: am. GE B. 48 Hal. isqui mortuo patre,
et in margine: alias, viuo, alias, mon vino. Sed et Vulg. habet: mortuo patre, quam
le&ionem Cuiac. perfpicue re&iorem appellat. BR. 49 Ap. Hal. mafcitur,
abett. GEz. — 50 Hal. fic, loco: fi. GEB. — 51 Hal. adoptatus, praecedenti
commate deleto. G E B. 52, Hal. et Vulg. obferuamdwm. BR. ^ 43 Taur.

in margine: meceffe. — Flor, erat; quod id wou effe Weceffarió, ex quo. factum :

»

-ZF ,(n ;rt;zr-j:/-//ï, £ [)wïi "i //artc;;ch* C(*'l('äl/upo /71a'

.g ;k r;uluyvü AMC l(:nt*dln : (JI[drt H /!O(Q.( * t*d"l'caal(-l«f "H

um Ífi etfilius et nepos viuat ?^, conci-

Et ita

22 Hal de

DIGESTORVM LIB. XXVIIL . TIT. II —

atque aui regeat: vtrüm:hic cafüs ad legem Velleam refpiciat,
an ad ius antiquum aptandus fit? poffitque vel ex iure anti-
.quo, velex ^P Vellea inftitutus non rumpere? (quod ** quae- | '
rendum eft, ^2 fi iam mortuo filio, pronepotem inftituat 43,|
rédeatque. ^* mortuo. Sed cum teftamentum ab eo non rum-
itur ^?, nihil refert, vtrum ex iure antiquo an ex lege Vel-
lea excludatur. $—8. Forfitan addubitet ^? quis, an ** iftis
cafibus, fi nepos poft teftamentum nafcatur, viuo patre fuo,
deinde ex eo[concipiaturfisque viuo patre ^* deinde auo na- .Lfe:t.c;y;,w-
fcatur: an ,non potuerit/ heres .1r31t1tu1, quia pater 1pfius-nqn Hþäf";w
recte inftitutus effet. — Quod minime eft expauefcendum: hic TM
enim fuus heres nafcitur ^?, et poft mortem nafcitur. $—e9r:

] ('5 -
;ZL v Wim

poftea viuo filio, atque fi ex eo natus effet, adoptatur 5*.L . '7 ^ .

— etét

Aere- In omnibus his fpeciebus illud feruandum ?? eft, vt]fi-
lius dumtaxat, qui eft in poteftate, ex aliqua parte fit heres in-. .
ftitutus: nam fruftra exheredabitur poft mortem fuam: quod/ ' ..
non Jeffe neceffario/ ?* in eo filio, qui apud hoftes eft, fi ibi i ieftsoce/.
decedat: et in nepote certe 5*, et pronepote, quorum fi libe-
ri herges inftituantur, inftitutionegi numquam exigómus ?5:
quia poffunt praeteriri. — $. 1xr. Nunc de lege Vellea
videamus: . voluit ** . viuis nobis natos fimiliter non
rumpere teftamentum. ." $-——dL2e. Et videtur primum
caput 57* . eos fpeCtare, qui, €um nafceregtur, íui he-
redes futuri effent. ,Et rogo, 5? fi filium habeas, et nepo-
tem nondum matum tantum ?? ex éó heredem inftituas, 9? |
filius decedat, mox viuo te nepos nafcatur?|Ex verbis ** di- | 27 -
cendum eft non rumpi teftamentum, vt non folum illud primo — — —
capite notauerit, fi nepos, qui[]é^ eo tempore inftituatur, quow) pirhma ]
filius non fit: verum et ?? fi viuo patre.nafcatur ?^: quid! ' ^ -
enim necefle eft, tempus €eftamener faciendi refpici, cum fatis
fit obferuari id tempus, quo nafcitur? nam etfi ita *5 verba
funt, QVX TESTAMENTVM FACIET, IS OMNIS |VI- | J'Gcrcat,
'RILIS| SEXVS, QVI EI SVVS HERES FVTVRVS
ERIT ?, et cetera: etiam Íi *-wigente-) 9^ parente
viuo, nafcantur. — $—— Sequenti pàfte, fuccedentes in
loqumj liberorum, non vult * lex *,,rumpere teftamen-
tum: et ita interpretandum eft, vt $9 fi ét filium, et nepo-
tem, et pronepotem habeas, mortuis |vtique 9?, pronepos in-
ftitutus fuccedens in fui heredis locum, non rumpat. Et be-
ne *? verba fe habent, sr Qv1is EX SVIS HEREDIBVS TR
SVVS HERES ESSE DESIERIT, ad|omnes cafuüs perti- ^. É)
HETTM MU ] - primo"hos, £:.. nentia;
- o ,

L:4 'äjo,,

| "
quod id non efl neceffe. . Mediam viam ingreffus eft 'Taurellius, et corre&tionem
ex parte fecutus. . Inde tamen H. a Porta in I[. et Baudoza habent: 40d id
"on effe neceffario. . Mihi verifimile 72 meceffario, ex? meceffarium, degeneraffe,
quare lego: "o effe meceffavium.. B R. lal quod mon efl neceffe. GEB. — 54
Hal. et certe «ec i mepote, 55 Hal. exigimus. 56 Hal. videamus, quae
voluit. 57 Hal. inferit ad. . 58 Hal. ergo et fi, loco: et rogo: fi. GER.
59 Gothofr. in nota: natum tamen. Hal. fed debebat dare integrum locum, qui
addita parentheíi docet, quid Haloander fenferit. Haber enim: et mepotem.
(nondum natum tamen) ex eo etc. GER. 60 Hal praefigit fí. GEB. — 6I
Vulg. Et veríus. BR. — 62 Malim legere: fi nepos quis. BR. Ap. Hal. qui
. abeft. . 63 Hal. verumetiam: | — 64 Gothofr. in, nota: patre inftituatur,
|Cuiac. vox mafcatur, et inflituatur deeft apud. Hal. — Ap. Hal. mafcaturv, abeít,
quod Flor legitur. "Vocem huic a Cuiacio fübftitutam apud Hal. non legi, non
opus erat monuiffe. G E B. 65 Gothofr. in nota: nam ita. Hal Sed et
idem Hal. habet in margine: alias,namet fi ita. GEB. — 66 Hal. omneis virilis
fexus, qui ei fui baeredes futuri erunt, et in margine: aligs, funs baeres futurus
erit. GEB, 67 Tavur. in Adnotat. viwente. fic recle, im P. *vouente' fic
clufum pvo deleto. — Nempe deletionem folitis in hoc codice vncinulis indicat;
.,Nos: vouente, corruptum conflatumque ex: vizo parente credimus, anticipata
nempe voce: vzo, legendumque fecundum antiquam corre&tionem arbitramur z
etiamfi parente viuo na(cantur. — Sed nec aliter fe res habet cum MSS. quorum
hic plura adiui, in quibus ipfum Vat. Taur. tamen olim vtrumque tueri conatus
eft, et viuente, et viuo, vt liquet ex eius enarratione in bunc locum, BR. — Abeft
.etiam và vouente vel viuente ab Klal. et praeter Vat. a Pal. L. II. III, IV. V.
Otob. GEsz. . 68 Hal. inferit: etiam. .« 69 Gothofr, innota: Al. vtrisque.
Nempe ita ipfe Taur. habet in margine; vbi Brenkm. addit: et loco 7o9 pro-
nepos, erat : propos, klabst etiam Hal, vtrisque, GkB. — 70 Taur. Vene. GEB.

3 "
: (4 44 Áaec ]' ére verl'æaþ Lh r«d.:þ: /«U"MLW) Cu«.ce([æowf Aäö "
t .

j* TA i !'/ ; « - "l $ v
C/(('— (,-71()( « f2^ohc//gé€ f« €^ PU. a2 l «ce CoA/Í[4ccelcess E
1 J : ] « *(fri^
É /Ww ;

^ " : ; - ( 1' 1 "
6!

Ergo etíi *? pronepos admittetur$qui natus erit,ex nepote, ——2 77';'7'"j

3

Jin
LAum
llsety',
C,m :

Z "
/4 L ^
ff j » * L] - vt
l; en ""-"y: a : $cc ed- ?m, Za n caqn );.a«'ïu!,,
( ,

DIGESTORVM LIB. XXVIIL .TIT. Il. III.

nentia, quos fupplendos in Gallit/Aquilii ** fententia diximus:
nec folum fi nepos viuo patre decedat, nef *? fuccedens pro-
nepos Läfyp.,. mortuo rumpat, fed jet; fi fuperuixit *? patri, ac

z "decedat, dummodo heres inftitutus ** fit, aut exheredatus.

w"ï"ï-, $. 14. Videndum, num .hác. pofteriore parte *?, sr oQvazs
EX SVIS HEREDIBVS SVVS HERES 48&£- DESI-
-*Lefuiw ERIT, LIBERI EIVS, et|cetera ^9, IN LOCVM SvVO-
" MK per RVM SW4-HEREDES SVCCEDjVIN T€IT, poffit] interpre-
);:r"lwnnuyï) - tationerf P 1ndup1, vt, fi filium apud hoi.ï:q,s,. habexgs, rklggotem
MP o fut,, ex eo .þeredem inftituas, non tantum fi-'vu-.xo. te filius edat,
LAv hort,, fed etiam poft mortem, antequam ab hoftibtrsrreuerfus fuerit,
Gs hosfo, fuccedendo non rumpét **: nihil enim addidit, quo fignifica-
És äï tempus: nifi quod, licet audenter ??, poffis dicere, viuo
M : patre hunc füum heredem -esfe-defiffe, licet poft mortem dece-
í. — |JeL'ct, dat:|quia nec, redit, nec poteft redire; $— Tlle cafus **
t if* ,difficigeü' *[fi* filium habeas, et nepotem nondum
| natum inftitüas, wue nafcatur viuo patre fuo, ac mox pater
ngï , decedat: non enim fuus heres eft tempore, quo nafcatur ?? :
"'Qf nec pofteri /t aliiy **. füccedendo prohiberi videtur rumpere,
EU T,. ag p . :
(9u4, quimn iamynatus erit ?*. . Denique gtl upemor& capite, vt
^:: liceatinftitui nondum natos, qui cum nafcettur *5 fui eruntjl
us [permitti/ ?7: pofteriore capite ** non) permittit inftitui, fed
od , g, Vetat rumpi: neue ob eam rem minus ratum effet ??, quod -
" [ A* *« ^" faccedit. Porro procedere debet, vt vtiliter fitinftitutus, quod
1im, JTe. nullo iure potuit, qui nondum natus erat. luliano tamen vi-

[2 devwt defftur ?9, duobus quafi capitibus legis commixtis, in hoc
,, r« : : £& Oera&Mnrs — ficeX " Wm, gm:
C u w;«j,ül quoque inducere legem, ne rumpantur teftamenta. ä"—-&äv
TAT 7—!* . |Quaeremus tamen, cum recepta eft Iulianoi ?* fententia, an,
| fi nafcatur nepos viuo patre iPuo, deinde emancipetur, fponte
adire poffit hereditatem ? Quod magis probandum eít: nam.
emancipatione (fuusheres fieri,non potuit, 4 »tef -
- — XXX. Garsvs [|libro KVIL. ad Edictum prouinciale. || .
i'g4 lNTER cetera, quae|ad ordinanda teftamenta neceffario defi-
dol'ed derantur, principale ius eft |de liberis heredibus inftituendis,
s el diey, ] 92 exheredandis: ne praeteritis iffis, rumpatur ?? tefta-
m d 'f) mentum: namque filio, qui in poteftate eft, praeterito, inutile
eít teftamentum. ! E u | e
o XXXI. PaAvrvs ||libro II. ad Sabinum.]|- iDrv w ?^
àpud hoftes eft filius, pater iure fecit ?? teftamentum, et re-
C&e eum praeterift: cum fi in poteftate effet filius, nihil va-
liturum effet teftamentum. | "sl ! TET
diar& XXXIL MAncriANYs ||libro IL.*Reeularmm. || 51
rFiLIO emancipato exheredato, is, qui in poteftate eft, prae-
teritus fit, ipfe quidem emancipatus, ?* fi contra tabulas petat,
nihil agit: ab inteftato autem et füuus et /dmancipatus venient.
! ! : gTIT. t L : -
DE INIVSTO, RVJPTO * JIRRITO
: FACTO TESTAMENTO. E
([PAPixrAxys ||liro L. Definitionum]| 732e»-
TAMENTVM autjnon iure faCtum dicitur, vbi fol-
lemnia iuris defuerunt: aut nullius effe ? momenti,

:j t"fmææ,,

ï*wmj&

ES

UL;.C Q"j,, Uum filius, qui fuit in patris poteftate, praeteritus eft: aut
£. —C""7X Taur. Aquill, GEB. 72 Hal.zen. GEB. . 73 Hal. fuperuixerit. — '74
'Taur.inflitutO;. GEB. — '75 Hal. Videndum autem, nmum pofleriore parte, — 76
Hal. et Vulg. caeteri, BR. 71 Hodienum eft Flor. fuccedunt. BR. 18

WVulg. per znterpretationem. BR. 79 Hal. rampat. — 80 Hal. ita interpun-
git. uifi (quod audenter licet) poffis. GE B. 81 Conf. Duker. ad. Opnfc. de
Latin. Vet. ICt, p. 443. BR. 82 Vide Duker. ad Opufc de Latin. Vet.
ÁCt. p. 390. BR. Dixi Obf. lib. F. c. vit. BYNK. 83 Flor. ab ordinario
corre&ore hic fa&um: mafcitur. Etita Hal. et plures. BR. 84 Hal. «ec
pofteriore alius. G E B. 85 Hal. erat. GEB. 86 Hal. mafcerentur. GEB.
$7 Hal. et Vulg. permittit, quod malo. BR. — 88 Ap. Hal. capite, abeft. G E B.
$89 Hal, fit. 90 Hal. et Vulg. videtur, quod malo in loco erroribus inqui-
mato. BR. 91 Gothofr.innota; Al luliani. Et ita etiam Taur. in margi-
ne, et omnes, BR. Etiam Hal. GEB. 92, Hal. et, loco: ve. GEB. — 93
Vide Aueran. J. Interpr. Iur. 10, GEB. — 94 Hal. et Vulg. Cum. BR« — 95
KHial. facit, et mox: praetewt. —— 96 Hal. pracfigit et. GE B.

| Püto igitur, exfiftente-quidem.

; JL Lo£n inarj; nvufo c'i"fïcAr-.' ,/an;t ,—f"c*c;uexäm ümclültff"b ([W;a l

425

rumpitüralio teftamento, ex quo heres exiftere poterit, vel
adgnationejfui heredis: aut in ? irritum conftituitur, nonadi- / ^.
ta hereditate. &oOcctun ! " ed :
II. VrerANvs ]|libro IT. ad Sabinum.||] Tvxc au-
tem prius teftamentum rumpitur, cum pofterius site-perfectum
eft: nifi forte pofterius vel iure militari fit factum, vel in eo
fcriptus eft qui ab intéftato venire poteft ^: tunc enim et po-
fteriore non perfecto fuperius rumpitur.

II. IpnEew |llibro IlL..ad Sabinum.]| Posrvwr
per virilem fexum defcendentes ?, ad fimilitudinem filiorum
nominatim exheredandi funt,,ne teftamentum adguafícendo
rumpm,(t. S—r- Poftumos autem dicimus €9s- dumtaxat 5,
qui poft mortem parentis nafcuntur. — Sed Jeti hi, qui poft te-
ftamentum factum in vita na(quhtur, ita demum per lezem
Velleam rumpere teftamentum prohibentur, fi nominatil fint
exheredati. $.—2. Vnde etiam * ante heredis in(titutionem,
vel inter medias heredum inftitutiones, vel inter gradus exhe-
redari poffunt:: nam Diuus Marcus decreuit, idem in poftumo,
quod 5 in filio, feruandum: nec ratio diuerfitatis reddi poteft.

L4 ,

én 7"(&"7.'

Ae-3* Ex . his apparet, aliam caufam effe filiorum fuperftitum,
| aliam. pofteriorum ?:

,2: illi iniuftum faciunt, hiijrumpunt: illi
femper, hi, fi nafgyntur, nec inueniant fe exheredatos. $.4.
Sed et fi]fit ante]*? hoc aliud teftamentum, a quo poftumus
exheredatus fit 4* : placet, fiue poft mortem teftatoris nafca- |-,,...,
tur, fiue viuo teftatorel*?, vtrumque rumptum *? effe, et fu- 1 sst h eves,
perius per inferius, et inferius per poftumum. .. $.-5: Nomi-
natim autem exhéredatus poftumus videtur, fiue ita, dixerit,
QVICVMQVE MIHI NASCEXRÉTVR '*: fiue ita Ex
SErA: fiue ita, VENTER EXHERES ESTO: fed et fi !*
dixerit, POSTVMVS EXHERES ESTO: natus vel poft
mortem, vel viuo teftatore, non rumpet. $. 6. Licet autem
poftumus praeteritus adgnafcendo rumpat, tamen interdum
euenit, vt pars teftamenti rumpatur: vtputa fi proponas, a
primo gradu poftumum exheredatum, a fecundo praeteritum :
nam hic primus gradus valet, fecundus ruptus eft "9.
IV. Inew ||libroIV«Difputetienum-|| DxN10vret
deliberantibus primo gradu fcriptis heredibus, qui fecundo gra-
du fcripti funt, heredes optinere hereditate? non poflunt:
gradu enim ruffpto *?, et infirmato, amplius hereditas inde
optinefi/non poteft. *
V. IpnEw ||libro IIT;«adeSabindin-|]| Namw,rrfi
fub condicione fit heres inftitutus quis, f quo poftumus non
eft exheredatus,jtamen pendente condicione rumpitur gradus,
vt * Tulianus fcripfit. — Sed et Ífi fit ei fübftitutus quis,
etiam *9? deficiente condicione primi gradus, non admittér
tur fübftitutus, a quo fcilicet poftumus exheredatus non eft.
condicione primi gradus, poftu-
mo potius locum fore: poft defe&um autem condicionis na-
tus poftumus gradum non rumpit: quia nullus eft. Rum-
pendo autem teftamentum, fibi locum facere poftumus folet,

l Jjanf::ï(,,

d

án.

- quamuis filius fequentem gradum, a quo exheredatus eft, pa-

tiatur

1 Hal et Vulg. rapto. -Haec etiam copulam et inferit, BR. — 2, Hal.

efl. GEBR. 3 Lego: aut irritum, et puto, librarium haefitafle, an fcriberet :
invitum. BR. Ktiam Hal. omittit: zz. GEB. 4 Vide Bynkersh. Lb et
Obf. 2. BR. 5 Nihil a Triboniani manu effe, contra Cuiacium tenet Byn-

kersh. VIII. Obf. 23. GEB. 6 Ap. Hal. dumtaxat, abeft. GE B. — 7 Hal.
et, loco: etiam. 8 Hal. et Vulg, inferunt et. B R, 9 Gothofr. in nota:
pofterorum, 2. Feud. 95. Al. pofthumorum. Nempe hoc pofterius habet Hal.
in textu, illudin margine. G E. IC Gothofr. in nota: 'fed.et fi ftante. Hial.
Idem tamen in margine: alias$, amte. GEB. I1 Gothofr. in .mota : .e.xherc-
datus non fit. Hal. Integra Hal. leGtio, fi fimul aduertas, 72 fit in initio pe-
riodi non adeffe, haec eit: exbaeredatus wom fit, fa&hum fit: placet, fiue etc.
GER. 12 Vulg. addit: baeres. BR. — 13Hal. et Vulg. ruptum, BR« 14 Malo: '
nafcetur, et ita omnes. B R. Etiam Hal. GEB. 15 Vulg. inferit: ita. BR. !
16 Flor. hic adie&um :. fed vtrum, quod vncis poftea iaclufum. Sed'cum nul-
la adíit erroris caufa, aliquid deeffe videtur. BR. Eadem a MSS. Pal. L. II. III.
Bynkersh. abíunt. GE &.. . 17 Hal, et Vulg. rupte B« 18 Hal. tamen,

J d

"n
L d ,,;'?4. em . ,

in hdu -11 [ Lurgt-lm(n *

LÉv coníra. Mdrtynam

L

i

| ^*

4
LJ ]7!'*0 7

p
XX ,

"i

496

tiatur valere. Sed fi a. primo gradu praeteritus, a fecundo
exheredatus fit, fi eo tempore nafcatur poftumus, quo aliquis
ex inftitutis vixit, totum teftamentum ruptum eft: nam tol-
lendo primum gradum, fibi locum facit **. :
VI. InxM ||libro X. ad Sabinum. || Sx Qvrs, filio
exheredato, nuru praegnate reliéta, decefferit, et extraneum
fub condicione inftituerit, et pendente condicione, poft mor-
tem patris, vel deliberante herede inftituto de adeunda here-
ditate, exheredatus filius decefferit, et nepos fuerit natus: an
rumpbk teftamentum? et dicémus teftamentum non rumpi:
cum nec exheredari huiusmodi ,pepos dg:'bi/etzo.ab auo, quem
pater praeceddfat. — Plane, fi forte inftitutus omiferit . heredi-
tatem, hunc 'auo jfuoj futurum heredem ?^* ab inteftato, non
dubitatur. Vtrumque propriis rationibus: nam adgnafcendo
quidem is rumpit, quem nemo praecedebat mortis tempore:
ab inteftato vero is füccedit, cutante eum ?? alii non eft de-
lata hereditas: non fuiffe autem filio delatam hereditatem ap-
paret, cum deliberante inftituto decefferit. Sed haec ?5 a,
ífi mortis aui temporein vtero nepos fuit. Ceterum fi poftea
conceptus eft ?^, Marcellus fcribit, neque vt fuum, neque vt
nepotem aut cognatum ad hereditatem, velzw bonorum pot-
feffionem poffe admitti, "$t Sed ?P fi pater eius, qui mor-
tis aui tempore in vtero fuit, apud hoftes erat, nepos ifte, pa-
tre in eadem caufa.decedente, poft mortem aui fuccedendo,
teftamentum rumpe : quia fuüprafcripta perfona ei non obftat :
nec enim creditur in rebus humanis fuiffe, cum in ea caufa
decedat ^9: quamquam captiuus reuerfus, patris fui iniuftum
faceret teftamentum, in eo praeteritus. $-& Siue autem in

ciuitate nepos fulit conceptus, fiue apud hoftes, quoniam da- |
tur et partui poftliminium,[füccedendo teftamentum rumpit[.

$. 3. Succedendo itaque füi non rumpunt, fiue fuerint infti-
tuti ??, vel exheredati ab eo gradu, ad quem hereditas/defer-
tur: fcilicet fi gradus ille valeat. .$—4- Quocumque autem
modo parentes praecedentes in poteftate effe defierint, fucce-
dentes liberi, fi fuerint inftituti vel exheredati, non rumgent
te&amentumg.üue per captiuitatem, fiue per mortem, vel poe-
nam. $. Irritum ?? |fit teftamentum, quotiens ipfi tefta-
tori aliquid contigit 22)—:- puta fi ciuitatem amittat per fübitam
feruitutem, ab hoftibus, verbi gratia, captus: velíi maior an-
nis [viginti venufyfé dari ?9 paffus fit ad :gl
Z. - $I d : e .
pretiumee. ?* partiéipandum. ..-$z-6- Sed et fi quis fuerit ca-
pite damnatus, vel 80 befítias, vel ad gladium, vel alia poe-
na ??, quae vitam adimit ??, teftamentum eius irritum fiet:
et ?^ non tunc, cum confumptus eft, fed cum fententiam pat-
fus eft: nam poenae feruus efücitur: nifi forte miles fuit ex
militari delicto damnatus: nam huiclpermitti folet] teftari, vt

wees Hadrianus refcripfit: et credo ??, iure militari tefta- -

bitur. Qnua ratione igitur damnato ei teftari permittitur?
numquid, etfi quod ante habuit ?^ factum teftamentum, fi
ei jpermiffum fit teftari, valeat? an vero poena ?* irritum fa-
Cum, rdficfendum ?? eft? et, fi militari iure ei teftandum fit,

loco: etam. GEB. 19 Hal. et Vulg. faciet. BR.
21 Signis traiectionis indicatum eft in archetypo, Ícribendum effe: beredem fa-
turum. ceteri tamen vt Taur. Porro pro: bwnc auo fuo beredem futuvum, le-
go: bunc auo fuum . beredem futurum. Diferte enim Graeci: yíveraé uov ómegóu-
ei0e xA4Qovápoc & Tyyovoc, Etiam Blaublomm. et Stephan. ediderunt: bunc auo
fuo fuum futurum beredem. BR. In hanc fententiam poffes more Taurelliano
fÍcribere: auo SV Om. GER. 222 Hal. fuccedit is, ante quem alii. Reftituo :
cum ante eum alij. BR. 25 Vulg. boc. BR.
25 Vulg. inferit et. BR. 26 Flor. eft factum: decedit, fed omnes habent:
decedat, praeter Hal. et H. a Porta in 1I. B R. 27 Hal. fi vel inflituti fue-
vint. GEB. 28 Hal. inferit! quoque. GEB. .
ria manu corrigente eft: contzugit. Et ita omnes. — Sed et apud eosdem fequi-
tur: vtputa. BR. Vtrumque etiam eft ap. Hal. GE&. 30 Hal. venundari
fe. GEB. 31 Verba: acfum gerendmn Flor. vncis a cetera. fcriptura exclnía
funt, quod Taur. neglexit, maxime, quod et *2 ve in: pretiumue, fimul delen-
dum effet. KHlabenttamen omnes fcripti «t ediü: ad pretimm participandum,

: DIGESTORVM .LIB.

| tum fitjeius teftamentum: quod fi taedio vitae, vel dolore,L- meyïïo
valere teftamentum ^*: aut ^5 fi inteftato deceffit ^^, *7 co-

| autem omnes, quorum teftamenta irrita damnatione fieri dixi-

| preffum, tametfi pronocantis, vel eius, pro quo prouocatur,

tio praerupta, factioque cruenta, vel alia iufta caufa, quam

40 Hal. debterit. GE B. —

24 Hal. et Vulg. fuerit. BR. —

29 Rurfus Flor. ab óordina- |

XXVIII. TIT.

dubitari non oportet, quin, fi voluit ?? id valere, feciffe id

III.

credatur. $. 7. Eius, qui deportatur, non ftatim irritum fiet
teftamentum, íed cum Princeps factum comprobauerit ^? :
tunc enim, et capite minuitur. Sed et «* decurione pu-
niendo, vel filio nepoteue, Praefes fcribendum Principi inter-
locutus eft, non puto ftatim feruum poenae fattum, licet in car-
cere ^* foleant, diligentioris cuftodiae caufa, recipi: nec hu-
ius igitur teftamentum irritum fiet, prius quam Princeps de
eo fupplicium fumendum refcripferit: proinde, fi ante decef-
ferit, vtique teftamentum eius valebit, nifi mortem fibi con-
fciuit. .Nam eorum, qui mori magis quam damnari malue-
rint ob confcientiaK criminis, teftamenta irríta conftitutiones
faciunt, licet in ciuitate decedant, Quod fi quis taedio vitae,; — —

. vel valetudinis aduerfae inpatientia, vel iactationis ^?, vt qui-'[wmwyï ( ";þ».j

dam philofophi ^? : in.ea caufa funt, vt teftamenta eorum va--

leant. Quam diftinftionem in militis quoque teftamento Di-

uus Hadrianus dedit epiftula/hd Pomponium Faleonem: vt, . .
fi quidem ob-eenmfcientiam [delicti militaris mori maluit, Li,m.L»Mef"ïw

gnatis: aut fi non fint, legioni iftalfint vindicanda. $. 8. Hii^f«t.

mus, fi pronocauegint, capite non minuüntur: atque ideo ne-
que teftamenta, quae antea fecerfirt, inrita fient: et tunc te-

ftarilpoterunt: hoc enim faepiffime eft conftitutum: nec vi-L-;""')'Wt*"Jt,.

debuntur ^?, quafi de ftatu fuij ^? dubitantes, non habere te- ^n:^potcrost,
ftamenti factionem: funt enim certi ftatus, nec ipfi de fe in- lJ^c. .
terim|certi 59. -$9.. Quid tamen, fi appellationem eiusiPrae- 1«*
fesjnon receplit, fed Imperatori fcribendo poenam remoratus l"«
eft? puto, hunc quoque fuum ftatum interim retinere, /nec/te- /. 1/ne et,
ftamentum irritum fieri: nam, vt eft oratione Diui Marci ex-

appellatio non fué It recepta, poena tamen fuftinenda eft,
quoad Princeps refcripferit ad litteras Praefidis, et libellum rei
cum litteris miffum: nifi forte latro manifeftus 5*, vel fedi-

mox Praefes lit.teris excufauit ??, moram non recipiafít 5?,
non poenae felftinatione, fed praeueniendi periculi caufa: tunc
enim punire permittitur, deinde fcribere. 4$—xe; Quid 5*, fi ,
quis füerit damnatus illicite, poenaJjinon fumptg9? an tefta- -- ^?» . ,.
mentum eius irritum fiat, videamus: vt puta decurio ad be- '.*'?Mi-fæ-ä":'
ftias ??, an capite minuatur, teftamentumque eius irritumk"m'y"(l""ï')
fiat? Et non puto: cum fententia eum non tenuerit. Ergo,
et fi quis eum, 'qui non erat iurisdiCctionis fuae ?9, damnaue-
rit: teftamentum eius ron éfit ifritum, quemadmodum eft
coníftitutum. -$--rrf- 5Sed ne eorum quidem teftamenta rata
fünt, fed irrita fient ?*, quorüm memoria poft mortem damna«
ta eft, vt puta *9-ex-eawfa- maieftatis, velialia tali cáufa 9.
$. 1r2. Quatenus tamen diximus, ab hoftibus capti teftamen-
tum irritum fieri, adiciendum elft, poftliminio reuerfifvires fuas
recipere iure poftliminii: aut, fi ibi decedant, lege Cornelia
| COn-

vti etiam eft in Inftitutionibus, g R. ta et Hal. Scripti funt: Pal. I. 1I. III.
Vat. Barb. Bynkersh. Gzsz. — 32 Vulg. vel ad aliam poenam. BR. — 33 Hal.
adimat. GEB. 34 Ap. Hal. et, abeft. GE. 35 Hal hic inferit: quod
immo et alii, de qua re vide Duker. ad Opsfc. de Latin. Vet. ICt. p. 252. BR-
36 Hal. babuerit. 37 Hal. poflea, loco: poema. GEB. 38 Hal. reiicien-
dum. GEB. 39 Hal. voluerit. 4O Taur. comproVauerit. GE B. 4E
Vulg. i carcerem. BR. — 42, Gothofr. in nota: vel ia&atione, Hal. GEB. — 42
Hal. et Vulg. addunt: qmortem fibi confciuevint. BR. 44 Hal. valeat, và te-
flamentum, omiflo. GEB. 45 Hal. at, loco; aut. GER. 46 Hal. (ïecejïv
ferit. 47 Vulg. praefigit: eius..BR. — 48 Taur. videVuntur. GEB. — 49
Hal. et Vulg. f40. B R. 50 Gothofr. in nota: Al incerti. jta nempe ipfe
Taur. in margine, et Hal. in textu. G ER. 5X Hal. addit fit. GER. 52
Hal. et omnes: excmfauerit. BR. — $3 Hal. et Vulg. vecipiat. BR. — 54 Vulg.
Quod. BR. .. .55 Yaur. Veflias. GEB. 56 Baüil cvxàv &mà &meosqQígou 3i-
x«soU, forte ab incompeteute indice. BR. . .57 Ap. Hal. fed irrita fient, abfunt..
Gx2, 58 Halinfentef Vulgo: ex cowfa, «bíunt. BR, — 59 Ap. Hal.

ï : eaufas'

J

w

L

» L'W.

i
4v

u

j

ud

DIGESTORVM LIB.

confirmari. Ergo et fi quis damnatus capite, in integrum in-
dulgentia Principis fit reftitutus, teftamentum eius conuale-
Ll'c.fadc. $. r3. Filüfamilias veterani, fuüi iuris morte patris fa-
L-[ ^ , €jm ?? teftamentum irritum non fieri conftat:-&amm quan-
n5 tum]ad teftandum de caftrenfi peculio pro patrefamilias ha-

"Lta:t;tgf.,m,,bendus eft: et ideo nec emancipationg, irritum fieri militis,«eli-

l*ïä DL d2 ] -
Pt VTE

veterani teftamentum, verum eft. D5 P MA L
VII. Vrrrawvs ||libro X. ad Sabinum.]|| 19* S1
MILES iure ciuili teftamentum fecerit, et primo gradu here-
dem eum fcripferit, quem iure militari poterat, fecundo, eum,
quem communi iure poteft, -et-peft annum miffionis deceffe-
: rit: primus gradus irritus| fiet, et a fecundo incipiet tefta-
m.».):l l mentum. m/A

VIII. Inzw ||libro;XI4 ad Sabinum.|| : VEnv *2

eft, adoptione vel adrogatione 9? filii filiaeue teftamentum -
a . * ] : TO * . -2 .2.'.
rumpi: quoniam fui heredis adgnationefoletrumpi. $. 1. Filia

j cum emancipatur, vel nepos, quia vna£mancipatione ?^ ex- .
L.l eunt de poteftate, teftamentum nonrumpunt. . —
D IX. Pavrvs ||libro:HE-ad-Sabinum.|| Sr PATER
ij ab hoftibus capiatur, filio manente in ciuitate: reuerfo eo,

non rumpitur teftamentum.
X. Inew ||libro-E-ad Vitellinm«.|| SEp wxc filius
poftliminio rediens rumpit patris teftamentum, vt Sabinus exi-
ftimauit. | "

: NAE tabulae proferantuür diuérlis 'tempori—bus, fatctae, vnae
w än;*äam»-iïmx »prius, aliae $? poftea, vtraeque Jtamen feptem teftium fignis

r fignatae, et apertae pofteriores vacuae inuentae fint, id eft, ni-
;*s ä;t hil fcriptum habentes omnino 95: fuperius teftamentum |non
UUUS df fiilam o eft ruptum: quia fequens nullum eft. | |
" ent, æ—iäfäï'IDEM l&ibro IV.Bifputatiorm.|| PosTrvMvs.
Ü L (A f& , praeteritus;viuo teftatore natus deceffit: licet iuris fcrupulofi-
pl 7 tate 57, nimiaque fatilitate tefta $8 vi.
, R. A que fuptilitate teftamentum rugiptum vi
. W,..,...E-'.,(LW deatur, attamen fi fignatum fuerit teftamentum, bonorum pof-
E ;nMg,."U;z j* | feífionem fecundum tabulas accipere heres fcgätus potem **
| | ^Z] 4 remque ?? optinebit, vtss.Diuus Hadrianusjet)Imperator no-
, . fter refcripferunt. ldcircoque ** legatarii et fideicommiffa-
( Lw, trii habebunt ea, quae fibi relicta fjnt *?, fecuri. Idem et
b . ,4 Cirea iniuftum et irritum teftamentum erit dicendum, fi bono-
:a-öï?ü;. — **' rum poffeffio data fuffxt leij qui rem &b iriteftato aüferre póf-
* i fit. $. r. Si paganus, qui habebat iam factum teftamentum,
m aliud feciffet, et in eo compraehendiffet, fidei *? heredis com-
go, mittere, vt priores tabulae valerent: omnimodo prius tefta-
je mentum rupiptum ** eft: * quo * rupto, pofeft , quaeri **,
et . . an vice codicillorum id valere debereV *9? Et cum **;haec
la U m/'ä"'-' verba fint fideicommiffij w fine dubio vniuerfa, quae illicjfcri-
Jl« u^A pta funt, inj caufa [fideipommiffi: erunt, non folum legata et
j J" " fideicommifla, fed et libertates, et heredis inftitutio.
4 XIII. Ga1vs ||libroll.Infitutionum.|| PosTrvwo-
n$ DACC EM locoofunt et hii qui *&, fui heredis loco **5 fuccedendo,
ojia LWZ,, quafi ag&nafcendo fiunt parentibus fui heredes: vt ecce, fi fi-

" lium, et ex eo nepotem neptemue in poteftate habeam, quia
filius gradu praecedit, is folus iura fui heredis habet: quam-

EZIA caufa,abeft.G B. — 60 Gothofr. in nota: AJ. fa&i. Ttanempeipfe Taur. in mar-
qBR' gine. Sedetitahabet Hal. GEB. — 61 Vulg.praefigit: Nam.BR. — 62 Vulg. Cer-
b tum.BR. 63Provtroque Bafil. 3 jioSecíac per adoptionem.B R. — 64 Gothofr. in
: [ nota: Z4l. vna cum emancipatione. l. vna cum emancipatur. | Prius illud eft Ha-
! loandri. Vulg. vna emanucipatione. BR. — 63 Hal.alterae. GEB. — 66 Ap. Hal.
,4ï id efl, nibil fcriptum babentes omnino, abfunt. G EB. 67 'Taur. iuri Scrupulo-
:t;; fitate. GEB. — 68 Hal. et Vulg. ruptum. BR. — 69 Hal. poterit. GEB. — '7O
j Vulg. baereditatemque. BR. — "7Y Ap. Hal. que, abeft. GEB. — 72 Hal funt.
419 */5 Hal. inferit fe. GE. 74 Hal. et Vulg. ruptum. BR. — 75 MHal quaeri
T poterit. Z6 Hal ct Vulg. debeat, BR. — 77 Hal. et Vulg. Cum et baec
r verba, a quo non fum alienus. BR. 78 Vulg. locwm. BR. 79 Hal. et
ij Vulg.moriatur. BR. — 80 Vulg. locum. BR. — 81 Hal. wancifci. GEB. — 82
- WVulg. vumpatur. BR. 83 Hal. et Vulg. rumpant. BR. — 84 Vulgo lunia,
^ abeítBm, — 85 Putamus effe debere: /i filius filia matus matate fit, nec abludunt

. rum.||

Jotateo XViLA,

XL VrPrANVS Hübroäl,VL adEdictum.|| Sz sr-|

XXVIIL TIT. IIL. dsp

| uis nepos quoque, et neptis ex eo, in eadem poteftate fint:

fed|fi filius meus me viuo morietur *?, aut qualibet ; ratione
exeat de poteftate mea, incipit nepos neptisue in eius loco 39
fuccedere: et eo modo"faa.iura fuorum heredum quafi adgna-
tione nancifcuntur **: ne ergo eo modo rümpat 9? mibi te-
ftamentum, ficut ipfum filium vel heredem inftituere vel ex-
heredare nominatim debeo, ne non iure faciam teftamentum,
ita etjnepote, neptemue ex eo neceffe Jeft| mihi |vel/ heredem
inftituere, vel exheredare: ne forte, me viuo filio mortuo, fuc-
cedendo in locum eius, nepos neptisue, quafi adgnatione rum-

| pat ** teftamentum: idque legetenia?* Vellea prouifum eft.

XIV. PAvrvs ||librofingulariidé'adfignatione-l
SI VITAJg?&a& exheredatio, ST FILIVS NATYS,
NATAVE SIT , EXHERES ESTO: vtrisque natis,
non *^ rumpitur teftamentum.
rum.|| Qvr

äemhäbebat, in hoftium poteftatem perue-
1

VXOREM praegna
] 10 nato, quo tempore teftamentum in ci-
uitate factum rumpatur? et fi filius ante moriatur, quam pa-

nit. Quaero, O£ .,

ter, o E an fcripti heredes hereditatem habituri fint? [Refpon-
di, non puto dubium efle, quiN per legem Corneliam, quae de-

confirmandis eorum teftamentis qui in hoftium poteftate de-
ceffiffent lata eft, nato filio, continuo eius teftamentum, qui
in hoftium poteftate fit, rumpatur: fequitur ergo, vt ex eo te-
ftamento hereditas ad neminem perueniat ?9, —
| XVI.PowPonivs*' ||libroI-ad-QeintemMucium.||
Cv 1N fecundo teftamento heredem eum qui viuit inftitui-

mus, fiue pure, fiue fub condicione: fijtamen condicio exifte- /

re potuit ??, licet non extiterit ??, fuperius teftamentum erit

| ruptum. Multum autem intereft, qualis condicio pofita fue-

rit: nam autin praeteritum concepta ponitur, autin praefens,
aut in futurum. n praeteritum concepta ponitur, velüti, sx
Tivrvs coNsvL FviT: äme condicio fi vera eft, id eft,
fi Titius conful fuiü**", ita. eft inftitutus heres, vt fuüperius

P—..
ECW

ær[ï:.
Jed n

teftamentum rumpatur: (tum ?* enim ex hoc heres effet ?9:| ;5

fi vero Titius conful non fuit, fuperius teftamentum non eft
ruptum. Quod fiad praefens tempus condidio adfcripta eft
herede inftituto, veluti, sr TiTrivs. coNsvrL EsT: eun-
dem exitum habet: vt, fi fit, poffit hääs effe, et fuperius te-

| ftamentum rumpatur: fi non fit, nec poffit heres effe, nec fü-

perius teftamentum rumpatur. In futurum autem collatae
* Md f poffibiles Ent. 97 exi 98 ]
condiciones, fi pofibiles fzint, exiftere potuerunt ?5, licet
noniextiterint ?*?, efficiunt, vt fuperius teftamentum rumpa-

tur, etiam fi non extiterint *??: fi vero impoffibiles funt, vel-

uti, TiTivs,^S4 DIGITO CAELVM TETIGERIT, HE-
RES ESTO, placet, perinde effe, quafi coridicio adfcripta non
fit, quae eft impoffibilis.
XVII. PapiNrANvs ||libro V.Refponfomem.|| Fr-
LIO praeterito, qui fuit in patris poteftate, neque libertates
competunt, neque legata praeftantur, fi praeteritus * fratribus
partem hereditatis auocauit ^. Quod fi bonis fe patris abfti-

nuit, licet fuptilitas * iuris refragari videtur *, attamen vo- .

luntas teftatoris * ex bono et aequo tuebitur.
XVIII.

MSS. Pal. II. IV. et Barb. habent: /i filius matus vel filia nata fit. — Pal. IHI. fi
filius filia nata fit. Habebat Pal. V. vt eft Flor. fed filiaue, ad marginem fup-
pletum eft. . Vat, tamen et Otob. id fupplementum non agnofcunt. BR. Hal.
fi filius natus nataue erit. — Bynkersh. facit cum Pal. Il. GEB. — 86 Ap. Hal.
non, abeit. GEB. 87 Hal IABOLENV'S. GEB. . 88 Hal. praefigit a.
GER. 89 Hal.et Vulg. praefigunt: 4quaero. BR. — 9o Hal. pertineat. GE B.
91 Bafil. rtevicvov. BR« 92 Hal. potuerit. 93 Flor. eft: exiflerit, vti
etiam habet Taur. fed dubio procul mendofe, ex praecedenti: exzffere. E.
94 Ap. Hal. id efl, fi Titius conful fuit, abfunt. GE B. 95 Hal. tuuc. — 96
Haleff. GER. . 97 Supplendum: et, vt omnes. 8R. Etiam Hal. GEEP. — 98
Hal. poterunt. GE&:.— 99 Ap. Hal. licet mon extiterint, abfunt. GEB. — 100

Flor. rurfus eft: exiflerint, et habet TTaur. poffet tamen legi: exifleremt. BR.
4 Confer Aueranium /.
5 Vide Auecran. I. In-

. terpret.

2, Taur. auocaBit. GEB.
4 Vulg. videatur. BR.

I Vulg. inferit 2. BR.
Intéerpret. Inr. $0. GE B.

45 DÀ
yr; E. m P.,

&

498

a

vaf)heres inftitutus eft, a teftatore adrogetur, po*-teü:' dici
fatis ei factum: quia et antequam adoptetur, inftitutio vt in
extraneo locum habebit 9. i
XIX. Ipnzgm ||libro VI.-Qm SrEGO et

2CCUmL,

CAEVOLA ||libro. V. Quaeftionum,]] . S1

"'Titius infütuti fimus, et a nobis poftumus exheredatus fit, a
fubftitutis noftris non fit exheredatus: Titio defuncto, netego
quidem adire potero: iam enim propter infütuti perfonam, a

quo poftumus exheredatus eft, in..cuius locum fubftitutus vo- -

H5 : h. T « | )
i nacues i catur, a quo poftumus exhStedatus nOn e;&JLruptum eft tefta-

jutivtuls, e« 45)em mentum. . $-f Sed fi ägüet Titius inuicem ifubftituti

a W(,ka. H

LLX

—

j ( nomt»;

L Ht ,

quamuis * in partem(ubítitutionis exheredatus non fit: mor-
tuo, vel repudianteé-Titio, me poffe adire puto, et ex aif? he-
redem eíffe. $.-2. In prima tamen.fpecie, etfi »viuat; Titius,

neque ego fine illo, neque jipfe/fine me adire poterit: quia in-
' exltero omittente rumpatür teftamentum: - .
5 | teftantis, vt tantum heredis inftitutio improbetur.

certum eít, an adhueg
itaque fimul adire poffumus. xu. — ..
TIVS, integra mente eg æfagtt ..udine, eiïam;—erïtm-n.f?mt, vti
oportet : poszea curfn'i-& Va]ätt.ld.mem adueríam incidiffet, men-
te captus tabulas éasdem incidit. Quaero, an her (ï.es his ?
tabulis inftituti adire poíffint hereditatem ? |Refpondit ^,. fe-
cundum ea, quae proponerentur, non ideo minus adini *?
pofle, |

| coatexsact T UT. UR
DE HiS, QVJAE| IN TESTAMEN

LENTVReAucL JNDVCVNTVR,
RASCRIBVNTVR. & |
|VrPrANYS ||libroXV.adSabinum.|]]]- .. ..
vAE in teftamento legi poffunt, ea inconfulto de]äta et
induéta,nihilo minus valent: confulto, non valent. ld
vero, quod yiónjiuffu domini fcriptum, inductum, |deletumhue
eft, pro nihilo eft. Lx«r autem fic accipiendum ?, non[in-
'tell6gi, fed/ oculis.perfpici, quae funt feripta. Ceterum, fi ex-
'&iilïä&us * intelléguntur, non videbuntur legi potfe: fufficit
autem, fi legibilia * fint ? inconfulto deléta, (iue ab ipfo, fiue
ab alio. Sed nolentibus * inducta accipiendum ett, et fi per-
duCtafint. $e&Quod igitur incaute factum eft, pro[nonjfa-
Co eft, fi legi potuit. Etideo'w&fi nouiffime, vt folet, tefta-
mento * fuerit adfcriptum, rrilrvlRAS, INDVCTIONES,
SVPERINDVCTIONES ? 1PsE FECI: non videbitur . re-
ferri ad ea, quae inconfulto contigerunt.. Proinde et fi incon-
fulto fuperfcripfit induxifie fe, manebunt: et, fi ademit, non
erunt adempta. $-er Sed fi legi non poflunt, quae inconful-
to delàta funt, dicendum eft, non deberi: fed hoc ita demum,
fi ante cozrifummatipnem teftàmenti factum eft. $. 3. Sed
confulto quidem deleta exceptione petentes repelluntur: in-
confulto vero, non repelluntur, fiue legi poffunt, fiue non pot-

O DE-

funt: quoniam ? fi totum teftamentum non exítet, conítat:

valere omnia, quaein eo fcriptafunt. Et fi quidem illud con-

terpret. Iur. 31. GEB.. — G Hal. babebat. GEB. — * Hal. inferit: quafi. GEB.

Poterat corre&or fublata geminatione facere : i/s, B R.

& Flor. erat: beredessiis.
9 Hal. et Vulg. refpondi. BR.
5 Flor. eft:

1 Vulg. inferit ET. . 2, Hal. addit eff. GER.

exfivin[ecus. G EB. 4 Taur. leg?Vilia. GE s. 5 Hal. funt. — 6 Hal. vo-
lentibus. GEB. 7 Ap. Hal. teflamento, abeít. GE B. 8 Hal. fuperductio-
aze$.. Et fane Flor. literae zu a manu ordinaria indu&ae funt. BR. MSS. ta-

men Pal. I. II. ItIl. IV. habent: fuperinductioues, vt et Dynkersh. vt reor, licet
de hoc tantum annotatum fit: in eo vocem : ztdauclzones, abeffe. GE P. 9 Hal.
inferit et. GEB. 10 Hal. inferit: benue. GEB. 11 Hal. inferit cum.
terum contra emendationes Ant. Fabri Florentinam leQionem in boc $. defen-
dit Van de Water 1/7. Obhf. 2. GEB. , 12 Hal. addit eff. GEB. — 13 Hal.
praefigit ademptio. GE B. 14 Taur. videVitur. GER.

15 Ap. Hal. vel

mentum hereditatis non habebit. Sed fi omnia nomina indu-
| bitror,]vtrum/illum tantum fraudare volüit ?. hereditate, an1 15/cex'nem,

| quidem foli ei ademptam voluit portionem, ceteris nihil no-/-266fu«L,

| tandum erit, et legata deberi, et coheredum ?* inftitutionem ^—

XIME in cognitio

Ce-

Hal, vt Flor. Viaius. GX B.

DIGESTORVM LIB. XXVIIL . TIT. IIL .IV.

Jér;
cidit teftator, denegabuntur a€tiones: fi vero alius inuito te-
ftatore, non *? denegabuntur. j
tio ademptaes?, äelïïota hereditas, fi forte fit fubftitutus, !3
iure facta vïa'äbitur ^: non quafi adempta, quoniam heredi-
tas femel data, adimi facile non poteft, fed quafi nec data.
$, 5 Si quis codicillos in teftamento confirmauit, et|codicil- | 7»:,
làs aliquid adfcrlgflut, mox deleuit, 4€a- vt aPPareal:D a dobesc o
tur? Et Pomponius fcribit, codicillos deletos non valere. . :
VvERAT quis teftamentum Vee;g induxerat *5, etfj *5 pfopter
vnum heredem facere dixerat,id poftea teftamentum fignatum
eft.,, , ,Quaerebatur de vir-iþus teftamenti, deque portione eius,
iprapterjquem fe.cancellaffe dixerat ? -Dieebess, fi quidem vnius -
ex heredibus nomen .induxerit, fine dubio ceteram partem te- J*

ftamenti valere, et ipfi folijdenegani a&ienes: fed !7 legata l'azcufatim 9j

"4b éo.nominatim. reli&ta debebuntur, fi voluntas !9 ea iüit j v
: 4 . Vi Sedíi in- ,
ftituti nomenjinduxit, et fubftituti reliquit, inftitutus emolu- J »e»

xerit, vt proponitur, adícripferit autem, idcirco f& id feciíffe,
quia vnum heredem offenfüm habuit *?, multum intereffe ar-

vero, caufa illius, totum teftamentum infirmare, vt licet vnus ,. , —
jlön«s',

$, p d

»

ünductionis caufam praebuerit, verum omnibus joffaerit: et fi/'

cebit inductio, non magis, quam fi volens vnum heredem in-

ducere, inuitus et alium induxerit. Quod 'fg.pu.taufilt A. to.
tum teftamentum delendum ob vnius malini meritgfnjg 22
omnibus denegantur ?? af&tiones. |Sed an ^f* legatariis denié- J et
gari,aCtio, debeat, quaeftio eft: in ambiguo 4tamen interpre-ltlæäjw
^

non effe infirmandam. : V. | | |
III.MARc;äfvs || librofXXIX) Digefterum.|| PRo- -
he Principis, enm quidam heredum nomina
induxiffet, e&bona eius vt caduca W fifco vindicarentur, diu de
legatis dubitatum eft, et maxime de his legatis ?9, quae ad- -
fcripta erant his, quorum inftitutio fuerat indu&ta: plerique
etiam legatarios excludendos exiftimabant: quod fane fequen- ,
dum aiebamj fi omnem fcripturamjteftamenti cancellaffet : 2 ^; ;
2$e 9- ; 4 u x : ; . - ",
iiopnullos opinari, id iure ipfo pexgml,qquFndu&um*&g ce-U't. l ot,
tera omnia,valitura. zngji ergo? non ?? et illud interdum cre- 1*« 55e,
di poteft, eum, qui héredum nomina induxerat, Jfatis: fgffcon- L. f*
fecuturum putafle, vt inteftati exitum faceret? fed in re du- ^ fu.
bia benigniorem ?? interpretationem fequi,non minus iuftius 79 re ,
eft, quam tutius ?9Z , Sententia Imperatoris Antonini Augu- ecs Zjï !
fti, Padente et Bollione confulibus. .Cum Valerius Nepos, mu- 475 2./,,.
tata voluntate, et ?* inciderit teftamentum fuum, et heredum 297f z»cre
nomina induxerit: hereditas*esme, fecundum Diui patris mei ; " RAUR
conftitutionem, ad eos, qui fcripti fuerint ??, pertinere nom

» "
i » : "T YVI /tia*m:nt !
videtur,] (Etjaduocatis ?? fifci dixit: vos habetis iudices ve- /a4meoa
ftros. .Viufüs ?^ Zeno dixit, rogo, domine Imperator, au- l*ä**ft
dias me patienter ??: de legatis quid ftatugs? Antoninus u;f
T | | Caefap 5
induxerat, abfunt, GEB. . 16 Hal zdque fe. "Taurellii videtur fuiffe fcriberez
et fT. GER. 17 Hal. inferit et. GE. 18 Taur. Boluntas. GEB. — 19 —
Hal. et Vulg. babuerit. BR. 20 Hal. voluevit. — 21 Flor. literae er in hac
voce exftin&ae fuht. BR. 22, Vulg. imerito, commate, quod fequitur, prae-
miflo, B R. 25 Hal. denegabuntur. GE B. — 24 Vulg.inferit et. BR. — 24
Hal. coaeredis. — 26 Ap. Hal. legatis, abeft. GE B. — 27 Hal. et Vulg, prae-
figunt fed. BR. . Si hoc addere foret neceffe, lateret idem in vltimis liceris an-
tecedentis vocis: cancellas SET. GE B. 28 Praefero communem leGionem:
num et illud. faltim legerem: momne et illad. BR. Si tali leCione opus foret,
forte illa lateret in: woJNEt. — Hal. habet communem. GEz. 29 Taur. Ve-
nigniovem., GER. 30 Hal. won minus iuflum efl, quam tutum. GEB. — 31
Ap. Hal. et, abeft. Gx z. 32, Hal. fuerunt. 33 Hal. Aduocatus. GER.
34 Flor. olim erat: simiuus. forte fcribendum: Vibius, —Vulg. lunius. BR.
35 Eadem formula vfus Paulus Apoftolus Acr.

$. 4. Et ** hereditatis por. — . (]

W ]

[]

LJCum

l
——

ll(lp;

Omn
Yat,
Tione
infer
,

DIGESTORVM .LIB. XXVIIL TIT. IV. V.

Caefar dixit, videtur tibi voluiffe teftamentum valere, qui no-
| ptigua. mina heredum induxit ?? ? Cornelius jPrifcianus ?* aduoca-
M!m 4 tus Leonis ?* dixit, nomina heredum tantüi indüxit. — Cal-
-e,' jpurnius Longinus aduocatus fifci dixit, non poteft Sllum 3?
L'ïhttïïP*nuäde&amentum valere, quod heredem non habet. Priícianus di-
Wj, xit, manumifit quosdam, *et-legata dedit. Antoninus Caefar
, | | remotis omnibus cum deliberaffet, et admitti rurfus eodem ^?
iuffffet, dixit, caufa praefens admittere videtur humaniorem
interpretationem : vt ea dumtaxat ,exffimemus Nepotem irri-
tà; efie voluiffe, quaeinduxit. Nomen ferui, quem liberum effe
La ge p deot, iufferat, induxit. ? Antoninus/ refcripfit, liberum eum nihilo
M i. minus fore: quod videlicet fauore conftituit libertatis.
a J'awt. . . ]V.PAPINIANVS I libro.Vg. Refponforym,(l ,ELV-

" Rinvs tabulis jéódem/ exemplo fcriptis, vniüs teftsmenti

ffuïä""ï voluntatem 'eodem tempore dominus follemniter comple-
" .-' A qit: fi quasdam tabulas in publico depofitas abftulit, atque de-
: leuit, quae iure gefta funt, praefertim cum ex ceteris tabulis,
"s a . .
quas non abítulit, res gefta declagetur, non conftituentur ir-

'or, rita. Paulus notat: fed fi, vt inteftatus moreretur, incidit ta-

W,

L,ut, bulas,Ifedi ^" hoc adpr-obgge.riit *2 hif,quiab inteftato veni-
d .ye defiderant: ^? fcriptis apocabitur ** hereditas.
jj a 39 :
w)f;;w, DE HEREDIBVS INSTITVENDIS.
8j | : Bj LPIANV. ämnïi.bro I. ad Sabinum.|1]
0 0 4OMva vrEsTATSR;heredis * inftitutione plerumque de-
La bwmn N bet initium facere teftamenti: licet )etiamy ab exhere-
20 Faoun: &oact datione, quam nominatim facit: nam Diuus Traianus refcri-
lgf k fl l ;Mm,,püt,. poffe nominatim etiam ante heredis inítitutionem filium
un) 1.7— —-exheredare. $w* Inftitutum autem heredem eum quoque
P^ dicimus, qui * fcriptus non eft, fed folummodo nuncupatus.
$. 2. Mutgs et furdu.s recte heres inftitui poteft. $. 3. Qui
|.1 $ud)ar, Beque legaturus |quid eft] neque quemquam exheredaturus,
| quinque verbis poteft facere teftamentum, vt dicat, Lvcrivs
: Tirivs wiHi HERES ESTO. Haec autem ícriptura ?
. pertinet ad eum, qui non per fcripturam/teftatur: qui potrit
etiam tribus verbis teftari, vt dicat ^, Lvcivs |HERES
— lo ZWwtesTOLR nam et wimz et Tivrvs abundat. $.. 4. Si ex
u L M fundo fuiflet aliquis folus ? inftitutus, valet inftitutio, detra-
m s Ca fundi mentione. $. 5. Si * autem fic fcribat, Lvc1vs.
A o HElflES, licet non adiecerit ksTOo, credimus pl?is' nuncupa-
| MM» tum, minus fÍcriptum: et fi ita, Lvcrvs EesTO, tantun-
. af dem dicimus; ergo et fi ita Lvervs folummodo. Mar:cel—
;f lus non infuptiliter, non putat hodie hoc procedere. . Diuus
li l autem Pius, cum quidam portionqs; inter heredes diftribuifiet
p ita, ILLE,EX PARTE TOTA, ILLE EX TOTA, nec ad-
, /W'læm leciflet,, zk&RES ESTO, refcripfit, valere inftitutionem:
| MW* oW ,. quod et lulianus fcripfit. -$—6- Item Diuus Pius jrefcripfit,
;TZ*ZML LL« ILLA * vx0oR MEA|] ESTO, inftitutionem valere, licet de-
-Mm A* horés, effet nenxs. A idem Ilulianus, xkn.vwm. HEREDEM
(w 207 " ESSE, non putauit valere: quoniam deeft aliquid: fed et
'sflï?d'-j'f ipfa valebit, fubaudito rvBEO. —— x
'mwg m Il. Inzw ]|libro IL-ad.Sabinum;|| |CxRcA eos, qui
r -- heredes inftituti fint 5, x PARTIBVS QVAS AD-
SCRIPSERO: hon putat Marcellus eos heredes, nullis ad-
j
" XXVI 3. BYNK. — 36 Hal zudaxerit. — 537 Vide Salmaf. ad Capitolini
ïï Puun.c. 7J.BYNK. 38 lItaomnes Tuicribe: Zenonis.BR. Inter omnes et
) Hal Leoni5.GEB . 39 Vulgilhd.8R. 40HaletVulg.eosdem.BR. — 41 Go-
, thofr. in nota : A. et. Ita Taur. ipfein margine, et Hal.intextu. GEB. — 42 Taur.
, adproVaBerimt. GEB. — 43 Vulg. praefigita, BR.. — 44 Taur. a Bocabitur. G EB.

I Flor. etiamnunc eft: Qzi teflator bevedibus in[litutiome. |Sed re&te
) omnes: Qui teflatur, ab beredis iuflitutiome. n R. — 1ta et Pal. L II.. II.. etiam
Vat. etiam Klal. et Taurellius poterat dare: 45 teffatOr. GE2. . immo, quod
[ monet Gebauerus, aperte fecit Taurellius, habens: TESTAToR. 2 Vulg.
: inferit; baeres. BR. 3 Vide quae ad /zxc $. notat Bynkersh. V. Obf. :.
: GER. — 4 Ap. Hal diat, abeft, G & E. 5 Vulg. inferit; berej. RR. — 6

22 Vulg. propter. RR.

499
fcriptis partibus: quemadmodum fi ita effent heredes inftitu-
tl, SIJEISTPARTES ADSCRIPSERO: fed magis eft, vt fic : :
vtraque inftitutio accipiatur, fi voluntas defuncti non kefrá- L.*
gaturj ex quibus partibus-adfesipfese: fi minus, ex aequis, |
quafi duplici facta inftitutiof: quam fententiam Celfus libro
Kfexto decimo/ Digeftorum probat: aliter atque probat ? in il- «
la 1n&1tutioneägLEx" QVA PARTE-MA liTIVS HEREDEM
SCRIPSIT, 5EIVS HERES ESTO: tunc enim, fi non eft
a Titio fcriptus, nec|Seius ab eo£ nec immerito: hic enim / /;.. habeo:
jcreditur/ineffe condicio: fedj Marcellus haec fimilia *^ puiB ——v s.
$ Poteft autem intereffe,jvtrum;jita quis fcribat, k&x xis L 6 d
PARTIBVS, QVAS ADSCRI PSI, àh ADSCRIPSERO: /;/^"^5€ X* o
vt füperiori modo dicas, nullis adfcriptis partibus, nullam ef- iA
fe inftitutionem: quomodo in illo] Marcellus *', x nis
PARTIBVS, -XX QVIBVS TESTAMENTO MATRIS |
SCRIPTI FVISSENT '^, HEREDES |SYNTOJ7?, fi in- 414 &
teftata mater decefferit, hos non effe inftitutos. |
II. Inzw |]libro III. ad Sabinum.|| SEnvvs alie-
nus vel totus *^, vel pro parte, fine libertate heres inítitui
poteft. $. r. Si feruum meum pure heredem]fcripfero, fub
condicione liberum: differtur inftitutio in id tempus, quo li-
pertas data eft. $. 2. Si quis ita |fcripferit, sr Trrrvs
HERES ERIT, SEIVS HERES ESTO, TiTiVS HERES
ESTO ^?: quafi quaeuis condicio, exfpectatur Titii aditio,
vt Seius heres fiat: et fane et Tuliano Jet Tertylliauo hoc vi-
detur. $. 3. Qui fideicommiffam libertatem fub condicione
accepit ^9, poteft ab herede pure cum libertate heres infti-
tui:)et/non exfpettata condicione, libertatem et hereditatem
confequitur, et erit ** interim neceflarius *5, et exiftente con-
dicione voluntarius heres efficietur: vt non *? definat heres
effe, fed vt ius in eo mutetur fucceffionis. — $. 4. Aper-
turae tabularum dilatio neceffarii heredis ius"men, mutat: vt
folemus in fubftituto impuberid ?? dicere: nam eft relatum,
fi fe adrogandum dederit fubttitutus impuberi defunécti ?* fi-
lius] neceffarium eum fore. — 11 2- "D. 555 *
IV. InEkw ||libro*IV. ad Sabinum.|| |Svvs quoque .
heres, fub 2?^ condicione"hrese pgo'tefc ifittitui. Lsed excipien- '
dus eit filius: quia non füb omni condicione inftitui poteft3 J^ 7 2-t.
et quidem fub ea condicione, quae eft in poteftate ipfius,
poteft: de hoc enim |integ omnes conítat: fed vtrum ita de-
mum inftitutio effe£tum habeat, fi paruerit condicioni, an et
fi non paruerit, et deceflit ?3? Tulianus putat, filium fub eius-
modi condicione inftitutum, etiam fi condicioni non paruerit,
fummotum effe: et ideo fi coheredem habeat ita inftitutus,
non debere eum exfpeCtare, donec condicioni pareat filius:
eum etfi ^* patrem inteftatum faceret, non parendo condicio- | .,...., .. auz. |

dj"ctiam

r s - /4/ * A 3
veAdbu i t canoj,

Ls

L.

.ui, proculdubio exfpectare deberet: quae fententia probabilis .2 "

mihi videtur: vt ?? füb ea condicione infütutus, quae in ar2^ — — —— ——
bitrio g,ius fit, patrem inteftatum non faciat. $. r. Puto re- « ,.
Ce genéraliter gïegniri, vtrum in poteftate fuerit condiciowa, L.^^// .
mon fuerit, facti poteftas eft ?9: poteft enim et haec, sx
ALEXANDRIAM PERVENERIT, non effe in arbitrio;- —
per ?? hiemis condicioneN;: poteít et effe, fi ei, qui a primo| ^ « tX out
miliario Alexandriae agit, fuit impofita 28 . poteft et haec, : 4
S$Sx pECEM TiaxTi0 nEDER1T, effe in difficilif?^?, fi Titius
peregri-

Hal. Siw. 'gHal ib loco: zl GEPR. 8 Flor. a corrigente factum: funt,
et ita omnes. BR. Etiam Hal. GEB. — 9 Àp. Hal. probat, abeft. GEB. — 1O
Hal. et Vulg. inferunt: lcet mom re&e. BR. II Vulg, zu illis Marcellus ait.
B R. 12, Hal. fuerummt. G EB. 15 Taur. beredeSuuto. GER. — 14 Vulg.
n totH. BR. 15 Ap. Hal. et Vulg. Tztius beres &ffo, abfunt. BR, 16
Hal. et Vulg. accipit. BR. — 1'7 Hal. eritque. GEB. — 18 Vulg. addit: baeres.
BR. I9 Transpono cum Norica et ceteris: zom vt. BR. — 20 Hal. et Vulg.
impuberi. BR. 21 Hal. defuuclo. GER. 22 Wulg. inferit: onmi. BR.
25 Hal. ec Vulg. decefferit. BR. — 24 Hal, etfi cina patrem. GEB. — 25 Vulg.
inferit fi, et fequent : f/nbflitutus, addit eff. B. — 26 Hal, facli potins eft. G E B.
28 Hal agat, fit iuterpofite, — 29 Vulg. iudifficilis

2 |

«:;7; d €x L*lt(tf l
I

rj

j
i

] ?

awATwr. -

1 r.
4 À
v[*'».x aLLt-,, WMJ
i";'-'i ^

u £m

«d. .g.uï'e'm ;

: J " m ng qu
Éar . &X Aüt.,
| gb nob L a..,

]«X nen &f^^-ewrr,yvs notat: $1 EIV SMODI. :
heres inftitutus fit ?7, vt vltimo vitae eius tempore certum fit:
. eam exiítere non poffe, et pendente ea decedat: inteftato pa-
veluti st ALEXANDRIAM PERVENE-

kci ;änxï,vgztxdbifwyfj
E j Quod fi etiam nouiffimo tempore im- .

vt 4 ^U gerkn noïd» .

rb le i C

d ^
tv elt ,

$00 .

peregrinetur longinquo itinere: propter quae ad generalem
idefinitionem recurrendum ?? eft. $. 2. Sed et fi, filio fub
condicione, quae in eius poteftate eft, herede inftituto ?*, 2ne!»
pos fit fubftitutus, fiue extraneus, puto viuo filio, non extatu-

n *
sox7 s rum heredem fübftitutum, poft mortem vero extàturum: nec

neceffaridmww ?? fubftitutojfilii exheredationem: cum etfi fue-
rit fácta, früftra eft 33: poft mortem enim filii faCta eft, quam
inutilem effe aliàs oftendimus: opinamur igitur, filium, fi fit
inftitutus fub ea condicione, et fit ?^ in eius poteftate, non
indigere exheredatione a fequentibus gradibus: alioquin et
a 5* coherede indicebit.

' , o s ; ; E
4 .. Vs JApud Iulianum 3* libro XXIX.-Bige

fit condicio, fu

b Qa filius

tri heres erit:
RIT, HERES ESTO.
. ; $us P "-
pleri poteft, veluti sr /beckMw, TrTi0 pEDERIT, HE-
RES ESTO: contra puto. : . .
. W|. VrrraNvs ||libro IV. ad Sabinum.]| Sxz» ??
fi condicioni dies !effet ?? ad,ie&us , vt puta sifcAPITO-
qufyy INTRA DÍÉS TRIGINTA ASCENDERIT,, tan-
tundem poteft dici: vt,fi non paruerit condicioni, fubftitu-
tus poffit admiitti ^?, filio repulfo: *'| confequens eft fenten-
tiae Iuliani, et noftrae. $. r. Nepotes autem, et deinceps ce-
teri, qui ex lege Vellga inftituti non rumpunt teftamenta ^?,
füb omni condicione inftitui poffunt, etíi redigantur jad/ filii
condicionem. $. 2. Solemus dicere, media tempora non no-
cere: vt puta ciuis Romanus heres fcriptus, viuo teftatore fa-
€tus 3? peregrinus, mox [ciuitatem ** Romanam peruenit,
media tempora non nocent. Seruus alienus fub condicione
heres fcriptus, traditus eft]feruus *? hereditario, mox)vfu-
captus ab extraneo: non eft vitiata inftitutio. $. 5. Si fer-
uum communem cum libertafääominüs heredem fcripferit, et
eum redemerit: neceffarius efficigtur. |Sed fi fubftitutus fit
impuberi, et partem redemerit;impubes, neceffarius non effi-
cietur ulianus. feri —— Sed fi fit cum liberta-
te inftitutus, an ei libertatis datio codicillis adimi poffit, apud
Tulianum quaeritur? Et putat, in eüim cafum, quo necetfarius
fieret, ademptionem non valere, ne a femetipío [eij adirrïg"?ür
libertas: feruus enim heres inftitutus, a femetipfo libertatem
accipit: quae fententia habdt rationem : nam ficuti legari fibi
non poteltt, |

! ita nec a fe adimi. —
skRVvs commuhfis fub condicione heres inftitutus, viuo te-

ftatore libertatem confecutus fit: et]lip pendente condicione
teftamentariae libertatis, adire hereditatem poteft. &L Item
fiue teftator eum alienauerit, fiue heres, poft mortem teftato-
ris, iuffu domini, hereditatem adibit ^*. '
— .VIH. InEsw ||libro -ad-Vufeju Dvo
SOCII quendam feruum communem, teftamento facto, here-
dem et liberum effe iufferant: ruina fimul oppreffi perierdnt :-
plerique refpondergnt, hoc cafu duobushorcinum heredem
exiftere: et id)eft Yerius. $. I. Sed etífi fub eadem condi-

effe. BR. 30 Hal. decurrendum. GE B. 31 Vulg. beredi fubflituto. B h.
32, Ap. Hal. a, abeft. GER. 33 Hal. fit. GEB. — 34 Hal. quae eft, loco:
et fit. GEB. 35 Ap. Hal. a, abeft. GEz. — 36 Hae duae voces Flor. qui-
dem funt minio fcriptae, vnde et nouam legem inchoat Taurellius, an fatis re-
&e dubitamus. — Hal. transponit: MARCELLVS apud luliamum lib. XXIX.
digeflorum motat. BR. — Qui et ipfe nouam legem füb hac infcriptione inchoat,
ordine quintam. GEB. 37 Hal. efí. GEB. — 38 Hal. et Vulg. inferunt et.
B R. 39 Gothofr. innota: Al. dies fit.
grà lectio eft: fi zm conditione dies fit adiedtus.
dies fit, et forte reGtius dediffet: dies sEt. GER.
XXX diebus. BR. 41 Hal praefigit: idque. Vulg. quod. BR, — 42 Vulg.
teflamentum. BR. — 43 Hal. et Vulg. inferunt efj, BR, — 44 Gothofr. in nota:
Al. ad ciuitatem. Tta: ad ciuitatem, Hal. et Vulg. BR. — 45 Gothofr. innota:
Al feruo. Ita Hal, et omnes, nec dubitamus, ita refcribendum effe, BR. — 46

Taur. diESset, et in margine:
40 Vulg. addunt: elapfis

tate defici

| pro non inftituto habendum.

heres exiftet,
nomen heredis quidem non dixerit,
. demonftrauerit, quod paene nihil a
. €o, quod contumeliae cauía folet addi: valet inftitutio. - $. 9.

$— Plane erit fimilis,

Hoc habet Hal. cuius tamen inte- -

-DIGESTORVM LIB. XXVIIL TIT. V.

cione feruum communem vterque focius liberum heredemque
effe iuffiffet, eaque extitiffet *9, idem iuris erit,
IX. VrPriaAwvs ||libro V. ad Sabinum.|]| Qvomi-
ENS volens alium heredem 4fertbere;-alium- fcripferit, in cor-
pore hominis errans, veluti frater meus, patronus meus: pla-
cet neque eum heredem effe, qui fcriptus eft, quoniam volun-
r: neque eum, quem voluit, quoniam fcriptus non ) . *«t.
eft. $. r. Et fi in re quis errau-lfit,[vtputa,» dum vult lancem 1^-6. —
relinquere, veftem leget, neutrum debebit ^?. — Hoc, fiue ipfe
fcrip;it ?9, fiue fcribendum dittauerit ?*, $.. Sed fi nón ià
corpore errauit, fed in parte, puta fi 5*, cum dictaffet ex fe- o
mifie aliquem fcribi, ex quadrante fit fcriptus :/ Celfusjlibrolflme- / / (4bcc
i Puae&ionum, Digeftorum Vndecimääg!ä, poffe defendi 4 del: X.
ait, ex femiffe heredem fore, quali plus nuncupatum fit, mi- -':^e.
nus fcriptum: quae fententia refcriptis adiuuatur generalibus. ! (5«
Idemque eft, et fi ipfe teftator minus fcribat, cum plus Vib — ——
adfcribere. -$—g- Sed fi maiorem 5* adfcripferit teftamenta-
rius ??, vel, quod difficilius eft. probatione 55, ipfe teftator,
vt pro quadrante femiffem, ProculMX putat ex quadrante fore
heredem: quoniam ineft ?? quadrans in femiffe: quam fen-
tentiam et Celfus probat. -&4. Sed et fi quis pro centum du-
centa per notam [cripfiffet 59, idem iuris eft: nam et ibi
vtrumque fcriptum eft, et quod voluit, et quod adiectum eft:
quae fententia non eft fine ratione. &-z. 'Tantundem Mar-
cellus tractat, et in eo, qui condicionem: deftinans inferere,
non addidit: nam et hunc pro non inftituto putat. Sed 59 fi
condicionem addidit dum nollet, detratta ea heredem futu-
rum, nec nuncupatum videri, quod contra voluntatem fcriptum
eft. Quam fententiam et ipfe et nos probamus. —$-6- [dem
tractat, et fi teftamentarius contra voluntatem teftatoris con-
dicioneN detraxit, * vel mutauit *, heredem non futurum : fed
) habendum. $. 7. Sed fi, cum primum he- .
redem ex parte dimidia fcribere , deftinaffet, primum et fecun-
dum fcripfit, folus priinus fcriptus heres videbitur, et folus -
quafi ex parte dimidiainftitutus. $. 8. Si quis
fed indubitabili figno eum .
nomine diftat, non jtamen L dantim ,
Heres *? inftitui, nifi vt cert& 5* demonftretur, nemo poteft. 1 .
$. Io. Si quis ?^ ita dixerit, vrTkR Ekx FRATRIBVS

. MEIS, liri10, ET MaAEvr1IO, SkrAM VXOREM DV-

XERIT, EX DODRANTE: VTER NON DVXERIT, EX
QVADRANTE HERES ESTO:-me-9? reCte faCtam inftitu- ,
tionem*ee?^, certum eft: Kfedjquis ex qua parte, incertum 95, ! J i,
5 fi ita inftitutio faCta fuerit,| v T E RI ii r
EX SVPRASCRIPTIS FRATRIBVS MEIS SEIAM V XO-
REM DVXERIT, HERES EsTO: fed et hánc püto valere
inftitutionem, quafi fub condicione fa&am. |$. r2. Heredes,
iuris fucceflores funt:|et, fi plures inftituantur, diuidi inter r
eos a teftatore ius oportet: quod fi non fiat, omnes aequaliz **
ter heredes funt. $. 13. Si duo . fint heredes infüituti, vnus ,.
ex parte tertia fundi Corneliani, alter ex beffe eiusdem fundi:

. Celfus expeditiffimam Sabini fententiam fequitur, vt, detra&a/a |
fundi mentione, quafi finej partibus heredes Ícripti, d

hereditatem]
Hoc vt, etiam fupplet Hal. fed in Vulg. Iuliamus fcribit, plane abfunt. B R.
47 laur. adiVit. GER. 48 Hal iuffit, eaque exflitit. GEB. 49 Vulg,.-
debebitur. BR. 50 Vulg. feripferit. BR. 5 Hal. dictauit. GER. 52
Ap. Hal. fi, abeft. G s. 53 Hal. Celfus libro vndecimo digefforum poffe.
Vulg. Celfus lib. XII. Quaeft. poffe. Mihi nihil abfurdi videtur, eundem in duo-
bus locis idem fcripfiffe, B. 54 Hal. inferit: partem. GEB. 55 Vide
Duker. ad Op»fc. de Latin. Vet. ICt. p. 239. BR. 56 Hal. pra'batu.yGEB.q
57 Hal. infit. GEB. 58 Hal. fcripfit. Vulg. fcripferit. BR. 59 Hal. et
Vulg. inferunt et. BR. GC Hal. inferit: emzm. Vulg. autem. gR. — 61 Go-
thotr. in nota: nifi certus. Hal. Sed: mifi certus, habet Vulg. at Hal. nifi fi
certus. — Immo Flor. 7à certe in fine eft fuperfcriptum «s. "Taur. hoc neglexit. -
Ego malim: certo. BR. 62, Hal. inferit: tamen. GEB. . 63 Ap. Hal. bic,
abeft. GEB. . 64 Ap. Hal, effe, abeft. GE B. 65 Hal, licet ex qua quis
parte

Be$ Oa A g« Cüne.

DIGESTORVM LIB.

potirentur 95, fi modo voluntas patrisfamilias " manifeftif- |
fime non refragatur 99?, $. r4. Si quis ita fcripferit, S r 1-
CHVS LIBER ESTO, ET POSTEAQVAM LIBER ERIT;
HERES EsTO: Labeo, Neratius, et ?? Ajfffto opinantur, de-
traécto verbo medio PosTEA "? fimul ei et ** libertatem et
hereditatem competere. Quae fententia mihi quoque vera

-j videtur *?, $. 15. Si quis primum ex triente, fecundum ex
i, triente heredem inftituerit, et, fi fecundus heres non erit, ter-
: (, tium ex beffe heredem fcribat: hic fecundo repudiante beffem
z Licon.. habebit non folum iure jfubftitutionis, fed et inftitutionis, id
m . r eft, trientem iure fübftitutionis, trientem iure inftitutionis [5
PL [nuj $. 16. Seruus cum libértat heres inftitutus, fi fit alienatus,
ilaà jet. iuberi adire ab eojpoteftj cüi alienatus eft: fed,|fi redemptus
W"O fit a teftatore, infti£ tio valet, et neceffarius heres erit. $. 17.
Si feruüs "^ ex die libertatem acceperit, et hereditatem pure,
't mox fit alienatus, vel manumiffüs : videamus, an inftitutio va-
. leat? Et quidem, fi alienatus.non effet *?, poteft deféndi, in--
t j ftitutionem valere: vt, die veniente libertatis, quae heredita-
l j'ba, teéW moratur, competente libertate, et heres neceffarius. exi-
o ftat. $-X& Sed fi in diem libertas, hereditas autem «t Tub
l : condicione data fit, fi condicio poft diem aduenientem exti-
li ] "puer; terit, liber et heres erit. .$.—x9« Sed et fi |pure fuerit heres :
i 7 inftitatus, libertate in diedf data, fi fit alienatus, vel manu-
l- iniffus, dici debet, heredem eum poffe exiftere. $. 20. Sed
f 3 et ** fi non ipfe fefüus fit alienatus, fed vfusfructus in eo,
f l'&.' aeque inftitutio valet, fed|differtur in id tempus, quo extin-.
- L'W lguitur vfusfructus. P g bntuor o pE
m t,fa'jf-j — .X. Pavrvs ||libroI.adSabinum.|]|, Sx Ar TERIVS
" — atque alterius fundi pro partibus düis herédés inftituerit *5,
J perinde habe)(;c'ur, quafi y'j j adiectis partibus heredes fcripti
Id LA'ex, effent: nec/enim facile, jfed; "? diuerfitate *lpartium ) TM
j L "precáümm, portiones. inueniuntur: ergo expeditius eft, jquod; Sabinus
d ]-., fcribit/ perinde habendum, ac fi nec fundum nec partes no-
l$ L 9945 qinaffet. rA D CR |
i LA s (erwsit, e | W t u L. Gs
M - XL.;lAYorExvs?*: ||libro VII. Epiftularum.|| .&-
D i p1vs 5? rvbi CORNELIANI HERES ESTO MIHI?,
2" pvo TrrirIiLLIVS INSYLAE HEREDES SVNTO: ?*

habebunt duo Titii femiffem,,Attius 95 femiffem: idque Pro-

b . wnït,'cc
[,6.70 5'! e4 5 . ss ; 4*
E^5 W——— culo placet: qui*f tibi videtur? ngfEQ&Q.IQ 85 , vera eft-Pro-

accedit quadrans, pro partibus/hereditariis eis adcrefcit. .$-4e | | 52
Sed ?? fi excefferit in diuifione jduodecim; vncias, aeque pro ; ,.
rata decrefdet: vtputa, me ex ;duodecim, vnciis heredem, te 73 od
lx-fexifcripft, ego hereditátis babeo 023 beff(;;-m, ggmtrieglteæ. 37 X)h., |
. h ' »

XXVIIL CTIT. .V,

miffem primus haberet. $. r. Paterfamilias diftribuere he-
reditatem in tot pæ*ä&;s poteft, quot voluerit: fed follemnis
affis diftributio induodecim/vncias fit $?. $. 2. Denique, fi mi- pf*
nus di&ribuï/, poteftate iuris in hoc ?? reuoluitur: vtputaA
fi duos heredes ex quadrante fcripferit: nam hereditas eius
refidua accedit, vtex femiffibus videantur fcripti. -$e3« Sed ?*
fi alter ex quadrante, alter ex femiffe heredes fcripti funt, qui

$01

$. 5., Sed. fi duos ex affe heredés jfcripferit, alios4?$sex düo- -7 jep/cm i5
decim vnciis,jan aeque diftributio fiat, apud Labeonem libro ^5. .. .. "
quarto poiäemorum quaeritur? Et putat Labeo, et illos ex-fe- ^i r orenit
iLer-et ios qui ex dudecim vnciis fcripti funt, ex femiffe — //., —
heredes fore: cuijw$? fententiae adfentiendum puto. -$..6-
Sed ?9 fi duos ex affe heredes inftituerit, tertium autem ex
dimidia et fexta, eodem libro Labeo ait, in viginti vncias af-
fem diu'idengt'lm, o&to ?? laturum ex dimidia et fexta fcriptum,
4llos duos d o'degi,m,. $7- Apud eundem refertur, Tirivs
EX PARTE TERTIA, deinde aífe expleto, zpEM EX PAR-
TE SEXTA: in|quattuordecim/ vncias hereditatem diuiden-
, dam Trebatius ait. :
' XIV. IAforrenxvs ?? ||libro L«ex-Caífio.] Sr
Qvis heredes iftünftituit, TiTivs kX PARTE PRIMA,
| SE/IIVS EX PARTE SECVNDA, MaEVIVS EX PARTE
TEÉRTIA, SYLPICIVS EX PARTE QVARTA, |HERE-
DES SVNTO: aequae partes hereditatis ad inftitutos perti-
nebunt, quia teftator appellatione numeri, fcripturae magis
ordinem, quam modum partibus impofuiffe videtur.
XV. Vrrramwvs ||libroVII.-adSabinum,]] Ivrra-
Nvs quoque libroftrigenfimo|refert, fi quis ita heredem ??
fcripferit, Tirrivs EX PARTE DIMIDIA HERES ESTO,
SEIVS EX PARTE DIMIDIA: EX QVA PARTE Sr&-

— XM.

b o .macyvios vrvit

fivM)INSTITVI) EX EADEM PARTE SEMPRONIVS LE ETO
HERES ESTO: dubitari poffe, vtrum in tres femiffes diui- . ^ L
dere voluit *?9 hereditatem, an vero in vnum femiffem Se- '
ium et Sempronium coniungere. Quod eít verius: et ideo :
coniunctiM. eos * vidervinftitutos: fic jfiet, vtf Titius femi(- . / ^: i
'fem, hi duo quadrantes ferant. $. 1. Idem eodem libro fcri- / i frus 6d m
píit, & primus ex femiffe, fecündus ex femiffe: fi primus he- / Gu baectet UOr b
res non erit, tertius ex dodrante fubftitutus fit: facti quidem — . dee: guerim
quaeftionem effe: verum rette dicitur ^, fi quidem primus — 4 p
adierit, aequales partes habitfifos: fi repudiauerit, quindecim 1
partes futuras: ex quibus nouem quidem Jaturum tertium, |
fex fecundum ?. : |
^ — XVI. IvrraNvs |llibro XXX.Bigeftorum.|| NAM
TERTIVM et,-in&itu«t;iet fubftituti perfonagi fuftinere: ^ in
tres partes inftitutum videri, in fex fubftitutum.
! XVII. VzeraANvs ||libro;VIL. adSabinum.]| IvcEx od
76€t9 €M. .

N

jquod ? Sabinus ait, fi cui pars adpofita non eft, excutiamus *:
duos * ex quadrantibus heredes fcripfit: tertium fine parte:
quod

82 Vulg. habet: Titius. BR. $3 Ap. Hal. u-
85 Hal. inferit: ztem. GEE.
Immo fcribamus more Taurel-

IABOLENVS. GER.
bi, abeft. GEB. 84 Vulg. praefigit bic. B R.
$6 Hal. et omues: 4uid, quod malumus. BR.
liano: quz Tzbi. VtHal.ita et MSS. Pal.I. IIl, Otob. Bynkersh. GEB. — 87 Hal.
et Vulg. refpondi. B R. $8 Vulg.aequari.BR. — 891n hunclocum copiofe Alex.
ab Alex. /ib. I. Genial. dier.c, 1. BR. — 90 Hal.baec. GE B. — 91 Hal. inferit et
GEB. 92 Hal inferitet. GEB. — 953 Hal. babebo. GE B. 94 Hal, inferit : duos.
95 Vulg. cuzus. B R. 96 Hal. et Vulg. inferuntet. BR. 97 Hal. ocfoque. G E B.
98 Hal. IABOLENV S. GEB. — 99 Hal.beredes. — 100 Hal. voluerit. GE B.
1 Hic Flor. eratt 0s vt adeo quoque fieri potuiffet: 5os, vt mox: hi duo. B R.
Quod eo magis probo, cum confter, in Pand. Flor. etiam alibi, et quidem in hoc
ipfo pronomine, afpiratio abüt. GER. — 2Haldicd. Gxn. —5 Hal.latwrus fit
tertius, fex fecundus. — 4 Hal, et omnes praefigunt et, et recte, vt opinor. BR.

" €uli opinio. ddeqeq o ^ PL MEMN I Vs |
i /^ XIL Pavrvs ||libro TL ad Sabinum.|| Sz rwAs-
.l 5 | [QV ALIBVS partibus datis, ita adiciatut, QvOos EX DI-
TE -U-- TSPARIBVS PARTIBVS HERE;J!S INSTITVI, AEQVE
ziv uEREDES SvNTO: exfKimandum eft, exaequari ** eos,
Q;' P fcilicet fi hoc ante peractum teftamentum fcriptum fit. :
0f ut L..)k V XII. Vrrraxwvs ||ibro;VII. ad Sabinum. || Iw-
e9 ,. "^ "TERDVM haec adiectio, AEQY E HEREDES SVNTO, te-
pet o ftatoris voluntatem exprimit: vtputa, PRIMVS ET FRA-.
ETE - TRIS MEI FILII AEQVE HEREDES SVNTO: Dhàam
"TM haec adie&tio declarat, omnes ex virilibus partibus inftitutos,
yiit. vt Af Lábeo fcripfit: qua detra&a, femiffem fratris filii, fe-
iwt:ï"ll garte incertum efl. GEB.— - 66 Gothofr. in nota: potiantur. Tta Hal. GEs.-
t €7 Flor. eft: patrisfamiliai, vt.etiam habet Taur. et quidem ; finalis erat maiu-
.BR- L fcula, quod, tamen corre&um ab ordinaria manu. BR. . 68 Hal. refragetur.
'Wg' 69 Ap. Hal. et, abeft. GER. — 7oForte: pofteaquam, nifi malis hic omnia illa
2 4 mediaintelligere, vt per primam vocem indicata, BR. — 7I Ap.Hal. et hoc et,abeft.
)e E C GER. 72 Taur.Bidetur. GEB. . '73 Hal, haecverba: id eff trientem jure fubfli- -
Pägo: $ zutionis, trientem iuve inflitutionis, parenthefi includit, et in margine: baec alias
(id defunt. GE B. — 74 Vulg. inferit 44j BR. — 75 Hal.fit. — *76 Hal. libertas .
98 aut baereditas fub etc. GEB. 42 Ap. Hal et, abeft. GEB. : 78 Hal. pro
*f d aequis partibus beredes quis inflituerit. GE B. 79 Gothofr. in nota: Al.ex.
(« Ita equidem ipfe Taur. habet in margine, et Hal. in textu. GEB. 80 Taur. .
: in Adnot. partium. — Sic fecimus, vt miuus zmmutaremus leclionem P. vbi eft.
M pretium. Nempe Hal. et Vulg. habent: praediorimi, quod etiam conftanter MSS.
P o&o referunt. Cuiacio placet: pretzum, pro: pretzovum. BR. MSS, funt: Pal,
h L II IIT, IV. V. Vat. Barb. Otob. quibus adde Bynkersh, GE , — 81 Hal.

5 Hal. vt, loco: quod, G&S. 6 Ap. Hal. excutiamus, abefl, GEB, — 7 Hal.
Iiii 3 ^ inferit :

XVI.

E ")*)nuLUS "

em :

LL | 2 ^ ,-.
;i(( OU*E("(/TH ,

$02

uod affildeeft, feret $: hoc.et Labeo. -$.-&- Vnde idem tra-
gtat, fi duos ex |vndecim, duos fine parte fcripfit: mox vnus
ex his, qui fine parte fuerunt, repudiauerit: vtrum omnibus
femuncia, an ad folum fine parte fcriptum, pertineat? et va-
riat. Sed Seruius omnibus adcrefcere ait: quam fententiam
veriorem puto: nam quantum ad ius adcrefcendi, non funt

coniun&i, qui fine|parte inftituuntur. Quod et Celfus libro |

fextódecimo Digeftorum probat. -$:—2- Idemque ? putat, et

fi, expleto affe, duos fine parte herfädes' fcripferit, neque hos | p

neque illos coniun&os. $.-3.-Sedjfi affe expleto, alium fine
parte heredem fcripferit,,'? in alium affem veniet. Aliterat-
-que fi ita fcripfiffet, expleto afle, &X RELIQVA PARTE
HERES ESTO: quoniam, cum nihil reliquum eft **, ex nul-
la parte heres inftitutus eft. $—4« Sed fi expleto affe duo
fine partibus fcribantur, vtrum in fingulos afles ifti duo, an in
vnum aífem eesiungantur, quaeritur? Et putat Labeo, et ve-
rius eft, in vnum affem venire: nam et fi vnus fine parte, duo
coniunctiw fine parte inftituantur, non tres trientes fieri, Cel-
fus libro ifextodecimo fcripfit, fed duos femifles. $——5* Quod
fi quis düpondium *7 diftribuit, ettertium fine parte inftituit,
hic non in alium affem *?, fed in trientem venit, vt Labeo **
quarto/ pofteriorum fcripfit: nec Arifto, vel|Aulus *?, vtpote
probabile, notant **. | : :
XVIIIL. PAvrvs [|libro T--ad-Vitelifrm4| ** Sa-
giNvs: quaefitum eft, fi plus affe paterfamilias diftribuiffet,
et aliquem fine parte feciffet heredem: virumne is affem ha-
biturus foret, an id dumtaxat, quod ex düjpondio *?. deeffet?
Et hanc effe tolerabiliffimam fet$terntiam puto: vt eadem ra-
tio in dápondio omnique.re deincéps, quae in affe, feruetur.
Paulus !*?: eadem ratio eft inifecundq affe, quae|in: primo.
XIX. VrsriANvs l|libro VI£ ad Sabinum.|| Ex
FAcTO etiàmjagitatum Pomponius et Arri rius, referunt, fi
quis, vacua ??. parte relicta, ita infüituerit ^*, sx w1nrz SE-
IVS HERES NON ERIT ?^, quem -aex inftitulerat, S E w-
PRONIVS HÉRES ESTO: an hic: ??. occupare poffit vacan-
tem portionem? Et iPegafus, quidem exiftimat, ad eam par-
tem admitti. |Arfíto contrajputat: quia lnïic pars effet. data,
quae nulla effet. " Quam fententiam et lauolenus ?* probat,
et Pomponius et Árrianus. Et hociure vtimur. . .
XX. Pavrvs ||libro IL. ad Sabinum.]] .Qvo ro-
co fcribatur heres fine parte, v&rum primo, an medio, vel no-
uiffimo, nihil intereft, « $. 1. Si iam mortuo quadrans, alii do- -
drans ^?, datus fit, et älius fine parte fcriptus fit: Labeo z

eum, qui fine parte heres inftifütus fit, alterum affem habi- :
Quods£Iulianus pro- |

turum: et hanc mentem effe teftantis.
bat, et verum eft. $. 2. Quod fi viuus et mortuus ex parte

dimidia coniumnctim- heredes inflituti fünt, ex altera alius:

aequas partes eos habituros ait:
fcripto ?? habetur. VE Ui I TMMTAH
XXL. PowPoxnrvs ||libro.T. ad Sabinum.||. Tnzx-
BATIVS àüit,ficnonreCtefcribi; QvisQvis MIHI HERES

^quia mortui.pars.pro non

inferit: puta. GEB. — $ Hal.fert. GEB. . 9 Hal. Idem quoq;te. GER. . IO
I2, Taur. dupVndium. G B. .
| Hal labolenus, GEB.

Hal. praefigit s; GE B. — 11 Hal, reliquuim fit.
13 Hal. zn alimm dupondium, et in margine: alias, affem. GEm.
inferit: Izbro.
Menag. Amoen. Iur. Ciu. c. 9. GER.

. 14 Hal.

16 Hal. hic: fed et Ariflo et. Paulus |

Jcripta Labeonis probauerunt, proque probabilibus accepit Vlpiamus, quae ab eis.
notata mom funt. Ypíe quidem in margine addit; verba compilatorum. Sed :
reapfe a Bolognino deceptus eft, qui hanc notationem Politiani cum verbis Di-

.127 Hal. praefigit: Vitellius. 'Tu vide Anton. Au-
18 Taur. dupVndio GEB.
21 Hal. znflitui[fet.

geftorum confudit. BR.
guftin. J. Emendat. 16. BR.
lib. quaefliouum.. BR. 20 Taur. vaQia. GEB.

parenthefi inclufam negationem Flor. quam ádeo ipfe tanquam a Taur. omiffam rc-
ftituit, Sed Taur. parenthefi vti on poterat; quod €am alii fini defüinarat, et Flor.-

| tiones,ex eadem parte fuüb diuerfis.condicionibus fuerint fa-

15 Vulg. Paulus. Vide Ant. Auguftin. 111. Em. 3. BR. Adde -

19 Vulg. addit: .
22 !
Gothofr. in nota: beres evit, Ant. Auguftinus ita legit, nec probatur tamen in .
eo a Cuiacio. Auguftini locus eft J. Emend. 2. Cuiacii locus eftad p. .. Contius ait, :

DIGESTORVM LIB. XXVIIL TIT. V. .

ERIT, STiCHVS LIBER ET HERES ESTO: liberum , —
itamen futurum. | Labeo, et heredem eum futurum ?7, recte | lao ,

putat. $. 1. Seruo libertatem pure, hereditatem fub. condi-
cione dari pofle, veriffimum puto: vt tamen vtrumque ex
. "ta/'rïn

condicione pendeat. |
XXIL Ivriawvs [||libro XXX.-Digeftorum.|| ET
EXPLETA quidem condicione liber heresque erit, quocum-
que jloco/libertas data fuerit: deficiente autem condicione, / /2»eo,,
erinde habetur ?^9, ac fi libertas fine hereditate data fuerit. |
XXIII. PowPoxzvs ?? ||libro|Ifad Sabinum.|| Sx/6»: ««
Qvis inftituatur heres in diem ,certum vel incertum, is bo« g. i^ 4
norüm poffeffionem agnofcere poteft, et tamquam heres, di- ;*;*.."*a p
ftrahere hereditatem. $.—x. Sed fi bonorum polffeffionem non j2 J.,[;;;ï'?
admittat, fed condicionem trahat, cui facile parere poffit, vel-^ -^ . .
uti, fi feruum, quem in poteftate habe4t 5?, manumiferit, nec Lsie ex (f , o
manumittat: hic Praetoris erunt partes;. vt imitetur edictum
fuum illud L(lggj-praefini;tjfämpus,-intra Qquod adeatur heredi-uln-:'?uoï.s..
tas. $. 2. Item (fi condicionif heres parere non |poterit ?*, ^.
jquam in fusjpoteftate non habebit ?, veluti inftitutione col-t 5241 z
lata in alterius factum, aut quendam cafum, s1 1L.LE, puta, ^6 i ovo
CONSVL FACTVS FVERIT: tunc. poftulantibus crg'ditori-;;— Jpotuerit,,
bus ,,con;f;ceilguet 35 Praetor, nifi intra certum tempus héreditas £. 51
optigerit, 'ääitaque fuerit, fe bona defuncti creditoribus poffi- L $* ££.
dere iuflurum ?^: et interim, quae vrgfebunt, per procura- Z*fj'ïj;;äx?
tores ?? diftrahi iuffürum. $——5« Sed ?* fi fub condicione - ;
quis heres inftitutus fit, et graue aes alienum fit, quod. ex
poena crefcit, et£ maxime fi publicum debitum imminet,-pes. :
procuratorem ?* foluendum ?* aes alienum: ficuti cum ven-
ter in poffeffione 3? fit, aut pupillus heres tutorem non ha-

501 070

'beat. $4 Et ideo ait, caufae cognitionem|adiectam ^? pro-.] 2e[:aqen»em,
& iE p r

pter eos qui fine dilatione peregre effent, vel aegritudine vel
valétudine ita impedirentur, vtjin iusjproduci non poffint *7,
nectamen defenderentes, — /müujo /pe, d! |
XXIVi$Cersvs ||libro3VI. -Digeftorum;]] T:c:z-
VS ET SEIVS, VTERVE EORYVM VIVET, HERES MI-
HI ESTO: exiftimo, fi vterque viuat, ambo heredes eífe: al-
tero ^? mortuo, eum qui fupererit, ex affe heredem fore. .
.. XXV. VrPrANwvs ||libro VEj Regularum:|]| Qvra ; Y/b,

tacita fubftitutio ineffe videatur ^? inftitutioni.

"W. XXVI. (Gzrsvs ||libroXME-Digefrorum
et in legato eodem modo relicto Sénatus cenfyit. : P
—5 XXXVIIL. PowpPoxzvs ||libro!III) ad Sabinum.|]| Sz ^
TE folum ex parte dimidia puré, ex altera fub condicione he-
redem inftituero,-et-fabfti&uere. tibi: non exiftente condicio-
ne, fübftitutum ex eavt? parte heredem . fore Celfus ait. $. r.
Sed fi té heredem inftituero, et deinde eundem ^5 te fub con- .
dicione inftituam, nihil valere fequentem inftitutionem, quia*
4e&e- plena prior ^* fuiffet. — $. 2. Sed fi plures infüitu-

| IpnovE

Gae,|vtra prior condicio extiterit, id faciet, quod füpra dixi-
mus, fi pure et fub condicione idem inftituatur.

funt vncinuli ad fuperiorem vocis partem appi&i. Retinuere negationem Hal.
*.a Portaet Baudoza. BR. " 3 Hal am bi€ Seius, et mox: poffet. ^ 24
- 45 Taur. do Trans. GEB. 26 Gothofr. in nota ;
pro non fcripta. Hal. GEP.' — 2/7 Hal. liberum tamen eum Labeo et baeredem
futurum. GEW. — 28 Hal. babebitur. GEB. — 29 Hal. POMPONINV'S,
an errantibus typis? Ita tamen quoque eft in L. 25. de Condition. Iuflitut, in
L. 11. de Acquir. vel omitteud. bereditate, in L. 3. Si quis omiffa caufa teftam.
GEEZ. . 30 Hal et Vulg. babet. BR. — 31 Hal. potuit. GE B. 32 , Hal.,
babebst. — 33 Hal. comflituit. — . 34 Hal. a creditoribus poffideri, v iuffurum,
in hocloco negledo. GEE. .. 335 Hal. et Vulg. curatores. — Vide Bynkersh.
II. Obf. 20. BR. 36 Hal. inferit et. GEB. — 37 Hal. et Vulg. curatorem.
ER. 38 Hal. inferit eff. 39 Hal. poffeffiomem. GE8. — 40 Hal. et quod
qit: CAVSSA COGNITA, adietum efl propter. GEB. 41 Hal. poffent. L
42, Hal. alteroque mortuo. 43 Hal. videtur. GEB. — 44 Vulg. eadem. BR.

43 Yaur. deiudEundem: GEB. — 46 Hal. quae prius fatis plana fuiffet. GER.

/"?ben

Lircp
o

0.
AU

"

: Lfljum'

DIGESTORVM LIB. XXVIIL TIT. V. as
" . . XXVIII. VrperaAwNvs |j|libro-V.—ed—Sabinum;|| Szi XXXV. VrPrANvs ||libro IV .-Biputationm.|| Ex

; ITA quis inftitutus ^* fit, TirTivs HeRES EsTO Sr SE-|FrAcTO proponebatur quidam 5^ duos heredes fcri'püü'gtj
|^ €VNDVS HERES NON ERIT, deinde, Skecvwpvs HE-| vnum rerum prouincialium, alterum rerum [talicarum : et, ,,.—
RES ESTO: placet, primo gradu Secundum effe inftitutum. | cum merces in Italia ?* deuehere foleret, pecuniam]mififfe 59 |dLomef/ ]u
L5 417 faeus, XXIX. Powmpeoxivs ||libro V-ad-Sabinums|| Hoc|in prouinciam ad merces comparandas: quae comparatae , ——
articulo ovisov k omnes fignificantur: et ideo Labeo (fcri- | funt ?7, vel viuo eo, vel poft mortem, nondasmektamen in l1ta- | 6
: AL fie: bit, fi ita feriptum. fit, TrTrvs &v Sxxvs, QvaAwTA|liam deuectae, Quaerebatur 5?, merces vtrum 5? ad enm — —

an n«v (/[-)!. :

j

h, QVISQVE EORVM EX PARTE HEREDEM ME HABV E- lpertineant]??, qui rerum Italicarum heres fcriptus erat: an /| 57 —
1 RIT SCRIPTVM, HERES MIHI ESTO: nifi omnes ha- | vero ad eum, qui prouincialium ? Dicebam, receptum effe, re- .. P s
2 beant fcripfüm heredem teftatorem, neutrum heredem eífe | rum 9* heredem inítitui poffe: nec effe inutilem inítitntio- ! — — ——

| poffe: quoniam ad omnium factum fermo refertur ^*: in quo | nem: fed ita, vt officio iudicis familiae hercifcundae cogno-

:ït"m;';* puto teftatoris mentem refpiciendam. |Sed humanius eft, eum | fcentis contineatur,jnihil amplius eum ?, qui ex re inftitu- d a.
a D» quidem, «emi teftatorem fuum heredem fcripferit, in tantam | tus eft, quam rem, ex qua heres fcriptus eft, confequi$3. Tta — 1 a.
u Li'euas, partemjeij heredem fore:)qui autem -euws- nonafcripferit, nec | igitur res accipietur 9*, verbi gratia, pone duos elle heredes
v ii |."gud», ad hereditatem eius admitti. 6X F -' inftitutos, vnum ex fundo Corneliano, alterum ex fundo Li-
! 1 XXX.VrPiaANvs ||libro vicenfimo. * primo * ad Edi- | biano 9?: et fundorum alterum quidem facere dodrantem bo-
?'";19"07*" ftum.| Prcwonri obligatum fef. uum, ..neceffarium domino | norum, alterum quadrantem: erunt quidem heredes ex aequis
"d pofle fieri, Imperator Seuerus refcripfit: ita tamen, fi paratus | partibus, quafi fine partibus inftituti, verumtamen officio iu- — .
led: , fit priüs äreditori.fatlsfacere, dicis Jtenebuntur 9?9, vt vnicuique eorum fundus, qui relictus J &e.
nvl —faulas, XXXI. GA1vs ||libro XVII. ad Egäi&um*pmu;kaeäal-ez-!] . eft, adiudicetur, vel adtribuatur. .$- Vnde ício quaefitum,
Lpï"Fgmw;z. Now wrxwvs feruos, quam liberos, heredes inftituere poí- | aeris alieni onus pro qua parte adgnofci debeat? Et refert
æ,l.-f)wm;t | fumus: fi modo. eorum fcilicet ferui fint, quos ipfos heredes | Papinianus, cuius fententiam ipfe quoque probaui, pro here-
'J;x. l r reepe | Anftituere poffumus: cum teftamenti factio chmjfe.ruis ex per- | ditariis partibus eos adgnofcere aes alienum debere, hoc eft,
W*NJ "con)« &. fona dominorum introducta eft. $. r. Heredifarium feruum | pro femiffe ?*: fundos etenim vice praeceptionis accipiendos.
E. ante aditam hereditatem ideo placuit heredem inftitui pofle, | Quare fi forte tantum fit aes alienum, vt nihil, detracto eo,
quia creditum eft hereditatemidominamy ,effez 23 defun&i' 19;' füpereffe poffit, confequenter dicemus, inftitutiones iftas ex
' cum optinere. 00 p Lufitex: Aererilegetin .l.i'ato.'ää-: re factas, nullius effe mgmenti. 7'Et fi forte Falcidia interue-
XXXIL Iprzx ||libro I. de teftamentis ad--Ediftum | niens recifionem 5* effetlegatorum factya, hic officio ?? iu-
«Praetoris- Vrbani.|| lrraA inftitutio, Qvos T 1rvrivs vO-| dicis recidit *? praeceptiones iftas: vt non plus quisque j&o-
"m Dr L 'VERIT, ideo vitiofa eft, quod alieno arbitrio permi(ía eft: | rum habeat, quam effet habiturus, fi legatum accepifet, vel
r nam fatis conftanter veteres decreuerunt, teftamentorum iura |.alind;-vel etiam praeceptiones **. Quod fi fuerit *? incer-
ipía per fe firma effe oportere, non ex alieno arbitrio pendere. | tum, an Falcidia interuentura fit, rectiffime probatur, officio
m S- 1. Is, qui apud hoftes eft, re&te heres inftituitur, AKquiafiure | iudicis cautiones effe interponendas. , -$«-& Cum haec ita fint,
"^poftliminii omnia iura ciuitatis in perfonam . eius in fufpenf:o haec etiam *? inftitutio, de qua .quaeritur, non * eft * repel-
retinentur, ae&.;abrumpuntur 5?. taque fi reuerfüs fuerit | lenda, *^ fi alius rerum prouincialium, alius rerum Italicarum
ab hoftibus, adire hereditatem poterit. Seruus qüoque eiüs | heres fuerit fcriptus: officioque iudicis adtribuentur fingulis
IreCte heres inftituitur: et, fi reuerfus ,fit/ab hgft;.ibus, .pgte'ü' res quae ad,fgriptae funt.. Erunt tamen 75 heredes ex aequis
Mi jyeum iubere adire hereditatem : fi vero 4bé decefferit, qui ei hé- | partibus , quia nulla pars adícripta eft. Quae res facit, vt fi
'res exiftet, poteft per feraum heres fieri. — forte in aliis facult.anbt.ls plus fit, in Ital;c:g forte quam in pro-
: XXXIIL Inew ||libro IIl. de teftamentis ad Eäïfwm uincialibus, in aliis minus, et aexïls.ahem ratio vrg]ea.t, di-
| -Praetoris.Vrbani.|| Sx ovas ita fcripferit, TiTiv$ Ex|ci *? imminutionem eandem fieri, quam fupra oftendimus.
j PARTE DIMIDIA HERES ESTO: IDEM TiTIVS EX | Proinde et fijaliis fuerint legata reh&a, contributio z.xdn.utFen-
| ALTERA PARTE DIMIDIA, SI NAVIS EX ASIA VE-|da erit. $. 3. Rerum autem Italicarum vel prouincialium
| WERIT, HERES ESTO: cum ex pura inítitutione adierit | fignificatione quae res accipiendae fint, videndum eft. Et
heres, quamuis condicio alterius inftitutionis pendeat, ex affe | facit quidem totum voluntas [ defun.&l: nam quid fenferit,
fit heres, fcilicet etiam condicione deficiente: cum non pro- fpe&andum eít: verumtamen ho.c Hæ.tellegendum erit, rerum
fit ei condicio quicquam exiftens 5*: quippe cum non dubi- | Italicarum fignificatione eas continert, quas perpetuo quis ibi
tetur, quin, fi quis ex parte dimidia heres inftitutus fit, nec | habuerit, atque "? ita difpofuit ** A perpetuo haberet: ce- 4 J
praeterea quisquam alius, ipfe ex affe heres inftitui ?^ vi- | teroquin ?? filtempore $! ip quo ?^ tranftulit in alium lo- | j 97f £.
W"** | deætur. ! | cum, non vt Ibi ?? haberet, fed vt denuo ad priftinum Jecum-

: " 2 dv d * : x ET ; 14 / i 3 4 " d f*1445 : |
XXXIV. ParriwNraANvs ||libro I.*Befinitionum..|| ! reuocaret, [neque aupebit quo tranftulit, neque mmugt ywnde/l | óe fu. fjtals d
HxmRED1iTAS exdie 5?, vel ad diem, non recte datur: fed | tranftulitz vtputa de Italico patrimonio qqosdam feruo; mi- pro doi r ag
vitio temporis fublato, manet inftitutio. ferat in prouinciam, forte Galliam, ad exigendum deb1tumï L)U n^éceto.

47 Hal fubflitutus. GEB. — 48 Hal. referatur. — 49 Hal. et Vulg. praefigunt parenthefi includit, et in margmefadfïlt: lm(ïc ämï Hdef"ät-l ngd ; Vögl:älatla
et. BR. .. 50 Hal. vetiuentur ( vel non obrumpuntur) et in margine: alias, refciffionem. GE B. 69 Gothofr. .mdpo.ta. (')i' cium. Hal. Sede "ou du
defunt. GE B. 51 Malo cum Hal. et reliquis transponere? ei quicquam con- habet. Ego de ipfa Falcidia ofïbmo iudicis recic ent? a;lcx;?q. ]äRci' 't?"n nuab:
ditio exiflens. BR. 52, Hal. inflitutus effe videatur. GEB. — 53 Flor. erat; | vecidet. BR. 71 Hal. vel etiam PmeæthäeS, Pä*ef" ls l(lm? t : . '*P;ä
, : ex diu, quod tamen corre&tum. BR. 54 Vulg. quendam. BR. — 55 Hal et | gine addit: baec alias d?f"'fï.t- GEB... . ) BI3b, Rm' ïzf: 1m "tifer ;*"f*e Taus
omnes: Jtaliam, Sunt haec negligentius releCta. — Eft in fequentibus : mififfet, terat adeo i.lmphClug reítitui .d quOfl fi jïfl z;f;ert.um. :3 m Gin;Z 0 po TS ll-l a(ir Ms
,' pro: wififfe, et initalicarum, pro: italicarum, ex antecedentibus: im [talia, et: | relliano i.'cl-xbendum et .legen! äm ..gu.oa. ht zmleï zu 'äjiitz;ti; lg i i el:
l. E 2n Italiam. BR. 56 Hal. et pecuuiam demififet. G & B. 57 Hal. eaeque loco: etiam. Nempe ?em um äecl cmzefïz s M * äa!
; | compavatac effemt. GE B. — 58 Taur. quaereVatur. GEB. — 59 Vulg. au mer- lenda : parenthefi includit. GEB. ^ 746 ïï . IPrinfergit' : o"teat. GEZ? 7
ces, loco: smerces vtrum. B R. Go Hal. pertinerent. — 61 Vulg. addit: cer- ad[criptae funt: tamen eru;zt. G;Fi: O 1 3 aI.. * V.'t Plbtor d us B7R
tarum. BR. — 62 Hal. vt amplius mibil is. GEB. 63 Hal. confequatur. G E B. Vide de hac. locuthne Dwu et, à öüflf dïf ] atz?g; B£R. 8o.Vliäegxäf1; Au:
B4. FAl aeripitin. .. 65 Gothos. in noiis .A Ll';boniano. u Hegl.öl*älïlmus: 785 al.;?bäïzivï?ïtuï ïïB. 8?9Halu lgx:ab::tp -()f;e?;æ.te1np.ore aliquid tmnf;'ulz't
j Liniano. BR. uod et Taur. dare poterat: LiBiano. GEB. al. cot- | guitin. 17. Mxra UE U : E. ; - :
| tinebitur. lu &baudi; beredes. BR? 6Q Hal haeci hec eff, pro femffe, | GRP. IS.Z-iï;Ut; ip abundare. tempore quo, id eft, aliquo, BY N lo 83&;&3?;

OQWUNPWES UE
s
-

E

ï

/

1
| fPeic joro:
od a.
/
Á £ " :)

x k
f £41 m'f ;4 € *:)Ulwf

E l í :
J /ïl«[ Lov m r2 Ad.

] dan z

;

o
,C, 4$ À [j -»1
l. vt4 cWcCO,,

'Qïim
*

15

Ó
s 4- .f;ä.j"uäf'.« p

vel ad merces comparandas, recurfuros ?*^, gwi»i'g)-rgþgfï'aü'ent:
Z

?. dubium non eft, quin debeat dici, ad Italicum patrimonium

eos pertinere debere: gt--ss eft apud Mudium relatum, cum
fundus erat legatus, veI cum]|inftrumento, vel cum/ his quae
ibifunt. Agafonem enim miffum in villam a patrefamilias,
non pertinere ad fundi legatum Mucius ?* ait: .qw/ non id-
circo illo $* erat Yifmiffus ??, vt ibi eff&, Proinde fi feruus
fuerit miffus in villam, interim illic futurus, quia dominum
offenHerat 3?, quafi ad tempus relegatus ??, refponfum eft
eum ad villae legatum non pertinere. anre ne ferui. qu1dem,
qui operari in agro confuæynt ?*, qui in alios agros reuer-
tebantur ??, et quafi ab alio commodati, in ea funt condicio-
ne, vt ad legatum pertineant: quia nonllta. in agro fuerant,
vt eiagro viderentur deftinati. Quae res in propoüt;)3 quo-
que függerit, vt Italicarum rerum efle credantur hae "* res,
quas in Italia effe teftator voluit. $. 4. Proinde et fi pecu-
niam mifit ?^ in prouinciam ad merces comparandas, et nec-
dum comparatae fint, dico, pecuniam, quae idcirco mifía eft,
vt per eam 22 merces in Italiam adueherentur, &nj ?* Italico
patrimonio 1niungendani ?*; nam et fi dediffet in prouincia
de pecuniis, iquas/ in Italia exercebat, ituras et redltuqas, di-
cendum eft, hanc quoque Italici patrimonii effe rationem.
$. 5. Igitur jefficere dici ??, vt merces quoque iftae, quae corg;
paratae funt, vt Romam veherentur, fiue proueCtae funt ?*
eo viuo, fiue nondum, et fiue fcit, fiue ignorauit, ad eum he-
redem pertinere *??, cui Italicae res funt * adfcriptae.

XXXVI. IpEmw ||libroXVIII. Difputationum.|| Sx
Qvis ita fcripferit heredem, EX QvA PARTE CODICIL-
LIS TiTiIVM HEREDEM SCRIPSERO, HERES ESTO:
tamen he-

Lenond
"

f £a

etiamfi pars in codicillis non fuerit adícripta, erit
res, quafi fine parte inftitutus.ict] - f ia
XXXVIL. Ivrrawvs [|lbro XXIX. Digeftermm: ||
CvM 1w teftamentó; ita Ícribitur, sI FILIVS MEVS ME
vVvIVO MORIETVR, NEPOS EX EO POST MORTEM
MEAM NATVS, HERES ESTO: duo gradus heredum fünt :
nullo enim cafuü vterque ad hereditatem admittitur. Ex quo
apparet, fi nepoti Titius fubftitutus fuerit, et filius patri he-
res extiterit, non poffe Titium vna cum filio heredem effe:
quia non in primum, fed in fecundum gradum fubftituitur.
$. r. Haec verba, PvBrivs, MamRcvs, Garvs 1Nv r1-
CEM SVBSTITVTI, HEREDES MIHI SVNTO: ficinter-

.pretanda funt, vt breuiter videretur ? teftator tres inftitüiffe

heredes,|et/ inuicem eos fubftituiffe: perinde, ac fi ita fcripfif-
fet, ILLE, &X-ILLE, ET ILLE INSTITVTI HEREDES
ET SVBSTITVTI SVNTO. $. 2. Qui tres filios habebat,
et ita fcripferit ?, rrLII MEI HEREDES SVNTO, PV-
BLIVS FILIVS MEVS EXHERES ESTO, videri poteft,
prima parte duos dumtaxat filios heredes inftituiffe.
XXXVIIL Ipkx ||libro XXX. Bigefterum.|| Qvi1
rrLIO impuberi exheredato Pamphilum legat, eundem poft
mortem filii ex parte heredem inftituere eodem modo -poteft,

inferit: perpetuo. BR. 84 Vulg. veuerfuros. BR.
vt. GEB. 86 Ap. Hal JMuciu;, abeft. GERB. 87 Forte: illoc, pro:
iluc. BR. — 88 Sic erat olim Flor. fed corre&um deletumque: iz, quod Taur,
faltim monere debebat. — ta vt Flor. corre&um habent Hal. et omnes. BR.
89 Vulg. offenderit. BR. 90 Ita etiam hac voce vtitur Tertullian, Zpologet.
c. 3. feruum iam fidelem. dominus olim mitis ab oculis veleganit. Vide ibi Heral-
dum. BYNK. — 9I Vulg. confueuerint. BR. — 92, Taur. reuerteVantur. — Kal.
veuerteventur, fequenti: et, omiffo. G EE. 93 Hal. eae. ^ 94 Hal. miferit.
95 Hal. pro ea. GEE. 96 Ap. Hal. zm, abeft. G ER. 97 Flor. erat:
znitalicopatrimoniinuigendam, mutatumque ab ordinario corrigente: zm italico
patrimonio adiumgendam. / Re&e, modo etiam illud z deleatur, etiam alias in
hac lege praeter rem adiectum. Et ita habent omnes. MSS. in praepofitione
variant, maior tamen pars eam abiicit, de cetero v2 adiungendam habent con-
ftanter. BR.. Ita et Hal. Praepofitionem non habent: Pal. IL. IIT. Vat. Barb.
Otob. habent Pal. L. IV. V. Bynkersh. GEB. — 98 Hal. effici dixi. Poftrema
vox fidenter reponenda. efficere, vt mutetur in effi, non opus eft, fi fequaris

.bet: quiallucrum facere eius ferui iure, quem * vendidit,

Ulaec,XXXIX. ManciANvs libro II.-Ree

85 Hal. et, loco:
- 99 Hal. profectae fint. G E B.

DIGESTORVM LIB. XXVIIL TIT. V.

quo is, qui feruum ^ Sempronio legatum, eundem poft mor-
tem Sempronii ex parte heredem inftituit. $. 1. Seruus te- -
ftamento heres pure fcriptus, liber -artem-iuífus effe, fi intra
Kalendas Decembres decem dediíffet: fi codicillis pure liberta-

tem acceperit, intra Kalendas quidem neque liber, neque : he-

res erit, nifi decem dederit: fi intra Kalendas non dederit, li-
ber ex codicillis erit. $. 2: Si quis feruum fautm liberum füb
condicione, heredem pure fcripfiffet, eumque vendidiffet: pen-

dente condicione, iuffu emptoris feruus adire lhereditatem

poteft: quia Éf conftitit inftitutio, et eft qui ius imperandi ha-
bet. $. 3. Quod fi poft defectam condicionem alienatus fuif-
fet, non poteft iuffuü emptoris hereditatem adire: quia eo
tempore ad.eum perueniffet, quo iam extincta inftitutio ? in-
utilis fuerat. &&-a-Igitut; cum feruus füb condicione liber
effe iubetur, et legatum pure accepit, fi pendente condicione
manumiffus vel alienatus fuegat 5, legatum habebit, aut do-
mino adquiref, quamuis mortis tempore condicio libertatis
extincta fuerit: fi vero poft defe&tum condicionis manumif-, —— -
*fuzs autalienatus fuerit, legatum ad irritum recidit. $.5. Cum|.
vénditor ferüum ante traditionem ab emptore pro parte liere-
dem fcriptum adire iubet, reftituere coheredi fesai-neceffe ha- ,.

Vacclum ,

^

non debet. Plane, non totum quod adquifierit, reftituet, fed
pro ea dumtaxat parte, qua feruus coheredem habuerit,
Es partem dimidiam ferui, et quartam hereditatis. Libroitri- ;^x x x,
genfimo Digeftorum Iuliani] Marcellus notat ?: immo et *9 U^ p,
id debet praeftari, quod confequi venditor non potuiffet, fi d
prius quam adiret ** feruus partem 'hereditatisiis traditus ** ] /^x aut,
leffet) Quod eft verum. J5

51

: $13, S1 pa-
TERFAMILIAS Titium, quem ingenuum effe credebat, he- — |
redem fcripferit, eique, fi heres non eiï'et,[Semäronium fub&i-ï/[ïm-,
tuerit: deinde Titius, quia feruus fuerat *4, tuffu domini adi-
erit hereditatem : poteft dici, Sempronium in partem heredi-
tatis admitti : nam qui fcit aliquem feruum effe, et eum he--
redem fcribit, et ita fübftituit, sr ST1cnuvs d HERES
NON ERIT, SEMPRONIVS HERES ESTO :j intellégitur
talé quód ** dicere, fi Stichus neque ipfe heres erit, neque
alium .** fecerit: at(qui *? eum, quem liberumm.llia—tj)ïgmdflïfff 7
heredem fcripferit, hoc fermone sx HeRES NON ERrm, ^ ^ m
nihil aliud intellegitur fignificare, quam fi hereditatem vel fibi
adquifierit ??, vel mutata condicione alium heredem non fe-
cerit: quae adie&tio 4d éós pertinet, qui patresfamilias ?* he-
redes fcripti, poftea in feruitutem deduéti fuerint: igitur in
hoc cafü ?? femiffes fient, ita vt alter femis ?? inter eum,
qui dominus inftituti heredis fuerit, et fubftitutum, aequis por-
tionibus diuidatur. X usiepeiaie
XLL PowPoNriv is le&tioni

ryoiT ':732 T2 i

L^ À

ex
ar

ET Hoc Tiberius ?^ Cae

. conftituit in perfona Parthenii ? 1,
qui tamquam ingenuus heres fcriptus adierát hereditatem, cum

Rob. Stephani interpun&ionem: patrimonii effe.. Rationem mon efficere dixi. B R.
100 Hal.pertiueant, quod probo. BR. — 1 Hal.
fint. GE R, 2 Hal. et Vulg. videatur. BR. 3 Hal. fcripferat. — 4 Hal.
inferit: commmmem. GEB. — 5 Hal inferit et. — 6 Gothotr. in nota: Al. fue-
rit ]ta Hal. et Vulg. BR. " Hal. eius ferui, quem iure vendidit. GER.
8 Hal. infcriptione plane omiffa continuat: cobaeredem babuerit: id eft, partem
etc, GEB. 9 Hal. MARCELLV'S libro tricefimo digeftorum motat. GEB.
10 Ap. Hal. et, abeft. GE R. — 11 Hal. adierit. GE R. 12, Hal. diffractus,
loco: Zs traditus. G ER. I3 Etiam hic Hal. eodem tenore pergit: 4uod eff
verum. I1VLIANVS. Si paterfamilias, vt adeo tres leges in vnam coalefcant.
GEB. . I4 Vid. Bynkersh. J. Obf. 22. zEn. 15 Vulg. Ttius9. BR. — 16
Hal. et Vulg. tale quid. Bn. I7 Vulg. inferit: beredem. BR. — 18 Hal.
Atqui fi eum. GEB. | 19 Hal. putabat, 73 effe, omiffo. GEB, — 20 Gothofr.
innota: Z non adquiüerit Ita Hal. GEB. . 21 Hal patresfamiliarum.
22, Hal. et Vulg. in'f'emnt: duo. 8 R. 23 Vide Bynkersh. IV. Obf. 19. BR.
24 Hal, Tyberins, iterunque mox; Tyberimm, — 25 Hal Partbemii, atque
| iterums

a [LD "Lfa/em TE

ue, H

E TTE
L4p as:fl;, B .j

ÉB u

E ——
,3 d n hd
t 2 U .

DIGESTORVM

ig/feruus : ^nam diuifa hereditas eft inter Tiberium,
qui Parthenio fubftitutus erat, vt refert Sextus Pom-
ponius ?5. *'

SOLYENDO non erat, duos Apollonios liberos heredesque
: . effe iufferat: altero ante apertas tabulas teftamenti mortuo,
| L norwit*. inon inelegantet; defendi poterit, eum, qui fupererit, liberum
: ; et folum neceffarium heredem fore. Quod fi vterque viuit,

inftitutionem nullius effe momenti propter legem Aeliam

.. Sentiam, quae amplius quam vnum neceffarium heredem fie-

p XLIIT. Pavrvs [ilibroI. ad legem|Aeliam Sentiam/||
t b JZu'f&f i6:1.YN v1cEM enim eos fibi obftare. 3 |
]^ [ aQiesetn elza.- "Jde, XLIV.g/A z xsmwv.s- ||libro V. -Digeftorarti;|| Pa-
( -fenfam, TERFAMILIAS teftamento duos heredes inftituerat: eos ??
L'.öbjïu-fu inonumentum facere iufferat in diebus certis: deinde ita fcri-
pferat, Qv1 EORVM NON ITA FECERIT, OMNES EX-
HEREDES SYNTO: alter heres héFeditatem práetermiferat :

d

E?M Li*?x. reliquus heres confülebat, cum ipfe monumentum]inftruxit-
— L LA 5udden, fet ^5, numquid minus heres effet ob eam rem, [quod, cohe-
x U eius hereditatem non adiíffet ? :Refpondit ^?, neminem ex

alterius faéto hereditati néque ?? alligari neque exheredari

EL—,"fLIAL.?aluL,,PO,He:WCOQdicionem impleffet, quamuis nemo
NE CLONMIUM adiffet praeterea,itamen eüm heredem effe. |
, ! MEA VIVE(NT

quam habueg, mater autem füperuixiffet ?^, tamen Titium

AEVIA MATER MEA, ET FVLVIA FILIA
ST, qvM ?* wiHi Lveiv8S TiTrivs

| - . . -effet, nullam vim habercet. d .
,, F .XLVI. A&R1cANvs ||libroII. Quaeftionum;|| Qvz-

DAM, cutm filiumfamilias heredem inftituere vellet, necad

heredem fore: quia id, quod inpoffibile in teftamento fcriptum.

patrem eius ex ea ?? hereditate quicquam perueniret, volun--

tatem fuam expofuit filio: filius, cum patris offenfam verere-
'» L'L',,Q,;,w,— EMANCIPATVS ESSET heredem eum inftitueret: et im-
P petrauit ab eo, vt amicum fuum heredem inftitueret: atque
»45: «t eft, necquicquam ab éo petit
cus aut adire nollet, aut aditam nollet reftituere hereditatem,
: an fideicommiffum ab eo peti poffit ??, aut aliqua actio ad-
. uerfüsj eum effet: et vtrum patri, an filio competeret ? |Re-
fTEOndiï 55, etiam fi manifeftum fit fcriptum heredem fidem

at ,

p

1 — [uam interpofuiffe, non tamen aliter ab eo fideicommiffum pe-
e : .7* ? À P^ e
, : ti poffe, quam fi &t ipfüm teftatorem fidem eius fecutum effe
: probaretur: fi tamen, cum a filiofamilias rogaretur amicus,

et aditurum fe hereditatem recepiffet, et reftituturum patri-
familias facto, non abfurde dici poffit ??, mandati [aCtionem fu-
turam, et eam actignem patri inutilem fore: quia non fit ex
' bona fide, id eireftitui, quod teftator ad eum peruenire no-
luerit: fed nec filio vulgarem competituram, verum vtilem,
ficuti dare placeret ei, qui, cum filiusfamilias effet, pro aliquo
fideiuffiffet, ac paterfamilias factus. foluiffet. |
. ALVIL IpEw ||libro IV. -Quaeftionum.-]
fcriptum fuerit, TrTivs, 1MMOo SkIVS, HÉRES ESTO:
Seium folum heredem fore,|refpondit *?9. Sed et fi ita, T'1-
TIVS HERES ESTO, IMMO SEIVS HERES ESTO:

17

&

àterum: Partbemio. GEB. — 26 Hal Sextus Pompeius. GEB. — 277 Hal et
Vulg. eo$que. BR. 28 Gothofr. in nota: Al. conftruxiffet. At ipíe Taur.
in margine habet: exfiruxiffet, cum ante corre&ionem effet: intrauxiffet. BR.
EKtiam Hal. exfiruxiffet. GER. — 29 Hal. et Vulg. vefpondi. BR. 30 Hoc:
ze4ue, Flor. eft vncis inclufum et repofitum ante: bereditati, quod planius, et
habent omnes. BR. FEtiam Hal. GER. 31 Hal. viwet. GEB, . 32 Hal.
tunc GEB. 33 Hal. praefigit et. GER. 34 Hal. fuperuixerit. 35
36 Taur, peslt. GEB, — 37 Hal. poffet.

&p. Hal. et. Vulg. ea, abeít, B.

LIB. XXVIII.

| inftituit, TrT1A FILIA MEA HERES ESTÓ: SI Qv1Dj^* i

SeruJus jrefpondit, ?? fi teftator filiam num--

] A. tur, petift ?* a teftatore, ne füb cOndiEone SI A PATRE

The L. . — 15 teflamento amicus filii, iärägtuäte&atori, heres inftitutus .
umj éff. Quaerebatur, fiille ami- .

Sr:TA.

TIT. -- V.

$97
idem erit dicendum. $. 1. Quidam feftamento ita lieredes,

,äuæu LIBERORVM ME VIVO MORTVOVE NASCE-
JTVR, äVNC QVIJVIRILIS SEXVS VNVS PLVRESVE
NASCEINTVR, EX PARTE DIMIDIA, ET QVARTA:
Qvlfj** FEMINI? SEXVS VNA PLVRESVE NATAE
ERVNT, EX PARTE QVARTA MIHI HERES sIT ??:
poftumus ei natus eft: confulebatur, quota ex parte poftumus
heres effet? /Refpondit, eam hereditatem in feptem partes di-
ftribuendam: ^*^ ex his filiam quattuor, poftumum Ltf'ää, ha--
bituros *5: quia filiae totus as, poftumo dódrans datus eft ^* :
vt quarta portione ** amplius filia, quam poftumus, ferre de-
beat. Ideo fi poftuma quoque nata effet,'tantundem fola filia,
quantum vterque poftumorum habituri effent *5: itaque]in
propofito jege as filiáe, dodrans poftumo fit datus,jviginti vnam POR
partesfieri: vt filia?duodecitm, nouem filius hàbeat. $. 3. In ! « 6 vecsemon
teftamento ita fcriptum eft,^ Lvcrzvs TiTrivs kx pva- '"l*ïfï(f"" " |
BVS' YNCIIS, Garvs f/'mTIVS EX PARTE VNA, ^ ^
M/Eflvs EX PARTE VNA, SEIVS EX PARTIBVS
DVABVS, lHERWPES/MIHI SVNTO: confulebatur, quid
iuris effet ?, Refpondit, hanc fcripturam, illam interpretatio-
nem accipere poffe, vt Lucius Titius duas vncias habeat, ce-
teri autem quafi fine partibus inftitnti, ex reliquo idextante
herédes fint: quem dextantem ita diuidi oportet *?, vt Seius
.quincuncem, /Attius et Maeuius alterum quincuncem)habeant.
viacc. XLVIIL. MARncriaANvs ||libro IV. «LIaftitetiontm: !|
His verbis, TiTivs HkEREDITATIS MEAE DOMINVS
ESTO, recte inftitutio fit. $-& Illa inftitutio valet, F1rr-
VS-MAX-S-INPIISSIMVS MALE DE ME MERITVS HE-
RES ESTO: pure enim heres inftituitur 59 cum maledicto,
.et omnes huiusmodi inftitutiones receptae füht. $. 2. Inter-
dum neg cum libertate vtiliter feruus a domina heres infti-
tuitur: vt conftitutione Diuorum Seueri et Antonini fignifi-
cat/f: culus verba haec funt. Seruum adulteri accufatum,
non iure teftamento manumiffum ante fententiam ab. eà mu- ; ^55
lere videri, quae rea fuerit ^* eiusdemeriminis poftulata, ra- TC
tionis eft: quare fequitur, vt in eundem a domina collatà in- "o
ftitutiosnihib momenti habeat. $. 3. Si in4patre, vel patria, 4
vel alia fimili adfumptione ?^ ,falfumyfcriptum eft: dum de ;
eo, qui demonftratus fif, conftet, inftitutio valet. L
XLIX. FLonEeN TINVS ||libro X-Inftutionum.|| Sx
ALIENVM feruum liberum et heredem effe iuff, et ig poft- Iw
ea [meus effeCtus eft, neutrum valet: quia libertas alieno fer- ! ^*«4.
uo inutiliter data eft. $. r. In extraneis lieredibus illa ob-
feruantur ??, vt fit cum eis teftamenti fa&tio: fiue ipfi herl-
des inftituantur, fiue hi, qui in poteftate eorum funt: et id

1
h: l'tuwm Vg -

6l 7.;*'*1'7;'02 $
[

CY
tt $11

,
gex*jarle, Gu
f'Ó :
4f f Aclucm ü

duobus 9^ temporibus infpicitur: teftamenti facti, vt confti- - |
terit inftitutio: et mortis teftatoris, vt effectum habeat: hoc 9A 2 d.
amplius, et cumiadibit ?** hereditatem, effe debet cum eo te-
Ítamenti factio: fiue pure, fiue füb condicione heres inftitü- | ,, .
tus fit: nam[ius heredis eo vel maxime tempore infpiciendum / hucas.,

eft, quo adquirit hereditatem: medio autem tempore inter fa-
&um teftamentum et mortem teftatoris, vel condicionepf Jiny
ftitutionis exfiftenteyf, mutatio iuris heredi non nocet, quia,
vt dixi, twig, ^^ tempora infpicimus. |
L. VrPrANVS H—h-bæe—VI : un|| SEnRvvx
meum heredem inftitutum -eum-1i & [fi viuus jvendidero
ei, cum quo teftamenti faCtio non eít, pofteaque &um red&-
' | mero :

58 Hal. et Vulg. vefpondi. BR. 39 Hal. poffe, malim: poffet. BR. 40
Vulg. refpondi. B R. 41 Vulg. fi quis. BR. 42 Hal. et Vulg. quae. BR.
43 Hal. baeredes funto. GEB. 44 Vulg. praefigit et. ER. 45 Hal. et
Vulg. babiturum. 8 R. 46 Hal. effet. GEB. 47 Hal. et Vulg. quartam
portionem. BR. 48 Hal. babituras effet. GEB. 49 Hal. oporteat. — 50
Hal. inferit: licet. G EB. 51 Hal. fuerat. — 52; Vide Duker. ad Opnfc. de
Latin. Vet. ICt. p. 254. BR. — 53 Hal. illud obferuatur. —— 54 Hal. tribus.
| Vid, Noedt. L PréPak 1. RR; —— 45 Hal adit. 56 Hal inferit; tantum.
GEB.

l't« "' ,
LI- ïu,e.x-«ä' ,

$06

mero: ex teftamento mihi heres effe 57 poterit, nec medium
tempus, quoyapud eum fuit 53, vitiauit inftitutioneui: quia
verum eít, vtroque tempore, -tem-teftamenti faciendi, qudmQ
mortis tempore ??, meum fuiffe. Vnde, fi apud eum reman-

(£' ^ e,c . » . e« . P
"tavtcant , fe) fenie, vitiatur inftitutio: vel, fi cum ,€66; teftamenti factio eft,

X

(mite 7:5 iuffu elus adeundo adquiret ei hereditatem. $. r. Si in ron
faciendo impoffibilis condicio 9? inftitutione heredis fit ex--
preffa, fecundum omnium fententiam heres erit, perinde ac fi
: pure inftitutus effet. $. 2. Hereditas plerurpque diuiditur in
, 9«5f:. duodecim vncias, quae aífis appellatione continentur ^. — Ha-

bent autem et r . .
affem, puta ?^ haec: $? fextans, quadrans, triens,/quincunx,

femis, feptunx, ibes| dodrans, dextans, deunx, as ?^.-

4 -
'Lmu.'n. CO nxf

pI .^ f cXluum o "

LI "dex » vilart LI M ARCIANVS || libro ILL-Regulareme| | TAL EM
T inftitutionem quidam valere non putabant, Sr1cHvs rr-
i , BER ESTO: ET SI LIBER ERIT, HERES ESTO. Sed
Diuus Marcus refcripfit, hanc inftitutionem valere perinde
| ,,, &tque fj ** non erat adie&tum, sz LIBER ERIT. [$ 5i
C 2007* * guis/ita fctipferit, STicHvs, sy MEVS ERIT CVM MO--
jp&tium Ae57^- Ro 65, LIBER. ET HERES ESTO: alienatus non po-
62 1 taed terit iuffu emptoris adire hereditatem: quamuis, etfi non erat
i sdove, .hoc expreffum, non alias liber et heres fieri poterat, quam fi
manfiffet eius. Sed Ífi viuus -eusma- manumiferit, Celfus libro
153 ^« V. 1gu?n.t0d,.€932-9/67 Digeftorum fcribit, fieri /hunc heredem : non
d as enim hunc/cafum teftatorem voluiffe excludere, palam eft: ne-

Y^in: que verba 9* lomnino. repugnant: nam quamuis feruus eius
( rgie pro"tdev, m pon. eft, at 9?. certe libejus eft. . |
7 LIL PaAxrvs ||lbro IL -Regulzrmm4| SeRvvs
T. hereditarius heres inftitui poteft: fi.modo teftamenti factio
fuit cum defuncto: licet cum herede inftituto non fit.
poro Ware, LIIL Mamgcernvs ||lbro fingulari Refponforumy]]
Lvorvs Taxvivs, Seio -et Sempronio ex femiffibus, here-
dibus inftitutis, et ceteris exheredatis, inuicem heredamy fub-
ftituit: deinde legata etlibertates dedit: poftea ita fubiecit:
CoRNELIVSET
PARTIBVS HEREDES SVNTO: QVOS INVICEM SV B-
sTiTVO. Quaero, |quantum vel priores duo ex femiffibus
inftituti, vel pofteriores habere debeant *?? Marcellusjrefpon-
dit, in obícuro effe, Cornelium et Saluftium et Varonem *?
primo, an fecundo, vel tertio gradu heredes inftituere volue-
rit: fed fecundum fcripturam teftamenti, quaeLponeretur uf
alterum aflem datum eis videri. ;
LIV. NegAT1vs ||libroI-Membremrmm||| PATER
filio impuberi fernum heredem fübttituit, liberumque;effe iuf-
fit: eum pupillus vendidit Titio: Titiusjeum, iam)primo te-
| ftamento facto, in fecundo teftamento liberuriThJeredemqae-

i 4
L"FTO'H
[ €4*;I/tu

d

eile iuffit: fuperius teftamentum Titii raptum eft: quia is fer- -

uus et ?? heres poteft efíe: et vt füperius teftamentum rum-
patur, fufficit, ita pofterius faCtum effe, vt aliquo cafu potye-
rit ex eo heres exiftere. — Quodjad vimjautem eius infüitutio-
nis pertinet, ita fe res habet, vt, quamdiu pupillo ex ea fubfüi-
tutione here&/ poteft effe, ex 'T'itii teftamento libertateN here-
ditatemque confequi non poffit: fi ** pupillus in fuam tute-
lam peruenerit, perinde ex Titii teftamento liber heresque fit,
ac fi pupillo fubftitutus non fuiffet: ** fi pupilló; heres exti-
tit, propiusdb&,;Täö qu&que, fi velit, heres effe pofíit,

y.dw,

GEB. 57 Yaur. berESse. GER. 58 Hal. fuerit. 59 Ap. Hal. tem-
pore, abeft. G. 60 Vulg. inferit Zm. BR. 61 Hal. continetur. GEB.
62 , Ap. Hal. puta, abeft. GEB. — 63 Vulg. inferit: fefcunx..- Sed nec hoc eít
latinum,, nec de dimidiatis vnciis hic fermo. alias etiam.femunciae erat mentio
facienda. BR. 64 Ap. Hal. as, abeft. GE . 65 Hal. ac fi. 66 Hal.
et. Vulg. moriar. BR. — 67 Hal. decimo fexto. GEB. — 68 Taur. verVa. GEB.
69 Vulg. attamen. B R. — 7O Vulg. Salluflius, BR. — 71 Hal. et Vulg. Varro.
BR. Et Taur. erat dare: SeLauflius, VaRo. GEB. — *72, Taur. deVeanut. GE R.
75 Hal. et Vulg. iterum: Salluflium et Varronem. 8 R. 74 Gothofr. in no-
ta: Al. proponeretur. Atque ita ipfe Taur. in margine, quod Hal. et' omnes

DIGESTORVM LIB. XXVIIL .TIT. V.

e partes propria homina ab vncia vsque ad

lL.VSTIVs 79 gr VARO ' AEOVIS.

"w3 9

LV. Pavrvs j|libro I. ad legem..Aeliam-Sentiam:||
Sr rs qui foluendo non. eft, primo loco Stichum, fecundo
eum, cui ex fideicommiffi caufa libertatem debet, liberum et
heredem inftituerit: Neratius fecundo loco hefédem féri- "
ptum 73 fore ait: quia non videtur *? creditorum fraudan-
dorum caufa manumiffus. ; (
! : vll

PomzsT quis ita heredem infütuere, 1 TX TRA ANNVM, , ,5

x *
SE&*)'(I' VAGENSIMVM|DECESSERO, ÍILLE,MIHI ZHE-
RES ESTO: non enim pro parte teftatus intellégi debet, fed
füb condicione inftituiffe. V^ * 1.

LVIL Ipx» ||libroILVIT, ad Edi&um.|| $: s qui m
foluendo non eft, ferüum cum libertate heredem inftituerit, H
et liberum fubftituerit: anff incipiendum erit a fübftituto: a .
lex enim Aelia Selitia ita demum ei, qui in frandey/ credito- ., , —— ]"/
rum heres [inftitutus eft, jconferuat libertatem, fi nemo alius4// ^^ — ]"
.ex eo teftamento heres effe poteft. | , Lf um 12
LVII. In.w ||libro IV.-ad.Viteliium.|| ^mNEkwo - n

dubitat, reCte ita heredem nuncupari poffe, [Gu1c M1Hx mg-L.]oeunt . |
RES,ESTOFE cum fit coram qui oftenditur. $. r. |Qui frater]| ^Q55, — .
non eft, ft fraterna caritate diligitur, re£te cum nomine fuo EF ISUE
füb appellatione fratris heres inítituitur. - . AWU
LIX. CEgrsvs ||libro XVI. -Digefterum.||,$:,59 Lr-
BER homo, cum tibi feruiret, heres inftitutus, iuffu tüo adiit, , — .^. -
'Trebatius, effejeum heredem/: Labeo, tunc non effe heredem, ^J here2it,
neceffitate id fecerit *^, non quod alioquin vellet obligari. ^ .
$..z. Si quis ita heredem inftituerit, lT'irrivs QvamjEx,
-PAGGaE MIHISOCIVSESTIN VECTIGALI SALINA-
RVM, PRO EA PARTE MIHI HERES ESTO: quidam , , .
putant, fi affe defcripto id |diCtum ?? fit, vt maxime fociustf?þWä*a
fuerit Titius 5?, non effe heredem: fed fi qua pars vacua re- E
li&ta fuerit, ex ea heredem ?^ effe. Quod totum et ineptum
et vitiofum eít: quid enim vetat, affe defcripto vtiliter 'Ti-
tium, ex parte forte|guarta *5, ex qua focius erat, heredem
infütutum effe? $.. 2. TrTr1xvs ugRES ESTO: SE1vs
ET MAEVIVS HEREDES SVNTTO: verum eft, quod . Pro-
culo placet, duos femiffes effe, quorum alter coniunétigf duo- — ,,,
bus datur. $. .53. /Cum quis ex inftitutis] qui non ?* cum ali-1/ 4(7A"Li
quo coniunctimd inftitutus fit, heres non eft: pars'eius omni- **
bus pro portionibus hereditakiis adcrefcit: neque refert, pri-, £,
mo lo quis inftitutus, an alicui fubftitutus heres)fit] $. 4.1,4"2&9
Si heres inftitutus fcribendi teftamenti tempore |ciuis Roma-4c«
nus fuit, deindewi aqua et igni interdictum eft: heres fit, fi
intra illud tempus quo teftator deceffit, redierit: aut, " fub .., .
condicione heres inftitutus'*&, quo tempore condicio exfi-| '^*^*
füit **. Idem et in legatis, etin bonorum poffeffionibus. . $.5.-
'Ürrivs EX SEMISSEJHERES ESTO: S$EIVS EX QVA- -
DRANTE HERES EsSsTO: Trirvivs, SI IN CAPITO-
LIVM ASCENDERIT, EX ALIO QVADRANTE HERES .
ESTO: antequam Capitolium afcendat, fi pro herede gerat,
ex femiffe heres erit ?9: fi Capitolium afcenderit ??, et ex — —
quadrante heres erit: nec erit ei meaedie- pro heréde gerere, ——
quippe iam heredi. $. 6. Si ita fcriptum fuerit, Tivrivs —
EX PARTE TERTIA, — P-A-RAE- TIAC
HEREDES SVNTO: TiTivS, SI INTRA TERTIAS
KALENDAS NAVIS EX ÁSIA VENERIT, EX RELI-

» ,.'

:

fequuntur. BR. — 75 Hal. ei, loco: et. Vulg. liber et baeres. BR.. — 76Hal. —
inferit: vero. GEB. 77 Hal. praefigit fed. GEB. 78 Traüce vt in ar- -
chetypo lineis. fupra fcriptis fa&um eft: fecundo loco feriptum beredem fore. BR..—
79 Hal. videatur. G EB. — 80 Hal. praefigit Sj. GEs. — 81 Hal. fecit. — 82 —
Taur. in Ádnotat. id. diciwm. aut fic aut id additum. im P. emim idadedicbum. —
MSS. cum Contii tum noftra o&o habent: d adie&wm. lle tamen motat in —
vnolegi: idaddicdhum, non male. B R. Etiam Hal. vt MSS.Pal. L. J HIL. IV. V..
Vat, Barb. Otob. Bynkersh. GEB. — 83 Hal. fuevit, Titiummon effe etc. G E B.
84 Hal. et Vulg. inferunt: ewm. BR. — 85 Hal.quartae, — 86 Ap. Hal. "0n, äb.,cïiï.;.

£E - — — —

—

—5

—— C»

GER. 87Halexflitit. | 88 Ap. Hal. bereserit, abfunt..GE2n. . 89 Hal. afceu-

DIGESTORVM LIB. XXVIIL TIT. V.

, e
t.] .,ïa? -*f;'f--f Co wee Yolco : L voeto . Éd wf s 7
QVA PARTE HERES ESTO: -videamus, ne Titius ftatim|| fe, Labeo frequenter ftribit. Idque verum effe manifefto ar- : g
ex femiffe heres fit: nam duo heredes inftituti funt: fed TTi- | gumentojcomprobat ?, quia feruus hereditarius, prius quam. eoonatal a
—Pà€ EPRAMDUN, E / z

tius aut ex femiffe, aut ex beffe: ita ?? fextans vtique erit in

r

adeatur hereditas, inftitui heres poteft: quamuis jisi$ tefta- |^"^.
menti facti tempore nullius fit. D
LXV. Ipxex ||libro SpHtulariO|| HanEDr-
TAS ad 5tagum Primum nullo iure pertinet, cum inftitutus
heres non fit, nec quicquam ei prodeft, quod ab eo alibquid

*

97 pendenti : jet fi condicio exftiterit, ex beffe heres erit: fi non

exítiterit, ille fextans Maeuio adcrefcet :[:Eed fi decefferit Ti-
tius, antequam condicio exfiftat, deinde condicio exítiterit,
tamen ?! ille fextans non Titii hered—i]fed Maeuio adcrefcet :

r3ó&.

E - ïam, H?ïm??tþuc'älgïääz .efiet, Tlïlïïar.l yïleul.Oä.stfextgnsüdaï legatum eit, aut libertus ei defuncti teftamento commi&nda- : *
gmjgg B us eilet, i1tlus pult. MeS um SReNUER. OR BI s qg; tus eft ?,| ex quo, fi manumiffus non eft, feruus eftà 4 05 04 fewttuFué OKT hs
[- unt, tempore dandi in rerum natura non)fuit. $. 7. Si Atius Z IXUL Boxpos Soeco luml w p runndia odb x
'litium et Maeuium et Seium aequis partibus heredes infti- | /O*mH "IN m häæä J &'F rit wa?i VE in m aie: 1501 0 d
tuit, ?? Titius interim folus adiit hereditatem, et Seium he- -EST.O voxres qET M c9 OEU E U TTTVS v s ferm;yex.gm.»...»,-.jly
L'altici, redem inftituit: poterit Seius Titii adire hereditatem : |Attii | ,. i. " As A LE NOC FA ROA t t m
] adi ] omi : fed Atiti t d lomittat | PV5 HERÉPES SvNTO: quamuts lE2 fyllaba coniunCtio- , ,* -b ne.,.
vel adire, vel omittere: ied Atitio, antequam adeat vel omittat.,, fuctabo W o : o P W.
. . il nv as : :«)| nem 1iaciat: ii quis tamen ex his decedat, non alteri foli pars
| eius hereditatem, ex femiffe)heres erit: fi adierit Jeius Attu dérefeit fed r x . 25 PT Laf a a
ET L.Iw.cwjfa« . E V ul ERE adcreícit, fed *e& ^* omnibus coheredibus *?^ pro hereditàriis E
l^ 7 um P. hereditatem, Titius ex triente dumtaxat heres emtäL et per portionibus, quia non tam coniunxilfe " lcrispi d E
Lim, hereditatem Titii triens dumtaxat ad Seium perueni&t: alte- | v ao 18 ïa s x , quam celeris dixifíe
, .. rum trientem ex fua inftitutione habebit. Quid ergo, fi ]ab. LXV.II Ip£u H u :
* s -La&to Attio| Titius et Seius heredes inftituti funt "v IFitius trom ?ENS || libro;IT.;ad *ï*ï wwwww m-Mucium.|| Sr d*
W'v" | adierit hereditatem , Titio Seiü9 heres exítiterit? . Poteftne s d g d. uerit,|[xruasvs '^ sr rN CaPrTO- : uI
L R Attii hereditatem omittere? an neceffariowiex affe heres eft?2 | FIVM ASCENDERIT, HERES ESTO:|TirHASvs uz- ' o n

[
f

quippe cum alius nemo heres inftitutus eft, quam is ipfe,
qui ?? ex aliqua parte iam heres eft: perinde w&& quafi vnus
heres per Titium ?* inftitutus fit. ^x Xl .

RES ESTOF fecunda fcriptura potior erit: plenior eft enim
quam prior. ! : ^Y

L- l*ö«.f:næ/.

LXVIII. Inx |llibro VIL-adQuintumMucium.]| Sz-

'N"W AE LX. CErsvs ||libro [XXIX. -Digeftemm.|| Qv:1 QVIS Sempronium heredem inítituerit füb hac condicione, .
E ' SOLVENDO non erat, feruum primo loco, et alterum fer- | S1 [ ITIVS IN C APITOLIVM ASCENDERIT: quamuis "
x: : , uum fecundo loco -herþgfes fcripüt: folus is, qui primo loco | non alias heres effe poffit Sempronius, nifi Titius afcendiffet — .- .
K fcriptus eft, hereditatem capit: nam lege Aelia Sentia ita ca- | i .Capltohum, et hocipfuüm in poteftate fit repofitum -Tigis , (a»écem,
, uetur, vt fi duo pluresue ex eadem caufa her fes fcripti ä?xt, quia [tamen. fC.I'lPtUl'a non eft expreffa voluntas Titii, erit vti- —— |
u,,dw vti quisque primus ggljæ;us&", heres fit. . s ea infütutio. Atquin fi quis ita fcripferit, sx Trvivs eà
g LXL Mo D&?S TiNvs |libro VIIL :Refpenforum.|| | VOL V ER1T; SEMP RONIVS ÁHERES ESTO: non valet |
" vi VOLEBAT filliam exheredare, fic teftamento comprae- | inftitutio. Quaedam enim 3&. teftaimentis fi" exprimantur, ef-
1 r j93uwt hendif (fE AVTEM FILIA ? 9$, IDEO EXHEREDAVI) fectum npllm*q habent: quando '5, fi verbis tegantur, 1$ eon-
K* QVONIAM CONTENTAM "M& ESSE -P-9-8L. BY OLYt dem ügïï-lfïFatlonem habeanlt, quam haberent exprefía: et mo-
D u* . Quaero, an efficaciter exheredati fit? Modeftinus jfefpondit, | rmentum ahqupd habebuxgt 7T. Sic enim filii exheredatibcum. . .. Z
! nihil proponi, cur non effet voluntate teftatoris exheredata. | €O valet, fi quis heres exiftat: et tamen nemo dubitat, *quif 0 B MEESAE
: LXII. IpEw H libro IL.- Paa «,' IN TEM- | it2 Lahqmg/ fihunl exheredauemt, TITI'X.T'S HERES ESTO,]! 4 "aium ^
A Pvs capiendae hereditatis inftitui heredem pofle, beneuolen- *gr*JyMI HERES ERIT TrrrvsS) FILIVS EXHE-) cowhíuce,
;H'Wr Liff.tigd 199 eft: veluti, Lvcrvs V-rrrwer cvM CAPERE| RES ESTO: nullius momenti eífe exheredationegf **,
; Mm'ä POTfrxRIT, HERES ESTO. Idem etfAlegato. $. 1. Quo- LXIX. PRocvrvs |l|libro II. Épifreiarom.]| Con-
k ïf* ti tiens non apparet, quis heres inftitutus fit, infiitutio non va- | Nguzvs &T MAEVIVS, VTER EORVM VOLET, HE-

let: quippe * euenire poteft, fi teftator complures amicos|[eo-

RES ESTO: Vterque vult: Trebatius,*?, neutrum fore he-

Mi .ï',cd'g'.ö dem nomine habeat, et ad defignationem nominis fingulari | redem : Cartilius ??, vtrumque: tucuiàdfentiaris ^*52 Pro- l
E j* ^- momine yvtatur: nifi ex aliis apertiffimis probationibus ^ fue- | culus: Cartilio adfentio ?*b, etillam adieCtionem, v TER E o-
) Wï . . - rit,reuelatum,) pro,? qua perfona teftator fenterit.. | RVM VOLET, fuperuacuam puto: id enim, etiam ea non
MU LIsS) m Aabe, LXIIL davorgNvs * ||libro Liex-Caffio.]| Hznr- | adie&a, futurum fuit ?^, vt, vter vellet, heres effet, ?? vter l ^et.
. — "yelwualan, nESs fine partibus vtrum coniun&iyy atjj feparatiyà fcribantur, | nollet, heres non effetz quod fi hi ex numero neceffariorum
00 B&X hoc intereft, quod, fi quis ex coniunfä: deceffit ?^, hoc ?* non heredim effent, tum id non fruftra adiectum effeff* : 'e&;non
- Q€£, adomnes, fed[ad reliquos, qui coniun&ti erant, pertinet : fin | folum figuram, fed vim quoque condicionis continere: dice-
T ' autem ex feparatis, ad omnes, qui teftámento eodém ícripti | rem tamen, fi vterque heres effe vellet, vtrumque heredem
hE funt heredes, portio eius pertinet. jX l.. | effe. uT |
( ä; LAI.: eupl - XV- In&w | |libro VII? Epiftulfarum.|| -E-ex-s fer- LXX. Parrwriawvs ||lbro VI. eníforum. |!
. uumlüïui poft mortem meam natus lerit heredem inftitui po- | CAPrATOR1IASs ?? iníütutiones non eas Senatus i;älpro-»
n | | L'Te, bauit,
'*Wrä ' ] J./t- ^ - zH . ^
A dast, negle&o íequenti; et. GEB. go Vulg. itaque. BR. 9I Hal.| occupaffet: i TEflamenti. GER. —— 9 Vulg. addit: feruusue, BR. — YO Scri-

tun, loco: tamen. GER. 92 Vulg. Attilicinus hic et in fequentibus.

ptum erat Flor. Pomponius libro Quintum: Mucium, itaque libri numerum aíte-

P A B R, 93 Hal. praefigit et. 94 Hal. fint. 95 Hal. quoniam et ipfe | ri(cis conclufimus: libro* primo* ad. Bw. — Putain Taureiliana typisdeftinata, fed
À ex aüliqua parte, GER. 96 Gothofr. in nota: per Attium. Cmiac. fed iam | fi re&tefefe habent priora, Brenkmannus fcribere debebat: Ebro* primo ad* Quin-
,B | ante Cuiacium ita exhibuit Haloander.. .97 Hal eft. 98 Hal et | tumm Mucium. GEB. 11 Ap. Hal. et Vulg. et, abeft. BR, — 12 Hal. bae-
m Vulg. fiiam. BR. 99 Gothofr. in nota: A. dote. Ita Hal. et omnes. | vedióus. GEB, — 13 Hal. videtzr. — Y4 Vulg. Titiws et Tytbafus. BR. — 14
4 E. BR. Sed et Taur. dare poterat: dot]. GEB. — Yoo Flor. eft: Veneiuolentiae, | Vulg. q2ae, locot quando. &R. I6 Hal. praefigit: ljcet. GEB. — Y7 Hal
K' 4 et ita expreffit "Taur. Haelit librarius, an: veneauolemtiae, an: veniuolentiae, proxime antecedenti, et, deleto, habet : zomentum tatmen aliquod babeant. G 9.
b fcribere deberet. "Taur. debebat eligere alterum, et certe e quafi deleta anti- | 18 Hal, fit exbaeredatio. GEB. — 19 Taur. TveVatius. GESB. — 20 Hal. Cav-

que videtur. £ R. 1 Hal. 4uod plaue, loco: quippe. GEB. 2 laur, pro-
Vationibus. GEB. 4 Hal. de, loco: pro. GE2. 4 Hal. IABOLENV 'S.
GEB. 5Hal. decefferit. . 6 Flor. haec vox: boc, vncis eft inclufa. BR.— 7
Hal, et Vulg. cemprobatgr. BR.— 8 kial, ifle, loco is, ac fi "Taurellii inuentum

|

filius, etmox: Carfilio. GE B. — 21a Hal.adfeutzris. GE — 215 Hal. adfentior.
22Hal erat. GER. — 23Hal.etVulg.praefigunt ét. R. — 24 Vulg. effet. B.
25 De hac voce vide Duker, ad Opusfc. de Latin. Vet. ICt. p. 439. B F. Et de
ipfa re Chrift. Thomafium in Differtatione et Corn. van Bynkersh. im Opufc. de
kk Captatoris

.' g. f - L 6,

/

^
L .

5

b" g

€4 Inac£ vnZT

fenor leqit jeque
247 P
fa;x,(mldfwf Pt
gmäfü?& *g Wji

"*a i / 72*?&1 l:i AJ j

: il I/here.& jtötj,

gproam 6s d a,

$0$
bauit ?5, quae mutuis affe&ionibus iudicia prouocauerunt:
fed quarum condicio confertur ad fecretum alienae voluntatis.

LXXI. Pavrvs |llibroXadlegemdtutamet

Irrak autem inftitutiones captatoriae non funt: veluti fi ità'|

herédem quis inftitunt ^7, [oVA EX PARTE Trrrvs ME
HEREDEM INSTITVITf EX EA PARTE Marevrivs
: iÁ in praeteritum, non in futurum infti-

HERES ESTO: quif 1 .
tutio collata eft. .$—&R Sedl illud quaeri poteft, an idem fer-
uandum fit, quod Senatus cenfuit, etiam fi in alizt, perfona

qcaptionem ^direxerit ?2 veluti fi ita feripferit, 'Trxrrvs,si
MaEvIVM TABVLIS TESTAMENTI SVI HEREDEM
A(SE SCRIPTVM OSTENDERIT, PROBAV ERITQVE,
HSERES EsTO. Quod in fententiam Senatusconfulti incide-
re, non eft dubium. ' d d i
LXXII. [T &xex T1vs || CnEMEs]libro IV. d-e-
-Iuliam-et"Papiem;|| 5r Qvis 1io idum a lege capere
non poffit, et ex aile fit inftitutus ab eo, qui foluendo non eft:

refpondit: legi enim lo-
Töllä : :

Tulianus, ex affe eum heredem jeffe 1 it
cum non effe in ea hereditate, quae foluendo non eft. .
LXXIII. G Azv s. ||libro XIIIIj ?? ad-legem-Iuhiem-et

.Sva cowDIiCiOoNE herede inftituto, fi. fübfti-

ium elle tuamus: nifi eandem condicionem repetemus, pure eum he-
Lw ; ' ", .l . CW29 :
*. , redem fubftituere intellegimus,"7". —— " d
La H LXXIV-[Ligzgwivs 5 RveIxYS || libro TI.-Re-
E7 34 "P Jf eularum]| Gx xTAJquis heres inftitutus fuerit, excEPTO
g P FVNDO,-E€EPXQ VSVFRVCTV HERES ESTO: per-

^" . inde erit iure ciuili, atque &fine ea re heres inftitutus effet,

" idque au&toritate Galli Aquilii facttum eft) ^
| LXXV. [PAp1NiAxvs ||libro XII -

S: riLivs fübftituatur ei a quo praeteritus eft: non vt in-

^"* teftati patris, fedjex teftamento habebit hereditatem : quoniam

et quolibet alio fubftituto, fijfuiffeg ab eo exheredatus, inde
teftamentum inciperet, vbi filius effet exheredatus. 2
' LXXVI. Ipgw ||libro fþ/ Quaeftionmm;|| Sxn-
vvs vxori a marito mortis caufa donatus, mariti manet, vt
et ?* Tuliano quoque videtur. Idem 32, fi accipiat liberta-
tem fimul et hereditatem, viro neceffarius heres erit, nec fine
libertate aliquid ei leganir poteft. - KE |
; LXXVIL Ip&y, l|libro XVII. Quaeftionums|| Assk
&oto non diftributo, i&rferiptum eft, QvEM HEREDEM CO-
HERES EsTO. Citiutn códicillis

DICILLIS FECERO,
/L1^7&r*, fheredem inftituit: Jeius quidem inftitutio valet, ideo, quod ??
TC U codicillis dari hereditas non poffit, tamen jHner x 54
L "?*. . teftamento data videtur ??: fed hoc ?? tantum ex hereditate

habebit, quantum ex affe refiduum manfit. : ..
LXXVIIH. Ipkw ||libro VI. -Refpenfortütn:||
Nox.militabat, bonorum maternorum, quae in Pannonia pof-
fidebát, libertum heredem inftituit: paternorum, quae habe-
bat in Syria, Titium: iure femiffjs ambos habere conttitit:
fed arbitgim diuidendae hereditatis füupremam voluntatem,
; fa&is adiudicationibus, et interpofitis propter jaCtiones cautio-
nibus, fequi.jfalua] 57 Falcidia: fcilicet vt quod vice mutua
praeftarent ??, doli ratione quadrantfj?? retinendo compen-
fetur. $. r. |Lucio? Titio ex duabus partibus, Publio Maeuio
ex quadrante, fcriptis heredibus, affem in dodrantepK effe di-
ujifum mefpondi: modum enim duarum partium ex quadrante
declarari: quod veteres nummis Titiolegatis, nummorum fpe-

46 Taur GuproVauit. GE B. — 2/2 Vulg. infli-

Captatoriüs Inflitut. GES.
Sed ita ipfe Taur. in

tuerit. BR. 28 Gothofr. in notà: Al, duodecimo.
margine, GEB. —— 29 Hal. intelligemur. GER. 530 Hal Licimius. GEB.
31 Ap. Hal. et abeft. 32 Hal. Pnde,loco: Idem. GERB. 33 Vulg, zn-
flitutio inre valet, ideoque licet. B R. 34 Ap. Hal. ex, abeft. GEB. — 35
Hal. videatur. 46 Hal. et Vulg. bic, quod práefero. nam et Bafil. «o4 6
TOI0UTOE Auu[avei, BR. 37 Hal. foluta. GEB. 38 Hal. praeflatur.
Vulg. praeffaretur. BR. 39 Vulg, quadrantem. BR. 40 Hal. inferit ex.
Vulg. pro. BR. — 41 Hal. potuit. Steph. poffet, quod malo. BR. — 42 Taur.
habeVit. GEB. 43 Hal. Titius, quautum Maenius. Adde Van de Water

—

.duum accepiffe videatur.

71

Qvrs ita heres inftituátur, g LEG1TIMVS HERES VIN-

moritur ?? foluendo non fuit, duobus pluribushe| libertatem , /2,..

DIGESTORVM LIB. XXVIIIL TIT. V.

cie non demonftrata, ceterorum legatorum contemplatione re-
ceperunt. $. 2. Filiis heredibus ^? aequis partibus infütu- — . ».
tis, ac-peftea. fratris filiopfo/duabus vnciis: vnum affem in- l747* ^** .
ter omnes videri factum placuit, et ex eo,decém, vncias filios -^ 7 ^m
accepiffe: tunc-emime ex altero affé/portionem intellegi reli-
&am, cum, affé/hominatim dato, vel dyägifecim vnciis diftribu- , .,
tis, refidua portio non inuernitur: nihil autem intereft, quo [2ei ,
loco fine portione quis heres inftituatur, quo magis affis refi-
$. 3. Seius Maeuium ex parte, quam
per legé$ capere poffit ^*, heredem inftituit, ex reliqua Ti-
tium: fi Maeuius folidum capere poterit, Titius adieCtus, aut
fubftitutus, heres non erit. - ?ä x
LXXIX. IpnEM ||libro T. Définitiomm4| Qvo»n fi
non fit reliqui fatcta mentio, tantundem in altero affe habe-
bit *^ Maeuius, quantum Titius *? in primo. |
LXXX./InEM |l|libro V£ -Re w|| Qvonp.;:/í.
fi Maeuius nullius capax fit, in totum fubftitutus admitti- —— .
: LXXXLLEïfffZ*v s ||libro IX. Quaeftionum|] Cr.&-
MENS patronus teftamento cauerat, vt fi fibi filius natus fuif-
fet, heres eíffet: fi duo filii, ex aequis partibus heredes ef-
fent: ** fi duae filiae, fimiliter: fi filius et filia, filio duas
partes, filiae tertiam dederat: düobus filiis et filia natis, quae- ,
rebatur quemadmodum in propofita fpecie partes faciéy I ban,
mus ^5: cum filii debeant pares effe, velfetiam finguli duplo [- 15,,,,:4
plus quam foror accipere: quinque/igitur partes fieri opor-
tet, vt éx his binas mafculi, vnam femina accipiat. — $. I.
Si ita fcripferit teftator, QYANTA EX PARTE MEZJA Tri1-
T10 Í€ HEREDEM INSTITVTVM RECITASSEJ **,
EX EA PARTE SEMPRONIVS MIHI HERES ESTO: | [
non eft captatoria ^* inftitutio: plane, nullo recitato tefta- a
mento ab ipfo teftatore, inanis videbitur *? inftitutio, 59 re- ï?WL
mota füfpicione captatoriae inftitutionis. : :
LXXXIL ScaEvora ||libro XV.Quaeflionum;|| S1 äg/g

Áov;

Jv

DICARE NOLIT HEREDITATEM MEAM:

. R1 ( puto deficere
condiciohem teftamenti, illo vindicante. :

LXXXII. Ipgw [|libro XVIII. Qua «ionum; | 5Sí
-NON lex Aelia Sentia, fed alia lex, vel Senatusconfultum, aut ^ * UJM

etiam conftitutio ferui libertatem ** impediat: is neceffariiis
fieri non poteft, etiam fi non fitfoluendo teftator. $. 1. 'l'em-
poribus Diui Hadriani Senatus cenfuit, fi teftator, qui, cum43) E
dederit, eisque hereditatem reftitui iufferit, et inftitutus heres
fufpectamfrbi hereditatem dixerit: vt adire eam cogatur: et
ad libertatem perueniat, qui priore loco fcriptus fuerit, eique
hereditas reftituatur. Idem feruandum $3* in his, quibus"per.
fideicommiffum libertas data fuerit 5*. lgitur, fi primo loco
fcriptus defideraret ** adire hereditatem, nulla difficultas erit:
nam fi pofteriores quoque liberos fe effe diceht, et reftitui he- ) 5ít^re.
reditatem defiderent, an foluendo fit hereditas, et omnibus li- L
beris factis reftitui deberet 59, aþ)( Praetoredí quaereretur 5?:- :
| d - g .
abfente autem primo, fequens deliderans ?* adig, ?? heredi-
tatem, non eft audiendus: quia fi primus velit fibi reftitui hé--
reditatem, praeferendus eft: et hic feruus futuruse$9t] -
LXXXIV. PaAvrvs libo XXIIL Qusaeftionum, Sr

SERVO -fideicommiífa -date fit libertas igä&fg/ heres hunc
eundem

45 Vulg. faciamus. BR. 46
47 Hal. recitaffim. G. 48 Vide Ant. Au-
/ 49 Taur. videVitur. GEB. — 50 Hal. et omnes
praefigunt et. BR. 51 Taur. lVertatem..GEB. — 52, Hal. moreretur. GEB.
55 Hal. inferit et. Vulg, eff. B R. 54 Hal. fuit. GEB. — 55 Hal. defideret. | |
56 Hal. debeat. GEB. 57 Hal. quaeretur;, GEB. — 58 Vulg. fi fequens de- |
fideret. BR. 59 Hal. et omnes: adire, praeter Blaublomm. BR. Poterat 1 |
Taur. dare: adirl. GEB. — 6O Hal. et Vulg. addunt efj. pR. — 61 Hal. fidei- , !
commilfaria libertas data effet. GER. 62 Hal praefigit: deiude, GER. |

I. Obf. 7. GER. 44 Hal. praefigit et.
Vulg. a me Titium, BR.

guftin. ZV. Emend. 1. BR.

( d
l

SELSLS ]
U ul
f"

L'I'ba.n'fö
[ ]ouwi

!]
L v. '/,rfy
l ^iv

IVDIGESTORVN: "LIB. XoxvImm -T. :V.:3

eundem feruum cum libertate heredem. reliquiffet. | Quaefi-

tum eft, an neceffarius fiat heres? Et humanius eft et magis :

aequitatis ratione, fübnixum, non fieri neceffarium : qui enim,
etiam ineste- defuncto, poterat libertatem extorquere, is liber
-te-iuffus, non magnum videtur beneficium. a defüncto con-
fequi: immo nihil commodi fen(iffe, fed magis debitam fibi
accepiíTe libertatem. -&—r. Idem probandum erit et in illo fer-
uo, quem tefc,( or ea lege emerat, vt manumitteret, fi heres
fuerit inftitutus: nam et hic fepofito beneficio teftatoris, pro-

prio iure poterit ad libertatem peruenire ex conftitutione Diui -

Marci. -$&—e» ldem etin eo, qui, propria fua data pecunia,
emptus-e&-ab aliquo: nam et hic poterit ab ipfo teftatore li-
bertatem extorquere. LA at meceueme. 0
LXXXV.ScaAxvora ||libro[II] Refponforemv|| Lv-
civs TiTrivs, qui fratrem habebat, teftamento ita cauit:
TiTivS FRATER:| MEVS EX ASSE. MIHI HERES
| . 2ept, ESTO: |S1 MIHI Tirvivs HERESJ.ESSE NOLVERIT,
AVT, QVOD ABOMINOR, PRIVS MORIETVR,]QVAM
MEAM HEREDITATEM ADIERIT, AVT FILIVM FI-
LIAMVE EX SE NATVM NATAMÉÉ NON HABE-
BrT , rvvwNc STcicHuvs ET PaAMPHILVS SERVI
MEI, LIBERI ET HEREDES MIHI AEQVIS PARTI-
BVS SVNTO. Qmuaero, cum Titius-hereditatem adierit, et
liberos aditae hereditatis tempore non habuerit: ;9( Stichus
et Pamphilus ex fubftitutione liberi et heredes etle poffint ?
Item quaero, fi ex fubftitutione neque liben, heque heredes
! eífe poffint, an in partem hereditatis videant/fJff adiecti ? JRe--
l 'D?L« fpondit 9*, apparet quidem non eam mentem teftatoris fuifle,
vt quemquam heredem adhiberet 9? fratri, quem aperte ex
l'a3d36t, aífe heredefm'im"tituiffet: igitur fi frater [adiit, Stichus .e*ccEarxg-
ct"f: A. philus heredes non erunt: quos eoj 95 amplius noluit her£-
4

r 116 O 9- b 6v

á

gles effe, fi frater prius quam hereditatem adiret, deceffiffet li- -

* beris relictis: nam prudens confilium teftantis animaduerti-
L.I &v j9t- tur:. non esése fratrem Jfolum/ heredem

-uaL,, $00 f-k fed et 5* eius liberos., auz vIlasecédlas

ij forum.|| |lAw pvBiTARI non poteft, fuos quoque here-
* des fuüb hac condicione inftitui pofle, vt fi voluillent, heredes
L.J"fwnïö., reffentg *äü heredes non effent, alium, quem vifum erit, -exe-
fubftituere *?: negatumque hoc cafu neceffe effe, fub contra-
ria condicione filium exheredare.. Primum 7*, quia tunc tan-.
],1? tum id eMigeretur, cum in poteftate eius non eflet, an heres

patri exifteret, ex-fpeötayftis ?? extrinfecus pofitae condicionis
euentum *?. Deinde, qued- etfi quacumque pofita condicio-.
-ne debf/fet filius fub contraria condicione exheredari,.in pro-
pofito ne/poffibilis quidem repperiri pollet: certe fi verbis *^g

exprimeretur, inepta fieret: huic enim condicioni, SI v o-
LET, HERES ESTO, quaealiaverbacontraria concipi poffunt,
quam hfgc, S1I NOLLET ^^b HERES ESSES$/EXHERES
. EsTO? quod quam fit ridiculum, nulli non patet. $. r. Non
,habere,autem fhoc-loco velut exceílus hic fubiungetur, fuis ita

.63 Hal. babuerit. : : 64 Hal. et Vulg. vefpondi, BR.... 65 Taur. adbiVeret. GEB.
66 Codices fcripti et editi: qwos eo. Sed et Flor. s in: eos deleta. | Hal. quod
eos amplius moluerit. BR. — Scripti funt Pal. I, HI. Vat. Otob. Bynkersh. Sed
Pal. L habet: quos ei eo amplius. GEP. 67 Hal. etiam, loco: et. . — 68
Hal. MARCELLVS. GEB. 69 Vulg. praefigit et. B R. 7o Hal. quem
vifum . effet, eis fubflituereut. GEB. 7i Hal. et omnes: Przmo quidem. BR.
592 Hak. exfpeclando. GEB. — 73 Vulg. exfpettato e. p. c. euentu, rectiffime. B R,
744 Taur. verVis. GEB. — 74b Hal. uolet. . 75Hal. verba: fivoluerint beredes
effe, parenthefi includit, et in margine addit: aliasdefunt. GEB. — 76 Hal. ex-
füterint. GEB. — 77 Taur. parlant. GEB. — 78 Hal. vt etiamfi feruus. G E.B.
79 Hal. exiflat, praeterea tamen alius. GEB. 80 Ap. Hal. zta, abeft. GEB.
$1 Flor. clare eft: TR&4PHONINTVS. g&R. Hal. more folito: T'RIPHO-
- , AININFVS. GERB. 82 Vulg. addit: Pbaereditatem. B R. 83 Hal. inferit:
éenim. GEB. . 84 Gothofr, in nota: Al. calumniae. Nempe ita Nor. et Vulg.
quod et mihi placet. B R. 85 Àp. Hal. libro; abeft. GE. 86 Hal. Ta-

raetulit fubftitutis,

LXXXVL. Ma & crAxvs $9 ||libro VII. Fideicommif-

$9092

heredibus inftitutis, fi voluerint heredes effe *5, non permit-
tendum amplius abftinere fe hereditate: -e&m. ea condicione
inftituti, iam non vt neceffarii, fed fua fponte herédes extite- L .
kunt *5: fed e&- ceteris condicionibus, quae in ipforum funt ; ?«£— -
gïe&ate , fifui pareant **, ius abítindhdi adfequi non de- 3 ^re.
ent. ;
LXXXVII. HERMOGEN//;&VS |libro TIT. iumigAEpi- E
-Gemerüms|| Ex /vNwcrrs/fex primo herede inftituto, fecun- ; 57 s
do ex /oCto, fi tertius ex refidua parte, yel nulla portionis fa- ; / 1j
€ta mentione, heres inftituatur, jquinque/ vncias hereditatis :
tertius habebit: in jvigintiquattuor etemimr[partes hereditate ; ^ *"/.
diftributa, tertió; rátio calculi,&yöluti ex [decem partibus infti- 4*».
tuto, quidqque vncias adfignanit. — '^' / &
LXXXVIIL Gazrvs [llibrofingulardeCafibus|| Er,,; 7-x4 fb
Qv1 foluendo non eft, aliquo cafü euenitjvt etg?* feruuscum , 44
libertate heres exfiftat, et praeterea ?? alius heres adiciatur: : //t
veluti fi feruo cum libertate herede inftituto, ita 59 adiectum
fit st wMiH1 SrrcHvs HeRES ERIT, TVNC TiTc:vs
QVOQVE HERES ESTO: nam Titius, antequam Stichus
ex teftamento heres exftiterit, heres effe non poteft: cum au-
tem femel heres exftiterit feruus, non poteft adieCtus effice-
re, vt qui femel heres exftitit, definat heres effe. . ss
LXXXIX. PAvrvs ||libro IL-Memrabum.|| Sr so-
crvs heres inftitutus fit ex affe, et feruo communi legetur
pure finelibertate: hoclegatum non conftitit. Planefuübcon- ,
dicione ei vtiliter etlfing libertate legabitur: quoniam et pro- ii 3276:»
prio feruo ab herede recte füb condicione legatur. Quare — .
etiam &eres inftitui[fine/libertate, vt alienus, focio-hberede fcri- ; )75-4,
pto poterit: quia et proprius cum domino heres inftitui po-

terit. "r ! xxXxM.
XC. TavPHowNiÉvs ?* ||libro XX'Q;*Düþutatio-;
"num,| TxsTAMENTÓO -demiatferuus füb condicione cum

libertate heres inftitutus, pendente adhuc condicione necem
domini detexit: eumque Praetor mereri libertatem decreuit: .
etfi poftea condicio teftamenti extiterit, faliunde liber,eft, id /44« x &^
elt ex/praemio, non ex teftamento: igitur non eft neceffarius ; "próno,,
domino heres: licet/autem eiJvolenti adire $?, , ) Maníeà..
XCI. PAvrvs ||libro V.*S&emtentiarum.|| IwPrna- Licor
TOREM Jlitis caufa heredem inftitui, inuidiofum eft: nec 983L— EN
calumnia ?^ facultatem exJprincipali maigfïate capi oportet. / -")zr»'nci/m's,
XCII. InEw Imperialiumfententiàrim-in-eognitionibus, ^ : / ((5 .

;

cundo. P^crvmwEtTvs ?* Androfthenes Pattumtiam Ma- 47545 2
gnam filiam Pactumeii Magni 57 ex affe heredem inftituerat: nen d u
eique patrem eius fubftituerat. PacCtumeio Magno occifo, et EV.

fatione, QVIA HEREDES, QVOS VOLVI HABERE MI- -Sim,
?? ajNovivs Rvzys :

licauit Imperatores — )*46«5,

mentum,,Nouiumque ?? Rufum| heredem inítituit, hac prae- / J"nmw,m75 ror.

HI, CONTINERE
HERES ESTO: Pactumeia Magna fu

noftgós ??: et cognitione fufceptaj licet modus inftitutionis?*, , /;)a.[d

conti-

Gumeius, mox: Taclumeiam, et ita porro. GEB. — 87 De Pa&tumcio Magno
dixi /i. J. Obf. c. 7. et plura Pancirol. Var. Lect. II. 62. BYNK. — 88 Steph.
Nonium íed tu vide Spartian. m Seuero c. 13. ER. 89 Gothofr. in nota:
Al. contingere. Immo ipfe Taur. habet ita in margine. Scriptum nempe Flor.
eft conti in fine verfus, poft: mere, quod ex mala diuifione fyllabarum ortum
videtur. Quod autem magis firmat, hic locum habere debere 7? contingere, fe-
quebatur: mom putaui, quod et ipfum a Taur. indicandum fuerat. Cum autem
putaui,non quadraret cum. verbo : contzmere, mutatum eft in: potuj, quod in
textu confpicitur. Vulg. quos volui mibi babere, non potui contingere. Sat Ícite
Norica: quos volui mibi comtingere, babere nom potui. Ex octo MSS. íeptem
habent: potmit, et ex his folus Pal. L. o putuit contimgere. . Otob. autem, qui
OCtauus : contiugere nom potui. Ceterum omnes habent: contingere, pro conti-
"ere. BR. Reliqui fex funt: Pal. II. H IV. V. Barb. Vat. qui tamen habet :
contigere pro contiugere. LKlis omnibus adde Bynkersh. GEz. — 9o Vulg. Im-
peratoribus moflris. BR. — 9X Vulg. inflitutiouis. Klal. iuflitutionibus, fed iam

Kkkk 2 Ruf-

AE j
C JUC, co 9PHObHN Z PL )P QY

rümore perlato? quafi filijjquoque eius mortud//mutauit tefta- ^ , i -

^ & d i

W C;F? "

1 "dür,
4 2elfbn,

[J "u ed «

$10
la
contineretur, quia falfus ?? -&e-folet obeífe, tamen ex vo-
luntate teftantis putauit ?* Imperator ei fubueniendum: igi-
tur pronuntiauit, hereditatem ad ?^ Magnam pertinere, fed

legata ex pofteriore teftamento eam prae&are;»dgþägäg proinde .

atque-25 4i-in- pofterioribus tabulis|ipfa fuiffet heres fcripta.

PITS VÉ
DE VVLGARI ET. PVPILLARI

SVBSTITVTIONE.

ä/IODESTINVS |] libro II. -Pandectare
— (det. p fi - : w Y. f2 4041
EREDES auäfäütuü dicuntur, aut fübftituti *: inftitu-
ti, primo gradu: fubftituti, fecundo, vel tertio.. E.
Heredis fubftitutio ^ duplex eft, aut fimplex: ? veluti, L v-
civs Tirivs gEeRES ESTO: SI MrH1 Lvgivs Ti-
'"IVS HERES NON ERIT, TVNC SEIVS HERES Mi-
ui^ ksTO:u? sr HERES NON ERIT, SIVE ERIT,
ET INTRA PVBERTATÉM DECESSERIT, TVNC Ga-
Ivs SEIVS HERES MIHI * EsTO. $. 2. Subftituere li-
beris tam heredibus inftitutis quam exheredatis poffumus, et
tam eum|quem heredem nobis inftituimus, 'quam alterum.
$. 3. Subitituere liberis pater non poteft, nifi 4&- heredem fibi
inftituerit: nam fine heredis inftitutione nihil in teftamento
fcriptum valet. |
IL. VuP1ANvs ||libro VI-ad SabinemzH
introductum eft, vt quis liberis mlulgpberibus tefcamer;tun.a fa-
cere poffit, donec mafculi ad gggftu.gi;d.e«cim annos perueniant,
feminae ad dilBdecim: quod fic erit accipiendum, fi fint in po-
teftate. Ceterum emancipatis non poffumus:. poftumis plane
poffumus. Nepotibus etiam poffumus: et deinceps fi qui noh
reChfuri " fünt in patris poteftate *. — Sed fi eos patres prae-
cedant ?, ita demum fubftitui eis poteft, fi heredes inftituti
fint, vel exheredati: ita enim poft legem Velleam füccedendo
non rumpüunt teftamentum: nam fi principale ruptum fit te-
ftamentum, et pupillare euanuit. Sed '? fi extraneum quis
impuberem heredem fcripferit, poterit ei fubftituere: fi modo
eum in locum nepotis adoptauerit, vel adrogauerit, fdie- prae-
cedentej $. r. Quisquis autem impuberi teftamentüny facit,
fibi quóque debet facere. Ceterum foli filio non poterit, nifi
forte miles fit. Adeg autem, nifi fibi quoque fecerit, non va-
let, vtj nifi adita quoque patris hereditas fit, pupillare teftamen-
tum euanefcat,
ab inte&tato poffideatur hereditas, dicendum eft, et pupillo fub-
ítitutum feruandum. -$—2. Interdum etizm pupillàris tefta-

menti caufa compellendum heredem iüftitutum adire heredi- -

tatem, vt ex fecundis tabulis fideicommiffum conualefcat: vt-
puta, fi iam pupillus,deceffit: ceterum, fi adhuc viuat, impro-
bum effe Iulianus ekMbimat eum, qui follicitus eäï; ** de viui
hereditate. $. 3. Ego '?, etiam fi minor yvigintiquinque an-
nis adeundae hereditatis caufa fuemk reftitutus, puto proficere

Ruffardus vidit, fcribendum effe more Taur. Zuflitutionl. 8 R. 92 Hal. quia
tamen falfus vumov mon folet obeffe, ex voluntate teflatoris etc. 93 Taur. pa-
taDit. GER. 94 Hal. inferit; Ta&umeiam. GEB. : 95 Hal. et Vulg. per-
inde ac fi. BR.
: I Graeci; $ Zvszró 53 jmoxaTrácuré BR. — 2 Hal Haeredis inflitutio
aut duplex. GEB. — 3 Hal. repetit: fimplex, veluti. GEB. — 4 Hal. tanc Ca-
zu$ Seius baeves eflo. GEB. 5 Hal. praefigit: duplex, veluti FILIVS MI-
HI HAERES ESTO. SI HAERES ctc. GER. 6 Ap. Hal. mibi, abeft,
habet tamen in margine: alias, iibi eflo. G ER. 7 Scriptum erat in arche-
typo: non vecufari nom funt. "VraieCtis: w et a, vt fieret: vecafari, fecundum:
40n, vncis inclufum eft. At probabilius alterum poterat includi. Immo cor-
reCtorem iftius deletionis poenituiffe videtur, cum pofteriorem vncum follicita-
uerit, ct in priore etiam aliquid tentafle videatur. Itaque legimus: recafuri noz
fumt, vt habent omnes praeter Hal. BR. — Qui nempe habet, vt corre&tio vult :
non vecafuri funt. GE B. 8 Vulg. poteflatem. BR. 9 Hal. pater praece-

Monisvs

Plane fi omiffa caufa. principalis teftamenti,

| Hal. fabflituit. G E .

DIGESTORVM LIB. XXVIIL TIT. V. VI

fecundis tabulis, vt Praetor vtiles a€tiones decernat fubftitu-
to !3, $. 4. Prius autem fibi quis debet heredem fcribere,

deinde filio fuübftituere: et non conuertere ordinem fcriptu- jevipfam [

rad: et hoc Iulianus ** putat, prius fibi debere, deinde filio
heredem fcribere *5: ceterum, fi ante filio, deinde fibi tefta-
mentum faciat, non valere. Quae fententia refcripto Impera-
toris noftri ad Virfum Luppum Britaniiae ** Praefidem compro-

bata eft, et merito: conítat enim vnum effe teftamentum, li-

cet duae fint hereditates: vsque adeo, vt, quos quis fibi. facit
neceffarios, eosdem etiam filio facigt, et poftumum fuum filio
impuberi poffitequis fubftituere. $. 5. Sed fi quis ita fuerit
teftatus, s; FiLIVS MEVS INTRA QVA Rfüg»fpgp I-
MVM ANNVM DECESSERIT, SEIVS HERES ESTO: !*
deinde, FxL1IVS HERES ESTO: Valet fubftitutio, licet con-
uerfa fcriptura filii teftamentum fecerit. .$—-6. Sed et fi ita
fcripferi, sr FriLIvs "? wm1HI HERES NON ERIT, Sx-
IVS HERES ESTO: FILIVS HERES ESTO: fecundo
quidem gradu Seius feriptus eft heres, et:'fi filius heres. non
exftiterit, procul dubio Seius ei heres erit: fed etfi exítiterit
filius heres, et in pubertatew !? defunctus eft, Seius admit-

tendus/recte videtur, vt non ordo fcripturae, fed ordo fuccef- !-

fionisfpeCtetur. $—— Quod igitur dictum eft, fingulis li-
berorum fubftituere licere, ideo adiectum eft, vt declaretur,
non effe a filii teftamento incipiendum impuberis. : L0

.HI. Mopxsriuvs ||libro L Differentiarum.| Cvv
FILIO impüberi pàter ita fübfüituerit, oQvisQvis wriHtI
HERES ERIT, IDEM FILIO IMPVBERI HERES
ESTO: placuit, ad hanc fubftitutionem fcriptos tantummodo
ad hereditatem ?? admitti: itaque dominus, cui per feruum

hereditatis portio quaefita fit ^*, ex fubftitutione impuberij?? J Z JT,,

heres effici non poterit, fi feruus ab eius exierit poteftate,

€Urnemetcecs , Ut
IV. InEmw ||libro-fmgulari-de ;Eurematicis.|| j[Aw
hociure vtimur ?? ex Diui Marci et |
cum pater impuberi filio in alterum cafum fubftituiffet ?^,
in vtrumque cafum jthf'ubfïit:d.—ijï'g-/ intellegatur: fine filius heres
non exftiterit, [[iueöä;g&i.tegig etimpubes deceiï'erit.t S-1.lQuod
ius ad tertium quoque genus fubftitutionis trattum effe vide-
tur: nam fi pater duos filios impuberes heredes inftituat, eos-
que inuicem fubftituat, in vtrumque cafüm reciprocam fubfti-
tutionem factam videri, Diuus Pius conftituit. . $. 2. Sed fi
alter pubes, alter impubes, hoc. communi verbo ??, kos-
QvE INVICEM SvBsTITVOJ fibi fuerifít fübftituti: in
vulgarem tantummodo cafum factam videri fubítitutionem,
Seuffus et Antonifus conftituit. Incongrueéns;enim vidofd-
tur, vt in altero duplex effet fubftitutio, in altero fola vulga-
ris. Hoc,itaque cafu fingulis feparatim pater fübftituere de-
bebit: vtjfi pubes heres non exftiterit, impubes ei fubftitua-
tur: fi autem impubes heres exítiterit, et intra pubertatem
decefferit, pubes frater in portionem coheredis fubítituatur:
quo cafu in vtrumque euentum fubftitutus videbitur ?9, ne, fi

vulgari
dat. GEB. — I1O Hal. et Vulg. inferunt et. B R. II Hal ft. GE&R. I2
Hal. et Vulg. Ergo. BR. 13 Vulg. fubflitutis. BR. — 14 Hal. inferit: 4zo-
que. GER. 15 Ap. Hal. prius fibi debere, deiude filào beredem fcribere, ab-

funt. G EE. 16 Hal. Lupum Britauiae. et ita fane habent Pal. I. et Otob.

l

nifi quod: Fzrum repraefentent pro: Virium. . Pal. M. IV. et Bynkersh. Di- -

uun Lupum Britaun. — Pal. ME. ad. Diuum. Lupia: Britaumie vel Bizancie pre-
fidem. Pal. V. ad Lupum Lubvitanum prefidem. Nat.ad Virum. Lupum Britan-
niae prefidem. GE R. 17 Hal. praefigit et. 18 Flor. ab ordinaria manu
additum: ens, quod "Taur. inter afterifcos addere potuiffet. n R. 19 Haec
litera 74 bis expuncta eft : antique in corpore literae, recenter fupra, quod pro-
bamus. Plerique tamen quartum cafum retinuerunt, commutato: zu, in znutra.
BR. Etiam Hal. intra pubertatem. GEB. — 20 Ap. Hal. ad bereditatem, ab-
funt. GE B. 21 Hal. fuit. GEB. — 22 , Hal. et Vulg. zmpuberis. BR. — 23
De hac phrafi vide me ad Modeflin. de Euremat. c. VIT. m. 12.et 20. BR.— 24
23 Yaur BerVo. GEB. — 26 Taur. videVitur. GEE.
27

eri) conftitntione, vt / KFSeipr:

1 Qu TUuM A

uv

F

DIGESTORVM . LIB.

vulgari modo impuberi quoque fübftituat«?7, voluntatis quae-
ftionem relinquat, vtrum de vna vulgari tantummodo fubfti-
tutione in vtriusque perfona fenfiffe intellegatur: ita enim in
altero vtraque fubftitutio intellegitur, fi voluntas parentis non
refragetur: vel certe euitandae quaeftionis gratia' fpecialiter
in vtrumque cafum impuberi fubítituat fratrem, srvEe nx-
RES NON ERIT, SIVE ?? ERIT, ET INTRA PVBER-
TATIS ANNOS DECESSERIT.
S1 1N teítamento heredes fcripti ita alicui fübftituti fuerint,
vtfilis heres non effet, quisquis fibi heres effet, is in parte ??

quoque deficientis effet heres: pro qua parte quisqué; heres.

exftitiffet, pro ea parte eum in portione ?? qüoque' deficien-
tis vocari, placet: neque intereffe, iyre inftitutionis quisque
Ea e L OOyeami lr : .
ex maionéparte heres factus effet,jan 4quod, ?* per legem al-
teram partem alicuius vindicaflet. TTTE

gem Tuliam et.Papiam.]| Sr rs, qui ex bonis teffatoris fo-
lidum capere non poffit ??, fübftitutus fit ab eo impuberi fi-
lio eius: folidum"ex ea caufa capiet, quafi a pupillo -capiat :
fed hoc ita interpretari Iulianus nofter videtur, vt ex bonis
quae teftatoris fuerant, amplius capere non poffit: quod fi pu-
pillo aliquid praeterea adquifitum eflet, aut i exheredato elifet
fubftitutus,non impediri?* eumcapere, quafi a pupillo capiat.

VIL PAPrNIANVS ||libro VIFReprt)[;orum;-] | VEm-.

pgrs ciuilibus fubftitutionem poft quartumdecimum annum
aetatis fruftra fieri conuenit: fed qui non admittitur vt fub-
ftitutus, vt adieCtus heres quandoque non erit: ne fiat contra
voluntatem, fi filius non habeat-tetum- interim, quod ei teíta-
mento pater dedit. | "i MUDAE
VIIL. VrerANwvs ||libro IV. ad Sabinum.]|] QOvr
LIBERIS impuberibus fubftituit, aut pure, aut fub condicio-
ne folet fubfütuere ?^, Purefíic, sr: FrLIvVS MEVS IN-
TRA PVBERTATEM DECESSERIT, SEIVS HERES
ESTO: fiue ?^ Seius ifte heres inftitutus fit; et impuberi fub-
fütutus, nullam habet . condicionem: . fiue folugnafubftitu-
tus. .Sub condicione autem inftitutum fi fubftituat, id eft
SI MIHI HERES ERIT, non alias exiftet heres ex fubfti-
tütione, nifi Ws ?^* ex inftitutione heres fuerit: cui fimilis eft
et haec fübfüitutio, QvisoQvrs MIHI EX SVPRASCRI-
PTIS HERES ERIT: habet enim in fe eandem condicionem
fimilem fuperiori ??. . $. r. Haec verba, ov1so vixs wimnr
HERES ERIT, IDEM IMPVBERI FILIO HERES
xsTO, hunc habent fenfum, vt 3?- non omnis qui patri he-
res exftitit ^?, fed is qui ex teftamento heres exftitit, fubfti-
tutus videatur: et ideo neque pater, qui per filium, neque
dominus, qui per fernum ** exftitit, ad fubttitutionem admit-
tétur, ^* neque heredis heres: quia non ex iudicio veniunt:
partes quoque eaedem ad fubftitutos pertinent, quasiin ipfius
patrisfamilia&^? -habuerunt hereditate. "
IX. LA2 zo libro T.-Pofteriorum.a. Iauolenorepitoma-
*&eoram *^. Sr PATER filio impuberi eosdem quos fibi, et
te vnum praeterea heredem infütuit: bonorum filii te dimi-

2/7 Hal. et Vulg. fubflituatur. BR. 28 Hal. inferit: baeres. 29 Hal. n
partem. GEB. —— 30 Hal. et Vulg. u portionem. BR. 31 Hal. a« vero,
.loco: am quod. GEB. | 32 Hal. HERMOGENIANTV'S. GEB. — 35 Hal.
poterat. GEB. 34 laur. zupedEri. GE. .. 35 Eraát Flor. foleisubflituere,
forte pro: folet eis fubflituere. Sed vti 'Taur. habet et omnes, eft Flor, corre-
&um. BR, Etiam Hal. GEB. — 36 Hal. inferit: emim. GEB. 37 Ap. Hal.
et, abeít. 38 Ap. Hal. fimilem [uperiori, abfunt. GEB. . 39 Hal. et Vulg.
inferunt: ez. BR. — 40 Hal. hic, et paulo poft iterum : exffitevit. GE B. 41
Hal. inferit: baeres. 42, Hal. praefigit fed. G E.
filiae, quod correé&um in: patrisfamilias, fed 'Taur. vltimae literae corre&io-
nem fpreuit. BR. — Hal. patrisfamilzas. 44 Hal. hanc legem antecedenti iun-
. git, vno tenore pergens: baereditate. Labeo quoque fcvibit, fi pater. GEB. — 43

Hal. dauidium, caeterum. Sed et Flor. a in z dimidiam, ob fequens: | dimidium.
&cCte in 4 eíl mutata, BR.

46 Ml im,loco: jnter. GEB..— 47 Hal. ctiam

ERENTIVvS CrtEMENS ?? ||libro IV. ad le-

43 Flor. erati patrs

XXWIVE CTIT: -Vf

e G ^ V L 4 ; , . & 4* L
diam, ceteros *5 patris heredes communitér dimidium ita ha-
bere, vt vnus femis apud te maneat: alterius femiífis pro his
partibus inter *^ heredes paternos diuifio fiat, quibus ex par-

$I

tibus hereditatem paternam habereft. | |
X VrPrANvs libro IV. ad Sabinum ^?. SEp sr
plures fint ita fübftituti, Qvisovis MwiHrT Ex SvPRA-
SCRIPTIS HERES ERIT: deinde quidam ex illis, poftea-
quam heredes extiterint patri, obierunt ** : foli füperftites
ex fubfütutione heredes exiftent, pro rata partium, ex quibus
inftituti fint *?: nec quicquam valebit ex perfona defun&to-
rüm. $. r. Quos poflum héredes miäi facere neceffarios,
poffum et filio: vt feruum meum, et fratrem füum 59, quam-
uis in rebus humanis ?* nondum fit: poftumus igitur erit
íratri héres neceffarius. $. 2. Filio impuberi herede 5? e&
affe inftitüto fubftitutus quis eft: exftitit patri filius heres :
an poffit fübftitutus feparare hereditateä vt filii habeat, patris
non habeat? Non poteít: fed aut vtriusque debet heredita-
tem habere, aut neutrius: jiunCtaj enim heféditas coepit eff& ;
$e8- Idemque eft, fi pater aweheredem fcripferit. ex parte, -
fn&æneqägïqlïii hereditatem habere poflim, $. 4. Si ex affe
heres infüitutus, filio exheredato fubftitutus repudiauerit pa-
tris hereditatem, cum non habéfet fubftitutum : non poterit
filit adire: nec enim valet filii teftamentum, nifi patris fuerit
adita hereditas: nec enim ?^ fufficit ad fecundarum tabnla-
rum vim, fic effe faCctum teftamentum, vt ex eo adiri heredi-
tas pofüt. $. 5. Ad fubítitutos pupillares pertinent, et fi
quae ?? poftea pupillis obuendrint: neque enim fuis bonis
teftator fuübftituit, fed impuberis: cum et exheredato fubfti-
tuere quisjpoffit: nifi mihi: proponas militeni effe, qui fabfti-
tuit ^^ herédem hac mente, vt ea fola velit ad fübítitutum per-
tinere, quae a fe ad inftitutum peruenerunt. $. 6. In adroga-
to quoque ?? impubere dicimus ad fübftitutum eius ab adro-
catore datum non debere pertinere ea, quae haberet, fi adro-
gatus non effet: fed ea fola, quae ipfejei dédit 59 adrogator: J
nifi forte diftinguimus ??, vt quartam quidem, jquam, omni-
modo ex refcripto Diui Pii debuit ei relinquere, fubftitutus
habere non: poffit: ?? füperfluum habeat. Scaeuola tamen li-
bro décimo Quaelttionum putat, vel hoc adroga]jri permitten-
dum. . Quae fententiahabet rationem. — Ego etiam amplius pu-
to, et fi quid beneficio adrogatoris adqui.ät, et hþfäc fubftitu-
tum pofífe habere: vtputa adrogatoris amicus, vel cognatus
ei aliquid reliquit. $. 7. Nemo intftitutus et fibi fubftitatus
fine caufae mutatione quicquam proficit: fed hoe in vno gra-
du: ceterum, fi duo gradus, poteft dici valere fubftitutio-
nem, vt ?* Tulianus libro äri&hflä&) Digeftorum putat. Si
quidem fic fit fubítitutus fibi *?, cum haberet coheredem [Ti-
tium, szx STrCHVS IERES NON ERIT, LIBER ET
HERES ESTO: non valere fübftitutionem. .Quod fi ita, sr
TrTivS HERES NON ERIT, TVNC STICHVS LIBER,
ET HERES, ET Ü^ IN EIVS PARTEM ESTO: duos
gradus effe: atque ideo repudiante Titio Stichum liberum et
heredem fore. |
! XI.

P et 53 fxliurgïex parte, et ego patris hereditatem repudiauero z

hanc legem antecedenti conne&tit in hunc modum: babereut.. Sed fi plares. G E B.
48 Hal. exfliterunt patri, obierint. GEB. — 49 Hal. et omnes: funt. BR. — 50
Vide Duker. ad Opzfc. de Latiu. Vet. ICt. pag. 324. BR. — 51 Taur. habet:
vinaunis.: Et tamen hic ab . ordinaria manu 5 eft fuperícripta. Ita in $. 4. de-
buerat repraefentare: aberet, et paulo poft: abere. Nam ibi fimiliter pogïea de-
mum afpiratio eft addita. « Quin in L. 22. etiamnunc elt: abituros, vbi Taur.
de fuo 5 adiecit. B R. 52, Hal. et Vulg. baeredi. B. 53 Ap..Hal. et,
abeft. GEB. . Non abeft, fed fub initium periodi legitur. Ita enim Hal. 'Ide:m-
que efl, et fi pater. 54 Àp. Hal. enim, abeft. GEB. — 55 Vulg. inferit res.
BR. . $6 Flor. erat: qui flituit. Sed ordinaria manus fub inter veríus adiecit.
BR. . 57 Lal autem, loco: quoque. G EB. gg-Vn!g. dedevit. BR. 59
Hal. et Vulg. diffinguamus. .BR. 6c Hal praefigit: at, quogl placet. B R.
61 Hal, et, loco: vt. GEX. .. 62, Hal. fiquidem fibi fubflitutus fit. — 63 ä—ï
Kkkk3 — | 9

! r)*zlli[u K€4 ACX :"7,9"(3".

$12

XIL Pavrvs ||ibro L. ad Sabinum. ||
heres inftitutus eft, filio fubftitutus fit: .nihil oberit ei in fub-
ftitutione, fi tunc capere poffit, cum filius deceffit 5^. . Con-
tra quoque poteft poenas in teftamento pupilli pati, licet in pa-
tris paffus non fit. | j
XIL Pa»rNrzANvs ||libro-EEz Quaeftienums||. 51
FILIVS, qui patri ac poftea fratri ex fecundis tabulis heres
exftitit, hereditatem patris recufet, fraternam autem retinere
malit: audiri debet, — Iuftius enim Praetorem facturum exifti-
mo, Ífi fratri feparationem * bonorum * patris conceflerit :
etenim ius dicenti 55 propofitum eft, liberos oneribus here-
ditatiis non fponte fufceptis liberare: non inuitos ab heredi-
tate remouere: praefertim quod 59 remotis tabulis fecundis
legitimam haberet fratris hereditatem : itaque legata dumta-

xat ex fecundis tabulis praeftari debent, habita ratione facul-

tat;um in Falcidia, nólj patris, vt alias folet, fe& inpuberis.

XIIL ;PowmPoxrvs ||libro l. ad Sabinum.|| Qv od

CL 1«
d / GRADv heres liberis fubftituatur, nihil intereft.
4 : . XIV. InE w ||librojfl, adSabinum.|| Iw PvPrrra-
ar fubftitutione, licet longius tempus comprehenfum fuerit,
danlam. ,;htgm,eyünieturjfub&itutio pubezrtati EM s
1891 LUb XV. PAPINIANVS||libro|VI) Refpenfozum.|| Cxw-
: jvicefimum| annum

d.2
( *

Ed

| yic €X "cce ,ï'nï(,t $.

Cam^s

. oj
€ 4 ï'»
[d €

TvRIO $? filis 9?, fi intra quintum et
aetatis fine liberis vita decefferifft, direCto fubfütuit: intra
illl. . : . VY. $ 709 :
qqa.ttïgidgg;gl annos etiam propria bona. filio fubftitutus
iure communi capiet: poft eam autem aetatem ex priuilegio
militum patris dumtaxat, cum fruCtibus inuentis in heredi-
tate. - |
XVL PomwPsoxrvs ||libro III. ad Sabinum.|] $51
QVIS eum,lquemmte&amento fuo legauit, rurfus .a fubíftituto
filii liberum effe Tufferit: liber erit: quafi legato Näempto:
nam et in legato in his ** teftamentis nouiffima fcriptura
erit fpe&anda: ficutin eodem teftamento, vel teftamento et *?
codicillis confirmatis obferuaretur. $. 1. Si fuo teftamento
perfe&to, alia rurfus hora pater filio teftamentum fecerit, ad-
hibitis legitimis teftibus: nihilo minus id valebit: et tamen
patris teftamentum ratum manebit. Nam et fi|fibi et filio pa-
ter teftamentum feciffet, deinde fibi tantum, vtrumque fupe-
rius rumpetur. Sed fi fecundum teftamentum ita fecerit pa-
ter, vt fibi heredem inftituat, fi viuo fe filius decedat, poteft
dici non rumpi fu—peäfius teftamentum : jquia fecundum/non va-
let *?, in quo filius praeteritus fit.

XVIH. Ipzm ||libro äle

SvBSTI-

:rxïx liberis&e etiam poteft, qui poft mortem eius natus fue-
rit, cui fubftitutus heres fuerit.
XVIII. Vre1Awvs ||libro þl. -ad-Sabimmm.|| S:

sERvvs communis fubftitutus fit impuberi cum libertate, fi
quidem a patrefamilias fuiffet *^ /redemptus, erit impuberi ne-
ceflarius; fi vero ab impubere redemptus *?, 'nófi necéffarius,
"fed, voluntarius fit heres, vt Iulianus libro Lt[fäg)ï—rgg Digefto-
rum fcribit *9,
rit redemptus, aequitatis ratio fuggerit, vt ipfe pretium partis
/ifuae. domino offerens poffit ff libertatem et heredifatem con-
fequi. $. r. Si Titio fuerit legatus feruus, poffe eum *? im-
puberi fubftitui cum libertate, quemadmodum inftitui potuit
legatus "?, et euanefcit *? legatum exiftente condicione fub-
ftitutionis.

Hal hocet exulat. — 64 Vulp. decefferit. BR. — 65 Vulg. dicemtis. BR. . 66
Hal. cym, loco: quod. GEB. 67 Legendum:.paubertate. Nempe i pofita
eft loco e.. lta in L. 12. etiamnunc eft:. fufceptus, pro:. fafceptis, quod tamen
fponte mutauit Taur. BR. — 68 Flor eft: Centyrio. GEB. — 69 Hal. et Vulg.
filio, et mox: decefferit. BR. — '7o Hal. filii, quod praefero. B R. 71 Hal.
et Vulg. legato et n teflamentis. BR. — "72 Ap. Hal. vel teflamento et, abfunt.
Ego tranfpofitione locum reftituo: teflamento, vel et codicillis teflamento confir-
Tatis. B R. 73 Vide, fi lubet, Aueran. 1. Interpret. Iur. 10. ". 16. GEB.
74 Hal. fuerit. G EB. 75 Hal. et Vulg. addunt fit. BR. — 76 Hal. fcripfit.
77 Hal. poterit, loco: poffe eum. GEB. 18 Hal. legatariu$. GEB. —— 79

S1 xs, qui |

Quod fi neque a patre neque a pupillo fue- |

|

CoRnNELIA, quae teftamenta eorum,

DIGESTORVM LIB. XXVIIL TIT. VL

XIX. Ivriawvs ||libro XXX.Diveforugs|| InkEM
eft, et fi poft mortem legatarii-feruwe fubfütutus fit. — |
XX. VrPraANvs ||libro XVI. ad Sabinum.|| . P a-

TRIS et. filii teftfamentum pro vno habetur,;etiam in iure
Praetorió:: nam, vt Marcellus libro Digeftorumifiorors? foribit
fufficit tabulas effe patris fignatas, et t /
et 9? ifeptem figna patris fufficiunt 3. $. &./ Si 5* pater fibi
per fcripturam, filio per nuncupationem, vel contra fecerit
teftamentum, valebit. . : TC
! XXl. Inew ||libroXDE. 55
quis fubftituerit, s É1iLIVS MEVS INTRA DECIMVM
ANNVM DECESSERIT, SEIVS HERES ESTO: deinde

. j ( : (S.
hic ante quaftumdecimum. 9?, poft decimum,decefferit, magis
eft, vt non poffit bonorum poffeffionem fubftitutus petere:
non enim videtur in hunc cafum fubftitutus.

Jaulas XXII. jGArvs ||libro XV. ad Edictum *preuineiale |

H ff
(.€. V/Ioy.

refignatae fint ?* filii:,

/y,«jþ'n/,
£m V IM-
J M,S [9 197

adjEdictumj]| Sr xvA

Is, ovx contra tabulas teftamenti patris bonorum p()ffefüw)-ïf*:

nem petierit, fi fratri impuberi fübfüitutus fit, repellitur a fub-
füitutione. . :
XXIIL. Pa»eriNriANvSs ||ibro VE -Refponforuni: ||
Qvi PLYvRES heredes inftituit, ita fcripfit: kosQvE
OMNES INVICEM SVBS'TTITVO: poft aditam a quibus-
dam ex his hereditatem, vno eorum defuncto, fi condicio fub-
ftitutionis exftitit, alio herede partem fuam repudiante, ad fu-

períftites tota portio pertinebit:(quoniam inuicem in omnem /

caufam ** finguli fubftituti videbuntur: vbi enim quis here-
des inftituit, et,ita ícribit, EOSsQvE INVICEM SVBSTI-
Tvo, hi füubftituj *9 videbuntur, qui heredes exftiterunt.
. XXIV. VrPrAwvs ||librofIV. Difpatationum,|| Sr
PLVRES f[int inftituti ex diuerüsäbus,' et omnes inuicem
fubftituti: plerumque credendum, et *? ex isdem ?? partibus
fubftitutos, ex quibus ?* infiituti fint: vt fi forte vnus ex vn-
cia,.fecund,,us. ex |oCta7 tertius ex quadrante fit inftitutus, re-
pudiante tertio, in nouem partes diuidatur quadrans: ferat-
due octo partes, qui ex beffe inftitutus fuerat: vnam partem,

toris :
fum.

XXV. Ivrrawvs | l libro XXIV oreme|| Sr

PATER inpuberes filios inuicem fubftituerit, et ei qui nouif-
fimus mortuus fuerit, Titium: refpondendum eft, folos fra-

| tres bonorum poffeffionem accepturos, et quodammodo duos

gradus huius inftitutionis fa&tos: vt primo fratres inuicem
fübftituerentur: fi illi non effent, tunc Titius vocaretur.
XXVI. Ipnxw ||libro XXIX. -Bi àim, ||

TER filium impuüberem héredem fcripferit, et ei fabftituerit,

jfüi quis fibi poft mortem natus erit ??: deinde viuo fratre

poftumus natus fuerit ?*: teftamentum -vimes? * rumpetur:
poft mortem autem fratris viuo patre natus, folus heres patri
fuo exiftet. LX o XX :
XXVIL IpnxEx ||libroXXX, Bigeftierum.|| Sx Tr-
TIVS coheredi fuöjfubiïitutuä"fïä'i&, deinde ei Sempronius:
verius puto, in vtramque partem Sempronium fubftitutum

effe. | |
hoftium pote-

qui in
: ftate

$o Flor. erat: libro digeflovum nono digeflovum, quare fim-
RI

Hal. enanefcet.
plicius refcribo: libro mono digeflovum. — Hal. libro octauo. digeflorum. 8 &.
Hal. fznt. 82 Ap. Hal. et, abeft. GER. 83 Taur. pdtïiS'ujjïcz'zmt. GEB.
84 Hal. fed et fi pater. 85 Flor. erat: quagefimo. ltaque ni ab ordinario
corre&ore effet emendatum, etiam ex : quinquagefimo, videri poterat degeneralfe.
BR. $6 Hal. et omnes fupplent: aumum.Bm. $87 Hal cafum. GäB. 88
Hal. et omnes: fubflituti. B R. 89 Hal. ef?, loco et. GER.

*g m
/

^

[quiy ex vncia fcriptus eft ??^: nifi forte alia mens fuerit tefta- / ! Qu ,
quod vix credendum eft, nifi euidenter fuerit expref- ^

SrPA-

9o Hal. :

asdem. 91 Hal. inferit: zmuicem. GEB. 92 Ap. Hal. feriptus eff, ab-
funt. GEB. 93 Hal. et Vulg. fzerit. BR. 94 Hal. erit. GEE: 95
Hoc: /40, dubio procul ex antecedentibus vel confequentibus irrepfit. Re-

fpuunt

X ccie. if
P a

*;'h//.
j iij

| 77(fanp

^

al.
j

. tuiffent, fi in hoftium poteftatesi non perueniffent.

I2 'v, »t,

L1 X((,

DiGESTORVM . LIB.

ftate decefférant, confirmat, non folum ad hereditatem ipfo-
rum, qui teftamenta fecegünt, pertinet, fed ad omnes heredi-
tates, quae ad quemque ex eorum teftamento pertinere po-
: : Quapro-
pter cum pater in hoftium poteftate deceffit ?5, filio impube-
re reliéto in ciuitate, etjisintra tempus pubertatis deceü'fäit,
hereditas ad,fübftitutum pertinet, perinde ac fi pater in ho-
ftium poteftatedf non perueniffet. . Sed fi pater in ciuitate de-

ceffit, filius impubes apud hoftes, fi quidem.mortuo patre fi-

lius in hoftium pote&ate»( peruenerit, non commode ?* dici-
tur, hereditatem eius ex ?* ea lege ad fübftitutos pertinere?
fi vero viuo patre filius in hoftium poteltatem peruenerit, non
exiftimo legi Corneliae locum eífe: quia non efficitur per eam,
vt is qui nulla bona in ciuitate reliquit, heredes habeat. Qua-
re etiam fi pubes filius viuo patre captus fuerit, deinde, mor-
tuo'in ciuitate patre, ?P in hoftium poteftate decefferit, patris
hereditas ex leg*eüiï,'o.(/ilgg im/ tabularum, non filii ex lege Cor-

S1

nelia, ad adgnatum proximum pertinet. -

OVj« Q AXIX. SCAEVOLA Hlibrgï?g(luae&ionum. ll

( PATER captus fit ab hoftibus, mox filius, et ibi ambo dece-

dant: quamuis prior pater decedat, lex Cornelia ad pupilli
fubftitutionem non pertinebit, nifi reuerfus in ciuitaté/impu-
bes decedat::quoniam €t fí ambo in ciuitate deceffiffent, ve-
niret fubftitutus. a j u |
— XKXX. IvrrANvs |lhbro LXXVIIL -Bigeftorum.
QvipaAw teítamento Proculum ex parte quarta, et Quietu
ex parte dimidia et quiä';ij;g heredem inftituit: deinde Quieto
Florum, Proculo Sofiam heredes *9?9 fubftituit: deinde fi ne-

— que Florus, peque Sofia heredes effent, tertio gradu ex parte
dimidia et ,quarta coloniay Leptitanorum, et * ex quartà com-

plures heredes fubftituit in plures quam ? tres vncias: Quie-
tus hereditatem adiit: Proculus et Sofia viuo teftatore decef-
ferunt. Quaeritur, quadrans Proculo datus ad Quietum an

ad fubftitugos tertio gradu pertineat ? |Refpondi ?, eam vide--

ri voluntatem patrisfamilias fuiífe, vt tertio gradu fcriptos he-
redes ita demum fubftituerig *, fi tota hereditas Vacaü'eïi: id-
que apparere euidenter ex eo, quod plures quam ; dáodecim
vncias inter eos diftribuiffet: et idcirco partem quartam he-
reditatis, de qua quaeritur, ad Quietüm pertinere. |
|. AXXl. IpnEw ||libro fingulari «des embiguitatibus:-
Iw svBsTITVTIiONE filio? ita facta, ovrzsovis Mi1HI
EX SVPRASCRIPTIS HERES ERIT, IDEM FILIO HE-
RES ESTO, Quaeritur, quisquis heres, quandoque ? fuerit,
intellegatur: an quisquis heres tum erit, cum filius moriatur?
Placuit prudernitibus, fi quandoque heres fuiffet: quamuis enim

. viuo püpillo heres effe defiffet, forte ex caufa- de inofficiofo,

EI

quae pro parte mota eft, futurum tamen eutm heredem ex
fubftitutione creditum eft. $u Non fimili modo in hac fpe-
cie dicendum eft, fi quis, cum filios duioós haberet, Gaium pu-
berem, Lucium impuberem, ita filio fu]fïituiiï'et: siLv-
CIX.S FILIVS MEVS IMPVBES DECESSERIT, NEQVE
MIH1 Garvs FILIVS ! HERES ERIT, TVNC S$kEkIVS
HERES ESTO: nam ita prudentes hoc interpretati fünt, vt
ad impuberis' mortem condicio fubftitutionis effet referenda.
fpuunt illud omnes Editóres, fed et o&o MSS. non agnofcunt. g&, — Inter illos
et Hal. MSS. funt Pal. L II. III. IV. V. Vat. Otob. Barb. quibus adde Byn-
kersh. GEB. — 96 Vulg. deceffevit. BR. — 97 Gothofr. in nota: non incom-
mode, Cuisc. lmmo vero ita iam Vulg. Nor. omnes, quod et ipfe praefero,
figno interrogationis, quod Taur. poft: pertimere adícripfit, in. pun&dum com-
mutato,. BR. Recte quidem ; antecedens z09 voculam zz abforpfit. Gk&B. — 98
Hal. et, loco: ex. GEE. — 99 Vulg. praefigit: ipfe. BR. ^ 100 Hal. et Vulg.
baeredem. B R. 1 Ap. Hal.et, abeft. GEB. — .2 Vulg. inferitzm.BR. .5 Flor.
t fuperfcripta eft. BR. — 4 Hal.fubflitueret. GEB. — 5 Vulg.filii.BR. — G Vid.
Duker. ad Opufc. de Latzn. Vet. ICt. p. 460. bR. — *7 Vulg. inferit: meus. £ R.
8 Hal. Qui cum pluves. GER. 9 Hal. adiret. 1Oo Vulg. zuflituit. GE R.
11 Flor. factum eít: 5is, ex: eis, et ita Hal, BR. 12 Vulg. addit: partes.
13 Ap. Hal. dixit, abeft, GEE. — 14 Hal, et Vulg. iníerunt /m. B.

XXXVIIL TIT. Vi

l

. contra tabulas patris petita fit a pupillo b

G. 466« UCkCCCCUMS, ,

XXXII. Inz ||librolL'ad Vefesam

.

et in his Attjum: fi AÁttius non adierit ?, ceteros ex isdem

partibus, quibus inftituerat *?, heredes ei fubftituerat: dein- -

de fi Attius non adiffet, JTitium coheredem £is **, qui fub-
ftituti funt, adiecit, Quaefitum eft, quam partem i$; et quam
ceteri habituri effent ? JRefpondi, TTitium virilem, ceteros he-
reditarias f*?: veluti, fiitres fuillent, Titium partem quartam;
Attianae partis habiturum , reliquarum partium hereditarias
partes, ex quibus inftítuti erantj reliquos habituros effe

Mos quidem viriles artes(habituros: veluti fi tres, puta,/ co-
heredes fuiffent fugiïituti, extranei ; duo/ adieCti, l,loï;ïquätas
partes Attianae partis, reliquos autém coheredes hereditarias
partes habituros effe dixit *3, /'yostes — — F. 7 " qaxhas,
XXXIIL. Arg1CcANvs ||librolI;Qaaeftionum4| $1
M A'TER ita teftetur, vt filium impüberem, cum erit annorum
quattüórdecim, heredem inftituat, eique ** pupillaribus tabu-
lis, fi fibi heres non erit, alium fubítituat: valet fubftitutio.
$. 1. Si filius et ex eo nepos poftumus ita heredes inítituan-
tur, vt Gallo Aquilio placuit: et nepoti, fi is héfes món erit,

Titius fubftituatur: filio herede exiftente, Titium omnimodo, -
jid eft etiam 11 nepos natus non fuerit, excludijrefpondit,

XXXIV. InEM ||libroIV-Qmaeftionum,|| Ex pvo-
BVS impuberibus, el; qui fupremus *5 moreretur, heredem
fubftituit: fi fimul morerentur, vtrique heredem effe [refpon-
dit ^^: quia fupremus non is demum qui poft aliquem, fed
etiam poft quem nemo fit, intellepatur *?: ficut et e contra-
rio proximus ** non folum is, qui ante aliquem, fed etiam is
ante quem nemo fit, intellegitur. $. r. Filium impuberem
et Titium herede$ inftituit: Titio Maeuium fübftituit: filio,
quisquis fibi heres eífet ex fuprafcriptis, fubftituit: Titius
omifit hereditatem, Maeulus adiit: mortuo deinde filio, putat
magis ei foli ex fubftitutione deferri pupilli hereditatem, |qui
patris quoque hereditatem adierit *?, $. 5. Etiam fi contra
patris tabulas bonorum poffeffio petita (it, fübftitutio tamen
pupillaris valet, et legata omnibus praeftanda funt, quae a fub--
Íftitutione ^? data funt. . TOU u
|| libro V."Quaeltio — E-mrét

XXXV. IpEkM lonuin,.
, onofüm poffeffio, in
fubftitutum tamen eius attionem legati dandstfh effe, ita vt au-
geantur praeterea ?^*: quod filius extraneis non debuerit:
lic ?? . et crefcere a fübftituto data legata, fi per bonorum pot-
feffionem plus ad filium perueniffet, quemadmodum et ipfe fi-
lius plus exceptis deberet, His confequens effe exiftimo ?3,
vt, fi impubes ex affe * heres * fcriptus fit, et per bonorum
poffeffionem femis ei ablatus fit, fubftitutus in partem legati
nomine fexoneretur: vt quemadmodum portio, quae per bo-
norum poffeffionem accelferit, auget legata, ita et hic, quae
abfcefferit ^* minuat. Bsl w |
XXXVI. MancrzANvs |llibro T w&lgültw ll
h

PoTEST quis in teftamento plures gradus heredum facere:

$

ESTO, et deinceps plures: vt nouiffimo loco in fubfidium
vel
. 16 Hlr. olim erat in fine verfust vefpondi, et
17 Hal. et Vulg. éntelligitur. BR. — 18 Vulg,
primus. BR. 19 Hal. adierat. — 20 Hal et Vulg. a fabfhituto. Ceterum
Flor. illa litera a erafa videtur, quod magis placet. BR. —— 21 Hal. et Vulg.
habent: asgeantur legata: propterea quod. De cetero et in L. 76. in fm. fu-
pra de iudic. eft Flor. praetervea, pro quo 'Taur. recte habet: propterea. — lMlud
ex o&o libris habent duo: Barb. et Otob. fed hic eft adfcriptum inter verficue
los: alii proptérea. quod ceteri habent in contextu, g. — Tales reperi in Col-
lationibus Pal. L. et Ill. GER. 22 Hal fed,loco: fic. GE&. 25 Hal,
exiflimat. G EB. 24 Hal. abfceffit. GE B. 25 Hal. vtputd. 26 Flo-
rentiae nihil eft, práeter haec: puta fi ille beres eflo. llla itaque mediat won
erit, ille beres, parenthefi includenda duximus (puta in exemplo Taurelliano ty-
pis deítinato) quod tanto magis miramur, negle&um efle a Taur, quoniam in

^

15 Flor. fuppreimus. GEB.-
ita omnes, excepto Hal. G E B.

Qvt

COMPLVRES ? heredes ex gþdifparibspartibus inftituerat, ^.

[
I* yar (cy.

jQuod fynon folum 'Titium, fed etiam alios adieciffet heredes: £^«^ &i« 4l g

/*a, € 9H ,
ENECPPTPEVID

L Áhabcad

F

[
079 MESETONES,

um2 LA A)— |

Z "L x/zonorc?f[av,,

" r

jputa ^5, sz 111 E HERES NON ERIT, ILLE HERES 751 wf.

]

/

L al ('L*Urnch'uä "

Bo /afera«ï/;
L — -
ïin »u.w?:* at Laa j

[

pri KXX ffi, r(efise

P $
Crtierén . um K KU
AL ha, lt iteevr

d W

^H 23

'iuel

' "
1. teos5,

$14

vel feruum neceffarium heredem inftituat. $.—r.—Et vel plu-
res in vnius locum poffunt fübftitui, vel vnus—li.n. pltgrium, vel
ünä'ulis finï»juli, vel inuicem ipfi qui heredes inftituti funt.
XXXVII. FronExTINVS ||libro X. Inftitutionum.||
Vr sINGVLIS liberis, (xel) ?^* qui eorum nouiífimus mo-
rietur, heres fübítitui poteft: fingulis, fi neminem eorum in-
teftato decedere velit: nouiffimo, fi ius legitimarum heredi-
tatlum integrum inter eos cuftodiri velit. . ;
XXXVIILP Av 1. vs| libro fingulari-defeeundistabubs: ||
Qvi1 PLVRES liberos habet, poteft quibusdam fuübftituere:
neque vtique neceffe habet, omnibus: ficuti. poteft nulli fub-
ftituere. $.I. Ergo et ad breue tempus aetatis fubftituere pot-
eft: vtputa SI FILIVS MEVS INTRA ANNVM DECI-
MYM DECESSERIT, lrTivs EI HERES ESTO. S$.2.
Itaque et fi diuerfos fübftituat poft finem aetatis, admitten-
dum erit: veluti Sz - 3N TRA DECIMVM ANNVM DECES-
skERIT, Tirrvs ?? HERES ESTO: SI POST DECI-
MVM, INTRA QïAälPVMDE&IMjM, Marevivs HE-
RES ESTO. $3. ?? Si a patre inftitutus, rogatusque he-
reditatem reftituere, coatctus ex fideicommiffario ?? adierit:
quamuis cetera, quae in eodem teftamento relicta funt, per
eam aditionem confirmentur, vt legata et libertates: fecundas
tamen tabulas non oportere refüfcitari deftituto iam iure ci-
uili teftamento, Quintus ?* jCeruidius, ?? Scaeuola nofter di-
cebat; fed plerique in diuerfa fünt opinione: quia et pupilla-
res tabulae pars funt,prioris teftamenti: quo 1ure vtimur.,,..
XXXIX. IAE'OLEl;&Vs 33 ||libro I. éx pofterioribus,
Labeonis.|| Cvw xx filio quis duos nepotes impuberes ha-
bebat 3^, fed alterum eorum in poteftate, alterum non, et
vellet vtrumque ex aequis partibus heredem habere, et, fi quis
ex his impubes deceffiífet, ad alterum partem eius transferre:
ex confilio Labeonis, Ofilii, Cafcellii, Trebatii, eum, quels in
poteftate habekat, folum heredem fecit: et ab eo alteri dimi-
diam partem hereditatis, cum in fuam tutelam veniffet, lega-
uit: quod fi is, qui in poteftate füa effet, impubes deceffiffet,
alterum heredem ei fubftituit. $. r. Filio impuberi in fin-
gulas caWfas aliumjetj?* alium heredem fubftituere potfumus:
veluti vt alius, fi fibi nullus filius fuerit, et alius, fi filius fue-
rit, et impubes mortuus fuerit, heres fit. $. 2. Quidam quat-
tuor heredes fecerat, et omnibus heredibus praeter vnum fub-
fütuerat: vnus 4Ma,?9, cui non erat quisquam fubftitutus, et
ex ceteris alter viuo patrefamilias decefferat: partem ?7, cui
nemo erat fubftitutus, ad fubítitutum quoque pertinere, Ofi-

lius, ?5 Cafcellius refponderunt: quorum fententia vera eft.
XL. PariNiANvs lllibro [XXIX; -Quaeftionum
/CAvsA cognita impubes adrogatus deceflerat ??. Quem-

admodum legitimis heredibus auctoritate principali profpici-
tur vinculo cautionis: ita fi forte fuübfítituit |naturalis. .|pater
impuberi, füccurrendum erit fubftituto: nam et legitimis he-
redibus «futuris non aliae, quam vtiles aCtiones praeftari
poffunt. — 2205 j —*
XLI. InEeWw [|libro VI. -Refponformes|| Conrncr-
pI fuübítitutus, prius quam hereditatem adiret, aut . condicio
fubftitutionis exifteret, vita deceífit: ad fubftitutum eius, fiue
ante fubftitutionem, fiue poftea fubftitutus fit, vtraque por-
tio pertinebit: nec intererit, prior fubftitutus poft inftitutum,
an antepjdecedat. $. r. Ex * his * verbis, kosQv E INvr-
CEM SVBSTITVJO, Don adeuntis portio fcriptis heredibus

L. fequ. * vel, notauit parenthefi, abeffe. KEioc autem fupplementum omnes
admiferunt. — Hal. tamen et H. a Porta in II. habent: fi ille beres monu . erit, ille
eflo. BR. Scripti funt: Pal. I. II. III. Vat, Barb. Otob. Bynkersh. GEB. .. 27
Hal. liberis, vel ei. 28 Hal. inferit: ej; ^ 29 Hal. et Vulg. praefigunt Et.
B R. 30 Gothofr. in nota: A. fideicommiffo. Ita habent Blaubl. et Bau-
doza. Hal a fideicommiffario. Florentinam feruant Vat. Barb. et Otob. ex
fideicominiffo, Pal, . II, IV. et V. a fideiconmniffarie, folus Pal, l. B&, — Byn-

DIGESTORVM LIB. XXVIIL TIT. VI

&

| reditatem, vt ab impubere fideicominiffo poft mortem eius

| MEOS INVICEM SVBSTITVO: COoniunctos primo loco vi-

tionem. $. 6. Coheres impuberi filio datus, eidemque fub-

cundas) feciffet, et impubes filia, fuperftite forore pubere, vita
deceffiffet, irritam effe faCctam fubftitutionem placuit: in per-

MEVS, SI, QVOD ABOMINOR, INTRA PVBERTATIS

NVS. GER. . 34 Hal et Vulg. baberet. BR. — 35 Vulg. atque. BR. — 36
Vulg. vnus ex illis. R. 37 Hal et Vulg. inferunt: eius. BR. 38. Hal.
. inferit et. 39 Vulg. deceffit. BR. 40 Taur. fiVi. GER. 41 Hal. et

pro modo fibi ^? vel alii quaefitae portionis defertur. $. 2.
Cum filiae vel nepoti, qui locum filii tenuit, aut poft teftamen-
tum coepit tenere, parens fubftituit: fi quis ex his mortis
quoque tempore non fuit in familia, faübftitutio pupillaris fit
irrita. .$-s. Quod fi heredem filium pater rogauerit, fi im- .
pubes diem füum obierit, Titio hereditatem fuam reftituerez
legitimum heredem filii, falua Falcidia, cogendum patris he-

dato, reftituere placuit. Nec aliud feruandum, cum fubftitu-
tionis condicio puberem aetatem verbis precariis egreditur,
Quae ita locum habebunt, fi patris teftamentum iure valuit:
alioquin fi non valuit, ea fcriptura, quam teftamentum elle
voluit, codicillos non faciet, nifi hoc expreffum eft. Nec fi-
deicommiífo propriae facultates fihi tenebuntur, et ideo fi
pater filium exheredauerit, et ei nihil reliquerit, nullum fidei-
commiífüum erit. Alioquin fi legata vel fideicommiffa filius
acceperit, intra modum eorum, fideicommiffum hereditatis a. ,,
filio datum, citra Falcidiae rationem debebitur. $. 4. Quijdi- th
fcretas portiones coniunctis plüribus feparatim dedit, ac poft
omnem. inftitutionis ordinem ita fcripfit, Qvos HEREDES

ce mutua fübftituere videtur: quibus inftitutiongimypartiésmon. J'cam.,
agnofcentibus, ceteros omnes coheredes admitti. $. 5. Qui
patrem et filium pro parte heredes inftituerat, et inuicem füb4 ^ f** o
ftituerat, reliquis coheredibus datis, poft completum affem ita
fcripfit, Hros owwEs 1wvicEM svasTiTVO. Volun-
tatis fit ^* quaeftio, ^^ commemoratione omnium, patrem et. —
filium fubftitutioni coheredum mifcuiffet *5, an eam fcriptu-/ ^^
ram ad ceteros omnes ^^ tranftuliffet? Quod magis verifimi-
le videtur, propter fpecialem inter patrem et filium fubftitu-

ftitutus, legata e fecundis tabulis relicta perinde praeftabit, ac

fi purej;partem, et fub condicione partem alteram accepiffet. L..!*'**/"/;"ff'"",,ï

Non idem feruabitur ^5 alio fubftituto: nam ille Falcidiae ra-
tionem induperet, quafi plane füb condicione primis tabulis; cezt,
heres inftitutus: tamretíi maxime coheres filio datus quadran-
tem integrum optineret. Nam et cum legatum primis tabu-
lis Tiäl() datur,i fecundis autem tabulis eadém rés Sempronio,
Sempronius quandoque Titio concurrit. $.7. Cum pater4em-.
puberijfiliae, quae nouiffima diem fuum obiffet, tabulasjfe- ) . 1 "duaas,

fona quidem prioris, quia -&em nouiffima deceffik: in alterius L.yfdfþ
vero, quia puberem aetatem compleuit. $.8. Non videricum -
vitio.factam fubftitutionem his verbis placuit, ru, E r1irivs

ANNOS DECESSERIT, TVNC IN LOCVM PARTEMVE |
EIVS Tirivs HkRES ESTO: nbn magis, quam fi poft ] J J
?jmon&ratam condicionem fibi heredem. effe fübftitutum iuf-
Mfet. Nam et qui certae rei heres inftituitur, coherede no
dato, bonorum omnium hereditatem optinet. d
^ XLII. IpnEw ||libro I. Definitionum.]| Qvzr pvos |
impuberes filios heredes reliquerat, ita fubtftituit, fi ambo — ,
mortui effent: deinde|pueri/ poft mortem *$atzis. fimul perie-LJ duos P"L'f"
runt: duág hereditates fubftituto deferuntur. Sed fi diuerfis - |
temporibus vita decedant, in hereditate nouiffimi pueri, eius — ,
fratris, qui ante mortuus JeftJ hereditatem fubftitutus inuenietz 1) ^€,
fed in ratione Falcidiae, pueri prioris hereditas nonjveniet:z
| fiés

a*23!

kersh. facit cum Pal. I. GE.
52, Hal. Serbidius.

31 Àp. Hal. et Vulg. Quintus, abeít. B R.
Sed in. Graeco eftz Xegfoioc. B R. 33 Hal. IABOLE- -

Vulg. fuit. BR.. . 42 Vulg. pracfigit am. BR.

453 Hal. et Vulg. zumifcuiffet.
BR. . 44 lial iantum,loco; gmmes, QXR..

43 Taur. fergaVitir. GEB. |
- Hal c :

V Wi

JMXI

[ À

Z d

h
|uh,

l*x,

( lo
IN UDRU
- j N

l.

-

" ,
Læwmwæ
(v

2'»-.-";( Iif.

»"»

LIet. V&

Lt

, no antique factum ; auferantur, vnde ita lial, et omnes. B R.

"DIGESTORVM LIB. XXVIIL TIT. VL

a ; * f€^x cenotad,
nec fübftitutus amplius quam, fefcunciam, ^9 ibre teftamenti
defiderabit: legata quoque,:. quae a fübftituto eius filii. data
funt qui prior inteftato *7 deceffit, ad irritum reccidunt.
XLUL Pavrvs ||libroIX. Quaeftionum:||
cTO quaeritur, qui filium . habebat mutum puberem, impe-
trauit a Principe, vt muto .fubftituere ei liceret, et fubtftituit
Titium: -mutus duxit vxorem poft mortem patris, et nafcitür
ei filius. .. Quaero, an rumpatur teftamentum ? (Refpondi, be-
neficia quidem principalia ipfi Principes folent: interpretari:
verum voluntatem Principis infpicientibus, poteft: dici, eate-
nus,-:id eum tribuere voluiffe, quatenus filius eius in eadem
valetudine peï'feuq:g!:,;:e&-f*g vt quemadmodum iure ciuili pu-
bertate finitur pupillare teftamentum, ita Princeps imitatus

fit ius in eo, qui propter infirmitatem :non . poteft teftari ^?.

, Nam et. fi futiofo filio fubftituiffet, diceremus ;definere/ valere
iGen

; w L] * hd *
teftamentum, cum refipiffet.??: quia iam poffet fibi teftamen-
tum facere: etenim iniquum incipit fieri beneficium Principis,

^ .« L] 'n : . .
fi adhuc d- valere dicàmus: auferret ?*. enim teftamenti fa- -

Cionem ?^ homini fanae.gpentis. Igitur etiam adgnatione
füi heredis dicendum eftjrümpi/fubftitutionem : :quia nihil in-
tereft, alium heredem inftitueret ipfe filius poftea, an iure ha-
bere coepif ?? fuum herédem: nec enim aut patrém aut Prin-
cipem de hoc eafu cogitaffe verifimile eft, vt eum, qui poftea
nafceretur, exheredaret. Nec intereft, quemadmodum bene-
ficium principale intercedat circa teftamenti fattionem, vtrum
in perfonam vnius, an complurium. $. r. Item quaero, fi
ita fatcta proponatur fubftitutio, FrL1VS MEVS SI INTRA
DECEM. ANNOS ?* pECESSERIT, TiTivs HERES
E£STO: SL,INTRA iQQvATTVÜRDECIM/ ?, MAEVIVS:
iïliusqueïäää,'annorumïäcefferit,, vtru'rr-f'äitius folus ex fub-
ftitutione ei heres erit, än[äiMaeuius : quia certum eft, etin-
tra decemyet intra [quht :
fpondi, omng'ïquidem fpatium, quod eft intra pubertatem, li-
berum eltfe patri ad fubftitnendum filio3/fed]finis huius puber-
tas ?5* eft: magis autem eft, in vtroque eorüm tempus füuum
feparatim feruanj: nifi contraria voluntas teftatoris aperte
* oftendatur. ^$. 2. Lucius Titius, cum haberet filios in po-
teftate, vxorem. heredem fcripït, et ei fubftituit filios. . Quae-

fitum eft, an inftitutio vxoris nullius momenti fit, eo quod ab
, eo gradu filii & effent exheredati?; Refpondi, eum gradum,
à quo filii praeteriti fint, nullius effe momenti: etideo, cum

ifdem' 5* fubfüituti proponantur,.ex teftamento eos heredes
exftitiffe videri: fcilicet quia non ?* totum teftamentum in-
firmant filii ??, fed tantum eum gradum, qui ab initio non
valuit: ficut refponfüm eft, fi a primo fit filids praeteritus, a
fecundo exheredatus: nihil autem intereft, qua ratione fecun-
di heredis inftitutio valeat: vtrum ;quia ab eo filius. exhere-
datus eft, an quia ipfe filius fubftitutus eft. $. 3. Iulius Lon-
ginus pater eos, quos fibi heredes infti£uerat, filios?? ita fub-
ftituit, quisquis fibi heres effet: vnus ex heredibus infüitutis,
qui tacitam fidem accommodauerat, vt non capienti partem ex
eo, quod acceperat, daret, ad fübftitutionem impuberis admif-
fus, vtrum pro ea parte, pro qua fcriptus fuit, veniat: an ve-
fO pro ea quam cepit, ita vt augeatur eius pars 5* injfefti-
tutione?,Refpondi, qui in fraudem legum fidem accomtnodat,

Hal. et Vulg, hic inferunt: iz; BR. — 46 Hal. et Vulg. fex vncias. BR. — 47
Vulg. iuteflatus. BR. — 48 Hal. et Vulg. perfeueraffet, vt. Etita etiam Flor.
fed non ita antique, eft fa&um. 5 R. 49 Vulg. tefflari non po[fit. BR. 50
Gothofr. in nota: refipsiffet. Et ita omnes praeter Hal. qui habet: refpuiffet.
B R. 51 Flor. eft: anferret, quod nulla ratione defendi poteít. BR. 52
Hal. auferretur enim teflgmenti fatio. GEB. —— 53 Hal. et Vulg. coeperit, BR,
54 Hal. et Vulg. decimum auwnum. 8 n. 55 Hal. et Vulg. decimum quavtum.
BR. 56 Hal pabertatit. GEB. — 57 Taur. Idem. GEB. — $8 Hal. et Vulg.
inferunt z. BR. — 59 Vulg. infirmat filius. &R, — 60 Hal. filius. . GEB. — 61
Vide ad hunc locum Van de Water II. Obf. 2. GER. 62, Flor. non omni-
63 Hal. efi.

$1j

| adeundo heres efficitur: nec definet heres éífe, licet res, quae

* ita * reliCtae funt, aufenüntur 9?, Vnde et ex fecundis ta-
bulis in tantum heres effe poteft, in quantum fcriptus effet 9? :
fatis enim punitus eft in eo, in quo fecitcontra lepes. — Quin

, immo, etfi defineret heres effe, jidem, dicerem : quemadmo-

dumjintellegendum eft in eo, qui, [(cum; fcriptus effet heres,
poftquam adiffet 5* hereditatem, in feruitutem redaétus eft,

et poftea libertatemj9?? donatus 99, cui permiffum eft ad fub-Lchäy bont T

Ptit.utionem venire, quae ei in teftamento fuerat relicta: licet
enim hereditatem ex inftitutione amifit, tamen ex fübftitutio-

.ne iftam portionem, quantum * amifit, percepturum.

XLIV. Inew ||libro X.Quaeftionum.|| Ex »vrrr-
LARI teftamento fuperius principale neque ex parte neque in
totum confirmari poffe, Mg?e;gäanus fcripfit.
., XLV. Ipew ||libro XII. [Refpenfor
Titius legitimum filium, et alterum natural
tuit: eosque inuicem fubftituit.

ams| Lverivs
em heredes infti-
Titianus ** legitimus filius,

quem pater anniculum reliquit, poft patris mortem impubes
, Geceffit fuperftite matre, et fratre naturali, quem etiam cohe-
. redern habebat.
: turalem fratrem ex caufa fübftitutionis pertineat, an vero ad
matrem ? jRefpondi, ad primum /cafum, non exiftentiutn here-
, dum, fübftitutionem, de qua quaeritur, pertinere: non ad fe-
quentem, fi quis eorum poftea deceffifet intra pubertatem:

Quaero an 9? hereditas eius ad Titium na-

cum in naturalis filii perfona/duplex fubftitutio locum habe-
re non poterit *?: et ideo ad matrem legitimi filii hereditas

ab inteftato pertinet *7,// $. r. Paulus refpondit, fi omnes in-J.

.. XLVI. InEM ||libro XIII.-Refgsmforum.|| PaATER-
FAMEILIAS primis tabulis poftumo herede infüituto, fecun-
dis fibi vel filio, fi intra pubertatem decefliffet, Gaium Seium
fratrem fuum fubftituit, deinde Titium Gaio Seio: et poftea

|fic dixit, Qvop sx Garvs SkIvs FRATER MEVS
PRIMO LOCO SVBSTITVTVS,
ISuv «*

HERES MIHI ES-
TVNC Tir1i0 FIDEICOMMISSVM RELIN-
QvO. Quaero, cum filius patri heres extiterit, eoque intra
pubertatem mortuo frater teftatoris ex fubítitutione heres fit,
an fideicommiffum debeatur, cum ita relictum fit, fi Gaius
Seius frater fuus fibi heres extitiffet ? |Refpondi, fratrem de-
functi, qui in vtrumque cafum inftitutus vel "? fubfütutus
eft, filio impubere defuncto, ea, quae teftator reliquit, prae-
ftare debere: nec aduerfari haec verba, Qvop sx Garvs
SEIVS MIHI HERES ERIT, TVNC DARI VOLO: cum
verum fit, eum et teftatori heredem extitiffe. — !

XLVII. ScAEvora ||libroII. Refponforum.| Qvz
HABEBAT filiumjetjfiliam impuberes, inftituto filio herede,
filiam exheredauit: et, fi filius intra pubertatem deceffiffet,
filiam eidem fübftituit: fed filiae, fi, antequam nuberet, de-
ceffiffet, vxorem fuam, item fororem füam fubfttuit. Quae-
ro, cum filia 4mpubes prior deceflerit, deinde frater eius im-
pubes, an filii hereditas ad vxorem et fororem teftatoris i.ure
: . fub-

64 Hal. adit. GES. — 65 Hal, et Vulg. lbertate. BR. — 66 Vulg. addit eff.
B R. 67 Gothofr. in nota: A. quam tum, Vulg. quam amifit BR. Hal.
quam tum amifit. 68 Hal. Titius. GEB. 69 Ap. Hal. au, abeft. GER.
7o Hal. er Vulg. poffit. & R. 71 Gothofr, in nota: pertinet aliter, fi eius-
dem aetatis liberi inftituti, inuicemque fubftituti fuiffent: tunc enimyaltero . de-
fun&o intra pubertatem, eius fucceffio non ad matrem, fed ad fubftitutum eius
deuoluitur,/ Vzlgat. quam Cuiac. XVII. Obf. 26. ita emendat: alitev fi eius-
dem conditionis et aetatis liberi, Kaec eadem etiam Hal. habet vt Vulgata, nifi

quod poft vocem: fubflitutum, inferat: fratrem. Ydem tamen ftellula ad. vo-
cem: aliter, pofita, et hac reliquisque parenthefi inclufis, in margine addit:
baec alias omuia defunt. G EK.

L11]

72 Yal erit. GEB. 43 Ap. Hal. infii-

[471 4713

',cïïlää'ïuadat,,

La «et,

ensg s 3

w

£ X

W. "
J 2e6 ,

fþll,g;ïatlijicokïafl:
ftituti heredes omnibus inuicem fubftituti effent, eius portio- ^/4 454 ^i
nem,jqui/quibusdam defunctis poftea portionem fuam repu-
. diauit, ad eum folum,/qui eo tempore fuperuixit, ex fubftitu- -

Ggp*ggdgggannos filium deceffiffe ? Blï ! tone'pertinere, — jso

Tud;ï ss Q;"'»(*ä 1447
d MP 7/7. i

[

/
"À

: 1. 3
LA C* j Fzzu»»(i,.f"ff. ;
/ |

G-

—

LA 4hh
EL $.

r z
LL n maeqg: WS 7*.'7'

h3 Ü ]

-
U — MA

il dR

j $sl Mny«,"*"cx at , |
1 m

*

J er,

$16

fubftitutionis pertineat ?. Refpondi, fecundüm h quae propo-
nerentur, non pertinere. : r
XLVIII. InEx ||libro fingulari Quaeftionum publice
tra&atarum.]|| SxmRvvw communem habemus: hic heres
fcriptus eft: et, fi heres non fit, Maeuius illi fubftitutus eft:

alterius iuffu dominorum adiit hereditatem , alterius non. -

Quaeritur, an fubftituto locus fit, an non? Et verius eft, fub-
ftituto locum effe.. $. r. Tirrivs nERES EsTO: SrmI-

cuvM MAEvriO DO LEGO: STICHYS HERES ESTO:.

m STICHVS HERES NON ERIT, STICHVS LIBER
HERESQVE ESTO. Ínhac quaeftione in primis quaeren-
dum eft, vtrum vnus gradus fit, an duo: et an caufa mutata

fit fübftitutionis, an eadem permaneat. Et quidem in pléris-

que 7^ quaeritur, an ipfe fibi fübftitui poffit? Et refponde-.

tur, caufa inftitutionis mutata fubftitui poffe. Igitur fi Titius
heres fcriptus fit, et, fi heres non fit, idem heres 27 .1qüus
fit, fubftitutio nullius momenti erit: fed fi fub condxclone.
quis heres fcriptus fit, pure aütem fubftitutus eft *?, caufa

immutatur "*, quoniam poteft ex iftitutione defici ** con-
dicio, et fuübftitutio aliquid adferre "?: fed]Ífi extiterit *?

condicio, duae purae funt, et ideo nullius momenti erit fub-

ftitutio: contra fi pure quis inftituatur,[deinde füb condicio- | - —
' inftitutus fim, fi decem dedero: etaccipere nolit, cui dare -

ne fibi fübftituatur] nihil facit ** fubftitutio condicionalis:
nec mutata intelleggtur 5?: quippe cum, et 9? fi extitegit
condicio,jduae purae,funt/?^ inftitutiones.. Secundum hggc
propofita quaeftio manifeftetur, Tirrivs HERES ESTO:
Sricuvw Maxevrio DO LEGO: STICHVS HERES
ESTO: SI STiCcHVS HERES NON ERIT, ST1CHvs
LIBER HERESQVE ESTO. Nos didicimus ??, quoniam $5

. eodem teftamento et legatus fit Stichus, et libertatem acce-

pit ?7, praeualere libertatem: et fi praeualet ?? libertas, non
deberi legatum, et ideo iuffu legatarii non poffe adire *? he-
reditatem:/ac per hoc verum effe ??, Stichüm' heredem non
effe: et ex fequentibus verbis libertatem illi competere, cum
vnus gradus videtur ?*. — Quid ergo, fi non adierit Titius?
Incipiet.2Z fübftitutione Stichus liber[et-heres! effe: porro,
quamdiu non adit iuffu legatarii, nec ex caufa legati intellegi-
turlegatarii ?? effe effeCtus: et ideo certum eft, illum hére-

dem non effe:hac per hoc ex his verbis, S1 HERES NON,

E€RIT, STICHVS LIBER HERESQVE ESTO, liber et
heres exiftet, ?^ Hoc autem, quod fentimus, Tulianus quo-
que in libris fuüis probat. $. 2. Si pupillus fübftitutum fibi
feruum alienauerit, eumque emptor liberum heredemque in-
ftituerit: numquid ifte in fübftitutionehabeat ifübftitütug ?5
vniuerfum ? Et ?9 fi quidem pupillus ad pübertatem perue-
nerit, neceffarius ex teftamento emptorif heres exftitit ?":
fin vero intra pubertatem decefferit, ex fubftitutione quidem
liber et heres fit ?*, etneceffarius patri pupilli: emptori autem
voluntarius heres exfitit. | | :

tutus vel, ab(ant. GEB.- 74. Hal. inferit: cafibus. GER. 25 Vulg. infe-
rit: effe. GER. 76 Ap. Hal. efj, abeft. GE R. 77 Wulg. mutatur. BR.
78 Hal. et omnes: deficere. BR. "79 Vulg. et fubflitutioni locum afferve. 8 R.

80 Flor. eít: exfiflerit, quod etiam habet Taur. BR. 81 Hal. factet. 82
Hal. nec mutata cauffa intellieetuv. GEB. — 83 Ap. Hal. et, abeft. GEB. — 84

Hal. et Vulg. fint. BR. 85 Vulg. dicimus. B R. 86 Hal. et Vulg. qzan-
do. BR. . | 8* Hal. accipzat. 88 Flor. olim erat: praeualebat, forte natum.
ex. praenaleat. BR. 89 Hal. adivi GEB. — 9o Hal efl GER. 91 Hal.
et Vulg. videatar. BR. 92 Vulg. inferit ex. BR. 93 Hai. in margine:
alias, legatarius. GER. 94 Hal. praefigit Et. GEB. — 95 Flor. erat: fub-
füitutum vniuev(um. Poftea tyllaba: fubflitu, vncis inclufae,. earumque loco fub-
antique illa vna: ffa, repofita, vt iam fit: flatwm . vnuiner[um, quod certe cum
editi vulgo, tum fcripti codices habent. Sed vtrumque fpreuit Taurell. et. ma-
luit: fubfltutus vniuerfwm. — Hal. pro: flatum, fubttituit: Jlatim. BR. Scripti
funt: Pal. L IF. HI. Vat. Barb. Otob. GER. 96 Vulg. «t, proet. BR. 97
Hal. emptori baeres exfifljt. GEB. —— 98 Hal. fit. Gx z.

DIGESTORVM LIB. XXVIII. TIT. VI. VII.

CmITGO— L.
DE CONDICIONIBVS INSTITVTIONVM.

|V nPrANVS ||libro V. adSabinum.||.J |
| S VB IMPOSSIBILI condicione: vel alio jmendo ^ factam

infüitutionem placet non vitiari, ^ ^ -^. - ä

TESTAMEN-

T ; H-äïg DEM HlibrOVL ad Sabinum.H* s

TO compraehenfum fit, x11E sEnvvs n

quatenus accipiatur M E VS, quaeritur? Et fi quidem- aliena-
uit in eo vfumfructum, nihilo minus ipfius eft: fi '"veró par-
.tem in eo alienauit, an deficiat condicio inftitutionis; quaeri-
.tur? Et verius eft, non defecifle condicionem, nifi euidentif-
; fimis probationibus ? teftatorem voluiffe apparuerit, pro hac
|condicione haec verba inferuiffe *, fi totus feruus in idoimi-
. nioreius remanferit: tunc enim parte alienata, condicio defi.
|cit. $. r. Sed fi duo ferui ita fint heredes inftituti, p m i-
,MVS ET SECVNDVS, SI MEI ERVNT, CVM MORIAR,
|LIBERI ET HEREDES SVNTO, et alter ex his fit aliena-
. tus, Celfus reCte putat, fic accipiendum, atque fi fingulos fe-
; paratim füb eadem condicione heredesinftituiffet, ^^ — ^.
c . HL Pavrvs ||libroL. ad Sabinum.]| St 1TA hetes

.iuffus füm, pro impleta condicione * habetur.
IV. VrrxANvs

REDES SVNTO: inutilem effe inftitutionem fecundum ver-
, borum fignificationem, Marcellus ait: Iulianus autem, quo-
; niam et ante habitam ? hereditatem iniri focietas poteft, iquafi
reiffuturae, valere inftitutionem: quod eft verum. $. 1. Idem
. Iulianus fcrib;t, eum, qui ità' héres inftitutus eft, fi feruüm he-
. reditarium|nonjalienauerit, cauentem//coheredi implere con-
dicienem: ceterum, fi folus heres fcriptus fit, fub impoffibili
Cän(äicicne heredem inftitutum videri: quae fententia vera
V.Pavrvs ||libro II. -ad-Sabinum-]| Sr uenEDt

. plures condidjones coniunctim datae fint, omnibus parendum

.eft: quia vnius loco habeyitur: ? fi disiunctidf fint, cuilibet *9.
VI. VrPraAxvs, ||libro IX7 ad Sabinumk|| | Sx oQvis
ita infüitutus fit, fi moniufmentum poft mortem teftatoris in tri-
duo proximo mortis -eius- feciffet: cum monumentum in tri-
.duo perfici non poffit, dicendum erit, condicionem euanefce-
re, quafi impoíffibilem. | : |
— VIL. PowPoxurvs [|libro V.adSabinum.|]| Sx ovrs
fub condicione heredes inftüituiffet **, fi inuicem cauiffent, fe
legata eo teftamento reli&cta reddituros: placet, remitti eis
condicionem ; quia ad fraudem legum refpicerent *?, quae
| vetarefít quosdam legata capere: quamquam et !? fi cautum
effet, in ipfa aCtione ** exceptione tuendus effet promiffor.
| | VIHI.

I Hal. vel alio modo. Male. Re&e enim Gothofr. in nota: Impoffibi-
lis conditio non vitiat in teftamento, mendi colore, quo non probabiliter vti
poffis in contractibus: cum enim in contra&ibus. res geratur inter duos, non .vi-
detur mendum eis excidiffe, quod nonalter animaduertere et confeftim corrigere
potuerit. L. 3. znfra de obligat. 2, Flor. erat: commorior, fadtumque haud
prorfus antique: cum moriar, nec tamen vltima o deleta, ac fi foret. in' arbitrio
legentis etiam: caum a0rior, legere; in.$. 1. tamen clare eft: cum qoriar. BR.
5 Taur. proF/ationibus. GEB. | 4 Hal.zmfevere. GEB. — 5.Hal. et Vulg. con-
ditio. BR. 6 Hal. tranfponit: Sz vma focii. Vulg. ex: vna, fecit: vniuer-
forum. &R. 7 Gothofr. in nota: Al. aditam. Et ita ipfe Taur. in margine.
Ceterum Florentiae erat: babitatem beveditàtem, ex illud : babitam, de fuo lar-
gitus eft Taur. non improbabili conie&ura, fed et 75 aditam vitium trahere po-
tuit ab initio fequentis vocis, vti reapfe traxit ex eius fine. Sane: aditam, Hal.
et omnes agnofcunt. BR. 8 Rationem huius rei indagat Van de Water [.
Obf. 4. GEB. 9 Hal. praefigit fed. GER. IC Hal. cuz libet, quod pro-
bamus. 3 R. II Hal addit/ic. GEnB. — 12 Hal. et Vulg. refpiceret, et ita
lego. BR. 13 Ap.Hal. et; abeft. GEs.— 14 Hal. n ipfa exathione. GE.

15

autlovI MEVS ERIT, CVM MORIAR ^,HERES ESTOz//

l m 090 | W

||libro VilE adSabinum.]| 'Sx ovx ,
ita fintinftituti, s sociz1 vNA|? BONORVM ,MEORYh 11ccn. )4
.PERMANSERINT VSQVE AD ANNOS SEDECIM, H,E-*-;?LW"W-—..J'.?'(;—?.'.W [2

£ ^
!jn ,W—IIJ.D Ji J.thxlmz

A0* '
p

]

d.

I 7
( LO

"$
t
tf*
[re-

VIS
3:
| el$
que
acut

1pofübi:

jur "d
qon H
Orrigffc
h h&üd
Q[bimo
jj, h
!g '6071'
o
g(ginf.
jo ht
t p»
il
«t L
pro-
t 14
jE

Á

v

; ,;DIGESTORVM LIB.

VIII. Vnerawvs ||libroL, ad Edi&umi|| Ovasz

. : —— . . .
fub condicione iurisiurandi relinquuntur, a Praetore repro-

nE . FE 774 * 4* » » r . 9 s 2 *
n Lföü*-b.antq;y: jjpromdlt enim ne is *?, qui füb iurisiurandi condi-
£ fiL, cione quid accepiit *^, aut omittendo condicionem, perderet

[ Jó*. dicioni parendfgghabezg:] $. 5. Sed (i fub iurisiurandi con- |
dicione fitjinftitutus, aut fi decem Teia .^* dederit, hoc eít,
' alternata condicione, vt aut pareat condicioni, autiuret: aliud

^.

"

—J.

[
L

[-2a.-
u-

L
;
H

hereditatem, legatumue, aut cogeretur turpiter accipiendi **
condicionem iälrare: voluit efco, eüm, cui ub iurisiurandi
condicione quid relictum eft *?, ita capere, vt capiunt hi, qui-
bus nulla talis iurisiurandi *? condicio snferitur: et recCte.
Cum enim faciles fint nonnulli hominum ad iurandum con-
temptu religionis, alii perquam timidi metu diuini numinis,
vsque ad fuperftitionem, ne vel hi vel illi aut confequéfentur
aut perderent quod relictum eft ^?, Praetor confüultiffime in-
teruenit. Etenim potuit is, qui voluit factum ?*, quod reli-
gionis condicionéy: a;ä/&ring'it 2?, fub condicione faciendi relin-
quere: ita enim ïfcmines'aut facientes admitterentur, aut non
facientes deficerentur ?? condicione. -$.—r. Hoc Edictum

etiam ad legata pertinet, non tantum ad heredum inítitutio-

nem. $-s In fideicommiffis quoque oportebit eos, qui de-

fideicommiffo cognofcunt, fubfequi Praetoris Edictum, ea pro-
pter, quia vice legatorum funguntur. -$—9.-Etin mortis cau-
fa donationibus dicendum eft Edicto ^* locum effe: fi forte

quis cauerit, nifi iuraffet fe aliquid faCcturum, reftituturum.

quod accepit ??: oportebit itaque remitti cautionem. $. 4.
Si quis fub iurisiurandi condicione, et praeterea füb alia fit
inftitutus: huic ^ videndum eft an remittatur condicio: et
magis eft, vt remitti iurisiurandi condicio debeat,[licet alii con-

quid ?* videndum, numquid remitti ei condicio non debet ?*,
quia poteft alteri condicioni parendo, effe fecurus: fed eft ve-
rius, remittendam condicionem : ne alia ratione condicio alia
eum ?? vrgueat ad iusiurandum. $. 6. Quotiens heres iu-
rare iubetur, daturum fe aliquid, vel facturum, quod non im-
probum eft, aCiones hereditarias non alias habebit, quam fi
dederit, vel fecerit id, quod erat iuífus iurare. $. 7. Mortuo

autem vel manumifío Sticho, viuo teftatore, quifita heres infti- -

tutus eft, fi iuraffet'f& Stichum. manumiffurum, non videbitur
defectus condicione heres ?* : quamuis verum fit, compellen-
dum eum mewamittere, fi viueret. Idem eít, w&fi ita heres
inftitutus ellet quis, TiTrivs HERES ESTO, ITACW-
SricuvM wANvMITTAT:[aut, TiriO cENTVM ITA
LEGO, vT STrricHvM MANVMITTAT.) Nam mortuo
Sticho, nemo dicet füummouendum eum: non videtur-eséem de-
feCtus condicione, ?^ fi parere condicioni non poffit, implen-
da eft ?? enim voluntas, fi poteft. $. 8. De hoc iureiuran-
do remittendo non 3* eít neceffe adire Praetorem: femel
enim in perpetuum a Praetore remiffum eft, nec per fingulos
remittendum. Et idcirco, ex quo dies legati ceíferit, remif-
fum videtur, etieg ignorante/fcripto herede. Ideoque in he-
rede| ?5 legatarii rette probatur ?$, vt poft diem legati ce-
dentem, fi decefferit legatarius, debeat heres eius aCtione de

15 Hal. ei, loco: "te is, fequenti autem: azt, praefigit hic omiffum : me. GE.
16 Vulg. acceperit. BR. 17 Hal. et Vulg. accipiendo. BR. — 18 Hal. effet.

G E B. 19 Hal. et Vulg. zurandi. BR. 20 Hal. effet. . 21 Vulg. addit:
effz. B R. 22, Vulg. adfirinxit. &R. — 23 Hal. in margine: alias, deficerent.
GE B. 24 Hal. et Vulg. inferunt: bwic. BR. 25 Hal. acceperit. 26

Hal. hi. GER. 27 Flor. zà milia vncis eft inclufum, re&te, vt opinamur.
Plane omnes, excepto nemine, omittunt, nec aliter MSS. nm. Pal. l. II. IIF.
JV. V. Barb. Otob. Vat. Bynkersh. nec Hal. GER. 28 Hea!. illud quidem,
loco: aliud quid. GE B. 29 Hal. et Vulg. debeat. BR. — 30 Hal. conditio
eum altera. GER. 31 Ap. Hal. beres, abelt. GE B. — 32 Vide Iof. Aueran.
4I. Interpret. Inr. 24. GEB. — 33 Taur. in Adnot. eff enim. n P. eft, efl non
euim. demp[imus mon vt fuperfluum. . Abeft etiam ab VIIL. MSS. B&. Palb
II III. IV. V. Vat, Otob. Bynkersh. et ab Haloandro, GE R. 34 Hal. nec.
GERB. 25 Hal in baeredem. GEB. 36 Taun proWatur. GEB. — 37

SAEAVIIL-TIL-VIL

$17

legato 3* vti, quafi pure legato reli&o ei, cui heres exfti-

terat *9;€ 7- x 4 fa.
IX.PAvrvs HlibFOæXLï.&-ädlEdï&;WH CoNDrcro-
NES, quae contra bonos mores inferuntur, remittendae funt,

veluti fi ab hoftibus patrem fuum non redemerit, 3? fi paren-
tibus füis patronpue ^? alimenta non praeftiterit.
X. VrrPrawvs ||lbro VIII. -Difputationum:]| Ix-
sTITvTIO talis sE CODICILLIS SEIVM HEREDEM
JSSCRIPSERO, HERES ESTO, non eft inutilis in quouis
herede inftituto, praeter filium : eft enim condicionalis infti-

He.

t FE
L0 j fïfuera.,

tutio, nec videtur hereditas codicillis data, quod interdictum -

eft : |verum,condicionalis eft haec inftitutio, quae ** teftamen- -

to data effet. Proinde et i ita fcripferit, cvrvs NowEN
CODICILLIS SCRIPSERO, ILLE MIHI HERES ESTO:
pari ratione dicendum erit inftitutioneWf valere, nullo iu-
re impediente. $. 1. Si quem ita inftitutum ponamus, 1r-
LE,|[sXY EV MlcOD1CILLIS HEREDEM ScR1PsI ^?, ng-
RES ESTO: valet inftitutio, etiam in filio, qui in poteftate
eft: cum nulla fit condicio quae in praeteritum| confertur **?,
vel quae in praefens **: veluti, sx REX PARTORVM *?
VIVIT: SI NAVIS IN PORTV STAT. : |
XI. Ivrrawvs ||llbro XXIX. -Digefterum.|| S1
Qvis ^? teftamento hoc «mede fcripferit, FIL1VS MEVS,
si TrTivM ADOPTAVERIT, HERES ESTO: SI NON

L anoe ,

erc
L. 65

/

ADOPTAVERIT, EXHERES ESTO: et filio parato ad--

optare, Titius nolit fe adrogandum dare: erit filius heres,
quafi expleta condicione. — ! p jb
XIl. HenMoGENrANvs ||libro IIT. -Iaris-Epitoma-
LET, HERES ESTO, 1n neceffario condicionem faciunt,
vt, fi nolit, heres non exiftat: nam ^* in voluntaria heredis
perfona fruftra adduntur: cum et fi non fuerint ad]it.a, inui-
tus non efficitur ^* heres. (

?

Jl XIIL Lv uramvs ||libro XXX. Digettorum.]| , Er,

QviI ita hereditatem vel legatum accepit, fi decem dederit,
netwe hereditas neque legatum aliter adquiri|poteft *?, quam
fi poft impletam condicionem id egerit fcriptus heres, vel le.
gatarius, per quod hereditas aut legatum adquiri folet.
XIV. ManciXvs ||libroIV.Inftitutionum4| Cow-
DICIONES contra edicta Imperatorum, aut contra leges, aut
quae legis|vicem optinent, fcriptae, vel ?? -quee contra bo-
nos mores, vel deriforiae ?* funt, jautghuiusmodi, quas Prae-
tores improbaueruht ??, pro non fcriptis habentur: et per-
inde, ac fi condicio hereditati fiue legato adieCta non efíet,
capitur hereditas, legatumue. : :
- J—XV.ParriNIANVs ||lbro XVI.-Quaeftionum.]] Fr-
rLrvs qui fuit in. poteftate, fuüb condicione fcriptus heres,
quam Senatus aut Princeps improbalt,??, teftamentum infir-

met 9^ patris, ac fi condicio non effet in eius poteftate: nam.

quae facta laedunt pietatem, exiítimationem, verecundiam no-
ftram, et, vt generaliter dixerim, contra bonos imores j)fiunt:
nec facere nos poffe credendum eft.
| XVI.

Vulg. actione legati. BR. 58 Hal. cuius baeves exfliterit. GE. 59 Hal.
praefigit et. 40 Hal. patromisue. Vulg. vel patromo. BR. — 41 Hal quaft
loco:4uae. GEB. — 42 Flor. eft fcriptum, vt videtur: fcripferit, fed antequam
progrederetur librarius ex T' haíftam fequentis literae H in proxima voce: be-
ves fecit, et fuper er in fcripferit pun&a deletionis pofità funt. Dubitamus ta-
men an ab eadem manu. Forte fcribentem decepetat 72 ille quod praecedit, cum
quo illud: fcripferit, in tertia perfona conftruxiffe videtur. — Poterat tamen cor*
rigendo etiam fieri: fcripfevimt, vel:fevipfero. BR. — 43 Vulg. conferatur. G £ B.
44 . Hal. vel etiam in praefens. 45 Hal. Partborum. — Vide L. 24. infra de
Captiu. et pofllim.veu. GEB. . 46 Vulg. inferit i. BR. — 47 Ap. Hal. sant,
abeft. GEA. 48 Gothofr. in nota: efficiatur. Yta Hal. et Vulg. BR. — 49
Hal. ec Vulg. poterit acquivi. BR. 50 Hal item, loco: vel GEP. 51
Graeci: xaerayéíAmso. BR. 52 Llaur. zmpro Vauermuit. G E B. Hal. praetov m
probauerit. 54 Gothofr. in nota: müx:
inat.

53 Hal. improbauerunt. GEB.
l3

VEgn2A haec,jPvsr1vs Magvrivs, st vo-u'p&aww,,

1,.)9 olerzL ,

d $
£i »fæx érs

J r : um
L Jec p ;æwï/(: 3

7J yen TE

L .Jlm-z, ÁG nohwr

rpatameiot evé ve.r.
I ( Perenm d lu 'fu
véletim VACU U. I

(e. ,

' od
* pog

L ;"17/1—4 atóc,

L.

L £,

;
| 3(;.? 9mm e6 m'lül:?* LA A. ï«('t' *
E. «/ ia mä : JiUCtr £m
Áa«- 298 oteemá- .

| J / "^ atani

: J f!,fl)(z':zf ,

$18

XVI. MangcraANvs ||libro/IV. Inftitutionum:]] Sz
Tirivs HERES ERIT, SEk1vs nenEes EsTO:[$1 Sx-
IVS HERES ERIT, T1T1IvS nEnRES ksTO z[ulifiusinuti-
lem effe inftitutionem fcribit, cum condicio exiftere non poffit.
XVII. FLonEew TiNvs ||libro X.Inftitutionum.|| S1
PLvRES inftitutiones ex eadem parte fub diuerfis condicio-
nibus fuerint: condicio, quae prior extiterit, occupabjtt *? in-
ftitutionem. . U frC mb Em 0
XVIIL. Mancrawvs ||libro VII. -Inftitutionum. ||.
CvM sknvvs pure liber, et heres fcriptus fub condicione
fit, et fi heres non exftiterit, legatum acceperit: in legato
repetitam videri condicionem, Diuus Pius refcripfit. -&e-Ee-
Hac ratione et Papinianus fcribit, cum auia ?? nepotem fub
condicione emancipationis pro parte heredem inftituit, et poft-
ea codicillis fcriptis hoc amplius ei legauit, quam quod here-
dem eum inftituit,[repetitam videri condicionem emancipa-
tionis etiam in legatogquamuis in legato nullaM,, VU& here-

XIX. IpgMw ||libro VIIT.- Inftitutionum.|| Sx rvrA
fcriptum fuerit, TirT1vs.HERES ESTO: S1 TiTivs Hk-
RES ERIT, MAEvIVS HERES ESTO: Ífi Titius fufpe-
&tam adierit hereditatem, poteft Maeuius fuo arbitrio adire, et

g,lf(aftam retinere. . - : TU
XX. [LAsE&o |llibro II. Pofteriornm-Á-Tagolenot-epi-

tor m.|i$c Mv riEen,(quae viro fuo ex dote promifíam
pecuniam debebat, virum; heredem 4&e- inftifuerat, fi eam pe-
cuniam, quam doti promififfet, neque petiffet, neque exegif-
fet: puto, fi vir denuntiaffet ceteris heredibus, per fe tion fta-
re, quo minus acceptum faceret id, quod ex dote fibi deberee
tur, ftatim eum heredem futurum. Quod fi folus heres.in-
ftitutus effet in ?? tali condicione ] nihilo minus puto ftatim
eum heredem, futurum:. quia ,XoUvxroc ?? condicio pro non
fcriptajaccipierida eft; — $. 1. Si quis hereditarium feruum iuf-
fus eft manumittere, et heres efíie: quamuis, fi manumiferit,
nihil agat, tamen heres erit: verum eft enim eum manumi-
fiffe: fed poft aditionem, libertas feruo data, fecundum vo-
luntatem teftatoris conualefqif. $. 2. Siquis te heredem ita

iditate, fubftitutionem 57 feciffet.

inftituit, fi fe ?? heredem gglftituiiïes, aut quid/ fibi legaffes:

nihil intereft, quo gradu is Effe heresxanftitutus, vel quid ei
legatum fit: dummodo aliquo gradu id te feciífe probes.
: XXLóCxrsvs ||libro XVI-Bigefterum.| S&Rvvs
alienus ita heres inftitüi poteft, cv w LIBER ERIT: pfo-
prius autem ita inftitui non poteftct in/fitidleo [ conocteoncof
XXIL (GA 1 v sj|| librofcVILEE-ad-EdiCtum-qzeamineiale.
Qvra ratio fuadet, eum, qui libertatem dare poteft, ipfum
debere aut praefenti die, aut in diem, aut fub condicione da-
re libertatem : nec habere facultatem, in cafum a quolibet ob-
uenientis libertatis heredem inftituere.

Vhest. XXHIL MamckELLvs ||libro Bigeftorum. ||
VTER EX FRATRIBVS MEIS CONSOBRINAM NO-
STRAM DVXERIT VXOREM, EX DODRANTE: QVI

NON DVXERIT, EX QVADRANTE HERES ESTO.
Aut nubit alteri, aut non vult nubere: confobrinam 9* qui
ex his duxit vxorem 9?, habebit dodrantemk erit 9? alterius
quadrans ; fi neuter eam dux;;l/it vxorem, non quia ipfi duce-
re noluerfint, fed quiailla nubere noluerit 5^, ambo in partes ae-
quales admittuntur: plerumque enim haec condicio, s1 v x o-
REM DVXERIT, SI DEDERIT, SI FECERIT, ita accipi
oportet, quod per eum nonjftet, quo minus ducat, det, aut faciat.
Vt Hal. ita et Vulg. 2 &. 55 Taur. occupaVit. GEB. 56
57 Gothofr. innota: 4l mentionem. lta Hal. idem
tamen in margine: al/as, fubflitutionem. GEB. . 38 Hal. et Vulg. fub. BR.
59 Id eft: zmpoffibilis. BR. . 60 Vulg. tu, pro fe. BR. 61 Hal. eflo. . Et
vbi alterinon vult unberecon[obrina, qui exc. GE B. — 62 Ap. Hal. vxorem, abeft.
GEB, 653Hal.eritque. GEE. — 64 Hal. uoluit. | 65 Hal. venient, et femiffes.
66 Vulg. proiciat.BR. — 67 Hal. effet. GEB. — 68 Hal. memor, et in margi-
ne: alias, memoria. — Vulg. im memoriam. R. 69 Hal. et Vulg. zmpofuit.
B R. go Vulg. &0x pro meque. BR. 71 Hal. fuerit. GEB. 72, Hal.

mat. Hal.
Hal. inferit te. GEB.

DIGESTORVM .LIB.

XX VIIT.

TT XWIE
J
XXIV. ;PAPrN1ANvs ||libro -VE
Qv:1x Ex FRATRIBVS MEIS liTrr1AM C |
(VXOREM DVXERIT, EX BESSE HERES ESTo:CQVI.LDJ:'?m:m.

ONSOBRINAM

NON DVXERIT, EX TRIENTE HERES ESTO. Viuo. du
ftatore confobrina defuncta, ambo ad] heredi lentep - 77 7-
teftatore conítobrina detuncta, ambo a ereditatem venientes p E PUR
femiffes *5 habebunt: quia|verum eftj eos heredes inftitutos, z2 «x:5

fed emolumento portionum euentu nuptiarum difcretos. Jero hii s enero

XXV.Mopn ïïs'u vs ||libro LX:-Regulaemm || Sv5 w;ff;fzäï'.mm

CONDICIONE hefes inftitutus feruus, fineiuffu dominicon- , ,22;,.;
dicioni parere non poteft. ET ! r yptee, a
(doular, XXVE|[P ow poui1vs ||libroff adQuintemMrenm:||
Sr rvpPinrrvs fub condicione heres inftitutus fuerit, condi-
cioni etiam//fine tutoris au&toritate parere poteft. Idemque f sin

eft et fi legatum ei füb condicionejreliCctum fuerit: quia con-.1 ^c,
dicione expleta, pro eo eft, quaíi pure ei hereditas vel lega-

tum relictum fit. |
XXVII. MQD&M//;&VS || libro VEE-
QOvipam in fuo teftamento heredem fcripfit
cione, fi reliquias eius in mare abiciat 99, Quaerebatur, cum
heres inftitutus condicioni non paruiffet, an expellendus eft 9*
ab hereditate? . Modglt/ us ;refpondit, laudandus eft magis,
quam accufandus heres, qui reliquias teftatoris non in mare
fecundum ipfius voluntatem abiecit: fed'?memoriac$9 huma-
nae condicionis, fepulturae tradidit. Sed hoc prius infpicien-
dum eft, ne homo, qui talem condicionem pofuit 9?, neque ??
compos mentis effet **. gitur fi perfpicuis rationibus haec
fufpicio amoueri poteft, nullo modo legitimus heres de here-
ditate controuerfiam facit "? feripto heredi *3. $. r. -Hesedi,
quem teftamento þurg inftituit, codlcillisj'i;cripüt *^- condicio- , :
nem. Quaero, an ei parere meceffe habeat ? |Modeftinus Le,/zi &R.e?os, ,
fpondit; hereditas codicillis 47 neqí H s T !

:

LC TT7L2HTT ]

vD,
bt ^
us

] neque adimi poteft: porro in
defettu condicionis de ademptione hereditatis cogitaffe intel-
XXVIII. PaerNrzANvs ||libro XH--Quaeftienum. ||
S1 rrnrivs fub condicione heres erit, et nepotes ex eo fub-
ftituantur *9: cum non fufficit, fub qualibet condicione fi-
lium heredem inftitui, fed/jita demum teftamentum ratum eft,
fi condicio fuit in filii poteftate: confideremus, numquid in-
terfit, quae condicio fuerit adícripta, vtrum quae rmokiente
filio impleri non potuit, veluti s1 ALEXANDRIAM IERIT
FILIVS, HERES ESTO, isque Romae deceffit "*: an ve-
ro quae potuit etiam extremo vitae momento impleri, veluti
sr Tiri0 DECEM DEDERIT, FILIVS /? mukEmBRkES
ESTO: quae condicio nomine filii pet alium impleri poteft.
Nam fuüperior quidem fpecies condicionis admittif viuo filio
nepotes ad hereditatem : qui fi neminem fubftitutum habe-
ret, dum moritur, legitimus patri heres extiterit ?? : argue
mentoque eft, quod apud Seruium quoque relatum eft: queyf-
dam enim refert ita heredem inftitutum, fi in Capitolium
afcenderit: quod *? fi non afcendiffet, legatum ei datum:
eumque, antequam afcenderet, mortem obiffd:jde quo [re-
fpondit Seruius condicionem . morte defeciffe: ideoque, mo-
riente eo legati diem ceffiffe. Altera * vero** fpecies condicio-
nis viuo filio non admittit nepotes ad hereditatem, qui, fuäfïi—
tuti fi $*. nón effent, 9? inteftato auoffileredes exifterent:
neque enim filius videretur obfi&tiffe 5?, poft cuius mortem
patris teftamentum deftituitur: quemadmodum fi, exheredato
eodem filio, nepotes, cum filius moreretur, héredes fuiffént
inftituti. T1ll.
et Vulg. faciet. BR.. 73 Ap. Hal. beredi, abeft. GEE. 74 Gothofr. in
nota: A. adícripfit. Nempe ita ipfe Taur. in margine, et idem habent omnes.

d*

L qU!/.af ;

BR. Etiam Hal. GEB. — 73 Hal. et Vulg. inferunt: neque dari. BR. — 76
Hal. fubflituentur. GEB. 77 Hal. et Vulg. decefferit. BR. 78 Hal. et
Vulg. inferunt: smeus. BR. 79 Hal. exifleret. Vulg.fextit'z'[l'et. B R. 80
Hal. et, loco:. q40d. GER. 81 Hal qwia fi fubflituti. GERB. 82 Vulg.

P*'?efigït ab. BR. .. 83 Hal. videtur obflitife. Sed et Flor. litera e in ventre
et fubtus expundta. eft. B R, | :

1 Flor,

[] &;
LUK

T £2 7 eWEU GuiEDO um

Á n

d Gu
Mlin, .A,h
m*])t'f'uq,
J al sl

M a*"mmy

fine dubio oftendit, effe

DIGESTORVM! LÍB. XXVIIL TIT. VIIL — LIB. XXIX. TIT. L 15

-(DE IVRE DELIBERæANDIfï

&^*
VrPraAxvs, ||librog2X adiEdictum,]|
ISERVVS fuerit heres inftitutus, vtique non ipfi prae-
ftituimus ?^ tempus ad deliberandum, fed ei, cuius feruus
eft: quia pro nullo ifti habentur apud Praetorem. Ttemque ?
fi plurium feruus fit, vtique omnibus dominis praeftituemus.
$. 1. Ait Praetor, sT TEMPVS AD DELIBERANDVM PE-
TET, DABO. $.2. Cum dicit tempus, nec adicit ^ diem,
in ius dicentis poteftate, quem diem

praeftituat. l.
II. Pavrvs ||libro -LVIE-ad-Edi&um.|| IrAovE

idieeme ||

pauciores centum dierum 5?-aes funt dandi
IIl. VrPrrawvs ||libro

] $i. wNow illud feiendum 9] nonnumquam femel, nonnumquam

C 2demnt T(IV. Yox w ||fibro [EXH-ad-Edia

laec

L]

;; bit, non folunrcfeditoribus, fed et heredi inftituto Praetezem-
. fubuenire debere: hisque copiam' inftrumentorum " infpicien-

Ügne escm ^ w
-— ^*
RI
* n 3 V

faepius diem ad deliberandum catum * effe, dum Praetort füa-
detur ?, tempus, quod primum aditus praeftituerat, non fuf-
fecilfe. . 01 270 0T C LI42b r y U hognia d.

3!] - SxD iïoc

impetrari non debet, nifi ex magna caufá) ^ —
d-icdi AmRnrsTO fcri-

—* "V. IpEMw |llibro i

Lidel; dorum facere, vt perinde ? inftruere fe poffiit, expediet 79,

iccd JF,,?,zZ/e ud)mjn'/äcl, : Lt
- JetLIBER VICE

:X3 Hal. zn, loco: fub. GEE.

nec ne, agnofcere hereditatem. $. 1. Si maior fit hereditas,
et delibegdt heres, et res fünt in hereditate, quae ex tractu

temporis deteriores fiunt: adito Praetore poteft is, qui deli-

berat, fine praeiüdicio eas iuftis pretiis vendere: qui poffit
etiam ea, quae nimium fumptuofa fint **, veluti iumenta, aut
venalicia, item ea, quae mora deteriora fiant *?, vendere:
quique praeterea curaturus fit, vt aes alienum, quod füb poe-
na, vel fub *? pretiofis pignoribus debe4dtur, foluatur.
: VI. Garzvs ||ibroOCcXHE-mt-Edittum-prouine
Iarrvn fiquidem in hereditate fit vinum, oleum, frümentum,
numerata pecunia, inde fieri debebunt impendia: fi minus,
a debitoribus hereditariis exigenda ^^ pecunia. Quod fi nul-
li funt debitores, autjiüdicem prouocent: venire debent res
fupelPbacuaPd C m r E
VIL VrrPraANwvs |Mi :—ad-Joda L ATT
Praetor: sr |PVPILLI, PVPILLXAEJ/'" NOMINE PO-
STVLABITVR '" TEMPVS AD DELIBERANDVM, AN

e. u L] DiOtuktiilichu LC

ao a

DE TESTAMENTO MILITIIS/;.
[VrrraAmwvs libroXLV. ad Edictum[^. z c T.

] rriTiBvs liberam teftamenti fa&ionem primus qui-
Ü dem Diuus Iulius Caefar conceffit: fed ea conceffio
Poftea vero primus Diuus "itus

temporalis terat. |
Poftea Diuus Nerua plenif-

Poft ho 3. Domitianus.

-dedit.
fimam indulgentiam in milites contulit: eamque et "Traianus

I Flor. etiamnunc eft: DE IVRE LIBERANDL. ita in L. 4. fupra de
ini. vupt. irrito. erat: demique et liberantibus. BR. 2 Hal. et Vulg. praeffi-
tuemus. BR. 3 Vulg. Idemque. BR. ^ 4 Hal. adiecit. — 5 Hal. quam. cen-
tum die$. GEB. — 6 Hal.addit efl. — *? Hal. et Vulg. dandum. Bm. — 8 Hal.
dummodo praetori fuadeatur. GE &. — 9 Gothofr, in nota: Forte legendum : ex-
inde, ve]l: inde, vel: proinde. Vltimum habet Hal. GE B. 10 Hal. et omnes:
expediat. BR. 11 Vulg. funt. BR, — 12, Vide Noodt. III. Probab. 10. BR.
14 Vulgata inferit eff. B R. — 15 Hal. pupil-
16 Taut. POSTVLAuITVR. GEB. 17 Hal. erit. GER.
19 Taur. VETAn&0. GE B. 20 Taur,
22, Vulg; periculo. BR.

laeue. GEB.
18 Taur. VIDEsITVR. GEB. à
uerVis. GEB. . 21 Hal et Vulg. vertitur. BR

Nxrc

.qui poffit defun&i creditoribus refpondere.

i j
EXPEDIAT, EVM HEREDITATEM RE'f"INERE, ET
HOC[DATVM SIT !*: 81 IVSTA CAVSA ESSE VIDE-
BITVR '5, BONA INTEREA DEMINVI, NISI W CAV-
SA COGNITA BONI VIRI ARBITRATV, VETABO.
$—R Merito Praetor impedit interim deminutionem, quamdiu
nomine pupilli petitur tempus ad deliberandum. —$—a. Quid
fitautem DEMINVI VETABO *?, videamus? His verbis)^?
Praetor non tantum alienationem impedit: verumetiam aït'ïo—-
nes exerceri non patitur: eft enim abfurdum, ei cui alienatio
interdicitur, permitti aCtiones exercere, et ita Labeo fcribit.
$. 3. In caufaejautem cognitione hoc vertetur ^*, an iufta
caufa fit, vt dgmintere Praétor permittat. Ergo et funeris
caüfa déminui permittet. Item eorum, quae fine piaculo ??
non poffunt praeteriri. Véfcendi gratia aeque d&minui per-
mitt&t. Sed et vbi vrgyfet, ex aliis quoque caufis permittere
eum oportet: ?? vt aedificia farciantur: ne agri inculti fint:
fi qua pecuniá füb poena debetur, vt reftituatur: ne pignora
diftrahantur. Ex aliis quoque iuftis caufis Praetor aditus dé-
mjnutionem permittet: neque enim fine permiífu eiüs debet
déminutio fieri. Ed dH nspsesp quimecrorn
* VIL Iw ||libroLXI-ad-Ediébsm.|| Sr ovrs fuus
heres, pofteaquam fe abftinuerit, tunc petat tempus ad delibe-
randum: videamus an impetrané debeat: magisque eft, vt ex
caufa debeat impetrare, cum nondum bona venierint.
IX. Pavrvs ||ibro TEX-HE iceem|| Frrnrvs,

dum deliberat, alimenta habere deBét eX héreditate. —
"ag . X.(MARcELLYs ||libro -Bi QTT :
pPrLvRES graduf fint heredum inftitutorum, per fingulos ob-
feruaturum fe ait Praetor id, quod ?* praefiniendo tempore
deliberationis edicit: videlicet vt a primo quoque ad fequen-
tem translata/hereditate?/quamprimum inueniat fuccefforem,

XIL. ilAyorENvSs,?? ||libro IV-ex-pofterioriemete
beenmis.|| Qv:i rrrivM libertinum habebat, heredem. eum

infituerat: deinde ita fcripferat, sr wMiHr FiLIVS NVL- L«Jï'c;/f-p :

LVS ERIT, QVI IN SVAM TVTELAM VENIAT,(TVM
DAMA$SERVVS LIBER ESTO: is filius pupillus 2* liber-
tinus erat. QuaerebaturjfifDama liber effet: "Trebatius ne-
gat, quia filii appellatiorie libertinus quoque .contineretur.
Labeo contra: quia eo loco verüm filium accipi oportet ?7,
Trebatii fententiam probo: fi tamen teftatorem de. hoc filio

locutum effe apparet 7*7[.—: J—mfaä)ecfmf &f . X XUM. (te t ]

- EApIGPVEC (s TE VML U rnegut XX IK d- (

SIMVSNONVS XXIh»(ric-^)

v

CEMTE

bX
F )Jefræw(o,,

..L : ec -

L r;&öco ^"

*

L.J"fW g
Ü 2ez,
ex yleit

fecutus eft: et exinde mandatis ipfefl(g;qg-pjfpa—pug tale (Cae — J'enecc)pnh

put/ex mandatis *. Cum (in no
fubin)y
poffint in controuerfiam .deduci, fi ad diligentiam legum re-
uocentur et obferu?ntlam : fecutus animi mei mtegx:itughnem [
,erga,optimos fideliffimosque commilitones, fimplicitati eorum
confulendum exiftimaui: vt quoquo modo teftati fuiffent, ra-
ta effet eorum voluntas. Faciant igitur teftamenta, quo modo
volent, faciant, qu(öïüïï)do poterint: fufficiatque ad bc;norum
! uorum

24 Hal. et Vulg. inferunt de, et ita ipfe le-

25 Hal. praefigit? puta. GER.
! 26 Vulg. inferit et. BR.

go. BR. 25 Hal. IABOLENV'S. GER. 27
Hal. oporteret. GEB. 28 Hal. appareat. —
: Hal. DE MILITARI TESTAMENTO. GER. 2, Cum Ha-

loander nunc parciffimus effe incipiat in memorandis libris ICtorum, figna ha-
&enus vfurpata. . || || quibus ea inclufi, quae in Haloandri rubris defunt,
rurfus omittenda eífe credidi: fane ad vnum quodque rubrum, .fi quid. praeter
ICti nomen in Norica adíit, monebo; vbi nihil monitum eft, ibi in eadem prae-
ter ICti. nomen nihil legi, fciat B. L, GE B. 5 Vulg. bos, loco : boc. BR.
4 Ap. Hal. et Vulg. caput ex mandatis, abfunt, BR. 5 Vulg. perlatum. 9 R.
6 Ap. Hal.a; abeft. GE s. . . 7 Vide Duker. ad Opsfc. de. Latin. Vet.. 1Ct.

L111 5 P. 379

teftamenta a * commiliogibus relicta proferri, (quae]

iam| meam prolatum * fit, 1 .A cs pvb

E rur vTVRuo COb a L
P 41,

*s-

| d€,

- ;,ihf LUE ,

L. ? 4",:"*11&8
L^ L)y.z. ,,&(31

L

E. 7

*Fuum patrimonium ?^, inteftatus deceífiffe: miles enim pro

/dta quoque habet Hal. GEg.

$20

faorum diuifionem faciendam nuda voluntas teftatoris. .. S——E-
Miles jautem appellatur 5, vel a.militia ?, id eft, duritia, quayí
pro nobis.*? fu&ineft TI, agt a multitudine: aut a malo,
quod arcere milites folent: *? aut a numero mille hominum,
iducitum a graeco verbo, tractum|[a-tagmatey: nam Graecl mil-
1e hominum multitudinemfr*ye appellant, quafi milleffimum
quemque dictum, vnde ipfum ducem pgA/xpxoy/ appellant.
Exercitus autem nomen ab exercitatione ^? traxit.
IL Garvs libro XV. ad Editctum premmeiele, — D x
MrLITIS teftamento ideo feparatim Proconful edi-git, quod
optime nouit, ex conftitutionibus Principalibus propria. atque
fingularia iurain teftamenta ** eorum obferüari,. — . —
HL. VLeiANvs !5 libro Il.-ad-bebieems — S1I Mr-
LES, qui deftinauerat communi-ipre teftari, ante de&e.cerig fö,
quam teftaretur 3 Pomponius dubitat. . Sed cur. non 4f milite
diuerfüm probet *? ? neque enim, qui voluit iure, communt
teftari, ftatim beneficio militari renuntiauit :. nec Qredepdqg(
eft quisquam genus teftandi eligere ad impugnanda fua iudi-
cia: fed magis vtroque : genere voluifle propter. fortuitos ca-
fus, quemadmodum plerique pagani fole?t, cum teftamenti
faciunt perfcripturam. *9, adicere, velle hóc etiam vice codi-
cillorum valere: *? quigquam dixerit ??, fi imperfectum fit
teftamentum, codicillos non effe?. nam fecundum noftram fen-
tentiam etiam Diuus Marcus refcripfit. J : ER
.1V. Ingw libro L. ed-Sabinmm. ÍvnE militari fur-
dum et mutum teftamentum facere poffe ante caufariam mif-
fionem, in. riumeris manentem, placet. CUU LE
Mi V. Ingm. libro IV. & i MrirziTEs etiam

Ihis; qui.herede?sextiterünt 21. poffunt fubftituere in his dum-

taxat, quae funt ex.??^ teftamento eorum confecuti.
. VE InEM libro V. adjSabinum. S$1: wrrEs vnum
Sex fundo heredem fcripferit, creditum;??, quantum ad refi-

teftatus poteft decedere, ^* pro parte inteftatus.
VIL. IpEew libro IX. ad-Sabinum. Qvi 1vRE mi-
litari teftatur, etfi ignorauerit praeghatem vxorem, vel non
fuit praegnds, hoc tamen animo fuit, vt vellet ?? quisquis.
fibi nafcetur ?*, emheredem effe: teftamentum non rumpitur.
VIIT. MARCFIJ.VS 1ibrog*ig?igeiïorum. IpgM eft,
et fi adrogauerit filium, neposue füccefferit in locum filii.
IX. VnPiANVS libro TX- binum, IDEMQVE
erit dicendum, et fi nato filio, viuo fe, maluit eodem tefta-
mento durante decédere: nam videtur iure militari refecif-
fe 29 teftamentum. . $- Vt eít refcriptum a Diuo Pio in
eo, qui, cum ei?eäæ!ganug, fecit teftamentum, mox militare
coepit: nam hoc quoque iure militari incipiet valere, fi hoc

parte

« . a

ynaluit miles. ; .

»

p 370.58R. 8 Vide, fi lubet, Menag. Amoen. Tur. Ciu.c. 39. GEB. — 9 Hal.
qel a inalitia, et in margine: alias, mollicia, qua;tamen lectione Hal. efficit, vt
Vlpianus pro gemiüa bis.eandem Etymologiam nobis obtrudat, Sequitur enim
u malo. BR. Mihi tamen videtur, malitiam, quam ita Hal. interpretatur duri-
- tiam, quam ipfi fuftinent, a salo, quod milites ab aliis arcent, omnino differre.
GEB. IO Taur. noVis. GEB. 11 Hal. fuflinet. 12 Sequentia graui-
ter affe&a ita repracfentat Hal. folent: awt a Graeco verbo xímww vnde xi-
Quuc0s traclum efl.. INam ita Graeci 7áéyguz, et inile bominum mumerum appel-
laut, quafi milefimum quemque dicas. vnde ipforum quoque ducem i^ímoxow ap-
pellant. Idem in Graecis latine verfis: 4210« interpretatur mlle; xwUasüe, de-
cem centuviae militum ; Téyua, agmen ; x»Myagxov, tribunum militum. GE B. 13
Flor. initio erat: ab exercitus, forte voluit: ab exercitii. Sed a manu ipfius
Ícribentis mutatum in: exercitatiome. BR. — 14 Hoc dictum videtur quafi: fa-
per teflamentis, fed Flor. iam 73 teflamenta, in: teflamento conuerfum. BR. Et
15 Scriptum erat initio: JIVLIANVS. Cor-
re&ionem effe probam monftrant Bafil. qui habent: OTAIIAN. BR.' ' IÓ Vulg.
dece(fevit, praeter rem. — Eft éudupaspie. "B R. 17 Vulg. probetur. B R. 18
"'Taur. credidit, effe vnam vocem: fed legendum videtur: cum . teflamenti fa-
ciunt fcripturam, vel: cum te]lam.en?a faciunt: per -fcriptuvam. B R. Ff)xfte 'Tau-
rellius refpexit'ad verba Ciceronis in Verr. TII.. cap. 72. obuia: fcribam fuum
ditit WVerres buius perfcriptorem — foeueratiomis fuiffe. l1mmo. nofter Gefnc- -

DIGESTORVM LIB. XXIX. TIT. L

Xl«
X. InzM libro[XL ad Sabinum. FAcrmnx teftamen-

tum,hoftium potitus,?? nec iure militari poteft, | ! 5« r hoffaun 77

Xl- Inxw libro(XLV4 ad-Edictum? — Ex wmiriTa-
R1 delicto capite damnatis teftamentum facere licet fuper bo-
nis dumtaxat caftrenfibus:.fed vtrum iure militari,[an iure
communi, quaeritur? Magis autem eft, vt iure militarifeif ??
teftandum fit: nam cum ei quafi militi tribuatur ius teftandi,
confequens erit dicere, iure militari ei teftandum: quod ita
intellegi oportet, fi tloty facramenti fides rupta fit. $. r. Si
miles incertus, an fui iuris fit, teftamentum fecerit, in ea con-
dicione.eft teftamentum eius, vt valeat: nam et fi incertus,
an pater fuus viuat, teftamentum fecffit, teftamentum eius
valebit. . $. 2. Si filiusfamilias ignorans patrem. fuum decef-
fiffe, de caftrenfi peculio in militia teftatus fit: non pertine-
bunt ad heredem eius patris bona, fed fola caftrenfia. -
. O XILPaAPINIAXNYVS libro Va[jRefponformm- Mirr-
TES enim ea dumtaxat, quae haberent ?*, fcriptis relinquunt.
XIII. VrPrzANvs libro EV. ad Editctum. ipEw
eft, et fi de teftamento mutando cogitauit ??: non quia adi-
mere volebat caftrenfia bona heredi fcripto, fed quia de pa-
ternis teftari volebat, et alium heredem fcribere. -$—£ Sed
fi iam veteranus deceífit, vniuerfa bona etiam paterna ad

":

rum tefítaWi 55. $—— Et ?5 deport&tig& fere omnes, qui
teftamenti faCtionem non habent, a milite heredes inftitui pof-
funt. Sed fi fernum poenae heredem fcribat, inftitutio non
valebit. Sed ?* fi mortis tempore in ciuitate inueniatur, in-

ftitutio incipit ** conualefcere, quafi jnunc; data ;hereditate,rlf»f(,t/'f?f'ïïm,'
27

Et generaliter in omnibus id poterit dici, quos miles fcribit
heredes, vt inftitutio incipiat vires habere, fi mortis tempore
talis inueniatur, vt.a milite inftitui poterit ??. $. 3. Si fer-
uum proprium,|quem|liberum effe dregidiffet. *9, miles here-
dem fine libertate inftituit: in ea condicione eft, vt inftitutio
non valeat. $. 4. Cum miles in teftamento fuo féruo liber-
tatem dederit, eidemque et a primo et a fecundo herede **
per fideicommiffum hereditatem reliquerit: quamuis et pri-
mus heres, et fuübftitutus, prius quam adierint ^^ heredita-
tem, morteN; obiegünt, non debere inteftati exitum facere,
Imperator nofter cum Diuo Seuero ?3. refcripfit: fed perinde
habendüm eft **, ac fi eidem feruo libertas fimul et heredi-
tas diretto data effet: quae vtraque ad eum peruenire tefta-
torem voluiffe, ne,gari»,nojprpgtefc. U E s
Haec, XIV. MakcrANvS ^? libro,IV. F
TRACTABATVR, an

tale aliquid et in þaganoru tefta-
mentis indulgendum effet? Et placet ^9*, non tine diftinctio-
ne hacífieri: fed fi quidem viuo teftatore et fciente deceffif-
CF A ide | j fent,

rus in fuo locupletiffimo "Tefauro Latimae Lingwae huic nomini Perfcriptu-
Yà, peculiarem locum tribuit, hoc ipfo textu Vlpiani au&toritatis caufa allegato.
Hal. cum . teflamenutum faciunt, per. fcripturam adiicere. GE B. — 19 Hal. et
Vulg. praefigunt mec. BR. — 20 Forte legendum: quirmam.dixerit. BYN K. — 2
Hal. qui baeredes eis extitevint. G E. 22, Hal. im, loco: ex. GE B. 23
Gothofr. in nota: creditur, P/ulg. Sed et ita Hal. GE E. 24 Hal. patri-
moni. GEB. 25 Hal. praefigit et. GEB. — 26 Hal. praegnantem vxorem*
vel cum praegnantem fcievit; boc tamen animo fit, vt velit. 27 Hal et Vulg.
nafceretur. BR. 28 Vide Duker. ad Opufc. de Latin. Vet. ICt. pag. 352.
G E B. 29 Hal. teflamenutum miles in. boflium poteflate pofitus. GEB. — 30
Hal. et Vulg. ej. BR. — 31 Gothofr. in nota: quae habent. Hlal. GEB. — 32
Hal. cogitauerit. 35 Vulgati inferunt: debent, nempe iidem nouam legem
a voce: /Marcellus, incipiunt, B. 34 Gothotfr. in nota: Al. decimo. . Ita
nempe ipfe Taur. hábet in margine, et ita quoque dudum Hal. GEB.' 35
Vulgo addunt: de parte non. BR. 36 Ap. Hal. Et, abeft. 37 Hal. et
Vulg.-Jicet, loco: fed. BR. . 38 Hal. et Vulg. incipiat. B R. 39 Hal. po-
tuerit.. G E B. 40 Hal. credidit. 41 Hal. baeredem, crediderim mendum,
habent tamen ita Heruag. et Vintimil. HR. 42 Hal. adierit, et mox ; ob-
ieyit, G E B. 43 Hal. Vero;loco: Senero. GEB. , 44 Hal. et Vulg.- effe,
loco: ef. BR . 45 Hal.. MARGELLVS. GEER. ^; 46 Hal. placuit. GE B.

47

he-41 7
redem ??. pertinere ca&renüuïgmmmugämæhm Higää E
Digeftorum-tertbi Neque en m potuit de parte bono- ^. ^ , |

a 3R

A Ógd V
. 13 VIHareuj,

- Zestade *
(Lfll $

13 Xl ao [.)

ljX X 12

/!

3,.
?2

x

K,

$1
Wt

DIGESTORVM LIB. XXIX. TIT. L

fent-^7, nihil noui ftatuendum* fi autem
[ 4nortem eius, omnimodo fubueniendum.: : buritd
ltl XV. VrPrAxNvs libroXbEV.ad Edi&ums- IN FrRAv-
DEM plane creditorum nec.miles amplius quam vnum necef-
Ml farium facere poterit. . $& Sicut autem hereditatem. miles.

$21

-his legatis, quae;teftamento data.funt, legi Falcidiae locum
non eífe: «a& in his, quae codicillis fcripta fünt, locum effe. * .. D
XVIIL, T RkyeHout1Nvs libro XVII Difputationum, L^ 04 X
S: veRO compofita vtraque legata, tam quae teftamento, ..,
quam quae codicillis data funt, vltra dodrantem fint, quaeri-

ignorante, aut- poft

J N
BIAASISBA

"- m .

nuda voluntate dare poteft, ita et adimere poteft. Denique

fi cancellauerit teftamentum fuum, . vel inciderit, nullius erit
3motnenti;.-Si tamen teftamentum cancellauerit, et mox vale-

re voluerit, valebit ex fuprema voluntate. Et ideo cum mi-
les induxitfet teftamentum fuum, mox anulo fuo fignaffet, qüi
fuper ea re cogniturus etit, confiderabit *9, quo propofito id

fecerit: nam fi mutatae. voluhtatis eum . paenituiíle| probabi-

|vv neea, quae fciipta füenint 59, legi poffint, caufa irriti fa&i

iudicii potior exiftimiabitur. $. 2. Teftamentum ante mili-
£iam fattum a milite, fi.in militia decefferit; iure militari va- |

Tlere, fi.militis ** voluntas contraria non fit, Diuus Pius: re-
fcripfit; $. 3. Si quis fe fcribat heredem in teftamento mili-

tis, non remittitur ei Senatusconfulti poena. .$. 4. Miles et;
ad tempus heredem facere poteft, et alium poft tempus;. vel .

ex condicione, vel in.condicionems — $—5. Itém tam fibi, quam

-fee- iüre militari teftamentum facere poteft, et foli filio, tam--
etfi fibi non fecerit: quod teftamentum vàlebit, fi forte pater, :
. -xelin militia, vel intra annum militiae decéffit, .-$-—6. Borec-
J"uo., zumrpolfteffione vltra tempora Edi&to. determinata, nec mi--

^ . litis poffe agnofci, jPapinianus; libro quarto !
| Aum-^?. fcribit, quia generalis eft ifta determinatio. -

-- XVL Pavrvs libo X£HH.ad. Edictum. /'-'D'o'fA-/
erit ratum legatum, pro-

es, veluti alium
vrbanorum praediorum, alium rufticorum, alium ceterarum
rerum: valebit inftitutio: perindeque habebitur, atque fi fine:

LENM-fundum filegauerit miles, non
pter legem Iuliam. ; /uulug,. H
so0 COXVIL. (Garvs libro XV. ad-Edi |

S
CERTARVM rerum heredes inftituerit mil

partibus heredes eos inftituiflet, resque omnes fuas per prae-
. .'. ceptionem cuique legando diftribuiflet, $. 1. lulianus etiam
09 "v at fi quis alium caftrenfium rerum, alium ceterarum fcripfif-
.. ffet, quafi duorum hominum dudsthereditates intellegi: vt
etiam in aes alienum, 'quod in..caiïrisl'contraöäum effet, folus
is teneatur, qui caftrenfium rerum heres infüitütus éffet: ex-

"

MA
detur refpondiffe, vt ex quaesa cau(ía debeatur militi, vel huic
heredi, vel illi, ipfo iure debeatur, ^ Quod fi alterutra pars bo-

morum aere ?? alieno, quod ex éd cáàufa pendebit, non fuffi-

ciat, et propter hoc is, qui ex ea parte heres inftitutus eft, non
adierit: alterum, qui adiffet, compellendum effe aut defende-
re totam hereditatem, aut totam creditoribus foluere. $. 2.
Si eodem teftamento miles eundem heredem, deinde exhere-

tur, renouatum ^*? teftamentum intelleg&tur: quod Íi ideo,

: 2 * 73 At N : t
-eràt précaria. / Secundum haec 9? in propofito referebam, fi

. tra caftra contracto aere alieno is folus obligetur, qui cetera-
;!4 ; : . 2 : LÀ LEE] . e
C* vgm rerum heres fcriptus effet. ^Cui fcilicet conueniens vi-

tur, quatenus minuantur ea;, in quibus Falcidia locum habet?
Commodiffime autem id ftatuetur, st-ex vniuerfitate bonorum
in folidum folutis legatis, quae teftamento miles dedesát, id
:quod. fupererit, pro dodrante et quadrante diuidatur inter he-
redes, et éos, quibus codicillis legata data funt. -&—r. Quid
ergo, fi confumant vniuerforum bonorum quantitatem legatà,
quae.teftamento data funt: vtrum niþïf*ferent hi, quibus co-
dicLill'is legatum eft, an aliquid? Et q c:niam.,1 fi adhuc miles
haeée 59 quóque legaffet, contribuebantur ?* omnia, et pro
rata ex omnibus decedebat ?? ea portio, quam: amplius lega-
uerat quam in bonis habuerat, nunc quoque idem fit 5?:
deinde conftituta quantitate legatorum, quae . codicillis data
funt, ex fumma, quae efficiebatur debita, fi aequo iure omnia
debeféntur, quartam deducat-9?. his folis, quibus-eedieillis.le-
.gata funt.:« $. 2.. Quod fi, [poft/ vtraque legata folida compu- ; (5
tata, depraehenderetur, quod remaneat apud heredem, non,ta-
meny füfficiens/ quartae eorundem legatorum : quod ei deeft,, ; ,.
detrahatur his folis, quibus codicillis legata data funt. - ,
| -XIX. Vr»riawvs libro|IV.-Difputationum. Qvaz- / .
REBATVR, Íi miles, qui habebat iam fattum teftamentum,
aliud feciffet: et in eo comprehendiffet, 5* fidei heredis com-
mitteref;vt priores tabulae valerent: quid iuris effet?2 Dice-
bam, militi licet plura teftamenta facere: fed fiue fimul 5? fe-
cerit, fiue feparatim, vtique valebunt, fi -hoc fpecialiter ex-
prefferit: nec füperius per inferius rumpatur : cum et ex par-
te[heredem inftituere poffit, hoc eft, ex parte teftato, ex parte
inteftato decedere. — Quinimmo et fi codicillos ante fecerat, po-
terit eos, per teftamertum fequens cauendo, in poteftatem iii-
ftitutionis:redigere, et efficere dire&tam inftitutionem, quae

A .
hoc animo fuerit miles, vt valeret prius factum teftamentum,
id, quod. 5* cauit, valere oportere: ac per hoc effici, vt duo
teftamenta fint: fed in propofito cum fideij$^ héredis com-
mittatur, vt valeat prius teftamentum, apparet, eum non ipfo
iure valere voluiffe, fed magis per fideicommiffum, id eft, in
caufam fideicommiffi et codicillorum vim priorís teftamenti
conuertiffe£ ( $-—x. Vtrum autem totum teftamentum in eam
caufam conuerfum fit, hoc eft, et heredis inftitutio, an vero
legata tantum, et fideicommiffa, et libertates, quaeritur? Sed
mihi videtur non folum jceterafpraeter inftitütionem heredis,
fed et ipfam inftitutionem in caufam fideicommiffi vertifle :
nifi aliudd teftatorem fcripfiffe probetur. $. 2. Siquis a milite ;j?7.
heres ad tempus fcriptus effet ??, et alius ex tempore: quae-
ritur, an pofterior heres a priore reliCcta legata debet 97*? Et

€* r m |
i eceon , ] Les'cces 1

|.J cevYlam :

L. dem fcripféfit: adempta videtur hereditas: cüm in pagano- | arbitror, hunc non debere, nifi alia voluntas militis probetur..

?::, (sX Füum teftamento fola hereditas exheredatione adifuil non " XX.Q!;EIANVS libro XXVILPigelforump Tnainv- C 469 )
ia -tl 6«; poffit. $. 3. Si pater a filiofamilias ** milite ex caftrenfi pe- | xv s militum, fi intra dies certos, quam ** fucceffor eius in . .—.) J« £.X
! 'Ui. — eulio[heres inftitutus, omiffa caufa teftamenti, aliquid ex pe- | caftra venerat, manens in caftris codicillos fecerit, et ibi de- «5 .,,,;,.. —
j ï—(fh culio poffidebit, doloue malo fecerit, quo minus poffideret: | ceflerit: quoniam definit militis loco haberi poftquam fuccef- :
z 3 datur in eum legatorum actio. $. 4. Si miles teítamentum | for eius in caftra venit, ideo communi iure ciuium Romano- !'e», — |*/.
" Lj'ipreméL, 3n militia fecerit, codicillos poft militiam,[et/intra annum mif- | rum codicilli eius aeftimandi funt. — $. 1. Cum aliquis facto te- |
ï;g a 1 fionis moriatur: plerisque placet, in codicillis iuris ciuilis re- | ftamento militare coeperit, id quoque teftamentum, quod an-
iF gulamifpectari debere: quia non fünt a milite faCcti: nec ad | tequam militare coeperit ??, fecerat, aliquo cafu intellegi-
3 rem pertibere,(quodi teftamento confirmati funt. Ideoque in | tur *? militiae tempore faCtum: veluti fi tabulas inciderit,
Hf . 47 Hal. deceffiffet. GER. 48 Taur. confideraVit. GEB. 49 Hal. reuo- | antiqua. BR. 60 Hal. deducent. Vulg. dedacet. et ita ab ifta manu etiam
2 . «atm. GEB. 50 Flor. fubantique fa&tum: fuerant, et ita omnes. BR.. Etiam | Flor. factum, fed ita etiam in fequentibus reponendum: detrabetur, quare iftae
(s Hal. GEB. — 41 Hal. et Vulg. inferunt: fubiuuéla. BR. — $2 Ap. Hal. q«ae- | emendationes Taurelio merito fufpectae fuerunt. BR. 61 Hal et Vulg.
Ud füonum, abeft. GEB. | $3 Hal. aerá, forte a 'Taur. fcribendum erat: aerE. | praefigunt fe. BR. 62, Hal. femel, loco: fimul. GER. 63 Vulg. boc.
j G E P. 54 Hal. in margine: alias, deef megatio. GE B. 55 Hal. inferit | BR. 64 Hal. in margine: alias, idque. GE B. 65 Hal et Vulg. fidei.
4 et. GEB. — 56 Hal. bo. GEB. — 57 Hal. contribuereutur. GEB. — 58 Hal. | BR. 66 Hal /it, loco: effet. GER. 67 Hal. debeat. - 68 Vulg.
'qu,T;, decederet. GEB. — 59 Hal. et Vulg. fict. Immo Flor. ita factun-a manu fub- | pefiqugm, Rh.. — 69 Hlel cocpst. 4o kl é& Vulg. inteligetur. b ';x
9? | :

l4 jcc uro ; ta ha. | eft/
vala i, folet, dixit alicui, Go TE HEREDEM FACIO: aut, T1-
' .BI.BONA MEA RELINQVO: non oportet hoc pro tefta-
Nec vllorum magis intereft, quam ipforum, .

beiDa eft

^p*4 bonoremg *

$22
[*z'.t-ü.v" :
et legerit teftamentum, ac rurfus fuo figno fignauerit: am-

plius fiet ?* aliquid interleuerit ?*?, perduxerit, - adiecerit,
emendauerit: quod fi nihil j horum; inciderit *?, tefamentum. i t
| - : j[|tribuitur. us teftandi de caftrenfi * peculio, * quod filiisfa-
mme Qvop
conftitutum eft, vt teftamentum militiae tempore faCtum etiam.
intra annum poft miffionem valeret, quantum ad verba eius, ad.
eos dumtaxat, qui mitti folent, iid; beneficium pertinere eyjfti-
.mauit : ifecundum! quod neque Praefectos, neque tribunos, aut.

eius ad priuilegia militum non pertinebit. .
XXL Arnricawvs libro IV. Quaettionume

'ceteros, qui fuccefloribus acceptis ** militare definunt, hoc
..priuilegium habituros. UCC AMELETE |
XXIL. Mancf if vs ;
filiusfamilias, fi capite minutus fuerit, vel emancipatus, vel in
.adoptionem datus a patre fuo, teftamentum eius valet, quafi
.ex noua voluntate. . , * : d o
XXIIL TzmTYXLLrAKvs libro

i IpnEM, et fi paterfamilias miles de caftrenfibus re--

bus dumtaxat teftatus adrogandum fe dederit. .Si veroiäiffus
.jam hoc fecerat *?, non valét teftamentum.

XXIV. FronENTINVS libro X-Inftitutionum. ^ D -!
.-vvs 'Traianus Statilio Seuero ** ita refcripfit. Id' priuile- .

.gium, quod militantibus datum eft, vt quoquo modo fac&ta ab

his teftamenta rata fint, fic intellegi debet, vt vtique priqs-een-j
Átare debeat, teftamentum. faCtum effe: quod etfine feriptura,

,et a non militantibus fieri poteft.' Si ergo miles, de.cuius bo-

-is ** apud te quaeritur, conuocatis ad hoc hominibus, vt
-voluntatem fuam teftaretur, ita locutus eft, vt declararet, quem.
.vellet fibi effé hefedem, et cui libertatem tribueretf? : poteft.

.videri, fine fcripto hoc modo . effe teftatus, et-voluntas eiug
;rata habenda eft/ ; Ceterum fi, vt plerumque fermonibus fieri

gqmento obferuart.

( hu^ .quibus id priuilegium datum eft, leiusmodi exemplum non ad-

mitti: alioquin. non difficulter poft. mortem alicuius militis
teftes exifterent, qui adfirmarent fe audiffe dicentem aliquem,
relinquere fé bona, cui vifüm fit: et per hoc iudicia vera fub-
uertuntur *?, | | |

dlast. . - XXV. MA.RQä*LLKä libro &sgularFRefponforüm. 'Ti-
TIVS, prius quam Tribunus legionis factus effet, teftamen-

tum fecit: et poftea cinctus, manente eodem, defunctus eft.
Quaero, an militis teftamentum videatur effle? ,Marcellus re-

vf /. pondit, teftamentum, quod ante tribunatum feciffet, nihil 5?

x:' : P.

[

fi poftea ab eo factum, dictum effe probaretur 5*, quod vale-
re vellet, ad commune ius pertinet: confítitutionibus enim
Principum non militum teftamenta, fed quae a militibus facta
funt, confirmantur: fed plane £eeiffe teftamentum eum inter-
pretandum eft, qui fe vellefteftamentum, quod ante fecerat,
-valere, aliquo modo declarauit.,2...7. - I

s

41 Tta Flor, eft fcriptum, fed corre&or lineolis impofitis indicauitlegendum ; et fi
aliquid, vti Hal. et Vulgo habent. BR..— 72 Verbum infolens variantes peperit : Pal.
Y. interlegauerit. Pal. 1. zuterierit, fed fa&tum : intevleuerit, vti exhibent Pal. HII. V.
Vat. Barb. Otob. Pal. IV. habet obícurum aliquod fcripturae compendium.
G E B.
tam fcripti quam editi, re&e habent, nifi quod Vat. feruet: bonorum. Ceterum
Otob. habet: acciderit, pro: iuciderit, et.Pál. III. pro eodem: znterciderit. B R.
Scripti re&e habentes Pal, I. IT IV. et inter editos etiam Hal. GEB. — 74 Hal.
exceptis. GEB. — 75 Gothofr. innota: A. fecerit. Ita Hal. et Vulg. BR. —^ 76
Gothofr. in nota: Catilio Seuero. Hal. Fuit idem bis Conful. Vide Faftos
ad Ann, DC CCLXXIL 'et-Gruterum page 599. 2. g. BR. — Sed et proconfa-
lari imperio rexit Afiam, vtex Graeco marmore patet, quod vide ap. Th. Smith
de VII. Afiae Ecclef. pag. 19. GER. "1 Yaur. Vonis. GER. 78 Hal.
et Vulg. tribueret. BR. 79 Cothofr. in nota: 4l. fubuerterentur. — Ita Hal.
et Vulg. BR. 80 In: mibil, tres pofteriores litesae: bil, a corrigente vnci-
nulis funt inclufae, vt reftet: w;fi poflea. — Hinc Vulg. Nor. ceterae omnes : mifi
poflea, quam ab eo facium e[Jet, diciuin cffe exc. . $ed re&ta eft prima Florentina

libro TUsiedtutiomun.. iM pLxs

| nzs Titio et Seio feruum legauerft,

73 Taur.in Adnot. borum. in P. bonorum. minus vecle. Omnes autem, 1

DIGESTORVM LIB. XXIX. TIT. I

MEN'TA eorum; quiignominiae ?? caufa miffi funt, ftatimide- — —
finant ** militariliure valere: quod|anni fpatium teftamentis! ) &«
eorum, qui honeftam vel caufariam' miffionem meruerunt 95, / ^a.

milias militantibus conceffum eft,'ad eos, qui ignominiae ?9
'caufa tmiífi funt; non pertinet: quod hoc praemii loco meren-
tibus tributum eft. p hutus Ms 'gilenvernnyd
| XXVILiPAPIiNTANVsS libroVH/Refponforum.: C E N-
T vRIO fecundo teftamento poftumos heredes inftituit, neque
fubftitutos dedit: quibus non additis, ad. fuperius teftamen-
tum fe redire teftatus eft: cetera, quae fecundo teftamento
fcripfit, effe irrita placuit: nifi nominatim.ea confirmalffet, ad
priorem voluntatem reuerfus. (5 3 Hioknedps ub
XXVIIL . VrPriAwvs libo XXXV& adjS»binumt -7 s

Cvw FILIVSFAMILIAS miles: deceffiffet,: filio impubere

| herede inftituto, eique fubftituiffet in'aui. poteftate manenti,

tutoresque dediffet, Diui Fratres refcripferunt, fübftitutionem
quidem valere, tutoris outem dationem mon valere: quia he-
reditati quidem fuae:miles qualem vellet 97?, fubftitutionem
facere:potett, verumtamen alienum ius minuere non poteft.
o XX fMAR,cf ],g,vs libro.2&-—P*ee&erum. Sr A
milite fcriptus heres fua fponte adierit hereditatem, et roga-
.tus totam hereditatem. reftituerit: ex "Trebelliano transeunt
aCtiones. . $. r. Miles teftamento fuo manumittendo, nihil ef- s
ficitin eo, cuius libertas lege/Aelia Sentiaj vel aliqua 59 im-, J"ol;]genja'g
peditur ??, $. 2. Edictum Praetoris, quo iusiurandum he- . |
redibus inftitutis legatariisque remittitur, locum habet etiam
in mülitum teftamentis: ficut etiam in fideicommiffis, Idem-
que fi turpis effet.condicio. $. 3. Patri eius ??, qui.in eman-
cipatione ?* ipfe manumifífor extitiffet, contra tabulas tefta-
menti dandam bonorum ipoffeffioneti) partis debitae . placet, |.7 j»»/*,,
exceptis his rebus, quas in caftris adquififfet: quarum liberam
teftamenti fattionem habet. u . 7- a* merie
XXX. PAvrvs libro ,VII. Quaefti

^

* i

: | ' ! num, NAM IN
bona caftrenfia ?^ non effe dandam contra tabulas filii militis ,
bonorumjpoffeffionem) Diuus Pius Antoninus refcripfit. . .. /?9/^-

Mar?, XXXI. MAgg;.j:.Lïs libro XII ?uïääw: |

ügeftorum, . Sr Mr- d
eum 'Titius manumi-
filfet ?^5 deliberante Seio, moxque i$legatum omififfet: libe-
randum fore dico; quia et fi heres feruum alicui legatum in- ,
terim tnanumififfet, deinde legatarius repudiaffet: liber /effet, ^"
XXXII. Mopf vs libro IX. Regularum, | Sx **:J»e:
SECVNDVM probabilem voluntatem . militis hereditas eius
.non adeatur, nec res caftrenfes heredibus competunt. ^.

Vaf XXXILÍIT &Y 111Axvs libro fingularidecaftrent - / /rmc.

i T
— M:

peculioJ] Sz FizZ1ivsrAM1LIASs miles feciffet teftamentum 997'*5 v .
more tnuilitiae, deinde poft mortem patris poftumusjei.nafce- " 7 ^ ^ -

retur: vtique rumpitur eius teftamentum. Verum Íi perfe-) ^*/7*: €ra&t.
ueraffet in ea voluntate, vt vellet adhuc illud teftamentum ag
valere, valiturum illud, quafi rurfum aliud fatctum, fi modo
- t | j militaret

fcriptura. DR. — S8I Taur. proVaretur. GEB. 82 Hal. MARTIANV'S.
GERB. $3 Gothofr. in nota: ignominia. Hal Voluit dubio procul Go-
thofr. hic indicare, Hal, hoc in loco habere? ignuominiae, loco: ignomiae,quod
in codice Flor. hic et paulo-poft legitur, et quod Taur. admifit, et veteres ita
effe locutos, alii coniecerunt, ipfo Brenkmanno ad hanc vocem improbante.
Vel ipfe vocis Ortus, quae a »0mgne defcendit, id monftrat, et nullus dubito, li-
brarios, literarum compendia toties aucupantes, z et z temere in vnum con-
traxiffe. G E B. 84 Hal. et Vulg. defiunnut. GE R. 85 Bafil. 3v vríuus
xa TÀy Qb ZvTíuV &Qutuéyuv, BR. 86 Et hic Flor. eft; zgnomiae, vt jam mo-
nitum. GEB. $87 Hal. celit. 88 Hal. et Vulg. vdl alja. Ego potius:
vel alia qua.. MSS. tamen, quae vidi, omnia habent: al/qgua. Ceterum Lex
Aeclia Sentia in MSS. mifere eft adflicta. — Habent enim Pal. 1. Elyacéucia. W.
Elatentia. V. Elienfentia. Otob. Eliefentia. Pal. l. Eliefcemtia. Vat. Pal. IV.
Barb. et alia quaedam : Eliafcemtia. BR. Bynkersh. cum Pal. Il facit. GER.
89 Hal. impediatuv. GEB. ^. 90 Ap. Hal. eius, abeft. — kiabet tamen idem in
margine: alas, Patri eius, qui. GEB. — 91 Hal, emancipationem. GEB. — 92
| Vulg. i& bonis caffrenfibus. . Rv 93 FKlor. eít: manummifüfet. GES.
| 94

nm u

| «

4 lr

L p

JW»

l[ u

ubm )

f

$
[ J/J&mtc.

z EMSTJ/ A

gt

N,

tb

o
u
nv
j
p
lil
JV,
j»
if
02
m

9

ÍLóed.

395

- 'ew,

UMU

DIGESTORVM LIB., XXIX. TIT. I

militaret adhuc eo tempore, quo nafceretur illi poftumus.
. Sed fi filiusfamilias miles feciffet teftamentum, deinde poftea,
viuo eo et adhuc auo quoque fuperftite, nafceretur ei poftumus,
non rumpitur eiüs teftarientum: quia cum id, quod nafceretur,
$n poteftate ?* eius non perueniret,non videtur fuus heres adgna-
fci: acneauo quidem fuo hunc nepotem poftumum, cum viuo fi-
lio nafceretur, füum heredem protinus aggnáfci: etideo nec aui
teftamentum rumpi : quoniam licetin pote(tate aui protinus effe
inciperet, tamen antecederet eumfilius. $«2. Secundumqguae, fij
filiusfamilias miles teftamentum fecerit, et omiferit poftumum
per errorem, non quod ?* volebat Éfheredatum, deinde poftu-
mus, poft mortem aui, viuo adhuc filio, id eft,patre fuo,natus fue-
rit, omnimodo rumpet illius teftamentum. | Sed fi quidem, paga-
no iamilló factó, natusfit, nec conualefcetruptum : fi vero mili-
tante adhuc natus fuerit, rumpetur: deinde, fi voluerit ratum il-
lud effe pater, conualefcet fic, quafi ** denuo facüóm. — $. 5.
Sed et (i viuo. auo[nafeatur poftumus, hic non rumpet conti-
nuo pält'ris teftámentum:[fi fuperuixerit poft mortem, aui, vi-
vo adhuc patre, rumpet, quod nouus illi nunc primuii ?? he-
res adgnáícitur. " Ita tamen, vtnumquam poffit duorum fimul
tefítamenta rumpere, et aui, et patris. -
Zug. XXXIV.PAvrivs?? libro3e8V. Quaeftionum. . E1vs
^militis, qui doloris inpattentia vel taedio vitae mori maluit,
teftamentum valere, vel inteftati bona ab his, qui lege vocan-
tur, vindicari, Diuus Wadrianus refcripfit. $. r. Militia mit-
fus intra annum teftamentum facere coepit, neque perficere
potuit: poteft dici folutum ita effe teftamentum, quod in mi-
litia fecit, fi iure militiae fuit fcriptum: alioquin, fi valüit iu-
re comimuni, non effe iure refciffüm. . $&« Nec jtameni circa
militem eadem adhibebitur diftinCtio: nam quocumque modo
teftamentum fecerit, nouiffima voluntate refcindetur: quoniam
voluntas quoque militis teftamentgij ?? eft.
XXXV. [IpnEw libro XLX.—Queeüionume Mrrrs fi
teftamentum inperfeCtum relinquat, fcriptura, quae profertur,
perfe&i teftamenti poteftatem optinet: nam.militis teftamen-
tum fola perficitur voluntate. Quique pluià per dies varios
fcribit, faepe facere teftamentum videtur. .

C s '3
u À m f'-p.

XXXVL Ipkw libro VL-Refponforum. . MrnrTIS.
codicillis ad teftamentum faCtis, etiam hereditas iure vide-

wortur *99 dari. |Quarej fi partem dimidiam hereditatis codi-

cillis dederit, teftamento Ícriptus ex affe heres partem dimi-
diam habebit: legata autem teftamento data communiter de-
bentur. $.1. Miles caftrenfium bonorum, et non caftrenfium,
diuer(is heredibus inftitutis, poftea caftrenfium bonorum alios

"heredes inftituit: prioribus tabulis tantum abftulifle videtur,
quantum in pofteriores contulerit: nec videtur mutare, etfi

prioribus tabulis unus heres fcriptus fuiffet. $. 2. Miles in
fupremis ordinandis ignarus vxorem eífe praegnátem, ventris
non habuit mentionem: poft mortem patris filia nata, ruptum
effe teftamentum apparuit, neque legata deberi: fi qua vero
medio tempore fcriptus heres legata foluiffet, vtilibus actio-
nibus filiae datis, ob improuifum * cafum effe reuocanda, nec
infiitutum, cum bonae fidei poffeffor fuerit, quod inde ferua-
ri non ^ potuiffet, praeftari ?. & 3. Veteranus moriens, te-
ftamentum iure communi tempore militiae faCtum, irritum efle

94 Hal. et Vulg. poteflatem. BR. .. 95 Hal. quem non, loco: wow quod. GE B.
96 Vulg. inferit fit. BR. 97 Hal. primus. GEB.
Al. Papinianus. Flor: deleto: aulus, atramento poftea repofitum : apianus, quod
etiam Graeci comprobant, qui huic legi praefigunt: rAIHIAN. fed editores, Hal.
Taur. in margine, reliqui re&e habent: Papiuiamus.BR. — 99 Gothofr. in nota:
vice Ícilicet, vel legendum teffameutum. Etita Hal. in margine: alias, tefta-
?hentum. GEB. —— CO Hal. vdebitur. I H. a Porta in Il, ad marginem
notat, hunc locum in P. Flor. valde corruptum effe, cum ibi ícriptum fitz. vtz-
libus aclionibus filiae dotis ob impromiffum . cafwm. | Nempe fcriptum erat ab ini-
tio: obpromifun vice vv ob improuifum, poftea im, et re&te quidem adie&tum,
at imperitiffime litera s addita, cum m deleri et & reponi debuiffet, vt hodie ibi
legatur; ob impromiffum. Nulli autem editorum hoc frdndi fuit, BR. — De voce:

98 Gothofr. in nota:

- obiffe.

|

$23

voluit, et inteftatus effe maluit: heredum inftitutiones ac fub-
ftitutiones ^ in eodem ftatu manfiffe placuit: legata vero pe-
tentes exceptione doli-mali fecundum ius commune fümmoue-
ri ^: cuius exceptionis vires ex perfona petentis aeftimantur :
et * alioquin potior eft in repari caufa poffefforis. $. 4. Mi-
les iure communi teftatus, poftea teftamento iure militiae fu-
per bonis omnibus facto, poft annum militiae vita decefferat:

prioris teftamenti, quod ruptum éffe cónftabat, non redinte-

grari vires conftitit. ^ . :
XXXVIIL PAvrvslibroVilfQuaeftionum. S1 pvo-
Bvs a milite liberto feriptis heredibus, alter omiferit heredi-
tatem: pro ea parte inteftatus videbitur defunttus deceffiffe:
quia miles et pro parte teftari potelt.:.et competit patrono ab
inteftato bonorum ipoffeffior nifi fi , hüsc, voluntas defunQi
probata fuerit, vt omittente altero, ad alteFüm vellet totàm r&-
dire hereditatem. | *
XXXVIIL Ipnew libro VIIL Qaeefüionum: Ovonp
dicitur, fi miles intra annum, quam miffus eft, decefferit, va-
lere eius teftamentum, quod iure militari fecerat: verum eft,

etiam fi poft annum condicio inftitutionis extiterit, mortuo eo

intra annum. — Et ideo, fi heredi filio fuoftituerit, nihil inter-
eft quando filius moriatur: füufficit enim patfem intrà antum
$. r. Miles teftamentum fecerat:[deinde non;igno-
miniae caufa miffus, rurfai 9 ciHétus eft' iü alià militia.

- Quaerebatur, an teftamentum eius, quod in militia fecerat, va-

leret? Quaefiui ?, vtrum iure militari, an conimuni iüre te-
ftatus eft .*? ? et fi quidem communi iure teftatus eft, nulla

dubitatio eft, quin valeat: fed fi vt miles feciffet teftamentum,

agitare /coepij^*, quando adfuümptus fuiffet, poftquam defiit
in numeris effe, vtrum intra annum, an poft annum? Co-

-gnoui, intra annum eum adfuümptum: ergo fi, cum adhuc

iure militari valeret, rurfiüs eodem iure poffef teftari, num-
quid etiam poft annum eo mortuo valeat teltamentum? Me
mouebat, quod alia militia eft *?^ pofterior. Sed humanius
eft dicere, valere teftamentum, quafi coniuncto munere mili-
tiae. Non loquor de eo, qui voluit valereteftamentum etiam
adfümptus: hic enim quafi in militia fequenti fecit teftamen-
tum, exemplo eius, qui paganus fecit, deinde *? militare coepit.
XXXIX. IpnEsw libro EX--Quaeftonem. 51 FILIVS-
FAMILIAS miles captus, apud hoftes-decefferit: dioàmus,
legem Corneliam etiam ad eius teftamentum pertinere. Sed
quaeramus, fi pater eius prius in ciuitate decefferit, relicto ne-
pote ex filio, an fimiliter teftamentum patris rumpatur? Et

UAaCitit

dicendum eft, non rumpi teftamentum: quia ex eo tempore,

quo captus eft, videtur deceffiffe. |
XL. Inew libro;XIj Refpenferum.. Lvcivs Tr-
Tivs miles notatio füo *^ teftamentum fcribendum notis di-
&auit, et antequam litteris praefcriberetur I5. vita defunctus
eft. Quaero, an haec dictatio valere poffit? ;Refpondi, militi-

tum facere conceffum eífe: ita tamen, vt hoc ita fubfecutum
effe legitimis probationibus ** oftendatur.
fpondit, ex teftamento eius, qui iure militari teftatus effet, fer-
uum, qui, licet fub condicione, legatum meruit, etiam liber-
tatem poffe fibi vindicare. $. 2. Idem jrefpondit *?, Lucius
Titius
dotis, manifefte cum illa altera: datis, confufa, nihil addidit Nofter in notis;
confuluit tamen in fchedula faepe iam memorata Saluznium optimum, qui alle-
uit: filzae dotis. nempe Flor. ita omnino efle, fed perperam. GEB 2 Ap.
Hal. 1ow, abeft. GEB. — 3 Hal. praeffare, quod probo. BR. Er Taur. erát

dare: praeflarl. GEB. — 4 Ap. Hal, ac fubflitutiones, abíunt. GE B. — 5 Hal.
addit: placwit. GEB. 6 Ap. Hal. et Vulgo et, abeft. E R. 7 Àp Hal.
et Vulgo fi, abeft. g. — 8 Hal, rerfus, — 9 Taur. quaefiBi, GEB. — 1O Hel.

effet, et mox iterum loco: eff. . At Hal. agitavi coepit. GEB. — 12 Hal. effet,
13 Flor. olim erat : demilitare,'loco: deimde smlitave, librario nempe ab vno
de ad alterum de in deinde delapfo. BR. — 14 Ap. Hal. fuo, sbeft. GEB. — 15
Hal. et Vulg. perfcriberetur, et ita legendum non dubito. BR. 16 Hal. q«o
nedo volunt. GEB. 17 Yaur, groVationibAs. GA B. 18 Hal dtem Lu-

. Mmmm Gius

$. r. Idem jre- ;

/ ;
L [«c€f€rt l( "

I X£L.

e 06l
Á
i 2 ? L

bus quoquo modo velint *5, et quo modo poffunt, teftamen- -

|| AA

[-G44n. , i, uf'fiïïW
4 gbl a2 A hescouos.

L41 UL .

$24

'itius miles tefftamentum ita fecit, PAMPHILA SERVA
MEA EX ASSE MIHI HERES ESTO: alio deinde capite,
Sempronio commilitoni| füo eandem Pamphilam reliquit: cu-
ius fidei commifit, vt eam manumitteret *?. 'Quaero,- an he-
res effet Pamphila, atque fi dire&o accepiffet libertatem ? jRe-
fpondi, intellegendum militem, qui ancillam füam heredem in-
ftituerat, ignoraffe, poffe ex ea inftitutione etiam libertatem ei
competere: et ideo fine caufa poftea a commilitone petiffej/vt

eandem manumitteret; ?9 cum ex priore feriptura-libera et

heres effecta eft, poftea; rullo praeiudicio voluntati fa&to, fi'ü-
fira legata eft. - . | ETU
XLL TRvPnHoxixvs libro | XVIIIJ Difputationum.
Mrirrs ita heredem fcribere poteft, QvoAp viviTr Tr-
TIVS, HERES ESTO? POST MORTEM EIVS, SEPTI-
civs. Sed fi ita fcripferit, TirTivs vsQvE AD ANNOS
DECEM HERES ESTO;, nemine /fubftituto, inteftati caufa
poft decem annos locum habebit. Et quia diximus, ex certo
tempore, et vsque ad certum tempus milites jofle inftituere
heredein,; his confequens eft, vt antequam dies veniat, quo ad-
mittatur infütutus, inteftati hereditas deferatur. Et quod in
bonorum portione ei licet, hoc etiam in temporis fpatio, licet
non modicum fit, ex eodem priuilegio competat. $. r.. Mu-
lier, in qua ^* turpis füfpicio cadere poteft, nec ex teftamen-
to militis aliquid capere poteft, vt D1qus,Ha,dr1;anus refcripfit.
. 2. Nec tutorem ei, qui in aliena eft poteftate, miles dare
poteft. $. 3. Si miles exheredauffit filium, vel, fciens eum
filium fuum effe, filentio praeterierit: an legatüny & fubftitu-
to eius dare ?? poífit, quaefitum eft. Dixitjnon poffe, licet
jampla/legata reliquerit. $—4. Exheredato miles et emanci-
pato filio fübftituere poteft. Verum hoc ius in his exercebi-
tur, quae ab ipfo ad eum, cui fubftituit, peruenenint: non
etiam in his, fi ?^? quae habuerit, vel. poftea adquifierit ?* :
nam et fi filio fuo, viuo adhuc auo, fubftituit, poft adquifitam
ei aui hereditatem, nemo diceret, ad fubftitutum pertinere.
. 5. Si militisjadita non fuerit hereditas, an fubftitutio, quam
pupillo fecit, valeat, quaeritur. Et confequens Jerit] hoc di-
cere: quia permittitur, militem ?5 filio facere teftamentum,
quamuis fibi non fecerjt. :

XLII. VrnerANvs libro XEWV. ad-Edictum. Ex xo
tempore quis iure militari incipit poffé teftari, ex quo in nu-
meros relatus eft: ante, non: proinde qui nondui in nume-
ris fünt, licet etiamlecti ^* tirones fint ?^?, et publicis expeny
fis iter faciunt, nondum milites funt: debent enim in. nume-
f9& ^? referri. | b

XLIIL PaprrwraANvs libro VI. Refponfesum.... F 1-
LIVSFAMILIAS equeftri militia exornatus, et in comitatu
Principum retentus, cingi confeftim iuffus, teftamentum *de.
caftrenfi * peculio * facere poteft. ——

XLIV. VrPrawvs libroXEV. ad Edictum. . Re-
SCRIPTA Principum oftendunt, omnes omnino, qui eius
funt gradus, vt iure militari teftari non poffint, fi in hoftico
depraehendantur, et illic decedant, quomodo velint, -e& quo-
modo poflint, teftari: fiue Praefes fit prouinciae, fiue quis
alius, qui iure militari teftari nor poteft. -

-

19 Taur. eaManumitteret. GEB. 20 Hal. prae-
21 Hal. et Vulg. n 4quam. BR. — 22, Hal. ei dari, loco:
23 Ap. Hal. fj, abeít. GEB. — 24 Taur. adqu Efierit. GE E.
25 Vulg. militi. Recte Florentiae. Vide Duker. ad Opufc. de Latiu. Vet.
ICt. . 23 . BR. 26 Hal. inferit vel. Vulg. habet; electi. BR. — 277 Hal.
[unt. — 28 De Tironibus et relatis in numerum Plin. Ep. X. 3. et 39. BYNK.
I Hal. et Vulg. oblieetur. BR. 2 Vox: matris, videtur. excidiffe
loco fuo, legendumque torte: fi legitzma bereditas matvis filio etc. et ita habent
editores praeter Blaublomm. et Hal. g&. . Hal. habet vt Florentiae legitur. G E .

tiu$ Titiys etc. GEB.
figit: igitur. GER.
éeius dare, G ER.

icitràj voluntatem adgnouit is, qui poteftati fübieCtus eft. »

DIGESTORVM LIB. XXIX. TIT. L II

IDE ADQVIRENDA VEL OMIT- 2
Q TENDA HEREDITATE. J dcsant a Éu
"UA As ' ^ artiocto ff*»r-ï-*'?'*/'ü*""i

Pavrvs libro [IL( ad Sabinum.

YI TOTAM hereditatem adquirere poteft, is pro parte
eam ícindendo adire non p/cr);e&.*

IL Vr»rANvs libro/IV. ad Sabinum. Sxkp Ersi
quis ex pluribus partibus in eiusdem hereditate inftitutus fit,
non poteft quasdam partes repudiare, quasdam agnofcere.

III. Inew libro E ad Sabinum. QvAwpiv prior
heres inftitutus hereditatem adire poteft, fubftitutus non poteft.

IV. Inew libroJiLl—ad-Sabinum Nor LE adire he-

reditatem non videtur, qui non poteft adire. — ,

V. InEM libro &adSabinum. Mv-TvMw, necnon fur-
dum, etiam ita natos, pro herede gerere, et obligari heredita- , —
ti poffe, conftat. $. 1. Eum, cui legejbonis interdicitur) * he-!ä4 W j
redem * inftitutum poffe adire hereditatem conftat. g UNS
VI. InEw libro-Vf. ad Sabinum. QOvzr rzw aliena eft
poteftate, non poteft inuitum jhereditati/ obligare eum, in euz) |Aereotns,
ius eft poteftate: ne aerialieno pater obliglf?tur T? «-h Sed
,in bonorum|poffeffione/placuit, ratam haberi poffe eam, quam i /1 e[t, M

"

^

- Sed et fi legitima hereditas filio delata fit ex Senatus-
confulto , Orfitiano matris ?^, idem erit probandum. -$..5. Sädkav*wäafïæ a u
et fi non adierit filius, diu tamen poffedit pater hereditatem, [ W
credendus eft admififfe ?* hereditatem, vt Diuus Pius et Im- yr.'W

4&-6. Sed fi quis heres inftitutus adoptetut a filio exheredato,
neceffarium eum non facit: fed iuberi debet, vt adeat: quo-
niam mortis tempore in poteftate non fuerit: nam per eum :
quis exiftere neceffarius non poteft, qui ipfe nonjeflet; exftàe /.- la,

lens ? adierit hereditatem, fiue liber fit, jheredem/ non fieri ^onorw^".
placet: fiue feruus fit, dominum heredem non facere, / J'hercectstem,

VIL. PAvrvs libro I. ad Sabinum. Sr ovzs filium-
familias. heredem inftituerit, et ita fcripferit, sr M1nr Ti-
TIVS.ISTE FILIVSFAMILIAS HERES NON ERIT,
SEMPRONIVS HERES ESTO: filio adeunte iuffu patris, -
fubftitutus exeluditur. -& Si filius, prius quam fciret fe
neceffarium extitiffe patri heredem, decefferit relicto filio ne-
ceffario: permittendum eft nepoti abftinere fe aui hereditate:
quia et patri eius idem tribuéfetur. $. 2. In omni fucceffione, j
3 Flor. eft: admiffife. .Hal. credendus eff vterque adüffe bereditatem. GER.
4 Hal. tricefimo digeflorum. -G E B. 5 Hal. inferit et. GEB. — 6 Flor. olim
erat: zn quorum [unt im poteflate vt adeo et prius zu, deleri potuerit. BR. — 7
Gothofr. in notà: verberum reponit Cuiacius ad L. 21. $. . fupra de eo. quod
metus caufa. lpfe Taur. in Adnotat. getu verborum. fic.in P. aptius videbatur
verberum. quamuis et minarmn. verbalium metus effe poffit. Atque verbermn du-
dum Steph. et H, a Porta habent. Hal. et Blaublomm. et MSS. cum archetypo
faciunt. BR. . Pal. L. HI. IlI. IV. Otob. GEEB. . 8 Hal. alio. GER. 9 Forte

reponas: pallens, cum maxima fit literarum P. et F. Florentiae adfinitas, E R.
P j ; i2

perator nofter refcripferunt. $. 4. Si is qui putabat fe filium- "P gf
familias, patris iuffu adierit: eum neque fibi, neque ei qui s i.
iuffit, quaefiffe hereditatem conftat: quamquam is, quem pater u
iuffit adire, éÉ deceffit, fi adierit iam mortuo patre, obliget fe. , t p
hereditati: MÉ /Iulianus libro (trigén ifimo prirroy ^ ;Digeftorum; /;/ ,a'fä gm'/;--
- fcripli am ? eum, qui dubitat, vtrum filiusfamilias, an pa- Wfff
terfamilias morte patris factus fit, poffe adire hereditatem ma- / — .
gis admittit. $. 5. Interdum filiifamilias et fine aditione ad- - j
quirent hereditatem Jíis, in quorum funt poteftate 5: vtputa
fi nepos ex filio exheredato, heres fit inftitutus: patrem enim.
füum fine aditione faciet heredem, et quidem neceflarium. P

ass

eum quijmetu verborum:/ , vel aliquo * timore coactus, fal-:,rsétim — | ]

du —-P - . "Ub Sed um —

Y

1 DIGESTORVM LIB. XXIX. TIT. IL R.

qui ei *? heres extitit qvi Titio heres fuit, Titio quoque he-
rés videtur effe, nec poteít Titii omittere hereditatem.
T : VIII. VrerAxwvs libro VII. ab Sabinum. Momnke
noftrae ciuitatis neque pupillus neque pupilla fine tutoris au-
Coritate obligari poffunt: hereditas autem quin obliget nos
aeri alieno, etiam fi non fit foluendó; plus quam manifeftum
eft. De ea autem hereditate loquimur, in qua non fuccedunt
huiusmodi perfonae quafi neceffariae. $. r. Impubes, quiin.
alterius poteftate eft, fi iuffu eius adierit hereditatem, licet
confilii capax non fuerit, ei adquirit hereditatem. |
hl4ddukust. — IX. jPAvrvs libro l4 ad Sabinum. PvPrirrvsfhf
fari poffit, licet huius ** aetatis fit, vt caufam adquirendae
fereditatis non intellegat, quamuis non videatur fcire huius-
modi aetatis puer: neque enim fcire, neque decernere *^ ta-
. lis aetas poteíft, non magis quam furiofus, tamen cum tuto-
dl:rn,yxis auCtoritate| hereditatem- adquirere poteft: hoc enim fauo-
rabiliter *? eis T^ praeltakur, £« !
La u X. VnPrANVvs libro V& ad Sabinum. S1 kx affe
L — /heres deftinauerit partem habere hereditatis, videtur in affem
pro herede geffiffe. — . pH :
h — — KL PowPourvs libro &F ad Sabinum. IwPvsr-
m RIBvs liberis omnimodo abftinendi poteftas fit: puberibus
: autem ita, fi feinon immifcuerint!?. / (5 nen meseevent «
uün. "X ^ . XIL VrPrawvs librofXl] ad Edictum. E:, ovr fe
E AR ifcuit *9 hereditati paternae, fiue maior fit, fiue minor,
;W'H i . mon eífe ** necefle Praetorem adire: fed fufficit, fe non mi-
--)/"i*'q UMTG"" fcuiffe *9 hereditati. .Et eft in Semenftribus Viuiis,*? Sote-
cacwt, tietVi&torino referiptum, non effe neceffe pupillis in inte-
fr:"wirni., ? Z». grum reftitui ex auieejcontra&tu, quorum pater eonftituerat
"t prn., « non aggnofcere hereditatem, neque quicquam amouerat, vel
v Us:; $.2 oro herede gefferat. '

s ao ia XIIL ÍnEw libro MHi! ad Sabinum. Is Qvi heres
* w ^/5. infütutus eft, vel is 29 cui legitima hereditas delata eft, re-
fl/,.;fgf"*f : pudiatione hereditatem amittit. Hoc ita verum eft, fi in ea

caufa egàt hereditas, vt Éf ^* adiri poffet: ceterum heres in-
fitutus fub condicione, fi ante condicionem exiftentem repu-
.Lr, diauit, nihil egit, qualisqualis fuit condicio: etfiin arbitrium
collata eft. $. r. Si quis dubitet, viuat teftator, necne: re-
$3 pudiando nihil agit. — $. 2. Subftitutus quoque fimiliter, fi
j'4,p5. ante repudiyt ?É, quam heres nftitutus decernat de heredi-
' tate: nihil valebit repudiatio. $. 3. Neque filiusfamilias re-
pudiando fine patre, neque paterfine filio, alteri nocet;: vtri-
que autem poffunt,repudiarey ; — rénuz ccame, n mz "rgreiine

Wb po aL XIV.PAvrvslibrgfadSabinum. Ipxmw eítetiam,
jdorie ;; fi legitima hereditas filiis obuenit. , /77..

máe —— LV. XV. VLPIANVS übäOLTLïI-y ad Sabinum. Is ovr
uda 15 putat fe neceffarium, cum fit vo untárius, non poterit repu-
al «, " diare: nam plus eft in opinione, quam in veritate.
LA Z.00.S,, XVI. Inkw libro/XXIV. ad Edictum/ E- x contra-
rio, qui fe putat neceffarium, voluntarius exiftere non poteft.
La WO. " XVIl. InEM libro Vf& ad Sabinum. ;N&c 1sJ qui
non valere teftamentum, atïä falfum effe putat, repudiare poteft.
Sed fi certum fit, falfum non effe, quod falfüm dicitur, ficut
adeundo adquirit, ita et repudiando amitGit hereditatem. &
Heres inftitutus, idemque leggtimus, fi quafi inftitutus repu-
diauerit, quafi legitimus non ámittit hereditatem: fed fi quafi
L'em, legitimus repudiauit, fi quidem fcit fe heredem inftitutum,

" d

10 Hal. eiu$. GE B. 11 Hal buius tamen, loco: licet buius. GEB. . — 12
Vulg. difcernere. BR. 15 Taur. faBorabiliter. GEB. . . 14 Hal. ei. — Y5
Hal. fi fe bouis mon mifcnerint. G EB. 16 Hal. «on immifemit. GEB. — Y7
Hal. et Vulg. eff. &. 18 Hal. «on immifcuiffe. ^ 19 Ke&e fe habet Flo-
rentina, nifi quod pro: Fiis, malim: Vibii.BR. vel more Taurell, V;Viis.
GEE. . 20 Ap.Hal. is, abeft. GEB. — 21 Ap. Hal. et, abeft. 22, Hal.
vepudiet. — 253 Hal. et Vulg. credendum efl. BR. — 24 Gothofr. in nota: Aj.
non tam effe fa&ti, Ita habent Hal. et Vulg.. Graeci ; veéve 08 us éx ToU éxToW,

FO N AE 323
LA 5*&«:; Cni n«
cg*edendu;gj?'?' eft vtrumque repudiaffe: fi ignorat, ad neütrum
ei repudiatio nocebit: neque ad teftamentariam, quoniam hanc
non.repudiauit: neque ad legitimam, quoniam nondum ei
fueràt delata. : :
XVIIL Pavrvs libroll. ad Sabinum. Is PoTEST
repudiare, qui et adquirere, poteft. | :
AIX. Inkw libro J.IX. ad Edi£tum. Qvr ngnEpr-
TATEM adire vel bonorum:poffeffionenr petere volet, certusv
effe debet, defunctum effe teftatorem. -
—XX. VrrPriaAmwvs libro -ad Edictum. Pmao &g-
REDE gerere videturis, qui aliquid facitquafi heres. Et ge-
neraliter Tulianus fcribit, eum demum pro herede gerere, qui
aliquid quafi heres gerit: pro herede jautemY gerere, non ef-
fe ^* faCti, quam animi: nam hoc animo effe debet, vt velit
effe heres: ceterum fi quid pietatis caufa fecit ^^, fi quid cu-
fcgdige caufa fgcit, fi quid quafi non heres egit ?9, fed quafi
alio iure dominus, apparet, nop videri pro herede ceífiffe.
Set. Etideo folent teftari liberi, qui neceffarii exiftint, non

*

| animo heredis fe gerere, quae gerunt: fed aut pietatis aut cu-

ftodiae caufa, aut;pro fuol: vtputa patrem fepeliuit, vel iufta
ei fecit, fi animo heredis, pro herede geífit: enimuero, fi pie-
tatis caufa hoc fecit, non videtur pro herede gefliffe.$ Seruos
hereditarios pauit, iumenta|?7 aut pauit aut diítraxit, fi hoc
vt heres geffit, pro herede: aut ?* fi non vt heresj fed vt cu-
ftodiat, aut ^* putauit fua, aut dum deliberat, quid fecit, con-
fulens vt faluaejfintj?? res hereditariae, fi forte ei non pla-
cugfit pro herede gerere, apparet non videri pro herede gef-
fifle, Proinde et fi fundos aut aedes locauit, vel fulfit, vel

T B
2 »E i :' P4

Á.

).4 2«A 4.-*;!!6!&-. £a

X€a. : "LU qUC pre Jua
1 ;

r|

i ftesc :i*ï;[däf GL ,
j; genut fxuc &,

L4 '2:;; 7 BP

I/. : e » : 3 N -
fi $* :quid, aliud fecit, non hoc animo, quafi pro herede gere-

ret:.fed ?^ dum ei, qui fubftitutus eft, vel ab inteftato heres

exfiàturus ??, profpicit: aut res tempore perituras diftraxit:

in ea caufa eft, vt pto herede non gefíffit, quia non hoc ani- .

mo fuerit. J« Si quid tamen quafi heres petit ?*, fed ex
his, quae ad heredem extraneum non transeunt: videamus,
an joneribus fe inmerferit $5 hereditariis ?9: vtputa a liberto

Jj €v.

4 &m: 1el: a,

parentis operasipetit: has ?? heres extraneus petere non;po-4. »eZréaf.

tuit ??: hicztamen: petendo confequi .ga£eft:]et conftat, pro , -

herede eum non gelfiffe: cum petitio earum etiam creditori-
bus competat, et maxime futurarum, , $. 3. Sed et qui in fe-
pulchrum hereditarium mortuum intulit, obligari paternis cre-
ditoribus non eft exiftimandus, vt,Päïpïx?.ianüstait: quae fen-
tentia humanior eft, licet Iulianus contra fcripffit. — $. 4. Pa-
pinianus fcribit, filium heredem inftitutum, qui fe bonis pa-
ternis abftinuit, vólgo 3? putare quosdam, fi a ftatulibero pe-
cuniam accepit, a creditoribus conueniendum: fiue nummi pe-
culiares fuerint, fiue non fuerint: quia ex defuncti voluntate
accipitur, quod condicionis implendae caufa datur: lulianus
autem, et fi non abftinuit, idem exiftimauit. Ita demum «w-
-&eem»pro herede geflüiffe *? ait Papinianus, fifjffolus heres fit.
Ceterum fi coheredem habeat, et cohéres adiit, non eft co-
gendus, inquit, is, qui accepita ftatulibero, actiones credito-
rum fufcipere: nam, cum fe filius abftinet, idem debebit con-
fequi iure Praetorio, quod emancipatus confequitur, qui here-

ditatem repudiauit: quo fa&to ftatuliber filio nomitiatim pe- .

cuniam dare/uffus, potuiffet ** non heredi dando ad liberta-
tem peruenire. ltaque tünc pro herede geri dicendum efle
ait, quotiens accipit, quo-c]ïcitrg(nomen et ius heredis accipere
non

AAM x oU AeyiuoU TOU XEipieuyros xgiverui, BR. Dbixi- f. 0!7]:..10. BYNK.

25 Ap. Hal. caufa fecit, abfant. GEE. — 26 Hal. fi quid nou quaft baeres egit«
277 Hal. et Vulg. inferunt: Pbaereditaría. BR. 28 Hal. at, loco: aut. GEB.
29 Hal inferit: quia. GEB, — 30 Vulg.effemt. BR. — 31 Ap. Hal. fi, abeft.
GER. 232 Hal. inferit et. GER. 33 Hal. exflaturus efl.. — 34 Haþ petata
35 Vulg. iumifcuerit. BR. — 36 Hal. bereditatis. — 37 Hal.et Vulg. 4845. B R«

58 Hal. poterat. GEB. 39 Taur. »Olgo. GEE, Hal vulgo. 4o Tgur.
geffiSe, GER. . 41 Hal. inferit et, quod forte mcelius. ER $ed forte Taur.
Mmmm 3 Ciat

[ 'ijf u €rat .
l 5;5'? :*fdl*g, v« Käat 4

| 31 o0)m.
(

Í

/

' ; *

j hunc.

A jclbï obstrim i/';i

£um . c

$

* -

J morl f

4 14ero.

V

|w -

—

neus rem hereditariam quafi fübr

$26

non poterat. $. 5. Si fepulchri violati filius aget.^?, quam-
uis hereditarii: quia nihil ex bonis patris capit, non videtur
bonis immifcere *3 : ;haec/enim actiojpoenam et vindictam ^^,
quam rei perfecutionem continet.
XXI. InEw libro VIE-ad-Sabimum, Sr ovis extra-
ipiens, vel expilans tenet,
non pro herede gerit: nam admiffüm contrariam voluntatem
declarat. $x lnterdum autem animus [folus eum obftrin-
etj *5 hereditati: vtputa fi re non hereditaria quafi heres
vífus fit. $: Sed ita demttm pro herede gerendo adquiret
hereditatem, fi; iam fit ei ^* delata. Ceterum ex quibus cau-
fis repudiantem nihil agere diximus, ex isdem caufis nec pro
herede gerendo quicquam agere.fciendum eft. -&e3. Si quis
partem, ex qua inftitutus eft, ignorauit, Iulianus fcribig ^*, ni-
hil ei nocere, quo minus pro herede gereret ^?. — Quod et
Caffius probat, fi condicionem, fub qua heres inítitutus .ePc,
non ignorat: fi tamen extitit condicio, fub qua * fubftitu-
tus) *? jeft, Quid tamen, f ignorat condicionem extitiffe?
Puto * poffe * ?? adire hereditatem: quemadmodum 1i igno-
ret, an coheredis, cui fubftitutus eft, repudiatione portio et
delata fit. :
: XXII. Pavrvs libroIl. adSabinum. $1 1s,ad quem
legitima hereditas pertinet, putauerit defunctum feruum faum
efle, et quafi peculium eius nactus fit: placet non obligari
eum hereditati. Idem ergo dicemus, vt ait «Pomponius, fi
quafi libertini 5* fui, cum 3^ ingenuus effet, bona eius ??
occupauit. Nam vt quis pro herede gerendo obftringat fe he-
reditati, fcire debet, qua ex caufa hereditas ad eum pertineat:
veluti adgnatus proximus iufto teftamento fcriptus heres,ean—
tequam tabulae proferantur, cum exiftimaret ?^ inteftató, ??
ipatremfamilias mortuum, quamuis omnia pro domino fecerit,
heres tamen non erit, Etidem iuris erit, fi non iufto tefta-
mento fcriptus heres, prolatis tabulis, cfm putaret *5 iuftum
effe: quamuis omnia pro domino adminiftrauerit, hereditatem
tamen non adquiret. -

XXIII. Powronrvs libro IIT. ad Sabinum. Iw nz-
PVDIANDA hereditate, vel legato, certus effe debet de fuo
iure is, qui repudiat.
XXIV. VrPraAwvs libro VIT. ad Sabinum. Fvrirm
quaeftionis, an pro herede gerere videatur, qui pretium he-
reditatis omittendae|57 Caufa capit? Et optinuit, hunc pro
herede quidem non gerere, quijideoj accepit, ne heres fit, in
Edictum tamen Praetoris incidere: fiue igitur a fubftituto
-Áen-?? heres accepit, fiue a legitimo, mortis caufa accepiffe
vid&ur. Idemque erit ??, et fi non accepit, fed promiffajfit
ei/pecunia: nam et ftipulando mortis caufa capit.
XXV. Ipzw libro VHizad-Sabinugm, Sr ovrs mi-
hi bona fide feruiat 59 feruus alienus, iuffuü meo hereditatem
adeundo nihil promouebit, nec adquiret mihi: nec fruCtuarius

Fa € L. o

quidem feruus ?*, F. Sermms ?^ municipum *?, vel col-

42, Hal. agerät. 45 Hal. fe bonis tifcerve.

erat fcribere: potuiffET. GE B.
45 Hal. adfiringet. GEB. — 46 Ap.

GEB. 44 Vulg. addit: potius, B R.
Hal. ei, abeít. GE z. 47 Hal. quicquam aget. Sciendum efl (vt luliauus
fripfit ) fi quis partem, ex qua inflitutus efl, ignovauit: nibileietc, GEB. — 48
Elor. non adeo antique fa&um : gerat, vnde ita Hal. et Vulg. 8R. — 49 Taur.
in Adnotar. fubflitutus. fic in. P. recte videtur. . Ex quo colligas, Taurellio ini-
tio vifum effe viciofum 72 fubflitutus, vt opinamur ob Editorum in 73 inflitutus,
confenfum. BR. Etiam Haloandri, GERB. 50 Vide Iacob. Gothofred. Ami-
maduervf.. Iur. Ciu. c. XVÍI. BYNK. 51 Hal. liberti. GEB. 52, Hal. et
Vulg. inferunt s. B R. 53 Ap. Hal. eius, abeft. GEB. — . 54 Hal. inferit
ab. GEB. 55 Vulg. zuteflatum. BR. 56 Taur. in Adnotat. pataret. in
P. pateret... Sed Hal. et omnes editi habent re&e. Non aeque MSS. In Var.
et Pal. HI. pateret, etiamnunc legitur. Erat etiam in Pal. V. et Otob. fed mu-
tatum eft. pR..— Vt Taur. habent Pal. I. II IV. Barb. at Bynkersh. compztaret.
GEE. 57 Vulg. inlerit: uz0rtis. B R. 58 Ap. Hal. et Vulg. on, abeft.
GEB 59 Taur. IdemquErit. GEs. Vulg. Idemque iuris erit. BR. 60
"Taur. hic habet: feruitat, vt eft Flor. Nos reponeremus: feraiat. Nempe cum
iam fcriptum effet: feruit, corrigendi gratia, vt fieret fubiun&iuus, librarius at,

DIGESTORVM LIB. XXIX. TIT. IL.

| .. » , » 2 ['guz ? " o |
legii, vel decuriae **, heres infüitutus,|manumiffus, vel alie-

natus, adibit hereditatem. $.-2. Si fifci feruus fit, iuffu pro-
curatoris Caefaris |adibit/hereditatem, vt eft faepe refcriptum.:
$. 3. Si quis plane feruus poenae fuerit effe&tus, ad gladium,
vel ad beftias 5^, vel in metallum damnatus, fi fuerit heres
inftitutus, pro non fcripto hóc, 65 habebitur: idque Diuus Pius
refcripfit. $. 4. Iuffum 9* eius, qui in poteftate habet, non
eft fimile tutoris auctoritati, quae interponitur perfeCto nego-
tio: fed praecedere debet, vt Gaius Caffius libro feCundo, 9?
iuris ciuilis fcribit: et putaf, vel per internuntium 9? fieri

3"1' & a fu(?t 2

poffe, vel per epiftulam. . $$- Sed vtrum generaliter, Q v A &-,.

CVMQVE TIBI HEREDITAS FVERIT DELATA, /2D/
fpecialiter? Et magis placet, vt Gaius Caffius fcribit, fpeciali-
ter debere mandare 7?. $-6- ** An nominatim de viui he-
reditate mandari poffit, quaeritur? Sed ego non puto reci-
piendum, vt de viui hereditate mandetur. Plane, fi rumor
fuit Lucium Titium - deceffiffe, poterit ei mandare *?, vt fi
fcripfit eum *?, adeat: aut fi clufae "** adhuc tabulae funt *5,

et fit *^ incertum, an filius fcriptus fit heres. & Sed quidgm ]
fi mandauit, vt hereditatem colligat: an videtur mandafle,. *«

vtadeat? Quid, fi, vt petat bonorum poffeffionem? aut, vt

rem hereditariam diftrahat? Aut quid, fi petitam bonorum

-

ipoffeffionem ratam habt

o a

quid, fi pro herede gerere mandauit, filius adiit hereditatem ?

üit, mox filius adeat hereditatem? Vel ^ /' 9 l*'

Aniuffu videatur adiffe, dubitari poteft. Immolveriusyeft, ex his JUr 'j T

omnibus aditionem effe introducendam. $. 8. Pater filio ita

fcripfit, Scro rinr, QvoD PRO TVA PRVDENTIA

INVIGILABIS HEREDITATI DELATAE TIBI Lvcrit

TrTri:i *7*: puto, iuffu patris adiífe. Quid, fi manda- !t ^.
p P

uit, SY EXPEDIT /? ADIRE, ADITO? s1 PVTAS EX-
PEDIRE -4eP-HeE- ?, ADITOZ erit iuffu aditum. ;$—to.
Si coram Titio iuffit adire, fi ?? arbitrio Lucii Titii: recte
puto iuffiffe. -$—r1. Sed fi mandauit quafi ex affe inftituto,
etinueniatur ex parte: non puto ex iuffu adiffe. Quod fiex

parte iuffit, poteft ex affe adire. Aliter atque fi mandauit |*r,

quafi ab inteftato, et ex teftamento adiit: nam non puto
quicquam egiffe. .Atfi ex teftamento mandauit, poterit et ab

inteftato, quoniam non fecit deteriorem condicionem patris.

Idemque, et fi quafi infüituto praecepit, et inueniatur fubfti-
tutus, vel contra. . .$.—r2: Sed fi mandauit, vt patris adiret,
fit autem et impuberi fuübftitutus, non fufficit iuffum $ 7.

Plane fi fic mandauit, jfi quy ex teftamento Lucii Titii defe- ! / 44«

ratur hereditas, poteft defendiiuffuadiffe. .$—14« Sed fi poftea-

adeundo. $—45. Item fi fe adrogandum dederit prius quam
filius adiret, non eft adquifita hereditas.
AXVI. PAvrLvs librod£- ad Sabinum. S: kao et

. quamjiutfit $?, paenitentiam egit, prius quam adiret, nihil jagit / l'ï'uæs]ïlf;

feruus meus, vel filius/heres inftitutus fit *3: fi iuffero filio vel —

feruo ?^ adire, ftatim 95 et ex mea inftitutione me heredem

effe,Pomponius fcribit: idem et Marcþ]lus probat, et Iulianus.
; J;qnf /?*f'fff., 4 s : XXRTIL

adieciffe videtur. Simili modo in fequenti voce feruus flu&tuarat, pro quo fer-
uitus Íícripferat. Hal. quoque ferziat, habet, et omnes, neque fcripti codices
aliter, B R. Pal. I. II. IIL. Vat. Barb. Otob. Bynkersh. GER. 61 Hal. et
Vulg. e fructuavius quidem, và fevuus, omiffo. BR. 62, Hoc verbum Flor.
vncis inclufum eft. . Quia tamen ibidem pro fequenti: swemicipum, erat: mam-
cipium (quemadmodum hoc in loco ;plura mendofa funt) poteft quoque ideo
iftud pofterius: feruus, deletum videri. BR. — 63 Hal. muuicipiüi GEB. — 64
Vulg. curzae. BR. 65 Taur. Peflias. GER. 66 Hal. bic. GER. 67
Hal. Inffus, et in fequentibus : fimilis. G E. 68 Vulg. lib. VII. 8R. . 69
Vulg. nancium. BR. —— O Videlicet, tutorem. ^ Hal. tamen habet: randari.
BR. . —^71 Hal. praefigit Sed. GER. 72, Hal. andari. GEB. — 73 Vulg.
addit: beredem. Bm. 74 Hal. claufae. GEB. 75 Hal. et Vulg. fint. BR.
76 Gothofr. in nota: et fic incertum. Hal. GER. 77 Hal a Lucio Titio.
GEB. — 78 Hal. expediat. — 79 Ap. Hal. et Vulg. adire, abeft. nR. 80
Gothofr. in nota: fc. arbitrio. Hal. nempe apud Hal. fcilicet legitur loco fi. G E g.
8rHaliwffusGEB. — 82 Ap.Ruffardum : iuffus fit. 83Hal.fim. GEE. — 84

Hal. et Vulg. inferunt: meo, ER, — 85 Confer, Iof. Aueran. Interpret. Inr. Cin. 1.
12,

P s
rP 9 — —— $—— m . . 2

m
—
R.
dee— — —

——5 e d MM

l
«t
bo
pu
tei
hf
!'Ial
h (
ttt

DIGESTORVM .LIB. XXIX. TIT. 1l - $27
füc €^X ?;iff.; Con* : : E
XXVIL PowPowivs libro ,IILi ad-Sebinum:- N E- | milias vel feruus inftituti funt, vtrum ipforum, ;aäjäomïni;;elf
MINEM. pro herede gerere poffe viuo eo, cuius in bonis ge- | patris accipienda fit? finge patrem putaffe Praeääaïfemfiülitim J c;(j!
! rendum fit, Labeo ait. $,. — Es ! certum effe finge *??, et fic adire: an adquirat hereditatem? — '
| XXVIII. VLPIANVS/ liþro, &q&ï*ad Sabinum. Amnr- | puto adquirere: fed contra, non adquirere. $-ge Si certus
'sTo ejfffimat, Praetorem aditüm; facültatem faCere debere | fum, non effe falfum teftamentum, vel irritum, vel ruptum:
^5heredi, rationes defuntti ab eo petere, penes quem depofitae | licet dicatur effe, poffum adire hereditatem. |
Lfunt, deliberanti de adeunda hereditate. XXXIl. PAvrvs libro IL. ad Sabinum. Hanrepnt
XXIX. PowroNivs dbro-tHk

: ad Sabinum. Qvr | cum poftumo inftituto/reliquae partes ederefeane, quae poftu- ^ / "TP
,JHERES inftitutus prohibeatur ? ab eo, qui vna inftitutus | mo datae funt, fi certum fit non effe praegnátem, licet he-

! jam hereditatem adiit, tabulas, litteras, rationes infpicere mor- | res ignoret. D u nes. DOD 5
| tui, vnde fcire poffet, an fibi adeunda effet hereditas, non vi- | — XXXII. Vreramwvs libroVilf:adSabinum. Hxmnxes ! 7 !7 ,lþ /:/.
.detur pro herede gerere. | | | | infütutus, fi putet teftatorem viuere, quamuis iam defunctus Bere n
XXX. Vrrriawvs libro WE ad Sabinum. | Cv | fit: adire hereditatem non poteft. «$*r; Sed et fi fcit, fe he-

QVIDAM legationis . caufa abfens fihüm heredem inftitutum
non potuiffet iubere adire in prouincia agentem ?7, Diuus
pius refcripfit Confulibus, fubuenire ei oportere, mortuo filio:
eoqquodireipublicae caufa aberat 99..— $. . Qupd dicitur, P&o-

'XIMVS A FILIO POSTVMO HERES, DVM MVLIER

PRAEGN&S EST, AVT PVTATVR ESSE, ADIRE H E-
REDITATEM NON POTEST: SED SI SCIT NON ESSE
PRAEGNA(TEM, POTEST: acciperjproximus a ventre, qui
fuum heredem pariturus eft. Et *? non folum ad teftatos
haec verba, verum ad f/fíteftatos quoque pertinent, | Et in eo

redem inftitutum, fed vtrum pure, an füb condicione, ignoret,
non poterit adire hereditatem, licet" püre heres inftitutus fit:
et * fub condicione, licet ^ paruerit condicioni. $«2. Sed
et fi de condicione teftatoris incertus fit, paterfamilias an fi-
liusfamilias fit, non poterit adire hereditatem, etíi eius con-
dicionis fit if véritate, Vt ? teftari poterit.
| AXXIL Pavrvs libro XH.—ad-Pleutiums. Qvop
fi dubitet, & apud hoftes deceffit 5, an ciuis Rorhanus: quo-
niam,vtroque cafu eft ius adeundi, et in re eft vt poffit adire,
dicendum eft poffe adire. ; '

XXXIV. Vreiawvs libro VIIL.-ad-Sabimumz Sxp — 4 ////.

WEE cD€w ventre idem accipias, qui legitimum vel confanguineum jJpa- | r Vrbi : VIIL. ad-Sabi
",U ! wopster cem-yiturus eft Quoniam mortis tempore qui in vtero eft, quan- | ET 5 fi de fua ;CODdIClone.qms dubitet, * an filiusfamilias fit,
V -91u^9, tum ad moram faciendam inferioribus,, et fibi locum facien- 'goüe eum adqulrereþgredltatem, iam dictum eft. Curautem,
dum fi fuerit editus, pro jiam nato hab.ïgr. Idemque et per | i fuancl ignoret condicionem, gdire Po'.te(ï: fi teftatoris, non
UE NT bonorumfpoffeffionem edictalem) DeniquePraetes ventrem ?? | poteft * 111;1 ratio e&, quod qui condicionem. teftatoris ipno- EV
0 L Vf'/æ m*mittit in poffeffionem. .S$e9r Siue igitur putem praegna&e)m, fat, an valeat tgüamentlxm dubitat:;qui de/ fua *, deteftamene ; ; « dem,
d fiuefit reuera praegnás, quae eum paritura eft qui füus heres | to certus eft. && Sed et fi cum effet pure inftitutus, puta- AR
»"» m futürus eft ?*, adire hereditatem non f;poffum: [quoniam:?? | uit füb condicione, et impleta condicione; quam inie&tam pu- // €/Z.
äzw' in eo eft, vt rumpatur teftamentum: nifiA proponas ventrem | tauit *, adiit, an poflit adquirere hereditatem ? Confequens
" infitutum vel exheredatum. $. 3. Quod dicitur, sr Pv r &- eifc dicere, I.o poffe eum adire, maxime cum haec fufpicio ni-
TVR ESSE PRAEGNA(S, fic accipiendum eft ??, fi dicat fe | hil ei offuerit, nec periculum adt.ulerit.ä Facilius quis admit- —
[ Pmegnäem. Quid ergo, fi ipfa non dicat, fed neget, alii di- | tet, fi quis pure m(þtutug, putabit ** fe fub condicione infti« (( 24
cant praegnäemw Adhuc adiri heretgitas non potefg:.fin—- tutum, CQndICIOHequ? l.mpleta.m, quam in euentut putabat:
e obftetrices dicere. Quid, fi ipfe (p'ut,gt ?^ folus? Si iufta | nam in nullo haec fufpl'f:m offuit. : | |
ratione ductus, non poteft adire: fi fecundum ma.lrgorum opi- | . —« XXXV. IpEM hbroæ).ad Sablpum. Srovishe- 4 j L /f.
nionem, poteft. $. Quid ergo, fi praegnas fugt, cum pu- | fes lnPatut.us ex parte, mox Titio fu.b!htgl:us, ante quam ex
taret heres non eíffe praegnatem, et adiit: mox abortum fa- caufa fubftitutionis ei deferatur hereditas, pro hergde geffe-
&tum eft? Procul dubio nihil egf/it 95, CTotiens igitur ei fua | rit: erit þeres. ex .caufa quoque fub&.üutloms: quoniam inuito
Jl praefumptio proficit, quotiens concürrit cum veritate. .ä...þ quoque ei adcrefcit portio. Idem dico ïtg fi filiusfamilias vel
-* —— Sed et fi ipfa mulier heres inftituta fit, quae fe praegnatem ['eruusz iuffu dom;m vel patris adierift !^ h.ere(.ilta.tem, mox .
,;yjüjþj, ' fingit, adeundo adquiret hereditatem. . Per contrarium non | emancipatus, »vewl manumdïus, ex .caufa fubfgtut;oms adeayft, - f
adquiret, fi fe putet praegnatem, cum non fit. 46e Suum |jerunt namque her*fie;: funt enim Jappendices] praecedentis /. *** OR
heredem, certum eft, ex affe heredem effe, etfi putat ?9 effe | inftitutionis.. -5--1-58; eg&dust per condicionem fibi datam' - ditpes r AT i
praegnátem mulierém, quae non eft praegnás. Quid, fi vnum | pater filium iuffit adire, dicendumyerit, eum non quaefiffe (uam —— ^« ?ton.
in vtero habeat, an ex parte dimidia fit heres? Siue inftitu- | portionem. .$.2. Sed fi ex duobus flliis vnum iufferit, de-
tum poftumum proponas, fiue inteftatum patrem. deceffiffe : bebit et alium filium iubere adire.
uod et Sextum "*jProponiumy) ?7| opinatum Tertyllianus

p

XXXVI. PoxPoxrvs librolll. ad Sabinum. BrnkES

[; ]

p
* UTOP ?ibro .g;iäïgg/Quae&ianum refert: putaffe 33 enim, ficuti cum fua parte dominus vel pater adierit: neceffarium eft iuffumy , $-;
J delideise vacuo vtero füus ex affe heres eft, ita et cum vnumgerit, nec | vt filius|vel feruus coheredes adeant. — . —— j us COU
Í./m, per naturam humanae condicionis alium partum formare poteft, XXXVII. IngM libro [V/ ad Sabinum. H£mnks in ; j^;-

quod quidem poft certum tempus conceptionis eueniet ?9 ex | omne ius mortui, non tantum [fingularum rerum dominium

parte dimidia et ignorantem fore heredem: non ex quarta, vt füccedit: cum et ea, quae ,in nominibus;fint ^*, ad heredem ; /'655.6us,

lulianus putat. 4mg. Scientia autem, vel opinio,| fi filiusfa-

transeánt,
^ XXXVIIL

1». GEB. —— 86 Hal. probibetue. GES, — 87 Hal ageus, et n margine: | BR. Pal. L. If II Vat. Barb. Otob. Bynkersh. þfed et Hal. GE?. ',h98.Hag.
alias, asentem. GEB. /$88 Hal. abfuerit. GEB. — 89 Hal. praegnautem, poteft | putat. G EB. 99 Hal.byeuene*wt. G E B. 106 H à Poxfta in II. alut? -lnN—«T
accipevebp. a. V. qQ. $. b. p. effet. non folum etc. GEB. 9o Hal. Denigne per | Flor. effe: fingere, t1 res ità fe. habet. B R. Confulmt: poftea de þoc loco oi-
bonorum poffeffionem. talem p.me'tar gentrem, et in margine: alias, idemque et fter fuum. Saluznium, qui in fchedula adfclr;püf:wcertu?n effe fngüäia??f.vt n
per bonorum. poffeffionem edictalem. praetor denique ventrem etc, alias, poffeffio- ,'H,al,' vel, locp: et. ïl*äzl praïfïl;iïl.a Zt, äät; : lzceta; GI—FI:aBlb, : ä, R .d:-c*,ej]ärit.
mem, talem denique. — Conf. Elb. Leonin, VII. Emendat. 4. M. vlt. BR. — 9X | veritate. GERM — ; 1git . k r r Moc IN LR
at inferi 3: 71 . Ap, Hal. et, abeft. GER. 7 Vulg. praefipit: paterfamlias. B R.
al. effet. GE B. ? Hal. inferit et; — 93 Ap. Hal. eff, abeft. GEB. — 94 | BR« 6' P. b À A 2 iodair Mude
äal. £c,:ffrVulg. Quod þgz'pfe putet folus, figno interrogationis poft ivltimam 1voc«f:m SdHaï. quszu:gm. G EII:. Flor9 ïïäapltilttgg (;Erz;)ofïtalï ïtalitapäïgläiii (l;::.
áh comma mutato. BR. — 95 Hal, et Vulg. egit. 8R, — 96 Hal. et Vulg. pu- | fedstatem. GEP. — oU i f : Hal. funt.
— 327 p : ; ;eti Hal. et Vulg, adjerit, et inox : adeat. BR 13 E.
(8í Gothofr. in notaà 4h Pomponium, ta omnes etam MSS. | BR, —— 12 ; mnox |
tet, BR 97 P , ! | — Mmmm 3 : 14

. poftédquam prior abftinuit,

re implicitum, ea condicione

ovb vt

5 J m
rev ïrt'i

K " $ 1
-« £Q4tn Veecct €y€
6 ,,,

! ,Jä'ï-**

^
324 €A44A4— «

'at Q ;;ïl fn ; *'Z'

£, ^ ; $

e

14 LC PIR. . st

6?4 'l 4 .: j
LGAm.,,

2 f;"j/?/ a juih »

44 ; ch

tamen propter patris . [12 :
toribus patérnis cogatür refpóndere? vtputa fi impuberi fue-

fione, impuberis hereditatem amplecti.
ïg l.ï,'ï . z *

$28
XXXVIIL VrriANYS libro 36EHt; ad Edi&um, S:

pvo fint neceffarii heredes, quorum alter fe abftinuit, altet,
immifcuit fe: dicendum eft, hunc
non poffe recufare, quo minus totahonera hereditaria fubeat:
qui enim fcit, aut fcire potuit, illo abftinente, fe:oneribus fo-
adire videtur. -

XXXIX. Ipngw libro XLVI. ad Edictum. QvaAm-

piv poteft ex teftamento adiri hereditas, ab inteftato non de-
fertur.

XL. TP w libro fV. !^ Difputationum- QvAESrzTVM
eft, an licet quis paternae. hereditatis nihil attingat, ahqw'd
is voluntatem habeat, vel faciat, an credi-

- XXb.
l V icenfitófexto
Diseftorum fcripfit, inCidere 6(1'['[.1 .irf' 'Egli&um, fi f:e immifcue-
ritLimpuberis'hereditati: nam qui iudicium parentis oppugna-
uerit *5, non debet *^ ex eadem hereditate quicquam confe-
qui. Sed Marcellus eleganter diftinguit, multum intereffe,
vtrum ex affe fuerit inftitutus 4a-'7 patris teftamento, aa-ese
z5 fi ex parte, potuerit fine metu, remota patris füccef-

XLI. Ivrrawvs libro XXVI.-Digeftorem. '?. E r
L1rvs, qui fe paterna hereditate abftinuit, fi exheredati fra-
tris hereditati fe immifcuþfit, et pro herede geflerit, poterit ex
fubftitutione hereditatem optinere.

rit fübftitutus: in qua, fpecie Tulianus libro

XLII. VrprANvS libro IV; Difputationum. ?. Iv-
LIANVS libro ivicenfimofexto Digeftorum (ícripfit ^9. Si

pupillus paterna hereditate fe abftinuiffet, deinde i alidüis he-
res extitifet, non effe euem- compellendum creditoribus pater-
nis refpondere, nifi fubftitutus ei /fuit ^*: inclinat enim in
hoc, vt putet fübftitutum etiam patris onera fubiturum. Quae
fententia a Marcello reCte notata eft: impugnat enim vtilita-
tem pupilli, qui ipfe faltem poteft haþere fucceffqrem: mmetu.
enim onerum patris, timidius quis etiam impuberis heredita-
tem;adibit: alioquin, inquit, et fi /frater fuit; omiíffa caufa te-
ftamenti, ab inteftato poffidebit hereditatem: et quidem im-
pune: nec enim videtur voluiffe fraudare Ecji&um, qui fibi
profpicit, ne&oneribus peteie pupilli hereditas implicaretur ??.
Sed quod in,fratredfcripfit, credo ita 1ntelleger.1düm, f1 non im-
puberis frater fuit, fed teftatoris: ceterum vtique, ü frater a.
patre fratri5fubftitutus impuberi fit, fine dubio neceffarius he-
res exiftet. $. 1. Si in focietatem ??, quam viuo patre in-

choauerat filius, poft mortem patris perfeuerauerit: jIulianus;

reéte diftingyit, intereffe, vtrum rem coeptam füb patre perfie
cit ?^^, an nouam inchoauit ?? ;; nam fi iquid nouunyinf focie-
tatem inchoaät 26, non videri(inifcuiffe ?? hereditàti patris,
fcripfit. $. 2. Si feruum paternum filius manumiferit7? fine
dubio miícuiffe fe paternae hereditati videbitur. &&—4. Pro-
ponebatur filius aspatre de caftrenfi peculio feruos comparaffe,
eosque a patre manuümittere rogatus ??, cum heres ellet ab
eo inftitutus. Quaerebatur, fi fe abftinuiflet paterna heredi-
tate, eosque manumififfet, an mifícuiffe fe paternae hereditati
videatur ??? Dicebamus, nifi euidenter quafi heres manumi-
ferit 3?, non debere ?* eum calumniam pati, quafi 4eni-
fctf/xwlereditati. Á | |

14 Scriptum erat Flor. quadragenfimoto, quod iam bis fuerit : quadragenfimo. Ypfum

- autem to ftatim ab ipfo librario fe.corrigente eft adie&um, vt nempe d et agenfimo

deletis fit: quarto. BR. — 15 Habet hic Taur. oppugnauerit, fed inuita fcriptura
Florentina, quae habet : oppugnuauerat. Omnestamen hic vt Taur. B R. Etiam Hal.
GEE. 16 Hal.eum nou debere. GEB. — 17 Ap. Hal. et Vulgo zz, abeft, B R.
18 Haec infcriptio etiam ita legitur ap. Hal. GEB. — 19 Etiam haec inícriptio
eft ap. Hal. GEB. — 20 Haec priora Vulgo defunt, B&R. Quod ergo ad Hal.
attinet, etiam ifta habet, mutato rantum vd fcripfit in: . fcribit. 21 Hal. et
Vulg, fuiffet. B R. 22, Hal. zmplicetur. 23 Hal. et Vulg. focietate. BR.
24, Hal. perficiat. G XB. 25 Hal. iucobauerit. GEB. . 26 Hal. in. focietate
incobanit. GEB. 27 Hal. fe snifcuiffe. Vwulg, fe zmmifcujffe. BR. Ego nul-

lus dubito, a Taur. fcribi debuiffe; miftuiSE, quae locutio in proximo iterum

-feffonem: igitur bonorum

DIGESTORVM LIB. XXIX TIT. Il

torum Hnxgs
per feruum hereditarium eiusdem hereditatis partem, vel id
quod eiusdem hereditatis fit, adquirere non poteft. -
XLIV. InEw libro XEVTI-Digeftorum. QvorrEeNsS
pupillus patri heres extitit, et abftinet ?? fe hereditate, quam-

uis patris bona fub creditoribus fiant 33, tarnen ráta haberi

,,;L-ï £5
XLIII. IvnxANvs/libro XX Diene

, »

debent quaecumque pupillus bona fide gefferit: et ideo ei,.

qui fundum tutore auctore a pupillo emerit, fuccurrendum
erit: nec intereft, pupillus foluendo fit, necne. :
XLV. Ipn&w libro I. ad-Vrfeium t &« ADITIO
hereditatis non eft in opera feruili. J Idcirco, fi feruus
dotalis adierit, actione de dote eam hereditatem mulier recis
perabit ?*, quamuis ea, quae ex operis dotalium ?? adqui-
runtur, ad virum pertineant. $.2. Et.cum, quaeftus et.com-
pendii|focietas initur, quidquid ex operis füis focius adqui-
fierit, in medium conferft ??, fibi autem quisque heredita-
tem adquirit. $-3. Praeterea nec ?7 fructuarius quidem fer-
uus iuffu eius, qui vfümfructum in eo habét, adire heredita-
tem poterit. -&ez« Et quod a quibusdam refpondetur, fi li-

ber homo qui bona fide mihi feruiebat, propter me heres in-«

ftitutus erit, poffe eum iuffü meo adire hereditatem: poteft

verum effe, vt intellegatur non opera fua mihi adquirere, fed'

ex re mea: ficut in füipulando, et per traditionem accipien-
do, ex re mea mihi adquirat ?9. - ! "
XLVI. ArRicawvs libro L Quaeftionum. Cv«
FALSVM teftamentum diceretur 3?, fi quidem ipfe heres|ac-
cufaretur ^?, quoniam certus effe debeat fe falfum non fecit-

| x.m'*u-,,.,-
LA CL U

XLVII. Ipgw libro IV. : tionum, Qvi skem-
vvM füum heredem inftitutum adire iufferat, prius quam il-
le adiret, furiofus eít fattus: negauit,/re&e feruumjaditurum *
quoniam non nifi voluntate domini adquiri hereditas poteft:
furiofi autem voluntas nulla eft, . | ! |
XLVIII. PAvrvs librol-Manmualium. Sr ovris ali-

cui mandauerit, vt fi aeftimauerit, peteref *^ fibi bonorum

É

fe, recte jadibit hereditatem: fin autem alius argueretur *5 45,"5'1 * g
Jcitra confcientiam eius, non poteft adire: quafijdubitet verum J «4 1«f«

| effe teftamentum. 4 J da,

J J :9( YuLLum
£53€ T'ecto.,

woffeffionemi:: et poftquam ille petit ^?, furere coeperit: ni-/ //»jf

hilo minus adquifita eft ei bonorum poffeffio. | Quod fi, ante-
quam ille petat, is, qui mandauit petendum ^^, furere coepe-
rit: dicendum non eft ^?, ftatim ei adquifitam bonorum pof-
poffeffionis petitio ratihabitione
debet confirmari. | | | !

XLIX. ArR1cANvs libro IV. Quaeftionum. - .P v-
PILLYVM, etiam Éd tutore auctore, qui tutelam non gerát ^5,
hereditatem adeundo obligari ait. & T
L. Mop£sTjfyvs librofingulart deiBurematicis,. Sx

PER epiftulam feruo pupilli tutor hereditatem adire iufferit:
fi poft fübfcriptam epiftulam ^? tutor moriatur, antequam ex
epiftula feruus adiret, nemo dicturus eft, obligari poftea pu-
pillum hereditati. , d
Ll. ArnicaANvs libro IV. Quaeftionum.s Ev»x,
OvI duobus teftamentis eiusdem teftatoris heres fcribitur,
cum dubitet, num pofterius falfum fit, ex neutro eorum poffe
adire hereditatem placet. $. r. Filiusfamilias heres fcri-

| ptus
Occurrit. G EB. 28 Hal addit: effe. GE B. 29 Hal. videretur. GER.
- 30 Erat olim Flor. manumifit. BR. 31 Taur. deVere. GER. 32 Hal,

abfüinuit. GEB. — 33 Sic: fieri, pro: conflitut, in L. 2. $. 2. fupra de Adopt.

$..4. L. de Tutel. et ap. Vlpian. Fragment. c. VII. $. vlt.in fim. BYNK. — . 34
Taur. reciperaVit. GER. 35 Hal. et Vulg. inferunt: feruorum, BR. —— 36

Hal. et Vulg. confert. BR. —— 37 Hal. et Vulg. «e. BR. 38 Hal. et Vulg.
adquirit, BR. 39 Hal. et Vulg. dicetwr. BR. 40 Hal. accufatuv. GE B.
41 Hal. et Vulg. argsetur. B. 42 Hal vt fi exiflimauerit, petat. GEB.
453 Hal. et Vulg. petzit, et ita malo. g &. Et malle debebat Taur. petit, vt alias,
GE R. 44 Hal. petendam. GE B. 45 Flor. cum lineolis eft redu&um, vt
fit: dicendum - efl, momn. ftatim, quod rectius, et ita omnes. BR. Etiam Hal.
G E B. 46 Vulg. gerit, ER.
: 4

47 Hal pofb fcriptam epiflolam. GEs. .

All'l
1 /,W?

Mlz'*ï

—— —R C

Jm;m;

l 59:'*?,&»59
",

DIGESTORVM *LIB. XXDG oTITLSILE

ptus *9 patrem fuum certiorem fecerat, videri fibi foluendo |
eífe hereditatem: pater reícripferat, fibi parum idoneam re-
nuntiari: itaque debere eum diligentius explorare, et ita adi-
.. re, fi idoneam comperiífet :Sfilius, acceptis litteris patris, adiit
1.f hereditatem. Dubitatum eft, an recte adiffet? ^9 Probabi-
lius diceretur 5?, quamdiu perfuafum ei non fit foluendoreffe
hereditatem, patrem non obligaffe£; $.—2: Sed et fi quis ita
dixerit, SI SOLVENDO,HEREDITAS EST, ADEO HE-
REDITATEM: nulla aditio eft. : Aue[t ,. i
vIla LIL 5* Mancff xX vs libro IV--iafttutionmm:/ Cvv
| u1[,, BERES inftitutus erat ?? filius, et habebat patrem/furiofum,
- ^ 77 1n euius erat poteftate: interponere fe fuam beniuolentiam
C p p
. Diuus Pius refcripfit, vt M iliusfamilias-adierit, perinde habea-
tur, atque fi paterfamilias adiffet: permifitque ei et feruos he-
reditatis manumittere. $. r. Qui ex parte heres inftitutus eft
pure, ex parte fub condicione, folus: etiam|:pendente condi-
cione, *f-adierit hereditatem, ex affe heres erit: quia folus he-
A den. res futurus eit omnimodo: nifi habeat in condicionalem par-
— tem fubftitutum. : : : yeron
LIII. Garzvslibro XIV. 55-adlegem-Iuliam-et-Papie
Qvr x duabus partibus trezes inftitutus fuerit, ex alia pure,
ex alia fub condicione: et ex pura inftitutione adierit, et de-
ceíferit, pofteaque condicio extiterit ?*: ea quoque pars ad.
heredem éius pertinet.
res extiterit, deficientium partes etiam inuitus excipit ??, id

LÀ

£
Vi r Ed As eft, tacite ei deficientium|partes etiam inuito adcrefcunt.
LAIX« - LIV. FronEN T1Nvs librojVIIL, Inftitutionum-" H -
t ," RES quandoque, adeundo hereditatem, iam tunc a mortejfuüc- -
—LC[C;F"Mn ' ceffiffe defuncto intellegitur] — : ,
| LUX Wec.LV. Mancranvs)?* Hibro-IL -Reg m Cv«
u ] . RHEREDITATE patris neceffarius heres fe abftineat ?*, con-,
dicio coheredi, fiue fuo, fiue extraneo, defertur, vt aut totam
" adgnofcat, aut a toto recedat: et ita fe abítinere poteft pro-

J $Uf

"I

Di

pter alium, qui per fuàm perfonam non poterat: fi tamen cre-
ditores dicant, fe contentos efle eius portione, quia non poteft
exonerari, nifi deferatur condicio, et alterius parte abftinere
fe creditores debent, vt eius a(Xiones ei, qui conuenitur,
dentur. ii A dl aj " |
LVI. VurraAwvs librozVII. ad-Ediétum.— Sx rs qui
imrmifcuit fe hereditati, deceffiffet, deinde alter fe abftinet ?* :
eadem condicio deferenda eft heredi eius, quae et ipfi: quod|
| Marcfl us ait. COX FM .k
VIL. Garvs libro XXIIL . ad Edictum p
" NEckessAR1irS heredibus non folum impuberibus, fed etia
puberibus, abflinendi fe ?? ab hereditate Proconful potefta-
0ooe , tem facit:, vt quamuis creditoribus hereditariis iure ciuili te-
-&l reantur, &ftén in eos a&io non detur, fi velint érelinque-
Ü ? ? que
re $? hereditatem. Seaämpuberibu-s quidem, etiam fi fe im-
. mifcuerint hereditati, praeftat abftinendi facultatem : puberi-
L. '44/., bus jautem ita, fi fe non immifcuerint. $. 1. Sed tàien et
| . puberibus minoribus vigintiqüinque annis, fi temere damno-
fam hereditatem pa.x'elïtätappetierilït, ex generali Edicto, quod
eít de minoribus yi,giüt,qugiünque annis 9*, fuccurrit: cum, et-
fi extranei damnofam hereditatem adierint, ?^ ex ea parte

:

48 Vulg, inftitutus. BR. — 49 Hal. et Vulg. praefigunt Sed.BR. — 50 Hal. et
Vulg. dicetur. BR. 51 Hic apud Hal. praeter numerum LII. nihil apparet,
ne quidem ICti nomen. GEB. — 52 Hal, effet, et mox: baberet. GER. — 53
Flor. quondam erat: tertio qzarto decimo.BR. 54 Mal. exflitit. GEB. — 55
Hal. et Vulg. accipit. Ap. Hal. reliqua abfunt. B R. 56 Hal. MARCEL-
LVS. GEB. 51 Hal. abflinet. 58 Hal. er Vulg. abflineret. BR. 59
Ap. Hal. fe, abeft. 60 Hal et Vulg. relinquere. BR. 6t Hal. verba:
quod e. d. m. v. q. annis, parenthefi includit, et in margine addit: alias defunt.
GE B. 62, Vulg. praefigit? etZam. BR. 65 Hal. et Vulg. refiituat. BR.
64 'Taur. fiBe. GEB. 65. Hal. accipiendum efl, íequenti: etiam, negle&to.
G E B. 66 Hal. exflitit. ' 67 Vulg. meceffarius. BR. - 68 Hal. IJABO-
LENVS.GEB. 69 Hal infltuerat. - "7/o Hal. et Vulg. petiit. BR. — Nem-
pe Taur. et hic dare poterat: petit. GEB, — 71 Vulg. inferit; eiuj. 8R, — 72

$. r. Qui femel aliqua ex parte he- .

292

Edi&ti in integrum eos reftituit 55. $. 5». Seruis autem ne-
ceffariis heredibus, fiue puberes fiue 9^ impuberes fint, hoc
non permittitur. | As !
LVIIIL. Pavrvs libro IT. Regularum- Ex PARTE
heres inftitutus feruus, et nondum adita hereditate a cohe-
rede eius, liber et heres fit neceffarius: quia non a colierede,
fed a femetipfo. accipit libertatem: nifi ita inftitutus fuerit,
CVM MIHI QVIS HERES ERIT, STICHVS LIBER ET
HERES ESTO.

LIX-N-kRArTIVS Jlibro

TRI heres extitit, fi idem filio impub itutus eft, non '-* m M
poteft hereditatem eius praeféfmittere. Quod fic recipien-
dum 9? eft, etiam fi viuo pupillo mortuus erit, deinde pu-
pillus impubes decefferit: nam is, qui heres extiterit 95, pu-
pillo quoque heres neceffaryoj $* erit: nam fi ipfum inuitum £: :«5.
obligat, coniungi eam paternae hereditati, et adcrefcendi iure
adquiri cuicumque patris heredi, ex])&imandum eft.
LX. jJAvorr Nvs, *5 libro l.« FOFi OOA
Ja €n ,

"beemie. FiL1vM emancipatum pater folum heredem inftüi- '
tuit 9?, et, fl is heres non effet, feruum liberum et heredem
effe iufferat: filius, tamquam pater demens fuiffet, bonorum -
* eius * ;poffeffionem/ ab inteftato petit "?, et ita heredita- / 4 adér-,
tem. ** pofledit. Labeo ait, fi probaretur fana mente pater ?? |
teftamentum feciffe, filium ex teftamento patri)theredem effes 4 $. a«
hoc falfum puto: nam filius emancipatus cüm hereditatemec.s) ^ ——
teftamento datam ad fe pertinere noluit, continuo ea ad fub- - :
ftitutum heredem tranfit 7?: nec poteft videri pro herede gef-
fiffe, qui, vt hereditatem omittéret, ex alia parte Edicti pof-
feffionem bonorum petat *^. Paulus. Et Proculus Labeonis
fententiam improbat, et in Iaijoleni fententia eft *5,
LXI. /MacExm libro €& de-Offreio-Praefidis; Sz wi-,(CIaececs, :
Nom annis/ poftéfquam ex parte heres extitit, 4n integrumy /^X x4;..
reftitutus eft: Diuus Seuerus conftituit, vt eius partis onus 4 (;5 —
coheres füfcipere non ** cogatur, fed ;:bonbrüm/poffetffio/cre- j , ;
LXIL. layorExXvs ** libro & exepofterioribusTome — 7-
-beonis.. A N TzsT1vs Labeo ait, fiitainítitutus fit, sx rv-
RAVERIT, HERES ESTO: quamuis iurauerit, non tamen -
eum ftatim heredem futurum, antequam pro herede aliquid
gelferit: quia iurando voluntatem magis fuam declaraffe vi-
deatur. Ego puto, fatis eum pro herede geffiffe, fi vt heres
iurauerit, Proculus idem: eoque iure vtimur. $. 1. Si fer-
| uus heres inftitutus poft iuffum domini, ant'equam adiret, alie-
natus effet: nouum iuílum pofterioris domini, non iuflum
prioris exigitur. — —

1

*

H *^
« ;
f4e pro Pon ,

T^ ] ^ - J* "m j
q,cä TXHL :LLIBR o fingulari regularum Po(npoml Marcel-. ...]
is notat "5-Fvniosvs adquirere fibi commodum here-

ditatis ex teftamento non poteft, nifi fi *? necefíarius patri
aut domino heres exiftat: per alium autem adquiri ei poteft:
veluti per feruum, , veléüm, quem in poteftate labet.
LXIV. il Ay.orENvs/?? libroIE-ex pofteziomibuedam —
-beomis. .SERvvs duorum heres inftitutus, et jadire jiuffus, «42 2454
fi alterius domini iuffu adierit, deinde manumiffus fuerit, po-
terit ipfe adeundo ex parte dimidia heres effe.

Q4UTTT

LXV.
Hal. et Vulg. patrem. BR. — 73 Hal. tranfiit, nifi et hic more Taur. dare ma-
lueris trazsit. 74 MHal. petat. 75 Hal. Paulus quoque et Proculus La-
beonis fententiam improbant, et im labolemi fenteutia eft Mavcellus. * Si mi-
*or etc. et in margine: * alia$ mouuwm caput. Notes fimul ex Ant.. Auguftino
III. Emendat. 1. Florentiae non re&e in Pauli nomine alterius capitis initium
fieri. BR. 76 Addead h. l. L. 5. fupra b. t. et Ana. Robertum Rer.. [a-
dicat. IV. $. BYNK. 77 Hal. IDEM. nempe quia apud eundem L. £7. cum
L. 60. in vnam coaluit. GERB, 78 Wnfolentia huius infcriptionis effecit, vt
haec vérba in ipfo MS. Florentino cum fuperiori lege confundantur, quod et
Ant. Auguftin. 11I. Emendat. 1. obferuauit, — Hal. haec verba iure feparauit in
hunc modum : MARCELLV'S lib. fing. vegulavrum. Pomponii uotat. ]Hlud vix
operae pretium eft adiicere, recentioribus fignis Flor. traiectum effe: Pomponii
vegalaram. W R; 49 Ap. Hal. et Vulgo fi, abeít. a. $o Hal. IABO-
, ( : LENF S.

*A.- i'('? *

(L6, n 0 ]

] ) 366 pro"9e^

C ,

A 1
| "acc u/wlf cone3,

"Ühüm,LXX. PAvrvs libro-bVIE- ad Edictüm. Iw rrv-

. of

LI €.

»

"XLLE HERES ESTO:

$39 *
£oucTtumt
LXV. Pavrvs libroIL. ad,Sabinum; ET sz fubfti-

tutum haberet idem feruus ita, sY HERES NON ERIT,
! fubftitutus locum non habet.
LXVI. VrPrraANvs libro f XI.ad-Ediétum^ S1 srR-
vvs communis vel vni ex dominis, vel pluribus, vel omni-
bus heres extiterit neceffarius: nullius eorum hereditate fe
poterit abftinere. : p
LXVII. Ipngw libro X -Regularem; SiSkR v vs com-
munis ab extero heres inftitutus, fi,iuffu vnius adierit heredi-
tatem, non pro maiore parte interim heredem eum facit, quam
pro dominica: deinde ceteris fociis non iubentibus, tacito iu-
re partes ei adcrefcunt *7. AE
LXVHI. PaAvrvs libro V-adlegcermdTulam-et-Pay
Cv sorvs feruus heres infjcitutus.üt du flput licet.ï vno
tempore omnium dominorum iüffu adire hereditatem, ita et
feparatis temporibus fingulorum iuffu reCte adit *?: nam
quia 9^ faepius adit, $* non ex teftamento, fed ex iure do-
minorum venire 95, vtilitatis caufa, videtur: ne, alterius fe-

7/

ftinatione, alterius ius laedatur. d 44
LXIX. VrrriANVvS libro LX.-ad-Edi&ium. QvaAw-
priv inítitutus admitti poteft, fuübítituto locus, nÓn eft: nec
ante fuccedere poteft, quam exclufo herede inftituto. Eue-
niet igitur, vt necefíarium fit remedium Praetoris etïälrca de-
negandas primo aCtiones, etcirca praeftituendum tempus fub-
füituto: quia intra diem primo praeftitutum, neque adire he-
reditatem poteft, neque pro herede gerere. Is autem, qui ter-
tio gradu fcriptus eft, fi primo deliberante fecundus decedat,
ipfe poteft ifudcedere..;, Ergo exfpeCtamus in fingulis, vt prius
-eis-deferatur hereditas/: 'tunc deinde ?*, pofteaquam delata eft,
exfpectamus diem praeftitutum: intra quem diem ??, nifi aut
adeat, aut pro herede gerat, denegamus ei actiones.

*
- .l.)-

mivM heredum gradibus hoc feruandum eft, vt fi teftamen-
tum proferatur, prius a fcriptis incipiatur: deinde tranfitus
fiat ad eos, ad quos legitima hereditas pertinet: etiam fi idem

fit, ad quem vtroque modo pertineat: nam hoc gradatim con-

fequitur, vt prius ex teftamento delatam, deinde legitimam
repudiet $?. Idem iufjs eft in bonorum poffeffione, vt prius
fcriptus repellat bonorum poffeffionem: deinde is, qui ab in-
teítato petere poteft. .$—r. Si vero ei, ad quem legitima he-
reditas poteft pertinere, condicio data fit, nihil conítituere
poteft de legitima, antequam dies condicionis ?? tranfeat: et
ideo dicendum eft, et in eo cafü, fi refpondit neutram here-
ditatem ad fe velle pertinere, bona defunctia creditoribus pof-
fidenda funt ?'. VX. .Sab:-
LXXI. VrPraANvs libroEXE ad Edictum. Sx sxn-
v vM quis alienum ab hoftibus re emgrit,; et heredem eum
cum libertate inftituerit: magis puto fore eum liberum,et ne-

-celfarimm- heredem: nam cum f[cribit ei-libertatem, vinculo

fuo refoluit: et in hoc folum reddit ?? iure poftliminii, vt

P H ; * 3
^non iterum feruuse*ms fiat, cuius erat antequam caperetur,

hoc enim fatis impium eft ??: fed vt ?^ priftino domino ?5

fuam aeftimationem omnimodo offerat, vel maneat ei obliga-.

tus donec pretium foluat: quod libertatis fauore introductum
eft. $. r. Si quis hac lege emptus fit, vt intra certum diem
manumittatur,. et cum libertate heres inftitutus fit: an gjffuc—
currendum fit, vt fe abftineat, videamus? .Magisque eft, vt,

donec dies non extiterit ??, poffit ei neceffarius heres effici,

et non poflit fe, ?* abftinere: fin autem dies praeteritus
fuerit, tunc non neceffarius, fed voluntarius heres efficitur,

LENVS. GER. 81 Taur. ad Grefcunt. GESR. 82 Hal. inflitutus eft,
85 Hal. et Vulg. adibit. B R. 84 Hak 440od,loco: quia. GEB. — 85 Hal.
praefigit zd. GEB. . 86 Hal. ezenire. G E B. 87 Hal. demum, locoz deinde.
GEB. 88 Ap. Hal. et Vulg. diem, abeft. Bn. 89 Hal. repudiat. 9c
Hal. confütutiouis, G EB. 91 Ap. Hal. funt, abeft. GEr. 92, Hal. et
Vulg. redit. BR. 93 Hal. effet. GER. . 94 Ap. Hal, vt, abeft, GE R.
95. Graeci: và mgóx PecnóTu. RR 96 Hal exfütjt. GER.

»

DIGESTORVM. LIB. XXIX. TIT. Il

$C € x;('*uæþui,, Crm;
et poteft fe abftinere fecundum exemplum eius, cui fideicom-
miífaria libertas fub condicione debebatur. $. 2. Si quis de-
derit nummos domino, vt manumittatur: puto huic omnimo-
do effe-fuccurrendum.J; $. 3. Praetor ait, sy PER EVM

]l ^en dfe,

EAMVE FACTVM ERIT, QVO QVID EX EA HERE- jf
DITATE AMOVERETVR. $4 Si quis fuus fe didit re- lcr-
tinere hereditatem nolle, aliquid autem ex hereditate amoue-
rit: abftinendi beneficium non habebit. -$. 5. Non dixit
Praetor, st QvriD AMOVERIT, ?? fed st PER EVM LA

EAMVE FACTVM ERIT, QVO QVID EX EA AMOV E- ,,
RETVR:fÍlue ergo ipfe amouerit, fiue amouendüm curaue- /g
rit, Edictum locum habebit. $.6. Amouiffe]eum accipirius, À 444 .
qui quid celauerit, aut interüerterit, aut confumpferit. $. 7. ^ -
Ait Praetor, Qvo QvrzD EX EA AMOVERETVR: fiue au-
tem vna res fiue plures fuerint amotae, Edicto locus eft, fiue
ex ea- hereditate fint, fiue ad eam hereditatem pertineant.
$—8- Amouere non videtur, qui non callido animo nec ma-
ligno rem k&pofuit, Ne is quidem, qui in re errauit, dum |
putat non elle hereditariam. $i ?? igitur non animo amo- ! |
uendi, nec vt hereditatildamnum detj rem abftulit: fed dum. '?"-""ï;""?*"u*":
putat non effe hereditariam, dicendum eft, eum amouiffe non,,gw,.,,,,,.,ïï,'gæ |
videri. $. 9. Haec verba Edicti ad eum pertinent, qui ante É
quide^3? amouit, deinde fe abftinet * : ceterum fi ante fe ab-
ftinuit, deinde tunc amouit, hic videamus, an Edicto locus
fit? Magisque eft, vt putem, iftic ^ Sabini fententiam admit- a
tendam: fcilicet, vt furti potius jaCtione. creditoribus tenea- 1 4«Jatcno,
tur: etenim qui femel feabftinuit, quemadmodum ex poft de-
li£cto obligatur ?? ( "
LXXII. Pavrvs liro lautium, Sr ovrs he-
res ita fcriptus fuerit, vt intra certum tempus adeat heredita-
tem: et, fi non ita adierit, alius ei fübftituatur: prior autem
heres, antequam adiret, decefferit: nemo dubitat, quin fubfti-
tutus vltimum diem aditionis expectare non folet ^.1ve. . .
LXXIII. Inzw libro VHE—ad- Plautium. Sri QVIS, |
non quafi heres, fed quafi patroni filius, egens, a liberto pa- n
terno ali velit: procui dubio hác extra caufam eft immifcendi
fe bonis paternis: et ita rette Labeo fcribit. :
,IXXIV. Inxw libro XIzi inm. QvrpevTAT
" , B .v . innr; ^
fe decem.dare iuffum ?, cum quinque iuffus fit: fi decém de-
derit,jfietjheres adeundo. .$. 1. At fi g—uitïque, putet fe iuf-.
fum dare, cum decém dare iuffus eft, et dat $ quitique, non
implet condicionem: fed ad aliquid proficit, vt, fi adimpleue- -
rit reliquum, aliorum xq.!iinq.u,e/datiöngg,vïdeatur" condicio effe )
impleta.. $. 2. Qui bona -&ée. feruit, fi quafi iuffu domini
adierit, non obligabitur *. -&—a. Similis eft huic. ftatuliber,
qui iuffüs ab herede adire hereditatem, poft condicionem li-
bertatis exiftentem, cum hoc ignoraret, adiit. $. 4. De eo,
qui heres inftitutus ab aliquo dubitat, * an * libertas ei ex te-
Íramento domini optigerit, cum nefciat condicionem liberta-
.tis extitiffe, vel hereditatem aditam, an adeundo Heres fiat,
videndumJ Tulianus huiic dicgret fieri heredem. 18
LXXV. Manc£LÉvs libroIX.—Bigeftorum. — Ex

: 4 """'"*73"*;""?,"
sEMISsSE Titius heres fcriptus eft: quadran

j

Ljïgfþ

AUt':

: !f'ïcctt/»n(,',;
L Mb o 90 Mf
is bonorum pof-
fefionem per errorem petit. Quaero, an nihil a&um fit: an .
vero perinde omnia feruanda fint, ac fi quadrans nominatus | ^»:
non fit ? ,Refpondit, magis nihil aCctum effe, quemadmodum ?, Z2
cum ex femifle fcriptus heres, ex quadrante per errorem adiit
hereditatem.

LXXVI. Ia

! AVOLENVS ? libroIV.EpiWfularum. S1 — .
|rv ex parte fexta fub,condicione inftitutus fuiffes heres, et | n
Hs (ex parlä Le f €xlanlo Jg)b,, 4u, 3 ( ) A . Mesty , omit- :
Ap. Hal. et Vulg. alterum | fe, abeft. BR.. 98 Taur. AMOLbERIT.
G E B. 99 Hal. et Vulg. inferunt guis. BR. Ioo Hal. q«i aliqwid amte. -
GE B. I Hal. abflinuit. GEB. 2 Hal. et Vulg. bi. BR. — 3 Hal. obli-
getur. GEB. — 4 Gothofr. in nota; non foleat. Hal. GER. 5. T'aüt,
iu Sum. 6 Hal. iuffus fit, et det. 4 Xaur. obligaVituv. GERB. 8 Hal.

'g11

quam, loco: quemddmodum. GX , 9 Ha. IABOLENF $. Gzxz.

»
inüle
^

Wm,

E A

LL 9

d fe

l/m!

J
| *F)fu

L...144.

"n

DIGESTORVM LIB. XXIX.. TIT. IL..— — ;

otmittentelpartem fuam Titio, cui fübftitutus eras, ex fübfti- |
tutione adiffes, deinde condicio iure fextantis extitiffet: quae-
ro, an adire neceffe habueris, ne fextans tuus intereat? jRe-
fpondit, nihil intereft *?, vtrum ex fubftitutione prius adi-
erit;**, an ex prima inftitutione: cum ab vtraque caufa vna.
aditio füfficiit : fextans itaque, qui fub condicionegy !? datus
mihi eft, ad me folum pertine& $- Item fi tu fextantis, ex
quo inflitutus effes heres, omiferis aditionem: numquid jdu-.
bitas) quin ex fuübftitutione adeundo, Titianae partis habiturus
partem elfes? jRefpondit, non dubito quin, fi prima inftitu-
tione adeundo heres elfe poffim, in poteftate imea fit, quam
partem hereditatis aut amittere *? velim, aut vindicare.

LXXVII. Powrourvs libro VIIL «ad«Qai&tum,Mu-

—-eium- Irrvpn dubitari poteft, an **, fi cum teítamento he-

res inftitutus effem ab eo, qui etiam fi inteftatus deceffiffet,
legitima hereditas eius ad me pertineret? an-^*? fimul vtram-

que hereditatem repudiare poffim: *? quoniam antequam ex |

teftamento hereditatem repudiäfim, legitima nondum ad me
pertinet? Verum ** eodem momento intellegor et ex tefta-
mento, et legitimam repudiare: ficuti fi legitimam -velitn- ad
me pertinere, cüm fciam teftamento mihi relictam, videbor
ante repudiare teftamentum, et ita legitimam adquififfe. !
- LXXVIIL . Ipngw libro X€XXV.—ad-Queintum.Muei

Dvo rRATRES fuerant: *9 bonacommunia habuerant : eo-

-]-32ek mex,rum alter inteftato mortuus, füum heredem non reliquerat :

i k,l'
L'A.

frater, qui fupererat, nolebat ei heres eífe: confulebat, num
ob eam rem, quod communibus, cum fciret eum mortuum et-
fe, vfus effet, hereditati fe. alligatfet? (Refpondit, nifi eo. con-
filio vfus effet, quod vellet fe heredem effe, non adftringi:
itaque cauere *? debet ??, ne qua in re plus fua parte domi-
nationeyff interponeret. itt liasum
LXXIX. VrPrANVvs libro II. addesem-Tulianret«Pa-
in^'. PrLAcET,quotiens adquiritur per aliquem:hereditas,
vel quid aliud ei-esius quis in poteftate eft, confeftim adquiri

L )lüm,ei cuius eft in poteftate: neque momento aliquo fubfiftere in

L..14&

" A.-, s
1. ex ;g.(»;nl,,

quiritur. - : m
LXXX. PAvrvs libro-Vzaddesgem Tolianm
S1 sorvs heres ex pluribus partibus fuero inftitutus, vnam
partem omittere non poffum: nec intereft, in quibusdam ha-
beam fübftitutum, necne. S—r. Idenrputo, etiam fi aliis mi-
xüís ?^* heredibus, ex pluribus partibus heres inftitutus fim:
quod et hic, adeundo vnam portionem, -omnuem.^? adquiro,
f tamen, delatae fint. -$.—:|ltem fi feruus meus ex parte he-
res inftitutus fit pure, ex parte fub condicione, dato fcilicet
coherede, et iuffu meo adierit,] deinde eo manumiflo condicio
alterius portionis extiterit: verius eft, non mihi effe adquifi-
tam illam portionem, fed ipfüm comitari: omnia enim paria
permanere debent in id tempus, quo alterius portionis con-
dicio iextet, vt adquiratur ei, cui prior portio adquifita eft.
$—4. Ego quidem puto, et fi adhuc in poteftate fit, iterum

perfona eius, per quem adquiritur: etíic adquiri ei, cui ad-

10Hal.et Vulg.mibilinteveffe. BR. — Y1Putamuslegendum: adievis. itain $. 1.
eratolim: omifevit,pro: omiferis.BR. -
etiam Flor. finalis mexpuné&taeft. BR. — 13 Hal. et Vulg. omittere, BR..— 14 Ap.
Hal. a», abeft. GER. 15 Hal. inferit: per eam. GE B. I6 Hal. inferit:
quod magisefl. GEB. — VT Hal. Vude, loco: Verum. GEB. — 18 Hal. prae-
figit et. GEB. I9 Taur. caDere. GEB. 20 Hal. et omnes : debere. BR. .
21 Flor. verba: et Papiam, fuppleta funt. BR. 22, Gothofr. in nota: Al.
mixtis. Nempe ita ipíe Taur. in margine. - Corre&ionem hanc fere editores
praetulerunt, vt folent. pg, Etiam Hal. GEB. — 23 Hal. et Vulg. oumes. BR.
24 Hal. potuit. GEB. 25 Hal. TERTYLLIANVS, GEB.. — 26 Hal.
fadum fit. . 27 Hal inferit: tantum. Vulg. zon. BR. - 28 Hal. Si totam
bereditatem ant pavtem, et ad vocem : baereditatem in margine notat : alZas deeft.
GEBR. lllud zz vel am poteft videri delendum, vt male, repetitum ex: totam.
BYNE. 29 Hal. exterus, Vulg. extraneus. BR. 30 Gothofr. in nota:
Forte legendum : vacuo. vt iufra: ventre pleno, vacuo vtero. — Sed et Flor. li-

12 Hal.etomnes: couditzome, etcerte |

$31

adeundum effe, fi condicio extiterit: et illud, quod dicimus
femel adeundum, in eiusdem perfona locum habet, non.cum
per alium. adquirenda eft hereditas.,
LXXXI. VrPrraANwvs libro XIIL.-ad-
-Papiam.-- l'oTrENs videtur heres inftitutus etiam in caufa
fubftitutionis adiffe, quotiens adquirere fibi poffit 2* : nam i
mortuus effet, ad heredem non transferret fubftitntionem. ..
LXXXIL ('enENTIvs CrgMENS-^5 libro jXVI?

m
*

[ £ *

'ad legem. [uliam«et-Papiam,. S1 sknvvs eius, qui capere
non poteft, heres inftituatur, et antequam iuffu domini adeat
hereditatem, manumiftus alienatusue fit, et nihil in fraudem
legis factum effet ^9; ipfe admittitur ad hereditatem: fed et
fi partem,capere;?7. poffit dominus 'eius, eadem dicenda funt
de.parte, quam ille capere non poteft: nihil enim intereft, de
vniuerfo quaeratur, quod capere non poffit, an de portione.
LXXXIIL VrPramwvs libro XVHJf-ad.
inftitutus eft, tacite.rogatus fit reftituere: apparet, nihil ei de-
bere adcrefcere: quia rém non videtur habere, ^ — — d
LXXXIV. iIPAP1NIANVvVS/libro XV£-Quaetionume.
. VENTRE praeterito, fi filius, qui ifuit;j emancipatus, aut ex--
Lt;,egf9 heres inftitütus fit : -quamdiu rumpi.teftamentum poteft
nón defertur ex teftamento hereditas: fed fi vacuá, 3? ventre.
mulier fuit, et incerto eo filius in familia retentus vita decef.-

non aliter poílunt hereditatem quaerere, quayf fi non effe. práe-.
enatem fciant. Ergo fi ventre pleno fit mulier, nonne-ini-:
quum erit ?5 interea defunctum filium heredi füo rel.inque-.
re nihil? . et.ideo decreto filio fuccurrendum eft: quia, fiüe.
frater ei nafcatur, fiue:non. nafcatur, patri heres futurus eft.
. Eademque ?^* ratio facit, vt emancipato[quoque fübueniri de-

beat,jqui;alterutro cafu rem omnimodo habiturus eft.
LXXXV. InEgM.?? libro /Gwaeftionum;-— Sr w E-
TVS. caufa adeat aliquis hereditatem , fiet, vt quia inuitus he-
res exiftat, detur abítinendi [* $vfacultas. .
— . LXXXVI. Ipnxew libro VI. *Refgontorums |.PANNoO-
NIiVsj Avicrvs ??, cum injCilicia procuraret, heres inftitu-
tus, ante;vita decefferat, quam heredem fe inftitutum |pgegno-
fceret:. quia bonorum polieffioyigyt, quam procurator eius pe-
tierat, heredes ?3 Auiti ratam habere non potuerajfít, ex per-
fona defunéti reftitutionem in integrum implorabant: quae.
ftri£to. iure non competit ?*?, quia intra diem aditionis Aui..

gianus libro ^* quaeftionum refert in eo, qui legationis cau-
fa Romae ergt: et filium, qui matris delatam pofleffionem. ab-
fens amifeg , fine refpectu eius;diftinCtionis reftitutionem
»- locum ) ^^ habere. ' Quod et hic humanitatis gratia opti-
nendum *3 eft. Q$.r. Rei perduellionis hereditatem, fuüfpen-

.cet ^^, qui moriens, comperto matrem fuam inteftato *5

31 Hal. et Vulg. addunt: vero. BR.

33 Hal. et Vulg. addunt: dicere. BR. — 34 Ap. Hal. qwe, abeft. GEB. .55
Hal. IJABOLENV'S. GEB. -
abflinendum, ícribi debebat. BR.
Hal. In quo fallitur. Facit enim Hal. cum Florentina. Vulg. habet: Pautonius,
quod placet Bynkersh. II1. Obf. 7. Alciatus V'II. Paverg. 16. vult legi; P.
Antonius Auitus, in quod propendeo. .5 R. 38 Vulg. baeres, et in. fequenti-
bus: potuerat, et implorabat. BR.- . 39 Hlal. competebat. GEB. .. 4O Taur,
ABitus, GEB. 41 Hal. lbrij. GES. — 42 MSS. quae hic contuli, plera-.
que voce: Jocum, carent, agnofcunt tamen tria: Vat. Barb. Otob. Hal. reffita-
tionem in intégrum babere, | Vulgares Editores in antecedentibus 73 filium, cum z
in filio, commutant. Cuiacius, minore mntatione reícribit: et filio. BR. — Ca-
rent voce: locum, Pal. l. II HII.. Bynkersh. — Hal. reffitutionem u integrum
babere, vt et hic. vox locum abfit, fed fubftituto «Z Zm iutegrum. GER.

Hal. admittendum. G E£9. — 44 Hal, et Vulg. placuit. B R.

cet non admodum antique adícripta eft o, deleta a. g &. — Ita ctiam Hal. GEE.

N nnhb tam.

fj, heres fuiffe intellegitur: emancipatus ?*, aut iextery 32,: ] 'ec,

I d ,1,,1'7:444. ^

tus *?. obiffet. Diuum tamen Pium contra conftituiffe, Mae--

32 Hal. et hic: externs. Vulg. extra--
neus, De voce: exter, vide Duker. ad Opzfc. de Latzn. Vet. ICt. pag. 419. BR..

36 Flor. olim erat: a^ffinendum, forte: ad.
.. 37 Gothofr. in nota:: Pomponius Avitus, :

3.
45 Vulg. intofla- -

Tegem-luliam. et ..

] A As

SicTOTAM,lani?9 partem, ex qua quis heres 1 ! a.

L 4 :
1, [ /.:ll('(-ilff,
£—4 1 ut*»rdff 4

Li 'fffd. n
L4 4X Írameat,,

45

?
pe«cc L ca. ,
j p!*

éaun

fa. cognitione filius emancipatus, cui de patris innocentia.]i- .
quet, poteft quaerere. $. 2. Pro herede geífifle filium pla-.
vita -

*

$32 DIGESTORVM LIB.

. deceffiffe, codicillis petit ** ab herede fuo, vt maternorum

ne.

Jv m

À 45

C ,

.reditate,.pro.herede gerere videtur: idemque eft, et

] Odceuwm,

: 4
LJ) (C6
4 neq dex nt4a €.
,L;L, fif"ï ;id /!lw ,
]. nous,

A. s $6 7 e«*
Li^u,

bonorum feruum manumitteret, ac fibi parentibusque fuis in
offeffionem *" matris monumentum extrueret.

LXXXVII. IpEgw libro X. Refponforumz- Evw **

culo, pro herede gerere videretur *?: et ideo filius, qui tam-
. . . . P .
quam ex bonis matris, cuius hereditatem fufc.eplt, agrüm ad
hereditatem patris pertinentem, vt maternum ignorans poffe-
dit, abftinendi confilium, quod in bonis patris tenuit, amififfe ??
non videtur. $. r. Pupillis, quos placuit oneribus heredita-
ris eífe liberandos, confufasiactiones reftitui oportet.
LXXXVIII. Pavrvs libroX:Qwueeftiornütt. QGrEnRrIT

pro herede, qui animo adgnofcit fucceffionem, licet nihiljat-

tingatihereditarium: vnde et fi domum pignori datam, ficut
hereditariam, retinuit, cuius poffeffio qualisqualis. fuit in he-

fi alie-
nam rem, vt hereditariam, poffediffet. — J ///1. M
LXXXIX. jScAEv OL A libro:XHlI, Quaeftionum. Sr
pPvPILLVS fe/hereditate abftineat, füuccurrendum eft 5* et
fideiufforibus ab eo datis, fi ex hereditario contractu conueni-

CVRATOREM ?? hereditatem adquirifnon poffe. $. r. Idem

refpondit, fi iuffuü aui nepos patris, qui de caftrenfi peculio |

teftamentum fecit, hereditatem adiffet, adquififfe ei ea, de
quibus pater teftari poteft: quia caítrenfia effe mutatione per-
fonae defiegint ^^. ; ;. z !
— XCI. Inew libro/XV. Refponforumtefpondit- Sz1 rs,
qui bonis paternis fe abftüinuit, per fuppofitam perfonam em-
ptoris bona patris mercatus probgtur ?5, perinde eum con-
ueniri oportere a creditoribus, atque fi bonis paternis fe in-
mifcuiffet. IT TRU t
XCII. Ingw libro XVIE. Refponforum- Frrrivsra-
MILIAS duxit vxorem: ea, filiis füblatis, inteftata deceffit:
filii iuffu. patris, non abi, adierunt hereditatem. — Quaero, an
auo adquifita- fit
quae proponuntur ?95, nihil aétum effe. . ,
XCIIL: Inew libro l1IL -Sententiaeàme — PATER,
quotiens filio mandat adire, certus effefd?bet, an ?* pro par-
te, an ex affe:fet an 59 exjinftitutione;, an ex fubftitutione:
et an & teftamento, an ab inteftato, filius füus heres exiftat.

$. 1. Mutus päter vel dominus, filio vel feruo heredibüs in-

ftitutis, magis eft, vt, fi intelle&u non careat, nutu iubere pof-

fua g hh /^,«fit adire hereditatem: vt ei iure eius commodum qüaeri pof-

25 E 34
'j aäi ,;7'1 7

fit, quod facile explicari ipoffity $? fcientia[litterarum. $. 2.
Mutus feruus iuffu.domini pro herede gerendo, obligat domi-
num hereditati. x *font. C,P'ïff'"

XCIV. HenMoGENrANVS libroIII.4uris-E :

-rumj Qvi svPERnsTITIS bona repudiat, poft mortem

eius adire hereditatem, item bonorum

n poffeffionem petere non
prohibetur. |

,

47 Hal. et Vulg. iu poffeffione. BR..— 48
49 Hal. et Vulg. videtur. BR. — 50 Flor.
eit: amiffiffe. 51 Vulg. inferit: ej, BR. ^ — 52 Hal. et Vulg. conueuian-
tur. BR. De cetero ad b. l. conf, Aueran. II Interpret. Iuv. $. GEB. »
Gothofr. in nota: per procuratorem. Hal. Adde Cuiac, VII. Obf. 15.
Facile potuit: pro, poft: per excidere. BR. — Curatorum et Procuratorum no-
mina faepe confundi, dixi 1J. Obf. :0. BYNK. De hoc loco etiam Aueran.
Í. Interpr. Iur. i12. ". 39. fententiam dixit. GEB. 54 Hal. et Vulg. de-
fierunt. BR. 55 Hal. probetur. — 56 Hal. proponerentur. GEB. 51 Ap.
Hal. ar, abeft. GER. 58 Ap. Hal. et hic a, abeft. GER. 59 Ap. Hal.
et hoc a, abeft. GE. 60.Hal. quod facilius explicavi poterit. GEB. — 61
Hal. Claudius Clodiemus. GEB. — 62 Adde Pauli et Papiniani fententias in L.
46. infra de Bon. libert. et L. 3. pr. infra fi quid in fraud. patr, vbi quisque
fuam hic relatam fecutus videtur. BYNK. — 63 Ap. Hal. que, abeft, G E n. 64
Hal. et Vulg. cum Zsdem vfuris, Bn. 65 Hal. gefferat. GEB. 66 Hal.
abfinueramt. GE B. — 67 Hal et Vulg. vefpondi. BR. ^ 68 Ap. Hal. fe,
abeít. GEs. —— 69 Gothofr. in nota:; Frontonianis. Haloand. Et ita ipfe ma-

tüU. BR. — 46 Vulg. petiit. BR.
Hal. inferit: demwm. GER.

, quoque portionibus, /qui/ beneficio pririci

ditás? Paulus réfpondit, fecundum ea-

XXIX. TIT. IL H -

XCV. PaAvrvs libro;IV. Sententiarumz REcvsA-
RI hereditas non tantum verbis, fed etiam xe-poteft,-et alio
quouis indicio voluntatis. |
XCVI. HenMoaENfE ÁÁv s libro III: iuris-Epitonia-

BOoNrs;jpatris/fejmifcere conuenit, qui remoto familiae vin- | rum- Qv sx pupillum falfo exiftimans, cum effet pubes,

pro herede geffit: quo minus heres exiftat, nihil error talis
ei nocebit. : |
XCVII. Pavrvs libro II Decretorum- Cropr —
vs $: |Clodianus, facto prius teftamento, poftea eundem he- ! $,
redem in alio teftamento inutiliter faéto inftituerat: fcriptus E s
heres, cum pofterius putaret valere, ex eo hereditatem adire "E
voluit: fed poftea hoc inutile repertum eft. jPapinianus) pu-/ I')nwyh.
tabat, repudiaffe-eum ex priore hereditatem, ex pofteriore au-
tem non poffe adire: dicebam, non/repudiare eum, qui puta- J *«osc.
ret pofterius valere ??;: pronuntiauit, Clodianum inteftatum '
decetfiffe. m " $cewrn., o b ceo

C€t. ;; [ r
XCVIII. ScA&vora libro ; rum. QvA&)
neptis füae nomine, quam ex Seia habebat, Sempronio tot ,. .
dotis nomine fpoponderat, et pro vfüris in Jexhibitionegf cer- —^

, tam fummain praeftabat, deceffit, reli&cta Seia filia, et aliis he-
redibus, cum quibus Sempronius iudicio egit: condemnati-

que 9? pro portionibus hereditariis finguli heredes, inter quos
et Seia, Sempronio cauerunt fummam, qua quisque condemna-
tus erat, vfuris isdema4$*, -quae ad exhibitionem a teftatrice
praeftabantur: poftea, jexcepta Seia filia, ceteri heredes abfti-
nuerunt hereditate beneficio Principis, et tota hereditas ad

a,

| Seiam pertinere coepit. Quaero, an in Seiam, quae fola jJhe- |..] 93-

res/remanfit, et omnia vt fola heres r/ger'at' $5, pro eorum
li hereditate abfti- 1156« «;
nuerint 59, vtilis,actio dari debeat? Refpondit 97, pro Jpggg;ääue.hal,,
eorum, qui fe ** abftinuiffent, actiones folere decerni in eam,
quae adifet, et maluiffet integra hereditaria on

liae Patxäxeceüäriae-heredes extitiffent, altera fe paterna ab- -n44/

ftinuerat hereditate 7?, altera bona -peteena-vindicaret **, to- :
tumque onus fufcipere parata erat: |SanCtumj?? Caffium Prae-'ffüäWä g
torem, caufa cognita aCtiones hereditarias vtiles daturum, re- — ,.
&e pollicitum;ei, quae ad hereditatem patris accedrat 73,:7 -7
denegaturumque ** ei quae fé abftinuerat. w

"'n.ä

]j ;"(523*32- . ï':?x&-&ä lïä:-* 4 :
-a oppti J RRBRE ,

TESTAMENTA QVEMADMODVM * APE-

RIANTVR, INSPICIANTVR -E'E-

[ , DESCRIBANTVR.
as : &JW Dd UE
qudalt) GAxvs ?| libro XVff-ad Edictum prouinciale.
MNIBVS, quicumque defiderant tabulas teftamenti in-
fpicere, vel etiam defcribere, defpiciendi ? defcribendi-
: : que

lim. — Vulg. Froutiuiamis, Aut mendum eft, aut fallitur H. a Porta in JI. dum
notat Flor. haberi: w decretis Promtomis. BR. "o Hal. alteraque paterna
baereditate abflineret. GEB. ^ 71 Meo periculo refcribe: vindicaré, totum-
que onus fufcipére: attraxit 7 vindicare fequentis vocis primamliteram. Immo
Otob. habuit diferte: vindicare totumque bonus fu[cipere, quod poftea perperam
ab aliis correcum eft in: vindicaret. BR. Ita habent Pal F. II III. at Byn-
kersh. vendicauit. et Hal. vti paulo ante: abfinevet, ita hic: vindicaret, et
mox: parata effet. GEB. — T72 Gothofr. in nota: Secundum Caffium. Hal.
forte Statiwm. Vulg. fecumdum Caffium. — 'Yuetur Florentinam Bynkersh. 1II.
Obf. 7. B R. 73 Gothofr. in nota; accefferat. Hial. Immo omnes. Quid
fi legamus : accederet, et mox: abflinnerit, Vide tamen Duker. ad Opuft. de .
Latin. Vet. ICt. p. 367. ER. 74 'Taur. in Adnotat. denegaturum. fic ve-
Gius, in. Pand. delegaturum. — Eo modo, vt eft Flor. habet Cod. Vat. reliqui re» — *
&e. BR. Pal. I. II. IIL. Otob. Bynkersh. etiam Hal. GER. '
1 Vulg. Quemadinodum teflamenta aperiantur, etc. BR. .2 Hal. PAV-
LVS. GEB. 3 Gothofr. in nota: Al.infpiciendi, 1ta etiam Hal. etomnes,

praeter H, a Porta in l. et fane 7? de ex antecedentis et fequentis vocis initio
; | irrepfit.

era fubire. r m
XCIX.;PowPourys, libro I/-Sénatesconfultorum, / 74«
AnisTO in decretis Frontipnis ta refert: cum duae fi-^-

|

[
4 4

n

Pa MU AL : — u E o R— — R u

La — 2 .5 — 20 — l——

—

DIGESTORVM . LIB,

que poteftatem faCtürum fe Praetor * pollicetur, Quod vel
fuo vel alieno nomine defideranti tribuere eum, manifeftum

J"uau, eft. G. r. Ratio autem huius, Edicti manifefta eft. Neque
: "i:im ^ , enim fineiudice,;tranfigi, neque apud iudicem exquiri veritas
LHU7177** de his controuerfiis, quae ex teftamento proficifcerentur ,
aliter poteft, quam infpectis cognitisque verbis teftamenti.
$. 2. Si quis ? neget figillum fuum agnofcere, non ideo qui-
dem minüs aperiuntur tabulae, fed * alias fufpectae fiunt 5.
Lv IIL. VrPriawvs librojLj ad Edictum. TAsvrARvM

2X
M).

j ^

,

(£, uid,
*

J aeuli

1
j[unis

,) )
!

.E

7 1

: L1 700&0721)()&08 publicum 'eft inftrumentum.

L

"d

: M nay
^ * pxo, RE fe fignaffe:] publicejenim, exp

-v L49if ),p& dicia exitum habere.

teftamenti inftrumentum non eft vnius hominis, hoc eft here-
dis, fed vniuerforum, quibus quid illic adfcriptum eft: [quiny
$— Teftamentum au-
tem proprie illud dicitur, quod iure perfettum eft; fed , abu-
fiue teftamenta ea quoque appellamus, quae falía funt, vel in-
iufta, vel irrita, vel rupta: itemque ? inperfecta folemus te-
ftamenta dicere. -$&—2- Ad caufam autem '? teftamenti per-
tinere videtur id, quodcumque quafi ad teftamentum factum
fit **, in quacumque materia fuerit fcriptum, quod contineat
fupremara voluntatem: et tam principales, quam fecundae ta--
. bulae Edicto continentur. $. 3. Si plura fint teftamenta, quae
quis exhiberi defideret: vniuerforum -ei- facultas facienda eft.
« 4. Si dubitetur, vtrum viuat, an decefferit is, cuius quis,
quod ad caufam teftamenti pertinet, infpici, defcribique poftu-
- . Jat: dicendum eft, Praetorem caufa cognita ftatuere id debere:
Lj/ael, vt, fi liqueriteum viuere, non permittat infpici tabulas, fet) vt
ipfam fcripturam quis infpiciat, etjfigillay et quid *?^ aliud ex.

jïtfyiüel;, tabulis velit fpectare. -$.—5.-Infpectio tabularum etiam lectio-

nem earum indicat. -«6. Diem autem et .Confulem. tabula-
rum non patitur Praetor defcribi vel infpici, idcirco, ne quid
falfi fiat: namque etiam '? infpeCtio materiam falfo fabrican-
do inftruere poteft. Vtrum autem incontinenti pote-
ftatem infpiciendi vel defcribendi iubet **, an defideranti **

tempus dabit ad exhibitionem ? Et magis eft, vt dari debeat, -

fecundum locorum anguftias, feu prolixitates. $. 8. Si quis
non negans apud *? fe tabulas effe, non patiatur infpici et
. defcribi, omnimodo ad hoc compelletur: fi tamen negetlpe-
. J àxou», nesife tabulas effe, dicendum eft; ad interdictum remitti *7,
quod eft de tabulis exhibendis.
"ts l. GArvs libro XVIE ad Edi&tum preuineieler -
,tamen, heredi *?.vindicatio tabularum, ficut ceterarum here-
ditariarum rerum competit: et ob id ad exhibendum quoque
agere poteft. . : | |
: IV. VrnPrANvs libroEz-sd-Edictum,. Cvw An ini-
. tio aperiendae fint *? tabulae, Praetoris id officium eft, vt
cogat fignatores conuenire, et figilla fua recognofcere. .
| V. PAvrvs libro VII& ad-Plautium gEL NEG A-
edit, fuprema) hominum iu-

*

J p

o0tC mv
! VL VrPrAwNvs libros.-ad-Ediétum
ior pars fignatorum fuerit inuenta, poterit ipfis interuenienti-
bus refignari teftamentum, et recitari. - :

^
.
^

Stum. SED sr ma-

L MISD

j

irrepfit. Simili errore in L. fegu. $. 1. erat: irrita vel irrupta pro: irrita vel
vupta. Sed et'inter MSS. quae contuli, Pal. L. diferte habet: infpiciendi, Pal.
HlL. vero, quod cum ceteris: defpicieudi, habebat; in hanc formam . mutatum eft.
BR. Cctera, quae habent: defpiciendi, funt: Pal. II. IV. V. Barb. Otob. Byn-
kersh. GEB. — 4 Vide Ant. Auguftin. J. Emendat. j. &R. — 5 Hal. et Vulg.
jroficifcuntur. BR. . 6 Hal. inferit fe. GE B. — 7 Hal. licet, loco: fed. GEB.
$ Hal. et Vulg. fient. BR. 9 Cuiacius Tr. I1I. ad Africau. in L. 6. D. de
L. Coruel. de falf. pro: itemque, legit: itaque, et ait fic repraefentare Digefta,
quae prima Venetiis fuerunt excufa. Sed necefífitatem emendationis non video.
BYNK. 10 Hal. etiam, loco: autem. GE B. I1 Hal. efj. GEB. 12
. Hal. me fi ipfam fcripturam infpiciat, vel. [uggillet, velquidaliud etc, GEB. — 13
Ap. Hal. etiam, abett. GER. I4. Vide Perizon. ad Sanctii Mineru. c. 4. n

fin. Hal. tamen, H. a Porta, et Baudoza fubftituunt: praebebit. E MSS. Otob..
habuit: fieri iubet, íed v2 fieri expunctum eft, Reliqua autem, vt Flor. BR.
Pal. L. II. HI. iV. Bynkersh. GER.
penes, loco: apud. GEB.
19 Hal. fyut. GEB,

15 Hal. defiderandi. GEB. — 16 Hal.
17 Clare eft Flor. rem mitti. BR. . 18 Hal. in-

ferit et. 20 Hoc eft, cum magno damno. Exem-

Sicv m codicilli pars intelleguntur teftamenti, ita fecundae.

-piam. |Sr Qvis feeesié-teítamentum; et

ÍIPsr

XXEX:CDIT4iHIB DV, 523 ,

sr quis ex fignataribus aberit,

mitti debent tabulae teftamen- | ^7'
ti, vbi ipfe fit, vti adgnofícat: nam reuocari eum, adgnofcen-
di caufa, onerofuüm eft: quippe faepe cum magna captione ??
a rebus noftris reuocamur, et fit ^* iniquum, damnofum cui- -
que ?? effe officium fuum. . Nec ad rem pertinet, vnus abfit,
an omnes : et fi forte, omnibus abfentibus, caufa aliqua ape-

riretabulas vrgVeat, debet ^? Proconful curare, vt interue-

nientibus optimae opinionis viris aperiantur, et poft defcri-
ptum et recognitum fattum, ab|hifdem/?*, quibus interue- | L2 Ài da.,
nientibus apertae funt, obfignentur: tunc deinde eo mittan-
tur, vbi ipfi fignatores fint ^?, ad infpicienda figilla fua.
VIIIL. VnerAwvs libro X, ad Edictüm. Pvperrra-
RES tabulas, etiam fi non fuerit ifuperfcriptum ?5 ne aperi-
rentür, attaméif, ff feorfüm.eas fignátas teftator reliquerit,
Praetor eas aperiri, nifijcaufa cognita, non patietur. d55
JIX. PAvrvs libro-XEV. -ad-Edickum. S1 wvrrkR
ventris nomine in pol[feffionezjfit, aperiendae fünt fecundae |
tabulae, vt fciatur cui demandata fit curatio. Lj VEYRS
oX VreraAwvs libroXIIL-adlegém — Vb
Sr 1N;duobus exemplariis fcriptum 1

i. j.'iæ.plu ;

1 2324.X x..*ïrw:.,

It teftamentum, jalter- 1. 1 4 A
utro-patefatto apertae tabulae funt. 4$ex. Si fuüi natura ta- i
bulae patefactae funt, apertum videri. teftamentum non dubi-
taturi non enim quaeremus ??, a quo aperiantur. -$&—2- Si
tabulae non compareant ??, |vel; exuftae jifint; futurum eft,
vt fuübuenire ?? legatariis debeat. Idem. eft,ct?? fi fuppref- : ; (ant*
fae 3*, * vel * occultae. fint. G. Em 425 i
Xl Garivs.??.libro XL-3:dstesemsiuliam-et-Papiam.

L Yucran £,
s kax^ u

tabulae principalium tabularum partem optinére videntur..
XIl. VrPraAmwvs.libro XIIILj ad-leg iam-et

2 Qu* £2 1713 3
AVL TUMUUCIILP LEtillo T^ €
» " « 5 QUP d N irxsde Andoars "ts

emplo ?? quidem aperto, nondum apertum eft teftamentum : |
quod fi autienticum patefaCtum, eft totum apertum 3*.2/£] - um F

SI QVIS OMISSA CAVSA TESTAMEN- - :
TU (QES ABSOINTESTATO, VEL'ALIQ ;,/L—fw,djz'
MODO,POSSIDEAT HERE- |
DITATEM. "-

"

RAETOR voluntates defunctorum tyetütt et eotum cal-
liditati occurrit, qui omifía caufa teftamenti ab inteftato
hereditatem partemue eius poffident, ad..hoc,.vt eos circum-
ueniant, quibus quid ex iudicio defuncti deberi potuit, fi non
ab inäe&ato pofüdg*fetur hefeditas: et in eos actionem polli-
cetur, .$.1x. Et parui refert, vtrum quis;per kametipfum, an
per alium adquirere potuit hereditatem: nam,quomodocum-
que;potuit, fi non adquifft hereditatem, in ea caufa eft, vt in-

cidat in Edifctum Praetoris. - $.—2.—Praetermittere autem
3 | R : caufam

plis a Briffonio de V. S. allatis adde L. 1. $. 22. ;infra de Aqna cottid. et aeff.
et L. $9. in f. infra de V. O.: BR. 21 Hal. auocamur: et efl, et fic fere.
malim. BR.. . 22 Vulg. euiquam. BR. 23 Taur. de/et. GEB.' . 24 Hal.
üsdem. GEB. 25 Hal. funt. GEB. 26 Hal, et Vulg. fupmfcviptumï BR.
27 Hal. et Vulg quaerimus. BR. 28 Vulg. addit: qwia perditae funt. B R.
29.Hal. et. Vulg. fabueniri. BR. . Sane Taur. debebat dare: fubuenir E. GXB.
30 Hal. praefigit et. GEB. 31 Flor. eít: fuprejfae, et non vidéo cur Taur.
noluerit: faPreffaae. GEB. — lmmo Flor. legitur: jabpreffae et ita qnoque
expreffit Taur. 22 Hal PAVLVS.GEBR. 33 Hal et exemplum
exemplo eius. 34 Vt durities euitetur, 3 efhj, geminanduf eft, facile
enim alterum excidere potuit, vt legatur: patefa&um efl, ef? tótwm aper-
tum. Editores: patefactum ejf, tótum apertum ejt. Ex o&to MSS. Vat. et Otob.
vt Flor. reliqua, vt editores. BR.. Inter hos etiam eft Hal. $Si duriues 'e['ï in
Flor. (quam tamen non video, maxime fi ita interpungas: quod fi autbeuticum.
patefatum, eft totum apertum. ) more Taurelliano fcribendum : patefatbum. EST
totum, Reliqua MSS. funt; Pal L LL IHL V. Barb, Bynkersh. GEP. zi

Nnnn 2

K .
l 21(6*(1/0 lcone/m,'
f/uot*c»m 7, 7110€0,
L £

"L'!' " . L] . : "*
: fe teftamento, verum ab inteftato petierint bonorum poffeffio-
| "dervl.. nem: hic enim-imeident in Edictum. $. 8. Qui fub condi-

^

"aplaerent, eius, conueniri ex Ediéto ipoterunt: vtique fi non ex alia cau-
fa poffideant: vtputa, fi quis omifit quidem hereditatem, fed
U ex caufa fideicommiffi; poffidet, miffus in poffeffionem fidei-
L en commifforum ferustüorüm cauía: velfi proponas eum/jcredi-
14 cen ti ferüandi caufa veniffe if poffeffionem : "nam necjex/hac cau-
fa legatariis refpondere cogetur. "Totiens igitur Edictum
-Praetoris.locum.habebit, quotiens aut quafi heres legitimus
d2« potfidet, aut quia bonorum poffeffionem acdipit 9' ab intefta-

; -j Hþnl

-j óm MM ,

—

- 15 $ *
Jebocl heeseetmmotr,

484 ^ ;
i*C€ €/K, Agcfte,, Om *

? acuulatenen,

$34

caufam teftamenti-yidetur, qui, cum polffet * iubere, noluit
id facere. .$.—9. Quid ergo, fi fernus eius, cum iuberetur
adire hereditatem, dicto audiens non fuit? Sed compellendus
eft ferüus hoc. facere: ideoque dominus ab inteftato veniens
incidit in EdiCctum. .$-4. Sin autem nec certioratus eft do-
minus a feruo, et poftea ipfe ab inteftato poffedit hereditatem,
non debet incidere in Edictum, nifi fi fingit ^ ignorantiam.
$. 5. Si proponatur idem et inftitutus et fubftitutus, et prae-
termiferit inftitutionem: .an incidat in EdiCctum, quaeritur?
Et non puto incidere: quafi teftator hanc ei dederit faculta-
tem, qui eum fübftituit. $. 6. Praetermittere eft caufam te-

ftamenti, fi quis repudiauerit hereditatem. $. 7. Qui funt in

VEU poteftate, ftatim heredes funt 3 ex teftamento: nec, quod fe
[ 1'*,'*&( T
M ex teftamento videntur heredes: nififi * abftinuerint quidem

cione inftitutus heres potuit parere condicioni, nec paruit,

7 äx&ï.äc LAcnhli, cumcondicio talis fit, vt in arbitrio fit heredis inftituti, dein-
L- v* w*

de ab'inteftato poffidedt -hereditatem: debebit Edicto teneri,
quia ,eiusmodi* condicio pro pura -debet- haberi. $. 9. Non
quaerimus, qui praetermiffa caufa teftamenti ab inteftato he-
reditatem poffideant 5, vtrum iure legitimo poffideant *, an
noni nam quoquo iure' poffideant hereditatem, vel partem

to, aut f1 forte quafi praedo poffideat hereditatem, fingens fi-
bi aliquem titalum ab inteftato poffeffionis: quocumque enim
modo hereditatem lucrifa&urus quis fit, legata praeftabit.
$.—0- Sane interueniente cautione, EvICTA HERKEDITA-
TE LEGA'TA REDDTI, etíi non poítideat quis hereditatem,
dolo autem malo fecerit, quod! minus ? poffideat: eueniet,
vt perinde teneatur, atque fi hereditatem adiffet. $.—r. Do-
lo autem malo feciffe videtur, quo. minus poffideat, qui ad
alium tranftulit peffeffionem per fraudem, vt legatarii, cete-
rique, qui-quid ii [arifénto acceperunt *?, "careangþis, quae
fibi relicta funtt " $s2. Sane quaeftionis fuit, ,vtrumy is de-
mum dolo malo facere videatur ** quo minus polífideat /**,
ii dimittat *?, quam aliquando
: habtjit: an vero/is-quoque/**, qui hoc ipfum malitiofe **

* "Ó

fecit, ne ab initio poífidere inciperet? Labeo fibi videri ait,
non minus delinquere; eum qui non incipiat poffidere, quam
eum qui delinat: quae fententia optinet. $. r3. Si quis per
fraudem omiferit hereditatem, vt ad legitimum perueniat: le-
gatorum petitione tenebitur. . Ed
Il. Inew libro AE ad Sabinum. — Lickr pro he-
rede|gerere non videatur, qui pretio accepto |praetermifit/ *5
hereditatem: tamen dárdam ih eum 4aCtionemy; exemplo eius,
qui omiffa caufa teftamenti ab inteftato pofífidet hereditatem,

X Hal poffit. GER. 2, Vulg. nuifi fingat. nR. 3 Vulg. inferit:
feu ab inteflato, fev. B R. 4 Hal. et omnes: fe iunnifeuerimt. Sed et Flor.
licet non. perantique, fa&um: immifcuerint, fed eti fe, poft: fi excidere po-
tut. BR. — $ Ap. Hal. fi, abeft. GE z. — 6 Hal. et Vulg. poffident. BR. — 7
Vulg. addit: vel partem eius. BR. 8 Vulg. accepit. BR. — 9 Hal. quo mi-
"nus. . YO Vulg. acceperint. BR. II Hal. videretur. GEB. — 12 Hal. pof-
fideret. GEB. — 13 Hal. dzmitteret. GEB. 14 Ap. Hal. et Vulg. 440que,
abeft. pR; — 15 Hal maliciofe. GEB. — 16 Hal. praetermiferit. GEB. — 17
Hal. poffederit. G E. 18 Ap. Hal. ib dicendum eff, abfunt. GER. 19
Flor in fine verfus fcriptum erat: dicendum, ex praecedentibus. At librarius
coguito errore, initio verfus fequentis fcripfit: 1245, poftea deletae funt ; ndum.

-

abftiriere poffünt, quicquam facit: (quod fi pofteajmifcuendnt *, -

men, vt,Iybi quidem pecunia) accïät/g)repudi'auit, ibi dicamus !?, — &^

| In Vat. eft;. adfumant, in Pal. V. et Otob. affumant, in. Barb, ab[orbeant.

DIGESTORVM LIB. XXIX. TIT. IV,

Diuus Hadrianus refcripfit: proinde legatariis et fideicommif-
fariis tenebitur. x. Sed vtrum ab eo erit incipiendum, et
fic ad heredem veniendum: an conuertemus ordinem 2/Mihi
videtur humanior effe haec fententia, vt poffeffor hereditatis
prior excutiatur, maxime fi lucratiuam habet poffeffionem. -

Julaf. MI. IPompoxziys libro IHf-ad-Sabinum. . S1 PEcv-

NIAM a fübftituto acceperis, vt praetermitteres, isque adierit:
an danda fit legatariis;aCtio, dubitari poteft? Et puto; fi ipfe
quoque praetermiferit, et, quod lege ad fe rediret, poffide-
bit ** hereditatem, in vtrumque veftrum .dandam: vt eiita- , 6
men, cui.ab vtroque legatum fit, in alterutrum detur actio.
7»..IV. VrPr1ANvs libro . ad.Edi&um.. Sry ovr1s pe-
cuniam non accepit, fimpliciter autem omifit caufam teftamen- J
ti, dum vult praeftitum ei, qui fubftitutus eft, vel. legitimo:
numquid locus non fit Edicto? Plane indignandum eft, cir-
cumuentam 'voluntatem defuncti: et ideo fi liquido conftite-
rit, in necem legatariorum hoc factum, quamuis non pecunia
accepta, fed nimia gratià collata, dicendum erit, locum effe
vtili a&tioni aduerfüs eum, qui
recte dicetur: vbicumque quis, dum vült praeftitum ei, qui
fe repudiante venturus eft, non repudiaturus, nifi praeftitum
vellet, et maxime fi ob euertenda iudicia id fecit, ibi dicen-
dum eft *?, aduerfus poffefforetr competere;a€tionem:: fic ta- | — »^».

L JU €x . ütcn

?uut :
e,-'wtw,,(, Ut o

f
?
L
eT.

eum, qui omifit, conueniendumr'vbi vero ?? gratis, in frau- /'J;tït"**'
dem tamién eorum quibus quid rgff&um eft, poffefforem de- m
bere conueniri vtili;jaCtione; $. 2. Quamquam de heredibus ; ;;5
inftitutis ?* videatur Praetor loqui, attamen etiam ad alios , '*
ihaec res ferpet; ?^?: vt fi fit legatarius, a quo fideicommiffum . hex-?« Is
reliéctum eft, et hic id egiffet ^?, vt omittatur hereditas, do- -^.
loque id fecit ^*, conueniri debet ^?. $. 5. Si quis vendi-
derit hereditatem, vtique poffidere videtur: non dolo' fécifle,
quo minus poffideat. E U r '
/^ic*. NV. MARcÉÉRÍvs libro XH.-Digeftorum.. Excvsa-
Tvs videtur patronus, qui inftitutionem praetermifit, cum
alltereffet aliberto fcriptus heres, quam eum inftitui opor- j ye.
tét ^*: nam et fi feruus eius ex affe inftitutus fuerit, et per ;
quemcumque cafum non potj/erit iuffuü domini adire heredita-
tem, impune praetermittet ex teftamento hereditatem. A
$, VL VrPiaswvs librojL, ad Edictum. Qvra autem,L L. .
sj qui ab inteftato poifidet hereditatem, conueniri poteft, ü['"ï"'*?"* 3
omitktit ?^" caufam teftamenti: quaefitum eft, fi quaíi ex vo- ) torel,

luntate teftatoris ?5 vidc?(;yr omififfe, an cogatur praeftare? .
Vtputa, fratrem. fuum

cripfit heredem, et codicillos fecit
ab inteftato: petitque ?^? a fratre, vt fi legitima hereditas ad — .
eum pertinuerit 39, fideicommiifa praeftadet quibusdam: 1i)]2eki.
igitur, omiffa caufa teftamenti, ab inteftato poffideat heredi- — .
tatem, videndum eft, an legatariis cogatur refpondere? Etlu- — .
lianus libro (rigenfimo- primo/ ? *- Digeftorum fcribit, cogen- ! ^^
dumj primum legat& praeftare: mox dimiflis legatis 3?, fi quid E r d
fuperfuerit ex dodrante,.tunc fideicommifía cogi praeftare: ce-' —— jf)j
terum, fi legata adfumant 33 dodrantem, tuncnihil fideicóm- — —
miffarii$ praeftandum : habere enim integrum quadrantem 1e-
gitimum heredem oportet. ^Ordo igitur a Iuliano adhibetur,
vt prius legata praeftentur: deinde exíuperfluo fideicommi(faz

neque tamen e mutata in a, vti tamen omnes recte habent. BR. Etiam Hal.
G E B. 20 Flor.a manu ordinaria 72 vero fuppletum in fine verfus, forte vt -
refpondeat antecedenti: quidez quod, cum non femper obferuetur, ftellulas
vtrinque apponere eftvifum. BR, Puta in exemplo Taurell. typis deftinato.
GE R. 21 Hal. znflituendis. GER. 22, Hal. et Vulg. ferpit. BR. 23
Hal. egerit. GEB. 24 Hal. fecerit. GEB. — 25 Hal. et Vulg. debeat, BR.
26 Hal. et Vulg. oporteret. BR. — 2/7 Hal. omittat. — 28 Hal. praetoris. GE.
29 Hal. petzitque, et poterat Taur. fcribere: petItque. GER. 530 Hal. perti-
"neret. 31 Hal. vicefmo fexto. GER. 32 Hal. legatariis. G € B. 33
Gothofr. in nota: abfumant. Hal. Sed et Vulg. ita habec, et Pal. If. III. IV.
BR.
Byn- -

poíffidet hereditatem. $.r. Et Lmq ä;;f !

DIGESTORVM LIB. XXIX. TIT. IV.

—, dumtnodo quadrans noti tangatur. Ego puto luliani fenten-

i ï,*",;1 M;r tiam')ïïga accipienda.m, vt, fi pmiffa caufa te&aï'nenti ab intefta-
! ' ' to poffideat hereditatem, cógatur omnimodo legata praefta-
Te re: nec enim vtique omittere ei hereditatem permifit, qui fi-
. deicommiffa ab eo. relifquit ?* ab inteftato. $. 1. Plane fi
i ,&.. nominatim id ei permifit; dicemus, non eum incidere in Edi-
N A4'er, €um: quia víüsieft facultate ea, quam ei teftator conceffit:
:m*n ; ^ 1ey, quod fi non ei conceffit fpecialiter teftator omittere, is ordo

vb O DN fequendus/ffquem Iulianus oftendit. $. 2. Quid deinde
" pj'immaes:^H, | dicemus, fixisdem, et ex teftamento legata et fideicommifía ab
L .L.i.. inteftato fuerint reli&ta, et praeterea aliis fideicommiffa ? fàn

|O ER CL J M contribuemus omnes fideicommiffarios, quafi aequales?

Et magis eft, vt ita diftinguamus: multum intereffe, vtrum
incidit in Edictum heres,an non. ^ Nam fi incidit, praeferendi
erunt hiyquibus teftamento ?? reliéta fuerunt quaedam: fin
l'er. vero non incidit, quia haec fuit teftatoris voluntas, vt daret
hat

! interceffit, quae fecundum ea quae fupra fcripta funt, non of-
M(,,wh:

fendit EdiCctum : dicendum eft, contribui fideicommiffa debere,
, , qualiexaequata. $. 3. Non fimpliciter autem Praetor polli-
4 I fmf Jffs»v-citus eft, fc daturum &iqngrm fed caufa cognita: nam fiue
Z Jol M. eneigelar inuenerit teftatorem huius rei au&ctorem effe, ipfumque per-
w , 2.2. Lt 2 mififfe ab inteftato füccedere, aut fi qua alia iufta caufa omit-
-iuala 1.(20) tendi Lm)f;(fuenerlt, vtique non dabit aCctionemr in eum legato-

um vetée sl ssts TUm. — S. 4. Item fi inuenerit gbofääj ad alium perti.nere,.n.on
hP . m fauuf," QRbit aCtionem: fi vero ?*5 nulla fufpicio collufionis. religio-.
. C$4gq. mnem Praetoris inftruxerit. $. 5. Si autem is, cui auferri he-
du f (4 . reditas poteft, aliquid poffideat ?7 de hereditate, et poltfidere
T^ —^ «-- defierit ?9 fihef'dolo malo, magis eft vt definat conueniri.
fir9:uT*h- $. 6, Quod ergo tempus fpectabimus ??, poffideat, necne?
4*4;';5"'5" Litis conteftatae tempus fpectari debet. $. 7. Certe fi vacan-
— - tia bona quis poffeder!: et quadriennium praeterierit, indubi-
LInepn n , tate/?? conueniri poterit ex hac parte Edicti: quia et ** omi-
, ägj fit caufam teftamenti, et quia ab inteftato jpoffedit: et quidem
Y Lt PUA aov praefcriptione quadriennii tutus fit. $. 8. Si patro-

nus ex debita fibi portione heres fcriptus, dato fibi coherede,
ex alia parte-emifeme inftitutionem, quia debita pars eius-erat
E exhaufta ^?, omiferit et coheres, deinde poffideat patronus
ab inteftato legitimam hereditatem, totam: dandam in eum
legatorum actionem Celfus libro fextodecimo Digeftorum ait,
. quae in Titium competeret: fufficeretque ^? patrono, quod
.. integram debitàm fibi/portionem habeat: haec autem ita funt,
] fi coheres collufit eüm patrono:4aliter enim non effe patro-
num cogendum legata praeftare: neque enim interdiCtum eft,
vt quis omittat hereditatem, fi fine fraude id fiat. $. 9. Hoc

Edictum etiam ad contra tabulas bonorum poffeffionem per-

tinere, magis dicendum eft: fcilicet vt ** qui accipiendo *?

'fj»ï» .* - . eontratabulas bonorum poffeffionem, liberis parentibusque
E . legata praeftaret, fi omiferit eam-bonorum poffeffionem, et ab
* )f M inteftato poffideat hereditatem , cogatur ea praeftare, quae

praeftaret, fi contra tabulas * bonorum * poffeffionem acce-
pit *9. $. ro. Si libertas füb condicione fuerit data, st
DECEM DEDERIT,.et omiífa caufa teftamenti fuerit: non
aliter libertas compet&t, quam fi condicioni paritum fit.
VII. Manc£zzÉzvs libro XIl-Digeftorum. QOvrzDAM

s

Titium et Maeuium inftituit heredes, et centum Titio lega-

Bynkersh. facit cum Pal. 1. G. 34 Hal. reliquit, negle&o fimul fequenti :

. ub GE 35 Hal. teflamenta, errore typorum, vt reor. GEB. — 56 Hal.
. et Vulg. fi $10do. B R. 37 Hal. poffidebat. G & B. 38 Hal. defiit. G EB.
39 Taur. fpe&laVimus. GEB. — 40 Hal, et Vulg. zudubitanter. BR. — 41 Hal.

42 Flor. exaufla. GEB. — 43 Hal. fufficereque. G E B.
- 44 Hal. inferit z. GEB. 45 Flor. olim erat: accipiemda. BR. 46 Hal.
accepzffet. "Vulg. acceperit. BR. 47 Vt in textu eft, ita Hal, et omnes;
etiam codices ícripti, Flor, tamen eít: omiffg, vt etiam exgrcüït Taáur. B R.

transponendo? et 2uia.

ordinem 4Htrm: debeamus facere, quem lulianus monftrat: an,

ei facultatem, et ab inteftato füccedendi, vel quia alia caufa.

- inftitutus et fübftitutus, e£ ambo, omiffa caufa teftamenti, ab

62 Hal. IJABOLENV $, GX s.
| Nnnn 3

4$35

uit: vterque omiífo *7 teftamento lesitimam adiit hereditae
tem: non iprobe/legatorum a&ionem 'Titius poftulabit ^5.
Idem ^?, fi vtrique legaffet.
VIIT. Vr PrANvs libro L:ad-Edicbame-. Sr ovis füb | .
condicione' dandorum decem, vel qua alia, quae in dando vel | *
in faciendo fuit ??, heres inftitutus, omifía caufa teftamenti, -
ab inteftato poffideat hereditatem: videndum eft, an huic, in
cuius perfona condicio cóllata eft, fubueniri debeat2 Et ma-
gis eft, ne fubueniatur: neque enim legatarius eft. :
. PAvrvs libro-XLV.ad-Ebébemm. SkD xkT fl
adhuc parendi condicioni tempus habeat, hac parte Edicti 5* r
non tenetur. "M z
X. VrPrAmwvs libro . ad-Edictum. . 851 xow fo-
lus, fed cum alio poffidet hereditatem jis; qui omifit caufam , / ; ^.
teftamenti, rectiffime Iulianus ait, quod et Marcg&us probat,
dandam in ipfum quoque legatorum aCtionem vtilem: nec
enim afpernari debet, obeffe /fibit fa&um heredis fcripti 52, — —
cui etiam profuerit: hoc autem ita eft, nifi l pecuniam ac-
cepit is, qui omifit caufam teftamenti: tunc enim in folidum
tenebitur. $. r. Cum fubftitfítis * ab inftitutis * legata fuif-
fent relicta, jet tam/inttituti, quam fübftituti, omiíffa caufa te-
ftamenti, poifideant ?? ab inteftato hereditatem: Diuus Pius
refcripfit, neque improbe; neque imprudenter 5^ inttitutos le- -
gata recufare fubftitutly data: recte enim recufant 55 in fe
dari legatorum fideiue commifforum petitionem fubítituto, -

zP&€d p6

p andilüli n

[

. cui liberum fuit adeunti hereditatem, non fideicommitfum pe-

tere, fed vniuerfa bona optinere. $. 2. Si duo fint heredes,
intéftato poffideant hereditatem : quaeftionis eft, an ambo co-
gantur legata praeftare, et vtrum vnusquisque ea legata, quae
a fe relicta funt, an vero ambo vtraque legata cogantur prae-
ftare ?| Ego puto, in folidum aduerfus finguloslegatorum pe- — | «
titionem dandam. Sed vtrum eorum, quae a fe legata funt, |
an vero etiam eorum, quae ab altero herede, videamus: et
alias ** proponamus, inftitutum folum poffidere hereditatem, -
?* eorum legatorum, quae funt a fe relicta, an. etiam eorum,(5445»«7)
quae funt a fubftituto relicta 5?, aCtionem patietur? Dicen- í *

dum eft, ita demum etiám eorum, fi dolo f;ubfcituti perueniat - | 44 ,
ad inftitutos hereditas fine pecunia: nam fi pecuniam accepit ,
fübftitutus, ipfe erit conueniendus. Itemjfi folus fübititatus — ! 'e/? .
poffideret, fi quidem, pecunia accepta, inftitutus omififfet, di- — -
-cemus ?? inftitutum fuis legatariis refpondere debere, fubfti-
tutum fuis: fi autem fine pecunia, aduerfus fubftitutum da- £.

bimus $? actionem, . Nunc $* cum ambo poflfideant, melius
dicetur, fingulos fuis legatariis refpondere däbere.
" XL lag,orENvs ??|libroj E Epiftulerum. Sx An
inftituto et fubftituto 9? eadem res mihi legata fit, et omiffa
caufa. teftamenti, hereditatem poffideant lege: etiam fi ab
vtroque * herede * folidum mihi debetur, tamen ab vno le- |
gatum confecutus, ab altero petere non potero: eligere ita-
que reum potero. n
/ XII. VrrrANvs libro L.-ad-Edictum. .. D LipEn-
TATIBVS quoque in hoc cafu quaefitütm-eft, an competant
tam hae, quae ab inftituto, quam liae, quae a fubftituto datae
funt? Et magis eít, vt competant tam directae, quam fidei- (
commifífariae. $. 1. Heredem eius, qui omiffa caufa teíta-

&u— t

-nenti, ab inteftato poffidet hereditatem, in folidum legatorum

actione

Scripti funtz Pal. L. IT. III. Otob, Bynkersh. GEB. — 48 Taur. poftulaVit. GE B.
49 Hal. et Vulg. addunt efj. BR. — 50 Vulg. fueritt. BR. — 51 Taur. partE-
dicli. GE B. 52, Taur. berediScripti. GER. 53 Hal. et Vulg. poffiderent.
BR. | 54 Gothofr. in nota: Zl. impudenter. Ita Hal, quod probo. BR. — 55
Hal. vecufare. Vulg, recufat. BR. — 56 Hal. fed et aliter fi proponamus. G E B.
57 Vulg. praefigit a. BR. 58 Hal. a fubflituto velicta funt. — 59 Hal. di-
ceremus. GE B. 60 Hal.. daremus. GE R. 61 Hal. inferit : autem. GER.
63 In Pand, Elor. et fubflituto, exciderant,
5 E Ro

«36 DIGESTORVM LIB. XXIX. TIT. IV.

a&tione teneri conftat: magis eft enim, rei perfecutionem, | bere Praetor non debet: fua enim culpa teftator füb hac con-
|11*. quam poenam continere: et ideo et/ ^* perpetuam effe: hoc | dicione hereditatis partem dedit, quam potuitpure dare. $3.
; [ub;, autem ita eft,inifi; propter dolum defun&ti conueniatur heres: Quare et fi ita fcriptum fuiffet, Tirivs uEeRES ESTO, ??
— " tunc enim in id, quod ad eum peruenit, conueniretur s .QVISQVIS MIHI EX SVPRASCRIPTIS HERES ERIT,
XIII. (GA1 v s) libro XVïgaä'Eüï&ï*u"mW Ooumee. (IT Sä'r ICÁVS LIBER/HERESQX-E ESTO, et Titius omiffo
s1 non totam/aliquis hereditatem, partemue eius ex qua he- teftamento hereditatem pofífideat, libertatem Praetor Stichi
res inftitutus eft, ab inteftato poffideat, fed vel 9? minimam | tueri non debet: nec heredxtatls petitionem eiidare, ; $./2; 5l
portiunculam, vel etiam vnam aliquam rem, tenetur hoc | quis hoc modo teítamentum Ícripferit, Tivrivs ngnES
! | ESTO: SI Trrivs HERES NON ERIT, Magvivs

QO. | "-T
H Edie XIV. Inzw 4dibro- H—detef ad-i ' ., Prae- HERES ESTO: QVISQVIS MIHI EX SVPRASCRIPTIS
- £ors-Vrbaníi. QvAMvrs non proprie pàrs hereditatis iü HERES ERIT,MAEVIO, ST MIHI HERES NON ERIT, ,
. vhà r& intellegatur. ; |cENTVM/DATO: deinde Titius omiffo teftamento, legiti-L4€fm. . ] ,
n XV. I xv libtoXXVAL ad Edictum-prouiueiale. Nxc|| mam hereditatem poffideat: an Maeuio, cuius in poteftate fuit, proemy. . m
Ls a VT U iniquum eft, cum;ex füo quisque vitio ?7, hoc incommo- | vt ex fübftitutione adeundo toftam . hereditatem haberet, lega- ——
!ä?f i. / do adficiatur. d .tqrumggggj darhdgbgägwquaemtur ? et plagej: dari: quia ni- u,fmæät e
" y*- ] : jdictem.Prae- | hil prohibet, |;Maeurium 1uftam, caufam habuiffe, propter quam qiatue r

* [N

" XVEI. InkeM libro 9le de-teitamentis-ad-r;dre ts . "ndpU mb ia
? Luö.þ toris Vrbemi CvM ENÍM hefeditas ab eo quoque peti pot- | nollet negotiis hereditariis m.zphcarx. " :
: fit, qui vnam aliquam rem hereditario nomine poffideat, du- XxIll. VL.P.IAN'V.S libro XEVE ad-Edictum. S1FI- 2 N
/,f4. bitari non oportet, quin verum fit quog! diximus. Lrvs, qui manfit in patfis poteftate, item filia, heredés infti-
XVIL Inrw.libro X&ll ad Edictum prosiaeiale; . S1 | tuti, praeterito fratre emancipato, qui contra tabulas accipe- 1 NDI
em non | re 7P p,oü?eiïio&em potuit, vt inteftati patris poffeffionem ac- ^* ;

M u

d

X

tat

ovis omiffa caufa teftamenti, omnino eam here:di ' , Q .
poffideat, excluduntur legatarii :: nam liberum cuique effe de- | ceperint: legata omnibus praeftabunt: nec filia dotem fuüam ;
bet, etiam lucrofam hereditatem omittere, licet eo modo le- fratri conferet 59, cum vt i:cmpta videatur| hereditatem ha- OE
gata libertatesque intercidunt: fed in fideicommiffariis here- | bere. EU d d Áieacr; | | | E 405 jun
ditatibus id prouifum 99 eft, vt fi fcriptus heres nollet.4? ].5 XXIV. PAvrvs libro LX.-ad-Edictum, S1 poro
adire hereditatem, iuffa Praetoris adeat; et reftituat: .quod be- | tutoris omiferit pupillus caufam teftamenti, et legitimam he-
neficium his quibus fingulae res per fidei(:ommi:fï;ï&y reliCtae | reditatem poffideat: danda eft legatorum (a&tio;in pupillum zL/ Afeepra
| th fint *9, * ee * magis tributum:eft, quam legatartis. : ^ " —— fed eatenus, quatenus hereditas ei adquifita eft, Quid enim,
j — XVIIL Inew librolLZdesteftementis-ad-Edhéugm-Prae- | fi cum alio poffideat hereditatem ? $.—r: Sed hoc et in eo, |
^ toris Vrbapi. $47* duo heredes inftitnti, ambo, omiffa cau- | qui pubes eft, plerique putant obferuandum, vt pro qua parte
ífa teftamenti, ab inteftato polfideant hereditatem :: tunc, quia poffideat, teneatur: quamuis Praetor perindein eum det/a&tio- 14 ul fieqera-
j vterque Praetorio iure perinde habetur, atque fi ex teftamen- | nemj atque fi adiffet hereditatem. — , /xy(., |
ass ey accu] l, to hereditatem adiffet, pro partibus in fingulos competitjactio/ |. - XXV. Crersvs libro/XVI, Dieefterum.. Cvr skR- — 1 4
t^* & r. Admonendi famus, huic in quám ex hac parte Edictile- | v vs ipfius fübftitutus eft, feruum fuum adire iuffit:, fi idcir- (
bcoSxes. fa. gatorum aCtió/datur, beneficium legis Falcidiae concedendum. |.co fecit, ne legata praeftaret, vtraque praeftabit, et qua ** he-

XIX. IpnEw libro VE rad-EdiCkunr -preesneisle- |.res eft, et qua, omiffa caufa teftamenti, [poffidet ex fub&itu-IJ'j"e;

T* PRnA&ETEREA patrono quoque, qui ex affe heres inftitutus | tione hereditatem, falua Falcidia e'ijj—'eruata. L , LÉX ,
/ J);o;f;z'g taL., eft, fi ab inteftato ipoffederit, ^^ hereditatem, commodum. pat- - V AXVl. PaPrNriAwvs libro;XVL Quaeftionum.. T1v-
: tis debitae, quod habiturus foret, fi ex teftamento adiffet he- | L14Nvs: fcribit, patrem, quifiliam fibi *^ fubftitutam iuflit
reditatem, faluum ei 7* debet effe. .. | ". | adire hereditatem, ;legata quae ab ipfo data funt, ex fententia—,[rïyoïuqb,
XX. VrPiaANvs libro IV.-Difpteetenam, ^ Sr EA- | Edicti praeftaturum: quoniam filia patri fubftituitur 93 inca- ' 3
pnEM res diueríis perfonis ab inftituto et fübítituto füerit re- | fu, non vt.arbitrium eligendi relinquatur. Sed fi varia lega-
li&a: non vterque, fed qui ab inftituto accepit, folus vindi- | ta fupraj dodrantem data fint 8^, eorum prius rationem lia-
P. cabit *^. ppe yy. ^ o |bendam, quae a filia réli&ta. funt: non enim caret dolo pa-
L.A. Jdern » XXL |Ivuiaxvs; libro-vicenfimo *feptimo * Dige- | ter $5, qui, honore proprio omiffo, propter compendium alie-

ftorum. Sr ri£rvs meus a matre fua heres fcriptus fue- | nam inftitutionem maluit; .$.-&. Denique fi filiae pater fub-
1 rit, et ego,, teftamenti caufa. omiffa, bonorum polfeffionem | ftitutus adiit hereditatem , nihil eum dolo facere luliggus
( . eex 4 [sho, eiusdem filit nomine petiero : ;a&tio,legatorum in me dari de- | exiftimat: quia nemo filiae patrem contra votum ?* paren-

" bebit, non fecus ac fi ipfe heres fcriptus, omiffa : cáufa tefta- - t,um-fub&ituere videtur, fed vt arbitrium eligendi relinquat.
menti, bonorum poffeffionem ab inte[;c(a;?, accepiffemes 68 ]: XXVII. IpnEw libro4VI. Refpenforum. MarEn fe- | :
75 .

XXIL Ipzw,ibro (trigenfim primo; -Digefto- | cundis tabulis impuberi filió fübftituta, locum Edicto facit, fi,

"Lte toita fcriptum fuerit, 'T'yT1vs ux- | omilfo teltamento, legitimam hereditatem filii poffideat. .Idem

o t p

r"lIrrTrvs gmERES kERIT, Magvzrvs | iuris erit, et fi filio hetées 97 dáta fit, et fubftituta. - I.:im
HERES ESTO: et Titius omiíla caufa teftamenti heredita- | fententiam. Editti propter legatorum caufam frater incidiffe7] lil
tem legitimam poffederit: Maeuio aduerfus eum petitio he- | non videbatur ?*, qui filium füum fubftitutum impuberi tefta- i
" reditatis dari non debet pro parte, quam habiturus. effet, fi | mento fratris non emancipauit: fed ab inteftato per eum * bo-
teftamenti caufa omifía non fuiffet. |Cum enim omiffo tefta- | na* poffidere coepit. $. 2. In eum, qui teftamento fcriptus
mento hereditas poffidetur, legatorum quidem et libertar/um heres non fuit, fi fraudis confilio cum heredibus fcriptis par-
ratio habenda eít: quia aliter, quam ab herede dari non po- | ticipato, legitimam hereditatem folüs poffideat, aCtio legato-
tuerunt *7^; hereditatis vero, quae ita data eft, rationem ha- | rum ex fententia Praetoris dabitur. TAE

ER o i 4 o s

| j XXVIII.
P R. 64. Ap. Hal. et Vulgo et, abeft. gR. 65 Hal comuemietur. GEmB. | deletam voluit. Bm. — 78 Hal. hic inferit: ((Seius baeres eflo) et in margine:
66 Ap. Hal. vel, abeit. GE B. 67 Hal. vicio. GER. — 68 Taur. proBifum. alia$ baec defuut. GEB. — T9 Vulg. inferit: Ponorum. BR, — 80 Hal. et Vulg. j
GEB. . 69 Hal wolit. 7o Hal, et Vulg. funt. BR. 71 Hal.et Vulg. | coufert. BR. — 81 Hal, et Vulg. hic et paulo poft: quia, loco:qua.BR. — 82
hanc voculam traiicit poft: zufHtuti. B R. 72 Hal. et Vulg. poffideat. BR. | Taur. fiV;. GEB. 835 Hal. fubflitnatur. GE R. . 84 Hal. ]imt." 85 Hal.

73 Ap. Hal. ej, abeft. GEB. " 74 Taur. vindicaVit. GEB. — 75 Flor. etiam- | carere dolo patrem. GEB. — 86 De hoc parentum voto dixi J. Obf. 19. BYNK.
nunc eft: tricemfimno, deleta, M: folet ». BR. — 76 Hal. praefigit et. GEzB. — 77 | 87 Vulg. cobaeres. BR. 88 Gothofr in nota: non videbitur. Hal, GX .
Hic in Pand. Flor. e expunxit corre&or, per feftinationem, cum dubio. procul « 89

£

— — 009 09

zlf! ULO

l u* i

et. [ i!ä»h*wä" :
XXVIIT. MA Ec1ANvs ?? libroIV. Fideicommifforum
Sr senvvM heredem inftitutum ?? dominus, qui ipfe ro
gatus fuerat fideicommiffum praeftare, prius quam adire iu-
beret, vendiderit: praeftare id debet: cum per pretium ferui,
hereditatis quoque aeftimationem confequatur. $. r. Infti-
tutus heres*e& rogatus reftituere hereditatem, fi omiífa caufa
teftamenti legitimam hereditatem poffideat, .nerr7dubte; vt le-
gata ceteraque fideicommiífa, ita hereditatem quoque refti-
tuere compellendus eft: libertates quoque tam directas quam
fideicommiffarias: fed ?* fi alienos feruos rogatus fit manu-
mittere, vtique redimere eos debejit: eam autem deceffio-
, nem ?? patietur is, cui reftituta fuerit hereditas, quam is,
qui ei reftitufit, paffurus/fuit] / ! f**
^ . XXIX. VnPrANvSsJibro V.Fideicommifforum. Qv r,
OMISSA caufa teftamenti, ab inteftato poiïidä hereditatem,
Li'eiug, feruos ad libertatem perducere debet: ne ;eis, factum noceat
— eiys, qui ex teftamento adire noluit: fic,tameny vt habeat li-
*s bertos.

A*

en

. XXX. HeRMoGENIANVS libro IHW
Cum-??. Qvri, oMissaA caufa teftamenti, pro emptore, |

; vel pro donato, fiue alio quolibet titulo, exceptis
: pro herede, et pro poffeffore, poffideat ?^ hereditatewf: a le-
Lt aet, gatariis|et fideicommiffariis non conuenitur. |

/ TT
DE SENATVSCONSVLTO SILANIANO

.. ET ÜCLAVDIANO ^, QVORVM TESTA-
f 6snen , MENTA ,NEj APERIANTVR ?. :

"^MrrPiANVS libro .L.- -Edi RA RE
POT CVM ALITER nulla domus tuta effe poffit, nifi periculo
L 12 EAm capitis fuiícuftodiam dominis, tam af domefticis] quam
ab extraneis, praeftare ferui cogantur, ideo Senatusconfulta
introducta funt de publica quaeftione a familia necatorum ha-
benda. $. r. Domini appellatione continetur, qui habet pro-
prietatem, etfi vfusfructus alienus fit. . $. 2. Qujfferuum bo-
na fide poffedit, domini appellatione non continebitur: nec
ui vfumfructum folum habust. $. 3. Seruus pignori datus,
quod attinet ad debitoris necem, per omnia perinde ? habe-
tur, atque fi pignori datus non effet. $. 4 Serui appellatio-
ne etiam hitcontinentur, qui füb condicione legati funt: nam
medio tempore heredis funt: nec, quod condicio exiftens ef-
ficit, vt definant effe heredis, facit, ne videantur interim eius
. * effe*, Idermque erit dicendum étin ftatulibero. . $.. 5. Sed
: in eo, ews fideicommiffartalibertas pure debetur, exítat refcri-
tum Diui Pii ad Iubentium 9 Sabinum: quo oftenditur, non
eííe feftinandum ad tormenta eius, cui fideicommiffa libertas

debetur: et magis eft, ne puniatur ob hoc, quod fub eodem.

tecto fuit, nifi particeps fceleris fuerit *. -$.«67 Domini ap-
pellatione -etiam-? pro parte dominum contineri, dicendum
eíft. 4-—7: Domini appellatione et ? filiusfamilias ceterique
liberi, qui in poteftate funt, continentur. Senatusconfultum
enim Silànianum non folum ad patresfamilias ^?
liberos qugque pertinet. ?758:- uid deinde dicemus,
beri non i;m't in poteftate 3Marc us libro ddägig' cimo
Je. u n arcduat, pefpero 10 arenias, t ho

$9 Hal. Terentius Clemens, Vulg. Neratius. BR. — 9Ó Hal. fubflitutum. GE B.
91 Hal. inferit et. GEB. 92, Hal. hic inferit: qwam is, qui refüituit, pa[fu-
vu$ fuit. Nempe viciffim vltima: quam i$ etc. vsque ad finem ibidem abfunt.
GE B. 95 Scriptum per errorem Flor. erat: epitomatorsm. BR. — 94 Hal.

pojjidet.

1:1 li-

1 Ád hoc rubrum prolixe Pancirolus Var. Lect. IT. 3. BYNK. — 2,Go-
thofr. in nota: nec aperiant. Hal. Sed ap. Hal. eft: mec aperiantmy. GEB.
3 Ap. Hal. perinde, abeft. GE B. 4 Flor. zà dicendum,. adícriptum: et, ab
ordinaria manu, et ita Hal. et omnes. GEB. 5 Hal. et Vulg. hic et paulo
poft: fideicomumi[avia. BR. — G Ita Taur. Hlal. et omnes, fed Ícribendum erat:

DIGESTORVM LIB.

d

, verum adj

XXIX. TIT. I1V, V. $27
fosum) *'-dubitet* ego puto plenius accipiendum, vt etiam
ad eos liberos pertineat, qui in poteftate non funt. $. 9. In
eo *?, qui eft in adoptionem datus, non putamus locum ha-
bere Senatusconfultum, quamuis in adoptato locum hab&t *3.
$..1&. Sed nec in alumno occifo locus eft Senatusconfulto,
$. 1rr. De matris feruis,;filio filiaue occifis, quaeftio non ha-
bebitur *^. $. 12./Si pater ab hoftibus captus fit, quaeftio-r ;
nem de feruis habendam et fupplicium, filio occifo, elegan- ,.
ter Scaeuola ait, quod etiátn poft mortem patris probat, fi,.
antequam ei,fuus;heres exiftat, occifus fuerit. $. r3. Idern
Scaepcla ait, .conü:antius defendendum, herede inftituto filio,
de his quae!t.lonem habendam et fupplicium, qui pure legati
vel manumiíh funt, ante aditam hereditatem filio occifo:
quamuis enim fi viueret/ herede eof exiftente, ipfius non ef-
fent futuri, attamen vbi deceffit, qua *5 exftinctum legatum
etlibertas eft, Senatusconfulto fore locum dicit. $. 14. Si
pater necatus fit, an de feruis filii quaeftio habeatur, fi forte *5
caftrenfi peculio ** feruos habuit? t magis eft, quaeftio- |5,
nem de feruis filii habendam, fuppliciumque fümendum, licet :
noníit in poteítate filius. $. 15. Si vir aut vxor occifi effe
proponantur, de feruis eorüm quaeftio habetur: quamquam **
neque yiriferui proprie vxoris dicantur, neque vxoris proprie
viri: fed quia eemmixta familia eft ?, eïlvna domus eft, ita
vindicandum ?? atque in propriis feruis, Senatus cenfuit.
. $. 16. Sed neque vxore occifa, néque marito, de feruis foceri
quaeftlon;:, | habendam, Senatus cenfüit. Marcgllus autem li-
þro dug(ziemæ Dgge&orum etiam in foceri feruis idem, quod ..
in mariti, rette dixit ^*. $. r7. Occiforum appellatione eos -
contineri Laveo ícribit, qui per vim aut caedeyí funt interfe-
&i: vt ?? puta iugulatum, jftrangulatumj praecipitatum, vel
faxo, vel fufte vel lapide percuffum, vel .que- alio| telo neca-
tum ??. $. 18. Quod fi quis, puta, veneno, vel etiam quo
alio quod clam necare foleat ?^, interemptus fit: ad hoc ?5
Senatusconiultum vindiécta mortis eius non pertinebit: hoc
idcirco. ^?, quia totiens puniendi fünt ferui ??, quia ?9 auxi-
lium dovmino non tulerunt, quotiens potuerunt ei aduerfus vim
opem ferre, et non tulerunt. Ceterum quid potuerunt face-
re aduerfus eos, qui veneno vel quo alio;more/infidiantur ?? ?
$. 19. Plane fi venenum per vim jinfuüfüm fit, Senatusconful-
tum locum habet. $. 20. Vbicumque igiter,vis adhibita eft,
quae interemere folet, ibi dicendum eft, logim Senätuscäü-
fugto fore. $. 21. Quid ergo, fi dominus venéfio, non per
vim necatus efle proponatur, impunitum erit factum? nullo| -
modo: licet enim ceflat ?? Senatusconfultum Silanianum, nec —
quaeftio füuppliciumque ftde his, qui füb eodem tecto fuerunt,

Vaf . .

«, * P
LA «€vr .,

J-Ilïltl.cl "

&
$

4

: lU li 31 . gy: ! æxcfore;,, f
habeatur: tamen Ííi duj confcii vel faCtores;?* fceleris fue- | ; f

Deleduie t àam
hadenr faw? eréf .

runt, hicdemum fupplicio adficiuntur: et
ririque tabulae etiam ante quaeftionem habitam poffunt. $.22.
Si fibi manus quis intulit, Senatusconfulto quidem Silaniano
loéüs non eft, fed mors eius vindicatur: fcilicet, vt fi in con-
fpectu feruorum hoc fecit, potueruntque eum in fe faeuien-
tem prohibere, poena adficiantur, fi vero non potuerunt, libe- |.
rentur. $. 23. Si quis non metu criminis inminentis, fed
taedio vitae vel inpatientia doloris fibi manus intulit, eius te-

ftamentum aperirijet; recitari mortis cafus non impedit. .$.-24-.
- La ael. Item

In Bentium, cum vel Flor. deleta 5 fit & repofita. BR.
B R. 8 Hal. et. GEB. 9 Hal. etiam. GEB. Io Hal. patremfamilias,
11 Vulg. libro Digeflorum X. BR. — 12 Hal addit: autem. GEB. — 13 Hal.
et Vulg. babeat. BR. 14 Hal. et Vulg. babetur. BR. 15 Hal. et Vulg.
quia. BR. — 16 Hal. inferit 22. GEB. — 7 Vulg. cafirenfis peculii. BR. — 18
Hal. inferit: emim. GEB. 19 Ap. Hal efl,abeft. GEB, — 20 Hal. et Vulg.
iudicandum. BR 21 Hal. et Vulg. dicit. BR. 22 Ap. Hal «t, abceft.
GER. 23 Ap. Hal. mecatum, abeft. GE . 24 Hal. folet. 25 Ap.
Hal. boc, abeft. GEB. 26 Vulg. ideo. ER. 27 Ap. Hal ferui, abeít.
GEB. 28 Hal. et Vulg. 4ui. B R. 29 Hal. alio 1:0do infidiabantur. G E B.
3o Vulg.ceffet. B. — 31 Vide Duker. ad Opnfc. de Latiu. Vet. ICt. p. 384. BR.

7 Hal. et Vulg. fuit..

"ls 7"*/. ,
f:.[uf ,fi(ca,(:u.nþ, .
G Ia lu'. 9. , q40

' j ;)exrzuuf,,

m d ./Le»rzua',,

L atl infftats,

: 3 M !/'ï :

: Á
LIT ra«myu ladorm. ,

L.Ama2o.

"

i?1 !llü'.rcj.' P. E:

t VÉP besn £0 .R

i

| & fiA ( ert «

"i j 4€cT YVL ,
"

LA [ine .
(eqnpo Mnctene )

C EARR AE

T 4 "(12,179 f

5

N,; 4 YA.

$38

Ttem illud fciendum eft, nifi conftet aliquem effe oCcifum, non :

haberi de familia quaeftionem: |liquere igitur debet, fcelere

interemptum, vt Senatusconfulto locus fit. $. 25. Quaeftio-.

nem autem fic accipimus, non tormenta tantum, fed omneyn
inquifitionegi et defenfioneji mortis.. -$..26.. Hoc autem 5e-
natusconfultum eos quidem, qui fub eodem tecto fuerunt,
omnimodo punit: eos vero qui non/fub eodem tecto, fed in
eadem regione ??, non . aliter, .nl,fi confgn fuiffent. $. 27«
Eodem autem tecto qualiter accipiatur, videamus: vtrum in-
tra eosdem parietes, an et vltra, ?? intra eandem diaetam, vel
cubiculum, vel eandem domum, erl eosdem hortos, vel totam
villam? Et ait Sextus; fic effe faépe 1udicatum, vt quicumque
eo loci füerunt, vnde vocefhexaudin& potuerunt, hi .punian-
tur, quafi füb eodem tecto fuüerunt ?^, licetJalii validioris vo-
cis, alii exiguioris funt 35 nec omnes vndique exaudiri pof-
fünt 39, $. 28. luxta hoc tafien videtur et Diuus Hgtdma-
nus Yéfcripfiffein haec verba. Serui quotiens dominis fuis au-
xilium ferre poffunt, non debent faluti eorum fuam antepo-
nere: potuiffe autem ancillam, quae in eodem conclaui cum

domina fua fuerat, auxilium /eif 3* ferre,(fi nory corpore fuo,

attcerte voce plorantem, vt hig; qui in domo fuerant, aut. vi-
cini audirent: hoc ipfum manifeftum eft. **, quod ,dixit per-
cufforem fibi $? mértem minatum Ííi proclamaffet: vltimum

vtique ^? füpplicium pati debet vel hoc.**, ne ceteri ferui.
creäan

t, in periculo dominorum fibi quemque con(ulere debe-

re. Sea Hoc referiptum multa continet: nam ei non par-

cit, qui ^?7eodem conclaui fuit, et ei, qui *? timuit mori **,

'4. pon ignofcit, fetjquod vel voce oporteat feruos dominis auxi-

lium ferre, oftendit. $. 30. Si quis in villa/ ageus occifus fit:
plus:quam iniquum eft, fi forte b(tiiffufa late praedia habeat, de
omnibus, qui in ea regione fuemnt ^?, feruis, et quaeftionem
haberi, et fupplicium fümi: 'fufïïc;-t.'eitfgo,jgvas.äf.ö,, qui cum ipfo,
qui occifus dicitur, fuerunt, et qui .47' fufpmmge caedis, aut
conícientia attingijviddbuntur, de his ^* quaeftionem haberi.

S-—34 Cum dominus in itinere effet ^? occifus, de his, qui
vna cum eo fuerunt, cum occideretur, vel cum vna fuiffent, :

profugerunt, fupplicium fümendum eft. . Quod fi cum domi-

.'^r; no nemo fuit, cum, occideretur, ceffant ifta Senatusconffulta.

$. 32. Impubes ferüus, vel ancilla nondum viripotens, non in
eadem caufajerünf: aetas enim excufationem meretur. . $. 53.
Impuberi autem;vtrum in fupplicio tantum parcimus, an vero
etiam in quaeftione? Et magisieftj vt de impubere nec quae-
Ítio habeatur: et alias folet hóc i vfu obferuari, vt impube-
res non torqueantur: terreri tantum ?? folent, et habena vel
ferula caedi. $. 34. Excufantur autem. ferui, qui auxilium
tulerunt fine dolo malo: nam fi finxit"fe quis auxilium ferre,

Lvl fs ;"'æ(w*'"n vel dicis 5* gratialtulit,! nihil hoc, commentum ei proderit.

centoa t E

$. 35. Tuliffe autem auxilium non tantum is videtur, qui fer-
uauit dominum, hoc eft, qui potuit ita opem ferre, vt faluus

elfét dofninus, verum is quoque, qui quidquid potuit fecit, |

32 Hal. addit: fuermt;GE B. — 33 Hal. praefigit: veletimm. GEB. — 24 Hal.fet |

35 Hal. validioris vocis fint, alii exiguioris. ^ 36 Hal. pof-
377 Gothofr. in nota; al. ei. Nempe ita Vulg. Norica omnes. Sed
In Norica Nofter fallitur, quae

Vulg. fuerint. E R.
Jfint. GEB.
et mihi Florentina hic durior videtur. B n.
hic Florentinam feruat. GEz. — 38 Hal. addit: ex eo. GE B. 39 Taur. fi i.
GEB. 40 Hal ;taque, loco: vtique. GE B. 41 Hal. baec. — Vulg. zn boc.
mallem: ob boc. B R. 42 Hal. quae in eodem. GEB. — 43 Hal. quae. GE R.
44 Hal. morti. GERB. 45 Flor. ab ordinario corrigente fa&tum: fauerant,
quod omnes habent. BR. Etiam Hal. GE. 46 Hal. fufficiet evzo im eos.
G E B. 47 Hal. quique. G EB. 48 Ap. Hal. de bis, abíunt. GEB. — 49
Hal efj. GEE.. — 50 Vulg. tamén. B. 51 Hal. ditis, errore vt opinor,
typorum. GEB. Vulg. diclis. BR. 52 Hal. et Vulg. exclamauit.BR. — 53
Hal. conuocaret : fimul proxime antecedenti maiori diftin&ione in comma com-
mutata. GEB. — 54 Taur. 0P';ecit. GEB. — 55 Ap. Hal. hoc pofterius fi, abeft.
56 Taur. a& Talia.. GE B. — 577 Vulg. inferit et, quod probo, non aeque quod:
refcripfit, mutat in: refcripferunt. BR. 58. Videtur reponendum: zz vel ad
villam (uam, quod pofterius facile excidere potuit poft: profugerat. Ifto modo
habent Vulgares libri praceuntibus MSS. ex o&o enim folus Vat.-fequitur ar-

ba. Cum con

DIGESTORVM LIB. XXIX. TIT. V.

tametfi dominus interfeCtus eít: veluti fi quis clamauit 5?,
vt ad auxilium conueniretur, aut terruit adgreffores, atque fi
quis turbam conuocauit *?, aut fi corpus fuum obiecit 5^,
|iveljalias corpore fuo auxilium tulit.
per, qui clamore vfus eft, auxilium tuliffe videtur: quid enim,
fi cum poffet manu depellere a domino periculum, ille clamo-
rem inanem elegit? plectendus vtique erit. $.3-- Quid, fi

vulnerati fint ferui, cüm protegerent dominum ? Dicendum

eft, parci eij débere: nifi J autipfi fibi vulnera ifta fece-

runt data opera, ne punirentur, aut talia 59 vulnera ifti accepe-
runt, vt polfent nihilo minus opem ferre, fi voluiffent. . $. 38.
$i dominus mortifere vulneratus fuperui-xpj&þ,ïriec de quo-
quam feruorum fuorum ,conqueftus fi£: etiam fi fub eodem
teCto fuerunt, tamen parcendum illis erit,. — |

/^ IL/CarZisTRATVYvS libro V.-de€esnitienibus, Dr-
vvs Mancvs ?* Commodys Pifoni refcripfit in haec ver-
ftiterit apud te, Pifo cariffime, Iulium Donatuim,

Colndatéte lu t .

lam fuam, vulneratum e teftamento fatto purgaffe o

ficium feruorum fuüorum: nec pietas pro feruis 5? nec folli-

citudo heredis optinere debet, vt ad poenam vocentur, quos
abfoluit dominus ipfe. g 4 3 Og

Ill. VuPxANvs libroL-adEdictum. Sr ovis in 9?
graui valetudine adfeCtus, opem domino ferre non potuerit 5*,
fübueniendum eft ei. $. r. Si quis moriens dixiffet, a feruo
vim mortis.allatam effe fibi ^; dicendum eft, non effe ere-
dendum domino, fi moriens hoc dixgt: nifi 'potüerit jeti pro-
bari. $. 2. Si maritus vxorem. noétu intra cubiculum fecum
cubantem necauerit, vel vxor maritum: ferui poena Senatus-
confulti liberabuntur,. Sed &i exaudilffent, et opem nonitulif-
fent, plectendi erunt, non tantum fi proprii effent mulieris;
fed etiam f1 mariti. $. 3. Si temem maritus in adulterio de-
praehenfam occidat: quia ignofcitur ei, dicendumi eft, non tan-

tum mariti, fed,etiam, vxoris feruos liberandos, fi iuftum do--

lorem exfequenti domino 'non reftiterunt. $. 4. $1 cum
omnes domini adgreffuram paterentur, vni feruus opem tu-
lit, an fit excufandus, an vero, quia omnibus non tulit, ple-
Cendus? Et magis eft, vt 5? fi quidem omnibus ferre potuit,
quamuis quibusdam tuht $^, fupplicio adficiendum: fi vero
timul omnibus non potuit, excufandum, quia quibusdam opem
tulerit. Nam illud durum 'eft dicere, fi, cüm duobus auxi-
lium ferre non poffit, elegit 5? alteri effe auxilio, electio-
ne crimen eum contraxiffe. " .$..5. jQuare! et fi feruus mu-
lieris marito dominae 59 magis auxilio fuit, quam domi-
nae, vel contra, dicendum eft, ignofci €i debere. $. 6. Sub-
uenitur eis, qui eo tempore, quo domihnus dominaue occifa

eft, &ädi 9* jita fuerunt fine dolo malo, vt erumpere fuc-
cugendi caufa, at coglpraehen/d?jldi eos, qui caedem fe-
cemht ?", non potuernt. Nec intereft, a quo claufi 9?
| D 1 - CÓNS
chetypum. ^ Aberat etiam ab Otob. praepofitio, poftea tamen adícripta eft.

^ .

tantc n (

h- 44 : )
pofteaquam ,cornterritus;aduentuf latronum profugerat ?98 vil- 3- e« pre:
| Te. mox h. F-'a? a2ucn Iwe.,
i Cm:

LA D(/'

L0

Vid. Auctor. Anonym. de Lat. Vet. ICt. pag. 356. ibique Duker. sR. Mihi-

nullum dubium eft, Taur. debuiffe dare: profugerA T. villam fuam. Reliqua
MSS. íunt:. Pal. I. IT. III. IV. adde;Bynkersh. Hal. vt Taur. profugerat villam
GEB.. 59 Hal.ifta: pro feruis, includit parenthefi, et in margine addit: alias,
deefl. GEB. Idem.expungit P. Faber. Semefir. I1. 15. p.216. -- 219. BYNK.

60 Áut: zn, aut: affecius, abundat. MSS. tamen archetypum referunt, nifi :
quod in Pal. IT. praepofitio fuppleta fit, fed perquam recenter, et in Pal. IIT. in- -

ter verfus adfcriptum fit n z. e. vebementer. Kal hábet: ingrauefcente vale-
tudine affetus, et in margine: alias, iugraui . Etíane Sc. Gentilis. /. Parerg.
14. vult eífe: 2Hgraui, vna di&tione. Scioppius et Au&or de Latin. Vet. 1Ct.
putant, Zz, abundare, vt alias. — Conf. Duker. p. 35o. — Quae Gothofr. in nota
habet de origine vocis: foloecifmus, putida funt. BR, Inter omnes codices,
qui 4 habent, vt Nofter etiam in. Collationibus loquitur, funt etiam Otob. et
Bynkersh. Pal. TIL, Gentilis fententiam fulcire videtur. GEB. — 61 Hal. potuit.
GER. 62 Hal. fibi illatam effe. 63 Ap. Hal. vt, abeft, GER.
.et Vulg. opem tulerit. BR. 65 Hal, eligat. GE R.
67 Hal. cwfi, GEB. — 68 Hal. et Vulg. feceruut. BR. — 69 Hal. clufi. GE 2.

64 Hal..
66 Hal. domino. GEB.

Mi — — aC aL E — cu p

Cf — -» U

--—- £2 — T

DIGESTORVM- LIB. XXIX. TIT. V.

POT
/ö(bïnehuntur 79, Sic tamen, fi non data opera voluerint fe
ità includi, ne opem ferre poffint **. . Clüfos accipere debe-
dul, mus, et fi funt vin&i: fi. tamen ita vin&üi, vt omnino erürm-
turJetiam his, qüi.aetate defeCti fünt. -$—8» Surdus quoque
inter inbecillos 7?' numerandus eft, aut inter eos, qui fub
eodem tecto non funt: quia vt illi per fpatium, ita hic per
morbum nihil audit. .$—9-Caecus quoque veniam mereri de-
bet. .$-—1o. Mutumn fimili modo excipimus, fed ibi, vbi vo-
cis tantum auxilium fuperfüit. -& Furiofos excipi, ne-
quaquam dubium eft.... $. 12. Si quis qu&m *^ eorum feruum
feruamue ex ea familia, qui eius' facinoris noxius erit, rece-
| perit vel celauerit fciens dolo malo: in ea caufa eft; ac fi le-
if ge, quae jderficariis lata eft, facinoris noxius fuerit. $. I3.
$i ex ftipulatu feruus debeatur, et. caedem domini arguerit,
; , et pro hoc *5 praemio liber effeiuffus fit: ex ftipulatu actio
| Lacefaius, füpulatori non datur: nam, et fi fupplicio adfectus fuiffet,
ä**'f;-' -. .mon daretur. Quod fi fub eodem tecto non fuit, ex ftipula-
d L.ïu.-afalïq,tu actio in aeftimatione **, ferui vtilis erit creditori. — $. 14.
. . Vtrum autem is: folus videftunuindicaffe ** vel arguiffe, qui
L'Gact, ad hoc profilit vltro, an etiam' is, qui, cum accufaretur *$,
ipfe detorfit in alium crimen? et magis eft, vtille hoc . prae-
mio dignus fit, qui vltro|ad accufationem profilit "?. $. r5.
Hit?? quoque, qui non potuerunt ** 'alias.ad libertatem per-
uenire, vtputa, fi hac lege diftrattus etat quis, ne manumit-
teretur, poterunt propter hoc, quod in commune vtile: eft, ad
libertatem peruenire. -$.—réz De his quoque feruis, qui te-
ftamento manumiffi funt, perinde'atque. H2 feruis, fupplicium
fumendum eft. . $. 17. De his qui antequam teftementumr OC-
cifi occifaeue aperiretur, profugiffent, pofteaque aperto teftá-
tento liberi fcripti inuenirentur, perinde acgzfi 9? de féruis
quaeftio habenda, fuppliciumque fumendum eft. Nam eft ae-
quifimum, vltióni domirforum non obftare indulgentiam ipfo-
rum: quam ?? quisque pleniorem-e&ee ?* expertus, eo gra-
uiorem fceleri fuo ** poenam merebitur. $. 18. Quod ad
caufam teftamenti pertinens ?* reliCtum erit ab eo, qui occi-
fus effe dicetur: id ne quis fciens'dolo malo aperiendum, re-
citandum, defcribendumque 9? cüret, Edicto cauetur, prius

N
A«
.

quam de ea ?? familia quaeftio ex Senatusconfulto habita,

fuppliciumque de noxiis fumptum fuerit. $. 19. Aperire au-
tem hic ill6 videtur, qui naturaliter aperit, fiue fint fignatae,
fiue non fint ligatae ??, fed tantum naturaliter claufae. $. 20.
&e accipere debemus prohibitos nos, vel palam, vel pu-
blice ?*, vel fecreto. Omnis enim . apertura prohibita elt.
$. 21. Si quis ignorans occifüm, aperuérit: non debet hoc
Edicto teneri. $«2 Et fi fciens, non,tátfien, dolo aperuit ??,
aeque non tenebitur: fi forte per imperitiam, vel per ?? ru-
fticitatem, ignarus Ediéti Praetoris yel Senatusconfulti, ape-

*7o Vulg. tenebantur. BR. 71 Hal. et Vulg. poffent. BR. 75 Vide Du-
ker. ad Opu[c. de Latin. Vet. ICt. pag. 357. BR. . 73 Taur, znVecillos. G E B.
Vide Duker. ad Opzfc. de Latiu. Vet. ICt. p. 357. BR 74 Ap. Hal. quem,
abeft. GEB. 75 Ap. Hal. boc, abeft. GEB. , 76 Hal. et Vulg. aeffima-
tionem. BR. 77 Vulg. et Norica; vindicaffe, Eft tamen ad oram L. H. a
Porta: In Pand. Flor. videatur indicaffe. |Yn altera autem, vbi reQe eft, nota-
tur: fic legendum effe cenfet Ant. Auguftin. J. Enmendat. 9. non vt antea lege-
batur: vindicaffe vel avguiffe. Sed adi ipfum Auguftinum . quem et Cuiacius
Jaudauit XVIII. Obf. 22. et poft eum Ruffard. Cont. et Gothofr. Coniunge
praeterea. L. 197.. D. de Verb. fienif. in qua idem lapfus librariorum inuenitur.
BR. Flu&uauit tamen poft haec Nofter, et nec Taurellio nec Aüguftino fatis
confifus in fchedula illa a me reperta ad. Saluznium ita fcripfit: L. 3. 6. vtrum
14. de SC. Silau. item. L. 197. de V. S. anu viudicaffe,; pro: zudicaffe pro-
ptev Augufl. I. Emendat. 9. Nempe Auguftinus alleg. loco fic habet: valgo
vindica[fe fcribitur, im quo librarii Floventinovmm librorum errovem. fequuntur,
quod ex illo altero loco fub titulo de V. S. confiat. Ad haec Saluimius in mar-
gine Schedulae: Im tit. de SC. Silan. indicafe, — In tit. de vevb. fignif. indi-

caffe. En! Auguftini lapfum, at! quanti viri, quem ideo lubentius adfcribo,
vt et Brenkmanno et mihi aliquando humanae fortis memor ignofcat. le&tor.
GEB.
ipfe, detorfit etc. BR.

78 Malo cum Steph. et Baud. traie&o commate, qu cum. accu[aretur

79 Vulg. profiluit. GER. — 80 Vulg. Is, et per con-

pere vircula *? et auxilio effe non potuerunt. -$-7- Ignof(i?

- praeftifftum parere iuffifjignorantia non paruerunt, fi ideirco

5 Ap. Hal. fit, abeft. GER.

$39

ruit. '$. 23. Si quis tabulas quidem non aperuit ?* natura- -
liter, linum autem inciderit, excuíatus erit: quia dolo caret,
qui ipfas tabulas non aperuit. .$.-e4. Si autem non totum
teftamentum, fed pars eius aperta fit: dicendum eft, in Edi-
Cum incidiffe eum, qui aperuit: parui enim refert, vtrum to-
tum an pars aperiatur ??. $. 25. Si quis codicillos apern-
fit ?*, teftamentum ?* non aperugfit ?5: in KEdi&tum inci-
dit: nam et codicilli ad caufam teftamenti pertinent, $. 26.-
Item fiue iure valeat id, quod apertum eft, fiue non valeat,
attamen Edi&ojlocus ieftz- $. 27. Eadem feruantur/et;de his ??,
quae ad caufam fubftitutionis pertinentgfi pupillus, pupillaue,
occifus,, occifaue effe dicétur. $..29e Si alius aperuit, alius
recitauit, alius defcripferit *9?:-omies in Edictum incidént, |
qui fingula eorum fecerunt. . $. 29. Nonttantum ex teftaimen-
to, fed etiam ab inteftato hereditas ad hoc Edictum pertinet :
vtne quis adeat, bonoruümue poffeffionem petat, antequam
quaeftio de familia habeatur: ne heres propter compendium
feenmr familiae facinus occultaret *, .$.—50. Eleganter Scae-

L.

L4 d7

uola ait; vt quis ad heredem füum vtiles aCtionesitransmit- ! ( « cc4/af st

tat, fi forte ante aditionem deceffit, exploratum effe.debere, , ^^^^-

idcirco eum non adire ?, ,quod, Senatusconfülto Edictoque
terreatur ?. $. 5r. Si condicioni intra diem ex die mortis 4 fm ,
ignoratum eft, quia metü Senatusconfulti aperini; tabula& non :
potuerunt: fuccurritur eis ad implendam condicionem. .$.32.
Syet ^ aliud impedimentum fit de * non adeunda hereditate,
vel 9. aperiendarum tabularum, fit * et Senatusconfulti: ni-
hil prodefíe impedimentum Senatusconfülti, fi et aliud 9 fuit:
veluti fi praegnas vxor occifi fuit, vel etiam putabatur, et pro-
pterea adire hereditatem inftitutus non potuerit. . |
—^ IV. PaprriNrzANVS liboo Vf Wefpenforum.. Qvr
POSTVMOS heredes inftituerat, jnon natis;ypoftumis vxorem
fecando loco fcripfit heredem: cum a familia-neeatus dicere-
tur'24 vxor diem fuum obierat: heredes mulieris;aCtiones ex ^.
conftitutione fibi dari poftulabant? Eos ita demum audiendos ^— 44 e/ 44 exz
effe,refpondi, fi mulier, quamjn vterg nihil geftare conftabat, UI
propter Senatusconfultum hereditatem. adire noluit: alioquin. — .a -
praégnate eà defuncta, nullam iniuriae querellam interueniífe, -
V. VrPrANVS libro jLJad 'Ediäïlïä $9. ONEÉCESSA-
nR1IOS heredes puto Edicto cómpraehendi, fi fejmifceant **
hereditati. $—— Nec bonorum poffeffionem peti Praetor per-
mittit: et ego puto ad omnes bemesee poffeíffiones hoc Edi-

UrPORCU EE RCR

7 Rl LP y 9
l"es L2e6

« , E R €
L 7 rec ex Ody , Con :

L—be a & ,

»

*f L

,S

&um pertinere. $-- Non alias bona publicantur, quam fi |

conftabit effe' occifüm patremfamilias, et heredem ante quae-
ftionem de familia habitam, fuppliciumque fumptum, adifle he-
reditatem. $. 3. Vbi quis incuria necatus eft, vel medici in-
fidiis, adiri quidem hereditas poteft, fed heredi *^ defenfio *3
mortis incumbit. ' :
: VI.

fequentiam paulo. poft potuit, loco: potuerunt, et* poterit, loco: poterumt. B R.
81 Hal.poterunt. . 82 Hal. et Vulg. inferunt de. P R'*a 83 Hal. atque, loco:
ac fi. GEB. — 84 Gothofr. in nota: A4l. quam quo quieque, Ita Hal. et Vulg.
vt inferant quo. BR. — 85 Hal. eff. GER. 86 Hal, et Vulg. fceleris fu.
BR. . $7 Hal pertinet, fi quod velittum. GEB. 88 Hal. defcribeudumnue.
GEB. 89 Hal eiws. GER. 90 Taur. |Egatae. GEB. — 91 Verba haec:
vel publice videntur effe climinanda. —Quid eninlBz? publice aliud. hic fibi vult,
quam antecedens : palam, et in ipfo archetypo Plor. vel, ante: publice, trifa-
riam expun&um cft. Atque hinc in Otob. legitur: vel palam publice vel fecreto.
In ceteris tamen plena fcriptura eft. . Idem quod nobis, dudum Haloandro eít
vifum, apud quem et H, a Porta, et Baudozam vel pablice abfunt. BR. | Ceteri '
codices Pal. I. 1I. IHX IV. Bynkersh. GEB. 92 Hal.aperuerit. — 93 Vulgo
per, abeft, Bx. 94 Hal. aperuerit. 95 Hal «« partem aperuerit. G E.
96 Hal. aperuit. GEB. 97 Vulg. inferit? vero, BR. 98 Hal aperuit.
G E B. 99 Hal. fermanda [unt de bis. 100 Hal. deftripfit. I Vulg.
occultet. B R. 2, Hal. adiffe. GEB. 3 Hal. terrebatur. — 4 Hal, Se4 fi
aliud. GE B. 5iHal is,loco: de. GER. — 6 Hal. quam, loco: vel GERB.
8 Hal. inferit bic. G E B. 9 Vulg. diceretur

teflator necatus. BR.. .. IO Hal. hanc infcriptionem habet integram. GEB. — 14
Vulg. immifceaut. BR. . .32, Vulg. inferit: fue. BR. 13 Taur. denfenfio.
! | Nec

Q9oo

] r .

La " r

"n

f;

g x ;M Qvx erit et de his^^, " :
j XIL. Pavrvs libro fingülnri ad-Senatusconfultam-Si-—

|per accufare permittitur eodem Senatusconfulto.

$49 DIGESTORVM
VI. PAvrvs libro KEXI. ad-Ediéteinz ET sr)per-
cuffor certus fit, tamen habenda quaeftio ** eft, vt caedis
mandatorinueniatur. Vtique autem ipfe maxime quaeftioni
dabitur, quamuis et ceteri puniantur. -$.—E« Quamuis alias
in caput domini ferui non torqueantur *?, reCte tamen fiet
quaeftio, -etiam- fi heredem accufet, fiue extraneus heres, fiue
ex fuis fit. .$..2. Si vnus ex dominis non compareat, quae-

. rendum eft de cafu eius per feruos, quos communes habue-

runt: magis enim de falute aut vltione domini non compa-
rentis quam in caput praefentis/torquebuntur. $. 3. Si appe-
titus fit, nec occifus dominus, nihil Senatusconfulto cauetur:
ipfe enim in familiam fuam poteft animaduertere.

VIL IpEw libro fingalert ad—Senatusconfultum-bila-
zuüanünmt — EoeeCaem) !* libertos extraordinarium auxilium
habebit.

VIIL. Inew libro -EVf. ad Edictum. SEgNATvs-
coNsvrLTOo Pifoniano *7 cauetur, vt *3, fi poenae obno-
xius feruus veniffet, quandoque *? animaduerfum in eum jef-
fet] vt venditor pretium praeftaret, necemptori iniuriam fe-
cifle videatur Senatus ^9. $&. r. Si filiusfamilias, qui in ca-
ftrenfi peculio teftatus eft, occifus fit: omni modo id defen-
dendum eft, vt ex quibus cafibus ad fifcum patrisfarmilias bo-

pa pertinent, his cafibus et huius peculium, potius quam ad

heredes qui deliíquerunt ^* in adeundo, et fimilibus, vlti-
ue ?? non funt. j :
IX. Garvs libro XVII. ad Edietu ineis CvM
*&1sco caduca bona defuncti addicantur ?? propter inultam
mortem, in eum legatorum ;actio datur: et libertates ratae
funt, eorum fcilicet, qui Senatusconfulto excipiuritur. :
X. PAvrLvs libro*fimguleri-ad Senatusconfultum Sila-
nianum. Sr EXHEREDATVS filius, antequam adiretur pa-
tris hereditas, occifüs fit: ex euentu infpicietur: vt fi adita
fuerit hereditas, quafi alieni fuiffe videantur, fi vero irritum
teftamentum factum fit, quia ipfius effent fi viuex:ä, omnia
perinde aguntur, ac fi dominus effet. $. r. Sub Diuo Traia-
no conftitutum eft, de his ?^* libertis, quos viuus manumife-
quaeftionem haberi. , ^ ^ p.
XLhiTauxeuoNifvs

| . Difputationmm) IpkM-
us anulorum petierant. |

laniamum. Sz sERvVSs a-teítatore occifo legàtus Ki&, et

Praetor pro praemio -ftatuerit liberüm e(m efíe: dicendum-

eft, non impediri libertatem. ,
XIIL VEsNvrLEIVS SaxmuwENwYs librod£ de pu-
blicis iudiciis. ÍN coGNrzTIONE aperti aduerfus Senatus-
confültam teftamenti eius, qui a familia fua occifus dicatur,
quinquennii tempus conftitutum eft Senatusconfulto, 'Tauro
et Lepido ^9 Confulibus: quod;tamen ad extraneos perti-
net: namque eos, qui parricidii ^* poena teneri poflunt, fem-

XIV, ;V CIANVS 28 librozXEk de-nublieis-Audietis
EXCIPIVNT"æ' 29 Senatusconfulto Silaniano impuberes
ferui. 'Trebius ?? autem Germanus Legatus etiam d impu-
bere fumi iuffit fupplicium: et tdffftà non fine ratione: nam

is puer,nec multum apuberi ?* aetate/aberatj et ad pedes

—

r o RR

Nec Brenkm. hic quicquam annotauit ant correxit, vt verifimile fit Flor. ita le-
gi, vbi et alia talia occurrunt. G E. 14 De familia ícilicet: peffime nam-
que hunc locum Accurfius accipit de percuffore qui certus eft. Go THorR. Sed
tu vide Cuiacium XXIII. Obf. 32. quem ille exícripüit. BYN K. 15 Hal.
torquentur. I6 Hoc fupplementum agnofcünt omnes ícripti et editi, in
Otob. tamen eft exfcalptum. BR. — Inter editos etiam Hal. Scripti funt; Pal.
Y. H. HII. Bynkersh. GEB. 17 Hal. Silamiauo. GEB. I8 Ap. Hal. ct,
abeft. G ER. 19 Hal. et Vulg. quandocunque. B&. — 20 Hal. videretuv. fe-
natusconfultum. GEB. 21 Hal. deliquerunt. GEB. 22, Hal. aeut fimili-
ter vitinon funt. GER. — 23 Hal. et Vulg. addicumtur. BR.— 24 Hal. inferit;
diam. GEB. . 25 Vulg. addit; lbertis. BR« — 26 Taur, Laepido, et ita fuit

L ree m habeat ;

il

* guningnt

| exftitiffet; neglexiffet, deceffiffet. GEn. — 41 Àn hunc fenfum voce: exfegui, vii-

LIBj|XKIX OTITOWX

domini cubuerat, cum occideretur, nec poftea caedem eius pro-.

diderat: vt enim opem ferre eum non potuiffe,conftabat, ita L
filentium praeftitiffe etiam poftea, certum erat; et his dum- a
taxat impüberibus Senatusconfulto pàárci cr'edebat, qui tantum w
füb eodem tecto fuiffent, qui vero miniftri vel participes cae- | U
dis fuiffent, et eius aetatis, quamquam nondum puberis, vt

rei intellectum capere poffent, his non magis in caede domi-
ni, quam in'vlla alia 3^ caufa parci oportere. | — . , a r
XV. Mancf £ vs libro fingularidedDelatorib Sr

an prior£ ?? he-

fequens gradus vltus fuerit necem teftatoris,
reditas ad illum *trans*feratur? Et ait Papinianus, non efle
hoc:.nam poena illius, huius praemium effe non debet, $. 1.
Cum ex parte heredi inftituto legatum quoque ergt, et in vl-
cifcenda mortelceffauerat: Diui,;Seuerus et st

hod H

ütonitus refcri- 1 . Jerean erat,
pferunt, tam hereditatis portionem, quam legatum ei auferen- ; Jym
dum. .$—2: Heredibus autem, qui in vlcifcenda morte defun- 2 r
&i ceffauerant,-tam-?* teftamento quam ab inteftatoauferuntur
bona, forte et fi quafi patronus venit, quamuis hi!?? fuoiure
admittantur. . ; 2 « o

NO a familia occifo, feruus communis n

! ecem eius detexitz
fauore libertatis liber quidem fieri debet, pretii autem partem
fibi contingentem focium confequi oportet. |
XVII. Mony ffX vs libro ViHERegulan
de fe familia torquenda eft: et, fi confiteatur
getur, quo mandante flagitium admi(fum fit.c ,.
. . XVIII. InEw libroIX-Remularpm. (ET/?9 1NOFFI-
c1oso teftamento queri idem, et mortem vindicare defuncti
non prohibetur: idque Paulus refpondit. . L. de£-^n.
XIX. Ipzgw libro VHE-Pand tarüim Cv M DoOMI-
NvVS occiditur, auxilium ei familia ferre debet et armis, et
manu, etclamoribus, et obie&ctu corporis. Quod fi, cum pof-
fet, non tulerit, merito de ea fupplicium fumitur. :
5* KX. PapP1N1ANVvs libroll.-Refpen£osem :
qui veneni caufam perfeguitur, res hereditarias vrguentes or-11!dquere,
dinare, faluis probationum 37 indiciis, non prohibetur. ? /f-cs,
AXI. InEgM libro VE-Refpenforum. PnRorrkEmn ve-
neni.quaeftionem tempus petendae poffeffionis non profer-
tur: cum eo quoque fuüfpenfo crimine recte petatur. Aliud
Senatui placuit, cum a familia dominus necatus dicitur, fer-
uorum videlicet caufa, quorum libertateyá, quaeftionis haben-
dae gratia, neglegi neceffe eft ?5. $. r. Neptis, quae poffet-
fionem auiae petierat, mortem eius, interfeCtam jíciens, non
defenderat: fideicommiffum, quod aiiia ex alió teftamento ne-
pti debuit, in reftituendis fifco bonis non effe deducendum
placuit: dolus enim heredis punitus eft: finautem neglegen- ;
tia mulier emolumentum bonorum amiferit, fideicommiffum | :
effe retinendum, integrato iure debiti, rationis eft. $. 2. Prae-
fidis iniquitate reis illatae caedis abfolutis, heredibus, qui non
defunctorie ?? debitum officium impleuerant, quamuis non
prouocaffent, hereditatem auferri non oportere, vifum eft..
^XXII. Pavrvs libro XVlI.-Refeenforum. Garvs
SEIVS, cum languefceret, queftus eft, fe veneno occidi a
feruo fuo, et fic exfpirauit: cui ^? heres exítitit Lucia Titia
foror, et mortem eius exfequi ^* neglexit, et ipfa poftannum
: | decimum

l :A *

^

In
3

eecta " L
atudum
At

Á

9tti

"-

olim Flor. fed & expun&a eft, vt debebat. B R.
28 Vulg. et Nor. CAIVS.2&. 29 Hal. et Vulg. inferunt: eodem. BR. — 30
Vulg. T'rebatius. BR.. . 31 Gothofr. in nota: Aj a pubertate. Ita etiam Hal. -
a pubertate, loco: a puberi aetate. GEB.' — 32, Gothofr. in nota: quum in nul-
la alia, . Ita etiam Vulg. BR, 53 Hal. prior. GE B. 24 Vulg. inferit ex.
BR. 35 Hal. bic, et mox: admittatur. GER. — 36 Hal. inferit de. Vulg.
habet: Éx inuofficiofo. BR. — Vt Vulg. ita Pal. T. II. 1I. IV. V. Otob. Bynkersh.
In Otob. fuper: Ex, fcriptum : vel et. In Barb. deleto Ex, repofitum De. Vat.
vt Flor. GEE. 37 Yaur. proV'ationum. GEB. — 38 Hal. effet. GEB. . 39-
Hal. perfuncforie. G &x. 40 Hal cmm, loco: cui, et coníequenter poftea:

277 Hal. paricidii. GE B.

a p L EE P EEE aR . ENNE-——. M u d

fur

DIGESTORVM LIB. XXIX. TIT. V. VI VIL

decimum deceffit: exftitit, qui.bona nuntiaret Gaii Seii.
| Quaero, an morte Titiae extin&ctum fit crimen? Paulus jre-
: lgjj/ïu, fpondit, caufam de qua quaeritur, cum fit pecuniaria, morte
t2 «ite3niTale, inoratae, heredis exftinCctam non videri.

VHadcteer XXIL.]MAECIANY ï *2 libro XITI] Fideieemmilloru
L Mapcs 4f SI, ANTEQVAM paátefieret teftatorem occifum, tabulae te-

ftamenti apertae effent, deinde innotuiífet, id admiffum effe:
cáufa cognita puto compellendum inftitutum adire heredita-
tem, quam fufpectam diceret, et ex "Trebelliano *? Senatus-
confulto reftituere. 9,« /4
.. XXIV. VLPIANVSI)
quafi fufpectam hereditatem coactus adit **, non tenetur
Edicto ^5.
! XXV. Garvs libro XVH;-3d"Ediétnm-Prouinciale.
La Cornelià cauetur de praemio ** accufatoris, qui re-
quifiuit et renuntiauit eos feruos; qui ex ea familia ante quae-
ftionem fugerint: vt in fingulos feruos, quos conuicerit, quin-
que aureos ex bonis occifi, aut, fi inde redigi ea quantitas
non poffit, ex publico accipiat. Quod praemium non X omnes
feruos, qui fub eodem tecto locoue fuerint, fed in eos folos,
qui caedem admififfent, accufatori tribuitur. .$.-r. Praeterea
cauetur, vt de his, qui ante quaeftionem habitam fugerint, fi
. aperto teftamento libéri fcripti inueniantur, lege de ficariis
l cä-x 5 iudicium fiat: ita vt ex vinculis caufam dicant, et conuicti,
.^perinde ac ferui, puniantur, et ei, qui conuicerit, deni aurei
praemii notine darentur ^* ex bonis ^* damnati./ $-2: Ex
hoc Edicto actio proficifcitur contra eum, qui aduerfüs Edi-
€tum Praetoris tabulas teftamenti aperuiffe eetass*?: vel fi

quid aliud feciffe dicetur: nam, vt ex fupradittis apparet, plu- ]

. a4, Fa funt, propter quae poena Edicti conftituta eft. Palam eft
| accujaLonem. autem popularem jaCtionem effe: cuius poena in centumjau-
Adel'ex, xeos ex bonis damnati extenditur: et inde partem dimidiam
ei, cuilus opera conuictus erit, praemii nomine fe daturum
. . Praetor pollicetur, partem in publicum redacturum. —
Óceum XXVI. ScAEvoraA libro XXXIV, Dimeforut. —
DEICOMMISSVM, quod ex teftamento fratris patruelis
ius Seius Titio debebat, ab heredibus Seii Titius accepit.
Quaefitum eft, cum necem Gaii Seii heredes eius non vindi-
cauerint, an Titius ?? nihilo minus eos ?* heredes vt indi-
gnos accufare poffit ob id, quod necem eius non vindicaue-

L 'ecdem ,. xint, nec obfit ei, quod abfisdem fideicommiffum ex teftamen- -

to fratris patfuelis confecutus fit? ,Refpondit 5?, nihil propo-
nicur obfítaret 53, L* - !
XXVII. CarZfsTRATYS libro I de-iure-fifci..
DE pluribus heredibus, quibusdam invitis, aut ignorantibus,
apertum erit teftamentum, non amittunt portione& fua$! qui
culpa carent. a

E TIT. VL —
SI QVIS ALIQVEM TESTARI PROHI-

BVERIT, VEL coiGERIT. /i

3 . VrPIANVS libro-XLVIHT abalSeiói
QVI, dum captat hereditatem legitimam, v
to, prohibuit.* teftamentarium introire, volente eo face-
.re teftamentum, vel mutare: Diuus Hadrianus conftituit, de-

negari ei debere actiones, denegatisque ei aCtionibus, fifco

IYX 1.

:tur Seneca de Iralib. F. c. 12. et de Confl. Sap. c. 10. vbi vide Lipfium. BYNK.
42 Hal. METIANVS. GEBR. 43 Taur. TreVelliano. GEE, 44 Hal.
et Vulg. adiit. BR. 45 Vulg. addit: praetoris. BR. 46 De hac re tra-
Gamus in. Opufculo ad. L. Remmiam c. L. et IIl. BR 47 Hal. dentur. GER.
48 Yaur. Vonis. GER. 49 Ap. Hal. dicetur hic, et in proximo fequens fi,
abfunt. GEB. 50 Scripferat librarius in Pand. Flor. antitiusam, repetito an,
veluti corrigendi fui caufa. Sed particula pofteriore loco expun&a eít, cum
tamen et ibi defendi poffit. Ap. Hal. T/tius, abeft. B R. 51 Ap. Hal. eos,
.abeft, G E B. 52, Xlal, et Vulg. refpondi. 8R. 53 Hal, obfiet. GE s.

libro, E nd-didi&um, Sr ovis

,re, tamenjnon debetur.

h o SI

$41
locum fore, $. r. Si dominus dolo fecerit, ne teftamentum
mutaretur, in quo feruusfeius fcriptus erat: quamuis manuJj
miffus adierit hereditatem, aCtiones ei denegantur: cum et
liberis eius, fi quid fuerit datum, denegari debeat, etfi non fue-
rintin poteftate. Sed fi legatum ei relictum fit, idque refti-

d

, tuere fit rogatus, confequens erit dicere, admitti eum ad le-

gatum, quod non ipfe habuiffet ^, fed ad alium fit translatu-
rus. $. 2. Si plures heredes inftituti fint, et ómnes dolo fe-
cerint, quo minus teftamentum mutaretur: dicendum eft, aCtio- :
nes omnibus denegari: quia omnes dolo fecerunt,

Il. Pavrvs libro XEFV- ad, Editum.- Sr ovris
dolo malo fecerit, vt teftes non veniaüt, et per hoc deficia-
tdf ? facultas teftamenti faciendi: denegandae funt actiones
ei, qui dolo fecerit, fiue legitimus heres fit, fiue priore tefi-
mento fcriptus. -$.-r: Fratris autem»factumifratri non nocet.
$. 3. Si fidei eius, qui dolum admifit, commiffum eít, vt he-
reditatem reftitueret, ea hereditas caduca cum fuisjoneribus

fiet, vt commodum legis Falcidiae fifcus fentiat, dodrantis au-
tem fideicommiffarius,

Ill. PaerNrANvS libro XV- *-Refponforums. . V 1-
RVM, qui non per vim, nec dolum, quo minus vxor contra
eum, mutata voluntate, codicillos faceret, intercefferat, fed,

vt fiéri adfólet,[offenfam aegrae mulieris maritali)fermone pla- L 7 prod«r nentz

cauerat, in crimen non iritidiffe mefpondi: nec ei, quod tefta- /'mt.m,. NCONDUNME
mento fuerat datum, auferendum, - - u us

DE IVRE CODICILLORVM. 7Z
: VrPrANVvSs libre-IV-D ienum. |

S'AEPISSIMErefCFiþtum ét cóüftitutum eft, eum qui te«
ftamentum facere opinatus elt, nec voluit quafi codicillos
id valere, videri nec codicillos feciffe, Ideoque quod in illo
teftamento fcriptum eft, licet quafi in codicillis poterit vale-

j 1l. Lv r1A N y s9libro XXXVH- Bigeftorum. S1 gr,. —— Juerm .
qui poft teftamentum factum et ante codicillos fcriptos natus

effet, codicillis per fideicommiffum aliquid daretur, vtile eft.
$. Quod fi ei, qui poft teftamentum . factum, et antequam ' , :
codicilli fcriberentur, moftttius/effetj datum effet, pro non fcri- £ 4 fe««csret .
pto habetur. $. 2., Codicillorum ius fingulareeft, vt *, quae- — ^
cumque in his fcribentur, perinde haberentur ?, ac fi in tefta-
mento fcripta effent. Ideoque feruo, qui teftamenti fatti tem-
pore teftatoris fuiffet, ? codicillorum tempore alienus, non *
reCte libertas direCta datur. Et contra, fi, cum teftamentum
fiebat, alienus effet,5 codicillorum tempore teftatoris, intelle-
gitur alieno feruo libertas data. Et 1deo licet directae liber-
tates deficiunt ?, attamen ad fideicommiffarias eundjufm eft.
$. 3. Furiofus non intellegitur codicillos facere: quia mec
aliüid quicquam agere intellegitur, cum per omnia, et in omni-
bus $, abfentis vel quiefcentis loco habetur *. $. 4. Heredi-
tas teftamento inutiliter data non poteft codicillis quafi here-
ditas confirmari, fed ex fideicommiffo petitur, falua ? ratione

* d

legis Falcidiae. :

M nepre 6« TA

IHI. InzEmw libro ,XX XeRenun- SrQVIS, .« .
cum teftamentum nullum habebat, codicillis fideicommiffajhoc l 'Dïäwf,
| modo

I Vulg. probibuerit. BR. — 2, Hal. babiturns ejfets. GEs.
et Vulg. deficiat. BR. —— 4 Flor. fcriptum : libro
fed omnia lineis in ordinem funt redacta, B R.

3 Hal.
quinto vefponformm decimo,

i Hal vnude,loco: vet, GER.

2 Hal babeutw. GEBR. — ' 53 Hal.
fuit, et codicillorum. GER.

4 Hanc negationem contra Cuiacium . defendit
5 Vulg. deficiant. B.
"] Hal. ec Vulg. babeatur. BR« 8 Vulg.
: inferit 2

P. Faber Semefir. I1. 19. pag. 297. et 298. BYNK.
. 6 Vide Noodt. I. Obf. 3. BR,
.Qooo 2

r o/cfm-;mï.

[ . «
; j « mM? .

z

d ,M.L()j/( i'a»r,,

—

9 —5 K

"ml

) — rfed,
J

|AoteserE v 0122 cuit:

! ? t p5 I';þf

$342
T as 2.. (- AE
modo dedit-, Q vISOVIS MIHI HERES ERIT BONO-
RVMVE POSSESSOR, EIVS FIDEI COMMITTO: fidet-
commiffa praeftanf; debefit: quia paterfamilias, qui teftamenti
fattionem habet, et codicillos faceret *?, perinde haberi de-
bet, ac fi omnes heredes eiüis effent, ad quos legitima eius
hereditas vel bonorum pofleífio peruentura eflet ^^. $. r.
Sed et fi poft codicillos fattos natus quis effet proximus ad-
gnatus, vel fuus heres] fideicommilfum praeftari debebit: in-
tellegitur enim is quoque heres fcriptus: et ideo *? non per-
inde habendus eft, ac fi rypiffet líos codicillos. .. 2. Tefta-
imento faéto, etiam fi codicilli in eo confirmati non ellent,
vires;tamen ex eo cápient. Denique fi ex teftamento heredi-
tas adita non fuiffet, fideicommiffum ex,huiusmodi codicillis
nullius mómenll eflf. — .. d af .,
IV. IngM libro&XHI.Digeforum, Evw, ovi co-
dicillorum. tempore foluendo fit, recte libertatem. dare Pla-
quamuis teftamenti facti tempore/foluendo' non ifuerit.

tabulas teftamernti cüüicïlli fácti non aliter valent, quam fi te-

ftamento quod poftea factum eít, VelucodiCill'is' auebentuE
aut volüntas eorum quocumque *?' ifydicio ** retineatur: fed
non feruabuntur ea, de quibus aliter defünctus nouiffime iu-
dicauit. - jb | rgben 4
VI.-MARc/;(fvs libro VIIL Imfeeesi Divi5
Seuerus et Antoninus refcripferütt;"nihil egifle matrem, quae,
cum pure liberos fuos heredes inftituerit, condicionem eman-
cipationis codicillis adiecit: quia neque condicionem heredi
inftituto codicillis adiicere *5, neque fubftituere directo pot-
eft. $. 1. Codicillos et ** plures quis facere poteft : Jetfipfius
manu neque fcribi neque fignari neceffe eft.., $. 2. Licet in
confirmatione codicillorum paterfamilias adiecerit, vt non alias
valere ,,yelit; quam fua manu. fignatos et fubfcriptos, , tamen va-
Jent,fatti aU eó codicilli, licet neque ab.eo fignati, neque ma-
nu eius fcripti faerifit : *am ea, quae. poftea geruntur, priori-
bus derogant. $. 3. Codicillos is demum facere potelft, qui
et teftamentum facere poteft. $. 4. Si poft teftamentum. fa-
&um mortuo codicillis quis legauerit, licet teftamento con- |
firmatis: pro non fcripto legatum fit **. ' Y

VII. Ingw libsedl.-Regu .QvAEDAM non fre--
feruntur ad confirmationem codicillorum: veluti fi ante capti-
uitatern qae codicillos confirmauerit, et in captiuitate codi-
cillos fcribat: nam non valent: idem eft, fi aliquo *? modo
ius teftamenti faciendi defierit habere, — &. r. Praeterea in il-
lis quae es iuris, fed fatti funt, .non eft perinde habendum
quod codicillis fcribitür, atque fi bi confirmatio ?9, fcripübmy
fuiffet: veluti fi ita áme codicillis feriptüm erit, vESTEM,
QVAE MEA EST, codicillorum tempus fpectandum, non
quo confirmantur. Item ", sr TiTrivs vivvs Esr,
vel s1 ToT ANNIS ?? ES T, codicillis legauit Seio: tem-
pus codicillorum, non quo tempore fit teftamentum, fpectan-
VIIL. PAvrvs libro fingulari, de-iure-codieillozum..
CONFICIVNTVR cgdicilli gkggjztü'g'z'r modis: aut enim in fu-
turum confirmantur,/a8€ in praetéritum, aut per fideicommif-
fum teftamento factó, aut fine teftamento. -$&-rn Sed ideo fi-
deicommifla dari poffunt ab inteftato fuccedentibus: quoniam

* r 1 i.'-
LE2 1117

:j

inferit: tamen. BR. 9 Vulg. dederit. BR. 10 Gothofr. in nota: et co-
dicillos facit, Yta nempe Hal. GER. 11 Hal. eff. GE g. 12, Hal. vnde,
loco:etidee. GEB. 14 Confer Dynkersh. VIII. Obf. 13. GEB. — I4 Vulg.
iudicio. Vide Bynkersh. [. Obf. 6. BR. I5 Hal. Diuss. GEE. — 16 Taur.
adiEcere. GEB. 17 Flor, fuit: Codicillos et codicillos pluves, ac fi librarius.
fe corrigere voluiffet, vt adeo priora: Codicillos et, vncis forte re&tius includi
poterant, quam pofterius: codicillo. BR. Ego vero voculam et non incluferim,
quae initio negleda corredtiori anfam dediffé videtur. GEB. Hal. Codicillos
etiam plures. 18 Vulg. fit. Hal. efi, BR. 19 Pro: alio quo BR. 20

DIGESTORVM LIB.

^V. PaeixraANVS libro ViIL-Refpemforum, AwTE

^

XNIX. VTET, : y1L

creditur paterfamilias fponte faa his relinquere legitimam he-
reditatem. $. 2. Codicilli totiens valent, quotiens quis te-
ftamentum quoque facere poffit ^^. Non tamen hoc ita in-

tellepemus, vt exigamus, potuiffe eum eo tempore, quo fcribit — £:

eos codicillos, teftamentum facere: quid enim, fi füfficientium
teftium facultatem non habuit? fed fi iure teftamenti factio-
nem habuit. $3- Si poft factum teftamentum codicillos quis

confirmauerit, deinde adrogandum |fe praebugrit, et ibi codi- ] de: quy'

cillos fecerit, atque ita emancipatus decefferit. Quaeritur, an
ex codicillis legata debeantur: nam et ^* teftamentum valet:

ifedyeo tempore eos fecit, quo teftamenti fa&tionem non ha- L/£.
buit: nec fimilis eft muto, qui recte codicillos confirmaueritz |*c.
licet enim f teftamentum facere non poffit, itamen teftamen- ; "55

tum, quod ante fecerat, in eodem ftatu eft, huius autem tefta-
mentum fublatum eft, et de alienis quodammodo rebus tefta-

tur ? |Sed; dicemus, codicillos valere: nam etfi poftumus natus 17
ruperit teftamentum, et decefferit, nihilo minus codicilli vaä :
1

lent 9. . $. 4. Si miles teftamentum quidemante militiam/ fé
codicillos in militia fecéfit, an iure militari valefnt codicilli,
quaeritur: quoniam teftamentum iure communi valet, nifi
4f* wmilitiae tempore fignauit ^*, vel quaedam adiecerit.
Certe codicilli militiae tempore facti, non debgnt referri ad
teftamentum :. fed iure militari valent.
teftamento legatum acceperit, libertas codicillis detur, vti-
lelegatum efle dicemus: quafi ab initio conftiterit legatum.
$. 6. Si quis certi generis codicillos confirmauerit, puta Qvos
NOVISSIMOS FECERO: non vtique ftatim, quae codicillis

dantur, confiftere videbuntur, quamdiu alii quoque fieri pof--

fint, et ideo, fi alii poftea fiant, legata in prioribus data non
valebunt. ;
IX. MancEerrvs ?? libro IX. Dieefterume, Anr-
sTO negauit valere codicillos ab eo faétos, qui paterfamilias,
néche effet, ignoraffet. Vlpianus notat: nifi veteranus fuit:

LTMT
AO .

itunc enim-ec teftamentum valebit. — v 24ca.,

M^b., X. PaPiNIANVS libro XV. Qtmeflionum, | Qvon
per manus traditum eft, codicillis hereditatem dar! non poffe,

rá

rationem illam habet: ne per codicillos, qui ex teftamento va- -

lefént ??, ipfüm teftamentum, quod vires per inftitutioneimy
heredum accipit, confirmari videretur.
. . XL IpEw libro XIX. -Q«aeftionnm.,.
vtero vxorem effe ignorabat, codicillis ad filium fcriptis, liber-
tates dedit: nata poft mortem patris filia, cum de ea nihil pa-

LO ETITTT!
LA

n Qvr GGRAVI.

trem fenfiffe conttitiffet, placuit, libertates a folo filio prae- -

ftari-poffe. ' .. :
b XIL IpnEx libro XXIL Quaeftionum. RepEM»?TIS
1& forore partibus.

XIIT. IpE M libxww Irrvp enim?*
fine dubio dici non potéft; etiam filiam manumittere cogen-

dam, cum ab ea nihil pater petierit, et iure fuo heres exftite-
rit. $. r. Traétari folet de eo, -gaai-cum tabulas ??^ teftamen-
ti non feciffet, 'coggcillis ita f'criäiit, TiTIVM HEREDEM
ESSE VOLO: fedjmultum intereft, vtrum fideicommiffariam
hereditatem a legitimo per hanc fcripturam, quam codicillo-
rum inftar habere voluit, reliquerit, an vero teftamentum fa-
cere fe exiftimauerit. . Nam hoc cafu nihil a legitimo peti pot-
erit. Voluntatis autem quáeftio ex eo ?3. feripto plerum-
que declarabitur: nam fi forte a Titio legata reliquit, ?* fub-
Ed | ! ftitutum
Gothofr. in nota: vbi confirmauit. fal. Immo MHal. habet: v5 confimrman-
tur. GEB. ; 21 Hal. Jtem fi ita, fi Titzus. GEB. 22 Hal. et Vulg. an-
norumn.. B R. 23 Vulg. additur efj. BR. — 24 Hal. potuit. Vulg. potefi. BR.
25 Hal. ec, loco ; et, et mox et,loco: fed. GEB. — 26Scil. Praetorio iure ; notante
Gothofr. 27 Ap.Halfiabeft.GEB. — 28Hal.refignauerit. GEB. — 29 Hal.
MARTIANFVS. GER. 30 Hal. et Vulg. valent. BR. . 31 Ap. Hal. et
Vulg. enim, abeft. BR. — 32 Hal. tabellas. G E B. 33 Ap. Hal. eo, abett,
quod malim. 8R, 34 Hal. ex Vulg. praefigunt et, a que non fum alienus.
j | | B R.

,
p/ "4

$. .5.. Siteiiferno, qui 1Jeo,

dE7

n

ll,o

— " 4

U";tlt'fd

DIGESTORVM LIB. XXIX. TIT. VII. LIB. XXX.

$43
: * infit. ] f Q : ; ] s &^ eq4* , ; [ U.R Arcv:
fï.ltptum Fcäfcmäüt, heres Ig non exïï)lfä.ü'eþ, -änäü.gigbmsxäon co» | ferit, lqcum haäentö COdlgæll.l, älm vnus. cafás left: nec inter- *
d1cglos, ed teltamentum facere V& üt .',t 1 .gäturä * ab eft, qui fuccedi£ ^^, dumjintéflatoifucCedat: ad/teftamentum — / 46
! ; DAM r-ef'erunt,.quantum repeto, apüd V1.ul.;mum.3 ïaþml et IZ/, vt manifeftius dicam, inteftato patrefamilias mortuo, ni» 4$« —e /— gQat uä
À pro. Caffii et Procuheggoütam effe in quaeftione huiusmodi con- | hil defiderant codicilli, fed vicem teftamenti exhibent: tefla- * jwolfa*ä/jeï,

L| "fm aufuf,,

afo, fnbftituto, ita

trouerfíiam: an legata, quae pofteaquam inftituti mortem ibb-
ierunt ?7?, codicillis adfcripta vel adempta funt, a fubftitutis
debeantur? id eít, an perinde datio et ademptio etiam hoc
tempore codicillis fa&ta valeat, ac fi teftamento facta effet ?* :
quod Sabinum et Caffium refpondiffe aiunt, Proculo diífen-
tiente: nimirum autem Sabini et Caffii colleCtio, quam et ipfi
reddunt, illa eft, quod codicilli pro parte teftarhenti haábédn-
tur ??, obferuationemque -et legem iuris inde traditam fer-

uent. Ego autem/aufim/ fententiam Proculi verifimam dice-
re: nullius enim ^? momenti eft legatum, quod datum eft ei,

qui tempore codicillorum in rebus humanis non eft, licet te-
ftamenti ** fueg: effe enim debet cui dätfur. Deinde fic
quaeri, an datum confiftat, vt non ante iuris ratio quam per-
fona quaerenda fit :-et"in propofito igitur 4?, quod poft obi-
tum heredis codicillis legatum, vel ademptum eft, nullius tno-
menti eft, quia heres, ad quem fermonem conferat, in rebus

humanis non eft: eaque ademptio et datio nunc vana efficif- -

tur. Haecin eo herede, qui ex affe inftitutus ^* erit, dato
| vt ab iinftituto, codicilli confirmarentur. $. r.
Quod fi duo inftituti fint, fubftitutis datis, vnusque eorum
decefferit: vtilia videntur lecata, .—f—?ädwcy;*ca lpheredem erit tra-
&atus, numquid totum legatum debeat/fi quisWweie mihi heres.
erit, legatum erit, an vero non ? quia Yé fubftitutus heres,[gui

. hendere ?f*,

mento autem facto, ius;fequuntur eius. L—4 Con f& Cten lasss
. XVIL IpEw ** librotíe-Sententiarms LrTTERAE, -
quibus hereditas promittitur, vel animi affe&us exprimitur,
vim codicillorum non optinent. £ae ec*,, e. ,
XVIIL(CErLsvs libro XX. Bieeftemm. jBror1ANA -
CELso fuo falutem. Lucius Titius hiswwerbis ita cauit, sr
QVID TABVLIS ALIOVE QVO GENERE ^? AD HoC
TESTAMENTVM PERTINENS RELIQVERO, ITA VA-.
LERE VOLO. JQuaero, an codicilli; qui ante hoc teftamen-
tum fcripti funt, debeant rati effe? Tuuentius ?? Celfus;Plo-
tianae falutem. Haec verba, st Qv1iD AD HoC TE T
MENTVM PERTINENS RELIQVERO, VALERE VO-
LO, etiam ea quae ante teftamentum fcripta fünt, compre-

53
U

XIX. MARC;*!ätVSsZ libro XIV.
Qvi vnum.filium habébat,
deceffit inteftatusfherede;eo, et 5* quem poftea ,procreauits
adgnatione fui heredis nemo dixeft codicillos eïuan"üïffg—:wiäi;-
tur fi nihil tum de poftumis fperauit, et 5* codicilli non eua-
nefoent, et quae relicta funt, pro parte dimidia filius, ad quem
codicillus fa&us eft, foluere compellitur 55,-non etiam poftu-
mus. Sed et fi codicillos reliquiffet duobus füperftitibus filiis
decedens, cum putaret alterum ex his prius deceffiffe, fimili:

L. 1 7) tone .

cum codicillos ad/eürm fcrï'püffet,f'lï'ä,

L e—3 F FO
(*L(fduït',, (f:;",. :

modo dici poteft, omnia perinde debere filium, ad quem fcri-
pti funt codicilli, atque fi folus heres extitiffet patri ?. Im- ,
mo dumtaxat partem debet. Eorum ,tamen, quae pro parte i . layvfarn ,

praeftari non poffunt, nihil eorum 5? praeftandum : quoniam

partem faciat, licet ipfe non, debeat: idem etiam .poteft circa
nofüina expfreffa tractari: multoque magis folum coheredem
totum debere puto, quiahis adiunctus fit, qui etiam tunc, cum -
adiungebatur, in rebus humanis non erat. |

XV. ArRI CAB:TLVS libro HW4 4 9ED | illi ?? non fuerit filio ablaturus, nifi folum putaret fuücceflo-
cvVM ea teftatoris volüntas fuerit, vt ex vniuerfa hereditate | rem fibi futurum. |
legàta 'erogarentur, dicendum fcriptis heredibus profuturam XX. PAvrvs libro V."mdegegmduliam pimm Sr . t
doli excepä*ä*ï'ïïäm, fi amplius quam hereditaria portio petatur. | PALAM heres nuncupatus/fitj legata autem in tabulis ^? col- £ eff
Pa XVIL PAvrvs ^? libro XXI.Qiseftonagas. À B 1N- | lata fuerint, Iulififus ait, tabulas teftamenti non intellegi, qui- — ' !

bus heres fcriptus non eft: et ?* magis codicilli quam tefta-

mentum, exiftimandae fint 9?, et hoc puto rectius dici.

3 r AE
: X
ii n

NW 745: P.| MesTA'TO faCtis codicillis, relicta etiam poftea tus inte-
—— fcaty' fucceffor debebit. Quicumque enim ab inteftato fuccef-
! d Exjrl: 6X X1X« od ht Jin3: É« X X Iyn. e;r,/:

TRIG

Vi ao R PV a as u TT

P
m

DE LEGIATIS,ET FIDEICOM-

fideicommiffis ?.
foruie SCIENDVM
poífe relinquere, qui te-

TATEM ADIERIT: fubieCtum legatum vel fideicommiffum
non faciunt condicionale. — . |
. . IV. Inzgw libro V.*mi-bebipnmss51r ovrs in fundi :
vocabulo errauit, et Cornelianum pro Seémproniano jnomina- l J nen.
uit: debebitur Sempronianus: fed,]fi in corpore errabit 9, !27,
| non debebitur. Quod fijquis, cum vellet * veftem legare, 19e/:vn,
füppellectilem adfcripfit 5, dum putat fuppelletilis appellatio-
ne veftem contineri : Pomponius fcripfit, Véftem nón debéri:
quemadmodum fi quis putet, auri appellatione eleCctrum vel
auriclalcum contineri: vel, quod eíteftultius ?, veítis ap-
pellatione etiam argentum contineri, ^ Rerum enim voca-
/ bula
Et Io. Van de Water 111. Obf. 14. GER.

(VrPrANvsl
' ER.OMNIA exaequata

P eft, eos demum fideicommiffum
ftandi ius habent. | | - :
Jw, III. Ine« libro IV. -ad-Sabi "Hs verba tefta-
torisp QVISQVIS MIHI EX SVPRASCRIPTIS HERES
ERIT:aUt, SI? HERES ERIT SEIVS, Vel S1 HEREDI-

......
HELUT CEEIEN

56 Hal. et Vulg. Iuliemwm. BR. — 37 54 Hal. baerede eo velidlo, quem.

BR. — 55 Vulg. zntellig;tur. BR.

Hal. et Vulg. obierint. B R. 38 Haec: id efl, am. perinde — — - fatia | GER. 55 Ap. Hal. et, abeft. GEE. 56 Hal. compelletur. GEB. 57
effet, Hal. parenthefi includit, et in margine addit: alias, defunt. GEB. . 39 Hal. exflitiffet patri.. VLPLANV'S notat. zimo. 58 Hal. omnino, loco: eo-
Hal. et Vulg. babeantur. BR. — 40 Hal. vt enim mullius, — Sed idem pun&um | vum. G E B. 59 Hal. ille. GEB. 60 Hal. u tabulas. GER. 61 Hal.

quodque, loco:. et. GEB. 62 Puta: tabulae. Vulg. exiflimandi funt. BR.
1 Hal addit: LIBER. PRIMVS. GE B. 2 Hal. infcriptionem hu-
ius legis penitus fuftuliffe videtur, quod dudum improbauit Ant. Auguftin, 7IT.
Emend. vlt. £&R. — 3 Conf. ad h. l. Bynkersh. VII. Obf. 16. GEE. — 4 Hal.
6 Malo: errauit,
Etiam Hal. et cérte Taurellii erat fcribere. erraBit. GER.
$ Taur. adfcriBfit. et paulo poft: feriBfit. GE E. —Hal. adfcri-
9 Taur eSTwltius,.GER. . Hlal. quod fiul-
: tíns

poft: cui detur, in ;duo pun&a commutat, omnia illa: effe enzm debet — —
quaerenda fit, parenthefi includit; atque ita tandem fequenti et, fubftituit: ta,
et fimul fequens: igitur delet, GEEB. — 41 Hal. inferit: tempore. GEB. — 42
Hal.itaim propofito, quod. — 43 VWaut. ifHTVs. GEB. — 44 Hal. PAVLVS
lib XI. quaeflionum. GEB. — 45 Hal. AFRICANVS. GES. — 46 Hal. qui
fuccedat. GEB. —— 4 Hal.fecerit. . 48 Hal PAVLVS. GEB. — 49 Hal.
quid tabulavum aliudue eius genevis, GER. 50 Hal. et Vulg. Tubentius. BR.
61 Hal addit: eideutar. GEB. — 52 Hal. MARTIANV'S. GER. 53
Vide ad p. ]. Petr. Fabrum Semeftr. II. 154 p..229. €t III. 24. . 393. BYN -

VLPIANVS, nempe quod legis primae infcriptio plane abeft. G E 5.
de Cuiac. Tv. 1I. ad Afvic. iu L. 15. D. b. i, BYNK.
vt omnes, BR.
7 Hal. vult.
bit, et mox: Pomponius [cribit.

Qooo 3

4 ^F Y ^

L.j i [4 «enit

b 1 $t
)fz 122)) 11 Jt Q,j
122 ] "

vn m.uy: ]), "

M; L IEee RRE 24! ( "]
L41 koifleenimtanm

L

f—l'-'* ^
L : JAOTLAF ,

,
! Tet,

*;/L't/f à
" tionem deberi conftat.

feruo delatum dominus poteft repudiare.

^ 44 Í ^i

tius$ 72 efl negledo, /.— 10 Conf. Aueran. T. Interpret. Inr. 18. GEBR.

. Hal. Sticbum, et ita malim. BR.

-Hal. GEB.

$44

bula 19 immutabilia funt **: hominum mutajflia. $. r. Si
quis heredes inftituerit, et ita legauerit, Qv IsQVvIS MIHI
GALLICÁYARVM RERVM HERES ERIT, DAMNAS
EsTO !'? DARE: ,ab Bmmbus ï)gt'edlbus v.ldem legatum:
quoniam *? ad omfés eos res Gallicanae pertinent. .
V. Pavrvs libro.T. ad*Smbimemr.. SEnvr clectione
legata, femel dumtaxat optare poffumus. $. r. Labeo ait,
cum certa res aut perfona legatur ita, Qv1 MEVS ERIT,
CVM MORIAR, HERES DATO, et communis fit, totum
deberi: Trebatiumt Wero refpondiffe, partem deberi, Caffius
fcripfit: quod * verius eft. $. 2. Cum fundus communis
legatus fitnon adiecta portione, fed wMEvM nominauffit, por-

VL Ivrrawvs libo XXXIII. Digefemwa, STr-

CHVM, QVI MEVS ERIT CVM MORIAR, HERES ME-

vs DATO, magis condicionem legato inieciffe, quam demon-

frare voluiffe patremfamilias apparet: eo quod, fi demon-
ítrandi caufa haec oratio poneretur, ita concepta effet, S ri-
cjtvl,s"]ï** QVI MEVS EST, DnOD, QVI MEVS ERIT. Sed
condicio talis; accipi debet, quatenus meus erit, vt, li totum
alienauerit, legatuxm/exftinguatur: fi partem, pro ea parte de-
beatur, quae teftatoris mortis tempore fuerit. "

VIL PaAvrvs libro IL.-ad-Sabhinuum- LEeGATVM

". Vil PowrowNrvs libro Il. ad Sabinum. Srxex
toto fundo legato teftator partem alienaffet, .re?iq'uam.du-mtaï
xat partem deberi placet: quia, etiam f adlec,ige.t allq.md el
fundo, augmentum legatario cederet '?. $. 1. Si ita fcriptum

fit, Lvcivs Tirivs HgRES MEVS, AVT Makvivs

HERES MEVS DECEM S&10 DATO: cum vtro velit, Se-
ius aget: vt fi cum vrio actum fit, e(;]ï'foluturïätalter libere-
, e " . A o gr7331* . .
tur; quafi & ** duo rei promittendi in folidum obligati fuif-
fent. Quid ergo, fi abaltero partem petierit? Liberum ewi. ^
erit[ab alterutro reliquum petere, .Idem erit, et fi alter par-
tem foluiffet *9. 4 »7Siitalegatunvfit, LEcTT1ICyARIOS *?
OCTO, AVT PRO HIS IN HOMINES SINGVLOS CER-
TAM PECVNIAM, VTRVM LEGATARIVS VOLET:
non poteft legatarius partem feruorum vindicare, pro parte
nummos petere: quia vnum in alterutra caufa legatum fit:
uemadmodum ?? fi olei pondo quinquaginta, aut in fingu-
las libras certum aes legatum fit, ne aliter obferuantibus,
etiám/vno homine legato diuifio concedatur: nec intereft, di-
uifa ea fumma, an iuncta ponatur: et ?* certe oCto feruis ??,
aut pro omnibus ?? certa pecunia legafga, non pofi'g:) inuitum
heredem partem pecuniae, partem«mancipiorum debére ?*^,

IX. Inxw librofIl. adSebinum.... [D Qvop apud ho-
ftes eft, legari poffe ^* Q&auenus fcripfit: et ipoftliminii 4*

iure/ confiftere. s
; X. Pavrvs libro II. adSebieum.... Ivr.x/x;lvs,
nec a filiofamilias*fine iufíu patris optari poffe, nec ante adi-
tam hereditatem, putat: quod eft verum. |
XL P AN vs libroIX,Quae

LIOFAMIL

vel

Z

17 M

e

feruo alieno legatum

Il
13 Hal. quando. GEB. — 14
.15 Vulg. accederet. BR. 16 Ap. Hal.
17 Gothofr. in nota: Al ei. Ira Hal. et Vulg. BR. — 18
19 Gothofr. in nofa: lecticarios. Hlal, ^Vt Hal. ita et
Vulg. Jecficarios. BR. 20 Hal. eff, quemadmodum et fi. 21 Àp. Hal. et,
abeit. GEB. 22, Vulg. inferitz legatis. B R. 23 Hal bominibus, loco:
omuibus. GEB. | 24 Hal addit: couflat. — 25 Gothofr. in nota: non poffe.
26 Fatum archetypi in hoc loco enarrat Auguftin. J. Emend. 2.
íed quae ipfe obfoleuiffe ait, videntur nobis erafa tam duriter, vt ipfa membra-
na perforata fit. Vulg. pofiliminium confiffere. Kal. pofllimimium iure conjifteve,
B R. 2'1 Hal. fideicommitt? patri vel domiuo potefl: ac tum. GEB. 28
Vulg. inferit: baereditatis. BR. 29 Hal. effet. GE B. 30 Flor. efti ex-
fiero. GE E. — 31 Hal. et Vulg. quía. BR. — 32 Hal. videretur, GES. — 33

Hal.efe. GEB, — I2 Vulg. inferit tot. n R.

fí, abeft. GER.
Hal. foluerit. GEE.

et tibi eadem re

Etait Arifto, vnum videri legatum.

DIGESTORVM LIB. XXX.

tur, fidei committi patris vel domini poteft: ac tunc ?* de-
mum ex perfona ipforum fideicommiffüum vires capit, cum
ipfis, per quos commodum hereditatis vel legati patri domi-
noue quaeritur, fideicommiffum ?? relinquitur. Denique Iu-
lianus, non iüfuptili ratione motus, patrem, cuius filius he-

Falcidiae, reftituere hereditatem irefpondit: quoniam ex per-

niam ?* ex perfona fua fibi filius obligari non poffet, ac pa-
ter non vt heres, fed vt pater, rogar.'f, videtur ??. Et ideo fi
filio 3* rogatus fit pater poft mortem füam, quod ad fe per-
uenit ex legato vel hereditate filio reliCtis, reftituere, isque
viuo patre decedat, omnimodo patrem id retenturum, quo-
niam fideicommiffum ex perfona patris vires acceperit.

XIL. Pourourivs libro III. ed-5abinum, Sx wrr
es legata fuerit, deinde die legati cedente, he-
res tibi exfütenór liberum mihi effe Labeo ait, ex meo lega-
to, an ex eo, quod tibi heres fim, adquiram legatum 3*: ft
voluero eam rem ex meo legato ad me pertinere, vt tota mea:
fit: ex hereditario legato peteréjeam;poffe ?? Proculus ait.

$. r. Si quis feruos, quos Gadibus, haberet, eo teftamento, ;

quod Romae moriens ?* fecerit, triduo ??a, quo mortuus fue-
rit, herédem dare mihi damnauerit: ratum eífe legatum, et
anguítias temporis nihil legato nocere.
ciuilis eft, quae efficit, vt quibus ipfis legare;poffümus, eo-
rum quoque feruislegare poffumus ?"5. — $. 5. Inlegatis nouif-

Íimae fcripturae valent: quia ?? mutari caufa praecedentis

legati velisdiettvel condicione:2?, vel in totum ademptione,

poteft: fed *? fi fub alia et ** alia condicione legatum adem- ,

ptum eft, nouiffima ademptio fpeCtanda eft. Interdum tamen
in legatis non pofterior, fed praecedens fcriptura valet: nam
fi ita fcripfero, Qvop TliTrTrO INFRA LEGAVERO, ID
NEQVE DO, NEQVE LEGO: quod infra legatum erit, non

valebit: nam et eum fermonem, quo praefergia legata data -

in diem proferuntur, ad poítea quoque fcripfa lévata per-
tinere placuit. Voluntas ergo facit, quod ^^ in teítamento
fcriptum valeat. ( | fPAS
XIIL. IpnzM libroIV, adSabinume Cvw rwcERTVS
homo legatus tibi effet, heres Sticfum feruo.tuo tradidit. Ne-
ratius refpondit, fi voluntate domini tradidit, vel ratum hoc

| dominus habuerit ^?, perinde eum liberatum, atque fi Sticlfus

legatus effet. :
XIV. VrrraANvs libro XV. -& - SrfTTA
fit adfcriptum, st cCVI LEGAVERO BIS, SEMEL HERES
EIDATO; Vel vt *^ fémel debeatur: et eidem duas quan-
titates adfcripferit, vel duos fundos: an vtrumque debeatur ?
Nam quod ademptum

* . * . P F
eft, 186 datum videri *5, Celfi et Marcelli fenten- Lifed..— ]
tiagf: quae vera eft. $. 1. Sed Papinianus libro notiodecimo 1..."Fon7gan& "

quaeftionum ait, et fi poít legata faepius adfcripta idem hoc fub-
iecit ^9, feinel praeftari velle, et hoc anteimpletum teftamen-

$. 2. Regula iuris -

"C£COmDD,,

fona filii teneretur: ipfi vero filio, non admiffa Falcidia: quo- -

— &

d jai-u ^

4

tum fecerit, ipfo iure videri cetera legata adempta: fed Jg,ugf*?l—'?uob,,

. magis

Adi, Alciat. IV. Parerg. 14. et Cuiac. X. Obf. 38. et ad lib. IX. Quaefl.. Pa-
pin. Nota in Pal. IL, ad verba: Ji filio, inter verfus effe recentius adícriptum,
bevede inflituto. BR. — Vt Yaur. habent: Pal. L. IL.III. IV. V. Vat. Barb. Otob.
Magl. vt et Hal. GER. 34 Ap. Hal. legatum, abeft, GEB. Sequenti vero
periodo Idem praefigit et. — 35 Gothofr. in nota: eam non poffe. Contius.
Immo Vulgares libri omnes, qui et rà eam addunt: sme. Et de MSS. fuis te-
ftatur Contius, adeffe negationem ; ipfe autem mallet: volwero, in antecedenti-

| bus conuertere in: zoluero. BR. Etiam Hal. petere eam me po[fe, Proculus ait, abs-
quenegatione. GEB. -..36 Hal. morans. GE B.

374 Videhic pluribus Aueran.,
38 Hal. et Vulg. inferunt et. B R.
40 Hal. et Vulg. inferunt et. B R.
43 Hal.
46
eft,

eut .

À. Interpr. Iuv. 25. GER.. — 37b Hal. poffimus.
39 Vulg. vel in diem vel in conditionem. B R.
41 Hal. vel, loco: et. GEB. 42 Hal. vt, loco: 44uod. GEB.
babuerit. 44 Ap. Hal. vt, abeít. G E. 45 Hal. videtur. GER.
Hal. baec fubiiciat. GEB. 47 Gothofr, in nota: 44J. quod, vel quo, ;

res inftitutus eft 2?, jexteroJ?? quidem, habita ratione legis /.J ^/frs^e

P d

WL.J "

-
c

»

jp

l-'-Jll t

*

M,LIA MIHI GENITVR,?Ó^ EI HERES MEVS CENTVM

DIGESTORVM LIB. XXX.

magis erit ademptum, non enim appatet? et ait, poffe dici,
exiguius *5 effe praeftandum.
-5XV. Pavrvs libro IIT.;àd-Babinggm. Qvr QvAR-
TAM * partem * bonorum legare voluit, dimidiam fcripfit.
Proculus re&te ait, poffe defendi quartam legatam: quia in-
eífe ^? dimidiae. | !
et centum fcripta fjit: quinquaginta enim debebuntur. Sed
et fi plus legare voluit, et minus fcriptit, valebit *? legatum.
$. r. Si quis vnam füummam filiabus legauerit, vt etiam de
poftuma fentiret: fijea non efinata, fuperítiti folidüim debe-
bitur. «nen €a. €$y€1., :
XVI. PowProNrirvs libro]ä"* i& SIDVO-
gvs res coniunctim legata fit, qdàmuis ?* alter in rerum na-
tura non fuerit: alteri folam partem 5? debéri, 59 puto ve-
rum ?*,effe, $. r. Heres, adiecto ei ?? nomine cuiusdam,
qui heres non fit, dare damnatus, totum legatum debet: nam
et fi duos ex heredibus fuisynominatim quis damnaffet, et -al-
&es hereditatem non adiffet,jqui adiffet, totum deberet, fi pars
eius, qui non adiífet, ad eum qui adiffet, peruenerit 59. — $. 2.
Si Titio et poftumfs ?? legatum fit, non nato poftumo, totum
'itius vindicabit *9. Sed et fi teftator Titio et poftamis vi-
riles partes ?? dari voluiffet ??, vel etiam id expreffiflet, to-
tum legatum Titio debetur, non nato poftumo.
XVIL VrPriawvs libroiguinto " * decimo,* $t^
—SM? ^ Qvr rrrLriaAnBvs legauit, fi mentionem aliqua
parte teftamenti poftumae fecit, videtur in filiarum legato et
de poftuma fenfiffe. $. r. Si quisita legauerit, s1 QvA Fr-

DATO: pluribus natis, videtur fingulis tantumdem legaffe:
quod ita accipiendum eft 5?, nifi euidens fit contraria ffenten-

L A'uoluntas tlajteftatoris. $. 2. Si vni ex heredibus fuerit legatum, hoc

)PMT"*.',', 1

L'(juoï,

- 60 Hal. voluerit, et mox: exprefferit. GEB.

deberi ei officio iudicis familiae hercifcundae, manifeftum eft:

fed etfi abftinuerit fe ?^ hereditate, confequi eum hoc lega-

d

tum poffe cónftat. (5 [f 4 -
XVIIL. Ivrrawvs lhbro XXXI. Digeftorum Em
QVIDEM totum legatum petere poteft, quamuis a femétipfo
inutiliter ei legatum fuiflet. : |
- oXIX. VreriaAwvs libro 9V. ád-Sabinum.. LEGATA
inutiliter data, Papinianus putat libro 9? ,quaeftionum confir-
mari per repetitionem, id eft per hanc fcripturam 99 poftea
forte in codicillis factam, Hoc AMPrLrIvs ?* Éi xfEnES
MEYVS DATO: et diuerfum efífe in illa fcriptura, QvAs P-
CV NIAS LEGAV;LäzV; BYS DIES,ADPOSITVS NON
EST, ANNVA, BLhMA, TRIMA DIE, HERES MEVS
DARE DAMNAS ESTO: non enim hoc egiíle teftatorem,
| "

euvr. . immo omnes editi habent: 420d. Ex o&o MSS. ífoli Pal. III. et IV.
quo, exhibent. BR. — His tamen addendus erat Magl. Habent:; 4nod, Pal. I. II.
V. Vat. Barb. Otob. Bynkersh. vt et inter editos Hal. GEB. — 48 Vulg. exi-
guum. Sed reGe fe habere iftum comparatiuum docet Au&or Anon. in Opnfc.
de Latin. Vet. ICt. p. 388. ER. — 49 Gothofr. in nota: quia ineft. H/. Flo-
yentiae eft: zmeffe, vti etiam habet Taur. fed omnino illa t ante fequeus d ex-
cidit. Ceterum etiam Hal. habet zzeffet, non: znefl, vt ait Gothofr. BR. Ex-
hibent quoque: zmeffet. Pal. I. 1MI. IV. Otob. Bynkersh. GEB. — 50 Taur. va-
leVit. GER. 51 Taur. quamDis. GEB. 52, Flor. lineis traiectionis eft
effe&um : alter partem folam. BR. —— 53 Flor. fuperne eft adfcriptum: et boc,
atque ita habent Editores. pR. Etiam Hal. GEBR. 54 Yaur. Berum. GEB.
55 Flor. olim erat: adiectoeiomine, et perquam probabile eft, ex dubia figura
literae N generatum illud: ez, quod hic mifere languet. Omnes tamen editi
id agnofcunt. Verum ex octo MSS. Vat. eó pronomine caret, caruit etiam
Otob. fed hic recentius fuppletum eft. In Pal. II. fuper ez recenter adífcriptum:
beredi, interpretationis, vt reor, caufa. BR. — Elabent: ei, Pal. L. II. HI. IV. V.
Bynkersh. vt et Hal. GEz. 56 Hal. perueniret. GEB. — 57 Vulg. poftba-
7/10. B R. 58 Taur. viudicaVit. GER. 59 Graeci: ZvaAoyotvrm pépu. BR.
61 Hoc: decimo, antiquius ad-
fcriptum eít, et prope coaeuo atramento. BR. — 62 Gothofr. in nota: Zexeiepós :
Varro Andabata: Hlaec loca aliquid genunt. — Lucretius 3. Tanto sa93s infician-
dum totum extra corpus durare genique. Prifcianus lib. X. Geno pro Gigno ve-
tufliffimi protuleruut, | Narro 4. de re ruft,. Antequam genat filiguas. ^ Sed fua
fere debet. Auguflino 1I. Emendat. z. Adde Duker. ad Opufc. de Latiu. V*t.

Idem erit et fi quiriquaginta voluit legare,

| $45
vt confirmaret quae inutilia fünt $8 : fed Vtïäiem vtilibus pro-
rogaret. $. 1. Ideni/eodem loco, et & fübftituto impube-
ri; $9 feripfit *?: vt, fi fuerit ab impubere inutiliter lega-
tum, fubfüitutus ** hoc debeat, &i hoc amplius legatum ab eo
fit reli£tum aliquig, nec ille patri heres ex&iteritï et 1?. de-
cefferit. $. 2. In legatóy pluribus relictós, fi partes adiecta
non fünt, aequge *? feruantur.
| XX. PoupPouivs libroS&ad-Sabinumz"Qvr pvog

feruos habgfet, t^f vnum ex his legaffet, vt non intellegere-

tur quern legaffet: degatarii 'eft. eletio; &ffet &tectz» /eozza p
XXl. VrPrANvs libro -V« ad-Sabinum. . GREGE

pertinent ?5, ( ^ ^^.

A:« XXIL. PoupPowxrzvs Hbro-Vh ad.Sabinum. Sr GHE-

legato, et quae poftea accedunt, ad legatarium

GE legato, aliqua. pecora viuo teftatoreemortua jeffent, in eo-
rumque locum aliqua ** effent fubftitata: eundem gregem
videri: et fi deminutum ex eo grege gggls effet, et vel vnus
bos fupereffet, eum vindicari poffe, quamuis grex defiffet eife z
quemadmodumj[infüla legata, fi combufta effet, area pofüt *?
vindicari. ! x : |
XXIIL PAvrvs.lbro-LL 79-ad-Sabinum. Sr oQvrs

bonorum partem legauerit, vt hodie fit, fine fru&ibus refti-

tuitur: nifi mora intercefferit heredis. /Ac (egir XX/ll. totv: PL r ln o guait D

. XXIV. PowPoxrivs,libro Vr-ad-Sabinum... Qvop

in rerum natura adhuc non fit, legari poffez veluti, o v 1p-
QVID ILLA ANCILLA PEPERISSET, conftitit *?: vel
ita, EX VÉNO, QVOD IN FVNDO MEO NATVM
EST *^, vEL FETVS ' TANTVM DATO. $. 1. Si
vfumfructum habeam, eumque legauerim, nifi poftea proprie-
tatem eius nactus fim, inutile legatum eft. $. 2. Siquis poft
teftamentum factum fundo Titiano ?? legato partem aliquam
adiecerit, quam fuündi Titianj 33 deftinaret: id, quod adie-
Ctum eft, exigi a legatario poteft: et fimilis eft caufa alluuio-
nis: et ** maxime fi ex alio agro, qui fuit eius, cum tefta-
mentum faceret, eam partem adiecit. .$..3« Quod fi poft te-
ftamentum factum, ex fundo Titiano aliquid detraxit, et alii
fundo adiecit, videndum eft, vtrumne eam quoque partem le-
gatarius petiturus fit, an hoc minus, quafi fundi Titiani effe
defierit: cum noftra deftinatione fundorum nomina et domus,
non natura conftitugfentur 352 Et magis eft, vt quod alii de-
ftinatum eft, ademptum effe videatur. $«« 99 Si nauem le-
gauero, et fpecialiter meam ?? adfcripfero, eamque per par-

: tes totam refecero carina eadem manente: nihilo minus recte

a legatario. vindicaretur 9.
AXV. Pavrvs libro II& "Ad.$
herede etiam pure patri legari poteft z«

ec intereft, an die
cedente
ICt. p. 416. Adde L. 15. $. 3. infra de. Reb. dub. Hal. habet: giguitur. B &.
63 Ap. Hal. eff, abeft. GER. 64. Vulg. inferit ab. BR. 65 Videtur hic
libri numerus excidiffe in Codice Florentino, vti exciderant proxime anteceden-
tia: legata inutiliter data Papiuianus, quae ad marginem íunt repofita. — Vulg.
Nor. omnes exhibent: Jibvis. B R. 66 Ap. Hal. id efl, per bauc fevipturan.,

. 0 1. 13 ^
: D: z

abfunt. GEB. . 67 Vide Cuiac. VIII. Obf. 36. &R. — 68 Hal. effeut. — 69
Etiamnunc Flor. cít: fabfHtuto puberis. Hlal. m fubflituto impuberi. BR. — *O
Taur. feri B(it. Hal. fcribit. G E B. 41 Taur. fubfi; TVs. GER. 72 Hal.

exfliterit, aut impubes deceffevit. GEB. — '73 Hal-ae4uegs — 74 Potuit excidiffe
fi, vt in. L. 22. erat: combufla effet, pro: fs combufia effet. — Et ità habent. Hal.
H.a Porta et Baudoza, qui etiam antecedens; baberet, mutant in: babebat.
Vulg. legit: baberet, et vmum, atque hoc adhuc-magis placet. BR. — Nempe
quod cam Taur. adoptare poterat Ícribendo: baberE T. vuum. . Cum Vulg. omni-
no faciunt MSS. Pal. I. II III. Vat. Barb. Otob. Bynkersh. GE R. 75 Haec
vox: pertineut, Flor. alia omnino manu adfcripta elt et grandioribus liceris, fed
COaeuis. BR. 76 Hal. alia. G b. 77 Hal.et Vulg. poffet. Bn. 78
Flor. eft: vefponforum ad. Sabiuum, íed prima vox vncis inclufa eft a librario fe
Corrigente. BR. 79 Hal. quidquid illam anucilaim pepeviffe coufliterit. GER.
So Hal. natum evrit. Vulg. mafciturum ejfl. BR. 81 Hal. vel FOETV. Ego
lego: vel, FEITVS TANTVM DATO. zm. ltaautem et Taurellius iam dc-
dit. GEE. $2 Hal faudi Titiani. GERB. 83 Hal et omnes: fuuda
Titiauo, quos fcquor. BR. 84 Ap. Hal. et, abeft. GEB. 85 Hal.
conflituantur. G E B. 86 Hal. praefigit Er. GE. $7 Hal et omnes:
dap, quod pracfero. BR,

$8 Hal vindigbitur. Vulg. eindiatur. n R.
59

L.4 ngtmra. /fv Á
ascfK.

* Pv -
c*arg/(J'th,,

l *e

£.

—— "— nms.
, |

|.J fle CX TAoiu€ -

.rint,tí!m:d

L gieex p-te, i

bo f(
E (ä*;"

" ;ngXVI; [P. o

L"AMP Lrivs legatorum nomine ad quemquam pertinere vide-

^C EMPI

54.6 "sluntale « yi -')ädj)oü)hïte u

cedente legati in patris poteftate/fit. Tgitur, et fi iuffu patris
adita fit hereditas, imputabitur ei in Falcidiam.

. libro VW Now

tur, quam quod dedué&o eo, quod explendae condicionis eer-
-fa datum elfet, füpereffet $?. $. r. Si certum corpus heres
dare damhatus fi&, nec fecerit, quo minus ibi, vbi id effet, tra-
deret ?? : fi id poftea fine dolo et culpa hefédis perierit, de-
terior fit legatarii condicio. $. 2. Cum, bonorum parte le-
gata, dubium fit ?*, vtrum rerum partes an aeftimatio debea-
Sabinus quidem-et €affius gg&gmatlonem, Proculus et
Nerua rerum partes effe legatas exiftimauerunt. Sed oportet
heredi fuccurri: vt ipfe eliigat, fiue rerum partes fiue aeftima-
tionem dare.maluerit In his ;ta;n',?:.g. rebus ipartemr dare he-
res conceditur, quae fine damno diuidi poffunt: fin autem vel
'maturaliter indiuifae dfht, vel fine damno diuifio earum fieri
;non, poteft ??, jaeftimatio ab herede 'omnimodo praeltanda
eft. ! Zb j
XXVII. PAvrvs 1ibroï& PoTrEsT

autem ?3 heres vel paücióribus vel f vna £f relittauf partem

rbm:'gquæ&;"ïm,quggziggrim dare,in quam vel legagïmus confenferit, .V?l iudex
: iaeftimauerit: ne neceffe haberet legatarius in omnibus re-.

Ü P
pH QJ—L-- f

l

L4 laniüm, vim et effectum legag.

A'ef.,

L..-J-ng'.

bus vindicare portionem. . py T :
, XXVIII. , VEPIANVS libro XIX. ad Sabinum. Si
cRED1ITORI meo, tutus aduerfüs eum exceptione, id quod
ei debeo, legéti: vtile legatum eft: quia remiffa * ei * exce-
ptio videtur: ficut ?* Arifto ait, id, quod honoraria aCctone

mihi debetur, fi legetur mihi, legatum valere: quia c'iuil)igs mi:'
hi datur a&io pro honoraria. . $. t. Marcelius libro vicefimo

oCtauo 995 putat, rem, quam ex ftipulatu mihi debes, fi ?* le-
gaueriäüjytlie effe lepatum : vt neque Falcidia hoc : minuat.
XXIX. Pavrvs libro VI. àddesem-Iuliam-et.Papiam.
SiN AVTEM neque modo, neque tempore, neque condicio-
ne, neque loco debitum differatur ?* , inutile eft legatum.-
— -XXX. VrPiANvS libro XIX, ??-ad-Sabinum, — T A-
LIs fcriptura, QVAS,.PECVW LEGAVI, QVIBVS
DIES ADPOSITVS NON EST, EAS HERES MEVS AN-
NVA,BIMA, TRIMA DEE DATO, ad corpofa legata non
pertinet, fed ad ea, quae pondere, numero, menfura continen-
tur. S$—r- Et ad ea-tantum legata pertinet, quibus dies non
eft adpofitus: proinde fi forte pure legatum eft,'ex hac adie-
€tione prorogabitur *?9, $2 Quiigi fi forte centüm ? mi-
hi legata funt ? praefentia? Vtrum annua ^ die dabuntur, an
vero praefentia ?-Et*sit Sefuius et Labeo, 5 praefens deberi,
Quarüis igitur füperuacua ^ fit haec adieCtio, quantum ad
pertinet: itamenrad hoc proficiet, vt
praefenti die legatum debeatur. -$.-3» Sed JZ fi in annos fin-
eulos autjfingulos menfes fit legatum relictum, ceffabit ea
Ícriptura, quiajhoc legatum et initium et finem habet. .$.-4.
Sed et fi füb condicione fit legatum relictum, poteft dici, cet-
fare annuam adieCctionem: quia dies incertus appellatur con-
dicio. $«4: Cui congruit, quod 'Trebatius exiftimat, fi cui
legetur, quando/ annorum, viginti erity vulgarenf hanc claufu-
lam ceffare. $46* Item fi legetur pecunia, quae in ardà eft,

m

$9 Hal. fupereft. GEB. — 90 Hal. tvaderetur. GEB. — 9Y Hal. effet, etpaulo poft:
deberetur. GEB. — 92 Hal. pofft. GEB. — 93 Hal. etiam, loco: autem. GER.
94. Hal. exiffimauerit: nec neceffe babet. GEB. —— 95 Hal. Sic et, loco Sicut.
GEB. 96 Hal. et Vulg. inferunt: quaeffionum, BR. — 977 Hal. inferit: mibi.
G E B. 98 Legendum effe: differat, vix dubitandum videtur Ioanni Van de
Nater I. Obf. 9. GER.; 99 Flor. fcriptum: libro decimo nono decimo. . lta
librarius fe ipfum correxit. BR. ICO 'Taur. prorogaVitur. GEB. I Hal.
et omnes: Quod fi. BR — 2 Vide Aueran. L. Interpr. Iur. 24. GEB.. — 3 Hal.
fmt. — 4 Hal et Vulg. inferunt: bzwa trima.BR. — 5 Hal praefigit in. GER.
6 'Taur. fuaperna Qiia. literam a, illam in fuaper, fuperuacuam errori typorum
tribuo, licet Brenkm. hicnec notauerit quicquam nec correxerit. GEB. — 7 Hal.
inferitet. GER. ' — 8 Hal. et Vulg. legatur. BR. 9 Hal. et Vulg. dicimus.

|

demonítra£ig eorum fatta *5;

NE, Vbi transferre voluit ^* legatum in nouifi

-eft.

DIGESTORVM LIB.. XXX.

[ bd s ln h | 9 : 3 ' .
vel vinum, quod )f apotHeqszePt,. glgendum eft; ceffare clau«
fülam : quoniam, quotiens fpécies légéur 5, ceffare diximus ?.

S. Hanc autem fcripturam non folum ad praecedentia fo-

la *9 legata, fed ad vniuería, quae teftamento adícripta funt,
extendi, Gallus Aquilius, Ofilius, Trebatius refponderunt :
idque verum eft. T | !

s sl ao libro II ad-Sebinume. Srp ETYZÉ

ad ea, quae codicillis confirmatis poftea legata fuerint, haec
claufula pertinet. T |

a filio pupillo herede inftituto, cum is in tutelam fnam venif-
fet, pecuniam legaïeïjj, et a fübftituto herede legata repeti-
erat **; impubere filio mortuo, fecündus hétes legatum :non
debebit: quod ita verüm Clle tam Sextus quam Pomponius pu-
tant *?, fi repetitio legatorum ad eum modum concepta fit;
veluti *?, QovAE& K FILIO MEO LEGAVI, QVAEQVE
EVM DARE IVSSI, SI MIHI HERES ESSET, d HES

XOMXIE Va eradt vaclibro O N imems- Stiqure -

RES MEVS ISDEM DIEBVS DAToO: fed fiita repetita -

fuerift, *^ QvAE A FILIO MEO LEGAVI, HERES
MEVS/DATO: pure repetita videbuntur legata, et dumtaxat
! igitur et hoc ipfüm legatum,
de quo quaeritur, praefens debebitur. $. x. Si quis plures

Sticfos habens, Stichum legauerit: fi non apparet, de quo

Sticho fenfit, quem Fwfelegerit, debet praeftare *". $. 2. Si
parti ciuitatis aliquid fit relictum, quod ad. ornatum vel con-
pendium Reipublicae fpecCtat, fine dubio debebitur.
XXXIIL PaAvrvs libroIIL Reeuwlernt. SiPrLvRr-
Bvs eadem res legata fuerit: fi quidem coniuncim/ etiam
fi alter vindicet, alter ex teftanento ag& '5, non plus quam

partem habebithis, qui ex teftamento ag£t. Quod fi feparatim, -

li quidem euidentiilime apparuerit, ademptione a priore lega-
tario fatta, ad fecundum *? legatum teftatorem conuolafíe;
folium poü:ean'orem ad legatum peruenire placet, fin autem lo

mifiime apparere p6teft, pro virili portione ad legatum omnes-

venire.: fcilicet nifi ipfe teftator ex feriptura manifeftiffimus ??
eft ?', xsremqee eorum folidum accipere voluiffe: tunc
enim ?? vni pretium, alii ipfa res adfignatur, electione rei,
vel pretii feruanda ei, qui prior de legato fiue fideicommiffo

litem conteftatus eft, ita (£dihieHi, vt non habeat licentiam al- -

tero electo, ad alterum tranfire. — x xyx,

.XXXIV VrrPiamvs libro XXI. &&

Es5

L æa us e

| leg fimum, priori
non debebitur: tametfi nouiffimus talis fit, in cuius perfona

l) L

14 0ri

legatum non conftitit. At fi coniun&i disiunCijue ?* com- lz

^ w . * '., . I'
mixti fint, coniuntti vnius pérfonae poteftate funguntur. .. 1.

Si eadem res faepius legetur in eodem teftamento, amplius .

quam femel peti non poteft, fufficitque vel rem confequi, vel
rei aeftimationem. : (
dem res legata fit ?^?, bis petere potero: vt ex altero tefta-
mento rem confequar, ex altero aeftimationem. | $& -s Sed fi

. non corpus fit legatum, fed quantitas eadem in eodem tefta-

mento faepius, Diuus Pius refcripfit, tunc faepius praeftan-
dam fummam, fi euidentiffimis probationibus oftendatur tefta-
torem multiplicafte ^* legatum voluifle. . Idemque et in fidei-
| [T6. commifío

BR. 'IO Ap. Hal. et Vulg. fola, abeft. &R. — 11 Hal. et omnes: repetierit.
BR. I2 Hal pstat. GEB. — 13 Ap. Hal. veluti, abeít. GER. 14 Hal.
praefigit: legata. Vulg.eandem vocem zà fuerint,adiicit. BR. — 15 Hal. legata,
duntaxat monflratioue eorum fadia. GEB. — 16 Hal. habet: quem * (baeres)
elegerit, et in margine: * alias deefl. GEB. 17 Hal. praeflari, GER. 18
Hal. agat. . 19 Hal. et Vulg. legatarium, lle tamen in margine: alias, le-
gatum. BR. 20 Graecanica haec locutio, quales vide in L. 3. infra de Dote

praeleg. ap. 'Tacitum 11. Aunal. 57. XV. Aunal. $4. 60. et 66. et ap. Au&or.,
22, Hal. ez, loco:

de Clar. Orator. c.. 16. BY N K. 21 Hal. effet. GER.
enim. GEB. 23 Taur. Boluit. GEB. — 24 Hal. et Vulg. disiunclique. Flo-
rentinae fauent Bafil. í u2v cuvefevygévos ós 92 Diezeuygévor, BR. 25 Hal.
26 Hal. et Vulg. maltiplicare. BR. 1ta quoque MSS. Pal. III. IV. V.
Í Barb.

$-—2- Sed fi duorum teftamentis mihi ea-

E A P T n GuUm o N dRb — i.

Ó

uf

Jiri,

DIGESTORVM LIB. XXX.

commiffo conftituit ^7, Eiusque rei ratio euidens eft, quod
eadem res faepius praeítari non poteft: eadem fumma volen-
te teftatore multiplicari poteft. $. Sed hoc ita erit acci-
; piendum, fi non certum corpus nummorum faepius fit reli-
. , €tum, vtputa centum, qua.'ggin ardà habet, faepius legauit:
-Ldel:al; tunc enim fundo legato effe comparandum| credo. —5 Sed
[etfi pondus auri vel argenti faepius fit relictum, Papinianusire-
L,& fpondit, magis füummae Jegate comparandum: merito, quo-
^ .miam non fpecies certa relicta videatur. —$-—6: Proinde et fi
quid aliud eft; quod pondere, rumero, menfuraw*? contine-
tur, faepius relictum, idem erit dicendum, id eft, faepius debe-
ri, fi hoc teftator voluerit ??. -$— Quod fi rem emiílem
mihi legatam, vsque ad. pretium, quod mihi abeft, competát
mihi ex teftamento a&tio. $-8. Et multo magis hóc dicen-
-dum äïï:, fi duobusteftamentis mihi eadem res legata fit, fed-?9g
Kt alter me reftituere rogauerit, vel ipfam rem, vel aliud pro ea,
aut fi 395 fub condicione lezaffet dándi quid pro ea: nam ha-
Cenus mihi abeífe res videtur, quatenus fum, praeftaturus.
. 9. Si coniunctim res legetur, conftát pártes àb iüitio fieri:
L'on g;?ä,, nec folum hi£partem faciunt, in quorum perfona conítitit le-

gatum, verum hi/juoque, injquorum perfona non conftitit le- -

r d
Uquo-nfm,, gatumy; vtputa.fi Titio, et feruo proprio fine libertatef?*.
L'conftfE, $. ro. Sed 3* fiin pupillari teftamento alii eandem legaue-
A leaélur, rit, quam mïh.ä in füo teftamento legauit, Tuligffus fcribit, con-
' curfü partes ríos habere: [interim igitur partem habebit 1s, cut
U 31 derasl. in fuo teftamento legauit] $. rr. 5i duobus|fit ** legata :
1"vef, quorum alter heres inftitutus '&t: a femetipfo ei legatum in-
A utiliter videtur: ideoque quod ei a fe legatum eft, ad colle-
. — gatarium pertinebit. .$.-12. Inde dicitur, fi duo fint heredes,
£i'dnc, vnus ex vncia, alter ex vndecim vnciis, et eis fundus legatus
fit: unciarum heredem vndecim partes in fundo habiturum:
coheredem vnciam. $. r3. Plane fi aer ex legatarüis heres
extiterit heredi, a quo legatum erat relictum, non ideo minus
partem collegatario faciet: retinet enim pro parte legatum.
$. I4. Si ita Titio legetur,, FvNDvM SEIANVM, VEL
J NSVMFRVCTVM EIVS SIBI HABETO: duo effe legata,
jet) ?5 arbitrio eius effe, an velit vfumfructum vindicare. $.15.
Sed etíi quis ita leget Titio, FVNDVM DO LEGO, VT
EVM PRO PARTE HABEAT, mihi videtur poffe dici, par-
i'pum., tem|habiturum: videri *5 enim fundi appellatione non totum
-- j4n4* « appellatur. | :
| XXXV. Pavrvs libro IIT. «d-
alienum hominem 3 ddté danihatus fi
numiífus fit: nihil ex hoc legato debetur.

f; et 1

inüum: S51I HERES
ic a domino ma-

XXXVI. PowromnNrivs libro VI. ad Sabinum. Tr-
TIAE TEXTORES MEOS OMNES, PRAETERQVAM
LEG O.

QVOS HOC TESTAMENTO ALÍII LEGAVI,
PLoriAE VÉRNAS MEÜS OMNES, PRAETERQVAM
QYOS ALII LEGAVI, LEGO:' cum effent quidam-et. ??
vernae, Áidem *? et textores: Labeo ait, quoniam nec quos
'litiae textotes non legauerit, aliter apparere poífit, quam fi
cognitum fuerit quos eorum Plotiae legauerit, jrec quos Plo-

Barb. Otob. Dynkersh. GeB. — 27 Hal. couflituitur. GEB. . 28 Vulg. men-
furaue. £ R. 29 Ap. Hal. id efl — -— woluerit, abfunt. GEB. ^ 304
Hal. fi, loco: fed. GEB. — 30b Ap.Hal. fi, abeft. GEE. — 51 Gothofr. in nota:
legetur Íícilicet. Et hoc ipfum addit Vulg. BR. 32 Hal inferit et. GEB.
33 Gothofr. in nota: Alres fitlegata, ta nempe Vulg. BR. — 34 Hal. Jega-
tuin. GEB. 35 Hal et omnes inferunt i, quod magis placet. BR. 36
Vulg. videtur. BR. — 37 Suppletum eft Florentiae fundi, et ita habent omnes:
pars fundi fundus. Sed re&e hoc Taur. vt gloflema reiecit. BR. Etiam Hal. fup-
plementum habet. GE z. — 38 Hal. Si alieuum bominem baeres. GEB. . 39 Ap.
Hal et,abeft. GEz. — 40 Taur. Idem. GEB. — 41 Gothofr. in nota: Plotiae
vernas non legauerit, intelligi poffit. Hal. GE B. — 42 Hal.effe. GEB. — 43 Hal.
qui et vernae et textores funt, neutri fui[fe legatos. — 44 Hal. et Vulg. differt.
BR. 45 Laur. vtruVique. GEB. — 46 Hal. dedit. — 477 Vulg. inferit: fuiffe. B R.

fundum, fed partem appellaffe: nam et pars 9* fundus recte

' [ 31 dejem : .. . EM .
tiae ** legauerit, pofhitj neutrius legato/exceptos effe eos, de
quibus quaeritur: communes ambobus effez hoc enim

f&í s*

ceptum.
OMNES,

$. 1. Quod fi hoc modo effet legatum, rExTonxs
PRAETER VÍÉRNAS, et rurfüs, vERNjAS

ggj,ï',e,tf neutri fuiffe lematum ^?.
italegetur, Tirro r Marvrio: an ita, Tirro cvM
MaAzvro: vtrubique *5 enim coniunctim legatum videtur.
damnatus fuerat, et antequam interpellaretur ab altero, Sti- i
chus mortuus eft: heres non tenetur: quia nihil per eum fa-
Ctum ^** intellegitnr.
XXXVIL VrrraAmwvs libro XXI. d- um. Lr-
GATO generaliter relicto, veluti homiq&: Gaius Caffius ^*
fcribit, id elfe obferuandum, ne *? optimus vel peffimus ac-
cipiatur: quae fententia refcripto Imperatoris noftri et Diui
Seueri iuuatur ??: qui refcripferunt, homine legato aCctorem — 1
non poffe eligi. $. 1. Si de certo fundo fenfit teftator, nec
appareat, de quo cogitauit: electio heredis erit, quem velit

a--—À

dare: aut ?*g, fi appareat,[ipfe fundus vindicabitur. Sed et
fi lancem legauerit, nec appareat quam, aeque electio eft here-
dis, quam velit dare,] 2.£ /Avr: — — |
XXXVIIL. Pourouivs libro VL.-adSabinum, L-
GATARIVS pro parte adquirere, pro parte repudiare lega-
tum nón póteft: beredes eius poffunt: vtalter eorum partem
fuam adquirat, alter repudiet. $. r. Si legatum : nobis reli-
&um conftituerimus nolle ad nos pertinere, pro eo erit, quafi
nec ?*5 legatum quidem fit: etideo dicimus, nec confufas fer-
uitutes, fi forte praedium mihi legatum praedio meo debue-

^

gatus fit ei ??, cuius nomine furti agere ipoteritflegatarius. ; 94 277
"at XXXIX. VLP1ANVSÓ*brepOEbadSabinum; CvM .^,^
sERvvs legatus in fuga effet ??, vel longinquo abfens exi-
gatur: operam pracftare heres debet, vt eam rem requirat, et
praeftet: et ita Iulianus fcribig: nam et fürnpptum 5* gj in

X

libro- x

hancrem facere heres debfet 5",/African
Epiftularum-?5 apud Iulianum quaerit/
praeftandum: quod et ego arbitror fequendum. $. 1. Fru-
| &us autem hiideducuntur in petitionesfi, non quos heres per-
cepit, fed quos legatarius percipere]potuit: et id ?? in ope-
ris feruorum, vel vecturis iumentorum, vel naulis nauium di-
cendum j$?. Quod in fructibus dicitur, hoc et in penfioni-
bus vrbanorum aedificiorum intellependum erit. Invfurarum
autem quantitate mos regionis erit fequendus. udex igitur
vfurarum modum aeftimabit ?* et ftatuet. Ipfius quoque rei
interitum poft moram debet 9?: ficut in ftipulatione, fi poft
moram res interierit, aeftimatio eius praeftatur ??. ltem par-
tus ancillarum. . Et 11'fei7i1us fuerit legatus, et 9* hereditas,
vel legatum, veljquid, * per eum adquifitum fit: heres prae-
ftare debet, $. 2. Si Titius a me fem efniffet, et eandem mi-
hi legaffet, antequam ei tradererg, mox ei tradidero, et pre-
tium recepero 99: videtur quidém i$' prima facie rehi ifiihi
! meam

L,—,J :rh ^

i

48 Taur. CaSiut. GEB, . 49 Hal. inferit vel. ^ — 50 Taur. inBatur. GER.
51a Hal. at, loco: aut. GEB. — 515 Hal. we. GEB. — 52 Hal. et Vulg. prae-
figunt Sed. BR. 53 Ap. Hal. ei, abeft, quod pronomen et me offendit. BR.
54 Flor. 3 V'Ipianus, eft vncis inclufum repofito poftea atramento v3 Paulns.
Hoc neglexiffe videtur Taur. quod vna atque altera nugax corre&tio praecederet,
fed vel maxime ob L. f7. Inde tamen omnes hanc legem Paulo tribuunt. 8 R.
Etiam Hal. GEB. — 55 Ap. Hal. effet, abeft. GEB. — 56 Hal. ftvibit. an vero
et fumptum in bauc. etc. GEB. 57 Hal. debeat. — 58 Ap. Hal. libro vicefi-
$o Epiflulavum, abfunt. GEB. Vulg. hic nouam legem inchoat. B R. 59
Hal. idem, loco: id. GER. 6o Vulg. addit eff. BR. 61 Taur. aefii-
maVit. GEB. 62 Ap. Hal debet, abeft. GER. 63 Ap. Hal. ifta
omnia: fi poff moram — —— praeflatur, abfunt, GE R. 64 Hal. inferit
vel. GEB. 65 Hal. aliud,loco; quid. GEB. —— 66 Taur. recIpero. GE.

Pppp | ï 79 ,

iuris eft *?, etfi neutrius/legati nomine quicquam effet ex- ! — few UÍIrwceqa ,

OMNES PRAETER TEXTORES: qui et |verna et textor, : s «ne & Texiover
$. 2. Nihil diftat **^, vtrum /3 e*aa /[22,,.

$. 3. Si alteri Stichum heres dedéfit ^*, quem duobus dar'*e-(lzj;ä?;ndigen j-f,-z,a."f

e e 5 . ,. * * 7 JSX Y
, rit feruitutes, ?^ et integra jfurtijaCtio manebit, fi feruus le- £4 TAtteri,
J

a

i. ,,/)' ..Lä ;' "

pu atque,Kfumptum* ? g'uertän*

C

]'Jrsl.fv'a'!—', 36:
Á AM;/.»;r777,'f-ïfvx -- actione liberatus, vtique per legatum rem vindicare potero,

bom. o

[

L f ^«

?

QiniuEnau: i 2 7: d -)

Ll'l' ;"(7,041474.10* z

3
i

"uv ecicteuw. PTE^

: 4
« CUWITT. «

én marg: th :

L

LL d wy'ï 4(2... !che

i

LA a,

lo "E.

AL 'debéri .

^

f

; , j
LA 'umw& ,

^H $ à )..
f o ïratlïtdt,je,tjcu $48

tneam legaffe, et ideo legatum non confiftere, fed ex empto -

' [ea fuppletum, vt videtur. BR.

Vulg. inferunt: poffe. BR.

Sed fifnondum erat folutum mihi pretium, Iu-
lianus fcribit 97, ex vendito quidem /me acturumj, vtjpretium.
exequar 9?, ex teftamento vero, vt rem, quam vendidi et tra-
didi, recipiam. Idem fubiungit, fi pretium quidem mihi erat

- folutum, rem autem nondum tradideramy ex teftamento me

agentem liberationem confequi.L. $. 3. IdemjTulianus;?? fcri-
bit, fi fundum teftator, queniab alio emerat, mihi legauit :
heredem cogendum mihi actionem ex empto praeftare: fcili-
cet fi nondum res tradita fuerit vel defuncto, vel heredi. $. 4.
Si quis alicui legauerit, licere lapidem caedere: quaefitum eft,
an etiam ad heredem hoc legatum tranfeat: et Marcellus ne-
gat, ad heredem ? transmitti, nifi nomen heredis adiectum
legato fuerit. $. 5. Heres cogitur legati praedii foluere ve-
€tigal praeteritum, vel tributum, vel folarium, vel c]oacarinm,
vel pro aquae forma. $. 6. Scio ex fatto tra&tatum, cum qui-
dam duos fundos eiusdem nominis habens, legaffet fundum
Cornelianum, et effet alter pretii maioris, alter minoris, et
heres diceret minorem legatum, legatarius maiorem: volgo **
fatebitur 7^, vtique minorem eum legaffe, fi maiorem non
potuerit docere ?? legatarius. $. 7. Conftat etiam res alie-
nas legari poffe, vtique fgïärari 7^ poffint: etiam fi difficilis

€ . . Cex $ ^
earumjparatio fit. .$ee& Si vero Saluftianos hortos *?, qui |

funt Augufti, vel fundum Albanum *$, qui principalibus vfi-
bus deferuit, legauerit quis, furiofi eft, talia legata teftamen-

to adícribere. $. 9. Item campum Martium, aut forum Ro-

manum, vel aedem facram legari non poffe conftat. $.—re
Sed et ea praedia Caefaris, quae in formam patrimonii redacta
füb procuratore patrimonii funt, fi legghgür: -&ee aeftimatio
eorum debet praeftari, quoniam commercium eorum, nifi iuf-
fu Principis, non fit. **, cum diftrahi non foleant *^.
XL. InEM libro[IL. Fideicommifforum] SEp sr res
aliena, cuius commerciumf legatarius non habet, ei, cui ius

pofüidendi non eft, per fideicommiífum relinquatur, puto aefti-

mationem| deberi XÀNX:
- XLL Ipzw libroiXXI & j , CETERA igitur
praeter haec videamus:-et quidem corpora legari omnia, et
iura, et feruitutes poffünt. -&-x. Sed ea, quae aedibus iun-
&a funt, legari non poffunt: quia haéc legari non poffe Sena-

tus cenfuit, jJAuiola/ et Panfa Confulibus. .$.—2« "l'ractari ta- |

men poterit, i. *? quando marmora, vel columnae fuerint fe-
paratae ab aedibus, an legatum conualefcat? Et fi quidem ab
initio non conftitit legatum, ex poftfatcto non convalefcet:
quemadmodum nec res mea legata mihi, fi poft teftamentum
factum fuerit alienatà: quia vires ab initio legatum non ha-
buit. Sed fi fub condicione legetur, poterit legatum valere,

67 Taur. fcri V'it. GER. 68Hal .etVulg. confequar. BR. — 69 HicVulgares no-
uam legem faciunt tefte Coniio. &z. — 70 Hal. inferit : boclegatun. G E B.
'Yaur. &Olgo. GEB. — 72 VideDuker. ad Opzfc. de Latin. Vet. ICt. p. 35 8.. Hal.
fatebatur. B R. 73 Hal. nou effe doceret. B&. — Sed Hal. habet: fi maiorem
non e(fe doceve: legatarius. Quod Hal. tribuitur, habet Ruffardus in margine.
Forte Hal. fcribere voluit: fi, maiorem e[fe nom potuerit docere (aut, fi mauisz
z101. docevet) legatarius. GEB. — 74 Vulg. compavari, et mox: comparatio. BR.
75 Vide Lipfium ad. XIIL. A"nal. Taciti p. m. 359. BYNK. 76 Taur. Al-
Vanum. GEB. 71 Hal. eff. GER. 78 Flor. vox: foleant, deerat, poft-
79 Hal. et, loco: fi. GEB. 80 Hal, et
81 Hal. legauerit. 82 Taur. valeV;it. Hal.
valeat. GEB. . 83 Hal. ex, loco: ab. GEB. 84 Hal. haec: id efl, nonu
diftvacluris, parenthefi includit, et in margine addit: aizes defunt. GEB. — $85
Scriptum Flor. in fine verfus Jege' i. e. legem. fed fa&um clare: leget, et qui-
dem antique. Nihilo minus Taurellio affentimur. , Omnes tamen íeu manu
feu typis exfcripti habent: leget. BR. Etiam Hal. MSS. funt: Pal. |. II. IHII.
Otob. Bynkersh. GER. — 86 Hal. cum, loco: cui. GER.
Caius. BR. $8 Taur. valeVit. GEB. . $89 Hal inferit et. — 9o Flor. fàa-
&um: promiferunt, quae correctio etiam mihi fufpe&ta ef. Habent tamen ita
omnes. BR. - Etiam Hal. GEB. . — 91 Hal. inferit quid. GEB. — 92 Hal. eo-
que ad id, loco: et id ad. GE B. — 93 Hal. transferri. GEB. — 94 Hal. Plo-

-caufa id haberent.

7Y

$7 Vulg. inferit: ]

— Á

DIGESTORVM LIB. XXX.

jiepro € 4SR-
fi exfiftentis condicionis tempore mea non fit, vel aedibus iun-
a non fit: fecundum eos, qui et- emi rem meam fub condi-
cione, et promitti mihi ftipulanti, et legari 9? aiunt. Purum
igitur legatum Catoniana regula impediet: condicionale non:
quia ad condicionalia Catonjana non pertinet. $.3.Item quae-

ri poteft, fi quis binas aedes habens, alteras legauerit, et ex

alteris aliquid'jiunctum ei, cui aedes legauit ?*: an legatum
ivalebit; 5? ? ldzuet quaeftionem, quod ex Senatusconfülto et
conftitutionibus licet nobis ab ?? aedibus noftris in alias ae-
des transferre poffefforibus eàrum futuris: id eft, non diftra-
&uris $^: et ita Imperator nofter et Diuus |Seuerus/refcripfe-
runt. Numquid ergo et legari poffit ei, cui aliam domum le-
$59 Sed negandum erit: quiacuif?? legatum eft, non
eít poffeffor futurus. $. 4. Si duobus ** domum. legauerit
Sempronianam, et ex ea alteri eorum marmora ad exftructio-
nem domus Seianae, quam ei legauerat: non male agitabi-
tur, an valeat, quia dominus efít vtriusque legatarius. Et
quid] fi quis domum deduttis marmoribus legauerit, quae vo-
luit heredem habere ad exftruendam domum, quam retinebat
in hereditate? Sed melius dicetur in vtroque detractionem
non 'va,lere: legatum tamen valebit ?9, vt ,äähnatio eo-
rum práeftetur. $. s. Sed 9? fi quis ad opus Reipublicae fa-
ciendum. legauit, puto, valere legatum: nam et' Papinianus
libro (vfidecimo/ refponforum refert, Imperatorem noftrum et
DiuumiSeu£fum, conttituiffe, eos, qui Reipublicae ad opus pro-
mifegnt ??, poffe ?* detrahere ex aedibus fuis vrbanis atque
rufticis. et id ad ?? opus vti: quia hitquoque non promercii

poffit, in cuius territorio eft, àn et de alia ciuitate in aliam

Sed videamus, vtrum ei foli ciuitati legari:

d.5

L 2" uakc at..

ljieau[ ;

L]'('L (/uo.,
$A: "Cl»(i -1'.0

p ()
Jj( -fmö,,

transferre ?? poffit? Et puto, non effe permittendum. Quam- -

quam conftitutum fit, vt de domfij quam aliquis habet, ei per-
mittatur in'domum alterius ciuitatis transferre. $. 6. Hoc
Senatusconfultum non tantum ad vrbem| fed jet-adialias ciui-
tates pertinet. $7: Sed et Diuorum Fratrum eft refcriptum
ad libellum ;Procliany ?* et , Epitynchani.

$. 8. Hoc Senatusconful-

tum non tantum ad aedes, fed et ad balfa
aedificium, vel porticus, feee ?*2 aedibus, vel tabernas, vel fo-
pinas extenditur. $.-9. Item hoc prohibetur »-haee-) ^??
legari, quod * non alias praeftari poteft, quam vt aedibus de-
trahatur, fubducatur ?: id eft, marmora vel columnae. Idem
et in tegulis, et in ? tignis, et oftiis Senatus cenfuit. Sed
et * in bibliothecis parietiff inhaerentibus. $—te. Sed ?

fi.cancelli fint, ivelivelaj legari poterunt: non fajnem * fiftus1 . udue, — |
lae * , vel caftelli *. $—r£& Sed ? au,gorrätar;a ?, aut fi quif] - |

canthüri *? per quos aquae faliunt, potefunt legari: maxime

fi

criami, Vulg. Proculiami. BR. .. 95 Hl Epitycheni. Videtur huius Viri
meminiffe ipe Marcus vv && íxvràv lib. VIII. obíeruante Menagio Zmoem.
luv. Ciu. c. 31. GEB. — 96 Taur. deVitum. GEB. —97 Hal permitteretuv :
qui eis. GEB. 98 Hal. balnea. —— 99 Gothofr. in nota: porticus in aedi-
bus. Fal. Sed ita etiam Vulg. Et ille in margine: alias, fime. BR. 100

Hal. Item probibentur baec legari. I Hal. 444e, loco: quod, et mox: pof-
funt,loco: potefl. GE B. — 2, Hal. detrabantur vel fubducantur. GEB. — 3 Ap.
Hal. et in, abfunt. GER. 4 Vulg. inferit: idem. gR. — 5 Vulg. inferit et.
B R. 6 Nefcio, cur haec vox Taurellio fufpeéta fuerit? adiecta eft. manu or-
dinarii corre&toris et. 72 vel, eiusmodi fupplementum flagitat. 8R. . Non opi-
nor hanc vocem Taurellio fuiffe fufpectam, neque id ftellulae adie&ae volunt.
Rectus feníus fine hac voce huic loco vix conftat: et hocfigno fe vfum ait Taur.
in praefatione, vbi et absque iis fenfus re&us conftabat, fed addit notanter: pla-
rimum, adeoque non femper, cuius rei non recordatus eft Nofter. GEs. — 7 Go-
thofr. in nota: Z/. caftella. 1ta omnes, praeter Blaublomm. — Vide pro Flo-
rentina Duker. ad Opafc. de Latiu. Vet. ICt. p. 339. BR. — Omnino et Hal. ca-
fiella. GE&. — 8 Hal.inferitet. GEB. — 9 MSS. hic exhibent monftra. Barb.

: : ?5 ob debitum 9?9/"f
publicüm defiderantium, vt fibi diftrahere permittatur, quod ?**

/ófüus diftrahendi denegauerunt. H
je2 ?9, vel aliud quodi : |

J ; tl
0! -* 45
-mam,
"Glalu'ca.ml,,
u
[ ;("
IU
Jan
D
n

. Vulgo baec, abeft. — Flor. ex repetitione flu&uantis librarii videtur ortum. BR..

aut ometari. Otob. aut qetaria. Pal. l1. ant ornaría et MI. amourtaria. Vat. azut.

emataria. Pal. L. awtemataria, BR. Bynkersh. aut ouiaria. GEB. Io De

hac voce vide Alciat, J. Parerg. 20. quam omnes retinent, nif) quod Stepha-
; nus

ingat ; . Es
4 impofiticifint. .$.—r2: Quid ergo in ftatuis dicendum? Si

quidem inhaerent parietibus, non licebit: fi vgo alias exfiftant,

DIGESTORVM LIB. XXX.

Si idem feruus et legatus,et liber effe iuffus fit, interdum pro-
cedere folum legatum poterit: vtputa, fi in fraudem credi-

* . - « u "ER Pt ! :
dubitari poteiiï.. .Verur(n meris -S-encgtus Em mus.acczpænda toris datajerit/libertas, vel fi is fit feruus, qui in perpetuam ! » c/yalf
eít: vt fi qua ibi fuegünt perpetue I2, quafi portio aedium, | feruitutem venierit, idem erit, vel fi feruus fit forte pignori :
diftrahi *? non poffint. $. r3. Proinde dicendum eft, nec | datus. $. 8. Si ftatuliberum heres legauerit, expediet hgredi |
tabulas *^ adfixas et parietibus adiunctas, vel fingula figilla | ipfum ftatuliberum praeftare magis, quam &aeftimationem : «ee- £4 éxc.
* adaequata, legari polfe. $. X4. Sed Ííi parauit ** quae- | enim -ae&timatiomeam. veram prae&abit $3. &ïþ['um vero fi dede-
ld. dam teftator quafi translaturus in aliam domum, et haec lega- | rit, exfiftente condicione, nullum fentiet damnum: iam enim
uit, dubitari poterit, an valeat. Et puto valere. $. 15. Sed | aeftimatio poftea non petitur ab eo hominis liberi ?^. $. g.
: fi ea, quae legauli:t, z'xedibugï'.i—unmt, extinCctum -ezi£ legatum. | Si duos fundos habens teftator, alterius mihi vfüumtroctum,
)auf $. 16.- Sed fi herés gä iunmt,. puto non ?xfïingui,. alterum 'Titio leget: aditum mihi legatarius non debebit, fed . .
- XLII. In g « libroll. Fideicommifforum. Srvt fcit'5, | heres cogitur ?? redimere aditum, et praeftare. "P

fiue ignorauit.
XLIIL IpEeM libro XXTI. $d-5abinzm, |SENATVS
enim ea, quae fünt aedium, legari (aee) ^* permifit : haec
aütem mortis tempore aedium non fuerunt:.heres ergo aefti-
mationem praeftabit. Sed fli detraxerit, wtpraeftiterit *?,
oenis erit locus: quamuis, vt nón véndgt '?, detraxit ??, fed

XLV. PowPowivs libro VI. -e-iba Hu- DSIA
svaBsTiTVvTO paüpilli ancillas tibi legaflemy easque tu a pu-
pillo emiffes, et, antequam fcires tibi legatas efie, alienaue-

ris ^: vtile legatum effe, Neratius, et Arifto, et Ofilius pro-

: $ L,c v ,O
bant. $. r. Heres $* generaliter dáte damnatus, fanum eum
effe promittere non debet: fedjfurtis et noxiis folutum effe

« A
5? lC Ya ,

vü'äïïoluat. $. r. Marcellus etiam feribit, fi maritus diaetam promittere debebit: quia ita dare debet, vt eum habere liceat,
in vxoris hortis, quos in dotem acceperat, f;ecgrit: poffe eum fanitas: autemr- ferui ad proprietatem eius mihilj?* pertinet. ^"»:;
haec detrahere, quae vfui eius futura fint, fipemulieris tamer,| Sed ob id quod furtum fecit feraus, aut noxam nocuit, eue-
damno: necad hoc * ei * ?* Senatusconfultum futurum im- | nit quo minus eum habere dofnino licéat: ficuti ob id, quod
pedimento. Ergo fi non eft « obfuturum, quo minus detra- | obligatus eft fundus, acdidere poffit, vt eum. habere domino .
hat, dici oportebit, poffe eum haec legare, quae detrahere | non liceat. p .

$-—2- Si vero certus homo legatus eft, talis dari

.. poteft. $. 2. Legatum in aliena ivoluntate/ poni poteft: in | debet, qualis (eï,) EM enRus
U , ,.F-'; üf IZ gg heredis non poteft. . $. 3. Qui ab hoftibus redemptus eft ??, —XENE x libroX,//Eptftulamum: . Qv de lega- ^ « €- 5 v
m m legari fibi ?5 poterit, et proficiet legatum ad liberationem | to dicta funt, eadem transferre licebit ad eum, qui vel Sti- du s
| vinculi pignoris, quod in eo habuit qui redemit. cKum vel hominem dari ??. promiferit. sb T
XLIV. IpgM libro XXII.adebebimesm, SERvvM fi- XLVIL Vrpsrriawvs libro XXIL -ad-Sebinam. Cvmw
lii fui, caftrenfis peculii, legare pater poteft: et, fi viuo patre | RES legata eft, fi quidem propria fuit teftatoris, et copiam
- Smortuus fit filius, etapud patrem peculium remanfit ^^, con- eius habet heres: moram facere non debet, fed eam praefta- —
fiitit legatum: cum enim filius iure fuo uon vtitur, retro cre- ! re ol Sed fi res alibi fit, quam yvbi/ petitur, primum quidem F dua. svf crceoni o
þilc'ætïr Wiint'pater. dominium i-n N pecu'liaï'ï h abuïü-e-' $. 1..Si confgat, 1Ib1 effe praei.ïva.ndam,. vbi re'.li.&a eft: nifi alibi teftator «««« f e&omnem
d . quis rem fibi legatam ignorans adhuc legauerit, qutea co-. voluit 4. : nam fi alibi voluit s äþ1 p?ae&anda efly vbi tefta- «ulateor j--ægyi—:mm
T0P enouerit, et voluerit ad fe pertinere: legatum vaTLg;blt: quia, | tor voluit, Vfal vbi Veflümlïe efc euim voluiffe: et ita Iulianus 107«5 at ^
mm vbi legatarius non repudiauit ?^?, retro ipfius fuiffejyidetur;'?, fcripfit tam in propriis, quam in alienis legatis, Sed fi alibi ] - tet.
| éx quo hereditas adita eft: fi vero repudiauerit, retro vidétur relicta eft, alibi *? autem ab herede translata eft ** dolo ma-

lo eius *?, nifi ibi praeftetur, vbi petitur, heres condemnabi-
tur doli fui nomine: ceterum fi fine dolo, ibi praeftabitur,
quo tranftulit. $. 1. Sed fi id petatur, quod pondere, nume-

aée — ré$ ^" repudiata fuiffe heredis. $. 2. Si pocula quis lega-
j uit ?9, et maffa facta eft, vel contra, item fi lana, legetur, et
doxm, veftimentumjex ea fiat: lulianus libro trigefimo Tecundo * Di-

Md iil geítorum * jfcripfit, legatum 1n omnibus fuprafcriptis conli- | ro, mehfura ** continetur: fi quidem certum corpus lega-
" erobat. " ftere, et deberi quod exftat. uam fententiam puto veram, | tum eft, veluti frumentum.ex illo horreo, vel vinum ex apo--

theca illa, ibi praeftabitur, vbi relictum eft, nifi alia mens
fuit *" tefrantis: fif vero non fuit certa fpecies, ibi erit prae-
ftandum, vbi petitur. $. 2. Itaque fi Stichus fit legatus, et

&cmi«:ä*a*i ;tjfi modo non miutauerit tefta£on voluntatem.j. $. 3. Sed -eefi
7 . 'lancem legauit, et mafíam fecit, mox poculum, debebitur po--

u o v : FAUA F Í
LA55p^' P* eulum, durante fcilicet voluntate. $. 4. Si areae legatae do-

jult A. mus impofita fit: debebitur legatario, nifi teftator mutauit ?* culpa heredis non pareat *?, debebit aeftimationem eius prae-
M?&ï»tztyvohmtatem. $..5. Eum, qui cfirogtæäphum ,Lg;sï;'g;:g. debitum | ftare: fed fi culpa *? nulla interuenit 39, cauere heres de- ——
. 0. .. Méguré; ^ hon folum tabulas, argumento eft venditio: nam, bet *^ de x:efhtutmne f'e.rul, non Beftimationem pt:aeïïrare Jz...fexl« " N
p cum/ ?? ichirographa veneunt, nomen ?* veniffe videtur. $. 6. | Sed et fi alienus feruus in fuga fitfing culpa heredis, idem di- ( « "/7^ non ,
L-2*9/6, 'Sed etfi nomen legetur, benignej/igj quod debetur accipien- | ci poteft: nam et 1n alieno culpa admitti poteít: cauebit au- x

», C T [ !
LJtzt«m. dum eft: vt/aCionesaduerfüs debitorem cedantur *?. . $. 7.

. mus et Hal. absque afpiratione fcribunt, et e fcriptis Pal. T. Hal. loco: at fi
qui cantbari, habetz etcantari. E Vat. monítrofe: aut fi quid cbatari BR.
ir Verum enim vero mens fenatuscoufulti. Vulg. Veruntamen feutentia et mens
feuatus. BR...— 12, Hal. fi quae ibi. fuerint perpetuo. Sed et Flor fa&um: per-
getao, licet þaulo recentius. BR. 13 Steph. H. a Porta et Paudoza: detrabi,

tem fic, f/, fi füerit adpraehenfus, *aut ipfe, aut aeftimatio
praeftetur.

Hal. et Vulg. matauerit.BR. — 3C Hal. et Vulg, fi, loco: cmm.BR. — 31 Vulg.
inferit: velcorpus,BR. — 32 Hal credantur,errore/vt reor, typorum. GEB. — 33
[ Taur. praeflaVit. GEB. — 34 Hal. tranfponit : zam enuzim aeftimatio liberi bominis
ab eo pofteamon petitur. — 35 Hal. et Vulg. cogetur. BR. — 36 Hal. alienaffes. G E B.
.37 Hal inferit: ferwmm. GEB. —— 38 Hal. et Vulg. s08. BR. 39 Hal. et
quod praefero. BR: *Hal. vt Taur. diflrabi. G E B. 14 Hal. et Vulg. infe- | Vulg. dare. BR. 40 Gothofr.vxp, nota: praeflare absque mova. Haloand. gua
runt: gediwm. BR, — 15 Taur. paraBét. GEB. — 16 Hal. fciuit. GE B. 17 | intercedente, v[uras, et omnem vtilitatem pvae/i-aüdaw*z- Sabinns ait. Sed fi etc.
Hanc negationem etiam MSS. agnoícunt . Pal. 3. 1I. Ill. Vat. Barb. Otob. Byn- Ita Vulgata habet. Sed ap. Hal. non tantum illà priora: absque mora, ied . et
kersh. Abeíttamen a Magl. Agnofcit etiam Hal..G E B. 18 Legimus cum Vulg. | reliqua, quae dfzxxade .Vulga.tae adfqrxbn Gpthofredus, .leggmuxj. Idem tamen
et praeffiterit, nec aliter MSS. quot vidi, nifi quod Pal. I. habet: cum praeffiterit, ifta pareuthefi mcludxt, et in margine addxt; .Haec alias defunt. GEB. | 4t
Hal. vt praeflet. bR. . MSS. quae habent vt Vulg. Pal. II. HII. IV. V. Vat. Barb. | Hal. et Vulg. volerzt. BR. 42 Yaur. Boluit. -.GE B. — 43 Hal. et Xf'ulg.
Otob. Bynkersh. At Magl. vt eft Flor. GEB. 19 Tranfpono cum Vulg. et | a4lo. BR. . 44 Ap. Hal. eff, abeft. GEE. 45 Ap. Hal. eius, abeft, G E B.
Nor. non vt veudat. BR. — 20 Hug. a Port. et Baudoza: detraxerit. BR. — 21 | 46 Vulg. men[urane. BR. 47 Hal. hic et paulo pott: fzerit. : 48 Hal.
Hal. «eque boc eí. GEE. — 22 Hal.erit GEB. 23 Taur. fiVi, GEB. . 24 | *"o" compaveat. ynlg. H0n appareat. -B R. ?9 Haïl et Vulä. l-nfexlunt: ezïfs'.
Hal.vemanferit. — 25 Taur. repudiaBit. GE B. 26 Hal. hic addit ves. GEB. | BR. 50 Hal. iuteruenertt. 51 Hal. debebit. GEB. 52, Hal. et Vuly.

9/7 Ap. Hal. res, hic abeft, GE R. 28 Hal. leganerit, et mox : fadia f;t. 29

hic addunt: Idem et n aliis in rem achionibus Inliauus putat. llle tamen eadem

| Pppp2

peren-

*

| J endl «
&'

dhe B

A RUTUAL,

« r
[ 7;(&11,

J del"celtno,

: X Xum,

d nm.

,garenthefi includit, et in margine addit: alias defumt. B R.

$10 |
praeftetur. Quod et in feruo 5? ab hoftibus capto conftat.
$. 3. Sed fi Stichus aut Pamphilus legetur, et alter ex his vel

in fuga fit, vel apud hoftes: dicendum erit praefentem prae-
ftari, aut abfentis|aeflimationem: totiens enim electio eft þe-
redi committenda, quotiens moram non eft faCturus legatario.
Qua ratione placuit, et fi alter decefferit, altérum omnimodo
praeftandum: fortaífis vel mortui pretium. . Sed fi ambo fint
in fuga, non ita cauendum, vt fi in poteftaté/ambo redirent 2
fedifi vel alter, et vel ipfum, vel abfentis;aeftimationem prae-
ftandam. $. 4. láem-fi res aliena vel hereditaria ;fine culpa
heredis perierit, vel non compareat: nihil amplius quam ca-
uere eum oportebit, fed|fi culpa heredis res perit **, ftatim
damnandus eft. $. 5. Culpa autem qualiter fit (aeftfimanda, vi-
deamus: an non folum ea quae dolo proxima fit ??, verum
etiam quae leuis eft: an ?* numquid et diligentia quoque
exigenda eft ab herede: quod verius eft. $. 6. Item fi fun-
dus cKfafmate periqrit, Labeo ait, vtique aeftimationem non
deberi : iquod| ita verum eft, fi non poft moram factam id eue-
nerit: potuit enim eum acceptum legatarius vendere.
: XLVIII. PowProurvs libro VI.adSasbinum, Str nE-
REDIS feruus rem legatam, ignorante domino, fubtraxiffet
et vendidiffet: 59 Atilicinus, in fattum dandam aéctionem:
vt vel noxae feruum defférét dominus, vel ex peculio prae-
ftaref, quod ex venditione eius rei haberet. $. t. Si vnus ex
heredibus feruum legatum occidiffet, omnino mihi non pla-
cet coheredem teneri, cuius culpa factum non fit ??, ne res
in rerum natura fit. — " : !
— XLIX. VrriANVvs libro XXIIT. 8bSebiaumz. Sx cvi
legetur, cum quaftuordecim annorum erit.:j certo iure vtimur,
vt tunc fit quattuordecim annorum, cum impleuerit: et ita

Imperatorem decreuiffe Marcellus 9? fcripfit, $. 1. Ergo cum |

effet fic relictum *5", cvw AD QVARTVM iDECTM V M; A N-
NVM PERVENISSET 8^, ANNVA, BIMA, TRIMA DIE,
et decem et feptem annorum mortis tempore inueniatur, prae-
fens legatum erit: proinde, fi quiüdecim anporum, confequen-

ter dicemus poft biennium deberi : fi,fedéCim, poft annum de-

-bebitur $3: Ííi menfes defjüt ad feptimumdecimum annum,

refiduis menfibus debetur, haec ita, fi putans minorem effe

quattuordecim/ annorum, cum iam excelfiffet, fic legauit: fi

vero fcit, triennium ad legati praeftationem ex die teftamenti
fatti numerabimus 9^. $. 2. Hoc autem legatum et condi-

cionale eft, etin diem: condicionale 95 tamdiu, quamdiu,di t
tusdecimus, annus fit completus, poftea in diem. $. 3. Et|

ideo, fi quidem ante quartumdecimum, annum deceflerit, ad
heredem nihiltranfit: certe 99 poftea ad heredc'e'rp transfert 9*,
Quod fi teftamenti facti tempore minor ;guhäftmdrdecirxþ annis
filius inueniatur, puto, tempus ANNVA, BIMA, TRIMA
DIE praeftationis ex dre completi quartidecimi anni ftatim
cedere nifi euidens-alt memsfprobaretur teftatoris aliud fen-
5 AA . - .
$. 4. Si Titio decém, quae ego debeo, legauero, et

tientis.

rogauero eadem creditori praeftare: fideicommiffum quidem

in creditoris perfona non valet, quia nihil eius intereft, heres
vero poteft cum legatario agere, quia ipfius intereft creditori
folui,ne eum conueniat: ergo propter hoc valebit legatum.

53 Taur. ferBo.
BR. 54 Hal. et Vulg. in poteflatem ambo vedierint. BR. — 5$5 Hal. et Vulg.
perierit. BR. — 56 Ap. Hal. fit, abeft. GEB. — 57 Hal. aut, loco: an. GEE.
58 Hal. et Vulg, praefigunt: ait. BR. — 59 Hal. efl. GEB. — 60 Hal. Mar-
tianus. GEB. 61 Hal. Ergo et cum fic velicdlum efl. GER. 62, Hal. ad
quatuordecim amnos perueuerit. GEB. — 63 Ap. Hal. debebitur, et paulo poft:
debetur, abfunt. GEB. —— 64 Taur. numeraVimus. GEB. —— 65 Hal. et Vulg.
inferunt eff. BR. 66 Hal. caeterum, loco: certe. G ER. T
fertur, Vulg. transferetur. Sed et ille in antecedentibus iuxta: po/fea, duo pun-
&a ponit. BR. 68 Hal. inferit et. — 69 Vulg. praefigit: potius. BR. — 7O
Flor. fuppletum eft 72 trigefimo, in margine exemplaris, BR.
nu$ qnaerit, fi etc. GEB. 42 Ap. Hal. *5 boc folum, abeft. Et fane cum
infra haec verba in proximo verfu alterum : boc folum, occurrat, ex hoc iftud

!

'tum mandati actionem intendere : nec,iäf;

locum habet.

67 Hal. tranus- .

71 Hal. Iulia- | loco: vel. BR.

DIGESTORVM LIB. XXX.

$. 5. Sed 5* fi teftatoridecem; mihi fub fideinffore/ debult,

fideicommiffi petitio non folum heredi, fed et fideiuffori com-

* * * . L n J /.. [ J nE $
petit: intereft enim eius, $? folui rnihi, quani;ipfum conuen-
lx;efc, foluendo fit,

NXX :
nOno Bi"»'fif OTT

nec ne. $. 6Jj TulifWus libro trigefimo"
fcribit **, fi
legatum valeret? et ait, creditoris quidem nihil intereffe, ve-
rum debitorem habere ex teftamento aCtionem: intereft enim
ipfius liberari: quippe conueniri a fideiufforis herede non po-

terit. S-—z. Quod fi idem fideiuffor Titio leget, et fidei eius.
commiferit, vt creditori foluat: et debitor et fideiufforis he-

res agere cum Titio ex caufa fideicommiffi poterunt: quia
vtriusque intereft legatarium foluere. $. 8. Meminiffe au-
tem oportet, eum, qui damnatur hoc;folum 7?, fundum ven-
dere, non gratis damnari hoc facere, fed hoc *? folüm, vt
vendat vero pretio. $. 9. Quod fi certo pretio fit damnatus
facere, necefle habebit tanti vendere, quanti damnatus eft.
L. InEew libroXXIV.: inum. Sr sEkRvvs plu-
rium fit, pro dominit portione legatum ei relictum adquiret.
$. r. Si hereditatis iudex contra heredem pronuntiauerit non
agentem caufam, vel luforie *^ agentem: nihil hoc nocebit
legatariis. Quid ergo, fi per iniuriam fuerit pronuntiatum,
non tamen prouocabit 75? Iniuria ei fa(ta non nocebit lega-

eiuffor creditori legaffet, quod ei debéfet, an -

tariis, vt Éf Sabinus fignificat. Si tamen fecundum fubftitu- 1 ;55

tum pronuntiet, an ille legatariis teneatur, videamus: et cum
ius facit haec pronuntiatio, quod attinet ad ipfius perfonam,
numquid legatariis tenegtur: nec emim-tem. improbe caufari
poteft, fecundum fe iudicatum per gratiam : refpondebit igi-
turet legatariis, vt creditoribus. $. 2. Si quis ante quae-

ftionem de familia habitam, adierit hereditatem, vel necem;te-.

ftatoris non defenderit, legatorum perfecutio aduerfus fifcum
Quid tamen fi fifcus bona non adgnofcat? Ex
neceffitate redundabit onus legatorum ad heredem. Sed fi
fübiecit delatorem fibi, vt ei hereditas abiudicetur 79, et one-
ribus careret, vel minus plene defenä caufam, non fe exone-

rat: exemplo eius, qui colluforie de hereditate litigauit. $. 3.

Si numerus nufimorum legatus fit neque apparet, quales
fünt *? legati: ante omnia ipfius patrisfamilias confuetudo,
deinde regionis, in,qua verfatus eft, exquirenda eft: fed et
mens patriffamiliae, "?, et legatarii dignitas, vel *? caritas, et
neceffitudo: item earum, quae praecedunt, vel quae fequun-
tur, fummarum fcripta funt fpectanda. y—3 'xMi, , (
Ll. PaP1iN1ANvs librofIV."Quaeftionum] SEep,;sr
certos nummos, veluti quos in arca habet 9?, aut certam lan-
cem legauit 5*: non numerata pecunia, fed ipfa corpora num-
morum, vel rei legatae continentur: neque permutationem

4^n&€ e,ï,

" 5
d gwn,e,,

recipiunt, et exemplo cuiuslibet corporis Jaeftimanda funtt 6/umarioo eft,

LII. PAvrvs libro IV.*adsSabipum. 951 cvr ferui
omnes cum peculio legati ffit, etiam hicferui debentur, qui
nullum peculium habent. $. r. Sia filio inpubere fub con-
dicione legatum fit, et filius heres exftitit *?^, deinde mor-
tuus elt ?*?: poteft dici patremfamilias, qui a filio füb condi-
cione legauit, a fubftituto pure repetita*f, ftatim voluiffe a
fubftituto dari, fi filius pendente condicione deceffiffet.
| LIIT.

enatum videtur. BR, Habent tamen vt Flor, eft Pal. 1. II. IIL. Otob. Bynkersh.
G E B. 73 Ap. Hal. boc, abeft. GER. 74 Steph. H. a Porta, Baudoza:
colluforie, BR. Miror, Haloandrum non dediffe idem. Mihi íane ita legen-
dum effe videtur, quod in hac ipfa lege $. 2. fit: qui colluforie de bereditate
litigauit, et vocula vel, primam vocis colluforie fyllabam facillime abforbere po-
tuerit.— Neque fane /adere eft, fed colludere, fi in necem legatariorum, commo-
dumque poflefforis ita litigat heres agitue, vt vincatür. GEB. 75 Hal pro-
uocauerit, et fane fcribendum, non: promotabit, vt habet Taur. fed prouoca Bit,
B R. 76 Hal. vt eius baereditas adiudicaretur. GER. 77 Hal. appareat,
quales fint. 418 Hal. et Vulg. patrisfamilias. BR. 79 Hal. et Vulg. et,
80 Hal. babeo, vt fit formula legantis. GER. 81 Hal.
legauerit. 82 Hal. exfliterit. GEB. . 83 Hal. fit. — 84 Gothofr. in nota:
Hal. repeti, Sed Hal. habet: legamit, et a. fubflituto pure vepetiit. — Copulam
,^. Mtam

l

Mrm

i d

i

!

Vl .
|

3
4 ia»lmg

/nm)ï,

Szcn/l,,

j

nie Pf,

L

( 29
| LILI". Vrrpramxvs libroÉ XV.ádSebiaum, .. Ov1p er- |
go, fi maiorem quantitatem a/fübftituto reliquit? quod exce-

dit, hoc erit quod a fubftituto relictum eft: quod vero con-
currit cum fumma füperioribus tabulis infcripta, inde- debebi-

tur. $.E Sed $* fi repetierit legatum cum alioj'forte fuh-

dum fhihi legauerat ab impubere, ?5 repetiit hunc ab impu-
beris herede mihi et Seio: repetitio haec ?" efficiet, vt pars
mihi debeatur. $. 2. Si quis duos heredes fcripferit, et da-
mnauerit vnumquemque folidam rem legatario praeftare: idem
: y* U. n5. 6
eft, atque fi duobus teftamentis, legatum effet: nam et fi mi-
hi ét filió, Vel ferüo ni&o e(ïgltä]eddem teftamento legaütum, fine
dubio, valeret legatum vtriusque, vt £f Marcellus apud Iuli&-
num adicit ??. $. 3. Si heres hominem legatum occidit ob
facinus, hoc eft, merentem ??: fine dubio dicendum erit, eum
ex teftamento non teneri. 4« Sed fi noxae dedit ?9, an
teneatur, quia poteít redimere? et puto teneri. S$..5w Sed fi
animal legatum occiderit, puto teneri, non vt ,carnem, prae-
ftet, vel cetera jAetpxom 9T fed vt pr'ä'ä&et pretium, quanti ef-
fet, fi viueret. $. 6. Item fi aedes legatas ob damnum infe-
&tum poffideri paffüs eft: puto eum teneri: debuit enim re-

promittere. $7* Sed fi mortuum intulit, fecitque religio-

fum locum legatum: fi quidem patremfamilias intulit, cum
alio inferre non polfet, vel tam oportune non haberet, ex te-
ftamento non tenef/tur. An vero teneatur, vt pretium loci
praeftet? Et fi quidem ipfe paterfamilias illo inferri voluit, ex
teftamento non tenebitur: quod fi heres intulit fuo arbitrio,
debebit praeftare, fi fit in hereditate, vnde pretium praefüe-
tur: teftator enim, quitlegauit, vel alio inférri voluit, vel pre-
tium loci legatario offerri. $. 8. Item fi feruum non ipfe oc-
cidit, fed compulit ad maleficium, vt ab alio occideretur, vel
fuüpplicio adficeretur: aequiffimum erit, pretium eum praefta-
re, quod fi fua mala mente ad hoc proceífit, ceflabit ?^ aefti-
matio. $. 9. Seruus legatus, fi ab hoftibus captus fit fine do-
lo heredis, non praeftabitur: fi dolo, praeftabitur.
LIV. Pouprourvs libro VIIliggdSabinu

legata, quae denotandi ?? magis legatarii gratia fcribuntur,
odio fcribentis pro non fcriptis habentur. $. r. Si Titiae le-
gatum relictum eft ?^, fi arbitratu Seii nupfiffet, et viuo te-
ftatore Seius deceffiffet, et ea nupfiffet: legatum f£/ deberi ?5.

( 27 . 2. Sed et fi ferüi mors impediffet manumiffioneyi, cum ti-
a s proL^» bi legatum effet, fi eum manumififíeg; ?9: nihilo minus debe-

tur tibi legatum: quia per te non ftetit, quo minus perue-
niat ad libertatem. — $. 3. Si pars heredum nominata fit in le-
cando, viriles ?* partes heredes debent: fi vero omnes, he-
reditarias. | ! |
LV. Ipew libro IX. inum. Nrmwo ?? poteft
in teftamento fuo cauere, neleges in fuo teftamento locum
habeant ??: quia nec tempore, aut loco, aüticondicione fini-
ti obligatio heredis legatorum nomine poteft. i
LVI. InEw libroXIV.-adSabinum....S1 rEGATr fer-

ui nomine ftipuletur legatarius, fugitiuum eum non eftfe prae-

iftam e nouem MSS. tantum habent tria, Pal. IT. IV. Barb. et in priore eft re-
centér adie&a, n Otob. pro: vepetit, eft fa&um: repetüt. Pal V. eft (in-
gularis; habet enim legatum, loco; legauit. BR. Abeít copula porro a Pal. I.
Vat. Otob. Magl. Bynkersh. GEg. — $5 Hal.et Vulg. inferunt et. BR. — 86
Hal. praefigitet. GEB. — 87 Hal. boc. — 88 Hal. adiicit. Vulg. adiecit. BR.
$9 Ap. Hal. boé eff merentem, abfunt. GEB. So Hal. dederit. 91 Ap.
Hal. Aefjava, abeft. Id e&t: religuias. GEB. — 92 Taur. ceffaVit. GEB. — 93
Vide Bynkersh. /. Obf. 3. BR. 94. Hal. effet. G EB. 95 Hal. debebitur.
96 Taur. manumnlSses. G EB. 97 Taur. Biriles. GE B. 98 Vide Conna-
num Commentar. lur. Ciu. IV. $. 10. BYNK. 99 Bafil 4 xgarsiv. BR.
1co Hal. eflj. GER. I Hal, et Vulg. zntelligitur. BR.
Matthaei emendationem hanc legem tuetur Van de Water II. Obf. 13. GER.
3 Vulg. voluerit. BR. - 4 Gothofr, in nota: Al. hypothecaria. Ita ipfe Taur.
in margine. Et hoc fequuntur Editores, et ipfe eo propendeó. BR. Sequitur
et Hal. GER. 5 Hal. in margine : alias, quantitatibus exflantibus aefHima-
ti. Quodin ipfo textu fequitur: examimatis pro: examinatis, manifeftus eft

DIGESTORVM

ceptionem, a creditoribus, qui Kypothecariagá

&io ei competef,

2 Aduerífus Ant.

LIB. XXxX. $$1

ftari: nihil veniet in eam ftipulationem, quia qualis fit *99,

talis e€' teftainento pfáeftari dgb'gjf.: nec vllum in legato da-

mnum facere intellegeretur *.
LVII. VrPrANvs libro XXXIILI ad-Ssbimum, S1:^7

RES obligata per fideicommiffum fuerit relicta, fi

quidem fcit .

eam Keftator obligatam, ab herede luenda eft, nifi ff animo alió | /c/^«-».

fuerit: fi nefciat, a fideicommiffario, nifi fi vel hanc, velaliam

effe fuperfluum exfoluto aere alieno. — Quod fi teftator eo ani-

&
*

rem relicturus fuiffet, fi fciffet obligatam, vel poteft aliquid] ^ 7 dBonass

t — ( pÓ

a.
&Aþm
]
s |

Ài R s

"

mo fuit, vt quamquam liberandorum praediorum onus ad he- j5
redes fuos pertinere noluerit ?, non tatüen iaperte; vtique de L4 'agerct.

his liberandis fenferit: poterit fideicommiffarius per doli ex-
, : ; ^ fecum age-
rent, confequi, vt actiones fibi exhiberentur, quod quamquam

fuo tempore non fecerit, itamen/ per iurisdi&ctionem Praefidis (.. »as.

prouinciae id ei praeftabitur. -

! LVIII. PaPrNIANVS libro IX;"WDO-
MvS hereditarias exuftas, et heredis nummis exftru as, ex

cz.mf'a .f.ideicommifü poft mortem heredis reftituendas, ,viri, bo-
ni arbitratu. füumptuum rationibus deductis, et aedificiorum

aetatibus ? examinatis, refpondi, $.
Jdén LIX. V L PrANVSs/libro )ö(XI[I. ad 1ce Ae- SI MO-
po nulla culpa eius incendium contigiffet. hs
LX. Ivriawmvs? libroXXXIX. i Qvopnp

fi nulla Zétentione/ * facta

; domum tradidiffet, incerti condi-

quafi plus debito ? foluerit.
LXL PAPriNrIANVs libro IX. -Re£e
PTVS auteer in reficienda domu neceffari

- l
;5 t:gk.-v-.- (]

^*

Md * , -
Joeoro tLUOmt .
4 ^

M onirmang: a koc vtv
f*

Cuipm aDéc. CVTLOVG. ,.

Ctos, petenti ei legatum, cuius poftea condicio exftitit, non ef- £ r T. a a a

fe reputandos exiftimaui. —— xnu..
LXII. PAvrLvs libro.,XLIï -Bdáet: ,
LA cum liberis legata fit: et aücilla fola, fi non fint liberi, et

liberi foli, fi non fit ancilla, debentur.

LXIII. CErsvs libro XYIL Dieeforume. Sx AN-,;

r legaue- 1 ^ »nen&,

CILLAS Omnes, et quod ex his hatum erit, teftakto

-

.nec ver-
bis, nec voluntati defuncti accommodata haéc feritentia !*
e&. ./,(1(,1.((4.)- :
LXIV. jGarvs, libro. XV. -ad--Ediét

CaPTATORIAE fcripturae fimili modo neque in hereditati-

Ab ( : v
S I ANCIÍL- 40 a«Üem "crcpmgC

» -
»

7 Al,,

rit: vna mortua, Seruius;partum eius negat deberi: quia ac- —* irrer
-ceffionis loco legatus fit, quod falfum puto, et 7? : |

r2

bus, neque in legatis valent. : L ]
LXV.Iprw librojl.;delepatis-ad-Edict m]ï?raetorjg)".z welrris vAebams ,
Sr rTA legatum fit, SEt BUTERTYVOSDECTM D O, PRAE- ! —— Ó^
TER EOS,DEÉCEM, QVOS Tirro rEGAvr: fi quidem
decem tantum/inueniantur in hereditate, inutile eft legatum, . 4

fi vero ampliores, poft eos quos Titius elegit, in ceteris va-
let legatum, fed jnoty f ampliores, quam decem, qui legati
funt, quod fi minus funt *?, in tantos, quanti ** inuenian-
tür. ; 4 I.[T,LLI, SI VOLET, STICÉVM DO, condicio-
nale eft legatum : et non aliter ad hefedem tranfit, quam fi
' legatarius

operarum error. GEB. — Val. Forfterus lib. III. de Succeff. ab imteft. c. 20. m.
24. trefcribit: flatibus, quod ne quidem latinum eft. ReGe aetatez: tribui aedi-
ficiis, etiam probat luretus ad, Symmacb. lib. [. Ep. 4. 1ta aetates tabulavum
dixit Petronius c. 44. BYNK. 6 Hal. hanc legem fequenti iungit in hunc
modum: refpondi Vlpiauo: fi modo exc. GEB — ] Hal. VLPIANV'S. GER.
8 Supra hanc vocem: retentiome, in Tufco exemplari iam olim adfcriptum:
atioue, vt fiat: mulla ratione facla. Sed cum in voce: retentione, nihil deletum
fit, ex conie&ura hoc profe&um videtur. lta tamen habent Blaubl. et Hal.
O&o MSS. habent conítanterz retentione, fed ex iis quatuor Pal. L. II III. IV.
habent: «aulla amuonae vetentioue facta, ex vox: ammonae, in folo Pal. II. recen-
ter deleta eft. gR, — His, qui habent: amnuonae, adde Bynkersh. Reliqua funt :
Pal. V. Vat, Barb. Otob. De cetero illud: a»20uae ex: vatiome, mihi enatum
videtur. GEB. . 9 Taur. deVito. GEB, — 10 Hal. zam, loco: et. GEB. — II
Taur. f/EN Tia. GEB. 12, Flor. ab ordinaria manu additum: vrbani, quae
vox alterifcis a Taur. includi poterat. BR. 13 Ap. Hal. funt, abeft. 14
Vide Ant. Auguftin. 4I. Emeud. 1. et inpr. Duker, ad Op»fc. de Latin. Vet.

—sas. ]

A m
] Hicuo

L1 0fC

L XVilll,

4

] H ^" (m.
']

j fïig, :

$ m
4 77 i, d-ä(.-f*'v

L -(

352

egatarius voluerit, quamuis alias, quod ** fine adieCtione,
$1 vorET, legatum fit, ad' heredem legatarii transmitti-
tur *5: aliud eft enim iuris, fi quid tacite continetur, aliud fl
verbis exprimátur.] $. 2. Si domus fuerit legata, licet parti-
cülatim ita refecta fit, vt nihil ex priftina materia fuperfit:
tamen dicemus, vtile manere legatum, at fi, ea domu ** de-
firucta, aliam eodem 4e«e. teftator aedificauerit, dicemus in-
terire legatum: nifi aliud teftatorem fenfifle fuerit adproba-
tum. ^ X LA as $.

n
j-79

ET sIi aequo pretio emere v?ï""'ï*?ïderejufï'er:it heredem fu.um
teftator: adhuc vtile legatum g&. Quid jenim, fi legatarius,
a quo emere fundum heres iuffus eft, cum ex neceffitate eum
fundum venderet, nullum inueniret emptorem ? vel ex diuer-
fo, quid, fi legatariimagni *? intereffet, eum fundum emere,
nec aliter heres venditurus effet, quam fi teftator iuffiffet?
JLXVI. InEe wv libro(L; *?^ -de-tesmtis- liCEurm -- Drae-
SERvvs vni ex lieredibus legatus, fi quid im heredi-
tate malitiofe feciffe dicatur, forte rationes interleuiffe, non:
aliter adiudicandus eft,quam ?? ex eo, volentibus coheredi-
bus, quaeftig habeatur. Idem eft et fi extraneo fuerit lega-
tus. $. r..Si ex pluribus heredibus, ?^* ex difparibus parti-
bus inftitutis, duobus eadem res legata fit: heredes non pro
hereditaria portione, fed pro virili id legatum habere de-
bent ??. | , :
LXVIII. Ipgw libro XVIIIL. ad-Edtétem-prouiaci
Si rosT mortem patris filio legetur, dubium ?? non
quin mortuo patre ad filium pertineatlegatum: nec interfig ^*,
an patri heres exftiterit, nec ne. $s. Sed fiferuo poft mor-
tem domini relictum legatum,eft, fi quidem in ea caufa du-
rabit ?^^, ad heredemi domini pertineft ?^9: vsque ?* adeo,
vtidem iüris eft ^9?, et fi teftamento domini liber effe iuffus
fuerit, ante enim cedit dies legati, quam aliquis heres domi-
no exfiftat: quo fit, vt hereditati adquifitum legatum, poftea
herede aliquo exfiftente, ad eum pertineat: praeterquam fi
fuus heres aliquis, -&e& neceffarius. domino ex eo teftamento
factus erit, tunc enim quia in vnum concurrit ??, vt -ei- 5?
heres exfiftat, et dies legati cedat, probabilius dicitur, ad ipfum
potius cui relictum eft, pertinere legatum, quam ad heredem
eius, a quo ?* libertatem confequitur. $. 2. Si pure legatus
feruus, füb condicione liber effe iuífus fuerit, fuüb contraria
condicione vàlet legatum: et ideo exfiftente condicione le-
gatum per&mitur.37?, deficiente, ad legatarium pertinebit:
et ideo fi pendente condicione libertatis ?? legatarius decef-
ferit, pofteaque defecerit condicio libertatis ?*, ad heredem
legatarii non pertinet legatum. $-9« Quod fi idem pure le-
catus fit, et ex die liber effe iuffus erit 35*5: omnimodo inutile
legatum eft, tquia diemiventuram certum eft: $9 ita Iulianus
quoque fenfit. . Vnde ait, fi feruus, Titio legatus fit, et idem

iX 1
* mem feraceue m P Rn m u5

| poft mortem Titii liber effe iuffus fuerit: inutile legatum eft,

^ *

m ;j) /' j

quia moriturum Tifium certum eft.
LXIX. Ipgw libroII. de G
SERVO legato legari poffe receptum eft: ;quod . adita, here-
ditate ftatim feruus adquiritur ?? legatario, deinde fequéur ??

WE

HOD«bs-Ad LOlCcLlllli PuSHEDe :

ICt. pag. 35 9. BR. 15 Hal. fi, loco: quod.
tvansmittatuy. 5 h. 17 Hal. domo. GEB. :
Etiamnunc Flor. ett: Hbromo, loco: libro primo. BR. 20 Wulg. inferit vt.
p R. 21-Hal. praefigit et. GEB. 22 Hal. poffunt, loco: debent. GEB.
'9,3 Taur. duVium..GE B. 24 Vü!g. ?nterefl. BR. 25 Vulg. daranuevit. B R.
26 Hal. pertinet. GEB. 27 Hal. idque, loco: vsque. GEB. — 28 Gothoft.
in nota: Aj.fit. 1ta Hal. GER. 29 Vulg. concurrunt. BR.. — 30 Ap. Hal.
et, abeíft. 31 Hal. inferit: fcilicet. GE B. 32 Hal. et Vulg. perimetur.
Et forte Taurellii erat dare: perEmItur, maxime quod proxime fequatur perti-
nebit. GEB. 33 Ap. Hal. libertatis, abeft. GE . 34 Ap. Hal. liberta
tis, iterum abeft. GE B. 35 Hal. fuerit. 36 Hal. et Vulg. praefigunt et.
BR. 37 Hal. adquiratur. GEB. — 38 Hal. fequatur.
40 Hal. et Vulg. hic ita continuant: iudetatam mom effe. Sed ille haec ipfa

GEB. 16 Hal et Vulg.
18 Hal. magis. GE R. 19

LXVI. IpEw libro .&ïü -ad Edictum prouincialez

39 Hal. dare. GERB. -

DIGESTORVM LIB. XXX.

legatum. $. 1. Siferuum fub condicione leggtum heres alie-
nauerit, deinde condicio exftiterit: poteft nihilo minus a ]e-
gatario vindicari, nec extinguitur legatug — $. 2. Si teftakor
quosdam ex heredibus iuflerit aes alienum foluere, non cre-
ditores habebunt aduerfus eos actionem, fed coheredes, quo-
rum intereít.hoc fieri. . Nec folum hoc cafu alius habet actio-
nem, quam cui teftator dari iuffit: fed alio quoque: veluti fi
filiae nomine genero, aut fponfo dotem dari *? iufferit, non
enim gener, ant fponfus, fed filia habet aCtionem, cuius ma-
xime intereftj^?.
debeat impofitam: qualis eft, dari debet. Quod fi ita lega-
tüs fit, vTI OPTIMV SMAXIMVSQVE: liber praeftandus
eft. $. 4. Seruus, qui in' negotio fugfit, lesatus, non ante
tradi debet, quam rationes explicet: et fi ad iudicium itum
fit, iudicis eaedem partes effe debent. $. 5. Si res, quae le-
gata eft, an in rerum natura fit dubitetur, forte fi dubium fit
an homo legatus viuat: placuit,agi quidem ex teftamento pof-
fe, fed officio iudicis contineri, vt cautio interponeretur, qua
heres caueret, eam(ïe; rem perfecuturum, et, fi nactus fit 4Ef
legatario reftituturum. :
LXX. IpEw libro XVIIT. ad

sERVVS Titii furtum mihi fecerit,

deinde 'Titius herede me

inftituto feruum tibi ** legauerit: non eft iniquum, talem

feruum tibi tradi, qualis apud Titium fuit, id eft, vt me in-

demnem praeftes ;furty nomine, quod jisfecerit ^* apud Ti-l-;
&^

tium. $. r. Nam et fi fundus, qui meo fundo feruiebat, tibi
legatus fuerit, non aliter a me tibi praeftari debeat ^*, quam
vt priftüinam feruitutem recipiam. $.—e- Nec diffimile eft

»"€ n[O P^

P. S
l —-m e» 100

$. 3. 5i funduä»ilgllmegatus eft, feruitntem J/i»oolslam. ov
of aer,

] 7 iusoo,, 462
7M :

v

ei, qui mandato ^* alicuius ferüum emit, vel ei, qui fer-
uum redhibet: qui omnes *7 non aliter reftituere feraum co- -

guntur, quam vt ratio habeatur furti, quod ab eo feruo faCtum
fuerit, vel antequam negotium contraheretur, vel poftea. —&es.
Quare et fi poft aditam hereditatem feruus legatus heredj, fur-
tum fecerit, ita praeftari debebit, vt ob hoc delictum iquafiy li-

tis,deftimatio a legatario fufferatur *^9 heredi.
LXXI. Vrrrawvs libro LI. ade4odiétmm. S1 po-
Mvs alicui ün;!pliciter fitlegata, neque adiectum ^?, quae do-

mus ??: cogefitur herþles, quam vellet ?^*, domum ex his,
quas teftatord&ebebas, legatario dare, quod fi nullas aedes re-
liquerit: magis deriforium eft quam vtile legatum. $. r. De
euictione an cauere debeat is, qui feruum praeftat ex caufa Te-
gati, videamus, et regulariter dicendum,eft, quofiens fine iu-
dicio praeftita res legata euincitur, poíle eam ex teftamento

^
14 :

-fj :

La tzibw, ;

peti : ,ceterum fi iudicio petita eft, officio iudicis cautio necef-, /spro ter-

faria eft, vt fit ex ftipulatu a€tio.. $. 2. In pecunia legata . -Z4^

confitenti heredi modicum tempus ad folutionem dandum eft :

tempus ex bono et aequo Praetorem obferuare oportebit. 3.

res legata fit, negetque dominum eam vendere, vel immenfum
pretium eius rei petereadfirmet: autfi feruum hereditarium ne-
get fe debere praeftare, forte pat;em fuum, vel matrem, vel fra-
tres naturales: aequiffimum eft enim, concedi ei ex hac caufa ??

aefti-
parenthefi includit, additque in marginez alias defunt. Defunt omnino Elor. vt
et illa fequentia: $i fundus, qui legatus eff, quae ideo 'Taur. parenthefi inclufit,
omnes tamen agnoícunt. RR. Etiam Hal. non equidem Magl. bene tamen Pal.
I li. HT. Vat. Barb. Otob. Bynkersh. qui vltimus etiam illa: zudotatam mon
effe habet. GEs. 41 Hal. inferit fe. GER. 42 Hal. effet. GEB. . 43
Taur. tVi. GER. 44 Hal. fecerat. GE . 45 Hal. et Vulg. débet. BR.
46 Hal. mandatu. 47 Hal quia et ipfi, loco: qui ommes. GEB. 48
Vide Duker. ad Opwfz. de Latim. Vet. ICt, p. 359. BR. 49 Hal.
addit fit. GEs. 50 Vulg. addit: cwwr de certa domo teflatov feferit,
"0n tamenm apparet, dé qua. BR. 51 Puta: legatarius, heredes enim co-

geutur. BYNK. — Sed et fi de voluntate heredum fermo effet, legideberet : quam
velleut. . Et in eum modum habet Hal. cogentur baeredes, quam domwn «volent,
53 Hal. concedi ex bac eum canffa.
; G ERB.

ex bi. GEBR. — 52 Hal. vrgendgs. GER.

$ET

A. " N ; ( ,
nec vrggendum ?? ad fufcipiend ; : -Qt M ao2 qucdo
n S p um iudicium sf quod quidem olïmiuhwm
: . : . : est daciz
Qui confitetur fe quidem debere, iuftam.autem caufam adfert, '«it, j s

cur vtique praeftare non poffit, audiendus eft: vtputa fi aliena «s5*

Ll-a ;

T.
]
^

(. d
" w )

DIGESTORVM LIB. XXX.

aeftimationem officio iudicis praeftare. $. 4. Cum 5*^ alicui
poculum legatum effet, velletque 5* heres aeftimationem
praeftare, quia iniquum effe aiebat ?9, id feparari a fe: non
,. ,, Ampetraujt ?* id a Praetore, alia enim cofidicio éft hominum,
| L4 onié*/alia ceterarum rerum : in /hominibus enim benigna ratione 55
13 receptum efít, quod füpra probauimus ??. $. 5. Si fundus
municipum vectigalis ipfis municipibus fit legatus, an lega-
tum confiftat, petique poffit, videamus? Et Iulianus libro;tri-
: genfimó octauy *? Digeftorum fcribit, quamuis fundus ve-
d Cigalis municipum fit, af£amen, quia aliquod ius in eo is,

h, qui !egauit, habet, valere $* legatum. .$—6:- Sed etífi non
j municipibus, fed alii fundum vectigalem legauerit, non vide-

ri proprietatem rei legatam, fed idius, quod 1n vectigalibus 9?
fundis habemus. .
! aem- — Si

QVIS legïueri; fundum Cornelianum, exceptis vineis, quae
mortis eius tempore erunt: fi nullae vineae erunt, legato ni-
hil decedit 5?. ^ * ho c'Lege a« ..
». LXXIILiGArv s; libro IIT.-de-degatis-ad-Edi
J."wrï;.,,*te&si S1 uknEs iuffus fit facere, vt Lucius

- '

)
céntum,habea:,

J ego habeam .cefitum, nifi mihi dederit.
inde licere capere atque ciuitatibus,

ftri fignificatur. |

$. r. Vicis legata per-
rgggript'o Imperatoris no-

LXXIV. Vrrriamvs libro IV.-Difputationume- Lr-
cET lmperator nofter cum patre refcripferit ?^, videri|vo-
luntat&/teftatoris repetita/a fübftituto, quae ab inftituto fue-
rayt relicta: tamen hoc ita erit accipiendum, fi non fuit eui-
dens diuerfa voluntas, quae ex multis colligetur, an quis ab
herede legatum vel fideicommiffum relictum noluerit a fubfti-
tuto deberi $?.
ftituto ei fideicommiffario vellegatario, quam ab inftituto non
, reliquerat ?* ? Vel quid fi certa caufa fuit, cur ab inftituto
24« .f[dpelingüerat 5*, quae ,;fyggbfa uto)céfíaret2 Vel quid, fi fub-
Lal ol ftituit ex parte fideicommiffarium, cui ab inftituto reliquerat
fideicommiffum? In obfcura igitur voluntate locum habere re-
fcriptum, dicendum eft. k |
| LXXV. Ipn&w libro V.Difputationumes S1 src lega-

tum vel fideicommiffum fit relictum, sr ,AESTIMAVERIT ?
; HERES, SI COMPROBAVERIT /?, sy IVSTVM PVTA-
| vERIT: et legatum et fideicommiffum debebitur: quoniam
| quafi viro potius bono ei commiffum eft, non in meram volun-
) | tatem heredis collatum. | $. r. Simihi, quod Titius debet, fue-
gt rit legatum, neque Titius debeat: (ciendum eft, nullum effe
d legatum, et quidem, fi quantitas non fit adiecta, euidenti ra-
gt* tum, nam et fi quád "* ego Titio debeo, ei legauero, quanti-
tate non adiecta, conftat nullum effe legatum: iQum fi decem,
quae Titio debeo *?, legauero, nec quicquam "Titio debeam,
falfa demonttratio non peremit *? legatum, vt in legáto do-
tis Iulianus refpondit. .$—2« Quod fi addiderit, pkckw,
QVAÉ MIHI TirTiVvS DEBET, LEGO: fine dubio nihil
erit in legato: nam inter falfam demonftrationem et falfam

! il/we"

[ dX

, GEB. $4 Hal. inferit: vero. GEB. 55 Kal. efl, velitque. GEB. 56
Hal. aiat. GE B. 57 Hal zmpetrabit. GES. — 58 Dafl. QiAzyáSus. BR.
59 Taur. probaDimus. GE B. — 6O Hal. tricefimo tertzio. Vulg. XXIX.BR. — 6I
j 'Taur. Balere. GE B. — 62 Taur. Bechigalibus. GE B. — 63 Hal. decedet. — 64 Hal.
vefcripfit. — 65 Hal.ifta omnia: am quis ab berede deberi, parenthefi
( includit, et in margine addit: baec alias defumt. GER. —— 66 Hal. reliquit. GEB.
j . 67 Hal. reliquerat. GEB. 68 Hal. relinqueret. GEB.-
" exiflimauerit. BR. 7o Taur. COMPROBAPERIT. GEB. 71 Hal. et
omnes, etiam MSS. quod, ni(i quod Pal. V. vtrumque feruauerit: fi quid quod
ego. BR. Reliqua funt: Pal. L. IIl Barb. Otob. vt et Pal. IL. et Bynkersh. qui
: : duo habent: fiego, quod Ticio. GEB. 72, Hal. debeam. 73 Taur. fÍcri-
| , bere debebat: perEmit. BR. Hal. perimat. GER. 74 Hal. exegiffet. GE B.
: 25 Hal. debeatüir. GE B. 76 Hal. et Vulg. fcribit. BR. 77 Yaur. arVi-
' - tria. GER. — 78 Hal. Si pecumia apud . aliquem . depofita, eius fidei. commiffum

[ ssnzs Nl

| cogendus eft heres cetitum dare : quia nemo facere potelt, vt

Quid enim, jfi aliam/rem relifquit ?^ a fub--

tione nihiljdebebitur: quia non apparet quantum fuerit lega-

69 Hal. et Vulg. .

E

condicionem, fiue caufam, multum intereft:] proinde, et fi Ti-
tio decem, quae mihi Seius debet, legauero, nullum erit le-
gatum: effe enim debitor debet: nam et fi viuus exegiffem **,
exftingueretur legatum, et, fi debitor maneret, actiones ad-
uerfuüs eum heres meus dumtaxat praeftare cogeretur. $. 3.
$i quis ita ftipulatus, STIcCHvM, AVT DECEM, VTRVM
EGO VELIM, legauerit quod ei debeBatur ?5: tenebitur he-
res eius, vt praeftet legatario aCtionem, eleCtionem habituro,
vtrum Stichum, an,.decem, perfequi malit. $. 4. Proinde fi
Stichum legauerit, cum ille ei Stichum, aut ,decemy debéret,
incerti actio legatario aduerfus heredem competit, vt fcripfit **
Iuligsus libro t;iggüM&g;Lg Digeftorum: per quam actio-
nem compellat heredem experiri: et fi Stichum confecutus
fuerit, praeftabit ei: fi décem,, nihil confequätur, fecundum -
quod etit in arbitrio ** debitoris, an fit legatarius is, cui Sti-
chus legatus eft. . 2 Bu o 517
LXXVLIvrrAwvslibro xmgji//.

)X Jï.a'lþrn Qu , n

46 PA
Q'éCec ,
*

: X X .Qvonp
fi quis Stichum aut Pamphilum ftipulatus, Sempronio Stichum
legaffet, Maeuio Pamphilum: oneratus heres intellegitur, vt -

necefle habcat alteri aCtionem fuam, alteri aeftimationem Sti-

2
4
, d
.

chi aut Pamphili dare. U AUE
. LXXVII. VrrriaAwvs libro V. *Bifpgutationume S1r-
PECVNIA fuit depofita apud aliquem, ,eiusque; fideicommif- 4 5*
füm/73j vt eam pecuniam praeftet, fideicommiffutn ex refcri- & . 3 X o
pto Diui Pii debebitur: quafi videftur heres rogatus remitte- J/2e6e6«£ ,
re id debitori "*?, nam Ífi conueniatur debitor ab herede, doli
exceptione vti poteft: quae res vtile fideicommiffum facit.
Quod cum ita fe habet 9?, ab omni debitore fideicommiffum
relinqui potelít.] ' d [ |
LXXVIIL Inex libro VIIL;Difpntati Fipxr-
COMMISSVM, quod a legatario relinquitur, ita demum ab
eo debetur, fi ad legatarium legatum peruenetit. $.
22 o LXXIX, IvriKpvs liboo V.jDBigeflorum!97. Sr
Qvis teftamento 4we- *^, Titio et Seio dari iufferit,
nullit háéc verba recipiunt ambiguitatem: vt dena dixitle vi- 4 |
deatur, qui Ld,g'äe,m, dixit. .Lj"a/(,iä'f,, 4 XXX Misc)) / [ Sueei m A agem $42 $. ia 47
LXXXJ/A P v D/ ÍIvu.iAN VM libro XX Xl "Bigefto- $6 i i m gua
-rum-Marcellus notat. ^ Ts, "ovi fola ttigimnta reli&querat 53,
Titio triginta, legauit, Seio viginti, Maeuio décem: Maffu-
rius ** Sabinus probat, Titium qy,;gd&:iïm, Seium gpjäg':m,
Maeuium quihque confecuturos:,ita tameny vt ex his pro ra-
ta portionis Falcidiae fatisfiat.
| Jeltm, LXXXI. IvurKyvs libro XXXIL D SI
FvNDvM. füb condicione legatum heres pendente condicione — ,.
fub alia condicione alii legaffet, et poft exiftentem condicio-?;ä;ägæ,ï**a'äkï-

L-4 OQ€4

E J eletan C &
.;Q'dr:uw, va. 4 n m Ti aL^ ?
j P
UE AL .f—)!:,';!;tæ(u Zangaa
-mu'tm «.:cZïv J &i )-: »;nd.
laM Faj ye volautyel-
4 0.0"' a $, WE Mu A-;;-zuïc;t "

G;T- äaï"äf:

à e«
L (:u .m.w.,;;,z-»f

UX X Xl .5 :

1

nem, quae priore teftamento praepofita ?? fuiffet, tunc ea —— ——
condicio, fub qua heres legauerat, exítüitiffet: dominium a
priore legatario non difcedit $9. $. 1r. Si feruo communi
res legata fuiffet, poteft alter dominus agnofcere legatum, al-
ter repellere: nam in hanc caufam ?? feruus communis quafi
duo ferui funt. $. 2. Srxcuvw SEMPRONIO DO, LE-

GO. Si SEMPRONIVS STICHVM INTRA ANNVM
NON MANYMISERIT, EVNDEM STicHvM Tairio
: | | TP váacau
ÉO u^ CIYOr €
fuerit. GEP. — 79 Taur. deVztori. GER. 8o Hal. babeat. | 81 Hal. IV- — ó

LIANV'S lib. XXXII. digeftorum, iun&is huic legi duabus fequentibus ean- //^^7 7 ?Kx,l l. ^. -
dem infcriptionem habentibus. Sed et in MSS. hae duae leges 79 et 80 con« o la a, m
funduntur, et Vat. quidem pro: Apud Iuliauum, habet; Amwplius Iul. Coniun- ,. ,z]', A vl nenxe -
&ioni huic non folum forma infcriptionis infolentior, fed et hoc inprimis pa-
trocinatur, quod nonnifi 72 Julianum in Pand. minio fcriptum fuit, poftea de-
mum atramento praepofitum eft: apaud, cum tamen in L. 3 6. de Legat. 3. ZApud
Scaeuolam, vtrumque minio fcriptum fit. — Aliter fe res habet cum tertia lege,
quam Hal. iunxit, improbante etiam Auguftino J/L. Emend. :. BR. MSS.
quae leges confundunt, reperi: Pal. L IL. IIl Otob. Magl Videtur ta-
men Flor. fequi Bynkersh. GER. 82 Ap. Hal et Vulg. fwo, abeft,
fed et Flor. antique eft vncis inclufum, et poft infuper expunctum. BR. 83
Hal. reliquerat. GEB. 84 Hal. AMafarius. GERB. $5 Hal. et Vulg.
propofita. B R. $6 Hal. difcedet. $7 Hal et Vulg. im bac cauffa. B.

V. cc Z*V( 4

88

P PTR

L1A.

A

"

í À d
j J ejt l& uneéuas,

* ';ma/
/

ET 275

4 1 1
JQorvm.

$14

n0o, LEGO. Quaefitum eft, quidiuris effet ? Refpondi; Sem-
pronium interim totum habiturum: et, fi quidem intra annum
manumififfet, liberum éüm effecturum, fin autem 9? hoc non
feciffet, totum ad '"Titiufn pertinere. $. 3. Qui fundum ex-

cepto aedificio legat, appellatione aedificii aut. fuperficiem fi-

gnificat, aut folum quoque, cui aedificium fuperpofitum.e&:
fi de folii $? füperficie exceperit, nihilo minus iure legati to-
tus fundus vindicabitur: fed exceptione doli maligg ofita ??,
confequetur heres id ?*, vt fibi habitare in villa liceat: in quo
inerit, vt iter quoque et actum in ea habeat. 9l vero fglum
quoque exceptum fuerit, fundus, excepta villa, vindicari de-
bebit: et feruitus ipfo iure villae debebitur, non jfecus ac fi
duorum fundorum dominus alterum legauerit, ita vt alteri
feruiret: fed inclinandum eft, teftatorem etiam de folo cogi-
taffe, fine quo aedificium ftare non poteft. $. 4. Silibertus
patronum exjfeptunce/heredem fcripferit, alios ex ceteris, et
ita legauerit, QvrsQvts MIHI ALIVS EX SVPRASCRI-

^ PTIS CVM PATRONO MEO HERES ERIT, 97;.£s-ER-

VOS ILLVM ET ILLVM T1TIOJLEGO, QVOS ,AESTI-
MO SINGVLOS VICENIS AVREIS: intellegendum erit
a ;coherede patroni dumtaxat legatum datum, et ideo Titium
non amplius quincuncefá ?? in feruis vindicare poffe: adie-

&io autem illa, Qvos jA&KSTIMO SINGVLOS VICENIS

AVREIS, non mutat legati condicionem, fi legis Falcidiae
rationem habere oporteat: nihilo minus enim verum pretium
feruorum in aeftimationem deducetur. $. 5. TriTrro rvsm-
DVM DO,,LEGO, SI HEREDI MEO DECEM DEDE-
RIT: fidecenvy heres Titio debuiffet, et ea Titius accepta ei
feciffet, fundum vindicare poteft. $. 6. Si Titius, cui Stichus
legatus fuerat, antequam fciret ad fe legatum pertinere, de-
cefferit, et eundem Seio legauerit, et heres Titii legatum non
repudiauerit: Stichum Seius vindicabit ?*. $. 7. Si paterfa-
milias, ab impubere filio, Titio fundüm legauerit, et a fub-
ftituto eundem eidem Titio, et pupillus patri heres exftitérit:
fiue vindicauerit Titius legatum, fiue repudiauerit, quamuis
filius impubes decefferit, «e fubftituto vindicare non poterit,
hoc enim quod rurfu&;a fubftituto legatur, perinde haben-
dum eft, ac fi repetita-legata effent ??. ^ Quare, ;et fi pure a
filio, fub condicione a fubftituto legatum fuerit, perinde omnia
feruabuntur, ac fi tantum a filio legatumt fuiffet: contra au-
tem, fi a filio fub eondicione, a fubftituto pure legatum fue-
rit, et pupillus pendente condicione decefferit, ex fubftitutio-
ne fola legatum valebit. $. 8. His verbis, Lvcxo EkT'Ti-
TIO, EORVMVE CVI FVNDVM DO, LEGO, vtiliter le-
gatur: etíivtrique vixerint ?9, vtrique: Ífi alter, alteri * to-
tum * debebitur. $. g. Cum ftatuliber füb condicione lega-
tus eft, et, pendente condicione legati, condicio ftatutae li-
bertatis deficit: legatum vtile fit: nam ficut ftatuta libertas
tunc ?7 perémit ?5 legatum, cum vires accipit, ita legatum
quoque non ante penémi poteít, quam dies cefferit éius ??.
$. 10. À filfo impubere legatus, et a fubftituto liber effe iuf-
fus, fi quidem pupillus ad pubertatem peruenerit, ab eo, cui
legatus fuerat *??, vindicabitur *: mortuo jVéro/ pupillo, li-
bertas competit ?^. Longe magis hoc feruari conueniet, fi

Adem feruus füb condicioneab impubere legatus fuerit, et pen-

dente cóndicione fililis intra pubertatem
LXXXII. IpEM dibro—XXXHE— fezum — Now
QvocvMQvE ? modo fi ^ legatarii res facta fuerit, die ce-

decefferit.

L u^

$8Hal.fjautem. — 89Gothofr. innota: Al. fola. Nempe ipfe Taur. itain margine,
quod placuit omnibus. BR. Etiam Hal. GER.. 9c Vulg.oppofita. BR. — 9t Ap.
Hal.;d,abeft. GEB. — 92 Hal. praefigit: ab ec. GEB — 93 Hal. et Vulg. quin-
cunce. BR. 94 Taur, vindicaVit. GEB. — 93 Hal. repetitum legatum effet.
GEB. 96 Hal. et Vulg. vterque vixerit. BR. 97 Vulg.. twm demum. B.
98 Hal. perimit. 'Taur. erat fcribere: perEmit. GEB. — 99 Flor. ita eft. trans-
pofitum: 4uam. dies eius cefferit, et ita omnes. BR, Etiam Hal. GEE. — 1cO
Vulg. fuerit. BR. I Taur. vindicoVitw, GEB. — 2 Halcompetet. — 5Flor.

DIGESTORVM LIB. XXX. .

fierim, et ea, antequam euinceretur, mihi legata fit ?, deinde

dente, obligatio legati exftinguitur: fed ita, fi eo modo fuerit
eius, quo auelli non poffit. Ponamus rem, quae mihi püre
legata fit, accipere me per traditionem die legati cedente, ab |
eo herede, a quo eadem fuüb condicione alii legata, fuerit: nem- |
peagam ex teftamento: quia is ftatus eft eius, vt exiftente
condicione difceffurum fit a me dominium, , nam et fi ex fci-
pulatione mihi Stichus debeatur, etlis, ;cüm, füb condicione
alii legatus effet, faCctus fuerit meus ex caufa lucratiua, nihilo
minus exfiftente condicione, ex ftipulatu agere potero. $. r.
Si ex bonis eius, qui Reipublicae caufa aberat, rem v(u adqui-

poftea euincatur: recte ex teftamento petam, eam mihi dari
oportere. &. 2. Fundus ? mihi legatus eft: proprietatem
eius fundi redemi, detracto vfufruCtu: poftea venditor capi-
te minutus eft, et vfusfruCtus ad me pertinere coepit: fi ex
teftamento egero, iudex tanti litemjaeflimare debebit, quan-, 12* t,
tum mihi aberit. $. 3. Marcellus: idem erit, et fi partem re-
demero, pars mihi legata eft, aut donata " : partem enim dum-

taxat petere debeo. .$.—4. Iuliffus : quod fi legatum rüihi eft — —
quod ex Pamphila natum erit, * ego Pamphilam mercatus -
fum, et ea apud me peperit: non poffum videri partum ex
caufa lucratiua habere: quia matrem eius mercatus fum: ar- . lol ^l re
2v5 f- ACy* 7: 7 j « 4 0447 Du 2
cumentum fei éft,j quod eulffto eo áCtio ex empto competit. Pt
$. 5. Qui Gaium et Lucium eiusdem pecuniae reos habebat, :
fi ita legauerit, Qvop wmiHi Gaivs DEBET, ID HE-
RESMEVSOEMPRONIO DAMNAS ESTO DARE: QVOD
MIHI LvCIVS DEBET, ID HERES MEVS MaEevrio
DAMNAS ESTO DARE: eam condicionem heredis fui ?
29£32t£ï-9 .vt is neceffe habeat alteri aCtiones fuas, alteri litis
aeftimationem praeftare. Si tamen viuus teftator Gaio acce-
ptum fecit, neceffe eft, vt Sempronii et Maeuii legatum inu-
tilefit. $.. 6. Cum mihi Stichus aut Pamphilus legati fuif-
fent duorum teftamentis, et Stichum ex altero !9 teftamento
confecutus . fuiffem , ex altero Pamphilum petere poffüum:
quia et fi vno teftamento Stichus aut Pamphilus legati fuif-
fent, et Stichus ex caufa lucratiua meus faétüs füiffet, nihilo |
minus Pamphilum petere poffem. - : , : - *b i
LXXXIII. MARcC ; v s libee-XUT. Dteeftornm b
TIVS Stichi partem tibi légauit, eiusdem Stichi
ius tibi legauit: ex vtriusque teftamento confequeris, /
LXXXIV. IvrriÉKyvs libro XXXIIL—BDigef

Hvrivswopz legatum, Sz 'TiT1vs HEREDI MEO CA
ceteycucnm

partem Se- fiasurie Ti a. |

m uX To. 64 ..

LOX UTL

VERIT, CENT VM MAæEcV(IO SE DATVRVM, ET HÉ- - Z

RES MEVS Tririo cENTVM Daro, vtile legatum **
eft: quemadmodum quod alicui legatum, ex 7? caufa fidei-
commiffi reftituatur. $. r. Eadem ratione hoc quoque lega-
tum vtile fit *?: sx Tairivs HEREDI MEO CAVERIT,
SE IN MVNICIPIO EX CENTVM AVREIS OPVS FA-
CTVRVM, TVM.^" EI CENTVM AVREOS HERES
MEVS DARE DAMNAS ESTO. $. 2. Si Sempronius Ti-

tium heredem inftituerit, et abjeo/poft biennium fundum da- L15no,
ri *5 iufferit Maeuio, E itius deinde ab herede fuo egndem F Joerent

fundum Maeuio]praefenti die'legauerit, et Ma&uius pretium
fütidi ab herede Titii acceperit: fi ex teftamento Sempronii
fundum petere velit, exceptione repelli poterit, fi pretio fun-
di contentus non erit. $. 3. Si cui homo legatus fuiffet, fet

. perlegatarium ftetiffet, quo tinus Stichum, ,cuny heres tra- : 17«6»»[,

dere volebat, acciperet:, mortuo Sticho, exceptio doli mali
: | | d | heredi ;
erat fcriptum: 2t2::5 quoque 1n0do, confufo manifefte z mom, cum: mm, ita vt.—
imul 7à cum. exciderit, fed antique corre&um eft. B n. 4 Ap. Hal. fi, abeft.
GEB. $ Hal.fuerit. GEB. 6 Hunc et fequentem $. contra Ant. Fabrum
lib. VI. Coniettur. c. $. explicat Van de N/ater I1I. Obf. 10. GEB. 7 Hal.
vedimero et pars mibilegata aut domata fit. GEE. — $ Hal. et Vulg. praefigunt et.
BR. 9Hal.baeredifuo. GEB. — 10 Ap. Hal.altero, abeft. GEB. — 11 Ap. Hal.
legatum,abeft. G E n.
legatum eft, vt ex canfJa. G E B.

12 Gothofr.innota: Al vtexcauía, NempeHal. habet:
15 Hal.
dave,

13 Hal. efi. — 14 Hal. tqnc, GEBR. -

U"Vïu'tm
[ Tàu

tNU

.vnm)fllf' W:J T
Tl MW qi
fïmwü? 7

L l /bnav

: jäum

DIGESTORVM LIB. XXx.

-heredi proderit. $. 4. Aedes, quibus heredis aedes feruie-
bant, legatae funt tráditae *$flegatario non impofita ferui-
tute: dixi, poffe legatarium ex ** teftamento agere, quia non
plenum legatum accepiflet: nàmi et eum, qui debilitatum ab
herede feruum acceperit *5,' reCte ex teftamento agere. $. 5.
. Qui feruum *? teftamento fibi ?? legatum, ignorans eumjfibij
legatum, ab herede emit: fi cogng'to legato, ex teftamento
egerit, et feruum acceperit, aCctione/ex vendito abfolui debet:
quia hoc iudicium fidei bonae eft, et continet in fe doli mali
exceptionepá ^*. Quod fi. pretio foluto, ex teftamento agere
Liscyre infütueri&, hominem confequi debebit: ?? actione ex empto
«t o« pretium reqiperabit ?^?, quemadmodum rediperaret, fi homo
JL Qebtee eui&gg fuiffet. Quod fi iudicio ex empto actum fuerit,//et
forin. hummineo, CU actor compererit legatum fibi ?^ hominem effe, et agat
x futrat ad. eX teftamento: non aliter abfolui heredem oportebit, quam fi
-hue, pretium reftituerit et hominem actoris fecerit. $. 6. Cum pa-
ter pro filia fua, dotis nomine, eentuige promififfet, deinde ei-
dem ceritum eàdem legaffet: doli mali.exceptione heres tutus
erit, fi et gener ex promiffione, et puella ex teftamento age-
re inftituerit ?? : conuenire enim inter eos oportet, vt alter-
utra attione contenti fint. $. 7. Si ita cui legatum effet, s1
TABVLAS CÉIROGRAPHI MEI HEREDI MEO RED-
DIDERIT, HERES MEVS EI,DÉCEM DATO: huiusmo-
! . di condicio hanc vim. habet, fi heredem meum debito libera-
t1956* uerit. Quare et fi tabulae exftabunt, non intellegetur condi-
- . cioni fatisfecifle creditor, nifi acceptum heredi fecerit: « fi
tabulae in rerum natura non fuerint, ex]fcimabitur inpleffe
condicionem, fi heredem liberauerit. |Nec ad rem pertinebit,
iam tunc, cum teftamentum fiebat, tabulae interciderint, an
poítea, vel mortuo teftatore. $. 8. Si Titio et Maeuio lega-
tus fuerit Stichus, qui Titii erat, debebiftür pdrs Stichi Ma&-
uio: nam Titius, quamuis ad legatum non admittatur, par-
tem faciet. — $. g.i5TiCHvM AvT PaMrPHiLVM,
VTRVM HERES MEVS VOLET, TriT10 DATO: Íi dixe-
rit heres, Stichum fe' vellé ddte, Sticho mortuo, liberabitur:
cum autem femel dixerit heres, vtrum dare velit, mutare fen-
tentiam non poterit. $. r1o. Legatum eft ita, FvNDvM
CoRNELIANVM ET MANCIPIA, QVAE IN EO FVN-
DO, CVM ?? MORIAR, MEA ERVNT, HERES MEVS
Trirro DATO: ancilla quae in eo fundo effe confueuerat,
mortis tempore, cum in fuga effet, enixa eft. Quaero, an

f

vel ipía vel partus eius legato cedat? Refpon(ügancilla quam-

uis in fuga fit, legata videtur: et licet fugitiua erat, perinde
habetur, ac fi in eo fundo fuiffet moriente patrefamilias, huic
confequens eft, vt partus quoque matrem fequatur, et perin-
de legato cedat, ac fi in fundo editus fuiffet. $. rr. Si Ti-
tio Stichus aut Pamphilus, vtrum eorum md]et ?^*, legatus
eft ?^9, deinde Pamphilum teftator Titio donauit: Stichus in
obligatione jrgmanet ??. $. 12. Quibus ita legatum fuerit,
ITirro r MAEviIiO SINGVLOS SERVOS DO LEGO,
conftat eos ?? non concurfuros in eundem feruum: ficuti
U"ju'mn,,non concurrunt, cum ita legatur, T'irio |sERvY VM ngï,k
, ,LEGO: MaAEvIO ALTERVM SERVVM DO, LEG9O)
L -]«"'W"TS, I3. Siis, cui legatum fuerat, antequam conftituerét, qua
| actione vti vellet, deceffit duobus heredibus relictis: legatum
accipere fimu] venientes, nifi confenferint, non polfunt ?*,
quare quamdiu alter rem vindicare vult, alter in perfonam

dave. GEB. — 16 Hal. legatae funt, et traditae. — 17 Ap. Hal. ex, abeft. GE.
18 Hal. accepiffet. . 19 Hal. et Vulg. inferunt ex. BR. — 20 Taur. fiV7. GE B.
21 Conf. Aueran. I. Interpret. Iur. 14. GEB. 22, Hal. et Vulg. praefigunt
et. B R. 23 Taur. reciperaVit. GEB. — Hal. recupevabit, et mox: recapera-
vet. 24, Taur. fiVi. GER. 25 Hal. iufütuerint. GEB. — 26 Hal. dum.
GE R. 27 Hal. malit. Vulg. mallet. Et forte erat Taur. dare, aut: salEt,
aut: maLet. GEB. — 28 Hal. fit, et mox: donanerit. 29 Hal. et Vulg. ma-
Zet. BR. 30 Ap. Hal. eos, abeft. GEB. 31 Vulg. poterumt. BR. — 32
Taur. videVitur. GEB. — 23 Hal et Vulg. inteligitur. GEB. — 34 Hal.

U

^0 C Mneuef Mecmenr. gt n

*

, " AC
W MP SGPY A. /7æ2$ n cevétirm m5 cay debtun v j.e orfuo M/

| heredis effet: is quidem, cuius fundus eífet, non amplius

$55-

agere non poteft, fed fi confenferint, rem communiter habe-
bunt: confentire autem, vel fua fponte debent, vel iudice im-

minente, * x M -

*

LXXXV. PaAvrvs libro -Xl-ad-Plautium.. . D(romgs

coniunctim fundus erat legatus: alter ex his partis Beflima- / ; cx£.
tionem per actionem perfonalem abftulit: alter i fundum .te-
Awnf vindicare velit, exceptione doli pro parte dimidia repelli-
. — . . . : AA
tur: quia defuntàug femel ad eos legatuni peruenire voluit. — . .. ul
TIBI homo, quem pignori idederag, legatus ab alio fuerit: )

actionem ex teftamento habebis aduerfus heredem, vt pignus.
luatur. $. r. Si teftamento Stichus ab vno herede legatus
fuerit Maeuio, et eidem codicillis idem Stichus ab omnibus
heredibus, et antequam codicilli ;aperirentur, Maeuius: litis
aeftimationem confecutus fuerit: ipfo iure vindicari ex codi-
cillis non poteft: quia teftator femel legátiim ád eüm perue-
nire voluit. $. 2. Cum feruus legatur, et ipfius ferui ítatüs,

C t

L'es,

et omnium, quae perfonam eius attingunt, in fufpenffo| eftz 1075 «6 ormo;

nam fi legatarius reppfulerit a fe legatum, numquam eius fuiffe

videbitur *?: fi non rep[ulerit, ex die aditae hereditatis eius
intellégétur *?: fecundum hanc regulám, et de iure eorum,
quae per traditionem feruus acceperit, aut ftipulatus fuerit,
dequey; his quae legata ei vel jdonata-fueruntj? *,[ftatuetur: vt
vel heredis vel legatarii]æ feruus fingula geffiffe exiftimetur.
$. 3. Si fundus ab omnibus heredibus legatus-fit, 'ql,üfi ',vniuä

Á h t 'ffz:ynä 4
1« et de,

quam partem füám práeftabit, ceteri in reliquas partes tene-
buntur. $. 4. Valetlegatum, fi fuperficies legata fit ei, cu-
ius in folo fuerit: licet is dominus foli fit: nam confequetur,
vt hac feruitute liberetur, et fuperficiem lucrifaciat. ;
Juéss; LKXXVIL;PaAPriNIANVS libro 3X Quaeftionum. ;/. 4 f /

Frirro pater, quem in poteftate retinuit, heredi ?5 pro par- ' !

te inftituto, legatum quoque relifquit ?*: duriffima fenten-
tia eft exiftimantium, denegandam ei legati petitionem, fi pa-
tris abftinuerit hereditate: non nimjimpugnatur iudicium ab
eo, qui iuftis rationibus noluit *9 negotiis hereditariis im-
jicari. z | :
SED sr non alias voluit pater habere eum legatum, nifi he-
reditatem retineat ??, tunc neque aduerfüs coheredem dan-
dam ei legati ^? petitionem, fecundum Ariftonis fententiam,
conftat: cum ipfi filio non videretur effe foluendb? hereditas z

$5 1

Ef

lexiffe tamer. manifeftiffime adprobetur. . . £ ..
LXXXIX. Ivrrdxvs libro XXXVE'Digeftorum *7.
Naw wEc emancipatus, hereditate omiffa, legatum ab here-
de petere prohibetur: Praetor enim permittendo his, qui im
poteftate fuerint, abftinere fe hereditate paterna, manifeftum
facit, ius fe in perfona eorum tribuere,/quod futurum effet, fi
liberum arbitrium adeundae hereditatis habuiffent.
XCiPAPiNIANVSlibro XV-Mh Quaeftionum. Qvrp ;
ergo, fi italegauerit, HoCc AMPLIVS FILIO MEO? non , -
dubie *5 voluntatis quidem quaeftio erit: fed non abümilis : .
eft **^ prioris cafus circa filii prouidentiam, nifi euidens vo-
luntas contraria patris probetur. 4$err. Plane fi pluribus filiis
inftitutis *5 ratione legatorum aCtio denegabitur ei, qui no
agnouerit *? hereditatem. !

'. .* f . MM a " 3 P
et hoc ita eft, licet non condicionaliter expreiWE ^t, intel- « ,x/)n;ycll !

«
4 & N P ]
€, 'f;-.f * T. T
j p

et Vulg. fuerzut, GE B. — 55 Hal vel baeredi vel legatario. GEB. — 36 Hal.
baerede. GE B. .37 Hal. et omnes: reliquit. BR. 38 Gothofr. in nota?
voluit. £al. Anton. Auguftin. IV. Emend. 17. credidit, non effe Haloaundri,
fed librarii errorem. BR. 539 Hal. retimeret. GE B. |— 40 Hal. ad legata,
loco: legatz'. GEB. 41 Hal exprefft. GEB. Sic Flor. mutauit corre&tor. B R.
42 Hal. infcriptionem habet integram, mutato libri numero: JVLIANFVS
lib. XXXII. digeflorum. GER. 43 Hal et Vulg, mou dubiae. BR. 44
Ap. Hal. ofj, abeft. GER. 45 Hal. zuflitutis, iuter eos verbis legatorum . bo-
"a dimiferit: voluntatis vatiome legatoram. etc. 46 Hal. agnuouit. GEB.

Qqqq | d 47

m

" f.;æ—.rc'a[«w,,

) 4 Alonafaa ,

L fectcet cect,

//

n ,.s(( 7 niereor av
l€a2 ao vruhn bona 3 -
XCI. Cec$ C ^A^. uHíiu 7.:142&»;1'"

w I* xu1
: iif (xeton CUH Mu

68 .

.. utiliter-pure legabitur **.

li

]&æm« BUA« PT
XCL]IvrrKwvs libro.XXXVIE. Digefttoram. QvAE-
sirvM eft, fi filiusfamilias, qui filium habebat, heres infti-
tutus fuiffet, cum effet vterque in poteftate aliena: an ab eo,

filio eius legari poffit? :Refpondi, cum poffit a filio patri lega- .

ri, confequens eft, vt vel fratri ipfius, vel filio, vel etiam fer-
uo patris füi legetur. $. r. Praefenti quidém die data liber-
tate, feruo legari vel pure, vel fub condicione poterit. Cum
vero libertas fub cofidicione data fuerit, alias vtiliter, alias in-
Nam fi ea condicio libertatis fue-
rit, vt patrefamilias ftatim mortuo poffit ante aditam heredi-
tatem exfiftere condicio, veluti JLL STICHVS, SI j:DÉCEM,
Tirio pEDERIiT, vel 4 cAPITOLIVM ASCENDE-
RIT, LIBER ESTO, vtile legatum eít: huiusmodi autem
condiciones, ST HEREDI DECEM DEDERIT: SI POST
ADITAM HEREDITATEM CAPITOLIVM ASCEND E-
RiT *?: inutile legatum efficient. //Neceffario autem ex afle
herede fcripto, etiam Hàe condiciones, quae ante aditam he-
feditatem impleri poffunt, inutile legatum efficient ??. $. 2.

, t 4 c;*?:j'f' i e ^C 2 . . . , 9 r e j .
[eget 46 o^* ^* 7 obus heredibus inftitutis, alteri Stichum legauerat, et ei-

j

Qu WAn z

—^morr pertinebit.

7

»b)cejl fï*:x(n&.!

(o 4

90 Áuc €[|£ 710 DoUt. 2
Ut se C 17? tem perueniflet

dem Sticho deCem; cum Stichus, viuo, teftatore, ad liberta-
, totum legatum ei debebitur 5^: nam in
folidum conftitiffe caufam legati in eius perfona, hoc quoque
argumento eft, quod fi heres, cui legatus fuerat, hereditatem
non adiffet, folidum ab altero herede confequi poffit ^?. — $. 3.
Seruo legato legatum datüm eft: fi alienatus a teftatore fuil-
fet **, legatum ad emptorem pertinebit. $. 4. Cum feruus
'Titio, et eidem feruo aliquid legatur, fideicommitti ?* poteft,
vt aut feruum alicui reftituat, vel ea, quae feruo legata funt:
hoc amplius, etiam ipfi feruo, cum liber erit, fideicommiflum
a Titio dari poteft. $. 5. Si quis Stichum legauerit, et eun-

dem alienauerit, vel manumiferit, deinde codicillisy eidem le-.

gatum dederit: legatum vel manumiffo vel emptori debebi-

tur. $. 6. Si mihi feruus a te herede legatus fuerit, et ei- |

dem feruo aliqui$ legauerit, et viuo eo qui mihi feruum lega-
ueràt 5?, dies legati feruo dati cefferit: confeítim id legatum
hereditati adquiritur: et ideo, quamuis poftea moritur ?* is,
qui feruum mihi legauerat, ad me id, quod feruo legatum eft,
$. 7. Cum homo ex teftamento petitus eft,
caufa eius temporis, quo lis conteftabátur, repraefentari de-
bet aCtori: et ficut partus ancillarum, ficut fructus fundorum
interim percepti in hoc iudicium deducuntur, ita quod feruo
degatorum, vel hereditatis nomine interim obuenerit, praeftan-
dum eft petitori | |
: A lZ E m S 1

RA :f fideicommiffum) relictum vnus ex heredibus,
excuífo pretio fecundum réditum eius fundi, mercatus fit pro-
pter aes alienum hereditarium, praefente et adfignante eo,
cui fideicommiffum/debebatur: placet, non fundum, fed pre-
tium eius reftitui deberi *?. — Marcellus notat, fi fundum re-
ftituere malit heres, audiendum exiftimo. $. 1.?Iuli;21us: fi

58 1li

. Titio $9 pecunia legata fuerit, et eius fidei commiílum vt

alienum feruum manumitteret, nec dominüs eum vendere
velit: nihilo minus legatum capiet: quia per eum non ftat,

47 Taur. legaVitur. GEB. — 48 Flor. hic et paulo poft antiqua manu: zu, ad-
Ícriptum eft, quod Taurellio merito fufpe&um vifum, cum in L. 103. $. 3. b. t,
fit: Capitolium afcenderit, vt hic in prima Ícriptura absque. additamento, forte
huc ex L. 1. et 3. de Legat. 2. acceríito. BR. — Etiam apud Hal. hic praepofi-
tio abeft. De pofteriore n fuo loco. GE B. 49 Hal. buiusmodi autem con-
ditiones poft aditam baereditatem, inutile legatum efficient, vt adeo reliqua omnia
in medio pofita, plane abfint. GEB. — .50 Haec integra periodus; MNeceffa-
rio autem — —— legatum efficient, ap Hal. plane, abeft. GEB. — Nefcio
hercle, quo modo fummam alioquin diligentiam folertiflimi viri. effugere potue-
rit tota illa periodus, vtique apud Hal. extans, leui quamuis verborum traie-
&ione ab initio : Neceffario autem . baerede fcripto ex affe etc. 51 Hal. per-
uenerit. GEB. .. 52, Taur. debeVitur. GEB. — 53 Hal. potuiffet. GEB. ' 54
Hal. fuerit. GEB. 55 Vulg. fidez Titii committi. BR. 56 Flor. etiam-
nunc eft : legauerit. Sed re&e Taur. fubftituit: legaserat, vti paulo poft rur-
(us haec locutio occurrit, Etiam in. L. 204. $. 1. inuenitur; decefferit, absque

l

fideicommiffum fuerit *7.,

efl, abeft. G E.

. DIGESTORVM LIB. XXX.

quo minus fideicommiffum praeftet: nam et fi mortuus fuif-

fet feruus, a legato non fummoueretur. $. 2. Sicutj conce-
ditur vnicuique ab eo, ad quem legitima eius hereditas, vel
bonorum pofífeffio peruentura eft, fideicommiffum dare: ita
et ab eo, ad quem impuberis filii legitimathereditas vel bono-
rum poffeffio peruentura eft, fideicommiffa recte dabuntur.
XCIII. V.PrANvs libr Ideicommi ^ Qvonp
fideicommiffum hactenus, quatenus Agípubes decedat, valebit:
ceterum, fi pubes factus decefferit, euanefcit ** fideicom-
miffum. * DOXYXMIL - s.
XCIV. Ivrrkjvs libro XXXPX- Digeftorum. Pr -
NE fi filium impuberem exheredauerit, fideicommiffum legi-
timus heres praetare cogendus non erit, nifi idem et patri ;277
heres fuerit. Z$. 1. Qui rogatus erat hereditatem, ex qua fer- Tder.
uus eius heres inftitutus erat, reftituere, Ceumr) 9? alii fer-
uum vendidiffet, quaefitum eft, an hereditatem reftituere co-
gendus eft ?? is, ad quem hereditas ex emptione ferui here-
dis feripti peruenerit **? Dixi, compellendum effe ad fidei-
commiffum reftituendum eum, quiiferuum fuunmihéredem fcri-14 « v fiam.
ptum vendidit: cum pretium hereditatis, quam reftituere ro- ]
gatus eft, habeat. Is autem, ad quem hereditas ex emptione
ferui heredis fcripti peruenerit, ex caufa cogendus erit fidei-
commiffum praeftare: id eft, fi dominus ferui heredis fcripti
foluendo non erit. $. 2. Si cui Stichus aut,.Dama legatus ef-: /Z/am-gf,..
fet, electione legatario data, et fidei eius commiffum effet, vt
Stichum alteri praeftaret: fi,Damamny vindicare maluerit, ni-/! ;"'ïïï*mm-
hilo minus Stichum ex caufa fideicommiíli praeftare debebit. ^'/4J;7'*
Siue enim pluris eft.Damaf compellendus eft *5 Stichum re- z ^
dimere: fiue minoris, aeque Stichum iufte dare cogetur 99:, ,.
cum per eum fteterit, quo minus ex teftamento haberet, quod 'A
$. 3. Qui teftamento manumitti-
tur, et neque legatum, neque hereditatem capit, fideicommif-

fum praeftare cogendusmon/eft. Ac ne is quidem, qui fer-

uum legatum rogatus fuerit manumittere, Ís enim demum

, pecuniam ex caufa fideicommiffi praeftare cogendus eft, qui ali-

quid eiusdem» generis, vel fimiliS99, ex teftamento con fequitur.
XCV. VrPriAwvs libro & Fideicommifforum. — V r-
DENDVM tameh eft, numquid, fi vice operarum rogauerit
eum aliquid ??, debeat hoc fideicommiflum valere: quod. ne-
quaquam dicendum eft: quia nec opere inponi huiusmodi li-
berto poffunt, nec impofitae exiguntur, quamuis teftator ita *?
cauerit. "t «. OR r s
& y. XCVL ivrrawvs ** libo XXXFX. Digeftorum.
Qvipam teftariéfito vel codicillis ita legaüit: AvREOS
QVADRIGENTOS "? PAMPHILAE DARI VOLO, ITA
VT INFRA SCRIPTVM EST: ABÉ Ivr10o ?? A(cTORE
AVREOS TOT: ET IN CASTRIS QVOS HABEO, TOT:.
ET IN NVMERATO QVOS HABEO, TOT: polt multos
annos;eadem voluntate manente deceffit, cum omnes fummae
in alios vfus translatae e&eme — Quaero, an debeatur fideicom-
miffum? jRefpondi, veró, fimilifs eft "**, patremfamilias de-'f)?f*.,,
monftrare potius heredibus. voluiffe *?, vnde aureos quadrij
gentos;fine, incommodo rei familiaris contrahere poffint *5,
L4* fé qU^ : quam
omni corre&ione, pro quo itidem Taur. recte decefferat. Sed etomnes hic re&te
habent. BR. Etiam Hal. GEB. — 57 Hal. et Vulg. moriatur. BR. — $8 Hal.
IDEM. praetereaque nihil. — 39 Hal. et omnes: debere. BR, — Poterat et Taur.
dare: deber]l. GEB. — 60 Hic in Vulg. eft noua lex, tefte Contio. gR. — 6t
Taur. eBanefcit. GEs. — 62, Vulg. hoc fupplementum non agnofcit, habet au-
tem; reffituere, alii feruum veudidit. Quaefitum efl etc. praeeuntibus MSS. Pal.
II fupra: vendidiffet, habet repofitum: vendidit, atque ita Pal. IV. iam in con-
textu. — Hal. cum, fuppleuit, fed loco magis probabili; habet enim: Cuni, qui
vogatu$ erat etC. BR. — Abeft, cum, etiam in Pal. 1. III. V. Vat. Barb. Bynkersh.
GEEB. . 63 Hal. effet. GER. 64 Hal, peraueniffet. GER. 65 Ap. Hal.
66 Hal. cogitur. GEB. 67 Hal. fuerat. GEB. 68
Hal. et Vulg, fimile. BR. — 69 Gothofr. in nota: aliquid dare. Hal. GEB.
7o Vulg. id, loco: ite. BR. — 71 Hal. IDEM. GER. .'72 Hal. quadringen-
tos, hic et infra adhuc bis. GEB. — 73 Hal. IV BLIO. 44 . Hal. effe. GEB.
75 Yaur. Boluiffe. GE . 76 Mal et Vulg. poffent. BR. Confer ad hunc

locum

mero,

'pif
FJ

"l

* pet-;

1 »
2!
j

lnd,

UI
m'.xïa*mml
]. fu:-fïf
'(W?Jcmnæ]

U : Ln €,

)P

*Q;ä ä*ä "

. meo Stichus legatus fuerit teftamento, i1dque
diauero, deinde prolatis codicillis apparuerit, mihi quoque eun- -

75. — CIL. Ingw libro EXXXIL ?^ Digeftorum,

-quem 55 viPinti aunis dominus feruum cauía.non probata

92 Vulg. tabulas; BR ^ . 93 Hal, ceffiffet. GX 8.

DIGESTORVM LIB. XXX.

quam condicionem fideicommiífo inieciffe, quod initio pure
datum effet: et ideo quadrigenti Pamphilae debebuntur. . $. r.
Quotiens lege Tulia bona ^* vacantia ad fifcum pertinent, et
legata et fideicommif/a praeftantur, quae praeftare cogefétur
heres, a quo reliCcta erant. $. 2. Si tibi feruus legatus fue-
rit, et petitum a te, vt Titio aliquid praeftares vsque ad pre-
tium ferui, deinde feruus decefferit: niMl fideicommiffi nemi-
Ae praeftare cogendus eris, $. 3. Si fcriptus ex parte heres

: rogatus fit pradcipere *? pecuniam, etjeis/ quibus teftamen-
to legatum erat, diftribuere: id quod fub condicione legatum -

eft, tunc[praetipere debebit, cum condicio exftiterit: interim|
aut ei, aut his *?, quibus legatum eft, fatisdari oportet.
Cui ftatuliber pecuniam dare iuffus eft, is rogari poteft, vt
eandem pecuniam alicui reftituat. Nam cum polfit teftator
codicillis pure libertatem dare, et hoc modo condicionem ex-
ftinguere, curjnon/ etiam "per. fideicommiffum eandem pecu-
niam adimendi poteftatem habeat? . 'y, |
XCVII. IpnEw libro 3e&H. Digeftorum.,

Sr MIHI

Stichus legatus effet, fideique meae commiffum, vt aut Sti-
.. chum aut Pamphilum meum feruum redderem, et in Sticho

aliquid ex legato propter legem Falcidiam perdidiffem: ne-
ceffe habe)(o 89, aut Pamphilum feruum meum totum 'Titio
dare, aut eam partem Stichi, quam legatorum nomine acce-

)efO. - duf | :
XCVIII. D& wj librm:äge&m SEnvvs !
ab hoftibus captus recte légátür: hoc enim iure poftliminii
fit; vt quemadmodum ?? heredem inftituere poffumus feruum,
qui in hoftium poteftate eft, ita legare quoque eum poflemus.
XCIX. IpEM libroH : Digeftorum) S5r DoMINO
Stichus legatus effet, et ferüó éius optio data: partem dimi-
diam Stichi dico ad dominum. pertinere: quod poffit feruus
manumiffus eundem Stichum optare. ; . s. .
C. In&Mw libro EXXVfE ?? Digeftorum. ; Sr wxzs
Sempronius a Titio herede legauerit, Titiusque mihi fub ea-
dem condicione eandem rem legauerit: exfiftente condicione,
capiam legatum.ex teftamento Sempronii. ,&* |
CL Ip&w libro EXXWVHE "Digetterum.. Sx seRvOo

legatum repu-

dem 5* Stichum legatum eífe: nihilo minus eundem vindi-
care poffum. $. r. Si ei, qui in hoftium poteftate eft, lega-
tum fuerit, et is apud hoftes decefferit: nullius momenti le-
gatum erit, quamuis'poftliminio )confirmari potuit. . ,,,,1.
S 1/MINO Rf
manumiferit, et poftea legatum ei dederit, isqugsalienatus ad
libertatem perduCtus 97 fuiffet ?9?: legatum non capit: nam
perinde nulljus eft momenti legatum, ac fi fine libertate da-

tum fuiffet. 3 ME
CIII. InEew libro E2GOXHE. Diceftorum...IN TAcrI-
*IS fideicommiífis fraus legi fieri videtur, quotiens quis ne-
que teftamento, neque codicillis rogaretur ??, fed domeftica
cautione velichirographo obligaret fe ad praeftandum fidei-
commiffum ei, qui capere non poteft. |
CIV. InEx libro I. ad Vrfefum Fereeem,, À B owNr-
Bvs heredibus legatum ita erat, QVISQVIS MIHI HERES

PE DI

locum Aueran, II. Intevpr. lur. 27. GER. 77 'Yaur. Vona. GEB. "78
Hal. et Vulg. percipere, hic et mox iterum loco: praeczpere. GEB. — '79 Hal.
interim ab eo aut eis, quibus. GEB. 8o Vulg. babeo. BR. 8t Taur. SER-
LVS. GEB. 82 Hal. negle&o antecedenti vt, hic inferit: emim, et in fine
habet: poffumus. GEB. — 83 Flor. erat: libvoagefimofeptimo, ab ordinaria ta-
men manu: feptz, appofitum. BR. 84 Vulg. iuferit: ferumm, BR. 85
Klor. hicet in rubro fequentis eft? o&agefimo. GE B. 86 Ap. Hal. quam,
abeít. G E B. 87 Hal, profectus, forte: prouecius. GEB. 88 Hal, fuerit.
89 Hal. rogatur, et mox : obligat. GEB. 9o Hal. vtrum illius tota. centum
deberent, và illius in fequentibus negletto. GEB. — 91 Hal. inferit: dave. G E B.
94 Hal. tabellae. G E R.

QvaEk Lvorvs TaxTrivs.MmiHr DEBET, EA '?

- affentiri debet Taur. et dare: darI. GE B.

. abeft, G E B.

337

ERIT, DAMNAS ESTO T1TIO DARE CENTVM: dein-
de infra conpraehenfum jeraty ne vnus ex heredibus ei daret.
Quaeritur, reliqui heredes vtrum tota centum dare ?? debe-
fent, an dedutcta vnius illius hereditaria portione ? jRefpon-
dit, verius effe reliquos heredes tota centum ?* debere: cum
et fignificatio verborum non repugnet huic fententiae, et vo-
luntas teftatoris congruat, $. 1. In teftamento fic erat fcri-
ptum, Lvcro Tav10, S1 18 HEREDI MEO TABEL-
LAS ??, Qvi1BVS EI PECVNIAM EXPROMISERAM,

DEDERIT: CENTVM DATO.. litius deinde, antequam .

tabellas heredi redderet, decefferát. Quaefitum eft, an here-
di eius legatum deberetur? Caflius refpondit, fi tabulae fuit-
fent, non deberi: quia non redditis his dies legati non cef-
fit ?^*. Iuliffus notat, fi teftamenti faciendi tempore tabu-
lae ?* nullae fuerunt ?5, vna ?* ratione dici poteft, legatum
Titio deberi: quodjzdvv«rocgj ?* condicio pro non fcripta ha-
betur ?9?. $. 3. Etiam rem hoftium poffe legari, Sabinus ait,
fi aliquo cafu emi poffit. $. 3. Si Atfio ?? italegatum fue-

ritX, QVISQVIS MIHI HERES ERIT, DAMNAS ESTO .-

ATTIO HEREDI DECEM DARE: deducta fua parte,' At-
tius decem petet, $.-4. Item fi iuffus fuiflet heres decem
dare, et fundum fibi habere, deducta fua parte decem dabit.
$. 5. Denique conttitit *??, cum ita legatum fuiffet, o v1s-
QVIS MIHI HERES ERIT, DAMNAS ESTO HEREDI
MEO DECEM DARE, exaequari omnium heredum partes z

.eo quod vnusquisque et fibi et coheredi fuojdarir* damnatus

videtur ?. $. 6. Cum quidam heredem iníüiituit ?, quando-

| que ^ mater eius deceffitfet, deinde fecundus heres fcriptus ?

fuiffet, et ab eo legata ei, qui fub condicione heres infiitutus
fuiffet, relicta effent ?, isque viua matre QegvefWet; poftquam
dies legati cefferit ": quaefitum eft, an heredi eius legata de-
berentur? Verius eft, legatum heredi deberi, fiue pure a fub-
ftituto $ legatum datum eft primo heredi, fiue füb hac conci-
cione, SI HERES NON FVERIT: quia moriente eo condi-
cio impletur. $. 7. Si focero a genero fuo herede inítituto

qpats;hereditatis alii legata fuiffet: dedutta dote, eum debi- .
turum effe partem hereditatis legatam, Sabinus (refpondit z

quemadmodum, fi pecuniaféx crediti caufa focero debita fuif-
fet, 9. ea dedu&ta parteri hereditatis daturus fuiffet.
CV. Ip&w libro-E*ex-Mimeto. LEkGATVM ita erat,
H E-
RES MEVS CORNELIO DARE DAMNAS ESTO, hihil
amplius ex hoc legato/ quam aCtiones fuüas heres praeftare
debet. [47262127 7 997 ii ! ó.
CVL AzEERYS Vanjvs)'* libro-H. Digefterumy a
aulo Epitoiuaterum. — $1 1N teftamento fcriptum effet,
HERES MEVS AVREOS CENTVM, LICINIO DAMNAS
ESTO, neque adfcripfiffet pARE: deberi *^a legatum con-
ftat. Y .

.CVIL. ArnricAwvs libro H- Qüaefiemmm-- SrA
pluribus heredibus legata fint, edque "^5 vnus ex his praecipe-
re 13 jubeatur, et praeftare: in poteftate eorum, quibus fit
legatum, debere effe ait, vtrumne a fingulis heredibus petere
velint, n ab eo, quii[prascipere fit iuffus: itaque eum, qui
ipraecipere iuffus eft, cauere debere coheredibus, indemnes eos
praeftari. $. r. Si quis feruum, :
' gauerit

95 Vide Aueran, b. ]. cum L. 22. $. 7. fapra b. t. conciliantem 1J. Interpr.
Iur. 24. GEE. 96 Hal. et Vulg. vera, loco: vma. BR. — 97 Id eft: zm-
poffibili. GE E. 98 Hal. babeatar. 99 Vulg. Tztio, et fic deinceps. B R.
IOO Vulg. couflat. BR. I Hal et Vulg. dare, quibus affentior. BR. Et
.2, Hal. videretuv. GEB. — 3 Hal.
infltziffet. GEB. — 4 Gothofr. in nota: quandocunque. Hal, GEs. —5 Hal.
inflitutus, loco : fcriptus. G E B. 6 Hal. baeres fcriptus evat, velicta fuiffent. G E B.
7Halcefférat. GE B, — 8 Hak ab nfiituto, et in margine : alia5, a. [ubflituto. G E B.
9 Hal. praefigit: namz et. GEB. I1O Vulgo: eg,abeft. GE8. — 11 Ap. Hal.Varus,
124 Hal.et Vulg. inferunt ej, &&, — 120 Hal.eg quae — 13 Vulg.

Qqqq 2 percipere,

14 darc,

)u

; Á
L../ con :

cui aliquid fine libertate le-

L,,—J ' J &'. " , P "^
JUC, CT : Íj2€
gj 7 l-!, *

E Q';HA d f* u ,

UoQa. $. 1. Si id, quod ex teftamento[mihi debes,

$53

gauerit, cum morietur ipfe feruus, leget, minir.n.e dubitandum,
iquin. vtilelegatum futurum fit: propterea fcilicet gu.od mo-
riente feruo, id quod ipfi legatufn erit, ad eum, cui ipfe le-
gatus fuerit, peruenturum fit. .
CVIII. Ine « libro V-Quaefttonum;— $1 SERVVS le-
gatus, viuo teftatore fugiffe dicatur, et impenfa et periculo
eius, cui legatus fit **, reddi debet: quoniam rem legatam
eo loco praeftare heres debeat ^?, in quo a teftatore fit re.eh-
quilibet alius
feruo meo donauerit: smíanebit adhuc mihi ex te&ament?a&io:
et maxime fi ignorem meam factam effe: alioquin contequens
erit, vt etiam fi tu ipfe feruo meo eam donaueris, indito me
libereris: quod nullo modo recipiendum &: quando ne folu-
tioné.quidem- inuito me facta libereris. $. 2. Cum homo ?(1)-
tio legatuseffet, quaefitum eft, vtrum arbitrium heredis eft *^,
quem velit dandi, an potius legatarii? Refpondi, veriüs dici,
ele&ionem eius effe, cui poteftas fit, qua actione vti velit, id
eft, legatariii *7. $. 3. Huiusmodi legatum, rLLI, Av T IL-
LI, VTER EORVM PRIOR CAPITOLIVM ASCENDE-
R1T, Vvtile effe euidenti argumento probari ait: quod con-

. ftet vfüumfructum libertis legatum, et **, qui/eorum fuperui-
""Xerit, proprietatem, vtiliter legari.

Idque/et|de herede in-
ftituendo dicendum exiftimauit. $. 4. Stichum, quem de te
ftipulatus eram, Titius a te herede mibi legauit: fi quidem
non ex lucratiua caufa ftipulatio interceffit, vtile legatum effe;
placebat: fin ex^? duabus, tunc magis placet ?9, jnutile effe
legatum: quia nec ablit quicquam, néc bis eadem res praefta-
ri poffit. .$«e Sed fi cum mihi ex/teftamento Titi: Stichum
deberes, eundem a te herede Sempronius mihi legauerit, fi-
deique meae commiferit, vt-eumr alicui reftituam, legatum vti-
le erit: quia non fum habiturus. Idem ?* iuris erit, «e& fi
pecuniam a me legauerit. Multo magisfi in priore teftamen-
to fideicommilfum fit. Item fi in priore teftamento Falcidiae

^. ]locus fit, quod inde abfcidit ^^ ratione Falcidiae, jex fequenti!

teftamento confequar. -$6- Item fi domino heres exfítitero,
qui non effet foluendo, cuius fandum tu mihi dare iuffus et-
fes, manebit tua obligatio, ficut maneret, fi eum fundum emif-
fem. $. 7. Si ita fcriptum erit, AwPrLivs QvaMw Tzi-

^CTIO LEGAVI, HERES MEVS SEIO DECEM DATO:

'"uégqufwe mu.rcot4

dübitandum non erit, quitr"ét 'itio*füüm legatum maneat, et
Seio nihil vltra decem debeatur:. nam et vfitatum fere eft fic
legare, E*v-e-o TiTriO TOT, ET HOC AMPLIVS V XO-
RIET LIBERIS EIVS TOT. $.8. ?? Si ei, cui nihil le-
gatum eft, cum hac adiectione Hoc AMPrryvs aliquid lege-
tur: minime dubitandum ?* ett; quin id, quod ita legauerit ?5,
debeatur: imultoque minus dubitandum, Ífi ab eo, qui. ni-
hil.mihi debet, ita ftipulatus fuero, AMPLIVS QVAM MI-
HI DEBES, DECEM DARE SPONDES? quin decem de-
beantur. $. 9. Si feruus alienus liber effe iuffus, et legatus

fit, peti eum ex legàto pofle ait: nam cum libertas nullius-

momenti fit, abfurdum effe ^?, per eam legatum infirmari,
quod alioquin yaleret, et fi folum datum fuiffet. $. ro. Qui
quinque in arcà habebat, ita legauit, vel ftipulanti promifit,
DECEM QVÁE IN ARCA HABEO: et legatum, et ftipula-
tio valebit: ita tamen, vt fola quinque vel ex ftipulatione, vel
ex teftamento debeantur: vt vero quinque quae deerunt, ex
teftamento peti poffint, vix ratio patietur ??: nam quodam-
modo certum corpus, quod in rerum natura non fit, legatum

pevcipere. BR. 14 Hal. fuit. GER. 15 Hal. debet. GER. 16 Hal.
fit. 17 Ap. Hal. id efl, lesatarii, abífunt. GER.. 18 Hal ofufrauctu
libertis legato, ei qui. GEB. — 19 Hal. ex. — 20 Ap. Hal. placet, abeft. GER.
21 Hal, Idem4ue. — 22 Hal. decedit. GE B. — 25 Hal. praefigit: Sed et. G ER.
24 'Yaur. duVitandum. GEB. 25 Hal. legatum erit. G&B. — 26 Vulg. ad-
dit: aijt. BR. 277 Hal. et Vulg. patitur. BR. 28 Hal. et Vulg. fuerit.
BR. . 29 Hal. et Vulg. aliquid. Bh. — 30 Bafil. xeigove yevóusvow. BR. — 31
Hal, fideique. G E&.

32 Hal et Vulg. fíj, BR. — 33 Vulg. margaritam, hic

. vtile totum effe. :

! Ap. Hal. et hoc: et, et fequeus: atque, abfunt. G EB.

DIGESTORVM .LIB. XXX.

videtur, Quod fi mortis tempore plena fümma fuerat 2*, et —
poftea aliquod ?? ex jea deperieriti: fine dubio foli héredi de»i-iff!-ä:ïj' - pern

perit. $. rr. Si feraus legatus fit, et moram heres fecerit:

periculo eius et viuit, et deterior fit: vt fi debilem 39 forte

tradat, nihilo minus teneatur. $. 12. Cum quid tibi lega-
tum, fideiue ** tuae commiffum fit, vt mihi reftituas, fi qui-
dem nihil praeterea ex teftamento capias, dolum malum dum-
taxat in exigendo eo legato, alioquin etiam culpam te mihi
praeftare debere, exiftimauif: ficut in contra&tibus fidei bo-
nae feruatur, vt fi quidem vtriusque contrahentis commodum
verfetur, etiam culpa, fij 32 vynius folius, dolus malus tan-
tummodo praeftetur. $. r3. Qui margaritgf 2* Titio pignori
dederat, filium heredem inftituit, et filiam exheredauit: dein-
deitacauit; rE Trrr RoGo, FIDEJOVE TVAE COM-
MITTO, VTI MARGARITA, QVAÉ| TIBI PIGNORI
DEDI,VENDAS:ET DEDVCTO OMNIDEBITO TVO,
QVOD AMPLIVS ERIT, ID OMNE FILIAE MEAE
RESTITVAS: exea fcriptura filiam a fratre fideicommiffum

4j

petere poffe, vt is aCtiones fuas aduerfus debitoremi ei prae- "occo74^-

Íftaret: hoc enim cafu eum, qui creditor fuiffet, debitorem in-
tellegendum, eius fcilicet, quod ?* pretium pignoris fummam
debiti excedat. $.-rpm Non autem mirandum, fi cum ?5 alius

Irogatus fit, alius| fideicommiffo obftringatur: nam et cum in L: J 26f

teftamento ita fcribatur *^, rTk, Trr:, RoGO, vT ACCE-
PTIS CENTVM ILLVM SERVVM MANVMITTAS, VEL
SEMPRONIO QVID PRAESTES: parum quidem japtej
fcribi, verum/aeque intellegendum ?? heredis fidei commif-
fum, vt pecuniam Titio praeftet: ideoque etipfüm Titium cum
herede acturum, et libertatem feruo, vel Sempronio, quod roga-
tus fit, praeftare cogendum. . $. 15. Auidius filii fui fidei com-

37^"a th /:'l,æerü J

mifit ??, vt certam pecuniam quatfuor]libertis fuis mutuam da- ! /);

ret, et vfuras leuiores taxauerat: placuit,

CIX. IpEeMw lbro-V&- eftionum, . Sr QvANDO
quis vxort iuae ea, quae viuus donaueg, volgari *? modo
leget, non de aliis donationibus videri eum fentire ait, quam
de his,-quae iure valiturae non funt. ^Alioquin et ^* fru-
ftra ^^ legatutus fit: atque fi ita exprimat, QvAE vxo-

RI * IVRE,DONAVERO T5, yvel itaj QYAE YXOREX .
MANVMISSZIÓNIS CAVSA DONAVERO,' EA EI LE- *

Go: nam inutile legatum futurum eft. $. 1. Heres, cuius

hoc fideicommiffum (j»fl Lxs,,

fideicommiffum|/erat, vt mihi fundum aut centum daret, fun- | ,

dum Titio vggd,ädit: cum electio ei relinquitur *5, vtrum ma-
lit; dandi, vt tàmen alterum folidum praeftet, Praetoris offi-

cio conuenire exiftimo, vt fi pecuniam Titius ** offerat, in-

hibeat fundi perfecutionem: ita enim ** eadem caufa confti-
tueretur ^?, quae futura effet, fi alienatus fundus non fuif-

fet: quando etiam aduerfus ipfüm heredem officium Praeto-

ris, fiuearbitri tale effe deberet, vt fi fundus non praeftaretur,

neque pluris, neque minoris, quam centum peftimaretur. | x

CX. IpnEM libro.VIlL.—Quaeftiottmm.. 51 uxrkRES
generaliter feruum, quem ipfe voluerit, dare iuffus, fciens fu-
rem dederit, isygyiþ furtum legatario fecerit: de dolo malo ^4?
agi poffe ait. Sed quoniam illud verum eft *^?, heredem in hoc

teneri, vt non pelífimum det, ad hoc tenetur ?*, vt & alium -
p , : |

52 relinquat. / M»læfa

hominem praeftet,.e& hunc pro noxae idedito
Kfas CXl. MancrAxvs libroIL Inftitutionum. Er1AM
fi partis bonorum fe excufauerit tutor, puta Italicarum, vel
v H rkf«sz»ä&ä Ues | prouin-

etpaünlopoft. BR. — 34 Hal.etVulg. quo. BR. — 35 Ap. Hal. cum, abeft. GER.
36 Hal. fcribitur. ^— 37 Vulg. aperte fed perperaim. BR. — 38 Vulg.additeff. B R.
59 Hal. Aufidius filio fuo fideicommifit. GEB. — 40 Taur. uOlgari, GEB. — 4K
42, Hal. inferit:: ez.
44 Hal. verba in fequentibus: ea ei lego, huc trans-
fert. GER. 45 Hal. relinquatuv, GEB. — 46 Ap. Hal. Titius, abeft. GER.
47 Hal. etenzm, loco; euim. GEB. 48 Hal. conflituetuv. G E B. 49 Ap.
Hal, ;z4alo. GE R. 50 Hal. fit. 51 Hal teneri. GEB. 52 Gothofr.
| ' in

43 Hal. inferit:; meae.

d
H

a& ,

ais

;Jt

TR

Uytf*

DIGESTORVM LIB. XXX. - $59

prouïgcïalium. rerum, totum, quod teftamento datum eft, "ei,
aufenetur, et ita Diui Seuerus et Antoninus refcripferunt.
CXII. InEew libro-Vl-Ilnfitutienum. Sr ovis ??

inquilinos fine praediis, quibus adhaerent, legauerit: inutile

L1 6E eft legatum : fed an peftimatio debeatur, ex voluntate defun-

&i ftatuendum effe, Diui Marcus et Commodus refcripferunt.
$. r. Cum feruum fuum heres damnatus dare, eum manumi-
ferit, tenetur in eiusä,äfïmationem: nec intgre&, 5* fcierit,
an ignorauerit legatum. — Sed et fi donauerit feruum heres,

: . . »t . .
et eum is cui donatus, eft, manumiferit, tenetur heres, quam-

uis ignorauerit, a fe eum legatum effe. $. 2. Siita legatum
fuerit, Tiri0 cvw SEgr0 po rEkGo: vtrisque legatum
eít: ficut vtrumque legatum eft, cum 55 fundus cum domo
Formiana legatus eft *9. $. 3. Si quis fcripferit teftamento
fieri, quod contra ius eft, vel bonos mores: non valet: veluti
Ai-quie (cripferit contra legem aliquid, wek contra edictum Prae-
toris, vel etiam turpe aliquid. -$dg Diui Seuerus et Anto-
ninus refcripferunt ??, iusiurandum contra vim legum et au-
Coritatem iuris in teftamento fcriptum, nullius effe momenti.

| CXIIL InEw libroVH-zInftitutionum. SEmnRvo-alie--
no ita legari poteft, quoad feruiat ??, velfi feruus forte Ti-

tii erit, vt et Marcellus ait. $. I. Si quis poft tempus liber-
tatem fessesfue dederit, et interea rogauerit heredem, donec
ad libertatem perueniat ??, cibaria ei dare: teftatoris volun-
tati obtemperandum effe, Diui Seuerus et Antoninus refícri-
pferunt. $. 2. Si quis a primo herede centum legauerit ali-
cui, et eidem a fecundo ducenta, pofteaque generaliter repe-
tierit legatüg &xeaente 9? videtur repetiffe. $. 3. Sed fi pa-

LV 'alfébdster impuberi filio fubftituerit, et & fubftituto/legata repetierit,

fi pupillus heres exftiterit, et intra pubertatem decefferit, re-

petitio non valet, quia voluntas defuncti haec eft, vt femel de--

beayítur **. $. 4. .Si ab impubere legatum fuerit füb condi-
cione, SY AD PVBERTATEM PERVENERIT, et a fubfti-

tuto repetitum fuerit: legatum debetur et a fübftituto: nec

$.. 5. In-

videtur repetita condicio, quae inutile legatum facit.

eptas voluntates defunétorum circa fepulturam, veluti ??. ve- -

ftes, aut fi qua ?? alia füperuacua ?* vt /? in funus impen-
dantur, non valere, Papinianus libro te
fcribit. o N
CXIV. IpnEw libro VHE.-Inftitationam. Frirrvsra-
MILIAS miles vel veteranus, licet fine teftamento decedat,
poteft fideicommittere a patre: quia etiam teftamentum face-
re poteft. $. r. Si libertus ab inteftato decefferit, a. patrono
poteft, vsque ad partem debitam, . fideicommiffum relinquere:
quia, fi teftamentum faceret, licebit 97. ei partem debitam fo-
lam relinquere. $. 2. Qui inteftato decedit, et fcit bona fua
ad fifcum peruentura vacantia :.8, fidei fifci committere poteft.
$. 3. Apud Marcellum libroiduodecimo Digeftorum talis quae-
ftio agitatur. Quidam ab eo, cui fundum legauerat, fideicom-
miferat 9?, aw& eum fundum. poft mortem íuam reftitueret
Sempronio: eiusdem legatarii fidei commiferat, vt Titio da-
ret centum: quaeritur, quid iuris fit? Etait Marcellus, fi Ti-

tio teftator centüm ex fruCtibus, quos viüüs legátarius per-
ceperit, reliquerit *?, et l.eg.ätgrius poft tantum temporis de- -
celfiflet, vt ex fruCtibus centüm fierent, Titium ceritum acce- .

in nota: Flor. dedito. . Habuit itaque tunc in fuo textu: detitione, quod ap.

Hai. et Vulg. legitur. BR. | 53 Ap. Hal. 4uis, abeft. GEB. — 54 Hal. prae-
figit fi. GEB. 55 Hal. ficut fi. fundus, illis nempe: vtramque legatum. eft,
cum, omiffis. G EB. 56 Hal. effet. 57 Yaur. refcriBferunt. GEB. — 58
Hal. feruiet. GEB. 59 Taur. perDeuiat. GEB. — 6O H. a Porta in II. no-
tat: In P. Flor. trecentuim. Etita eft, fed ex temeraria cuiuspiam correctione,
quam Taur. merito contemfit. BR. 61 Hal. debeatur. GEB. — 62 Hal. in-
ferit vt. GEB. 63 Hal. quae, loco: fi qua. GEB. — 64 Taur. fuperua Qiia.
65 Hal. ei, loco: vt. 66 Ap. Hal. refponforum, abeft. GER. 67 Hal.
licebat. GER. 68 Taur. Bacantia. GEB, 69 Flor. hic et mox iterum:
fideicommifferat. GE?. — o Hal. perciperet, velipuifet. GEB. | 7k Ap. Hal.
quantum, abcit. GEs, — 72 Hal effet. . 73 Hal. effet. GEB. Z4 Hal.

/4 P :
Fto. refponforum, ?* |.
: | fialiquis ex his antedecefferit, non omnibus.

pturum : fi poft acceptum legatum confeftirn. deceffiffet lega-
tarius, Titii fideicommiffum extingui: quia placet, non plus
poffe rogari qué&m reftituere, quam quantum ** ei relictum
eft *?. $— Sed fi Titii fideicommiffum non eft *? in tem-
ipus mortis legatarii collatum, ait Marcellus, .confefemm fidei-
commiffum ! Titio dandum, fed cautione exacCta, quanto am-

plius ceperit,jreddi; quam cautionem ita committi, fi *prius ,
legatarius decefferit, quam ex fructibus ccentüum. perciperet:-

fed vix eft, vt legatariumy ex reditibus voluit "* ante dare,
quam fructus legatarius ** percepilfet. Certe erit legatarius
audiendus, fi velit totum fuündum praeftare, |fi de reftituendo
cauetur ^5: abfurdum enim. eft, de fuo eum praeftarej cén-
tum: maxime Ífi fundus cefitum, vel non multo pluris eft:
quo iure vtimur.. $. 5. Si quid alicui licite fuerit relictum,
velius aliud *?, quod ipfe quidem propter corporis fui vi-
tium, vel propter qualitatem relicti, vel aliam quamcumque
probabilem 75 caufam habere non potuit, alius tatrieri hoc ?
habere potuit: quanti folet comparari, tantam aeftimationem
accipiet. $. 6. Vt quis heredem inftituat aliquem, rogari
non poteft: plane Senatus cenfuit perinde habendum, atque
fi rogaffet hereditatem reftitui. $. 7. Quid ergo, fi heres
poft mortem fuam rogatus fuerit hereditatis füae partem quar-
tam reftituere? Verius effe exiftimo, quod et Scaeuola no-
tat, et,Papirius/ Fronto fcribit, valere ?? fideicommiffum, at-
que fi :de; hereditate fua. reftituenda/rogatus eíffet: et eate-
nus reftituenda eft **, quatenus hereditas teftatoris patitur. ??,

Bfecundum vulgarem *? formam iuris, -$e-8e-Bett fi liberos

fuos emancipare rogatus fuerit *^, non cogitur hoc facere: -

poteftas enim patria inaeftimabilis eft. .$.—9- Aedes deftruen-
dae neque legari, neque per fideicommiffum relinqui pofiunt :
et ita Senatus cenfuit. $. 1o. Si fideicommiffum .relictum-
fuerit.feruo alieno fine libertate, et ad libertatem peruenerit:
dicendum eft, poffe eum admitti ad capiendum. $. rr. Diui
Seuerus et Antoninus refcripferunt, eum qui.rogatus eft **
fub condicione fratris füi filiis reftituere, ante diem fideicom-
miffi cedentem necquidem ex voluntate eorum poffe reftitue-

re his in poteftate patris agentibus: cum polfit, die fideicom--

tniffi cedente, fui iuris conftitutis ipfis debere ** reftitui: vel
$. 12. Ijdem ?*
Principes refcripferunt, filiis ante diem fideicommifli venien-
tem reftitui hereditatem maternam neceffe non effé:, fed prae-
ftare heredem poffe vulgarem $? cautionem, aut fi praeftare
eam non poterit, mitti liberos in poffeffionem fideicommitfi
feruandi caufa: vt pro pignore, non vt pro dominis poffi-
ideant, vel ?? alienandi ius, fed vt pignus hábeant: vt filius
per patrem fru&tus confequatur, et feruus per dominum. $. 13.
Cum ?? erit rogatus, fi fine liberis decefferit, per fideicom-
miffum reftituere: condicio defeciffe videbitur ?*, fi patri
fuperuixerint liberi: nec quaeritur ?2 an heredesiexftiterint/
,'?. 14. Diui Seuerus et Antonifus refcripferunt, eos ??, qui
fteftamento vetant quid alienari , tiéc caufam exprimunt, pro-
pter quam id fieri velint: nifi inuenitur ?** ;perfona, cuius re-
fpe&tu hoc a teftatore difpofitum eft *?, nullius effe momen-
ti fcripturam, quafi nudum praeceptum religquerint ?^; quia
talem legeni;teftamento non poflunt *" dicere. Quod fi li-

: beris,
et omnes : volgerit. BR. 75 Ap. Hal. legatarius, abeft. Gx B. 76 Hal.
caueatar. 77 Ap. Hal. vel ius aliud, abiunt. GE. 78 Taur. probaVi-
lem. GEB. . 79 Ap. Hal. boc, abeft. GE B. — 80 Taur. Balere. GEB. . 81

Hal. et eatenus reflituendam. 82 Hal. pateretur, loco: patitur, et poft hanc
vocem punátum collocat, et periodum claudit. Reliqua autem ad fequentem
refert, 7Z fed in: et commutato. GEE. 83 Taur. &Olgarem. GEB. — Conf.
Noodt. £1, de Iuvisd. 4. BR. 84 Hal. addit 44s. GEE.
86 Ap. Hal. debere, abeft.. — 87 Taur. Idem. GER. 88 Taur. 4 Olgarem. G E. B.
. 89 Hal. vec vt, loco: vel. GEB. — go Hal. et Vulg. inferunt 4wis.BR. — 91 Taur.
videVitur. GEB. — 92 Hal.quaeretur. GER. — 93 Hal. eormm. Tu vide Duker.
ad Opuft. de Latin. Vet. ICt. p. 348. BR. — 94 Hal. et Vulg. inueniatur. BR.
95Hal.fit, loco: eff. GEzR. — 96 Hal. veliquerint. Gk&. — 97 Hal. poffint. G E B.

Qqqq3 — . 98

85 Hal. effet. :

- W

A. ÍCaXcenm .,

. S*N;L ä : iï fs

[ 4 , e.'f«fïjlgäï 4nid

. 30??.»
! F

k:
j ;(æ»(-.gf;/?l
L. deabom.

) beatur

Y 4 F 4 : .X

IUL

Eejs

ï *

||

]
d

?a'—(., £ ;

CMMMALOTÉE ;

| n e4«24 du dam ,
; d

;

perzese """'5 a. £ ,

. "]
L/ 1 LC CAVUAA

* d
b m ljl.
—anÜ " d

*

! J nám,

)5

p

l

&
w
Ed

uLO

$60

beris, aut pofteris, aut libertis, aut heredibus, aut aliis qui-
busdam perfonis confulentes, eiusmodi voluntatem fignifica-
rent: eam feruandam effe: fed haec neque creditoribus, ne-
que fifco fraudi effe: nam íi heredis, propter ?? teftatoris
creditores, bona venierunt, fortunam communem .üdelcom—
miffarii quoque fequuntur. $. 15. Cum pater, filio herede
inftituto, ex quo tres habueràát nepotes, fideicommifit ??, ne
fundum alienaret, et vt in familia relinqueret: et filius dece-
dens, duos heredes inftituit, tertium exheredauit, eum *??
fundum extraneo legauit *: Diui Seuerus et Antonijfus re-
fcripferunt, verum effe, non parüiffe voluntati defuncti filium.
$. 16. Sed, et ^. i cum duos exheredauit ?, vnum heredem
inftituit, fundum ^ extraneo legauit, vt ? putat Marcellus,
poffe exheredatos petere fideicommiffum. — Quod 7 euenit, et
fi viuus filiós emancipaffet, et poftea fundum alienaffet. $17
Sed fi omnes filii heredes inftituti /fint, ex. difparibus partibus,,
nofi poffunt petere fideicotumiffum exjminorg parte fcripti, vt
viriles, non hereditarias partes in eo habeant: verum eft enim
in familia reliquiffe, licet vni reliquiffet. $—18. Item fi vnum
heredem inftituiffet, inec quicquamy legaffet, exheredati nihil
interim, quamdiu in familia res, eft, petere poflunt. $. rg.
Interdüm etiam cum luero heredpsy moritur feruus legatus, vel
per fideicommiflum reliétus: veluti ü'ali?nus, vel Jieet pro-
prius, pluribus táfen feparatim ^ ita relictus, vt vnusquis-

que in folidum capiat: fcilicet y $ fine culpa heredis mor-
tuus fit. : | |
janm, CXV. Vr»iAxvs libro ugämm E T4-Mw
4dee modo, cvPI1O DES, OPTO,DES ?, CREDO TE DA-
""rvRVvM, fideicommiffum eft. |
CXVI. FronEN T1iNvs libro"XI-Infüitutionum. Le-
GATVM eft delibatio hereditatis, qua teftator ex eo, quod
vniuerfum heredis foret, alicui quid collatum/velit. && He-
redi a femetipfo jlegatum dari non poteft, a'&e-*? coherede
poteft. Ttaque fi fundus legatus fit ei, qui ex parte dimidia
heres inftitutus eft, et duobus extraneis, ad heredem, cui le-
gatus eft, fexta,pars.fundi-pertinet: quia. fe vindicare non
poteft,'aà Coherede vero femifíario, düobus extraneis concur-
rentibus, Inon/ amplius tertia parte: extraneifautem et ab ipfo
herede, cui legatum eft, femiffem, et àb alio herede trientem

vindicabunt. $. 2. Alienus feruus heres inítitutus legariipfe

4 fe nec totus, nec pro parte poteft. $-9« Seruo heredita-
rio recte legatur, licetea- ** adita non fit:, quia hereditas per-
fonab defunéti, qui eam reliquit, vicefüngitur. $. 4. Fundus
legatus talis dari debet, qualis relictus eft itaque fiue ipfe fün-
do heredis ferüitutem debuit, fiue ei fundus heredis, licet
confufione dominii feruitus exítinéta fit, priftinum ius refti-
tuendum eft: et nifi legatarius imponi feruitutem patiatur,
petenti ei legatum exceptio doli mali opponetur: fi vero fun-
do legato feruitus non reftituetur, actio ex teftamento fupereft.
CXVII. MancraAwvs '? libro XIII. Tnfeitationu
Sr ovrpjrelictum fit ciuitatibus, omne valet: fiue in diftri-
butionem relinquatur, fine in opus, jfiuejám- alimenta, vel 13
in eruditionem puerorum, fiue ** quid aliud.

CXVII. NERAT1Ivs libro X. Reguleram.. ET xo

98 Gothofr. in nota: nam fi propter heredis. Hal. Integra le&io ap. Hal. eft:
nam fi propter baeredis creditoves teflatoris bona venierimt, GEB. 99 Hal.
fideicommififfet, et in fequentibus: znffitwzffet, et: exbaevedaffet. GEB.- 100
ial. eumque. GER. I Hal. legaffet. 2, Vulgo et, abeft. Bm. 3 Hak
yurfus: exbaeredaffet, iuflituiffet, legaffet. G E B. 4 Hal. fundumque. G E.
5 Ap.Hal. et Vulg. vt, abeft. n&.— 6 Vulg. Idem,loco: Quod.BR. 7 Hal.
vel proprius, fi tamen pluribus feparatim effita velidus. GERB. 8 Ap. Hal.
fcilicet fi, abfunt, antecedentibus: Si tamem feparatim —— — — — im (olidum ca-
piat, parenthefi inclufis, G ER. 9 Hal cwpio, vt des, opto, vt des. GER.
10 Pronomen hoc videtur expungendum, ortum nempe a continua: fcriptara.
Scriptum erat: poteflacoberede, quae forte aliquis male diftinguens: potefla co-
berede conuertit in poteflate coberede, et ex hoc fenfum non habente alius di-

ftrahendo literas: potef?a te coberede, efhuxit. Editores tamen omnes refpuunt, |

TvTVRVM TE TiT10. :

gati. $. r. Omnibus, quibus fideicommiffum relictum eft, ad .

| colonum autem cum herede ex conducto, habere aCtionem.

.eit, fed addi poterat Eundem habere: fiut, loco: fumt. GER.

DIGESTORVM LIB. XXX.

modo relictum, Ex1G0, DESIDERO VTI DES, fideicom-
miffum valet: fed et ita, vorLo HEREDITATEM MEAM
TrTiI ESSE, SCIO HEREDITATEM MEAM RESTI-

f? Avrt'€ A

« a " Pï AUOVT UVEU
Regüluum. $T $kR- —

s

CXIX. MaARncriANys libro I.

vvs vetitus eft a teftatore rationes reddere, non hoc confe-

quitur, vt ne *?, quod apud eum fit, reddat, et lucrifaciat,
fed ne fcrupulofa inquifitio fiat: hoc eít, vt neglegentiae ra-
tio non habeatur, fed tahtüm, fraudium *9; Ideo et manu-
miffo non videtur peculium legari/ per hoc, quod vetitus eft bumn ,
rationes reddere. | AC
CXX. VrnPrrAwvs librolL,Refponforum *7. Nis:nr , . .
" : L. 5dorr r an ; DN ; 14 pro NW'(W
iproponi *?, cur/prohibeatur heres aedificia diftrahere, quo- ^ " .
rum *? reditus fportulae funt relictae: falua tamen caufa le i,,**f;üm
diftractionem jconfentientibus| nullam fideicommiffi petitionem ^ 'äz*ïf""'t'
fuperfuturam. $9« Fructus ex fundo pure legato poft adi- — "^
tam hereditatem a legatario perceptos, ad ipfüm pertinerez

47

EEE /
Jiarc. CXXI. MancrANvs librollIl.-Regulamm. Sx ovis ^ (ayrecd-
legauerit Titio cum Maeuio: et fine altero alter ad legatum ..
admittitur:-nam et cum dicit Praetor, vkENTREM CVM
LIBERIS IN POSSESSIONEM ESSE IVBEO, etfi non
intliberi, venter in poffeffionem mittetur,, '!f«7*-
. CXXII. PaAvrvs libro IlI..-Regularume CrivriTa-
TiBvVs ?? legari poteft etiam quod ad honorem ornatumque , ..
ciuitatis pertinet ^'. ^ Ad ornatum, puta quod ad inftruen-^7/^4« *
dum forum, theatrum, ftadium legatum fuerit. .Ad hono-

rem, puta quod ad munus edendum venationemhe! ??, ludos) 4« «t d-

fcenicos; ludos Circenfes, relictum fuerit ??, aut quod ad ï/c*(mï"*'af'f
diuifionem ?* fingulorum ciuium, vel epulum, relictum fue- -
rit: hoc amplius, quod Zf alimenta infirmae aetatis, puta fe-
nioribus, vel pueris, puellisque, relictum fuerit, ad honorem
ciuitatis pertinere refpondetür ??. $.1r. Lvcivs Txrrzvs
ET Ga1vs SkEivs Pvsrn10 MAEv1O iDÉCEM/ DARE .
DAMNÁS SVNTO; CGaius Seius heres non exftitit: Sabinus /' t^
ait, Titium folum legatum. debiturum ?5, Nam Seium pro .
non fcripto habendum effe: haec fententia vera eft: hoc eft,
Titius tota déém debebit ??. $. 2. Eum, cui fub hac con-,,
dicione fundus legatus eft,|fi centum/ heredi dediffet, fi tzfi-.|
tum fit in pretio fundi, quantum heredi dare iuffus eft: non —
eft legatarius cogendus fidéicommiffum a fe relictum praefta-
re: quoniam nihil ex teftamento videtur capere, qui taiftum,
erogat, quantum accipit. — - p | |
CXXIH. Mancrerrvs libro-fingulari Refponforum:
Lvervs TiTivs, cum duos filios heredes relinqueret, te- , ;
ftamento 1ta |cauifh QvisQVIS MIHI LIBERORVM .|(/ facudL,
MEORVM HERES ERIT, EIVS FIDEI COMMITTO,
VT SI QVIS EX HIS SINE LIBERIS DECEDAT, HE-
REDITATIS MEAE BESSEM, CVM MORIETVR, FRA-
TRIBVS SVIS RESTITVAT: frater decedens fratrem fuum
ex dodrante fecit heredem. — Quaero, an fideicommiffo fatis-
fecerit ? Marcellus jrefpondit $d,quod ex teftamento Lucii Ti- ;
tii fratriteftator debuiffet, pro.ea parte, qua alius heres ex-

fed et MSS. et in his Vat. Otob. habet: te, fed expunctum. BR. Reliqua MS8.
funt: Pal. I. IT. II. V. Bynkersh. Inter Editores refpuentes etiam Hal. eft. GER.
t1 Hal. et Vulg. baereditas, loco: ea. BR. 12, Vulg. Nor. ceterae; MAR-
CELLV'S. gR. 13 Hal. et Vulg. fiue. BR. 14 Vulg. inferit 7&. BR.
15 Hal. et Vulg. zec. BR. 16 Hal. fraudum. GEsB. — 17 Hanc infcriptio-
nem Hal. habet integram, ita tamen, vt addat: vefpondit. GEB. I8 Vulg.
proponitur. BR, 19 Gothofr. in nota: e quorum reditu fportulae. Hal. Ia
20 Hal. in-
ferit: etiam. GEB, | 21 Hal pertimeat. — 22 Hal.ad edeudum munus, venatio-
nein. 23 Ap. Hal. relichum fueviut, abfunt. G x a. 24 Copiofe Raeuard.
II. Vav. 16. BR. 25 Hal. videtur, loco: vefpoudetur. GEBR. ^ 26 Taur.
deVitavum. GER.. — 2/7 Ap. Hal. bot efft, Titius tota decem . debebit, abfunt.
* ^ GERBR.

j

-

X lg
J

DIGESTORVM LIB. .

titiffet, peti poffe, nifi diuerfum fenfiffe eum probaretur: nam
paruum ?? inter hanc fpeciem 4ntereft, et cum alias creditor

nem contra tabulas petierit: ficut legata, ita et m?ägceptio i

LIB. XXXI. $61

yare. pro parte, quam patronus abftulit, minuetur.

c:k?;b'"
CELÉE« MR

, debitori fuo extitit heres ?? : fed plane audiendus erit cohe- CXXVI. PAvrvs libro fingulari jde-feeundis.-tabulis, ;
- ^* res, fi probare poffit, ea mente teftatorem heredem inftituiffe| Ag gxuknkDjATI fuübftituto inutiliter letïäïääwx- L^.
fratrem füum, vt contentus inftitutione, fideicommiffo abfti- | go nec a legitimo exheredati fideicommiflum dari po.ferit: E.
nere debffet 39. $. r. In teftamento ita.fcriptum eft, G- | quod et legitimi eo iure praeftare coguntur, qu&ifi *9 fcripti
10 SEr:O ILLVD ET ILLVD HERES MEVS DATO: ET , fuiffent. Sed fi committente aliquo ex liberis ** Edictum
f;-,,(.t,,(ï.;fæE ROGO, Skr, FIDEIQVE/TVAE MANDO, VTI EA | Praetoris, quo contra tabulas bonorum poffeffionem]pollice- ; j 55 .

h. [

OMNIA, QVAE SVPRA ?* SCRIPTA SVNT, REDDAS
SINE VLLA MORA, EI REDDE RES IPSE ??. Quae-
ro, an tacitum fideicommiffum f(it, cum perfonam tettator, cui

tur, fcriptus quoque filius contra tabulas bonorum poffeffio-
nemjpetierit: fuübítitutus eius, legata pro modo patrimonii, — —— . . —
quod ad filium peruenit;-praéftabie perinde ac fi id quod per L,,w".,,,.,,».,;mw- TET

T. .*-711—;?44

Jpyod reftitui vellet, teftamento non fignificauerit ? Marcellus.réfpon- | bonorum poffeffionem filius habuit, a patre accepiffet. .z m
Ea s dit; fi in fraudem legum tacitam fidem Seius accommodaffet, | Cum a poftumo ita legetur, st HERES ERIT, et non nato
u r nihil ei prodeffe poteft ??, fi his verbis paterfamilias cum 'eo | poftumo fubftituti adeant: legata eos debere, exiftimandum
Jitus locutus effet: non enim. idem circumueniffe minus leges ef- | eft, quae ille, fi viueret debiturus erat. .
i, f&imandus eft 3*, cum perinde incertum fit; cui profpectum CXXVIL. IDxeM libro "ffetiasi domimnoGedicillomaum.
voluerit. i. : | zi -4 , Zk FRATRIS 7 poítumo fideicommiffum dari po'te&;fol'
A CXXIV. ,Ng&naT:vs libro V. Membranarum. Sr|enim voluntas feruatur in fideicommiffis: /et optinuit Galli
ld. « . HEREDES nominatim fnumerati dare quid damnati funt, | fententia, alienos quoque poftumos legitimos nobis heredes
propius eft, vt viriles partes debeant: quia perfonarum enu- | fieri. Mae oA | |
meratio hunc effectum habet, vt exfequentur in legato prae- CXXVIIL. MancrANvs libro II Ifttutionum.,, S1 — /// .
ftando, qui ?5 fi nominati non effent, hereditarias partes de- | Tv TO R pupillam fuam contra Senatusconfultum vxorem du gpete
: bituri eflent ?5.. ^JA£., | : xit, illa quidem ex teftamento eius capere poteft, ipfe autem t1$ 50
LA M CXXV. jR.yrrE tv s) M A3c-Ew v-s- 3&1ibm.üng-u.larl'äd. non poteít: et merito: delinquunt enim hi& qui prohibitas
egem dalei . S1 HERES centum pràecipere ?? iuffus | nuptias contrahunt: et merito puniendi fünt, quod imputari
',',,M fit, et reftituere hereditatem, et patronus bonorum pofleifio- | non poteft mulieri, quae a tutore decepta eft. |
: ' Jt,ä Jee fne3)$; 6 XYxx. Q(/;/&'Vt SCCE Z'x:/a//('t.'(" /i[s:: XXK Á. OX '€creétn&..,,
E A4asLIBER |TRIGESÍMVSPRIMYS.-«c»«. A
^DE LEGATIS ET FIDEICO M- bet ?, et hoc repellatur, non idem - dicendum eft:: pone eum,
! MISSIS.LZ. A cui deäergl et Stichus legatus eft, rogatum feruum manumit-
» ; WOH S E. 9 us tere: fi Falcidia locum habet, ex decem vtriusque legati quar- -
CLVL—PIANVS hbro'ïäüææfäwäæbmua.)m&wm - ta deducétur: igitur, repudiato feruo, non guitabüur (ï)nus
H N ARBITRIVM alterius conferri legatum, veluti condi- deductionis, fed legatarius ex pecunia duas quartas relinquet.
e cio, poteft: quid ^ enim intereft ? s TrTivs 1N CA- VL. IpEw libro jingulari-d49legem-Faleidiam GRE- | J X
A p PITOLIVM ASCEND;&fyllrr; mihi legetur, an, s1 vo- ! GE autem legato, non poteft * quaedam ? fperni qüaedam
Ug o OVER ER $. 1. Sedjcuni) ita;legatum fit, pupillo fiue pupil- vindicari: quia non plura, fed vnum legatum eft. Idemque

h !

]Jae ARBITRIO TvTORVM, neque condicio ineft legato,
neque mora: cum placeat, in teftamentis legatum in alterius

libus.

VIL InxM libro VI

dicemus *?, peculio legato, aut vefte, aut argento, et fimi-

! Viloiss, arbitrium]collatum, pro viri * boni arbitrio accipi: quaeenim | — .. ad-Plautium. S1 Tirro et
mora eft in boni viri arbitrio, quod iniectum legato velut. cer- | ei, qui capere non poteft, decem legata-fint: quia duobus he- ]. L*
tam quantitatem exprimit, pro yiriBtis videlicet patrimonii ? re& dare,damna£ur, et vnus. capere non poteft, quinque fola — .
| Il. PAvrvs libroj ad Edi&tum. Qvorrees ! Titio dantur. b VN o | ;
nominatim plures?ré&Tn legato exprimuntur, plura legata funt: .. VIIL InEw libro][Xj32-Pleutium. . Sx ovis feruum
ul * fi autem füpellex, aut argentum, aut peculium, aut inftru- | heredis vel alienum lega uex'1twï-ï, etis fuügiflet *^: cautiones :
jui mentum legatum-fit, vnum legatum eft ?. |— 77 interponendae fünt de reducendo eo:;fedj*? fi quidem viuo L 1 àá
L. T. II IpEM libro IV. "*adsPleutiumz |51 rTA/legetur, teftatore,fugerit, expenfis legatarii reducitur, fi poft mortem, , 1 45c o
HERES DARE DAMNAS ESTO, SI IN CAPITOLIVM |fümptibus heredis. $. r. [Si| itallegetur, SEMPRONIO Dk- ^" w;
NON ASCENDERIT: vtile legatum eft, quamuis in potefta- | CEM, AVT, SI NOLVERIT, |HOMINEM ScricuvMw d- ;ta e o.
te eiusfit, afcendere, vel non afcendere. ^ . . | LEGO: hoc cafu duo legata.funtz fed vr.mrïï* contentus effe dedet:
— ]V. Inew libro VIlL-3d-Plautium, NEMINEM eius- debet. $. 2.'Si quis legauerit ex illo dolio amphoras decem: j ^emee:. L* 6,
F* ; i^nollc, dem rei legatae fibi * partem welle,jpartem nolle, verius eft. | etfi non decem, fed pauciores inueniri poffjnt, non exftingui- y;,,
Edl V. Ip&w libro "Giraeítionura Skp nvonvs| tur legatum: fed hoc tantummodo accipit?/quod inuenitur.
! : legatis relictis, vnum quidem repudiare, alterum vero ample- | $.a« Si inter duos dubitetur de eodem leg;ato, cui potius dari
&i poffe, refpondetur. .$—x. Sed fi vnum ex legatis onus ha- | oportet 15: vtputa fi Titio relictum eft *^?, et duo eiusdem
n | | p i nominis

^ Haladdit: LIBER SECENDVS. GEB.. ..2 Hal, in margine:

GEB. 28 Gothofr. in nota: l. þärum.: Ita Hal. et Vulg.i* BR. 29 Hal )
| alias, nom potefl: quia enim. GE B. 3 Conf. Iof. Aueran. 11. Interpr. Iur.

debitori fuo baeres exfliterit. — 30 Vulg. abflimeret. BR. — 3 Ap. Hal. fupra,

abeft. GEB. . 32 Gothofr. innota: Zl. et reddas ipfe. Ita Hal. GEB. — 33 | 22. GER. 4 Taur. Biri; GEB. — 5 Ap Hal. ef?j, abeft. GEB. — 6 Taur.
Ap. Hal. potefl, sbeft. G E. 34. Hal. exiflimandum effe. GEB. — 35 Hal. | Vi. GEB. — 7 Hal. Pabeat. 8 Goth.o.h'. in nota: non poffunt. Hal. GEs.
quod,loco: qui. GEB. — 36 Hal. funt. Vulg. forent. BR. — 37 Hal. et Vulg. | 9 Vulg. inferit res. B R. Io Vulg. dzczmu;. £ R. 11 Hal. leg(;[,'e?. GE B.
IVLIANVS.s&R. 38 Vulg. percipere. BR. — 39 Vulg. perceptio. BR. — 40 | 12 Vulg. fugevit. BR. — 13 Hal. et, loco: fed. GEB. . 14 Gothofr. in nota:

Sed mihi vifum eft, effe le- .
vniCOnteutus. Idem
.MSS. funt. Pal.
16 Hal. fit.
17

41 Hal. et Vulg. inferunt zw. 'Tu Al vno. ita Hal. et editi omnes, etiam ícripti.

Hal. et Vulg. quafi, loco: 4uo, fi. BR.
42 Hal in margine: alias, bae-

vide lac. Curtium 11. Conieciur. 48. BR.
vedi poflumo. GEB. -

gendum: vmico, quod Taur. facile repraefentare potuiffet :
Bynkersh. Libro et cap. Obf. fupremo placuifle vidi. B.
I II III. Otob. Bynkersh. GEB.

]

15 Hal. oporteat. GEB.

nominis amici teftatoris veniant, et legatum petant, et heres
foluere paratus fit, deimde ambo defendere heredem parati
fint; eligerg.debere heredem, cui foluat, ,v& ab eo defenda-

tur *7, . $..4. Certam pecupiam legatam fi et legatarius

et fübítituti legatarii peterent;&5, et heres foluére paratus fit:
fi ambo defendere heredem parati fint *?, eligere debet he-
'res, cui foluat, vt ab eo defendatur: et fi neutrius manifefta
calumnia videatur, ei potius foluendum, cui primum legatum
eft. $. 5. Si cui certam partem hereditatis legauero: Diuus
Hadrianus refcripfit, vt neque pretia manumiflorum neque
,,, funeris impenfa déduceretur. — 1 7/. |
$du , IX. Mop ÉgrÁEvs libro EX-;Regelazum. Cvw Av-
TEM pars. bonorum ita legatur, BONORVM MEORVM,
QVAE SVNT, CVM MORIAR: dog ?? et manumifíforum
, pretia e ^* medio deducenda funt.. | d
adca; X. ladiorzNYs ^^ Wbto IlyexDlamte Cvw Fvx-
pvs noiinatim legatus fit ?^?, fi quid; ei poft teftamentum
factum adiectum eft ^*, id quoque legato cedit, etiam £ illa
verba ?? adieCcta non ffit, Qvxr MwEvs ERIT: [l modo

teftator eam partem . non feparatim. poffedit, fed vniuerfitati

prioris. fundi adiunxit. UE
Jael«s, XI. PowPoNiI libro VH-e-PlautiqQ. STATV-
LibERVM db herede ne tunc quidem, cum dubia fit eius ex
teftamento libertas, legatum fine libertate accipere pofle, La-
beo ait: quia feruus eius eflet, fed fi heres eandem condicio-
nem legato infferat ^5, quae libertati a teftatore data ^" prae-

pofita fuerit, valet lemgatum, nam et fi. cum moreretur he--

res, feruus liber eífe iuffus eflet ^?, recCte fine libertate ei ab
herede legari poffe conftitit: quia ^? fuperuacuum f[it, ei li-
bertatem dare, quam ex teftamento heredis capturus non fit,
fed ex ?? teftatoris habet. $. r. STrcHvw AvT PaAm-
JPHILV:MM, VTRVM HERES MEVS VOLET, Ti:T10 Da-
TO: DVM VTRVM VELIT DARE, EO DIE, QVO TE-
STAMENTVM MEVM RECITATVM ERIT, DICAT:
fi non dixerit heres, Pamphilum an Stichum dare malit, per-
inde obligatum-eurm effe4puto, ac fi Stichum aut Pamphilum
dare damnatus effet, vtrum legatarius elegerit. Si dixerit,
fe Stichum dare velle, Stitho mortuo, liberari eum. — Si ante
diem legati cedentem alter mortuus fuerit, alter qui fuper-
erit, in obligatione manebit. Cum autem femel dixerit heres
vtrum dare velit,;-ggqtæ;evgfemggtiam non poterit: et ita et ?*
Tuliano placuit. .. ——
XIl. Pavrvs libro TE-ad-

tas fit: heres pecünidm*lecatam dare compellitur: fiue de

fuo, fiue ex venditione rerum hereditariarum, fiue vnde vo- -

luerit. $. r. Quod ita legatum eft, ue&RES, CVM MORIE-
TvR, Lvcio Tir:0.DATO DECEM, cum incerta die
legatum eft, ad heredes legatarii non pertinet, fi viuo herede

decefferit. s
XIII. PoupProurvs libro Vik- QOvr1 pv-
os reos eiusdem pecuniae habet ??, "T'itium atque Maeuium,
.iMa legauit: QvoDp Mini TiTi:vs pEeBET, Mazcvio
HERES MEVS DATO: QvOoD ?? MAEgvivs DEBET ?*
SEk10 DATO: his verbis onerat heredem, sese cum actio-

17 Hal. addit: coufiat, GEB.— 18 Hal. fubflitutus legatavii petat. GE . 19
Hal. et Vulg. funt parati. BR. — 20 Ap. Hal. dos, abeft. GEB. — Vulg. conuer-
tit in do. R R. 21 Hal. de. GE B. 22 Hal. Labeo. GEB. . 23 Hal. eff.
GE B. 24 Hal. fit. | 25 'Yaur. Berba. GEB. 26 Vulg. inferuit. BR.
27 Refcribe: datae, librarius ad fequens vocabulum refpexit. Ex editis folus
Hal. data retinet. — Idem faciunt MSS. nifi quod haec vox in Pal. IV. prorfus
deficiat. Rurfus pro: praepofita, omnes editi, etiam Hal. habent: propofita,
quod etiam praefero. — Scripti tamen quinque ex o&o Florentinam feruant. Pal.
H et Otob. habent: propofita. et Pal. I. appofita. BR. . Florentinam feruant Pal.
L. HI. IV. V. Barb. Vat. Cum Pal. et Otob. facit Bynkersh. GEB. — 28 Vulg.
fit. BR. 29 Hal. et Vulg. quod. BR. 30 Ap. Hal. ex, abeít, et paulo.
poft; babet pariter abeft, GE B. — 31 Hal etiam, loco: ct. GEB. 32, Hal.

fit.

Lseliume. Sr PECV-|
N1A legata in bonis legafitis non fit, foluendo tamen heredi-

..52 Hal. baberent, GER.

x L

p
DIGESTORVM LIB. XXXL

4

fft "
nes fuas heres Maeuio praeftiterit aduerfüs /Titium, videtur 33

Maeuius facto eius liberatus effe: et idcirco Seio heres tene- Luee pea ab

bitur. $. r. Si is, qui vnum reum habebat, quod is fibi de- "
beret, duobus in folidum feparatim Iegaffet:*onerïur heres 1 £c/; ?*
duobus fatisfacere, vni aCtione 2? icedendo, alteri' pecuniam -
foluend 0. 4 jg !g—æz | L--,"'ï 'ræffn'bm/ m C COU dQ . *X d
: XIV. Pavrvs libro IV .ed-Vitellinz r'ïäm d
feruus et legatus et liber effe iuffus,fitg fauor libert-äï:gpraäi- Uf'f ,
ualet, fin autem et in pofteriore"fcriptura/legatus eft 37, et |
euidens ademptio libertatis oftenditur: legatum propter de- -
fqnö"ti voluntatem praeualebit. . $. 1. Seruo alieno herede in- -
ftituto, poft mortem domini eius, cui "ad'quiütä,ä"ereditas 28
et libertatem fideicommiffariam dari poffe conftat.- :
AdomXV.;CELsvs libro VI. Bi . $1 Qvis duo-
bus heredibus inftitutis, ita legauerit, STrcHvM Av D E-
CEM HEREDES DANTO: non poteft alter heredum quin-
que, alter partem Stichi dare, fed neceffe eft, vtrumque aut -
Stichum totum aut decem, foluere, . - Ti |
.. XVl. Ingw ?? libro XXE-—Disef SI Trrro
aut Seio, vtri heres vellet, legatum relictum eft: heres alteri
dando, ab vtroque liberatur: fi neutri dat *9, vterque perin- -
de petere poteft, atque fi ipfi foli legatum foret, nam vt fti-
pulando duo rei conftitui poffunt, ita et teftamento poteft

"1

Ao T. fieri.

-Xyïï. MancEerrvs libroX-Bigetteeme Str ovis
Titio,deCém legauerit, et rogauerit *^, vt ea reftituat Mae- 4'eurh.
uio, Maeuiusque fuerit mortuus: Titii commodo cedit, non -
heredis: nifi *? dumtaxat vt miniftrum Titium elegit **,

Idém eft, et fi ponas vfimfru&tum legatum. $. r. Si heres

damnatus effet, .deCémy vni ex libertis dare, et. non conftitue-
rit ^? cui daret: heres omnibus eadem decem praeftare co-
vendus eft, - £a p6 : |
XVIIL (OELsvs libo XV&. Digefesem. — Hramnr-
DEM meum ita &i obligare poffum, vt fi, quandoque 45 ego
moriar, tuus feruus Stichus non erit, dare eum tibi damnas

XIX. IpnEw.libro ;UUBT IS, cui le-
gatus fit Stichus, aut Pamphilus, cum Stichum fibi legatum
putaret, vindicauerit: amplius mutandae vindicationis ius non -
habet: tamquam ** fi damnatus heres alterutrum dare, Sti-
chum jdederit;, cum ignoret *? fibi
dare, nifMl repetere potfit ^?. L
: X. InEM libro & Er Pnocvrjo
placgbat, et a patre fic accepi? quo&, feruo communi legatum
fit, fi alter dominorum omitteret, alteri non adcrefcere: nomn
enim coniunftim, fed partes 5? legatas: nam ambo fi vindi-
carent, eam quemque legati pertem habiturum 5*, quam in -
ferhg haberet ?*j .. i H s ;
AXI. Ingw libro XX.-Bie um CvMw QvIDAM
vxori fuae dotem reddidiffet, 53 quadraginta ei legare voluif- . as
fet, et quamquam fciret dotem ?* redditam, hoc tamen/prae- [ )
textu vfus eflet, quafi dotis reddendae nomine eam fummam
legaret: exiftimo, deberi quadraginta: etenim reddendi ver-
bum 5?, quamquam fignificationem habeat retro dandi, reci- -
pit tamen et per fe dandi fignificationem,

AXII.,

35 Vulg. inferit: mbi. Em. 34 Áp. Hal. debet,
35 Vulg. videbitur. B R. 36 Hal. et Vulg. a&ionem. BR.
37 Vulg. fit. BR. — 38 Hal.addit: effet. Vulg. eff. &m, 39 Al. PAVLVS.
GEB. 40 Hal. et Vulg. dederít. BR. 41 Hal.idem. GEB. — 42 Vulg.
inferit: eum. BR. —— 45 Hal. wifi fi. GEBR. 44. Vulg. elegerit. B R. 45
Hal. et Vulg. confliterit. BR. — 46 Hal. vt fi quandoque, cum ego moriar. GEB. -
47 Hal. namque et, locoz tamquam. GER. 48 Hal. ignoravet. ^ 49 Go-
thofr.in nota: nihil repetere potuerit. £lal. immo ap. Hal. eft: poterit,loco : pof-
fit. GEB. 50 Vulg. inferit: videri. . BR. 51 Taur. baVituvum. GER.
53 Hal. et Vulg. praefigunt et. BR, Et Taur. erat
dare: reddidissETquadraginta. GE R. 5ï Xïulg. ign,ferit: ej, BR, T55T:uarf
:

auevVun.

et Vulg. babebat. BR.
abeft. GEB.

permiffum vel Pamphilum 11 debebdor.

20

J (u

T m

[] n

m ö/wrmï

/

Jutiiw.
Wmmt j

[

^

&j

VOOUR UW UR SERRN, QUE

(

j 4
d Olvor

EM AE d u v C i m

EM

C

|gna
32erud.

DIGESTORVM

SURXIL. In&M 1ib$*ba;TDige&9rm divide $ T.
*ivs,in teftamento füo, Publio Maeuio militiam ?9 fuam

reliquit, fiue pecuniam eius ?*, quaecumque redigi ex vendi-
tione eius potuerit, cum fuis commodis: fed cum fuperui-
xit 5* teftamento ?? fLucius Titius, militiam vendidit, et
pretium exegit, et ?? dedit ei, cui illam militiam vel pre-
tium eius teítamento]dari voluerit **: poft mortem Lucii Ti-
tii iterum Publius Maeuius vel militiam vel pretium eius ab
heredibus Lucii Titii exigebat. Celfüs ??: exiftimo pretium
militiff praeftari non oportere: nifi legatarius oftenderit, te-
ftatorem, et poft factam folutionem, iterum eum pretium mi-
litiae accipere voluiffe. Quod fi non totum pretium militiae,

L1 2ebet, fed partem viuus teftator legatariojdedit reliqui fupereffe ex-

L aetut,

'Vharz., XXIII. MARCELLYVS libro |XHE Digeftor

aCtionem, nifi heres et 53 ab hoc/deceffiffe 5* teftatorem often-
derit: onus enim probandi mutatam effe defuncti voluntatem,
ad eum pertinet, qui fideicommiffum recufat. — |/f,
J Lv-
cio Tiri0 FVNDVM SEIANVM, VEL VSVMFR V-
CTVM FVNDI SEIANI LEGO: poteft legatarius vel fun-
dum vindicare, jvel/fructum: quod facere non poteft is, cui
tantum fundus legatus eft. z T :
Jdem, XXIV. V. P1ANVvS libroIE-FEieveomuttorum.
QviDAM ita fideicommiffum reliquiffet, RoGoRESTI-

J od pv AS LIBERTIS MEIS, QVIBVS VOLEJ: Marcellus

. g f . . : : .
putauit $5, polfe herédem 59 et indignum praeferre. At [ti
jtaj HIS QVOS DIGNOS PVTAVERIS $7: petere poffe

L. 2 detunt aitjeos, qui non oiïendgþfmït. Idem ait, fi neminem elégat 9*,

omnes ad petitionem fideicommiffi admitti videri, quafi iam

praefenti die datum 5?, cum fic relinquitur **, ovrBvs vo-

LEs, nec vlli offerat. |Plane, fi ceteri defuncti funt, fuper-
ftiti dandum, vel heredi eius, fi prius, quam peteret, jdeceffit.

À. &l no- Scaeuola autem notat, fi omnes petere potuerunt *, cum nul-
Ílaevont, li offenturj cur non et qui deceflerunt, ad heredem transmife-

L/ 'ö/oorïä?

L Sfjor'äz:

runt? vtique, fi vno petente iam eligere nonjpoteftj cui det*?
videtur enim Marcellus *?, cum fideicommitlum ita relinqui-
tur, EX LIBERTIS CVI VOLVERIS, arbitrari ^?, nifi of-
ferat, cui heres velit **, et ftatim offerat, fine aliquo fcilicet
interuallo, ftatim competere omnibus petitionem: cum igitur
omnibus competat, merito notatus eft, ,cür, ^5. fuperftiti foli
putét dandum: nifi forte antequam iuftum tempus praetereat,
quo potuit eligere, cui potius offerat, ceteri deceflerint. !
WMaec, XXV. MancEsrLLvs libo 2 -Di 81

vaeuy7 - *3 — ETAR EERL TE — À s M:
TÁNMEN quibusdam abfentibus praefentes petent *?, cum

praefentf, die relictum fit fideicommiffum, caufa cognita ftatu-
endum eft, explorandumque an et alii fint petituri.
XXVL Inrgw libro 2«y4. Digeftoerum. Is, cvrvs
A feruo proprietas erat, fructuario herede inftituto, alicui eum
feruum legauit: nonjpoteft heres doli mali exceptiofie vti, fi
legatarius vindicare feruum vellet ** non relicto herediczz

víüfru£tul L fasmetcas.

AXVIL Cgi:
.ïff?

uerVum. GEB. . 56 Conferinprimis Aueran. IT. nterpr.
57 Ap. Hal. eius, abeft. G E n 58 Hal. fuperuixiffet. GEs. 59 Vulg.
teflator, loco: teflauiento. BR. 60 Hal. et Vulg. inferunt boc.. kmmoFlor.
2 fpuria manu eadem vocula, fed. poft: ez, eftadiecta. BR. — 6t Hal. volaevat.
62, Vulg. addit: ait. BR. — 63 Ap. Hal. et Vulg, et, abeft. gR.— 64 Malim : dis-
ceffiffe, vel: receffiffe, quod habent omnes fcripti etediti. BR. — Etiam Hal. recef-
fille. Scripti funt: Pal L Il. HI. V. Vat. Barb. Otob. Bynkersh. GEB. - 65
'Taur. putaBit. GER. — Vulg. putat. BR. 66 Flor. fignis confuetis transpo-
fitum : beredem poffe et indignum. Ypfi tamen alterum quoque praeferimus. In-
de tamen omnes editi: baeredem poffe etiam zudienum. BbR. Etiam Hal. GEE.
67 Taur. PVTAbERIS. GEsR. — 68 Vulg. elegerit, Hal.eligat.BR. . 69 Hal.
additfit. GE B. — 7o Hal. veliuquatur, fequentibus ; quibus voles, omiffis. G E B.
71 Vulg. addit: et alimoluerumt. BR.— 72 Hal. Marcelle. GEB. — 73 Ap. Hal.
arbitravi, abeft. GEB. — 74 MHal. mifi offerat baeres, cui velit. — 75 Hal. cuim,
loco: cur, et mox: patagit, loco: putet, GEB. 76 Gothofr. in nota: Al.
petant, Jta HIal, et Vulg. BR. 71 Hal. et Vulg. velit. &E, — 78 Vulg. in-

n j -
/

ubro**ïveæ(æge&ææ. S1

Iur. 17. GER.

!

TIVS HERES ÁTTIO

OLIB.O O XXAL

$63-

rnrnvp aut illad legatum fit, vnunr legatum eft: ?? fi'fub
contrariis condicionibus aliud atque aliud legatum eft, vnum
legatum effe arbitramur: neque refert,-e& *? heredum, et eo-
rum, quibus legatum eft, diuerfas perfonas effe: veluti fi ita
legatum eft, s NERV A CONSVL FACTVSjERIT, [T 1-
FVNDVM: SI NON ERIT
NERVA CONSVL FACTVS,j SEIVS.HERES MaEvIO
CENTVM DATO. :
XXVIIL MARCELLVYS tX Dimefterum. . C v r
PATRONTVS ex debita parte inftitutus,. fideicommiffum reli-
T : g e 2 z : "" »
C&um ab eo praeftare non cogitur *?: fi omiferit inftitutio-

vIaec

vslibro XX£X. ]

nem, qui eam partem vindicant *?, vtrum eodem modo reti- /-

E--) dul 3

4

——

*f

€
E

ft.

ES

nerejjan vero praeftare debeafít ?* fideicommiffum? et ma- ;4 44.. 1 Lara,

gis eft, deberi fideicommiffum: quoniam quod illius perfonae
praeftaretur *?, hoc nequaquam ad alium pertinere deberat.
| AXIX. |/Cgrsvs libro* evt Disefternm. . Pa4-

TER ?5 meus referebat, cum effet in confilio Duceni 97 Vé,.

: ri Confulis,;*itsum'in fententiam fuam :. vt, cum Otacilius Catu- 1 —
lus 95, filigfex affe herede inftituta, liberto ducenta legaffet,

petiffetque ab eo, vt ea concubinae ipfius daret, et libertus,
viuo teítatore, deceffiffet, et quod ei relictum erat, apud fi-
liam relmanüfiet, *cogg;(tur f1.1.1a.id fideicommiffum concubi-
nae reddere. $. I. uod alicuius heredis nominatim fidei
committitur 9?, poteít videri ita .demmme-dari voluiffe, fi ille
exfüitiffet heres. — $. 2. Si *? filio heredi pars eius, a quo
nominatim legatum eft, adcrefcit: non praeftabit ?* legatum,
quod iure antiquo capit ?7. — — "
: Qvr-

J XXX. lpgw libro JOXSEVdk
DAM ?? teftamento ita|fcripfit, REr»
SCANOäylxgæ:* LEGO IN TVTELAM VIAE REFI-
CIENDJAAE *"",QVAE EST IN COLONIA EORVM, VS-
QVE AD VIAM ÁVRELIA M.
legatum.valeat? dTuuentius 97.Celfus refpondit, propemodum
quideni inperfeCta eft haec feriptura, 1N TvTELAM Av-
RELIAE 9,? VIAE:Qquiafumma adfcripta ?? non eft. Poteft
tamen videri tanta gumma .läg*ätä?'quanta ei rel fufficeret *?? :
fi modo non apparet ", aliam fuifle defuncti voluntatem, aut
ex magnitudine eius pecuniae, aut ex mediocritate faculta-

-

tium, quam ? teftatrix ? reliquit: tunc enim officio iudicis,

fecundum aeftimationem patrimonii, et legati quantitas definiri
poteft. D EONSNCON UE
XXXLl. MonprsTiNvs libro L-Resularum. Sr

QvIS, quos non poterit * manumittere, ]

[*33 13.$?11
L t AT

« 47 «
»/Vomna "

S r

od s b g—--.; "
egauit, vt manu- L'er,

VBLICAE GRavi- |^€,

Quaefitum eft.?9*, an hoc , 1*« er;'?; M*vm

——

mitterentur: nec legatum nec libertas valet.
adfcribunt j

teftamentis fine die vel condició ur, ex die aditae
hereditatis praefügntur 5. . $1« Fundum ante condicionem $
conpletam ab herede non traditum, fed a legatario detentum,
heres vindicare cum fructibus poterit. Z $. 2. Cum ita lega-

tur, ILLI HOC AMPLIVS FVNDVM ILLVM CVM
OMNIBVS REBVS, QVAE IN EODEM FVNDO
| ERVNTS:.

ferit: eius ferui. BR. 79 Haec priora Siillud — — legatwm efi, Hal.
ftellulae et femicirculo includit, et in margine addit: baec alias defumt. GEB.
80 Ap. Hal. haec prior vocula et, abeft. — 81 Hal. inferit det. GER. 82
Gothofr.'in nota: A. cogatur. Ita Hal, GER. $3 Hal. vindicat, Vulg.
vindicaret. BR. 84 Hal. et Vulg. debeat. BR. $5 Hal. praeflatur, et in
fine: debet. GEB. $6 Gothofr. in nota: 4l Celfus pater meus, Ita Vulg.
B R. . 87 Hal. Ducennii. Malo: Damacenl. BR. . 88 Hal. Catullus. GEB.
89 Hal. baeredis fidei nominatim quis committit. GEB...— 90 Gothofr. in nota:
Al. Vnde fi filio. Ita Hal. GEE. 91 Taur. praeflaVit. GEB. 92, Hal.
quod inve cadit, et in margine: alias, autiquo capit. GEB. 93 Hal Quae-
dam. GEBR. : 94 Vulg. Gallicauorum.. B R. 95 Ap. Hal. reficiendác abeft.
G EB. 96 Ap. Hal. cfl, abelt. 97 Hal. lubenutius. GEB. . 98 Ap. Hal.
Adreliae, abeft. GEB. — 9g Hal. ftripta. — 100 Hal. fuffiiat. GEB.— 1 Hal.
appareat. — 2 Hal. et Vulg. quas. BR. 3 Vulg. teflator. BR. — 4 Gothofr.
in nota: quos non potuit. Hal, quos non poterat. Non prior fed pofterior
lc&tio eft Haloandri. G E z. 5 Hal. praeffantur. G X B. 6 Scriptum Flor.

Brrr aute-

d

ü '?*
vl
TE I 4
L Agcem»
XLn vnür*—äï ,r... j
4

21 4MEC 1
/i tæfäx: Julern,, 4

ERVN'T: mancipia quoque cóntinentur, H[*' Cum ita.
legatur, QVIDQVID IN HORREO MEO ERIT: et is, cui
legatum eft, ex rebus non legatis, ignorante eo, ampliandi
legati füi gratia, in horreum intulerit: quod illatum eft, non
videtur effe legatum. . $. 4. Quod -a-legatario petitum erat,
vt alii reftitueret: fi legatarius decedat, heres quoque eius
id, quod legatum eft, praeftare debebit. $. 5. Species nomi-
natim legatae$ fi non repperiantur, nec dolo * heredis ideeffe)
probentur;. peti éx eodem teftamento non pofï'un.t: $. 6. In
fideicommi(fo, quod familiae relinquitur, hiuad petitionem eius
admitti poffunt, qui nominati funt: aut poft ortihes eos ex-
ftinétos, qui ex ? nomine defunéti fuerint eo tempore, quo
teftator moreretur, et qui ex his primo gradu procreati fint:
nifi fpecialiter defunctus ad vlterioreS/ voluntatem fuam ex-
tenderit. : : UE A
$. . -XXXHI. Ing w..libró P Herum .reipomdie
LeGATORvM petitio aduerfus heredes pro partibus here-
ditariis competit: nec pro his qui foluendo non fünt, onerari
coheredes oportet !*, $. r. Qui plurfes. h.eredes mfc&t':.ult te-
ftamento, a quibusdam nominatim relinquit *^ legatg: poft-
ea codicillos ad omnes heredes fcripfit, quaero, quae legata
debeant/!? ? Modettinus refpóiídit, cum manifefte teftator te-
ftamento exprefferit, a quibus heredibus$ legata pfr;geüam vel-
let, licet codicillos ad omnes fcripferit, apparet tattien ea, quae
codicillis dedit, ab his prae&aæa eiäe, quos munere fungi de-
ere teftamento füo oftendit ** teftator. ; — . |
; XXXIV. Inxx libro3&, Refponforum. T :T1A cum
teftamento facto decederet, *fï'??ääïbus-inlïcitutis Maeuia et Sem-
pronio filiis fuis ex aequis partibus, pet&; ** a Maeuia, vt Sti-
chum feruum fuum manumitteret, in haec verba: A TE Av-
TEM, MAEV1A FILIA |CARISSIM , PETO, VT ST1I-
CHVM SERVVM TVVM MANVMITTAS, CVM IN MI-
NISTERIO TVO 'ÉÓ TOT CAPITA SERVORVM TIBI

Io

|HIS CODICILLIS LEGAVERO, nec legauit. — Quaero,

24 cd )cdatu""/

DA e ZT
1 r

N ? N ,*.
l——À octeeeYo

J
) "M
E dueJ 3.

[ 31 n hn
OclF nez nd«'va
: d Val :

d o-f-
CF H LU 6 ^.

uid his verbis relictum videftur: cum vt fupra jcautumy **
eft, duobus heredibus inftitutis defunctayf teftatriceï "T et
mancipia hereditaria duarum perfonarum fuiffe '?, et codi-
cillis nihil relictum fit de praeftandis mancipiis, nec poifit vti-
le fideicommiffum putari, quod datum non fit, cum ?? legaf-

fe fe dixerit, nec adiecerit legati fpeciem, jnec-ab—herede, vti

praeftarentur mancipia, petierit? Modeftinus,refpondit, ex ver-
bis confultationiinfertis Maeuiam neque legati neque fideicom-
miffi petitionem habere, neque libertatem feruo fuo dare com-
pell. $. 1. Lucius Titius in teftagento fuo ita cauit :[O'xra-
Jutyg Sergerroviuy v1] yAouvrdza P ov Suyurpi Quxipeiv. — Bov-
Aopo xuTTV ?? mup éxurNS AXoéiv xwoloy ?3g VaQay oUv voiz
£v uouc xuToU. TrXcOue 79 b. — O'wreffityo A'Ae£dtvópm TO. yÀv-
xurkTqQ ^* uou Vip. E/£xíperov ?? flovÀouoj oäm;äu TX ÉxUTO)
A«éiv cvywrqoiv cyuyoQopov ^9 Kojukvqv, eüv &i &xet ^* dy-

antecondicionemanteconpletam. n m. 7 Hic Vulgati nonam legem inchoant,
teíte Contio. Etiam Hal. praefixo: IDEM. Bn. — $ Vulg, inferit: qmalo. BR.
9 Hal. eo, loco: ex. GEB. . Verum et hoc notandum erat, quod ldem 73 de-
funcli proxime fequens, omittat. — 10 Hanc infcriptionem habet Hal. integram.
GE B. II Bafil. u3 Qagoópevos ix mié 4AMAuv AmoQíuc. BR. I2 Hal. et
Vulg. reliquit.BR. — 13 Hal.et Vulg. debeantur. BR. — 14 Vulg. offeuderit. BR.
15 Hal. et Vulg. petiit. BR. "Taur. poterat fcribere: pet]t. GEB. — 16 Hal. n mi-
nifleriumtumu. GEB. — Y7Hal. compraebenfum,loco:castum.GEB. 18V ulg.
défuntta tefiatrice. BR, — 19 Vulg. fuiffent. BR. — 20 Hal. inferit et, Vulg. auis.
BR. 2I Steph. 75 j2í24. ER. — 22 Steph. éxeíviy. BR,— 23a Steph. 7àv xá-
(n. B R. 23b Steph. «v vai; iv &uT5 3uaic &mÁGauC. B R. 24 Steph, $3ízu,
BR. 25 Steph. i£zigérsv. BR.— 26 Hal. duvooógov. Conf ad /. $. Bynkersh.
VlI. Obf. 9. GEB. 2/7 Steph. ev 7a?; iv dvrais a. BR. — 28 Id eft,
Octauianae Stratonicae dulciffümae filiae meae falutem. ^ Volo eum a feipfa acci-
pere villam Gazam cum. impofitionibus fuis omnibus. Oclaniano Alexandro dalcif-
Jimo filio meo [alutem. Praecipumm volo eum a fe ipfo accipere Syutbefin flevilium vil-
larum cum impofitionibus fais. |Hal. inter Graeca ita vertit: O&anianae Stra-
tonicae dulciffimae filiae meae.S. Volo vt ipfa a femetipfa praedium Gazam. cum
omnibus eiu$ dotibus accipiat. — Oclauiano Alexandro dulciffimo filio meo, — Volo,

. videatur? . Modeftinus refpóndit, fideicommiffum ipfo iure

DIGESTORVM LIB. XXXI

Ououc mXcoic) ^* Quaero, an huiusmodi fcriptura integrum
praedium fingulis datum effe videftur, an vero partem here-
ditariam dumtaxat contineat: eum inutiliter a femetipfo quem-

.que ?? eorum, quam liabebat, partem accipere voluit 39 ? Mo- £ ;

deftinus refpondit, non fic interpretandam fcripturam, de qua
quaeritur, vt fideicommiffum inutile fiat. Item quaero, fi in--
tegrum praedium relictum effe videtur ?!, an pretium por-
tionis fratrjet coheredi foluendum fit? vt hoc ipfo, quod a ! A.
femetipfo "accipere praecepigþ pretio illato integrum habere. . —
ieum| voluerit. Item ?? refponpdit, ad folutionem pretii fidei-1 ?*4$6..
commiflarium minime compellendum ??. $. 2. Lucia Titia . -
inteftata moriens, a filiis fuis per fideicommiffum alieno feruo ! ^" ;
domum reliquit: poft mortem ?* filii eiüs ?5,iidem 35 qui/37, j"&jä»nufä
heredes cum diuiferunt ?5 hereditatem matris, diuiferunt etiam
domum: in qua diuifione dominus ferui fideicommiffarii quafi
teftis adfuit. Quaero, an fideicommiffi perfecutionem adää:-

m

fitam fibi ?? per feraum, re/g quod interfuit diuifioni, am

,

10 p * e ^ ; - s ls f ,
amiffum non eífe, quod necrepudiari 49 quidem poteft: fed ^*« p«t^"5
nec ** per doli exceptionem fummouetur ^?: nifi euidenter

apparuerit, omittendi fideicommiffi caufa hoc eum ^? feciffe.

$. 3. Gaius Seius, cum doómum fuam ^^* haberet, et in prae-
torio ^* vxoris fuae tranftuliffet ^9, quasdam res de domo
fuain eodem ^* praetorio tranftulit: ibique poft multos dies S
decedens, teftamento vxorem fuam heredem et alios complu-
res reliquit: quo teftamento fignificauit verba, quae infra fcri-
pta füunt: rw PRIMIS SCIANT HEREDES MEI NVL-
LAM PECVNIAM ESSE PENES VXOREM MEAM. SED.
NEC ALIVD QviCQVAM. ÍIDEOQVE HOC NOMINE.
EAM INQVIETARI NOLO. Quaero, an ea, quae viuo eo
in praetorio *? vxoris eius translata funt, communi heredi-
tati vindicari poffint ^?, et an fecundum verba teftamenti -
praefcribi coheredibus poffit a parte vxoris defuncti? Mode- -
ftinus refpondit, fi ea, quae in domum feu 59 praetorium vxo- ; //y.
ris defunctus tranftulit, praecipua ad eam pertinere voluit, ni-
hil proponi, cur voluntate 5* ipfius 5? ftandum non fit. Ne-
ceffe igitur habet mulier, talem voluntatem fuiife teftatoris. ,
oftendere: quodnifi fecéfit, in hereditate 9? mariti ^^ et haec / /«/c ex nen,
remanere oportet. $. 4. Si ea condicione liberto fideicom- ts
miflum relictum eft, ne a filiis eius recederet, et per tutores,
factum eít, quo minus condicionem impleret: iniquum eft,
eum, cum fit inculpatüs, emolumento fideicommiffi carere. .
$. 5. Qui, inuita filia, de dote egerat, deceffit, eadem illa exhere-
data, filio heredeinftituto, et ab eo fideicommiffum filiae dotis
nominereliquit: quaero, quantum a fratre mulier confequi de-
beat $. Modeftinus refpondit, quód in primis eft, non efle con- .
füumptam de dote actionem mulieri; cum patri fuo non confen-
ferit, vtique nonignoras **: ficenim 59 res explicatur, vt fi qui-
dem maior quantitas in * priore* dotefuit 57, illius petitione 538
* | | fit
vt ipfe a feipfo poffeffionem. Comianam agniferam cum vniuevfis. dotibus, quae im
ea funt, praecipiat, inque eximium babeat. GEB. 29 Hal. a feipfo quenquam.

GEB. . 230 Hal. voluerit. 31 Hal. videatur.. — .32 Hal. et Vulg. Idem.

BR. 33 Adi Pancirol. II. Var. Lecl. 6$. BYNK. — 34 Vulg. inferit: eiuf,
BR. . 35 Ap. Hal. eius, abeft. GER. 36 Taur. Idem. GEB. . 37 Hal
iidemque, loco: iidem qui. GER. 38 Hal. diuideveut. GER. 39 Taur.
fiVi. GER. 40 Gothofr. in nota: quod nec repudiatum. Haloand. Sed
idem Hal. pergit: guidem videri potefl. G E B. 41 Hal inferit: dominum.
GEB. . 42 Taur. fummoBetur. — Hlal. fubioueri. GEB. 43 Ap. Hal. eum,
abeft. GE n. 44 Àp. Hal. fuam, abeft. GEB. — 45 Gothofr. in nota: Zl.
praetorium, ta nempe Hal. et Vulg. hic et in fequentibus. Etiam Floren-
tiae, vbi tertia vice: m praetorio, occurrit, librarius aliquid tentaffe videtur.
BR. 46 Hal.fecontulifet. GEB. — 47 Gothofr. in nota: Al.in idem prae-
torium. ]Ita Hal. et Vulg. vt iam monitum. GE R. 48 Et hic tertium Hal,
in praetorium. GEB. 49 Al. Poffunt. — 50 Hal. quae de domo fua in prae-
totium. GEB. 51 Gothofr. in nota: volwntati ipfius. Ita Hal. et Vulg. B R.
52, Hal. inferit: teflatoris. GEB. 53 Hal. buereditatem. GEB., — 54 Hal.
inferit: eius. Vulg. fui. BR. 55 Hal. et Vulp. ignorans. BR. 56 Hal.
autem, loce: enim. GX s. 57 Hal. fuerit. 58 Vulg. portione. BR.

[

Ji

L'JCEOHCI
| Q
| .,."mW

/

Lt lo
H WW
ml
b.)omü

,MJ.

DIGESTORVM

..« ffit tantummodo mulier contenta: quod fi in fumma dotis no-
L1 «ff« smine legata amplius/fit/??, quam in dote principali, compen-
.. fatio fiat vsque ad eandem fummam, quae concurrit, et id
tantummodo, quod excedit ?? in fequenti fuüumma, ex tefta-
mento confequatur: non eft enim verifimile, patrem duplici
praeftatione dotis filium eundemque heredem onerare voluif-
fe, praeterea 9*- cum putauerit fe efficaciter, licet non confen-
L9cceno^.tiente filia, inftituiffe aduerfus geterum de dote,aCtionem.
.$. 6. Lucius Titius, reliCctis duobus filiis fuis heredibus di-
uerfif fexus inftitutis, addidit caput generale, vti legata, et li-
bertates ab his heredibus fuis praefc[/entur: quädam .taren,
parte teftamenti a filio petit 5?, vt omne onus legatorum in
" fe fuftineret 5?, in hunc modum: &aà 9?* QvAECVMQVE
, IN LEGATIS RELIQVI, VEL DARIÍPRAECEPI, AB
A.K /?rv: AqITIANOJÓ? FrLIO MEO ET HEREDE DARI PRAE-
J daleifene, S TARIQVE IV BEBO $9: deinde fuübiecit in praeceptione
. relinquenda filiae fuaejhaec verba: PAv L1NAE FILIAE
MEAE DVLCISSIMAE S1 QVID 57 |ME V1YO, DEDI,
COMPARAVI 9?, SI1BI $? HABERE IVBE: CVIVS
REI QVAESTIONEM FIERI VETO: ET PETO A TE
FILIA ,GARISSIMA, NE VELIS IRASCI, QVOD AM-
PLIOREM SVBSTANTIAM FRATRI TVO RELIXQ V E-
RIM '9, QV EM SCIS MAGNA ONERA SVSTENTATYV-
a nvM '',íET LEGATA, QVAE SVPRA FECI, PRAE-
Cotut, STATVRVMJ Quaero an ex ?? his extremis verbis, quibus
3 . cum filia fua in teftamento pater locutus eft, effectum videa-
L4 *ifom , tur, vt hereditariis aCtionibusi;id eftj^? omnibus filium fuum "I*
J* folium . onerauffit *5, an vero iam folum propter onus legatorum|lo-
L'alfocutus, €utus *5 effe videatur, petitiones autem hereditariae in Vt-*-'HS.,'
que heredem creditoribus dari debeant? Modeftinus refpon-
dit, vt actiones creditorutm filius folus excipiat, j1uffiffe, tefta-

Á

L-"a,c?'cne.r.,
14 €ouccHe.,

4 -

L1B.

XXXI. $65

prohibet, propter voluntatem teftatricis, poft mortem Gaii Seii
fideicommiffum peti. ^s Z-, Xh — 473 "As
& XXXV. L x wlibro/XVI, Réfponforum-re(pandi
LreaGaTi1S vxori, quae Vfus eius caufa ** parata funt, eos fer-
uos ad eam non pertinere, qui non proprii ipfius, fed com-
munis vfus caufa jpartiy funt ?*. ^ « pae«&. !
XXXVI. Ipew libro IIE -Pandettarum..
eftidonatio teftamento relicta. -L'qucDam. ,
xacco, XXXVIL iLajorkwvs ?? libro L ex-Ceffio- Ovr
TESTAMENTO inütiliter manumiffus eft, legari eodem te-
ftamento / poteft: quia totiens efficacior eft libertas legato,
quotiens vtiliter data eft. . -
XXXVIII. IpnEM libro ([Ij ex-Caffio.-. Qvonp feruus
legatus ante aditam hereditatem adquifüt, hereditati adquirit.
XXXIX. IpnEx libro III.-ex-Caffie- Sx AREAkE lc-
gatae, poft teítamentum facCtum, aedificium impofitum ett:
vtrumque debebitur, et folum, et fuperficium| *?. | ( «/.
— .EK&L. IpEw libroTI;Eptifee *S1* pyvonvs fer-
uis meis eadem res legata eft, et alterius ferüi nómine ad me
eam pertinere nolo, totum ad me pertinebit: [quia partem al-
teriuSJferui per alterum feruum adquiro, perinde ac fi meo et
alterius ?? feruo;effet legatum/ — gala, esret, '
XLI. Ine w 2 libroA-EE-Epiftularumg/M AE vro rv x-

H

LkEGATVM

DIPARTEM DIMIDIAM, S9EIO PARTEM DIMIDIAM

LEGO, EVMDEM FVNDVM liT10 LEGO: Ífi Seius de-

: . ? j sls . . .
cefferit, pars eius/vtrique adcrefcit: quia cum feparatim et

partes fundi, et totus legatus fit, neceffe eft, vt É& pars quae
ceffat, pro ?^ portione legati cuique eorum, quibus funcus
feparatim legatus eft, adcreícat. $. 1. A me herede ?? vxori meae
ita legatum eft, QvibDQvip PROPTER TiT1AM AD Sx-
IVM DOTIS NOMINE PERVENIT, TANTAM PECV-

B. egreen.

^ 4
..,! POPT CSTFUS.

$ P^
LA . £e€4 €x; 15;]'- —

J*; '?.x ,,'f a alo. |

torem, non proponi. $. 7. Titia ** cum /nuberet/ Gaio Seio,

P. NIAM Skivs HERES MEVS TirrAE pEgT. Quaero,an
L hub £, dedit in dotem praedia, et quasdam alias res: poftea decedens

deductiones inpenfarum fieri poffint, quae fierent, fi de dote — ,

" ('—'""fz'; codicillis ita cauit: LXiov 2jov föv.iZQæ.EOMggæu&uïläs- ageret:ur? ,Refpondit ?^, non dubito, quin vxori fuae ?5, L.X
408 TUS /9*"0 jee od 0i e Jóyxrep* i BoUAopot äoiäaïuoq fzg,,/ät'ou *X,07/01V L émi- | qucd ita legatum eft, A TE HERES PETO, QYIDQVID
rizowus p VXprixy peroxoyy 78 DZ Nauhyuev, 3v eæäæ?'o; dedunviw, eip| AD TE PERVENISSET /", VT TANTVM EI DARES:
amoqS. Tpolwo, oUv oupuxc: Tolo iupepopévow Tj mponi* woj wTx u- tota dos fine ratione deductionis impenfarum mulieri debea-
- v )G&VA , Q évox xb voy ciuróv mrepl Tij poimóc* Esoy ycip uerx myv *? ré- | tur. Non autem idem ius feruari debei ex teftamento extra- j 4 «cex:^uia,
jicur ao - Asurzv duroU cà, uo] TV TÉuvwy» cov, 99. Praeterea alia multa | nei,(quodjferuatur in teftamento viri qui dotem vxort relega- , äg-.;öh.f
— sLf£, huic ?* eidem marito legauit, vt, quamdiu viueret, haberet. | dit: ;haec ?? enim taxationis loco ;habenda/eft ?*, QVID-—j:' E /)x i 2
Quaero, an propter ?? haec, quae codicilis ei extra dotem | Qv1D AD TE PERVENIT: illic autergyb; virnvxori ffle-—4 9A ! 7* :
reli&a fünt, poíffit poft mortem Gaii Seii, ex caufa fideicom- | gat- ??, id videtur legare,«quod/in ^?* 1udicio dotis mulier * a(teæ £ 4g t
Cx 22 miffi petitio filiae et heredi Titiae competere, et earum 33 | confecutura fuerit ?. 1—2 j nosQum. L haben um , a2 U i d
7707 ** "" rerum nomine, quas in dotem Gaius Seius accepit? Modefti- XLII. Ipng M libro-Xdb--Eprfrulerum, Cv . E1, qui (,50, ,. « 32
/*/,, nusirefpondit, licet non ea verba proponuntur ?*, ex quibus | partem capiebat, legatum effg& vtalii reftitueret: placuit fo- "MZ;&'W- .

filia teítatricis fideicommiffum a Gaio Seio, poftquam praefti-
terit, quae teftamento legata funt, petere poffit: tamen, nihil

OL

lidum capere poffe.

TaZeo -
XLII. PowxPONIVS dewgawdf

J

&9 Vulg.efi.8R. — (6oHal.excedet. — 61 Hal. praefertim, loco : praeterea. GEB. |. L. 32 fupra de inve dotium, et in iadice titulorum de fuperficiis. Ha&enus Go—:
62, Hal. et Vulg. petiit. BR. Et fane et Taur. dare debebat;pet]t. GEB. — 63- thofredus. Item in L. :. $. r. infra de [uperficiebus. Vulg. et Nor. habent:
Hal. fufciperet. GEB. 64 Ap. Hal. ea, abeft. GE. 65 Hal. Atticiano. | fuperficies, — "Taur fluctuaffe videtur. Poftquam enim ter ex P'afïd. Flor. fuper-
GEB. 66 Gothofr. in nota: Al iubeo. Ita Hal et Vulg. quod praefero. | ficium, exhibuit, tandem in d. L. :. $. 1. de fuperfic. ,ülbiht,mt. fupea.'f-c*-zlem, et
B R. 67 Hal 4uae, loco: quid. GE B. — 68 Hal transponit: comparaui, | turfus veluti poenitentia du&us in adnptat. þþ&atur, ibi quoque- fupevficium. ha-
dedi. GEB. — 69 Taur. SIuI. GER. 7o Hal. reliquerim. GEB. — 71 Hal. | beri in membrana Etrufca. | Adde Briffon. de V $. fuþ hac voce. BR. .?0
et Vulg. f4flenturum. BR. 72 Ap. Hal. ex, abeft. GEB. 73 Ap. Hal. | Taur. in Adnotat. ferui pev alterum feruum. adquiro, perinde ac ft meo et altevias.

l

omnia baec defunt in. P. funt iu vetevi. Nempe haec monuiffe oportebat Tau-
rellinm, quia figna his verbis addere neglexerat. Sed et omnibus
MSS. quae ego plura hic adiui hoc fupplementum prqbax--x. expertus fum. BR.
Pal. L. II IIL. V. Vat. Barb. Otob. Bynkersh. At abfunt in Magl. Ap. Hal.

id efl,abíunt. GEB. — 74 Vulg. inferit: folum. BR. — 75 Hal. onerarit. GE B.
46 Gothofr. in nota: Al, allocutus. Ita Hal. — 77 De hoc $. prolixe Pancirol.
II.Var.Led.69.8YNK. — 78Hal.xeroxiv. GER. — 79 Ap. Alc. Steph. et Hal.
«3», abeft. 8BR. — o Id eft, Gaium Seium vivum meum commendo tibi, o filia:

cui volo dari ad. vitae vfwm et fru&tum, participationem Caflelli Nacleorum, quam etiam legitur fupplementum. G E. a 9h I fHa!. M ?Dlïg É ; liï: $ (äïaä-u ; iï:
graeueni dediffe in dotem cum corpovibus, quae inferuntur doti: et in mibilum mole- Hal. de, loco: pro. G EB. f d93 (ä (irr' E bno); I P ariom Hal. et Vulg..
— flari eum de dote: evamt enim poff mortem tua, et filiorum tuorum. — KYaec Élal. in- | que in textu, quod eft Flor. fed vt re&e Taur. bered, GEB. — 94 tHal. t

refpondi, BR. — 95 Gothofr. in nota: 4 tuae. Sed haec le&io formu-
lam cum refponfo ICti confundit. — Si quid mutandum, interpun&tio eft.
Lego ita cum Vulg. veluti vno fpiritu: mom dubito, quim vxori fuae quod
ita legatum efl. BR. Hal. habet: tuge, et mox: legatum fit. GEB. 96
Hal. perwemit, et mox: de$, GEB. 97 Hal. et Vulg. legamit. bic emim.

ter fua Graeca non vertit, vulgatae forfan verfioni confifus. GEP. 81 Ap.
Kial. buic, abeft. GEB, — $82 Hal in margine: alias, praeter. Yta Steph. BR.
83 Hal. in margine: quidam legit: vt earum. Nempe Alciat. IV. Dispunit.
49. BR. 84 Vulg. proponantur. BR, lmmo et Hal. GEB. — 85 Hal. hanc
infcriptionem habet integram, nii quod numerum libri vnitate augeat. GEB.

RISQIRSMASS : ; Ial. babendum eft. 99 Hal. et Vulg. /egat. BR. ICO
$6 Hal. Legatis vxori iis, quae vfus eius can[fa. 87 Hal. fimt. — 88 Hal.| ER. — 98 Ha 9 H .
^ PAPINIANVS. GEA. 89 Gotþoü*; in mota; Superficii vox reperitur in | Vulgo zä, abeft. BB, f Àpi Hal malier, abeft. G & g. 2 H;I.Vf;:zot.

—

j

d

4

d;,,0;, tempus pubertatis ei,
Ctum fit, tunc enim

deLar, dent. $. T. Si ita legatum fuerit, Lv ervs Tririvs u-

1 L

Ws g

g.

4

$66
Sr 1TA relictuam fuerit, QYVAN TVM|HERES MEVS HA-
BEBIT, TANTVM TiTHASO " DARI VOLO: pfo, eo
eft, quafi ita fit fcriptüm, quantum omnes heredes habebünt.
$— Quod üi ita fuerit, QvANTVM VNVS HERES HA-
BEBIT, TANTVM TiTHASO HEREDES MEOS DARE
voLo: minor pars erit accipienda, quae venit in legato.
$—2 Pegafus folitus fuerat diftinguere, fi in diem fideicom-
miffum relictum fit, veluti poft annos ,decém: intereffe, cu-
ius caufa tempus dilatum fit, vtrumne heredis, quo cafu he-
redem .frt'i&ugiï. retinere debere *, an legatarii, veluti fi in
gui impubes fit, fideicommiffum [reli-
frué&tus praeftandos et antecedentis
temporis $: et haecita intellegenda funt, fi non nominatim
adie&tum eít, vt cum incremento heres fideicommiffumJprae--
ftet. $. 3. Si ita fcriptum fit, DECEM AVT QVINDECIM
HERES DATO pro eo eft, ac fi decém folsgftlegata fint, aut *

fi ita fit 5, PposT ANNVM, AVT |POST/ BIENNIVM,
QVAM EGO DECESSERO, HERES DATO: poftbiennium
videtur legatum, quia heredis effet ? poteftas in eligendo.
XLIV. Ipgw tibredV.-ad-Quintum-Muciüm. 1 PrLv-
RIBvS heredibus inftitutis, ita fcriptum fit, HERES MEVS
DAMNAS ESTO DARE AVREOS QVINQVE: nonl',qu'ili-'
bet heres, fed omnes videbuntur damnati *?, vt vna quinque

w ÀT1T13131] 1 ( T 128 1 u 3 Bas

RESMEVS, ?ITHAS o '* QViNQYE AVREOS DARE
DAMNAS ESTO:(/deinde alio loco íta, Pvarzvs Max-
VIVS HERES MEVS Í1ITHASO QVINQVE AVREOS
DAMNAS ESTO. DARE:/ nifi Titius oftenderit adimendi
caufa '? a Publio *3 legatum effe relictum, quinos aureos
ab vtroque accipiet. et
; , XLV. InzMw libro VHI.Z atum-Mucium. Sr 1TA
fit feriptum, FatIABVS MEIS |CENTVW AVREOS DO:
an et mafculini generis et feminini liberis legatum videatur ?
nam fi ita fcriptum,effebp, FiL1IIS MEIS JHOSCE TVTO-
RES/DO: refponfum eft *^, etiam filiabus tutores datos effe:
quod non eft ex contrario accipiendum, vt filiarum nomine
etiam mafculi continegntur: exemplo enim peffimum ** eft,
feminino vocabulo etiam mafculos contineri, $. 1. Si fub con-
dicione, vel ex die certa, nobis legatum fit: ante condicio-
nem vel diem certum, repudiare non poffumus: nam nec per-
tinet ad nos, antequam dies venigt *5, vel condicio exfiftat.
$. 2. Si pater filiae fuae teftamento aureos tot heredem dare
iufferit, vbi ea nupfiffet: fi filia nupta fit, cum teftamentiuny
fit, fed abfente patre ét ignorante, nihilo minus legatum de-

betur: fi enim hoc pater non ignorabat, videtur de aliis nu- |7

ptiis fenfiffe.
- XLVL P2ocvrvs ^O.. V.. z pittetattrte Sr;s
SCRIPSISSET, qui legabat *?, QvriDpovip wiu: Lv-
civM TivrTivM DARE FACERE OPORTET, SEMPRO-.
WNIO LEGO, nec adiecit , PRAESENS IN DIEMVE:
non dubitarem, quantum ad verborum ?* fignificationem ad-
tineret ??, quin ea pecunia comprehenfa non effet, cuius dies,
n.loriente eo qui teftamentum feciffet, nondum veniffet, ad'f-
ciendo autem haec verba, PRAESENS IN DIEMVE: aper-
te 1m.iüjhi videtur oftendiffe, eam quoque ?? peécuniam legare
voluiffe. : .

5 Vulg. Sticho, hic etpaulopoft. »R. — 4 Hal. quo cafu fruttum baeres vetiucre
deberet. GEB. ^ 5Hal. inferit et. GEB. ; 6 Vide Aueran. II. Interpr. Inr. 16.
GEE. 7Halat,loco:aut. GEB. — 8 Vulg. addit: feriptum. BR. — 9 Hal. eff.
10 Hal. dammari.GEB. — X1 Vulg. Sticho, loco: Titbafo, hicetinfra. B R. 12
Hal. inferit i4. 135 Hal. et Vulg. inferunt: Maeuio. BR. I4 Hal. effet.
GEB. 15 Vulg. turpi(fimum. BR. I6 Hal. et Vilg. veniat, fed et Flor.
fubantique ita factum. ER. 17 Hal. SCAEVOLA, GER. I8 Vulg. in-
ferit: ita, tefte Contio. BR. — I9 Taur. legaVat. GEB. . 20 Kal. adieciffet.
GE B. 21 Taur, Berborum. GEB. 22, Hal. attinet. 23 MHal. inferit
fe. GEB 24 Vulg. Proculo. Conf. P. Fabrum /II. Semeflr. 12. BYNK./
25 Yaur. 4Olgo. GER. 26 Gothofr. innota: AL centum et quinquaginta.

DIGESTORVM LIB. XXXI

debetur. $. r. Si Titio frumentariajteffera ?^ legata fit, et w*,.l"t(,t(gfï.j -'
lis decefferit: quidam putant exftingui legatum, fed hoc non

| cium non habes, legari tibi poffe, Trebatium refpondiffe: quod

cium is heres non habeat,|dare iufferat ei, qui eiyé commer-

& 1. Si Titius ^* mihi Stichum aut decem debeat, et lega- /* .

.piame« Szr 1TA quis teftamento füo

Wa Hal. et Vulg. fed et in antecedentibus eft; 4uaero, vtrum. BR. — 277 Ap.

XLVIL Inzgw libto VI.Epiftnlatum. SgwPRoN1vs
Proculus ?^* Nepoti fuo falutem. Binae tabulae teftamenti
eodem tempore exemplarii caufa fcriptae, vt volgo ?? fieri fo-
let, eiusdem patrisfamilias proferuntur, in alteris centum, in
alteris quinquaginta aurei legati fünt Titio: quaeris, vtrum
iet;/?9 quinquaginta, aureos, an centum dumtaxat habiturus
fit? Proculus refpondit, in hoc cafu magis ?^* heredi par-
endum eft, ideoque vtrumque legatum nullo modo debetur,
feditantummodo quinquaginta aurei. [ J5«v f*""ml'lf"-:
XLVIII. Ipzx libroMIlL.Epiítularum«. Liciw )(fïvs
Lucufta ?^? Proculo -&e- falutem. Cum faciat condicionem
in releganda dote, vt fi ?? mallet vxor mancipia, quae in do--
tem dederit, quam pecuniam nümeratam recipere: ?? fi ea
marncipia vxor malit, numquid etiam & mancipia, quae poftea
ex his mancipiis nata funt, vxori debeantur, quaero? Procu-
lus Lucuftae fuo falatem. Si vxor mallet mancipia, quam do-
tem accipere: ipfa mancipia, quae aeftimata in .dotem dedit, E ,.
nonjetiam/ partus mancipiorum eijdebebuntur; $. 1. Bono-, joobcho
rum poffeffione dementis curatori data, legata a curatore, quicb $s wabun-
furiofum defendit,.peti poterunt: fed qui petent, cauere de- -*^*
bebunt, fi hereditas euicta fuerit, quod legatorum nomine da-
tum fit, redditus?] iri. . |
« XLIX.PaAvrvs lbro-V..ad lezem-I .et Papians
neque caro

MonTvo boue, qui legatus eft, neque corium,

Lj c wæfäyma

eft verum: nam cui teffera vel militia legatur, aeftimatio vi-
detur legata ??, $. 5. Labeo refert, agrum cuius commer-

merito Prifcus Fulcinius falfum effe aiebat. $-9« Sed Procu-

lus ait *^, fi quis heredem fuum eum fundum, cuius commer-
lä:[aaäfaf,
cium habeat ?5::putat ?5 heredem obligatum effe, quod ve-
rius eft, velün ipfam rem/ fi haec in bonis ?7 teftatoris fue- / ///
rit: vel, fi non eft, in eius aeftimationegi. $. 4. Si teftator^ ^'1^^ "*.
dari quid iuffiffet, aut opus fieri, aut munus dari: pro portio-
ne fua eos praeftare, quibus pars hereditatis adcrefceret, aeque -

atque cetera legata, placet. ib
L. MancELLVS hbngx-gg&owm. AV u2
HEREDIBVS fübftitui poteft, ita etiam legatariis, videamus,
an idem fieri poffit, e£ cum mortis caufa donabitur ??^: vtid — — (5
promittat illealteri, fi ipfe capere non poterit? quod magis ,. 4 455
eft: quia in pofterioris quoque perfona ^? donatio confertur. , , , ^
lus Jaa-

das D)

/ïz'.mi:a rem

* d

; tibi Stichum quém mihi debet: placet exftingui legatum,

At

décem j&2Aifolutis,jet fi diuerfis/^?, alii decem, alii Stichus le-! 7* /'gï?""fe
gatus fuerit: ex euentu folutionis legatum valet. : $. 2. Cum , |2, 4;4eras

ita legatum eft, QovANTAM PECVNIAM HERES MEVS, j,
A Tirio exEGERIT, TANTAM Mazevio parTo: fi he.
fub condicione legatum eft, antequam exacta pecunia fit, le- |
gatariusjagere/non poteft: quod fi ftatim dies legati cedit, vt [ .1 i , !^ ner;-
Publicius re&te putat, legatarius agere poteft, vt actiones prae- at psteee,

ftentur. :
LL Vrbfriawvs libro VHE&-—

ayawelsxr

cauiffet, 11 L.X Q

TVM

28 Vulg. Licinius Locufla, re&e. BR. — 29 Hal,
vtrum, loco: vt fi. GER. 30 Hal. praefigit et GEB. — . 31 Gothofr. in
nota: redditum iri. Yta Hal et Vulg. BR. — 32 Hal. et Vulg. hic inferunt:
vel qilitia. Sed haec verba Hal. hic et in fequentibus, vbi etiam Florentiae
leguntur, includit parenthefi, et in margine addit: alias deefl vtrinque. BR.
33 Confer Aueran. 1. Iutevpr. Iur.17. et 189. GEB. — 34 Ap. Hal. ait, abeft,
cum quo fentio. BR. — 35 Vulg. babet. BR. — 36 Hal. putabat. GEB. — 37
Taur. Fonis. GEB. 58 HalL. MARTIANV'S. GER. 39 Taur. dona-
Vitur. GEB. 40 Hal. et Vulg. perfonam. BR. 41 Hal. hic nouam le-
gem inchoat, praefixo: Paulus. Sed et Vulg. tefte Contio. ER. 42
Vulg. inferit: wbi. B& ^ 43 Hal. et Vulg. et ex dimerfo fi alii. B.

Hal, magis, abeft. GEB. —

*

]i

ht

—

"4

AU
Tu

DIGESTORVM

d
) du F VM PLVRIMVM PER LEGEM ACCIPERE POT EST, **
L 41141'3 — p ARI VOLO: vtique tunc,icum quando/^ * capere potuerit *9,
videtur ei relictum, ; Sed et ff dixerit, QvAM MAXIMAM
| PARTEM DARE POSSVM, DAMNAS ESTO HERES
/- MEVS EI DARE: idem erit dicendum. $. r. Is, cui in tem-
; pus liberorum tertia pars relicta eft, vtique non poterit ado-
»ptando tertiam partem confequi.: | $o

I '2' / ätu

iam et-P ;j NowN oPORTET prius de condicione cu-
iusquam quaeri, quam hereditas legatumue ad eum pertineat.
ii LIIL. Ingw-ibro-4V.—ad--legem..Iuliam-e biam
L. JMV' CvM A5 vno herede *^7 mulieri pro dote, compen
(ib: E.. qo, legatum effet ^9,. eaäqup dotem fuam ferre, quam lega-
maïu"it: vtrum in omnes heredes, an in eum[tolum, a
. quo legatum eít, atio ei dote ^? dari debeat, quaeritur? ??
! Iulianus, in edm]primum 5*, a quo legatum fit, aCtionem dan-
jn, dam putàt: nam cum aut fao iure, aut iudicio mariti conten-
d*wb&" [ 2 desiilta effe debeat, aequum effe, eum, a quo ei maritus aliquid pro
M dote legauerat, vsque ad quantitatem Jegatt -enus-huius.5?
" aeris alieni fuftinere, reliqua parte dotis ab heredibus ei prae-
79. . | fanda. S$eE- Eadem erunt dicenda, fi heres inftituta pro.do-
| 1 ^" Y^ te, omifffit hereditatem, vt in fubftitutum a&io detur: £flhoc
*" verum eft. $2« Sed de legatis et legis Falcidiae rationejbel-
L. A ualdz]efdubitatur, vtrum 4e, in quem folum dotis actio dégur, *?,
legata integra ex perfona fua debeat, perinde ac fi omnes he-
redes dotem 5* praeftarent: an dotem totam in aere alieno
computare, quia in eum folum actio eijfs detur, quod fane ma-
gis rationem habere videtur. - a
LI'V^-— LIV. Inew-ibrolHltad-legem-luliametDapiam. 51
cv1 fundus centum dignus legatus fuerit, fi centum heredi
vel cuilibet alii dederit: vberrimum videtur effelegatum, nam
alias .55 intereíft legatarii fandum potius habere, quam centum:
faepe enim confines fundos etiam füpra iuftam aeftimationem
intereft noítra adquirere. "X.., ' ! | :
LV. GAzrvs libro."*4duo-*-deerma geminham-et Pa-
pieem S: Tim:10 et mihi fi:i eadem res legata fuerit, et'is
die|cedente legati decefferit,jmefherede relicto, et vel ex mea.
propria caufa, vel ex|hereditaria legatum repudiauero: ma-
gis placere video, partem defeciffe. $. r. Si eo herede infti-
tuto, qui vel nihil, vel non totum capere poteft, feruo heredi-
tario legatum fuerit: tractantibus nobis 57 de capacitate, vi«
dendum eít, vtrum heredis an. defunt&ti períona, an neutrius
fpe&ari debeat? Et poft multas varietates placet, vt, quia nul-
lus eft dominus, in cuius perfona de capacitate quaeri poffit,
fine vllo impedimento adquigkur legatum hereditati: atque
ob id omnimodo ad: eum pertineat, quicumque poftea heres
exftiterit, fecundum quod accipere poteft: reliqua autem pars
venit.

ii s
LJ dm:

6

Aiil.

^YA d.
* L o

lbkd,

yimp.

"A -'fsc h

(ee.,
[ ide-

. £$unt

ls
;;:,äw
j o Lt
W/Z«:h
jaum s
de ad eos, qui iure vocantur,
" LVI. IpEM libro* ad-legem -Iulitam-et Papiam:
Qvonp Principi reliCctum eft, qui antequam dies legati cedat,
ab hominibus tereptusseft, ex conftitutione Diui Antonini fuc-
ceffori eius debetur. LC . 3 MM
R;Cfffv's 58 Hbro IL-ad.-l .

LVIL/Ky w1vsM
apiam. | 531 ÁAVGVSTAE legaueris, et ea inter

homines effe defierit: deficit, quod ei relictum eft, ficut] Di-

F e
1as10í5

Ls / r *

o m

-"fus,

JMMW

44 Vulg. praefigit: tautum. BR. — 45 Hal. et Vulg. vtique tunc, cum quandoque,
quaelectio et nobis probatur. Habent eam ex o&o codicibus quinque, licet vnus ex
recenti correctione. In Pal. IV. fuper: cum quando, ícriptum : z. e. quando-
cunque. . Atqui iam in ipfo textu Pal. V. et Otob. g R, Quinque ifti. Pal. I.
II. II in quo recenter? quandoque, fa&um, Barb. Vat. quibus adde Bynkersh.
GEB. 46 Hal. et Vulg. poterit. BR. — 47 Vulg. baeredum. BR. — 48 Hal.
efl, et paulo infra: maluit, loco: maluerit. — 49 Gothofr. in nota: A/. de do-
te. Ita omnes editi et fcripti, praeter Hal. qui habet: dotis. lftud probo. BR.
Scripti funt: Pal. L. II. IIl IV.. Vat. Barb, Otob. Bynkersh. GEE. — 50 Hal
et Vulg. praefigunt et. gR. — 51 Vulg. folum. BR. — 52 Vulgo: buiu», abeft,
B R. 553 Hal. et Vulg. datur. BR. 54 Hal. et Vulg. totam. BR. 55
56 Hal. et Vulg. 5; mibi et . Titio, R.

Hal. aliquando, loco: alias. GE,

fuam effe: totam adquirit.

ni«

HW.| PROP

LIB. XXXI.

$67
uus Hadrianus imPlotinae, et proxime Imperator Antoninus
in Fauftinae Auguftae perfona conftituit, cum ea ante inter
homines effe defiit ??, quam teftator decederet. : rE
LVIII |Garvs libro-X1V.-ad-lesem-Iuliam- et-Papiamd | / C^coóug

Sr cvi res legata fuerit, et omnino aliqua ex parte voluerit

LFX* Eï&&ääï.ï.g ïs,oümw 5,0 liþro XV. ad le-
2 * p A d e 3 (, $g^ ,
gem Iuliam W E S1 MIHï'pug'e,J—feruo meo vel L 4 UJerrpenficus,
pure, vel füb condicione eadem res legata &ft 5?, egoque le- .
catum, quod mihi datum eft, repudiem, deinde, condicione ex-
Aiftente, id quod feruo meo legatum eft, vellem 5? ad me per-

tinere: partem legati deficere, refponfüm eft: jnifijfi quis du-. 77
bitet, an exü&gnte condicione, fi feruus viuat, omnimodo le- ,
gatum meum fiat, quod femel ad me pertinere voluerimi 9*: : : £.

quod aequius effe videtur. Idem eft, etfi duobus feruis meis
eadem res legetur. | :
| — . LX. VrrrANvs libro X5 —ad.legem. luliam-et-Das.
piütme- Iv L1ANvs ait, fi a filio herede legatum fit Seio, fi-
déique eius commiffum[füerit *5 füb condicione vt Titio da-
ret, et Titius pendente condicione decefferit: fideicommiffum)
deficiens apud Seium manet 99?, non ad filium heredem per-
tinet: quia * in fideicommiffis potiorem caufam habere eum,
cuius fides eleCta fit, Senatus voluit. |

L^ .J?ï*ïlml "

dden.LXI. VrPrANvs ?? libro XVEEe ad-legem-Tuliam-et-
Papium. S1: TrTIO 6t Maeuio heredibus inftitutis, qui qua-
dünpenta 9?5 relinquebat, a Titio ducenta legauerit, et quis-
quis heres effet, centum, neque Maeuius hereditatem adierit:
trecenta Titius debebit. $. r. Iulianus quidem ait, fi alter
ex legitimis heredibus repudiaffet portionem, cum effeyít ab
'eo fideicommifig relictàj coheredem eius non effe cogendum
fideicommiffpf *5 praeftare: portionem enim ad coheredem fine
onere pertinere: fed poít refcriptum Seueri, quo fideicom-
miffa ab inftituto relicta, a fubfütutis debentur, et hic quafi
fubftitutus cum fuo onere confequetur adcreícentem portio- ,

m. M o t C EU. A. edcetón Gd F Y L 7*' 4
LXILiLiciwwivys Rwaseves librot Vk uum65,, » fucannacs,
S: ALIENV?WWW $ inftitutus fuerit, a domino eius
fideicommiffum relinqui poteft: fed ita hoc fideicommiffum — . j
dominus praeftare debet, fi per feruum fattus fit heres, quod la,
| €m ,

fi, antéquam iuffu eius adiretur hereditas, feruus manumiffus
fuerit, et fuo arbitrio adierit hereditatem: dominus id jdebi- !
turus *9 non eít/? *, quia heres factus non eft, *^ nec fer- ; .. 1*« 2e6ct,
uus, quia rogatusjeft ^?: itaque vtilis actio hoc cafu compe- j55 f
tit, vt is, ad quem emolumentum hereditatis peruenerit, et
fideicommiffum praeftare compellatur. * d |
LXül//CALLisTRATVS '* l;iþ,rg"!þM Edicti-moni-

(.'. xi('inü M"*?"?:*

-- iumasfee r at !,9),710
torih||Sr HERES fem legatam Ignorans, in funus confum- ..

;,

pfit: ad exhibendum attione non tenebitur: quia nec poffi-, /5;« (. 4
det, nec dolo malo fecit, quo minus pofïïderetz fed per in fa- *
&um aCtionem legatario confulitur, vt indemnitas ei ab here-

de praeftetur. ii n
libro XV. CvM

LXIV. PAPINIANVS . d | .
ONEBATVR, Àin fcriptura fideicommiffi, quod pluri-

bus fub condicione *5 fuerat relictum per errorem omiflam
mutuam fübítitutionem, quam teftator in fecundis ** tabulis,
cum

52 Taur. noV:s. GEB. 58 Vulg. luliamus. Hal PAPINIANVS. BR.
59 Hal. defiffet. G EB. Similis locutio eft apud Tacitum XV. Aunal. 64. im
fne BYNK. 6o Vulg. Neratius. B R. 61 Hal. hanc infcriptionem ha-
bet integram, vt eft Flor. GEB. 62 Hal.fit. GEB. — 63 Hal. velim. GEER.
64. Hal.. voluerit. G E B. 65 Ap. Hal. fuerit, abeft. GEB. — 66 Hal. et Vulg.
vemanet.BR, — 67 Hal. d1defh. GEB. — 684 lïlor. eft: quadvigesta. GE B. — 68b
Vulg. et a Porta: fideicommiffum. Hal. et recentiores: fideicomimiffa.BR. — 69
Hal LICINIVS RVFINVS lib. V. vegularum. GER. "o Taur. deVi-
turus. GEB. 71 Vulg. id uon debet. BR. 72 Hal. praefigit fed. G EB.
73 Hal. quia vogatus dominus$ efl. GEB. 74 Mal et Vulg. PÀ VLV'S.
gBR. 75 Hal [ub conielluva. G EB, "6 Hal. fuis, loco: fecundis, G ER.

A^ i l,aff 'Q!

KRrir 3 tiri

. Ij:

poterit.

o)fm WWW:,

$68

cum eosdem fuB'ïïïïuggää,"- exprefüt "7: Diui *? Marcus et
Commodus Imperatores refcripferunt, voluntatem manifeftam
videri mutuae ?? fattae fuübltitutionis: etenim in caufa fidei-
commiífi, vtcumque precaria voluntas quaereretur, coniectu-
ra potuit admitti. 545 U |
LXV. InkM libro XV£. Ottme&ienum- PECvLIVM
legatum augeri et minui poteft, fi res peculii poftea effe in-
cipiant, aut definant. Idem in familia erit, fiue vniuerfam fa-
miliam füam, fiue certam, veluti vrbanam, aut rufticam lega-
uerit, ac poftea feruorum officia vel minifteria mutauerit.
dem funt,æ,,/le&icariisgüþpedjfequis ?T legatis. $. r. Qua-
drigae legatum, equo poftea mortuo, perire quidam ita cre-
dunt, fi equus ille deceílit, qui demonftrabit ?? quadrigam:
fed fi medio tempore deminuta fupplsatur $3, ad legatarium
pertinebit. $. 2. Titio Stichus;legátüs poft mortem Titii li-
bertatem accepit: et legatum adita hereditate, et libertas poft
mortem Titii competit. Idemque eft, et fi moriente Titio li-
ber effe iuffus eft. $-9« Si tamen Titio, ex parte herede in-

ftituto, feruus legatus fit 5*^, et poft mortem eiuSjliber effe.

iuffus fit, fiue adierit hereditatem Titius, fiue non adierit,
poft cuius mortem libertas ei data eft, defuntto eo, libertas
competit. N OX, U
LXVI. Inrgw libroiXVIE-Quaeftionu Makevrvs
fundum mihi ac Titio fuüb condicione legauit, heres autem
eius eundem fub eadem condicione mihi legauit: verendum

"av LI UA

* ?ï--ï.*i?g'ï?'ïf**;'* effe Iulianus ait, ne exftante *5 condicione pars eadem ex

vtroque teftamento mihi debeatur. Voluntatis 5* tamen
quaeftio erit: nam incredibile videtur, id egiffe heredem, vt
eadem portio jbis/ eidem debeatur. . Sed veriíimile eft, de alte-
ra parte eum cogitaffe. Sane conftitutio Principis, qua pla-
cuif, eidem faepe legatum corpus, non onerare heredem, ad
vnum teftamentum pertinet. Debitor autem non femper,
quod debet, iure legat: fed ita, fi plus fit in fpecie legati, fi
enim idem füb eadem condicione relinquitur, 57, quod emo-
lumentum legati füturum eft? $. r. Duorümy teftamentis
pars fundi, quae Maeuii eft, Titio ?5 legata eft: non inele-
ganter probatum eft, ab vno herede foluta parte fundi, quae
Maeuii fuit, ex alio teftamento liberationem optingere, neque
poítea parte alienata reuocaniattionem femel extinctam.
$-2c Sed fi pars fundi fimpliciter, non quae Maeuii fuit, lege-
tur, folutio prior non ?? peremit alteram actionem: atque
etiam hanc eandem partem aliquo modo fuam fattam poterit
alter heres foluere: *neque) plures ?? in vno, fundo domi-
nium iuris intelleCtu, non diuifioneri* corporis optinent. $.3.
Non idem refpondetur, cum duobus teftamentis generatim ??

homo legatur: nam qui foluente altero, legatarii faCtus eft,

quamuis poftea fit alienatus, ab altero herede idem folui non
Eademque ratio ftipulationis eft: hominis enim le-
gatum, orationis compendio fingulos homines continet, vt-
que ?? ab initio non confiftit in his, qui ?^ legatarii fuerunt,

Xa fruftra foluitur, cuius dominium poftea legatarius ad tus.
eft, tametfi ?* dominus 3* effe definit ?. $. 4. In fundo.

*

"77 Hal. expreffiffet. — *78 Hal. diuus. — "79 Hal. mutuo. GEB. — gO Hal. et
Vulg. praefigunt ;m. BR. — 81 Hal. pediffequis, GEB. — 82 Gothofr. in nota :
$ xaAxMsévay Ev &vroie, &pisévuv, "Tbeophil. $. 10. de Lege Aquilia. — Flor. tenuif-
fime olim z in a, conuerfa, et re&e. demonfirare eft confpicuum facere. ^ Graeca
iMla: $ xaA2wévev 2v Zvrotc funt ex Dalil. &oisévovrz habet Thcophilus, (iui et ad-

« D / ^ ^ EY " R *
dit: 96 xo4 Tíuioy PEmoíti 7À TíSQvrTOYV. BR. Hal. etiam: demonflrabat. G ER. |

83 Hal. et Vulg. fappleantur. BR, 84 Ap. Hal. fit, abeft. GEzB. | 85 Go-
thofr. in nota: 4Al. exiítente. Nempe ita ipfe Taur. habet in margine, et Hal.
in textu. GEB. . 86 Taur. Boluntatis. GEB. 87 Hal. reliquit. GEn. — 88
Taur. es Titio. GEB. — 89 Ap. Hal. nou, abeft. GEB. — go Gothofr. in nota:
namque plures. Hal. quod Hottomann. probat 4uaefl. illuffr. 18. Sed et agno-
Ícunt MSS, teíte Contio et Charonda. Illa tamen feptem, quae ego vidi, ar-
chetypi fcripturam referunt. Quid fi legamus: aeque plures? BR. Septem illa
funt. Pal. I. qui tamen poít: ze4ue, recentius: émim, fuperfcriptum habet, li.

lL. V, Vat. Barb. Otob. quibus adde Bynkersh. GE. 91 Vide Ant. Au-

Ea- :

DIGESTORVM LIB, XXXI.

legato fi heres fepelierit, aeftimatio referenda etit ad totum
pretium fundi, quo potuit ante fepulturam aeftimari: quare,
fi ?9 fuerit folutus, a&tionefn; adhuc ex teftamento propter
locum alienatum durare, rationis eft. $. 5. Eum qui ab vno
ex heredibus, qui folus oneratus fuerat, litis aeftimationem
legatae rei abítulit ??, poftea codicillis apertis, ab omnibus
heredibus eiusdem '9? rei relictae dixi dominium non quae-
rere. .Eum enim, qui pluribus fpeciebus iuris vtefétur, non
faepius eandem rem eidem legare, fed loqui faepiüs. $. 6.
Fundo legato, fi vfusfructus alienus fit, nihilo minus petendus
eft ab herede: vfusfructus enim, etfi iniure non in parte con-
fiftit, emolumentum tamen rei continet. Enimuero fundo re-
licto, * ob reliquas praeftatiohes, quae legatum fequuntur, : — ,
agetur: verbi gratia, fi fundus 4 pignori datus, vel aliena pof- / 47/: 470—
feffio fit. Non idem placuit de ceteris feruitutibusJ/ Sin au- -Z«s, eft«
tem res mea legetur mihi, legatum propter ? iftas caufas non. véréusm $&.
valebit. $. 7. À municipibus heredibus fcriptis, detraCto v(u- J Je/: "at fue-
fructu, legari proprietas poteft: quia non vtendo poü'u/nt-;lus/egaiaf
vfümfructum amittere. — ^Xj44. N aecuom , hbtrtbur nb 15
. LXVIL InE « libro;XIX, Quaeftionum. ^ VNv ex
familia, propter fideicommiffum a fe cum moreretur relictum, ;
heres eligere debet:j Xfei, quem elegit, fruftra teftamento £«e .L ul & :
legat, quod pofteaquatmy elettus eft, ex alio teftamento petere jidf*'*-m'ï';/jmi
poteft, vtrum ergo non conftitit, quod datur, quafi creditori / / 3»,
reli&tum: an, quamdiu poteft mutari voluntas, non recte cre- ^ , u
ditori comparabitur? Siue ? ftamen durat/vleleCtio, fuiffe vi-1 : WJM-,

. detur creditor, fiue mutetur, ex neutro teftamento petitio com-

petit. $. r. Sid» Falcidia quaeratur, perinde omnia ferua-
buntur, ac fi nominatim ei, qui poftea electus eft, primo te-
ftamento fideicommiffum relictum fuiffet, non enim facultas
neceffät'riae2 gele&jionis, propriae liberd]ftatis beneficium eft:
«uid éft enim quod de fuo videatur reliiquiffe ?, quiaquod
relidquit omnimodo reddere debuit? $.2.Itaque fi cum for-
te tres ex familia effent eius, qui fideicommiffum reliquit, eo-
dem, vel difpari gradu: fatis erit vni reliquiffe: nam poft-
quam paritum eft voluntati, ceteri condicione deficiunt. $. 3. .
Sed fi, vno ex familia herede inftituto, ille fundus]Jextraneo re-.|^ 4« *;",'7/i
liétus eft: perinde fideicommiffum ex illo teftamento petetur, * jf«eco
ac fi nemo de familia heredi[ *? heres exítitiffet, verum /s,
qui heres fcriptus eft, ratione doli exceptionis ceteris fidei-
commiffum petentibus facere partem intellegitur: nam quae '45,
ratio ceteros admittit, eadem tacitam induciæþenfationem a
4—4^. Si duos de familia non aequis portionibus heredes fcri-
pferit *^?, et partem, forte quartam, extero eiusdem fundi le-
gauerit: pro his quidem portionibus, quas iure hereditario
retinent, fideicommiffum non petetur: non magis *?, quam
fi alteri fundum praelegaífet: pro altera ** vero parte, quae
in exterum collata eft, virilem, qui funt de familia petént *5,
admiffa, propter heredes virilium portiongimy ** penfatione.
$«5: Sed et fi fundum heres vni ex familiareliquerit, etusque fidei
commiferit **, vt eum extero reftituat: quaefitum eft, an hoc
fideicommiffum ** peti poffit dixi, ita demum peti poffe, fi "
x Uaf(" ey levo., -/ZI//'?/(EH Larnen cidem velictum cssf;,lïlngpþ,,
xgz Hal. et Vulg. generaliter. BR. — 93 Ha(

. et
94 Hal. quae. GEX.

guftin. J. Emend. z. B.
95 Vulg. in*

quemadmodim, loco: vtque, GEB.
ferit: legatarius. BR. — 96 Vulg. inferit: pof?ea. BR. — 97 Hal. defierit. GE B.
98 Hal. et fi fuerit, 99 Hat. abftaliffet. 10C Hal. eius. GE2. — 1 Hal.
praefigit et. GEB. — 5 Hal. inferit: mibi GEB. 3 Gothofr. in nota: prae-
ter. Vox: praeter, eft Haloandri, qui tamen in margine addit: alias, legatums
propter. GEB. 4 Hal. Si vuwm. GEB. — 5 Vulg. praefigit et, et mox ha«
bet: elegerit. E'R. 6 Taur. fiBe. GEB. 7 Hal. duret. 8 Vulg. infe-
rit de. BR. 9 Hal. reliquiffe, et mox: reliquit. GEB. . 10 Vulg. baeredis,
BR. —1I Vulg. compenfationem. &R. — 12, Taur. fcriBferit. GEB. — 13 Hal.
fideicommiffum non magis petetur quam. GEB. — 14 Hal. pro alía. GEB. — 15
Hal. petant. — 16 Hal. et Vulg. prapter baeredum virilem portionem.BR. — 7
Flor. eft: commifferit. BR. I8 Hal. an boc fideicommiffi f[cilicet peti. Vulg.
an boc fideicommi([um ab extraneo peti. BR. 19 Gothofr. in nota: fi prae-
terea tantundem, eij relidtum effer, quod fundi pretium efficeret. Hal. G E.
j 20

|

a

D
ts

-

Vi

"l

lL ,nv:m

.M n

| |
[ l
i$ d)
hus (
!Jd:"uijn
Wgniw

Lila ?
,Mæilgjw
Í I?Mm

)

um

! "nuwv?æ
]

"

DIGESTORVM LIB. XXXL

fandi pretium efficiat: fed ?9 fi quidem ille prior teftator ita |

i—j"(*"?ü fideicommiffum reliquiffet, RoGo Fv NDvM,/CVI!VOLES,
4^.3*- Av* QVIBVS VOLES EX FAMILIA, RELINQVAS:

n
UN O Nj

rem in expedito fore: quod fi talia verba fuiflent, PETO
/2* EFyNDVS DE FAMILIA EXEA T: heredis here-
dem propter fequens fideicommiffum, quod in exterum colla-
tum eít, oneratum intellegi: petituxiä deinceps ceteris ex
primo teftamento fideicommiffüm, poft mortem videlicet eius,
qui primo electus eft. .$.—6. Et ideo fi, electio vno, fidei-
commiífum in exterum non conferaturt, non alias ei, qui ele-
&us eft, fideicommiffum praeftandum erit, quam interpofitis

---- —— 9

La temmon,. Caütionibus, FVNDVM, /(CVM .MORIETVRÍ SI NON IN

, FAMILIA CVM EFFECTV RELINQVERETVR,

*

d

, 2 ais , lecutus, eft.

has o* accipienda.

LX Zyutq

L

Li XX.

l'on2,
L'ï'zurr:

eum fermonem pro fideicommiffo refcr

R E-
sTiTvrt. .S$— RoGo FVNDVM, CVM MORIERIS,
RESTITVAS EX LIBERZIS CVI VOLES: quod ad ver-
ba ?? attinet, ipfius erit electio: nec ?? petere quisquam
potérit, quamdiu praeferri alius. poteft, defunéto eo, prius
quám eligat, petent omnes. Itaque eueniet, vt quod vni da-
tum eft, viais-pluribus vnus petere non poffit: fed omnes pe-
tant, quod non omnibus datum eft: etita demum petere poffit
vnus, fi folus moriente eo fuperfuit ?*. $. 8. Si rem tuam,
quam exiftimabam meam, 2$ te herede inftituto, Titio legem:
non eft Neratii Prifci fententiae, nec conftitutioni locus, qua
cauetur, non cogendum praeftare legatum heredem, nam fuc-
curfum eft heredibus, ne cogerentur ^9 redimere, quod te-
ftator füuum exiftimans reliquit.?? : funt enim magis in legan-
dis füis rebus, quam in alienis comparandis, et onerandis he-
redibus faciliores voluntates ??: quod in hac fpecie non eue-
nit, cum ?? dominium rei fit apud heredem. $. 9. Si omiffa
fideicommiffi verba fint, et cetera, quae leguntur, cum his
quae fcribi debuerfínt ??, congruant: reCte datum, et minus
fcriptum, exemplo inftitutionis legatorumque intellegetur:
quam fententiam /optimus quoque Imperator nofter Seuerus
$. 1o. Item,Marcus Imperator refcripfit, verba,
quibus teftator ita cauerat, non dubitare fe,jquodtumque vxor

TT L. s yrzMla.eius 3T cepiffet, liberis fuis reddituram, pro fideicommiflo
: Quod refcriptum fummam habet vtilitatem: nec

fcilicet honor bene transacti matrimonii, ?? fides etiam com-
munium liberorum decipiat patrem, qui melius de matre prae-
fumpferat: et ideo ?? Princeps prouidentiffimus et jiuris/ re-
ligiofifimus, cum fideicommiífi verba ceffare animaduerteret,
,4 ipfit accipiendum.
LXVIII. PAvrvs libroXL, Quaeftioaum, SEQVENS
quaeftio eft, an etiam, quae viuus per donationem in vxorem
contulit, in fideicommilfi petitionem veniant? Refpondi, ea
extra caufam bonorum defuntti comfputari, debere, et pro-
pterea fideicommilfo non contineri, quia ea habitura effet etiam
alio herede exfiftente. Plane nominatim maritus vxoris fidei
committere poteft, vt et ea reftituat. x '
LXIX. PapeixrANVvs libro XIX, Quaeftionum. Px-
TO, Lvcx Tirr, ?^ cON TEN TVS SIS CENTVM AV-
REIS: fideicommiífum valere placuit: idque refcriptum eft.
Quid ergo, fi, cum heredem ex parte inftituiffet, ita locutus
eft:|» ErTO/PRO PARTE TVA CONTENTVS SIS, Lvcu
'T'irij, CENTVM AVREIS? petere poterunt coheredes par-
tem hereditatis, ?* retinente fiue praecipiente ??, quo con-

20 Hal. et, loco: fed. GEB. — 21 Hal.et Vulg. me. BR. — 22 Taur. Derba.
GER. 23 Hal et Vulg. inferunt boc. BR. 24 Hal. fuperfuerit. 25
Vulg. praefigit a. BR. 26 Hal. cogantur. 27 Vulg. reliquerit. BR. — 28
Hal. facili teflatores voluntate. GEB..—— 29 Erat olim: quar, loco: cum, for-
te conuertendum in: 4zum, fed in his libris quum rariffime occurrit. BR. — 30
Hal. debuerunt. G EB. 31 Vulg. inferit: baeres inflituta. BR. 32 Hal.
et Vulg. praefigunt et, BR. — 33 Vulg. idem. ER. 34 Hal. et Vulg.
praefigunt vt. BR. 35 Hal. ptaefigit: eo. GEB. 46 Hal. addit d.
GE B. 37 Ap. Hal cwm, abeft, GER. 38 Flor, antique eft tranfpo-
fitum, appolitis fignis: cwm quibus mou efl teflater locutus, BR. 39

$69

tentum effe voluit defün&tus. Sine dubio facilius eft, hoc pro-
bare, quám probari potuit illud: cumjibi fideicommiffum pe-
tatur ab his cum ?? quibus teftator non eft ?? locutus. Idem
dicemus, fi, cum ex affe fcripfiffet heredem, eius gratia, qui
legitimus heres futurus effet, ita loquatur: PE TO PRO Hx-
REDITATE, QVAM TIBÍi RELIQVI, QVAE ?? Ap
FRATREM MEVM IVRE LEGITIMO REDIRE'T, CO N-
TENTVS SIS CENTVM AVREIS. G. t. Praedium, quod
nomine ?? familiae relinquitur, fi non voluntaria ** faéta fit
alienatio, fed bona heredis veneant, tamdiu emptor retinere
debet *?, quamdiu debitor habéfet bonis non venditis: poft
mortem eius non habiturus, quod jexter *? heres praeäare
cogeretur. $. ». Mater filio impubere herede inftituto, tu-
torem eidem adfcripfit **, eiusque fideicommifit ^?, vt, fi fi-
lius fuusjintra/quattuordecim annos *9 deceffiffet, reftitueret
hereditatem Sempronio: non ideo minus fideicommiffum re-
Cte datum intellegi debet, quia tutorem dare mater non po-
tuit, nam etíi pater non iure fa&to teftamento tutoris fidei
commiferit, aeque, praeftabitur, quemadmodum fi iure tefta-
mentum factüm fuüiffet -^? : fufficit enim, vt ab impubere da-
tum fideicommiffum videatur, ab eo dari, quem is, qui dabat
tutorem dederat, vel etiam tutorem fore arbitrabatur. Iden;
in curatore impuberis, vel minoris annis debet probari. Nec
intereft, tutor reCte datus viuo patre moriatur, vel aliquo pri-

£

£

uilegio excufetur, vel tutor effe non potfit propter *9 aeta-.

.tem,jcui tutor fuerat datus: quibus certe cafibus fideicom-

miifum non intercidit, jquod a/ pupillo datum videtur. Hac
ngnlgue.?ratione placuit, a tutore qui nihil accelït, fideicom-
miffum pupillo relinqui non poffe: quoniam;quod,ab eo relin-
quitur extero, non ipfius proprio, fed pupilli iure debeatur ^?.
$. 3. Fratre herede inftituto petit ??, ne domus alienaretur,
fed vt in familia relinqueretur: fi non paruerit heres volunta-
tij fed domum alienauerit, vel extero herede inftituto decet-
ferit; omnes fideicommiffum petent, qui in familia fuerunt 5*,
Quid ergo, fi non fint ?^ eiusdem gradus? ita res tempera-
ri debet, vt proximus quisque primo loco videatur inuitatus:
nec £áffien, ideo fequentium caufa propter fuüperiores in pofte-
rum laedi debet, fed ita proximus quisque admittendus eft, fi
paratus fit cauere, fe familiae. domum reftitutürum. — Quod fi
cautio non fuffit ?? ab eo, qui primo loco admiffus eft, de-
fiderata: nulla iquidem eo/ nomine nafcetur condiCtio, fed fi
domus ad exterum quandoque peruenerit, fideicommiffi peti-
tio familiae corpetit. Cautionem autemerationd doli mali ex-
ceptionis puto iufte defiderari: quamuis nemo alius vlterior
ex familia fuperfit. $. 4. Si quidam fint poftea emancipati,
tra€tari poteft, an hi quoque recte fideicommiffum]petant. Et
puto, recte/petituros: quoniam familiae appellatione perfonae
quoque ihae demonftrat4e intelleguntur. :

—

LXX. Ipnxw libro XX. Qaaeftionuz, IMPERATOR
Antoninus reícripfit, legatarium, fi nihil ex legato accepit, ei,
cui debet fideicommiffüm, actionibus fuis poffe cedere: nec
id cogendum(foluere.
legati relitti reftituere rogatus, abftinuit ?* -ee? vtrum actio-
nibus fuis in totum cogetur cedere, an vero non nifi ad eam
quantitatem, quae fideicommiffo continetur? quod ratio fua-
det. -Sedetíilegatum perceperit ??, non amplius ex caufa
! fidei-

Vulg. quaeque. BR. 40 Gothofr. in nota: nomini familiae. Hal GE R.
41 Erat Flor. volumtariae, adeoque corre&tor re&tius a deleuiffet. B R. 42
Hal. et Vulg. potefl. BR. 43 Hal. qwod exter etiam. Vulg. extrateus.
Vide Duker. ad Opwfc. de Latiu. Vet. ICt, p. 219. BR. 44 Hal. et
Vulg. feripfit. BR. 45 Flor. eft: conmmiffit. BR. 46 Hal. decimum
quartum annum. GEB. 47 Flor. fignis pridem tranfpofitum: i iwre
fuiffet fackum teflamentum. BR. Et ita habet Hal. 48 Hal. inferit: eius.
GEB. 49 Vulg. debetur. BR. 50 Hal. et Vulg. petit. BR. — 51 Hal,
et Vulg. fuerint. BR. 52, Hal. funt.
factum: fwit. RR. — 54 Hlal. et Vulg. abflineat, BR.

53 Flor. ab ordinario corrigente
55 Vulg. gercepit. B R.
56

i

?

L

1e4 exXiva. Aorcdes,

7 ,
/"vylev;

J^"ecens,

Y k :.)ua'a. P

: 1 *
U..1 au4on4am.
í

J 8et: ; 4

Quid ergo, fi non totum, fed partem :

| n.

j l" n nm[

"AL o €.

Y

L mv
L

..
R . í, ^
[ t [: ?*

-

M of,

[í]
[ queo5,

L !
25 )7?3' "

LA XX

*
ll CQ t—,
«l inundeg : notak :^.
f

'...,.. )
. tolaum »

á it
L "aX ea

. quod fi plus,

$70

fideicommiffi cogendus erit foluere, quam recepit *?. $. r.
Si centum legatis duplum reftituere rogatus fit, ad fummam
legati videbitur conftitfifle **. Siautem poít tempus fidei-
commiffum relictum fit, vfüararum dumtaxat additamentum ad-
mittetur: nec mutanda fententia erit, quod forte legato per-
cepto magnum emolumentum ex aliquo negotio confecutus
eft, aut poena;ä ftipelationis imminentem euafit. Haec ??
ita, fi quantitas cum quantitate,conferatur. Enimuero fi pe-
cunia accepta rogatus && rem propriam, quamquam maioris
pretii e&- 5?, reftituere: non eft audiendus legatarius, legato
percepto, fi velit computare: non enim aequitas hoc proba-
re patitur, fi'*? quod legatorum nomine perceperit, legata-
rius offerat" $. 2. Cum quidam filio fuo ex parte herede er
inftituto, patruum eius coheredem ei dédiffet, etjab eo/ petif-
fet, vt filium fuum pro virili portione'filiis fuis cohere-
dem faceret: Ífi quidem minus effet in virili portione,
quam fratris hereditas habuit 52 nihil amplius peti.poffe,
etiam fructuum, quos patruus percepit, vel, jcum/
t $3, habendam effe ratio-

percipere potuerit, dolo non Jcepi
" ; ' 64.

nem, refponfum eft: non fecus, quam fi . centum milibus
legatis rogetur, poft tempus maiorem. quantitatem reftituere.
$-- Cum autem rogatus, quidquid ex hereditate füpererit,
poft mortem fuam reftituere, de pretio rerum venditarum alias
comparat $5, deminuiffe, quae vendffit, non videtur:.
LXXL Ipxw libro VfEl Refponforum. SED QVOD
iinde comparatum eft, vice permutati dominii reftitudfetur ^5.
LXXIH. Inew libro: XX. Quseftionum.. Ipkw fer-
-uandum erit, et fi proprios creditores, ex ea pecunia dimife-
rit: non enim abfumitur, quod in corpore patrimonii reti-

netur. i Pl . |
LXXII Ipew libo XXt&-97—Quaeftionum. 51
ovopn ex Pamphila nafcetur, legatum. mihi fuerit, et ego

Pamphilam emam,
refponfum eft] non ex caufa lucratiua partum intellegi meum

!" fattum: ideoque petendum ex teftamento,tamquam iftum

emiffem : vt fcilicet, pretii contributione fatta, confequar tan-
tum, quanti puerum, dedu&a matris aeftimatione, conftitifle
mihi, iudex in caufa legati datus aeftimauerit. :
| LXXIV. IpEMw libro XXXH, Quaeftionum. TrTro
CENTVM AVREOS HERES PRAESENgS; 2; DATO: de-
inde protulit diem legatorum: non eft. verum, quod Alfenus
rettulit, centum, praefenti i deberi: quia diem proprium ha-
buerunt. A d ' |
LXXV. IpgM ]

fororem epiftulam, jquamy; poft mortem füam aperiri manda-

uit, talem fcripfit: SCzRE TE VOLO, DONARE ME TIBI

AVREOS OCTINGENTOS: fideicommiffum deberi . forori
conftitit, nec aliud probandum in cuiuslibet fuprema volunta-
te. Placet enim confiftere fideicommiíffum, ac ?? fi defun-
&us cum eo loquátur, quem precario remuneratur ??. .$.-&
fPro parte heres inftitutus, cui praeceptiones erant relictae,

poft diem legatorum cedentem, ante aditam hereditatem, vita
déceffit: partem hereditatis ad coheredes fubftitutos pertinere

placuit, praeceptionum autem .portiones, quae pro parte co-

" heredum conftiterunt, ad heredes 7^ eius transmitti.

$^ Hal. et omnes: confitiffe. BR.

56 Hal. perceperit. Vulg. percepit. R.
59 Hal. maiore pretio ae-

58 Vulg. pro more: Hoc. BR./ Etiam Hal. Hot.
fiimavetur, veflituere. GER. 60 Hal. vt, loco: fi;. GEB. — 61 Hal. bae-
vedi. GEB. 62, Vulg. baberet. B R. — 63 Hal. et Vulg. percepit. BR. — 64
Ap. Hal. milibus, abeft, et Flor. etiam vncis eft inclufum. BR. — 65 Hal. com-
paramit. GEB. 66 Hal. et Vulg. veflituetur. BR. — 67 Erat olim Flor.. I-
bro vicefimo, vt in lege antecedenti, poftea, ab ordinaria tamen manu, additum:
tertio. B R. 68 Vulg. praefenti die. BR. Etiam Hal. praefeuti dato. GERB.
69 Gothofr.in nota: 4l. etfi. Ira nempe legi vult Cuiac. /T. Obf. 3. et fuit
olim in ipfo archetypo: etfi, et melius, vt opinor. BR. — O Hal. et Vulg. ve-
munergt. BR. — 71 Vulg.baeredem. BR. — 72 Vulg. dimerfij. BR. — 73 Hal.

eaque apud me fit fenixa: ratione fumma -

äþro— VEJM Mrirres ad

DIGESTORVM LIB. XXXI

LXXVI. Ipn£mw libro VIIL. Refpenforum- Cvw rr-
nLrvs diuifis ^^ tribunalibus aCtionem inofficiofi teftamenti
matris pertu*hffet, atque ita *? variae fententiae iudidum "^

^

exftitiffet;, heredem, qui filium vicerat, pro partibus, quas
aliis coheredibus abftulit filius, non habiturum praecep,tiones
fibi datas, non magis quam ceteros legatarios actiones, con-
ftitit: fed libertates *? ex teftamento competere pïacuit, cum
-pro parte filius de teftamento matris litigatfet: quod nón erit
trahendum ad feruitutes, quae pro parte minui non poffunt
plane petetur integra ** feruitus ab eo, qui filium Vicit:',par:
gig;autem.ge&imatio praeftituitur *?, aut *9, fi paratushevfït "patri,
filius Is)getio accepto feruitutem praebere *?, doli fümmoue- ! lf*'*üt*'*
bitur ?? exceptione legatarius, fi non offerat partis aeftima-
tionem: exemplo Ícilicet legis Falcidiae. $. r. Lvcio |
SEMPRONIO LEGO OMNEM HEREDITATEM Pv- -
|BL11 Maxvrr. Sempronius ea demum onera fufcipiet, quae
| Maeuianae hereditatis fuerunt, et in diem mortis eiu,s, qui
heres Maeuii exftitit, perfeuerauerunt: ficut vice mutua prae-
| ftabuntur a&tiones, quae, && praeftari. potuerunt. $Q. 2. Do-
minus, |herede fructuario fcripto, fundum fub condicione le-
. gauit: voluntatis ratio non patitur, vt heres ex caufa fruttus
emolpmentum retineat, diuerfum in ceteris praediorum fer-
uitutibus, quas heres habuit, refponfum eft: quoniam fructus
portionis inftar 5? optinet. $.3. HenRES wEvs Tir10
DATO,QVOD EX TESTAMENTO SEMPRONII DEBE--
TVR MIHI:: um iure nouationis, quam legatarius, idem- -
que teftator ante fecerát, legatum ex teítamento non debea-
' tur, placuit falfam demonttrationem legatario non obeffe, nec
in totum falfum videri, quod veritatis primordio adiuuare-
tur *?. $. 4. Seruus pure manumiffus, cui libertas propter
impedimentum iuris poft aditam hereditatem non competit,

LAÀA jæ/ Ém:

| quod ftatus eius extrinfecus füfpenditWf, forte propter adulte-

rii quaeftionem, ex eodem teftamento neque legatáy neque -
fideicommiffa pure data feparare poteft: quia*ditäs inutiliter
cedit. $. 5. Pater cum filia pro femiffe herede inftituta, fi£
teftamento locutus fuerat: PETO €VM MORIERIS, LI-
CET ALIOS QVOQVE FILIOS SVSCEPERIS, SEM-
PRONIO NEPOTI MEO PLVS TRIBVAS IN HONO-
REM NOMINIS MEI: neceífitas quidem reftituendi nepo-
tibus viriles partes praecedere videbatur, fed moderandae pora .
tionis, quam maiorem in vnius nepotis perfonam conferri
voluit; arbitrium filiae datum 95*. $. 6. Non iure tutori da-
to mater legauijt: Ííi confentiat, vt decreto Praetoris confira ^ -^
metur, et 355 Praetor non idoneum exiftimet, actio legati non
denegabitur. $. 7. Qui Mucianam cautionem, alicuius non
faciendi caufa, interpofuit: fi poftea fecerit: fru&tus quoque.
legatorum, quos ?? principio promitti neceffe eft, reftituere
debet. $. 8. Variis actionibus legatorum fimul legatarius vti
non poteft: quia legatum datum, in partes diuidi non poteftz-
non enim ea mente datum eft legatariis pluribus aCtionibus vti,
fed vt la&ior eis agendi facultas fit, ex vna interim, quae fuerat

cultas ex eo teftamento folutorum danda eft, quod irritum .

a)legatis folutis crimen perduellionis illatum eft.

LXXVII.

protuliffet, atque item. G E B. . 34 Hal. zudicium, ertore, vt reor, typorum. GE B.
75 Hal. libertatem.. G E B. 76 Hal.integre. GER. — 77 Gothofr. in nota:
Al..praei)cabitl.lr: Et ita Flor. eft corre&um, fed Taur. vel potius typographus
oblitus eft, crucis figno in textu appofito, vocem correctam in margine ponere,
B R. Habet et Ezal. vt eít correctum. GEB. 78 Hal. at, loco: ant. GEB.
79 Taur. praeV'ere, fuit olim: praenare, BR. — 8o 'Taur. fumnmnoBebitur. GE B.
81 Hal.. et Vuig, inferunt: c. BR. 82 Vide Noodt. J. de Vfufr. 2. RR.
'83 Scriptum elt Flor. adigaercetur, nec quicquam correcum, quare malim : ad-
iuuetur. BR. $4 Flor. ordinarius corrigens fecit: datur. . Inde ita omnes.
BR. Etiam Hal. GE B. 85 Hal. fi, loco: et. GEB. 86 Hal. et omnes.

inferunt z. BR. 87 Gothefr. in nota: /4l. iam. .. Nempe loco: a, et ita
, s ipfe

electa, legatum petere. $. 9. Repetendorum legatorum fa- AT |

effe poft defuncti memoriam damnatam apparuit: modo jfi ** / J"jmm,, P.

Bishegeeei

BPOONIPA
| V

NMm. »

,Jutri;h

y

—— ^ Ítari non dubie voluit ?? integra.

à
]

«
b O-;

-LÀ facere u-

- lE.

DIGESTORVM LIB. XXXI

LXXVII. Ipxxw libro VIHI Refponforum. Cv P 4-
TER filios, eornmque matrem heredes inftituiffet, ita fcripfit,
PETO A TE, FILIA, VT, ACCEPTIS EX HEREDIT A-
TE MEA IN PORTIONEM TVAM CENTVM AVREIS,
ET PRAEDIO TvscvLANO, PARTEM,HEREDITA-
TIS RESTITVAS MATRI TVAE. Refpondi, praedium
quidem hereditarium iudicio diuifionis de communi filiam ha-
bituram : pecuniam-autenr de parte fua retenturam. —.$.—Fr Eo-
rum, quibus mortis caufa donatum eft, fidei committi quoquo
tempore poteft: quod fideicommiffum heredes ?? falua Fal-

cidiae ratione, quam in his quoque donationibus exemplo le-

gatorum locum habere placuit, praeftabunt. Si pars dona-
tionis fideicommiffo teneatur ??, fideicommiffum quoque mu-
nere Falcidiae fungäur. Si tamen alimenta praeftari voluit,
collationis totum onus in refiduo donationis effe refponden-
dum erit ex defuncti voluntate, qui de maiore pecunia prae-
$. 2. Mater filiis fuis vul-
go conceptis dotem fuam mortis caufa donando, ftipulari per-
mifit :: cum aliis heredibus inftitutis, petiffet a filiis, viro do-
tem reftitui, totum viro fideicommiffum dotis deberi, fi Fal-
cidiae ratio non interuenerit, ideo. retentionem dotis virum
habere placuit: alioquin Falcidiae partem. heredibus, a filiis
ex ftipulatu cum viro agentibus, ex dote effe per in factum
actionem reddendam. $. 3. Surdo et muto, qui legatum ac-

cipit, vt cum morietur, reftituat, reCte mandatur: nam et igno-

rantes adítringuntur fideicommiffo, quibus ignorantibus emo-
lumentum ex teftamento quaeritur. $. 4. Hereditatem filius
cum moreretur, filiis fuis, vel cui ex his voluiffet, reftituere
fuerat rogatus: quo interea in infulam deportato, eligendi
facultatem non effe poena peremptam placuit: nec fideicom-
miífi condicionem ante. mortem filii heredis exfiftere: viriles
autem inter eos fieri, qui eo tempore vixerint, cum de aliis

eligendi poteftas non fuéfit. $. 5. Qui dotale praedium con-

tra legem Iuliam vendidit, vxori legatum dedit, et emptoris

fidei commifit, vt amplius « pretium reftituat: emptorem fi-

deicommiflij ?* non teneri conftabat: fi tamen, accepto lega-
to mulier venditionem irritam faceret:?*, eam, oblato pre-
tio, doli placuit exceptione fummoueri. $. 6. Maeuio debi-

Lf A K fa. tori ?3 (uo reus ftipulandi mandauit, vt Titio, cui mortis cau-

" T*ltu

fa dotiabat, pecuniam debitam folueret: cum fciens dominum

'"ïgft'cj&'- vita deceffiffe Maeuius pecuniam dediffet, non effe liberatio-

«

L- A'wacuam,

nem fecutami, conftitit: nec fi Maeuius foluendo non effet,iin
Titiumjactionem folidi, vel iure Falcidiae. dandam effe: quia
znortis caufa cepiffe non: videretur, diuerfüm probandum fo-

A*hevedi, ret ?*, fi Maeuius, ignorans dominum vita deceffiffe, pecu-

4

cidiae reuocjáfetur.

niam etrore lapfus ?5 dediffet: tunc enim portio iure Fal-
$..7. Cum pater fideicommiffum prae-
diorum, ex teftamento matris, filiae deberet, eandem pro par-
te ita heredem inftituit, vt hereditatem fideicommiflo conpen-
faret: eadem;(;(;l praedia filio exheredato. dari voluit, Quam-
. " . * t4 * (* . E
quam tfiþ? patris hereditatem fufcipere iboluiffet, fideicommif-
fum tátüen ab heredibus effe filio praeftandum, ad quos here-
ditatis portio, quám accepit filia, redierat, placuit: quod fi
alium filiae fubftituiffet, eum oportere filio ?* fideicomtit-
fum reddere. $. 8. Euictis praediis, quae pater, qui fe do-
minum eífe crediderit ?7, verbis fideicommiffi filio reliquit,
nulla cum fratribus et coheredibus actio erit: fi tamen inter
flios diuifionem fecit, arbiter conieCtura/voluntatis, non pa-
ipfe 'Taur. habet in margine, et eft illud Zam a veteri et veluti coaeua manu. B R.
Habet etiam Hal. sodo fi iam legatis. GEB. $8 Hal 4zod fideicommi[[um,
baeredi fcilicet falua etc. GEB. — 89 Hal. contiueatur. GEB. — 9O Taur. Bo-
luit. G E B. 91 Hal. et Vulg. fideicommiffo. B R. 92 Hal. facere vellet.
Vulg. facere velit. BR. 93 Taur. deVitori, et paulo pott: deVitam, GEB.
94 Hal. fore. GEB. — 95 Taur. laBfus. GEB. — 96 Hal. oportere et eum filiae.
GEB. 97 Hal et Vulg. crediderat. BR, — 98 Hal. et Vulg. conferuare. B R.

^

tio, quae ä
. neo prae

|

$71

tietur, eum partes coheredibus praelegatas reftituere: nifi pa-
rati fuerint et ipfi patris iudicium fratri conferuari ?9. — $. 9.
Pater certam pecuniam exheredatae filiae verbis fideicom-
miffi reliquit, eamque nupturae dotis nomine dari ?? voluit
filio dotem [ftipulante: cum filius minorem dotem] d.ediffät:
fuperfluum effe filiae reddendum conftabat. Diuortio quo-
que fecuto, fideicommiffum filiam recte ipefituram, vt actio
ftipulationis fibi praeftgfetur: quoniam verifimile non erat,
patrem interponi ftipulationem voluiffe, quo filia poft primas
nuptias indotata conftitueretur: ceterum fi poíftea nuberet, ad
fecundas nuptias cautionem extendi non oportere. $. ro. A
filia pater petierat, vt, cui vellet ex liberis fuis praedia cum
moreretur reftitueret: — vni ex liberis praedia fideicom-
miffi viua donauit: non effe electionem , propter incer-

tum diem fideicommiffi, certae donationis, videbatur: nam

in eum deftinatio dirigi poteft *??, qui fideicommiffum inter
ceteros habiturus eft, remota matris electione. $. rr. F i
DEI HEREDVM MEORVM COMMITTO, NE FVNDVM
TN/SCVLANVM ALIENENT, ET NE DE FAMILIA
NOMINIS MEIJEXEATX fecundum voluntatem eos quo-
que inuitatos intellegendum eft, quibus heredes extranei fi-
deicommillam libertatem reddiderunt. $. 12. FrzpEx vrvaAE
COMMITTO VXOR, * vT DES * vT * RESTITVAS
FILIAE MEAE, CVM MORIERIS, QVIDQVID AD TE
QVOQV|jUNOMINE DE BONIS MEIS PERVENERIT:
etiam ea quae poftea codicillis vxori dedit, fideicommiffo
continebuntur: nam ordo fcripturae non impedit caufam iu-

»b 76

--

f J L-:;[;* *cnl.

! £F£ií
LA 4ce pro: »ev,, em.

p x €a & ,
": exheréeoet.

ris, ac voluntatis: fed dos praelegata ^ retinebitur, quoniam .

reddi potius videtur, quam dari.
DARI LIBERTIS MEIS: QVOD SI QVIS EORVM SINE
LIBERIS. VITA DECESSERI[,, PARTES EORVM *
AD RELIQVOS PERTINERE VOLO: jcollibertum patris
eundemque filium, ex voluntate fübítitutionem excludere, pla-
cuit. $. I4. Curatoris fui fruftra fidei commififfe videbatur *,
vt heredi fratri negotiorum geftorum rationem redderet:
quamquam igitur teftamento cautum effet, * cum ad ftatum
fuum jfraper perueniffet/ ei demum folueretur, Ltafz—n"r*gn, fub.cu-
ratore alio fratrem agentem, reCte placuit actionem inferrez
cum illis Jerbis fratri potius confultum videfétur, q-uäm folu-
$. 15. Ab infüituto extra-

iufte fieri potuit, dilata.
) ia libertis, cum moreretur, verbis fideicommiífi re-
linquerat ?, et petierat, ne ex nomine familiae alienarenturz
fubftitutum ea praedia debere ex defunti voluntate, jrefpon-
di, fed vtrum confeftim, an füb eadem condicione, voluntatis
effe quaeftionem: fed conieCtura ex voluntate teftatoris ca-
pienda, mors inftituti exfpeCtanda eft 9. $. 16. Menfae ne-
gotium ex caufa fideicommifü cum indemnitate heredum per
cautionem fufceptum, emptioni fimile videtur, et ideo non
erit quaerendum, an plues? in aere alieno fit, quam in quae-
ftu. $.17. Paterjfiliaemancipia, quae nubenti dedit, verbis
fideicommiffi praeftari voluit: partus fufceptos, etfi matres
ante-teftamentumr mortuae fuiffent, ex caufa fideicommifli
praeftandos refpondi: necaliud in vxore confirmatis donatio-

| nibus pridem obferuatum eft. - $. 18. Hereditatem poft mor-

tem fuam rogati reftituere, nominum periculo, quae per diui-
fionem optigerunt, inter coheredes interpofitis delegationi-

bus, nonjadftringuntur: non ? magis, quam praediorum, cutm. /

permutatio rerum difcernens communionem interuenist ?.

99 Hal. dare. GER. . 100 Hal. mam in vnum etiamnum deflinatio dirigi potuit.
D Ap. Hal et Vulg. vt, abeft. BR. — 2 Hal. relegata. GEB. — 3 Hal. et
Vulg. partem eius. BR. 4 Hal et Vulg. videbitur. BR. — 5 Hal veligue-
rat. GEB. — 6 Hal. mortem inflituti exfpeclandam. GEB. — 7 Flor. eft: a:-
plus, vt adeo legi poffet: amplius, vt habent Blaubl Hal. H. a Porta in IT. et
e feptem MSS. duo; Pal. IlI. et Barb. BR. Reliqua funt: Pal. I H.. V. Otob.
Bynkersh. GER. 8 Ap. Hal sow, abeft. GE E. 9 Hal. et Vulg. zuter-

SssS senit.

$. r3. Voro PRAEDIA.

-LS-)I L
LA cu ,
LL« f« €x: o ent , «;

( 59 j

TA : f

4 "f.z.m;/m e ,.

DIGESTORVM LIB. XXXL

S 7 z »*6744:41 nt &
$. 19. FrL1A MEA PRAECIPIAT, SIBIQVE HABEAT, [jabfurdum erit, vice mu'tug petitionem induci, fcilicet yt ab al-
VOLO, REM MATRIS SVAE: fructus quos medio tempo- | tero partem alienatam quis petat, cum partem fuam alienan-
|J ) re pater percipiet *?, nec in feparato habuit, fed gþüxmpht tt,| do Perdldemt, fed hoc ita .präcede.re poteft, fi pariter aliena-
4 7 aeb ** in fuum patrimonium conuertit, non videntur filiae | uerint, ceterum, prout quisque prior alienauerit, partem po- |
44 527 reliti. /$. 20. DvrLcissiMys FRATRIBVS MEIS,|fterioribus .23 non faglet: qui vero tardius vendidit, ei, qui
40595 Av wNOVLIS !3 AVTEM TVIS, QVAECVMQVE MIHI | non vendidit, in fupeg*xorgm partlbps feciffe partem intellegi- i
SvPERSVNT INPAMPHILIA, L&crA'*,vgr varcv w- |4ut: at fi nemo vendiderit, et nouiffimus fine liberis vita peatremo uw
QVE, DE MATERNIS BONIS, CONCEDI VOLO, NE| cellerit, fideicommiffi petitio non fupererit. $. 28. Cum in- . u
QVAM CVM HIS CONTROVERSIAM HABEAS: omnia |-ter libertas fad pra.edälegatum hbe.rt.ajquqque füiffet admiffa, |..] 2ere!
: corpora maternae hereditatis, quae in eadem. caufa dominii ! quod patronus petit ?^, vt de nomine famlhae non exiret, he-
p CUITMES manferunt, ad voluntatem fideicommiffi pertinent: exüisdem F* redem libertae filium partem praedii, quam mater accepit, re-
igitur facultatibus percepta pecunia,-e& in corpus proprii pa- | tinere vifüm eft. $. 29. Cum ex timaret ad folam .conf'obrf- n
trimonii verfa, item iure diuifionis res propriae factae non | nam fuam bona Igerggnturfi, codicillis ab ea ?5 fa&is, pluri- 'nfM
. praeftabuntur: cum difcordiis. prppinquorurg fedandis profpe- bp.s hdelcommnia . reliquerat: mre? fucc?füc.)nls !.ad,dgosw (LUALOS,
| [*ieujó. xerit, quas materia communionis folet excitare. $. 21. Pa- e.luszdsem gradus ppü'e(ïiqngx;deuclutw ; rationibus aequita- , :
- — ter pluribus filiis heredibus inftitutis moriens jclaues/ et anu- | tis ??, et perpetuj edicti exemplo, pro parte dimidia mulie- '/ i. h
lum, cuftodiae caufa, maiorifnatu filiae tradidit, et libertum | rem rgleuaqdam, refpondi, fed vhbertate.s ab ea praeftandas, ; r n
eidem filiae, qui praefens erat, ' res, quas füb cura fua ha- | quas '1ptet:mdf:re. damni caufa durum .Vldebatur.. $. 50. Pa- JX
| buit, adfignare iuffit: commune filiorum negotium geftum | ter, qui filio iegm.[ï'em dederat, et foromþus. eius impuberibus | ; -
intellegebatur, nec ob eam rem apud arbitrum diuifionis prae- | quadrantes, quibus fratrem tutorem dedit, ita fuerat locutus: |^ a
cipaam caufam filiae foré. $. 22. Cum inperfecta fcriptura | F1Lr, CONTENTVS ERIS PRO TVO SEMISSE AV- w
inuenitur, ita demum verbum ** legati vel fideicommiffi, | Rk1s ipvCÉNTIS, ET VOS FILIAE PRO VESTRIS
quod praecedit, vel fequitur, ad communionet adfümitur, fi| QvabRANTIBVS CEN TENIS AVREIS: Vice mutua li- || a-.äeä
dicto fcriptum congruat. $. 23. Filius matrem heredem fcri- | beris fi-d'eqco.mnæiï'um hereditatis rqlw(quïe ?? -per videbatur, |
pferat, et fideicommiffa tabulis data cum iurisiurandi religio- fg(.i agülm.at.longm,.&a parentlbus. äg*pgl fic;m folet, patrimo-
ne praeftari rogauerat, cum teftamentum nullo iure faCtum ef- | nii fui feciffe, nec idcirco fratrem iudicio tütelae bonae fidei
fet: nihilo minus matrem legitimam heredem cogendam prae- | rationes quandoque praefcriptlongf demonftratae quantitatis — .«
^ ftare fideicommiífa, irefpondi: nam enixae voluntatis preces | exclufurum. — $. 3r. ilTitio fratri fuo Maeuius hereditatem .. «*.
ad omnem fücceffionis fpeciem porrectae videbantur.. $. 24. | Seii, «-?? quo heres infgigutus erat, po.Pc mortem fuam refti-
MAwDO FILIAE MEAE PRO SALVTE SOLLICITVS | tuere rogatus, eodem Titio herede fcripto, petit 5*, vt mo-
; IPSIVS, VT QVOAD LIBEROS TOLLAT, TESTA- |,rjens Titius tam fuam, quam Seii hereditatem Sempronio re- ul
MENTVM NON FACIAT: ITA ENIM POTERIT SINE |füitueret: cum ex fructibus /fnedio tempore jperceptis fidei- p
PERICVLO VIVERE: fideicommiffariam hereditatem fo- | commiffi debitam quantitatem Titius percepiffet, aeris alieni : f x
rori coheredi non videri relictam, apparuit: quod non de pe- | loco non effe ,d'/d.üpendum fidéicommiffum, jrefpondi, qugjljam / . Vi
|.,^c«*8« eunia fua teftari, fed optentu confilii, derogarejiurij teftamen- | ratione eemperifationis percepiífe debitum videbatur 3?: lane | cord u"ïöïm
| tum fieri prohibendo, voluit '5. $. 25. Roao, rinrA,4?]|fiealege Maeuius Titium heredem inftituat, ne fideicommit- !. J desent ]
' W05, BONA TVA QVANDOQVE DISTRIBVAS LIBERIS | fum ex teftamento Seii retineat, Falcidiam 33 compenfationi ^** ""*ï;: 5
! ï | TVIS, VT QOVISQVE DE TE MERVERIT: videtur omni- | fufficere: fed iniquitate ?* occurrere: prudentius autem fe-J'7 "';,"'15
bus liberis, etfi non aequaliter promeruerint, fideicommiffum | cerit, fi ex teftamento fratris)hereditatem repudiauerit, et in- ^^' ^^ ^
relictum: quibus, matris eleCtione ceffante, fufficiót, fi non | teftatif poffeffionem. acceperit: nec videbitur ?* dolo feciffe, :
LJ oft offenderint, eos [autemf quos mater elegéfit, fore potiores, fi | cum fraudegí exclufemt. $.32. A TE PxTO, MARITE, |
A t foli promeruiflent, eyfftimaui: quod (fy neminem elegerit, eos | srioviD L18ERORVM ?* HABVERIS, ILLIS PRAE-// ?uoj :
[A d- folos non admitti, qui offenderunt. $. 26. Donationis prae- | DIA RELINQVAS: VEL SI NON HABVERIS, TYIS, !
u dent. diorum epiftula& ignorante filio mater in aede facra verbis | sivE MEIS PROPINQVIS, AVT ETIAM LIBERTIS
—* "m fideicommiffi non f'ubnixay(i depofuit, et litteras tales ad ae- |'NosT R1s: non effe datam electionem, fed ordineta fcriptu- 1 g?mj/lu
"dorat, dituum/ mifit: xNSTRVMENTV M, VOLVNTATIS MEAE | rae ffaCctum fubftitutioni? 7,nrefp"ö;xïgji, $. 33. Vicos ?? ciuitatif/ ^ ;.sfgfi "
-'e(-*^m. POST MORTEM MEAM FILIQ ME(( TRADI VOLO:|relictos, qui proprios fines habebant, ex cauía fideicommiffi f' K Z,ïï p
: cum pluribus heredibus inteftato diem fuum obiffet, intellegi | non ideo minus deberi placuit, quod te&ä:—gf fines eorum figni-- !::f: R us
L4 * A. fideicommiffum filio reliCturn,refpondi: non enimiquaeri/opor- | ficaturum, et certaminis formame, quam 'celebrari fingulis an- J ^mendo,
N LOV tet, cum quo de füpremis * quis * loquátur, fed in qu&m vo- | nis voluit, alia fcriptura fedeclaraturum promifit, ac poftea
"' luntatis intentio dirigatur ^?. $. 27. Libertis praedium re- | morte praeuentus non fecit. L
liquit, ac petit ^*, ne id alienarent, vtque ?? in familia liber- . LXXVIIL. IpEw libro IX. Refpenforum. Qv so- : 38
torum retinerent: fi, excepto vno, ceteri partes fuas vendide- | Lipv w fideicommiffum fruftra petebat, heréde Falcidiàm ob- ,. t
rint, qui non vendidit, ceterorum.partes, quibus non dedit | icienfe, fi partem interim folui fibi ?? defiderauerit, neque !/ ^^
alienandi voluntatem, integras petót: eos enim ad fideicom- | acceperit, in eam ^? moram paffus intellegitur. $. 1. Cum Uf
miffum videtur inuitaffe, qui iudicio paruerunt: alioquin 4er- | pott
uenit. Sed et Flor. vltima e dudum eft deleta. BR. 10 Hal. et Vulg. per- | GEB.. — 30 Ap. Hal. a, abeft. GE&. 31 Hal. et Vulg, petiit. BR. — 32
cepit. BR. 1X Hal.effumpfit. GEB. — 12 Hal et, loco: vel. GEB. — 13 | Hal. videretur. GER. 33 Hal. inferit: quidem. GER. 34. Gothofr. in
Taur. ADBVNCVLIS. GEB. I4 Taur. L4CIA. GEB. "Vulg. Syria. BR. | nota: Al. iniquitatem. — Ita Hal. et Vulg. E R. 35 Taur. videVitur. GER.
35 Hal. ei;dem. 16 Vulg. praefigit et. BR. . — 17 'Yaur. Berbum. GEB. | 36 Vulg. fi quos liberos. BR. 377 Hal. fed ordiue fcripturae faclam.| fubflitu-
18 Hal. perbibendo, noluit. GER. 19 Hal. praefigit vt. 20 Hal. diri- | tiomem. GEB. 38 Hoc non intelligo. $i tantum liceret, reftituerem : /n-
gatur. Et ita etiam Flor. facum ab ordinaria manu. B R. 21 Hal. petit. | dos, etiam ob mentionem certaminis. BYN&. Sed tunc ludos proprios fiues ba-
Et fane Taurellii erat fcribere: petit. GER. 22, Hal. et Vulg. atque, loco: | bentes mihi explicari malim. — Certaminis ideo fit mentio, quod illius formam
vtque. B R. 23 Hal. pofleriori. G E B. 24 Hal. petiit. — 25 Gothofr. in | declarare promiferit teftator, fed et hoc morte praeuentus non fecerit. Mallem,
nota : Al. ad eam.. Nempe ita ipfe Taur. in margine, et hanc corre&ionem Hal. | &i quid mutandum: /ucos, aut more Taur. ]Vcos, id eft, locos. Vide L. j2. $.
€t recentiores receperunt. BR. 26 Hal. fideicommi[[um.. G E B. 2/] Yaur. | 9. infra de Legat. 3. vbi pro: loculis, Florentiae eft: /Vculis. GER. 59 Taur.
deBoluta. G ER. 28 Ap. Hal. aequitatis, abeft, GEa. — 29 Hal. reliquiffe. L fiVi. GEB. . 40 Lego: z ea, et ita fcripti et editi. BR. Etiam Hal. Scriptli
! Pal.

DIGESTORVM LIB.

poft mortem emptoris, venditionem ** Reipublieae- praedio-
rum optimus maximusque Princeps nofter Seuerus Auguftus
refcindi, heredibus pretio reftituto, iuífiffet: de pecunia lega-
tario, cui praedium emptor ex ea poffeffione legauerat, con-
: ieCtura voluntatis, pro modo aeftimationis, partem foluendam
| /v, effe;refpondi. $. 2. Etiam Respublica fideicommiffi poft mo-
ram vfuras praeftare cogitur: fedjdamnum, fi quod ex ea re
. fuérit fecutum, ab his farciendum erit, qui poft diCtam fen-
,,, tentiam;udicatum foluere fuperfederunt. Nec aliud feruapi-
tur in litis fümptibus, fi ratio litigandi non fuit; ignauiam
etenim praetendentes audiri non oportere ^?. Quod in tu-
toribus.quoque probatur. $.-3. Praedium pater de familia
. liberorum alienari ** verbis ^^ fideicommiffi prohibuit: fu-.
|(5 premus ex liberis, qui fideicommiífum petere potuit, non id-
,Circo jminus aCtionem in bonis fuis relidquifle ^5 vifus eft,
quod heredem e:i'fï'zfälm ^9 fineliberis decedens habuit. $. 4.
Si creditor ab eo, qui teftamentum fecit, domuäg acceptam
b lure pignoris vendidit: contra emptorem fideicommiffi caufa,
æï-.ä' ,tametfi voluntatem defuncti non ignorauit, nihil decernétur..-
T. LXXIX. IpEw librojX Qvak fidei-
m .Q(-;commifiä ^' moriens libertis viri debuit, jeorundem/ praedio-
L.itorin rum füis quoque libertis fruCtum reliquit, iuris ignorationei*?
,"** lapfiy qui petere praedia ex mariti teftamento debuerunt, fe-
- roifia cundum fideicommiffim/ inter|ceteros longo tempore perce-
A. 2ef.&ef, perunt: non ideo peremptam videri petitionem prioris fidei-
5 07* commiff confttit. | . (eftét, — - | |
LXXX. lpEv libroL'Definitionum, LEGATv»M ita
| dominium rei legatarii facit, vt hereditas heredis res fingulas:
; quod eo pertinet, vt, fi pure res relicta fit, et legatarius non
r : repudiauit ^? defuncti voluntatem: recta via dominium, quod
hereditatis fuit, ad legatarium tranfeat, numquam factum he-
- - *kefter.

redis. t M.
LXXXI. PAvrvs libro,IX;
(QÀ E.

4 'm2uü

j

)un,
h

: | [X, Quaeftionum; Srz ovrs
,teftamentof facto, a filiis fuis, quos; heredes inftituiffet, fidei-
commiffa *? relisquiffet **, non vt a legitimis heredibus, fed

fit: filii ab inteftato venientes fideicomimniffa ex teftamento
praeftare compelli non poffunt. |
—X LXXXII. IPEM libro X. Quaeftionum; DEn1TOoRt
décem/legauit créditori, quae ?? ei poft annum fub pignore
debebat: non, vt quidam putant, medii temporis tantum |cotms

Nec tollitur petitio, fi interim annus fuperuenerit 5^: nam
fufficit, quod vtiliter dies ceffit 55. Quod--f viuo teftdfore
annus füperueniát, dicendum erit, inutile effici legatum, quam-
quam conftitfit ab initio. — Sic jefrin dote praelegata ?? re-
Lcaulam fponfum eft, totam eeamjex teftamento peti poffe. ^ Alioquin
—.. *susfecundum illam fententiam, fi interufürium tantum eft in le-
,zfäif:f" TU "fgato, quid dicemus, fi fundus legatus fit ex die debitus? nam.
»H" ^—--Y4-. nec pecunia peti poteft, quae non eft legata: nec pars fundi
a facile inueniretur ??, quae poffit pro commodo peti. $. r.
E Si primo et fecundo et tertio heredibus inftitutis, fic legata
dentur, ST MIHI PRIMVS HERES NON ERIT,Í[SE-
[ 268cvupbpvs TiTr0 pECEM DATO: SI SECVNDVS MI-
$8U qy gERES NON ERITj PRIMVS Sfio rvNpvw T -
SCVLANVM DATO: vtrisque omittentibus hereditatem, pri-
, bswt, gmo et fecundo, quaerebatur, fubftituti, quos ejf& dederát, an, et
$ cui legata praeftare debent ?*2 Ab vtroque fubftituto legata

i hr

Pal. I. IT. HI. Otob. GEFE. 41 Hal venditioues. GEB. — 42 Hal. oportet.
| GEB. 43 Hal. liberos: alienare, GEB. 44 Taur. uerVis. GEE. 45
Hal. rveliquijje. GEB. — 46 Flor. nonnemo: extravium, in: extraneum, conuer-
tit, quod Taur, merito neglexit. Vide Duker. ad Opnfc. de Latiu. Vet. ICt.
pug.419. ". 2. BR. Hal. quoque habet: extroneum. GEB. — 47 Hal et Vulg.
fideicommifum. BR, 48 Hal. et Vulg. ignorantia. BR. — 49 Hal. et Vulg.
vepudimerit. BR. 5o Hal. et Vulg. fideicommiffum. BR. 51 Hal reli-
| querit, GEB. 52, Hal. addit; filiií. G EB. 55.Hal qui GEB. 54

patroni $? adierunt defunCti hereditatem: poft aliquantum .

^J34e55, vt afcriptis ??^, etiteftamentum/aliquo cafu irritum factum . | EK
feruo füo fideicommiflam *? libertatem reliquit, et aliud quid

modum ex teftamento debetur, fed tota deCétn, peti poffunt. |

debentur. $. 2. Seruo alieno poffe rem domini/legari Va-
lens fcribit, item id, quod doiino eids pure debetur: cum
enim feruo alieno aliquid in teftamento damus, domini perfo-
na ad hoc tantum infpicitur, vt fit cum eo teítamenti factio:

|ceteruny ex perfona ferui conftitit legatum. — Et ideo re&tiffi- 1./ cxe» 65 -

& 1 1.5 1 : . . : i
. me Iulianus definit ??, id demum, feruo alieno legari[poífe, 1 1 7. & "r
quod ipfe liber factus capere poffet: calumniofa eft emim . illa SpOGUA UMRU ES.
e ^* o " 4 * : V LL2SOCIP [^ d* " é6 V.
adnotatio, pofle ?? legari feruo, et quamdiu feruiat: nam et :
]hecglegatum ex perfona ferui vires accipit. Alioquin et il-.L-4 : « àoc;

lud adnotaremus, effe quosdam feruos, qui, licet libertatem
confequi non poffint 9*, attamen legatum et hereditatem pof-
funt adquirere domino. Ex illó igifür praecepto, quod $*
dicimus 93, ferui infpici perfona)ä in teftamentis, dictum
eft ^*, feruo hereditario legari poffe. Tta,non mirum, fi res ;
domini, et quod ei debetur, feruo eius pure legari poffit 95: , — ..
quamuis domino eius non poftentíhaecivtiliter legari 9*. La Rutft,
LXXXIIL. InEw libro XI. Qeaeflionum, jLATINVS/ L 6en,,
Langcavs: proxime ex facto incidit fpecies talis: liberti- - |

LI
r d *
I m emaecem .

"Wa

.nus 97 patronum ex femiffe heredem inftituit, et filiam fuam

ex alio femifle: fidei commifit filiae, vt quibusdam ancillis
patroni reftitueret, cum /hae manumifíae effent: et fi eadem . ; ^««
filia heres non effet, fubftituit ei easdem ancillas: quoniam ;5
filia non voluit heres exfiftere, ancillae iuffu domini, id RES . L

"WACUOUTSUCLS,
temporis ab eo;manumiffae quaerebant, an fideicommiífum pe- 1 2 nanemifas cf
tere ab eodem patrono poiïi;(t : rogo ergo, quid de hoc / A
exiftimes, refcribas ? ,Refpondi, nec repetitum videri in hunc. .
cafum fideicommiffüm: fed alterütrum datum, vel fideicom- ^ -
miffum, vel ipfam hereditatem: melius autem dici, in eun- ;*« ,
dem cafum fubftitutag videri, in quem cafüm fideicommiffum
meruerunt: etideo ad fub&itutianquy;as vocari. Cum enim
feruo alieno fideicommiffum ab'vho ex heredibusifub condi- .. — |
cione libertatis fuerit datum, idemque feruus ei heredi fubfti-
tuatur licet pure fubftitutio facta fit,,tamen; füb eadem con-
dicione fubftitui videtur, fub qua fideieomaniffetm meruit. t

LXXXIV. Inew libro XXL^QUuefremame SrQvis

lH.4 '.d.t*"! "

A^ Ti n ,

adícripfit: quidam dicunt, quia placebat ** ab herede;eum 1l
manumitti debere, futurum effe, vt non admittatur ad fidei- p
jcommiffum ; fed hoc/iniquum eft, in huiusmodi enim perfona ! 4 51;4 n.
vtriusque quodammodo dies ceífit, et libertatis, et pecuniae
petendae: adeo vt putem, fi mora fiat praeftandge| li'bertatï
etidoi fideicommiffo móram videri factam, et vfurarum onus : V
accedere: nam et cetera, quae medio tempore ,adquifiit, do- , ; 423«-^
mino, dum moratur praeftare libertatem, eidem reftitui opor-
tere, rectiffime refponfum eft.
LXXXV. Ipgw libroIV.

CnREDITO-

. REM, cui res pignoris iure obligata a debitore legata effet,

non prohiberi pecuniam creditam petere, fi voluntas teítato-
ris compenfare volentis euidenter non oftenderetur. -
LXXXVI. IpEn libro ,XIII; 4 GArvs
SEIVS PRONEPOS MEVS HERES MIHI ESTO EX SE-
MISSE BONORVM MEORVM, EXCEPRTA DboMvy ?*
MEA, ET PATERNAJ , IN QVIBVS HABITO, CVM
OMNIBVS, QVAE IBI SVNT. QvAE OMNIA SCIAS
AD PORTIONEM HEREDITATIS, QVAM TIBI DEDI,
NON PERTINERE. JQuaero,-eum-fiéin his domibus argen-
tum, nomina|jdebitorum, fupellex, mancipia: an haec omniay] / ; 2«
| | quae
Hal. fuperuenit. 55 Vulg. cefferit. BR. 56 Hal. relesata. GEB. 57
Hal. zuuenietuv. 58 Hal. et Vulg. debeant. B R. 59 Vulg. defimiuit. B R.
60 Alii: won poffe, quos refutat lac. Gothofred. Awzmadmerf. c. 19. EYN K.
61 Hal. poffunt. GEB. 62, Vulg. qu0. BR. 63 Hal et Vulg. dixrmus.
BR. 64 Hal. dicimus et feruo. GEB. — 65 Hal. pofínt. GEB. — 66 Hal.
quamuis domino eius vtiliter legari non poffent. GEB. . 67 Hal. Libertus. GE B.

L4 X .

* Fk, r
n -ï*"uäa,]

68 Hal. id efl, patroni, abfunt. GEB. 69 Hal. poffeut. GEB. 7o Hal.
fideicommiffariam. GE B. — "71 Hal. plgcest. GEB. - 72 kial, domo. — 73 Vulg.
SSSS 2 | DC exceptzs

^
A "'?'ï.e.?v ,

/4

1*vn - n»10Le0u5,

(1 ^60€ u.€ £5
gofi,'?ä ,,',;i A.
v j :

A - n l
|J o maed 73. u i
i e
! "
N N- bvf
J enweardt at )
"mméo,. Í

$4 —

RPb g

& t

As m
Z "
[ —X ;A(.J»Cdïæ',-ï. :

— 4 $fitwnáe
1. UV

t []
ts äw*s:m 0^

" *
í
gT ITV

fs5

] j :

a. hOn6er
« ^— 6
. ^ p
oA daevat,

^ 1f
A .)" ;1 ; ,- eu Uiæ4 f/y
w ïgf'""

574 : DIGESTORVM

quae illic inueniuntur, ad alios heredes inftitutos debeant.per-
tinere? Paulus: refpondi *^, nomina debitorum non *? con-
tineri, fed omnium 79 effe communia, in ceteris vero nullum
pronepoti locum effe. $. r. Titius, cum fratris filio fundos
et vrbana praedia legaret, in his et fundum Seianum legauit,
quem ipfe paterfamilias, quoad viueret **, vno quidem nomine
vniuerfum habuit, fed, quo facilius conductorem 3nuen1/et, per
duas partes locabat * *, ita vt ex qualitate loci fuperiorem partem,
Seianum faperiorem, inferioremautem partem Seianum inferio-
rem appellaret. Quaero,an is furidus totus ad fratris filium per
tineat? Paulusrefpondit, fi teftator fundumSeianum vno nomi-
ne vniuerfum poffedit : quamuis eundem diuifis *? partibus loca-
uerat, vniuerfum eumlex cau(a fideicommiffi praeftari oportere:
nifi frheres, dequa parte teftator fenferit, euidenter probauerit.
LXXXVII. Inew libro XIV. Refpenforaums TiT:A

Seio tefferam frumentariam comparari voluit, poft diem tri-

igefimum *? a morte ipfius. . Quaero, cum Seius viua tefta--
trice, tefferam frumentariam ex caufa lucratiua habere coe-

pit 5*, nec poffit id, .qued-habet, petere, an ei actió; compe-

tat? Paulus;refpondit ??, ei, de quo quaeritur, pretium tef- -

ferae praeftandum: quoniam tale fideicommiffum ,magis/ in
quantitate, quam in corpore confiftit *?. .$.-x. Vfuras fidei-.
commiífi, poft impletos annos.vigintiquinque, puellae, ex quo
mora faCcta eft, deberi refpondi: quamuis enim conftitutum
fit, vt;minoribus/vigintiquinque annis vfürae omnimodo prae-
ftentur, tamen non pro mora hoc habendum eft, quam fuffi-

at m

cit femel inféfuenifle, vt perpetuo debeaftur. $. 2. Seia li--

bertis fuis fundum legauit, fideique eorum ita commifit, r1-
DEI AVTEM VESTRAE, |VERE ET/SAPIDEj COM-
MITTO, æE EVM FVNDVM VENDATIS: EVMQA-E,
QV1 EX jOBIS VLTIMVS .DECESSEKIT, CV M MO-
RIETVR, RESTITVAT SiywPnHono ?* rLiBERTO
(MEO, ET SVCCESSORI,|ET BER£LLO, ET Se1D0o,
QVOS INFRA MANVMISI, QVIVE EX HIS TVNC SV-
PERVIVENT. Quaero, cum nec in prima parte teftamenti,
quamfundum praelegauit,-eos fubfiituit,|in fecunda .tamen, *?
adiecerit verbum, Qv1I VLTIMVS DECESSERIT, àn pars
vnius defuncti ad alterum pertiheret 9* ? Paulus ;jrefpondit/
teftáfricem videri in eo fideicommiffo, de quo quaeritur; duos
gradusefübftitutionis fecitfe : vnum,|vtás, qui ex duobusjprior.
morietur ?*, alteri reftitueret: alterum,| vt nouiffimus Biis re-
ftitueret,,quos;nominatim poftea ,enumerauit; *?. $. 3. Im-
perator'Alexander Auguftus,Claudigjo ?? Iuliano Praefecto
vrbi. Si liquet tibi, TulianejGariffime, auiam/interuertendae in-
officiofi querellae ?? patrimonium fnum donationibus in ne-
potem factis exinaniffe: ratio depofcit, id, quod donatum eft,
pro,dimidiaj parte reuocari..- $. 4. Lucxps Titius, .cum habe-
ret quinque libéros ?* vniuerfos emancipauit, et in vnum fi-
lium Gaium Seium ampliffimas facultates donationibus con-
tulit, et modicum fibi ?? refiduumvsferuauit ??, et vni-
uerfos liberos cum, vxore fcripfit heredes: in eodem te-
ftamento dii*ä*ä*þïïïäüones', quas ;pe,ginggrag eidem Gaio Seio
praelegauit: et ab eo petit ?*, vt ex?reditibus) praediorum,
quae viuus f&donauerat, Maeuiae filiae tot aureos daret, item
alteri fratrialios tot: ?*5 conuentus a Maeuia forore fua, le-

exceptis domibus meis paternis. B R. 74 Hal. refpondit. GER. 45 Conf.
Aueran. II. Interpret. Iur. 28. n. 28. GER. —— 76 Hal. inferit baec. GER.
31 Hal. viuebat. 78 Taur. locaVat. GEB. — 79 Hal. et Vulg. dinerfis. BR.
8o Hal. tricefimum. GE B; 81 Hal. et Vulg. coeperit. BR. 82, Hal. re-
fpondi. GEB. 83 Hal. confiflat. 84 Vulg. Sempromio. BR. 85 Hal.
autem, loco: tamen. GEB. 86 Hal. pertineat. — 87 Hal. morevetur. — $88
Vulg. numerauit. BR. 89 Vulg. Claudio, et dubio procul re&e, ob indolem
huius librarii, qui aliquoties ob terminationem vocis proximae eít lapfus. B R.
Hal. vt Florentiae: Claudiauo. GEB 9o Hal. et Vulg. ob interuertendam
iuofficiofi querelam. — 'Tu vide Ant. Auguftin. 1I. Emend. 1. BR. 91 Taur.
liVeros. GE B. 92 Taur. Vi. GEB. —— 93 Hal. referuauit. GEB. 9
Hal, et Vulg. petijit. BR. — Quis in hoc loco dubitabit, Taurellii fuiffe fcribere;

-CPORROeH-O4 TOT

LIB. XXXI.

gem Falcidiam implorat. Quaero, cum fanttiffimus Impera-
tor, vt fupra fcriptum eft, contra voluntatem donantis, ea quàe
doràta funt, reuocari praeceperit, an Gaius Seius compellen- ^;
dus fit fecundum, voluntatem patris ex donationibus fideicom- -^**
miffum praeftare heredi fororis ?*? Paulus|refpondit, poft li- / *
teras Imperatoris noftri dubitari non oportere, quin in hac
quoque fpecie, de qua quaeritur, fubueniendum fit liberis,
quorum portio, in vnum filium donationibus collatis, im-
minuta eít:, praefertim |cum iImperator nofter contra volunta-i/ ? 6.,
tem patris fübuenerit, in propofita/autem caufa etigffá volun- i of ,
tas patris pro his, qui fideicommiflum petunt, intercedit: —— —
fed ?? fi Falcidia lex intercedit ?9, fideicommiffa in folidum ;
effe praeftanda, propter jifimodiearum- donationum|rationem. J 552«
AXXVIII. ScAEvOLA libroIIL-Refponforam.] Lv-/- 7-
civs Timivs teftamento ita cayit, s1 Qvi1D cviQvE?? ,
LIBERORVM MEÓRVM DEDI, AVT DONAVI, AVT
IN VSVM CONCESSI, AVT SIBI ADQVISIIT, AVT
EI AB ALIQVO DATVM, AVT RELICTVM EST: ID
SIBI PRAECIPIAT, SVMAT, HABEAT: filii nomine
Kalendarium fecerat: poftea fententia dicta eft, et placuit id
quod fub nomine ipfius filii in Kalendario remanferat, ei de- — .
beri: non etiam id quod jexactum in rationes fuas pater con- lT'*r24

LJ4J5*

uertiffet. Quaero, fi id, quod exégiffet pater ex nominibus

filii ante tefftamentum faCtum, iteffm poft teftamentum fa-
C&um in nomen filii conuertiffet, aníead filium fecundum fen- p
tentiam pertinerét ? (Refpondi, id quod ex eadem *?? caufa E.
exactum, in eandem caufam rediífet, deberi. $.1. A TE PE- 1 ^.
TO, /l1TIi, FIDEIQVE TVAE )g':'-a-lg")MIT'ro, VTI CV-LJGÉÁ,
RAM CONDENDI CORPORIS MEI SVSCIPIAS, ET
* AVREOS E MjiÉDIO PRAECIPITO. M
Quaero, an fi Lucius Titius/minus quam decem, aureos ero- ln euu,
gauerit, reliqua fumma heredibus proficiat ? Refpondi, fecun- :
dum ea quae proponerentur, heredum commodo proficere.
$. 2. Quae marito heres exftiterat, ita teftamento cauit: M A &-
VI ET SEMPRONI FILII DVLCISSIMI ?, PRAECI- |
PITOTE OMNE QVIDQVID EX HEREDITATE Ll,?,hg;z.w-!???m!;bwa
NISVE|TiTII DOMINI MEI, PATRIS VESTRI, AD —
ME PERVENIT MORTIS EIVS TEMPORE: ITA TA-
MEN, VT OMNE ONVS EIVSDEM HEREDITATIS
TAM IN PRAETERITVM, QVAM IN FVTVRVM, NEC
NON ETIAM SI QVID POST MORTEM TiTix po-
MINI MEI ) ADGNOSCATIS. Quaero, an, fi quid fol-
uiffet poft mortem mariti, cum ipfa fruétus cepiffet gf dediffet,
ad onus eorum pertinegódt? ,Refpondi, fecundum ea quae pro- L44e/ ^.
ponerentur, ea dumtaxat onera legatariis impofuiffef quae fu-ff«e-:"p a
pereffent. $.3. QvisQvis mi1H1 HERES HEREDESV E h
E.RVNï;, iHOO AMPLIVS LVCIngEVquHVSSïQVAM U-ng&f
QVOD" EVM HEREJDEMJINSTITVI, EXMEDIAIHERE-/ ^ oris,
DITATE/| SVMJITjO, (SSTEBZQVE HABETO VNA CVM ul;
PAMPHILO, QVEM LIBERVM ESSE IVBEO, IN- 2

STRVMENTVM TABERNAE FERRARIAE,ITA VT ..
NEGOTIVM EXERCEATIS *. Lucius Eutychus ? viua petuu,
teftatrice deceffit: pars hereditatis eius ad coheredem perti-
nuit.Z,QuaerO, n Pamphilus eodem teftamento manumiffus,
ad petitionem partis inftrumenti admitti poffit: licet taberna,

| -. vt
petit? GEB. 95 Hal. et Vulg. praefigunt: qsi. BR. — 96 Hal. baeredi fo-
rori. GEB. 97 Hal. inferit et. GEB. 98 Hal. intercedat. GEB. 99

Hal. cuz, Vulg, cuiquam. BR. 100 Hal. ea. GER. I Hal. et Vulg. de-
cem, loco: tot. BR. 2 Vulg. dilecifimi. B&. — 3 Hal. et Vulg. inferunt:
folui. BR. 4 Gothofr. in nota: 4l quos percepiffet. 1ta nempe cun&i.
Contius tamen notat, effe qui putent 73 dediffet fuo loco excidiffe, quod placet;
et lego: fi quid foluiffet, dediffet poft mortem mariti, cum ipfa fructus cepiffet,
ad.onus. BR. Hal. vt cunGi, verba tamen: cum ipfa fru&tus, quos percepiffet,
dediffet, parenthefi includit, et in margine addit: alias, defunt. GEB. — $ Vulg.
quamquam, loco: quain quod. BR. 6 Hal. exerceant. GEB. | 7 Steph. et
Baudoza: exerceat. Is Lucius, quod probo quam maxime. B. 8 Gothofr.
in nota: Enstkycbus, Qui Florentinam le&ionem: EYTYCHVS, aut in textu
| habuit,

4

ERE
TA—-
ho o

* * DI(4ESTORVM LIB. XXXI

| vt voluit teftatrix ?, exerceri non poffit? .R« :fþgxilii; admitti.
[j $. 4. Sempronia fübftituta heredi inftituto, legata accepit, fi
M. .. heres non effet: mouit contra inftitutum a€ tionem, quod do-
] '.1 /t/f&. 1o eius factum effe dicebat, quo minus «teft atrix; volens primo
loco fcribere eam heredem, teftamentum -mutaret: nec opti-
,;*. nuit. Quaero, an legati perfecutionem filuam haberet ?flte-

fpond

i, fecundum ea quae proponerent:ur, faluam habere.

$73

MEO DENARIA TRIA "?, ET DEPOSITA APVD ME
A SELEVCO PATRVO MEO;,DENARIA TRIA, QVAE
ETIAM PROTINVS REDDI ET SÓLVYI E1$ 29 1v-
BEO. Qouaefitum eft, an, fi non deberentür, actio effet ? ;«Re-
fpondi, fi non deberentíf, nullam quafi ex debito actionem
effe, fed ex fideicommiffo. $. rr. Lucius Titius Damam et
Pamphilum libertos füos ante biennium mortis fuae de do-

TM — $. 5. Teftator legata ante quinquennium vetuit peti, praefta- | mu ?* dimifit, et cibaria ??, duae idabat, pmeftare delure 17 aelofal
b rique: :fed/heres quaedam fua fponte an!:e quinquennium fol d i : p 2 P gsicieni:
ml 3 que: jited, q i iua 1p ;e quinq m io':- | mox,;facto teftamento;ita legauit: QvisQvis MiHr Hk- /.//
| uit. Quaefitum eft, an eius, quod ante. diem exfiftentem fo- | Res k&RIT, OMNIBVS LIBERTIS MEIS, QVOS HOC L d
e ? . . . ». — i
em luturïloefc, repraefentgfl:opepþf in reliqua folut!one leggtl repü- | TESTAMENTO/ MANVMISI, ET QVOS ANTE HaBVIG ! / (cior
RTM | . étare, (tare poíffit? ;Refpondi, non propterea minus relictum|vi- | QvoSQv E, VT MANVMITTANTVR, PETII, ALIMEN
3 , à « . r . e. . " e 3 $ i ia
[ , uslv deri , quod aliquid ante diem fit folutum. $. 6. Lucius ! ToRvVM NOMINE IN MENSES SINGVLOS CE)RTALM
Titius tïizïamento Àita.cauit, PRAED IOLVM MEVM DARI|PECVNIAM DATO. Quaefitum eïfc, an Damae et Pamphilo
VOLO LIBERTYIS LIBERTAI2VSQVE MEIS, ET | fideicommiffum debeatur? jRefpondi,ifecundum ea quae pro- , /&. |:/
QVOS HOC TESTAMENTO MAINVMISI, ET äEIAE ponerentur, ita deberi, fi hi, qui petänt *I anifete: doetc . us
ALVMNAE MEAE, ITA NE DE NOMINE FAMILIAE rent, eo animo circa fe patronum, cum teftamentum faceret
MEAE EXEAT, DONEC AD YVNVM PROPRIETAS effe coepiffe, vt his quoque legatum daqü vellet: alioquin rii-,-
PERVENLA T. Quaero, an Seia ir, communione cum liber- | hil ipfis praeftetur. $. 12. Damge et Pamphilo, quos tefta
L] L2 m . L L] e 9 d ] 5 $ 1: : L
tis habeat portlonem;l an ng;o fjbl partem dimidiam eius prae- | mento manumiféfgt, fundum dedit, ita vt poft mortem fuam
n dioli vindicare poffit? ;Refpondi,|pe rfpicuam efle teftanitis, vo- | filiis fuis reftituerent/?^: feodem teftamento petiit ab heredi- ; / ««fas

t liCObwduntatém omnes ad viriles partes vocantis. $. 7. Impuberem,
filium heredem inftituit: vxori diotem praelegauit *?, item
ornamenta, et feruos, et aureos d ecem; et fi inpubes, decef-
U fiffet, fubftituit: a quibus ita legauit, QvAECY MQVE PRI-
MIS TABVLIS DEDI, EADE M OMNIA AB HEREDI-.

. bus fuis, vt Pamphilam manumitterent,] quae Pamphila 25 fi- ; ; 4
lia naturalis erat Pamphili: idem Pamphilus, poft diem lega»ti J m
fui cedegtem, teftamento heredem inftituit Maeuium Ré. eina.
que fidei commilit, vt hereditatem fuam, id eft,/ fundi fupra- / ;/«.
fcripti partem dimidiam ?^?, quam folam in bonis ex teftamen- .

|j4
inü BVS QVOQVE HEREDIS MEI. IN DVPLVM DARI VO- | to patronae fuae|habebat, Pamphilae filiae fuae,] cum primum 7^ 14canf.
Ts : LO. Quaeritur, an ex fuübftitutione, impubere mortuo, dos | libera fuiílet, reftitueret. . Quaero, Pamphila manumiffa vtrum - u
1,—,.,"/1);. , quoque it?rum debeatur? Refpondi, non videri de dotis le- | ex teftamento füperiore patris fui patronae eam part;m pe-
ntuu i'feftsm, gato duphcan(.io iteftatorem fentiffe. . Item quaero, cum cor- | tere poffit, an vero ex teftamento patris natur,alis, ex caufa fi-
pora legata etiam nunc !* ex lucratiua caufa poffideantkf, an | deicommiffi, habita ratione legis Falcidiae? «Refpondi, ex his; ^
a fubftitutis peti poffiht? Réfpondi, non poffe. $. 8. C1va- | quae propornerentur, probari, Patiphilam. difmtaxat ;x tefias A
BVS MEIS DO LEGO CgIïROGRAPHVM Gair Skr::| mento füperiore fideicommiffum petere poffe, Claudiüs 28 / Yav
poítea codicillis vetuit a Seio exigi: et ab herede petit *^, !jquia creditur/ appellatione filiorum et naturales liberos Ed o Vv ddid
vt ex alterius debitoris debito, qu&m codicillis nominauit !5, | eft ??, in feruitute ?? fif(ceptos, contineri. $. r3. Secdps . — p .
LJm eandem fummam reipublicae daret. Quaefitum eft, fi pofte- |-1a- ?* : codicillis Gaio Seio centum le'gäuit, eiusque fidei com- aquia
rior idoneus non effgg? anintegram quantitatem heredes prae- | mifit, vt ancillae teftatoris ea daret. Quaero, an vtile fidei-
ftare debeant/? Refpondi, heredes Keipublieae aduerfus eum | commiffum f& quod legatarius ancillae teftatoris|dare iuffus — | i.« , . |
dumtaxat debitorem, qui nouiffimis codicillis, vt proponitur, | eft?;Refpondij non effe. Item, fi vtile non eft, an legatarius P E
: defignatus eft, actionem praeftare debere. $. 9. Filiam ex affe | heredi, cuius ancilla eft, reftituere compellatur? Refpondij | (««
inftituit heredem, eique fubftituit nepotem fuum, et ita cauit: | non .compelli ??: fed; nec ipfüm legatariumwlegätum ,petere La Teeqonllefiot.
E SI, QVOD ABOMINOR, NEQVE FILIA MEA, NEQVE poffe. . $. 14. Infularp libertis vtriugque fexus legauit, ita vt | |
7 i&^m" [(NEPOS MEVS, HER;ä;S ES M-E-F ERVNT, TVNC/POR- | ex reditu/eius r.nafcul'l duplum, femlnae-dïgnplums percipiant: : :
, h. TIONEM MEAM PARTIS DIMIDIAE FVNDI ILLIVS| eamque alienari vetuit: ex confenfü omnium ab herede ve-
E AD LIBERTOS MEOS PERTINERE VOL O. Quaeritur, | numdata eft. |Quaero,-an-et ex/pretio infulae duplum mares, ; : !
M) i cum ante teftatorem et filia/et nepos decefferunt, et inteftati | fimplum caperent feminae? ;Refpondi, ob pretium nullam fidei- ;
ll;äää bouna pertinuer unt ad pronepoggfn. eius: an fideicommiffum | commiffi perfecutionem effe, nifi ea mente venditioni confen- ; .
p ad libertos pertinere& * ? Refpondi, fecundum ea quae pro- | ferunt ??, , vt fimiliter ex pretio mares quidem duplum, femi-
LJ, j ponerentur, fi nullus alius heres inftitutus, fubftitutusque eí- | nae autem;fimplum confequantur. $. r5. Inftituto filio here- ; eaplenon, ,

fet, quam filia et nepos, videri legitimorum fideicommiffum

eífe, vt praeftarentar *?. $. 10. Ovi1sQvis wiHI HERES
ERIT, SCIAT DEBERE ME DEMETRIO PATRVO

habuit, aut hic annotare voluit. GEB. — 9 Taur. volui Teflatrix. GEB. 10
Hal. repudiave. H. a Porta in II. 72 reputare ipfis Pand. Flor. adícribit, et re-
&e. [ta enim fuit ab initio, verum aliquis, non tam altum penetrans, correxit
in: repudiare. Et hinc ab eodem etiam 73 videri, in: deberi, commutatum
exiftimo, e quibus adeo et illud praefero. &R. — 11 Gothofr. in nota: Zl. de-
beri. Nempe 73 deberi, ipíe Taur. habet in margine, quod et Hal. exhibet. GEE.
12, Taur. /OLO. GER. 135 Hal. relegauit. GEB. 14 Hal. etiam "um.
15 Hal. et Vulg. petzt. BR. 'Taurell. erat dare: petIt. GEB.
qmina[fet. G E. 17 Hal. et Vulg. pertzneat. BR. 18 Hal. praeflaretur.
G E B. 19 Hal. hic et paulo poft iterum: denarium tria milia. GEB. — 20
Hal ei; GEB. — 21 Hal. domo. GEB. 22 Taur. ciVaria. GER. — 25 Hal.
et Vulg. peterent. BR,
Opu[c. de Latin. Vet. ICt. pag. 323. BR. 25 Ap. Hal. et Vulg. Pampbila,
abeft. BR. 26 Hal. Maeuiam. GEB. -2 Hal ifta: id eff fundi fupra
fcripti partem dimidiam, parenthefi includit, et in margine addit: alias defunt.

16 Hal. z0- |

24 Hal. et Vulg. reflitueretur. — 'Tu vide Duker. ad.

de, et ex eo nepotibus emancipatis, teftator ita cauit ?*: "

[BovAopo, 0à rXc &uXe oluiug 99 uj wwÀsidjo vwO TV nÀnpo-
D ) LE 3 , $-7 f , 4
vopuwy uou 99, guxdà daveiQedo ?* mwwr aurÜY, XÀÀx pévew

&urXg .

GEB. 28 Hal, addit: wotat. GE B. 29 Hal vel, loco: id efl. GEB.
30 Hal. iz feruitutem. GE B. 31 Hic noua lex incipit in Pand. Flor. nam
et nomen ICti minio adícriptum eft, vt folet in. fingulis legibus, Et fane mi-
rum eft, ita librarium feduci potuiffe, cum nec tra&atus nec librorum numerus
adfit. Poftea vero hoc eft correctum, appofitis vtrinque vncinulis ad nomen:
SCAEVOLA, fed eo modo penitus delendum videbatur, quod adeo Taur. pru-
denter temperauit. Vulgares hic nihilominus nouam legem inchoant. BR. Hal.
dudum aeque prudenter ac Taurell. et omnino neceffe fuit, vt compilator Pan-
de&tarum repetito Scaeuolae nomine indicaret eorum, quae fequuntur, auctorem,
eademque ab antecedentibus, quae Claudii Tryphonini funt, difcerneret. Hic
enim ad Scaeuolam notas fcripfit, vnde illud Haloandri : Claudius notat. Vide
Io. Bertrandi 17. de Iuvisper. 26, n. 3. et 4. GEB. 32, Hal. compellit, erro-
re, vt reor, operacrum. GEB. — 33 Hal. confenferint. GEB. — 34 Yaur.caBit.
GEB. 35 Steph. Alciat. H. a Porta: vjv Zv bwíav. BR. — 36 Ap. Steph.
et Alciat. pov, abeft. BR. 37 Eft in archetypo : 3«víjeo3904. lmmo in fine
SssSs 3 ' feuera

— i

$76

durxc cuepaíuc 99 ouTOlc, Mj Ui0ig, MOj Éxyovoic, eic TOY o'ï*rrac,z/-
, TX xnóvoy* éXv Ó Tig fjovAxdQ xurgv ?? quwAQcw TO pépog xu-
— qo0, 9 Ouvelaao9o, mxT' xuroU, &Éouc[xy 79 £xérw mwÀ»nco] TQ
cuyxAqpovong ouroU, xx] duveiQedjo ** m xuroU *?. éxy d&
Ti Txpà TxÜTX Tonjcy, beuj *? TO wpuuaricóusvoy xpysov
xc] &uvpov|^^. Quaeritur, cum filius defuncti mutuam pe-
cuniam a Flauia Dionyfia acceperit, et locatis aedibus pro
parte fua, penfiones fibi debitas creditrici delegauerit, an con-
dicio| teftamenti exftitiffe videatur, vt filiis fuis fideicommiff
N nomine! teneatur? Refpondi, fecundum ea quae proponerejf-
DW tur, non exftitiffe. $. r6. Matre et vxore heredibus inftitu-
tis ita cauit, A TE, VXOR ARISSIMA, PETO, NE
QVID POST MORTEM TVAM FRATRIBVS TVIS RE-
LINQVAS: HABES FILIOS SORORVM TVARVM,
$1 '* F QVIBVS RELINIQVAS: SCIS VNVM FRATREM TVVM
FILIVM NOSTRVM OCCIDISSE, DVM EI RAPI-
NAM ^5 FACIT *^: SED ET ALIVS MIHI DETERIO-
RA FECIT. Quaero, cum vxor inteftata deceifit *7, et le-
^ gitima eius hereditasjad fratrem pertineat, an fororis ** filii,
fideicommiffum ab eo petere poffunt *? ? Refpondi, poffe de-
fendi, fideicommiffum deberi. $. rz. Lvcrivs Taimrvs
HOC MEVM TESTAMENTVM SCRIPSIÍ/SINE VLLO
scai m al IV RISPERITO, RATIONEM jANIMI MEJ| POTIVS
! SECVTVS, QVAM NIMIAM ET MISERAM .DILIGEN-
TIAM:ET S SI MINVS ALIQVID LEGITIME MINVSVE
PERITE FECERO, PRO IVRE LEGITIMO HABERI
: d n , ä .Bt ET |HOMINIS SANI,VOLVNT AS: deinde heredes
! 1nitituit,

Q11cj

Quaefitum eit, infeftati eids bonorum poffeffione
petita, an portiones adfcriptae ex caufa fideicommiffi peti
pofíünt? Refpondi, fecundum ea quae proponerentur, pofle.
LXXXIX. Iprgw libro ,1V. :R - TrasTa-
: iMENTO/ "?? filium et vxorem fuam heredes infüituit: poftea
* . — 4,,epiftulam fcripfiffe dicitur,qua et quidquid in peculio habuit
4.5**^(.2/fiius, ei donaüit, et adiecit, ?* praecipua haec eum, fuique
iuris, et poft mortem fuam habere velle. Quaero, cum tefta-
mento fignificauerit, fi quid jobfignatum recepiffet, id vice co-
dicillorum valeref ?7?, epiftula autem. non fit obfignata: an
z l RioiQuh äuae- epiftula continentur, ad filium pertineant? LRefg?)ffi'di,f fi
(5 ouecatu, fides epiftulae reliétae conftaret, deberi, quÉe in eayt 53 da-
j re ?^ fe velle fignificauit. $-- /Qui,;indiuifam cum fratre
fuo rem habebat, filias fuas heredes inftituit, et ita cauit:
PROPTER RES VNIVERSAS, QVAE MIHI CVM IL-
LO ?? FRATRE MEO, PATRVO VESTRO, COMMVNES
SVNT, QVAS AESTIMATIONIS CONSTITERIT ES-
SE VNIVERSAS DVO "* MILIVM AVREORVM, FI-
DEI VESTRIAE/ COMMITTO, VTI PRO PORTIONE/
VESTRAIM'ILLE' AVREOS A LvcnEeT10 PAcATO PA-
TRVO ,VESTRO, ACCIPIATIS: huic teftamento quin-
quennio füperuixit, et abunde patrimonium reliquit. Quae-
fitum eft, an heredes Lucretii Pacati fecundum verba fupra-

fcripta offerentes mille aureos, fideieemmiffam.confequántur ?

»

RE

( o[tro

reuera fcriptum: 9aveiZecSo4, fed et hic litera « eft expuncta. — Ceterum Hal. et
Baudoza habent: 3avsíeuc39o4, BR. 38 Qui fupra habent: àiízv, hic certe
fcribunt: &vz1v Zxéoaiov. BR. 39 Hal. inferit .. GEB. 4O Hal, inferit
97. GEB. 41 Hal. 3aveíeuc9o4, G E B. 42 Steph. et Alciat. m«o? &vrov.
BR. . 43 Hal fc«. GER. 44. ld eft, volo qeas aedes n vendi ab bere-
dibus Taeis, néque foeneravi fuper eas: fed manere eas firmas, fimplices, meis fi-
lüs et nepotibus per vuiuev[um tempus, — Si autem aliquis eorum voluerit vendere
partem. fuam, vel foenevavi fupev eam, poteflatem babeat vendere coberedi fuo et
foeneravi ab eo:. fi autem . aliquis praeter baec fecerzt, erit, quod obligatur, inntile
atque irritum. — Hal. haec inter Graeca ita vertit: Non volo autem, vt a meis

baeredibus aedes meae veneant, illarumque momine pecumia mutua. accipiatur : fed
vt apud eos ( fine filii fiue nepotes fint ) in omne aeuum inuiolabiliter permaneant.
Si quis vero eorum partem fuam vendere, vel in can(fam mutni obligare voluevit :
faltem cobaeredi fuo eius vendendi vel obligandi potefflatem babeto. — Quod fi ad-
ucrfus ea quis fecerit : quidquid eius-vei geffum effe dicetur, id imfirmum atque
45 Gotbofr. in nota; Rapinam facere hic cít

irritum eflo. GEB.

DIGESTORVM LIB. XXXI.

.QVIDQVID AVT EGO RELINQVERO *^, AVT QVOD

mifit in haec verba:

. laudato, hic Adrian. Puluaeo. BR.

,Refpondi, fecun:dum ea quae pro oneäfntur,, non facere vo-
luntatem, vt vniuerfa datis milleff$ 5* aureis reftituerenturt
fed aeftimationis, quae mortis tempore.in rebus fuerat, obla-

/

tioneih 53 dgþjgre- fieri. $. 2. Seio, quem heredi fubftitue-
rat,ita legauitt S'Ex0, sr MrH1 HERES NON ERIT, -
ET VXORI EIVS MARCELLAE, ARG ENTI/LiBRAS "^"
lellärþj'; ECIM DARI VOLO. Quaero, cuni Séius .heres ex- :
ftiterit *?, an Marcoellae legati dimidia portio debeatur? jRe-, '7,.

,!lnw't

[247 »

)C

fpondi, fecundum ea quae proponerentur, deberi. $. 5. Lu-
cius Titius inteftato moriturus, cum haberet vxorem, et ex
ea filiam emancipatam, codicillis háec verba inferuit, P k n r 1-
NENT AVTEM ? H IjCODICILLI AD VXOREM E T FI-
LIAM,PRIMVM AV TEM ROGO,SIÓ INTER vOS /ÁAGA-
TIS, VT ME VIVO EGISTIS: ITAQVE ROGO, VT 9*

VOS IPSAE?? HABE'TIS, COMMVNE VOBIS sm*:jfilia
inteftatij patris bonorum poffeffionem accepit. Quaeritur, an
aliqua pars hereditatis Liicii Titii ex caufa fideicommiffi a filia
matri debefétur 9*, et quota? Refpondi, fecundum ea quae ,^ y .
proponerentur, dimidiam partem deberi, fi modo vxor pa-fata! :
fit * in commune bona fua conferre. $. 4. Quattuor filios
aequis partibus inftituit, et: fundum per praeceptionem fingu-
lis legauit: filii, cum vniuerfa ^* bona pátris obligata effent,
mutua accepta pecunia 97 ;hereditario creditori foluerunt, et
pofteriori obligauerunt: qui, cum ei debitum non foluefétur,
praedia vniuerfa, lege pignoris, vni ex heredibus vendidit,
Quaeritur, an cum ifte filius ex caufa emptionis ea poffideat,
fratribus et coheredibus fideicommiffi petitio effet 8: an ve-
ro ed perempta effet, cum communiter vniuerfa fequenti cre- - f
ditori obligauerint ? [Refpondi, aCtionem quidem fideicommiffi ,^v* - |
in perfonam competentem omnibus inuicem manere: non au-
tem fideicommiffum reftituendum eft 5?, nifi prius debitum
ab eis emptori, eidemque coheredi perfolueretur. . $. 5. Fi-
liae fidei commifit in haec verba: PETO A TE FILIA MEA,
VT DOTALEM CAVTIONEM POST MORTEM MEAM
ævwäb ET ITA RENOVES, VT FRATRES TVÍ DO- ,L,ufl*ïïnu res ,
TEM STIPVLARENTVR "? HOC CASV, VT SI SINE ""* ^)
LIBERIS VNO, PLVRIBVSVE IN MATRIMONIO MO-
RIERIS, DOS AD EOS PERVENIAT: poft mortem patris
deceffit maritus, antequam renouaretur cautio dotalis: et poft-
ea alii nupta deceffit, nullo liberorum relicto, viuo adhuc Ti-
tio vno ex fratribus. Quaefitum eft, an Titius, petitionem
habéfet rerum, quae in dotem ^* fuerant? Refpondi, poffe

fideicolfnmiiï'um ab'hergiiibgs forörzsf,"peti,' fi per eam ftetit *?,
quo minus dotem frater ftipularetur.

L

LJ,"U. ls

J]ww&
TTuw

us dot ter it $. 6. Filium et filiam
heredes inítituit, etlibertis legata dedit, eorumque fidei com-
,A VOBIS PETO, VT QVIDQVID
VOBISqJLEGAVI, 73 CONTENTI SITIS VIVENTES,
VT POST VOS FILIIS MEIS RESTITVA TIS: defuncta
teftatricis filia Maeuia, libertus deceffit, herede inftituto ?^
patronae filio ex parte debita, ex altera extraneo. Quaefitum
; ; e&, |

rapas ferere, et locum iis ferendis parare. Sed debet illa Ruffardo non |
Puluaei interpretatio eft ridicula. Etiam |
non conuenit z ej. BYNK. 46 Hal. fecit. GEB. — 47 Hal. decefferit. . 48
Ap. Hal. fororis, abeft. GEB.' — 49 Hal et Vulg. poffint. BR. — 50 Vulg.
Teflator. BR. 51 Hal. praefigit fe. GE B. 52, Hal. valere. GER.
Lego cum plerisque: 7u eg, BR. Etiam cum Hal. GxsB. . 54 Hal. dari. GE B.
55 Ap. Hal. et Vulg, zllo, abeft. BR. 56 Vulg. duorum. E. 5* Hal. et
Vulg. mille. & R. 58 Vulg. obligationem. BR. 59 Hal exfliterat. - €o
Ap. Hal. autem, hic et paulo poft, abeft. GEB. — 61 Hal. ;temque rooo, quid-
quid,negle&o: vt. GEB. — 62 Hal. reliquero. GE B. 65 Hal. aat 0s ipfi,
neglecto : quod. G EB. 64 Hal. et Vulg. debeatur. BR. 65 Hal. effet.

66 Taur. vuiBer(a. GEB. — 67 Vulg. mutuam acceptam pecumiam. BR. — 68 "
Hal. hic et paulo poft: fit, loco: effet. GER. 69 Hal. effe. GEB. 7Oo : | |
Hal. fipulentur. 71 Hal. et Vulg. u dote. BR. 72 Hal. fietiffet. : | |
|

1 du 73 !
74 Taur. in Adnotat. inflitute. im P. inflitutae. |
Nempe

Hal. praefigit; eo, GER.

Kfnumb, :
Mr?&,,)

DIGESTORVM LIB. XXXL

eft, an adita hetejitate, patronae filius a coherede fuo partem

eorum, quae ex teftamento matris ad Maeuium libertum per-

; lnucront, enerant, petere poteft *?? ,Refgþö*üdi; eius quod ei deb£gfe-

L TA

[

. 5 Lo

q,lmläm;(

^L 5 tuureos, t?gi 3 ; :
'videtur: et fideicommiffum, quod.ante reliquerat, quam fen-
tentiam pateretur, valebit: fed et Íi poít fententiam, ante-

7

tur, fi hereditatem non adiffet, partem a coherede petere poffe.
$. 7. Maritus ** vxorem ex aífe heredem inftituit, cuius poft
mortem codicillos aperir.f,te&älor praecepit: praedium heredi-
tarium vxor, infructuofüm jrationi/ fuae eKfftimans, vendidit:

] (exere!e

| LIBER
IDE LEGATIS ET. FIDELCON.-
: Ef LPIANVvs libro T--Fideicommifforum.) 4« -

IINCERTVS quis fit, captiuus fit, an a latruneulis ob-
feffus: teftamentum facere non poteft. Sed et fi fui iuris
fit ignarus, putetque fe per errorem, quia a latronibus ca-
ptus jeft/ feruum effe velut hoftium, vel legatus ?, qui ? nihil
ífé a captiuo differre putat ^: non poffe fideicommittere cer-
tum eít: quia nec teftari poteft, qui, an liceat fibi teftari, du-
bitat. $. r. Sed 5 fi filiusfamilias vel feruus fideicommiffum
reliquerit, non valet, fi tífüen manumiífi deceffiffe propo-
nantur, cobítanter dicemus, fideicommiffum relictum vi-

deri, qua(i nunc datum, cum mors £5 contingit *: vide-

licet fi durauerit voluntas poft manumlätqnem. Haec ? vti-
ue nemo credet ? in teftamentis nos effe probaturos: quia
p P 2. i , . :
nihil in teftamento valet, quotiens ipfüm teftamentum non
valptlg fed fi alias fideicommiffum quis *? reliquerit. $. 2.
Hij quibus aqua et igni interdictum eft, item deportati *^,
fideicommiffum relinquere non poffünt: quia nec teftamenti
faciendi ius Habent, cum fint jzm0Ai/ssc, *^. .. 3. Deportatos

^gutem eos/accipere debemus, quibus Princeps infulas adnota-

uit, vel de quibus deportandis fcripfit. Ceterum, prius quam
fa£tum Praefidis comprobet, nondum amififfe *? quis;ciuita-
videtur: proinde, fi ante deceffiffet *^, ciuis deceffiffe

quam Imperator;comprobet, valebit quod fattum eft, quia
certum ftatum vsque adhuc habuit. $. 4. A Praefectis "?
vero Praetorio, vel eo, qui vice Praefe&cti ex mandatis Princi-
pis cognofcet *5, item a Praefecto vrbis deportatos, quia ei
quoque epiftuld;Diui Seueri et- Imperatoris noftri ius depor-
tandi datum eft, ftatim amittere ciuitatem: et ideo nec tefta-
menti ffaciendi ius, nec fideicommittendi conftat habere. $. 5.
Si quis plane in infülam deportatus codicillos ibi fecerit, et
indulgentia Imperatoris reítitutus, ifdem codicillis durantibus
deceflerit: poteft defendi fideicommitffum valere, fi modo in

. eadem voluntate durauit. $. 6. Sciendum eft autem, eorum

fidei committi » quém ) ** poífe, ad quos aliquid peruen-

Nempe librarius hic iterum et antecedentis et confequentis vocis fonum fecutus

eft. R. — Hal. hic habet patrono per manifeftum errorem typorum. GEB. — 75
Hal. poffet. —— 76 Huius $. thema proponit et explicat Van de Water 1. Obf. .
GEB. 77 Hal. et Vulg. deberetur. BR.

1 Hal addit: LIBER TERTIVS. GEB. — 2, Omnes fcripti et edi-
ti: velegatus, Otob. tamen olim habebat: /egatus. 1n
tium vel prouincialium haec non quadrant. Quare malumus: lgatus, id eít,
viné&tus forte ad terrorem incutiendum. — Error librario poft infcriptionem et in
materia;de Legatis,facile obrepere potuit. BR, — Etiam Hal. relegatus, et MSS.
Pal. I. IIL. IV. V. Barb. In Pal. 1I. fcriptum; regatas, et factum recentius: re-
legatus. Forte etiam fcribendum: lEgatus, qui fons erroris perquam frequens
mihi videtur probabilior. GE . 3 Ap. Hal. qui, abeft. G E E. 4 Hal.
pstet. GEB. — 5 Hal. inferit et. GEB.
tiugit, literis: ei fuis vncinulis inclufis fuperfcriptum : co. tanquam harum lo-

— cum illae nullo iure occupaiïent. Non itaque Taur. illud vna cum ipfa corre-

&ione recipere debebat. BR. 4 Hal. contigit. GE B. 8 Vulg. Hoc. BR.
9 Vulg. credat. B R. Io Hal. fed valet fideicomiffum et fi alias quis. GER.

í * L Y 4 . j
CX ii 6 o r Z«;(/( y XX*XI. ..'EAC*I?LIL € CPOChQ

TRIGESIMVSSECVNDV

.qui non polle: fcilicet fi pure roget ?? ;

ve$ cinitate. G EB.

In legatos tamen vel gen-

6 Erat olim in Pand. Flor. sovsezu- -

LIB, XXXIL $77

emptor quaerit, an retraCtari haec venditio poffit poft mortem
mulieris ab his, quibus codicillis per fideicommiífum ^heredi-
tas datajdeprehenderetur, an vero folum quantitas pretii ab he-
rede vxoris/fideicommiffariis debeatur **? Refpohdi, propter
iuftam ignorantiam tam mulieris, quam emptoris, heredem
mulieris, vt fundus apud emptorem remaneat, fideicommifla-
rio pretium dare debere.) Jessf vaeuo prr 1 iscr n

$

S.

turum eft morte eius: vel dum eis datur, vel dum eis non
adimitur. $. 7. Nec tantum proximi bonorum ** poffefforis,
verum inferioris quoque fidei committere poffumus; ' $. g.
Sed etjeiusf-qui nondum natus eft, fidei committi poffe *?, fi
modo natus nobis fucceffurus fit. $.. 9. Illud ?? certe indu-
bitate dicitur, fi quis inteftatus decedens, ab eo, qui primo
gradu ei fuccedere potuit, fideicommiffum reliquerit, fi illo
repudiante, ad fequentem gradum deuoluta fit fucceffio, eum
fideicommiffum non debere: et ita Imperator nofter refcripfit.
&-te- Sed etíi a patrono fit relictüm, et aliquis ex liberis
eiusgmortuo ?* admiffus fit ad bonorum poffeffionem, idesa.
erit dicendum. | DOUM :
Jl Gaivs H ideieommiflosum;/ Ex ?? r1-

LrO praeterito, licet fuus heres erit, fideicommiffum relin-

xaó

qui non poteft/ /1,,,;.
III. VzPIANYSs/ liro - Torum.
LIER dotem ftipulata fuerit, etaccepto tulit ?* marito in hoc

dotem, vt fideicommiffum det: dicendum eft, fideicommiffum

[ 9

LE -

[ Je& « o delkt TL .,

ZTTP i*?l/cc(ä, €£ ^ massg:; l . ./F*'f','

TA
&
.W ocJ

[2
L ;14 n .
( L

deberi: percepiffe enim aliquid a muliere videtur: híec ^*

ita, fi mortis caufa donatura mulier marito fecit acceptum.
Sed et fi mortis caufajaüxerig marito dotem, vel 4a. matrimo-
nium eius mortis caufa redierit, poteft dici fideicommiffum ab
eo deberi. $. r. [uligffus fcribit, fi feruus &ib legatus, fit,
umque manumittere rogatus fgm, fideicommiffum a me relin-
nam fi fuüb condicio-
ne, vel in diem, propter fruCtum medii temporis poffe me obli-
. . . . & X 9?^e^ .
gari, nec Iulianus dubitaret. $. 2. Si r myjüis debeat ex fti-
pulatu ei,icui/ ?? rem legauerit: fïdï'ijcommittere eiüs ^* non
potgrit: licet ex legato commodum fentire videatur, quod do-
minium nancifcitur ?? ftatim, nec exfpeCtat ?? ex ftipulatu
aCtionem, fortaffis quis dicat, et fumptum litis, qu&m fufti-
neret, fi ex ftipulatione litigatret,leum lucrari: fed nequaquam
dicendum eft, huius/fidei committfi/ d ge poffe. $. 3. Sed et-?*
fi habenti (tibi] proprietatem, vfümfrüctum mortis caufa ceffero :
poteft dici, fideicommittere me poffe: nec qtüiémquam moueat,
quod vfusfructus folet morte exftingui: nam medii potius tem-
poris, quo viuat qui donauit, commodum cogitemus ??. . $. 4.
Si autem pignus debitoris ?? liberauero 3* mortis caufa, et
eius fidei commifero: non poteft valere fideicommiflum.
: IV.

abfunt. GEE. . I2 Id eft: extorres. — Hal. extor-

11 Ap. Hal. item deportati,
I4 Hal. decefft. — 15

13 Flor. eft: amiffiffe. GEB.
Hal. A Praefedlo. GEB. — 16 Hal. cognofcit. . 17 Vulg. fideicommittere quem
poffe. Hial. fideicommitti poffe. Adde Bynkersh, Iij. IV. c. vit. BR.— Habent:
fideicommittere quem poffe, Pal. I. II. L. IV.. Bynkersh. fideicommittere poffe,
Pal. V. At Vat. et Magl. vt eft Flor. G E B. I8 Taur. Vonorum. GE B. 19
Vulg. potef]. Ap. Hal fideicommitti poffe, abfunt. PR. 20 Vide ad P. $.
Van de WAater 11I. Obf. $. GEB. 21 Gothofr. in nota: Al. mortuo eo,
Ita Hal. et Vulg. BR. 22 Hal. A Filio. GEB. — 23 Hal. et Vulg. tulerit.
BR. 24 Hal. et Vulg. boc. BR. ! 25 Hal. et Vulg. roger. BR. — 26 Hal.
ex flipulatu: eius, cui. Vulg. eique, loco; ei, cui, puta ex correctione ipüuä
archetypi, quam tamen Taur. fpreuit. BR. Dubium tamen eft, num re&te tpre-

uerit, quod, ipfo Taurellio indicante, prima fcriptura fuerit: eiQui, forte Taur.
28
30 Hal. committere qne
32 Gothofr. in nota1
34 Taur.
liVerauero.

more fcribenda: eiqgul. GEB. — 277 Ap. Hal. eius, omnino abeit, G E B.
Hal. naucifcatur. G EB. 29 Hal. exfpecfet. GEB.
poffe. G EB. 31 Ap. Hal. et Vulg. et, abeft. B R.
Al. cogitamus, ]ta Hal, et Vulg. BR. — 33 Hal, debitori. G ER.

1 ^ncechád ,

U:

G &
&
]A €LUTA , el ««
^COTL.
L. 8 A:
) 7 $.

' ,-IP.
í4'un;tt

q
L 'V-'H"?'(':MW :
gró £0l Uefinó Velct.s .

L IUMYE

$78 N
IV. Pavrvs libro IV zSessesciarum
vel domino relictum fideicommiffum, fi hereditas ei non quae-
ratur, ab emancipato filio vel feruo manumiffo vtilibus a£tio-
nibus poftulatur: penes eos enim quaefitae hereditatis emo-
lumentum remanet. :
* V. VrPIiANVS libro E-Fideteommillorut. -
niT municipio legatum relictum ab his, qui rem publicam
gerunt, fideicommiílum dari poteft. $. r. Si quis non ab he-
rede, vel legatario, fed ab. heredif, vel legatarii herede fidei-
commiffum reliquerit, hoc valere benignum eft. .
lüg, Wl.PAvLvs librel-FideieormnHiorum, SED ET SI
fic fideicommiffum dedero ab herede (meo, TE RocGo, Lv-

OT TULIIE

ci TiTI,,VT AB HEREDE TVO PETAS DARI Max-
»YIO DECEM AVREOS, vtile erit fideicommiffum: fmhä'ät,

.vt mórtuo Titid, ab herede eius peti poffitXjidque et ?9 Iu-
lianus refpóndit. Jj Sic autem fideicommiffum dari non
poterit, st STicuvs SE:É FACTVS, IVSSV EIVS
HEREDITATEM ADIERIT, ROGO DET: quoniam qui
fortuito ?7, non iudicio teftatoris, confequitur hereditatem,
vel legatum, non debet onerari: nec recipiendum jeffe/ ??, vt
cui nihil dederis, eum rogando obliges. ^. .-/&ft. :
Jden, VIL |VLPIANYXS "" librg T deieommifforum, " S;,:
"DEPORTATI feruo fideicommiffum fuerit adfcriptum, àd fi-
fcum pettinere, dicendum eft ^?: nifi 4- ^* eum deportatus
viuo teftatore alienauerit, vel fuerit reftitutus: tunc enim ad
ipfum debebit pertinere. &-—& Si miles deportatosfideicom-
miffum reliquerit, verius eft, quod ee&Marcellus probat, cape-
re *^? eum poffe. $. 2. Si quis creditori füo legauerit id,
quod debet, fidei committi eius non poterit, nifi $? commo-
dum aliquod ex legato confequatur:, forte exceptionis timore,
vel fi quod ^* in diem debitum fïft ^?, vel füb condicio-
nea ^^. |

LEGATARIVS, a quo fideicommiffum datum eft, petierit le-
gatum: id tantum, quod per iudicem exegerit, praeftare fidei-
commiffario cegetur: vel, fi non exegerit, action&/tedere ^* :

dorunt s; |ad. eum enim litisipericulum fpe&tare iniquum eft, fi non cul-

pajlegatarijlis perierit. $—* Seruo heredis fideicommiffum
vtiliter non relinquitur: nifi fidei eius *? commiferit, vt fer-
uum manumittat. $. 2. Cum ita petiffet teftator, vt quid-
quid ex bonis eius ad patrem perueniffet, filiae füae ita refti-
tueret, vt eo amplius haberet, quam ex bonis patris habitura
effet: Diuus Pius refcripfit, manifeftum effe, de eo tempore
fenfiffe teftatorem, quod poft mortem patris futurum effet.
. IX. M& ctANvs ? libro I. Fideicommifforum. S1
iTA fuerit fideicommiffum relictum, Ab Qv EMCVMQVE
EKX TESTAMENTO MEO, VEL AB INTESTATO, vel
Atj AD QVEMCVMQVE QVOQVO IVRE BONA MEA
PERVENIANT: hac fratione et eius, qui poftea natus|erit]
inue 5* familiam| venerit, et eius, qui poftea cognatus effe

liVerauevo. GE B.
37 Hal. et Vulg. fortuitu. BR.
ipfe Taur. in margine, et videtur effe a manu coaeua. BR,
GE B. 39 Hal. Idem. GEB — 40 Ex lege caducaria, vt cenfet P. Faber 1.
Semefhr. 13. p. 192, 197. BYNK. 41 Vulgo fi, abeft. BR. 42 H. a
Porta in IHl. adnotat, in Paud. Flor. effe: carere eum poffe, et vere quidem ; men-
dum eft a literarum P et R, affinitate ortum. — Mendofum effe ? carere appa-
vet ex L. 13. $. 1. fupra de Milit. teflam. B. 43 Hal. inferit fi. GEg.
44 Hal. tzmore lenatus, vel fi quid. Confer Van de Water 1. Obf/9. GER.
45 Hal. fuerit. — 46 Hal. et Vulg. fub conditione. BR. — 47 lta etHal. PAV-
LVS, íolum nempe nomen ICti, licet in praecedente lege habeat: 7DEM,
nempe vt in L. 6. PAVLVS. GER. 48 Gothofr. in nota: a&ionem ce-
dere. Hal. 49 Taur. fidElIus. GER. 50 Hal. MAETIANV'S. Gxs.
51 Hal. inferit: eam. GEB. 52 Vulg. mupferit, BR. 53 Hal inferit:
fcilicet. GEB. 54 Hal. et Vulg. minuetur. BR. ; 55 Hal vemerit. — 56
Vulgati neutra fubftituunt, fuo quodque loco: Latimo, Graeco, Punico, Gall-
cano. Hl hic fuppletz Engua, fed I1Ctus refpexit vg96 72 veetgrvov, $v Q

55 Taut. f/EN Tiavrmu. GEB. — 36 Vu'lg id&mque. ER.
38 Gotbofr. in nota: Aj. eft. Nempe ita
Ita etiam Hal.

DIGESTORVM LIB. XXXII,

, rem bona mariti inteftati folent pertinere.

| et ei, qui ex tribus
SIFVE-

commiffum: vnum 99, vt.poffit petere

VIIL Pavrvs ^* libro &/-Fideicemmifforum- Sr

i'ua" W TPT .;i,.j.ät»tcm
coeperit, fidei commiffum videtur, eius quoque, quae nondum-
inupta erit ??, fed poftea, eo 5* cafü, quo ex Edicto ad vxo-!
J55 quo u
dei uiorüm. SI TIBI,
liberis meis in funus meum venerit, icén-
non minuitur ?^ in tua perfona lega-

:

4

/enus X. .V AL ENS; libro II. Fie

K Ipm t

CIHCOUXnN io:

LJ.] 13 fsl

tum ;aureos legauero:

.tum, fi ng&mo venit]^5.. [ 71 desot; spatism pro his uatet. ,
llievias XI. VL P1xANVS librod£.Fideicommifforum. Friprr-

COMMISSA quocumque fermone relinqui poífunt: non fo-
lum latina vel graeca, fed etiztme pulica vel gallicana, vel alte-
rius cuiuscumque gentis ?? $. r. .Quotiens quis exémplum
teftamenti praeparat, et prius decedát, quam teftetur ?*: non

f * u- . f f * ( * y *
UvACUAm. €Chesc 'LLMF'rli d Mll-ï?"""/lf,/i*t X *ï?f ,1'1(((3"(*11 "

valeát ?5 quafi ex codicillis, quae infexemplo fcripta funtz(«« n &t

licet verba fideicommiffif fcriptura habeat 5?: et ita Diuum
Pium decreuiffe, Maf?e?qianus fcribit. $. 2. Si ita4quis fcripfe-
plit, fideicommiffum non deberi; aliud eft enim perfonam
commendare, aliud voluntatem füam fideicommittentis here-
dibus infinuare ??. $. 5. Cum effet quis rogatus reftituere
portionem accepta certa quantitate,, refponfum eft, vltro pe-
tere ipfum fideicommiffum ab heredé/poífe, Sed vtrum, fi vo-
let, praecipiet, reftituetque ?? portionem, an vero et fi no-
luerit, cogatur accepta $* quantitate portionenf reftituere,
propriae eft delibérationis: et fane, cum quis rogatur 95, ac-
cepta (certa, quantitate portionem reftituere, duplex eft fidei-
. | ] quantitatem paratus
portione»f? cedere: aliud, vt Áffi non petát 53, tarnen coga-
tur fideicommiflario reftituere parato praeftare quantitatem.
$—4« Si quis ita fcripferit, svFF1iCIVNT ? TiB1 V1-
NEAE, VEL FVNDVS: fideicommi(fum eft: quoniam et
illud fideicommiffum effe arbitramur, coN TENTVS EsTO
ILLA RE. $. 5. Sic fideicommiffum relictum, wrsr zsx-
RES MEVS NOLVERIT, ILLI DECEM/DARI *? vo-
L0, quafi condicionale fideicommiffum eftj et primam volun-
tatem exigit: ideoque poft primam voluntatem non erit arbi-
trium heredis ** dicendi ** noluiffe. $. 6. Hoc autem * le-
gatum * cvM VOLVERIT tractum habet, quamdiu viuat
is, a quo fideicommiffum relictum eft: verum fi antequam de-
derit, decefferit, heres,eiüs, ^? praeftat: fed et 7^ fi ideicom-
miffarius, antequam heres conftituat, deceíferit, ad heredem
fuum nihil tranftuliffe videtur: condicionale enim effe lega-
tum, nemini dubium eft, et pendente condicione legati, vide-
ri deceffiffe fideicommiffarium. $. 7. Quamquam autem fi-
deicommiffum ità relictüm rnon debeatur, sr VOLVERILS:
tamen fi ita adfcriptum fuerit, S1T FvERIS ARBITRATVS,
SI PVTAVIE RIS/(:ZS, SI jATS TIMAVERIS 75, sry vT1-l
LE TIBI FVERIT VISVM, Vel vrpEnBiTVvR *7, debe-
bitur: non enim plenum arbitrium voluntatis heredi dedit,
fed quafi viro bono commiffum *9 relictum. . $--8- Proinde fi
ita fit ideicommiffum relictum, x1 11 sx TE MERvER1[r *?:

omnimodo '

cuuxivóueyoy, — Vide L. 116. $. 3. item L. 253. b. t. Adde Noodt. 1. Obf. 4, ad
finem. BR. 57 Hal. decedit, quam teflatur. GE . 58 Flor. hodienum
eft: valet. mNempe librarius ad antecedentia retulit. BR. 59 Hal, fcripta
babeant. GEB. — 6O Taur. quiScripferit. GEB. — 61 Taur. Tlaul.GEB. — 62
Confer Duker. ad Opufc. de Latin. Vet. ICt. p. 439. BR. —— 63 Hal. perci-
piat, reflituatque.. G E B. 64 Hal. inferit? certa. GEB. 65 Hal. rogatus
efl. GEB. — 66 Vulg. addit: fcilicet. BR. ^ 67 Vulg. portionem. BR. — 68
Hal. et Vulg. petat. BR. 69 Vulg. fufficiaut. B R. 70 Hal. dare. GE B.
71 Hal. baeredi. GER. 72, Hal. inferit fe. G E B. 73 Hal. ipfius. GE &.
74 Ap. Hal. et, abeft. GE z. 75 Yaur. PV TAbPERIS, GEB.| ;; 76 Hal.
exiflimauevis. G E B. 77 Taur. VIDEaITVR. GER. 78 Hal. et Vulg.
fideicommiffum. 8 . "79 Quatuor modis hic locus fanari poteft: fj sernuevit,
omiffo: te, Vt H. a Porta, fi demeruerit, vt Hal. fi de te meruerit, vt in. L. 77.
$. 25. fupra de Legat. a. atque ita MSS. Pal. H. et IV. fi te demeruerit, vt in-
L. 20. infra de manum. teflam. eft: fi te promeruerunt. — Ego in alteram e duo-
—bus pofterioribus inclinarem. BR. — Et ego inter has in priorem. Librarius pa-
rum follicitus de literarum T et D differentia, vt ex aliis locis patet, ex: de te,

?* cOMMENDO: Diuus Pius refcri-L- — q^emow,

d us Z
//pn'ma«r £t &

oü
Z 9t

Lo od a.

| DIGESTORVM LIB. XXXII v79
omnimodo fideicommiffum debebitur: fi modo meritum, quafi | li&tum eft: cum vero ipfum praeftari non poteft, Lägiïimatïo-
| apud virum bonum, collocare fideicommiffarius potuit. Etífi |-mem eífe praeftandam. $. 18. Si quis decem-alicui. þer fidei-
W itafit, s TE NON OFFENDERIT: aeque debebitur. Nec | commiffum reliquerit, et, fi perdidiffet id quod/teftamento re- / 7:.
1. potïjt heres caufari, non eífe ?? meritum, fi alius vir bo- | lictum eft, rurfus ei reliquerit: quaerebatur, an fequens fidei-
nus ?* et noninfeftus meritum potuitadmittere. $. 9. Haec | commiffum valeat: vel an exigere heres debeat cautionem,
verba, TE FILI ROGO, VT PRAEDIA, QVAE AD TE | falua foreLdgc'äin; ne cogatur ad praeftationem: et an fi ffae-
PERVENERINT, PRO TVA DILIGENTIA DILIGAS, | pius perdidiffet; faepius ei farciretur ^ fideicommiffum ? D
ET CVRAM EORVM AGAS, VT POSSINT AD FI- | uus Pius refcripfit, neque cautionem exigendam, et non am-
LIOS TVOS PERVENIRE ??, licet non fatis exprimunt ?? | plius, quam femel poftquam perdidiffet, praeftandum, non enim
" fideicommiffum, fed magis confilium, quam neceiïitatemelre- onérandus eft heres, vt 4&infinitum, quotiens perdiderit, re-
linquendi: tamen ea praedia in nepotibus poft mortem patris | ftituere ei tantundem debeat: fed vt per fideicommiffum pofte-
.,. eorum vim.fideicommiffi videntur continere. $. Io. Si filio | rius duplicata eius 5 legata videàntur: nec"amplius ad peri-
4 L. [,t. a patre herede inftituto fideicommiffum relictum,fuerit; etfi | culum heredis pertineafíit 5, fi quid poftea is confumpferit, -
M : verbis ?* hon fit ita relictum, cum pater moreretur, fed in- | exfoluto,étpofteriore fideicommiífo. $. 19. Item fi quis cer-
tellegi hoc poffit $5, puta quia fic reliétum. eft, vt relinquat | tam quantitatem cui reliquerit, et addiderit, facilius hanc
filio, vel vorojkvM(HABERE, Vel voro AD EV M/PER- fümmam poffe compenfari, cum .débitor fit fideicommiffarius
* TINERE, defendeturin id tempus fideicommiffum relictum, | ex caufa hereditatis Gaii Seii, nec velit ille hereditatem adite
35 quo fui iuris filius efficitur 87..— G. 1. Si cui ita fuerit 5? | Gaii Seii, fed petat fideicommiffüm: Imperator nofter, contra
fideicommiffum relictum, si MORTE PATRIS SVI IVRIS volunggtem ieum teftantis/ petere fideicommiffum refcripfit : ! («««5 ériLes(asilis
FVERIT EFFECTVS, et emancipatione fui iuris factus fit: | cum in fidéicommiffis praä'öipue fpectandajferuandaque fit te- ; .«
non videri defeciffe condicioneyfi $?: fed et cum ?? mors pa- | ftatoris * voluntas. $2o. Plerumque euenit,/multorum in- ; ^. ;
d tri contingat, quafi eg&üante condiciotzle, ad fu?eic.ommiffum tereífe/ 9. id qpod relir;qqitur: verum teftatorem vni voluiffe £. ?
E u ia dmit:tetu;'- $. 12. Sl.*rem ft;lamltt,e&ai:gge-leg:a.(u?rlt, eamque honorem hgabltum., et ä.fc haec,(—fententia.Marcelli veriffima.
i " * V neceífitaté vrguente ahengpent x fide/l.cor.nmxiïum peti pof- | $—94. Sic ?* euenit, vt interdum, fi pluribus ,teftator hono-
L y 7^ fe, nifi probetur adimere ei.teftàtorenv voluiffe: probationem | rem habere voluit, et de plüribus fenfit, quamuis vnum lega- DT
: autem * mutatae * voluntatis ?* ab heredibusexigendam. $. 13. | tum fit, tamen ad perfecutionem eiüs plures-admittàntur: vt
Ergo et fi nomen quis debitoris exegerit, quod per fideicom- | puta fi décétii fu&runt eiusdem rei ftipulandi, et heres vel fi- ——
L,,J*&uä , miílum reliquit, non tamen hocjanimoy quafi vellet exftinigue- deicommiffarius|rogatus eft, ve-eis-felueret: hic enim, fi omni- | /ó(sev« cc cor,
: 4 fideicoómmiffum : poterit dici deberi. Nifi fortelin,t,e,r.,haed um intereft, e£ de omnibus fenfit teftator, fideicommiffum re- —
4. dci: * 3ntereft: hic enim exftinguitur ipfía conftantia ?? debiti:jipi | lictum omnes petere (potuerunt !?. Sed vtrum in partem , jj??,f/un(

1- cf
, ? € j?om

aut, | pes durat, tametfíi alienata fit. Cum tamen quidam nomen agänt, an in foliäium, videamus? Et credo, prout cuiusque
—l4d: ^ gebitoris exegiffet, et pro depofito pecuniam habuiffet: puta- | intereft, confequéntur *^: vnus igitur, qui occupat, agendo
Terk ti:"fï uif?^ fideicommiffi petitionem fupereffe: maxime, quia nón | totum confequitur, ita vt caueat, defenfümiri *? aduerfus ce-
at ^^ ^ 15f exegerat, fed debitor vltro pecuniam optulerat, quam of- | teros fideicommiffarios eum, qui foluit, fiue focii fünt, fiue
j ferente ipfo non potuit (non) ?? accipere. Paulatim igitur | non. $. 22. Interdum alterius nomen fcribitur in teftamen-

admittemus, etfi ex hac parte. pecuniae rem comparaugfit, | to, alteri vero fideicommiffi petitio, vel legati competit: vt
quam non hoc animo exegit, vt fideicommiffarium priuaret | puta fi fidei heredis committatur, vt ipfe publicum *? pro Ti-
fideicommiffo :: poffe adhuc fideicorfimiffi petitióneyh fupereffe. | tio praeftet: fideicommiffum hoc vel legatum non publicanus
$. 14. Si quis illicite aedificaffet, id eft, hoc quod dirui con- | petit, licet ei fit adfcriptum, fed ipfe petere poterit, pro quo
ítitutiones iubent, an fideicommiffum ?* relinquere ex eo | legatum relictum eft. Multum autem intereffe arbitror, cui — . :
qüä" poífit, videamus? Et puto poffe: cum enim dirui ne- |ivolet; ^* profpe&um, cuiusque contemplatione jteftator, fece- ; ; *"ffm*fä ,
ceffe fit, nulla dubitatio ?9 eft, quin Senatusconfultum impe- rit? Plerumque autem intellegendum eft, priuati caufa hoc: tägfo
! / dimento non fit. $. r5. Si heres rogatus fit certam fummam | feciffe, licet emolumentum publicano quaeratur. $. 23. Si
Concesls 445 ,, v(üris certis faenori dare, vtile eft fideicommiffum: fed Máe- | in opere ciuitatis faciendo aliquid reliétum fit, vnumquemque
. ianus putat, non alias cogendum credere, quam ?* ,idonee; heredem in folidum teneri, Diuus Marcus et Lucius Verus m
piudo &£, Qj roo caufbat;a( : fed ego procliuior fum, vt putem cautionem ! Proculae refcripferunt: itempus tamen/ coheredi praeftitue- .. Zïm;»g-m D.
d . — mone5cexigendam. $. 16. Si feruo alieno militia relinqu;a- runt, intralglïl-gdjmittat ad opus faciendum: poft quod'folam / 3.
tur, an domino quaeratur legatum, quaeritur? Et aut fcit fét- | Proculam voluerunt facere, imputaturam coheredi .fumgïum
uum effé; et dico aeftimationem deberi: aut ignorauit, et de- | pro parte eius. $-2« Krgo et in ftatua, et in feruitute,, ce-
negari fideicommifífi perfecutio debet: quia fi fciffet feruum, | terisque *?, quae diuiüonerp non recipiunt "ï, idem Diuus
non relinquiffet ^. $z. Ex his apparet, cum per fidei- | Marcus refcripfit. $. 25. Si quis opus facere iuffus, paratus "n
commiffum aliquid ? relinquitur, ipfum praeftandum quod re- | fit pecuniam dare Reipublicae, vt ipfa faciat, cum ,teftator, , , /«/f5.
| | | | | per
ac fi foret: te te fecit: TE meruerit. Ceterum: fi de te meruerit, etiam ha- | V. &R. Reliqua MSS. funt: Pal. I. T. IV. Barb. Otob. quibus adde Bynkersh.

bet Bynkersh. At, vt eft Flor. Pal. I. HIIT. V. Vat. Barb. Otob. GEB. $0Hal. | Abeft tamen etiam in Magl. GÉB. — 96 Hal. fideicommiffo. GEB. — 97 Go-
inferit: eum. GEB. 81 Taur. Vonus. GEB. $2 Taur. dedit: PERVE- | thofr. in nota: A/. quid. Ita Hal. GER. 98 Taur. duVitatio. GEB. — 99

— NEIRE, quo fuperfedere potuiffet, cum fit mera correctio librarii, vt loco E, | Vulg. inferit fi. BR. — IOO Taur. zdone Ei. Potcg*at.etiam Ícribere: idon E a.ei.'
legatur I B R. 83 Vulg. exprimant. BR. 84 Taur. Berbis. GEB. — 85 | GEB. 1 Vulg. inferit: effe. BR. — 2 Hal. rglfquz,(ï'et. GEB. 53Hal. 4uid.
Flor. poft haec rurfus fequitur: fed vt intellig? mon . poffit, veluti corrigendi cau- | 44 Hal. farciatur. 5 Hal. et Vulg. ei, loco: eius. BR. — 6 Flor. a recen-
fa. . Nemo tamen iftam voculam caufalem recepit. BR. 86 Vulg. relidum | ter eft expun&a. R. Hal pertineat. — 7 Hal. ge])atorz. GE . 8 Vulfg.
effe, in quo. B R. 87 Vulg. efficiatur. BR. 88 Hal. fuit. GEB. 89 | vt multorum . intere[ffet. B R. 9 Hal. inferit: enim. GEB. 1o Gothofr.
Hal. 20n videbitur defeciffe conditio. G EB. gO Confer Aueran. 11. Interpr. | in nota: Aj poterunt. Ita: iam pirldem omnes, et hoc omnmo.fubüntuendum eft.
duv. 21. GEB. 91 Hal. inferit: Maetianaus putat. GEB. 92 'Taur. so- | Contra $. 19. erat: praefliterunt, pro: praeflituerunt. &R. — Etiam Hal. poterant.

luutateis, rurfus male fecutus librarii correcionem. BR. — 93 Gothofr. innota: | GEB. — II Hal. can.fecuturo.s. GEB. 12 Hal. defenfum. iri. GEB. 13 Gothofr.
fubftantia. Bart. cósacie, Ant. Auguft. II. Emend. i. At dudum Hal. in mar- | in nota: Id e.ü, v.cä*tlgal, .qmdam' tamen .th legunt: publicano. lta lqgunt Hal. et
gine: id efl cüsasi. alias, [ubflantia. GEB. 94 Hal. putauit. GEB.. — 95 Vulg. Ille etiam 1n.margmc:-alzas, pflblzcanuqz. BR. ]14 Gothofr. in nota: Al.
Haec negatio Flor. abeft, vt figna oftendunt. Habent tamen eandem Vulg. Nor. voluit. Ita nempe ipíe fI'aur. in margine, et v1fietur coFrc&xo antiquior ordmar.m
M$S, et ipífum Vat. — Aberat tamen a duobus ex oQto, quac infpexi, Pal. IlI. et | manu. l;:a::. ctu'z: volumtl.aa R. 15 Vulg. et íp caeterís. 8R. — 16 Vulg. a:ïmz:-
j - "nt.

"
6 «
L—J *Ln 7710-3&0 T
L '*xL.

J dtere2es

La » ma-fïï cOx 4

| ft*ruwg J

Va

À A: M «'ï'w::l&ü!.a

ETfÁKM ea,q
a | o miped : : fs d
; mare ?*, vel in flüminibus enata 9. &e-r- Seruitus iquóque,
—— Z2 dexuen? ? edium habenti recte legatt Ls |
t deruof?? praedium habenti recte legatur.

$80
pepipf;gm 1;31 fieri voluerit, non audietur: et ita Diuus Mar-
cus refcripfit. 7 /,5- : !
XHPN kTENS libró Fideicommifforum. Sr1cmvs
LIBER ElS"'i"ö'T'ï"ï*"VT EVM HERES ARTIFICIVM D0O-
CEAT, VNDE SE TVERI POSSIT, PETO. Pegafus in-
utile fideicommiffum effe ait: quia genus artificii adiectum
non effet: fed Praetor, aut arbiter ex voluntate defuntti, eet
aetate et condicione et natura, ingenioque eius, cui relictum
erit, ftatuet, quod potiffimum artificium heres docere eum
fumptibus fu3s debeat. " : U
l-t—. XHL MarecrANVS libröäfideicommlfforum. SI
sic locutusjéfit teftatoj, HERES MEVS ILLI FVNDVM
DATO: Sk10 Hoc AMPLIVSjDECEMf non erit dubitan-
dum, quin Seius et fundi partem, et détem ex teftamento per-
cipere debeat. r d |
XIV. Garvs librWideic'Ommifforum. . Now p v-
pgrivM !? eft, .guin,. fi ond legatum fit, sr NqONIl;J V bSE-
RIT,; idque /al.u reftituere rogata jfitj coggnga !e.ü: i .fl nü-
pferit, reftituére. $. r. Heres quoque, cui iurisiurandi con-
dicio remittitur, legatum et fideicommilfum debet. —2.
Sed ?? fi cui legatum relictum eft, vt alienam rem redimat,
»el praeftet; fi redimere non poffit, quod dominus ?* non
vendat, vel?gggggigg pretio vendat: iufljam aeftimationem in-
ferat ??, : :
XV. MAfeiraxvs libro 3. Fideicommifforum ??.
(HaAE nEs; teftdtoris legatae ?^*, quae in profundor'effe di-
cuntur, quandoque ?? apparuerint, praeftantur. !
XVI. PouPoNrvs libro&.Fideicommifforum. SaAx-
pE legzatumiplenius; reftituitur fidelcommiflario, quam effet ^9

relictum: veluti fi alluuione ager auCtus eflet, vel etiam in-
fulae natae. CH - du*
! - XVH. MAECIANvs, libo 3&.. Fideicommifforum.

dae ft unt, legari poffunt: vt infula vel in

'"XVIIIL. PowPoxrvs libro*&.Fideicommifforum. S1
IVRE teftamento facto fideicommiffum tibi relinquero ?9,
deinde poftea aliud fecero non iüre, in quo fideicommiffum

(relinguatar qpelictum/ ? * -&bi, xel-aliud, quam quod priore teftamento, vel

omnino non fit reliéctum: videndum eftj; ehs 3? nléa haec
fuerit facientis poítea teftamentum, ,vt nolim ratum?tibi fit
priore teftamento ?? relictum: quia nudd/voluntaté/fideicom-
miífa infirmarentuar ?^? Sed vix id optinere poteltt: fortaffis
ideo, jquod. ita demum a priore teítamento velit jgécedi 35,
fi pofterius valiturum fit: et nunc ex pofteriore. teftamento
fideicommiffum e1 non debetur 59, etiam fi iidem ?? heredes
vtroque teítamento inftituti, ex priori 'exftiterunt/?9, —

17 Hal. CAIV'S. Vulg. Paulus. B R. 18 Taur. duVzum.
G E B. I9 Hal. et Vulg. fit. BR. 20 Hal. inferit et. GEB. ^ 21 Hal.
inferit d. G EB. 22 Hal. inferet. GEB. 23 Flor. initio erat fcriptum :
MARCIANVS libro primo fidacommifforum. ^ Corre&io autem quafi co-
aeua eft. Porro in L. fegu. pro: POMPONIV'S, fuit: PAPINIANVS.
Rurfum L. 17. pro: MARCIANV'S, füit: MAECIANV'S. Porro in L. 15.
CLEMENS, pro: VALENS, ac L. 2o. PAPINIANV S, pro: VLPIA-

tunt. BR.

. INVS. Hocin loco Vulg. habet: MARCELLVS, Hal. MARTIANV'S.
DUBA.

24 Hal. Haeres teflatoris legata, etin fine legis: praeflat. GEB. — 25
Gothofr.in nota: 4zandocunque. Yta Hal. GEB. — 26 Hal. hic et in fequen-
tibus ef?, loco: effet. GEB. —— 27 Hal. mari, GEB. — 28 Hal. et/Vulg. mata.
B R. 29 Hal. hanc vocem parenthefi includit, et in margine addit: alias
decfl. GEB. — 30 Gothofr. in nota: Al. reliquero. Ita Hal GEB. — 3t Hal.
et Vulg. relinquam. BR. — 32 Hal. et Vulg. an mens. [wa fcripti quatuor.
At Vat. Barb. Otob. vt eft Flor. forte quod fuit hic: mensne mea, et sens, et
med 7à ne, abforbuit. & R. Quatuor illi Pal. I. III. IV. V. quibus adde Bynkersh:
GEB. . 33 Hal ratum effe priore teflamento tibi velitum. GER. 34 Hal.
infirmantur. GEB. — 35 Vulg. vecedere. BR. ^ 36 Hal. debeatur. ^ 37 Yaur.
Idem. GE B. 38 Hal. exfiterint. G E. 39 Etiamnuhc Flor. elt: fieve-
wegandam. BR, Debebat adeo Taur. dare: fierE. GE &. 40 Hal. et Vulg.

DIGESTORVM LIB. XXXIL,.

Va A,,

XIX. Va r.Uixs libro äï;aäFi&eicoqmmïH'orum. SI TIBI

legatum eft vel ICommiffum relictum, vti quid facias:
etjam fi non intereft heredis id fieri ??, negandam tibi actio-
fnem, fi non caueas heredi futurum, quod defun(tus voluit,
Nerua et Atilicinus recte putauerunt. i
XX. VrnPiawNvs libro 2 Fideicommifforum. Sr
RES mihi per fideicommiffum relicta, eddenmi tibi legata, vel
per fideicommiffum relicta fit, non communicandi animo, fed

Lyj;gj»qggin,,foiidum/: ambiggndum non eft, fi alteri fit foluta,

alterum muüllum quidem iusin ipfagi reyá ^9 habere, fed actio-
nem de pretio integram eum ^* habere.
XXl. PaAvrvs libro - '/ OoONvVTY
etiam relinquitur fideicommiffum: dummodo is nutu relin-
quat, qui et loqui poteft, nifi füperueniens morbus ei impedi-
mentofit^?. $. r. Fideicommiflum relictum, et apud * eum *
^3,cui relictum eft, ex caufa lucratiua inuentum, exftingui
placuit: nifi defüunctus aeftimationemy quoque eius praeftari
voluit *^. $. 3. Columnis. aedium vel tignis per fideicom-
milfum relictis, ea tantummodo ampliffimus ordo praeftari vo-
luit, nulla d&ftimationis fa&ta mentione, quae fine domus in-
iuriajauferri poffunt. ' !

CmevTueR. 51 Qvis in principio teftamenti adibripü&fit, CVI

BIS LEGAVERO, SEMEL DEBERI VOLO, poftea eo-
dem teftamento, vel codicillis fciens faepe eidem legauerit:
fuprema voluntas potior habetur: nemo enimfeam fibi/ poteft
legem dicere, vt a priore ** ei recedere non liceat. Sed hoc

1 1"21(173, :

^e X ünubäml .

] / 3uae rt cic,

ita locum habebit, fi fpecialiter dixXerit, prioris voluntatis.

fibi.^* paenituiffe, et voluiffe, vt legatarius plura legata ac-
cipiat, $. r. Miles, in eum ex militari delicto capitali dicta
fententia, permittente eo in ipfa fententia qui damnauirt, ficut

teftamenti faciendi, ita fideicommiffi relinquendi poteftatem
[S 2. Mortis damnum per fideicommilffum ferui f- 4 Juuui

confequitur,
relicti, antequam ** mora fiat) fideicommiffarius folus patitur:
licet alienus relinquatur ^?. . !
XXHI. PAvrvs 3 ! | Ex rw-
PERFECTO teftamento legata vel fideicommifía Imperato-
rem vindicare, ffuerecundum 59 efít: decet enim 5* tántae
maielftati, eas feruare leges, quibus ipfe folutus effe videtur.
XAXIV. NERAT21vs 5^-librodt.-Refpónfornm;. Cnz-
DITORI ita poteft legari, ne indebitum ab eo repeteretur 53,
XXV. PAvrvs H ad Neratium.
ILLE HERES SEIO CECNTVM DATO: poteft Seius, ab
ytroyvelit, petere, . . S.—r.

non debet admitti voluntatis

1947 2$ ] T

quaeftio.
XXVI. InEmw libro Heed-Nerat Is, ovz fidei-
commiflum debet, poft moram non tantum fructus, fed etiam.
: , : ».— omne

in ipfave, BR. —— 41 Hal tamen, loco: eum. GER. 42 Negat hic quic-
quam-eífe a manu Triboniani Bynkersh. VIIL Obf. 21. GEB. 43 Neíci-
mus, cur Taur. hoc eum afteriícis incluferit, licet enim fuperfcriptum fit, necef-
farium tamen eft omnino. BR. Sed iam alibi ex Taur. praefatione obferuaui,
Taur. hoc figni plermnque, appofuiffe, vbi additamentum eft non . neceffarium,
adeoque non femper, fed etiam aliquando, vbi fuit neceffarium. G EB. 44
Hal. voluevit. GEB. — 45 Vulg. Hermogenes. BR. 46 Vulg. inferit: vo-
Iuutaté. BR. 47 Gothofr. in nota: Al. fe. Yta Hal. et Vulg. Blaubl. fuae.
Ego lego: volumtatis fuae paenituiffe fe. B R. — Quid & legas: prioris volunta-
tis fe ibi paenituiffe, aut: prioris voluntatis ibi paeuituiffe (e, vt ifto. cafu. libra-
rius aliquis prior fcripferit : 51 ibi, alter pofterior contraxerit in: s$Ibi: hoc ve-
ro cafu finalis literae in: volwntatis, fonus fequenti: ibi adhaeferit. ^ Ceterum
Taur. etiam hic exhibet: fjV7, ct Drenkmanno fcribendum eft: paenituisSE. GER.
48 Flor. erat: anteiquau, forte rettituendum erat: auteaquam. BR. . 49 Flor.

IrrtE Av Tem]

Cum in verbis nulla ambiguitas eft, r ;«

eft: velinquaitur. Videtur fe correxiffe librarius, vt fcribendum fit: velinqui- :

ttr, idque eo eft probabilius, quod v2 relinquatur, ex communi loquendi more
fit, qui facile in librarium correétoremque cadit, 72 reliuquitur, autem cum : Ji-
cet, conftrudtum Pande&arum quodammodo proprium. BR.
cundum. Vide Ant, Auguftin. Z, Emendat, 3. et Noodt. J. Obf. 4. &n. 5I
Vulg:? etenim. BR. 52 Hal. TERENTIF $. GE B. 53 Mal. repetatur.
| 54

So Vulg. vere-;

b 3

',*üm.m
"l h Ü
Wl-*"

e""þ'l"" l

4 a

L ü

ul

n Y

. ao C E a. usl

— 0 —— Gaunse u 5 u . u

IWUJ ?5 ,,

hus

;j duui

DIGESTORVM LIB. XXXII.

emne damnum, Quo adfe&us eft fideicommiffarius, praeftare
$

eogitu*. —— ex PA C
XXVIL Ipzgw libro *t-Beeretorum. PAVLIA;CA(-—-
inftituto , filiae eiusdem Tu-

tINICO ?* ex parte herede
ut., bbentianae ??, cum in familia nupfiffet, décem rteftamento le-
Fauit; deinde poft tempus codicillis fa&tis, céntum eidem Caf-
inico reliquerat, non adiecto Hoc AMPLIVS: pronuntiauit

vtramque fummam deberi: maxime cum in codicillis filiae -

TM **;lg,.,;l,; Callinici nihil legatum fuiffet. $. r. Poxhpeius 59 jHermip-

;*-l(/(ïh

* Á
s ;
n Yvxayq ; Totdm.

drante heredes inftituerat, et praedia .certa fingulis praelega-
uerat: praeterea, fi fine libéris iHefmifipus moreretur, aliam
poffeffionem filiae dari iufferat: poft teftamentum fa&is co-
dicillis, filiae certa praedia dederat, eamque his contentam

duQnidant came
?.LHTC: L 2/9.a4-
serepfaan s
h«-r4^?: tiana foror fideicommiffum petebat, Quaerebatur, vtrüum pro
|.-:4£/ héreditaté tantum, an et pro his, quae poft mortem frater
rogatus erat reftituere, patet eam voluiffet accipere ea, quae
codicillis relifquerat: mihi ab omni voluntate receffüm vides
batur: placuit ?5 huraanius interpretari, ea fola, quae viuen-
te fratre acceptura erat, adempta videfi: non etiam quae poft
mortem eius reliquerat, fi fine liberis decederet 5?: et ita

pronuntiauit, $. 2. lulidfus 5? Seuerus decedens, inftitutis .

L di:ta^ quibusdam heredibus, alumno fuo quindüaginta legauerat, ea-
que $& Tulio Mauro colono füo, ex penfionibus fundi debitis

ab eo praeftari voluerat, eidemque ?^ Maufo quaedam lega-
Nefat: cum de hereditate. fifcus quaeftionem mouiffet, lulfu.

procuratoris Maurus pecuniam fifcofoluerat, poftea heres fcri-
ptus optinuerat fifeum, ? : alumno autem mortuo, heres eius
fideicommiffum 4b heréde Maüri petebat: plaeuit Imperatori,
L^ma«ri, non videri eius[fidel cominiffum, fed' demonftratum, vride ac-
L. £. eipere poffet: et ideo heres Seüeri,haec 9^ praeftare debet ??.
—-h. o ^ oOXXVIL Ipogx libro egsies ad//Senatusconfultum,
T ] ertulianum/ ) Ss &10 a meae committa '
reliétum fuerit fupra quod 9* capere poffuf alii reftituam :
$ du :

P. d
f /*.

O.«

.

poífe me id capere conftat, — —
XXIX. LABgEko libroHrzPofterioeaa
seuur , Ovi CONCVBINAM habébat,
tis concübinae vtendam dederat, deinde ita legauit, v EST EM,
QVAE EiVS CAVSAÉ EMPTA, PARATA ESSET ?,
Cafcellius, Trebatius, negant ei deberi priotis concubinae cau-
. .. a parata: quia alia condicio elfet in vxore. Labeo id non
L4^v^ ", robat: quia in elüsmodi legato non iüs yxoriumdequeridüm,
fed verborum interpretatio effet facienda. Idemque vel in
filia, vel in qualibet alia perfona iuris effet. 5?, — Labeonis fen-
tentia vera eft, — $. 1. Cum ita legatum etfet, vt "? "Titia vxor
iea tantándem ** partem habeat, quantulam vnüs heres: fi
non aequales pdrtes efídht hereduim, Quintus Mucius et Gal-
lus pütabant, maximam partem legatam elfe, quia in malore
finof quoque ineffet: Serufus, Ofilius, minimam, quia cum
* heres dare "^^ damnatus eífet, in poteftate eius effet, quam.
" j 26 : l— 2«antam ,
&4 Vulg. Paulo Callmacbo. à&. —— 53 Vlor. tamen b in 4 eft conuería, BR.
56 Vulg. Pompohius, BR. —— 57 Hal. hic et in fequentibus ádhuc bisi relj-
querat. GE B. 58 Hal. inferit: autemi GEB. —— 59 Taür. decederit. |Sed
Ícribere debebat: decederit, Vide-támen Duker. ad Opafc; de Latin. Vét, ICt.
págp. 36j. BR. 6c Vulg. Julius, occurrit tamen hilianus Seuerus áp, Grüter,
jeg. 499.3. f. BR. — Ct Hal. et Vulg. infernüt d. R. 62 Hal voluit:
itemque Mauro. — 63 Gothofr, in notá: Ita legitur et loquitur [Ctus in. L 16,
fuprà qui potiores. obtinuérat aduerfus fifcum. Hal. Sed et ita legit Vulg. et
Hal in margine notat: alias deefd adaerfus. In Otob. quod cum Vat. nihiil fup-
plementi hàbet, iter verfus eft adícriptum : d eff vicerat. Pleráque tamen MSS.
ilüd: adaerfus, agnofcunt, Bm. Pal i. I. IIT. Bynkersh: Caret tamen füpple
inento etiaià Mágl. GEB. —— 64 Vulg. boc. nn. — 65 Hal. baeredem Seueri
baec praeflare debere. GE $; — 66 Hal. et Vulg. quaim, loco: quod. BR. — 67
Flor. fcriptüm hoc ia locot ex pofferiorum, àc fi haefitaffet librárius, ac facere
voluiffet: ex pofferioribus. klal. rem inuertit, et habet: ZABOLENVS lib;
dil. ex po[lerioribus Labeonis, BR, — 68 Hal, efü.. G&& — 69 Hal effe. G£ 5.

BlSHEBANAad3T5w--

/// -

pus filium ;Hermipfum ex dodrante, filiam 'Titianam ex qua-

, vt quod mihi

ei veftem prio- |

efle voluit pro omni hereditatéj et his, quae in teftamento -
"a odl 0047 welidquerat *7: |Hermifpii bona ad fifeum peruenerant: Ti-

effe

.*ó Àp. Hal. vt, abeft. GE&

$81

partem daret, Labeo hoc probat: idque verum eft, $. 4.
Cum ita legatum effe, QVAN'TA PECVNIA EX HERED I-
TATE TiTii AD ME PERVENIT, TANTAM PECYV-
NIAM HERES MEVS SkriAE *? pATO: id legatum pue
tat Labeo, quod acceptum in tabulis fuis *^ ex ea hereditate

teftator rettuliffet: ceterum negat cauendum heredi a legata- ,

rio, fi quid forte poftea eius hereditatis nomine heres damna-
tus effet. . Ego contra puto: quia non poteft videri periie-
niffe ad héredem, quod eius hereditatis nomine praeftaturus
elfet, Idem Alfenus Varus Serujo placuiffe fcribit: quod et
verum eft. $. 3. Si heres tibi, feruo generaliter legato, JSti-
chuni;tradiderit, isque a te euictusjfuiflet "5: poffe te ex te-
ftamentó agere, Labeo fcribit: quia non videtur *^ heres de-
difle, quod ita dederat, vt habené non pofífis: et hoc verum

í fa;*fd imenfto.,

(()
S ',/l T* P.

Mu

puto, fed hoc amplius ait, debere te, prius quam iudicium àc« -

cipiatur, denuntiare heredi: nam fi aliter feceris, agenti ex
teftamento opponetur tibi doli mali exceptio. $. 4. S1 STr-
CHRvS ET DAMA, SERVI MEI, IN POTES'TATE MEA
CVM MORIAR, TVM STiCKvs kKT DAMA
LIBERISVNTO, ET FVNDVM ILLVM SIBI HA[BEN-»
Tor Íi alterum ex his poft teft&imentum faftum dominus
alienaffet, vel manumififfet, neutrum liberum futurum Labeo
putat:ffed Tubero eum, qui remanfiffet in poteftate, liberum
futurum, et legatum habiturum putat) ;l'uberonisfententiat
voluntati defunCti magis puto conuenire, — |
iXXX.]Ingmw libróH--Pefterierum-a-Iauolen:
torügo*7. |OvyUovATTVOR pocula oleaginga
ita legauit, POCYVLA OLEAGINJXA PARIA DVoO. ,Refpone
di; vnum parlegatum effe: quia non t effet, B1NA PARIA:
neque ita; POCVLORYM PARIA DYO:|idem et'Trebatius,
$T. Qui hortos publicos a Republica condu&tos habebat, eorum
hortorum fructus vsque ad luftrum, quo condutti effent, Au-
fidio legauerat: etheredem eam Ccondu&tionem ?? eorum hor«

F

torum ei dare damnauerat, finereque vti eumm, et frui. /Refpon- * /

di, heredem teneri finere frui: hoc amplius, heredem merté-
dem quoque hortorum Reipublicae praeftaturum, — $. a.
Cum 59 teftamento fcriptum effet, SrricWo skRvo MkO
HERES QVINQVE DATO, ET SI STICHVS HEREDI
MkO 9* BIENNIVM SERVÍIERIT, LIBER ESTO,. Dolt
biennium legatum debeti exiftimo: quia in id tempus et li-
bertas et legatum referri deberet ??^: quod et 'Trebatius rre-
fpondit, $. 3- Si fundümi mihi vendere certo pretio damna«
tüs e'sg nulldin fru&"cuäy??' eius rei ea venditione excipere ?*
tibi liberum erit? quia id pretium ad totam caufam fundiyper-
tnet, &. 4. Qui fundum mandati meo-in focietate 55tmihi,
gt/fibi emerat, deinde eum finibus diuiferat, et prius quam mi-
hi traderet, ita eum tibi lepauerat, Fv NDvM MEVM iLLE
DO iigegauh amplius parteyf ?M deberi: jquia verifimile non
; ita ,teftatumy effe patremïääiili as, vt mandati heres elus
dammnaretur. $. 5. VxoRr MEAE, DVM CVM FILIO
MEO CAPVAE ERIT, HERES MEVS,DVCENTA/ DATOt
n Lf : filius

21 Hal tantulai. GERB.
dare, abeft. GEE. — . 73 Hal. et Vulg. Seio. BR. 74 Hái. et Vulg. zn tá-
bulas fua$. BR. — 75 Hal.fuevit. —— "6 Hal. videatur. — 77 Hal. et Vulg,
hànc legem omiffa prorfus infcriptione priori iungunt, Vide Ant; Auguttin. 777
Emend, i. BR. 78 Táur. in Adnot. oleaginea; oleagiue in Pan. itevinm éos

dem inodo bic. Nempe priori ià loco fcriptum: pocalaoleaginebabebat litera à .

ante ba elifa, pofteriore loco erat: poculaleagime, elifa etiam 0. — In priori loco
deficiens a eft repofita, in pofteriore etiam o; alterá tamien à adhuc defideratür.
Vulgati libri hic habent: oleagiua, quod et pleraque MSS. exhibent. Scilicet ex
0&o, quae iüfpexi, tantum tria Pal L. V. et Otob, hàbent: oleagimea; Biu Àt
oleagina , Pal. V. II 1V. Vat, Bynkersh. Hal, oleagínea. GE B. — 79 Hal con-
üitioneia. GE B. — Bo Hál inferit z, — $1 Hal. et Vulg. infernnt per. BR
82 Hal. et Vulg. debent. BR, 85 Vulg. sullos fraclus. BR. — 84 Vulg, vec
tipere, BR. — 85 Hal. et omnes: z focietatemi BR. — Huic rei facile Taur,
inederi poteft fcribendo: focietateMibi Gxkm. —6 Hal amplius parte illi de-
Tt It A : berí.

P J '(*(xm "

! ,g(.-..;æïcnj

f—.

x

] . vv mat?3 : Ka
/l/cm« Pocenlk ! saeet

)'lf'fl,u'(kflll Gääif]—t",
€ : w J*
f - Q««co.
« n
P "

F2
*

p
*

..

UAX

IeA4 ng;ïw'n

LA« u)«
ts t ;
f'þ h. £t.
/; (75 C« 0090 -
Tv (d: *.4
u i Ü

W w .

$a DIGESTORVM .LIB. XXXII.

— . filius a matre tnigrauit: fi ambo Capuae habitaffent, legatum | caufa creditori foluiffet, teneri heredes ex caufa fideicommiffi,
i "Is matri debitu/iri 9^ putaui,quamuis vna non habitaffent: fin | fi repetant: atque etiam petentes exceptione fümmoueri.
autem in aliud; municipium transiffent, vnius anni tantummo- Quod praefümptum efle debet *5, nifi contrarium ab herede

^
1 /?7.
1 J.

MR do debitu/irj, quo vna habitaffent, quantolibet tempore, Tre- approbetug *9. 44 0enb» m i o
E- | batius ait: videamus, an his verbis pv M cvM FrILIO Ca- XXXIV. InEM hbrMDlgeiïOrum-// NoMwEN de- ,.
z. »vAE ERIT|/non/condicio fignificetur, fed ea fcriptura pro | bitoris in' haec verba legauit, l'1T10)40c AMPLIVS DA-/!!«ü,
boud Pt fuperuacuo 9* debet ?? haberi: quod non probo, fin autem | R 1 VOLQLQEQJ,QJSL AVREOS, QVOS MIHI HEREDES

per mulierem mora non eft, quo minus cum filio habitet: le- | Ga11 5EII DEBENT, ADVERSVS QVOS EI ACTIO-.
gata ?? ei deberi. . $. 6. Si aedes alienas vt dzgres dzfmn.atus NEM MANDARI VOLO, EIQVIE EORVNDEM PI1GNO-
fis, neque eas vlla condicione emere poffis: aePatpare iudicem | RA TRADIL. Quaero, vtrum heredes tan.tu.mldec'em;dare de-
oportere, Ateius fcribit, quanti aedes fint, vt pretio ** foluto, beant, an in. 7 omne debitum, hoc eft $Y in. vfuras debeant
heres liberetur, . Idemque ?? iuris eft, et fixZ potuifles eme- mandare ? Re(*þondtt, videri vniuerfam eius nominis obliga-
| tionem legatam. .Item quaero, cüm ignorante matr,äfamilias,

£
XXXI. IpEM ib Pithanorum-fP5—e-Panlo-epito-. ia€tores, in. prouincia aBiectis fortisvfüris, .decem, ftipulati fint, / / accenef. - ] -
—1materum.. S1 cvr aedes legatae fint, is omne habebit id | an ex caufa fideicommiffi fuprafcripti .gtiam incrementum hu- |/4, n

aedificium, quod folum ?9 earum aedium erit. Paulus: hoc ius debiti ad "Titium pertineat? Re—fpiopdlt, pertinere. -$.-1« ia
tunc demum falfüm eft, cum dominus aedium binarum ali- | Filio ex parte herede fcripto, praeceptionem deditjinter cete- J 'él, A.
quäd ?7 conclaue, quod ?5 fupraiconcamerationem, ?? alte- | ra, his.verbis, Tixrx0 rFit10 MEO NOMINA EX Ka- |
rarum aedium elffet *99, in vfum alterarum conuertit ,.I, atque | LENDARIO, QVAE ELEGERIT FILIVS MEVS SIB I,
-«;jita fs vfus fuerit: namque eo modo aiteris aedibus id acce- | VIGITNTILDARE DAMNAS SvNTO SINE DOLO MALO: ,
| | eidem. filio viugilg (omniuny rerum fuarum adminiftrationem / ! ?-» d n

| J cum Cguf.f.L uel
cum. ralusme ,

m ocu utem T

/ dét, alteris. decedet. « (.44,; 5 iE
"- XXXH. 1$.cA fg*ï&; libro AR — *heiïom.m.,/ Skx- | permifit: qu.i('pofï teftamentum factum,,ante mortem patrisj/["f('f?; *ï"i' T
TIAM? filiam exquadrante, ex reliquis Seium et Margfuin ?. | annos ^? ,decem, quibus procurabatipatri, contra veterem con- DI g
Y fororis filios fcripfit heredes. Sextiam fubítituit Marcio, et fuetudinem patris, qua Kalendarium exercebatur, ^? nouos — pee*
F] Marcium Sextiae: dedit autem per praeceptionem Marcio cera: deb:*—to.res,amplarumpecumarum fecit, et in] priqres, quos pa- n
| tas fpecies: Marcius partem hereditatis, ex qua fcriptus erat, | ter exiguarum foytun*-gx:lxpï habebat, maius creditum contulit, 7 E Jf
omifit: eteo intefítato defuncto, bona eius ad fratrem nlegiti- (àd hoc, vt viginti, norninibus prope omnilg fübfeamia Kalenda- u 6uke,
mum Seium deuoluta * funt. Quaefitum eft,.an Sextia ex | rK effet. Quaefitum eft, an huic filio eorum nominum, quae Wf*"*a'
ii Hecx aj — fubftitutione etiam haec, 'quae |praelegata Marcio erant, iurer| ipfe fecit ^*, praeceptio permittenda. eft? Refpondit ?2, ex 'c.
m;f fubftitutionis a legitimo herede defuntti fibi vindicare polhit ? his, electionem habere,: quaevïtef'camentil tempore teftator in , íf
UHEUEE d- legatis, quae Marcio data funt $,. fi u.b&itujä'rh non elfe.. . | nem teliquit ea, quae ex patrimonio viri fuüi Aretomnis ei füu-iise r
r fï*-*d*l;f.;; .. XXXIII. IpEM 1ibroä]þigeiïorum0 VMxonRi fuae | peterant: eiusque fidei commifit, haec eadem reftituere pro- — —
| ;nter cetera ita legauit, ET DOMVS EAM PARTEM, IN |hepoti, cum erit ^* annis ?^* fedecim, in quibus haec verba
QVA MORARI CONSVEVIMVS . Quaefitum .eft, cum | adiecit, rTEM ROGO, VTI RELIOVYM AES ALIENVM,
tam teftamenti facifíndi tempore, quam mortis, totam. domum |(QYVOD EX BONIS ÁRETONIS DEBETVR, OMNIBVS. .X
in vfu habuerit, nec qui&ïquam ex efy locatiym: an ea tantum- | CREDITORIBVS EX REDITIB VS EORVM BONORVM
3 modo vid&ur 9. legaffe cubicula, in quibus dormire confue- | soL.vAs, REDDAS, SATISQVE FACIAS. Quaefitum
|.a1? f « werat ?? Refpondit *?, eam omnem. partem/ in qua morari | eft, an ?5 fi probauerit heres, non füfficere reditum..bono- .
4 atthaeur lcgasie, CUm familia fua confueuiffet, $. r. Vxori fuae inter cetera | rum ad. totius debiti exfolutionem, nihilo m/1 us tamen ipfe.— m
; . ^, àta legaui, vxoORI MEAEI1QVIDQVID| VIVVS .DEDIT, debet ^9 adgnofcere onus aeris alieni? Refpondit, manifefte
L.4 fec €X "mym-ï.- DONAVI, VSIBVSVE EIVS CONPARAVI, CONCEDI| proponi, ex reditibus bonorum eorum iuffum ?^* -ee.alienum.
hs vOoLO. Quaero, an quod poft teftamentum fattum ei dona-.- *wloluere ^?, non de proprio. $. 3. Patevx;wglio et filia here-
d Seien- tum eft, id quoque conceffum|videatur ? |Refpondit/ "] verba, | dibus inftitutis, Gum fingulis certa praedia ee Kalendaria prae- La
2058 quae proponerentur, nihil pro, futuro. tempore fignificare. legaffet, ita cauit, A TE AVTEM FILI (jÀRISSIME PE- du
o ag $. 2. Cum Seius pro vxóre c,er,lïü;mq,aureos creditori foluegi£, | rOo. .^?, QVAECVMQVE LEGAVI, PRAESTARI VO-
[ d'feeanDuers ha, t ornamentum pignori. pofitum lueritJ poftea autem teffamen- | LO, ET SI QV1BÓ EVENERIT AERIS ALIENI, SI J5d UAR ldul
a..,, D L facto vXori Tuge legauit 7^ quidquid ad eum, inwe flipula- | QVOD 1N TEMPVS PRO MVTVO ACCEPERAM, ET uU
I DA tum eius conceflit *?, et hocamplius vicenos aureos annuos. | DEBVERO, A TE SOLVI VOLO: VT QVOD SORORI
cvct y Quaefitum eft, an hos,ceftitum, aureos heredes viri ab vxore, | TVAE RELIQVI, INTEGRVM AD EAM PERTINEA T.
V.. veleb. ** heredibus eius repetant ? /Refpondit, li donationis Quaefitum eft, an quod ex quacumque cauía debuit pater, a.
; ; : / : | — filio
beri. Vulg, amplius quam pavtem. BR. X - 87 Gothofr. in nota: debitum iri. | Mavium, hic et in fequentibus, BR. . 4 Taur. deBoluta, GEB. — $ Hal. re« |
Hal. Etidem paulo poft fimili modo. GEB. .. 88 Taur. fuperuaQXio. Hal. | fpondi. GER. 6 Xial. effeut, GEB. 7 Tau, CONSVEPIMVS. GERB. :
fupernacua. GEB. 89 Hal. et Vulg. debeat, BR, — 9o Hal. legatum. GEB. | 8 Hal. videatur. .. .9 Hal. coufuenerant. GEB. 1o Vulg. refpondi. B R. II. /

91 Vulg. inferit: iuflo. BR. 92, Hal. iden. 93 Hic cum. inferunt editi | Vulg. praefigit: fecwndwm, et in fequentibus habet: figmificarz. BR. — 12 Hal.
omnes et fcripti, quorum octo vidi. BR. Etiam Hal. Scripti funt: Pal. L. H. MI.. | legauerzt. 13 Vulg. concefferit. B R. 14 Àp. Hal. 45, abeft. GEB. 15 , !

IV. V. Barb. Otob. Vat. quibus adde Bynkersh. GER. 94 Omnes cediti et. Hal. quod praefumptum id effe debeat. GEB. I6 Gothofr. in nota: /Al. pro« l
plerique fcripti: emeris. Vat. et Pal. IT, vt Flor. Pal. III. emas. &R. Etiam Hal. | betur, Hal. et Vulg. a baeredibus probetur. BR 17 Ap. Hal. zu, abeft. GEB. :
habet: emeris, et inter MSS. Pal. I. IV. V. Barb. Otob. At Bynkersh. vt Vat. |. 18 Hal. et Vulg. inferunt et, quod videtur rectius. E R. 19 Erat olim Flor. (
et Pal. II. fic vt eft Flor. GERB. 95 Haec vox latinizat. Credo tamen: pi- | ammis deceim, led corre&tum eft in: a55)0($. Hlud tamen habet Hal. BR. 20 (
, tbanon, per fequens: epitomatorum, effe corruptum. . Hal. LABEO lib. z«ia- | Vulg. praefigit: multos. BR. — 21 Hal. feciffet, et mox: effet. 22, Hal. et Í
vàw BR. 96 Gothofr. in nota: 4j quod fupra folum. Quodpraefero. Bn. Sed. | Vulg. hic et in fequentibus: refpoudi. BR. 23 Hal. effet, loco: erit. G EB. ,
ita quoque Hal. GER. 97 Hal. cum dominus biuarium aliquod conclaue, et. | 24 Vulg. amnorum. BR. . 25 Ap. Hal. hoc quidem loco am, exulat, fed in — . f
in margine: alias, binarum aedium. GER. 98 Hal. inferit et. GEB. — 99 | fequentibus legitur zà uibilominus pracfixum. 26 Hal. et Vulg. debeat. B R. 5
Flor. eit: concamarationem, Graeco more, vbi dicitur: $ «égage. BR. — 100 | 27 Vulg. inferit: effe. BR. —— 28 Hal. et Vulg. foluere, ille voce ad finem $. | Q
! |
(

Hal.fi. GEB. — 1Hal.conwerterit. GER. . 2 Vulg. Sextiliam. BR. — 3Hal. | reiecta. BR..— 29 Ap. Hal. peto, abeft, G&s, — 20 Ap. Hal, fi, abeít, GE z. !

M

1 , * FA
filio fit praeftandum? Refpondit, poffe filiam ex fideicommiffo
confequi, vt leuaretur ?", quo magis integrum, quod teítator
dediffet, ad eam perueniffet ??. E 5
XXXV. Ipxw libro Vr Die m//PATRONVS
liberto ftatim tribufi; 3 .esekepetierat: libertus diu moram

DIGESTORVM LIB. XXXII TP

facere non potuiffe: ideoque nec aliud quid pertinens ad fu-
prema eius iudicia valet.

XXXVILIS cA & v o A/libroRWE- ./ Cvv

QvriS decedens 5eiae matri fundum, qui proprius 9? matris

ll . l . erat, legauerat, ab ea petierat **, vt eundem, cum morere-
; ab herede patroni paffus eft, et decedens heredem reliquit cla- | tur, Flauiae Albinae coniugi fuae reftitueret: poít mortem
riffimum virum. Qugefitum eft, an tribus aeftimatio heredi | teftatoris mater apud Magiftratum profeífa eft, nihil fe aduer-
eius debeatur? Reíporidit ?^, deberi. Idem quaefüt ?5, an | fus voluntatem filii füi faCturam, paratamque fe 9? fundum
et commoda, et Principales liberalitates, quas libertus ex ea- | Flauiae Albinae tradere, fí fibi annua bina Praeüarencuf r
dem tribu ?? vsque in diem mortis fuae conf.'ecu.t;lfus fuif- | tuum nomine: fed neque poffeffionem tradidit, neque annua
fet, 1 ei ea tribus fecund.um Volug&at'em patroni fui tunc com- | bina accepit. Quaefitum eft, an iure fundum ali vendere
parata eflet 3* ; an.vero. vfurae ückimationis heredi eius de- | poffit? Refpondit, 53, fi de legáti iure 9^ fideique commiffi :
n beantur ? ,Refpondi ?8, quidguïd ipfe,, confecuturus effet, id quaereretur, fecundum ea, quäïef proponerentur, nec vahiffej ,
,(, j ad heredem fuum transmittere. $-R Sempronio italegauit, | quod matri fuum legabatur 95: neque onus.fideicommitfi
-' w'hïä,,SEMPRONIVS sWMITO PRAEDIA |& A| 3? OoMNIA, | proceffiffe, fi modo 59 nihil praeterea mater cepiffet. $. r.
" QVAE SVNT 4&2 SQVE AD PRAE DIVM, QvoDp voca- |Qui -tefï;agnento- he.redem fcr?pferat, Maeuio ducenta -legfae,æ--?t,
| TYR GAas, ^? FIN1BVS GALATIAE, SVB CVRA VI- |.et fidei eius commifit, vt.centum; dareg Glaucetyche 57 , 9-
LICI^A' PRIMI, ITA VT HAEC OMNIA INSTRVCTA | pidic^9 autem, ,quitquaginta: poftea Maeuius volente tefta-
svNT. Quaefitum eft, cum in eodem confinio praediorum | tore litteras emifit ad eas, fecundum voluntatem teftatori« ^?
" vnum Ífit praedium non *? Galatiae, fed Cappadociae finibus, ref'tifldtqrum: poftea teftator fecit codicillos, quibus ec hoc
T fub cura tamenfeiusdem vilici: an etiam id praedium ww ce- | praecepit, vt praeter hos codicillos fi quid aliud prolatum ef-
dddn teris ad Sempronium pertineat ? ,Refpondit, *?, et hoc deberi. | fet, non valeat *?. — Quaefitum eft, an Maeuius qui ,dücénta,
lus $. 2. Libertis, quos nominauerat, ita legauit,. E V.N DVM | accepit, quia mutauit voluntatem de ea epiftula teftator, a mu-
T'REBATIANVM,QVI EST IN REGIONE A(TELLA-|lieribus conueniti ex caufa fideicommiffi jpoffit? , Refpondit,
T(A ^*: YTEM FVNDVM SAg;gTIuääVM *5, Qvr EST | fecundum ea, quae proponuntur ?*, fruftra Maeuium ?? con-
2 N REGIONE iNiPHANA *5, c'YM; TABERNA DARTI | uenirijfiue ducenta, fiue praedium pro his ütdcepnit 55 - $.2.,

] /j(:em i

*tm . men/Niplia

vOoLO. Quaefitum eft, cum inter fundos, quos fupra ** le--

gauit, fit quidäm fundüs; vocabulo Satrianus, in regione 1ta-
| na non fit:.an ex caufa fideicommifft libertis de-
beatur? Refpóndit, fi nullus.éfet Satridnus in regione Ni-
ipliana, et de eo fenfife teftatorem, certum fit, qui alibi effet:

E

rem 57 fuper calefaCtionis et praebitionis onus, de his quo-
que fenfiffe, qui ?* ad cottidianam tutelam pertineant, qui-
bus bal eaf 54 autinftruuntur ?5, aut denique inter ifolitas

Seiam et Maeuium libertos fuos aequis partibus heredes fcri-

pfit: Maeuio fubftituit Sempronium pupillum fuum: deinde

codicillos per fideicommiffum confirmauit, quibus ita cauit **:
Lvcrivs TivTivs SEIAE HEREDI SVAE, QVAM. PRO
PARTE DIMIDIA INSTITVil/^, saLvTEkM. Maxg-

lip ts non idcirco ^* minus deberi, quia *? in regione defignanda | vivw LiBERTVM MEVM, QVEM IN TESTAMENTO
lagöft;us éffet.' $..3. Codicillis confirmatis ita cauit: TIBVR- | PRO PARTE DIMIDIA HEREDEM INSTITVI, EAM.
TIBVS MVNICIPIBVS MEIS, AMANTISSIMISQVE"?. | PARTEM HEREDITATIS VETO ACCIPERE, CVIVS
SCITIS BAL.[NE.VM IVLIQANVM,; IVNCTVM DOMVI|IN LOCVM PARTEMVE EIVS, PvgriivM SEMPRO-
MEAE;j, ITA,VT,PVBL-IQEILQ&;MPTV HEREDVM MEO-|NIVM DOMINVM MEVM HEREDEM ESSE VOLO:
RVM ET DILIGENTIAj(QDECEM, MENSIBVS TOTIVS.|etMMaeuio, ad quem hereditatis portionem noluit peruenire,
ANNI PRAEBEATVR GRATIS ^L Quaefitum eft, an et | 6üm hoc elogio fideicommiffum reliquit:??MAEv10 LiBER-
fumptus refeCtionibus neceflarios heredes, praeftare debeant? | TO MEO DE ME NIHIL MERITO DARI VOLO LAGiY-
LJin, ARefpohdit, fecundum eü quae proponerentur, videri teítato- | vos ** vxur VETVSTI CENTVM QVINQVAGINT A.

Quaefitum eft, cum voluntas teftatoris haec fuerit , wWt,omni-
modo perueniat portio hereditatis ad S&mpronium pupillum,
an fideicommiffum ex verbis fuprafcriptis valere intellegatur:

P?oreus,

LA5'cC €Kk" Q u :

l-.4£?Jæ"ämggw£f4gignmy vices parari purgarique, -t habiles ad làuandum 59 ! eta quo Sempronius petere poffit, cum ad certam perfonam db u-
7 — fierent ??, fint folitae, - Jdeo T^ | : .| codicillos fcripferit ** ? ,Refpondit, poffe&äüdeioommiffum a, Vg i,
w a FXXX-VLA/LA OLAM libro lþ&VI-H—:-Di*ge*&o:— Maeuio peti. $. 3. Pater emancipato filio bona fua vniuerfa, .. .

' exceptis duobus feruis "*?, non mortis caufa donauit, et fti-

à

[ aX«f / xum; LAvDivs-notat $. Nec rrpEICOMMISSA ab

intcffato data debentur ab eo, cuius de inofficiofo teftamento

conftitiffet. 9? :. quia.. crederetur quaü.furiofmä?te&amentum

21 Taur. leBaretur. Hal. veleuaretur. GEB. — 32 Hal. peruenzret. GEB..— 33
Confer Aueran. 1I. Iutevpr. Inr. 19. GEB. 34 Hal. et Vulg. hic et in fe-
quentibus: refpondi. BR. 35 Hal. et Vulg. Jtem. quaefitwmn efl. BR. .. 36
Vide Claudian. VL Confulat. Homov. v. 72. et 23. BYNK. ' 37 Hal fuif-
fet. GER. —— 38 Elor. ab ordinario corrigente fa&um ; vefpondit. BR. 39
Hal. et Vulg. sea. BR. 40 Hal. praefigit ?. GEB. . -41 Hal. villici, et

ita Ícribere debebat Taur. viLic, hic et paulo infra. GEB., — 42 Hal.et Vulg.
| - 44 Hal. Arelatia. G EB..
45 Vulg. Sarrianum. BR. — 46 Allifana. ita coniicit Mehag. Amoen. lur. cim..

inferunt ;V. BR. —— 43 Hal. pertimeat? vefpondi. ..

cap. 31. GEB. — 47 Yaur. quoSupra. GEB. 48 Ap. Hal :dcirco, abeft.
GEBR. . 49 Hal. quamuis, loco: quia. GEB.

B R. 51 Vulg. addit: volo. BR. 52 Hal. et Vulg. praefigunt et. BR.
53 Hal. quae, GEB. — 54 Hal. balneae, vt et fupra: balneum . Inlianum.. G.E B.
55 Hal. znfiruantur.. GE B. 56 'Yaur. la Bandum. G EB. 57 Mal. fiant.
G E B. 58 Hal. hac integra infcriptione inferta legem antecedenti continuo
tenore iungit. GEB. — — ! j
cat H, a Porra in II. fic in leg. fequ. pr. conzmngi fuae, BR.

: ( ! 50 Vulg. amauti(fimis, quod .
fcitis. . Hal. amantiffimis, quos [citis. Ego Vulg. etiam Florentinae praetulerim.

59 Flor. hic, mendofe habetur; com/ütuiffet, vt indi-.
Go Hal. prius,

.pulatus eft a filio in haec verba: QvAE T1IBI! 79 MANCI-

PIA, QVAEQVE PRAEDIA DONATIONIS CAVSA
E "LOA : | | TRA-

loco: proprius. GEB. 61 Hal. ab eo petiit, 7à eo, pro: ea exiftimo errorem
typorum. GEB. 62, Vulg. Norica ceterae, praeter alteram F. a Porta, pa-

vatamque effe, Ego libentius fenferim cum. H. a Porra. BR. Ob religionem,

qua Nofter Florentinae obftringebatur, affentit paulo timidius, — Sed er ifta le-
&io falua Florentina admitti poteít, fi artificio Taur. vtaris et fcribas; para-
tamquESe. GER. 63 Mire in hac voce flu&uant editiones nunc prima nunc
tertia períona vtentes, B R. Hal. refpondit. GEB. — 64 Flor. lineis hoc modo
verba funt ordinata: fi de iuve legati fideique commi(fi etc, B R. 1ta etiam Hal,
G E B. 65 Taur. legaVatur. Kial. legabat. GEP. 66 Erat quondam Flor.-
fi modo fi uibil. . Nos hic, vt alibi, prius f; debuiffe deleri pütamus. &R..— 67
Ita eft Flor, Glazcetycbe. , Sed etiam Ant. Auguftino de Nomim. Propr. Paud.
vifum, effe duo Nomina: |Glaucae Tycbe, fimile nomen habemus: Atrimuculo-
nius in L. 7. fupra de fufp. Tutor. Vulg. habet: Claudiae, Fal Glaucae Ty-.
cbae. BR. 68 Hal. Elpidrae. GE 8. — 69 Hal. inferit fe. GE2. — 70 Hal.
vüleret. GEB. 71 Hal. proponerentur. GEB. — 72 Vulg. inferit: ex canfa
fideicommiff. BR. — 73 Hal accepiffet. 74 Taur. caDit. GEB. | 75 Vulg.
baeredem inflituit. BR. — '16 Gothofr. in nota: lagenas vini. Hal. GER. — 777
Taur. codicillo Scripferit. G & 8. 18 Taur.ferBis. GE B. 79 'Yaur. Tlul.
Tttt 3 ! | G EB.

a à ráta ,

E- * d
d " J*
CM C a. L; d
//

TA

$84 |
TRADIDÍ, CESSI, PER TE NON FIERI DOLOVE ??
MALO,NEQVEPER EVM AD QVEM EA RES PER-
TINEBIT, QVO MINVS EÁ MANCIPIA, QVAEQVE
EX HIS/ADGNATA ERVNT, EAQVE PRAEDIA CVM

INSTRVMENTO,CVM EGO VOLAM, VEL CVM MO-
RÍERIS, QVAEQVE EORVM EXSTABVNT, NEQVE
DOLO MALO AVT FRAVDE FACTOVE TVS?, EIVS-
QVE AD QVEM EA RES PERTINEBIT, IN RÉ-

J RvM 9? NATVRA, AVT IN POTESTATE"/ES S EL/D E-

e

$ []

SISSEX T, SI VIVAM, MIHI, AVT CVI EGO VOLÁM,
REDDANTVR, RESTITVANTVR: ATV
Lvcrvs TiTrivsS PATER, SPOPONDIT Lvcivs Ti-
TIVS FILIVS. ldem pater Qeced.ens epiftulam fideicom-
miffariam 33 ad filium fuum fcripfit in haec verba: L v c o
Tiribó; FiLIO SVO SALVTEM. CERTVS DE TVA
PIETATE, FIDEI TVAE COMMITTO, VTf [ngeS rRAx-
STES ILLI ET ILLI CERTAM PECVNIAM: ET L v-
CRIONEM ** SERVVM MEVM LIBERVM ESSE VO*
LO. Quaefitum eft, cum filius patris nec bon.or'ugn poü'eiïïq-
nem acceperit, nec ei heres exftiterit: an, -ex"kï'PlijUIgsüdgl*
commiífa et libertatem praeftare debeat? Refpondit *5, etfi
neque hereditatem adiffet, neque bonorum poffeffionem peäläl,
fet, et nihil ex hereditate poffideret: tamen nihil minus/ ,

yn & nc A Dmieo, 4

Bosgesrit

TO.
Li*;'ä'*"

LA d LL aAX ( dofa-

w UAE4S

| colen bercenit JJ* UWOTETUCVFL&/ z RUIP £0£ e:ltl«/Oq:, y x ?
r oacio oU ujpiy 96 qreyroxugDXue, & Tiya SlojBoy arupo, wxrxquv, ao

| ed i marg la perrtos

I ULa. nl

et ex ftipulatu ab heredibus patris, et ä(jeicommiffoo ab hAis,-
quorum irtereft, quafi debitorem conuenirt poffe, maxime poft
conftitutionem Diui Pii, quae hoc induxit. $. 4. Nuptura,
duobus filiis fuis 57, quos ex priore marito habebat, manda-

uit vt viginti, quae doti dabat, ftipularentur iri omnetf cafüm,

quo folui poffet matrimonium: vt etiam alt-erutriüex his tota
;dos- foluatur: conftante. matrimonjo, vno ex fiþxs inortuo,
vxor per epiftulam petit ** --a-.fupegülte filio, vticquandoque
partem ditmidiam dumtaxat dotis exigeret *?, et ea contentus
erit ?9, alteram autem partem apud maritum eius remanere
concedat. - Quaefituta eft, poftea in matrimonio) mulieré de-

mali exceptione fe tueti poffit, et an vltr'odex .cau.fa fideiCcm-:
miffi a&io ei competit ?*, vt de parte obligationis accepto ei
feratur ? , Refpondit ??, et ?? exceptionem vtilem fore, et vl-
tro ex fideicommiffo peti poü'e.6 Idem ;quaerit, an de:: reliqua
dimidia parte mandati actio vtilis fit heredibus mulieris aduet-

fus filium eius? Refpóndit, fecundum ea quae proponerentur,

maxime poft litteras ad filium fcriptas, non fore vtilem, Clau-
dius: quoniam in his expreffit, vt contentus effet partis ?*
dimidiae dotis: quibus verbis fatis fideicomtniffum filio relin-

i placuit, $. 5.-.Codicillis ita fcripfit: ,BovAouoJ T&vrx. TX
ui p $- 5 p

Ma£iu TQ 95 uvplp oU Óxvdpix
: 97
eS pY, , [] 5 E' ? ef NU i R - 6 3'; *$ Oa'dw
ToU Jeiou xvuroU louA[ov Ma£/uou, ia xuTQ. avüpaJéyri M T00060),
& ylyovroy 99 cüy Tóxq Tplc uUpux warodoJ;Vo, xurQ [BoUAouo,
ojrw yop TG Jeig cvToU wjuoc« ??, Quaelitum eft, an ad de-

Gtr. $0 Ap. Hal et Vulg. ve, abeft. &m. — 81 Hal. praefigit: ita. GE B.
$2 Taur. in Adnotat. im verum. im P. earum, qinus vedie. GEB. 83 Flpr.
lineolis hae duae voces tranfpofitae: fideicommiffariam. epiffulam, et hoc ordine
quoque Vulg. et Nor. BR. 84 Vulg. Lufiviotem. 8 R. — 85 Hal. vefpondi.
GE B. 86 Flor. fuperne adfcripta litera o eft: mibilom:maus. Et ta omnes.
BR, Etiam Hal, GER. 87 Ap. Hal fuis, abeft, GE R. 88 Hal. petit.
89 Hal. exzgat. 9o Hal est. GEB. —— 9t Hal, competat. — 92 Hal ve-
fpondi. GER. 93 Ap. Hal. et Vulg. et, abeft. g, - : o
ce: partis litera $ elt expuncta, nec tamen ; mutgta in e, riec. in-fequente: di-
midiae, vt par erat a deleta, quare Taurellio haec emendatio vifa eít j.fufpe.&a.
Sed et omnia MSS, quae vidi, in fexto: cafu habent: parte dimidia.BR. Etiam
Hal. MSS, funt: Pal. L. I. H Otob. Bynkersh. GEX. 95 Ap. Hal. sà,
abeft, GEB. .. 96 Ap. Alc. Steph. H. a Porta in II, uágia, abeft. BR. — 97
Ap. Alciat. Steph. Hal. 7ae2, abeft. Em. 98 Alciat. xo4 yívovro4. Steph.
&o4 yívavro, — Hal, xày yfyvovrod. BR.

dinata funt, fwma effe: Maximo domino meo denaria quinquies mille, quae. ac
cepi in depofitum a patruo eius Inlio Maximo, vt ei vivo facto, aut adulto reddam
cum v[uris quae fumt triginta millias ei dari volo: ita enim patruo iuraui, — Mal.

DIGESTORVM

STIPVLATVS EST

fun&ta, an tnaritus, fi de tofa dóte conueniatur 'a filio, /doli/

94 Flot, in hac vo-.

- 99 Id eft: V/olo oumia quae infra ov«.

hr i

LIB. XXXIIL

| pofïtam pecuniam petetidam fuffciant verba codïcïllorum;

cum,hanc folam nec aliaiü vllàm probationem habeat 1992

Refpondi, ex his quae proponerentur, fcilicet cum iusiurane -

dum dediffe'fuper hoc teftator adfirmauit, credenda eft (cri-
ptura b u 6. Tltl:?l, honeftiffima femjga, cum ? negotiisg
fuis opera Callimachi femper vteretur, jui.ex teftamento ca«

pere non poterat, teftamento faCto manu fua ita cauit,'Tir/z $/- Vil d
diéÜÉuav, xo fBouAouo, Óo33voy KoAAiuasuo ModoU XUXply Ónyx. 9'Critia,

gix uUpiX ^. — Quaero, an haec ecunia, ex caüfa mercedis, ab tUliqus. jerus
| Vr fl-*nfw relocts .

heredibus Titiae exigi poffit? Refpondi ^, non idcirco, quod
fcriptum eft 5;Texigi poffe in fraudem legis reli&tum. . $. 7.
Ex his verbis teftamenti,, owN1Bvs Qvos * ovAsvE
SIVE QVIBVSCVMQVE ALIIS, FILIOS FILIASVE
SviUS " OMNES CONCEDI YOLO. Quaefitum eít, an
his, quos viuus manurnififfet ?,[debeantur filii? Refpondit,
his quoque, quos quasue ante teffamentum fattum manumie
fiffet,|filios filiasue ex caufa fideicommiffi praeftaty oports
tere, | . :
XXXVIIL Ipzw libro

filium heredem *? praedia alienare,

!

; n PATER
feu pignoti ponere pro-

[ Jduwst 5 imum

hibuerat, fed conferuari]** liberis ex iuítis;nüptiis, et cete-17 p ref.
ris cognatis, fideicommiferat: filius praedia, quae pater oblie &» ,

lgata reliquerat,, dimiffo hereditario creditote, mumrmis nouiuäaue/mt,

creditoris, a priore in fequentem creditorem
thecaeue nomine tranftulit, Quaefitum eft, an pignus recte
contraCtum effet? Refpóndit '*?, fecundum ea quae propones
rentur, recte contractum. Idem quaefiit, cum filius praedia

pignoris Jypo-

hereditaria, vt dimitteret hereditarios creditores, diftraxiffets

an emptores, qui fideicommiffum ignorauerunt, bene eme-
rifit ? Refpondi, fecundum ea quae proponerentur, re&e con-
traCtum, fi non erat aliud in hereditate, vnde debitam exfol«
uiffet "?. $. 1. Duobus libertis Sticfo ethErote heredibus
infütutis ita cauit, FvVNDvM CORNELIANVM DE NO«
MINE MEORVM ^* EXIRE VETO: vnus ex heredibus
Stichus ancillam *5 Arefchfam teftamento liberam effe iulfit,
eique *? partem fuam fundilegauit. Quaero, an Eros t*,

et ceteri conliberti Stichi,ex caufa fideimmmäü,. eius fundi.1 « ao

parteyi ab herede Stichi petere poffint? Refpoüdit 5$, non
contineti. $3. Filiam fuam heredem fcripferat, et ita caues

rat? VETO AVTEM AEDIFICIVM DE NOMINE MEO

EXIRE: SED AD|VERNAS, MEOS, QVOS HOC TESTA-
MEN'TO NOMINAVI, PERTINERE VOLO. Quaefitum
eft, defunctày herede, ,ét& legatargg yernis, an ad vnütn libete

Pmes

p

j 4

?

tum, qui femanfit, totum fideicommiffum pertineret ? (Re« | /7 d

fpondit *?, (ad eum, qui ex vernis füpereffet, fecundum ea,
quae proponerentur, virilem partem pertinere, $. 3. Fun-
dum ?? a filio, 300&(1 vixerit, vetuit venundari, donari, pi-

gnerar|, et haec|verba ?* adiecit: jovo ; sT ADvERSVS../

VOLVNTATEM MEAM FACERE VOLVERIT, FVNDVM
| - TiTtA
haec Graeca ita vertit?. Polo, ot omnia, quae fubietla funt, fivmitatem obtineant,
Maxino domino imeo denavium quindecim mülla, quae depofiti momdiue a lulio
Maximo patruo eius accepi, vt illi cum in vivium proueclus effet, voflituevem: vt
maxime emm vfuris in trigimta milla exeurrant , ei veflitui volo. fic emim pae
truo eius iurdui, GEB. IOO Hál. et Vulg. babeant. BR. i Hal credeie
duin effe[cripturae. GEB. — 2 Hal. et Vulg. inferunt ?à, BR. — 4 Ap. Hal
Tiría, abeft. GEB. — 4 Álciat. Steph, H. a Porta in L. Bwyépiz 96. BR, Wul-
sata verfio ita fe liabet: "T?tza teflamentum condidi, et volo dentur Callimacbo
mercedis gratia denavia. decem qnillia, quod Hal. apud quem Titiae nomien abeft,
intér Graecá ità vertit: Comffitui darique volo Callimacbo iuercedis loco decem
iilia deuavium. GEB. —5 Hl refpondit. GEE. , 6 Hal fit. — 7 Hal
quos quasue manumifevim, fiueetc, GEB..— 8 Hal. et Vulg. fuas. 8&; — 9Flor,
eft: manumiffffet, hic et mox iterum. GEB. — IO Vulg. inferit: zuflituerat, et.-
BR, II Hal et Vulg. conferuare. BR — 12 Hal. refpondi. GEB. — 13 Hal.
exfolueret. G EB. — 14 Halec. GEB. — 15 Hal.ascillam ( feilicet Arefcufam.))
GEB. 16Hal. et Vulg. eidemque. BR. — 17 Vulg. baeres. BR,— 18 Hal. refpons
di, i9Hal vefpondi.GE5. 0Hal etVulg.inferunt: Titiansm.RR. 21 T:;l;f.

I ] ./ZB:*:T;

e!
i J

j «an n4
n h Ie: hh

ÁLIL
(
(X 1
i
. j & a
[l ?'

qua el
à

j 4
^i À TE |
idi h!

lhior *
QAE ,
BrYS x
RT
IMMM

7) Cf
li, T
H,' T
föm*.&æ m
Adi Menagi
UET
805(IUC l,
aT
t
tj Tmm (
ÉN Verb i]

L D

DIGESTORVM

LIB. XXXII.

$85
: TiTIANVM AD FISCVM PERTINERE: ITA ENIM |fitum eít, an praedia per fideicóommiffum reli&ta videantur?
| F*IET, VT FVNDVS TiTIANVS DE NOMINE V E- |iRefpondit, *?, nihil de fideicommiffo proponi. $&8. Ex pars / " P.
' sTRO ?? NVMQVAM EXEAT. Quaefitum eft, cum vi- | te dimidia heredi inftituto, per praeceptionem fundum lega-
| uus filius eum fundum fecundum voluntatem patris retinue- | uit, et ab eo ita petit ^*: PETO, vTI vkELIS C OiIERþE..
| rit: an, defuncto eo, non a(.i hEredestfpript.os a filio, fed ad | Dbk&w T1B1 RECIPERE IN FVNDO ÍVLIANO MEO
: - eos, qui de familia funt, pertineat? iRefpondit ??, hoc ex vo- | QvkM HOC AMPLIVS TE PRAECIPERE IVSSI,
Ji l,ü;u luntate defuq&l colligi poffe, *«* niuum, quoad viueret ?*;| CnOoD1vM *5 VEgRVM NEPOTEM M EVM, COGNA-
T alienare vel pignerare non pofle: teftamenti autem fattionem | Tvw Tvvw. Quaefitum eft, an pars fundi ex caufa fidei-
"m et in eo fuündo in extraneos etiam heredes habiturum. . $. 4. | commifífi nepoti debeatur? (Refpondit ^?, deberi, 4 "/x.
N MMLT lulius 29 Agrippa Erimipilaris t.eiï;amento fuo cauit, ne vllo XXXIX. Ipgw libro/X3& Diseftoraim./ DANMPHI-
; i,.lcï*öl»'?w'fjïmedO reliquias?" eiusj et praedium füburbanum, aut domum | r.o LIBERTO HOC AMPLIVS,GQVAM CODICILLIS
B. " maiorem heres eius pigneraret, aut vllo modo ahegïaret: .flh;a RELIQVI, DARI VOLO (C4NTVM: ?? sSc10 OMNIA
^ eiüs heres fcripta heredem .reliquit* Qliam fuam neptem primi- | QvAE T1BI 5', PAMPHILE, RELIN QVO, AD FILIO ;
, pilaris, quae easdem res diu poffedit, et dec?dens extraneos | MEOS PERVENTVRA: CVM AFFECTIONEM TVAM
, inftitnit heredes. Quaef;mt.n eft, an ea praedia extraneus he- | czr& CA EOS BENE PERSPECTAM HABEO ??, Quaero,
hIl — trabivilils res haberet: an.vero ad. luliam.domnam, ?*, quae habuit pa- | an. verbis fuprafcriptis Pamphili fidei commi(it 53, vt poft
j " truum maiorem luliumy Agrippam, pertinereft ? RKefpóndi, | mortem filiis defun&ti ,céntum reftituat? Refpondit 5*, fe- ;-
7^ : cum hoc nudum praeceptum eft ?? : nihil proponi contra vo- | cundum ea quae proponerentur, non videri-quid.em, quantum
luntatem defunéti factum, quo minus-ad heredes pertingrey(*t. ad verba ?? teftatoris pertinet, fideicommiflum Pamphili 59,
; ;««NS' 5. Quindecim libertis quos no,mmauerat 30 praedmlugg vt ;?e?ü;lln'.l; ,;-?üitueret, fed cum fenteptiam« defun&i a liberto
, Mcum taberna legauerat, et adiecerat haec verba: srBrov E ^^ | decipi fatis inhumanum eft *7, icentum. ei reli&tos ?5, filiis
ERN L— x&os HABERE POSSIDERE VOLO EA LEGE |ET/ CON- | teftatoris debere reftitui : quia in fimili fpecie et Imperator
TAR BIN E QPIE LOSNCRATITINE VA M CVEN nofter Diuus Marcus hoc conftituit. $. r. Propofitum 5?
A DERE, DONAREVE ??, ALIVDVE QVID FACERE]|eft, non habentem liberos nec cognatos, in difcrimine vitae
: n ALII VELIT. QvoD SI ADVERSVS EA QVID FA- confhtutum.pex: 1.nfirm1tatem, arceffitis ?? amicis, Gaio Seio
^ CTVM ERIT, TVNC EAS PORTIONES PRAEDIVMVE] contubernali dixiffe, quod vc.al)'ff ?* ei relinquere; praedia,
B | / €VM TABERNA AD.REMPVBLICAM TvscvLANO- quae nominaffet: eaque di&ta in teftationem Gaiuni;Seium re- |
ls . RVM PERTINERE VOLO. .Quujam ex his -thertl(sc Myendl- .dgglffe, etiam l.pfo ,te&atore interrogato, an ea dixiffet, éet re- — . |
" L1 sepro€X. derunt partes fuas duobgs[cqnhbem;s fuis ex eodem iormpore : fgonfo eius talijuXAusx 9? inferto. Qua?ütum eft, an prae- J6643«-
U emptores autem deffpn&t Gaium Sgääm extraneum. heredem dlä!, quae lfie,&mgta/ eiï'eä,h ex caufa fideicommiffi ad Gaium af a ia
n | rg:læquer—unit. Quaefitum eft, partes,jquae Vegerunt, vtrum ad | Seium Rertme[änt-? AREEfPQnd"ä 93, fuper hoc nec dubitandum erLe. M AAIS.T ,
" J'extranean Gaium S.emmian.a:d- fqperfates: .ggl[hbeïrtos . Az.,fll.osg4qU1 par- | efíe, quin fïdelcommüïum valet Cff.. $.2. Duas filias aequis ,. 6s
i Lítum, tes fuas/non vendiderunt, pertinerent? Refpondit ?^, fecun- | £x partibus heredes fecerat: alteri fündum praelegauerat, et , ,.2
jus, dum ea quae proponerentur, ad Gaium Seium pertinere. | ab ea petierat, vt forori fuae vi&inti daret: ab eadem filia pe-- ^ d n
: Idem 3* quaefiit, an partes venditae ad rempublicam "Tuícu- | tit *?, vt partem dimidiam fundi eidem forori reftitueret. P^ pl
:ts H ]*&. — Aamorum pertinerent? jRefpondi??, non pertinere. Claudius: | Quaefitum eft, an viginti praeftari non ** deberent? |Refpon- |. 4 4.«.
^ quia non pofüdentis perfona, qui nunc extraneus eft, refpi- | di, non elle praeftanda. , ( :
AT " €ienda eft: fed emptorum, qui fecundum voluntatem defun- XL. Ipnxw libro/XXE-Digeftorum. / PosT emanci-
n , . €ae ex illis fuerunt, quibus permiferat teftatrix venundari: | pationem patris füfcepta ?7, a patruo vt legitimo herede pe-
" LA **^P- pec condicio exftitit dati fideicommiffi **j Tufculanis! $. 64f tierat, vt partem hereditatis auunculo ** fuo daret, et agros
" LuscelantiutEidei commifit 39 eius, cui düo miliaflesauit, in haec verba: | duos: ad vtrumque autem vt proximum cognatum fucceffio
o o A TE, PI&ETRONI, PETO, VTI EA DVO MILIA SOLI-| eius pertinuit per bonorum poffeffionem. — Quaefitum eft, cum
B ïfm; iponvw ?? ggbpAs CorrLEGiO cvivsDAM TEM-|in parte hereditatis fideicommiffum non conftiterit, quam 9?
o VatzkLLNPLIEO Quaefitum eft, cum id collegium poftea diffolutum fit, | fuo iure per bonorum pofíeffionem auunculus habiturus eft,
ber&/ ele&æ(u);f/fwg'vtrum legatum ad Petronium pertineat: an vero]apud here- | an nihilo minus in parte *? agrorum confiftat, vt Titius par-
d g dem remanere debeat? Refpóndit *?, Petronium iure petere: | tes agrorum duas, id eft, vnam, quam fuüo iure per bonorum
rl — s; Vtique fi per eum non ftetit, parere defuncti voluntati. $. 7. | poffefüo'netflj habeat, altex;gym vero partem .ex caufa fideicom-
l« | Mater ^* filios heredes fcripferat, et adiecit *?^: PRAEDrA, | miffi petere debeat? .Refpondit*', poffe petere. Idem quae-
N . QVAE AD EOS EX BONIS MEIS PERVENTVHBA | fiit, fi ab eodem patruo fideicommiffum *? aliis quoque dede- :
TXRUI €VNT, NVLLA EX CAVSA KÉALIENENT ^?, is E Dj| rit: vtrum in folidum,an vero pro parte ab eo praeftanda fint2 ; "jo24.
"i : CONSERVENT SVCCESSIÓNI(SVAE, DEQVE EA RE |;Refpondit 7?, in folidum praeftari. — $. 1. Seiam ex do- , . 71
lAs INVICEM S1B8I *^ CAV EREN T ^^. Ex his verbis quae- | drante, Maeuium ** ex quadrante infítituit heredes: fi- »
: : F. | à ^ deti
tl
hi ! s : |
í d serVa. GER. 22 Hal m"ofivo. GEB. 23 Hal. refpondi. GER. 24 | 43 Vulg. alienent. BR. . 44 Taur. SIuf. GEB. — 45 Hal. et Vulg. caueant. BR.
T. Vulg. praefigit: frilicet. BR. 25 Yaur. uiBeret. GEB. 26 Vulg. Iw- | 46 Hal. refpondi. GER. 47 Hal et Vulg. petzt. BR. Et fane Taur. erat
v . lianus. BR. 27 Flor. erat: veliquas litera i, recentius eft fuperfcripta. | fcribere: petit. GEB. 48 Vulg. Claudiun. B&. — 49 Hal. vefpondi, GE B.
TM BR., 28 Hic dominam, legit Hal. et fere omnes. — Videtur tamen effe | 50 Hal. et Vulg. praefigunt et. BR. 51 Taur. TIuI. GEB. 52, Hal. et
Vil feminae nomen proprium, ideoque Taur. fcribere debebat: Iuliam Domnuam. | Vulg. babeam. BR. 53 Hal. commiferit. GER. 54 Hal. et omnes: re-
u BR. De religaiis et Iulia Domna prolixe Pancirol. IT. Var. Lection. 73. BYN K. fpondi. BR. 55 Taur. «uerVa. GEB. 56 Hal Pamwpbilo. G EB. 57
" Adde Menagium 4moen. Inv. Ciu. c. 25. GEB. 29 Hal effet. GEB. — 30 Hal. et Vulg. fit. BR. 58 Vulg. velidla. BR. 59 Vide ad b. $.
" Taur. zominaDerat. GEB. 31 Taur. SIMIQV E. GEB. — 32 Hal. donare, | Bynkersh. II. Obf. 2. BR. 60 Gothofr. in nota: accerfitis. Hal. immoó
" absque e. 33 "Taur. colliVertos. GE B. 34 Hal. refpondi. GER. 35 | adcevfitis. GE . 61 Hal. velit. 62, Id eft: maxime. 63 Hal. refpon-
M Hal, Item. GER. 36 Flor. ab ordinario corrigente fa&um: refpondi. BR. | di. GEE. — 64 Hl et Vulg. valeat. BR. 65 Hal, petüt. 66 Ap.
p 377 Gothofr. in nota: reipublicae Tufculanorum. Hal. GEB. . 38 Gotho.fr.ä in Hal. et Vulg...non, abg&. B R. 67 Addit Vulg. fila. BR. 68 Taur.
I,ïa'l» nota : Tufcu*lgnus fidei eius, cui duo milia folidorum llegauerat, commifit in | aBwunculo, et in fequentibus: aBwuculus. GERB. 69 Hal. 4ued eam, locoz
z,m.,) hafï-c verba, Hal.' GEB. 39 Vide Iof. Aueran. I. Interpret. Inuv. 24. GEB. | quam, et mox: effet, loco: efi.. 70.Hal-./eït Vulg. in parte. BR. 71 Hal.
T 40 Hal refpondi. GE B. — 41 Hal ct Vulg. Pater. & R, — 42 Hal. adiecerat. | refpondé. Gk8..— 72 Hal. fideicommifa. GER. 73 Hal refpendi, — 74 Hacl;

:86 - .. — DIGESTORVM LIB. XXXIL
dei 9 Seiae commifit, in haec verba "7: A TE PETO,|MIHI TAM PATER TVVS PRAESENS, QVAM COÉ»
TVAEQVE FIDEI COMMITTO, ** QviDQVID EX|LIVS ?5 TV STVS FRATER PATRIS RELIQVERVN T.
HEREDITATE MEA AD TE PERVENERIT, RESTI- Quaefitum eft, cum fundus Gargilianus teftatrici a marito eius,
TVAS.FILIO TVO RETENTIS TIBI HORTIS MEIS. id eft, a patre TTitii filii legatus fit, cui fundus ex caufa fidei-
Quaefitum eft, cum generali capite fideicommififfet *5, quis- | commiffi debeatur: vtrum Titiofilio tantum, an Feliciffimo
:« heres effet ?? de omnibus-w praeftarent 59, quod cui- | et Feliciffimae, an tribus? .Refpondit *?, non effe verifimile
que 5* legaffet, praeftari fieriue iuffiffet 5?: an cum fï(?dran' eam, icjuoae, nihil aliud F(;l,r.'cxffïimo et Feliciffimae, nifi haec
tem hereditatis reftituemit, hortos in affem vindicare Seia de- | quae 99 fpecialiter legauit *, ad filium, cui et hereditatis j
bet 532 Re fpän dit.$^, etiam coh(;:-redis f.idei commlflugn, ;r;- | fu?.e partem reliquit, legatum genergh fermone transferre vo- Jj
deri, vt quadrantem, quem in his hortis haberet. Sel* ,|luiffe. . $. 4.3;[1T5&amentozpueros ita legauerat, PvBLrI o
redderet. V " | ! | MAEVIODOMINVLO," MEO AB HEREDIBVS MEIS
XLI. IpEM HbroM—Dig-e&owm-. | VxoREM et| DARI VOLO PVEROS QV INOVE EX MEIS, DVMTA-'
flium communem heredes; inftituit, et vxoris fidei commilit | XAT INTRA ANNOS SEPTEM; p oft annos complures ,
:n haec verba: PETO A TE DOMINA ?5 vxom ?', wx | quam fecit teftamentum.,, moritur. Quaefitum eft, cuius aeta- -
x FVNDO TiTIANO PART EM TIBI VINDICES, | tis Maeuio mancipia dg/þeantur, vtrumne, quae teftamenti fa-
CVM SCIAS ME VNIVERSAM EMPTIONEM EIVS &i tempore intra fgpferxx, annos fuerunt, an quae,mortis tem-
FVNDI FECISSE: SED BENEFICIO AFFECTIONIS | pore intra eam aetatem inueniantur ?. Refpondit, eam videri
ET PIETATIS, QVAM TIBI DEBVI, EANDEM |E M- aetatem3 defignatam, quae effet, cum a teftatore relinque-
PTIONEM, CVM NVMMIS MEIS COMPARASSEM, TE- rentur ?. $. 5. Concubinae inter cetera his verbis legaue-
cvM coumMvNICAssE. Quaefitum eft, an eum fundum | rat, FVNDVM,IN APPIA CVM VILICO SVO, ET CON-
in folidum filii effe voluerit ? «Refpondit, eum, de quo quae- | TYBERNALIJEIVS, ET FILIIS, DARI VOLO. Quae-
reretur 5?, perinde rationem in fundo haberi, voluiffe, ac fi | fitum eft, an nepotes quoque yilici, et COthbfï/nglïS ^ eius te-
vniuerfus hereditarius effet:-vt pro dimidia parte et vxor et Pcatqr ad concubinam pertinere voluit 5 ? Refpondit, nihil pro- -
filius agrum vt hereditarium habeant. $. r. In teftamento | poni, cur non deberentur, $. 6. Legauerat per fideicommif- ,
ita fcriptum fuit, DoMVM MEAM CVM HORTO APPLI- fum Maeuiis? ita, r* QoviDQV1D IN PATRIA GJ/ADIBVS L^
CITO LIBERTIS MEIS CONCEDI VOLO, et alio capi- | POSSIDEO: quaefitum eft, an, fi quam fuburbanam adia-
te 9?: FORTVNIO LIBERTO MEO EX DOMyV| 9; MEA;, | centem poüeiïïggem 5| haberet, haec quoque ex caufa fidei-
-.QVAM LIBERTIS ?* DEDI, DIAETAM IN QV A/HABI- commiífi Maeuiis debeatur? Refpondit ? poffe ad hanc quo-
TABAM, ITEM CELLARIVM IVNCTVM EIDEM ,DI1- | que verborum fignificationem extendi. tem quaefitum eft ,5 f |
AETAE,AB HEREDE MEO CONCEDI VOLO. Quae- lendarii, quod in patria fua, vel intra, fines eius defunctus -
fitum eft, an heres teftatoris oneratus videatur in praeftando | exer cuit, inftrumentá in domo, quam in patria füa habebat,
TE ed legato Fortunio, quamuis ?2 domus vniuerfa libertis fit prae- | reliquit: an id quoque Kalendarium propter verba,fupra fcri-
4 0.5 tm. legathl? ,Refporidit, non effe oneratum. — $. 2. Codicillis con- | pta Maeuiis ex caufa fideicommiffi deberetur ? B,elä*ö'n—dit, non
: firmatis áta cauit, OMNIBVS AV/PEM LIBERTIS MEIS, | deberi. Item quaefitum eft, an pecunia, quae in arcà domi dl
ET QVOS VIVVS, ET QVOS HIS CODICILLIS MA- | Gádibus inuentajeffet, vel ex diuerfis nominibus exacta, et L1'eft . | OM
savo miftsle N V|MISI, VEL POSTEA MANVMISERO: CONTVBER- ibi depolita: ex fideicommiffo debeatur ? Rgfp?äiidij: **, fupra 1
| / .NALES SVAS ??, ITEM FILIOS, FILIAS LEGO, Ni1SI | refponfum *^?. $. 7. "Teftamento, quo filium et vxorem he-
SI QVOS QVASVE AD VXOREM MEAM. TESTAMEN- | redes infütuerat, filiae per fideicommiffum .cefifum, cum in
TO PERTINERE VOLVI, VEL EI NQMINATIM LE- familia nuberet, legauit: et adiecit itaà; FIDEI TVAE, FrI-
: GAVI, LEGAVERO. Idem Po&ea. ?^ petiit ab heredibus | L2 4, COMMITTO, VT CVM * IN FAMILIA NVBAS'^,
^v gjPlA t fuis|vtiregionem Vmbriae, Tufciae, Pieene- ?5 coheredes vxo- | ET QVOTIESCVMQVE NVBES, PATIARIS ?? Egx D0-
as ri fuae reítituerent cum omnibus quae ibi erunt ??, et man- | TE TVA, QVAM DABIS, PARTEM DIMIDIAM STI-
cipiis rufticis vel vrbanis, et aCtoribus, exceptis manumiífiss | PVLARI FRATREM TVVM ET SEIAM MATREM TV-
Quaefitum eft, cum Eros et Sticlfus ferui in diem vitae tefta- | AM PRO PARTIBVS DIMIDIIS DARISIBI,SI IN MA-
toris, in Vmbria, in Piceno aC&tum adminiítrauerint, fint au- | TRIMONIO EIVS CVI NVBES, SIVE DIVORTIO FA- A
Mu u d tem Damae, quem teftator viuus manumiferat, filii naturales: | CTO, PRIVSQVAM DOS TVA REDDATVR, EOVE NO- E
ent, vtrum eidem Damae ex verbis codicilli ab heredibus praeftan- | MINE SATISFACTVM ERIT, MORIERIS, NVLLO FI- | Ws

di fint, a& vero ad Seiam vxorem ex verbis epiftulae perti- | EIO FJILIAVE EX EO RELICTO. Pater virginem-filiam W
neant ?. Refpondit, ex codicillis ad patrem eos naturalem pie- HUPt.ugïy collocauit, eiusque nomine dotem dedit: et poft di- --
tatif intuitu pertinere. $. 3. Feliciffimofet Feliciffimae, qui- | uortium eandem recepit, et alii in matrimonium cum dote
bus libertatem dederat, fundum Gargilianum legauit cum ca- dedit, et ftipulatus eft, eam dotem ** fibi aut filiae fuae red-

fa: et alio capite, Titio filio, quem ex parte quarta heredem di: manente filia in matrimonio fecundo, mortuus eft eodem

"£ t Cä—:r : à : ' : ; ; "1.
Ltl fcripferat, praelegauerat ?* in haec verba, T rr: riL1, noc teftamento relicto: eique heredes exftitegunt filius et. vxor:
AMPLIVS DE MEDIO SVMITO LEGATA MEA$;/QVAE poftea marito defuncto, puella, dote recepta nupfit aliij prae-
C i. U Mar u | . fentibus

et Vulg. Maeniam. BR. — 75 Vulg. addit 4ue. BR. 76 'Taur. uerVa. | Vmbriae, Tufciae, Piceno cobaerentes? Aliquot MSS. infpexi, fed incaffum, n R.
G E B. 77 Hal. et Vulg. praefigunt vt. BR. 48 Flor. eft: fideicom- | Puta Pal. L. II, III. V. Vat. Barb. Otob. Dynkersh. qui tamen habet: coberedis
miffiffet. GEB. 79 Hal.erit. GEP. .. $0 Lego cum omnibus: praeflaret. | vt Pal. L. vxoris. GE B. 96 Hal. effeut. GE8B. — 97 Hal. praelegauit. GEB.
sR. Ktaet Hal. GEs, — 81 Hal. quodeunque, loco: quod cuique. GEB. — 82 | 98 Hal. Cloelius, Vulg. Clodius. BR. 99 Hal. refpondi. GEB. — 1CO Ap.
Ap. Hal. praeflari fieriue inffiffet, abfant. GEB. — 83 Hal. debeat. GEB..— 84 | Hal. quae, abeft. Gx z. 1 Hal. legarit. GEB. .2, Vulg. dominuo. BR.
Hal. vefpondi. — 85 Gothofr. in nota: Seiae redderet, ita emendat Ant. Faber | 3.Hal, reliuqueretur. GER. — 4 Hal. villico et contubernali. GEE. — 5 Taur.
J. Conieclur. 14. — Atque ita dudum Hal. et Vulg. BR. 86 Adde Menag. | Bolwit. GEB. Hal. volnerit. 6 Vulg. hic et in fequentibus: Maeuio. BR.
Amoen. Iur. Ciu. c..25. GER. — 87 Vulg. addit; mea. BR. — 88 Vulg. quae- | "7 Ap. Hal. et, abeft. 8 Vulg. inferit: teffator. BR. 9 Flor. fcripferat
yituv, BR. 89 Vulg. addit: teflamenti fcriptum erat. BR. . gO Hal. domo. librarius: refpoudi, fed antique et quafi ab eadem manu t addita. BR. — 10 Hal.
GEB. 91 Hal. et Vulg. inferunt: weis; BR. — 92 Hal. cum, Vulg. quan- | et Vulg. praefigunt fj. BR. — 11 Hal. refpondi. GEB. — 12 Vulg. addit: effe.
quam, loco: quammis. BR. 95 Hal. fuos. GEB. 94 Hal. et Vulg. in- | BR. 13 Hal. cui, loco: cum. GERB. I4 Gothofr. in nota: nubes.. Hal.
Íerunt: epiffola. BR.: — 95 Gothofr. in nota: in Piceno coheredi vxori. Hal. | GEB. 15 Hal. patieris. qE5. 1G Ap. Hal. et Vulg. dotem, abeft. & n.

Sed et idem Hal. antecedens: "»/ciae, nen habet. Quid fi legatur: regiones | | 17

^.

*
.
Vasdbe,

" JILLATO,DVPLAE EVICTIONE EXPROMISSA
RELIQVIS HEREDIBVS: I-T-A—V-£- SVB POENA C€EN-

Lneldet,

LJ Zi;.'&'ibv

A

fW

^"

(*«
ocCa. 4

Refpóndit , fupra zefponfam-

DIGESTORVM LIB. XXXII.

fentibus et confentientibus fratre et matre, quae etiam **
dotem eius auxit, et neuter eorum ftipulati funt dotem : mox
matri/filius et filia heredes exftiterunt: deinde in matrimonio

filia deceffit, marito herede reli&to. Quaefitum eft, cum

puella non ex caufa legati pecuniam in dotem ab heredibus
patris acceperat *?, fed mortuo fecundo marito materfamilias
fatta dotem reciperauerat !?: an heres eius ex caufa fideicom-
miffi fratri defunctág 7? teneatur in eam pecuniam, quam per-
cipere poffet, fi dotem ftipulatus effet? Refpondit , fecundum
eaquae proponerentur, non teneri. $. 8. Eius-^" heres, vel
legatarius rogatus eft, vt quendam adoptet ??, his verbis
adie£ctis, SY ALIAS ?? FECERIT,EXHERES ESTO: Vel,
PERDAT ?* tEGATVM. Quaefitum eft, fi non adoptaue-
rit, an el, quifdoptatus non eft ?5, actio quaedam ex fideicom-
miífo competit 75 ?. Refpondit, fideicommiffüt, quo quis ro-
gatur, vt adoptet, ratum non effe. $. 9. AGRI PLAGAM
9?1. QY AE EST IN REGIONE ILLA, ,MAEVirIS, ??

CTO VIRI BONI ?? ARBITRATV, ET HEREDI:I;'Auä;;
E I
Fäl,c-,

1

PV-.
BLIO ET GAIO TRANSCRIBI 2? yoOLO, PRETIO FA-

TVM PROMITTANT, EAM AGRI PLAGA M, PARTEM-.

VE EIVS AD SEIAM POSTEROSVE EIVS NON PER-
VENTVRAM QVAQVA ?? RATIONE ??, Quaefitum eft,
an legatum valeat, cum Publius emere velit, Gaius molit?

e€

Refpondit, eum, qui fideicommiffum praeftari fibi ?^ velit ,.
pofle partem dimidiam eius agri, qui legatus eft, petere,

quamuis alter perfequi ?? nolit. Ítem quaefitum eft , cautio,
quae interponi debeat ? fecundum voluptatem, pro quota
parte cuique heredüm praeftanda fit ? Refpondit, pro ea por-
tione, quae ex fideicommiffo praeftatur. $. ro. Sorori lega-
uit homines, quos nominauit teftamento, eiusque fidei com-
mifit, vt eadem mancipia filiis fuis cum obiret, reftitueret.
Quaefitum eft, adgnata ex his an defunctti filiif?" heredibus
reftituenda fint poft mortem legatariae , an remaneant[ad/ ^*
heredes eius? Refpofidit, ea 3?, quae poftea adgnata effent,
verbis fideicommiffi non contineri. .$. ix. Pater naturalis fi-
liae fuae, ex teftamento mariti eius , fideicommiffi debitor ^?,
cum ea mulier alii nuberet, non mandatu mulieris dotem ma-
rito eius dedit, et fibi reddi eam ftipulatus eft, fi fine liberis
filia moreretur: mulier filiam /yffcepit, Quaefitum eft, an fi-
deicomimiffum a patre exigere poffit? Refpondit, fi nec ratam
habuiffet dotem datam, fupereffe fideicommiffi petitionem.
Idem quaefiit **, an, fi pater accepto facere ftipulationem
velit, mulieri perfecutio fideicommiflorum/ ^^ deneganda fit ?
rel eumquejpatrem, de quo quaere-
retur, fi ita dediffet, vt mulier ratum haberet, poffe condi-
cere. $. r2.]Seium maritum fcripfit heredem, eique fubfti-

tuit Appiam alumnam, fideique heredis commifit, vt poft

s$nortem fuam hereditatem eidem alumnae reftitueret: aut, fi
quid ante contigiffet alumnae, tunc Valeriano fratris filio re-
ftitueret eandem hereditatem. Quaefitum eft , fi Seius yïüj;&s,
quidquid ad eum ex hereditate perueniffet, alumnae reftituif-
íet, an fecundum voluntatem defunctae id fecifle videretur:

*

v7 Hal et,loco: etiam. 18 Vulg. acteperit. B.
GEB. Vulg. recuperamerit. BR. — 20 Hal. defuntli. GE B.
et Vulg. Ejws, abelt.BR. — 22 Hal, et Vulg. adoptaret. B R.
Vulg. aliud. BR. 24, Hal. perdito. GEB.
q0n efl, abfunt. GE R. 26 Hal competat. 27 Hal. in margine; alas,
palam. GEB. 28 Vulg. Maenio. BR. 29 Taur, TRANSCRI^I. GEE.
30 Taur. 4ONI. GER. 31 Tau, EXPROMISSa. GEB. 32, Hal.
guaqnam. GEB. — £

19 Taur. recipera Berat.
21 Ap. Hal.

45 Graeca, hs "rb Buyesbv, eft haec formula in teftamentis,
de qua Cafaubonus ad Laert. Platot. L. III. p. n y6. BYNK. 34 Taur.
fV GER 45 Hal. et Vulg. profequi. BR. — 536 Hal. et Vulg. debet. BR.
47 Hal. et Vulg. an defuucii filiis, a baeredibus, BR. 58 Gothofr. in nota:
&d pro: apud vt L. vn. infra apud egim, a quo appellatur. L. ?. infra de incei-

23 Hal. aliter.
25 Ap. Hal. ei qui adoptatus |

387

praefertim cum haec eidem *? fubiituta elfet? Refpondit, fi

| viuo Seio Appia deceffiffet, non effe liberatum a fideicommit-

fo Valeriano reli&o. $. 13. Scaeuola refpondit, cum heres
Ícriptus rogatus effet, cum volet, alii reftituere hereditatem,
interim non eft compellendus ** ad fideicommiffum, ' Clau-
dius: poft mortem. enim ^? vtique creditur datum. $. 14.
Heredis fctipti fidei commiferat , vt Seiae vxori vniuerfagi re-
ftitueret hereditatem: et vxoris fidei commifit in haec verba:
^6 A "rE, SEIA, PETO, VT QVIDQVID AD TE -E-X-
HEREDITATE MEA PERVENERIT, EXCEPTIS HIS,
SI QVA "! T1BIi SVPRA LEGAVI, RELIQVVM OMNE
REDDAS *^*? nkgsTITVAS MEVIAE INFANTI DVL-
CISSIMAE. À QVA SEIA SATIS EXIGIYI VETO: CVM
SCIAM, EAM POTIVS REM AVCTVRAM, QVAM DE-
TRIMENTO FVTVRAM. Quaefitum eft, an ftatim Mae-
uia fideicommiffüm a Seia petere poffit? Refpondit, nihil|pro-
poni cur non ppoffit/ 14 'ep«s f/t, | :
x XLII. I1pgw libro/XXXH. Digeftorams; Tirivs
heredes inftituit, Seiam vxorem ex parte duodecima, Mae-
uiam ex reliquis partibus: et de monumento, quod fibi ex-
ftrui volebat, ita cauit ^?: coRPVS MEVM VXORIMEAE
VOLO TRADIÍ SEPELIENDVM IN FVNDO ILLO, ET
MONVMENTVM EXSTRVI VSQVE AD QVADRIGEN-
TrOS ?? AVREOS. . Quaero, cum in duodecima parte noh
amplius quam centum quinquaginta aurei ex bonis mariti ad
vxorem perueniant, an hac fcriptura ab ea fola monumentum
fibi teftator exftrui voluerit? Refpondi ?*, ab vtraque here-

XLIIL5Cxrsv s libro

pater dotem arbitratu tutogüt,93 dari iuffiffet, Tubero per-
inde hoc habendum ait, ac fi viri boni arbitratu legatum fit.
Labeo quaerit, quemadmodum apparet 5^, quantam dotem
cuiusque filiae boni viri arbitratu conftitu* oportet* 55 ait,

liberorum teftamentum facientis a
XLIV. Pow»ownivs librojf
Dvs legatus fit cum his quae ibi erunt: quae ad tempus ibi
funt, non videntur legata: et ideo pecuniae, quae faenerandi
caufa ibi fuerunt, non funt legatae. ii
| XLV. VrPrawvs librojXHl-ad-Sabinumw Hoeé
legatum v XORIS CAVSA PARATAY^" £

57, ceteraque quae vxoris gratia parantur. Sed quae videan-
tur 59 vxoris caufa parari? Sabinus libris ad Vitellium ita
fcripfit: quod in vfu frequentiffime verfatur, vt in legatis
vxoris adiciatur, quod ?? eius caufa parata fint ?9, hanc in-
terpretationem optinuit, quod magis vxoris caufa ?^, quam
communis promifcuique vfus caufa paratum foret, neque in-
tereffe vifum eft, ante duCtam vxorem id paterfamilias para-
uiffet, an poftea: an etiam-ex- his rebus, iquibus ipfe vti fo-
ldfet, vxori aliquid adfignauiffet: dum id mulieris vfibus pro-
prie adtributum/effety — ( 1«/7.
XLVI. PAvrvslbsó:
adiectio legatum alias exiguius/,
! ] 1 w»n-«

ad Vitellium./ EA TAMEN
alias plenius efficidt ^. Au-

dio. vt apud pro: ad L. 43. fupra familiae. — Ypfe tamen "Taur. in margine ha-
bet: apud, et ita quoque Hal. GE. 39 Ap. Hal. ea, abeft. GEB. 40
Vulg. fideicominiffum debebat. BR. — 41 Hal. et Vulg. ÍItem quaefitum efl. & R.
42 Hal. et Vulg. fideicomimiffi. B R.

44 Hal.effe compellendum. GEB. — 45 Ap. Hal. enim, abeft, G E B. 46
Hal. praefigit et. 47 Hal. quae, loco: fj qua. GER. 48 Hal. inferit et.
GE B. 49 Taur caBit. GER. 50 Hal.quadringento$. GEB. — 51 Hal.

refpondit, G EB. 52, Hal. et omnes: exJ/iruendum. BR. — 53 Hal. et Vulg.
tutoris. Bk. —— 54 Hal appareat. GEB. — 55 klal oporteat? et ait. GER.
56 Vulg— paratim. BR 57 Hal. ornamentum. GEB. 58 Hal videntur,
59 Vulg. 4wae. BR. — 6O Hal. paratum fit. GE &. — 61 Ap. Hal, can[a, abeft,
GER 62 Gothofr.in nota: 4l efficjt, 1ta Hal, ez Vulg. BR Prior tamen

Vvvv trá-

id non effe difficile ex dignitate, ex facultatibus, ex numero

continet tam veftem , quam argentum, aurum, ornamenta/

de monumentum pro hereditüms(portionibus,in&ruendum 2

ts
N

»7?

ewch

e !
P( 0() " 3

J2 r
D -
|e2 »x»1)3)w9g :
——
f -7

[i«.

f.^
E

1 ""T H',;

d

getur

453 Hal. et Vulg. inferunt? aeque. BR«

" d Ts

|

p v

4 ;
fic£&d . !
: c29t mDe t pawd lr
mswy. w? "u IP

3
m , e. .

! [4€4 At ?
, 3

j

4 j
C OTTMPHU

idel av A.

rv
4 j
naar d Jä]b ncl a
$

J !
LL CorYvvuLeAm,
V

p r f éun ,

$88

getur, cum 4ie-fcriptum eft, .QVAEQVE EIVS CAVSA
PARATA svNT: id enim fignificat ??, et fi quid praeter ea,
quae dicta funt, eius caufa paratum eft: minuitur, detracta
coniunCtione 9^: quia ex omnibus füpra comprehenfis ea fola

|definiuntur, quae eius caufa parata funt. - -f !
: XLVH.q VLiPIANVS^ P . Sabinum// SI
QvID earum rerumante comparauit $?, quam vxorem duxit,
fiid ei, vt vteretur, tradidit: perinde eft, quafi poftea pa-
rauiffet *5 Ex eo autem legato ea pertinentad vxorem, quae

eius caufa empta, comparata 9$7, quaeque retenta funt: in.

quibus etiam quae prioris vxeris, quaeque filiae, ncptis, vel
nurus fuerunt, continentur. $. r. Inter emptum et paratum

. (opt ——
"quid intereft ?5, quaeritur? Et refponfum eft, in empto/ pa-

ratum/ineffe 9?, ;in parato; non continuo emptum contineri :

veluti fi quis, quae prioris vxoris caufa emiflet, polteriori v-

xori tradidiffet , /eas res eum/ pofterioris vxoris caufa .pax.'amffez
non emiffe/conftat: ideoque quamuis maritus pofterioris vxo-
ris caufa nihil emerit, tamen tradendo, quae prior habuerit
*6, ejus caufa ** parata fünt: 'et fi,ei; adfignata non funt 7?,
legató, cedunt: at quae prioris vxoris caufa parata funt, (ita
poíteriori debentur, fi ei adfignata fint:]quia non eft.ita de
.pofteriore vxore cogitatum, cum compararentur **. |
XLVIIL PAvrvsidibro-iV.-ad-Sabinum.,/ NAMw ne
75 id quidem, quodjtraditum eft, fi poftea ademptum fit, le-
gato cedét *?. 3 u
XLIX. Vrrrawvs libro/XX
legato continefítur mancipia, puta le
tremfamilias portabant: item iumenta, vel leftica, vel fella,
vel burdones: item mancipiaalia, puellae fortatfis, quas fibi

» LT

!

comatas mulieres exornant *9. G$—r. Sed et fiforte virilia.

ei quaedam donauerit, quodammodo eius caufa parata vide-

buntur. .$—2. Proinde et fi quaedam promifcui vfus fint, fo--

litus tamen fuerit ab ea quafi vfüum ** mutuari, dicendumerit,
ipfius caufa videri parata. $«-3: Item intereft, ipfius caufa
parata fint-eilegata, an ipfiuscaufa empta: paratis enim omnia
continentur, quae ipfius vfibus fuerunt deftinata: empta **
veroea fola, quae propter eaih empta *? fecit maritus: vnde
non continebuntur emptis folis legatis, quae alia ratione pa-
terfamilias adquifita ei deftinauit: vtroque autem legato, con-
tinebuntur et quae.maritus emi mandauerat, vel quae.emerat,
necdum autem ?? ei adfignauerat, adfignaturus (i vixiffet 9.
$. 4. Parui autem ?? refert, vxori, an concubinae quis le-
get, quae eius caufa empta parata funt ?3: f(ane enim, nifi
?^ dignitate, nihil intereft. $. 5. Si vxori aurum quod eius
caufa paratum eft *?, legatum fit, et poftea fit conflatum,
materia tamen; maneat: ea ei debetur. $. 6. Sed vt legatum
valeat, mortis tempore vxorem effe debere, Proculus fcripfit

.89: etverum eft: feparatio enim diffoluit legatum. $. 7. Hoc

,antique tamen. BR.

traiiciendo fequentem in modum infit: Ea tamen adietlio legatum alias plenius

efficit, alias exiguius. 65 Vulg. fignificatur. BR. — 64 Hal. detradla coniun-
éHione QVE, et fauent Bafil. xz«Qie 760 xos cuv2ésuov, Subtilior tamen videtur
ifta ledio. BR. Sed et fauet fequens;vox? 4uia, quae v? que abforbere facile
potuit. Et quid fi dicas: 4ze latere in; 4uia, more Taur. QV/Ia, cum conftet,
librarios duas vocales e et Z, tot in locis confudiffe. GE s. 65 'aur. com-
paraDit. GEB. — G6 Vulg. comparaaiffet. BR. — 67 Hal parata. GER. —6g
Hal. iuterfit. GEB. — 69 Flor. füit initio: effe, poltea zu, luperius adfcriptum,
70 Hal. babuit. GER. 71 Hal, inferit: paraffe vi-

detur. quae enim poflerioris vxoris cauffa. Adde Cuiac. XII. Obf. $. Bn. — *2
Hal.[imt. — 75 Hal. cum pararentur. GEB. — "J4 Vulg, mec. BR. | 75 Vulg.
cedit. BR. 76 Hal. quae fcilicet comant mulieves et exoruent, et in margine ;

alias, quas fibi comatas uulieres exornant. GE B. Etiam Grotius J. ]. male emen-
dat in Flor. fparfione. — Forte legendum : puellae, quas: fibi comites wulieves ex-
ornant, qualem comitatum eleganter defcribit Ammian. Marcell. lib. XIV. p.
7H 25. BYNK. Qui hanc conieturam vberius exornauit . Obf. 19. In MSS.

nihil eft praefidii, Pal. L. et Barb. commotas, in hoc tamen fa&um: commatas, vt
- habent Pal. 1J. IV. Bynkersh. In Pal. IV. fuit: satas mulieves exorant. Sed fa-
&Gum: comatas mmulieres exornatt, non addito: fibi.
Pal IHI, Otob. vbi tamen fuper: fibi, fcriptum: viro, et Magl. GE B.

Vt Flox. eft, ita. habent
Ti

qu läm ma-

DIGESTORVM LIB. XXXII.

legatum et"filio et filiae relinqui potet, QvAE EIVS GRA-

TIA PARATA SVNT ?T : et feruo feruaeque: et continebun-
tur, quae ipfi funt adtributa, vel deftinata. |
L. Ingw Hibro XXIlL.-ad- Sabinum: / Cv . filiofami-

lias ita legatur, cv M

: IS IN TVTELAM SVAM PER V E-
NERIT: pubertatis tempus fignificatur. Et fane fi impuberi
filiofamilias ** legatum fit, plerumque fentiendum eft, quod
Sabinus ait, vt non et ?? paterfamilias fiat, fed vt pubes.
Ceterum fi mater, quae fuüfpe&tam habuit mariti, a quo diuór-
terat , vitam, filio füo, quamuis impuberi leget, non videtur
fenfiffe de eo tempore, quo ?? pubes eft: fed ?* eo quo et

pubes et paterfamilias;efti Nam et fi pubes fuit, multo maf-""'fïj/ei"

gis dicemus, de patrefamilias eam fenfiffe: ac* f* ?? dixif-
fet, IN SVAM TVTELAM, ET IN SVAM POTESTATEM
93.. AE (Qi
fuae tutelae fit: de pubertate fenfit: interdum et de viginti-
quingue annis, fi mens teftantis appareat ?*. Nam fi iam ?5
puberi, minori tafmen viginfï*q;ünque annis legauit, procul

| dubio ?? anni vigintiquinquererunt praeftituti. $. 2. Item, fi! x «v

furiofo, vel prodigo, velei, cui Praetor ex caufa curatorem
dedit, ita fit legatum: puto, et de eo fenfum cafü, quo cu-
rae et tutelae liberetur ?7. $. 3. Ex his et huiusmodi appa-
rét ?*, voluntatis quaeftionem Sabinum interpretatum. Et
Vti',quex,xnlo,n dübitaret, fi puberi, et multo magis ?? maiori
vigintiquinque annis ita fit legatum, de fua poteftate teíftato-
rem fenfiffe. $.—4. Sic autem haec fcriptura varia eft, etvo-
luntatis habet quaeftionem: vt *?? illa quoque, fi quis ita
fcripferit, cv w Svx 1ivVRIS FVERIT FACTVS: Dam ali-
ter alias accipiatur *: et plerumque poteftatis ? liberationem
continet, plerumque pubertatem, vel vicefimumquintum,an-
num. -$e-5- Ego quidem, et fi quis iam. puberi, minori ta-
men vigintiquinque annis, fic lepauerit, cv M AD PVBER-!
TATEM PERVENERIT ?, puto, dejaetate * eum fenfiffe,
quae caret in integrum reftitutione. $—6. Idem et fi quis, ?
CVM SYAE'AETATIS FVERIT FACTVS, * vel, L&Gi1-
TIMAE AETATIS *, vtrum de pubertate, an de iviginti-,
quinque'annis fenfüm fit 5, difputari de voluntate poteft: non

minus quam fi ita adfcripferit ^, cv w 1VSTAE AETATIS E
siT' FAcTVS, Vel CVM MATVRAE AETATIS ? vel K

CVM ADOLEVERIT. "J |
Ll. Pavrvs libregVy ad Sabinum./ Szx filiaefamilias
ita legatum fit, cvm 1N Tv TELAM SYAM PERVENE-
RIT: tunc debebitur, cum viripotens fa&ta fuerit. |
LII. VrrriAwvs libro/ XeXtV.-ad-Sabinum,/L 12n o-
R V M appellatione^continentur omnia volumina, fiue in clfar-
ta, fiue in membrana fint, fiue in quauis alia materia: fed ef
fi injphilyra, aut in *? tilia, vt nonnulli conficiunt, aut in
quo alio ** corio, idem erit dicendum. — Quód fi in codici-
2 | | bus

N

78 Hal. fuerunt defignata: emtis vevo. GEB. 79 Hal.
80 Hal. et Vulg. tamen, loco: autem. BR.
&2, Hal. etzam, loco: autem.
84 Vulg. inferit zu. BR. 85

Hal. vfu. GER.
inferit: eius, quod placet, BR.
81 Flor. eft: uiuiffet, vt exhibet Taur. GER.
GE B. 83 Hal. et Vulg. parataue. BR.
Flor, fcriptum : paratum eft efl legatum fit. Forte fuit: paratum effet; legatum.
fit. BR. 86 Taur. fceriEfit. GEB. — 87 Hal. Hoc legatum, QVAE. EIVS
GRATIA PARATA SVNT, et filio et filiae velinqui poteft, 88 Vulg.
inferit: ita. BR. — 89 Ap. Hal. et, abeft. G&s. — 90 Hal. inferit am. Vulg.
quo zmpubes efl, BR. 9t Hal. et Vulg. inferunt de, BR. — 92, Recentioris
notae eit: fi, neceffarium tamen. BR. — 93 Vulg. addit: vemerit. BR, 94.
Hal. epparet. — 95 Hal. zta, loco: zam. BR. 96 Taur.duVio. GEB. — 97
Hal. 2uo cava et tutela liberentur. GE R. 98 Hal. Et ex bis apparet , buius-
THModi voluntatis. GE R. ^ 99 Hal. infeirt: fi. — 100 Hal et Vulg. inferunt;
et, BR. I Gothofr. in nota: A/. accipitur. Ita nempe Hal. 2, Hal. po-
teflas, loco: poteflati. GEB. - 3 Taur. PERDENERIT, GER. 4 Go-
thofr. innota: de ea aetate. Flal. GEB. 5 Hal Item et fi CVM, và quis,
negledo. GER. 6 Ap. Hal. fit, abeft. Vulg. fenfiffet. B. 7 Hal. fcri-
plevit. GEB. 8 Ap. Hal. fit, abeft. GEs. 9 Hal addit: fit. IO
Ap. Hal er Vulg. in, abeft. GEs. 11 Hal ast ;n aliquo corio. GE B.
- / | 00 PAPÉ

uod fi/quis patrifamilias impuberi leget, .cum ,

IXX kV.,

)AXM,

*

u
b

—

w *44']" W
of

j
ll

rA
m
ab N

í
I
M

POW C M R— QO

/.1

e ,
/ Z^ maw):

«
D "
[* M

|

ptatu ylaat Y foO

D. diued lïvhaym

Lt

|

|

[g-ll

L.-J/af;'ï's
LLuuï(LC w

L 1$f.

DIGESTORVM LIB. XXXIL

| | ^ ynuereéés,
bus fint membraneis, vel clíartaceis, vel etiam jeboreisi??,
vel alterius materiae, vel in ceratis codicillis: an.debeantur,
videamus? et Gaius Caffius feribit, deberi et membranas, li-
bris legatis: confequenter igitur cetera quoque debebuntur,
fi non aduer(ätux; voluntas teftatoris. $. 1. Si cui centum
libri ht legati, centum volumina *? ei dabimus: non cehtum,
quae quis ingenio fuo metitus eft, eui-*-ad- libri fcripturam
fufficerent: vt puta cum habarat Homerum totum in vno vo-
]umine, non quadragintaä&þ, libros computamus, fedj'ïfnum
15 Homeri volumen pro libro accipiendum eft. . $.—2. Si Ho-
meri corpus *5fit legatum, et non fit plenum: quantaecumque
artes; hodie/inueniantur, debentur. $. 3. Libris autem le-
gatis, bibliothecas non contineri Sabinus fcribit *7. Idem et

5 e . E L .
Caffius: aitenim, membranas, quae fcriptae üht *?, contine--

'*i *?: deinde adiecit, neque armaria, neque ícrinia, neque
cetera, in quibus libri conduntur, deberi. -$—4- Quod ta-
men/Caffius de membranis ?? puris fcripfit, verum eft: nam
nec chartae purae debentur ^*, libris legatis: nec chartis le-
gatis libri debeþdntur. nifi forte reU hic, ?? nos vrferit vo-
luntas: vtputa fi quis forte chártas ?3 fic reliquerit, c A R-
TAS MEAS VNIVERSAS, qui nihil aliud, quam libros
habebat, ftudiofus ftudiofo: nemo enim dubitabit, l,iä)ros de-
beri: nam et in vfu plerique(libros chartas appellati& — Quid
ergo ?*, fi quis]chartas legauerät puras? Membranae non
continebuntur, neque ceterae ad fcribendum materiae, fed
nec coepti feribi libri. !
librilegati fint, an contineantur nondum ?* perfcripti? Et
non puto contineri; ron magis quam veftis appellatione non-
dum detexta ^9 continetur: fed perfcripti libri nondum mal-
leati vel ornati continebuntur: proinde et nondum congluti-
nati, vel emendati continebuntur: fed et membranae nondum
confutae continebuntur. — $. 6. Clfartis legatis, neque pa-
pyrum ad clíartas paratum , neque cifartae nondum perfeCtae
continebuntur. $—7. Sedifi bibliothecam legauerit, vtrum
armarium folum, vel armaria continebuntur ?7?, an vero li-
bri quoque contineantur, quaeritur? et eleganter Nerua ait,
intereffe id quod ?5 teftator fenferi£: nam et locum fignificari

bibliothecam eo, alias ?? armarium, ficuti dicimus, .ebo-

réam bibliothecam emit, alias libros, ficuti dicimus, biblio-
thecam emiffe. Quod igitur fcribit Sabinus, libros bibliothe-
cam non fequi, non per omnia verum eft: nam interdum ar-

XIII. c. 20. corium dici etiam tenuem
Plura habet Salmaf. ad
I3 Conf, Daker. ad O-

Ita ipfe legerem , nifi in Plinii Libr.
membranam , quae recte tribuitur tiliae et philirae.
Vopi[ciFirm. c. 3. BYNK. . 12 Taur, eoreis. GEB.
pu[c. de Latin. Vet. ICt. p. 93- 110. Bafil. reóxo. B R, 14 Taur. Qu.
Hal. qu0 magis ad. GE R. 15 Hal. vniuerfum. GEB. IG Taur. in Ad-
notat. partes bodie. fic vedle videtur. mam fi mom plemum, id eff integrum fit
Homeri corpus , quantaecunque bodie partes fint , debentnr. quidquid alzas acu-

te docleque opmetur Ant. Auguflinus de vbapfodiis. m P. evat pars bodie. poftea nou.

adeo vetufle ex P. fada eff R et addita a. vt fit Rarsbodiae. Sed nos per ea-
dem illaa Taur. memorata Auguftino affentimur. [ta ante eum Vulg. et H. a
Porta in vtraque et paffim MSS, quorum hic plura infpexi. BR, — Nempe Pal.
1. I IIL. Magl. Bynkersh. Otob. habet: quantecunque artes. Hal. quoque vt
'Taur. quantaecunque partes. GE R. —— V7 Hal. feripfit. GEB. 18 Hal, et
Vulg. funt. et ita in ipfo codice Flor. eft corre&tum. BR. 19 Hal. addit :
legatislibris. GE B. . . 20 Hal. inferit: zom, GEB. — 21 Ap. Hal. deben-
tur, abeít. G EB. 22 Vulg. ad boc. BR. 23 Ap. Hal cbartas, abeft.
GEB. 24 Hal. Quid igitur. 25 Hal aw mon contineantar necdum yer-
fcripti. GEB. 26 Hal. uondum detextam , omiffo fequenti vocabulo: con-
tinetur. GE B. 27 Ap. Hal. continebumtur , abeft. GER. 28 Hal et
Vulg. znteveffe, quid teflator. B R. 29 Haec parum fana. Primum omnes,
excepto Blaubl. figuzficare. |Cum Blaublomm. tamen faciunt M$SS.
quos infpexi, in Otob. intgr verfus fuper vocem : bibliothecam additum: per.
In fequentibus Vulg. et H. a Porta ita habent : bibliotbecam ficuti dicimus im
bibliotbeca efl. et altas armavium , ficuti dicimus etc. — Yta habent etiam MSS.

quae dixi. Solum Pal. I. non diícedit ab archetypo, nifi quod pro: eo alias,
habeat: et alias.. Hal. nodum gladio diffecat: mam et locum fignificare bi-

bliotbecam , et. alias avmarium , alias libros. Quod igitur etc.— Vt aliquid et ipfi

tentemus , legimus: mam et locum fignificari bibliotbeca , et. armarium ficuta. d-

$— Vnde non male quaeritur, fi

Ex o&o,-

Pal. 1. II. HIE, Otob. Bynkersh.

$89

maria quoque debentur, quae plerique bibliotheess appellant.
Plane fi mihi proponas adhaerentiäeü'e membro;?24 armaria,
vel adfixa ??^ : finedubio non debebuntur, cum aedificii portio
üpt. $.—8. UQUQQ in bibliotheca traCtauimus, idem Potmpo-
nius libro fexto iex/ Sabino ?* in(dactyliotheca legata tractatz
etait, anulos qudque contineri, non folum thecam, quae
anulorum cauía parata fit: hoc autem ex eo |coniectat; ??, quod
13t;1 proponitur quis legaffe, pAcTiSLroTuEC AM MEA M
"", ET SI QVOS PRAETEREA ANVLOS HABEO: et
ita Labeonem quoque ejiftimaffe ait. $. 9. Sunt,tamen'quae-
dam, quae omnimodo ?^ legatum fegtyantur, vt lectum ?5
legatum contineát ?9 et ful&fra 5*: et armarijs;et ?* lóculis
?? clauftra et claues cedunt. A
LIIL PAv rvsibr 5ebimum,/ ARGENTO
legato, conítat arGulas ad legatarium non pertinere. $. r.
Item anulis legatisadaCtyliothecae non cedunt.
.LIV. Powronrvs libro; Sat ÍSx »v-
RE tibi ^? lepauero, deinde poftea fcripfero ita, uHoc Amw-
PLIVS, SI NAVIS EX ASIA VENERIT, HERES ME-
VS EI FVNDVM DATO: verius eft, eo verbo ** Aw-
PLIVS fuüperiora repeti. Sicuti dicimus, L vczvs T1TIvS
PLEBI ^ QvINA -ILIA-^? DEDIT, HOC AMPLIVS
SEIVS,VISCERATIONEM, ** quina quoque milia Seium

LÀ

-dediffe intellegimus. Et rrT1vS AcCcEPIT QvlNQvE,

SEIVS HOC AMPLIVS FVNDVYM: Seium quiüque qua-
que cepiffe *? intellegimus.
LV. VrriaNvs libro/ XXV.-ad—Ssbinume / LiaNx
appellatio nomen generale eft: fed fic feparatur, vt fit aliquid
materia, aliquid *^ lignum. Materia eft, quae ad aedificandum,
fulciendum,neceffaria eft: lignum, quidquid conburendi cau-

fa paratum eft.. Sed vtrum ita demum , jfi; concifum fit, an .

et fi. non fit? et Quintus Mucius libro fecundo refert, ficui
ligna legata effent, quae in fundo erant , arbores quidem ma-
teriae caufa fuccifas non deberi: ,ec; adiecit, fi non ** com-
burendi gratia fuccifae füunt ^*, ad eum pertinere: fed fic in-

tellegi confequens eft. .-$.—x. Ofilius quoque libroliquinto iu-

1'.is partiti ^? 1ta fcripfit: cui ligna legata funt, ad eum omnia
ligna pertinere, quae alio nomine non appellanthk: veluti vir-
gae, carbones, nuclei-oliuarum ?^, quibus ad nullam aliam
rem nifi ad comburendum poffit vti: fed f balani, velfi qui
alii nuclei. |f$. 2. Idem libro fecundejnegat , arbores nondum
e fequenti verfu 'f6 huc infinuauerit. 5 .

ibus adde Bynkersh. qui habet :
30a Erat olim

cimus.etc. tanquam videlicet v? alias,
MSS. reliqua funt Pal. II III. IV. V. Vat. Barb.
bibliotbecam éo ficuti diciums im bibliotbeca efl et alias. GEB.

. Flor. effent membro , ac fi « litera fequentis prima in mt, vt alias degenerarit.

Pro: membro, videtur reponendum: smuro. Plura hic occurrunt vitioía, et
oppido negligenter correcta v. c. in. fequentibus: daltyliotbaecae , vbi tantum
a expun&a, non] in c mutata. Vulg. adbaereutia qmoque effe membranavum
armaria. Hal. adbaerentia effe membro dowus armaria. lnter MSS. Pal. IV.
membro, adhuc habet. Habuerunt item Pal. II. et Otob. fed in his fübftitu-
tum eft: membranarum. quae fcriptura ab initio adfuit in Vat. Barb. Pal. 1. et
IIl 72 quoque in duobus inuenio Pal. III. et IV. Pal. I. in fequentibus habet:
vel ei affixa. — Notanda autem inprimis le&io Pal. V. adbaerentia effe membra
armaria fimpliciffima, forte veriffima. & R. Bynkersh. cum Pal. IV.facit. GEB. 50b
Taur.adVixa. 31 Vulg.ad Sabinum. BR. . 32 Vulg. coniecfatur. 8 R. — 53 Taur.
DACTuLIOTHECAmEAM. GEB. 34 Hal et Vulg.ommino. BR. 55 In
neutro, vt in L. 1 9. $. g. infra de aur. avg. leg. BYN F. 36 Hal.continet. 357
Gothofr. in not. Fulcra Hal. 38 Hal. ac loco: et. 39 Taur. IV/culis.
G E B. 40 Hal. fi tibi pure. GEBR. 41 Hal. verbo: boc amplius. GE«
42 'Yaur. PLEuI. GEB. 43 Ap. Hal. et Vulg. hic et mox iterum: quilia,
abeft. BR. — 44 De Vifceratione Pancirol. IL.. 'ar. Letiou. 76. BYNK. Hal,
Seius. buiuscemodi emim vatiome quina. GEB. 45 Hal. et Vulg. accepiffe.
BR. . 46 Gothofr. in nota: l. aliud. Nempe Hal. aliud tateria , aliud
liguum. Ego malim vtroque in loco: aliud quid. BR. Florentinam exhibent
Sed Vat. aliquid materie aliquid ligui. GEB«
48 Hal. effeut. GER. 9 Id eft, i

47 Ap.Hal. mwon, abeft, GE B.

partes diuifi, ordine digelti, lta Ciceronis Partitiones ad M. Filium. Hifpani
etiam leges antiquas habent, quac/as Partidas audiunt, &Y N K, 50 Taulxï.
! oii

Vvvv 3

J

(

£a «
14 a *
6 j

[ , £ Pv5 ! 'Lzr :
$4 2ccfc »
[ 3 a«ïu.m;) D.
[ — cotiet ad

s " r
L. 7/yec "o Ju&m "
C2 :

f'ec* H Lt ^»x d O€Carna
æ',. I"W:/W (*o,,("&x.
Cer vee^o U nAc$CE. -
Vocteon 6471 , ob eterro, .

CR O $c»

4
7
L ;1?&"((' ;
. .|"greco.
£ */ :
1 tïrl C« 4

14* 6cu m 5

ff*
-u d [« y'-cm'Jïl
!
at'q«eq»,

i.-i'. ä,ww ;ngfmïw e -
à J,q'./f ;*wv;wa;j;,f ;,-!

fl n
EU Z'V YV ,

$90 : DIGESTORVM LIB. XXXII.

« €&a* :
concifas, nifi quae minutatim conciduntur , viderijeilegatas,
eui ligna legata funt: ego autem arbitror, hoc quoque ligni
appellatione contineri, quod nondum minutatim fuit ?* con-
cifum, fi iam.concidendo/57 fuit deftinatum: proinde fi fil-
uam huic rei habebat deftinatam, filua quidem non cedet,
deie&tae autem arbores lisnorum appellatione continebuntur ,
nifi aliud teftator fenfit. $. 3. Lignis autem legatis, quod
comburendi caufa paratum eft, continetur: fiue ad balnei ca-
lefactionem , fiue diaetarum hypocauftarum 53, fiue ad calcem,
vel 5^ ad aliam rem coquendam folebat vtij $ —4. Ofilius li-
bro quinto iuris partiti fcripfit, nec farmenta ligni appellatio-
ne contineri: fed, fi voluntas non refragatur , et 5* virgulae,
et gremia ?9, et farmenta, et fuperamenta ?? materiarum, et
vitium ftirpes, atque radices continebuntur. $—5: Lignorum
appellatione in quibusdam' regionibus, vtin Aegypto, vbi
arundine/pro ligno vtuntur, et arundines, et papyrum combu-
ritur 55, et herbulae quaedam, vel fpinae, vel vepres conti-
nebuntur. Quid mirum ? cumi£vAoy 5? hoc 99, et nauefI£v-
Ayyug 9* appellant, quae haec [jmó vày &AÀgv)9? deducunt.
$—6. In quibusdam prouinciis, et editu ;bubum,*? ad hanc

rem vtuntur. $z. Si lignum fit paratum ad carbones co-

quendás 9* atque conficiendás: ait Ofilius libro quinto iuris

partiti, carbonum appellatione huiusmodi materiam non con-
tineri. Sed an lignorum? et fortaffis quis dicet, nec ligno-
rum : non enim lignorum gratia haec teftator habuit. , Sed et
titiones, et alia ligna cocta ne fumum faciant 9?, vtrum li-
gnoó, ancarboni $, an füo generi adnumerabimus ?7? Et
magis eft, vt proprium genus habeatur 99. .$,—8. (Sulphuras
ta, $? quoquejde ligno aeque eandem habebunt Idefinitionem.
$—9. Ad faces quoque parata, non erunt lignorum appella-
tione comprehenfa: nifi haec fuit"? voluntas. $. 10. De pinu
autem ?* integri(ftrobili ?, ligniappellatione continebuntur.
( LVI. Pavrvs/ibro^E vebi /^ PArLtr et per-
'ticae in numero ?? materiae, redigendi funt: et ideo liguo-
um appellatione non continentur ^4, .
LVIL,PowProurvs7 IbreeXX.-ad-Sabinmm/ Srxn-
vivs refpondit, cui omnis materia legata fit, ei nec aroàm ,
nec armarium legatum effe, MC s CA E
LVII Vrrrawvs/libro IVz-BWpatationnmz/. Cv w
vxori fuae quis ea, quae eius caufa parata funt *5, legaffet,
ideinc 7*5 viuus purpuras comparaffet/in prouincia, necdum
tamen. aduexiffet: refcriptum eft, ad mulierem purpurag per-
tinere. J'on * |
LIX. [[vrrANv s libroZ3€XEV.- 'orui
cþ'irographum legat, non tantum de tabulis cogitat,

m Whh*ReiaRUA

fed etiam

oliDarum. GEB. 5t Hal. fit. GER. 52 Vulg. ad concidendum. BR
53 Malumus. reftituere: diaetaram bypocanfla. BR, Habent tamen: hypocau-.-
flarum , Pal. II IV. V. Otob. Bynkersh. Reliqua exhibent monftra: Pal. 5y-
potbauflarum. Pal. Yl. zpocauflorum , et fupra. fcriptum: ypocaufirorum. "Nat. by.
po anuflavum. GERB. 54 Hal et Vulg. five, loco: vel. BR. $5 Hal
etiam loco: et. 56 Yaur. Gremia. Hal. cremia. GEB. — 57 Vide Duker.
ad Opu[c.de Latiu. Vet. ICt. p. 380. B R. 58 Vulg. comburunt. BR. — 59
Id eft: lignum. 60 Hal cum Grvaeci vt ea £óAa, et maue$. GER. 61
Id eft:lignorum vectvices, - G2 Yd eft: a paludibus, Sed et Hal. fuum £óaa
vertit : ligua, EuMyàc: vetlvices lignorum , &và. rüv. &Adv: a paludibus. GE .
63 Hic: boum, eífe debet, vt re&e corre&tor fecit Flor. babnus enim eft a. po-
uibws. BR. Etiam Hl habet: bowm, etMSS. Pal. 1 II IIT. Vat. Otob. Byn-
kersh. GEB. — 64 Gothofr. in nota: coquendos Hal. Sed idem paulo poft et-
iam habet: conficiendos. Florentiae eft: quoguendas, quod recentius correctum
in: coquendas. B R. 65 Vide Ottonem de Aedilzb. colon. et mmwmnic. c. $. B R.
et Lipfium Centaur. IIl. ad. Belgas epifl. 7;5. BYNK. — 66 Taur. car Voni. G E B.
67 Yaur. aduumeraVzmus. GEB. 68 Vulg. babeaht. BR. 69 Gothofr. in nota:
fulphuratae. Hal. immo vero: fulfurata.Flor. eft fulpnrata. GEB. "70 Hal. et
Vulg.faerit. BR.. 71 Haletiam. GEB. "72 Hal. Strobyli. Vide Ducker. a4 O-
puíc.de Latin. Vet. ICt. p. 4206. BR. — 73 Hal. et Vulg. w mumerum. 'Taur.
hoc indicare poterat fcribendo: ;w mumerO Materiae. BR. 74 Hb
Vulg. continebuntur. BR. — 75 Gothofr. in nota: parata effent. Hal. GER.
"6 Gothofr. in nota: deinde viuus. Hal. l1mmo Hal. habet : : deinde:i$ purpn-

| thofr. in nota: opilionem. Yta nempe Hal. et omnes, et videtur etiam Flor.

de aCionibus, quarum probatio tabulis continetur: appella-
tione enim chirographi vti nos pro ipfis aCtionibus, palam
eft: cum venditis cKirographis intellegimus ?? nomen venif-
fe: quin etiam fi nomen quis legauerit, id, quod in actioni-
,bus eft, legatum intellegitur. ) 4
afnc. LX.jJAugewvs ** libro?)ïïx i 2-Panlo..epi
"temetorum/ C vW quaereretur agni legati quatenus videren-
tur, quidam diebant, agnum 7? dumtaxat fex menfüm 599,])
fed verius eft, eos legatos effe, qui minores anniculi * effent.
$. r. Seruis et ancillis r)/gbanis legatis, apafonem, mulionem
legato non contineri,refpondi: eos enim folosiün 95* eonume- ! ! f^.
ro haberi, quos paterfamilias circum fe ipfe fui cultus caufa —
haberet. $. 2. Lana, lino, purpura vxori legatis, quae eius
cauía parata effent, cum multam lanam, et ommis generis
reliquiffet , quaerebatur, an omnis deberetur? Refpordit.??, fi
nihil ex ea deftinaffet jad vfum, vxoris, fed omnis commixta, Jaierfon,
effet, non diífimileyi effe deliberationegf , 5* cum penus le- :
gata effet, et multas res, quae penus effent, reliquiffet, ex
quibus paterfamilias vendere folitus effet: nam fi vina diffu-! Ledis,
diffet, habiturus vfioni *5ipfe, et heres eius, tamen omnem
impenus?? q?ffamari: fed cum probaretur, eum, qui tefta-
mentum feciffet, partem penus|vendere ifolitum. effe, confti-//p.

5 87 : ? 41
tutum effe ?*, vt ex eo, quod ad annum $9 opus effet, he- ; « Jets.

rf/es legatario dareyt. Sic mihi placet ?? et in lana fieri: vt ^. &
ex ea, L(g,ugdfo ad vfum annuum mulieti fatis effet, ea fü- ; /2..;
meret ?*, non enim deducto eo, quod ad viri vfifm opus effet, t
reliquum ?? vxori legatum effet ??: fed quod vxoris caufa
paratum effet. $. 3. Praediis legatis, et quae eorum prae-
diorum colendorum cauía empta, parataque effent, neque
topiarfum , neque faltufrium legatum videri ait: topiarium Is
enim ornandi, faltuarium autem tuendi et cuftodiendi fundi .
magis, quam colendi ?*, paratum effej afinum machinarium
legatum videri: item oues, quae ftercorandi fundi caufa pa-
f)(rentur: item[vpilionem ?5, fi eius generis oues curaret. 1!/6p^i,

LXI. Ipnen libro/VHI, Digeftorum a-Paulo epitoma-

4 f ; " . » E
l-terum. / Tx;X poR18vs ommnibus, qui füi effent cum mo-

reretur, legatis: quaefitum eft, an et is, quem poftea ex his
oftiarium feciffet, legato contineg*'ätur? lefþ ndit ?5, conti-
neri: non enim ad aliud artificium, fed ad alium vfum trans-
ductum ?* effe£ ; a ( )
LXIL Ivrraxvs libro/fngulari de Ambiguitatibus;;
Qvzx duos muläs.habebat, ita legauit, MVLIþ S DVO s,"ä"ïr'x/
MEI ERVNT, CVM MORIAR,* SEIO * HERES DATO; c/À,
Idem nullos mulos, fed duas mulas reliquerat. ,Refpondit f :
Seruius, deberi legatum: — quia mulorum appellatione etiam' .
! | | mulae

va$. Volg. deinde quaereretur, ctm is purpuras. Sed Flor. eft vt 'Taur. habet:
deinc (pro: debinc) uiuus purpuras. BR. . 77 Hal et Vuly. intelligamus.
. BR. -58 Hdl AFRICANVS. GER.. 79 Cun&a fuadent, legeädum:
agnos. BR. Hal. tamen Flor. exhibet. GEB. — 80 Hal. et Vulg. addunt: ef-
fe. YXmmo hoc Flor. adfcriptum, fed non admodum antique. s. Hal. etiam
habet: wrenfiuz. GEB. — 81 Gothofr. in nota: 4l anniculis. Ita nempe Hal
et omnes : differtiffime Bafil. à& o Tiv fwavrv aAwoócuvrss, Etiam vari;
. MSS. ita exhibent. Haud illepide Pal. L. et Barb. minores aguiculi, quod in
Pal. III. male tranfiit in: agmiculis, item in Pal. IV. vbi tamen füperfcriptum:
alias, amniculis. BR. Cum Pal. III, facit Bynkersh. Habet: ammiculis, Vat.et
ex correctione Otob. G E s. 82 Ap. Hal. in, abeft, GER. 83 Hal. et
Vulg. refpotdi. BR. —— $84 Hal. praefigit: atque. GE2. —— 83 Hal. vfui, at
.àin margine: alia$, vfioni. Conf, Ducker. ad Op»uft. de Latin. Vet. ICt. p. 3,'6 05
B R. 86 Hal. et Vulg. i penum. BR. 87 Vulg. efl BR. 88 Hal ad
vfum anuuum. Blaubl. ad anusum. non male. BR. Maxime, quod Taur. äarc
poterat: ad aunVm. GER. 89 Hal.placere. GEs. 90 Hal. quantum
Vulg. 44ae. BR. — 9t Hal fatis effet, fumeretur, 7ü ea, omiffo. GER.
92, Hal. inferit: videri GEkR. 93 Hal. effe. Et ita legendum eft, videtur-
que f eraía. 8 R, Forte enata ex paulo.poft fequente: effot, GER. 94 Hal.
addit: gratia. Aliter vifum Ant. Auguftino 11. Emendat. ?. GEB. — 95 Go-

ninorotundata, BR, —— 96 Hal et Vulg. refpoudi. BR. — 97 Hal. tradu-
i us EM d : &m.

Jl

Lt M.
Uf.xffu

W

W oafia
LUC h

BC

l
ha
OT
LLv

——

DIGESTORVM

mulae continentur ??: quemadmodum appellatione feruo-
rum etiam feruae plerumque continentur ??. Id autem eo
veniet *??, quod femper fexus mafculinus etiam * femini-
num fexum * continet. —— :
, LXIILI. In£w libro/T-wd"Wefeiumi-Ferocem/ Iw re-
petundis legatis haec verba quae adici folent, 1TEM DARE
DAMNAS ESTO: et ad condiciones, et ad dies legatorum
easdem repetendas ? referri, Sabinus refpóndit,
: LXIV. ArRICANVS libroZVE--Quaeflionum,/ Qvr
flium et nepotem heredemyinftituerat, certa praedia, quge;
que in his mortis tempore fua effedt, nepoti per fideicommif-
|.1ff. €umidederat, excepto Kalendario *: mortis tempore in ea ar-
ca, in qua inftrumenta et cautiones debitorum erant, pecunia
numerata inuenta eft. Plerisque videbatur, vix verófimile
1 5 effe, vt teítator de pecunia numerata fenfiffet, XEgo autem
Mif illud dignum animaduerfione exiftimabam, i&um quis Kalen-
. darium praeftari alicul v'oluffit 9, vtrumne Aemtme dumta-
xat debitorum praeftari voluiffe intellegendus; eft ^, an vero

o gle
-

,f'v
LLML,

d etiam pecuniam, fi qua ab his exatta, eidem 'tamen, Kalenda-
^ rio deftinata fuerit? Et magis Ento , quemadmodum fi exactae
( pecuniae, et rurfus collocatae * eflent, permutatio nominum
Mi non perémeret ? vel minueret fideicommiffum: ita ipffe quo-
La que pecuniae *?, fi adhuc Kalendario, id eft, nominibus fa-
Ll ciendis, deftinatde effent, eidem fideicommiffo cedere debeant.
"L Quin etiam illud quoque putem *? defendi poffe: vt non mo-

) : dojàidebitoribus exactae pecuniae, fed qu&cumque de cauía

A

* ' . ts . . * " .
| : - ' redaCtae, eidem táfhen rationi fuerint ** deftinatae, fidei-

commiffo cedént. ,,, z.

» ' GAT1S feruis exceptis negotiatoribus, Labeo fcripfit, eos le-
| gatofexceptos videri, qui praepofiti effent negotii exercendi
/

Lt f& €x q«e, Caula: veluti,qui ad (emenduni, locandum, conducendum prae-
o /u pofiti effent: cubicularios a&tem,&d-obfona.tores, vel eos, qui
7;24', LTwei ts , pifcatoribus zi prgepoüu fint *^, non videri negotiationis/ap-
f 'osit», pellatione contineri; et puto veram effe La.bef)ms ff?nteïntiam.
Liwetref: $— Si ex officio quis ad artificium .täanheyl't, quidam recte
P J utant, legatum exítingui: quia officilimyartificiÓy mutatur *^.
" T'gf" gïon idem e contrario, cum leéticarius cocus poftea factus ett.
; qu $2 Si vnus feruus plura artificia fciat, et alii coci legati
t Mom'fuerunt T$, aliiitextotes, alii leCticarii: ei cedere feruum di-
"cendum eft *7?, cui legati funt, in quo artificio plerumque

^ w*
lÁ

—2

eas, quae duos tantum menfes apud magiftrum ?^ fuerunt
2I. legato non cedere: alii et Mfas cedere:nejneceffe fit,
nullam cedere, cum omnes adhuc difcere poífint: et omne

E. 'äxïj artificium incrementum recipit ^*, quod magis optinere de-

|7777 ^ | "bát: quia humanae naturae congruum eft. $. 4. Pecoribus

Ms a —
T
L
«

*5 —L-

legatis, Caffius fcripfit ?? quadrupedes contineri, quae gre- .

catim pafcuntur, et fues autégà pecorum appellatione conti-

Gum. GEB. — 98 Ap. Hal. coutinentur, abeft, GEB. — 99 Hal. contiue-
l ventur. GEB. 10O Hal.et Vulg. eo venit. BR, . 1 Ap. Hal. et Vulg,
l : etiam , abeft. BR. 2 Ap. Hal. fexum , abeft. G EB. 3 Hal. eosdem ve-
1 : petendos. GEB. — 4 Conf. Aueran, /I. Interpr. Inr. c. 28. GER. 5 Hal.
r verifumile. GE B. 6 Hal. voluit. GEB. 7 Hal. fit. 8 Hal. collatae
: GEB. 9 Hal. perimeret. GEB. 10 Hal. ipfas quoque pecunias, et in fi-
2 ne periodi: debere, loco: debeant. GEB. — 11 Ap.Hal. patem , abeít. GER.
it 12 Ap. Hal. fuerint, abeft. GEB. 13 Gothofr. in nota: Forte legendum
h pifcationibus. Sed ita dudum Hal. GER. 14 Hal effemt. GEB. — 15
j Hal. mutetur. GEB. 16 Hal. fuerzut. 17 Gothofr. in nota: dicendum
' eft, qui legatus eít, artificio, in quo plerumque. Hal. GEB. I8 Taur.
! j Bev(aVatur. GEB. 19 Taur. fcri Bfit. Hal. feribit. GE B. 20 Puto le-
) : gendum: wagifiram, BR. ^ 21 Hal. fuerint. 22 Hal recipiat. GEB.
^ 23 Hal.et Vulg. ftribit. GEB. — 24 Flor eft: Oduffie. Locus eft Lib. XIII.
j Q. 407. et 408. BR. 25 Hal.?. GEBR. 26 Flor. eft manifefto: zerQn ,
) «Quyi , ApsSoucws, licet Taur,. ter iota adícriptum neglexerit, B R. Vulgata
E Graecorum verfio ita fe habet: :

werfabatur *9. G. 3. Ornmatricibus legatis, Celfus fcripfit *?,

LIB. XXXII. «91

.SX.
nentur: quia et hi(gregatim pafcuntur, fic denique et Home-
rus in Odyffea/?* ait: — // 472 -
/.Ajeic rov ye cvssct mrxp)usvoy, d) ?5 0b véuoy]a , d-«-eemer
j Yixo Kóépauoc mérQy, Evl T& xpovy ,Apgääudn/ZG. ,f-La-J.HeccttoHlïecioe;
$. 5. Iumentis legatis, boues[non continentur: nec contra, ""«« 9eset À
$. 6. Equis autem ?* legatisj et equae continentur. -$-7. !
Ouibus ?? legatis, agni non continentur: quamdiu autem
agnorum loco fünt ?^?, ex vfu cuiusque loci füumendum eft:
nam in quibusdam locis ouium,numero effe videntur, cum ad / *« ; l: o«cons,
tonfuram venerint. | 3 SENBES
: LXVI. Pavrvs libro/TEe-Sententiarum./ /AviBvs
gegatls anferes, phafiani, et gallinae , et auiaria debebuntur
: phafianarii autem , et paftores anferum non continentur
nifi id teftator expreffit 37. | EOK
Wiec.,LXVIL MancraAwNvs 3?/libro VHe-Ilaflitutionum. /
Qvz faltum Beftiuum legauit, et hóc amplius etiam rég. 4.) ex.,
legauerit 3? , quae ibi effle folent, non videtur de illis peco- |
ribus fenfiffe, quae hieme in hibernis, autjaeftate in aeftiuis

"

efie folent: fed de illis fenfit ?*^, quae perpetuo ibi funt.
^ - LXVIII. VnrPrANVS -'":—-:-,--—----—----- fmimio5 ) : 4t.
refpondit. lTEsrATORENMadiclendo PRAEDIVM SEIA- —^

SEIA-' J CL9a Omeour-
NYM OMNE,/eam quoque partem fundi jfuprafcripti;quafi 1 — , (/ic«,
ad fe pertinentem videri per f&deicozamiffum reliquiffe, quam .. ..l
ex caufa pignoris nactus eft 35, faluo feilicet iure debitoris, — ^ — — K
$. r. Ex hiäverbis CVRATE AGROS ATTENDERE ?7*,
ET ITA FLET, VT FILIVS MEVS FILIOS VESTROS
VOBIS CONDONET: fideicommiffum peti non poffe. $.-2.
Seruos communes aSeia ita relictos, s1 MEI ERVNT, CVM
MORIAR: non deberi: fi modo hoc fenfit teftatrix, vt ita
deberentur, fi in folidum]eius fuiffent. $. 3. Praediis cum .| 74,,,.
his enthékis ?5, quae in ea polfeffione fünt, relictis, manci- ïf;;fu
pia quoque praediorum , cum illic/ tetamenti fa&ti tempore ;;;.;. — |
fuerunt, cedéht: fed et quae poftea accefferunt, fi modo hoc — &
teftator manifefte expretfit. |
LXIX.:MARCELL Vs—jlibrojüag-ulaäæke(:penüwum»//N ON WA ,
aliter a fignificatiorie Verborum ?? recedi oportet, quam cum ' ! cnarc. ,
manifeftum eft, aliud fenfiffe teftarorem. &-x. Titius codi- ' )j v 9
cilis fuis ita cauit, PVBLIO MAEVIO OMNES IVVE- h
NES ^9?, QvoS IN MINISTERIO HABEO, DARI VO-
LO. Quaero, a qua aetate iuuenes, et in quám intellegi de- — , 3
beant. Marcelluas.».mfpgndit;. quos verbis quae propon;/gntur, ! oPasc. :4? à
demonftrare voluerit teftator, ad notionem eius, qui ** de , j,(5,,..,-
ea re cogniturus effet, pertinere: non enim in,cafü/teftamen- ,,7.,,5 ——
torum *? ad définitionem vtique defcendendum eft **, cum "N
plerumque abufiue ** loquantur, nec propriis nominibus ac
vocabulis femper vtantur: ceterum eXfftimari poiï'(ï(iuuehis45
is 49. qui-adälefcenf]s exceffit *" aetatem, quoad incipiat **
inter feniores numerari,

LXX.

Inuenies bumc affidentem. fuibus qnae pafcimtur
luxta Coracis faxum , iuxtaque fontem Avetbnfam.
Hal. metrice vertit: Se&anutem videas, qui erraut per pafcua, povcos |Ad Co-
vacaé faxum , iuxta. fontemque Avetbufae. G EB. 27 Ap. Hal. autem , abeft.
28 Taur, OBibus. GEB. 29 Vulg. fiut. B R. 30 Hal. debeutur. G EB.
51 Hal. et Vulg. exprefferit. B R. 32 Hal. et Vulg. MARCELLV'S. g.
33 Ap. Hal. leganerit, abeít. GEB. — 34 Ap. Hal. fénfit, abeft. GEm. — 55
Ap. Hal. loco infcriptionis funt haec: VLPIANJVS lib. IL vefpon[orum.
. Ipfam autem legem orditur: lumiauo refpondit. teflatorem etc. Et fic malim.
De Junianio etiam dubito , licet ap. Gruter. p. 40. s. 6, occurrat:. IVNIA-
NIVS AMABILIS. "Vulg. habet: Iulianus vefpondit. BR. 36. Hal. effet.
GEB. 37 Hal. in margine: alias, accendere, GEB. 38 Hal. siv vajc
ijS4x«s , et vertitz cum dotibus. GE B. 39 Taur. Bevborum. GEB. — 40
Taur. IVbLENES. GER. 41 Hal. quae, typis errantibus. GEB. 42
Vulg. teflatorum, BR. 43 Hal. effe. GEB. 44 Exempla dabit lof. Aue-
ran. /. Interpr. Iuv. 139. GEB. 45 Taur. is BenisW. GEB. 46 Hal. Pof'

fe eum iuueuem. GEB. 47 Hal. exceffiffet. GEB. 48 Hal. incperet.
K Vvvv 3 49

DIGESTORVM LIB. XXXII.

$92
- - CC CC .
| LXX. VrPfANVS libro/XXEHE-ad-Sabinum/|Sx cvx | magis eft vt contineantur:.fi modo fuorum appellatione, eos,
T P . lana legetur, id legatum videtur, quod tinctum non eft, fed | quos fuorum numero þabuit, voluit contineri. .$..2. Eos |
f agpees, i ;av'q-oæug.g,"'. $. r. Siue autem facta eft, fiue infecta, lanae | vero, quos quis pignori hygothecaeue. dedit, fine dubio in- | [j
41: fw / , appellatione continetur. $.-2- Quaefitum eft, vtrum lanae | ter fuos legaffe videbitur debitor: creditor nequaquam. -$«-3.
m ,,, appellatione ea fola contineatur, quae neta non eft: an et ea, | Proinde fi quis /ferüos ** habuit *? proprios, fed quorum
" operas locabat, vel piftorias, vel hiftrionicas, vel alias fimi-

AY TO GF ..

quae neta eft, vtputa, ftamen et fübfemen ??? Et Sabinus et
5: netam contineri putat: cuius fententia vtimur. . $.-3. La-
nae appellationem eatenus extendi placet, quoad ?^jad telam
perueniffet. .$. .4. Et fciendum ?? fuccidam ?^ quoque con-
tineri, et lotam, fi modo tin&ta/non fit. .$.-5; (Lanae appel-

les: an feruorum appellatione etiamhos;legaífe videatur 792 !/ ho^

Quod et praefumi oportet: nifi contraria voluntas teftatoris
appareat. $.4. Eumqui venaliciariam vitam ** exercebat*?,
puto fuorum numero non facile contineri velle eiusmodi *?
mancipia: nifi euidens voluntas,fuit, *? etiam de his fentien-

L/;/&ï',,

L ul xefa. ; Jatione tomentum ?? non continebitur. $-6« Sed nec ea la-
F J 22: ) na, ex qua quis qüïgïle&imentum fecerit|valetudinis |vélde- | tif, nam quos quis ideo comparadiit, vt ilico diftraheret, mer-
4 s 1ühüdciarum gratia, continebitur. -$.-7. Ne ea quidem, quae | cis magis loco, quam fuorum habuiffe credendus ** eft. $. 5. |
m — fomentationis gratia parata funt vel medicinae , lanarum ap- | Vicarios autem./fernorum fuorum numero non contineri, Pom- / ; A b r
pellatione continentur. .$.-8» Sed et pelles lanatae conti- | ponius libro ,quinto, fcribit. | i
neantur? et hoc 55 lanae cedere, manifeftum eft. $. 9. La- LXXIV. PowPourvs libro/Vk-ad-Sabinu Jnin
d ieieee mantf- na legata, etiam leporinam lanam,|et anferinam, et capri- | quis füos feruos legauit, communes quoque continentur, et "ls h
ftm eft, ^ .mam credo .contineri, et de lignor2A ; quam ??j£pgiZvAoy ?? | in quibus vfusfructus alienus füit 9?.
2 appellant. .$.—re- Linum autem, lana legata, vtique non /)afT LXXV. VrPraANvs librojX wad,-Sa-bi-nuæJ Nv w«-
J.96€6 ^ * agontüpe /ïur J$. 1r-Lino autem legato, tam factum, quam.| »ers indiftin&te legatis, hoc receptum eft, vt exiguiores **
p ot. infe&um continebitur ^?, quodque netum] quodque in tela | legati videantur: fi neque ex confuetudine patrisfamiliae, ne- NY
d. eít, quod eft nondum detextum. — Ergo aliud in lino, quam | que ex regionis ?*, vnde fuit **, neque ex contextu tefta- *lff
inlana eft. Et quidem fi 5* tin&tum linum fit, credo, lino | menti poffit apparere. ia Jaliru
^(nsl,. Ccontinebitur. —S$-—s. Vjerficoloribus 9? videndum. eft, et LXXVI. Inxw libröWæmf Cy( ARTIS le-
zng. conftabat 93.apud veteres, lanae appellatione véfficoloria ** | gatis, nemo dicét fcriptás 9?9, et libros iam factos, legato m
non contineri: fedea 99 omnia videri legata, quae tinéta funt | cedere. Hoc idem et in tabulis eft, , &0-$, " 4 [ 4
et neta, quae neque detexta, neque contexta funt. Proinde | J5 LXXVII. llaVorLEsNvs 9* äl-ier/ZL,»æxwi;,;glauþi-Q'/fïlg 8 j J |
-quaeritur ,. an. purpura appellatione verficolorum 9* continea- | Cv w in fübftitutione legata fepetüntur, libertates etiam con-
tur? et ego arbitror, ea. quae tincta non fünt, verficolori- | tinentur. '* ; | n
bus non adnumerari: et ideo neque album, neque naturali- LXXVIIL PaAvrvs libro Il ielium, OvaAr- .M,W
ternigrum contineri, nec alterius coloris naturalis: purpu- | sz-rv.w eft, Stichum feruum ?? ex eo fundo ante annum K)
is abductum, et difciplinae traditum, poftea in b

eum fundum non;reuerfüm: an deberetur? Refponfum eft, Liseey . D g

& ftudendi caufa mififfet/?? , non quode fundo eum ?* alior- , 5 z^" "
fum transferr&&, deberi. $S—. MaAEvx FILI, QVOD IAM

|.Ugaia, — TAf autem et coccum, jquoniamy nihil natiui colófis funt 57,
7 contineriarbitror: nifi aliud fenfit teftator. .$.—E3. Purpurae.
autem appellatione omnis generis purpuram. contineri puto:

&. : * $ e —a e! e 3. 5
/ l'LabisfÁla. fed coccum non continebitur : fucinum 95 , etfianthinum/con--

tinebitur. Purpurae appellatione 'etiam fubtemen $? factjim
contineri, nemo dubitat: lana tinguendae purpurae caufa *9

deftinata non continebitur. CS
. .LXXI. In « libro/2eX,-ad Sabinum,/ Cv w fuae an-

X5 o tur, quos paterfamilias|fuorum ** numero habuit. -
OM Der wrvs ; LXXII. PAVLV.SJ' L0«j a8binum. EApEkMin
omnibus rebus, quas fuas quis legauerit, dicenda funt.//.-

Lguamihiess — LXXIIL V rx AwYs-libro, XXs-ed-Sabinume/ [Sv o5
ao gros, 2utem feruos 7* vel ancillas eos accipimus , qui funt'pleno
if Lehg; ATE teftantis: inter quos fructuarii non continebuntur. G.
p Cmïf&'z*w Sed qui bona fide teítatori feruiunt *?, fuorum 'appellatione

49 Id'eft: fpoute natum. Sed haec: fed Zv]eQv?e, ap. Hal. vt in aliis Tau-
relliana antiquioribus editionibus abíunt, BR. 50 Vulg. flamem et fubfla-
sien. BR. Hal. fubtegmen. 51 Hal. etiaum. — 52 Vulg. quo ad telam. Hal.
quatenus ad telam peruenit. BR. 53 Vulg. inferit: efj. BR. Etiam Hal.
54 Gothofr. in nota: füccida Hal. Taur. f'Ocidam , fed fctibere debebat: f'O-
Cidam. . Sed et Flor. ordinarius corre&or o in 4 conuertit, & R. Habent etiam :
fuccidam Pal. Y. II. IHI. BYNK. GER. 55 Gothofr. in nota: tormentum,
FHal. At' Hal. ita non. fcripfit: tormentum, fed tomentum. ^ Confudit Goth.
Heruagiana cum Haloandro. 55. 56 Hal. Sed etiam pelles lanatae conti-
nentur, nam et bas lanae etc. GE B. 57 Flor. ícriptum erat: et diliguorum,
forte: et ligmorum , (ed omnes habent: de liguo, vti eft corre&um Flor. In
Pal I. inueni: de Emo. BR. Reliqua Pal. I. III. IV. Otob. Bynkersh. habent
vt Taur. et ita quoque Hal. GER. 58 Hal et Vulg. inferunt: Graáeci. B R.
59 Id eft: Janam ligneam. Etiam Hal. vertit: ligneam. lanam , et addit: puta
quae go[fipinis aut eius genevis avbovibus depeclitur. G. 60 Hal. contine-
tur. 61 Hal. Et quidem etf. 62, Gothofr. in nota: 4/. de verficolori-
bus. ]ta Hal. et Vulg. B. 63 Hal. et conflat. GEB. 64 Vide Duker.
ad opufc. de Latin. Vet. ICt. pag. 197. BR. 65 Hal. zis,loco ea. GER.
66 Hal. et Vulg. verficolorium. B R. 67 Gothofr. in nota: Al. habent.
Ma Hal GEE. .68 Gothofr. in nota: Hal. fimpliciter habet : buciuum. G & B.

; cillae fiue ferui in teftamento fcribuntur, hidefignariividen-

TIBI MAXIMAM PARTEM FACVLTATIVM DEDE-
RIM, CONTENTYS ESSE DEBES ?* FVNDO SiÉM-

PRONIANO CVM SVIS INHABITANTIBVS, ID EST//len.,

FAMIÉJA, ET QVAE IBI ERVNT. Quaefitum eft de no-

minibus debitorum , et nummis. Eadem ?? epiftulam talem
mifit . ?^, ARGENTVM OMNES|ET SVPELLECTI-
LEM, QVODCVMQVE HABEO ??, TIBI DONO "5, g T
QVIDQVID IN PRAEDIO SEMPRONIANO HABEO:
an fupellex, quae in aliis ?* praediis vel domibus[effet, ad /
Maeuium pertinei*þt: et an ferui, quos ex eo fundo aliis le-
gauit? Refponfum eft, nomina et nummos non videri debe-
ri, nifi manifefte de his quoque legandis voluntas defunctae

69 Hal. et Vulg. fubtegmen. n R. — "70 Ap. Hal.cawfa,abeft. GES. — t
Hal. feruorum , et in fine: babuerit. GEB. 72 Vulg.legem orditur: Ser-
uos autem fuos. BR. 73 Taur.ferBiumt. GEB. / "74 Vaur.ferBos. GE B.
75 Hal. babuérit, — *6 Diu Flor. fuit: videtur. BR. — 77 Ap. Hal «
tam, abeft. GER. 78 Hal. exerceat. GEB. — 79 Vulg. buinrmodi. BR.
80 Hal. et Vulg. fmerit. BR. 81 Hal et Vulg. credendum. ER. $2
Hal.fit. GEB. — 83 Qui hic fint nummi exiguiores, dixi 1/. Obf. 13. BYN K.
84 Hal. neque ex patrisfamiliae, neque ex vegionis confuetudime. GE B. 85
Vulg. fuerit. BR. $6 Gothofr. in nota: feripturas. — Yta nempe ipfe Taur,
in margine, et Hal. in textu. Gez. — 87 Hal. IDEM, GER. 88 Flor. ,
olim erat: ex/Hipulatio. ^ Ordinarius tamen corre&tor reftituit: ex Plawtío. Vi-
detur fuiffe fcriptum in prioribus exemplaribus : ex palatio, ex quo deinde ve-
luti emendando fa&um: exflipulatio. BR. 89 Hal. mancipium , loco: St;-
cbwm ferumm. GEB. —— 9o Flor. eft: mifffftt. GEB. . 91 Hal. id. GEB.
92 Taur DEfES. GER. 95 Hal. Eidem. GEB. 94 Hal. mifit. G EB.
95 Hal. qui Flor. feruat, verba: quodcumque babeo ; parenthefi includit. Conf,

Bynkersh. J. Obfera. vlt. et Ducker. ad Opufc. de Latiu. Vet. Id. p. 360.

Keliqui habent : gzancumque, etiam pleraque MSS. Vat. et Otob. Flor. fet-

uant. BR. Reliqua funt: Pal. HI. IV. V. Barb. Bynkersh. Ap. Hal. parenthefis ad-

eft, nec tamen quicquam in margine notatum. GEE. $96 Hal do.GEBR. 97Ap.
* : a *

L mtungipia, fi

DIGESTORVM

d
adprobaretur: feruos ex isdem fundis aliis datos, deminuiffe
filii legatum: de arïento et fuppellectili, quae alibi effet, eum,

;..cuius notio eft, aekimaturum, vt id optineat, quod teftato-

ri placuiffe a legatario ?* adprobabitur ??.. $. 2: Praedia
quidám reliquit, adieCtis * his * verbis, vTI A ME POS-
SESSA SVNT, EY QVAECVMQVE IBI ERVNT, CVM
MORIAR. Quaefitum eft de mancipiis, quae in his praediis
morata fuerunt, veloperis ruftici caufa, vel alterius officii,
ceterisque rebus, quae ibi fuerunt in diem mortis: an ad lega-
tarium pertinerent? Refpondit *??, ea omnia, de quibus quae-
reretur,. legata videri. $. 3. PETO VT FVNDVM MEVM
-QAPANIANVM * GENESIAE ALVMNAE MEAE AD-
SCRIBATIS DVCENTORVM AVREORVM, ITA. VTI
EST ?. Quaeritur, an ? fundóet reliqua colonorum, ff man-
qua ^ mortis tempore iin eo;fuerunt ?, debeantur?
efpondit 5, reliqua quidem colonorum non legata, cetera ve-
rovideri illis ^ verbis, 1T A9 v Tx Es , data. $. 4. lllud for-
taffe ? quaefitufüs;fit aliquis, cur argenti appellatione etiam
fattum argentum comprehendetur *?: cum, Ífi marmor lega-
. tum effet * *, nihil praeter rudem materiam demonítratum vi-

L1'zue3€ deri poffe 1*? cuius haec ratio traditur: quippe ea, iquag ta-

lis naturae/fint, vt,faepius in fua redigi poffint initia , ea ma-

^fteriae potentia Lyijfä,' numquam vires eius effugiant. $. 5.
Coccum quod proprio nomine appellatur, quin verficoloribus

i3

LIB. XXXIL.

$23
rit, ac rurfus area ?? fit, quamquam tunc peti non poterat,
nunctamen debetur. $. 3. Seruus quoque legatus, fi inte-
rim manumittatur, et poftea feruus factus fit, peítea ?* pe-
ti poteft ??. | $.
LXXX. InEM libro"XXXV...Digeftorum.)
CTIM heredes inftitui, aut coniunttim legari, hoc eft: to-
tam hereditatem, et tota legata fingulis data effe, partes au-
tem concurfu fieri. m | :
LXXXI. MopESTINVS libräïïägäpiffereäiamm.
SERVIS legatis, etiam ancillas quidam deberi recte putant :
quafi commune nomen vtrümque fexum contineat. Ancillis
vero legatis, mafculos non deberi nemo dubitat. Sed pueris
legatis, etiam ?? puellae debentur. ld non aeque, in puel-
lis pueros contineri ?^, dicendum eft. — $. r. Mulieribus vero/
legatis, etiam virpines debentur: ficuti viris legatis, etiam

2

pueros deberi refpondetur. -$—e: Pecudibus autem legatis,
et boues, et cetera iumenta continentur. .$—3. Armento au-

d * P . H "
tem legato , etiam boues contineri conuenit, non etiam gre-
ges ouium et caprarum. .$.—4e Ouibus legatis, neque agnos,
neque arietes contineri quidam recte exiftimant. $. 5. Oui-
um vero grege legato, et arietes et agnos deberi nemo du-
- LXXXII. IpzeM libro PX«Reguleram | SkRvvs,
quiin fundo morari folitus erat, fi fugerit; Ticet poft mor-

z

: "d em. 2erunl .

i s ww
Li -)L,C/,W £ ^ Cs

cederc;, nemo dubitatát. ^ Quin minus porro coracinum
aut ifrinum ** aut melinum füo nomine, quam coccum pur-
puraue defignatur?: $. 6. Cum vir ita legalfet, Qv AE v x o-
RIS CAVSA PARATA SVYNT, EI DO LEGO;-ego apud
L 9;4;"eyglPraetlöremLfïdeicöinmiffarium petebam etiam res aeftimatas,

tem teftatoris adprehendatur, fundo legato, vt inftructus eft
etiam ipfe legato ?? cedit. - - :
LXXXIIL IpEmw libro /X,—Refponferum.; Qvonp
his verbis relictum eft, oQvriDQV1D EX HEREDITATE
BONISVE MEIS AD TE PERVENERIT, CVM MORIE-

; f* 53 quarum pretium in dote| erafft !5, nec ogtinu*ifj quafi te- | RIS, RESTITYAS, 7^ fru&tus, quos heres vinus percepit,
! C.4/ — dtator non fenfiffet de his rebus: ïqum .fi in yfud *9 eius | item quqïgru&uum vicel?* funt, non venire placuifle38: nec — /. tG«
ijedd Jlgio datae fint, nihil intereft , ab ipfiy ^*., an ab alio comparatae | enim. quicquam proponi, ex quo de his quoque reftituendis
E C funt **, pofteaapud Aburnium Valentem inueni ita relatum: | teftatricem rogafle, probari poteft 5?. .$. 3. Idem teftator
UL .*wwuem., mulier res&eftimatas in dotem dederat, ac deinde *? maritus | qui libertis fideicommiffum relinquebat, fubftitutione inter
' fiex, ei legauerat his verbis, QVAE EIVS CAVSA COMPARA- | €05 faCta expreifit, vt poft mortem extremi ad pofteros eo- ,

rum pertineret! Quaero, cum nemo alius fit, nifi libertus ! ( 7CX

TA EMPTAQVE ESSENT ^?: dixit,. emptorum parato-

rumque appellatione non contineri ea, quae in dotem data ef--
maritus eas res, pofteaquamjipfius, factae effent ,.

fent: nifi ff :
in vxoris vfum conuertiffet. .$.-7. Rebus, quae in fundo funt,
legatis acéedunt etiadín ea, quae tunc non funt, . fi effe fo-
lent ?*: nec, quae cafü ibi fuerunt, legata efftimantur.
LXXIX./Ckrsvs libro7LX--Digeftesum. $1 cHO-
mRvs aut familia legetur ??^, perinde eft, quafi finguli ho-
mines legati fnt. -$e— His verbis, QVAE IBI MOBILIA
23 MEA ERVNT, DO LEGO, nummos ibi repofitos, vt
mutui darentur, non effe legatos Proculus ait: at eos, quos
praefidii ?^* caufa repofitos habet ^* , vt quidam bellis 29 ci-
uilibus faCtitaffent ?*, eos legato$contineri: et ?? audilfe fe
rufticos fenes ita dicentes pecuniam Ííine peculio fragilejéf
effe; peculium appellantes , quod praefidii caufaj feponeretur
29. ( 2. Area legata, fi inaedificata medio tempore fue-

Hal als, abeft. GEB. 98 Hal. legatorio, per manifeftum fphalma.
GEB, 99 Vulg. probabitur. BR. 1co Hal. et Vulg. vefpondi. BR. — 1
Gothofr. in nota: A. Campanum. 1ta Hal. Sed Flor. non adeo antique w
primae fyllabae ca eft adícripta, vt nunc fit: Campanianwm , etita Vulg. BR.
2, Hal. ducentis aureis, vti efl. GEB. 3 Hal inferit: cum. GEB. 4
Hal. fi q44€, GEB — 5 Flor, fa&um: fueriut. BR. — 6 Hal. refpondi. GE.
* Ap. Hal. ;llis, abeft, GER. 8 Ap. Hal. ita, abeft. Grs. 9 Ap.
Hal. fortaffis. GEB. 10 Hal. comprebendatur. G E B. II Hal. efj. GX B.
12 Hal. poffit, Vulg.poffet. BR. 13 Hal, crociuum, GEB. 14 Hal, et
Vulg. byfgznum. BR. 15 Videtur legendum: z2 dote erat, ita mox: con-
aerti[fent, Ícriptum , pro: comuertiffet. Ynterea omnes habent: im dotem erat.
ERR. Etiam Hal. GE . I6 Hal. in vfu. GEB. 17 Hal. ipfo, quod re-
étius. BR. 18 Vulg. fint. BR. 19 Hal inferit: dotem. GEB. 20
Hal.parata famt emptaque. GEB. — 21 Hal folebant. GEB. 22, Hal. le-
gatur. GEB. 23 Yaur. MOZILIA. GER. 24 Conf. Duker. ad Opnfc.
de Latin, Vet. ICt. p. $6. àd fin. BR. Adde ad h. $. Aueran. IL Interpr.

"

zium/. Nv»rkn conftitutum eft a Principe, vtet non adie-

eius., gui extremo ,52 mortuus eft, an is ad fideicommiffum
admitti debeat ? ,Refpondit, pofterorum appellationé Aiberos
tantummodo ^*, ,non etiam libertos eorum, quibus fideicom-

miffüm relictum eft , -&deieommiffe- contineri ,

| nequaquam in-
certum eft.... . 5 v s TAE
LXXXIV. aj rgx vsj*? libroTi-exCalfio. Cvr,
quae Romae effent, fegata funt, ei etiam quae cuftodiae cau-

ía in horreis extra vrbem repofita funt,, debentur.

Wis. LXXXV. Powroxurivs libro/H—

&o hoc w & v w, fi qUis corpus alicui leget, et ita fentiat,
vt ita *? demum praeftetur, fi fuum fit: ita valere legatum,

vt appareat, magis fententiam legantis, |non) hoc verbum / !*

ME v M, refpiciendum effe, et ideo elegans eft illa diftinctio,
vt quotiens certum corpus |legatur; ad praefens tempus ad-
» | iectum

Iw.29.GER. — 25 Hal baberet. GER. — 26 'TYaut. Vellis.GER. — 27
Hal. vt quibusdam bellis ciuilibus factitaffet , €t in margine: alias, quidam el-
lis cinilibus fadlitaffent. — 28 Hl et Vulg. inferunt: faepe. BR. — 29 Vulg.
reponeretuv. BR. 3o Hal. inferit: fa&a. GEB. . 31 Haec vox Flor. vn-
cis inciufa eft, fed non adeo antiquis: videtur omnino ex antecedentibus irrep-
fiffe, Reípuunt eum editi omnes, praeter Baudozam , immo et ommes fcripti,
quos confului. p R. Refpuit et Hal. MSS. funt Pal. L. Il. III. Vat. Barb. Otob.
Bynkersh. GE B. 32 Hal in margine: elias, wom potefi. — Vide Ant. An-
guítin. J. Emend. 3. Defendit quoque Flor. Goeddaenus de contrab. et comnitte
flipnlat. c. 12. w. $. BR- 453 Ap.Hal. et pueris etiam legatis puellae. G B«
34 Ap. Hal pueros contimeri, abíunt. GEB. 55 A». Hal. legato, abeft.
38 Hal placuit GE B. — 39 Hal et Vulg. pofft, 8m. — 40 Vid, Ducker. ad
Opuft. de Latiw. Vet. ICt. p. 417. im fime. B. 41 Hal et Vsg.
tantum, BR. — 42 kia. Idem. GEPR, 43 Ap. Hal ita, abeft. Gxm.
44

6 /DIGESTORVM LIB. XXXII

*
ie&tum ^^ hoc verbum Mv *?, non faciat condicionem: , fet inftru&ior, deberi conuenit: colonorum reliqua non de-
fi'vero incertum corpus legetur, velutiita; vrNA/wEA/*$,| bentur. $. 2. Pater filio ** tabernam purpurariam cum fer-
VESTEM MEAM, videatur pro condicione hoc verbum effe | uis inftitoribus et purpunis, quae in diem mortis eius ibi fue-
MEA ^?, vt ea demum, quae illius fint *?, videanturlegata: | runt, legauit: neque pretia purpurae condita4 neque debita, |
quod non puto fortiter poffe defendi, fed potius et hicveftem, | neque reliqua legato contineri placuit. $..3. TriT:0 s£&ra- |
vel vinum, quod fuorum numero habuerit, hoc legatum e(- | NA. PRAEDIA, SICVTI COMPARATA SVN T, DO,
fe: fic enim refponfum eít, etiam quod coacuerit *? vinum | Lgao: cum effent Gabiniana $? quoque fimul 93 vno pre- . ;
legato cedere, fi id vini numero teftator habuiffet. Plane in | tio comparata, non fufficere folum argumentum emptionisjre- . ^^*
mortis tempore. ?? collatum hunc fermonem, | vks EM | fpondi, fed infpiciendum, an litteris et rationibus appellatio-
QVAE MEA ERIT, fine dubio pro condicione accipiendum | ne Seianorum Gabiniana quoque continentur $^, et vtriusque ,.
puto: fed et s'rTCHVM, Qv1 MEVS ERIT, puto pro con- | poffeffionis confufi reditus, titulo Seianorum accepto jlati ef- |./ *2^
dicione accipiendum: nec intereffe, vtrum ita, Qv1 MEVvS |fent. $. 4. Balneas legatae domus effeJportionem conftabat z / Ja;';ym,,
Con hus $s. ERIT,8nita, s; MEVS ERIT: Vtrubique condicionem eam | quod fi eas publice praebuit, ita 9? domus effe po riionem 156
uv us eífe 5*. Labeo (tamen| fcribit, etiam in futurum tempus col- balneas, fi per dotnum quoque intrinfecus adirentur $9 , et
-T latum hunc fermonem Qv1 MEVS ERI1T, pro demonftra- | in vfu patrisfamiliae vel vxoris nonnumqüam fuerunt, et mer-
tione accipiendum. — Sed alio iure vtimur. | cedes-eins-^7 inter ceteras meritoriorum domus rationibus

C z

LXXXVI. PnocvLvs libro /Ve-Epidularum. / S1 | accepto ferebantur, et vno pretio comparatae, vel inftructae
1TA legatum eft, poMvM, QVAEQVE MEA IBI ERVN'T, | communi coniunctu; *9 - fuiffent. $- 5. IQuii domum poffide- L/ 2«
CVM MORIAR: nummos ad diem exactos a debitoribus, vt | bat, hortum vicinum aedibus comparauit, ac poftea domum
: aliis nominibus collocarentur, non puto legatos effe. Et La- | legauit: fi hortum domus. caufa comparauit, vt amoeniorem d
beonis diftinctionem valde probo, qui feripfit, nec quod cafu | domum ac falubriorem poffideret, aditumque in eum per do- "
abetfet 5?, minus effelegatum: nec quod cafu ibi fit, magis | mum hiabuit, et aedium hortus 9? additamentum fuit, domus " (

efle legatum. — : — — | legato continebitur. $. 6. Appellatione domus infulàm quo- . T
| LXXXVIL Pavrv sZfibro/esad-lepem-Iuliam-et Pa- | que iniun&tam *? domui ** videri, fi vno pretio cum domu i
pimm./ ET fideicómmiffum, ét mortis cáufa dornatio appella- | *? fuiffet comparata, et vtriusque,penfiones/ fimiliter accepto
tiobe legati continotlf ??. .* — 9 — AUR | latas rationibus oftenderetur. . — / j'4jf(cencs, |
j:zUt LXXXVIILiIDEkw.-5*brofV-—adlegemduliametPa-| ^ — XCIL Pavrvs libro //XHI z Refponforum. / Sz. wi-
piam.// LANA legata; veftem, quae ex ea fatta fit, deberi | ux MaAEvt1A ET Nia1D1A *? piLIAE MEAK/HEE-
non placet. .$.—r. Sed et materia legata, nauls, armarium- | DES ERVNT, TvNC MAEVIA E MEDIO SVMIT, n
ue ex ea factum, non vindicetur ??.. $.-?. Naue autem le- | PRAzCIPITO 74 SIBIQVE HABETO FVNDOS MEOS *Jf'flwq"

"Ya r

gata diffoluta, neque materia, neque nauis debetur. $. 3. | ztuLLv M ET 1LLV M CVYM CASVLIS ET CVSTODIRVS | Jm
Matla autem legata, fcyphi ex ea facti, exigi poffint . — |oww1vM HORVM FVNDORVY M,[ET CVM HIS OMNI- |- ; 2, Jj
LXXXIX. DIpxw libroJME-ad-legem-Iuliam--et-Da- | Bvs AGRIS, Qvt AD CONIVNCTIONEM CVIVSOVE X n
-piamz- RE coniun&ti videntur, non etiam verbis, cum duo- | EOR VM FVNDOR VM.,EMPTIONE, VEL QVOLIBET|-4a 255 t
bus feparatim eadem res legátur. Item verbis, non etiam re, | AL TO caAsv ppïxïäEïINï)i ITEM CVM OMNIBVS EE r/
; $SCrto. QoevVY

I feek Vs "Trrio g£* SkTO FVNDVIM| AEQVIS PARTIBVS DO | MANCIPIIS, PÉCORIBVS, IVMENTIS, CETERISQVE ,5/;, ^ /.. ;- |
: LEGO: quoniam femper partes habent legatarii, Praefertur | vNIVERSIS SPECIEBVS, QVAE IN ISDEM FVNDI Sy fs cononapine, il
igitur omnimodo ceteris, qui-e& re et verbis coniunctus elt. | QYv OvE& EORVM, cvM IMORIAR, ERVNT: VTI OPTI-'"" r m *,ï;:g.mïwf
Quod fi re tantum coniunctus fit, conftat non effe potiorem. | M1 MAXx1MtIQVE SVN T, VTIQVE EOS IN DIEM MOR- , .. . | |
Sivero verbis quidem coniunctus fit, re autem non: quae- | r18 MEAE POsSEDI ; ET, VT PLENIVS DICAM, ITA' M
ftionis eft, an coniunttus potior fit? et magis eft, vtet ^" | vrx ctvpvN TvR 75. [n fündo autem vno ex his qui prae-
ipfe praeferatur. :j ! legati funt, tabularium eft, in quo funt et complurium man-

U. —— XC. r In g w ?? libro]V;-ed-legem-Tuliam-et- Bapiam./| cipiorum emptiones, fed et fundorum et variorum icontfá- t «
PPR.,. NowiNATIM legatum accipiendum eft, quod a quo lega- | &uum infirumenta, [praeterea et nomina debitorum. Quae- - 35,,,7 | —
g2 tum fit, intellegitur: licet;nomen pronuntiatum non fit. ^ |ro, an inftrumenta communia fint? Refpondi, fecundum ea, — . '
at t X !.QWQPINIANVVS 3? lib.JN forum,/P n A k- | quae proponuntur ?5, inftrumentajemptionum , item debito-
s piis per praeceptionent filiae datis cum reliquis aCtorum et rum, quae in fundo praelegato fþmahferunt, non videri le-
colonorum, ea reliqua videntur legata, quae de reditu prae- | gato contineri. $. r. His verbis domibus legatis, FIDEI m
(yliorum in eadem caufa manferunt: alioquin pecuniam a eolo- HEREDVM MEORVM COMMITTO, VTI SINANT EVM
mis exaCtam, et in Kalendarium in eadem regione veram, | rABERE DOMYS MEAS,- IN QVIBVS HÁBITO, NVL-
reliquis non contineri, neque colonorum, neque a&torüm, | Lo o MNINO EXCEPTO, CVM OMNI INSTRVMEN-
| facile conftabit *?, tametfi nominatim a&ores ad fifiam per- | To, ET REPOSITIS OMNI Bvs, non videri teftatorem -
LUw. tinere voluit. $. r. Ex his verbis, Lvcro T 1710 PRAx- | de pecunia numerata, aut inftrumeptis debitorum fenfiffe. |
DIA MEA ILLA CVM PRAETO RIO, SICVT A ME IN|- XCIII. ScAEvora libro 3 «-Refpon: *' Lvy- |
: DIEM MORTIS MEAE POSSESS/ASVNT,DO:inftrumen- | c1vs Titius teftamento fuo cauit, nec vllo ** modo prae- . | '
tum rufticum, et omnia, quae ibi fuerunt, quo dominus fuit- dium, fuburbantty aut domum heres alienaret ??: filia eius — — L
44 Ap..Ha. adieclum , abeít. GEs. 45 Taut. merbuMewm. GER. 46 | inferit: cum Seianis. BR. .64 Hal. et Vulg. continerentur, g R. 65 0
Hal. þmfent: et. GEB, 47 Hal. boc verbum , mea, effe. GE B. 48 | Vulg. inferit: demum. BR. 66 Hal. adibautur. GEB. 67 Ego accipio: i
Vulg. fuut. BR. 49 Taur. coaQüerit. GER, — 50 Hal. et Vulg. tempus. | eius, fcilicet: vfus. BR. 68 Id eft: coniunélione, Kal communi Ciure ) :
B R. 51 Hal. vtrobique enim conditionem ine(fe. G E B. 52 Hal. abfit. | coniunctae fuiffent. Et in margine ad illam parenthefin ftellula flgnatam; alias
GEB. — 53 Hal et Vulg. coutinetur. BR. —— 54 Hal. ipfum nomen ICti | deeff. alia$, commmmhiter comium. BR. 69 Taur, bortOs. GE&. . 70 Hal. '
repetit: PAVLVS. GEE. — 55 Hal. vindicentuv, G E s. 56 Flor. fa&um | et Vulg. iuncam. — Vide tamen L. 57 fupra Locati, B. 21 Vulg. inferit: l
D TE P. i ità omnes, B. Etiam Hal. GEg, 57 Ap. | legatam. BR. 72 Hal. domo. GER. 75 Taur, NEGIDIA. íed fcribi 1
Hs . abel GER. — 58 Hal rurfus: PAVLPS, GE. — $9. Hal. PAV- | debebat: NeGIDIA. B&. — 74 Hic rede Tanr. PRAECePITO, sm. — Sed G
LVS. GEB. 60 Taur. conflaVit. Hal. couflat. GER. . 61 Hal.etVulg. | et Hal. praecipito, GEB.—— 575 Hal. et Vulg. clauduntazv. 9 R. 76 Hal. et- ;
d

jiiae, BR. 62 'Taur. bic et paulo poft: GaVinisma. G B. 63 Vulg. | Vulg. proponerentwr. BR. — 77 Hal, fito ita cauit: nwllo wtodo, GEB. — 78 Hal;
| n DEU qi t alienet.

d ^*.4- i
L 4fh

, j

| daj Jn*i n

vtl
| iiæ r:n-täw

. l * *
H

3 n
Amini
j
)l
j
J
hi ] ,,,,.
"L 4
j

DIGESTORVM

heres fcripta heredem reliquit filiam fuam: quae easdem res
diu poffedit, et decedens extraneos heredes inítituit. Quae-
.5 Xditum eft, an praedia pertinerent ad Iuliam , quae Lucium Ti-
L. /^, £ium teftatorem patruum maiorem habuit? ;Refpondit *?, ni-
. hil proponi contra voluntatem defuncti fattum, quo minus ad
heredem pertineret 5?, cum hoc nudum praeceptum eft.* $. r.
SEMPRONIAE MYLIERI MEAE REDDI IVBEO AB
HEREDIBVS MEIS CENTVM; AVREOS, QVOS M V-
TVOS ?* ACCEPERA M. Quaefitum eft, fi hanc ?? pecu-
. , La fcO - C ^ 40 ;
niam, vt debitam Semproniáà petens victa fit: an fideicommit-
fum peti poffit?, Refpondit, fecundum ea, quae proponeren-
tur, poffe ex cauffa fideicommiffi peti, quod apparuiffet non
fuiffe ex alia caufa debitum ?3. — $. 2. Quidam praedia legauit
libertis, adie&tis his verbis: v TI A ME POSSESSA SVNT,
ET QVAECVMQVE IBI ERVNT, CVM MORIAR. Quae-
fitum eft, an mancipia, quae in his praediis morata in diem
34 mortis patrisfamilias fuerunt operis ruftici caufa, vel alte-
rius officii, ceteraeque res, quae ibi fuerunt, ad legatarios
«D, .. pertineant? (Refpondit; pertinere. $. 3. Quaefitum eft , an,
^ . quod heredes fratribus rogati effent reftituere, etiam ad fo-
Al-i*?, rores pertineret ? Refpondit, pertinere, nifi aliud fenfiffe te-
ftatorem probetur. $. 4. Collegio fabrorum fundum cum
Li e/t, filuis, quae ei cedere folent, vti optimus maximusque jeffet!,
/ . Jegauit.. Quaero, an ea quoque quae in diepí ?? mortis ibi
fuiffent, id eft, faenum, pabulum, paleaA$, item machina ?7,
vafa vinaria 99, * id eft, cuppae, et dolia quae in cella defixà
u futit, item.granaria * legata effent. jRefp ,.gg:djg, non reü&e—peti.,
L^** quod legatum non effet). $. 5. Ex parte dimidia heredej? ? infti-
Ls /,,,.D'kf(- tuto, per praeceptionem fundum legauit, et ab eo ita petit ?^:
Doeaíf- 7- BEO: VIEEOVUELIS DOSFEREDEM TIBI RECIPERE IN

vM,COGNATVM TVV M. Quaero,,an pars fundi ex cau-
. fa fideicommiffi nepoti deberetur? , Refp
^WipiassXCIV. V ALENS ?^ libro E-FideicommHiorum)
Qvrcomplurésibertos relinquebat ??, tribus ex his fundum

|L 1 twarzla legauerat: et petierat, vticurarent, ne,gs nomine fuo exiret.

L] * e

& b cautvelor, Quaerebat4ó5,, ex tribus qui primus.moriebatur, vtrum vtri-

que, vel alteri ex his, qui fibi in legato coniuncti effent, re-
linquere partem fuam deberet: an poffit vel alii 'COnliberto fuo
eam relinquere? Placuit, etíi voluntatis quaeftio effet, fatis
illum fatcturum, et fi alii relisquiffet ?. q[Qiiod fi nulli de-
diffet: occupantis, an omnium conlibertorum: et num eorum
tantum , quibus pariter legatum effee, petitio fideicommiffi eí-
fét, dubitabatur? et Iulianus reCte omnibus deberé ?5 pu-
t tanmt ^* Pa ! us ' |

QvisOovis MIHI HERES ERIT, DAMN A$S

r " N,. Á
- :Loerwn

ESTO DA-
RE, FIDEIQVE EIVS COMMITTO, VTI DET QVAN-
TAS SYMMAS DICTAVERO, DEDERO. Ariíto res quo-
que corporales contineri ait, -vt-praedia, mancipia, veftem,

argentum: quia et hoc verbum Qv AN TAS non ad numeratam

alienet. GEB. 79 Hal refpondi, et ita per totam legem. GEs. — 80 Hal.

et Vulg. pertimerent, quod malo. BR. — 81 Hal. et Vulg. sutuo. BR. 82
Vulg. eain. 5 R. 83 Hal.jdebitam. GEB. 84 Vulg. zu die. hR. 85
Vulg. rurfus: n die. BR. 86 Flor eít: paleam, et ita Taur, Sed Hal. et

omnes: palea, et reGte. llla z4 eft a terminatione antecedentium vocum. BR.
$7 Hal. macbinae. GEB. 88 Taur. Dafa Binaria. GEB. — 89 Vulg. bae-
yedi. B R. Mea fententia recte, et Taur. dare debebat: beredE. — Adde Van de
Nater. ]. Obf. 1. GER. 9o Vulg. petijt. BR. Sed et Hal. et re&te. Tau-
rellii erat ícribere: petlt. GER. 91 Vulg. Claudium. BR. 92, Hal. et
Vulg. VLPIANV'S. BR. 93 Hal. reliquerat. GEB. 94 Hal. et Vulg.
quaerebatur, Et ita Flor. a folita manu eft factum. BR. 95 Hal. reliquiffet.
GE B. 96 Forte: deberi. lta etiam in fine antecedentis legis erat: debe-
ye, BR 97 Taur. putaBit. GEB. 98 Vulg. praelegatione. BR. 99
Hal. appareret. GEB. 100 Flor. initio fcriptum erat: appellatione, wt vi-
deri poffit , legendum effe: fummae appellationem fimil;ter accpi debere, Sed

4

| PATERFAMILIAE ?

: Q. ac .
FVNDO lvLIANO MEO, QVjEM AMPLIVS [PE RECI-
PEREIVSSI, CLODIVM ?* VERVM, NEPOTEM ME-.

|/^y:., XCVIIL -T5 wj libro 1fi de--forma-te
S1 plures gradus íint heredum, et fcriptum fit

! tuY. GER.

LIB. XXXII.

$35

dumtaxat pecuniam referri, ex dotis relegatione ?* et ftipula-
tionibus emptae hereditatis apparet ??: et sv w MA & appella-
tio *?? fimiliter accipi deberet ^, vt in his argumentis, quae
relata effent, oftenditur ^: voluntatem praeterea defünGi,
quae maxime in fideicommiffis valeret, ei fententiae fuffraga-
ri: neque enim poft eayí praefationem adiecturum teffatorem
fuiffe res corporales, jfijdumtaxat pecuniam numeratat prae-
ftari voluiffet. , |
XCVI. Gairvs libro/ IE-Etrdeieomamitosum. . Sr Ti-
tius ex parte heres rogatus fit Maeuio hereditatem reftitue-
re, et rurfus Titio coheres eius rogatus fit partem fuam,
aut partis partem reftituere: an,hanc quoque partem, quam
a coherede ex fideicommiffo regipit ?, "l'itius refütuere Mae-
uio debeat, Diuus Antonidus confultus refcripfit *, . non
debere reftituere: quia hereditatis appellatione, neque lega-
ta neque fideicommiffa continentur. . NTP
. XCVII. Pavrvs libro7HeDeeretorum./, (Osrp1vs
quidam, inftüituta filia Valeriana herede, aCtori fuo ,. Antiocho

] ( anjtcc n

data libertate , praedia certa, et peculium, et reliqua ? félega- :

uerat, tam fua, quam colonorum: legatarius proferebat

*

manu patrisfamiliae reliquatum *, et tam füo, quam colono-
rum nomine: item in eadem fcriptura adiectum in hunc mo-
dum : ITEM QVORVM RATIONEM REDDERE DE-
BEAT, SCILICET QVAE ^ 1N CONDITO HABVERAT
3 » FRVMENTI, VINI, —T-CETE-
RARVM|RERVM, quae et ? ipfa libertus petebat, et ex re-
liquis effe dicebat, -et-apud Praefidem optinuerat, | Ex diuer-
fo cum diceretur *9, reliqua colonorum ab eo ;1ïgäl'pet;3:i1, nec
propria: diuerfam autem caufam effe eorum , quae in condi-
to effent: Imperator interrogauit partem legatarii, quaeren-
di caufa: pone, inquit, in condito centjäs *I aureorum ef-
fe, quae in vfum fumi folerent, diceres totum, quod effet
reli£ctum in arca, deberi? et placuit, recte appellafle. A par-
te legatarii fuggeftum eft, quaedam a colonis poft mortem
patrisfamiliae exacta:jrefpondit, hoc quod poft mortem ex-
aCctum fuiffet, reddendum efle legatario.

I Pc^wd

U &
HdHIICTELQE aítoanio 1

HERES.
MEVS DATO: ad omnes gradus hic fermo pertinet: ficuti
haec verba, QVISQVIS MIHI HERES ERIT. Itaque "

" . , L.r 3 * m
quis velit non omnes heredestegatorumipsaeftatione onerare, ) .

fed aliquos ex his, nominatim damnare debet.

tione, " SERvzis vrbanis legatis, quidam vrbana mancipia
non loco fed opere feparant, vt licet 3n praediis rufticis fint,
tamen, fi opus rufticum non faciint, vrbanui,videntur *?. Di-
cendum autem eft, quod vrbani intellegendi funt *?, quos

paterfamilias inter vrbanos adnumerare folitus fit: quod ma-

| ximeJex libellis familiae, item cibariis *^ deprehendi poterit.

&f Venatores et aucupes vtrum in vrbanis, an in rufticis
contineantur, poteft dubitari: fed dicendum eft, vbi pater-
familias moraretur *5, et hosalebat, ibi eos numerari. . $..2
: Mu-

correCtio iuftae aetatis eft. BR. 1 Vulg. debet. B R. 2, Hal. oflendere-
3 Hal. recepit. 4 Taur. vefcriBfit, GESR. 5 Credimus
effe legendum: veliqua. legauerat ; repetita nempe eít fyllaba anterioris vocis
initialis. Neque enim de dote hic fermo. Ft ita omnes, etiam MSS, nifi quod
in Pal. II. vox: legauerat, penitus abfit. Nempe non intellectum fuit hoc vo-
cabulum: religua. — inde in Pal, Ul. et IV. et peculium ei legauevat, et veli-
qua. In Vat. et peculium. veliqusum legauerat. n Barb. et peculium veliquum
ei legauerat. BR. Habent autem: reliqua legauerat, Pal 1. V. Otob. Sed
Bynkersh. cum Pal II et, IV. facit, Hal. quoque: religua legauerat. G E B.
6 Hal. patrisfawilias velinquatum, íequenti etiam: et, negle&o. GEB.
7 Hal. fi quae, loco: fciicet quae. GEB. 8 Hal. paterfamilias. GEB.
9 Vulg. 4'ae ab ipfa. BR. 10 Vulg. contradicebatur. BR. 11 Hal.
centiens. Tu vide Ant. Auguftin. Il. Emend. 6. ER. t Iof. Aue-
ran. ]. Interpr. Iur. 24. GEB. I2 Hal et. Vulg. vrbama videantur.
B R. 13 Hal fint. 14 Taur. cFarüis, GEB. i3 Hal morabatur.

XXXX 16

irsctsapegqunee
"""*J- *
'I

J^ne,

DIGESTORVM LIB. XXXIL

Muliones de vrbano minifterio funt: nifi propter opus rure- | rum non effe legata: cetera vero videri illis verbis ITAY'TI

$96

4 4sm. fire teftator eos|deftinatos habebat. .$.—3. Eum, qui natus | s T data. b
^. eft ex ancilla vrbana, et miffus in villam nutriendus , interim CII. Ipx w libro/VH--Bigeftorum,/ Hs .verbís le-
in neutris effe quidam putant: videamus, ne in vrbanis efíe Hüplf ? vonertir EAEJLA TEUM D ncudted orus
intellefgatur ? quod magis placet. $. 4.-Sezuis leCticariis le- | j,. QVinovem/ TX wrs -6 OiNt *D*ITV verlbict n as
| gatis ;! fi idem lecticarius, fit et cocus : accedet legato. . $. 5. MEMBRANTVIISMEA MANVSORIPTIS Ao9wTrWRL 4
Si alii vernae, alii curfores legati funt, fi quidam et vernae BVNTVR,NEC EA SINT EXACTA ^^, CVM MORIAR, 77 NI
et *5 curfores fint, curforibus cedent: femper enim fpecies | , iC 1 h AprONES MEAS Rs mA T EO N M i
generi derogat. . Si ** in fpecie, aut 1n genere vtrique Hobi o uv gGNES D KUroSRI AU TERM CL .
plerumque communicabuntur. — RiM: hic chirographa debitorum, et pecuniam, cum effet
Jueh.i. . C.lIAyorzxvs 7*/libro/ Ti-—ex-Poferioribus-Ls- | profe&turus in Vrbem, in lateralibus condidit: et 4? cfiro- ETU
. —peenmi&)- HERES MEVS DAMNAS EkSTO Lvcrio Tr- | graphis exaéctis, qu&m pecunia erogata, reuerfus in patriam. ;
TIO STiCcHVM SERVVM MEVM REDDERE: Vel| poft biennium alia C)iiirog.rapha:prgedicrtlr.rz , quae poftea com-
itàj ILLVM SERVVM MEVM ILLI REDDITO. |Ca-| parauerat, et pecuniam in lateralia condidit. Quaefitum eft,
;ï-a"eägfcellius:- ait, deberi: neque id Labeo improbat: quia qui | an ea tantum vuhäþur nomina ei lggaiïe, quae poftea reuer- T2
» reddere iubetur, fimul et dare iubetur. $. r. Duae ftatuae | füs in hisdem ^^ lateralibus condidit *5 ? ;Refpondit ^9, fe-; ^*«
F J duwnt marmoreae(cuidam nominatim: item omne marmor ergj;)lega- cundqm ea quae pr.oponf/entur, non deberi ; quae mortis tem- D
t GN tum. Nullam ftatuam marmoream, praeter duas, Cafgellius | pore in his lateralibus effent, et membranis manu étüs fcri- ! [330"
putat deberi. Ofilius *?4- Trebatius contra: Labeo Caftgellii . ptis c.ontinef'entx.ïr. - I[dem *f? | qüaeü,*?, :an cum emptiones
fententiam probat: quod verum puto: quia duas ftatuas le- | praediorum in hisdem lateralibus condiderat 45, praedia quo-

'* gando, poteft videri non putaffe in marmore fe ?? ftatuas le- que legato cedant? Refpondit, non quidem manifefte appa-i / /'äv
| gare. $. 2. VXOR1 MEAE * VESTEM *, MVNDVM

D V9 4 j ? " " 4 a -
rere, quid de praediis fenfiffet: verum fi ea mente emptiones, ; : --
MVLIEBREM, ORNAMENTA OMNIA, AVRVM, AR-j|ibi haberet, vt his legatariae datis proprietas -praediorum
GENTVM, QVOD EIVS CAVSA FACTVM PARATVY M- | praeftaretur, poffe defendi, praedia quoque deberi. ^ $. 1. Pa-

L "f;t , | QVE,;ESSET ?^ü'l OMNE DO LEGO. Trebatius haec ver- | terfamilias ita legauit, LANCES N YMERO DVAS LEVES,
d ba, Qv oD ?? E1VS CAVSA FACTVM PARATVMQVE|QVAS DE SIGILLARIRBVS (EMI, DARI/VOLO: isde
L 'eham, EST, àd aurum-eé argentum dumtaxat referri putat: Procu- | figillaribus leues quidem non emerat, lances autem emptas
| l'9vihs lus ad omnia: quod et verum eft. $. 3. Cui Corinthia vafa | habebat: et dictauerat teftamentum ante triduum. quam mo-
W. legata effent, etj8xcsic^? quoque eorum vaforum collocan- | reretur. . Quaefitum eft, an hae lances, quas emptas. de fi-
- Pice dorum caufa paratas deberi, "Trebatius jrefpondit; Labeo au- | gillaribus habuit *?, legato cederent 59, cum nullas alias de ;
/"Zy , . . tem id non probat, fijeas ?BXceic 2* teftator numero vaforum | figillaribus em;ä,l*it, nec legauerit? Refpondit, fecündum ea, /^» .

2* habuit. Proculus vero reCté'ait, fi aeneae quidem fint ^^, | quae proponerentur, deberi eas, quas de figillaribus emiffet. |

JECETUORe non autem Corinthiae, non deberi. $. 4. Cui teftudinea le- | $. 2. Alumno praecepit militiam ?* his verbis, SEwpROo- :
r i gata eflent, ei leCtos/teftudineos pedibus inargentatos deberi, | Nio ALv wNOo MEO ILLVD ET ILLVD: ET IOY M PER 1 £. |
L — galtt, Labeo ?*, 'Trebatius refponderunt: quod ?? verum eft. | ^ETLATEM LICEBIT MILITIAM ILLAM CYM..IN- |

CI. SCAEVOIZA?H&)I'QW// Qvr habe-| TROI TV ?? COMPARARI VOLO: HVIC QVoQvx 53
-bat in prouincia, ex qua oriundus erat, prüptia praedia, et OT NTA darioheqe uf Quz.zefitum eft, fi S?nïpmm*us eam
?? alia pignori fibi data ob debita, codicillis ita fcripfit: /T5 | militiam fibi ^* comparauerit, an pretium eius, fed et id,
T yhvxuriry uov qrxrpidy [Mdulouo, 39 elg v 3* ufpy avrüc do9j- | quod pro introitu eroig,ai; fol.?t, ex caufa fidelcomml.-fül abhe- — .
CI- 'G—f'ha, u vop **, xogpicw xUT] xupla Tyrx, 0gcx £v Xuplg wíuTq4uoy, redibus confequi pofht? jRefpondit, fecundum.ea 'quae pro2. 7 .

relgna 9eramit. CUv TXci/ TOlg évoUcip fhoocwquaciv 33, QovAoN , x«pmole wojé- | Ponerentur, .pofie. $.. Idem teftator liberto militiam his
|/owo s . TOc *, werxcoxevxie Toxicj? 9. ,. Quaefitum eít, an etiam | Verbis legauit, Skr0 i Es E On EEPDRECEMONCHDAR
po*-o* praedia,-quae.pignori -habuit teftator, patriae fuae reliquif- | FEGO ILLAw: quasn; militiam ^' eqt'g:e&ato? habuit. Quae-
15 I fe videatur ? Refpondit39, fecundum ea, quae proponerentur, fitum eft, an onera ?? omnia et introitus militiae ab herede |
non videri relicta: fi modo in proprium patrimonium , quod *f;,nt danda? jRefpondit, dandïir. L..-,/J u , d g
fere ceflante, debitore ?? fit, non fint redatta. $. 1. P - Lóce«et CIII. IpEM libro finguleri.Quaeftionum-publice-t ;
TO FVNDVM MEVM ITA VTI ÉST, ALVMNAE tarnm./ gïïät& exheredato filio fubftituit heredeni extra- " dQ
; MEAE DARI. Quaefitum eft, an fundo ?* et reliqua co- | neum, deinde ille extraneus hunc filium heredem inftitnit W !
"n lono.rum, et mancipia, fi qua mortis tempore in eo fundo | et heres factus intra pubertatem decedat: puto, a fubftituto ,
fuerint, debeantur? (Refpondit; ??, reliqua quidem colono- Pl dvsa [ | R g
16 Taur,. vernaEt. GER. Hal. et Vulg. inf tv i li oni i 1 | miMIOM ^ | 1
17 8. mierunt: véro BR. 18 Hal. LA- | adfignoque illi vuiuev(ía praedia, quae im Syria poffideo, cum ommibus, quae
BOLENVS GERE. I9 Hal. et Vulg. inferunt: et. 20 Halém marmore, Jed | illic funt , pecoribus, feruis, fructibus, veconditis , ommi apparatu. GER. — 36 —
flatuas. GEB. — 21 Hal.éfl. 22 Videin hunc locum Dynkersh. 1J. Ovf. 18. 8 R. | Hal. et Vulg. refpondi. BR. — 37 Taur. debitoré. GEB.- 38 Hal. et Vulg, )
23 Id eft: bafes feu fulcra. Fuit olim Flor. evBacesic, fed N in T commutata fa- | fundus. BR. - 39 Hal. refpondi. GEB. ^ 40 Omnino fcribendum: Jatera- . li
um : et Qacoic. Hal. habet : buicabaces quoque. Vide Ant. Auguftin. IV. Emend. | lia, vt in fequentibus conftanter, et omnes editi et Ícripti. Hal. tamen in mar» h
216. BR. — 24 Gothofr. in nota: Abaces Vulgata et Nebrviffem. Ymmo ctiam gine: alias, lateraria. B R. Scripti funtPal. L. III. Bynkersh. GE . 41 Taur. ;
Hal fi eas abaces. GEB. 25 Taur. Baforum, hic et paulo ante. GE&. | SCRIPTIS. GER. 42, Hal. neque exacta erunt. GER. — 43 Hal. et Vulg. n
26 Hal. addit: abaces. G ER. 2/7 Kal et Vulg. inferunt: et. B R. 28 | inferunt: tam. BR. 44 Hal. eisdem, et ita in fequentibus,: quoties bisdenz
Hal. inferit: et. GER. 29 Hal. uec non , loco: et. GEB. 30 Ap. Hal. | occurrit. 45 Hal. condidevit. GER. 46 Hal. vefpondi, et ita etiam in ]
CoAspsi, abcft. GER. 31 Hal. in margine: alias, 7»?, GEE. 32 Go- | fequentibus per totum. GE2z. . 47 Hal. Jtem. GER. 48 Hal. condiderit. x
thotr. in nota: A. e«Sivai. Tta nempe Hal. fed Alciat. Steph. H. a Porta àe34- | GE B. 49 Hal. babebat. Vulg. babuevat. BR, $O Hal.cedamt.. . && u
vei xo &Qopífa. BR. 33 Mal. eiw mási veig Pivoüci BocwhuaTi. vbi tamen | Vulg, inferit: emi. Malim: emi militiam. BR. 52, Conf, Aueran. 1I. 1n- H
,—wn.um.quod.(.;ne iota finale duobus pun&is fuperius eft ornatum , forte totidem terpr. Iuv. 17. GER. 53 Hal. baecque, loco: bwic quoque. GEB. 54 6;
v indicantibus, GEB. . 34 Hal. &ezow , magaSéro. GER. 35 Id eft: fua- | 'Taur, fiVi. GER. Hal. fi. Sempronius ipfe eam fibi wülitiam. $5 Hal. le-
uz.]]ïmae patriae 12eae volo n partem fuam dari, et ipfi feparatim adiudico prae- | oo, illam militiam , quam et. GER. 56 Gothofr. in nota: bonoraria legit h
dia omnia, quaecunque im Syria poffideo, cum oumibus im eis exiflentibus , et | Cuiac. ad L. 7. C. de prox. facr. fcrin..— Re&e . fe habet Flor. Ad illa expli- m:
pecoribus et feruis et fruclibus et vía confunptibilibus et appavatu omni. Xial. | canda pertinent , quae habet Iuretus ad Symmach. 1V. ep. jj« BYNK. . 57 Hal. ï-i
vertit; Quo magis daleiffüna patria 6a fomes ac territoria fua. tmeatur: decerno , : : | 'in]iitmizt. ua)

m
J,Wï?fï rf,]

n

: :

, d

- cefferit ,jquia;non principaliter, fed per fucceffionem bona fra-

tum, deinde commiffo Ediéto per alium filium accepit partis

DIGESTORVM LIB. XXXIL LIB. XXXIIL TIT. I

,607;"' éncoD0 r i
ei fili&omninolegata praeftari non debere: quia non direCto, !
fed per fucceffionem 'ad filium hereditàs patris peruenit. -f
Plus ego in fratre, qui, cum heres exftitiflet patri, exhere-
datum fratrem heredem inftituit, accepi, fubítitutum eius le-
gatum non debere: ac necquidem fi inteftato fratre ?9 fuc-

tris ad eum peruenerunt, $. 2. Si filius ex vncia heres in-

fütutüs fit, et ab eo ?? legata data fint, habeat et fubftitu-

$97

dim.idiae bonorumapoH'eüïonem: fubftitutus eius vtrum ex
vncia legata praeftat 9?9, an vero ex femiffe? . Et verius eft,
ex fem.iiï'e : fed $* ex vncia, omnibus: -ex reliquis, liberis et
parentibus. $.—9» Contra quoque fi ex dodrante inftitutus ,
comnälgo Edicto, 9? femiífem acceperit bonorum poffeflio-
nem $?
modo enim augehtur $15.vbi amplius eft in bonorum polief-
fione ^*: fic et vbi f[it?us eft, deducitur. . ^» . X///c/7 CX

LIBER TRIGESIMVSTERTIVS.

ODURIR T .
DE XNNVIS. * LEGATIS, ET
; — FIDEICOMMISSIS. |

. vM in annos fingulos quid legatum fit, neque adfcri-
ptum, quo loco detur: quocumque loco petetur, da-
pi debet: ficuti ex ftipulatu, aut nomine fatto pe-
tatur 3. o , a
IL IpEmw libro -d-—&

VE | ,/] IN ANNos fin-
gulos heres damnatus finere me frui fundo *, fifinitio anni,
quo colóre deberem, morariy fecerit: licet poftea patiatur,
uia 5 cultura fim exclufus, tamen 6 totius anni nomine mi-
hi tenebitur: quemadmodum * fi diurnas operas Stichi dare
damnatus, non a mane fed ^ fexta diei hora det, totius diei
nomine tenetur 9. . . ! VAE
: III. Vrsriawvs ? libro/ A&X
legatum fit relictum annua, bima

TO, trima die, itriginta/for-

^ te: dena per fingulos debentur annos, licet non fuerit adie-

&um AEOvIS PENSIONIBVS. $.E Proinde et fi adie-
&um fuérit P E NSIONIBVS,licet non fitinfertum AEQV1IS:
item ** fi fcriptum fuerit AEQVIS, licet non fit adiectum
PENSIONIBVS: dicendum erit, aequas fieri. $.—2. Sed fi
adie&tum ,f P kNS1ONIBVS INAEQVIS 131 inaequales
debefyntur. Quae ergo debeantur, videamus. Et puto eas ,
deberi, nifi fpecialiter teftator ele&tionem heredi dedit, qui

.X4 vir bonus fuerit arbitratus: vt pro facultatibus defuncti

et depofitione *? patrimonii debeantur. $. 3. Sed et fi fue-
rit adie&tum v 1RI BONI ARBITRATV, hocfíequemur, vt
pro pofitione ** patrimonii fine vexatione et incommodo he-
redis fiat. G. 4« Quid ** fi ita, PENSIONIBVS QVAS
PA TAVERIT LEGAT ARIVS? an totum petere poffit , vi-
deamus. Et puto totum non petendum fimul: ficut et in
heredis eleCtione: fieri enim penfiones debere teftator voluit,
quantitates dumtaxat penfionum in arbitrio *9 heredis aut. lega-
tarii contulit, $. 5. Sed fi itafit legatum, HERES MEVS
Tlirio DEÓCEM TRIMA DIE DATO, Vtrum penfionibus,
an vero poft triennium debeatur *?? Etputo fic accipiendum,
quafi paterfamilias de annua,
natur. $. 6. Si cui ?? certa quantitas legetur, et quoad
praeftetur, in fingulos annos certum aliquid velutivfuras iufle-
rit teftator praeltari: legatum valet, fed in vfuris hactenus

58 Hal fratri, et fane debebat Taur. dare: fratrE. GEB.
60 Hal. et omnes : praeflet : et ita et-
61 Hal.inferit: et. GEB. — 62

poffeffione.

anfhituat.
9 Ap. Hal. ab eo, abfunt. GER.
jam Flor. factum ab ordinaria manu. BR.
Hal. praefigit: zu. GEB. €3 Bynkersh. V. Obf. 25. mauult:

GEB. 64 Hal. augetur. GEB. 65 Hal. poffeffionem. GE B.
I Vulg. inferit: et menfiruis. GEB. — 2, Hal. et Vulg. VLPIANV'S.
pgR. 23 Hal. peteretur. GEB. 4 Vulg. fundo vti frui. BR. 5 Hal.

quia tamen a cultura. GEB. — 6 Ap. Hal. tamen, hic abeft. GEB. — 7
Hal. inferit: et. GEB. $8 Hal. et Vulg. teuebitur. B R. 9 Hal. ec Vulg.
IDEM. BR. Io Taur. Vzma. GER. 11 Hal.et Vulg. inferunt : et. BR.
12 Hal. et.Vulg. inferunt: /it. BR. — 13 Hal zuiquie. GEB. — 14 Gothofr.
in Bota: 4445 vir. Qui tamen annotare debebat, ipfum Taur. ita in mar-

bima, trinm die fenfifle propo- |

debet valere, quatenus modum probabilem vfurarum non ex-
cedit ?t. : u
IV. Pavrvs tibreJLXIL-ad.Edictum, Sr in fin-
gulos annos alicui legatum fit, Sabinus, cuius fententia vera
eft, plura legata effe ait, et primi anni pufüm, fequentium
gondicïöhz.üe: videri enim hanc ineffe condicionem ??, s1 v 1-
VAT, et ideo, mortuo eo , ad heredem legátum non tranfire.
"$d ;V. MopxsTinvslibro/XcRefponiorum,// À vonrs
QVOQVE CETERI HEREDÉES-;PETO, VT VXORI
MEAE PRAESTETIS QV OAD VIVERET?? , ANNVOS
(D EC E.M/ AvREOS? vxor füperuixit marito quinquennio et
iquattuor menfibus. Quaero, an heredibus eius fexti anni

Á

legatum integrum debeatur? Modeftinus |refpondit, integri |

fexti anni legatum deberi. x
.. VI. Ingw TibreXL-Refponiorna / AÁNNVAM pecu-
niam ad ludos ciuitati£?* reliquit, quibus praefidere heredes

voluit: fucceffores heredum negant fe debere: quafi teftator

| tamdiu praeftari voluiffet ?*, quamdiu praefiderent' heredes.

Quaero igitur, an ^9 cum praefidendi mentionem fecerit , ad
tempus fideicommiffum, an perpetuo praeftari voluerit ? Mo-
deftinus refpondit, fideicommiffum quotannis in perpetuum
Reipublicae praeftandum effe.
VII. Pourouiv slibroMHE-adsQuirtum-Maeiumy ".
QviwTvs Mucius ait, fi quis in teftamento ita fcripfit,
FILII FILIAEQVE MEAE IBI|SVN TO, VBI «E*ï)'s M A-
TER SYA ESSE VOLET, EISQVE HERES MEVS IN
ANNOS SINGVLOS, ngjg Y-E"PVEROS PVELLASQVE
SINGVLAS,DAMNAS ESTO DARE CIBARII NOMINXE

Nl :'A 7

'v,,-. L 511111; 1 1113. 275 ^*

AvREOSDECEWM: Íi tutores eam pecuniam dare nolunt ei, ;

apud quem pueri atque puellae funt, nihil eft, quod ex tefta-
mento agere poffit: nam ea res eo pertinet, vtd ?? tutores
fciant, quae voluntas teftatoris fuit 29 , vti poffint eam pecu-
niam fine periculo dare.
fcribuntur, quae ad auctoritatem dumtaxat fcribéntis referun-
tur, nec obligationem patiüint. Haec autem talia funt, fi te
hefédem folüm inftituam, et fcribam vti monumentum mihi
certa pecunia facias : nullam enim obligationem ea fcriPtura
recipit, fed jad, auctoritatem meam coqfe.ru.andat.n poteris , fi
velis, facere. Aliter atque fi, coherede tibi dato , idem fcripfe-
ro, nam fiue te folum damnauero, vti monumenturm facias,
coheres tuus agere tecum poterit familigé hercifcundae, wtij
facias : quoniam intereft illius? Quin etiam fi vtrique iuffigeftis
hoc facere, inuicem aCtionem | habebitis. Ad auctoritatem
' fcribentis
15 Gothofr. in nota: pofitione.
quae eít: et pofitiome, GEB. Puto
vel: et e pofitione. Pofitio eft ftatus ,
fequ. et L. 11. $. 3. fupra de pecnulio.

gine habere, fed et ipfum Hal GEFP.
Haloandrinam le&ionem innuere videtur:
legendum diuifis vocibus: de pofitione .
conftitutio, magnitudo patrimonii. v. $.
BYNK. 16 Vulg. pro portiome. BR. — VT Hal. et Vulg. Quod. BR. — 18
Hal. et Vulg. arbitrium. ER. 19 Hal. et Vulg. debeantur. BR. 20 Vi-
de hic Noodt. de Foen. et. Vfur. 1. BR, 41 Hal. excedat. 22, Hal. con-
ditione , typis, wt reor, errantibus. G E B. 23 Lego cum Hal. et Vulg.
viuet. BR. 24 Vulg. cinitatis. B R. 25 Hal. voluerit. GE B. 26 Ap.
Hal. an, abeft. GEB. — 27 Ap. Hal. qui hanc infcriptionem habet integram,
eit; lib. XIII. GEB. — 28 HaletVulg. vt.pm. — 29 Hal. fuerit. GEB.

XXxx52 30

ÁÁf
, LOGOZnROM, JQm .

, ex femiífe ,tantum/ legata fubftitutus debebit: quo- .

Pomponius:, in teftamentis quaedam

[ :
y"y & 4 jó £ *
i.4 J €t räiza.f € t« gecoD»n
* j j H
€eot »t 7 i 30:?'"'

) «
-L.. 4 eML,
[ t oluev t

La Y-

LÀ a ,

LT Ht .

" l

r Y "" 4 ,
lg fU )f ( C a C008;

- - hanc

fcribentis hoc quoque pertinet, cum quis iuffit in municipio
imagines poni: nam fi non honoris municipii gratia id fecif-
fet, fed füa, aCtio eo nomine nulli competit. —Itaque haec
Quinti Mucii fcriptura,, LIBERI MEI IBI SVNTO, VBI
EOS MATER SVA ESSE vOLET, nullam obligationem
parit: fed ad auctoritatem defuncti conferuandam id pertine-
bit ?9, vt, vbi iufferit, ibi fint. Nec tamen femper volut(ltas
eius aut iuffum 3* conferuari debet: veluti fi Praetor doctus
fit, non expedire pupillgu;n eo morari, vbi pater ?? iufferit,
propter vitium, düod pàter forte ignoraust 1n eis .peä'goms ef-
fe, apud quas morari iuffit.. 5i autem pro cibariis eorum
in annos fingulos aurei decem 1'ehgh fint: fiue hoc ferm?.n(ï
fignificantur ?*, apud quos morany mater pupd.ï.osdävoluei itt
fiue ita acceperimus hunc fermonem, vt ipfis filiis idjlegatum
debeatur: vtile erit: et magis enum. eft, vt prouidentia fi-

| He ex: norceus.]iorum füaorum hoc feciffe videatur. Et in omnibus, vbi au-

47) 1

$ [ 4
L] j
L4 rcec pmro: 9u$s.,
"

A. s

/

&oritas fola teftatoris eft, neque omnimodo fpernenda, ne-
que omnimodo obferuanda eft: fed interuentu 1u;hms haec
omnia debent, fi non ad turpem caufam feruntur ?? , ad effe-

Gum perduciz : u ss pu t | I

VIII. GA1vs ad- 1 Tnliam et-

iing'ulos' annos relictum legatum. fimile eft vfuffructui, cum.

morte finiatur: fane capitis deminutione non finitur, cum
vfusfructus finiatur : ?9 et vfusfructus ita legari poteft, T1-
TIO VSVMFRVCTVM FVNDI ?? LEGO, ET ?? Qv.o-
TI ENSiönVE 39 CAPITEZXZMINVTVS ERI T, EVNDEM
vsvMFRYVCTVM, EI,DO.. lllud certe amplius eft in hoc
legato, quod ^? ingreffu cuiu?ïibet anni, fidecefferit legata-
rius, eius anni legatum heredi fuo religquit **, quod in vfu-
fruéctu non ita eftf, cum fructuarius, etiam fi maturis fru-
&ibus, nondum tamen perceptis decefferit, heredi fuo eos
fructus non relinquet *?. "-
IX. Pa PiNrANVvS libro /VIE—Refpenforg
pvs, quem paterfamilias libertis legatorum nomine, quae
in annos-fingules-relinquit *2, pignus ** efle voluit: ex cau-
fa fideicommiffi rei feruandae gratia reCte petetur. . Paulus
notat: hoc admittendum eft ^*, et in aliis rebus hereditariis,
vt-e& in eas legatarius mittatur. — — —— | E o
X. IpnEw libro/ VE Refponforum./ SEg10 AMi-
CO FIDELISSIMO, SI VOLVERIT, SICVT MEIS
NEGOTIIS INTERVENIEBAT, EODEM
LIORVM MEORVM INTERVENIRE, ANNVOS SENOS
AVREOS, ET HABITATIONEM QVA VTAI/[TVR, PRAE-
STARI VOLO: non ideo minus annua Seio pro parte here-
ditaria viuentis filiae debeni; placuit, quod ex tribus filiis Ti-
tiae ^? duo aliis heredibusinftitutis vita decefferunt *", cum
tam labor, quam pecunia diuifionem reciperent *?, $. i.
MEgpico SEeMPRONIO QVAE viVA *? PRAEST A-
BAM, DARI VOLO: ea videntur reliécta, quae certam for-
mam erogationis annuae, non incertam liberalitatis volunta-
tem habuerunt. $. 2. VxoRrz, PRAETER ID QVOD A
ME VIfO "" ANNVI NOMINE ACCIPIEBAT, A -
REOS CENTVM DARI VOLO: annuum videtur, et femel
centum aureos reliquife. $.3. LiBERTIS DARI VOLO,
QVAE VIVA PRAESTABAM: et habitatio praeftabitur :
fumptus ?* iumentorum non debeþltur , quem ?? actori do-

31 Hal. inffus. GE&.
34 Vulg. fienificatur.

50 Hal. conferuandam. pertinet, omiífo: id. GEnR.
32 Hal mater. GER. 33 Hal. ciVaris. GEB.

B R, 35 Hal. et Vulg. referantur. B R. 36 Hal. praefigit: fed. 37
Vulg. inferit: do. BR. 38 Ap. Hal. et, abeft. GEB. — 39 Hal. quoties-
que. GEB. — 40 Flor. eft: n ingreffu, tam manifefte, vt praepofitionis omif-

fionem apud Taur. typorum vitium putem. — Et ita quoque omnes. BR, Etiam -

Hal. GE&.
velinquat. GEB.
44 Hal piguori. GEB.
Vulg. teffatricis. B R.
vYecipiqut. BR. 49 Vulg. viuus. B B.

4X Hal velingnat. 42 Hal. zu eos frucus aclionem mom
43 Hal. reliquit, et etiam Flor. litera « eít deleta. BR.
45 Ap. Hal. eff, abeft. Vulg. effe. B. 46
47 Hal. decefferiut. GER. 48 Hal. vecipiat. Vulg.
50 Hal a 4AMaenio, loco: q me

LIB. XXXIII.

MODO FlI-

ET.

mina praeftare folita fuit vtilitatis fuae caufa. deo nec füni-
ptum medicamentorum medicus libertus recte petet: quem,
vt patronam eiusque familiam curaret, acceptabat. a
XL PaAvrvs libro/XXL-Quaeftionum. / Cv in an-
nos fingulos legatur, plura legata eífe placet, et per fingula
legata ius capiendi infpicietur. Idem in feruo infpiciendum
eft ex perfona dominorum. X
XII. Ingw libro/XHiRefponforum./ Garivs Se.
ius praedia diuerfis ?? pagis Maeuiae et Seiaelegauit, et ita
MPRAESTARIS4AVTEM VOLOEX PRAEDiISPo- ..
piTrANIS PRAEDIIS LvTATYÁNIS ÜDÜ ANNVA HA-L4 ^.
RVNDINIS MILIA TR|EÉCENA ?? ET SALICIS MV N-
DAE ANNVA LIBRARVM SINGVLA MILIA. Quaeroan ..
.id legatum defunéta legataria exftin&tum fit? Paulus refpon-; / —
dit, feruitutem iure conftitutam non videri, neque in perfos -
nam, neque in rem: fed fideicommiffi petitionef' competiífe
ei, cui praedia Lutatiana ?? legata funt. Et ideo, cum an-
nua legata fuerint, mortua legataria, finitum
| XllIL. ScaEvoraA libro/fV-Refponíoru.
Vv1A nepotem ex Maeuio puberem heredem inftit
cio Titio italegauit: Lv cro Tirrzo viROo BoNOo,cvrvs
OBSEQVIO GRATIAS AGO, DARI VOLO ANNVOS,
QVAMDIV VIVA'C ?? AvREOS IDÉCEM, SI REBVS
NEPOTIS MEI INTERVENIAT ??,.0MNEM/QVE AD-
MINISTRATIONEM RERVM NEPOTIS MEI AD SOL-
LICITVDINEM|SVAM/ REVOCAVERIT. Quaero, cum
Lucius Titius aliquo tempore Maeuii negotia gefferit 59, et
pereum non ftet ^*, quo minus gerat: Publius autem Mae-
uius nolfec. $2, eum adminiftrare: an fideicommiffum praeftari
debeat? ,Refpondi, fi non propter fraudem, aliamue quam
iuftam caufam improbandaé
gotiis, quae adminiftrare fecundum defunéti voluntatem vel-
let, percepturum legatum. $. r. Vxore herede fcripta ita
cauit: LIBERTIS MEIS OMNIBVS ALIMENTORVM
NOMINE, SINGVLIS ANNVOS DENARIOS DYODE-
CIM, AB HEREDE DARI VOLO, SI AB VXORE MEA
NON RECESSERINT., Quaero, cum paterfamilias fua vo- a
luntate de ciuitate difficile prófectus fit, éa autem adídue 4 eeheb:
proficifcatur: an liberti cum ea proficifci debeant? ,Refpondi,i / 4«
non poífe abfolute refponderi, cum multa oriri poffint, quae ^ 7*.,
pro bono fint aeftimanda: ideoque huiusmodi varietas 9? viri
boni arbitrio dirimenda eft. Item quaeritur, cum profici-

(
L-PTI)P O £ [ F]
z w«n-:ä--F!'-Q:- ;.

fcens eis nihil amplius optuléfit, ac per hoc 9^ eam fecuti

non fint: an legatum debeatur ? ;Refpondit **, ethoc ex lon- /':æ
ginquis breuibusque excurfionibus, et modo legati/aeftiman-
dum effe. d | |
: XIV. VrPiaAwv s libroff. Fideicommifforum,
annuum fuerit 99 relictum 1£ine adiectione fümmae: nihil vi-
deri huic adfcriptum Mela ait: fed eít verior Neruae fenten-
tia, quod teftator praeftare folitus fuerat 97 , jidivideri reli- /./'a5,
Cum: fi ^* minus, ex dignitate perfonae ftatui oportebit.

Q d. XV-MA—,LENQ libronP.»- j,g. ! ;h.ämm T

1 ..I/'J-')( 5

-

x -& eum, quüi rogatus poft decém annos reftituere
í ^* . * L » £0
pecuniam, ante diem reftituerat, irefpondit *?, fi propter ca-/ f
pientis perfonam , |quod' rem familiarem tueri non poflet, in:

nis diem
vito. GER. 51 Hal inferit: autem. GEB. 52, Hal. debebumtur, quos.
G E B. 53 Vulg. inferit: pofita. Confer Noodt. 1. Probab. 3. BR. 54.

Vide Noodt. J. de V[ufr. 7. verfus fiuem. R. 55 Hal. ex praediis Lu-

&atianis, praemiffo commate, G E R. 56 Hal. et Vulg. trecenta, BR. — 57
Hal. Luctatiana. GE B. — 58 Hal, viuet. — 39 Hal. interuenerit. GEB. — 60
Hal. geffit. 61 Hal. fifetzt. GER. 62. Hal. molit. GER.. - 63 Hal.

varietatem, et mox: dirimendam effe. GEB. 64 Hal. propter boc. GEB.
65 Hal. et Vulg. vefpondi. BR. — 66 Vulg. inferit: legatum. BR. - 67 Hal. fuit.
GEEB. 68 Hal.Ji. GEa. 69 Hal, hac integra infcriptione omiffa, loco eius
primam in Flor, ipfius legis vocem: IABOLEN'S habet, GEz.. 70 Vulg.

vefpondi

P

L.

joperae caufa remotus effet a ne- / « Jsiri

, .
|
(
"
(
1
m DL

t MÀMÁ

:DIGESTORVM LIB. XXXIIL TIT. L.

$99
diem fideicommiffum relictum probetur 7*, et perdituro ei | ad heredem Titiae pleno iure redierit, an alimenta, ex fidei-
id heres ante diem reftituiffet, nullo modo liberatum eífe: | commiffo, Pamphilo et Sticho debeantur? jRefpondi, nihil ; 7*.
quod fi tempus heredis caufa prorogatum eflet, vt commo- | proponi, €ütj debeant praeítari ab heredibus Titiae: äum ab EEE
dum medii temporis ipfe fentiret, liberatum eum intellegi : . vfatructuario alimenta relicta fünt ??^. [dem quaefüt, an d 3 quejonect
nam et plus eum praeltitiffe, quam debuiílet. ia heredibus Maeuii legatarii praeftanda ünt?;Ref—pöhäitgä, nibil ;; f;þi'-uigi)mm ,
E XVI.P.fw L v s THbro Hi-adsNera i. S.ERV'?TS poft | ab herede 1egzïtgrii ?T4 Bili teftator[yi manifefte ;p"r*öbetu.i" VO- /2& of
— V. deécem annos liber effefiuf usjeft, legatumque ei ex die mor- | luiffe etiam finito vfufructu, praeftari: fi modo id lquod Ri s Nb n
Eb * WW;«-tis doriini ifi anios fingulos relictum eft: eorum quidem an- | ex vfufruétu receptum effet, ei reijparandae, ?* W RREUE, j yerend«go «
Z:A;;h:c[; "'norum, quibus iam liber erit, . legatum debebitur: interim $. 1. Qui Marco homini do&o certa annua praeftabat, tefta- 4— «€«: ^ Ce«e-
jb .4. Xutem heres ei alimenta praeftare. compïïl'gur. mento cauit; DOMINA SANCTISSIMA, SCIO TE DE -& 4rv.;,
—— X H WATVM ita eft:; ATTIAE DONEC VERV.MTAMEN ET MARCO DXARI OCTINGENTA.
, NVBAT, QVINQVAGINTA DAMNAS ESTO HERES Quae.h.taum eft , an Marcus, praeftitis fibi ex caufa legati octin-
« MEYVS- DARE: nieque adfcriptum eft rv ANNOS srINGV- | gentis, annua quoque confequi debeat? /Refpondit, nihil pro- /. ^^.
Los: Labeo 473, Trebatius praefens legatum deberi putat | poni, cur non fecundum ea, quae in confultatione ?? colla-
—— 7^, Sed rectius dicetur , id legatum in annos fingulos debe- | ta effent, debeantur. $. 2. Lvc1o TiT10 AVRIPON- ( vaeyyis condois
U rhrSeq.VixwrFALERÀTI, QVOD.DOMET NASC&RE-|DO TRIA ?7, QVAE VIVA PRAESTABAM ??. . Quaero, / :*gï'uo*«-.ïam.f,
TVR /, QVOTANNIS IN ANNOS SINGVLOS BI-|cum teftatrix quadraginta Titio, quoad viueret??,falari no- , — X2 745
Nos cvLEOS ^^ HkRES MÉVS ÁTTIO DATO: etiam | mine certam füummam, et amplius feftorum dierum nomine — ii
pro eo anno, quo nihil *7 vini natum eft *8, deberi duos | certum pondus argenti, aut pro eo pretium praeftiterit, an
culeos *?, fi modo ex vindemia/ ceterorum annorum dari eadem ex caufa legati vel fideicommiíti ab heredibus eius Ti-
offff 99 ' | | ! tio praeftari debeanïï? i«Refpondit, nihil proponi, cur prae- o |
XVIIL. ScAEvoOLA libro/ RI 4 g^l ftanda non [unt.*?9... .
DICILLIS teftamento confirmatis, fundum libertis legauit, . N XX. InEM libro/XVHE-Digeftorum,/ Awwva his
eumque alienari vetuit: fed pertinere voluit et 8* ad filios li- | verbis vlegamt ; SI MORARENTVR lL CVM MATRE MEA,
bertorum, vel ex his natos: deinde haec verba adiecit: A| QVAM HEREDEM EX PARTE INSTIT V I. 1Quaeütum
QVIBVS PRAESTARI VOL O HEREDI, EX REDIATV eft, an, mortua m?&tre., condicio adpoþta (.iefeciüe videratur:
EIVS FVNDI DECEM PER ANXOS [SIN GV LOS, VS-|ac per hoc neque cibaria, neque veftiaria his debeantur? ;Re-
) . .1$4. QvE AD ANNOS; T RIGÍNTAQVINQVE A DIE MOR- fpondit w fecundum ea quae proponerentur, deberi. $. r.
" | TIS MEAE. Quaefitum eft, cum heres a Titio inftitutus, | Attia fideicomruiffum his verbis reliquit, QvisoQvirs MrHrE,
L. La intra trigefimum quintum 82 annum aetatis decefferit: an re- | RKERES. ERIT, FIDEI EIVS COMMITTO, VTI D E(
fidui temporis fideicommiffum ex yerbis fuprafcriptis here- | EX REDITV CENACVLI MEI ET HORREI POST
dis quoque heredi debeatur? Refpondit, deberi: nifi often- | Obk3TVM SACERDOTI, ET |HI EROPHYLACO ?, ET ; xroiba.Co,
datur alibertis, teftatorem ad heredis trigefimum — quVu.'n: LIBERTIS, QVIIN ILLO TEMPLO ERVNT, DENA-
tum/annum refpexiffe. $. 1. Sticho alumno fuo centum, et | RTA DECEM/DIE NVNDINARVM, QVAS IBI POSVI.
i^j ?""'( X. menfítruos deCemy, et annuos icentum/ dari voluit: et Sem-- Quaero, vtrum his dumtaxat, qui eo tempore, quo glegaba- | ; ^«2
A I proniam, quam heredem ex triente inftituerat, rogauit In | tur/, 1n rel;zus4 hum?ms et in eso officio fuerint, —ïdeb1tum fit,
p haec verba: FriDEI TVAE COMMITTO, DEMPRONIA| a etiam his ^, qui in locum ? eorum fuc'ce.fferl.mt? ,Refporæ-: ^^
Ut SOROR, VTI LEGATA, QVAE ALVMNIS MEIS RE-| dit, fecundum ea quae proponerentur, minifterium 6 nomi-
M LIÉQv 1 9^, kX MEDIO RECIPIAS, ET APVD TE HA- | Batorum defignatum : ceterum datum templo. Item quaero,
| BEASQVOAD VSQOVE 9? coM MENDATOS, HAB EASs| vtrumvno d.u.mtglxat anno decem hägcomyniü nomine debean-
! $6 Quaefitum eft, cum Sempronia, icüiusfidei commiffum| tur: an etiam In perpetuum idecérn, anbina praeftanda fint? ^ ! ^«
, | "a, fit, abftinuerat9" fe hereditate, antequam fecundum volun- qRefpondit, in perpetuum. tbf
h : tatem defuncti perciperet 38& pecuniam alumnis relictam, an XXI. IpEM libro:;* TX H--Dimeilorum,/ LrsERTO
m Sticho de legatis,aCtio etiam ante vicefimumquintum annum | fuo ita legauit, PRAES TABIVOLO PHILÓNI, VSQVE
competát ? .Refpondit, competere. .: "|nvM VIVET ", QVINQV AGESIMAJQÉ OMNIS REDI-
| Hp. - XIX. IneM libro/ XV4E—Di "um. // 'T1iTxA, he- | TvSs, QvjAE,S PRAEDIIS A COLONIS VEL EMPTO-
' p..|rede Seia fcriöïvfumfru&um fundi Maeuio legauit, eius- | RIBVS FRVCTVS,QEX CONSVETVDINE DOMVS MEAE
L que fidei commifit in haec verba: A TE, MAEgvi, EX RE- PRAESTANTVR *: heredes praedia vendiderunt, ex quo-
& Lt DITYV FVNDI SEERATIANI ?? PRAESTARI VOLO |rum reditu quinquagefima relicta eft. Quaefitum eft,anpre- —
AnRriO PAMPHILO, ET ÁRRIO 5TICHO ,ÉXxX,?9.p1ixg |tii vfurae, quae ex confuetudine m.pr(:)[tgmcm praeiïa[(ntur : ;
ag MORTIS MEAE ANNVOS SEXCE NTOS ?' QVOTAN- quinquagehma debea,turv? gRefpot.ldlt , red1tgï dumtaxat | .'
E. NIS QVOAD VvIVENT. Quaefitum eft, cum Maeuius. aii- quinquage.ümas legatas , licet praedia vendxta funt ^^. 51 LA
u nua alimenta praeftiterit, poft mortem autem eius fundus liberto, cui fundum legauerat ferentem annua fexaginta Zf, ä)gr
l | MUW à fidei-
vejþondz'.þBR. 4t Hal. probaretuï*. Grm. /72 HaletVulg. IABOLENV'S. legatarii Bme]zfandzæt. GEB. 95 Hïl. et (Xf.l.llg. P"a")—gwfï.af' B R. 96
&z. 73 Hal et Vulg. inferunt: et. B R. 74 Hal. et Vulg. putant. BR. Hal. con[ultationem. G EP. 97 Vulg. fm erit : q-uoa;il vinet. BR. f'f.gug
h 75 Val nafcetur. 76 Hal. culleos. GEBR. 7] Confer Aueran. IT In-. Vulg. addit: o lego. BR. 99HG10m0 riï 1;1 nota : ; uuer-et e.tH 'a'.mm.
L zevpr. Tuyv. 29. GE B. 78 Hal.effet. GEB. — 79 Hal, culleosvefpondit. GEB. | lta Hal. et Vulg. 2R. Iocl) R a ;g jïuf, E R. : iL Hb e
" &o Hal. poffiut. GEB. $r Hal et Vulg. vel, loco: et. BR. 82 Hal. Vulg. morentur. BR. 2, Ha . pet totam legem: refpon z.;Gï-B- l 3
j infra tricefinum quintum. GEB. 83 Hal tricefumum. GEB. 84 Hal. Gothofr. in nota: jegodvAzxi. Hal. GEB. 4 .Hal. 15. 5 Calfc bv
0 veliqui. GER. 85. Hal.eos, loco: vsque, GEB. .86 Hal. babes. GER. eft: loco. B R. 6 Hal. et Vlllg-. inferunt : qmdegï.. BR.I P;]lHa.g ï/'mllct;
^ $7 Hal. abfliunerit. 88 Taur. percEperet. GEB. 89 Vulg. Pacatiami. | GER. 8 QOthOh-I:ï" unota. : Al que M purvun . mrua: , ;R k
' BR. 9o Áp. Hal ex, abeft. GEB. — 9I Flor. eft: fefcentos, wt etiam | qm: pro praediis. aiem ; qulsz e, exd'qulï)l 1en;:lyum- Fior s GN B9
: habet 'Taur. Sed errore nimis manifefto. bR. — 92 Hal.et Vulg. fimt. GEB. Hal. pme,/?atuï-l RRE 10 Vulg. ïgþoï.: " , '"Ii **;; L d gEB,
í 93 Hal vefpondi, hic etinfequentibus. GER. — 94 Hal uibil ab beredibus | 11 Hial et Vu g.nþnr. R. 12 Vid, Aueran. J. [nuterpr. imr. 24. .
; | XAXXX3 13

1 Qel: mon.

600

fideicommiffum dederat Pamphilae annua dena. Quaefitum

eft, fi lex Falcidia liberto legatum minuerit ^?, an Pamphi-

lae quoque annuum fideicommiffum minutum videatur: cum
ex reditu legata fint, qui largitur, etiam fi Falcidia partem

dimidiam fundi abftulerit, annuam Pamphilae praeftationem ?

Refpondit, fecundum ea quae proponerentur, non videri mi-
nutum: nifi4 alia mens teftatoris probaretur. $. 2. Filium
ex dodrante, vxorem ex quadrante inftituit he.redes: et filii
fidei commifit, vt nouercae reftitueret hereditatem: ab ea
autem petit *^, vt infirmitatem filii commendatam haberet :
eique menftruos aureos denos praeftaret, donec ad quefïmumr
quiüt'um annum aetatis peruenerit 153 cum autem impleffet
eam aetatem , partem dimidiam, hereditatis et reftitueret: fi-
lius deduéta dodrantis parte quarta, ex qua inftitutus erat, no-
üercae hereditatem reftituit: et poftea impleuit ** vicefimum-
quinïUm annum aetatis. — Quaefitum eft, cum nouerca vni-
nerfae hereditatis haberet ** dodrantem, femunciam '? et
ficilicum, an eius partem dimidiam priuigno fuo reftitueret ?
Refpondi !'?, fecundum ea, quae proponerentur, tantum re-
ftituendum, quantum cum eo, quod Falcidiae nomine filius
deduxiffet , femiffem faceret.
firmitati filii pater confulere voluerit, fruCtus quoque medii
temporis nouerca ei reftituere deberet? ;Refpondit ?9,, fecun-
dum ea quae preponerentur, debere. $. 3. Lucius Titius
teftamento patriae fuae ciuitati ^* Sebaftenorum centüm lega-
uit, vti ?? alternisannis ex vfuris eiusdem certamina fub no-
inine ipfius celebrarentur: et adiecit haec verba: Qvonp s1
CONDICIONE SVPRASCRIPTA RECIPERE LEGA-
TAM SIBI PECVNIAM CIVITAS SEBASTENORVM
NOLVERIT, NVLLO MODO HEREDES MEOS OBLI-
GATOS EI ESSE VOLO: SED HABERE SIBI PECV-
NIAM: poftea Praefes Prouinciae ex nominibus debitorum
hereditariorum elegit idonea nomina, et in caufam legati
Reipublicae adiudicauit, |poft cuius fententiam ?3 Respu-
blica a plerisque adiudicatis ^* fibi pecunias percepit. Quae-
fitum eft, an fi Respublica condicionibus teftamento adfícri-
ptis poftea non paruerit, legatum ad filios heredes pertineat ?
(Refpondit, Rempublicam voluntati teftatoris parere compel-
lendam: ac nifi faciat, in his quidem fummis, quae per
numerationem vel nouationem folutae fünt, vtili repetitio-
ne heredes adiuuandos ??: ab his vero nominibus, quae
neque foluerunt Reipublicae, neque nouatione abfcefferunt
a priftina obligatione, non prohibendos, quo minus debi-
tum petant. .S&4e Largius Eürippianus ^* confuluit, alu-
mno certam pecuniam patronum teftamento legaffe, deque
ea re teftamento ita cauiffe, PECvNriAM QVaAM Tr-
TIO LIBERTO ET ALVMNO MEO LEGAVI, ESSE
voLo PENES PvBLIVM MakvivM[vsQvE AD A'N-
NVM VICESIMVMIQVINTVM, AETATIS EIVS, PRO-
QVE EA COMPVTARI CVM EO VSVRAS QVADRAN-
TES: QVANTVM AVTEM IN SVMPTVM EI STATYV-
ENDVM SIT, TV PvBuL1I MAEVI,CVM PATRIS AF-
FECTVM EI PRAESTARE DEBEAS, (AÉSTIMABIS.
Quaefitum eft, an heredes a Publio Maeuio fatis accipere de-

13 Vulg. mimuat. BR. — 14 Hal. petiit. I5 Hal. perueniffet. GEB.
Hal. adimplemit. GE B. — 17 Hal.babeat. GEB. — 18 Hal. femiunciam. G E B.
19 Ita Taur. fed invita Florentina, quae hic et per totam legem habet: re-
fpondit. 5 R. 20 Hal. refpondi, et ita in fequentibus. 21 Gothofr. in
nota: cimitati. mNempe habuit in textu : . ciuitatis, quae lectio eft Haloandri.
GE B. 22 Vulg. ita vt. BR. — 23 Taur. sEN Tiam. GEB. — 24 Hal.
adiudicata$ a plevisque. GER. 25 Taut. adiuBandos. GE B. 26 Hal.
Euripiamus. Vulg. Erupimus. . Menagius Amoen. Iur. Ciu. c.31. pro: — Lar-
gius, mauult: Larcius. BRh. 27 Hal. debuerunt. — . 28 Hal. et Vulg. de-
bent. BR. 29 Hal et loco; etiam. 30 Hal. erat. GEB. 31 Hal.
implenit. 32 Hal. petüit.-
/

Idem quaefiüit, an, quod in-

16 .

33 Hal. fundorum, et vt anuniuerfaria prae-

"A XXII.

J XXVAVALENS/^* libro/Ib-Kideicommillor

t

buerint ^7, foluentes eam pecuniam ? ,Refpondit, cum tefta- | -

DIGESTORVM LIB. XXXIIL TIT. L

mento nulla exigendaé fatisdationis commemoratio fiat, fa-
tis habuiffe heredes, fecundum voluntatem defuncti Publio
Maeuio pecuniam numerare: et ideo nec Titius alumnus,
vel heredes eius audiri debegfht ?? aduerfüs heredes patroni
agentes, quod fatis non exegerunt: ex ea enim numeratio-
ne etiam ?? á Titio, ac proinde etiam ab heredibus eius, li-
beratos effe füprafcriptos heredes: nifi viuente teftatore Pu-
blius Maeuius foluendo effe defierit, tunc enim cautio ab eo
exigenda eft 3?9, $. 5. Pater duos filios aequis ex partibus
infüituit heredes, tmaiorem, et minorem, qui etiam impubes
erat: et in partem eius certa praedia reliquit, et cum gr;,;gw',-' ;
tuordecim annos impleuerit ?**, certam pecuniam ei legauit,
idque fratris eius fidei commifit, a quo petit ?? in haec ver-
ba:; A TE PETO, SEI, VT AB ANNIS DVODECIM
AETATIS AD STVDIA LIBERALIA FRATRIS TVI
INFERAS MATRI EIVS ANNVA TOT VSQV E AD AN-
NOS gVAT'FVORDECIM: EO AMPLIVS TRIBVTA
FRATRIS TVI PRO CENSV EIVS DEPENDAS, DONEC
BONA RESTITVAS: ET AD TE REDITVS PRAEDIO-
RVM ILLORVM PERTINEANT, QVOAD PERVENIAT
FRATER TVVS AD ANNOS QVATTVORDECIM. Quae-
fitum eft, defuncto maiore fratre, herede alio relicto, vtrum
omnis condicio percipiendi reditus fundorum anniuerfíaria prae-.
ftetur: 33 alia, quae praeftaturus effet fi viueret Seius, ad
heredem eius tranfierift: an vero id omne protinus ad pupil-
lum et tutores transferri debeat? j;Refpondit, fecundum ea
quae proponéfentur , intellegitur tefrator ?* quafi cum tutore ,
locutus, vt tempore, quo tutela reftituenda eft ?5, ;haec **,
quae pro annuis praeftari iuffiffet, percipiendisque fructibus,
finiantur: fed cum maior frater morte praeuentus eft ?7,
omnia, quaejrelicta, funt, ad pupillum et tutores eius confe-
ftim poft mortem fratis tranfiffe.

AjuEENvs ??* Vanvs li ? -
'Omatermm FrLrIAE MEAE, QV O TIEXNS-
IN ANNOS SINGVLOSICEN-
Quaeritur, fi filia minus an-

1

gmma D^n0
[ 2

CVMQVE VIDVA ERIT,
TVM,HERES MEVS DATO.

m 4 .. . " " " . 3
nüi temporis ?? vidua fuiffet, numquid minus ei,centüm de- , .
berentur? Refpondit, fibi videri, tametíi totus annus non- .

dum fuiffet|^?, tamen deberi. .!'cxp/etus ,

/la«£. XXHI. MARC /gfgvsfu librg E-Infitutionu
quidam Decurionibus ditifiones dari voluiffet die natalis fui :
Diui Seuerus et Antoninus refcripferunt, non effe verifimile,
teftatorem de vno anno fenfiffe, fed de perpetuo legato.

XXIV. IpEM librozw&-w ituttenum // Cymwm.erat ,
^ reipublicae Sardianorum .» (&a

tum
reliécta per quadriennium gIäertamin,is Chryfantjiani *? : Diui
Seuerus et Antoninus refcripferunt, videri perpetuam penfi-
tationem reliquiffe teftatorem per quadriennium : non in pri-
mum quadriennium.

certa pecunia, id jefty ;c

LIOFAMILIAS, qUóád in poteftate patris fit 45, in annos
jfingulos, dena dari poflunt. - [
J r 4

..........

TIT.

/

flentur, et alia. GEB. . 54 Hal. zutelligi teflatorem , et mox: locutum. GEB.
35 Hal effet. GER. 36 Hal.addit: 4404g4e. GE B 37 Hal. fit. GEB.
38 Hal. fimpliciter: Alfemus. GER. 39 Hal. aunuuo tempore. GEB. — 4O
Vulg. addit; expletus, BR. Ego malim: fmwffet, pro: fuiffet. Yta finire fu-
mitur in L. 14. $. 4. infra qui et a quib. manum, BYNK. ltaIdem F. Of.
2j. GEB. — 41 Hal et Vulg. MARCELLV . gR. : 42 Ap. Hal. id eff,
centum , abfunt. Bynkersh. JI. Obf. 7. mauult inuería ratione: centum, id ef ,
certa pecunia. E fcriptis quorum o&o confului, duo nempe Pal. III. et IV.
iftis verbis carent. B R. Pal. V. Var. Barb. habent, vt Taur. quibus adde Bynkersh.
Solam notam 7 loco: id ef?, exhibent Pal. I. Il. Otob. GER. 43 Vide Byn-
kersh. 1. Q/f, 7. GE&. — 44 Hal et Vulg. CAIVS. BR. — 45 Hal. eff.

31 In

J

MO U

J Liot

U

[ u
wM*«CQ !M"*'

BoX W As

DIGESTORVM LIB. XXXIIT. TIT. Il[.

DE V8V ET VSVFRVCTV, ET REIJ

ABITATIONE, -ET- OPERIS PER LEGATVM
j 'gg&,FIDEIC'OMMISSEMpDATIS *.

PaAvrvs libro/IH;-ad-Sabinum/
N EC VSy S ?, axee vfesfructus itineris, aCtus, viae, aquae-
du&tus * legari poteít, quia feruitus feruitutis efle non
poteít: nec erit vtile ex Senatusconfulto, quo cauetur, vt
omnium, quae in bonis fint, víusfructus legari poffit, quia
id neque ex bonis, neque extra bona fit: fed incerti actio
erit cum herede, vt legatario quamdiu vixerit, eundi, agen-
di /£ducendi facultatem praeftet: aut ? ea feruitus conftitua-
tur füb hac cautione, vt, fi decefferit legatarius, vel capite
deminutus eX magna catía fierit, reftituatur. !
Jautas . . Tl. iB A PINIANVS libro/ XVTE-Quaeti i Ho-
MINIS operae legatae, capitis deminutione vel
mon amittuntur. .Et quoniam ex operis mercedem percipere
. legatarius poteft, etiam operas eius Apfe locare
3"7unst«.11,g prohibeat heres capi, tenebitur. 'Idgm eít, et fi feruus fe
locauerit. Et quia legatarius fructuaritistmon eft, ad heredem
füum operarüm, legatum transmittit: fed feruo vfucapto lega-
tum perit. ULUA | cqudp o
IIl Pavrvs libro/HE-sd5abiaum/ Howiwrisquo-
que liberi operae legari poffunt: ficut locari , et in ftipulatio-

nem deduci. :
IV. VrrraAwvs libr ]L-adSabimum;/ Sx pure
proprietas legata erit, ea ad legatarium perueniet, quamuis
Íructuarius heres fit inftitutus. | rvip. 150
V. PAvrvslibrodihk-md- auenmmVsvMFRVCTVM,
&um moriar, inutiliter ftipulor: idem eft in legato: quia et
. . conftitutus vfüsfru&tus morte intercidere folet. : |
us VE iIPoupoxNrv sylibre-XV,-ad-Sebinum/ S1 vfusfru-
&us mihi in biennium continuum a morte teftatoris legatus
. fit,'et per heredeni fteterit, quo minus eum mihi daret: prae-
terito biennio, nihilo minus tene£ur ? : quemadmodum tenere-
L4pct T^ tur, fi reslegata in rerum natura. effe . defiffet, iquam quis

onuhm.

;
L—

N

O DTTITPU

*

D d

fit, non poffit, quia alius futurus
, fediaeftimatio eius bima dum-

-

libro /X X VILid-Ediémum,/ O P &R AE

vfusfrutCtus, qui legatus
fit, quam qui legatus fuerit *
taxat facienda fit. -
cos s MII. VrPrAvS

tit-eas legatarius, an ex quo adità hefeditas eft? Et cui per-
eant dies, quibus aeger feruus fuit *? Et puto , ex die pe-
titionis eas cedere: quage fi poft petitas aeger effe feruus coe-
perit, legatario peribunt. ,
- 5 . VIIL Gazvs libro/Htdedegatis-ad--ILdictum- 4 raesc
ze,/ Sr víusfraCtus municipibus legatus erit, quaeritur,
quousque in eo vfüfru&u tuendi fint: nam fi quis eos perpe-
.tuo tuetur ?, nulla. vtilitas . erit Cnuckäfä; proprietatis , femper
abfcedente víufructu: vnde,céhtüm, annos obfernandos elle
conítat: qui finis vitae longiffimus effet *9. . |
IX. VrPiAwvsAibro/VHE-Difputationum,
cui legatus eífet vfusfruCtus, fideicommiffum fuerit reli&um:
licet vfusfructus ad legatarium non peruenerit, heres tamen,

U Hd(,

QOCPo T

[ (;

[ El
R. UR AC C m

quod et jin; miiitis teftamento erit dicendum, fi legatarius , a

1 In Vulg;, ET REDITV', abeft. BR. ? Nulg. RELICTIS.
3 Vide Noodt II Probab. 3. BR. ^ 4 MHal aquaeneductus. GEB.
et vt, loco: aut. GEB. 6 Vulg. temebitur.- BR. 72 Hal fuit.
et Vulg. fuerit. BR. Hal. tueatar. 10 Hal. eff, 11 Vulg.
12 Hal. fimpliciter: Alfemus. GEB. — 13 Gothofr.
Immo Hal. le&io eft: demoliri mon poffe.
135 Vulg.

B R.
:5 Hal
. 8* Hal,
inferit;: 440que. BR.
in nota*? demoliri non poteft. F.
GEE, 14 Hal praefigit: et mox fequente; j5, fublato. GEB;

TV *xET

non. vtendo .

poterit. Quas .

-^ U» dqdeberet, moratusque effet in ea danda:;vt, peti quidem iam.

teftamento relictae quando cedere debeant? vtrum ex quo pe--

penes quem vfusfructus remanet, fideicommitlum praeftat, -

6oOI

quo fideicommiffum reli&tum eft, repudiauerit legatum, vel
viuo teftatore deceflerit.
X. IvrnrANvshlhbro/EXXV

7

U VXUNS
TIO fundus, et eiusdem fundi vfusfructus legatus fueritz
erit in poteftate eius, fündum', an vfumfructum vindicare ma-
lit: et, (i fundum, elegerit, neceffario plenam proprietatem
habebit, licet vfumfructum a fe reppulerit: fi vero vfümfru-
&um habere maluerit, et proprietatem fundi repfulerit, fo-
lum vfumfructum habebit. .* ^z ^ ,
XI. Ipgw libro[L-ex-Minieie/ / HABrTATIONÍS

II : 2 . " * Merecupresne £ L] *
à legatum in fingulos annos ab initio anni deberi conftat. PA
- XII. , EXYS '?/VLansws libro Es -"Digeftorum-s .f:*('ï?'?fä $
fauto-epitomatorum,, ERES in fundo, cuius vfusfructus
legatus eft, villam pofuit: eam inuito fructuario demolire **

non poteft: nihilo magis, quam fi quàm arborem pofuiffet,
1.4' ex fundojis: euellere vellet: fe& fi, antequam Vfgïru-&ua- L1 E..
rius prohibuerit, demolierit, impune facturum. | /
XIII. Pavrvs lbro/7XHE-ed-Plautium,/ Cv vfus-
fructus alternis annis legatur, non vnum, fed plura legata
funt, aliud eft in feruitute aquae et viae: viae enim ferui-
tus vna eft: jquiz '? natura fui habet in fionem.
XIV. Cgrsvs libro/XVTHE-Bie /Dvosife- , ? Q
paratim vtifrui finere damnatus heres, commuüniter vti frui m
paíffus eft.: Quaerebatur *^, an vtrique ex teftamento tene-
rdtur? Dixi teneri, fi teftator vtrumque folidum habere vo- ! 5 .
luit **: pam ipfius onus eft *?, vt folidum fingulis legatum .. ,
praeftaret: qua parte igitur.alterum vti frui fineret heres , ea
parte eum non finere;alterum vti frui, ideoque per aeftima- ! / «^
tionem vnicuique, quod deeft, replere debet *?. —
XV.MARCäIFþVSIibTO,«' ieefteraum,/D AMNAS
ESTO HERES/ liTIVM SINERE IN ILLA DOoMO . "«s
HABITARE,QVOAD VIVET: Vnum videtur effe legatum.
$. r. Qui duos ?? fundos habebat, vnum legauit, et ?* alte-
rius fundi vfumfructum alii legauit. Quaero, fi fructuarius
?2 ad fundum aliunde viam non habedt, quam per illum fun-
dum qui legatus eft: an; fructuario feruitus debeatur? jRe- ' / m
fpondit ?^5, quemadmodum fi in hereditateJeffet fundus, per( , — J cu
quem fructuario poteft ?* praeftari via, fecundum volunta- " —
tem defuncti vidétur ?? id exigere ab heretle/: i&f et ?^9 in hac ;
fpecie non aliter concedégdüm elfe legatario fündum vindica-
re, nifi prius ius transeundi vfufructuario praefteta*T z...vt
haec forma in agris feruetur, quae viuo teftatore optinugfit,
fiue donec vfüsfructus permanet, fiue dum ad fuam proprie-
tatem redierit. :
XVL MoprsrTINvs libro/LX--Refpenfenum. / L e-
GATVM ciuitati relictum eft, vt ex reditibus quotannis in ea
ciuitate memoriae conferuandae defunéti gratia fpettaculum ce-
lebretur, quod illi/ celebrari ?? non licet. Quaero, quid de
legato exiftimes ? * Modeftinus * |refpondit, cum teftator
fpe&aculum edi voluerit in ciuitate, fed tale, quod ibi cele-
brari ^? non licet, iniquum effe, hanc quantitatem, quam
ün/fpe&taculum defunctus deftinauerit ?^, lucro heredum ce-
dere: igitur adhibitis heredibus, etiprimoribus ciuitatis, di-
fpiciendum eft ?*, in quam rem conuerti debeat fideicommif-
füum, vt memoria teftatoris alio et licito genere celebretur.
XVIL. ScAEgvora lbro Tilskisipes ierum,; Qvi-
DAM praedia Reipublicae legauit, de quorum reditu quo-
tannis ludos edivoluit, etadiecit: QV AE LEGA'TA PETO

D'* st $
[ 4 4€C, PcoCm

f 4*

--
. uEUL UL TH

1 oada ;

^ ( 38 2
"

no

D kK-
quae. BR 16 Hal qmaerebst. GEB t? Hal. voluiffet. 18 Hal.
effe. G EB. I9 Hal. debere. GEBR. hó Vid. Noodt. 7Z. de Vf[ufr. $.
BR. 21 Ap. Hal. et, abeft, GER. 25 WVulg. víufrz&narius. BR.

23 Vulg. refpondi. GER. 24 Hal poffet. 25 Hal videretur. GE B.
26 Ap.Hal et abeft, 27 Hal transeuudi ius fracbuario pvacfietuv. G E.
248 Taur iliCelebrari. Hial. ii$ célebrare. GEB. 29 Hal. celebrare,
GE E. 3o Hal deflinagit, 31 Hal. et Vulg. difpiciendum effe. B R.

EL

1 j
.,f.ï bï U(L-ï Lllt T 5,

lo od

h

! »2«g: €tum[eius tibi legauero : Valet'legatum |

602

DECVRIONES, ET ROGO, NE IN ALIAM SPECIEM,
AVTïALIOS VSVS, CONVERTERE V ELITIS. Respu-
blica per quadriennium continuum ludos non edidit. Quae-
ro, an reditus, quos quadriennio Respublica percepit, here-
dibus reftituere debeat, vel compenífare in aliam fpeciem le-

bus poffeffione adprehenía, perceptos fructus reftituendos el-
fe: et non erogatüm, ?? fecundum defunéti voluntatem, in
alia, quae deberentur, comp*ehfa.m. Vs
XVII. MopEsTixNvs libro/IX--Refpeufor
plures habebat libertos, teftamento fuo dixit, fe o-
nem relinquerejiis/? *, quos codicillis defignaffet. Cum null(os. |
poffea defignauerit, quaero, an omnes admitti debeant ? .[Re:
fp.o.nsiit 36, fi patronus, qui fe defignaturum perfonas liber-

| torum pollicitus eft, nullum ?* pchea defignauit : l.egadgihu
habitationis perfectum effe non videtur ?*, non exiftente, -

ss 7 $1 alii
39 fundum, alii vfumfructum eiusdem fundi, teftator lega- :

cui datum intellegi poffit. :

XIX. Ipn EM libro hts

;

LR

" €- [ T
EW LAXULEAVIEYECE ,

uerit: fi eo propofito fecit, vt[alter; nudam proprietatem ha-

beret, errore labitur. Nam detratto vfufruCtu, proprietatem -

eum legare oportet.eo modo, TrTro FvNDVM DETRA-
CTO VSVFRVCTV LEGO, VEL ^? Sgro. EIVSDEM
FVNDI VSVMFRVCTVM HERES DATO. Quod m.ü fe-
cerit, vfusfructus inter eos communicabitur: quod ** inter-
dum plus valet fcriptura, qu.amlgera&um as
XX. PouPonivs
S1 feruum fuüb condicione liberum effe iubeam,

"m

XXI. PAvrvs libro;

(TrTro vfüsfructus Stichij aut fi nauis ex Afia venerit, «

iü.lh-—----.- *
, -^ »

decem exiftat, vel deficiat: ne poteftas heredi vtrum velit

dandi auferatur. "Weratü,
XXII. |VrPrANv s libro7XV-ad-Teg à
piam./|PATRIMONII MEI REDITVM OMNIBVS AN-
NIS VXORI MEAE DARI VOLO. Arifto i;;efp,qu,l.t , ad
heredem vxoris non tranfire: quia aut vfuifructui fimile effet ,

aut huic legato, 1N ANNOS SINGVLO .

XXIII. Ivu1vs o MA]R 'CIANVS W

[ LricrET teftatori repetere legatum
vfüsfru&tus, vt etiam poft capitis demingj:.iope(:,tp deberetur *4i
et hoc nuper Imperator Antoninus *? ad libellum refcripfit,
tunc tantum ^** effe huic conítitutioni locum, cum in annos
fingulos relegaretur **. j
XXIV. PAP1NIANVS libroV A. - Refponforum;; V x o-
n1 fructu ^* bonorum legato, faenus quoque fortium, quas
defunctus collocauit, poft impletam ex Senatusconfulto cau-
tionem, praeftabitur. — Igitur vfuras nominum in hereditate
relictorum ante cautionem interpofitam debitas, velut fortes,
in cautionem deduci necefle eft. — Non idem fet;uabitur i
nominibus ab herede faCtis: tunc enim fortes duintaxat lega-
tario dabuntur: aut ?? quod propter moram vfuras quoque
reddi placoit, fuper his non cauebitur. $. 1. ScogPva !

PT DA E

32 Vulg. vefpondi. ER. 53 Vulg. 'rogatos. BR.
Hal. nallum. BR. — 36 Hal etVuülg. vefpondi. BR.
48 Hal. videri. GE R. 39 Vide noftram Diatribam c. 9. B R. 40 Hoc
vel, probante Cuiacio, abeffe iubet P. Faber 1I. Semefir. 14. BYNK. 41
Hal. q4ia. GER. 42 Vulg. quam quod a&wm fit. BR. 43 Gothofr. in
nota: lulius Vlpianus Hal. ^ Quid haec fibi velint, nefcio. . Ap. Hal. eft:
IVLIANVS. GEB. Et ita quoque Vulg. B R. 44 Gothofr. in nota: de-
beatur. lta Hal. GER. 45 Hal. mofler, loco: JAmntoninus. GER. 46
Gothofr. in nota: tunc tamen Hal. nec tantum Cuiac. X1V. obferu. 1 7. repre-
henfus a Roberto L. anzmadu. $. defenfus ab Ant. Mercat. :. mot. 3. Vide
Noodt. I1. de V[ufr. 12. in fme. BR, — 47 rlal. relegetur, Vulg. ves legaretur.
B R. 48 Hal. et Vulg. vfufruciu. B R.

Á

34 Hal bi. ^3

gati ex eodem teftamento? iRefpondit 32, et inuitis heredi-.

'et vfumfru- | qu
Yi ^. Mellet heredis perforae: quo exftincto, folidam proprietatem. ad
cem legata funt? non pet&t vfumfruCtum, antequam condicio .

5
37 Hal. uullam. GEB.

-

DIGESTORVM LIB. XXXIIIL TIT. II

SERVVM MEVM SEMPRONIAE CONCVBINAE MEAE
SERVIRE VOLO: non videtur proprietas ferui reliCcta 5?,
fed vfüstructüus. ; .. - " J |
XXV. IpEM libro VET Refponfe næj Q v 1. fructus
praediorum vxori reliquit 5?, poft mortem eius, práedia cum
reditibus ad heredes fuos redire voluit, imperitia lapfus: nul-
lum fideicommiffum dominus 5** , neque proprietatis ; neque
Íructus, ad eos reuerti dedit 5?: etenim reditus futuri, non
praeteriti temporis demonftrati videbantur 59,
XXVI. Pavrvs libro/X.— ionumc/) SkMPRo-
Nrvs Attalus ?* ab herede füo fundum in Italiayf 59 Gaio
,ece poft decennium, dedu&to vfufru&tu, dari iuffit. Quaero,
'cum medio hoc decenniiffpatio heres vita funtus fit, an poft
tempus decennii plenus fundus ad legatarium pertineat ? Mo-
uet enim me, quod dies legatiíhuius fiue fideicommiffi ceffe- ; i fs.
rit, ac per hoc et *? ad heredem legatarii pertinere potuerit:
etideoquafi circa debitum iam legatum , mortuo herede, vfus-
fructus exítinctus fit, nec ad heredem heredis pertinere pof- ,
fit. iRefpondi, dies quidem fideicommiffi vel legati cedit fta- 2/2 P.
tim, cum poft tempus certum heres dare rogatur, fiue iube-
tur; fed víusfruéctus nondum eft heredis, nifi cum dominium
deduéto vfüfruCtu, praeftitit: et ideo capitis deminutione vel
morte perire non poteft, quod nondum habuit. " Idem eue-
uit, fi proprietas, deduéto vfaüfrüctu, fub condicione legata'
fit, et pendente condicione heres decefferit: tunc enim ab he- -
redis herede incipit vfusfruCtus, qui ex 9* perfona eius finie-
tur. Sed his cafibus de fententia teftatoris quaerendüm eft,
qui vtique de eo vfüfrué&u detrahendo fen(it, qui coniunctus

:

legatarium voluit pertinere: nec plus transmitti 92 ad fuccef- — ' /
forem füuum , qui nondum habere coepit vfümfructum, quam
li iam habere coepiffet. $. 1. .Si fundus duobus, alii vfus-
"früctus legatus fit: non trientes in vfufru&u 93, fed femif-:
fes conflituuntur. . Idemque eft ef contrario, fi duo fint fru-
Ctuarii, et alii proprietas legataeft *^. — Et 95 intet eos tan-
tum adcrefcendi ius eft. ii T0 M
AXVIL Sca&gvora librot-Refgonforum./ V x on1
maritus per fideicommiffum vfumfruCtum, etalia, et dotem

praelegauit 59: heredes vfumfruéctum ei concefferunt: poft
biennium, illicitum matrimonium fuiffe pronuntiatum eft,
Quaefitum eft, an id, quod praeterito tempore poífedit 97, .
; quod fructus nomine h.

ab ea repeti poffit? ;:Refpondit 99, id
percepiffet, repeti poffe. | | |
XXVIIL PAvrvslbro/XIIL- xeiponiorum./() v A k-
RO, fi vfusfructus fundi legatus eft, et eidem fundo indi-
Ctones temporariae indictae fint, quid iuris fit? Paulus re-
fpondit, idem iuris effe, et in his fpeciebus, quae poftea iri-
dicuntur, quod in vectigalibus dependendis refponfum eft:
ideoque hoc onus ad fruétuarium pertinet. — r
XXIX. Gaivs libro/E-Eideieosmifforem;/ S1 quis
vfumfructum legatum fibi, alii reftituere rogatus fit, eum-
que in fundum induxffit fruendi caufa: licet iure ciuili mor-
te et capitis ** deminutione ex perfona legatarii pereat vfüs-
fructus, qued *? huicipfo iure adquifitus eft; tamen Prae-
| - i ^ | tor

(rrn;

* r

commate demto. BR. — 50 Hal et, loco: ast. GEB. — 51 Gothofr. in no-
ta:|Scorpium. Hal. GEB. ^ 52 Hal. et Vulg. lezata, loco: velifla. BR. — 43
Vulg. legauit. BR. 54 Gothofr. in nota: 4j dicimus. Ita Hal. et Vulg.
loco: domimus.B R. ^55 Gothofr. in nota: A. debere. Ita Hal. et Vulg. Vide
Noodt. L. de PJufr. 3. B&..— 56 Hal. videntur. GEB. — $7 Vide Noodt. I/. de
V[ufr.12. BR. . 58 Hal etomnes: im Italia. BE. — 59 Vulg.addit: Seio.BR.
Go Ap.Hal.etVulg,et,abeft. BR. 61 Haletim, loco:ex. GE B. 62 Vulg.
transinittit. BR.—— 63 Hal zm vfumfrudum. GER. 64 Hal fit, | 65
Hal. etenim, loco: et, quod Vulgo abeft. BR. 66 Hal. relegauit. G E B.
67 Van de WV/ater I1I, Obf. 12. mauult: percepit. GE B. 68 Hal. refpondi.
GEB. — 69 Hal. capiti, typis, vt reor, manifefte errantibus. GEB.. ^7oHal.

49 Hal. et Vulg. inferunt; z»,

et

-AOnlut
|
1

l] ['uS )

h,
:

l- A
" ( m;

L.

- LISNS

4'1 €
L,,..Ju,s i

——fs; qui fundum tecum communem habebat,

Sab:

( 2400 adu
. a,

H
L. þ»,,

DIGESTORVM LIB. XXXIIL TIT. II

tor ?* iurisdiCtione,fua id agere debet, vt idem feruetur,
quod futurum teffetr, Tl ei, cui ex fideicommiffo reftitutus /ef-
fett, legati iure adquifitus fuiffet. |
LAYorzxvs-'? libro/fi—ex-Pofterioribus
Eabeemis./ Cv 1 víüusfructus legatus effet, donec ei totius do-
tis fatisfieret: cum ei heres pro fua parte fatisdediffet, quam-
uis reliqui fatis n6ón darent, tamen pro ea parte vfumfructum
definere habere mulierem , ait Labeo: idem fieri, et fi per
mulierem mora fieret, quo minus fatis acciperet. $. 1. Colo-
no fuo dominus vfümfructum fundi, quem is colebat, legaue-
rat: agat *? colonus cum herede ita, vt iudex cogat heredem
ex locationis aCtione eum liberare,

B

vfumfructum (andi vxorei *? legauerat, poft mortem ettrs-te-
cum heres arbitrum communi diuidundo petierat. Blaefus **
ait, Trebatium refpondiffe, fi arbiter certis regionibus fun-
dum diuififfet: eius partis, quae tibi optigerit **, vfumfru-
étum mulieri nulla ex parte deberi: fed eius, quod ** heredi
optigifet, totius vfumfruCtum eam habituram. Ego hoc fal-
füum puto. .Nam cum ante arbitrum *? communi diuidundo
coniunctus pro indiuifo ex parte dimidia totius fundi vfusfru-
&us mulieris fuiffet: non potuiffe arbitrum, inter alios iudi-
cando, alterius ius mutare: quod et receptum eft.
XXXII. ScAEvora libro/&WDigeftorums / GENE-
RALI capite praepofito *?, quidam in teftamento fuo ita adie-
cit: FELICI, QVEM LIBERVM ESSE IVSSI, VSVM-
rRvcTVM FVNDIVESTIGIANIÜ'LEGO:CVIVS PRO-
PRIETATEM PVTO TE ?? CONSECVTVRVM, SI NON
CONTENDERIS CVM HEREDE MEO SED POTIVS

CONCORDAVERIS: SED ET TV HERES OMNIA chj]

$3 v T AMICI SITIS: HOC ENIM VOBIS EXPEDIT.
Quaefitum eft, an viuente herede exigere poífit Felix fundi
proprietatem ? jRefpondit ?*, nihil proponi, cur Felici pro-
prietas fundi legata videfdtur. $. r. Filios ex Seio, et fi-

liam ex alio marito, heredes inftituit aequis portionibus, et.

matri ita legauerat: Ak&nLziAE DoRCADI MATRI MEAE
DARI VOLO4QVOAD VIVAT,? vsvMFRVCTVM BO-

NORVM MEORVM, ITA VT POST OBI TVM EXIVS AD

LIBEROS MEOS, AVT AD EVM, QVI EX HIS VIVET,
PERTINEAT: f[ili poft aditam hereditatem | deceffegant.
Quaefitum eft, mortua matre, fuperftite filia teftatricis, vfus-
fructus vtrum ad folam filiam, an vero pro portione heredi-
tatis pertineret *5 ?,9Refpondit, ad eos redire, apud quos pro-
prietas effet. Claudius non credidit ipfum vfumfructum in
vicem portionum hereditarigfum poít mortem auiae inter ipfos
57 datum : eo magis, quod aequis partibus heredes erant
fcripti. $. 2. Vxori vfumfructum domuum ?* et omnium

[ 'emndus rerum ,. quae in his,domibus; erant, excepto argento legaue-

í 0V j

rat: item vfumfructum fundorum, et falinarum. . Quaefitum

eft, an lanae cuiusque coloris, mercis caufa paratae, item

purpurae, quae in domibus erant, vfusfructus ei debere-
tur? jRefpondit, excepto argento, et his, quae mercis cau-

71 Hal et Vulg. inferunt; ex. BR. —— 72 Hal. I4A-
73 Hal et Vulg. aget. BR. 74 Hal et Vulg.
75 Hal vxor GEB. — 76 Vulg. Celfub. BR. — 777
78 Hal. et Vulg. quae. BR. 79 Hal. et Vulg.
avbitrium. BR. . $o Hal et Vulg. propofito. BR. — 81 Vulg. Veffiani , forte :
Vefliniani. B R. 82 Hal et Vulg. inferunt: Felicem. BR. 83 Vulg.
facito.BR. — 84 Hal per hanc totam legem: refpoudi, loco: refpondit, G E B.
$5 Hal. viuet : immo Flor. ita fa&um ab ordinario corrigente. BR. 86
Vulg. pertineat. B R. 87 Vulg. eos. B R. 88 Hal. domnus. GEB.
Vide pluribus Aueran. Z1. Interpr. Iur. 28. GEBR. 9o Hal. in aunuum vi-
cefunum quintum. GEB. —— 91 Hal et Vulg. colligendis. BR. — 92 Hal. et
Vulg.inferunt: fíi. BR. — 93 Flor. fuper finalem literam ? in: fili, et fuper
eadem in paulo poft fequenti voce: capti, eft adícripta litera o,. vt fit: fi-

et Vulg. qui. BR.
BOLENVS. GEB.
SABINV'S. BR.
Hal. obtigiffet. GEB.

lio pórtionis mente capto datae, — Nibil tamen in, vtroque loco eft deletum. I1ta

LÀ

Ípondit, heredis effe electionem, vtrum

Etiam Hal. Pal I. IL HE. IV. V. habent:

| meute capto dari, et fa&tum : filio mente capti davi. GER.

89

| quam Taur. fpreuit, recepere omnes, 8 R. Etiam Hal. GEZ.

6035

fa comparata funt *?, ceterorum omnium vfamfructum lega-
tarkim habere, $. 3. Idem quaefiit, cum in falinis, quarum
vfusfru&tus legatus effet, faljj inuentus fit non minimus mo-
dus, an ad vxorem ex caufafideicommiffi vfusfructus pertineat?
)Refpondit, de hi;Tegandis , quae venalia ibi effent, non fen-
fiffe teftatorem, — $. 4. Idem quaefiit, cum eodem teftamen-
to ita cauerit, A TE PETO, VXOR, VTI EX VSVFRV-
CTV, QVEM TIBI PRAESTARI VOLO IN ANNVM
QVINTVMDECIMVM ??, CONTENTA SIS ANNVIS
QVADRINGENTISZ,QVOD AMPLIVS , FVERIT, RA-
TIONIBVS HEREDQS, HEREDVMVE KEORVM INFE-
RATVYR: an receffum videatur a. fuperioré capite, ideoque
vxor non amplius habeat ex vfufructu, quam annuos quadrin-
gentos? Refpondit, fatis id, quod quaereretur, aperte ver-
ba, quae proponerentur, declarare. $. 5. Lucius Titius te-
ftamento fuo]|Publio Maeuio fundum Tufculanum reliquit,

eiusque fidei commifit, vtj eiusdem fundi partem dimidiam .

vfusfru&tus Titiae praeftarét: Publius Maeuius villam vetu-
ftate corruptam, cogendis ?* et conferuandis fructibus necef-
fariam aedificauit. Quaero, an fumptus partem pro portio-
ne vfusfructus Titia adgnofcere debeat? (Refpondit, fi prius,
quam víumfructum praeftaret, neceffario aedificauit: non
alias cogenduguä!ïämete , quam»?? eius fumptus ratio habea-
tur. $. 6. Duas filias et filium. mente captum heredes fcri-
pfit: filii ?? portionis mente captij datae vfumfructum lega-
uit in. haec verba, ngoc AMPLIVS PvBrLrA CLEMEN-
TIANA PRAECIPIET?* s1B1 Ó ' QVARTAE PARTIS
HEREDITATIS MEAE, EX QVA Ivzivw IvsTvM Fi-

LIVM MEVM HEREDEM INSTITVI: PETOQVE A TE,

PvgBnLiA CLEMENTIANA, VTI FRATREM TVvM Ív-
LivM IvsrTVM ALAS, TYEARIS, DEPENDAS PRO
EO, PRO QVO TIBI VSVMFRVCTVM PORTIONIS
EIVS RELIQVI DONEC MENTIS COMPOS FIAT, ET
CONVALESCAT. Quaefitum eft, cum filius in eodem fu-
rore in diem mortis fuae perfeuerans decefferit, an vfusfru-
&us. interciderit ? ,Refpondit, verbis, quae proponerentur ,

perfeuerare legatum: nifi manifeftiffime probetur, aliud tefta- .

torem fenfiffe, $. 7. Heredis inftituti fidei commifit, filio
dae- annua ,deCem, praeftare: aut €à pftaedia emere, et adfi-
gnare, vt vfumfructum haberet, reditim 99 efficiéntia adíaua
decem,; filius fundos fibi ab herede fecundum matris volunta-
tem traditos locauit: et ?* quaefitum eft, defuncto eo, re-
liqua colonorum vtrumne ad heredem filii fruétuarii, an ve-
ro ad heredem Seiae teftatricis pertineant? ,Refpondit, nihil
proponi, cur ad heredem Seiae pertineayt. $. 8. Vfumfru-
&um tertiae partis bonorum fuorum vni ex heredibus legaue-
rat. Quaefitum eft, an pecuniae, quae ex rebus diuifis fe-
cundum aeftimationem effecta eft, tertia praeftanda gxt? |Re-
: rerum, anjaeltima-
tionis vfumfru&um praeftare vellet ?5. $9. Item quaefi-
tum eít, ?? tributa, praeter ea, quae vel pro praediis aut
mouentibus deberi et reddi neceffe eft, an. '*?? eximenda fint
ex

etiam Vat. at felus e nouem , quot contuli. Sex ex his: filise povtionis men-
te capto datae. Ad eundem modum co-—r.rc&us Otob. qui olim habebat: filiz
portionj; memte capto datae. Editiones habent: filiae, et: mrente capto. BR.
filie portiomis mente c.pto date.
nifi quod habeat: capte, loco: capto. Barb. filie portignis
94 Hal. perci-
piet. G E. 95 Editi omnes et Ícripti plerique inferunt: vfmmfruttum. Ca.
rent tamen ifto fupplemento e nouem duo: Vat. et Pal. V. &&. — Habet fup-
plementum Hal. et e fcriptis Pal. L Hl IIf. IV. Barb. Otob. Bynkersh. G E &.
96 Hal.redituum. GEB. | 97 Vulg. et, abeft. 2 &. 98 Flor, e pofterior
eft expunéta et i fuperícripta, 7 denique extrita, vt fit: celit. Correctionem,
99 Hal. et Vulg.
praefigunt: a». BR — AQQ Ap. Hal et Vulg am, bic merito abeft. BR.

Yyyy AEX x

Bynkersh. fimiliter ,

[ ;x..,-

604 DIGESTORVM LIB. XXXIII. TIT. IlI.
.. ex quantitate, vt* reliquae dumtaxat pecuniae, fi hoc heres | . XXXV. Inzw libro ZCXH. Digeftomeffi?/ Vxomnr !]l
|j0:7- elegerit ^, reddi debedt *? (Refpondit, reliquae pecuniae ter- | vfumfructum villaelegauit in quinquennium a die mortis fuae, 2
, tiam praeftandam. 44 AE o deinde haec verba adiecit, krT PERACTO QVINQVEN- | j
! XXXIIL jIn w libro^XV1E-Bieeftoruse/ SEMPRO-|NIO, CVM EIVS VSVSFRVCTVS ESSE DESIERIT, ,;),.;W
NIO EA, QVAE VIVVS PRAESTABAM, DARI VOLO:|'TTVNC EVM FVNDVM ILLISET ILLI/LIBERTIS DA- *'*'7";*
is etiam habitabatin teftatoris domo, quae vni ex heredibus | R voro. Quaefitum eft, cum vxor intra quinquennium f""'"""*"'*?,/"fl* d
praelegata erat. Quaefitum eft, an habitatio quoque debea- | decefferit, an libertis proprietatis petitio iam ,/an vero im-|4^ "^* " J l !
* f^ tur?;Kefpondit ^, nihi] proponi, cur non debeatur. $. r. | pleto quinquennio competat, quia peracto quinquennio tefta- . "
Ex his verbisteftamenti, Ly3BER TIS MEIS, QVIBVS NO-|tor proprietatem legauerat?,Refpondit, poft ** completum .^, L
MINATIM NIHIL RELIQVI, QVAE VIVVS PRAE- | quinquennium fundüm.ad libertos pertinere. - EE A. :
STABAM, DARI VoOrLOo. Quaefitum eft, an libertis, qui XXXVI. Inkw libro ZXX'-Digeftordi,/ Sa1csn o f
cum patrono füo in diem mortis habitabant, etiam habitatio | teftamento manumiffo fundi vfusfructus erat legatus, et cum :
/ Y . relicta videatur? ægfgoæig , videri. $. 2. Codicillis ita fcri- | is vti frnique defiffet, fidei heredum teftator commifit ** , vti t
püit, NEaG1pivM TirrvM, DroN EM LrsERTTOS | eum fundum dareft Lucioïï'itio : fed Stichus teftamento fuo - j äe

MEOS SENES ET INFIRMOS, PETO, IN LOCIS, IN | eiusdem fundi proprietatem nepotibus fuis legauit: et here-
QVIBVS NVNC AGVNT ", SENESCERE PATIAMIN I. | des Stichi ex teftamento eius legatariis nepotibus eum fun- j
Quaero, an ex hoc capite liberti feprafcripti ex fideicommiffo | dum tradiderunt. Quaefitum-efe, cum nepotes legatarii igno- |
fructus locorum ?, quibus morantur, recipere debeant: cum | rauerint condicionem fundi fuprafcripti priore teftamento da-

p àalia, quae eis fpecialiter legata funt, fine controuerfia confe- | tam, et plus quam tempore ftatuto poffederint, an eum fun- . ,- i
L:E cuti funt? ;Refpondit, verbis, quae proponerentur, id petitum, | dum fibi adquifierint? ;Refpondit *9?, fecundum ea, .quae ng? «
vt ad eum modum paterentur. heredes ibi eos effe, ad quem | proponerentur, legatarios fibi adquififfe. $. r. Idem quae- a
inodum .ipía patlebatüf. - — - — — füt, fi aliquo cafü legatariis auferri poífit *?, an repetitio- : f
: XXXIV. Ingw librozXVEHE-Biaeltorüm// C op1cir- | nemab heredibus Stichi eius nepotes habere poffint 2! Refpon- ) .
iis fideicommiffa in haec verba dedit: Lrp m T 1s L 1BER- | dit, fupra quidem de adquifitione refponfum: verum, fi ex
TABVSQVE MEIS, ET QVOS IN CODICILLIS MA- | alia caufa adquifitio ceffaflet, videri Stichum, fi poft mortem
NVMISI, FVNDVM, VBI ME KYMARI VOLVI, DA- | eorum, quibus proprietas legata effet, tefta entum feciffet, . 3
RI VOLO, VT QVIjJAB HIS DECESSERIT, PORTIO | potius quod;habere fe crederet, quam quod,ónérare heredes /-' /^7?^?7*.
EIVS RELIQVIS ADCRESCAT,ITA V T AD NOVISSI- | vellet, legaffe. ; b s : |
MYVM PERTINEAT,POST CYIVS NOVISSIMI DECES-| ^ XXXVIL Ipxw libro/XXXIM. Digeftorum,/ Vxonr [
E . SVM AD REMPVBLICAM ARELATENSIVM PERTI-|MEAE VSVMFRYCTVM LEGO BONORVM MEORVM, :
M ju,Ce(as. — gNERE VOLO: HOC.AMPLIVS LIBERÜ[S,LIBERTA-|vSQVE DVM FILIA MEA ANNOS IMPLEAT |OCTO- X * &C., l
"ETO BVSQVE MEIS HABITATIONES IN DOMO, QVAM- |Dxcrw/ Quaefitum eft, an praediorum tam rufticorum, —— |
L dlb . piv vivENT: ? PAéTiKE ET TROPHIÍMAE|DIAE-|Qquam vrbinorum, et mancipiorum, et füppelleCtilis, item- 3
TAS OMNES, QVIBVS, VTI CONSVEVIT;, HABITET | que calendarii vfusfructus ad vxorem pertineat ? jRefpondit ['/ZP, !
?: QVAM DOMVM POST MORTEM EORVM AD *^gEM- |?9, fecundum ea quae proponerentur, omniutm pertiiiäre. T t

d ipe

ho ce« XXXVIHQA,IDEM libro/HE-Refponfogam&/ Fvxwpr ?* — , , r
LÁEBVTIANI EDITVS VXORI MEAE, -QVQADL...?[W&M

PVBLICAM PERTINERE VOLO. Quaefitum eft, Rei-

. publicae fideicommiffum vtrum ab herede, an a libertis datum
;;j**"?f , fit?;Refpondit, **, fecundum ea quae proponerentur, pofle | vrvj&r ??, pAmRr voro. Quaero, an poffit tutor here- |
; ! ita verba accipi, vt eius legatarii, qui nouiffimus decederet , | dis fündum.vendere , et legatario offerre quantitatem annuatn, M
fidei commiffum videatur. ]Jdem quaefiüt *^, defunctis qui- | quam viusgLP.a'trefarnilias'24L ex locatione fundi redigere con- hi
d busdam ex libertis, quibus habitatio relicta erat, an portio- | fueuerat? Refpondit ^?, poffe. — Item quaero , an habitare 1 7 . | |
L4 U. — fhes domus, in quibus jhi,** habitaueragt, iam ad J&empu- | impune prohiberi poffit? .Refpondit, non effe obftrictum he- ! ' ^ !
jorÉy.,. bliqami pertineant ? tRefpondit, quoad aliquis eorum viuat, | redem ad habitationem praeftandam. Item quaero, an com- 4
j a fideicommillum -Reipublicae non deberi. $. r. Qui Sem- | pellendus fit heres reficere praedium ? Refpondit, fi heredis ) ". n
C 73 carovit, proniam ex parte decima, fet Maeuiam ex parte decima], alu- | facto minores reditus facti effent, legatäfihdlwfe&e defidera- | ]ej
mnum ex reliquis partibus in&itglerat heredes, curatorem | re, quod ob eam rem deminutum fit. Item quaero, quo di- , n
alumno dedit, cum iure facere pütarét: et curatoris fidei cotms | ftat ^9 hoc legatum ab vfufru&u? ,Refpondit, ex his quae ! w Jk"**jfïv à

mifit, ne pater áur fundüm venire, fed.'cum'Sempronia et | fupra refponfa effent, intellegi differentiam.
Maeuia nutricibus fuis -frþueräur reditu eius: et ima *^ parte| ^ ^ XXXIX. IpEw libro/Vi-Refponforum/ Frrros he- ; ul
teframenti ita adiecit, OM NEM VOLVNTATEM MEAM | redes inflituit: vxori veftem, mundum muliebrem, lanam, (

FIDEI HEREDVM MEORVM COMMITTO. Quaefitum | linum, et alias res legauit ^?, et adiecit, PRoPRrIETA- g
eft, an tertias partes vfusfructus fundi nutrices ex fideicom- | r M AV TEM EORVM, QVAE SVPRASCRIPTA SVNT !
: miffo petere poffint, quamuis curator ei receptus fit, quem | REVERTI VOLO AD FILIAS MEAS, QVAEVE EX HIS,
- F., iure dare non poterit ^* alumno? ,Refpondit, fecundum ea, | rvwc vivEewT. —Quaefitum f& vtrum vfusfru&tus, an |
: quae proponerentur, vtiliter fideicommiffo voluntatem füam |)proprietas earum rerum data fit ? :Refpondit ^5, proprietatem J & a. P.
confirmafle: id igitur cuique dediffef, vt et nutrices vna cum | legatam videri. a. | TA 31 TE
alumno- reditu fundi vterentur. j | Upk^ XL« AvFENVS VRs *";-JZS' libro/ K TTE Dioef | i
1. Ap. Hal. vt, abeft. GER. 2, 'Taur. elIgerit. GER. 4 Ap. Hal. red- | tuit. B R. 15 Hal. poterit. GEB. I6 Confer Aueran. II Iuterpr. lur. 1
di debeat , abíunt. GEB. 4 Hal. vbique : rvefpondi. GEB. 5 Gothofr. | 2:. GER. 17 Hal, commifevat. GER. 18 Hal. hic et mox iterum : re- l
in notá: Nigidium. fial. GEE. 6 Vulg. degunt. BR. — ^ Hal.et Vulg. | fpondi. GER. 19 Vulg. potuiffet. BR.. — 20 Hal. vefpondi. GKB. . 2t *
praefigunt: 2n. BR. 8 Hal. et Vulg. praefigit: fed. GER. 9 Ap. Hal. | Vide Noodt. IT. de vfufr. 1. et. 1. Prob. 3. in fine. BR. 22 Gothofr. in d
babitet , abeft, fimul commate poft: quibus, deleto. GER, 10 Hal. in- | nota: Trebatiani. Hiaj. ta et Vulgares. B R. 23 Hal et Vulg. víuet. BR. J
ferit: eaudem, GEB. — 1t Hal vbique: refpondi, GEB. — 12 Hal. ftem | 24 Lego cum omnmibus: viwas paterfamlias, BR. a et Hal GEB. ^ 24 j
quéR E 13 Hal i» qua, loco: im quibus bi. GEB 14 |.Hal. refpondi, hic et in fequentibus. G E. 26 Hal diflet. GE&. 2/7
- Vulg. et m vua. Hal. et im ima. Etfane; im, ame; im, facile excidere po- | Hal. legawérot. — 28 Hal. et Vulg. refpondi, BR. — 29 Hal. IVLIANV'S.

".

Vulg. t

6o$

DIGESTORVM LIB. XXXIIIL TIT. III. IV.
Ditomator ""'/?"ILLI CVM ILLO HABITATIO-
,NEMIL

Go: perindeeft, ac fi ita zL U1 kv xrrrz legaflet.
Jaweu, XLlilafonxwvs ?? librofH-ex«Pe&erioribus La-
J Cbeenisv/ Cv M itt legatüm effet, FRVCTVS ANNVOS FVN-
— |Dz ConNEL1iANI PvaR1iro MAxEv1O DO L EGO: per-

j 1 inde putat accipiendum effe Labeo, ac fi vfusfruétus fundi fi-
^ [ militer effet legatus: quia haec mens fuiffe teftatoris videa-

Z ( paüt

quia alterius legatarii perfona impedimento effet, quo minus |
,fohdus fundusä cum via vindicaretur. i

«abeo,1V.|LAY 0 LEN vs libro/IX. Epiftularum/ Sx is, qui
dpas aedes habebat, vnas) mihi, alteras tibi legauit: et me-
dius paries , qui vtrasque aedes diftinguat '?, interuenit, eo
iure eum ^* communem nobis efle exiftimo, quo, fi *^ pa-
ries tantum duobus nobis communiter effetilegatuse ideoque ; / & 669 s.

]

ur 3*,

t : |
" — XLIL Inzw libro W. ex-Pofterioribus Labeonie.// Tx

fru&u id effe intellepitur, quod ad vfum hominis inductum

eft: neque enim maturitas naturalis hic fpectanda eft, fed id-

tempus , quo magis colono dominoue eum fructum tollere ex-
pedit: itaque cum olea immatura plus habeat reditus, quam
fi matura legatur ?? , non poteft videri, fi immatura leCta eft,
Hifruétu neü effe, -- . "-
XLIIL. VexvrLEriVvs libro/&s&étionum./ ?
intereft, vtrum bonorum quis, an refüin tertiae partis vfuüm-
fructum legauerit. Nam fi bonorum vfusffüctus legabitur,
etiam 3* aes alienum ex bonis deducetur: et ?* quod in
aCtionibus erit, computabitur. At fi certarum rerum vfus-
fructus legatus erit, non idem obferuabitur, .

ET — HE-

DE SERVITVTE LEGATA-.
: r,l-'ï'-n*' .thf;i*: Z a s. lü"fv: E | DRODMAS

E antema i s EE - dodn i u
i - - A w m ? . n

vi duas tibernas coniunCtas habebat, eas fingulas duo-
bus legauit. Quaelitum eft, fi quid ex fuperiore ta-
berna in inferiorem inaedificatum effet: num inferior oneri
ferundo in füperioris tabernae loco contineretur? ,Refpondit,
3. feruitutem impofitam videri, lulianus *notat: videamus,
ne hoc ita verum fit, fi aut nominatim haec feruitus impofi-
ta eft, aut ita legatum datum eft, TABERNAM MEAM VTI
NVNC EST DO LEGO. — : d
;l Manc£zz£vs libro/XHE-Digeftorum/F vNDvM
'|communem habehtibus legari poteft via: cum et communis
'.feruus reCte viam fipuláur *: et cum duo ei, qui ipfe viam
/ fipulatus fuerit, heredes exftiterint, non corrumpitur * fti-
pulatio. n ' . !
III. InEew libro/XX / Sxy fundum Mae-
uio, et ad eum viam per alium fundum, et eundem fundum
fine via Titio legaffet: fi vterque fundum vindicaffet, fine via
legato * fundum ceffürum: quia neque adquiri per partemv
feruitus poífit. Etfi prius Maeuius fundum vindicaret, alte-
ro deliberante, poffe dubitari, an, fi poftea Titiusfomififlet4
viae legatum faluum effet? Et hoc magis videbatur. Quam-
quam fi;füby condicione quis fundum legaffet, viam pure: aut
pro parte fundum pure, pro parte fub condicione, et viam
fine condicione: fi, pendente ea, legati dies ceffiffet, interi-
turum fore 9 viae legatum , vt refponfum eft, cum alteri ex
vicinis, qui fundum communem habebant, viam fub condi-
cione, alteri pure legaffet ? :f pendente condicione deceffiffet :

Vulg. VLPIANVS. BR. 40 Hal. IABOLENV'S. GER.
Noodt L. Probab. 3. GEB. — 32 Vide Noodt. ad L. Aquil c. 17. BR. — 33
Gothofr. in nota: nonnihil. Hal. multum intereft. Vulgat. 'Tu vide Bynkersh.
I1I. Obf. c. penult. et Noodt. I. de Vfufr. 23. Ex VIIIL MSS. Pal, I. 1I. IV.
habent: multum, immo ipfe Vat. Pal. IL habuitz mibil, fed iam olim fa&um:
anultum. Barb. habuit: wibil, fuperfcriptum tamen : multum, et hoc eft ruríus
deletum. Hal, in margine: alias, mwultum. alias , mibil. &R Flor. habent Pal.
V. et Otob. quibus adde: Magl. et Bynkersh. GEB. 34 Hal. et loco:
etiam. 35 Hic aliquid excidiffe opinatur Noodt. IT. Obf. 12. GEE.
I Vulg. addit: vrbana et ruflica. B R. 2 Hal. PAPINIANV 'S.
Vulg. PAVLV'S. 8BR. 3 Hal et Vulg. vefpondi. BR. 4 Hal. Vlpia-
"u$. GEB. $5 Hal füpaletur. G EB. 6 Hal. corrunpatur. GEB. 7
Ap. Hal. legato, abeft, GE R. — 8 Lal feret. GEB. — 9 Elor. erat legaffe

'nio decedit, vel diuortium interuenit.

31 Vide

neque me, neque te agere poffe, ius non efíe alteri ita im-
mliï:as 13 habere: nam quod communiter focius habet, et in
** jure eum habere conítitit, itaque de ea re arbiter commu-
ni diuidundo fuümendus eft.

maxime teftamenti factio cum feruis alienis ex perfona. domi-

norum eít: ea tamen quae feruis relinquuntur, ita valent, fi

75 liberis reli&ta poffent valere: fic ad fundum domini viá:
feruo fruftra legatur. | |

VI. Inxw libro VIE- im./PATER filiae do-
mum legauit, eique per domüs hereditarias ius transeundi

^ L3./7* $73
-'-'.f:l--/u,gyl!--

praeftari voluit: fi filia domum fuam habitet, viro quoqueiius. ! ««« .

transeundi praeftabitur: alioquin filiae praeftari non videbitur.
Quod fi quis non vfum transeundi perfonae datum, fed lega-
tum feruitutis effe plenum intellegat: tantundem iuris ad he- -
redem quoque transmittetur: quod hic nequaquam admitten-
dum eít: ne quod affectu filiae datum eft, hoc et ad exkeros
eius heredes tranfire videatur. |
VIL PAvrvsdibro/XXE-Quaefriónum. / C v M a plu-
ribus heredibus inftitutis via legata eft, quia partem non re-
cipit, finguli heredes in folidum conueniuntur: quia et vno
ex heredibus adeunte vindicari poteft.

TL
D:E . DOTE PRAELEGATA *
VrriANVvs libro/XIXe-ad Sabiatim. //

CVM dog&elegatur 2. verum eft, id dotis legato * ineffe,
quod actione * de dote inerat.
virum et vxorem conuenerat, vt morte viri foluto matrimo-
nio, filio cofnmuni interueniente, dos apud mariti heredem
remaneret ?, et maritus decedens dotemprelegaueg : ftari
pacto non debet ob hoc, quod dos[g-elet ata eft: verum et
citraprelegationem hoc probari debét: nam quod eft admif-
fum, pofle deteriorém condicionem dotis fieri interuenienti-
bus liberis, totiens locum habet, quotiens ipfain matrimo-
G- 2. Je&-9 verum eft,
commodum in dotejprelegata effe repraefentationis, quamuis

annua * die dos praeftaretur 5. .$—» Eft et illud, quod ob

res donatas hodie poft Senatusconfultum nulla fit * exactio,

fi modo voluntatem non mutauit teftator. $. 4. Impenfae
autem ipfo iure dotem minuunt: fed quod diximus, ipfo iure
dotem impenfis minui, non ad fingula corpora, fed ad
vniuerfitatem erit referendum. — $. 5. Adeo autem dotis
aCctionem continet dotis

corre&or melius addidiffet t, vti dudum habent Edi-
io Vulg. diffinguebat. BR II Hal eam,
vitio, vt reor, operarum. GEB. 12 Vulg. quafi, BR. 13 Gothofr. in
nota: Al immiífum. Vulg.fcilicet. Sed et Hal. zmmiffum in eas. B R. 14
Vulg. et id. B. 15 Vulg. inferit: facEis. B R. i
1 Gothofr. in nota: Relegata. Hal. Flor. etiamnunc eft: PERLE-
GATA, manifefto indicio, praeet per faepe confundi. Sed et Charondas
notat cum Haloandro et Graecos et nonnulla MSS. facere. BR. 2 Vulg.
pmele('gatur.BR. 3 Hal.velegato. GEB. 4 Hal. actioni. Taur. erat fcribere
adionE. Habent; adioni, etiam MSS. Pal. I. III. Otob. At Bynkersh. acHio-
uem, etita fuit in Pal. IlL. GER. 5 Hal permaneret. G EB. 6 Ap.
Hal. et Vulg. £t, abeft. BR. . 7 Vide, quae fcripfit Bynkersh. VII. Ob-
ferm. i9. GER. 8 Hal praefietur. GRE. 9 Hal.et Vulg. fit. BR. — 10 Hal.

Yyyy2 | 3

et, loco e, quae deleta,
tores, BR. Etiam Hal. GEE.

S. I. Et ideo, fi inter | hereat .

7? jrelegatio , vt fi viuus eam vXo- S«c€A pre , 6n:
ri, ícilicet quibus licet cafibus, foluerit, ceffet legatum., , ;;5

( coniparni i^l ftat, quia nullajcorpora fint; !?.

Á "i
C
$4
7 2g1.

A

**
l^ ,5
Ft »

. demonftratae«*5,, fruítra. eft;^ ' $.
- £ nt.

606

£ ,
$. 6. Sed etfi mancipia fuerint in dote ** non fgädmata, et
haec demortua fint: legatum .dotis in his euaneícit. $. 7.
Sed et fi dotem promiferit mulier, neque dederit,. et dece-
dens maritus vxori dotem praelegauerit **, mulier nihil am-
plius quam liberationem habebit. Nam et fi quis ita legaue-
rit, CENTVM, QVAE IN ARCA HABEO, àUt, QVAE IL-
LE APVD ME DEPOSVIT: fi nulla fint, nihil deberi con-
$. 8. Si quis vxori fun-
dum '"litianum his verbis legaffet **,k1s EN1M Fv NDvsS
PROPTER ILLAM AD ME PERVENIT: omnimodo debe-
tur fufidus **: nam quidquid demonftrafae rei additur fatis
j / Celfus libro/ricefimo-Di
ibit./ fi focer *" nuruf dotemirelegauit , fi quidem
ius acCtionis de dote voluit/relegare, nullius momenti effe le-
gatum: quippe nupta eft: fed li voluit eam recipere dotalem
pecuniam , inquit, vtile erit legatum. Si tamen haec dotem
receperit, nihilo minus maritus dotis perfecutionem habebit:
fiue heres inftitutus effet *9, familiae hercifcundae iudicio: fi-
ue non, vtili a&ione.' Ego puto, quoniam non hoc voluit
focer, vtibis dotem heres praeftet *?, et mulierem agentem
ex teftamento, cauere debere, defenfum?? ini heredem ad-
uerfus maritum. — Ergo et maritus idem ?* debebit cauere,
aduerfüs mulierem defenfuj;iri, fi prior agat. $. ro. Per

LL UE XXX ///l. contrarium apud Iulianum libro;trigenfimo feptimo quaeritur,

fi focer filio fuo exheredato dotem nurus legaffet? Et ait,
agi quidem cum marito exheredato de dote non poffe: verum-
tamen ipfüm dotem perfecuturum ex caufa legati: fed non
alias eum legatum confecuturum ,| quam fi cauerit, heredes,
aduerfus mulierem defenfujiri ?^?, et differentiam facit inter
eum, cui dos/relegata eft, et orcinum libertum, cui pecu-
lium legatum eft: namque eum de peculio poffe conueniri
ait, heredem non poffe: quia peculium defiit ?? penes fe ha-
bere: at dotis aCtio nihilo minus competit, etfi dotem defie-
rit habere. S$-—Lár.'Idem lulianus quaerit, fi dotem marito

[-Jufelegauerit focer, an dote foluta mulieri legatum/ mariti ex-
fünguatur? Et dicit exftingui: quia nihil effet iam, quod ma-

rito poffet praeftari. $. 12. Idem ?* quaerit, fi dos alii le-
ata effet, eamque rogatus 2? fit mulieri re(tituere: an lex

Falcidia in legato locum haberet ? Et dicit habere: fed quod

minus eft ?^5 in fideicommitffo, mulierem dotis actione confe-
cuturam. Ego quaero, an commoda repraefentationis in hoc
legato fic obferuentur, atque fi dos ipfi mulieri fuiffet]tele-
gata? Et puto habere ^7, ^ $. 15. Idem lulianus quaerit, fi
mulieri dos fitzrelegata, eaque rogata dotem reftituere, an

Falcidia locum" habeat ? Et negat habere: quoniam fideicom-

miffum quoque negat valere. Quod fi praeterea quíd vxori
legatum fit ?^?, putat ex refiduo fideicommiffum praefttari :
quod vtique, habita ratione Falcidiae, mulieri praeftabitur.

2 4«jmt*x, S&ed,et, marito ex parte herede inítituto, a focero dote prae-

&
(v *

3 edits ;*' "P.
l

3

30 Hal, cideatur.

legata ^?, legatum dotis Falcidiam paffurum:: videlicet , jquia .

*2?, adhuc conftante matrimonio , indebita dos videtur 39»relega-

ta: verum quod Falcidia redidit ?*, in familiae hercifcundae
iudicio maritum praecepturum ?^: quemadmodum totam do-
tem praeciperet, fi non eü'egln;gglegata. — $. 14. Mela fcripfit
33 , fi fundus in dote|fit ?*, et fpecialiter fit legatus, mox
generaliter dos relegata: non bis, fed femel deberi fundum.

LAe0rs «
et Vulg. inferunt? pure. BR. 11 Hal, et Vulg. z dotem. BR. 12, Hal,
velesanuerit. I3 Hal. funt. GER. I4 Vulg. legauerit. ER. 15 Hal.

fundus debebitur. 16 Hal. demonfhrare. 17 Vulg. hic nouam.- legem
inchoat, teíte Contio. Bm. 18 Hal efi;. GER. — 19 Hal. et Vulg. prae-
flaret, íequenti copula et omifla. 20 Hal. defenfum iri, hic et in fe-
quentibus. GEB. 21 Kal itidem. Et quid fi librarius pro: zDidem,
Ícripfíerit: IDem. GEB. — 22 Hal. defenfum iri. GxR. 23 Hal. defierit.
GEZ. 24 Hal. Jtem. GE B. 25 Hal. inferit: is. 26 Hal. fit. GER.
2/] Ap.Hal. babere, abeft. |Et íane me etiam eadem vox offendit. BR. — 28
Hal. in margine: alias, fit puve. Ft ita Vulg. Bm. 29 Hal. relegata.
31 Hal et Vulg. recíderit. BR. — 32, Hal. percepta-

'W'W*

DIGESTORVM. LIB. XXXIIL TIT, IV.

$-—t5. Ibidem Mela coniungit 35, fi fundus in dote fuit lo-
catus ?^ a marito ad certum tempus: vxoregí non alias fun-
dum ex relegatione confequi: quam fi cauerit, fe paffuram
colonum frui: dummodo ipfa/penfiones percipiat. li.
1. Vreriawvs ?* libro/V.—Diiputationipt J/ €v «
quis vxori fuae dotemyrelegat ??, fideique commiffum ab ea
relinquit, hoc fideicommiffum ex commodo , quod ex relega-
tione mulier fentit ?? , deftimabitur: et ita Celfus quoque li-
bro -icefime Digeftorum fcripfit. Quod fi neceffariae fue-

jerirelegata eft ^*, oportere dici, etiam eam quantitatem pof-
fe fideicommiffum erogare *?, quae ipfo iure dotem minuit:
effe enim mulierem legatariam, nemo eít, qui dubitet. Sed
et fi non dos, fed pro dote aliquid vxori fuerit legatum: ad-

^
lz
i »
Á »
&

. 35 df n * 3 . . £a j C r
runtimpenfae, quae ipfo iure dotem minuunt, amplius dici/ :^*

oteft, fi,t£nta, quantitas dotis, quam ?? maritus accepit, -

"

5 »
LY prt,

huc quafi dos;relegata accipitur. Hoc amplius lulianus fcri-^/ /**

pfit *?, etfi non fueritadiectum, pro dote effe 'leg';'atum , hoc

——

(tabien animo relictum: adhuc eius effe condicionis. Vxor igi-
tur, fi rogetur vel dotem, veljquod/pro dote legatum eft, vel
quod in vicem dotis fibi adícriptum eft, reftituere: non co-
getur, nifi eatenus, quatenus diximus, reftituere. Et ideo
heres inftituta, rogataque quantitatem hereditatis reftituere:
id demum reftituet, quod quantitatem dotis excedit, idque
quod ex repraefentationis commodo fentit. Nam et fi quis,
cum a nurujdotem accepiffet, filium füum heredem inftitue-
rit, eumque rogauerit , quidquid ad eum ex hereditate per-

ueniffet, reftituere, mox morte.vxoris dotem fuerit lucratus : / &":

id non reftitudfet ^*, quod ex dote percepit: quia matrimo-
nii caufa id lucratus eft, non ex patris iudicio. $. r. Mulier
dotem promifit quadtj&entorum ^5, et dedit fundos duos in
ducenta:fpraeterea nomina debitorum in refidua ducenta:

mox maritus eius decedens pro dote fundos ei duos, non.

eos, quos in dotem acceperat, reliquit: et praeterea duos il-
los dotales, quos ,aeftimatos acceperat, reliquit: fideique
eius commifit, vt quidquid ad fe ex hereditate eius perue-
niflet, id reftitueret Seio, cum moreretur. ^ Quaerebatur,
quantum effet in fideicommiffo, muliere defuncta? Dicebam,
vxorem hanc, quae rogata eft ^9?, quidquid ad fe peruene-
rit ex teftamento, reftituere, in ea effe condicione, vt id de-
mum reftituere rogetur ^* , quod dedu&ta dotis quantitate ad
eam peruenit *?; dotem enim recepiffeléam magis, quam ac-
cepiíf: falee ee quod ex gommodo repraefentationis ab ea

fideicommitti potuit. Proinde id quidem, quod pro dote ma-
ritus ei reliquit, non cogetur reftituere, nifi plus fuit *? in
eo, quam in quantitate dotis: refiduüm vero, quod praeter-
ea illi reliéctum eft, cum fructibus cogetur reftituere. Ha-
bebit igitur praecipuam dotem cum fuis fructibus: id vero,
qui ad eam

quod extrinfecus ei relictum eft, cum fructibus,
peruenerint, reftituet. 245,,. :
ita legat vxori fuae, Tivr1iAE AMPLIV TEM,
AVREOS TOT HERES MW-EAX- DAMNAS ESTO DARE?:
manifeftus/ 59 eft, dotem quoque relegaffe 57,
IV. ArRrcANvs libro/Ve-Qwaefi jonum.
gari ?? modo dies legatorum profertur ??, nihil eam rem ad
dotis [relegationem ?^ pertinere ait: quia fuum diemjhabeat;

34 Hal. u dotem fuerit. Vulg. in dotem
35 Hal. coniunxit. Vulg. fubiunxit. BR. 36 Hal. et
Vulg. ;2 dotem locatus fit. — 3'] Hal. Idem GER. 38 Hal. relegauit. GER.
39 Hal. fenfit. — 40 Hal. et Vulg. quantam. B R. 41 Hal. fit. | 42 Hal.
fideicommiffo erogari. GEB. — 43 Taur. fcriBfit. GER. . 44 Gotbofr. in no-
ta: non reftituet. F;l. Sed et Flor. in vltima fyllaba literae re calamo aliquan-
to recentiori funt expunctae. pR. 45 Hal. quadringeutorum. GEB. 46
Hal. effet. 47 Hal cogatur. GER. 48 Hal. peruemiffet. G EB. 49
Hal.[it. GEB. — 50 Hal. et Vulg. mamifeflum. BR. 51 Vulg. legaffe. BR.
BR. 52 Taur. nOlgar. G&B. ^ 53 Hal. proferuntur. 54 Vulg. prae-

TuM. GEE. 33 Hal. fcribit.
fuevit datus. BR.

legatio-

DIGESTORVM LIB.
V. MA;-;:I ANVS ? : äRggralame Dorx

" ,f /gxgelegata 35 non yglï,c"hexïää audiendus, fi velit ob donationes
-" n mulierem factas folutioneyfí differre, vel ob impenfas alias,
.,quam quae.ipfo iure dotem minuunt: aliud eft enim, mino-
. ( yem efle fattam dotem , quod'per neceffarias impenfas acdi-
! L-/ 247 dit: aliud, pignoris nomine retineri dotem ob/ea, quaé mu-
; , lierem inuicem praeftare aequum eft. é
£otatorguft,/ Cv w fcriptum effet, ovA

te
971
L-6Q9(
/
L.

dTl

PRO-

E PECVNIA
2 GINTA, TANTVNDEM PRO EA DOTE HERES MEVS
L.I X«« DA TO: quamuis quadraginta/dotis fuiflent, tamen iquiniqua-
L-1dy jos ginta/ debere ??, |Alfenus, Varus Seruium refpondiffe fcribit,
: quia propofita fumma quinquaginta adiecta fit. $. r. Item ei,
quae dotem nullam habefiat, vir fic legauerat, QV ANTA
PECVNIA DOTIS NOMINE, ET RELIQVA: PRO EA
QVINÓVAGINTA HERES DATO: deberi ei legatum Of-
lius, Cafcellius, item et Seruii auditores rettulerunt: perin-
de $? habendum effe, ac fi feruus alicui mortuus, aut pro eo
centüm legata effent: quod verum eft: quia his verbis non
dos ipía, fed pro dote pecunia legata videtur. :
o£5, Vl j|PAPINIANVS libro/XVAH. -Quaeftione // P a-
' j heres

ER dotefm à tiüru acceptam filió' exheredato legauit:

E
patris, oppofita doli exceptione, non ante foluere legatum
cogendus eft, quam ei cautum fuerityde indemnitate,; foluto
atrimonio. -$«t; Sedfi prius quam legatum filio foluere-
tur, mulier dotem fuam reciperaüit: fruftra filius de legato
aget. «$«-2: Sed fi lex Falcidia locum in legato dotis aduer-
fusifilium exheredatum habuerit, et mulier folutionem ratam
fecerit: propter eam quantitatem, quam heres retinuerit, vti-
lis actio dotis ei dabitur, quod fi ratum non habeat, defendi
quidem debebit heres a viro, qui fe defenfurum promifit: fed
i totam litem vir folus fübierit, actio iudicati, fi cautum non
erit, pro ea quantitate, quae iure Falcidiae petenda eft, ad-
uerfus heredem;dabitur. — $.-3- Sed fi prius quam legatum
filio folueretur, mulier diuertit *$*: quamquam ipfa nondum
, [praecipere ?? dotem poffit, non ideojtameny a&tio filii differ-

[e; f
Jue
ls,
g.
[«
$J (n:
l0«
let

L.Jb | à &'I—rää
Cv a,

2272

Cum patri; 9? pfo psrte hefes éxftitit, et ad praeceptionem do-
tis, foluto matrimonio , poftquam heres exítitit, admiffus eft.
$. 4. Si forte per errorem cautio defenfionis omiffa fit , et
ex caufa fideicommiffi filius dotem acceperit: vt indebitum
fideicommiffum non repeteretur 9^. Cautionis enim praeftan-

fuit debitum, fed non erit iniquum, heredi fubueniri. $. 5.
Quid ergo, fi patris heres foluendo non fit? nonne iufte mu-
lieri dabitur aduerfus virum vtilis a&tio dotis? cui dos perire
non debet: quia Kf interpofuit per errorem heres cau-
tionem. d5 * |
| VIIL ÍpbEM libro7ZVIb-Refpenferums/ Vim vxori,
quae dotem in mancipiis habebat, pecuniam pro dote lega-
uerat: viuo viro mancipiis mortuis, vxor poft virum vita de-
ceffit: ad heredem eius actio legati reCte transmittitur: quo-
niam mariti voluntas feruanda eft.
- IX. Ipn&w libro/VIIE.-Refponfortftm /V x oR1 MEAE
FVNDVM Q*O&QNELIANVM,M ET QVAE NVPTVRA
OPTVLIT|AESITIMATA,|IN SPECIEBVS RESTITVI

p

E

*

legationem. BR. — 55 Hal.et Vulg. MARCELLV'S. BR. 56 Vulg. prae-
legata. BR. 57 Hal. IABOLENV' S. GERE.
[ 59 Hal. et Vulg. deberi. B R. 60 Hal. perindeque. 61 Hal diuerterit.
62 Hal.et Vulg. percipere. B R. 63 Hal, et Vulg. inferunt: fiülzus. BR.
64 Hal et Vulg. repetetwr. BR. 65 Hal. relegata. 66 Hal. fupra.
Ita et Hal. GER. 68

" G E B. 67 Lego cum omnibus: a&one. BR.
) Hal et Vulg. vefpoudi. BR. - 69 MHal mandatu Seiae. Vulg. ex manda-
f0 Seiae. BR. 7o Hal et Vulg. continentur, BR. "1 Ap. Hal. dena-

72 Conf. Aueran. IT. Iuterpret. Inv. 24. GEB..— 73 Ap-

yio$, abeít. GE B.
74 Hal àMQwxe. Vulgata verfio ita habet:

Xial Paulus, abeft. GEB.

PTER VXOREM MEAM AD Mäïf"ENIT 58 OVINQVA-

tur: quia tunc isdem diebus filio folui dotem refponfum ett..

dae neceífitas folutionem moratur: non indebitum facit, quod.

58 Hal. peruenit. GEB.

1

^RITO MEO,

XXXIIL TIT. IV.
V.0 L O. /Refpondi, non aeftimatum praedium in dotem datum ,
exceptum non videri: fed vniuerfa dote praelegata 5?, rerum
aeftimatarum pretium non,relictum: verum ipfas res, quales
iInuenirentur. : ;
: X. ScAEVOLA libro/VHE---Quaefti J . Q d
iae pro dote centum; fundus legatus fit, . e Maeuio z

607

,«afax.

. idemqu
quod Maeuio Falcidia aufert, pro eo, quafi concurfus non
fuerit, mulier plus vindicet: quia amplius fit in dote mulieris.
XI. Pavrvs libre7VIHE-Refpon(orath. / Sk1A, cum
nuberet Lucio Titio, dedit dotis nomine .cehitiim ,aureos, et
adhibuit Quintum Mucium , qui nihil numerauit, fed dotem
ftipulatus eft, fi morte mulieris folutum fuerit matrimonium.
Seia moriens teftamento fuo ita cauit, Lvczo Tivro wa-
CVI MAXIMAS GRATIAS AGO, DARI
VOLO SVPER ÓÍÓÜ pOTEM, QVj/AM EI DEDI, TOT
AVREOS. Quaero, cum inftituit Lucium Titium conueni-
re Quintus Mucius ex ftipulatu actionem $? : an repellere
.eum maritus poífit ex. verbis teftamenti? jRefpondit 58, :
fi Quintus Mucius mandante Seia ??, ton donationis caufa, '
ftipulatus eft, heredibus mulieris eum teneri: et ideo Quin- -
tum Mucium exceptione repellendum effe: quod íi donatio-
nis caufa Seia ftipulari permififfet, videri eum 3n eum ca-
füum, qui morte mulieris exftitit, mortis caufa ftipulatum : et
ideo fidei eius committi potuiffe in eum cafum, dicendum fore.
XIL ScaEvora libro/l Morudt/ QO v 1 dotem
in pecunia/numerata et laeftimatis rebus acceperat, vxori ita
legauit: SEIAE VXORI MEAE, SI OMNES RES, QVAE
TABVLIS DOTALIBVS CONTINEANTVR'P,HEREDI
MEO EXHIBVERIT, ET TRADIDERIT SVMMAM DO-
TIS, QVAM MIHI PRO EA/PATER EIVS INTVLIT,
DARI VOLO HOC AMPLIVS DENARIOS "! jDÉCEM;
Quaefitum eft, cum res in dotem datáé plüres ipfo vfu finitae ef-
fent, nec moriente marito fueraft, an quaíi fub impoffibili
condicione legatum datum debeatur?,Refpondi, videri con- ;
dicioni paritum;, fi, quod ex rebus in dotem datis fupererat,
in poteftatem heredis peruenit *?. E 1

i. E

l;nar(o ;

,
L2*

N
To

cum haberet ,

» IOT
4 "-€

Sfti: i fiiusfamilias,

dotetm ab ea acceperat, deinde paterfamilias faCtus, dotem ei,
vt folet, legauit: quamuis patri heres non erit, tamen id le-

gatum debebitur. | :
XIV. ScAgvora libro-XW.ss ám.; Tuko-
POMPVS teftamento facto duas.filias et filium aequis parti-
bus inftituit heredes, ét codicillis ita cauit: | Tz» 3uyxr£gx
pov Koiemlyav , jjv sjuxgouayy &ndoOvon , j Gv &i Q[Aoi pou uot] ol evy-
ysvéic doxiudawoi, mpovoxyasi iudoS»jvo, YloAAiuxvoc, eidwe uov ijv
yvopy, &x) rolg 1oo:, i oig xe] ryv xdsAQzv xurgg éEédwMx ]
**, Pollianus 7? a marito puellae iuratus fcripit, voluiffe / um ,
patrem eandem quantitatem in dotem accipere etiam mino-
rem filiam, quam maior accepiffet. Quaero, an eandem fum-
mam dotis nomine coheredes extra partem hereditatis minori
filiae praeftare ** debeant ? jRefpondit 7*, eum, cuiusfhotio
eft, aeftimaturum , vt eadem quantitas ex communi praeci-
pua minori filiae dotis nomine detur. — | 4«x:
Licxr placeat pigneratas res, velin publicum obligatas, he-
redem, qui dare iuffus eft, liberare debere, tamen fi is, qui
horghoa tales

| €6.

U ! Aodlcomneen »

L

Filimn meam Cri[fpmam, quam velem tradi muptmi, cuicumque amici wwet
et cognati approbabunt , prowidebit tradi Pollianus ftiens mentem meam,
in aequalibus portionibus, im quibus et fovorem eius tradidi. Mlal wertit:
Filia mea, Cri[pima, quam cupiebam collocare mmptum, cuicuuque amüci co-
gnatique mei adprobaffeut: vt vetle colocetur , prowidebit Pollamus, cwm
is mentem meam coguitam babeat, de aequalibus portionibus im dotem damdis,
quibus et fovorem eius collocaui. GE B. 45 Hal et Vulg.inferunt: autem.

Sed etFlor. hocinter verfus eft adícriptum. B R. Habent ctiam Pal. II. III. Vat.
Qtob. Sed non habet Bynkersh, GE g 76 Hal.praeftari. GER.

77 Hal.

"

et

Nyyy

3

&
^ d ] n* L
] fic pro Wt , em:

DIGESTORVM

tales res in dotem accepit, dotem praelegauerit, non.coge-
tür heres liberare eas, nifi aliud fpecialiter teftator dixerit.
a matre vxoris acceperat, et ftipulanti ei promiferat, te-
ftamento vxori.dotem legauit: cum quaefitum effet, an
vxor dotis fummam confequi poffet, ige»fgqnd;;. Scaf;uola,
non,videri dari vxori, quod 'neceiï'g fit matri reddl., alias fic
refpondit, non videri *5, nifi manifefte vxor docuiffet, eam
teftantis voluntatein fuiffe,. vtionerare heredes duplici prae-
ftatione dotis vellet. 4, :
XVII. ScaxvorA -libro-TEE-Refponforutr
RIitalegauit, VXOR MEA, QVIDQVID EI COMPAR A-
VI, ET QVOD MIHI DEDIT, E MEDIO SIBI SVMAT.

6o$

Quaéro, atf dós praelegata ?? videatur? ,Refpondit 99, ver-

. bis 3* quae proponerentur, videri et de dote legata ?* loqui:
nifv aliud teftatorem voluiffe probaretur. — $. r. [Ifx r1A x
VXORI MEAE,.QVANTA"/PECVNIA' |
STIPVLATION;EM, ? DOTIS EIVS NOMINE PERVE-
NIT: QVAE DOS EST DOTALIBYS DVOBVS CON-
SIGNATIS INSTRVMENTIS |CENTYM/ AVREOR V M.
Quaefitum eft, an vtramque fummam confequi poffit ?jRefpon-

dit, nihil proponi, cur non poffit. —'

DE [OBTTONE VEL| ÉLECTIONE
Uaec-s]fereLEGATAT m
/—UMLPIANVS libro "ad-5Ósbinumi, —— as
FYrvvs Pius Caecilio Proculo refcripfit, eum, cui feruo-
D rum legata fit eleCtio, trés pofle eligere. ^ ' -

*"e
As wmwWwwr

II. InEw libro//AXXX-ed-Sabinumcé/ QvotxNs fer-
ui electio vel optio datur, legatarius optabit, quem velit *.
$. 1. Sed et homine generaliter légato, arbitrium eligendi
quem acciperet *, ad legatarium pertinet. $. 2. Data igi-
tur optione, fi quis optauerit alienum feruum, vel hominem
liberum: videndum eff, an confumpferit optionem ? et puto

non confumi.- $.«3: Eum, cui centüm 'amphiorarum electio |

data fit, acetum eligentem non confumere optionem , fi id
acetum elegerit, quod ivinijnumero paterfamilias non habuit.
III. Ip w libro-XXHI. ad Sabinum? ^ ScirickeT fi
ante exhi'bitggnem , hoc eít, ante deguftationem acetum ele-
: I[V. Pavrvs libro IlI-—ed.Sabidunt; Scv»nr ele-
€ione data, fi non omnibus fcyphis exhibitis legatarius
elegiffet, integram ei optionem manere placet: nifi ex his
dumtaxat eligere voluiffet, cum fciret et alios effe.

: * "

V. ArRICANVS libro V—Qi ia eftionnef. N Ec folum
fi fraude heredis: fed ? etiam fi alia qualibet caufa id euenerit.
VL PowpPowrvs libro VI-ad-Sabinusi. MaAmNcCIr-

PronvM electio legata eft: nevenditio quandoque "f ?ligente
legatario interpelletur ?, decernere debet Praetor, nifi intra
tempus ab ipfo praefinitum elegiffet, a€tionem * legatorum
ei non competere. Quid ergo, fi die praeterito, fed 7 ante-

quam venderet heres, vindicare legatarius velit? 9 quia non

LIB.

T W ov RA« ,

| agendo, facultatem mihi eligendi praeftet.

i legatur, TiTiO STiCHVM DO LEGO, 8 :
GUMT. d. : . | rj MR
LVM NON ELEGERIT ':fimileeft , atquefi ? ita legatum 1 t4o 4
fuiffetj TiTro STrcHv M AvT PAMPHILVM, VTRVM V","Th'*&""f*
EORVM VOLET, DO LEGO. .S.1. Quaefitum eft, fi Sti- f

resíacdipit, ideoque 39 Stichum optare pofk

XXXIIL TIT. IV. V.

| eft. damnum fübiturus heres, propter quod decernere Prae-

torid folet, et quid fi die praeterito, quém finierit ? Prae--
tor, heres aliquos ex feruis, vel omnes manumiferit? nonne
Praetor eorum tuebitur libertatem? ergo totiens actio dene-
ganda non eft, fi omnia in integro fint. Idem eft, et fi pi--
gnori aliquos ex his feruis heres dederit poft diem, vel ven-
diderit. | ;
| VIIL PAvrvs libro*'*ä&*:***w IuMwo et fi
quosdam feruostdiftraxit T9, quosdam retinuit: non eft au- !
diendus legatarius, [i velit optare ex retentis ab herede,
cum iam difpofuerit familiam heres. : i

w

bi ele&tio ferui, et mihi reliqui legati fjnt *7 : decernendum
eft a Praetore, nifi intra certum tempus optaueris, petitionem
tibi non datuvxiri *?,
quas elegiffem, mihi legatae fint ** : fiue duae folae relictae fint,
Íiue ab initio duae folae fuerint, valetlegatum. Q. 2. Vnius ho-
minis mihi ettibi optio data eft: 16 cum dgojoptaffem, fi non **
mutatfem voluntatem, deinde tu eundem optaueris, vtrius-
que.noftfum feruum futurum : quod fi ante deceffiffem, vel
furiofus faCctus effem, non futurum communem: quia non
videor ** confentire, qui fentire non poffim: humanius:au-

tem erit, vt et in hoc cafü, quafi femel electiohg facta, fiat 1l ïff

communis. $. 3. $Si rerum depofitarum electio mihi reli-
&a fit: et ad exhibendum cum eo, apud quem depofitae

fiht !?, agere,potero; et cum herede agere, vt is depofitij

Ü£3
4
E.

IPAMPHI-

clius füb condicione liber effe iuffus fit ^?, et mihi optio fer-
ui data effet, vel feruus generaliter legatus effet: quid iuris
effet ? Dixi, commodius confütui, eum, qui fub condicione

libertatem Sticho det, ,gagoptionexyi 2* feruorum , non cogita-

re de Sticho: ficuti conftat non cogitare eum de eo, cui prae-

fentem libertatem dederit /fecundum quod fi Stíclüm optaue- 1.

ro vel ffegero, nihil agam: et ex ceteris nihilo minus optabo /^

mortem eius, et ?*, ante aditam hereditatem condicio ftatu-

tae libertatis ?* defecerit: legatum erit vtile: nam ficut pura

libertas, ita ftatuta ?? libertas aditae hxereditäs tempore/vi-
: S1 Pamphi-
lo feruo Luei- Titii feruus generaliter legatus fit, deinde do-
minus Pamphili, poftquam dies legati cefferit ?*, eum ma-
numififfet *?^: fiquidem Titius feruum vindicauerit, exftin-
guitur Pamphili legatum: quia non effet ?? in hereditate, qui
poffit optari: fi vero Titius legatum a fe repudiaffet , Pamphi-

. -1

A. InEM libro/ZX3 -Digete

$. r. Si ex quattuor,viriolis; *^ duae,) j2

"-- DO

$—2. In eodem cafu quaefitum eft, fi optione feruorum ** ^«*
data, antequam optarem, condicio ftatutae libertatis?9 defe-
: ciffet: an Stichum, optare poff&? Puto Mucianae fententiae
adfentiendum: quà, placet, ipfa libertate leeatum perémi, non
datione ftatutae libertatis: quare fiue viuo teftatore, fiue poft

e—9

—

T / t5 re$,

" lum n
et Vulg. vefpondi. B. 48 Gothofr. in nota: som deberi. Etiam Hal. ha- | Flor. ita fa&um. Bnm. 13 Hal. datum iri. Vulg davi. BR. I4 Vide ?
bet: «-on deberi. GEB. 9 Hal. velegata. — $0 Hal. hic et verfus finem: | Salmafium ad T'ertull. de pallio p. 305. feg. GER. 15 Hal. fznt. 16 : l
vefpondi.. G E B. 81 Hal. verba. GEB. — $82 Hal. relegata, loco: legata. Hal. fequens: fi, huc reuocat. GEB. L7. Hal- nec. GE . 18 Hal. ;
GEB. 83 Hal. ex fiipulatione, locoz inue flipulationem. GE B. videav. GER. I9 Hal. et Vulg. funt. BR. 20 Hal. IDEM. GER. hi
| 21 Vulg. inferit: et eidem Titio Pampbilum, fi. Stichum mon elegevit: fimile. yt
1 Hal. volet. GEB. 2, Hal. velit accipere. Mallem accipere vellet. | BR. 22 Ap. Hal. fj, abeft. Gxn. — 23 Ap. Hal. fit, abeft. GEB. — 24 H
B R. 3 Hal. fe, manifefto errore typorum. GE. 4 Hal. inferit: son. | Hal. zm optione, loco: et optionem, commate in fequentibus poft: ferauorum f
Vide Ánt. Auguftin. IV. Emendat. 17. BR. —— 5 Hal. znterpellatur. Fprte fublato.. GEB. 25 Tgur. qptaf/o. GEn.; 25 tll Jlatulibertatis . Ie03 hd- : j
hic latet typorum error. GEB. 6 Vulg. eleffionem. BR. 7 Hal. infe- | tutae libertatis, atque inferius iterum: datione flatulibertatis. GEB. 27 ti
rit: tamen. GEB. 8 Hal. et Vulg. praefigunt: audietur. BR. 9 Hal. | Ap. Hal. et, abeft. GER. 28 Hal. iterum: flatulibertatis. GEB. 29 : *
praefimüt. Vulg. defmuierit. BR. IO Hal. et Vulg. diffraxerit, et mox: ve- | Hal. Jflatulibertas. GER. 30 Ap. Hal. que, abeft GzEm, 51 D
tinuerit. E R. 11 Hal. et Vulg. IDEM. B R. 12 Hal fiut. Sedet | Hal.cefit. GER. — 32. Flor.maumuilfiffet. Hal. mauwmiferit.GEB, — 33 Hal. |
eíf.

/i.

DIGESTORVM LIB.

lum optare poffe legatum conftat: licet enim manumiffione
Pamphili duae perfonae conftituerentur ?*, 'Titii et Pamphili,
vnius,;tamery/rei legatum inter eas vertitur: et Titio vindican-
te, optio exftinguitur: repudiante, Pamphiliis optare poteft.

; » [] d* "
XI. Inkew/libro XX -Digeftesuf; S1,Eros . Seio

lesatus fit, etEroti fundus, deinde optio ferui Maeuio data
fuerit, isqudiEÉrotem optauerit ?5: fundus ad folum Seium per-.
tinebit: quoniam aditae hereditatis tempore is folus erit ?5, ad
37 quem pofiét legatum pertinere: nam et cum . feruo com-
muni alter ex fociis legat: idcirco ad folum focium totum . le-
gatum pertinet: quoniam die legati cedente folus eft, qui??

iud. per eum feruum poffit adquirere. :

XII. IngM librW, SERvO generaliter.

legato, verius eft, omnes heredes, fi eis electio data eft ??,
eundem dare debere: ^? finon confentiant heredes, ex te-
ftamento eos teneri. | |

1natorum. æ Árvp Aufidium li

XXXIIL. TIT.. V.

legati fint: ceffante primo in ele&ione, reliquorum appella-

609

tione omnes ad ,Maeuium pertinent.

: €4A4- t ^ À
. XVIII. , S CAEY'O L A; libro "XTHE-—

—

MINE legato, Neratius ait, nihil agi repudiato Pamphilo:
itaque eum ipfum eligi poffe. |

XIX. PAvrLvs libroTHE-Sententiarur

* ILrvpAvTea|

heredem tranjsmitti placuit.
XX.,LABE O, libro He

OMCCIIOTUID-a- rauoiene
matoett bro prifno refcriptum
cumitalegatum eft, vEsTIMENTA,QVAE VOLET, TRI-
CLINARIA ?? SVMITO, SIBIQVE HABETO: fi is di-
xiffet, quae vellet, deinde, antequam ea fumeret, alia fe
velle dixiffet: mutare voluntatem eum non poffe, vt alia fu-
meret: quia omne ius legati prima teftatione, qua fumere fe

ILLVD,VTRVMI|ELEGERIT LEGATARIVS:nuloale- ; ,.
gatario eleCto, decedente eo poft diem legati cedentem, ad

| XIIL Pavrvslib I-ad-Pleutiumt. Sr optio ferui | dixiffet, confuümpfit: quoniam ?* res continuo eius fitfimul, I6
data mihi fuerit ^* , et Sticho aliquid teftator fine libertatele- |ac fi ?? dixerit eam ?* fumere. us gu»u»(
' gaffet ^^, tunc fequens legatum confiftit, cum tota familia XXI. $ äïï?gx. r Hbore X XIL as
n ad vnum, id eft **, Stichufh recciderit : -Vt qqaü Pfïe !ega vM et vxorem heredes fcripfit: filiam exheredauit, et ei le-
to, vtiliter fit legatum. " Nec aduerfatur Catoniana ^^, fi. vo- Es Hadhe in fümil g : : s.
- sE | i irs : gatum dedit, cum in familia;jnuberet, centum, et cum in fa- , /««ooove g
. luntarius heres inftitutus fit: quia ** poteft ante aditam here- | m (erie o f. hls verbise : P*5 !
r mt: | | quia DESM- aE milia nuplerit ?^*, his verbis: INSVPER AR BITRATV:S EM- |
LE ditatem, etiam fi ftatim decefferit, familia minui. Quod fi ne- | . . : x t
p farius.h CQ B fitets ladmam-próntez-Cato PRONIAE MATRIS EIVS MANCIPIA,DÉCEM, QVAE
-e ceflarius etl:fläs lä itutus P, quïtinss Fäïbiut än Iäoi'e hss CONFESTIM POST ADITAM HEREDITATEM MEAM
'ä ä;ïtïn lr(lalilhlllznïe. VäïsI. c—u?nï'grüli u0 äo le,ata ]12111 optet : : SEMPRONIA Mcaae
s p , , u1 op 5 , MANCIPIA, CVM IN FAMILIAW-?? NVPSERIT, Da-

videndum eífe, an Praetor, vt id faciat, cogere debeat lega-

. hod * —^ |RIVOLO:ETSI, ANTEQVAM NVPSERIT ??, Arr-
j tarium , quemadmodum fi heres inftitutus id poftularet: quia ,

QvOD EX ?? wANCIPIIS DECESSERIT, TVNC IN

VOLET ELIGAT. Quaefitum eft, cum mater elegerit ) an
ea, quae ex his mancipiis ante nuptias adgnata/ ?^ funt, ad ; ;* of rea la. ,
puellam ,fuüprafnumerum decem mancipiorum pertineant? ,4,5,^ ^
;Refpondit *?, cum mancipiorum legatum in tempus nuptia- ome.

prius quam optaretur, manumifit: ad libertatem eum interim
- .mon perducit: feruum .tatfíen, quem ita manumiferit, amit-
: tit: quia is aut electus, legato cedit, aut relictus , tunc liber
: oftenditur. N R

E LJ!cn.faf,,potg&fG per heredem id/empton^* confequi: et quare nOoD| , o 6v givs ARBITRATYV SEMPRONIAE MATRIS
M,fd»"',w: " -7""1*1 ,pf)iht/, non VldeZ. p s d cird paxr volo! Bex ub u VrX R MA NER k
ICZZW .^ Mabes, XIV. lA Y orneNvs ?? libro*ILlex-Cedüé. Sr cum | RVS PERVENIAT: QVOD SI SEMPRONIA MATER : ——
'LW&,, ! . eptio ferui ex Vniuerfa familia legata effet, heres aliquem, | kKIVS NON ELEGERIT,/TVNCIPSA SIBI QvAxE 9* /. 3 od
: aoes:

- J XV. IpEgM libro/Il—Epi&ularums// SERvO fine li- | rum teftator transtulit, id, quod medio tempore ancillae eni- 6 . a
" (;ïyïuä;; bertate legaui, deinde optionem feruorum Maeuio dedi: is | xae funt, ad filiam"non pertinere. - Idem quaefiit, ante nu- ; Z
» Jïr eundem feruum optauit. Quaero, an id quoque, quod lega- | ptias, eorundem mancipiorum fruCtus et vfus an ad Sem- — .. .
m"^ . A— tum eft, ei deberetur *?? gg,gfþ.gwndi; 59, non puto legatum | proniam matrem ipertineant? Refpondit, nihil proponi, curil//e fs ee d
fi- ' — huius ferui nomine ad dominum pertinere. : ad matrem pro folido jpertineant. CA i
jje ,(/f/&æz*w XVI. TEeRENTIyS ÜrzENS Zibro-XV -ad-leger ; XXII. I D EM- libro 'igeftorus " Manirvs 77
nog H .et-Paniam. , OpPT10 wE legata placet non poffe ante | vxori fuae codicillis per fideicommi(fum dedit praedia, item
, aditam hereditatem optari, et nihil agi, fi optaretur 5*. lances, quas elegerit 9^, quatfüor. — Quaefitum eft, an ex
3ura : XVII. Inew libroXVE-ad-lesem-Iuliam-et-Paptfm. | his lapClöbsl]S, qfl;ae mortis tempore fint, eligere pofüt?;Re- ; ^4».
Ji Cv w optio duorum feruorum Titio data fit, reliqui Maeuio fpondit ^*, polie. !
EL | (sl | : b ss | | dl
-)hþ efl. GEB. .. 54 Hal. conflituantür. GEB. | 58 ALEd. optauit. — 36 Hal. | plo fuppl.eüit Taur, fed non appo'üta parentliefi, vt alias confueuit. Immoe .
(o- erat. GEB. 37 Taur. aT. GER. 38 Taur. Cuj GEE. — 39 Hal. fit. | regione fequentium in margine exemplaris Florentini iam. olim adfcripta fuit
fü« GER. 40 Hal et Vulg. praefigunt: et. BR. — 41 Hal.fit. GEB. — 42 | nota — (vj. — locum hunc mendofum effe (ita illam M. interpretamur) in-
E Hal. legawit. GER. —— 43 Ap. Hal. id ef, abfunt. GEB. —— 44 Gothotr. | dicans. BR. — Re&e Steph. et focii. — Non vidit Hal. geminum filiae reli&um

qüi in nota: vegala ícil. Quod ipfum Vulg. fupplet. BR. 45 Vulg. 4moniam. | legatum , centum, et cum im familia mup[erit, decem maucipiorum. —llud

" Y BR. . 46 Hal poffit. GEB. 47 Taur.in Adnotat, emptor. fic re&te et fic | prius fuiffe purum, indicant verba Scaeuolae: cwm manucipiorum. legatum in
) in vet. im P. tempus. Etifto modo habent omnes fcripti et editi. B. Etiam | tempus muptiarum teflator transtulit, qui adeo alterum illud eo transtuliffe non
lum Hal. fcripti funt Pal. I. II. qui tamen loco: id, habet: idem, L IV. V. Vat. | videtur. — Nec confonant ita immediate iun&a verba: centum bis vevbis, vte
j Otob. Bynkersh. GE B. 48 Hal. LABEO, hic et alibi, vt verifimile ex: | pote in quibus de legato centum nullum veftigium. — Mentio autem huius le-
(iá IAB. BR. 49 Hal. defeatuv. GE B. 50 Hal. et Vulg. refpondi. BR. | gati in ipfa vifione fit, vt conftet, quid fibi velit vocula: zufuper. GEB. — 58
1 « 51 Hal. optetur. GEB, 52 Vulg. lib. :. disefforum fcriptum. Klal. inge- Manifeftifime reponendum : familia, vti omnes habent. & R. Etiam Hal. GE z.
n niofe: libro primo vegularum fcriptum, ac fi fuerit: lib. 1. ve. vel veg. feri- | 59 Maec: dari volo, et fi, anteguam maupferit , a Taur. parenthefi erant inclu-
p ptum. quae conietura recipi poteft. BR. 53 Hal. triclimiaria. GEB. — 54 | denda, vt fupra d.läïcpm. Habent hoc fupplementum editi omnes, et fcripti
jl Hal. quin etiam. GEB. 55 Ap. Hal. fi, abeft. GEB. ^ 56 Hal. inferit: | praeter Pal. V. qui iis caret. BR. — Caret etiam Magl. fed habent illud Pal. I.
M fe. GEB. . 57 Haud dubie altera claufula abundat. Priorem: cum im fami- | 1. HI. Var. Barb. Bynkersh. Inter editos Hal. G x s. 60 Hal. inferit: zi5.
T lia nuberet, expunxit Steph, H. a Porta in ambabus, et Baudoza. Pofte- | GEB. 61 Hal. et Vulg. quem. BR. 62 Hal, et Vulg. adfignata. BR.
jj rorem: cum im familia mupfevit, Hal. Solus Blaublommius Flor. exhibet. 63 Hal. et Vulg. refpondi, hic et mox iterum. 8 R. — 64 Hal. eligeret. GER.
/ Sciendum autem contrario vitio in fequentibus etiamnunc defiderari haec verba: 65 Hal. refpondi. G &B. u5v
) DARI VOLO ET $1 ANTEQVAM NVPSERIT, quae aliorum exem- .
j | : ! | I
i. :
jf

61IO

TT OVL 5 —
DE TRITICO, /VINO/ WeE-L, *

.eUD É EO. LEGA TO.
VLPIANVS hbrofï*»aiW

1N o legato, acetum quoque continetur, qvod paterfa-
V milias vini numero habuit.
Il. PouxProurvs libro VE-a2e-oabiBB
penum, alii vinum legatum eflet ?; excepto vino, omne pe-
v . gum adíalium legatarium pertlpemt. $. r. Si centum, am-
phorae, quas velles, tibi legatáe fint: ex teftamento agendo
confequi potes, vt deguftare tibi liceat: aut quanti inter-
fuerit licere tibi deguftare , a.d exhndum agere potggf l
II. VupPrawNvS,? libro &&XHHE--ad abine. S1
cui vinum fit legatum,centum; amphorarum , cum nullum vi-
num relinquiffet ^: vinum heredem empturum et praeftatu-
rum: non acetum, quod vini numero fuit. $. r. Si vinum
legatum fit, videamus, an cum vafis 5 .debeatur? Et Celfus
inquit, vino legato, etiam fi non fit legatum cum vafis, vafa
quoque legata videri: non quia,pars funt vini vafa, quemad-
modum emblemata argenti, fcyphorumlforte, vel fpeculi *,
fed quia credibile eft, mentem teftantis eam elffe, |vt/voluerit
/ $4« , ) acceffioni effe vino " amphoras: et fic, inquit, loquimur,
/ . ' . habere nos amphoras mille, ad menfuram vini referentes.
/ . fn doliis non puto verum, vt, ,vino legato, Éf dolia debean-
(Hecx vl^, — tgr, maxime fi depreffa -in cella vinaria fuerint, aut ea fuünt
: $, quae per magnitudinem difficile mouentur ?. — Ín cuppis
autem fiuejcuppulis puto admittendum etea *? deberi: nifi
ari modo immobilesin agro, velut inftrumentum agri/erant.
ïlino legato, vtres non debebuntur: nec culleos quidem de-

beri dico. : ; :
IV. PaAvrvs libroW Cv certum

pondus olei, non adietta qualitate, legatur, non folet quae-
ri, cuius generis oleo vti folitus fuerit teftator: aut cuius ge-
neris oleum ** iftius regionis homines in vfu habeant, et ideo
liberum eft heredi, cuius vellet *^ generis oleum legatario
foluere. LA i n : :
- M. LYTLAN libro V -Bieefto Cv certus
numerus átüphorarum vini legatus eflet ex eo, quod in fundo
Semproniano natum effet, et minus natum effet: non '? am-
La ebbteks. plius ,deberi/ placuit: et quafi taxationis vicem optinere, haec
, —.4.«4.Verba QVOD NATVM ERIT. . ,
VI. P& ocvrvs libro: if

Cv M alii

"

Á

LÀ h * . : ,
DP VILULEDIM,

v j ibro V-—Epi&ularpar Cvr !* vi-
num herés dare Wrfátüs eft, quod in amphoris et cadis dif-
fufum eft, dari debet: etiamfi vaforum mentio facta non eft.
Item quamuis cum vafis *?, cadis, legatum eít: tamen id
: quoque, quod in doliis *92, legatum effe videtur. ^ Sicuti fi

feruos omnes cum peculio cuiusque eorum legaffet: etiam eos, -

L | quibus peculii nihil effet, legaffe videretur.
"I'hlf) »^)| "Meabeo, ; VilAlAvornesNvs ^'-tbro cr'eitertoribus—La-
' W. s ia | AM heredem damnauerat dare vxori fuae vi-

num, oleum, frumentüm, acetum, mella, falfamenta, l'Tre-

Y Vulg. ET, sn. 2 Hal. eff. GEX. 4 Hal.. POMPONIV'S.
G E B. 4 Hal. veliquiffet. GEB. . 5 Hal.et Vulg.vafe. BR. — 6 Conf.
Bynkersh. PT. Obf. ;. GEB. — '7 Vulg. acceffionem vinieffe. BR. — 8 Hal.
fint. — 9 Hal moueantur. GEBR. ^ Yo Hal. Iu cupis autem [iwe cupulis ( pu-
t0) admittendum eft, eas deberi. Vulg. puto admittendum effe , eadem deberi.
|BR. II Ap. Hal. oleunm, abeit. GEB. . 12 Hal. volet. GER. 13
Vide Aueran. ad h. 1. 1. Juterpr. Iur. 27. GEBR. I4 Vulg. Cum vinum ,
tefte Contio. B R. 15 Hal. et Vulg. inferunt: et. BR. I6 Hal. addit:
efl. v7; Hal. JIABOLENVS. GEE. 18 Vulg. quacunque. BR. —— I9
Hal. etzam loco: et. 20 Flor. eft: doleis, vt et Taur. exhibet. /Sed ibi-

dem deleta e et repofita , fatis antique, idemque in L. 2 $. ufra b. t. quater -

Contraria ratione fupra L. j4. $. 1.de A. empti 7à. dolia, muta-
tio fa&da in: dolea , expuncta , repofita e. B R. 21 Vulg. periculo fuo. BR.
22 Hal. effundat. 23 Conf. Aueran. 1. futerpret. lur. 18. GEB. 24
Ap. Hal. hic et mox rurfus; ex, abeft, GEBR. 25 Gothofr. in nota* nec

admiffum.

acetum vini appellatione non continebitur.

DIGESTORVM LIB. XXXIII TIT. VL

l-2 04 53!1 ï*.;äïiuä / :
batius| aiebat, ex fingulis rebus non atmplius deberi, quam
quantum heres mulieri dare äv'gïuifïbt: quoniam non adie-
€&tum eífet, quantum ex quaque ** re daretur. — Ofilius,
Caffellius, Tubero, omne quantum paterfamilias reliquiffet,

legatum putant. Labeo id probat: idque verum eft. $. r.

Lvcro TiTrro TRITICI MODIOS CÉNTVM, QVI
d

SINGVLIPONDO CENTVM, PENDEANT, HERES DA-
TO. Ofilius, nihil legatum effe: quod et '*? Labeo probat:
quoniam eiusmodi triticum in rerum natura non effet: quod
verum puto. :

VIIIL. Powroxrvs libro äVF'EP&&EM $1 heres

damnatus fit dare vinum quod in doliis ?? effet, et per lega--

tarium ftefiit, quo minus accipiat : periculofe ?* heredeyft factu-
rum, fi id vinum effündet ?^?: fed legatarium petentem vinum
ab herede, doli mali exceptione placuit fummoueri, fi non prae-
ftet id, quod propter moram eius damnum paffus fit heres.
. IX. VrPriawvs libro KXHHE-ad-Sebinut, S1 quis vi-
num legauerit, omne continetur, quod ex vinea natum vi-
num permanfit. Sed.fi mulfum fitfattum, vini appellatione
non continebitur proprie: nifi forte paterfamilias etiam de hoc
fenfit; Certe zythum ??, quod in quibusdam prouinciis ex
tritico, vel ex ^^ Kordeo, vel ex pane conficitur, non con-
tnebitur.
tinebitur, nec hyydromelf ^". — Quid conditum? nec hoc pu-
: 4 » e. m .
to, nifi alia mens teftantis futt. Oenomeli ^? plane, id eft,
dulciffimum ?? vinum, continebitur. Et paffüm, nifi con-
traria fit mens, continebitur. , Defrutum/ non . continebitur,
^ Es ; sf 2. ". 30 £C . "d i
qsäod pótius conditurae loco fuit ??. — Acinaticium plane vi-
no ?* continebitur. . Cydoneum, et fi qua alia (unt quae non
ex vinea fiunt, vini appellatione non continebuntur. ltem
Haec omnia ita
demum yini nomine non continentur, fi modo vini numero a
teftatore non funt habita: alioquin Sabinus fcribit, omnia vi-
ni apþ*ellatione contineri, quae vini numero paterfamilias ha-
buit: igitur et acetum quod vini numero paterfamilias habuit,

. j[ p fxf hfä

Simili modo necí(camum ?*, nec ceruéfia ?9 con- |- exfreme ;

M rrum vesber.
Jr,u, 16- :l(l:'ur.' z
CGtt

l 4 ;ruäihu

et zythum, et camum ?^, et cetera quae pro hominum affe-, ; ^ .
Cione atque vfu vini numero habebuntur. Quod fitotum vi-.

num, quod paterfamilias habuit, coacuit ?? , non exfítingui-
turlegatum. $. 1. $Si acetum quis legauerit, non contine-
bitur legato acetum, quod vini numero teftator habuit: em-
bamma autem continebitur: quia aceti numero fuit. $. 2.
Item fi quis vinum, quod habuit , legauit, deinde4ree-?^ co-
acuit: licet poftea in aceti locum translatum fit a patrefami-
lias, vino legato continebitur: quia id quod teftamenti fa&ti.
tempore vinum fuit, demonftratum eft: et eft hóc verum, ni-
fi voluntas aduerfetur. .$--9« Vino autem paterno legato , id
demum legatum videtur, quod teftator vini numero habuit,
non quod pater. Item fi peculiare vinum legatum fit,. id con-
tünebitur, quod ferui habuerunt. ^ Cur tam diuerfe? Quod
paternum vinum iam coepit vfus ?* ipfius teftatoris effe: at
peculiare in vfu feruorum remanfit, $.—4. Item fi vinum ve-
tus fit legatum,
X.

curmi. Hal. Sed nihil mutandum. — Tulius African. in Ceftibus c. 2,. riafovec
xáuov 7ívoucs, Editus au&tor eft inter veteres Mathematicos Parifíis. Prifcus
quoque in Eclogis Hiftoriae Gothicae, vocat: potwm ex bordeo. Kiorum loco-
rum indicium mihi fecit Hadr. Relandus. Qui monítra vocum cupit, repe-
riet in Vat. cantug in Pal. L caznum in II. et Ilf. cauium etc. BR. — 26 Gothofr.
in nota: nec ceruifia. Hal. Relcribo: cersifis cum omnibus editis et fcriptis.
BR.' Taur. erat dare: cer&Efía. Conf. Gundlingium ad Tit. D. Nanut. Canp.

Stabul. iuris patrii $. 13. Scripti funt. Pal I. 1f. III. EV. V. Barb. Otob. Vat. .

Bynkersh. GEB. — 2/ Plinii locus in nota Gothofr. eft lib. XIV. c. 17. Adde
Aueran. J. futerpr. luv. 18. GEB. — 28 Confer Aueran. £. Int. Iur. 19. GE B.
29 Erat initio Flor. maulciffmmum. BR. 50 Hal.'fit. GER. 31 Vulg.
inferit: ?/07. BR. 32 Hal. hic rurfus: cuvmi. GEB. . 33 Hal. coacue-
rit. 34 Vulg. boc, abeft. BR. — 35 Hal. vfz. Vulg. cum plerisque MSS.

vt eft Flor, Pal. I exhibet: w cfas. Il er IV. im vfwm. BR. Cum Flor. fa-
ciunt -

L,-J"LW

UUTMLW

d
[
'gFW(Mm
.;'*W:.n y".[,ï
d d
D
,; I;W[k
u v
] qufwü*m ,
E . ;
/'l]t'fulzm;
»
i. B
! 7 4 T.
]
(
Qs
h

«uase« XV. PROCVLVS-ibre

DIGESTORVM LIB. XXXIIL TIT. VL VIL

X. HenMoaGENrANvs ?? libro"TE-Iaris-Epitoma
37 Ex vfu teflatoris legatum ; aeftimabitur: id eft,

quot annorum vino pro vetere vtebatur. Quod íi non appa-
fteat *9 ,

XI. VrPrANvs libro"X3 LT
accipietur, quod non eft nouum:]jid eft
'vinuxpjappellatio-ræ veteris continebitur.

XII. E) AVLVS libro]: V.—ad.-Sa
obferuantibus, quiþ finis, aut/
meretur 4^??

XIII. VuPrANvs libroXXHAÁ..ad-Sabine Exxtxo
VINO, QVOD IN ILLO FVNDO NASCE/TVR, HERES
MEVS AMPHORAS iDÉCEM, QVOTANNIS IN ANNOS
SINGVLOS DATO: quo anno natum non fuiffet, ex fupe-
riore anno eius fundi eum numerum amphorarum heredem
daturum, Sabinus exffcimat: quae fententia, fi voluntas non
aduerfetur, mihi quoque placet.
XIV. PowPourvs libro'VE-ad-Sabinmemt — Viwo
legato, ea demum vaífa fequuntur, quae ** ita diffufa funt,

vt non ad perpetuum vfum vafa*? referuarentur: veluti am-
phorae et cadi. 4,

V&Tvs
anni prioris

320 1 LE

P

NAM. aliter

vafis legauit: negat Trebatius, quod in doliis ^? fit, deberi:
et fenfum teftatoris alium putat effe, verborum alium: cete-

rum ^*^ dolia in vafis vinariis non effent ^^. Ego,/etfi dolia

in vafis vinariis non funt, itamen: non. concederes 'Trebatio,
vinum, quod in doliis effet, id eft, quod in vafis non effet,
non effe legatum. Illud verum effe puto, cui vinum cum va-
fis legatum erit, ei amphoras, cados, in quibus vina diffufa
feruamus, legatos effe: vinum enim in amphoras et cados hac
mente diffundimus, vt in his fit, donec vfus caufa probetur:
et fcilicet id vendimus cum his amphoris et cadis: in dolia

autem alia ^* mente coniicimus.^7 , fcilicet vt ex his poftea

vel in amphoras et cados diffundámus **, vél/ fine ipfis idoliis

veneat. :
XVI. Ine w libro-THE-se erioribus La
vinum Surreftinum in vrnalibus habebat diffufum, is tibi vi-
num legauerat in amphoris: omne illud quoque vinum, quod
in vrnalibus fuiffet, legatum effe Labeo et "'rebatius jrefpon-
derunt. $. r. Cui dulcih legata effent, fi nihil aliud tefta-
mento'fignificetur, omnia haec effe legata, mulfüm, paffum,
. defrutumZ et fimiles potiones: item vuas, fiqüs *?, palmas,
caricas. $. 2. Quod fi ita effet lepatum, v iN VM AMPHO-
RARIVM, AMINAEVM, GRAECVM ??, ET DVLCIA
OMNIA: nihil inter dulcia, nifi quod potionis fuiffet, lega-

LA Al (( 9)

tum putat Labeo ex collatione vini amphorarii, quod non im-

probo.

ciunt Pal. I. V. Vat. Otob. Barb. fed cum Pal. TI. facitBynkersh. GER. 36Vulg..

ANERATIVS. BR. — 37 Flor. initio erat fcriptum: epitomatorum. BR. — 38
Hal. apparet. — 39 Hal. fiquidem, loco: id efl. GEB. 40 Hal. fumetur.
GEB. 41 Gothofr. in nota; Forte legendum : im quae vina ita diffufa,
fed haec eítipfiffima Hal. le&io: ;w quae ita diffufa [unt vina. GERB.
Ícribam: disifa, hoc eft, vafa, quae ita diftin&a et feparata funt, vt non in-
ferüiant ad perpetuum víum, Íed deftinata habeantur víui promifcuo et quoti-
diano. BYNK. 42 Ap. Hal. vaía, abeft. G EB. 43 Flor. per omnem
hanc legem fcriptum: doleis, et doleg. — Vide notata ad L. g. fupra b. t. BR.
44 Vide Noodt. 11. Obf. 14. BR. 45 Hal et Vulg. effe. 8R. — 46 Hal.
tali;, loco: alia. GEB. . 47 Flor. eft: coicimus. GEB. . 48 Flor. eft: dif-
fudaemus. GEB. | 49 Hal. ficus. GEB. 50 Hal. inferta poft vocem:
GRAECV M ftellula in margine habet: alias addituv : Wswov. forte mgáuvevov.
ldem vertit illud: szelius, hoc: Prammium, additque: vimi gemus Homero
cognitum: . Galeno, ZAtbenaeo , ceteris laudatum. — At enim vero etiam Alciatus
Difpunélionum lib. I. c. 29. teftatur; in antiquo Cedice non Amineum legi,

uod initium veteris vini fu-

.cum non inftructa legantur,

$4 ViNvMcCUm

Re-

61I
Z9 EP C CUV DC
DE 3 INSTRVCTO VEL INSTRVMENTO
| LEGATO.

Pavrvs libro/IV.- 3d-Sab

S IVE cüm inftrumento fundus legatus eft, fiue inftru&tus,
duo'legata intelleguntur. $. 1. Fundo cum inftrumento

legato et alienato, inftrumentum non vindicabitur ex fenten-
tia defuncti.- f b ur t

IL/PAP1NIANVYSlibro VIE

| , (iponiorme. Cvmw pa-
tef, pluribus filiis heredibus fcriptis, duobus praeceptionem
Donorum auiae praeter partes hereditarias dediffet, pro parti-
bus coheredum viriles habituros legatarios placuit. $. r. Do-
tes praediorum , quae Graeco vocabuloj£v37:2:1; ^ appellantur, /—/
egatario non praeftantur.

AVTHE—Refponfermem Fvwpvmw in-
ftructum libertis patronus teftamento legauit: poftea codicil-
ljs/ petit ? , vt morientes partes fuas fundi fuperftitibus retri- !
tuerefit, nec inftructi * mentionem habuit. "Talem in cau-
fam fideicommiffi deductum videri placuit, qualis fuerat le-
gatus: fed ? medii temporis augmenta fetuum et partuum,
item detrimenta fatalium, fideicommiffo contineri. — $. r.
Minor ;vigintvannis, infiru&a praedia confobrinae fuae dari
voluit, et quosdam feruos praediorum viuus manumifit: non
idcirco ferui manumiífi $ praeftabuntur, jquod/ ad libertatem
peruenire non poffunt. Idem iuris eft, cum ex quauis alia
caufa libertas non competit.-

/

.L CUP jDY€OUS €X
COX454. T '.üï&'r,'zf; :'
, T

/L ] Ce &

:L-' WR $ .A :'0 L E ^ W—:—---m--. )

; | ret J et ex alte- / A,(;.»,;riï.;n,,-,ï*r Ht L 2
ro boues, cuin opus feciffent, in alterum reuertéfentur, :
vtrumque fundum cum inftrumento legauerat: Labeo , Tre-
batius, boues ei fundo ceffuros putant, vbi opus feciffent,
non vbi manere confueuiffent;. Caffellius contra: Labeonis
fententiam probo. — ^^ " :

V. Lanzxo libroI-ILSsyy-o-Paulo-epitomaterm ?. [
5 1 cui fundum etjinftrumentum eius legare vis, nihil inter- ;
eft, quomodo leges: FVN DVM CVM INSTRVMENTO, *
aDFVNDVM ET INSTRVMENTVM *àn FVNDVM IN-
sTRVCTVM. Paulus: immo contra: nam inter ea legata o u
hoc intereft, quod fi fundo alienato mortuus fuerit, quij ita ij45doc ——
legauit, ex hac fcriptura ervNDv M CVM INSTRVMENTO TR
nihil erit legatum : ex ceteris poterit inftrumentum effejle- , -
gatumy

VI. ScaEvoraA-ibro-XME—-Digefto

legauerat, quae certa regione praedia habuerat, vtjnftructa J £.
funt, cum vino, grano, |calendario: et adiecerat haec ver-, ,«« nádasce, [ricl ) |
ba, QVIDQVID ERIT, CVM MORIAR, IN ILLA RE- |

GIO-

)jaen. ln btept 7

-a aulo-CDIiCOlnacofU

d '«.'c n ,.

cuius Vergilius et Aufonius meminerint (ífyllaba tamen in illo inemendata ,
funt et Amineae pro: funt etiam Amineae ) fed potius Graece Zuewov id eft
optimum , ideo a Io. Brodaeo Mifcellaneorum lib. F. c. 13. repreheníus, nom
male, nifi quod và Zgewov Alciati ingenio tribuere videatur, qui potius ad
antiquum Codicem prouocat, qualem etiam vidit Haloander. G Em.

I Vulg. inferit: F/NDO. 'Tu vide Ant. Auguftin. I1. Emend. 4.
B R. 2, Gothofr. in nota: iv34x«« ferramenta et inftrumenta agri cauía re-
pofita. Hlal . Vbi Hal. ifta habeat, non inuenio. BR. Nec ego. Sufpicabar,
Hal. vocem Graecam quam habet in textu, inter Graeca a fe vería ita eíle in-
terpretatum , fed nec ibi quicquam. GEB.. 3 Hal et Vulg. petzit. BR.
Taur. dare debebat: petit. GEs. 4 Hal et Vulg. zmfirementi. 'TYu vi-
de Ant. Auguitin. [4. Emend. 4. BR. 5 Gothoftr. in nota: l. fed et
medii la Hal. GEBR. —6 Vulg. inferit: cum praediis ex cawía fideicommiffi.
BR. 7 Hal IABOLENVS. GEz. $8 Vulg. inferit: et. BR. — 9 Ha-
loandri infcriptio eft: LABEQO /ij. meSaváv, nec quicquam amplius. GX B.

Azzz » , 1O

D MT U DIGESTORVM LIB. XXXIIL TIT. VII.

| GIONE, ET !? QVIDQVID IN QVACVMQVE SPECIE | fpondiffe auditores eius referunt. lItem nonnullis vifum eft,
( q able yreii - guyT YN ILLA REGIONE, VEL ^* QVOD |MEV M E- frumentum, quod ferendi caufa fepofitum eft, inftrumento U rA "
: Lab r n* qmym: viua teftatrice vnus ex debitoribus condemnatus, viuen- | contineri: puto, quia et inftar culturae effet, etita confumi- - M**. ;
! te teftatrice fatis non fecit. Quaefitum eft, jan quod/ ex fen- | tur ^9, vt femper reponeretur: fed caufa feminis nihil a ciba- [ jn"

! L
, Ug MAPP

Á Af ) tentia iudicis debere*ur, ad nepotem pertineret? Refpondit - riis. QiH*erF. E Conferuapdi fru&us caufa , veluti granaria, &—
1 f 12, mihil proponi, . cur, non deberetur. quia in his * fructus cuftodiuntur, vrceos ^*7, capfellas, in
LL sie « anteqa m VIL. Ingw libro *&XtE-Brgeftezum« TAsnERNAM | quibus * fru&us componuntur, fed et ea, quae exportando-
j,twm-7). . X3 eum caenaculo Parzdulae manumifi, ^* teftamento legaue- | rum fructuum caufa parantur, inftrumenti effe conítat: vel- 3 [jh

rat cum mercibus et inftrumentis, et fuppellectili *^5, quae | jütijiiumenta, et vehicula, et naues ,-.et-cu]f)ae, et culei. $. 2.
ibi effet ; item horreum vinarium cum vino, et vafis, et in- | Alfenus autem, fi quosdam ex hominibusS aliis legauegit;jce- u »^.
ftrumentó, et inftitoribus, quos fecum -habere confueuerat. | tetós, qui in fundo fuerunt, non contineri inftrumento ait: ' -
Quaefitum eft, et *5 cum"viuo teftatore infula, in qua cae- | quia nihil animal]f inftrumenti gi:fe op;nabatur, quod non eft
l'er. naculum füit quod ei legatum erat, exufta fit, et poft bien- | verum: conftat enim eos, qui agri gratia ibi funt, inftrumen-
nium eodem loco conftituta noua: et horreum, quod eidem | to contineri. $—* Quaeritur, an feruus, qui quafi colonus
legatum erat, a teftatore venierit: vini autem venditio dilata | in agro erat, inftrumento legato contineatur? Et Labeo et
fit, vt ex eo commodo ** venirent: an vniuerfa legata Par- | Pegafus recte negauerunt: quia non pro inftrumento in fun-

d - dula confequi poffit? :Refpondit !*?, ea, in quibus voluntas | do fuerat 422 etiara fi folitus fuerat ^* et familiae imperare.
x mutata effet, non deberi. — . —— . pSem, Saltuarium autem Labeo quidem putat eum demum con-
VIIIL. VLerzANYS libro XX wif. Iw '? in- | tineri, qui fruCtuum feruandorum gratia paratus fit: eum

ftrumento fundi ea eíffe, quae fructus quaerendi, cogendi, | non, qui /finium/ cuftodiendorum caufa : .fed- Neratius etiamzæ,/yï;wfä
(l x conferuandi gratia parata funt ??, Sabinus /librisjad Viteliium | hunc: et;hociiure vtimur, vt omnes faltuarii contineantur. .4 -
! (LU: HL., . euyidenter enumerat ?^*, . Quaerendi, veluti homines, qui | $—5 Trebatius amplius . etiam piftorem, et tonforem, qui

agrum colunt, et qui eos ?^* exercent, praepofitiue funt his: | familiae rufticae caufa parati fünt, putat contineri: item lr
"Lones. quorum in numero funt vilici, et ^? monitores: praeterea | brum, qui villae äeflcændae caufa paratus fit: et^mulieres, 7"""7*,97,
z boues domiti, et pecora, ftercorandi caufa parata, vafdgue | quae panem coquàánt, quaeque villam feruent: item molito- — ——
vtilia culturae ?^*: quae funt aratra ??, ligones, farculi ^?, | res, fi ^* ad vfüm rufticum parati funt *5: item focariam, Es g
falees putatoriae, bidentes, et fi qua fimilia dici poffunt. | et|vilicam/ ^* , fi modo aliquo officio virum adiuuet **: item![uuu ca. | L i
/ Cogendi, quemadmodum torcularia, corbes, falcesque mef- | lanificas, quae .4'3 Lfg,miliam rufticam veftiunt ^?, et quae pul-
Li itent, — foriae, falees fenariae, quali? vindemiatorii, .exceptoriique, mentaria rufticis 7ggguant d TT .Sed an inftrumenti in- |
r in quibus vuae comportantur. . Conferuandi, qugü 21 do- &f;umen.tum legato inftrumento contindfur 5*, quaeritur:
colt. lia, - licet defoffa- non fint, et cufgae. Ae. Quibusdam | hagc enim, qu?/ rufticorum caufa parantur, lanificae, et la- Lj
: . 4mregionibus accedunt inftrumento, fi villa cultior eft, ve- | jnae; ??, et tonfores, et fullones, et focariae, non agti fünt . :
| luti ?* atrienfes, fcoparii ^?; fi etiame virdiaria ?? fint ?*, | inftrumentum, fed inftrumenti? Puto igitur, etiam focariam
] topiarii: fi fundus faltääpa&iöhesqu-e habet, greges pecorum, | contineri: fed etlanificas, et ceteros qui fuprajhumerati 53
paitores, faltuarii ?. / ". ! füunt: et ita Säru]ur-rä.refpgndiü'e, auditores eius referunt. :
IX. Pavrvs libroTVead-Sabinnef D k grege ouium | $« Vxores quoque ét infantes eorum, qui fupra gnumera- j upin
, ita diftinguendum eft, vt fi ideo comparatus fit, vt ex eo fru- | ti fünt,| credendum : eft in eadem villa agentes voluiffe tefta- ] 24 VL .
4 que? * &uscaperetur, non debeatur: Ífi.vero ideo, iquia; ?? non ali-- ïtoremïlegato contjneri: neque enim duram feparationem in- : [2
' ter ex faltu fructus[percipi poterit, contra erit: quia per gre- | iunxiffe credendus| ?* eft. $. 8. Si aliqua parte anni in 55 e TR
[ 3 Aerer: ges fructus ex faltu percipiuntur. - ( j fundo pafcantur pecora, aliqua parte his pabulum conducitur: - E
n X. VrPiANVS libro*XXr-ad-Sabinumt- Sr reditus | vel ferui, Ífi aliqua parte anni per eos ager colitur, aliqua ;
M ry etiam ?* ex melle conítat, aluei ?5 apesque continentur.] .j:þarte in mercedem mittuntur: nihilo minus inftrumento con- |
u) 0/8 bbg,) XLMASZoLExvs ?* libro TE-ex-Caffie Eaprm|tinentur. $9« Cellararium 59 quoque, id eft 5?, ideo prae- :
i7vat6ns, — ratio eft in aüibüs, quae in infulis maritimis aluntur. . | pofitum , vt rationes faluae fint, item oftiarium ?9?, . mulio- |
XIll. VriPraANwvs libro XX-ad-Sabinum& QvaArsr- | nemque inftrumenti effe conftat. $ —e» Et molas, et machi-,

TVM eft, an frumentum, quod cibariis cultorum paratum | nas, fenum, ftipulas, afinum machinarium, machinam jfru. //7a..
foret, inftrumento cederet? Et plurimis non , cet: quia | mentariam, vas aeneum ?, in quo fapa 9? coqueretur, et
confumeretur: quippe inftrumentum eft apparatus rerum diu- | defrutum fiat 5*, et aqua ad bibendum lauandamque 9? fa-
tius manfurarum, fine quibus exerceri nequiret poffeffio: ac- | miliam paratur 9?, inftrumenti effe: et cribra, et plauftra,
borr cedit ^? eo, quod cibaria victus magis quam colendi caufa | $* quibus ftercus euehatur. $. rr. Ea vero, quae folo con-
^ **^. gararentur 9. — Sed ego puto,iet frumentum et vinum;àdici- | tinentur 95, inftrumenti fundi non effe Caffius fcribit: velu-
baria ?? paratum inftrumento contineri: et ita Serufum jre- -' f P eri

1o Vplg- vel,loco: et. BR. ' 11 H.al. et,loco: vel. GEB. — 12 Hal. re- | dere. GER. 38 Hal paventur. Vulg. pavantur. BR. — 39 Taur. ciVaria,
fpondi.GEB. 13 Hal. Taberna, vitio, vt reor, typorum. GER. — 14 Scri- | et in fine pr. ciVariis. GER. 40 Hal. confumeretur. GER. 41 Vulg.
bo cum omnibus: manumiffae.BR. lta et Hal. GEB. — 15 Hal. fupellectile. | vrceolos. B R. 42 Hal. fuerit. GE B. 43 Hal fuit. GEB. . 44 Vulg.

GE B. I6 Ap. Hal. et omnes :;et , abeft. Sed. et Flor, eft expunctum. BR. | inferit: 4ui. BR. 45 Hal fiut. / 46 MHal villicam , et ap. 'Táur. debe-
v7 Hal.commode. Vulg. commoda. BR. — 18 Vulg. refpondi. BR. — 19 Vulg. | bat legi: viLicam. GEB. 47 Vulg. adiuuent. BR. 48 Hal. qui, mani: t
et Hal. In, omittunt. la etiam habet: Inffrumenta. Baüil fauent florenti- | fefto. errore typorum. GEE. 49 Hal. veflist. GER. 50 Vulg. co- 1
Vulg. euarrat. R. 22, Hal. ewm., GE . 23 Ap. Hal, et abeft. Idem | titio priorum literarum in : lanificae. B R. Poftquam nempe librarius fequen- n

habet: vulici, et re&e. "Taur. fcribere debebat: viLici. GEB. ^ 24 Hal. va- | tem copulam iam fcripfiffet, ^quam poft lamae, repetüit fiducia futurae
fa quae vtilia culturae funt. GEB. — 25 Hal. aratrum. GEB. .. 26 Gothofr. | corre&ionis. GER. 53 Hal. emumevati. — 54 Vulg. credendum. BR.. — 55

in nota : farcula. . Hal. GEB.- 27 Hal.qualia funt, loco: quafi. GEB. — 28 | Taut. aNIn. GER. 56 Gothofr. in nota: Cellarium. Hal. Sed ita quo- h
Hal. etiam, loco: veluti. GEB. 29 Bafil. $ rà uécavAm QvAmT]ovrtG, wal que Vulg. Bm. 57 Ap. Hal id efl], abíunt. GER. 58 Hal. cum . 1 (
cagoüvrec TÓUTUM. BR. 30 Viridisvia, habet Hal. GER. 31 Ap. Hal. | afpiratione: boffiarium. 59 Hal. abeuum. GEB. -—(60 Gothofr. in no- !

fint,abef. GER. 32 Vide Duker. ad Opufc. de. Latin. Vet. ICt. p. 397. ta: faba. Haloand. GEB. 61 Hal fieret. 62 Taur. laBandamque. GE B. 63 ! |
p«5 .353 Hal: quod, loco: quia. GE.B. 34 Ap. Hal.etiam , abeft. GER. | Hal. paravetur. — 64 A. inferunt : in, fed ap.Hal. abeft. « 65 Hal. centinereutur. |
25 Taur. alBei. GE B. 36 Hal. IABOLENV S. GEsg. . 34 Hal. acce- ; : :

» d

Un,

;,Wf d

U j descit:

inftrumentum agri inftrümento[continebitur *?: nec mirum:
cum ét aues inftrumento], exemplo apium.7*, contineri, Sa--

| vfus non|dgferuientia.

DIGESTORVM LIB.

ti arumdineta, et falicta, antequam caefa fint: quia fundus

fundi inftrumentum effe non. poteft $9, fed fi caefa fint, pu-

to contineri: quia quaerendo /fructuf deferuiunt; Idem etin

,palis erit dicendum. — $.. 12. Si inagro venationes fint, puto

venatores quoque ,. et veftipatores, et 97 .canes, et cetera,
quae ad 'venationemi ?* funt neceffaria, inüruæento contine-
ri: maxime fi ager ££ ?? ex hoc reditum habuit. $. 15. Et

fi ab aucupio reditus fugt, aucupes, et plagae, et huius rei

binus et Caffius putauerunt "?. | $. 14. Si quis eodem in-
ftrumento in plurimis agris vtatur, cuius agri & inftrumen-
tumijuaeritur?cEtweg arbitror, fi quidem apparet volun-
tas patrisfamiliae, cui "? potius agro deftinauerat,- eiüs éífe

inftrumentum: ceteri enim agri ab . hocjagro/veluti mutuan-

tur: fi non appareat, nullius inftrümento cedet: neque enim
pro parte ** diuidemus *? inftrumentum. — $. 15. Supellex,
ceteraque 79 fi eeein agro fuerunt, quo inftruCtior effet pa-
terfamilias, inftrumento fundi non contineyítur. $. r6. Si
domus fit inftrumentum legatum, videndum quid continea-
tur?/Et Pegafus ait, inftrumentum domus id effe, quod tem-

peftatis arcendae, apt incendii caufa paratur: non quod volu-

ptatis gratia : itaque neque fpecularia, neque vela, quae frigo-
ris caufa vel vmbrae in domo funt, deberi. Quae fententia
Caíffii fuit, qui dicebat, inter inftrumentum et ornamentum
multum intereffe: inftrumenti ** enim ea effe, quae ad tu-
telam domus pertinent ^5: ornamenti,/quae/ad voluptatem,
ficuti tabulas pictas. $. 17. Vela autem Cilicia inftrumenti
effe Caffius Z2::: quae ideo parantur, ne aedificia vento vel
pluuia laborent. -$.—18. Acetum quoque quod exftinguendi in-
cendii ?? caufa paratur: item centones, ffifones, perticae quo-
que, et fcalae **: et formiones, et fpongias, et amas , ff fco-
pas ?? contineri, plerique et Pegáfus aiünt. . $. 19. Tegulam
autem, et tignum eius rei caufa paratum, inftrumento con-
tineri, fi ad huiusmodi caufam habeaf ti£na parata, ad alios
Proinde et fulcimenta, fi qua habeffat
huic rei neceffaria ,. etiam ea inftrumento domus continebun-
tur. $.2e|Dei.velig, quae in Kypethris *? extenduntur]
item de his|quae funt/circa columnas, Celfus fcribit, magis
fuppelleé&tili adnumeranda: et ita Sabinuini et Caffiuity putare
$^. $-—2t. Canales auteme, et arpagones ??, et amas, in-
ftrumento contineri conftat. |-$.—22« Item perticae, quiLbus
araneae deterpantur 99: item ípongiae, quibus columnae,
pauimenta, podia extergantur .g-fcalae ; quae ad lacunaria ad-
moueantur ?*, inftrumenti funt: quia mundiy;em domum red-
dunt. $. 23. Papinianus quoque lib/i'oLfggämg;Refponforum
-ait, figilla et ftatuae adfixae, inftrumento domus non conti-
nentur, fed domus portio funt, quae vero non funt adfixa,
inftrumento 4va- continentur, inquit: fuppellectili enim ?$
adnumerantur: excepto horologio aereo, quod non eft adfi-
xum, nam et hoc inftrumento domus * putat contineri : ficut
prothyrum/ domus, fi velamen eít, inquit, inftrumento do-

66 Hal. poffit. GEB. |
annotatum. BR. Nempe librarius aut repetiit ex antecedentibus , aut anticipauit
e fequentibus, Miror Hal. hoc et feruaffe. GEB. — 68 Hal. plurali numero,

venationes. 69 Ap. Hal. et Vulg. et, abeft. BR. — 7O Hal. et Vulg. cou-
tinebuntur. BR. —— 71 Forte legendum: cum et apes znflrumento , exemplo
duium. BR. ^ 7L Hal Sabimus et Cafcellhius putauerimt. GEB., — 73 Go-

thofr. in nota: cuius potius agro. Haloand. GEB. 74 Vulg. inferit : agri.
15 Hal diwidimus. — "76 Xlal. caetera quoque. . 'T] Vulg. inftrumen-
tum. BR. 78 Hal. pertinevent. 79 Hal. addit: a;t. GER. $o Vide
Cinnamum Hzflor. lib. IV. p.m. 308. BYNK. — 81 Hal. et Vulg. perticas quo-

que etcalas. BR. 82 Gothofr. in nota: fcaphas. Hal. GEB. . $83 Hal.
bypaetbvis. G EB. 84 Vulg. Sabinus et Caffius putamt. BR. 85 Hal.
barpagones. GEB. —— 86 Hal. deterguntur et mox: exterguntur. $7 Hal.

admouentur.

vantur. 89 Sine vllo dubio legendum: ferae et clawes. — Imprudenter ge-

. tatem acceperunt: et qui rure morari folebant.
ftructum fundum legaílet, ea paedagogia, quae ibi habebat,

67 Reüe aberit: er, vti ab H. aPorta. in vtraque eft -

- $88 Hal. continentur. ea enim, inquit, f[fupelletilài admume-.

XXXIIL 'TIT. VIE

: *-. - .
mus * continetur. $. 24. Fiftulae autem et canales et crate-
res, et fi qua funt alia,ad aquas falientes neceffaria: item
ferfde $? et claues, magis domus portio quam domus inftru-

613

: d o
| mentum/funt. .$. 25. Specularia quoque adfixa, magis puto

domus effe partem: nam et ?? in emptione ?* domus et fpe-
culària et peginata cedere, fiue in aedifició; funt ?2 pofita , fi-
ue.ad tempus detraéta. Sed fi non fint /repofita, ad hoc ta-
mern fint, vt füppleantur, fi qua defint, inftrumento * po-
üus continebuntur. .$.—26- Cancellos quoque inftrumento *
contineri puto. $. 27. Sed fi fundus non fit cum inftrumen-

to legatus, fed ita vt inítructus fit ?3: / quaefitum eft, an /

plus ** contineatur, quam fi cum inftrumento legatus effet?
Et Sabinus |libris; ad Vitellium feribit, fatendum effe, plus
effe, cum inftruétus fundus legetur ?5, quam ficcum inftru-
mento: quam fententiam cotfidie ?9 increfcere et inualefce-
re videmus. Quantrigitur hoc legatum vbérius éft ?*, vi-
dendum eft. — Et Sabinus definit, et Caffius apud Vitellium
notat, omnia quae eo collocata ?? funt, vt inftruttior eífet pa-
terfamilias, inftruCto, inquit, continebuntur : id eft, quae
ibi habuit, vt inftructior effet ??, Hoc ergo legato non *?9
agri inftrumentum , fed proprium füum inftrumentum reli-
quiffe videtur. $. 28: Proinde fi fundus fit inftru&us lega-
tus, et fuppellex continebitur, quae illic fuit vfus ipfius gra-
tia : et veftis non folum ftragula, fed etjqualibi vti folebat:
menfae quoque eboreae, vel fi quae aliae: item vitrea,, et au-
rum, et argentum: vina quoque, fi quaibi * fuerint víus
ipfius caufa, continentur ?, et fi quid aliud vtenfilium.
$——29: Sed fi quà eo congefferat non vfus fui ? caufa, fed cu-
ftodiae gratia, non continebuntur: vina etiam, quae in fpo-
thecis funt, non cedebt: et hoc iure vtimur, vt quae übi: *
paterfamilias quafi in horreo habuit, haec non contineantur.
$. 3o. Celfus quoque librojnono decimo * Digeftorum fcri-
bit, fructus ibi repofitos, vt venirent, vel in alium vfum,
quàm fundi, conuerterentur, inítructo fundo non contineri.
$.. 31. Idem Celfus eodem libro ait, etiam füppellecticarios,
et ceteros hoc genus feruos contineri: id eft , iminifteria 5,
quibus inftruCctus erat in eo fundo, extra jea, quaej* liber-
$. 32. Si in-

vt cum ibi ? veniffet praefto effent in triclinio, legato conti-
nentur. $.-33« Contubernales quoque feruorum, id eft , vxo-
res, et natos, inftructo fundo contineri verum eft. $. 34.
Inftructo autem ? fundo, et bibliothecam, et libros, qui illic
erant *? , vt quotiens veniffet vteretur, contineri conftat : fed
fi quafi apotheca ** librorum vtebatur , contra erit dicendum.
$. 35. Neratius quoque libro ;quarto;/ Epiftularum Rufino ire-
fpondit, inftrutto fundo et fuppellectilem, et vina, et manci-
pia non folum ad cultum cuftodiayiue villae, fed etiam quae

vt !? ipfi patrifamilias in minifterio ibi effent , lepato cedere.

$—36. Imagines quoque *? hae folae legatae videntur, quae
in aliquo ornatu villae fuerunt. $. 37. Papinianus quoque
praediis inftruétis legatis, mancipia non contineri, quae tem-
| | poris

minata v vt s in $. fequenti poffita. ta etiam eft in. L. g. znfra quod vi aut
clam: ferra vel clauis. At in L. 17. fupra de aclion. empti: feras, claues , clau-
fira. Re&e hic Vulg. Nor. omnes,.BR. — 90 Ap. Hal. et, abeít. GEB. — 9t
Hal. emptionem. GEB. . 92 Hal. fit. . 93 Hal.et Vulg. efj. BR. — 94
Hal. au amplius. GEB. 95 Hal.et Vulg. legatur. BR. 96 Hal. 2uotidie. GE B.
97 Hal. et Vulg. fit. BR. 98 Hal. et Vulg. collata. B R. 99 Ap. Hal.
Mta: id efh — —— effet, abfunt. GER. IOO Hal. hic: tentsmm, t poft
fequens: fed, inferit: et. GEB. Y Ap. Hal. ib, abeft. Gxs. 2, Hal.
continebuntur. Sed etfi. GEB. 3 Flor. fcriptum erat: vfas ipfiws cau[a,
fed correctum eft, BR. — 4 Hal. et Vulg. zllie. BR. — 5 Hal. decimo ocfauo.
Vulg. XXI. BR. 6 Ap. Hal. id eff mimifleria, abfunt. GEB. —— '7 Hal.
extra eos, qui. GERB. 8 Hal. et Vulg, eo. B &. 9 Hal. item, loco: au-
tem, quod non improbo. BR. — IO Vulg. extant. BR. 11 Conf. Bynkersh,
HI. Ob ;.5R. |-12 Ap. H3T. et Vulg. vt , abeft. Bn&. — 13 Hal, astem,
"-a2 3 ! | loco

i (—I(.' !)* s
EUA

L2J daosencen. 1

W L/'uf* rülowv.

]ocpfe-

«

L 714(' á

Lrre , Vv dl,

L 4 XVII.,

* $ * "
POW uu'uyf'tn a. ,
?

L. eds 74«. 3

poris caufa illic fuerunt, acnon eo animo transtulit paterfa-
milias , vt aut fundi, aut fuum inftrumentum faceret. 5.. 38.
Idemjrefpondit, praediis inftruCtis legatis, aCctorem ex his in
Prouinciam miffum, vt ordinatis negotiis ad priftinum actum
rediret, legato praediorum cedere, quamuis ni):ldu,gn redie-
rit. $. 39. Idem refpondit, inftrgähs hottis legatls , et-
iam vina quae ibi fuerunt, quo dominus effet inftruCtior, con-
tineri: aliud effe, fi horrea ibi habuit, vnde inftruebatut vel
in vrbe, velin aliis praediis. $. 40. Idem .'Lljägpggd.;;,. domo
per fideicomrüiffum relicta cum ifupellectili^? ClaudiojHie-
roniano *$, clariffimo viro ab Vmbrio Primo, et .n?.enf'af, et
ceterayh fuppellectilem, quam in hortis ** paterfamilias in Pro-

confulatum profecturus contulerat, vt tutiore loco effent,

contineri. $. 41. Idem refpondit, theriacam quoque, et.lce]e[tf-
ra medicamenta quae feceffus caufa dominus ibijhabuit *? ,
et veftem propter feceffum ibi depo.ütaä(,» inftructo fundo le-
gato, ineffe. $. 42. Idemirefpoudit, domo , ita,vt inftructa

eít, cum omni iure fuo legata: vrbanam familiam, item arti-

« ]
4 " 5
( poe x ,gludüm,

»n. *

fices, quorum operae ceteris quoque praediis exþibebantgg, le-
gato non contineri: hoftiarii *? autem, inquit, vel ** to-
iarii, diaetarii, aquarii ^*, domui tantum deferuientes , con-

tinebuntur: fed;quodide artificibus ait, falfum eft, fi eius do- -

mus cauía parati funt: licet aliis quoque praediis commoda-

bantur. $. 43. Idem refpondit, domo inftructa legata, men-

LE 14 æ.;x:':,;'(:uvnw.fu

o (

CH ,

* *
"'r- * L » [-]
JJ« —X QU U, b

l

füseboreas, et libros &es contineri: fed-et-^7 hoc falfum eft,
RE m lls :b 4f 43 . inibenékiór Ibtzefs
nam omne, quidquid in domo fuit, jquo/ ^" inftruCtior ibi e

fet paterfamilias , continebitur : fuppellectilem autem(patrisfa-

miliae inftrumentum ?^ effe2; nemo dubitat. Denique Nera-
tius libro ,(fü'ärt(y Epiftularum Marcello fratri fuo grgijpgnjg;,
et ?5 veítem domus inftructae legato contineri, maxime, in-

.quit, in propofita fpecie: proponebatnr enim, qui legauerat,

f ^«
L fcc ros aue ,

: -6 "m
f : e/tt m al« ,

P o

argentum et rationes Le;ïce:piiï'e: nam [qui/haec, iqquit, exce-
pit, non poteft non videri de ceteris rebus, quae in ea effent,
fenfiffe, Sed ;/ ipfe Papinianus eodem hþro Rgfgqnforum ait,
patrem mercatorem ac faeneratorem , qui duos filios totidem-
que filias heredes inftituerat, italegafle ^*: rinL1i1sS wmAR1-
BVS DOMVM MEAM INSTRVCTAM DO LEGO, DARI-
QVE IVBEO: merces/et/ pignora an cgntineantur , Quaeri
poffe: fed facilem iudici voluntatis coniecturam fore, cete-
ris ;patris facultatibus ,examinatis ^7. $. 44. Celfus /fcribit,
feruis, qui in fundo morarentur legatis, vicarios eorum non
contineri: nifi appareat, et de vicariis eum fenfiffe. $. 45.
Papinianus quoque libro,feptimo;Refpónforum, vxori, cui vir

k É Vf*1e P DA * 74
omnia quae in domo erant, ab herede filia ?$ praeftari voluit,

cautiones debitorum emptionesque feruorum non videri lega-
tas, refpóndit: nifi, inquit, ex alia parte, et de feruis eum
cogitaffe, apparuerit: fcilicet vt eorum. feruorum ei legaffe
videatur emptiones, quos et ipfos voluit ad. eam pertinere.
$. 46. Si quis fundum ita vt inftructus eft, legauerit, et ad-
iecerit cum fupellectili ??, vel mancipiis, vel vna aliqua re,
quae nominatim exprefía non erat: vtrum minuit legatum ad-

loco: qu0que. GEB. — 14 Hal. borreis , loco: bortis. GEB.— 15 Taur. . habet:
fuppelle&tili. Sed Flor eft: fupelleili. 8R. — 16 Gothofr. in nota: Hieronymia-
no. Hal. Hermoniano. Aj;; : Etiam Flor. fed non adeo antique fuperimpofitae
funtliterae : um vt(it: Hieronumiano. Conf, Bynkersh. I1J. Obf.7. BR. 17
Hal. in bortos . fed in hortis quoque potuerunt effe horrea. BR. — 18 Hal. et Vulg.
babui[fet. BR. . X9 Scribo: offiarii , licet Blaublomm. et Hal. Florentinam exhi-
beant. BR.. 20 Ap. Hal. vel: abeft. GER.
tin, Vet. ICt. p. 397. BR. 22, Ap. Hal. et Vulg. et ,abeft. BR. 25 Hal. fze-
vit, vt infiru&lior. 24 Mal. patrisfamilias infirumento. GEB. 25 Hal. etiam
loco: et. 26 Flor. eit: legaffet , vt etiam habet Taur. fed manifefto errore.
BR. 27 Vulg. aeffmatisS. BR. —— 28 Mal.et Vulg. filio. BR. — 29 Taur.
iterum : fuppellectili. Sed Flor. eft fimplex p. Bn. 30 Hal ex abundantia.
GE B. 3r Vulg. cauponae. B R. 32 Vulg. addit: efj. BR. 33 Ap.
Hal. cauponiae, abeft. GEB. 34 Hal. caupouiae , loco: cauponae. GEB.
35 Hal. doliaria vaía, veitiomes, ancomes etc. GEB.
GERB. 37 Gothofr. in nota: coenum. Hal. ahenum. Alciat. 7. parerg. 3.
Adde Cuiacium. XI, Obf. 7. EBR. 38 Hal. traiici. GEB, 39 Hal.

DIGESTORVM LIB.

21 Vide Duker. ad Opzfc. de La- .

36 Hal. inferit: et.

XXXIIL /LIT. VIEL

iciendo fpeciem, an vero non, quaeritur? Et Papinianus,ré-
fpondit, non videri minutum: fed potius ex/abundaiíti ?? ad-
ieCtum. $. 47. Idem Papinianus libro feptimó;Refponforum .
ait, inftructis hortis filio legatis, mater argentum muliebre

| filiae legauerat. Refpondit, etiam id argentum muliebrej quod ! J« 4

in hortis habuit ; vt ibi effet inftructior, ad filiam pertinere. . ^^ ^^
XIII. PAvrvs libro"AVi-e d a .;?n;—- M. / TABERNAE
cauponiae ?* inftrumento legato, etiam inftitores contine-
ri, Neratius exiftimat, fed videndum ??, neinter inftrumen-
tum tabernae cauponiae ??, et inftrumentum cauponae ?* fit
difcrimen : vt tabernae, non nifi loci inftrumenta fint, vt dolia,
vafa , jancones 35«5 .falicescfö, trullae, quae circà caenam ?* j
foleititraici 59, item vrnaejaereae, et congiaria-3P , fextaria ,^ ^ ^
^9, et fimilia: cauponae ** autem, cum negotiationis. no- t
men fit, etiam inftitores *?. . $. r. Inftrumento balneario le-
gato, etiam balneatorem contineri, Neratius jrefpondit. ^.

XIV. InEx libro/II.-ad-Vitellium/ Cow TINETVR

autemiet/fornicator *?, |.; e£«am

XV. Poumroxivslibro VI. ad Sabinum. $i ita te-
ftamentofcriptum fit, Qv AE TABERNARV M EXERCEN-

DARVM, "* INSTRVYVENDARVM, PISTRINI, CAVPO-

NAE *6;^5 CAVSA FACTA.P

æ)

ARATAQYVE SVNT, DO LE-
Go: his verbis Seruius. ;gfgggdjg , et caballos, qui in piftrinis

effent, et piftores, et in cauponio; ^9 inftitores, et focariam,
mercesque, quae in his tabernis effeit, legatas videri. $. z. .
|Domo inftructa *7, refponfüm eft, fuppelle&ilem legatam ,/ / /2.,,
non etiam vina: quia domus vinis inftruéta intellegi nonipo-/ — sss

teft $. 2. Mulier villae cuftos , perpetuàifundo **, qui cum ,,,

inftrumento legatus effet ^? , aut inftruCto continebitur, fi-
cutf faltuarius: par enim ratio eft, nam defiderant tam villae,
quam agri cuftodiam: illic, ne quid vicini aut agri aut fru-
Ctufm occupent: hic, ne quid ceterarum rerum , quae in vil-
la continentur. Villa autem fine vlla dubitatione pars fundi

habetur. Vuho M. 0 | |
XVI. jALFE N«xmrg libro-I Digefterum-a-Paulo. epito-
matorum. ILLAE inftrumento legato, fupellectilem 59

non contineri verius eft. $. r. Vinea et inftrumento eius le- d

gato, inftrumentum vineae nihil ?* effe, Seruius ;efþä'üdit
??^, qui eum confulebat, Cornelium refpondiífe aiebat, palos,
perticas, raftrros, ligones inftrumenüy vineae effe: quod ve- —
rius eft. $. 2. Quidam vxori ?? fundum, vtj inftructus effet, | 'jc,
in quo ipfe habitabat, legauit: confultus de mulieribus lanifi- ^
cis an ?^* inftrumento continerentur: jrefpondit 5*, non , /"X.
quidem effe inftrumenti fundi: fed quoniam ipfe paterfamilias,
qui legaflet, in eo fuündo habitaffet, dubitari non oportere,
quin et ancillae, et]ceterae res, quibus paterfamilias in eo
fundo eflet inftrutctus, omnes legatae viderentur.

?9 pictoris inftrumento legato, cerae, colores fimiliaque ho- :
rum legato cedunt: item péniculi, et cauteria, et conchae.
$. 1. Inttrumento pifcatorio: ** contineri Arifto ait naucel-
| ! las

hic inferit: et. GEB. — 40 Scilicet, vafa. ^ Sed quod hae voces fint in-
ufitatae, fere malo: congi, fextarii et fimilia. BR. Hal. et comgiaria, et
fextavia, et fimilia. 41 Hal. cauponiae. G EB. 42 Videtur hic defi-
derari verbum: comtineri, quod et gloffa animaduertit, . et in Pal. II. fu-
fius adícriptum eft. B. Mihi autem videntur omnia pendere ab antece-
denti: fimt. ^ Sane íupplementum tale ignorant Pal. L. IY. III. IV. V. Barb.
Otob. Bynkersh. etiam Hal. 6 EP. 43 Fornacator Hal. Vulg. omnes. BR.
44 Vulg. inferit: et. BR. — 45 Hal.cawponiae. GEB. — 46 Hal.et im cam-
ponia, ego fubaudio: inffrumento. BR. 47 Vulg. addit: legata. BR. —— 48
Flor. erat: perpetua funda, íed a in o recte corre&a, fimul praemiffa praepo-
fitio: z5 fundo, quam Taur. neglexit, habent tamen omnes. BR. Etiam Hal.
G E B. 49 Hal. et Vulg. eff. ER. 50 Taur.' fuppellectilem , cum Flor.
fit vna p. Sed et ipfe in L. 22. $. 15. admifit: fupellex. BR. 51 Hal.
uullun, loco: mibil. GEB 52 Vulg. praefigit: fed. BR. — 53 Hal. et
Vulg. inferunt: fuse, BR. — 54 Al.inferuntim,íed abeft etiam ap. Hal.— 55
Hal, refpondi. GEB. 56 Ap. Vulg. ftem, abeft, BR. . 57 Vulg. inforit: lega-
, f 10.

| l hoc 7uiïbvg?ä J d1w. vérto f: ts Jrdemeteito famæ!ïæöcæï deco P À À. . Ex f,»sz—ff "d

/

In^vreo FActce YVels«C ü»«*

-

f;i f fa -ä"&f-" f LT** 0s «ü* *9? yt
(eo« VA.

d

J

Ju.

: K P. i E i "if , $* YAo TT ^H : "CLon-- 9 UM
/ï'a ( Áot u [v oecie A »;f(fäæ Le30. (TvcipvT &eeTern (,fïw ( / $ j ""!w(x " d d

[/Cae. Lubve X XX|X : parfremm («ae 7m aen. E. CU FE n TU n rerpve VT -
4 : j

L
L ïi»n f dn

M;(L,m j

1 )m ld

agb

W. L 'Z]uob,,
T t /f; ^
j A '["M -;11, a£nzmt,
uh,
[ H ojfdïä
| ),,.f :
L
) |
l-
?
ii
L f&;ffq: O.
)
t
|
I' i ., :
f
M
T
-
"n
f
i
l
"
h
b
;RO
7
j
0:
l
)
[ : ,
Á
)

. alios prorfus abeft. BR.

DIGESTORVM LIB.

las 55, quae pifeium capiendorum caufa comparataé ?? funt:
fed et pifcatores contineri, verius eft. $. 2. Inftrumento bal-
neatorio 9? legato, dictum eft, balneatorem fic inftrumento con-
tineri balneario, quomodo inftrumento * fundi faltuarium, et
tópiarios 9*, et ? inftrumento * cauponio inftitorem: cum
balneae fine balneatoribus vfum -feusm praebere non poffint.
XVIH. PAvrvs libro IL-ad-Vitellium, Cv w de la-
nionis inftrumento quaeritur: femota carne, menías, ponde-
ra ferramentaque ?? laniandae carnis caufa praeparata]?* ; item
trutinas. 9?^, ^ cultros, dolübras inítrumento relinquimus.
E1 Inftrumento legato , aliquando etiam perfonas legantium

neceffe eft infpici: vt ecce, piftorio inftrumento * legato.* *6,:
Aeripfíi piftores ineffe videri poffunt, Í[i paterfamilias piftri-

num exercuit 97: nam plurimum intereft, inftrumentum pi-
ftoribus an piftrino paratum fit. $. 2. Afinam molendariam
et molam negat Neratius inftrumento fundi contineri. .$.-3.
Item .caccabos 99 et patinas in ?? inftrumento fundi effe dici-
mus : iquia/fine his pulmentarium coqui non poteft. Nec mul-
tum refert inter caccabos et aénum *? quod fupfa/focum pen-
det: hic aqua»f f ad potandum calefit: in illis pulmentarium,
coquitur. Quod fi aé&num 7^ inftrumentfy continetur , vrcei
quoque, quibus aqua injaénumjififunditur *? , in idem genus
rediguntur: ac deinceps ur infinitum primis quibusque proxi-
ia copulata procedunt: optimum ergo effe Pedius ait, non
propriam verborum fignificationem fcrutari: fed inprimis,
quid teftator.demonfítrare voluerit: deinde. in qua praefuüm-
ptione funt **, qui in quaque regione commorantur. $. 4.
Cum de vilico *P qugggglæg:ur, et *9 an ip, mr.umentgæ, iggü'et :
et ** dubitaretur? /Scaeuola confultus;refpondit, jfi non pen-
fionis certa quantitate , fed: fiderdominica coleretur 75, debe-
ri.. $. 5. Idem confultus de meta molendaria* ? refpondit, fi
rufticis. eius fundi operariis moleretur,-eam quoque deberi,
eft autem meta inferior pars molae, catillus füperior. $. 6.
De bubulco quoque ita,refpondit: fiue de eo qui bubus *?. ibi
araret, fiue de eo , qui boues eius fundi aratores pafcerefä,
quaereretur, deberi. $. 7. Detputatoriþusf*quoque ita * ré-
ípondit, fi eius fundi caufa habþ/?nturi, 1r3eff'e. - $..8.. Pafto-
res quoque, et foffores ad legatarium pertinere, .$.-9. Item,
cum fundus ita legatus effet,, MAE vro,FANDvmw SErA-
NVM,ITA VT OPTIMVS MAXIMVSQVE EST, CVM
OMNI INSTRVMENTO RVSTICO ET VRBANO, ET
MANCIPIIS, QVAE IBI SVN T: et quaereretur , an femi-
na deberentur? ,refpondit, verius effe deberi: nifi aliudj te-
ftatorem fenfiffe, heres probaret. ldemyefpondit de[frumen-
to. BR.. 48 Gothofr, in nota: nauicellas. Hrjïä?iïzrï."nauïculasPauïus 11I.
fent. 9. 8..66. - Dubio procul Flor. i poft & excidit; nam omnes habent:
mauicellas. &R. Ftiam MSS. Pal. L. II. III. GEB.' 59 Hal. et Vulg. paratae.
BR. 60 Gothofr. in nota: balneario. Hal. GEB. — 61 Vulg. topiavium. B R.

*

$52 Hal. aut, loco: et. GES. :^ 63 Hal. ferramenta et alia, quae laniandae. |
f : 64 Hal et Vulg. pavata -

Vulg. praeterea poft: alia, inferit quoque. BR.
funt. BR. 65 Re&e ICtus tratinas a. ferramentis diftinguit, non recte cul-
tros et dolabvas. |Si transpofite. legeretur: cultros, dolabras, iteim trutznas,
snagis'id huicloco conueniret, BYNK. — 66 Taur. ita babet, vt intextu eft:

* lesato * tanquam haec pofterior vox fuiffet adícripta, quod ita non eft, fed.

imprudenter a corrigente vncis inclufa. — Nimirum fcriptum fuit Flor. eteccepi-
ftorioiuftrumentolegatoaliquandoetiamper fonasitaipfipiftoresineffe, vefipifcente tem-
pe librario in medio errore, vt faepe alias. Cum igitur poft vocem :
legato , exclufio incipere deberet, qua fuperuacua et ex antecedentibus ma-
le repetita: aligwamdo etiam per[onas, vncis tollerentur, inconfulte vox:
legato, iis fimul comprehenía eft. Interea ideo eadem vox: .l-ggato ap. Ha!. et
Verum enim vero cum 73 Jegato , in hoc loco falua
fententia abeffe poffit, quod ipfum Taurellio aftericos perfuafiffe videtur, veri-

fimile tamen fit, corre&ionem ad antiquioris codicis fidem fuiffe fa&am, et ta--

men vox dubia quoque ex antecedenti : legamtiwm enata videri poffit, in am
biguo effe exiftimo, quid de illa voce ftatui debeat. G ER. ,67 Hal. exer-
cuerit. 68 Hal. et Vulg. cacabos. BR. — 69 Ap. Hal.m, abeft. GEB. "7O
Gothofr. in nota: ahenum. Hal. immo: abenueum. GEB. 71 Vide, fi lu-

bet, quae in meo de Caldae et Caldi apud Veteres potu libro fimgulari Lipfiae
1721. $. edito fcripfi, inprimis cap. L. et VI. p. 1. et 5 6. GRB.

12 Hal,

abenenm , et mox rurfus. GER.

XXXIIL TIT. VII.

to repofito ad mancipiorum exhibitionem. $. ro. In inftra-
mento medici effe collyria, et emplaftra, et cetera eius ge-
neris, Caffius ?? fcribit. $. rr.;Cui;/fundum inítructum le-
gauerat, nominatim ?? mancipia legauit. Quaefitum eft, an
reliqua mancipia, quae non nominaflet , inftrumento cederent?
Caffius ait, refponfumjeffe, tametfi mancipia inftructi fundi
fint , tamen/videri eos folos legatos eífe, qui nominati effent z
quod appareret non intellexifle patremfamilias, inftrumento
quoque feruos adnumeratos effe **. .$—r2. Sabinus: cui fun-
dus , quaeque ibi $jnt 35, legata funt, ei fundus, et omnia, quae
in eo folita funt effe, quaeque ibi maiore parteanni morari 95,
et hi 5* qui-in eum manendi caufa recipere fe confufMerunt,
legati videntur: at(fi qua confülto in fundo congefta contra-

6r4

-&taue/ ** fünt, quo legatum cumularetur, ea non videntur le-
gata effe.

$. 13. Quidam cum ita legaffet, vtrLAMw wg-
AM ITA VT IPSE POSSEDI, CVM SVPPELLECTILÉ,
5?7, MENSIS, MANCIPIIS, QVAE IBI DEPVTABV N-
TVv,R.?? |
IN DIE MORTIS MEAE I1BI ERVNT, ET DECEM
AVREIS: et quaereretur, cum in diegi mortis ibi libros, et
vitreamina ??, et vefticulam ?? habuüerit ?*^, an eadem ?*
omnia legato cedétent, quoniam quaedam enumeraffet ?5:

7, . S. r4. Domum inftructam legauit cum omnibus adfixis z.
quaeritur de inftrumentis debitorum, an ea legatarius habe-

re poteft ?* ? jRefpondit ??, fecundum ea quae proponeren- .

tur, non poffe. : ,. , )
XIX.;PAvrvs *??libro XIH. Refponforum. S1: man-
cipia, quae poít teftamentum factum in fundum Seiae reli-
étum a teftatore inducta fundi colendi gratia, in eodem fun-
do fuerint:. ea quoque inftrumento fundi contineri jrefpondi :
quamuis enim ea mancipia teftator demonftraffet, quae tunc

ibi effent, cum|legaret, tamen non minuendi legati, fed au-

A

G ,

X

Q

-

k

;,"VRBANIS ET RVSTICIS, ViINIS ?!, QYAE(Q». )

Läcaegglg,x?fpondig fpecialiter exprefía quae?legato cedereAÁÉ ; ; ;ää:»:-um A.

/

/

L rwnl.

14

i

gendi caufa, mancipiorum quoque fecit mentionem: ceterum -

inftrumento fundi mancipia quoque colendi agri caufa indu-
€&a contineri, non ambigitur. $. r. Paulus/refpondit, villae
inftrumento neque fructus repofitos, neque. equitium conti-
neri: fuppellectile * autem legató; cedere: feruum |vero: arte
fabrica peritum, qui annuam mercedem praeftabat, iníiru-
mento villae :3on. contineri..
.XX. ScaEvOLA libro IHL-Refponforum | SkrzA& *
ex parte heredi inftitutae, fi heres erit, fundos per praece-
ptionem dederat inftruCtos cum fuis vilicis, et reliquis colo-
norum; et codicilis ita fcripfit, POSTEA MIHI VENIT

-95 Hal. funditur. GEB.
75 Hal. villico. Taur. fcribere debebat: viLico. GER.
abeft, et eft dubio procul vocula anticipata. Alirer Drenkm. mox. GES. "77
Haec vocula, licet in archetypo fit, eft delenda. Et ita Vulg. et MSS. tan-
tum non omnia. ER. Pal. L If. IIT. Vat. Otob. Bynkersh. . At Barb. zm znflra-
qmientoeffe dübitaretur. GEB. "J8 Hal. et Vulg. coleret, qnod malim. 8 R, "79
Vulg. molendimaria, BR. — 80 Hal. et Velg. bobus. &8R. — 81 Ap. Hal. ita,
abeft, GEB. 82 Taur. CaSius, et in fequ. S.iterum. GE B. 83 Vide
Bynkersh. J/4. Obf. z. &R. — 84 Ap. Hal. effe; abeft. GEB. — 85 Al fuut.
86 Hal. morabantur , Vulg. moravemtur. BR. — 87 Ap. Hal. bi, abeft. GE B.
$8 In Codice Flor eft: contre&faue. -Atque ita etiamnunc in Barb. Et in Pal.
Ll contretawe, klis aliüi libri fubftituerunt: contractaue nempe Vat. Pal. IV. et
V. et Otob. Probarunt Editores praeter Hal. qui habet: comtrefataue. Pal.
HE habet: tracfaue. In IV. ad marginem notatum: al. conzedia. Inde Otob. im
textu: coniecta contratlaue. & R. Bynkersh. cum Pal. IV.facit.G E&. — 89 Scilicet
Taur. habet: fappelletile, vt faepe in antecedentibus, nui etiaim Flor. ita fit,,
Brenkm.ad h.l.nonannotauit. GE B. 9O Hal. manuciprsqgut, quae ibi deputa-
bantur. 91 Hal. vinisque , quaé. GEB. — 92 Vide Au&or. de Latin. Vet,
ICt.p. 418. BR. — 93 Hal vefliifpitam , quae eft famula, veftes feruans apud
Plautum, Conf. Bynkersh. 177. Obf. 3. &R. — 94 Hal. babuerat. GER. —
Hal. ea. GE . 96 Hal wwmeraüffet. GEB. — 97 Hal tt ommes: expre(fa
legato cedeve. BR. 98 Halet Vulg. poffit. e&. — 99 Hal. refpondi. G.
100 Hal. IDEM. GE B. I Lego cum Hal. et ommbus: fupellectilem. g,
2 Etiamnunc Flor. legitups Seige ex parte berede inflitwts. — Vide ad h. ].
42223 Byn-

f

"4 Hal fint. —
76 Ap. Hal et, :

M4tfü
EU*
7

«; *

E !fl :UL 1 .La'LGf.—..

do -

L]
| "LMAMÁÓDYC; yec Orn.t

. ^

E

616

IN MENTEM, SEIAE ? FVNDOS, QVOS RELIQVI,
ITAVTSVNTINSTRVCTI RVSTICO INSTRVM ENTO,
SVPPELLECTILE, PECORE, ET VILICIS *,cCVM
RELIQVIS COLONORVM ET APOTHECA ? HABERE
voLo. Quaefitum eft, an etiam ea, quae patrisfamilias vfus
cottidiani caufa in fundis/? fuerunt, legato continerentur 2;Re-.
fpondit, teftamento quidem, vtproponer&gr, Seiae infuper fun-
dum legatum: verum non amplius deberi, quam in codicillis,
quos fane poft obliuionem ? teftamentariae fcripturae feciffet,
inftructi appellatione contineri velle fe, manifeíte q&endlüet.
$. r. Liberto füo quidam praedia legauit his verbis: SEIO
LIBERTO MEO FVNDOS ILLVM ET ILLVM DOLEGO
XTA VT INSTRVCTI SVNT, CVM DOTIBVS ET RE-

LIQVIS COLONORVM ET SALTVARIIS, CVM CON--

TVBERNALIBVS SVIS ET FILIIS ET FILIABVS.
Quaefitum eft, an Stichus feruus, qui praedium vnum ex hlS
coluit, et reliquatus eft amplam fummam , ex caufa fideicom-

iffi Seio debeatur?;Refpondit *, fi non fide dominica, fed |

mercede, vt extranei coloni folent, fundum coluiffet , non
deberi. p*
MEOS ILLVM ET ILLVM,ITA VT INSTRVCTI SVN/T,
£T DOMVM SVPERIOREM DARI VOLO. Quaefltqm
eft, an etiam domum inftructam dari voluerit? Refpond.l;t,
fecundum ea quae proponerentur, ita videri dediffe, nifi is,
aquo peteretur, aliud teftatorem fenfiffe manifefte doceret:
at fi habitationis, id eft, aedificii inftrümentum legaffet, non
cedere feruos operae, aliiue rei paratos. $. 3. Praedia, vt
inftruCta funt, cum dotibus, et reliquis colonorum et vilico-
rum ?, et mancipiis, et pecore omni legauit, et peculiis, et
cum actore *?, . Quaefitum eft, an.,reliqua'colon-orumïqui fi-

nita condu&tione, interpofita cautione, de colonia difcefferant, |

ex verbis: füprafcriptis legato cedant ? |Refpondit, non videri
de his reliquis effe cogitatum. $. 4. Idem quaefiit in actore
legato, an vxor et filia legato cedant : cum actor non in prae-
diis, fed in ciuitate moratus fit?;Refpondit, nihil proponi,
cur cedant. $. 5. Idem quaefiit,| cumiteftator, faCto tefta-

. mento, in prouinciam fit profeCtus: an ea mancipia, quae

oft profeCtionem eius, aut mortem, fine cuiusquam aucto-
ritate fponte fua ad parentes et notos fibi homines in fundos
legatos tranfiere/ **, legato cedant? Refpondit, non legatos
eos !?, qui forte veluti commeantes transiffent. $. 6. PAmw-
PHILAE LIBERTAE MEAE DARI VOLO FVNDVM T r-
TIANVM, C CVM INSTRVMENTO ET HIS QVAE '"?1NwN
EODEM ERVNT CVM MORIAR. . Quaefitum eft, fi Sti-
chus feruus ex eo fundo ante annum mortis teftatoris abdu-
€tus, et in difciplinam traditus, poítea in eum fundum non
reuerfus fit, an debeatur? jRefpondit, **, (i ftudendi caufa
mififfet **, non quo a fundo eum aliorfum transferat *5,
deberi. . $. 7. TiY*RANNAE '' sORORI MEAE FVN-
DVM MEVM GRAECIANVM, CVM STABVLO, ET IN-
STRVMENTO RVSTICO OMNI RELINQVO. Quaeritur,
an fundi appellatione etiam pafcua quae ad eum fimul cum
fundo peruenerint *?, et quae femper in vfibus huius poffef-

Bynkersh. III. Obf. z. et 3. BR.. 5 Hal. Seiam. Sed Flor. referunt Barb.
et Bynkersh. At in Otob. fequens: 4405, abeft. GEB. 4 Hal. hic et fu--
pra villicis, Taur. debebat dare VIJICIS. GEB. — 5 Hal.apotbecam. — 6 Hal.
im fundo, GEB. "7 Taur. obliBionem. GEB. — $ Vulg. refpomdi. BR. — 9
Hal, villicorum , et Taur. debebat dare: viLicorum. GEB. — 1O Hal. et cum
peculüs, et actove. 11 Hal. tranfiffeut. Vulg. tranfievint. BR. 12 Hal.
addit: effe. GER. 13 Hal. qui, loco: quae. GEB. 14 l3al. hic et in
fequ. $. refpondi. GER. I5 Flor. eft: mifüfet. GE B. .. 1Ó Hal traus-
ferret. GEB. 17 Vulg. Tyraudae. BR. 18 Hal. peruemerunt. GERB.
19 Hal refpoudi. — 20 Ml grabatus. — 21 Vulg.argento et auvo teclus. BR.
22 Vulg. reconditus. B R. 23 Hal. i borrea. GEB. 24 WVulg. delatus.
B R. 25 Hal. babuerat. — 26 Hal. quaevi GEB. — 277 Gothofr. in nota:
nullae autem. Fal 1lta et Vulg. BR. 28 Hal.et Vulg. funt. BR. 29
Hal. inferit: 44ae. GER. 30 Hal.imffrwmento. GEB. . 31 Ap. Hal. quod

DIGESTORVM LIB. XXXIIT. TIT. VII.

fionis habuerat, legato cederent ? '(,Refþondil;, I9

$.2. Garo Sg10 ALVMNO MEO FVNDOS| . : . ! "ntiarum '
gato, vt optimus maximusque eft, retiacapraria, et cetera ??

! tiam probo.

"[rebatius, non videri figulgs , ^*[in . inftrumento fundi effe

| LIA fiCtilia, item plumbea, quibus terra adgefta eft, et

. fi prata.
fundo Graegiano ita coniunxiffet, vti fub vna fundi appella-
tione haberentur, ea quoque deberi. $. 8. Inftrnétis domi-

bus legatis, ;crabattus ?? argerito inaurato ?^* teCtus, mortis

Titiae tempore in domibus non eft repertus, fedin horreis
tantisper, conditus ?^?, Quaero, an is quoque praeftandus
fit? Refpondit, fi in domo effe foleret, et quo tutiore loco
haberetur, interim in horreo ?? allatus ?^ effet, nihilo minus
praeftandum. , $. 9. , Quodiadiecit teftator, v T1 POSSEDI,an
hoc fignificet; ficut£inftru&ta in diegi mortis habugt ?5,-ed-eft,
cum mancipiis , pecoribus, inftrumento ruftico ? j Refpondit, .

non deiure quaeritur ?9, ^ . -

XXL. Pourourvs libro L-Eideieemmifforum. CvMw.

fundus fine inftrumento legatus fit: dolia, molae oliuariae,
et praelum, et quaecamque infixa inaedificataque funt, fun-

, do legato continentur, nulla ?^7 autem ex his rebus, quae

moueri poffunt , paucis exceptis;;fundi appellatione continen-
tur. De molistum; quaeri folet, cum ita adfixae, itaue inae-
dificatae fint ^?, vt partes aedificiorum effe videantur.

! z ï](leln "

XXIL PaAvrLvslibrolll-Seatentiarum] FvwDole-

venationis inftrumenta ?? continebuntur: quod;etiam ?* ad

inftrumenta pertinet??, fi qua,eytus 33 fundi ex maxima par-
te in venationibus| ?^ confiftit.
.manciplis, et pecoribus, et omni inftrumento ruftico et vr-
. bano: peculium actoris ante teftatorem defuntti , fi ex eodem
fundo fuerit, magis placet ad legakarium pertinere. '

$. r. Fundo legato cum

zläf»w,

P
14 n£ ,

XXIIL. NEnAT1vs libro-IL -Refpenforum. .Cvw.-

quaeratur ?* , quod fit tabernae inftrumentum : intereffe ?5,

. quod genus negotiationis in ea exerceri folitum)fitj ; /«/t. -

XXIV. PAvrvs librolll.-ad-Neratimms Fvwpvs,

.qui locatus erat, legatus eft cum inftrumento: ?7 inftrumen-

tum, quod colonus in eo habuit, legato cedit. Paulus 3?;
an quod coloni fuit, an tantum id, quod teftatoris fuit? Et
hoc magis dicendum eft: nifi nullum domini fuit.

TT Xxvïwgäo LENVvS/?? libro Il.- exvæäm*ü—)

beonis. FvNwpr inftrumento legato, id pecus cedere puta-

^f
; gaït
J-^4 * 2

"4

bat ;lubero, quod is fundus füftinere potuiffet. Labeo con-, 44

tra: quid enim fiet, inquit, fi cum mille oues fundus fufti-
nere potuiffet, duo milia ouium in eo fundo fuerint? quas
oues ^?- potiffimum légato ceffuras exiftimabimus **? nec
quaerendum effe, quid debuiffet parari pecoris, inftrumenti
fundi caufa, fed quid paratum effet: non enim ex nümero aut

k p uæ'oj

multitudine legata ^?iaeftimandum *?/effe; — Labeonis fenten- L):ef j

$. r. Quidam, cum in fundó/ figlinas haberet,'
figulorum opera, maiore parte anni, ad opus rufticum vte-
batur: deinde eius fundi inftrumentum legauerat. . Labeo ^*,

49, $. 2. Item cum inftrumentum) omne legatum effet, ex-

cepto pecore: jpaftores ouiliones **, ouilia quoque legato
contineri, Ofilius non recte putat. — us |
XXVI. IpEw libro V.ex Pofterioribus Labeonis, D o-

his

etiam, abfunt. GEE. — 32 Hal. pertuent. GEB. — 33 Flor. fuit: quaefitus,
et hoc Taur. habet, fed z eft deleta, vt hábent omnes. BR. Etiam Hal. GER.
34 Vulg. venatioue. BR. 535 Hal. et Vulg. quaevitur. BR. 36- Vulg.
interefl. BR. — 37 Hal. praefigit: etiam. ^ 38 Hic Hal. nouam legem ordi-
tur: 74 Paulus, in: IDEM, commutato. GEB. . 59 Hal. JABOLENV'S.
G E B. 40 Vulg. oues, abeft. BR. — 41 Taur. exifizimaVimus. GEB. — 42
Vulg. legatum. BR. 43 Hal. aeflimanda. GER. 44 Hal.et Vulg. infe-
rünt: et. BR. 45 Taur. in Adnotat. figulos. Sic ve&lius quam figulas vt in
P. multo autem quam figlinas, vt in aliis impreffis. Yta nempe et Hal. figlinas ,
et MSS. quoque paffim. E feptem tamen, quae adiui, Vat. Pal. IV. et V. ad-
huc habent: figulas. B R. Reliqua quae habent: figlinas Pal. L. [I. vbi tamen
eft: figulinas, MI. et Bynkersh. vbi iterum : figulinas. GE B. 46 Hal. et
Vulg. addunt: ajgnt. BR. 47 Legendum: opiliones; haec enim Vfox ex
| : AUE " Áequen-

-—/,f?/o

Jf'r'n r« me*. !

—ULum )

U 3.53X,

r.

« — — — fl E

4 — —— ——

* -
IT y,

Ó
[

ponerentur, non effe legatof. $. 1. Adfini fuo ?* ita lega-

ï l'yyny rumt.
— dum,
A T
)

DIGESTORVM LIB. XXXIIL TIT. VIL VIIL

his viridiaria pofita, aedium effe Labeo *9í '"Trebatius pu-
tant: ita id verum *? puto, fi ita illigata fint aedibus, vt ibi
perpetuo pofita fint. $. r. Molas manuarias quidem 5? fup-
pellectilis, iumentarias autem inftrumenti efle, Ofilius ait.
Lebee, Cafcellius, Trebatius neutrag
tius inftrumenti putant effe: quod verum puto.
XXVII. Scagvora libro VL—Diseftorame PRAx-
DIA maritima cum feruis qui ibi erunt ?*, et omni inftru-
mento, et fructibus qui ibi erunt, et reliquis colonorum,
nutritori fuo legauit. Quaefitum eft, an ferui pifcatores , qui
folebant in minifterio teftatoris effe, et vbicumque ?? eum fe-
qui, et vrbicis ?? rationibus jexpungebantur ?^, nec mortis
teltatoris tempore in praediis legatis deprehenfi fuerint ?*,
legati effe videantur? Refpondit, ??, fecundum ea quae pro-

üit: FVNDVM CORNELIANVM Tir1i0, 1TA VT EST
INSTRVCTVS, CVM OMNIBVS REBVS ET MANCI-
PIIS ET RELIQVIS COLONORVM DARI VOLO: haec
teftatrix Romae ?? litis caufa ex Africa veniens, mancipia

ram elegeret)??, fecum abduxit ??. — Quaefitum eít, an ea
mancipia fideicommiflo cedant, cum quaedam ex his rufticis

ofüciisägd tempus peregrinationis abducta funt, relictis con- -

feruabüisQ et filiis fuis, et quaedam matribus, et patribus?

*

;Refpondit, mancipia, de quibus quaereretur, fecundum ea,
quae proponerentur, ex cauía fideicommiihi deberi. $. 2.
ldemquaefüt, an fructus eiusdem fundi, qui ibiin diem mor-
tis coacti jmanferint, fideicommiílo cedant: cum pleniffima
tefiatoris erga adfinem voluntas ab eo quoque manifeftekur,

. quo ?* reliqua colonorum eiusdem polfieilionis ad eum perti-

nere voluerit? ,Refpondit, in huiusmodi fcriptura pofle re-
fponderi, hoc folum quaerendum, an mauifefte appareat de-
functa»$7? id, de quo/quaereretur, dari,noluifle 3. — $. 3. Li-

berto, quem heredem ex parte Yf[cripfit *^, fundum per prae-

ceptionem dedit in haec verba: PAMPHILE LIBERTE $?,
PRAECIPITO, |
TiriANVM, ET AGELLVM SEMPRONIANVM CVM
INSTRVMENTO ET H1S QVAE IN EODEM ?? ERVNT
CVM MORIAR, FAMILIAQVEÓ" QvVAE IN EO FVNDO
MORATVR: EXCEPTIS QVOS MANVMISERO. Quae-
fitum eft, cum teftator in eo fundo aliquantum 5? vini in doliis
?? habuerit, quod viuus totum vendiderat, et partem tertiam
pretii pro eo acceperat, an vinum in doliis remanens, ad li-

quaedam ex fundo fuprafcripto, quo,gitius [per hiemem/* ope-.

TIBIQVE HABETO FVNDVMMEVM

l

fuppellectilis, fed po--

bertum ex caufa praeceptionis pertineat? ,Refpondit, verbis,

quae proponerentur, ^^ contineri: nili maniteíte contrariam
voluntatem coheredes approbant. In eo fundo inftrumenta
calendarüi **, et nummos reliquit: refponfum eít **^, de

fequentibus eft corrupta. BR. — 48 Hal.et Vulg. inferunt: et. BR. — 49 Hal.
inlerit: effe. . 5o Hal.quidam. GEB. ^ $1 Vulg.erant. BR. — 52, Gothofr.
in nota: quocunque. Hal GEB. . 53 Taur. vrFicis. GEB. — 54 Gothofr.
in nota: Z fungebantur. Ita Hal. et Vulg. BR. — 55 Hal. fuerunt. GER.
56 Hal. refpondi, atque ita quidem per totam legem, excepro $. 5. vbi eft: ve-
fpondit. GE B. — 57 Vulg inferit: zmter caetera. BR. — 58 Gothofr. in no-
ta:; Romam. Hal. GER. 59 Taur. in Adnotat. operam elegeret, fic im P.
forte oram legeret mon. ineleganti loqueudi imodo. Yta autem iam habet Steph.
at Blaublomm. operam legaret, praeeuntibus plerisque MSS. Peculiari ratione
habet Vat. potius pertinere operam legare , et Pal. V. quo tibi per iemem operam
legeret. Hal. habet: ad ovam legeret. BRR. Sc. Gentilis £. Parerg. 1 1. reftituit:
QYZOH engeret.
forte manus iudicum vn&uro. Quid fi, 4uo citius per byemem operam exige-
vet , wel, quo citius per byemem operam eliceret , fcilicet iudicum. per hyemem
potuit effe ex fa&o. ByN K, MSS, quae habent: operam legaret, funt Pal. [.
II IHI. IV. Barb. Bynkersh. fed Magl. vt eft Flor. Gothofr. in nota: per hye-
mem ad oram legeret. Hal. GEB, 60 Hal.et omnes: addaxit. BR. 61 Malo
cum omnibus, Hal. excepto, g4od..BR. 62 Hal etomnes: defundam.
Sed (imilis Graecismus eft fupra in L. 33.de Legat. l.8m, — 63 Hal et omnes:

voluiffe. BR. Conf. Aueran. IL. Interpr. Iur. 28. n. 48. GER. 64 Lego
cum Hal. et omnibus: fcripfit. BR — 65 Vulg. addit: mi BR — 66 Vulg.

Eckius zn Differt. VItrai, 1697. habita : oleam extruderet, oleo |

in adiectis agellis,

617

nummis quoque, vt fupra,refponfum, ?3, $. 4. Ita legatum
et, SEPTICIAE SORORI MEAE FVNDI PATERNÍI
MEI SEIANI PARTEM DARI VOLO, SICVT EST: ET
ALTERAM PARTEM, ITA VT IN DIEM MORTIS FVE-
RIT.
et praela ianijpofita *5 parataque, "*
ficio : item inftrumentum vrbanum
piis, quae fundi caufa erant "5, adlegatarios ?? pertineant?
Refpondit, poffunt haec verba srcv r EST, ad inftrutctum
referri. $. 5. Fundos $? legauit in haec verba, SkM»Rno-
NIO FRATRI MEO HOC AMPLIVS FVNDOS MEOS
ITA VT INSTRVCTI SVNT, CassraNvM, NóRNrA-
NVM *', cvM SvIS SALICTIS ET SILVIS. Quaefitum
eft, cum filuae et falicta non in fundis fuprafcriptis ??, fed
liei et quos fimul teftator comparauit, nec fi-
ne his fundi coli poffint: an legàto cedérefit ? ; Refpondit, id
tantum cedere legato, quod verbis comprehendiifet. -

.. XXVIIL. /Ingw libro XXHE-Bi Lvcrvs
'Titius fundtgm,vti erat infiructus, legauerat. Quaefitum
eft, fundus inftrué&tus quemadmodum dari debeat: vtrum fi-

cut inftructus fuit mortis patrisfamiliae 53 tempore, vt
quae medio tempore, adgnata, aut'in fundum illata
heredis íint: an vero inftruCtus fundus eo tempore infpi-
ci debeat, quo fa&tum eft teftamentum: an vero eo tem-
pore, quo fündus peti coeperit ?*, vt quidquid eo tempore
inftrumenti deprehendatur, legatario proficiat? , Refpondit 55, !
ea quibus inftructus fit fundus, fecundum verba legati, iquae
dintg ^^ in eadem caufa cum dies legati cedat 97, inftrumento
contineri. — -
.^ XXIX. LaAsEo libro L-ILJawé» Sr nauem cum in-
ftrumento emifti, praeftari tibi debetfcapha nauis. Paulus:
immo contra,:etenim fcapha.nauis non eft inítrumentum na-
uis: etenim mediocritate, non
mentum autem ;cuiusque rei neceffe eft alterius generis effe,
atque ea quaeque $? fit4 quod *? Pomponio libro icptmo epi-
Y . & h o ia ia P
ftularum placuit.

funt,

TIT. VIIL
DR PECVLIO LEGATO.
Pavrvs libro IV...ad.Sabinumm
('eRvo lepato cum peculio, et alienato vel manumiffo, vel
) mortuo: legatum etiam peculii exftinguitur,
Jautu 1T. G Axvs libro XVtt. TV '

ineiale.|NAM.

cipales resiperemptae fuerint. |
la
68 Vulg. aliquatttn-
7O Vide ad h. l.

inferit: fundo.BR. — 67 Vulg. familiam quoque. BR.
hunm. BR. 69 'Faur, hic et paulo poft: doleis. GEB.-
Aueran. I]. luterpr. Inr. 29. u. 29. et j1. GEB. — 71 Hal. et Vulg. calen-
daria.hm. — '72 Halrefpondi. GEB. 73 Haladdit:efl. GEs. — 74 Taur.
in Adnotat. afferes. fic fecimus, quamuis in P. fit aggeves: et in glofa. puta-
mu$ enim funilitudime $ cum. G quo vtitur Pande&larum fcriptor, facile erra-
tum. Nos tantam affinitarem. non obfíeruamus, potius infolentiae vocabuli
idem tribuimus. Contius improbat Taur. immutationem, fed ita culpandus
etiam. Hal. qui habet: afferes, cum MSS. et Vulgares habeant: aggeres. Ego
affentior Baudozae, qui non: aggeres, fed: afferes, quadrare ait. Bn. Hal.
tamen in margine habet: alias, aggeres. MSS. quae habent: aggeres , funt Pal.
I. II. HT. IV. V. Barb. Bynkersh. GER. 75 Hal. difpofita, Vulg. impofíta.
BR. 76 Vulg.inferit: ita. R R. 77 Hal. et Vulg. zmmitterentur. B R. 78
Hal. erumi. GE B. 79 Hal et Vulg. Jegatariam. BR. 80 Vulg. Fzmn-

dum. R. 81 Hal. Nomianum. Flor. altera * eft adícripra, vt fit: Non-
Wiaum. BR. 82 Hal. addit: fint. GEB. — 83 Hal. et Vulg. patrisfamie
lias. BR, — 84 Hal coepit. —.85 Vulg. vefpondi. BR. — &6 Hal. et Vulg.
funt. BR. 87 Hal. et Vulg. cedit. Bn. 88 Hal cuius, loco: guae-
que. GEB. 89 Hal. et Vulg. inferunt: et. BR. :

2 Gothofr, in notà:
Er

1 Bafil evvaigovvrwt , fimml tollyntur. BR.

í 4

, paeak

A a
lll. PAvrvs libro IV.-ad-Sabinum. ;A'? fi ancil--

,,UIt immittentur ?? aedi- /,.
:et rufticum, cum manci- . -

)

L
*v

Quaefitum eft, an ex verbis fuprafcriptis lafferes;/?*, ( aqqevcf

2 ' ;
£ f'lr'*-u(i'u »»t,,

j Í

genere ab ea differt; inftru- : 1f rre,

j 335 (.'-('1

J 7:& q«€ a,

"

A - : : : L. .1 Caga.
quae/acceífionum locum optinent, exftinguuntur *, cum prin- - ; d

t d

Á -——

ACYf- t

618

la cum füis natis legata fit: etiam mortua ea vel alienata, vel
manumifía, nati ad legatarium pertinebunt: quia duo legata
funt feparata. pE n n
IV. Garzvs libro XVfH. ad-Edictum-prouinciale. Sed
et fi ? cum vicariis füis legatus fit feruus: durat vicariorum
legatum et ^ mortuo eo, aut alienato, aut manumiflo.
V. PAvrvs libro IV.-ad-Sabinum, Precvrro le-
gato, conftat;heredem,/nomina peculiaria perfequi qu'e, et in-
fuper ipfum, fi quid debeat feruo, reddere legatario debere.
— XI. VrrPiANvs libro XXV. ad*-S&bmugm . $1 pecu-
Jium legetur, et fit in corporibus, puta fundy? vel aedes , fi
quidem nihilfit, quod feruus domino, vel conferuis libe-

risue domini debeat, integra corpora vindicabuntur: fijí vero

.it, quod domino, velfuprafcriptis perfonis debeatur, demi-

nui fingula corpora pro rata debebunt, et itaet ^ [ulianus et
Celfüs putant. $. r. Etíi fuerit legátum peculium, non de-
du&to aere alieno: verendum *, ne inutile legatum fit: quia
quod adicitur, contra naturam legati fit *, fed puto verumy,
»- ad ) ? hanc adiectionem non vitiarelegatum , fed nihil ei

adicere: nec enim poteft crefcere vindicatio peculii per hanc .
adieCctionem. — Plane fi proponas, legatarium nactum poffeffio- -
nemyrerum, exceptione doli aduerfus heredem vindicantem : ! | |
i vetitus fit petere: verum eft, hoc minus effe in legato pecu-

vti poteft: habet enim in folidis rebus voluntatem aeris alieni
non deducendi. — Sed et fi dominus remittereffe feruo quod
debet, vel nihil fibi feruum debere, fignificauerit !?, valet
haec adieCtio: quianuda voluntate poteft dominus feruo remit-
tere, quod ei debet. | 11 Jegato
an et vicarii mei peculium ad me pertineat, quaeritur? Et
putamus, contineri legato vicarii, eius peculium ^*, nifi jad-
uería fit; ? voluntas teftatoris. $. 3.
eius, liberileffe iuffi fint, eisque peculia fua legata fint: ver-
ba fecundum voluntatem teftatoris exaudienda *?, tamquam
de duobus feparatisque peculiis teftatore locuto: et fecundum

— haec *^ vicarius vicarii non communicabitur: nifi haec mens

yrglzus,
PET U

48
| d4aw 07-— v

r d

7 x('LL'f'fl)unx esye

i*uip ?

4
3
J o

4

fuit *5 teftantis. $. 4. Sicut autem aes alienum, hoc eft,
quod debetur domino, minuit legatum peculium: ita per con-
trarium id, quod dominus debet feruo, augere debet. ^ Sed
huic fententiae aduerfatur Refcriptum Imperatoris noftri et pa-
tris eius, quod ita eft. Cum peculium feruo legatur, non et-
iam id conceditur, vt petitionem habeat pecuniae, quam fe
in rationem *5 domini impendiffe dicit. Quid tamen, fi haec
voluntas fuit teftatoris ? cur non poffit confequi? certe com-
penfari debet hoc, quóod impendit, cum eo, quod domino
debetur. Anjetjquod dominus fcripfiffet fej feruo debere, pe-
culio legato cederet?|Pegafus negat: idem Nerua: et cum
Gnaeus Domitius filiae fuae ** peculium, quod eius effet, ]e-
gaffet, et annuum, quod ei folitus erat dare, biennio non
dediffet, fed in rationibus fuis rettuliffet, filiae fe alebere.«cfäl
quagintaf Atilicinus,e;()'/fïimauit, legato non cedere, quod ve-
rum eft, quia confonat refcripto.
quod domino debetur, peculio legato deducitur: fed et fiquid/
heredi debitum fuit **. LA qucdem.,
VIIL. Pouroxnrvs libro : ' SI quis
creditori fuoadrogandum fe dederit, et agetur de peculio cum
adrogatore: idem|puto dicendum), /quod de herede dicitur.
.. . VIII. VnP1xANvs libro XXV-ad-Sabiaum. DEN1QvVE
Pegafus;refpondit, fi ftatulibero, cui peculium legatum fit,
heres interim crediderit: id ipfo iure detrahi etcorpora fingu-

Etfi. Hal.Ita et Vulg. 8R. — 5 Hal. inferit: quidem.GEB. — 4 Hal. etVulg.
etiaiH. B R. 5 Hal. et Vulg. fundus. BR. G. Ap. Hal. et, abeít. GE.
7 Vulg. addit: effW. BR. 8 Hal. et omnes: fit. BR. 9 Hal. fed pnta-
zevim banc. Vukg. fed putauerunt banc. — Ceterum 73 ad. manifefte eft anticipa-
tio primae fyllabae vocis: adiecionem. BR. IO Hal. figuificamit. 11X Mal.
legato eius vicarii peculium. I2 Vulg. aduerfetur. BR. 153 Vulg. addit:
funt. BR. — 14 Vulg. boc. BR. — 15 Vulg. fuerit. BR. — 16 Hal. et Vulg.
vGtiones. BR, .— 7 Vide Pancirol. 1I. Far. Lecliou. 90. BXNK. — 18 Hal.

DIGESTORVM LIB. XXXIIL TIT. VIIL

$. 2. Vicario autem meo mihi legato,

$. 3. 5i feruus et vicarius -

$. 5. Non folum autem, .

*

la etiam *? per hoc/aes alienum déminui. $. r. Proinde fi
pure libertatem accipiet^?, et heres, velviuo domino, vel an-
te aditàm hereditatem, feruo crediderit: legatum peculii mi-
nuetür fecundum Iuliani fententiam, licet dominus ferui num-
quam fuffit. $. 2. QuijStichum et Pamphilum feruos habe-
bat, teftamento eos manümifit, et vnicuique peculium fuum
legauit: placet, quod ?* alteri debet, de peculio eius dece-
derej;et alterius accederefdegato. $. 3. Item quaeritur, fi
feruo libertas data fit, fi decéim/dediffet heredi, peculiumque
ei legatum fit: an,détem, quae dediffet heredi, debeint de
peculio decedere? Et eft verum, quod Sabino placuit, hoc
minus effe in peculio legato. -$. 4. Plus ait Sabinüs, fi fta-
tuliberfferuum heredi vendiderit, perinde definere eum in pe-
culio effe, atque fi extraneo vendidiffet. $. 5. His confe-
quenter quaeritur, fi feruus cum domino de libertate pactus
fuerit, et partem pecuniae dederit, et antequam refiduum de- i
derit ^?, dominus decefferit, liberumque effe teftamento/iüf- J u oni,
ferit cum peculio legato: an quod domino dederit, in peculio

fit imputandum ? Et ait Labeo, de peculio decedere: plane fi

nondum dederat, fed, donec totum traderet, pro depofito . .
apud eum fuerit, idin peculio effe placuit. $. 6. Item fi fer- / ;*
uo peculium fit legatum, et a debitore eius peculiari-heres —

li ^?: hoc eft, detrahendum id quod debitori lecatum eft.
$. 7. Interdum et fi non fit legatum peculium, velut legà- ..
tum,fic accipitur:id ?^ eft, in huiusmodi fpecie: quidam ///4e».,
ferüojlibertatem, íi rationes reddidiffet ?^», dederat: et fi he-
redibus centumyintuliffet. Imperator igitur nofter cum patre
refcripfit, peculium quidem non nifi legatum deberi, verum,
inquit ??,,fi condicionibus praefcriptis paruit feruus, tefta-
torem voluiffe eüm retinere peculium interpretamur, videlicet -
ex eo, quod ex peculio eum iufferat centum. inferre, $. g.
Vtrum autem id demum peculium accipimus, quod mortis
tempore fuit: an vero et quod poftea acceffit, applicamus,
Ível quod deceffit, detrahimusP Et Iulianus alias ?? accipien- f; :] Jeuat.
dum legatum peculii ait, fi ipfi feruo legetur: alias, fi alii:
nam fi ipfi, id tempus in legato fpeCtandum, quo dies legatij
cedit: fi vero extraneo, mortis tempus: ficitamery vtincre- /us .
menta ex rebus peculiaribus ad eum perueniant, vt puta par-
tus ancillarum , yvel, fetus pecorum: quod autem ex operis :
fuis vel ex aliajre!?" accedit, id, fi alii quam ipfi legetur pe- L,?/äa,ujq
culium, non debebitur. Hoc vtrumque Iulianus fecundum |
voluntatem (teftatoris;fcribit: cum enim ipfi fuum peculium
legatur, verifimile eft, eum omne augmentum ad ipfum per-
tinere voluifle, cui patrimonium manumiffo füturum eft: cum .
ali, non fic: (tamen vt, ?? fi in alterius perfona hoc eum, p oàR,
fenfifle appareat, idem dicas. . .^. | iUR EM
IX. PAvrvslibroIV.-adSabinume Ip quod feruo, qui
in ipfius peculio eft, debetur, non deducitur ex legato pecu-
lio, quamuis conferuus eiüs fit. $. 1. Si conferüum füum
vulnerauféfit feruus, et viliorem fecerit: Marcellus 3?, non ef-
fe dubitandum, deduci ex peculio, quod domino ?* interef-
fet ?? : ;nam, quid intereft, Conferuum vulneret, an fcindat ali-
quid, vel frangat, jaty fubripiat? quo cafü fine dubio minui-
tur peculium: fed non vltra fimplum. $. 2. Sed fi fe vulne-
rauit, vel etiam occidit, nihil eft deducendum hoc nomine:
alioquin dicemus, et fi fugerit, deducendum id, quantó;vi-
lior fit factus propter fugam. |
.X.

20 Hal, et leg. ac-

fuerit. I9 Ap. Hal. et Vulg. etza;m, abeft. BR.
ceperit. B R. 21 Vulg. inferit: ajter. B R. 22 Klal. et Vulg. daret. B R.
253 Hal et Vulg. peculii. BR. ' 24 MHal. idqme, loco: id, fequenti comma-
te deleto. GER. 25 Taur. vedDlIffet. GE B. 26 Hal. imquiunt. G EB.
277 Hal. aliter, loco: alias, et mox iterum. GEB. — 28 Vulg. caufa;, loco:
vYe. B R. 29 Flor. fa&dum: tamen vt, et fi. BR. A quo parum abludit Hal.
italegens: vt tamen, fi in alterius perfona et boc etc. 30 Hal et Vulg.
adduhüt; aif. BR. 31 Hal et Vulg. deimimi. BR. 22 Hal zntevfit.

33

-

i& a 20 pra J . dominus feruum vellet manumittere, profeffionem edi fibi pe-
Id pnt- debebitur, fpecialiter ea, quae in peculio jerunt, leganda funt. | culii iuffit, atque ita feruus libertatem accepit: res peculii pi*o- l e5-
XL Vrerawvs libro XXIX.-ad-Ediétem, — E1 quo- | feffioni fübtra&tas, non videri manumiffo tacite conceffas, ap- ,
.F que, qui nihil in peculio habet., poteft peculium lggan: non | paruit. $. r. 'Teftamento data libäi'tzrte,peculium legauerat
enim tantum praefens, fed etiam futurum peculium legari | eundemque poftea manumiferat: libertus, vtjet ^? nominum; o
poteft. ,2 ER | ( peculii aCtiones ei praeftffentur 5?, ex teftamento confeque- ——
p XIL.IvrrANYS lbro XX um. Tvwc|tur. $. 2. Filiusfamilias, cui pater peculium legauit, fer-
inutile legatum peculii iit , icumí4feruus vi-uo teftatore decedit: | uum peculii viuo patre manumifit: feruus commuris on;nium
ceterum , fi mortis tempore feruus vixerit, peculium legato | heredum eft exemptus peculio propter filii deftinationem : quia
cedet, MONMENL us : — . ]|id peculium ad legatarium pertinet, quod in ea caufa mo-
XIIL CErsvs libro XEX. Digeftorum. ArrTER at- | riente patre inueniatur. , : L
"A /que fi feruus vei:cbi,!:us legatus foret. - *5 , ^5 XX. MancgANvs/libro Vl.—nfttutionnm, — Nr-
W , c—aMAgy XIV. JA LE E N vs Vaa-vslibroV.Digeftorum, Qvi- | uirew-& intereft, ante 5* legatus, deinde inutiliter manu-
DAM in ?? teítamento ita fcripferat **, PAumPHiLvs sk&R-| miffus fit, an contra. | !
d VVS MEVS PECVLIVM SVVM CVM MORIAR SIBI . XXI. ScaAEvoLaA libro. VIiE—Quaeftionum. Sr Sti-
E ^ HABETO, LIBERQVE ESTO. Confulebatur, rectene | cho manumiffo peculium legatum fit, et Titio feruus pecu-

DIGESTORVM LIB. XXXIIL TIT. VIIL 619
| V5H. Jomp. |
X. Powrowrvs libro Vll-ad-Sabinum. S1 peculium kï)&(fpf;?ä;hngg libro VIL. Refponforum. , Cv

feruo vel filio praelegare velis: ne deducatur id, quod tibi

Pamphilo,peculium legatum videretur, quod prius quam li-

ber effet5; peculium fibi habere iuffus effet ? ;Refpondit ??, in ;

liaris: quantum peculió detrattum erit ob id quod domino de-

betur, tantum ei accedere , cui vicarius legatus eft, lulianus .

coniunctionibus ordinem nullum effe: neque quicquam inter- | ait. 2 d / fab. .
U; gü'e, vtrum eorum primum diceretur, aut fcriberetur: quare XXII. :LAg EO 52 libro 1I. )Pofteriorum-a- Iauoleno

3 $e ( /
; ^
L

fefte peculium legatum videri, ac fi prius liber effe, deinde
peculium fibi habere iuffus eft ?*. | |
XV. IpEw libre-H.-Bi -Paule-epitomatorum.
SERvo manumiffo peculium legatum erat: alio capite omnes
ancillas fuas vxori legauerat: in peculio ferui ancilla fuit:
ferui eam efíe)refpondit. 31 , neque referre, vtri prius legatum

eífet. ! : |
. XVL Armnricauvs libro V.—Quaeftionum- — ST1-
c x v s habet in peculio Pamphilum : hunc dominus noxali iu-
dicio defendit, et damnatus litis aeftimationem foluit: deinde
Stichum teftamento manumifit: ^eique peculium legauit.
Quaefitum eft, an quod Pamphili nomine praeftitum fit, ex
peculio vel ipfius Pamphili vel Stichi deducendum fit? jRefpon-
dit, Pamphiliquidem ?? de peculio vtique deducendum, quan-

epitomatorum, D owrNvs feruum teftamento manumiferat,

et ei peculium legaterat: is feruus mille nummos &omino de-

deberi orcino, fi pecuniam orcinus, quam debuerat, foluiffet.
$. r. Dominus feruum, qui cum eo vicarium communem ha-
bebat, teftamento manumiferat, et peculium ei legaueratz
deinde ipfum vicarium, qui communis erat, nominatim et ipfi

. et libertae füae legauerat. ,Refpondi , partem quartam libertae,

reliquam partem quartam ?? liberti futuram: quod et Tre-
batius 59.4«4.] u d
XXIIL ScaAxjvora,libro XV. Digeftorum. ^ Do-
MINVS Sticho feruo fuo, qui bona liberti eius geffit, cui pro
parte dimidia teftamento heres extiterat, in quibus negotiis
geftis et Kalendaria fuerunt, teftamento füo libertatem dede-

I (,!441" :
buerat, et eos heredi foluit ?5 ? jRefpondi **, omnes eas res , "/.

m i des.. tacumque ea fumma effet, jid 3? eft etiam. fi eum noxae de- | rat, fi rationem reddidiflet: eique peculium füum per fidei-
, (52;-') dere expediffet : quidquid enim pro capite ferui praeftitum fit, | commiffum dedit: Stichus fummas, quibus reliquatus erat
! ! in eo debitorem eum domini conftituif; quod fi Pamphili pe- | tam ex Kalendario, quam ex ,variis, ?? caufis reddidit 55, ma- , 1 :«««
J ^ citaenca, ,culium;non fufficiat, tunc ex peculio Stichi non vltra pretium | nentibus debitoribus pro quibus ipfe pecuniam heredibus pa-
. Pamphili deduci debere.- $—— Quaefitum eft, fi ex alif qua | troni refuderat: libertatemque adéptus deceffit. Quaefitum 1 «
L. 49 caufa Pamphilüs pecuniam domino debuiffet, nec ea ex pe- | eft, an heredibus Stichi aduerfus , nomina; debitorum ??, pro ,. ,.5
;.pvmjuv culio eius feruari poffet ^*, an vsque ad pretium eius ex pe- | quibus Stichus pecuniami heredibus patroni intulit, heredes
j culio Stichi poffit deducere? Negauit: neque enim fimile id | patroni ex caufa fideicommiffi compellendi fint actiones prae- "
1 fuperiori effe, ibi enim propterea pretium vicarii deducen- ítare, cum nihil aliud a Sticho patrono/debitum fuerit? jRe- | a. /L 6 .
« dum, quod eo nomine ipfe Stichus ob defenfionem vicarii füi | fpondit, praeftandum. $. r. Teftamento codicillisue feruos — —«
H | ««evat, domino debitor conftituatur: at in propofito, quia Stichus ni- manumifit, et peculia ?9 legauit, et de Sticho ita cauit, ; -/..
tf bil debeat, ex eius peculio nihil effe/leducendum, fed ex Pam- | 5brycuvw SERVVM MEVM LIBERVM ESSE VOLO, |

EIQVE VOLÓ DÁRIjDECEM/AVREOS, ET QVIDQVID ,
EX RATIONE/LOCVLORVM MEORVM HABET: RA-/ 4 «deém ,
TIONES AVTEM HEREDIBVS MEIS DARI VOLO:
HIS OMNIBVS, QVOS HOC TESTAMENTO MANV- . . ;
MISI,PECVLIA SVA;9* coNcEDI VOLO. Quaelitum . pécemcom. fuaom,
eft, an, quod amplius rationi loculorum in diem mortis ero- , » ,. :

L:[j«9. yhili dumtaxat, jqui;certe ipfe in fuo peculio effe intellegi non.
| poteft. C abto: | ub |
- o XVIE UI Az oLENVS;'^ libro Il—ex-Cafio, Qv1 pe-
| p . eulium feruilegauerat, iudicium eo nomine acceperat: dein-
| de decefferat: placuit non aliter peculium ex caufa legati
j raeftari ^?, quam fi dejaccepto iudicio heredi caueyétur.
|

"Vftar??, XVIII. MAncÉ KX vs ^^ libro VI.—nftitatioenum. S1| gauit Stichus ex peculio füo, ab heredibus recipere debeatz
) feruo manumiífo peculium legatum fuerit, in eum fine dubio | cum ex confüetudine domus effet, vt quidquid ampliusjex . «/9. —
À ,. creditoribus peculiariis ^5 actiones non competunt: fed non | 9? fuo in ratione 53 loculorum erogaffet, dominica ratio ei ;4,, ; /y.
: ' alias ** heres peculium praeftare debet , nihi eicaueatur, de- | deberet, atque exfolueret? 4Refpondit, fecundum ea, quae j
, fenfus7 iri adueríus creditores peculiarios 4*, propter confuüetudinem proponerentur, id quoque peculio le-
| [ | gato
33 Ap.Hal im, abeft. GgB, — 34 Hal. feripfit. — 35 Hal. et Vulg. re- | t*» forte melius. B& — 51 Áp. Hal arte, abef. GEB. — 52 Hal et

Vulg. [ABOLENV'S. BR. 53 Hal. foluerat. GEB. 54 Hal hic et
infra iterum: vefpondit. GEB. $5 Hal. hanc vocem: qxwartam , includit
parenthefi, et in margine addit: las deeff. GER. 56 Vulg. addit: ast.
B R. 57 Vvlg. vicariis. BR. 58 Taur, red DIt. GE B. 59 Vulg. ad-
uevfus ommes debitores. BR. 60 Hal. pecuniam. GEB. — OY Mal pecuimm
Íunn, GEB. 62 M. de, leco: ex, GEB. 63 Vulg. rationem. E n.
ÁAaaaa | : ó4

fpondi. BR. — 36 Hal. et Vulg. effet, et ita malim. BR. — 37 Hal. et Vulg.
Tefpondi. BR. . 38 Vulg. inferit: velStichi. BR. — 39 Vulg. idem efl. B R.
40 .Ap. Hal. et Vulg. qua , ábeft. B &. 41 Hal. poffit. 42 Hal. ZABO-
LENVS.GEB. 43 Vulg. praeflare beredem. R. 44 . Hal. MARCEL-
LVS. GEB. 45 Hal. et Vulg. peculiavibus. BR. 46 Hal. aliter, lo-
C0:.aliasg; GEB. . 47 Hal. defenfum iri. GEB, .. 48 Hal. et Vulg. pecu--
lieres. BR, — 49 Ap. Hal, et tbcül, GE R. — 50 Hial. et Vulg. praeften-

4« -- -

"
|
,
3 L s

620

gato contineri, quod et dominica ratio deberet , et folita erat
reddere. $. 2. Seruis libertates/legataque dederat, et Cop(zl-
cionem ita feripferat, "Ocoeuc nar&mroy iAsvSépovc umj vX 9*

H ; s ' * H prregar t -
Agydra curoic, roUTOUG [BojÀouo &ivoj iveEerdeouc|95. — Quaefi-

j ;H—Ax.iiï', v-:ïs!& *

* $ 5 y77.
(Cum Av "" 4 ?

z fpondit, fecundum ea quae proponerentur , non videri legata.

um quafilegata retinere poffint : aut ü res dominicas apud
fe habuerint **, aut fi qui/eorum coloni praediorum fuerunt,
penfiones ? ;Refpondit, fupra refponfum 9*?.«/ -
XIV. VrnPrzawvs libro XLEHE müm. 51 le-

*

j :;;,,l Unásl j (4 Oven, vn

J

| 4 MJäænq

non fequitur, nifi legetur.

XV. Cgrsvs libro XIX.-Digefteram. Sr1 feruus li--

i
1

ber effe iuffus fit, eique peculium legatum fit:. vicariorum
eius vicarii legato continentur. -Lvé. * |

FILI,E MEDIO PRAECIPITO:. $?, SVvMITO, TIBI-
QVE HABETO DOMVM ILLAM, ITEM AVREOS,CEN-
TvM: alio deinde capite peculia filiis praelegauit. Quaefitum
eft, an peculió; praelegato; ^?, et centuim, aurei, et vfürae eo-
rum debentur 4*: cum rationibus breuiariis in aere alieno et
fortem et vfüras inter ceteros creditores complexus fit? jRe-
fpondit, fiid faenus nomine filii exercuiffet, et vfux:as, 'jta vt
proponeretur, filio adfcripfiffet, id quoque peculio legato
deberi.. ^ : ! T* d at : "I .

M.QKJ

VrPrANvs libo XXiV.—ad-Sebinut. .. ——
xori fuae in annos fingulos penoris aliquid heres dare iuf-
| fus e&,fïfrnon*dediiïet, nummos dare damnatus eft.
Quaeritur, an penus legata peti poffit: an vero folummodo.
fit in praeftatione, et, fi non praeftetur, tunc quantitas pe-
tatur? Et fi quidem femel penusfit legata, non per«iïn'glglos
annos: certo iure vtimur, vt et Marcellus libroggiääi;mo ho-

noj* Digeftorum apud lulianum notat, in praeítatione eífé

dumtaxat penum , quantitatem .vero et ?^ peti poffe: habebit
igitur heres oblationem tamdiu, quamdiu lis cum eo de pe-
cunia conteftetur: nifi feste aliud tempus -vel- mente vel ver-
bis teftator praeftituit ?. Quod fiin annos fingulos penus lega-
ta fit, per fingulos annos penus adhucy poterit praeftari: fi mi-
2027 t4 nus, fummae per fingulos annos petentur. — Quid ergo, fi
H r fümma legata fit, et primo penus non fit praeftita? Vtrum
tota fumma debeatur, quafi toto penoris legato transfufo: an

vero quantitas primi anni aeftimationis fola fit translata, du- .

. F06, ia m i LU i p i poteft. Puto tamen, fic voluntatem fequendam teftato-
ris, vt^tota fümma ilico, poftquam ceffauerat * heres dare pe-
, num vxori, praeftetur, heredis indeuotione * coércenda. -
/lae«* l1l. MARcIANYS,libro -HE : i PENV cer-
ta cum vafis certis legata et confumpta, necvafa quidem ce-
dunt legato, exemplo peculii, Pt | hst

« 4
9.

64 Ap. Hal. rà, abelt. GER. 65 Id eft, Onotquot veliqui liberos atque
ei$ legata, eos ipfos inexcuffos volo. Hial. autem vertit: quibuscumque libertatem
veliqui et legata , bosce volo , excnutiendis vationibus folutos effe. G EB. — 66
Hal. videantur. G& B. — 67 Hal. babuerunt. GER. - 68 Hal.et Vulg. addunt:
effe. BR. 69 Hal. percipito. GE R. 7o Vulg. peculium praelegatum. B R.
41 Hal. debeautur. Vulg. deberentur. B R..— "O.
1 Hal. tricefimo ofauo. GEB. — 2 Vulgo et, abeft. GEB. — 3 Vulgo
praeffituerit. BR. — 4 Hal.et Vulg.ceffawerit. BR, — 5 Vid. Duker. ad Opafc,
de Latin. Vet. ICt. pag. 362. BR. — 6 Bafil. mávra và Boóciuz uu và mócuuu. B R.
7 Vulg. li. XX. Digeftorum ad Vitellium. & &. 8 Hal borum. GEB. 9
Hal. patrisfamilias. G EB. 1o Hal moariam, quae vera lectio. BR. Ergo
erat Taurellii dare: suriaMel. GE R. II Latertas, genere muliebri etiam
dixit Iuuenalis Satur. III. v. 231. BYNK. - 12 Hal Potulenta. GEB. 13

DIGESTORVM LIB.

tum eft, an peculia quoque legata his videbuntur 55?,Re-

$. 3. Item quaefitum eít, an exásdem verbis reliqua ratio-

.gatus fuerit feruus, peculium excipere non eft neceffe, quia.

TIT." VEEIL IX,

HT. VrriAwvs libto XXILI.ad Sabinum. Qvr pe-
num legat,. quid legatg complectatur, videamus, et Quintus , .
Mucius fcribitlibro fecündo iuris ciuilis, penu legata conti-! / (cr:;7. ,
neri, quae efui potuique funt *, idem Sabinus libris;? ad Vi-, ; £*
tellium fcribit: quae harum , inquit, pátrisfatiliae ?, vxo-
ris, liberorumue eius, xelfamiliae, quae circa eos effe folet:
item iumentorum, quae dominici vfus caufa parata funt. $. t.
Sed Arifto notat, etiam quaeäf"ui potuique non funt, conti-
nerilegato: vtputa ea, in quibus effe folemus: oleum forte,
garum, muria *?, mel, ceteraque his fimilia. &.—2. Plane,.
inquit, fi penus efculenta legetur, Labeo libro fiono pofterio-
rum feribit, nihil eorum cedere, qui/non haec effe, fed per
ea folemus. "Trebatius in melle contra fcribit: merito, quia
mel effe folemus. Sed Proculus omnia haec contineri recte
fcribit: nifi contraria mens teftatoris appareat. .$—: Efcu-

XXXIIIL.

| lenta vtrum ea quae effe , (àn et ea per quae effejfolemus, le-

XXVL Scakvora libro IL-Refpenforum. — Tricri

gauerit? Et ea quoque legate contineri credendum*?,nifi con- .. . .
, traria mensjpatrisfamilias doceatur, mella certe femper efcu- .Li«fä"föm
lentae penui cedere. Lacertas ** quoque cum muria fua con- | 44/-a,
tineri, necLabeo negauit. $. 4, Poculenta !*? penü ?3, ea,
quae vini loco paterfamilias habuit, continebuntur: * fupra-
fcripta vero non continebuntur *, $ —5: |Penori acetum qüo-uï: m
que cedere nemo dubitat, nifi exftinguendi ignis caufa fuit ** pene ema4
* paratum,; tunc enim efui potuique non fuit*: etita Ofilius ?«t«n..
libro;fexto decimo,** a&tionum fcribit. $. 6. Sed quod diximus,
VSVS SYI|/GRATIA l'*Ó PARATVM, accipiendum erit, et //causa..
amicorum eius, et clientium, et vniuerforum, quos circa fe
habet **: non etiam eius familiae, quam neque circa fe, ne-
que circa fuos habet:j/puta fi qui funt in villis *5 deputatiz I2on
quos Quintus Mucius fic|definiebat, vt eorum cibaria * * con- // 4«f -
tineri putet, qui opus non facerent: fed materiam praebuit ,
Seruio notand!, vtjtextorum et textricum/cibaria adiceret 29 /- Iet- 1e

contineri. Sed Mucius eos voluit fignificare , qui circa paträm.—";'j" d te.
familias funt. $. 7. Simili modo;ef iumentorum cibaria pe--],g;ff";;

nuf ^* continentur, fed' eorum iumentorum, quae vfibus
ipfius et amicorum- deferuiunt ??: ceterum fi qua iumenta .
apris deferuiebant, vellocabantur, legato non cedere cibaria .
.eorum. $.-8& Siue autem frumentüim, ;fiue; quig leguminis ;gcüï-,
.in cella penuarià/ habuit, penoz,legato continebitur. Sed-et ;/4-/. a,
. hordeum fiue fgmäjae fiue iumentorum gratia: et ^* Offilius
Dd 1 4a4/) * V UXE M. uv -* LO ,
hfcmblt libro fexto lecimo actionum. — $.. 9. ngna et cgrbones D u
^1ceteraque ^* , perjqüáe penus conficeretur, an penomijlegato 42« 4« ,
contineantur ?*, quaeritur? Et Quintus Mucius et Ofülius ; / /loreios,
negauerunt: non magis quam molae, inquiunt, continen- :
tur. Idem et tus ^9 et ceras; contineri negauerunt. Sed Ru-
tilius et ligna, et carbones, : quae non vendendi caufa parata
funt, contineri ait. — Sextus autem ?* Caecilius etiam tjis,
et cereos in domefticum vfum paratos, contineri legato ícri-
.bit. $. 1o. Seruius apud Melam, et vnguentum et chartas
;epiftulares;penoris 'effe fcribit, et eft verius, haec omnia, odo-
res quoque contineri: fed et chartas ad ratiunculam ?? velad
logarium ?? paratas contineri. $. rr. Vafa quoque penua-
ria quin contineantur, nulla dubitatio eft. Arifto autem fcri-

^bit,

p1 u 9 : 0.
i) :jfolaf f!f,
ET

Vulg. addit: legata. BR. — — 14 Hal. fuerit. — 15 Hal. decimo quinto. Vulg.
lib. XL BR. 16 .Hal et Vulg. cauffa. BR... 1'7 Hal. hic et paulo poft:
babuit. 18 Hal w villaf. GER. I9 Taur. ciVaria, et in eundem .mo-
dum in hac lege adhuc ter. GEE. 20 Flor, a in: adiceret deleta eft bis,
etantique et recenter, vt fit; diceret, vti habent omnes. BR. Etiam Hal. GE B.
.21 Hal.pems.GEB. — 22 Hal.deferuiebant. GE B. — 253 Hal. gratia paratum.
contineri, Ofllius. GEB. — 24 Wulg. et caetera. GER. 25 Mal. penore le-
gato contimeatur , forte per edaAua. — Verfus cum ifta fyllabaz contimea- fini-
tur, vt adeo z facile excidere potuerit. G E&. 26 Hal. tbus, hic et paulo
poft GEB. — 27 Ap. Hal. autem exulat. — 58 Vulg. ratiunculas, et ita
quaedam MSS. B R. Puta Pal. L IV.. Sed Pal. IIT. V. et Otob. vt eft Flor. Pal.
. H, habet monftrum : vezczucula. GEB. 29 Gothofr. in nota: Aeyágev. Ha-
loand. Videtur omnino hic latere gloffema, — Nam et Dafil. folum habent: s
A u^ , . UC RT ' 7àÀ

u
! 4

m

/v; «
Ti

DIGESTORVM LIB.

bit, dolia non contineri :: et eft verum fecundum illam: diftin-

ïäoï'ï &tionem, quam fupra in vino fecimus. . Nec frumenti, nec

t f) qua alia funt, quae horrei penuarii, vel cellae penuariae in-
i2 JLX* / ftruendae| ?? gratia habentur, non continebuntur:. fed ea fo-
la continentur, fine quibus penüs haberi non recte poteft.
Liricpwe . quidae materiae fit ?? , quia per fe effe non poteft, rapit fe-
*sersof., €um in acceffionis locum id , fine quo effe non poteft: vafa
i autem , acceffio legatae penus, non legata funt. Denique pe-
nu]äq"fyfumpta ; yg—[þwggn",debältur. Sed et fi penug*ä, 5*5 cum
vàíis fpecialiter fit legatilm:: vafa non debebuntur, vel confum-
ptá penu, vel adempta. $. r. Si,cui, quaein promptuario
fint ?5, legata fuerint: non omnis penuslegata eft. $. 2.

Wll:e .,faä

C 3

tur: fed ea fola, quae in penuji ?* (ibiifeparabau, quod fi

LJ jenyJer
hábebat, cere/, familiaeque eius, ceterorumque, qui.?? circa eum funt,
—— legato cedet: quod fere, inquit Sabinus, euenit im perfonis
LA2allaegs, mercatorum , aut quotiens icella efi-eles et vini, quae venire
folebant, in hereditate relicta. $. 3. Nomenautem PEN v s mi-
hi traditum eft omnibus..?? generibus dictum. ——5 5i ita
legetur, PENvM ? QvAE Rowak srr: vtrum *^,
quae eft intra continentia, legata videtur, an vero ea fola,

UT
adum,

Attut,
rotenus finiri, Romam continentibus, et vrbem Romam aeque
continentibus.. —$—35- Quod fi vrbana penus fit legata: omnem

LA nalla,Tatfit vrbico vfui deftinata: ficuti vrbica minifteria dicimus et
^^ quae extra vrbem nobis miniftrare confüeuerunt. $i au-

J"e[fejü Li dvansdL.. tem extra vrbem, Romae,tamen fit, fed et fi in hortis fit vr-
wi h ibi iunCtis: idem erit dicendum. — $.. 6. 5i cui penus legata
[Zæ:f"; fit praeter vinum , omnis;penus/legata videtur, excepto vino.
| Sed fi ita (criptum fit, owNEM PENVM, PRAETER VI-
. ue[d. wvM,QvoD ROoMAE/ERIT: folóypenus, quae Romae eft,
A legata videtur. Et ita e&-*? Pomponiuslibro fexto ad 5abi-
)dd.t, : Jaaelet V - aI DEM Hibi .. ' . iNow omne quod-
l, ibetur ^9, in penu habetur: alioquiyneceffe eft ^*, vt *?

omnia medicamenta, quae biberentur *?, contineantur: ita-
1,&;(:'7»1', L hao que ea demum penoris effe, quae alendi caufa jbiberentur:
quo in numero antidotum non eft, et fane vere Cafhus fenfit.
$k jSed; quod quidam negauerunt, piper, et ligufticum, et

^

eg Lj
"L,,ö ( " . &

jjdle

s AoyoSésus yendiivei, BR..— Hal. ad fuum Aoyégev in latine verfis addit : idem | -

quod vatiumcula. — Pal. L. logatarium. V. et YII.. Jegatavium. V. locarium. YV. et
Orob. vt'eft Flor. GEB. — 30 Hal. et Vulg. praefigunt: vel. BR. — 31 Taur.
EU ' arGulae. GEB. — ..32 Hal, infleuendi, praecedenübus verbis: vel cellae..pe-
. r* wuarine, parenthefi inclufis, et addito in margine: alias defwmt. GEB. — 33
| NI Hal.efl ; GEB. 34 HaletVulg. penus, et mox: legata. GEB. — 35 Hal.
M funt. 36 Vulg. pro commerci. Vid. Duker. ad Opufc. de Latin. Vet. ICt.
2 j. 364. BR. — 37 Hal.im peuz. 38 Hal.quae.^: 39 Gothofredus . fallitur
. in nota, dum ait: dici boc penus, dicitur: boc penum. — Vide. Gellium IF. 1.
f ! et Duker. de Lat. Vet. ICt. p. 361.2.5 $. BR. — 40 Hal. penus. GEB. .. 41
j Vulg. addit: penus. BR. . 42 Ap. Hal. eff abett.
vbique eft,legatum. GEB. 44 Vulgoet,abeft. BR. 45 Hal. etzam. GEB. 46
Gothofr. in nota: bibitur. — Bibetur nempe omnes , corruptum forte ex fequen-

ti: babetur. BR. Mihi videtur Taur. debuiffe fcribere: bibEtwr. Saue et Hal.-

bibitur. GEB. 47 Hal. erit. GER. A48 Hal. inferit: et. GEB. 49
Hal. bibentur.. — 50 Hal. corraeum. GERE. 51 Gothofr. in nota: coqui-
| naria:Hal. cocinatoria. Cuiac. IT. obfera. 6. iu fme alis item . cociatoria aliis
| item cocinatoria. .Quod ad MSS. attinet, Vat. et Barb. concimnatovia , wt eft
in Vulg. Pal. L. cocinatoria, quae videtur vera le&tio. Pal. II. VIl. et Otob. con-
! citatoria. Au Pal, V. fa&um: cocimatoria. BR. Híal. etiam habet in margtne :
í alias, concinmatovia, et in ipfo textu: coquimaria im pemu. Pal. IV. coutina-
* toria. Bynkersh. concitatoria, vt Pal. V. Bynkersh. V1I. OLf. 7. tuetur : cocita-
| tovia. GEB. 2, Hal. libertosque. GEB. — 53 Hal. fit. 54. Taur. a IN-
phorae. GEB. .55 Hal debegntgr. — 56 Kial. refpondi. GER.

| nentur.

Item fi quis folitus fruCtus fuos vendere, penum legauerit : |
. : coO»»t . 3 6 | ef Y*o9 $3
non omnia, quae et promercii ?? caufa habust, legalie vide- -

promifcue vti folebat , tunc quautum ad annuum vfum ei fufti-

quae eft *^ intra murum? et quidem vrbes fere omnes mu-

quae vbique eft, legatam *? videri , Labéó äit,«edam- fiüin vil-
mentorum -* gratia parata fint, non effe in fupellectili: quia ^
| nechae! quidem ipfae res, quibus adtributaejeffent; füpellecti-
lis inftrumento cederent.

, iam quae in pretio magno funt: nam et pelues *? argenteas,

43. Hal. omme , quod |

XXXUOD: TIT; - IX. X. 621

| [4 . . 9 :
| careum 59, eä yafer, et cetera huiusmodi X penu non efle,
improbatum elit..
» k : 3.
leguminum thecae, ?? anculae ?* forte, vel fportae, vel fi |

VI. InE M Jibroe-X.-ad Sabinum. INsTRVMENTVM
piftrini, item vniuería vafa cocitatoria ?** penu non conti-
000 Sceum j | |
VIL i:Scagvoralibro-HEL-Refponforum. PeNvw
MEAM OMNEM AD MATREM LIBEROSQVE?? M&OS,
QVICVM MATRE SVNT, PERTINERE VOLO. Quae-
ro, fi tutores pupilli eam. folummodo penum deberi, quae
m caenaculoteffet 535, dicant, finf autem et in horreis am-

4/,7* ! oéc antan- ,

phorae ?*: an hae quoque deberentur ?*? ül,RefPOHdiï. EE m
quidquid penoris vfus eamfa vbidiyique habuiffet, deberi. . CO
DE SVPELLECTILÉ, * LEGATA.
x PowPownivs libro-VL.-ad-Sabinum: | !
SVPELL EX -efr domefticum patrisfamiliaÉ inftrumentum, -
quod neque argento, auroWé facto vel vefti adnumcere-
Il. FLonENTINYS libro XI.-Inftationume . Ip eft,
res;mouentes, * , nonqanimales/ ^. | Comoblles., $.. 0 "anernieia ,
Ill PAvrvsiibro IV. ad Sabinum. SvPeErrxkcrr- [f*«mrü,/
L1I legata haec continentur, menfae, trapezophora, delficae . .. PT
*, fubfellia ^, fcamna, le&i etiam inargentati, culcitrag, L"*t d a.
toralia, imperia ", vafa aquaria, pelues ?, aquiminafia ?, —— 47* c
candelabra, lücernaé,ptrebe? '?. $.-& Item vafa aenea ** —— ed erakaa ,

vulgaria, id eft, quae jÜnon, Proprie I2 effent loco adtributa. -^ u6 -D

| $. 2. Praeterea capfae *i€ armaria:[fed fuünt, qui recte ** E— inmaem 2 6d
putant,.capfas et armaria , jfulibrorum aut veftium autarma- 46 a,
CL A Slerer 9 .S-A :

u rv
| * s 5 3. Vitrea efcaria . et potoria in f 2 'esve.
fupelleCtili funt, ficut fiCtilia: nec folum vulgariZ?, fed et- « 76»t.

. et aquiminajia .5 argentea, et menfas et leCtos inargentatos, ! Y.
velinauratos, atque gemmatos, in füpelle&tili effe non dubi-
tatur: vsque adeo, vt idemjuris;fit, et fi tota argentea, vel 14 « er«cs,
aureafint. $.—4- De murrinis et criftallinis *? dubitari poteft,
an debeant adnumerari fupelleCti, propter eximium vfum et
pretium: fed et de his idem dicendum eft. — $. 5. Nec inter-
eft, cuius materiae funt ?? res, quae funt in fupellectili : fed
jcraterem,argenteum en-effe in füpellectili, nec vllum vas ar- ; ; ca
genteum, fecundum feculi ^* feueritatem ?^* nondum admit-
! , tentis

* Etiam hic Taur. habet: fuppelledile, fed in ipfis huius tituli legi-
bus variat, et vel in ipía L. 7. pr. habet fupellect;Es , vbi tamen. origo vocis,
quod fignificauerit primo ea, quae fub pellibus vfui futura erant, aífertur, quod-
etymon iftam fcripturam per duplex p generaffe videtur. GEB. 2 Hal. ad-
numneratur.. GE B. 3 Hal et Vulg. ves sobiles. BR. 4 Vulg. anzmalia.

B R. 5 Hal. delphbica. GEB. Vide de his Procop. de Bello Vandal. I. 1g.
| BYNK. 6 'Taur. in Adnotat. fubfelia in P. [fuvfelia. i. vwevo l. V.
|fubfellia. — Sed et Hal. habet: fubfeMia, et Bafil. eovfeéoous. BR. .. *7 'Gothotr.

in nota: «eosxeQá2ia,. Cuiac. impelia aut impilia X. obferu. 23. 1n MSS. haec
mifere fünt deprauata, Ex o&o codicibus Vat. habet: zmpanaliofa. P. . IL.
IIL. IV, zmperialía vafa. . Pal. IV. inperia, vafa. Barb. et "Otob. vt eft Flor.
Hal.mappae, villfae, vafa aquaria. — Cuiaciana le&io videtur effe recta. 5 R.
Vide tamen Pancirol. Z/ar. Led. Il. g2. BYNK. et Io. Seldenum de Vxore
Hebraic. lib. T. c. 14. GERB. & Taur. pelBer. GEB. — 9 Gothofr. in notaz
aquiminaria Hal. Sed et ipfe Taur. in margine habet: aquzminaria. BR. — 1O
Hal. trullae, GF 8. 11 Hal abeuea. GEB. / 12 Vulg. proprio. Sed et
Bafil. u3 iWeLóvrus &Qogueuéva cw) vémo , mo" priuatzm a[fignata .alicui loco.
BR. I5 Vulg. inferit: et. BR. — 14 Vide Bynkersh. IV. obf. 6. BR. 15 .
Gothofr. in nota: armorum. Yta Hal. et Vulg. BR. 16 Vide ad h. 1. Sal-
mafium Obferuat. Iur. Att. et Rom.. c. XXIII. p. 464. 8YNK. 17 Taur.
pelBes. GEB.:. 18 Taur inmargine: aguimimaria, et ita Hal. in textu. G E B.
19 Taur. crV/flalliuis. GE B. — 20 Hal.fimt. — 21 Hal. Cafcellii, loco: fecu-
li. GEB. 22, Salmatius Obf. Iur. Att. et Rom. c. 23. pag. 464. manult le-

| gere : dicumdum feculi feneritate, ne verbum, quod fenfum fuppleat, defit. BY N k..-
: | a

Aaaaa2

f

622 . « pDIGESTORVM LIB. XXXIIL TIT. X.
nteam. Hodie propter vfum imperi- | uio diffentio, non videri quemquam *? dixiffe, cuius non füo
445 29*- eoram 23 , fi in argento relatum fit, candelabrum argenteum, ^* nomine vfus fit; nam etíi prior atque potentior eft, quam
— argenti effe videtur, et error ius facit. E M2 Dd dicentis , tamen nemo firie voce dixiffe exiftimatur:
IV. IpE w Aibro-fingulari de inftrumenti fignificatione/ nifi forte et eos, qui loqui non poffunt, conató; *5 ipfo et ,
REDAk ?*, et fedularia ?? fupellectili ?5 adnumerart folent: fono quodam 9j- ;æuocp.?rpgg..mï]a,s didebe eüffiimamus *^*, L. ] «
' V. Ins w/libro-IV.-ad-Sabinnm./ D& tapetis quaeri | ...— VIII. Mop £j vs 7 BotoBe-Refonforem. Cv - foe fes-
4 *« poteft, fubfellia ?* cathedraria quibus infterni folent, vtrum quidam vxori fuae legaUe.rgtsdomum cum iure füo omni , (
/wt. jn veltefint, ficut ftragula, janiin fupellectili , ficut toralia ; et'm&;'uxmento, et fupelle&hh. nj quaerebatur, an videré- .
quae propria^* ftragulorum non fünt* Et hoc magis placuit, | tur-etargentum efcale et potorium legato contineri? jRefpon- P.
ea/ fupellectili contineri. $.—r- De tapetis autem vel hntejs dit, fi quid in .fupelleähh argentum 5* ?&, .d"eber-x:. éfbale
quibus infternuntur ?? vehicula, dubitari poteft, an fint in | autem vel potorium argentum non deberi, nifi hoc quoque
füpelle&ili? Sed dicendum eft, potius inftrumenti viatorii ea | teftatorem fenfiffe legatarius doceat. . — : gt
, eüä:: ficut pelles,e'( quibus inuoluuntur veftimenta: lonà quo- | IX PAP.I:NIANVS 52 Jibro VIL. Refponf "dTb
r GATA fupellectili ?, cum fpecies ex abundanti per imperi-

11*« — que, quibus/hae pelles conftringi folent. — VR LA ; j lj 55, cum fpe
ov g VL /ALEENY.s,libre-IlI.—Digefterim-a Panlo-epito- | tiam enumerentur 77, generali legato non derogatur: fi ta-
[ aäy?ï- " matomüm. SVPELLECTILIS eas effe rées puto, quae ad | men fpecies certi numeri demonftratae fuerint, modus gene-
vfum communem patrisfamilias paratae eflent, quae nomen | rl datus in his fpeciebus intellegitur.. Idem feruabiturinffu- [*^.
fui generis feparatim non haberent: quare quae ad (Vartllficn. ge- €&o praedio legato, fi quaedam fpecies numerum certum ac- : "w
nus aliquód pertinéfent, neque ad communem vfüm patrisfa- | ceperint. $. 1. Supellectilis menfas effe cuiuscumque mate- [*
milias accommodatae effent, füpellectilis non effe. , $. 1. Sed | riae, fcilicet vel argenteas vel argento inclufas , placet, nam
nec pugillares et codices in fupellectili funt. . etargenteos 5? leCtos, item argentea candelabra -fupeue&ipz |

tentis fupelleCtilem arge

. VIL/C&rsvs libre-XIX- rüm: LAnBEO ait, | cedere,,pofterior aetas recepit: cum et Vlixem ex ?* aüro et^ du d
1gi ili 10d oli T li l | | ar&entojlect 1 i : : : u5T [f5 u eÁ in,
d originem fuiffe fupelle&tilis, quod olim his, qui 191egatlope$ argento|leCtum)viuentis arboris truncis aedificatum ornafle?*, — 1
! apgeliee Uf 39 proficifcerentur , locari foléfent , quae ifuüb pellibus, vfui fo- | quem Penelopa, ?* recognofcendi virijügnumgqcepit, vt VO- | D.5
j rent. $. L. Tubero hoc modo demonftrare fupellectilem ** luit Homerus. ' $—2. Supellectili fua omni legata, acceptum — luml
| temptat ?^, inftrumentum quoddam patrisfamilia& ?* rerum | argentum pignori non continebitur: quia fupelleCtilem fuam — - ! 7( TR
! ad cottidianum vfuüm paratarum, quod in aliam fpeciem ?* |legauit: vtique fi non in vfü *? creditoris id argentum vo- 4, z«f :

| non caderet: wb, verbi gratja, penum, argentum , veftem , | luntate debitox:is'fuit ,Lf;e;dj propofitum $9- propter contra&tus . /;þu —g
o sssenas| Ornamentás inftrumenta agri, aut domus. Nec mirum eft, | fidem, ac reftituendae rei vinculum. "3
i2 ^T | gmoribus ciuitatis, et vfu rerum, appellationem eius mutatam |4a6co, X. lag oLEewvs ** libro-IIL. ex- Pofterioribus-La- Y
effe: nam fictilig/aut lignea, aut vitrea, aut aerea denique | beonis: Qv 1 veftem omnem, et res plurium generum fupel- a

fff .. fupelle&tili vtebantur: nunc ex ebore, atque teftudine, /etat- | le&ili( 92 expenfo ferre folitus erat, is vxori fupellectilem

U as p d )| gentóy iam ex auro etiam atque gemmis fupellectili vtuntur, legauerat. Rqe&e negabdnt, veftem legato ceffuram Labeo, !] £iic ,
(s ponii i 544 | quare fpeciem potius rerum , quam materiam intueri oportet, | Oftilius, ?5 Caffellius: quia non poffet videri veftis appella- /^"*4- A
| ao k Aggio Jï*)kïff*;f fupellectilis potius, an argenti, an veftis fint ?», $. 2. Ser- | tiorie fupellectilis contineri. ! at ruk " j
3 uius fatetur, fententiam eius, qui legauerit ??, afpici opor- | — XI. InEx libro X.-exPofterioribus Labeonis. V AsA MM
| tere, in quam rationem ea ?? folitus fit referre: verum fi ea, "läsäl'ea* ** falientis aquae pofita *5, jtemfi quid aliud magis 1) « ?fz
^aivio, de quibus non,ambigeretur, quií in alieago genere effent, vt- 4de iciarum quam vfus caufa paratumjeffet, non effe fupelletti- j4,4. " b
puta efcarium argentum, aut paenulas ;et;togas, fupellectili | lis, Labeo, £? 'Trebatius putant. —Mürrea *" autem vafa, et /Z W
II quisjaüfcribere folitus fit, non idcirco exiftimari ?** oporte- | vitrea, quae ad vfum edendi et bibendi caufa parata effent,in "
re , füpelle&tili legata ea quoque contineri: non enim ex opi- | fupellectili dicuntur 99 eífe. ' | E
u nionibus fingulorum, fed ex communi vfü nomina exaudiri . XII. LABEO libro IV.-Pi n epi :
4147 *. debere. Id Tubero parum fibijlliquereiait: nam quorfum no- | rum; QvEMADpMODvM vrbanus feruus et rufticus diftin-

mina, inquit, nifi vt demonftrarent;?? voluntatem dicentis ? | guitur non loco, fed genere vfus: ita vrbana penus et fupel- | uf
,equidem non arbitror quemquam dicere, quod non fentiret | lex ad vfum vrbanum, non ad locum vrbanum aut peregrinum $
*^, vt maxime nomine vfus fit, quo id appellari ** folet: | dirigenda eft: multumque intereft, penus et fupellex ea, quaeds]
nam vocis minifterio vtimur: ceterum nemo exiftimandus eft | in vrbe fit, an vrbana legetur vel promittatur. 3 A»Nbl,, —
ol 'o dixiffe, quod noa mente agitauerit. ^ Sed etfi magnopere *? ( XH. MopÉ ;2( j )(fyv slibto d& Refponforum/re£ U CNNEE
me Tuberonis et ratio etauctoritas mouet, non tamen a Ser- |-ditr$?. NvwQv A ex eo, quod fupellectilem flegauit düss cned

: j ritus
23 Hal. in mgrgine: alia$, imperatorum. GEB. 24. Gothofr. in nota: In- | ita. BR. $o Hal. cum iuve fuo, et omni inflrumento ét fupelledile. 51
ftrumenti fignificatione rhedae. Hal. G E B. 25 Gothofr. in nota: feliqua- | Hal. argenteum. . GEB, 52 Hal. IDEM. GER. 53 Vide ad hoc pr.
ftra. Hal. G E &. 26 Hal. in fuppellettili. 27 Gothofr. in nota: fubfel- | Bynkersh. 11I; Obf. 2. BR. 54 Hal. et Vulg. enumerantur. BR. 94 .* :
lia et cathedraria. Hal. GER. 28 Hal. et Vulg, proprie, forte rectius. B R. | Le&os auro argento ebore ornatos memorant Salomo Cant. Cantic. III. $. 1.

29 Hal. inflernantur. — 30 Cocl. Rhodigin. lib. XVII. Lect. Antiqu. c. 14. | Philo de Legibus fpecial. p.m. 6$0. etde Vitacontemplativ. p.m. 750. Plutarch.
mauult: legiomem confutatus a Gentili de legat. f. cap. 14. et Elb. Leonino VI. | de fuperflitione T. L. p. m. 313. et Vit. comp. in Lycurgo p. m. 8j.luuenal.
Emendat. 9. m.1. BR. 31 Taur. fuppellectilem Flor. eft vna p. BR. 32 | Sat. XI. v. 94.et 95. Claudian. de Rapta Proferp. Ill v. 74. feqv. BYN K.
Hal. temtat. GEB. — 53 Hal. etVulg. patrisfamilias. BR — 34 Baüil. lie Fre- | 56 Hal. cum et Vlyffes auro. GEB. 57 MHal. inaedificatum ornaffet. G E B.

eov ovoua, BR. 35 Hal. et Vulg. in hunc modum legunt, inferunt et di- | 58 Hal. et Vulg. Peuelope. B R. 59 Triboniani manum hic adeffe Van de
ftinguunt: oportet. Sed de bis quidem , de quibus dubitavi potefl, fupellechilis | N/ater I. Obf. 10. exiftimat. GEB. 60 Gothofr. in.nota: quid fi legas fup-
potius, am argenti, am ve[lis fint : Sevuius fatetur etc. B R. 36 Hal. lega- | pofitum? Hal. repofitum. Malo: pofitum, vt pro, ex propter , Wper errorem fue-
*it. 57 Maleam. GEB. 38 Hal exiffimare. GE B. — 39 Hial. et Vulg. | rit anticipatum. B R. Habent: repofitum, Pal. 1. II. iI. Vat. Barb. Otob. Byos »
M AA d du 40 Hal. fentiat. 41 :Hal. inferit: mom. GEB. 42 | kersh. GEeB. ' 61 Hal. JIABOLENV'S. GEB. 62, Hal. inferit: momnti- E
Hal. Sed etiamfi magno opere. GEB. — 43 Hal. quempiam. GEB. 44 Baül. | wme. GEB. 63 Halinferit: et. — 64 Gothofr. in nota: ahenea. Hal. GER. eire
TR xugío --- bvépuTi, BR. Gothofr.in nota: qui non fuo. Hal. 45 Gothofr. | 65 Baíl. zà z Uóeo AvafjALovT WuAxà cx£uw. B R. 6E idal, dapitit. h i m
in nota: conatu ?pto. Hal. " immo ita. omnes, et debebat fcribi: comatO. BR. | 67 Hal.et Vulg. wurrbea. BR. 68 Hal. dicwnt im fupellectile - effe. G.EB: 1 w
46 Id eft: inarticulata voce. Hal. addit: et confufa. GgB. — 47 Hal. exifli- | 69 Hal. hanc infcriptionem habet integram. Libro tamen IX. li. 11. fubftituit. u

Wiemuwi. GkB. . 48 Hal PAVLVS. GEB. — 49 Hal et Vulg. in(erunt: i "

p i fcus enim *?, fi eo nomine quid ab eóvobis deberetur, **
m exemplum fequetur. — am nunc fciatis, partes ** eorum, |
M : :
GES. ^O Bafil d Aeyáro -- -- ivx cas]«s. BR. — "71 Hal. etiam loco:
" et. "72 Hal. inferit: ad vfum. GEB. UM
i I Vulg. ET. BR. — 2 Taur. CISARIIS. GEB. — 5 Flor. fa&um:
j senumdari. BR. — 4 Ap. Hal,etVulg. quoque , abeft. BR. — 5 Gothofr. inno-
5 ta: Al. diftringantur. Ita nempe ipfe Taur. in rargine, et hoc Hal. et omnes
W' geceperunt. BR. — 6 Vulg. baberi. BR. — 7 Hl inferit: ex. — 8 Hal. Fafa-
mcal' li. Vulg. Fauillae. B. 9 Hal praeflare. GEB. —— XOo Hal. facce(fionem.
" G E B. Ii Hal. Fafalii. GEB. —— 12 Hal quid,loco: quis.GEB. 13
m Hal. etiam, loco: enim. GEB. I4 Hal. debebitur, id exemplum. GEB.-
Gb 15 Hal. parti$, forte voluit dare: partejs. G EB. I6 Ap. Hal. uv abeft.
. d y7 Taur. in Adnotat. in Graecis: eroxeicus. fic fane in. Pandeclis, mifi quis
rp putet. Eroixeieon ilic legi. nam prima littera ou ommnino certa illic eff. Hal..
Ll &mwueucOus legit. quod fi tantopere variare prifcam. fcripturam liceret, potius
m emendarvem sr« xsi92i, — Sed manifefte eft in archetypo CroixEiEeAr — Nem-
" pe lineola , quales dirigendae fcripturae caufa in omnibus prope MSS. pertrans-
J ueríam paginam ducuntur, hic aberrante ad finem verfus librario mediam C fe-
;;' cat, atque ita C fpeciem praebet. BR. . 18 Id eft, Libertis libertabusque qeis,

'habitationem, in qua /fupellex fuit, legaffe
ntra defun&i voluntatem habitationexá fibi
*e, procul dubio eft.. — r |

ESTORVM LIB. XXXIIL TIT. X. LIB. XXXIV. TIT. I

: AT V S/ libro IIE.-de-Cognitionibus;

d

SENTIS xfEfL. * CIBARIIS ?
| LEGATIS. - | |

v , Aibéo- W:rmb*unahbm. ) e d

- jerint legata: dici poteft, etiam aquam lega-
' in ea regione fuerint legata, vbi venunda-
B o .5 m Seuqe g
ANvslibro VIII. Infitutionum. S1 quis
-*eliquerit: etfi legati fuerint ferui et rogati
:tere, ad fideicommiffum admittümmr : vtet-
Seuerus et Antoninus refcripferunt. $. r.
bona fuerint;deuoluta, ex quibus alimenta
anda funt, ificuti fi ad quemlibet fuccefforem
ANvs libro II. de officio Confulis/ So-
- ex caufa alimentorum, libertos diuidere,
— 3nt heredes; ne a fingulis heredibus minu-
. stehtes þi&r?&ntur) 5:quam diuifionem per-
tet, atque fi paterfamilias ipfe libertog diui-
— — vnum eligere, per quem alimenta praeften-
- atate defuncti, aut * arbitrio fuo, vt refcri-
- dunt. — Exemplum libelli dati mihi a liber-
- bis, fciens, ad exemplum iftam rem perti-
m ytefcamentis fuis praeftany? libertis iubent
quia minimiaeris funtf, ad'nihilum perdu-
1res heredes coeperunt per fucceffiones ?

caufa puto vos recte facturos, fi4 enuo-
UOW heredibus, procuratoribusue eorum, con-
ituerifis, cui a ceteris dari debeat pecunia, ex cuius vfuris
^ alimenta praeftentur: debebit autem/is, qui accipiet, caue-
re eis, qui dabunt, redditurum fe, vt quisque exjlibertis
decefferit, alioue quójmodo in ciuitate effe delierit, tantum
ex forte, quantum efficiet pro portione computatio. — Di-
uus Pius Rubrio cuidam Telefphoro refcripfit, Confules vo-
catis his, a quibus vobis alimenta deberi ex caufa fideicom-
miffi conftiterit, vel omnes ab vno, vel facta pro rata di-
ftributione, quis !^ et a quibus percipiatis, decernónt. Fi-

quos viuens in teflamiento et codicillis mauumifi , vcl manumittam, dari volo mea

(LIBER. TRIGESIMVSQVARTVS

623

Fvwpo legato, inftrumentum eius non aliter legato cedit
*?, nifi fpecialiter id expreffum fit. Nam et ** domio lega-
ta, neque inftrumentum eius, neque füpellex aliter legato ce-
dit , quam ffi idipfum *? nominatim expreffum ateftatore fuerit.; / / 32 - :

: iUb :X X Xllf.. i cond l
cuc[(:m : /L&Af (Ull(("ri( n(eu»- [ ^

./;f.aJ/;;& (ay-'/i..—-, Jsä *X& D escrf - o d- XXX

rum heredum. E

. ,. IV. Mopz££fffvs libro X.- : (To:z vs
mz:s)..ävelfspoz; . Talg T& cTEÀSUJÉQxig u0U ,. OUG (dcox Éy Ts T2 dix-
| Xuwp, Ev re T »udiulAJup vjAsudépuox, d dAsuSspuau, 6t;.97'ïz/ou
foUAopou T& Éy Xfoic uov 19 »uopla* Eml À wo] 6ox Qucyc uov
&ÀxuBxvoy, éroryeicdoa T? &yrol xiBxplou uot Besixplou óvópikr, 88
)uaero, quam habeant ? fignificationem: vtrum vt ex prae-
diis alimenta ipfi capiant, an vero vt [praeter, 29 praedia, et
cibaria ?^* et yeftiaria ab herede percipiant? et vtrum pro;)rïe—
tas, an vfusfructus relictus eft ??? et fi proprietas relicta
fit, aliquid tamen füperfluum inueniatur Jf reditibus, quam ;
eB: in quantitate cibariorum et veftiariorum , an ad heredem
patronae pertinet ?^?? et fi mortui aliqui ex libertis fint, an

C 2desunl.

1 t proyfer,
'E3

dæ; cedente —-fideicommiüï,; morigntig;g gibertormme portiones ^" .
ad heredes eorum, an ??teftatonis decurrant? ModéffiMus re- -«/,.-
fpondit, videntur mihi ipfa praedia effe libertis relicta L—Vt Pa
pleno dominio haec habeant, et non per folum vfümfructum: —
et ideo et?? fi quid fuperfluum ?* in reditibus, quam in ciba-
riis erit, hoc ad libertos pertinegt ^9. | Sed etíi decefferit fi- !
deicommiffarius ante diem fideicommiffi cedentem, pars eius |
ad ceteros fideicommiffarios pertinet : poft diem autem ceden-
tem fi qui mortui fjnt, ad füos heredes haec transmittént. — ..
$. r. Lucius Titius teftamento,fuo libertis libertabusque;?9 : ! feftov,
[cibaria et veftiaria a liberis] fuis 3?« jeisdemque? heredibus : -; Je-4/
praeítari iuffit, nulla condicione addita; Quaero, an, fifine ; "«« ——
| patroni liberis idem ??* liberti agant, cibariaet veftiaria accipere & 4 z3íecfa ,
poffint? Modeftinus ;irefpondit, nihil proponi propter quod
petitio eorum, quae teftamento pure legata fünt, non com-
petat. |
. - M. IpnEMw libro XL Refpohforum. V EnBA teftamen-
ti?5 OMNIBVS LIBERTIS NOSTRIS /' CIBARIA
PRAESTABITISPRO ARBITRIO VESTRO: NON IGNO-
RANTES, QVojt ^ EX HIS CAROS HABVERIM: -
item alio loco: PRormuvwvw 3?, PongcHRONIVM,
Hyp,*;&'r,;)vm;" COMMENDO, VT ET VOBISCVM SINT,
ET CIBARIA PRAESTETIS PETO. Quaero, an omni- :
bus cibaria debent ?5 dari: an his ?5, quos commendauit,
etcum heredibus effe iuffit? Modeftinus,refpondit, omnibus
libertis cibaria reli&cta proponi, quorum modum ?* viri boni
arbitrio ftatuendum effe. - :

praedia , quae in Cbio infula babeo, ad boc , vt quaecumque viuente me acceperint ,
conflituantur eis cibarii et vefliarii uomine. Xlal. inter Graeca vertit: /Libertis
libertabusque qneis, quas vima. fiue im teflamento , fiue im codicillo, aut mauu-
qufi, aut etiam mamumifero: praedia, quae in Chio infula babeo , dari volo*
vt ad ea, quae a viuente me acceperunt , adiiciautur illis cibavii et vefliarii no-
mine. GEE. . | 19 Hal. babeat. GEB. — 20 Vulg. propter. BR. — 21 Taur.

| ciVaria. non.hic tantum fed et per totum hunc titulum, vbi haec vox quocun-

que in cafu occurrit, quod femel indicaffe fufficiet. n paucis locisl, vt in L.
1 . aliquoties eft: cibaria absque maiore litera, forte quod quoque Flor. ita
fcriptum fit, forte etiam ex negligentia typographi. nam in eadem lege ver-
fus finem rurfus eft: ciVaria. GEB. — 22 Hal. et Vulg. fit. GEB. . 23 Flor.
olim erat: pertzment. Hal. et Vulg. pertineat. BR. — 24 Hal. et Vulg. perti- "3
nent. BR. 25 Vulg. aut.BR. 26 Vulgo et, abeft.BR. — 2/7 Hal.et Vulg. in-
ferunt: tam. BR. 28 Hal. et Vulg. pertinet. BR. 29 Hal.fequens: fus, huc
reuocat. GER. . 304 Ap. Hal. fuis abeft. 305 Hal. zidem. Taur. Idem. 3X
Gothofr.in nota: meis. Hal. GEB. 32 Hal. et Vulg.4uos. 33 Hal. Preti-
mum.Nulg. Protbimium. BR. 34 Hal. Hippatium. GEB. 35 Hal. debeaut.
37 Hal medaus, etin fine: fla-
: ' - then-

36 Hal. et Vulg. inferunt: tantum. B.

Aaaaa 3

: : € : DN M : [] - ;:, At . Á d;( * .-(*': *
qui foluendo/effe defierint, non pertinere ad onus rehquo?l u Kectue X x

p orum ad fideicommiffarios fupe;'ihtes pertinet ?^: ér'an

d.
^
. Lin.
lt
i
lil
*ï

(f :-C Y
" fw,'-l) fiffet.

| ' mj " .
ritus téftamento, habitationem, in qua /füpellex fuit, legaffe
videtur: quare contra defun&ti voluntatem habitationeyá fibi
fnulierém vindicare, procul dubio eft.: — : »

. DIGESTORVM .LIB. XXXIIL TIT. X. LIB. XXXIV. TIT. I.

v S/ libro IIL.-de-Cognitionibus.

H—J— ;

/. DE ALIMENTIS xf,E...I: * CIBARIIS ?

| | LEÉGATIS.
^^ Nzr»trAnvS libro-V.-de-omnibus-Tribunshbus. | L.

1 alimenta fuerint legata: dici poteft, etiam aquam lega-
to ineffe, fi in ea regione fuerint legata, vbi venunda-
H ^m fUl —2 ; v v : : w
: IL iMaRcrANyvslibro VIIL Inftitutionum. S1 quis
libertis alimenta reliquerit: etfi legati fuerint ferui et rogati
legatarii manumittere, ad fideicommiffum admittuntur: vt et-
Diui quoque * Seuerus et Antoninus refcripferunt. $. r.
Et licet ad fifcum bona fuerintLäIeuoluta, ex quibus alimenta
debeíntur, praeftanda funt, fficuti f ad quemlibet fuccefforem
— , « transiffent. P "83042 o "w
legiz nol la 0tetancts [III. VrerAxwvs libro IL. de officio Confulis/ So-
£7$Mz*w: LENT iudices, ex caufa alimentorum, libertos diuidere,
LXud-^, wuotiens plures fünt heredes: ne a fingulis heredibus minu-
| ! Afbgt tatim alimenta petehtes þi&r&ntudf' : quam diuifionem per-
4'67" inde tueri * oportet, atque fi paterfamilias ipfe libertog diui-

JIMowcedézat

X

: Solent et vnum eligere, per quem alimenta praeften-
tur, aut ex voluntate defuncti, aut * arbitrio fuo, vt refcri-
,. ptafübie&ta oftendunt. ^ Exemplum libelli dati mihi a liber-
u f. fisSili * mifi vobis, fciens, ad exemplum iftam rem perti-
| Cffuc o mete : quia -Lmultg;; teftamentis fuis praeftanj? libertis iubent

u h neceffaria, quae, quia minimilaeris funtf, ad' nihilum perdu-
LA €X 5 euntur, cum plures heredes coeperunt per fücceffiones "?

exiftere, qua de caufa puto vos recte facturos, fi4 " cenuo-
catis Fauillae ** heredibus, procuratoribusue eorum, con-
ftituerifis, cui a ceteris dari debeat pecunia, ex cuius vfuris
alimenta praeftentur: debebit autem'is, qui accipiet, caue-
re eis, qui dabunt, redditurum fe, vt quisque exjlibertis
deceíferit, alioue quójmodo in ciuitate effe defierit, tantum
ex forte, quantum efficiet pro portione computatio. — Di-
uus Pius Rubrio cuidam Telefphoro refcripfit, Confules vo-
catis his, a quibus vobis alimenta deberi ex caufa fideicom-
miffi conftiterit, vel omnes ab vno, velfacta pro rata di-
fttibutione, quis '? et a quibus percipiatis , decernóánt. Fi-
fcus enim *? , g eo nomine quid'äö eo'vobis deberetur, **
exemplum fequetur.

u def/?

HE

7O Bafil và Asyére -- -- iwx Vas]mi. BR. — '7E Hal. etiam loco:
72, Hal. inferit: ad vfum. GEB.
r Vulg ET. BR. — 2 Taur. CIuARIIS. GEB. — 5 Flor. fadtum:
senumdari. bR. — 4 Ap. Hal,et Vulg. quoque , abeft. BR. — 5 Gothofr. inno-
ta: Al.diftringantur. Ita nempe ipfe Taur. in margine, et hoc Hal. et omnes
receperunt. RBR. — 6 Vulg. baberi. BR. — '7 al inferit: ex. — 8 Hal. Fafa-
li. Vulg. Fauillae. BR. 9 Hal. praeflare.. GEB. 10 Hal. facceffionem.
G E B. Ii Hal. Fafalii. GEB. 12 Hal quid,loco: quis. GE B. 13
Hal. etiam, loco: emim. GEB. I4 Hal. debebitur, id exemplum. GE B.
15 Hal. partis, forte voluit dare: partejs. GEB. I6 Ap. Hal. uv abeft.
17 Taur. in Adnotat. in Graecis: ereixesoous. fic faue in Pandectis, mifi quis

GEB.
et.

putet. Eroixeicouiillic legi. nam prima. littera mon ommino cevta illicefl. Hal.

éxuenucDus legit. quod fi tantopere variare prifcam. [cripturam licevet, potius
emendavem sri wsic9ai, — Sed manifefte eft in archetypo CroixEizeAr — Nem-
pe lineola, quales dirigendae fcripturae caufa in omnibus prope MSS..per trans-
ueríam paginam ducuntur, hic aberrante ad finem verfus librario mediam C fe-
cat, atque ita C fpeciem praebet. BR. 18 Id eft, Lipertis libertabusque meis,
quos viuens in teflamento et codicillis mauumifi , vel mauumittam , dari volo mea

(LYIBER . TRIGESIMVSQVARTVS

lam nunc fciatis, partes ** eorum, -

623

F yNDO .leggtq, n.liï:rumentum eius nom aliter legato cedit
T8. :nif fpgcxahter ld expreffum fit. Nam et ** donio lega-
ta, neque inftrumentum eius, neque fupellex aliter legato ce-
dit , quam/fi idipfum *? nominatim expreffum ateftatore fuerit.; / / 22 - .
: : .l- 2 »»t OLerc : .«:1(;"(1?ï.!7/£'£*-';(
| 2 -1?*:3 X Xilf.. . condl I l
;lu[o-'u : a4-7,t/u4:* CUA erE mdess: "
/044.;/'"'&" (*'J*'A*"- C)«j - j En«

"gl«-f-ï&l f( M

« x ib: XXX
: 9 z M. " APSPI DBPIA
non pertinere ad onus reliquo- / ,,, 7- ^'-

Xr-Re-Fpenfo- Tüfm. LT Ol T£

&mséuJegol; , Tuig T& wUTEAsUJÉpuic u0U, ÜUc Qion iy & 3 dix-
| Xuwy, Ev T& TO nwdilAJu sAsudÉouox, 4 dAsuSsodcu 30[.9'7?'2/043
Bob oj TX Éy Xfoig ov *9 xuplx* Eml T mj 6ox äa?ang uU
&Axuoxvov, &roryeiv3oi * 7 erols wiflupou uoj Besixplou üvóg i, 38
-L(gpaer.o » quam habeant 7*? fignificationem: vtrum vt ex prae-.-
diis alimenta ipfi capiant, an vero vt [praeter/ ?? praedia, et

qui foluendo/effe defierint ,
rum heredum. ^445,4.

IV. MopzgZffrfvs libro

& J &1('[(!"5 :

cibaria ^* et veftiaria ab herede percipiant? et vtrum proprie- f ov a
tas, an vfüsfructus relictus eft ??? et fi proprietas relicta
fit, aliquid tamen füperfluum inueniatur Jf reditibus, quam : (aex

eft in quantitate cibariorum et veftiariorum , an ad heredem
patronae pertinet ??? et fi mortui aliqui ex libertis fint, an
pars eorum ad fideicommiffarios fuperftites pertiret ?^: ,e:f'an
dlkey' cedente fideicommim,x morigntiïjïg jlibertormge portiones í^».
ad hef'edesgorum, an ??-teftatonis decurrant? Modéffius re- «
fpondit, vgd?ntur mihi ipfa praedia effe libertis reli&a,MVt A d
pleno dominio haec habeant, et non per folum vfümfructum:
et ideo et?*fi quid fuperfluum ?* in reditibus, quam in ciba-
riis erit, hoc ad libertos pertinegt ^?. |Sed etfi decefferit fi-
deicommiffarius ante diem fideicommiffi cedentem, pars eius :
ad ceteros fideicommiL.(Tarios pertinet : poiï diem autem ceden- |
tem fi qui mortui fint, ad fuos heredes haec transmittent.

$. r. Lucius Titius teftamento,fuo libertis libertabusque;29 . ! /«/*ov.
[cibaria et veftiaria a liberis]fuis ??^,eisdemque? heredibus [ -; Je-«í4/
| praeftari 1uffit, nulla condicione addita; Quaero, an, fi fine ; ^ ««««

patroni liberis idem ?^ liberti agant, cibariaet veftiaria accipere :
poffint? Modeftinus ;irefpondit, nihil proponi propter quod
petitio eorum, quae teftamento pure legata funt, non com-

petat.
. M. IpnEM libro XI. Refponforum. V E&nBA teftamen-
ti* OMNIBVS LIBERTIS NOSTRIS "' CIBARIA
PRAESTABITISPRO ARBITRIO VESTRO: NON IGNO-
RANTES, QVoOjt *Ó(^ EX HIS CAROS HABVERIM:
item alio loco: PRormuvwvw 33, PorLZ,HRONIVM, ;
HyPL&TLLVM?A' COMMENDO,VT ET VOBISCVM SINT,
ET CIBARIA PRAESTETIS PETO. Quaero, an omni-
bus cibaria debent ?5 dari: an his ?*, quos commendauit, T
et cum heredibus effe iuffit? Modeftinus,refpondit, omnibus ; ^^.
libertis cibaria reliécta proponi, quorum modum ?* viri boni
arbitrio ftatuendum effe.

praedia , quae in. Cbio infula babeo, ad boc , vt quaecunque viuente me acceperint ,
conflituantur eis cibarii et vefliavii uomine. Xlal. inter Graeca vertit: Libertis
libertabusque Tueis, quas vima fiwe in teflamento , fiue im codicillo, aut mauw-
mifi, aut etiam manumifero: praedia, quae im Chbio infula babeo , davi volo:
vt ad ea, quae a viuente me acceperunt , adiiciantur illis cibarii et vefliarit mo-
mine. GEE. : : 19 Hal. babeat. GEB. — 20 Vulg. propter. BR. — 21 Taur.
ciVaria. non.hic tantum fed et per totum hunc titulum, vbi haec vox quocun-
que in cafu occurrit, quod femel indicaffe fufficiet. ln paucis locis, vt in L.
15. aliquoties eft: cibaria absque maiore litera, forte quod quoque Flor. ita
fcriptum fit, forte etiam ex negligentia typographi. nam in eadem lege ver-
fus finem rurfus eft: ciVaria. GEE. — 22 Hal.et Vulg. fit. GEB. — 23 Flor.
olim erat: pertiuent. Hal. et Vulg. pertimeat. BR. — 24 Hal. et Vulg. perti- .
neüt. BR. 25 Vulg. aut. BR. 26 Vulgo et, abeft.Bm. 27 Hal.et Vulg. in-
ferunt: tam. BR. 28 Hal. et Vulg. pertinet. BR. 29 Hal. fequens : fuis, huc
reuocat. GER. . 304 Ap. Hal. fuis abeft. 305 Hal. Zidem. Taur. Idem. 3Y
Gothofr.in nota: meis. Hal. GEB. 32 Hal. et Vulg.quo:. 35 Hal. Preti-
mum.Nulg. Protbimium. BR. 34 Hal. Hippatium. GEB. 35 Hal. debeamt.
36 Hal. et Vulg. inferunt: tantgm. BR. — 27 Hal medus, etin fine: fla-
: seg - then-

4 ao«ccla ,

/7
f -.*(þ , 4

: '

Áaaaa3

fs. p
/
j

';« ^. J s ^
[ íam cem::

J Xxll.

l, "

*s

fs.

624
; M I ENVvS ?? libro IL-ex-Caffio, LEkGA TIS
alimentis, €ibaria, et veftitus, et habitatio debebitur, quia fi-
ne his ali corpus non poteft: cetera, quae ad difciplinam per-
tinent, legato non continentur. . |

VII. Pavrvs libro XIV-
teftatorem fenfiffe probetur.

m. Nrsraliud

.. VIIL PAPriNiANvs libo VIL Refponforum, Px-

CvNIAE fortem alimenüis libertorum deftinatam, vnum ex
heredibus fecundum voluntatem defuncti praecipientem , ca-
uere non effe cogendum , ex perfona deficientium partes co-
heredibus reftitui, placuit: ob eam igitur fpeciem poft mor-
tem omnium libértorum indebiti non competit ?? actio, nec
vtilis dabitur. —Diuerfa caufa eft eius, cui legatorum diuifio
mandatur: nam ea res praefentemjàcjymomentariam curam in-

jungit: alimentorum vero praebendorum necelüitas opémbus .
meníftruis atqueannuis, verecundiam quoque pulfantibus, ad-

ftringitur. m | : !
! IX. Ipnkexw libro VHE-Refponferem. Arro herede
infituto, ita fcripfit: A TE PETO, GAI SEI, QVID-
QVID EX HEREDITATE MEA REDEGERIS, ILLIS
ALVMNIS MEIS DES SINGVLIS DENOS AVREOS,
EANDEMQVEJSY MMAM PENES TE ESSE VOLO, C V-
1VS EX INCREMENTO EOS ALERE TE VOLO: RE-
LIOQVVM RESTITVES NVMERIO CONLIBERTO NO-
sTRO. Refpondi, quamuis diflrahere bona Gaius Seius
alio fcripto herede non poffit: itamen eum/. alumnis/relictam
pecuniam, vt feruet ac reftituat intra Falcidiam , recte peti-
turum: quod *? de fuperfluo probari non poteft. .—r: Ejum
quoque libertum inter eos, qu1bqs qlbana item ve;&xarm?m 4
patrona, quae viua praeftabat, reliquit, reCte fideicommiffum
petiturum exiftimaui4| qui annuos yiginti ^? aureos, etmen-
ftruum frumentum atque vinum acceptauit, -

X. Ipngx libro IX. Refponforum. Cv w vnus ex he-.

redibus certam pecuniam pyàágcipere iuffus effet, de cuius
forte libertis alimenta praeftaret: heredem quoque heredis ad
praeceptionem admitti placuit: fi tamen plures heredes heres
haberet, intentionem quidem defun&i prima facie refragari ,
fed aliud probari non oportere: quid enim, fi ceteros here-
des fuos euitauit, et quietam ac verecundam atque etiam ido-
neam, libertis confulens, domum fequi maluit? et ideo ab
omnibus heredibus heredis alimenta praefiabuntur. . G. 1.
Verbis fideicommiffi pure manumiffo,. praeteriti quoque tem-
poris alimenta reddenda f&s&, quamuis tardius libertatem re-
ciperauffit, nec heres moram libertati/fecerit: tunc enim ex-
plorari moram oportet, cum de vfuris fideicommiífi quaeri-
tur, non de ipfis fideicommiffis. .$. 2. Alimentis viri boni
arbitratu filiae reliCctis, ab herede filio ** pro modo legatae
dotis, quam folam pater exheredatae ^* filiae nubenti dari

L . LÀ e e 2 $ *
voluit, atque pro incrementis aetatis,; eam exhibendam ef-

fe(refpondi, non pro viribus hereditatis. :
Xl. PAvrvs libro -X 4 Is, cui an-
nua ** alimenta relicta fuerafít, in metallum damnatus,
indulgentia Principis reftitutus eft. /Refpondi, eum et prae-

cedentium annorum recte cepille alimenta, et fequentium de--

beri ** ei.
XIl InEw libro XIV-Refponfozmem. Lvcivs Titius

libertis fuis cibaria et veftiaria annua certorum nümmorum

tuendus fit. GEB.' — 58 Hal. IABOLENV'S. GER. 39 Hal. wec inde-
biti competet. GEB. .. 4O Hal. quando, loco: quod. GEB. .. 41 Hal ve-
fliaria. 42 Vulg. XXIV. BR. 43 Hal. et Vulg. fuo, loco: filio. B R.
44 Vulg. ex bereditate. BR. — 45 Ap. Hal. annaua, abeft. GEB. — 46 Hal.
debere, errore typorum. GE B. 47 Hal. ad fupplendum. 48 Vid. Aue-
yan. 1I. Interpr. Iur. 27. GEB. | . 49 Flor. eft addita t. BR. 50 Vulg.
dubitavetur. BR. 51 Hal. Sextae. Vulg. .Sextiliae. BR. .. 52 Vulg. ad-
dit: ita vefcripfit. BR. — 53 Hal. et Vulg. praefigunt: vobis. BR. . 54 Hal.
et Vulg. veffiaria. B R. 55 Hal.defundi. Vulg. inferit; voluataterm et. B n.

SINTÁSEMPER VOLO. Quaero , cum manumilfi ab here-/^» »«s:

DIGESTORVM LIB. XXXIV. TIT. I.

reäiquit,'tgþpo&eriore parte teftamenti ita cauit: oB L1GA-
TÜSS EIS OB CAVSAM FIDEICOMMISSI FVNDOS
MEOS, ILLVM ET ILLVM, VT EX REDITV EORV M.
ALIMENTA SVPRASCRIPTA PERCIPIANT. Quaefi-
tum eft, an fi quanto minores reditus peruenerint, quam eft
quantitas cibariorum et veftiariorum, heredes ad fupplendam
^t efi OriGrari non débeant: velfi alio anno excefferint , an
fupplendum fit, quod fuperioré anno minus perceperint? Pau-
lus;refpondit, cibaria et veftiaria libertis defun&Gti integra de-
beri, neque ex eo, quod poftea praedia þilä pigüóris iure té-
Ítator obligare voluit, vt ex reditu eorum alimenta percipe-
rent, minuifle eum, vel auxiffe ea, quae reliquerat , videri 4?.
XHUL ScaEgvora libro IV.-Refponferum. ^Garo
Seio trecentos aureos legauit, vt ex vfuris eius fummae |
lib'e]x?is cibaria et veftiaria praeftaret, quae f[tatuerat: co- | /4.
dicilis autem eandem fummam vetuit dari (Gaio;Seio , fed da- "5 .-
ri Publio Maeuio voluit. 7 Quaero, an libertis fideicommif- )9 z
fum debeat Maeuius ? QR?fiäondL ^?. Maeuium, nifi aliud, de x
quo non dgliberaretur 59 , doceat fibi a teftatore iniun&tum ,Lil & $:
videri fecundum voluntatem teftatoris recepiffe ea onera, "«»2«. d-
quae adícripta erant ei fummae quae in eum codicillis trans-
ferebatur. $. 1. Imperator Antoninus Pius libertis Sextige
'SI'Baügae ??. . Quamuis verba teftamenti ita fe habegnt, vt,
quoad ,qum Claudio Iufto morati effetisj, 53 alimenta et ve-14/ exrent,
füariumy ^^ legata fint: (táfitérithanc fuiffe defun&ae 55 cogi- 11 2»cns,
tationegá interpretór, vt et 59 poft mortem lufti eadem vo-
bis praeftari voluerit. — Refpondit 5*, eiusmodi fcrippifam. |^n, i-&,
ita accipi, vt ?* neceffitas alimentis praeftandis perpetuo ma- , , --
neat. $. 2. Itémy confultus de tali fcriptura, kv /rEc v M ^^ od

L

—
"

de cum eo ?? morati diu fint, fed ob grauiorem feruitutem. — f*
ab eo difcefferint, an alimenta his debeantur, quae mgä"ä 6O f
Braefcare, nifi vice feruitutis;iis| 9* vteretur ? ( Refpondit PT. L.l.'h'*ïo
lecundum eà quae proponerentur, deberi. | — x« . . —
.XIV. VrrrAwvs?? librolL-Fideicommifforum, M E-
LA ait, fi puero vel puellae alimenta relinquantur ,. vsque ad
pubertatem deberi: fed hoc verum non eft: tamdiu enim de-
Ibebitur/ ^*, donec teftator voluit: aut fi non'/paret, *5. quid 1 4J &ente;
fentiat, per totum tempus vitae 9^ debebuntur. $. 1. Cer-
te fi vsque ad pubertatem alimenta relinquantur, Íi quis ex-
emplum alimentorum, quae dudum pueris et puellis daban-
tur, velit fequi: fciat Hadrianum conftituiffe, vt pueri vsque
ad decinium oCtauum/$7" , puellae vsque ad Lquartuxïlä&'dimumJ
annum alantur: et hanc formam ab Hadriano datam obfer-
uandam efle, Imperator nofter refcripfit. Sed etfi generaliter -
pubertas non ficdgfinidtur 95, tamen pietatis intuitu 9? in 1/ ï/.'f.,
fola fpecie alimentorum hoc tempus aetatis eíe obferuandum,
ponJjeítjinciuile. $—2. Sed fi alimenta, quae viuus praefta- / /7, jz,.
bat, reliquerit: ea demum praeftabuntur, quae mortis tems . ^.
pore praeftare folitus erat: quare *? fi forte varie pracftite-
rit, etus tamen temporis praeftatio fpeCtabitur, quod proxi-
mum mortis *"^eiüs füit. Quid ergo, fi cum teftaretur, mi- 1 2cl r
nüs praeftabat, plus mortis tempore, velcontra? adhuc ?^ ,
erit dicendum, eam prae&ationeyh fequendamy, quae nouiiïi-L.fïJ iO
ma fuit. $. 3. Quidam libertis fuis, vt alimenta, ita aquam -:'-aaïn
quoque, per fideicommiffum reliquerat *?. — Confulebar 7* Y
de fideicommiffo: cum in ea regione Africae vel forte Aegy-
! t

56 Ap. Hal et abeft. — 57 Hal refpondi. — $8 Hal. inferit: et. 59 Hal.
quo, loco: eo. GEB. 60 Hal. negauit. GEB. 61 Flor. ab ordinaria
manu ex i5 factum bis.BR. Et bis quoque legit Hal. 62 Hal. refpondi. G & B.
63 Hal. et Vulg. MODESTINVS. BR. 64 Hal. debebuutur. GEB.- 65
Hal. pareat. . 66 Hal.vitae fuae. 67 Hal. decimum et oclauum. — 68 Vta Taur.
dejïm'atur., fed Flor. eft: definitur. B R. 69 Balil. Q«Awy4Swc, benighe. BR.
O Hal. inferit: et. GEB. . 71 Hal.et Vulg. morti, quod mallem. B R. 72
Hal.ad bet. GEB, — 73 Klal. veliguerat, et inferius; reliquerit. GEB. — 74 Vulg.
; | | con(ule-

tel

(
Tiat
— a&
4 7**4 Yeto

u

« LE ml

: [ ï&

,

N
J -20m,
: 14

ptl

f
a
£b
Ój
'üfs
h
n
lj

jue

. DIGESTORVM LIB,

t 75 res * agi * 78 proponebatur **, vbi aqua venalis eft.
Dicebam igitur, effe emolumentum fideicommiffi, fiue quis
habens cifternas id relinquerit, fiue non: vt fit in fideicom-
miffo, quanto *? quis aquam fibi effet comparaturus: nec vi-
deri inutile effe fideicommiffum, rquafij feruitute praedii non
| . poffefforivicinae poffeffionis/relicta. Nam et "- Kauftus aquae,
Li*kené. vt pecoris ad aquam adpulfus ?? , eft feruitus perfonaejta-
; men ei, qui vicinus non eft, inutiliter relinquitur. In eadem
L-j-l.,äwcaufa erunt 3 geftandi, vel.in tuo vuas ?? premendi, vel
LL ferudfafes ATeae tuae ad frumenta ceteraque legumina exprimenda vten--
Jer^^^* di: béoc enim ag fonae relinquitur ;; D
qua perfonae relinquitur. :
^XV. SCAEVOLA libro XViIl-Digeferai À rrrL 10
herede codicillis.Seiaetdecemyreliquit, et alumng, his verbis:
MaAEev10 INFANTi ALVMNO M EMD'&,V;A..SW.&E'IW
Li*v£&, 935 paRr VOLO, QVAE PETO A TE, SEIA, JSVS/CI-
P1AS, ET VSVRAS- EI ?* QVINCVNCES.IN ANNVM
vsovk àÁvicEXgsiMVM AETATIS PRAESTÉES, EVM-
QVE SVSCIPIAS, ET TVEARIS. Quaefitum eft, àn .Se-
ia, poftquam legatum fuuüm accepffit, fi nolgt ?*5 pecuniam

alumno relitþm füfcipere, vel in fufcipiæi?davea- ceffauerit,-
L.j ónera., oriüs? " alimentorum ex die mortis teftatoris compellenda fit
|;*Ad, adgnofcere? (Refpondir *?, fecundum ea quae proponerentur,
VE compellendam praeftare, cum ?? fideicommiffum fit. . Idem
p quaefiit, an heres quoque Seiae in annos viginti, alimenta
* — praeftare debeat? jRefpondit, deb $. 1. Teftator concu

ere.
binae mancipia ruftica numero ;pi/tf?öj. legauit, et his cibaria
praeftari iutfit in haec verba: kiSQVE MANCIPIIS, QVAE
SVPRA LEGAVILjCIBARII NOMINE AB HEREDIBVS
MEIS PRAESTARI VOLO QVAE ME VEiVO ACCIPIE-
. BAN T. Quaefitum eft, cum viuo teftatore femper manciegja
ruítica tempore meífium. et arearum delegata fuerint, etjeo
tempore| cibàrig/ex ratione domini fui numquam . acceperift,
excepto cuftode praediti
id eít, melífis et arearum, et ?* cibàária concubinae pro man-
Ll debent,, cipiis rufticis praeftare jdeberet ?? ? ;Refpondit, eum, cuius
|.'"A^ motio eft, aeftimaturum..-
modo, quo apud teftatorem fuenünt, et ?? apud concubinam
futura legauit, non debebántur ?^ eius temporis, de quo
quaefitum eft, cibaria : verum fi velüt in minifterium vrbanum.
ab his transferentur ?5, debebuntur. $. 2. Titia decedens

«

v

teftamento ita cauit, OMNIBVS LIBERTIS LIBERTA-
BVSQVE MEIS CIBARIA ET VESTIARIA, QVAE VI-.

VA PRAESTABAM, DARI PRAESTARIQUV-E- VOLO.
Quaefitum eft, cum tribus folis ?* eo tempore, quo ea vixit,
ficut rationibus continebatur, cibaria et veftiaria praeftiterit:
an heres eius a ceteris quoque libertis conueniri poffit: an

et veftiaria accepiffe reperiuntur? ,Refpondit, ab omnibus.

XVL. Inew libro XVIII. Digeftorum, ALIMENTA

et veftiaria libertis fuis' dedit. Quaefitum eft, an quia nomi-
natim a Moderato vno ex heredibus dari ?* iuffit teftator, fo-

confulebatur. BR. ( !
ferit, vt fiti im regiome Africae vel forte Aegypti ea ves. GEB. — 76 Vox: -
agi, a manu antiqua inter verficulos eft inferta. B R. 74 Hal. propoueretur. .
GER. 78 Hal quautam, loco: quanto. GEB. — '79 Hal. nam et fi. GEB. -
$0 Taur. aPulfus. Sed et Flor. litera d iam olim eft adfcripta, vt fit: adpzl-
fus. BR. — 81 Vulg. inferunt: feraitutes. BR. 82 Taur. vDas. BR. — 83
Vulg. quadvaginta. BR. 84 Hal. eijus, loco: ej. GER. 85 Hal. infe-
rit: ad. GEB. — 86 Hal. et Vulg. accepit, fi moluerit. BR. — 87 Hal.onmera.
GE B. 88 Hal. vefpondi, hic et in fequentibus, nifi quod in fine h. /. ha-
beat: vefpoudit. GEB. — 89 Hal. ewiloco: cuwm. GEB. — gO Vulg. praedio-
vum. BR. — 9t Ap/Hal et, abeft. GE B. — 92 Hal. debeat. — 93 Vul-
go et, abeft. BR. 94 Hal. et omnes: debebuntur, quod malim. B R. — 95
Vulg. trausferantur. BR. 96 Vulg. folum. 8 R. 97 Ap.Hal. dari, ab-

eft. GER. 98 Hal. etiam. GEB. 99 Poffet forte adiectiue accipi pro

Alimentis largis, non frugalibus, B&« — Dubitauit nempe nofter Brenkun. an re-

| miffo petere poífint? ,.

:,an heres eiü$ quoque temporis,-

Claudius: merito: nam fi eodem -

. vero tribus &antum fit obnoxius , «qui; rationibus ipfius cibaria -

*5 Hal. vocem ea, ex antecedentibus reuocatam hic in- |

XXXIV, TIT. I

lus Moderatus debeat, non etiam poft mortem Moderati he-
redes eius * Refpondit, et ?* heredes teneri. $. r. Libertis
libertabusque,,item quos, quasque teftamento codicillisue.ma-
numiferat, alimenta Commoda ?? , quae |viua/praeftabat , da-
ri iufferat: item omnibus libertis libertabusque fundos. Quae-
fitum eft, an ad ea legata admitterefur liberti paterni liber-
tus, cui fcribere folebat ita , [czvo P'ovlvye spusrépw dxsAsuSé--
gt 799: epiftula etiam emilfa ad ordinem ciuitatis, vnde o-
riunda emà£, petierat vti publice, quod medicus erat *, fala-
ria el praeftarentur, manifeftando litteris füis, eum fuum ef-
fe libertum ? JRefpondit, eum , cuius notio eft, aeftimaturum:

€a25

vt fi quidem viua ea, et ? ei praeftabat, nihilg minus ad fi- -
| deicommitfüm admitteretur: aliter vero non.

| um tt | $. 2. Bafilice
libertae ?,decém,dedit, quam apud Epictetum et Calliftunr li-
begtos effe voluit, vt, cum fuerit Bafilice[annorum ^viginti-..
quingue, cum víuris quincuncibus reftituerentur: ita vt ex
vfuris aleretur, prout aetatem ampliauertit ^. Quaefitum eft,
an ex alio capite, quo generaliter libertis libertabusque ciba-
ria et veftiaria et habitationeyf reliquit, -e&eem Bafilice debe-
retur * ? ,Refpondit, fecundum ea quae proponerentur, non
deberi, nifi hoc quoque ei datum probaretur. Claudiüs: quia
deftinauerat alimentis eius vfuras pecuniae, quas fpecialiter
el praelegauerat. — $. 3. Qui focietatem omnium bonorum
fuorum cum vxore fua per annos ampliuskggggfï'ääïntg, habujt,
teftamento eandem vxorem, et nepotem ex filio , aequis par-
tibüs heredes reliquit, et ita cauit: rrTEM L1BERTIS MEIS,
QVOS VIVVS MANVMISI, EAQVAE PRAESTABAM?,
Quaefitum eft, an et qui eo tempore, quo focietas inter eos
permanfit, manumiffi ab vtrisque, eticommunes: liberti facti
funt, ea quae a viuente percipiebant, folida " ex fideicom-
| | Refpondit, non amplius, quam quod vir
pro fua parte praeftabat, deberi. du
.. ,XVII. Inew libro XIX.-Dieeft SERVOS ad
cuftodiam templi reliquerat, ei his ab herede legauerat his ver-
bis: PETO, FIDEIQVE TVAE COMMITTO, VT DES,
PRAESTES. IN MEMORIAM MEAM PEDISEQVIS
MEIS, QVOS AD.CVRAM TEMPLI RELIQVI, SINGV-
LIS MENSTRVA CIBARIA ", ET ANNVA VESTIA-
RIA CERTA. Quaefitum eft, cum &emplem- nondum eífet
extructum: ex die mortis, an vero ex eo tempore, quo
templum explicitum fuerit, percipere(ferui debeant/legatum ?
«Refpondit,: officio iudicis heredem compellendum feruis reli-
Ca praeftare, donec templum extrueretur. — :

XVIIH. IpEgw libro XX.—Digefteram, LisEmnTIS,
quos teftamento manumiferat, alimentorum nomine menftruos
décem legauerat: deitde códicillis generaliter omnibus liber-
tis menftruos Lfeäfäg, et annuos veftiarii nomine denos lega-
uit ?. Quaefitum eft, an et ex teftamento, et *? ex codicillis,
libertis fideicommiffum heredes praeftare debeant ? Refpondit,
nihil proponi, cur non ea, quaecodicillis data proponerentur,
praeftari deberent: nam ** ab his, quae teftamento cibario-
j TM rum

&e fe habeat fententia Taurellii, qui, dum C. maiori eft vfus, eo fatis indi-
cauit, fe credere, Commodae nomen fuiffe proprium. —Mihi nullum dubium
eft, Taur. debuiffe dare: — alimentACommoda , vt foret: alimenta ac commo-
de. GEB. . 100 Id elt: Rofma prognato liberto nofiro. ltaet Hal. GEB. — K
Hal. effet. GEB. . 2 Áp. Hal. et abet. — 3 In dandi cafa a Graeco no-
minatiuo: Bafilice, Bafilices. — Corre&or et hic et in loco proximo, vbi rur-
fus eft: Bafilice, addidit: a, tandem fcripturae conftantia motus deftitit: fed
et locum fecundum, vbi Bajfilice in nominatiuo occurrit, nec vllo modo zà. Ba-
filicae ex corre&tione tolerari poteft, reltituere fuae integritati debebat, Cete-
rum omnes Editores habent: Bafilica, et Bafilicae. &R. — Etiam Hal. GEB. 4
Hal. empliaret. GEB. . 5 Malo cüm omnibus: deberentur. BR. — Etiam Hal,
ita habet. GE2, Ó Hal. etVulg. addunt : davi volo. BR. '7 Hal. folita. GE B.
8 Taur. CIG4ARIA, et fic quoque $. 29. GER. 9 Vulg. legauerat. BR.
IO Hal. quaefitum. efl, ex teflamento an ex. codicillis. GEB. 11 Hal infe-
rit:

£.

7

r *s " *

r «-.T"?'r(—*( Um ,

] jjl'äe.æ;sräum

) £.

42 bona Seii peruenerunt, militia Sticho comparari debe
— etfi placet deberi, vtrum ftatim militia comparanda fit, an .

" 5o-
u jf
ET..
. :

: ^ 1 *^
LJ celeref,

a

r 44 Awdi—(f XIJF
J QOx CULOP ,

]
v,,f b d
L.J 64

$

,j Q? U^ lf;,i .iu]

" n/;i; 'y,

626

rum nomine legata effent , receffüm eft *? propter ea, quae
codicillis relicta funt. — $. r. Manumiífis teftamento cibaria
andua, fi cum matre morabuntur, per fideicommiffum dedit:

ímater filio triennio füperuixit, neque cibaria, neque veftia-

ria ei$ praeftitit, cum in petitione fideicommiffi liberti ceffa-
rent: fed et ^2 filia, pofteaquam matri heres extitit, quoad
vixit, annis quattuordecim interpellata deþ,sQe.m us folqendls
non eft. Quaefitum eft, an poft mortem filiae a nouiffimo

herede petere poffint, et tam praeteriti temporis, quam futu- -

ri, id, quod cibariorum nom;ne et v'eiïiarii. relictum eft ? 'LR,Q-
fpondit. fi condicio extitiffet5; nihil proponi, cur non poffent;
$. 2. Ab heredibus Stichum manumitti voluit, eique, fi cum

Seio moraretur, cibaria et. veftiaria praeftari a Seio: deinde ,

haec verba adiecit: TE ",XAIy»TEM,* SEI, PETO, VT
CVM AD ANNVM VICENSIMVMQVINTVM PERVE-
NERIS, MILITIAM EI COMPARES: SI TAMEN TE
ANTE NON RELIQVERIT. Quaefitum eft, Sticho ftatim
libertatem confecuto, prius autem defun&o Seio, quam ad

annum vicefffimumquintum perueniret: an 93 his, adtqlgg?

eo tempore, quo Seius Aannum vicenfimumquintum J" exple-
turus fuiffet, fi fuperuisiffet? , Refpondit, cum placeft com-
parandam: non ante deberi !*9, quam id tempus ceiï;;geï.
$. 5. Poftumis heredibus inftitutis, jet/ patre et matre: jti^?
fubftitutione faCta, aCtores manumifit, et peculia eis lega-
uit, et annua, et ?? ,certis; liberfis fuis legata, et aliis
,exteris?plura: deinde poft teftamentum fattum nmata filia,
codicillis ita cauit, sx QVID .55 TESTAMENTO, QVOD
ANTE HOC ,TEMPVsS, FECI, LEGAVI CVI, DARI ??
VOLVI: PETO AB HIS, VTI TERTIAM PARTEM PE-
TINAE ?^? FILIAE MEAE REDDANT, fecundis autem
tabulis fa&ta pupillari fübftitutione, impuberibus libertis , qui-
bus a parentibus libertates dedit, eo amplius alterum;tantum;
quantum/in üümmo,?* , ipraeter/cibaria et veftiaria, dari vo-
juit. Quaefitum eft, cum fuperuixiffet filia teftamento aperto
et codicillis, poftea autem decefferit ?^*, et fideicommiffum
datum ei ?5 de reftituenda parte tértia ad heredes fuos trans-
miferat: an etiam cibariorum et veftiariorum tertiae partes ei
per fideicommiffum datae effe videantur ?? ?,Refpondit ??, non
videri. $. 4. Idem quaefiit, an eorum, quae codicillis per fi-
deicommiffum relicta funt, tertiae partes ad filiam pertinere
jdeberent, ?? ? ,Refpondit, non deberi. Idem quaefiit, an alte-
rum tantum a fubítitutione ?? legatum, deducta tertia parte

quantitatis legatorum teftamento datorum, computari debeat :

vt duae partes quantitatis debeantur, praeter ?* codicillos,

quibus tertiam partem codicillis ?* legatorum ad filiam fuam

pertinere voluit?,Refpondit, integrum ex tabulis fubftitutio-
nis deberi. $. 5. Cibaria et veftiaria per fideicommiffum de-

rit: et. GER. I2 Hal. effe. — 13 Vulg. inferit: ezus. BR. — 14 Etiam
hic adícripta eft b , quam Taur. neglexit, forte idco, quod in L. 22. $. 1. b. t.
Flor. mendofe fit: bis teflamento, pro: is. BR. — 15 Gothofr. in nota: Al.
a te. Nempe ita Hal. et omnes, fane hic videtur ifta praepofitio defiderari.
BR. 16 Hal. debeat. Vulg. deberet. BR.
G E R. 18 Conf. Aueran. /I. luterpr. iur. 17. GEB.
Vulg.et, abeft. BR. — 20 Vulgoet, abeft. BR. — 21 Hal et Vulg. inferunt:
in. BR. 22 Redius transponerentur: cui, id eít, alicui, legami. Sane
Hal. fequentibus iungit et habet: dare, vt apud eum fit: legai, cui dave vo-
i»i. Ex o&to MSS. tria Pal. L. Barb. et Otob. ita habent: dare, interpungunt
tamen cum aur. B R. Proríus cum Taur. faciunt Pal. II. IHI. IV. et Bynkersh.
GEB. .23 Hal. pecuniae. GEB. 24 Blaublomm. quantum in fingnlis n
mumero. Steph. quantum [ingulis im mumevato. Hal. quamtum fimgulis im nn-
210. Etíane iam pridem Flor. inter veríus eft adícriptum : m fingulis, nec
tamen quicquam deletum. — Inde Blaubl. habet geminum: im. Taur. haec pror-
fus neglexit, cui affentior. B R. 25 Hal. deceffiffet, et mox$ transmififfet.
GEB. 26. Hal. eidem, loco: ei. GEZ. 27 Wulg. tertía pars. ei per fi«
deicommmiffum data effe videatur. BR.

17 Hal. aumos viginti quinque. -
19 Ap. Hal. et :

28 Hal hic, et in fequentibus ad- -

DIGESTORVM LIB. XXXIV. TIT. I

EEE

»

ägwlgg XX. Ipw libro-HI.-Refpo:

derat, et ita adiecerat, Ovos LIBERTOS MEOS, VhI
CORPVS MEVM POSITVM FVERIT, IBI EOS MOR A-
RI IVBEO, VT PER ABSENTIAM FILIARVM MEA-
RVM AD SARCOFAGV M ?? MEVM MEMORIAM MEAM
QVOTANNIS CELEBRENT. Quaefitum eft, vni ex liber-
tis, qui a die mortis neque ad heredes accefferit , neque ad fe-
pulchrum morari voluerit, an alimenta praeftanda fint?;Re- ..
Ípondit, non praeftanda. — / ". : |

XIX. Inxw libro XXII.-Digefterüme« TESTAMEN- ,
TO|ita cautum fuit, LIBERTIS MEIS CIBARIA QVAE- l. las
QVE ALIA PRAESTABAM, AB HEREDIBVS MEIS
PRAESTARI VOLO: Vynus ex libertis, ex voluntate patro-
ni, negotii/fui/gratia, quadriennio ante diem mortis dfuit: ex
hac caufa cibaria, quae ante acceperat, mortis tempore non
accepit: cui táffen, liberto eodem teftamento patronus, ficut
et aliis, quos viuus manumiferat, legatum guiüfiu.e, dederat. 4
Quaefitum eft, an ifti quoque cibaria, et reliqua, quae cete» ^ . '
ris libertis legata füunt, debeantur? jRefpondit,?*, cur non ? / 7 /».
ponforum. STICHVS NV-
TRICIS MEAE NEPOS LIBER ESTO: CVI ,DECEM, A V-
REOS ANNVOS DARI VOLO: quideinde, interpofitis no-
minibus, eidem Sticho ** contubernalem eius et liberos ?9 ,
ïf 714093

?

legauit,|iisque ?? quae viuus praeftabat: deinde alio capite ; !
libertis omnibus , quae viuus praeftabat, dari iuffit. ^Quaero,
an Stichus, praeter fuum legatum, etalimenta percipere pof- :
fit?,Refpondit,??, fecundum ea quae proponerentur, non |
poíffe. $.-r. Item cum alimenta libertis vtriusque fexus reli- :
querit a Republica, et ex praediis, quae eilegauit, dari vo- E
luiffet 35?, Quaero, Stichi ^? contubernali et liberis*"* vtrim , u nac"
ab herede inftituto, an a Republica idiaria/*? et veftiaria , quaei ! c/6arca,,
viuus dabat, praeftari deberent *? ? (Refpondit, poffe beni- ,*/y.,
gna voluntatis interpretatione dici, 1is, ^^ quoque a Republi- , ;;
ca praeftanda. &. 2. Titia vfumfructum fundi legauit Mae- —
uio, eiusque fidei commifit, vt ex reditu fundi *? praeftaret
Pamphilae et Sticho annuos centehos nummos, quoad
iviuent/ *9. .; Quaero, an mortuo Maeuio, heres alimenta J J'unxét, -
debeat? Refpondit, nihi! proponi, cur debeat ** praeftari ab
herede Titiae: fed nec ab herede legatariic nifi id teftator *? ;
manifefte probetur voluiífe etiam finito ivfüfruttu;praeftari : fi ! P Erix ,
modo id quod ex vfüfru&tu receptum effet, ei rei praeftandae ' ' n fs
fufüceret. $. 3. Mater filio herede inftituto , per fideicom-
miffum libertatem Pamphilo feruo *? dedit: eidem cibariorunz - " a
nomine legauit quinos aureos, et vefliarii ?? in fingulos an- ] ^emo ,
nos quinquagenos, fi cum filio eius mofetur£5t,

TE
; U,mï,,

) !í
1 g.uï.

E — ii — AOUR TRPN SCRPFORCUAT, d

V u cth,
i,
Euf
[

| : v ! Quaero, 1or. — t
filio ?^ defuntCto, an alimenta debentur 55? ,Refpondit, ii,)lm ag d
condicioni paruiffet, deberi et poft mortem. — .. MT ä,*L"-']f'-, U ET
XXI. VrPriaANvs libro ll.Fideicommifferum. [D1aA- — —— i
Rizs velcibarüs ?* reliclis: neque habitationem, neque : " f
; veftiarium , r
: : edutit j
huc ter:refpondi.GEB. 29 Hal tertiapars ad filiam pertinere debeat. GE B. [ P
3o Hal. a fubflituto. GER. .31 Hal vt duae partes quantitatis debeat m
propter codicillos. Forte; duas partes. GE R. 32 Ap. Hal. codicillis , abeft. ]o
GEB. 233 Hal farcopbagum.. GEB. . 34 Hal. refpondi. GEB. — 35 Quid fir
Gothofr. in nota fibi velit, nefcio. B R. 36 Hal. libertos. Vide Ant. Au-
guftin. I7I. Emend. 2. B R. 37 Flor. eft: isgue, et pro nominatiuo fingu-
lari habuiffe videtur Taur. alias: Isgque, repraefentaíffet, ^ Scilicet ita in fine r

$. fequ. dedit: Isque, wbi afpiratio eft addita, vti in hoc quoque loco, vnde : x i

Ant. Auguftin. 77I. Emend. 2. edidit: bisque. Editores habent: zisque. Hal.. NI
legauit. bis quae viuus praeflabat. BR. 38 Hal hic et in fequentibus : re- ag
fpondi. GEB. 39 Hal.volwerit. GE B. . 40 Hal. Sticho. GEB. — 41 Hal.. '
et libertis. GE B. 42 Vulg. cibaria. BR. 43 Hal. debeant. GEE. — 44 lu
Taur. $: vt fupra iam Br. GEE. Hal. bis. 45 Hal. inferit: legati. GEB. Gt
46 Gothofr. in nota: quoad viueret. Ka. Ita et Vulg. B.5. —— 47 Hal. et ; iW
Vulg. debeant. BR. 48 Hal. et Vulg. teffatrix. BR. 49 Hal. et Vulg. Hl
inferuntz. f20: BR. 50 Vulg. inferit: momime. BR. 51 Hal. et Vulg. 9H
moraretur. B R, — 52 Hal.inferiteiss. 53 Hal.etVulg.deberentur. BR.. 54 Ap... LT
, | Hal - i

,
Ls

$J otard,

-t

'Lih,

|
j L nl
b
þauyef,
U'frïn
!
Af ]
") ^

T«
n

p

7131-

1
u
j
il

4

T

jl
f
.

ib
T

lp

vlllgo
M

i. JAen4.

L1 nonatr-n]iquéfit: fineutrum/apparuerit , tuinyex facultatibus defun&i, .

DIGESTORVM LIB.

veftiarium, neque calciarium 55 deberi
de cibo ?* tantumiteftator fenfit; ; «6 fcmpfit ,
£/Qu XXÀAL ^* NAL EN S] libro I. Fideieotmito

Cvw

alimenta per fideicommiffum relicta funt, non adie&ta quanti- -

tate: ante omnia infpiciendum eft, quae defunctus folitus
fuerat ei praeftare: deinde, quid ceteris eiusdem ordinis re-

et caritate eius, cui fideicommiffum datum erit, modus fta-

Lt dedoraf, tui debebit. $. r. Qui fratris fui libertis alimenta fdebebaty,

is teftamento vineas cum hac adiectione reliquerat, v T u -
BEANT, VNDE SE PASCANT. $i pro alimentis vineas
reliquiffet, non aliter eis ex fideicommifli caufa eas praeftari
deber&, quam fi teítamenti obligatione heredes liberaffent :
aut, fi id omiffum fuiffet, et poftea ex teftamento agerent,

. doli mali exceptione tufum heredem fuüturum: fcilicet fi non

minus valdnt vineae, quam alimentorum aeftimatio: illam
autem adieCtionem, vT HABEANT, VNDE SE PASCAN T,
magis ad caufam praelegandi, quam ad vfumfructum conftitu-
endum pertinere. ; H d kb v
XXIL Pavrvs libro IV.-ed-Neratium 5^5, Rocaa-
TVS es, vt quendam educes : ad victum neceffaria ei prae-
ftare cogendus es. Paulus: cug,plenius eft 5? alimentorum
legatum, vbi dictum eft et veftiarium et habitationeji conti-
neri? Immo ambo exaequanda, funt.
DE AVRO, ARGENTO,'MVNDO; ORNAMEN-

TIS, ; VNGVENTIS,; jXESTE, VEL VESTI-

— -"Zf "; MENTIS ET ,STATVIS; LEGATIS.
UT LÍ IM., PomwPoNrvs libro IVU ad-Sabinum. |
; I ALII veftimenta, alii veftis muliebris feparatim legata
Li/unt, . K fit:jdetrattis muliebribus, et ei adfignatis, cui fpecialiter
"w Wegata funt, reliquum alteri debetur. Idem eft *, cum alte-

ri mundus muliebris, alt&fi argentum omne legatum effet ?,
de argento, quod in mundo efíet. TItem ? fi duae ftatuae mar-
moreae tibi, et deinde omne marmor legatum effet: praeter
duas nulla ftatua. marmorea legata eft tibi. Idem *, vrbanis
feruis tibi legatis, fi mihi difpenfator legatus fit. $. r.|Cui

i5 4 &on cen, Certumt pondus. argenti dare heres fiuffus fit; ei pecuniam nu-

2 Tieem.,
L- vusrct,

( 84

meratam dando iureipfe ? liberatur, fi in ea pecunia eadem

aeftimatio fuerit: quod ita verum eít, fi non certum genus
'argenti legatum fit. . | | DC l
IlL. ArR1cANvs libro IL-Quaeftionum. . Qvz tibi
j . e n [
mandauerat, vt ornamenta in vfum vxoris fuae emeres, ei-
* *, r 9? -
dem vxori, vtf adíolet, legauit, quaéjeius caufa parata erunt
?: tu deinde poft mortem mandatoris, ignorans eum decef-

fiffe, emifti: non debebuntur mulieri: quoniam ea verba ad.

mortis tempus referuntur. . At fi£yiuente teftatore, mulierg

LA €C , autdfi mortua, emeris: non jindleganter dicetur, inefficax
" -,,1'?7140'4'-2; hoc legatum eífe, quando * nonipoffit vere dicij eius caufa

^paratum videri, quae prius decefft. Eadem dicenda erunt,
et fi viuat quidem mulier, fed diuerterit: et quaeratur, an

poít empta ei debeantur, ,quafi,non videantur vxoris caufa
parata ? :

L. d

abfunt. GEP. $5 Hal. calceavium. Conf. Bynkersh.
JII. Obf. 17. B R. 56 Taur. c;Vo. GEBR. 57 Hal. praefigit: ABVR-
NIVS, GEB. 58 Hal. LABEO lib. ve3avav. GEB. 59 Hal. inferit :
ergo, Et eft hoc Florentiae hic fuperfcriptum. BR.
I Hal. et,loco: efl, GEB. — 2 Hal.efl GEB. —5 Hal. Idem, fub-
iunco commate. GEB. . 4 Hal. inferit de, demto commate. GER. 5
Gothofr. in nota: A. ipfo. Ita nempe ipfe "Taur. in margine. Hal. dando
ipfo iure. GEB. 6 Hal. etVulg. erant. BR. — 7 Vulg. guoniam. BR. — 8
Hal. repudiante , forte erroretyporum pro: repudiandae, vel: vepudiaudo. GE B.

Hal. vel cibariis,

9 Hal. Pampbiliwm. Vulg, Pampbilum. z. — Yo Hal.legamerat. — 1 Hal.
"hei canffa. — X2, Flor. recentius hoc verbum eft adícriptum. B. 13 Flor.
in hoc loco ef; yacimtbor GEB. — 14 Hah erngmeutg. GEB. — 15 Go

€4 44 0U379 4f £,5 24

, palam eft: ;quoniam;

QVE MVLIEBRIA DAMNAS ESTO DARE. Callius ait,

et ex o&to MSS. folus Otob. recte habet.

XXXIV, MHT. Lt
IIIL. CErsv s libro XIX.-Digeftorum.

quae eius caufa parata fünt, etante mortem diuórtit: non de-
beri, quia adempta videantur, Proculus ait: nimirum fadi
quaeftio eft: nam(poteft nec repudiatae 9 adimere voluiffe.
. 1V.PaAvrvs librol Edi&tum.. Cv w quidam
libertum fuum in Afiayi mififfet ad purpuras,emendas, et/te-
ftamento vxorif fuae lanam purpuream legaffet: pertinere ad

eam, fi quam purpuram viuo eo libertus emiffet, Seruius.re-

627

VxonRrlegauit,

V. Arn 1cANvs libroll--Quaeftionum- A»PvpPhu- .

e 30 * a a; $* APE R K n
phidium, ? quaeftiónum libro qucundä ita

| la fcriptum eft: fi
mulier mandau£fit tibi , a

vt fibi vniones vfus fui cauía emetesiz
fi tu poft mortem eius, cum putares eam viuere, emeris:
Aitilicinus negat effe legatos ei, cui mulier ita legauerit 79,
ORNAMENTA, QVAE|M EA/CAVSA !* PARATA SVNT
ERVNTVE: non enim eius caufa videri patata effe, quae
lam mortua éà empta fuerint.

dlaec. VI. MARCÉÉÉvs libro fingulari R um Sx-
r^ ab heredePublió Maeuio ita legauit, A ToNzAE TEn-

| TYILLAE * DO * .'"^ Lga0 AvRI PONDO TOT, ET
VNIONEM CVM iH YlACINTHIS: poftea vnionem jfoluit;, *
neque vllum mortis tempore inter ornamenta füa vnionem re-

liquit. Quaero, an heres ex caufà fideicommiffi aeftimatio-
nepí rei, quae in hereditate non eft, praeftare debeat? Mar-
cellus;refpondit, non debere. -$—1. Item quaero, fi probari
poffit, Seiam vnionés etjhyacinthos quosdam in aliam fpe-
ciem ornamenti , quod poftea pretiofius fecit additis aliis gem-
mis et margaritis , conuertiffe: an hos vniones velihyacinthos
73 petere poffit, et heres compellatur ornamento !* pofterio-
ri eximere, et praeftare? Marcellus ,refpondit, petere non
poffe: nam *? quid fieri potet, vt legatum vel fideicommif-
fum durare exiftimetur, cum id quod teftamento dabatur in

fua fpecie non permanferit? nam ** quodammodo extinctum -

fit: vt interim omittam *7, quod etiam diffolutione ac per-
mutatione tali, voluntas quoque videatur miutata, /äg $: iis
cius Titius ** teftamento i ícripit, unkREDEM- MEVM
VOLO, FIDEIQVE EIVS COMMITTO, VT ,üf PA-
TRIAM "? MEAM FACIAT POR T1CVM /7? PV BLICAM,
IN QVA PONI VOLO IMAGINES ARGENTEAS, ITEM
MARMOREAS.
fpondit, valere: et operis, ceterorumque, quae ibi teftato* po-
ni voluerit, legatum ad patriam pertinere: intellegi enim^po-
tuit ^*, aliquod ?* ciuitati accedere ornamentum. Y
VII. PAvrvs libro VHzad-Plautiumm Sr ita effet le-
gatum, vESTEM MEAM, ARGENTVM-MEVM, DA-
MNAS ESTO.DARE* id legatum videtur, quod teftamenti
tempore fuiffet: quia praefens tempus. femper intellegeretur
?3,fi aliud comprehenfum non effet ^*: nam cumdicit, vx-
?ï Ev M praefens, non futurum tempus oftendit. Idem eft et
iquis ita legauerit, SERVOS MEOS. — :
VIII. InEeM libro EX-ad-Plautiuua 25.. PrAv-TIVS:.
mulieri4? ita legauit, QvrzsQvis MIHI HERES ERIT,
TirTiAE VESTEM MEAMPIT,M VNDVM, ORNAMENTA-

fà
thofr. in nota: 4l neque enim fieri poffe, fta Hal. GEB. 16 Hal. et,
loco: nam. GEB. 17 Hal. emittat. GER. 18 Hal. et Vulg. hic nouam.
legem inchoant, ille fuperfcripto: IDEM. BR. — 19 Gothofr. in nota: Al.
patria mea. Ita Vulg. et recte. Hial. fequitur Florentinam. &BR. . 20 Vulg.
inferit? 04055 BR. 21 Ap. Hal. potuit, abeft. GE8. 22, Hal. infe-
rit: znde. GER. — 23 Hal. et Vulg. zntelligitur. BR. — 24 MHal. compraebene
fum nou fit. $5 Hal hanc infcriptionem babet integram, ita tamen vt lib.
IX. lib. V. íubftituat. GE s. — 26 Vulgares: Plautius mulieri ita legauit. Sed,
In Pal. Il erat: 7:4liev, fed 3 ade
ie&a. Conf Bynkersh. 1I. Obf. 1$. BR. — Reliqua funt Pal. I. HI. IV. V, Vat,
Barb. vt eft Flor. habet. etiam Magl. et inter editores Hal, Gz. 27 Go«

Quaero, an legatum valeat? Marcellus |j[re- -

& *
44 pojt 4aec ,

^ ,
1.41€3Zen. 9008 4 ied ,
&

* $.
jc«f 420 ,.

T$.

4 ?
(.4 €» €4«5 ,

d " ex : :

l "AAem 0.

; T. »
STEM MEAM, ARGENTVM MEVM: hac demonftrationerm j

ude (,Löfl;t g

jen -

P^
^ 4 duta Ü uera

. gatum: veluti fi ita fit fcriptum,
kivexpriTIONE T

628

fi non apparéfet ?*, -q'xfd fenfiffet, omnem veftem fecun- |
dum verba teftamenti legatam videri. Paulus: idem Tauole-
nus ?? fcribit, quia |verifimile eft, inquit; teg&atrïcem"tan-k
tum ornamentorum vniuerfitati derogaífe, quibus fignifica-
tionerá muliebrium accommodaffet: accedere ?? eo, quod il--
la demonítratio, MYLIEBRIA, neque velti neque mundo
applicari, falua ratione re£ti fermonis poteft ?*.
IX. MopresmT1iNvs libro JX ecum., C^
tum auri vel argenti pondus legatum eft, fi non fpecies
gnata fit: non materia,
Ítari debet.
X.Pow? .
Tvs Mucius ait, fi paterfamilias vxori vasgaut veftimentum,
aut quippiam aliud ita legauit, D & :
pPTVM PARATVMVE ESSET ??: id videtur legaffe, quod
magis illius, quam communis vfus caufa paratum eífet. Pom-
ponius: fed hoc verum eit . : et vxo
communis vfus 3P , fed etiam fi liberorum eius , aut alterius
alicuius communis vfus fuerit: id enim videtur demonftrafle ,.
quod proprio vfüi vxoris comparatum 34 fit. Sed quod Quin-
tus Mucius demonftrat, vas ?5, aut veftimentum, aut qu
aliüid : efficit vt falfa fint, quae fubiecimus, multum enim in-

defi-

tereft, generaliter an. fpecialiter legentur haec: nam fi gene- |

raliter, veluti ita ?9, QvAE VXORIS CAVSA COMPA-
RATA 77 svw T: vera eft illius ldefinitio: fi vero ita fcri-
ptum fuerit, v ESTEM ILLAM PVRP VRIAM, vt certa 38 de-
moníftraret, licet adiectum fit, QYAE EIVS CAVSA EMPTA
PARATAVE ESSEN T ??, licet *? neque empta, neque para-
ta, nequein vfum &i data fint ^*, legatum omnimodo valet : quia
certo corpore legato, demonftratio falfa pofita non perémit le-,
STICHVM, QVEM [EX
iTiI EMI: nam ^?jfi neque/emit, aut ex
alia venditione ,emitj legatum nihilo minus valet. Plane fi ita
legatum fgerit " yoelsiiff ,8Ut VESTIMENTA, aUüt QVAE
V XORIS « PARATA SVNT: tunc aeque erit vera
Quinti Mucii ** fententia, quo cafu fciendum eft, etiam
fi alienae res Iiàe fuerint, quas putauit teftator fuas effe, he-
redém te't'leri, vt eas det. : A L
Xl. PRocvrvs Hbro-V.-Epiftularum. - S1 quis lega-
uerit aurum, gemmas, margaritas, quae in eo auro effent:
etiam id aurum, cui neque gemmae neque margaritae ineflent,
legaffe videtur. : La ais
XIIL. PAPrNIANVS libee io Sr
imaginem legatam heres derafit, et tabulam foluit: poteft di-
ci, aCtionem ex teftamento durare: quia legatum imaginis,
non tabulae fuit. -- d. | - |
XIHI. ScAEvora libro XV.—Digeftorese. V xoni
quis legauit his verbis, wvNDVM MVLIEBREM OMNE fft,
ORNAMENT/A, ^^, ET QVIDQVID VIVVS DEDI, DO-
NAVI, EIVS CAVSA COMPARAVI, CONFECI: ID O-
MNEDARIVOLO. Quaefitum eft, ancarrucha dormitoria cum
mulis , cuüm femper vxor vfa fit, ei debeatur ? (Refpondit, fi eius.
vfus caufa habita effet, deberi. Idem quaefiit, an ex eadem clau-
fula veftis, quam ancillis, velleCticariis eiusdem vxoris fuae com-
parauerat, vel fecerat, praeftanda effet ? Refpondit, praeftandam.
XIV. PowpPowurvs libro V.ad Sabinum. /|S1 ftatuam
legauero,| et poftea ex alia ftatua bracchium ei adiecero, omni-
rodo ftatua a legatario vindicari poteft.

thofr. in nota: hanc particulam meaz? expungit Cuiac. X. Obferu. 17. Sed et
dudum expunxit Hal. et abeft a Barb. Adeft tamen in Pal. T. II. IV. Vat. Otob,
GEB. 28 Hal. et Vulg. appareat. BR. —— 29 Hal. labolemus. GEB. — 30
Hal. accidere. GER. 3t Hal. poffít. | 32 Halefl GEB. 33 Ap.Hal.
communis vfus, abfunt. GEB. — 34 Hal paratum. GEB. 35 Taur. Das. GER.
36 Ap. Hal. ita, abeft. GER. 37 Vulg. parata. BR. . — 38 Hal. et Vulg.
deflem meain, illam purpuream, vt certam, BR. — 39 Hal.efl. —4O Hal.et,
foco: licet. GEB. 41 Hal fit. GEB. -"42 Hal. inferit: et. GEB. — 43
Gothofr. in nota; Cuiacius X. obf. 17. ita legit: vafaant veftimenta. — Sed et

. CvMcer-.
fed pretium praefentis temporis prae-

ouNivs libro V-adQemtrumMaseium. Qvrs--

QvOD EIVS CAVSA EM-

, non.folum fi ipfius viri et vxoris -

aut quid |

liquit.
. quam quae in hereditate inuehtae effént? /Refpondit, eas ce-
dere, quae inuentae ?* effent.

- candum verba, B É.

DIGESTORVM LIB. XXXIV. TIT. li.

XV. Scagvora libro XV. Digeftor SPECIES
auri et argenti Seiae legauit, et ab ea petit n haec ver-
ba, A TE SEIA, PETO, VT, QVIDQVID TIBI SPE-

CIALITER IN AVRO,ó0Í^ " ARGENTO LEGAVI, ID
CVM MORIERIS REDDAS, RESTITVAS ILLI ET IL-

46i

LI|VERNIS|,MEIS: QVARVM (RERV M VSVSERV CTVS, 4j

DVM VIVES, TIBI SVFFICIET. Quaefitum eft, an
vfusfructus auri et argenti folus legatariae debeatur? ,Re-
Ípondit, |verbis; *^?, quae proponerentur, proprietatem le-,
gatam addito onere fideicommiffi. — , , V//l;

XVI. Ingw libro jXVIII, FrirraAM in.

poteftate patris manentem mater Tcrä ; ïä heredem, eique pa- / .'

trem Maeuium fubftituit, et itafcripht: oQv1zsovixzs MiHI
HERES ERIT, FIDEI EIVS COMMITTO, VTÉ ORNA-

MENTA MEA OMNIA,AVRVM, ARGENTVM, VESTI- J,"idf,,
| MENTA, QVIBVS EGO VSA SVM, NE VENEANT,ET é

FILIAE MEAE RESERVENTVR. Quaefitum eft, cum,
filia recufante, pater ex fubftitutione heres extitiffet, et in-

| teftato decelfiffet, filia autem bonis eius abftinuerat ^? : an fi-
deicommiffum petere poffit ? ;Refpondit ??, fecundum ea quae
proponerentur, videri patris vtiliter fidei commiffum. Clau- |

dius: .qüoniam, verbo feruandi, quod fcriptum eft, videri in
id tempus dilatum fideicommiffum, quo füi iuris futurus effet
is 5*, cui dabatur. AL :
XVII. VrreriANVvs libro XXl-ad-Sabinumz . S1 gem-
ma ex anulo legetur, vel aliae materiae iunctae, vel emble-
mata: reCte legantur, et feparantur, et praeftanda funt.
! Qvt

XVIIL Scagvora libro XXH.-Di
vxori fuae lepauerat bonorum fuorum ,decilam, et mancipia,
et fpecies argenti quas exprefferat: eidem anulos et veftem-
reddi ab heredibus petit, quafi propriajvxoris fuiffent. Quae-
fitum eft, fi vxoris non fuerint: an praeftari ex caufa legati

L J

deberent? ,Refpondit, legandijanimo) dediffe ea videri, nifi [*

contrarium ab herede ?probetur 52, G. ldem teftator fi-
dei commifit vxoris, Vt quidquid ad. eam ex teftamento eiys
perueniffet, alumno communi reftitueret. Quaefitum eft, an
etiam eas res, quas proprias ?? vxoris fuae fuiffe teftator

fciat 5*, eique reddi praecepit, alumno praeftare debeat ? |Re- "
fpondit 55, fi propriae ?* fuiffent, non debere: fi legato ad-

quirerentur, debere. $. 2. Mulier teftamento, et poítea co-
dicillis multas fpecies veftis, argenti, quas vel ipfa fe confe-
ciffe, vel habere fignificauit, fpecialiter per fideicommiffum re-
Quaefitum eft, an non aliae lepatariis cederent, .

-XIX VrPrzaAwvslibro XX.-adSabinum. Cv w aurum

vel 59 argentum legatum eft, duidquid auri argentiquerelictum

fit 5?, legato continetur, fiue factum, fiue infeCtum ?? : ipe-

cüniam autem fignatam placet eo legato non contineri. $. r.
Proinde fi certum pondus auri fit lepatum , vel argenti: ma-
gis quantitàs legata videtur, nec ex vafistanget. $.—2. Sed
li argenti facti pondo centum fint legata: ex fatto argento
debebitur legatum. — Vnde eft quaefitum apud Celfum, an et
vafculá poffit feparare ? Et/fcripfit, vafcula non fepar

licet ei optio fuerit relicta. $. 3. Idem Celfus libro diono de-
cimoy ^* |

] --qu quaerit, (fi centum pon—d,o? argenti fue-
rint relidta, an replumbati debeant

L

; vt fid appendantur? Et
L..,Mj- GY'c o .

dudum Ha]l. vafa, aut, et Tánr, dare poterat: vasAat. GEB. — 44 Taur.
Mucl. GEB. — 45 Vulg. omme ornamentim. R. 46 Hal. petiit, et fa-
ne Taut. dare debebat: petIt. GEm, — 47 Hal. inferit: et. — 48 Vulg. fe-
| 49 Hal. ábflineret. GE B. 50 Hal. vefpondi. G EB.
51 Hal futwraeffetea. GEB. ' 52 Hal.probetur. GEB. — 53 Hal. ea, quae
propria. GE B. 54 Hal. ftiwit. GE B. — 5$ Hal, hic et in fegg. $. habet:
véfpondi. GEB. — 56 Hal. propria. 57 Vulg. inferit: im baereditate. BR. — 58
Hal, et,iom: Ve. GER. 59 HalefAGEkR. 60 Haladdit: fj 61 Hal.
p : decimo

la

m e/r'()a,,,

1 ^. ]

atgx;um "11

Pro«

23

* ec*u/ræpwn ï

»d »

1

j d
li
a

p
p
[T
hi

f
[
4
in[
LT
Q
i
(

DIGESTORVM LIB.

Proculus et Celfus aiunt, exempto plumbo appendi debere:

Li*Y€. nam äE emptoribus replumbatae! adfignantur, et in rationes

L!i*ær'?i ;

J."n'/n fe ^

L.Iäa'e/ü'""tinet, id eft, non factam.

argenti pondus fic defertur: quae fententia habet rationem.
S. Plane fi cui vafcula argentea, Yfputa lances quadratae

fint legatae: etiam *? plumbum, quo continentur, eum fe-.

quetur. $. 5. Simili modo quaeritur, fi cui argentum lege-
tur, an emblemata aurea, quae in eo fünt, eum fequantur ?
Et Pomponius libro-,q'fiinto ex Sabino diftinguit multum in-
tereffe, certum pondus ei argenti facti legetur, an vero ar-

gentum factum: fi $? pondus, ?* non contineri: fi argentum |

fattum, contineri: quoniam argento cedit, quod ad fpeciem
argenti iunCtum eft, quemadmodum claui aurei, et purpu-
'rae pars funt veftimentorum//| $éez-Pomponius Jibeis-epiitu
lamaem, et fi non ?? funt claui veftimentis confuti: tamen ve-

fte legata contineri, . $. 6. Idem ?* Celfus libro,róno decimo,

""
w

5* Digeftorum, .commen. Lime- ?? fcribit, auro le-

gato ea quae inaurata fünt non deberi: nec aurea emblemata, -
Jt. quae in abfidibus 9? argenteisfint) *?.
LYesient, ri appellatione anuli aurei contineantur, quaeritur ? Et Quin-

$. 7. An autéfi au-

tus Saturninus libro ,decimo, ad Edictum fcribit, contineri.
S$—&. LeCtum plane argenteum, vel fi qua alia fupellex ar-
sgentea fuit *^*, argenti appellatione non continetur ,(fi nume-

l'!, * r T . . -, «lo?"vt *
L.-1jmuere rorargenti habita non eft: vt in iunCbüra: argentea Ício m

dixiffe, quod non in argentario paterfamilias reponebat *?.
Sed nec candelabra, nec lacernae argenteae, vel figilla *?,
quae in domo repofita funt, vel imagines argenteae, argenti
appellatione continebuntur: nec fpeculum vel 7^ parieti adfi-
xum, vel etiam quod *? mulier mundi caufa habuit: fi modo

non in argenti numero habita funt. $. 9. Argento facto le-

gato, Quintus, Mucius ait, vafa argentea contineri: veluti
parapfidás, dcdtabula *5, tryllas "7, pelues, et his fimilia:
non tamen quae fupellectilis fünt. .$.-xo. Sed cui *? vafa

fint legata, non folum ea continentur, quae aliquid in fe re-

cipiant edendi bibendique caufa paratum, fed et *? quae ali-
quidj/fuftineat.9?: et ideo fcutellas vel promufüdama contine-
ri. Repofitoria quoque continebuntur: nam vaforum appel-
latio generalis eft: dicimus 9?* vafa vinaria 'et naualia 9*.
$— Infe&ti autem argenti appellatio rudéin) materiayí con-
Quid ergo, fijcoeptum fit argen-
tum fabricari, nondum 9? perfeCtum? vtrum facti àtv infeti
appellatione contineatur, dubitari poteft: fed puto magis fa-
&i. Certe fi iam erát factum, fed celábetur 5*, facti appel-
latione continebitur. /'An et celati $5 continebitur, - uod ce-
lari coepit? et puto contineri / fi cui forte celatum Mfitargen-

..LTG'*//'J*"J*:* tufn legatum.| $. 12. Si cui efcarium argentum legatum fit :
vteba [ 1*^- id folum debebitur, quod ad epulandum in minifterio habuit,

id eft, ad efum et potum 3*. — Vnde 9?* de aquiminarió, **

decimo o&auo. Vulg. XXI.BR. . 62 Ap. Hal. etiam abeft. —— 65 Vulg.
inferit: certwm. BR. 64 Vulg. praefigit: argento. BR.;. — 65 l1n Vulg.
eft L. etfi nou, tefte Contio. BR. 66 Hal. etVulg. Jtem. BR.. 67 Hal,
decimo octauo, GEB. . 68 Vulg. commentariorum feptimo , abfunt. BR. — 69
Hal. spfidibus. GEB. 7o Hal. effent. 71 Hal fit. — 72 , Hal. paterfa-
miliavis ponebat. Mlud: familiaris: mendum effe opinor. BR. 75 Vulg.
addit: argentea. B R. 74 Ap. Hal. et Vulg. vel, abeft. sR. —— 75 Vulg.
quae. B R. 76 Vulg. tabulas. B R. 77 Gothofr. in nota: trullas. 7l-
gat. et male. Sed et Hal. habet: trallas, et forte re&e. B. — 78 Hal. Sed
fi vafa. Wulg. Sed fi cui. vafa. B R. "9 Hal. etiam loco: et. 8o Hal.
fuftineant. Vulg. n fe fuftineaut. BR. - — 81 Hal.inferit: emim, et poft Íe-
quens: vafa, idem inferit: et. GEB. — 82 Gothofr. in nota: mazaria , mina-
via niualia. v. L. 21. infra eodem, — Habent tamen et Bafil exévs waeveixá , vafa
aanalia. B R.Etiam Hal. wawalia. GE B. 83 Hal.et Vulg. inferunt : tatmen. B R.
$4 Hal hoc verbi hic et in fequentibus fcribit per: ae. GE s. — 85 Vulg.
inferit; appellatione. BR. . 86 Gothofr. in nota: haec verba: ad efwm et po-
tum adultera effe notat. Cuiacius, aut legendum: ;tem: ad efum et potum.X.
obferu. 17. Sed improbante Bynkershoekio PII. Obferu. j. GEB. — 87 Hal.
inferit: et. 88 Vide Bynkersh. d. VII. Obf. j. GEB. 89 Taur. cac-
caVos. GEB. . 90 Vide,fi lubet, quae de miliario fcripfi in de Caldi et Cal-

dae ap. Vet. potu lib. fiug. c. 4,GEB. — 91 Gothofr. in nota: coquinarii. Hal,

| apud rubrumjmare et crefcit, et coalefcit/ $. 19.

XXXIW IIT. 1L

dubitatum eft: et puto contineri: nam et hoc propter eícam
paratur. — Certefi cacfabos ?? argenteos habebat, vel milia-
rium ?? argenteum, vel fartaginem, velaliud vas ad coquen-
dum: dubitari poterit, an efcario contineatur? et jhaecima-
gis cocinatorii ?* inftrumenti fünt. $. 15. Perueniamus et
ad gemmas inclufas argento, auroque: et ait Sabinus, auro
argentoue cedere: ei enim cedit, cuius maior eft fpecies:
quod re&te expreffum ??, femper enim cum quaerimus , quid
cui cedat , illud/ifpe&tamus , quid cuius rei ornandae caufa ad-
hibetur ??: vt acceffio cedat principali, cedent ?^ ipitur gem--

629

L. 4 fllov,,

mae [phialis *5, vel lancibus , inclufae auro, argentoue. $. L4. , -—;/'.'aa:,,,

Sed etin coronis menfarum g&mmae coronis cedent, et ?5
ihae menfis, .$.—:5«?*" In margaritis quoque et auro idem eft:
nam fi margaritae auri ?? ornandi gratia adhibitae füunt, auro
cedunt: fi contray aurum margaritis cedet. —$.—16- Idem et
in gemmis anulis inclufis. $. -rz7 Gemmae ?? autem funt
perlucidae *9? materige: quas, vt refert Sabinus libris ad Vi-
tellium, Seruiusa * lapillis eo diftinguebat, quod gemmae effent
perlucidae materiae, veluti fmaragdi £/chryfolithi , ametJidytti :
* Japilli autem contrariae fuperioribus naturae, vt/obfiani, jve-
nientani|?. .$. x8. Margaritas autem nec gemmis nec lapillis
contineri, fatis conftitifíe, ibidem Sabinus ait: quia concha
M.gf(ina au- !

tem vafa in gemmis non effe Caffius fcribit. $. 20. Auro le-

. gato, vafa aurea continentur: et gemmis */, gemmea va(aj?:

fecundum haec ? fiue gemmae fint in aureis vafis, fiue in ar-

| genteis , auro argentoue cedént: (äuon;-am hác fpectamus ,
. quae res, cuius rei ornandae caufa

. uerit adhibita, non quae
fit pretiofior. |

AX. PAvrvs libro IHk-ad-5abinum. Sr vt habiliter *

gemmae geri poffint, inclufae auro (fuerint: tum aurum/ gem- ^j

mis dicimus cedere.

XXIL. PowPoNrvs libre-VI.-ad-Sabinum. Iw ar-

gento potorio vtrum id dumtaxat fit, in quo bibi poffit: an

etiam 4d, quod ad praeparationem bibendi comparatum elít,
veluti colum nifarium *, et vrceoli, dubitari poteft: fed pro-
pius ? eft, vt haec quoque infint. $. r. Vnguentis legatis,
non tantum ea legata videntur, quibus vnguimur voluptatis
cauía, fed et valetudinis: qualia funt commagéna, glaucina
79, crina **, rofa *?, mura, colum, nardum *? purum: hoc
quidem etiam, quo;elegantiores; fint et mundiores, vnguun- ;
turfeminae. .-$..2.-Seé de aquiminario Caífius ait, conful-
tum £e |refpondiffe, jcum;alteri argentum potorium, alteri
efcarium legatum effet, efcario cedere, -
XXll. Vrsriawvs libee-XXIL-ad-Sabinum. Vg-
STIMENTVM ^"^,id eft, quod detextum eft, etíi defe&tum
non fit 15: id eft, fi fit conf(üummatum *9., . Quod in tela eft,
| | t nondum

Vulg. coguinatovii.B R. Et Hal in margine: alias, cocinatorij. "Vide Byn-
kersh. VII. Obferu. $. GER. 92 Hal. addit: eff. GEB. 93 Hal. adbi-
beatur. GEB. — 94 Hal. cedant. 95 Flor. eft: fialit. GEB. 96 Hal,
vt, loco: et. GEB. — 97 Hal. praefigit: et. — 98 Hal. et Vulg. auró. B R.
99 Vide Opsfc. de Latin. Vet. 1Ct. pag. 29:. ibique Duker. Ba. — 100 Hal.
hic et mox iterum: periucidae. Et íane Taur. vtroque in loco dare poterat:
peLucidae. GE B. Sed nos genuinam Taurellii dedimus lectionem, qui vtroque lo-
co diftin&e habet perlucidae, nequaquam pelucidae. 1 Ap. Hal a, abeft, GE B.
2, Ita eft Flor. Hal. ametbyfii praefixo:et. GEB. 3 Gothofr. in nota: forte vcien-
tani. Sed et Hal. habet iobfidiani, veientani. Ymmo ipfe Taur. in Adnotat, o/fiani,
venientani. Sicin P. at de obfidiano lapide, et Veieutana gemma Italica, mentio
facla efl Plinio. Putalib. XX XV1. c. 26. evlib. XXXVII. c.20. BR. — 4 Vulg.ad-
dit:legatis.BR. ^ Ap.Hal.vafa, abeft. GEB. 6 Hal. etVulg. boc. 8R. 7
Graece : ivdégus. Vide Duker. ad Opufc. de Lat. Vet. ICt.p.g15. BR..— 8 Gothofr,
in nota: colum niuarium. Hal. Scilicet Flor. eft: colum niFavimm.GEB. — 9
Erat olim Flor. proprius. BR. — 1O Hal habet: gleucima. GEB. — 11 Hal crz-
nina , velutifi liliacea dicas. BR. — 12, Hal. rbódina. forte: vofea. BR.— 13 Hal.
e myrrba quoque, tum nardinum purum. NISS. hic nihil habent praeter monítra. B R,
14. Hal. Vefiimenti id eftl. GER. 15 Hal. defertum uon efl, typorum, vt
reOr, errore. I6 Ap. Hal id efü fi fit confummatum,; abíunt. GERB.

Bbbbba . | 27

l d4enu a "

- [ma ef'&*r:/if' Á €guat.
- le [gt H ^

&

K

Ut ,d'orngee.

L L
LAATUGOUPAAM, . iaf lo

LJ

( L É sanla EC Ó b

/ a (/( fia fl(l)n(fh

j "/'fï- k
1 é

j: r
|4* 4 fetévoewkoteo

L L desn A

f P QU ;))

E

k Z mAca UA n

j bwnmnAsa..

^ TA
690 y: s»*-;?z:ï:f!"? d. i JP : 4 ngï,
nondum pertextum,, |vel *? detextum , |contextum appellatur.
Quisquis *? igitur veftem legauerit: neque íftamen, neque
fübtemen *? legato continebitur.
^A XXII. lpEv li :
an veftimenta legentur, njlhl refert. ! .
funt omnia Iaäea, lineaque, vel .fe.ricaz v.el Lþombujgm. H
quae induendg, praecingendi, amiciendi, infternendi, iniici-
endi ?* , incumbandiue ?? caufa parata funt: et quae his ac-
cefionis vice cedunt^, quae funt infitae picturae, clauique, qui
n fhriinlor veftibus infüuntur, $. 2. Veftimenta o.mnia aut Vl.rgha. funt,
.,& , aut puerilia, aut muliebria, aut communia, aut familiarica ??.
Virilia funt, quae ipfius patrisfamilia& ?f* caufa parata funt E
veluti togae, tunicae, palliola, veftimenta, ftragula, amfita-

Sabinum. VEsTIS,
S——ri. Veftimentorum

a 20,

9 (AUCTL

lque ndyalbsm o pa 25, et 29 faga^ reliquaque fimilia. Puerilia funt, quae

stetinzot n pl ad nullum alium vfum pertinent, nifi ?* puerilem: veluti to-
| Ed a : 4 28 "
| nf /*»"rp-«| gae praetextae, ,aliculag, c lamydes, pallia ^9?, quae filiis

WA "WT

4 í fu

- L
QX u 6m;

f ï!: 4&cu. .

noftris comparamus. Muliebria funt, quae matrisfamiliae ?*
caufa funt comparata, quibus vir .new"facile vti poteft fine vi-
tuperatione ?? , veluti ftolae, pallia, 3.I tunicae, capitia,
zonae, mitraf, quae magis capitis tegendi, quam ornandi cau-
fa funt comparata, plagulae, penulae. .Communia funt, qui-
- bus promifcue vtitur mullier Cugn viro :dyeit;tl fi c.ei)usrri'odl pe-
nul&' palliumue eft, et re iqua huiusmodi ??, quibus fine re-
prelïlälüone vel vir vel vxor vtatur. Fam'ilia)g.i-ga: 33 funt,
quae ad familiam veftiendam parata fuünt: ficuti faga, tuni-
.cae, penuláe, lintea, veftimenta , ftragulay et chg;ilmtlha.. $. 3-
Veftis etiam ex pellibus conftabit 355em pollescuprine et agra ne qetftes
XXIV. PAvrvs libro XLad-Sabinuam. Cv M et tu-
nicas ?? et ftragulajpellicia nonnulli habeant. ldu
XXV. VLPIANVS libro-XLIV.-ad-Sabi |
MEN TO funt etiam nationes quaedam, veluti Sarmatarum,
quae pellibus teguntur. $. r. Arifto etiam coactilia vefti
cedere ait, et ?9 tegfmenta ?? fübfelliorum ?* huic legato ce-
dere. S$.—2. Vitfae *? margaritarum, item fibulae ornamen-
torum magis, quam veftis funt. .$.—3- Tapeta vefti cedunt,
quae aut;fterni aut/iniici ^? folent. Sed ftragulas, et baby-

, : ; 2.T*. FW .
loco funt, quia partem corporis veftiunt. Alia caufa eft ddo-
num ^^?: quia vfum calciamentorum ^ praeitant. $. 5.

I8 Hal. Si guis. GEB. — 19
20 Gothofr. in nota: bombycina.
22, Videtur legendum : nucum-

17 Ap. Hal. pertextum , vcl, abíunt. GEE.
Hal. fubtegmen. Vulg. fubflamen. 8 R.
Hal. GEB. — 21 Taur. inlciendi. GEB.
bendiue, vel quod malumus: zucubandiue. Etita Hal. Vulg. habet: accubam-
diue. Etfic pleraque MSS. Ex o&o vnus Otob. zmcubandiue. BR. |Habent
Vulgatam Pal. I. 1I. IiI. IV. Barb, Bynkersh. G EE. 23 -Hal. et Vulg. fa-
silharia. BR. —— .24 Hal. patvisfamilias. 25 Gothofr. in nota: Zuqizémuc
wurRw ExeTÉQuSey Vxuv uáAAove, Hefychius. ftragulae vtrinque villofae. Scriben-
dum itaque: empbitapa,et ita omnes. B R. Etiam Hal. GEB. — 26 Ap.Hal.
et, abeít. GEB. 27 MHal.inferit: ad. GEB. . 28 Hal. alicubi et chlamy-
des et alia, quae. GEE. 29 Hal. smatrisfamihas. GEB. 30 Taur. z;-
tOperatioue. G EB. 31 Gothofr. in nota: pallae. Petr. Faber 1. femeftr.15.
Sed 72 pallae, dudum habet Stephanus. nec P. Faber Florgntinam improbat.
BR. Etiam Hal. pallia, vt Florentina. GER. 32 Ap. Hal. buiusmodi , ab-
eít. GE R. 33 Hal. familiaria. G E B. 34 In Vulg. adiicitur: Item pel-
les caprinae et agninae veflis erunt. Sunt haec ex L. 25. $. $. qui $. Floren-
tiae ad marginem eft appofitus, cum praetermiffus effet, vt vel liquet ex fi-
gnis, quae Taur. ibi addidit. « Nec ideo tamen minus iftic quoque haec verba
in Vulgatis reperiuntur. B R. 353 Hal. tumicam. GEB. 36 Hal fed'et.
37 Gothofr, in nota; tegmenta. Hal. et Vulg. tegnmenta. 38 Taur. faP-
felliorum, GEB.. 39 Hal. legato cedere vice mavgaritarum. Item fibulae.
GEEP. 4O Taur. znlcj. GEB. — 41 Taur. babVlonica. GER. Hgl. fivagula et
babylonicas, Vulg. ffragulas et babylemicas. ER. 42, Hal. praefigit: Et, GER.
43 Vulg. crimales. BR. — 44 Hal. et item pilea. Taur. iNNpilia. Conf. fi lubet,
jo. Seldenum de Vxore Hebraica lib. l. c. 14. GEB. — 45 Gothofr. in nota: vdo-
num Hal. Etiamnunceft Flor, donum. vt adeo male afferat H. a Porta in II. effe
ibidem: odonum. Videtur autem reponendum: vdouum, atqueita Rob. Ste-

phanus et Hal, Conf. Bynkersh. ZIT. O^f. 17. MSS. quae contuli, pleraque
N

b

DIGESTORVM LIB. XXXIV. TIT.

lonica ^*, quae equis infterni folent, non puto vetftis elfe.-
7 $.. 4. ^? Fafciae crurales ^? pedulesque; et inpilia ^*, veftis

1.

Ceruicalia quoque veftis nomine continentur. $. 6. Siquis
addiderit v s TEM SvAM, apparet, de ea eum fenfiffe, quam
ipfein vfus füos habuit ^?. &—».;Culcitke ^? etiam veftis — .
erunt. $. 8. * Item pelles caprinae et agninae veftis jerunt/*. ] J ^t-
$. 9. Muliebri vefte legata, et infantilem contineri, et puel-
larum, et virginum, Pomponius libro yicenfimo fecundo ad
Sabinum recte fcribit: mulieres enim omnes dici, quaecum-
que fexus feminini funt. $. ro. Ornamenta muliebria funt,
quibus mulier ornatur, veluti inaures, armillae, viriolae,
anuli, praeter fignatoriós, et omnia, quae ad aliam rem nul- .
lam parantur, nifi corporis ornandi caufa: quo ex numero
etiam haec funt, aurum, gemmae, lapilli, quif ^? aliam -

nullam in fe vtilitatem habent. (Mundus mulieris/*? eft, quo J— m«-

mulier mundior fit. Contineftur eo fpeculás matulae , .vn- ^* 4rc&
guenta, vafa vnguentaria, et fi qua fimilia dici poffunt: ve- »
luti lauatio ?*, rifcus/ 5?, Ornamentorum haec 5?:

" ^ . UA . . C
mitrae, femimitraej calautica ?^, acus cum margarita quam j2 ^^.
mulieres habere folent: reticula, crogufantia 5?, Sicut?9eg .. ,.

mulier poteft effe munda, non ,tamen; ornata: vt folet con- ; //a54...

tingere in his, quae fe emundauerint 5* lotaf in balneo 55,
neque fe ornauerint: et contra eft ?? aliqua ex fomno ftatim ,

ornata, non tamen commundata ??, $..44« Margarita, fi non 1 ïf"ï CU
foluta funt, vel qui alii lapides, fi quidem exemptiles/fint, di- / Jeevig

cendum eft ornamentorum loco haberi. Sed etfi in hoc fint :
refoluti, vt componantur **, ornamentorum loco ifunt. Quod ; r«

á l- f: 11* : * *
fi adhuc fint tádes; lapilli, vel margaritae, vel gemmae, or-

namentorum loco non erunt: nifi alia mens fuit teftantis ,
qui haec quoque , quae ad ornamenta parauerat, ornamento-
rum loco, et appellatione comprehendi voluit 9?. $. 12.
Vnguenta, quibus valetudinis caufa vnguimur, mundo non
continentur. .

. XXVI. Pavrvs libzo-XIL-ed-Sabinum. Qvanxvrs

quaedam ex yefte magis ornatus gratia, quam quo corpus te-
igant/ $? , jcómparentur: tamen, quod eo nomine fint reperta ^; ^
$4 ,, potius habenda effe veftis numero, quam ornamentorum. ]^ 775 —
Similiter ornamentorum effe conftat, quibus vti mulieres ve- —^ — .
nuftatis et ornatus caufa coeperunt: neque referre, fi quae-
dam eorum alium quoque vfüm praebeant, ficuti mitrae, et
anddémata: quamuis-enime-corpus tegant, tamen ornamento-
rum, non veltis effe, : :
XXVII.

habent: odontm. Pal. YV. odonmium. domum , fuit initio in Pal. H. — Similiter
in Otob. ab initio fcriptum: donzm, fed mutatum in: odonium, atque rur-
fus adiectae literae funt delerae, vt nunc denuo fit: dowum. ridicule in Pal. V.
alia caufa eft oratiouum. n Barb. interpretationis caufa fupra. 73 odomum pofi-
tum: £ cqmelovum. BR. Non confifus eft prorfus huic fuae affertioni Nofter
Brenkmannus: in Pand. etiam nunc effe: donum, et ideo in fchedula a. me re-
perta Saluinium in hunc modum confulit: Florentiae haberi: odomum, afferit
a Porta, nos vero: domum. cui hic refpondit in margine: Alia caufa efl do-
num. videtur minintum et euanidum 0 inter literas T et D fuiffe intrufum, fed
in textu appavet: domum , et clare legitur: domum. ^ Ceterum de his vdonibus
etiam agit Seldenus in loco paulo ante allegato, de Vxore Hoebraic. lib. 1. c. 14.
et Dion. Gothofredi emendationem: sec akia. eff caufa odouwm , quam in nota
antecedente attulit, merito improbat. Habent: odonuum Pal. I Hl. Vat. GEE,
46 Hal. calceamentorum. GEB. 47 Hal.babzerit. 48 Gothofr. in no-
ta: culcitrae. Hal. GEB, 49 Hal. qui, loco: quia. GEB. 50 Hal.
muliebvis, quod reQius. B R. 51 Taur.laBatio, GEB. — 52 Valde hic lo-
cus exercuit viros doctos. Cum iidem ad MSS. prouocent, addamus, quae
ipfi contulimus. In Vat. Jabitioris efl. n Pal. II. labicioriufus. in L. et IV.
labitori vfus. — Yn V. labitiomipcus et in Barb. labitomscus, quae verba funt pe-
neipfo tremenda fono. — Sufpicor effe legendum: veluti lauationis vifcus, arca
feu capfula, qua mulieres vtebantur, quando lauabantur, vt nempe in ea lin-
teola et reliquum dpparatum conditum haberent. Bn. 53 Hal. addit: funt.
GEB. . 54 Gothofr. in nota: calantica. Hal. GEE 55 Gothofr. in no-
ta: Crocohyphanta. Hal. coryphantium eft, quod 3à xoóxwc jQéwerai, — Scri-
bendum itaqueeft crocypbantia. BR. 56 Hal. Sed,loco: Sicut. GE B. 57 Hal.
commundanerint. GEB. — 58 Flor. fubantique inferta litera i, vt fit: balineo. B R.
59 Vulg.effe. BR. — 60 Hal.et Vulg.emundata. BR, — 61 Kal foluti vt ve-
componantur. GER. — 62 Vulg. voluerit. BR, $3 Hal tegatsr. GEB. — 64 Hal.
| k m patata.

*,, ] f ;g,' : »
vittae ,J mf'mh A /f

|

A ]A:[ m
ufwxf
)i-tni' "
MLA
E ;
il Em; ;
04

J Í
) w
l
|

i |
U NUM Y

UM

Qui

81

M
&
C

h.
Tl

»
- nü.
AT,
(.
Jliem|
h d

L ,

l f(tnïü |

- RRM

$

Hpr: ubl

—

XXVII. VrPrANvslib

"
J

Trvs Maucius libro fecühdo iuris ciuilis ita deütinit, argentum
faCtum, vas argenteum videri effe. $. r. An cui argentum
-emmelegatum eft, ei nummi quoque legati effe videantur,
quaeritur? Et ego puto, non contineri: non facile enim quis-
quam argenti numero nummos computat. Ttem argento fa-
&o legato, puto, nifi euidenter contra fenfiífe teftatorem ap-
L4 fema». pareat, nummos non contineri. $. 2. Argento,;omni,legato,
jebices d quod fuum"effet: fine dubio non debetur id, quod in credito
tey i, ,,, €ellet **: hocideo, quia non videtur füum effe, quod vindica-
[5 sieea2e ri non[poffito $. 3. |Cui/$5 aurum vel argentum factum lega-
Z*gï&wï[? tum £, fi fractum, gäïïg, 97 collifüm fit, non continetur.
» ^":Seruius enim eXfftimat, aurum vel argentum fattumjd vide-
— rP if quo ,commode'vti poffumus: argentum autem fractumet

/*0??/ : 3390111-ülm non incidere in eam /definitionem , fed infé&to
L contineri. $. 4. Cuilegatum eft aurum omne, quod

3. fAüdx-elfef?? , cum moreretur, vindicare potuit: füum giï'üglf Sed
p ; ^pfiqua diftributio eius rei faCta eft, tunc intereft, quomodo
sJ comed, C legatum. — Si factum aurum legatum eft, omne ad eum
W*f "* . pertinet, cui legatum eft , ex quo auro aliquid eft effectum:
t da« iueid fuae, fiue alterius vfionis caufa paratum effet: veluti
ï»ue/t vafa aurea, emblemata, figna, aurum muliebre, et cetera,
quae his rebus funt fimilia. Sed fi infectum legatum ett,
quod eiusita factum eft, vt eo, quod ad rem ?? compara-
tum eft, non poffis. ** vti fine refectione, quodque ab eo pa-
trefamilias infeCiij numero fuerat , id videtur legatum effe.$.Si
autem aurum vel argentum fignatum legatum 'eft, id paterfa-
milias videtur teftamento legaíffe , quod eius aliqua forma eft
expreffum: veluti , quae Philippi[?^ funt, itemque nómifma-
ta, et fimilia "?«. $. 5. Argento legato, non puto ventris caufa
L1 s n« v€- habitajfcaphia/*?^ contineri : quia argenti numero non haben-

ce yro "^^ tur, $. 6. Argentum factum re&te quis itaidefinierit, quod
Aw» F25 meque in maffa, neque in lamna ** neque in fignatoi, neque
L-44, . infupelleGili *5, neque in mundo, neque in ornamentis af-
( 16 | | :

XXVIIL ,Az Ee x 7 s Vaessan libro-VII. -Digeftoruss

n;—/,.,;'z*?(ïm". Cv w injteftamento alicui argentum, quod vfus fui caufa
| £.

L h'c)orv"a *b

paratum eífet, legaretur, itemque veftis, aut füpellex: quae-

fitum eft, quid cuiusque vfus caufa videretur paratum effe:
vtrumne id argentum, quod victus fui caufa paratum paterfa-
w32 . N fL* j* 78 . D N 79
milias $d cóttidianum "9 vfum paraffet: an et fi eas *? men-

« . fas argenteas, et eius generis argentum haberet, quo ipfe non

Li&G.2er, temere vteretur, fed commodare jad ludos, et ad ceteras ap-
e 5 .,40: parátiones folffet? et magis placet, quod victus fui caufa pa-
ratum eft *?, tantum contineri. - i
. irolav., XXIX.,.FronEgNTINVSlibro XL—Iafitutionum. Sr
— — -quando alterius generis materia aurgy argentióue jinieCta/ fit:
Uä&dæ—w&um;aurumï[yel&rgentum legetur, et id, quod jiiniectum
-ta. eít, debetur. $. r. Vtra autem vtrius materiae fit acceífio ,

LZ'ue, vifaatque vfu rei, ** confüetudinis patrisfamilias aeftiman- |

2

ft,, dm/eft. Cf« -
Z;iä u*"/ XXX. Pavrvslbro-Gagulari-de-adfrenatior

Xüt. SI quis ita!lfägauerif,öVXORI,MEAE MVNDVM,
ORNAMENTA,SEV QVAE/EIVS CAVSA PARAVI,;, DO

parata. GE B. — 65 Hal. efl. — 66 Vulg. Cum. 8R. — 67 Hal. vel collifum.
68 Hal. aut, loco: et. 69 Gothofr. in nota: quod fuum effct. Hal.
. qui fequentiaita habet, et interpungit: quod fuwm elfet , cum movervetur ; eius
emme aurum fict, quod tuuc páterfamilias, cum morevetur , vindicare potuit
fuum effee GEB. — '7O Gothofr. in nota: vt eo ad rem, ad quam comparatum
eft. Hal. GEB. — 71 Hal. pofft. GEB. — 72 Flor. eft: Pilippi. GE2. 734
Conf. Noodt. J. Obf. j. BR. 735 Flor. eft: fcafia. 74 Gothofr. in nota: lami-
Fuit olim Flor. zuzllamaa.
75 Yaur. etiam hic alteram p de fuo addidit, vtalias. BR. — 76 Hal. et
7] Hal.ALFENV'S praetereaque nihil, 78 Taur.
79 Hal. qua$, loco: eas- GE B. 80 Hal. compara-
$1 Hal inferit: et, Ego: vf rei, confuetudine patrisfa-
| 82 Ap. Hal. emnia de-

na. Hal. Sed etita habet Vulg. et ita ipfe legerim.
BR. -
Vulg. fit, loco : znfit. B R.
co Tidianum. GEB.
tum effet. GEB.
Sed et Hial. habet confuetudine. GEB.

milas. BR.

uum]

631

LEGO: placet omnia deberi. Sicuti cum ita legatur, T r-
TIO VINA,QVAE IN VRBE HABEO, SEV IN PORTY,
DO LEGO: omnia deberi *?. Hoc enim verbum 9? sg v am-
pliandi legati gratia pofitum eft. |
XXXI. LaAnBEo libro—L..Pofterieram. 5* Taboleno-
| ; Qvr lancem maximam, minorem, minimam
relinquebat, ita legauerat, LANCEM MINOREM ILLI $5
LEGO: mediae magnitudinis videri legatam lancem refpon-
füm eft, fi non appateret, quam lancem ex his paterfamilias
demonftrare voluiflet. ^2456, :
86XXXII. Pavrvs libee-lL-ad-Vitelium, Prapricv-
LIS "" argenteis adiuncta figilla aenea, ceteraque omnia,
quae ad eandem fimilitudinem redigi poffunt, argento facto ce-
dunt. $. r. Auro facto adnumerantur gemmae anulis inclu-
fae: iquippe' anulorum funt. Csimbia argentea cruftis aureis
illigata: margaritae, quae ita ornamentis muliebribus contex-
tae funt, vt ànjhis afpeCtus auri potentior fit, auro facto ad-
numerantur. Aurea emblemata, quae in lapidibus, apfidibus
?* argenteis effent, et replumbari 99 poffónt, deberi Gallus
ait: fed Labeo improbat. "lubero autem, quod,teftator; au-
ri numero habuiffet, legatum deberi *? ait: alioquin aurata
et inclufa vafa alterius materiae, auri numero non habenda..

. $. 2. Argento potorio vel efcario legato, in his, quae dubi-

um eft cuius generis fint, confuetudinem patrisfamilias fpe-
Ctandam: non etiam in his, quae certum eft eius generis non

| effe. $. 3. Quidam primipilaris/vxori füae argentum efcarium

legauerat. Quaefitum eft, cum paterfamilias in argento fuo
vafa habuemík, quibus et potabat et edébat: an legato haec.

quoque vafa continerentur? Scaeuola irefpondit, contineri.

$.. 4. ildem/??, cum quaereretur de tali legato, HOocC AM-

PLIVS FILIA MEA DVLCISSIMA E MEDIO SVMI/T O,
TIBIQVE HABETO ORNAMENTVM OMNE MEVM
MVLIEBRE CVM AVRO ?71, ET SI QVA ALIA MVLIE-
BRIA APPARVERIJ/T ??: cum teftatrix/negotiatrix fuerit,
an non folum argentum, quod in domo, vel intra horreum

.Vfibus eius fuit, legato cedit ??: fed etiam quod in Bafilica

fuit;i?* muliebre: ;refpondit ?5, fi teftatrix habuit proprium
legatum,

*

argentum ad vfum füum paratum, non videri id.
quod negotiandi caufa venale proponi foleret: nifi de eoquo-
que fenfiffe5;jis, qui petat ?5, probet. $. s. Neratius Pro-
culum refert ita refpondiffe, vafis eleCtrinis legatis, nihilin-
terpífe, quantiimy ea vafa, de quibus quaeritur, argenti aut
electri habebant ??, Sed vtrum argentum electro, an ele-
&rumjargento cedat? jIdj?* ex afpectu vaforum facilius intel-

legi poffe: quod fi in obfcuro fit, infpiciendum eft ??, in ivtro;.

numero ea vafa is, qui teftamentum fecit, habuerit. — $. 6..
Labeo teftamento fuo Neratiae vxori füae nominatim legauit,
VESTEM, MVNDVM MVLIEBREM OMNEM,
MENTAQVE MVLIEBRIA OMNIA, LANAM, LINVM,
PVRPVRAM, VERSICOLORIA !9??, FACTA INFE-
CTAQVE OMNIA, etcetera: fed non mutat * fuübítantiam
rerum non neceífaria verborum multiplicatio, quia * Labeo
teftamento lanam, ac deinde verficoloria fcripfit, quafi defit *
lana

beri, abfunt. GEB./ 85 'Hal, et Vpig. inferunt: fezlicet. B R. 84 Vulg.
inferit: a. B R. 85 Hal. et Vulg. inferunt: do. BR. $6 Vide Bynkersh.-
IV. Obf. 23. E R. $7 Hal. apfidibusque. Vulg. paropfidibuiqne. Ceterum

ff K j ;j" £é ; "?m ^
! 4

testaofo

/ &

fet

L e N
l1 Qeod,

1 kï*:

;

i!., (;.'!:.ä(, W/ï' fy

j 2
L Cfle

f(
L r 7€ M)fkaæ

ORNA-

7à lapidibus , omnino delendum , quod librarius pro: abfidibus: Ícripferat, imox -

hoc corrigendi caufa fubftituit. B R. 88 Taur. veplumVaüri. GEB. 89
Vulg. videri. BR. 90 Sed Taur. habet; JDem, quod eft: Item, et ita
Hal. et omnes. &&. — 9I Valde fufpicor, hic vocem : argeuto, excidiffe. B R.

92 Hal. et Vulg. apparserimt. BR. 93 Hal et Vulg. cedat. BR. 94
Vulg. fuervit. B R. 95 Hal. refpondi. GEB. 96 Vulg. petit. BR. — 9^
Hal.et Vulg. babegnt. B R. 98 Hal. idgue. GEB., — 99 Haleffe. 100
Vide Op»zfc. de Latin. Vet. ICt. p. 197. et fequent. et p 20j. BR. — X Hal.
mutauit. G E B. 2 Hal. quaqpWis , loces quig. GE B. —— $ Refcribo: gqaafi
Bbbbb 3 20 d

632

Jana tin&a, lana effe: detrattoque verbo v eRstcorLoRIO
^. nihilo minus etienr verficoloria debebuntur, fi non appareat,
aliam defunéti voluntatem fuiffe. $. 7. Titia mundum mu-
liebrem Septiciae legauit: ea putabat, fibi legata et ornamen-
ta, et monilia, in quibus gemmae et margaritae 11:r;fu,n;/ ,et
anulos, et veftem tam coloriam ?, quam verficoloriam. Quae-
fitum eft, an haec omnia mundo continentur ? ?2 Scaeuola re-
fpondit, ex his, quae proponerentur, dumtaxat argurmen-
tum 5 balneaie ? mundo.muliebri contineri, $. 8. Item cum
inaures, in quibus duae margaritae elenchij, et fmaragdi duo,
legaffet, et poftea elenchos eisdem detraxiffet: et quaerere-
tur, an nihilo minus detrattis eleyfchis inaur$ós m.debe/fntu.r E
irefpondit, deberi, fi maneant inaures, quamuis margarix
jels detraCctáfinp **. .$.-9« De alio idem?fefpondit, cum quae-
dam ornamentum ** mamillatum * 3 ex cylindris triginta quat-
iuor,et tmpánis Z* margaritisftriginta quattuor, legaffet, et
f oA poftea quäfþggr ex;cylindris, etiam I5 fex dg tmargaritis de-
*53& traxiífet. ; LJex: AAE
DOPET — XXXIII. Ponqlfonïlvshþ-rofIV.«-»-ad:«Q. um-n :
1 traxil// *! Xv x m g g veftem 19 virilem et veftimenta virilia nihil intereft:
fed difficultatem facit mens legantis, fi/ et ipfe folitus fuerit
vti quadam vefte, quae etiam mulieribus conuen.itens eft, ita-
que ante omnia dicendum-eft, eaf legata? effe';'/de qua fen-
ferit teftator: non quae reuera aut muliebris, aut virilis fit :
nam et Quintus * (Titius/) ** ait, fcire fe quendam Senato-
rem muliebribus icaenatoriis *? vti folitum : qui, fi legaret mu-
liebrem veftem, non videretur de ea fenfifle; qua ipfe quafi
virili vtebatur. : 7'5575. M T |
XXXIV.;Ip w libro IX.-ad-Quimtem-Mucium. Scnt1-
4À g al amm, U0L- quén -B YT IQuintus Mucius; fi aurum fuum omne paterfamilias vxo-
| ri füae legaffet, id aurum, quod aurifici facijndum dediffet,

"4

r

t,

$ ?4. ,).,

]
L.] UlL.,

'] ^
j
)

. ?,ï aut quod ei deberetur, fijab; aurifice ei repenfum non effet,,
mulieri non debetur *?. — Pomponius: hoc ex parte verum
elt /lex parte falfum. . Nam de eo , quod debetur, fine dubio,
i'auk.. vtputa fl auri libras ftipulatus fuerit, hoc;jaurumv, quod ei

la debe;!þtur ex Pgi,pulg'tuzg on pertinet ad vxorem: cum illius fa-
l 44 fw?nt * &um adhtic nón fit:,idenim/ quod fuum effet, jnón,quod in

na^tdcli, [hxattione haberet, legauit. In aurifice falfum eft, fi aurum de-
j derit, ita vt ex eo auro aliquid fibi faceret: nam tunc, licet
| u6 , apud aurificem fit aurum, dominium tamen,non mutabit ?? :
TO. manetltamenf-l;helus, qui ded.it,.et tantum videtur merce-
Lb s 'dem praeftaturus pro opera aurifici ;/ per quod eo perducimur,
noc vt nihilo minus vxori debeatur. Quod fi aurum dedit aurifici,
ii ln vt non tamen ?? ex eo auro fieret fibi aliquod corpufculum,
fed ?? ex alio: tunc quaténus dominium tranfit eiusm'ä(rij ad
: aurificem , quippe quafi permutationem feciffe videatur, et
H ** J hoc aurum non tranfibitad vxorem. $. r. Item fcribit Quin-.

tus Mucius, fi maritus vxori, cum haberet quiü/qgg pondïöff'f

auri, legaffet ita, aurum, quodcumque vxoris caufa paratum
effet ?^*, vti heres vxori daret, etiam fi libra. auri inde venif-

4 Cum Hal. et Vulg. fcribo: verficolovia,
B R. 53 Hal.zneffent. GES. 6 Vid. Duker. a. Opsfc. de Latin. Vet.
ICt. p. 36$. BR. 7 Hal. continerentur. 8 Gothofr. in nota: ita Flo-
rentiac. a]. argentum. Sed et Flor. literae um antiquiffime funt deletae, et ipfe
'Taur. in margine habet: argentum. / Sed et Bafil. habent: 5 vv Aevrg2v Zpyv-
Qoc, et in continenti adiicitur: s Sejar. B'. TOU y.'. xtQaAmíou TOU vagóyroc Ti-
7Àov , (uAwénv Kgyvgoc, BR. — Etim Hal. argentum. GEBE,
GE B. 1O Flor. hic eft: znaureis. Hal. etiam hic et mox iterum : znazreis.
GEB. 11 Hal, et Vulg. smargaritae bis detractae fumt. BR. 12, Hal.
ornamenta. GERB. 13 Gothofr. in nota: ornamenta mamillarum. — Hl.
Martialis 14. mamillare vocat. — Locus Martialis eft Epigr. 66. libri XIV.
vix tamen ad ornamenta mamillarum pertinet. GE B. 14 Gothofr. in no-
ta: tympaniis Hal. 'Taur. habet: tVmpanis. GEB. I5 Hal. et Vulg. et,
loco; etigm. BR. — 16 Vide ad h. l. Bynkersh. IJ. Obf. :9. BR. — 17 Ap.
Hal. Titius, abeft. Conf. Menag. Amoen. Inv. Ciu. c. 31. M$S. habent: Quin-
tus Mutius Pal. L. 1. IIL. Otob. vbi tamen eft: Quintus M. Magl. Bynkersh.
G E B.
At in Pal, L. HT, IV. fcriptum: quliebribus fenateris, et in horum priore fa-

defiit. Hal. quafi defierit. BR.

)

DIGESTORVM LIB. XXXIV. TIT. I

9 Taur. Valueave. :

.MIL. IV. Vat. Darb. Otob. Bynkersh. GER.

18 Blaüblomm. Senatofis, et ita quoque Pal. . V. Barb. et Otob. -

/hlt,
fet, et mortis tempore amplius quam quattuor librae non de-
prehengäfltur 25, in totis quinque libr.is heredem effe obliga-
tum :j quoniam articulus sT praefentis temporis demonftra- ] */£,
tionem in fe continens ??. Quod jpfum, quantum ad ipfam . j..-?jä J
27 iuris obligationem pertineat ??, reCte dicétur, id eft, vt
ipfo iure heres fit obligatus: verum fciendum, fi in hoc alie-
nauerit teftator inde libram , /quod; deminuere vellet ex lega-//272» ,
to vxorif füae, tunc mutata voluntas defuncti locum faciet 7

doli mali exceptioni, vt, fi perfeuerauerit^? mulier in petendis ; ^ ,Je-io-wna

quilique libris, exceptione doli mali fubmoueatur ?? : fed fi
ex neceffitate aliqua compulfus teftàtor, non quod vellet dé-
minuere ex legato, tunc mulieri ipfo iure qüinque librae auri
debebuntur, nec doli mali exceptio nocebit aduerfus peten-
tem. $. 2. Quod fiita legaffet vxori, Av Rv M, QVOD EIVS
CAVSA PARATVM ERIT: tunc rectiffime fcribit Quintus
Mucius, vt haec fcriptura habeat in fe Zf demonftrationem le--
gati, et argumentum: ideoque ipfo iure, alienata libra auri,
amplius quattuor pondo noi remanebunt in obligatione //nec

- | erit ivtendum, diftinCtione ? *, qua ex caufa alienaueritteftator. 752
: n L,lu nonowAm, |

XXXV. PaAvrvs Jibro—XIV.,—Refponforum

TIAE AMICAE MEAE; CVM QVA SINE MENDACIO
VIXI, AVRI PONDO QVINQVE DARI VOL O. Quaero,
an heredes ad praeftationem integra& materiae auri, an ad
pre&ium, et quantum praeftandum compellendi fint? Paulus
refpondit, aut aurum ei, de qüzjz quaeritur, praeftari opor-
tere: aut pretium auri, quantj/ comparari ?? poteft. .$.—E.
]tem quaero, fi lite conteftata Praetor ita pronuntiauit ?*, . .
vt materia praeftetur: an tutores audiendijfint, ab hac fenten- z.,,"jwntt
tia pupillum, aduerfus quem pronuntiatum eft, apud fuccef-
forefnjeiusin integrum reftituere volentes? Paulus ggfp&idi;,
Praetorem , qui auro legato certi ponderis materiam praefta-
ri iuffit, recte pronuntiaffe videri. — -
. XXXVI. Sca&gvora Jibro-HL-Refponforum. Sr-
IÁE DVLCISSIMAE POCVLVM AVREVM, QVOD ELE- , ..
(GERIT, FIDEI HEREDVM COMMITTO, VT DARENT L.,jvl**""
35 . Quaero, cum in hereditate non fint nifi tru£llae ?9, fcy- —
phi, modioli, phialae: an Seiaf de his fpeciebus ?* eligere — ,
poffit ? Refpondit ?**, cum omnia potui parata , pocula dicun- i.
tur ??, poífe eam ex his eligere. - A
XXXVIL PaAvrvslibro-XXL Refponfortm. Onw a-
MENTORVM appellatione veftem muliebrem non contineri,
nec errorem|heredis àus. mutaffe irefpondi. 9. 1 «, | Pv
XXXVIHI. ScaEvora libro.IL-Refponforum, — T1-
TIA teftamento, item codicillis multas fpecies tam argenti
quam veftis fpecialiter per fideicommiffum reliquit. Quaero,
an non aliae fpecies legato cedant, quam quae in hereditate
inuentae effent? ,Refpondit, eas cedere, quae inuentae effent '/^..,
^'. de ceteris cauendnm , vt fi inuentae effent, praeftentur. ——

i , —»e : i
$9. r- Seu PRoNIAE"? PrA& HoOC AMPLIVS COOPERÓ

TORIA *? TABIANA, AdaTVNICAS TRES CVM PAL-
C * LIO-
G&um: fenatoris. BR. Hal vt Flor. coematoriüis. GEB. I9 Hal. deberi.
G E B. 20 'Taur. fcribere poterat: zzstaBit. ^ ta omnes: utauit. BR.
Etiam Hal. GEZ. 21 Hal.etVulg. emim. BR. ' 22 Vulg. tamtum, loco::
tamen.BR. 23 Vulg. inferit: et. BR. : 24 Hal. eff, loco: effet, et mox:
det; loco: daret. GEB. : 25 Hal. depraebenderentur. GERB. 26 Hal.
cóntineret. Vulg. comtinet. Poífet et antecedens efé geminari: quomzam av-
ticulus EST efl p.t. d. in fe continens. BR. 274 Ap. Hal. ipfam; abeft.
GEB. 28 Hal.pertiuet. GEB. — .29 Hal. perfemeret. GEB. — 50 Taur.
fubmoBeatur. GEB. — 31 Taur. diflinchionl. GEB. — 32, Hal, de quo. GEB-
33 Vulg. quantum computari..B R. 34 Hal pronunciauerit. 35 Hal .
et Vulg. dent. £ R. 36 Taur. in Adnotar. traellae fic in P. pro trullae. fa-
pra eod. l. XVIII. $. g. tryllae. a trua potuit fieri truella, quod contradum
eft trulla. trullae habent. omnes editi et fcripti. BR. — Etiam Hal. et Pal. Y. II.
37 'Taur. biSpeciebus. GEB.
38 Hal refpondi. GEB. — 39 Hal. dicamtur. GEB. 40 Hal. refpondit.
GEB. — 41 Taur. inuentaÉf[fent , hic et paulo poft iterum. GER. — 42 Vi-
de Bynkersh. ZV. Obf. 24.8R. —— 423 Elor. eft: copertorig. — Sed coopertoria ,
.omnes

/ |

TU b(
L MP
I
.^
[1h.. &
ul t

ont
i
«
Got
Q
if
dj
Cty,
itj, '
SZIG(
& le ,
Vulg?
n
L

Wid !
'mlm

DIGESTORVM LIB.
LIOLIS,QVAE ELEGERIT, DARI VOLO.
ex vniuerfa vefte, id eft, an ex '4*;ffïnt efi (jtunicas fingulas,
et ^? palliola(Sempronia eligere poffit? |
nicae fingulares ** cum palliolis reliCtae, ex his dumtaxat eli-
, gi poffe: ,quod fi non /eft, ** , heredemy vel tunicas, ;et pallio-
hj**, ;"Eäj*? ex fyntlfefi, praeftaturum, vel veram aeftima-
tionem earum. :

FACIAM: SIN ?? AV'TEM, AB HEREDIBVS MEIS

m M r p n

p

"..
| 7

OR

^ ponendum. * m :
ï *'4 ?JQ i XXXIX à gl A;—z OL EN vs 5 E'Jibge-ïï. ex P . B : ïg;:irbgs

^ — 4abeenis./ S1 vxori mundus muliebris legatus effet, ea tan- -
|*/y., tummodo deberi, Ofilius ?7, Labeo ;refponderunt, quae ex ,

lt hisjtradita v eaufe vxorijviro ?? fuiffent: aliter enim in-
-caL, terpretantibus, fummam. fore captionem, Íi vafcularius aut

faber argentarius vxori ita legaffet. $. x. Cum ita legatum.

: L: mmeiï*et 5?9, ARGENTVM; QVOD (|DOMO 9? MEAE/ ERIT,
Cjemo, CVM MORIAR: Ofilius, nec quod depofitum ?* a fe, nec
quod commodatum reliquiffet, argentum legatum videri,
L*/iy xrefpondit. Idem Caffellius de commodato. Labeo, quod
| depofitum eífet, ita deberi, fi praefentis *7 cuftodiae cau-
Ía, non perpetuae, veluti thefauro 9?, depofitum ?* effet:
quiailla verba ovo D DoMo $5 wEAf EnrTÍc accipi de-
Liryri, bere» ESSE sOLEB Ajr: et hocjprobo. $. 2- Atteius (*?
A u Seruium irefpondifle Ícribit, cui argentum , quod in Tufcula-
LE antequam morereturj ex vrbe in Tufculanum iuffu teftatoris
[ 7de- translatum effe/., deberi: contra foxje, 'iiyä/iuïïu $* transla-

-5"*1. tum effet, 2 E
XL. ScAEV OL A -ibi '
i comnult;c 0 uo contubernali e£ communiwm . expeditionum comiti in-
ter cetera italegauerat: ARGEN'TVM VIATORIVM ME-
vM DARÍ VOLO. Quaefitum eft, cum paterfamilias f di-
uerfis temporibus reipublicae , caufa sfuerat, 59?, quod viato-

L

— Refpondit, quod habuiffet argentum viatorium eo tempore,
cum teftamentum faciebat, deberi. $. z. Vxori fuae tefta-

mento ita legatum eft, Sk&wPRONIAE DOMINAE MEAE-

HOCAMPLIVS ARGENTVM BALNEARE. Quaefitum
eft, an etiam id argentum, quoddiebus feftis in balfneo "?
vti confueuit, ** legato cedat? ;Refpondit, omne legatum
videri, $. 2. Mulier decedens ornamenta legauerat ita, S e-
IAE AMICAE MEAE ORNAMENTA VNIVERSA DARI
VOLO: eodem *;e&am"fento ita fcripferat, FvNERARIME

ARBITRIO VIRI MEI VOLO, ET INFERRI MIHI,

omnes fcripti et editi. pg, — Etiam Hal. et'Taurelii erat date: CoPERTORIA. |
Scripti funt, Pal I IT. IIL, V. Barb. qui tamen habet: coopertorinm tabiana; -

vt Flor. eft Vat. et Otob. GEB. . 44 Ap. Hal. an ex, abfunt. GEB. — 45
Gothofr. in nota: an et palliola. Fl4j. GEs&. —— 46 Gothofr. in nota: tuni-
caefingulae. Hal. GEB. —— 47 Gothofr. in notà: ol. effent. Sed ita: effent ,
ipfe Taur. habet in margine, et ita etiam habet Hal. non vt Goth. in praece-
denti notula ait: quodfi nom effet. GEB. — 48 Eal tuhicam et palliolum.
GEB. 49 Taur. se T. Ap. Hal. fed, abeft. GEB. — 50 Hal. fin minns an-
tem. Tuvide Ant, Auguítin. £4. Emend.:. BR. — 51 Halinferit: cum. GE B.
52, Gothofr. in nota: Pato legendum: aut aerea, aut aurea, aut argentea , vt
ex fequentibus poteft colligi. Male quidem , quod vel vocula: tautum, docet,
Vulp. habet: auréa, loco: aerea. BR. —— 53 Hal vtram ex áwro a argento.
GEB. ^ 54 Vulg. fint. B& 55 Hal. hoc in loco: refpondi. GEB. 56
Hal L[ABOLENVS, GEB. —54 Vulg inferit: et; BR

Quaero, an -

, Refpondit, fi effent tu- -

FIERI VOLO: IVBEOQVE SIGNVM DEIAE X LIBRIS
CENTVM IN ILLA SACRA,AEDE ET IN PATRIA ]
STATVIP'|SVWBSCRIPTIOINE NOMINIS MEI. Quaefi-
tum eít, cum in eo templo non nifi aut aerea ?? aut argen--
tea tantum fint dona: heredes Seiae vtrum ex argento an ex
. auro ?? fignum ponere compellendi funt ?*, an aereum?,Re- -
f. fpondit ?*?, fecundum ea, quae proponerentur, argentéum |

no fundo, cum moreretur,]habuiffet, legatum effet, et quod, :
- fi conualuiffet, fibi redderet: deinde Titius, defuntto dona-

| exceptionem habet $.
Mgnpr-

rium argentum hoc legato comprehenfum eífe videtur 9*? .

58 Gothofr. in .

XXXIV. TIT. Il IIL 633

QVAECVMQVE SEPVLTVRAE MEAE CAVSA FERANM
EX ORNAMENTIS, LINEAS DVAS EX MARGARI-
TIS, ET VIRIOLAS EX SMARAGDIS: fed neque here-
dés, neque maritus, cum humi corpus daret, ea ornamenta,
quae corpori iuffus erat adici *^, dederunt. Quaefitum eft,

Qu * M L. A RD 'e *
1, prae L : | vtrum/ad eam , cui ornamenta vniuerfa reliquerat, pertineant,
$. 2. Seia teftamento ita cauit, s1 MriHIE.
PER CONDICIONEM HVMANAXM CONTIGERIT,IPSA

an ad heredes? Refpondit, non ad heredes, fed ad lepatariam / a
pertinere,
Vrrrawvsjibro XXL ad-Sabinumd — x X £ d,

( Y« NiBvs debitoribus * ea, quae debent, rectelegantu: ^ -
licet domini eorum fint. $. r. lulianus fcripfit, &icee / 66

m

pignori data legetur debitoria creditore, valere lepatum, jhs- 4 754

bereque eum aCtionem, vt pignus recipiat, prius quam pc-
cuniam foluat: fic autem loquitur lulianus, quafi debitui
nen debeab lucrari: fed fi alia teftantis voluntas fuit, et ad

/ *

(

hoc peruenietur exemplo luitionis. L'locuconetuas.,

fap; ll.Powroxivslibro VI.ad Sabinum. Hgmkpkxw
damnatum a fideiuffore non petere;/a * reo petere polffe: fec
a reo petere vetitum, fifa fideiuffore petat: reo ex teftamen- |
tó teneri Celfus putat. S.— - Idem Celfus ait, nullam dubi- /
tationem habere, quin, herede petere a debitore vetito, nec! -

L

heres heredis petere poffit. ,
IIl VLerANvS libroXXlIl.adSabinume LrinkRnA-
TIONEM debitori poffe legari, iam certum eít, $.—r. Sed
etfi 5 ichirographum quis decedens debitori fuo dederit, ex« ( ^7-
ceptionem ei competere puto, quafi pro fideicommiffo * hu- — '
iusmodi idatione valitura. / $. 2. lulianus etiammlibx:o.-quädnæ
genfimo Digeftorum- fcripfit 5, fi quis decedens, chirogra-
phum Sei Titio dederit, vt poft mortem fuam Seio det, aut,

tore, Seio dedgfit, et heres eius petat debitum:. Selus do!:
$. 5. Nunc deeffe&u legati videamu: :
et fi quidem mihi liberatio fit relicta, cum folus fim debito:,
fiue a me petatur, exceptione vti poffum: fiue non petatur,
poffim " agere, vtliberer per acceptilationem. — Sed etfi cui
alio fim 9 debitor, puta duo rei fuimus promittendi, et mi-

hi foli teftator confultum voluit, agendo confequar,|non vt J -£.4.

accepto liberqt, ne etiam conreus ? meus liberetuf contra
teftatoris voluntatem: fed pa&to liberabor. Sed quid fi focii
fuimus? videamus mnecper acceptilationem debeam liberari: -
alioquin, dum,a conreo meo petitur, ego inquietor. Et ita'/ame reo,
Iulianus libro tgagenümäïäc'þgdg Digeftorum *? fcripfit **:
fi quidem focii non fimus, paCto me debere liberari: fi fo- | * /Lius,
cii, per acceptilationem. .S$.4» Confequenter quaeritur, an
et ille focius pro legatario habeatur, cuius nomen in teftamen-
to fcriptum non eft: licet commodum ex teftamento ad vtrum-
que pertineat, fi focii funt? Et eft verum, non folum eum,
cuius nomen in teftamento fcriptum eít, legatarium haben-
: dum:

nota: al a viro. Omnes nempe ita habent, et videtur omnino a excidiffe,
BR. Etiam Hal. à viro. GE B. 59 Hal.efl. GEB. — 60 Gothofr, in no-
ta: 4. domi. Ita Hal. G ER. 61 Hal inferit: effet. Ceterum vide Aue-
ram. IL. Interpr. Dur. 29. GER. — 62 Vulg. inferit: tautum.BR. — 65 Flor.
eft: thenfauro. GE B. 64. Hal. veluti depofitnum tbefauri effet. GE. 65
Gothofr. in nota: Aj domi. Ita ethic Hal. GE . 66 Hal. Ateims. GER.
67 Hal fifimeiw[a. GEBR. — 68 Hal. abfuerit. GEB. — 69 Hal. et Vulg.
videàatur. B R. *7o Hal. et Vulg. bahueo. BR. — "I Taur. confueBit. GE .
72 Hal adiceré. Sed poterat minori iolimine fieri: z&ffum eyat adici. B f«
i Hal inferit: etiam. GEB. 4 Taür. àP/, vt adeo Florentiae fit:
ab veo. GEB. — 5 Halfelfi — 4 Hal quafi per fideicommifum. GEB. — 5
Hal. et Vulg.fcribit. &R. — 6 Hal. Seium d.e.bábere. GE 5, — 7 Hlal. et Vulg.
poffum, quod málim. BR. $8 Hal. fu. 9 Hal. torreas , et paulo p'bïh €of-
?e0, GEB. FO Vulgo: trigeufuno fecnnide Digeflórum, abfunt. B R. — 11 Hal.
| " et

P i ia

i.

!
1

,

L4 51 Jdlæ

ta*groU « 6

h d
tïïl *

FT. L25 292
I^ m '"U'C,' - EE LAD i
| j |

634

dum: verum eum quoque, qui non eft fcriptus, fi et eius
contemplatione liberatio reli&ta effet *?. $. 5. Vtrique au-
tem legatarii habentur et in hoc cafu: nam et fi quod ego de-
beo Titio , fit ei legatum mei *? gratia, vt ego liberer, ne-

.mo me negabit legatarium , vt et Iulianus eodem libro fcri-

ibit **, et Marcellus notat, vtriusque legatum effe,. tam meum,
quam creditoris mei, et fi ** foluendo fuero: intereffe ^^
enim creditoris, duos reos habere. Ws
IV. PowPouzivs libro Vll.-ex-Plautio. Qvrp er-
go eft, cum agere poterit creditor ex teftamento? non aliter
heres condemnari debebit, quam fi caueatur ei aduerfüs de-
bitorem defenfujiri **. . Item agente debitore, nihil amplius
heres praeftare deb&t, quam vt eum aduerfus creditorem de-
fendat. ! |

V. VrrriANvs libro XXllh-ad—Sabinum. — Sr quis
reum habeat et fideiufforem, et reo liberationem ** leget:
[ulianus ibidem fcripfit, *? reum per acceptilationem liberan-
dum: alioquin, fi fideiufforem coeperit conuenire, alia ra-
tione reus conuenitur. Quid jtamen, fi'donationis caufa fi-

1 deiuffor interuenit, nec habet aduerfüs reum regreffum? vel

quid, fi ad fideiufforem pecunia peruenerit, et ipfereum de-
derit vice fua, ipfeque fideiufléfit ? paCto eft reus liberandus.
Atquin ?? folemus dicere, pacti exceptionem fideiuffori dan-
dam, quae reo competit : fed cum alia fit mens legaqtls, ?l1a
pacifcentis, nequaquam hoc dicimus. $..2 Quod fi fideiuf-
fori fit liberatio legata, fine dubio, vt et ?^* Iulianus fcripfit,
pacto erit fideiuffor liberandus: fed et hic puto interdum ac-
ceptilatione liberandum, fi vel reus ipfe vere fuit, aut in eam
rem focius reus??. . $-2« Idem Iulianus eodem libro fcripfit,

fi filiusfamilias debitor fuerit, et patri eius fuerit liberatio re-

li&ta: patrem pacto liberandum effe, ne etiam filius libere-
tur: et parui, inquit, refert, fi fit aliquid in peculio die le-
gati cedente, nec ne: fecuritatem enim pater per hoc lega-
tum confequitur: maxime, inquit, cum re: iudicandae, tem-
pus circa peculium fpectetur. Huic patri fimilem facit Iulia-
nus maritum , cui vxor poft diuortium liberationem dotis le-
gauit. — Nam et hunc, licet die legati cedente foluendo non
fit, -«legatarium effe: et vtrumque, ait, folutum repetere non
poffe. Sed eft ver'us, quod Marcellus notat, patremjpetere
?3 poffe: nondum enim erat debitor, cum folueret: mari-
tum non poffe, quod debitum foluit ^* : patrem enim etíi quis
debitorem exiftimauerit, attamen loco eífe condicionalis de-
bitoris, quem folutum repetere poffe non ambigitur. $. 3.
Sedfü damnatus fit heres filium liberare, non adicit Iulianus,
vtrum accepéilatione filius, an pacto fit liberandus? Sed vide-
tur hoc ?? fentire, quafi acceptilatione debeat liberari: quae
res patri quoque proderit: quod optinendum eft, nifi euiden-
ter approbetur, contrarium fenfiffe teftatorem, id eft ne fi-
lus inquietetur, non, ne pater: tunc enim acceptilatione
eum non liberanduüm, fed pacto. $.—4. Idem Iulianus fcripfit
?*, fi pro filio pater fideiufferit, eique liberatio fit legata,
jeum patto liberandum, quafi fideiufforem, non quafi patrem:
et ideo de peculio poffe conueniri: hoc ita demum putat, fi
dumtaxat quafi fideiufforem ^* eum voluit teftator liberari:
ceterum fi et quafi patrem, et de peculio erit liberandus.

iabeo V. la xbp LENVS ?? libro VL-Epiftulartum, Posr

et Vulg. fcribit. BR. 12 Hal. et Vulg. fit. BR.
tii. GEB. I4 Hal fcripfit. I5 Hal etiam fi.
B R. 17 Hal. defeufum iri. GER. I8 Hal. libevtatem. GER. 19
Hal. praefigit: et. 20 Hal. et Vulg. alioqguim. BR.. 21 In Vulg. et,
abeft. Eadem mox: fcribit, loco: ftripfit. B. 22 Hal. habet: fcripfit,
loco: reus. Vulg. addit: fuit. BR. — 23 Mal. et Vulg. repetere. B R. 24
25 Hal. bic. GX B. 26 Vulg. fcribit: BR. 27 Vulg. inferit: wom quafi
patrem. BR. — 28 Hal ILABOLENVS. GEB. — 29 Hal.etet fliw. — 30

I3 Hal. mea gra-
IG Vulg. zuterefl.

DIGESTORVM LIB XXXIV. TIT. Ill.-

emancipationem vero filii eatenus pater aCtionem habebit,

quatenus aliquid ex peculio, aut in rem verfo praeftaturus

eft: id enim legatorum nomine ad patrem pertinebit, quod
eius intererit. $. 1. lilud quaeri poteft, an eo quoque no-
mine pater ex teftamento agere poffit, vt etiam ?? filius aCtio-

.ne liberetur? Quibusdam eousque extendi actionem placebat:

quia patris intereffe Vide/tur 39, fi peculium filio poft eman-
cipationem conceffiffet, integrum ius eius permanere. Ego
contra fentio: nihil quicquam amplius patri praeftandum ex
eiusmodi fcriptura teftamenti puto ?*: quam vt nihil ex eo,
quod praeftaturus heredi fuerit, praeftet.

| VII. Vrperawvslibro XXIHI.ad-Sabinum- Now fo-
lum autem, quod debetur, remitti poteft: verum ?? etiam
pars eius, vel pars obligationis: vt eft apud Tulianum tracta-
tum libro trigefimo tertio ?? Digeftorum. $.-rs Si is, qui
3^ ftipulatus Stichum, aut décem, damnauerit heredem Sti-
chum non petere: legatum valere conftat: fed quid contineat
videamus. . Et Iulianus fcribit, aCctionem ex teftamento in
hoc efle videri, vt debitor accepto liberetur, quae res vtique
debitorem et in decem liberabit ?5, quia acceptilatio folutio-
ni comparatur: et quemadmodum fi Stichum foluiffet debi-
tor, liberaretur, ita et acceptilatione Stichi liberari. — $. 2.
Sed 3* fi debitorem decem ?* damnatus fit heres viginti li-
berare: idem Tulianus fcripfit ?5 libro tri effräq':fertia af

nihilo minus eífe liberandum decem: nam et fi. ei vi$inti ac-

cepto ferantur, ^? in décem liberabitur. $. 3. Sed ^* fi duo-
bus heredibus inftitutis, alterum ex his damnauerit credito-

ri foluere, valet legatum propter Icoheredem :;eumque ex te-/ !

ftamento acturum, vt creditori foluatur. $. 4. Liberatio au-
tem debitori legata *ita * demum effeCtum habet, fi non fue-
rit exactum id a debitore, dum viuat teftator: ceterum, fi ex-
aCctum eft, euanefcit legatum. — $. 5. Vnde quaerit Iulianus,
fi ab impuberis fubftituto fit liberatie reli&ta, deinde impubes

exegerit, quod debetur: an euanefcat lepatum ? Et cum con- .

(4

ftet pupillum in his, quae a fübftituto relinquuntur, perfo-! !

nam fuftinere eius, a quo fub condicione legatur; confequens
eft, fubftitutum aCtione ex teftamento teneri, fi pupillus a
debitore exegerit.

yt remittat aCtionem. . $. 7. Nam et fi debitori liberatio fub
condicione legata fuiffet, et vel lis fuiffet conteftata, vel et-
. [ : . l5 $5 .
iam exaCtüm/| pendente condicione: ex teftamento aCtio ma-
nere/ , liberatione relicta. |

VIII. PowroNr v4s libro Vh&&abi-n-am-.- No N fo-

lum noftrum debitorem, fed et *? heredis, et cuiuslibet al- .
terius, vt liberetur, legare poffumus. .$.—r Poteft ïnerqg5 :

damnari, vt ** ad certum tempus non petat a debitore 45:
fed fine dubio nec liberare eum intraid tempus debebit ^* :
et fi debitor decefferit, ab herede eius intra id tempus peti
non poterit. .$.-2» lllud videndum eít, an eius temporis,
intra quod petere heres vetitus fit, vel vfuras, vel poenas
petere poffit? et Prifcus Neratius exiftimabat, committere
eum aduerfus teftamentum , fi petiffet, quod verum eft. .$..9.
Talelegatum HgnEs MEvS A soro Lvcszo TiTi0,Xk
PETITO, ad heredem Lucii Titii non tranfit, fi nihil viuo
ueie-Titio aduerfus teftamentum ab herede, eo quod ab eo
" ! R. J exige-
Hal. oideretur. GER. 31 Hal. et Vulg. putans, B R.
co: verum. — 33 Kal tricefnmo fecundo. GEB. / 34 Hal inferit: eff.
GEB. . $95 Taur. liberaBit. GEBR. 36 Hal.et Vulg. inferunt: et. ER
37 Vulg. m decem: et paulo poft: ;« cviginti. BR.
GEB. 39 Vulgo: Hbro tvigefimo tertio, abíunt. BR.
Vulg. praefigunt: et. BR. ^^ 41 MHal inferit: et. GER.
Vulg. inferunt; emim. BR. —— 43 Hal. et Vulg. etiam. BR.
rit: et, GEB. 45 Vulg. addit: fuo. 8 R.

32 Hal. fed lo-

40 Hal. et
42 Hal. et
44 Hal. infe-
46 Vulg. cogitur. Hal. prae-
: ! ! fügit:

58 Taur. fcri Bfit,

?;

À

$. 6. Idemque eft, etíi pupillus non ex- J'e,
egerit, fed folummodo litem ,fit,conteftatus:. teneri ^^ 'eum,vu*jdi,/

-

| U)(L.fffä
| u

$-—4——

N
P ag
- nbl P d

L

DIGESTORVM LIB.

exigere debitum temptauit *7, fit commiffum : quotiens enim
cohaeret perfonae id, quod legatur, velnti perfonalis ferui-
tus, ad heredem eius ^? non tranfit: fi non cohaeret, tran-
fit ^?. $. 4. Si verba liberationis in rem fint collata, pro eo
eft, quafi heres ab eo debitore heredeque eius petere vetitus
fit: vt adiettio heredis perinde nihil valeat, atque non effet
valitura, ipfius debitoris perfona non comprehenfa. — $. s.
Is, qui reddere rationesjiuífus fitj??, non videtur fatisfacere,
fi reliquum reddat, non editis rationibus. $.—6: Si heres veti-
tus fit agere cum eo, qui negotia defuncCti geffgfit 5*,. non
videtur obligatio ei praelegata, quae dolo, vel ex 5? fraude

lp €.
LA "a (Jut. ,

eius, gui negotia gefferit *5 , commilffa fit: et teftator id vi-
' detur ?^ fenfiffe, ?? ideo fi heres negotiorum geftorum egif-

| . . fet, agens procurator ex.teftamento incerti, doli mali exce- |
; 4 .

ptione excludi poteft. .$.—7: Et ei liberatio recte legatur,

apud quem depo(üero, vel cui commodauero, pignoriuelde-

dero, vel ei, quem ex furtiua caufa mihi 59 dare oportet.
IX. VrPriaAwvs libro-XXIV. ad-Sabinum. — Sr
ja,| quis rationes exigere vetetur, vt eft faepiffime refcriptum,
^ ! | non impeditur reliquas exigere, quas ?* quig fe 5* reliquauit,
et fi quid dolo fecit, qui rationes geffit.
- vwelit remittere, ita debet lepare: pAMNAS ESTO HERES
] MEVS, QVIDQVID AB EO EXEGERIT ILLA VEL IL-
l LA ACTIONE ??, ID EI RESTITVERE, VEL ACTIO-
; NEM EI REMITTERE. . ,
X. IvnrxAwvs libro XXXIHE-Digefterus, — Sx da-
mnatus heres fuerit, a fideiuffore quidem non petere: quod
autem reus debet, Titio dare: paciíci debet, ne a fideiutfore
petat, et aduerfus reum attiones fuas praeftare legatario:
: quemadmodum damnatus heres ne a reo petat, et damnatus
] dare quod fideiuffor debet, et reo acceptum facere, et lega-
tario litis aeftimationem fufferre cogatur.
XL-IpEgw libro XXx igeit S : debitor
- fideiufforem fuüum ab herede fuo liberari iufferit, an fideiuf-
for liberari debeat? jRefpondit *?, debere. — Item quaefitum
eft, an, quia mandati actione heredes tenerentur, inutile le-
gatum ?* eft, quod debitor creditori fuo legat?,Refpondit,
quotiens debitor creditori fuo legaret, ita inutile effe lega-
. tum, Íi nihil intereffet creditoris, ex teftamento potius age-
:f ag re, quam ex priftina obligatione: nam et fi Titius mandaue-
rit Maeuio, vt pecuniam promitteret, deinde liberari eum
iufferit a ftipulatore, manifeftum eft, quantum interfit pro-
mifforis liberari potius, quam praeftare ex ftipulatu, deinde
mandati agere. !
XII. InEMw libro XX 1g lLseros.Li-
tius, cum Erotem actorem haberet , codicillis ita cauit, E & o-
TEM LIBERVM ESSE VOLO: QVEM RATIONES
REDDERE VOLO ?? k1ivS TEMPORIS, QVOD ERIT
POST NOVISSIMAM MEAM SVBSCRIPTIONEM: po-
ftea viuus Erotem manumifit, 9? in eodem actu habuft, ra-
tionesque ?* fubfcripfit vsque in eum diem, qui fuit ante pau-

figit: fed, ante: et fi. BR.
" E rit: 2d quod legatur. BR. |—.
G E B. 50 ial. eff. GE B.
) eft. BR. — 53 Hal.geffit. — 54 Hal. vt et teflator videatur id feufiffe. GEB.
55 Hal.et Vulg. praefigunt: et. BR. $56 Hal. mibil,loco: mübi, fed errore
typorum vt H. a Porta et Brenkm. agnofcunt. GEB. — 57 Hal. reliqua exige-
yO, quae. GEB. 58 Gothofr. in nota: quis ipfe reliquauit. Fgj. Ex o&o
Ícriptis folus Vat. habet, vt eft Flor. reliqui: per fe veliguerit. n Pal. V.
praepofitio eft fuppleta. Valde fpeciofa eft le&io Haloandri. Putamus tamen
etiam commode ícribi poffe: queis h. e. quibus quis fe veliquamit. De voce:
yeliquari vide Duker. ad Opufc. de Latiu. Wet. ICtor. p. 425. BR. Reliqua

47 Hal. teutauit. GEB. 48 Vulg. infe-
9 Ap. Hal, fi wo" cobaeret, tranfit, abíunt.
.51 Hal. geffit. GEB. 52 Vulgo ex , ab-

liquit. Magl. vt eft Flor. GEB. — 59 Hal. vatione. GE B. 60 Hal. refpon-
di, et in fequentibus iterum. GEB. . (Ór1 Vulg. inferit: effet, quemadmo-
dum inutile legatum eft , quod. Hlal. legatum effet, quemadmodum quod etc. B R.
62 Vulg. z0]o, quae le&tio videtur verior. BR — 63 Hal. et Vulg. praefigunt :

Y

Quod fi quis et haec-

MSS. funt. Pal. I. Hi. HI. IV. Barb. Bynkersh. At Otob. habet: 4445 qui fe ve--

XXKXIV. TIT. III. 635

ciffimos dies, quam moreretur: heredes Lucii Titii dicunt,
quasdam fümmas et feruum adhuc Érotem et poftea liberum
?5 accepiffe, neque in eas rationes, quae a Lucio Titio füb-
fcriptae funt, intuliffe. Quaero, an heredes ab Erote nihil
exigere debent ** eius temporis, quo Lucius Titius fubícri-

pfit? Refpondi, Erotem ex ea caufa, quae proponerétur,li- ; ^

berationem
fum eft 9*,

. XIIL Ipngw libro LXXXE-Bigefterum | S1 creditor.
debitori, qui fe exceptione perpetua tueri poterat, legau"erät,

quod 93 fibi deberet: nullius momenti legatum erit. At fi

petere non poífe: nifi et hoc fpecialiter ei remif-

idem debitor creditori legauerit, intellegendum erit, exce-

ptionem efjm remitti 9? creditori voluiffe.
XIV. VrPraANvs libro L. Fideicommifforum. IpEw
eft, et fi in diem debitor fuit *?, vel fuüb condicione. :
XV. Ingw libro LXIV.-ad-Edi&tum, ' Sr quis in te-
ftamento damnatus eft, ne a Titio debitore exigat: neque
ipfum, neque heredem eius poteft conuenire, nam neque he- .
redis heres agere, neque ab heredis herede poteft peti. He-
redis autem heres poteft damnari, ne exigat debitorem.
XVI. PAvrvs libro IX.-adPlaeutiamz' * E r, cui fun-
dum in quinquennium locaueram , legaui quidquid eum mihi ^!7«-
dare facere oportet, oportg:lfy*tue *2, vt fineret heres fibi ha-

bere. Nerua *?, Atilicinus, fi heres prohiberet eum frui, 1 . 6e .

ex conducto: fi iure locationis quid retineref, ex teftamen-
to fore obligatum aiunt: quia nihil intereffet, petéfetur **,
an retineret : totam enim locationem legatàm videri.
(&a o XVIL «lay ongxys *? libro IL—Labeonis-Pofterie«
ruüume RxrrzovaAquoque n iudicio locationis venire. — -
XVIII. PAvzrvs libro IX.-ad-Blantimm. Cassrvsz
etiamfi habitatio eo modo legata efífet, gratuitam habitatio-
nem heres praeftare deberet ?5, et praeterea placuit, agere
poffe colonum cum herede ex teftamento, vt liberetur con-
ductione *?, quod rectiffime dicitur.
XIX. MopresrTriNvs libro IX.-Regularume Cvw
ita teftemur ", HERES MEVS DAMNAS ESTO LIBE-
RARE ILLVM, QVOD "? i8 NEGOTIA MEA GESSITz
ET SI QVID EVM MIHI DARE FACERE OPORTET,

.AB EO NON EXIGERE, damnatur ?? heres, nec creditas

ab eo quoque pecunias exiget: in fimili autem legato vix eft,
vt de eo quoque legando paterfamilias fenferit, quod feruis.
eius peculii nomine debetur.
XX. IpnEgM libro X.-Refponformum ^ AÁvmnErL:IO
SEMPRONIO FRATRI MEO. NEMINEM MOLES T A-
RI VOLO NOMINE DEBITI, NEQVE ?* EXIGERE

ALIQVID AB EO, QVAMDIV VIVERET ??, NEQVE

J ; e. | ' 'e
DE SORTE AVT ?? VSVRJA,NOMINE DEBITI ?*: KT

| ABSOLVO EI ?? ET LIBERO EX PIGNORIBVS EIVS

DOMVM ET POSESSIONEM CAERLATAM $?. Mo- .
deftinus refpondit, ipfum debitorem, fi conueniatur, exce- , ^^.
ptione tutum effe: diuerfum in perfona heredis eius.

gw I. À

| Gaius
et. BR. 64 Hal. babsit rationes, qmas fubjcripftt. GEm. 65 Hal i-
bertum. GEB. GÓ Hal. et Vulg. debeaut. BR. — 67 Hal.effet. 68 Hal.
quoad. GE B. 69 Hal. vemittere. GEB. — 'TO Hal.fuevit. 41 Hal. et

Vulg. praefigunt: Si.BR. 72 Taur.oporteVitue. GES. — 73 Hal. et Volg.
inferunt: et. B R. 44 Gothofr. in nota: Al. peteret. — Ita Hal. et Vulg, 8 &.
75 Hal. LABEO. GEB. — '16 Hal. debet. Ggs. — "77 Hal. conditione. GE B.
78 Hal. teflamur. *49 Gothofr. in. nota: quoad is, Ela], n quo fallitur.
Hal. habet: illum, qmod egotia, oimiffa vocula: is. GEB. 80 Hal et
Vulg. damnuatus. BR. — 81 Hal mec. — 82 Gothofr. im nota: /A]. viuet, Ita
Ha!. et Vulg. 8 R. 85 Vulg. weque de vfura. BR. $4 Flor. quondam
erat: autz[uraenominedebebiti. — Poffet itaque legi: ast wv[urae momine ,.
corrupto veluti loco ex praecedenti: momime debiti. ^ Corre&um tamend
eft in Pand. vt habet Taur. BR. Et ita quoque Hal. GEg. — 85 Àp.
Hal. eí, abeít. GERB. 86 Gothofr. in nota: caufa perlata. Hial.
Caperlatam , quam Core
Ceterum Hl ita diftinguit: poj*eäaægm,
$ -

Taur. caperlatbazm, at liteta b deleta, Flor. eít:
re&ionem "Taur. neglexit. BR.

H Neecmos .. f

L^]

1 Á *

V fiagraA o7 (ja Ubri

j

XX fX. EXXX.

H - J
Q4^A7vo0€6 ^oc con linced -

fl 24 ]
"T r *
y j h g""D?:f'M ! i t/r
T fvï K ,
w

mute

L - ;äiæ*z«m'l

,heres praeoccupauerit, ete

/
/
|

/tabulas apertas fuerit folutum, ad caufam fideicommiffi non :

/ /wrn«yzz,]w

LAaut,

|fuerit exattum, dolo proximum erit, ideoque repeti

636

Gaius Seius cum adoleuiffet, accepit curatores Publium Mae- !

uium, et Lucium Sempronium: fed enim ** idem Gaius Se-
ius intra legitimam aetatem conftitutus, cum in fatum condte
deret 99, teftamento fuo de curatoribus fuis ita cauit: Qv A E-
STIONEM CYRATORIBVS MEIS NEMO FACIAT ??:
REM ENIM IPSE TRACTAVI./| Quaero, an rationem ??
curae heredes adulti a curatoribus petere poffint: cum defun-
&us, vt ex verbis teftamenti apparet,,confeffus fitj fe omnem
fem füam adminiftraffe2 Modeftinus ;refpondit, fi quid dolo .
curatores fecerunt, aut fi quae res teftatoris penes eos funt,

eo nomine conueniri eos pofíe. .
ENSI?* libro XII. ad-1e-

| | am. Srid, quod mihi KKdeberes, vel tibi
vel alii legauero, idque mihi») ?? folueris, vel qualibet alia
ratione liberatus a me fueris: exítinguitur legatum. $—
Vnde Iuliano placuit ??, etfi debitori heres exftiterit credi-
tor, pofteaque ipfe creditor deceffþfl.t, legatum exftingui : -
et hoc verum eft: quia confufione perinde exftinguitur obli-
gatio, ac folutione. .$.—2« Sed fi fub condicione dato legato
rerit debitum : aliud dici opor- -
tet, quia in arbitrio heredis effe non debet, vt, quandoque
condicione exiftente, neque ipfi legatario debeatur legatum,
fi tum viuat et capere poffit, neque ei, ad quem hoc commo-
dum peruefüt ?^, fi legatarius capere non poffit. — — .
— [XXIl. PaPrw1ANvslibro XIX-Quaeftionum./Q v oD
MIHISEMPRONIVS DEBE/T, PETI NOLO: non tan-
tum exceptionem habere debitorem, fed et fideicommiffum,
vt liberetur, petere poffe, refponfum eft. Per4 .. !
XXIII. In w libro VIL-Refponforum-. PRocvm -
TOR, a quo rationem heres exigere prolübitus, eoque no-
mine procuratorem liberare damnatus eft, pecuniam ab ar-
gentario debitam ex contractu, quem vt procurator fecit, iu-
re mandati cogetur reftituere, vel actiones praeftare.
XXIV. IpnEM libro VIIT. Refponforum. C v w heres ro-
gatur debitorem füum liberare, de eo tantum cggita'ttim *
videtur, quod in obligatione manferit ?9?, itaquefi quid ante

pertinebit: quod autem poft tabulas apertas ante aditam he-
reditatem, ab eo, qui voluntatem defuncti non ignorauitä?,
i poteft.
XXV. PAvrvs libro X. Quaeftionum. LgGAvr Ti-
tio quod mihi debetur, vel adieCta certa quantitate, fiue fpe-
cie, vel non adieCta: aut ex contrario , aeque cum diftinCtione:
veluti T'rr10, E;:vog EI DEBEO: velita, Trrrio)ckemw-
TvM??, QvAE EI DEBEO. . Quaero, an per omnia re-
quirendum putes, an debitum fit: et plenius rogo, quae ad
haec fpectant, attingas, cottidiana enim funt. Refpondi,

N

fiis, cui Titius debebat, debitum ei remittere voluit ??, ni- |

hil intereft, heredem fuüum iuffit *??, vt eum liberaret,
an prohibeat eum exigere: vtroque enim modo liberandus eft /
debitor, et vtroque cafu competit vltro,ad liberandum debi-
tori aCtio. Quod fi etiam centum aureorum, vel fundi debiti
mentionem fecit *: fi quidem debitor fuiffe probetur, libe-
randus eft: quod fi nihil debeat, poterit ^ dici, quafi falía de-
qnonftratione adieCta, etiam peti, quod comprehenfum eft,

)

Caufa perlata Modeflinus / vefpondit. GEB. $7 Vulgo fed emim, ab-
funt. BR. 88 Gothofr. in nota: Al. concederet. Ita nempe ipfe Taur. in
margine. Ità quoque Hal.in textu. GEB. . $9 Hal.faciet. GEB. — 9o Vulg.
vatione$. BR. 91 Hal.et Vulg. NERATIVS. BR. . 92 Videtur hic in-
teger verfus excidifle, fa&o a priori mibi, ad fequens faltu. Omnes tamen
Editores ita fuppleuerunt, vt Taur. fed et in MSS. paffim fuppleta funt, folus
Vat. Florentinam religiofe fequítur. In MSS. etiam pro: Si id, quod eft: fi
quod et in Pal. L. fj quid. B R. Supplementum habent Pal. L II. IHI. V. Barb.
Bynkersh. fed abeft.. a Magl. Habet et Vat. f; quod, et ex corre&ione Otob. .
Supplementum habet et Hal. GER. 93 Hal. et Vulg. placet. BR. 94.

exiftimauerit.

| tut.

. $. XXVII. Tuxz

Vulg. peruenerit. BR. — 95 Vulg. inferit: effe, BR. — 96 Hal. manfit. GE B.

LÀ

DIGESTORVM LIB. XXXIV. TIT. IIL

poffe. Sed poterit hoc dici, fi ita legauit ?, CcENTVM AV-
REOS, QVOS MIHI ^ DEBET: Vel, STICHVM, QVEM
DEBET, HERES MEVS DAMNAS ESTO NON PETE- ,,,
REÉ. Quod fi fic dixit *^, HERES MEVS CENTVM AV-»17?^ --
REOS, OvOS MIHI T1T1vS * DEBET, DAMNAS ESTO
EIDARE: etiam illud temptari * poterit, vt petere poffit,
quafi, falfa demonítratione adiecta, quod mihi nequaquam
placet: cum dandi verbum ? ad debitum referre fe teftator
Contra autem, fi debitor creditorileget, nul-
lam vtilitatem video, fi fine quantitate leget ?. Sed et fi id
demonftret *?, quod debere fe confitetur: nulla vtilitas eft ,
nifi in his fpeciebus, in quibus emolumentum debiti amplia- ,
Quod fi centum aureos, quos fe debereylixit, legauitz).
fi quidem debet, inutile eft legatum: quod fi non fuit debi-

|tor, placuit vtile effe legatum: certa enim nummorum quan-

titas fimilis eft Stiglio legato cum demonftratione falfa : idque;
et Diuus Pius refcripfit, certa pecunia dotis acceptae nomi-
ne legata. | | | x
XXVI. ScaEgvoraA libro IV. Refponforum. Tvvron ,
decedens aliis heredibus fcriptis, pupillo;fuo, cuius tute- . /4&
lam geffit, tertiam partem bonorum dari voluit, fi heredibus

/ T

'füis tatelae caufa controuerfiam non fecerit, fed eo nomine

omnes liberauerit: pupillus legatum praetulit **, et poftea
nihilo minus petit ** quidquid ex diftraCtione aliaue caufa ad
tutorem fuum ex tutela peruenerit. Quaero, an verbis tefta- .
menti ab his exattionibus excludatur? fRefpondit *?, fi, prius LJQX
quam condicioni pareret, fideicommiffum percepiffet, et

* N . * "-
mali exceptionem obftaturam : nifi paratus effet, quodex cau- — "^"

.fa fideicommiffi percepiffet, reddere: quod ei aetatis benefi-

ció indulgeüdntm eft. ,X ^ u
460 N 1 v s libro VIHE-Difputa ,
VipEAMVS,; fiei, cum quo de peculio actio erit, libera-
tio teftamento legata fit: an fi die, quo legata cedere folent,
nihil in peculio fit: legatarii loco habetur *^? atquif nondum 1 :,
debitor fuit: nec procedit, vt emolumentum aliquid *^? ex le-
gato ad eum perueniat, nifi propter fpem futuri peculii : num-

quid ergo in pendenti fit, an legatarius' fuerit, perinde at-

que fi. qua alia caufa fpem legati dubiam faceret? *^?
XXVIII. ScAEvora libro XVE-Digeftorem | A v«
RELIVS Symphorus ** fideiufferat pro tutore quodam, et
decedens eigdem *? pupilljs legauitin haec verba: ARELEZrIO
t?LaATINO,ET ÁARELEÉIOLFELICISINGVLIS QVINA,
CVM QVIS EORVM QVAT;*VORLQ?IEQLM.ANNORVM
FVERIT: AD QVOD TEMPVS PRAESTARI EIS VO-
LO, SINGYLIS ALIJMEN TORYM NOMINE MENSTRVe

, OS DENARIOS SENOS, ETXVESTIARII NOMINE AN^*

NVOS DENARIOS VIGINTIÍ OVINQVE: QVO LEGA-
TO CONTENTI ESSE DEBETIS, QVANDO ?? TV TE-
LA VESTRA NON MINIMO DAMNO RATIONEM ME-

AM ADFLIIÍXERIT: A VORIS AV TEM HEREDES MEI mit/üfüfj',—

PETO, NE QVID EX RATIONE TVTELAE AB HIS £"
EXIGERE,V VEL AB HOC LEGATO ?* goORVM RETI-
NERE VELITIS. Quaefitum eft, fi heres eius ex caufa fi-

deiuffionis aliquid praeftiterit: an 7^ herede filiorum eius,

la. D

97 Vulg. ignovanerit. B R. 98 Confer Aueran. 7. Interpr. Tur. 24. GE B.
Hal. volzerit. 100 Hal. et Vulg. iufferit. BR. 1 Vulg. feciffet. B R.
? Wulg. poteff. BR. — 3 Hal. legauerit. — 4 WVulg. inferit: Titiws. BR. —5
Hal. dixerit. 6 Ap. Hal. Titius, abeft. GER. 7 Hal. tentari. GE
8 Hal. verba. GEB. 9 Hal legauit. GEB. 10 Vulg. demonflraret. B R.
11 Hal pertulit. GE B. — Y2 Hal petüt. 15 Hal. refpondi. GEB. 14
Hal. babeatur. Vulg. baberetur. BR.' 15 Kal aliquod. GEs. 16 Vulg.
addit: quod magis efl. BR. 17 Vulg. Symphorimus. BR. — 18 Hal. eims.
GEB. 19 Hal. Rellio. Vulg. Awrelio, hic et in fequentibus. BR. 20
Vulg. queniam. BR. —— 21X Hal vel ob boc legata. GEB..—— 22 Excidit; ab,
vt

$

| pergeret petere id, in quo contra condicionem faceret, doliicwira»ci.

YP

CM

puse Q [ —— [ --———

u
t
üfïwä
U' -hin,
j

q
1L

j
u

lp

ts

] l&dem ..

L.

L...-';: veter.,

DIGESTORVM LIB. XXXIV. TIT. IIL

pro quo fideiufferat , repetere poffit ? Refpondit, verbis, quae
proponerentur, id folum videri heredum fidei commiffum, ne
exigerent, quod ex ratione tutelae, quam ipfe Symphorus ad-
miniftrauerat, ab "'.elliis fibi deberetur. $. r. Teftamento

" facto, debitoribus liberationem reliquerat, poft incifo lino,

et recognito teftamento, aliud teftamentum fecit, in quo re-
petyt ?? legatum his verbis: Ovis vsoQvE ?^ LEGATA
IN EO TESTAMENTO, QVOD INCIDERAM, |DEDI,
OMNIAj RATA ESSE, ET QVAEQVAE ?? SCRIPTA
SYNT, VOLO. Quaefitum eft, adita ex fequenté, teftamen-
tó, hereditate, am debitores, quibus priori teftamento libera-
tio relicta erat, confequi poífint, vt etiam eius qüantitatis
nomine, quam poft prius teftamentum debere coeperáht, li-
berarentur: et fi ab his heredes petere,coeperint, . an. doli
mali exceptione fummouerentur? Refpóndit, non liberari.
$. 2. Titius Seio debitori fuo ita legauit, po reeo SE1o
DENARIOS Qfggm "UlTEM DoNO S?* iLtLx QV1ID-

QVID SORTIS ET VSVRARVM NOMINE MIHI DE-

BEBAT: praeterea generaliter damnauit heredes, fideique
eorum commifit, vti dardnt, reftituerent ^" vnicuique quid-

quid ei legaffet: poftea Seius aliam praeterea/pecuniam a Ti--

tio mutuatus eft. Quaero, an haec quoque pecunia, quae
poft teftamentum factum data effet ?9 Seio, legatáj intellegi-
tur ??? Refpondit, cum in praeteritum tempus verba colla-
ta prjponerentur: non eífe poíterius credendum legatum.
$. 3. Titius teftamento facto, et filiis heredibus inftitutis,
de patre tutore fuo quondam facto ita locutus eft: SE-
IVM PATREM MEVM LIBERATVM ESSE VOLO A2
ACTIONE TVTELAE, Quaero, haec verba ?? quatenus
accipi debent ?* , jid efj, an pecunias, quas'wel ex venditio-
nibus rerum fattis, aut ex nominibus exaclás in füos víus
conuertit, velnomine fuo faenerauit, ,filiis, et heredi-
bus teftatoris,c1?? nepotibus fuis debeat reddere? ;Refpon-
dit, eum, cuius notio eft, aeftimaturum: praefumptio e-
nim propter, naturalem affettum facit , omnia patri videri con-
cefía: nifi aliud fenfiffe teftatorem ab heredibus eius approbe-
tur3?3, $. 4. Maeuia teftamento fuüo alterum ex heredibus
3^ fuis a€tione tutelae voluit liberari ?? his verbis, RA T10-
NEM TVTELAE, QVAM EGIT IvrnrauNvs?9?PaAvrvs
CVM ÁNTISTIO CICERONE, POSCI AB EO NOLO,
EOQVE NOMINECAVSA OMNIÓ' LIBERATVM ESSE
VOLO. Quaero, an fi qua pecunia ex tutela apud eum re-
manfit, peti ab eo poffit ? |Refpondit, nihil proponi, cur pecu-

nia, quae pupillae eft *?, et apud tutorem pofita manffet, .

legata videretur. — $. 5. Teftamento ita fcripferat, Ti1T1io
ADFINI MEO QVIDQVID MIHI;,QVACVMQVE EX
CAVSA DEBEPBAT, REMITTI VOLO, EOQVE AM-
PLIVS DECEM DO: codicillis ita fcripht, Trrro uoc
AMPLIVS ADFINI ET DEBITORI MEO VSVRAM P E-
CVNIAE, QVAM MIHI DEBEBAT ??, AB HEREDE
MEO DONEC XpvivET ^?, Qvopsr EXIGERE VL-
TRA ** voOLVNTATEM MEAM PVTAVERIT, EIVS
SORTIS VSVRAM ^? EIDEM TriTIO AB HEREDIBVS
MEIS,DONEC VIVIT ^^, PRAESTARI VOLO. Quae-
fitum eft, cum augendi potius, quam minuendi teftator vo-
luntatem habuerit: an heredes ex caufa fideicommiffi Titio

vt habent omnes fcripti, editi. Bm.
Otob. GEE. — 23 Taur. repetit. GEB. 24 Hal. et Vulg. qaibuscunque.
BR. . 25 Hal.et Vulg. quaecunque. BR. — 26 Hal. do, loco: dono. G EB.
2/] Vulg. reffituerentque. BR. 28 Hal. efl. GE B. 29 Hal. intelligatar.
GEIR. 230 Taur. Berba. GEB. — 31 Hal. et Vulg. debeant. BR. — 32, Vulg.
praefigit: et. BR. — 35 Taur. aProbetur. GEB. Hal. adprobaretur. 54.
Hal. et Vulg. tutoribus. le tamen in margine: alias, baeredibus. R R. — 35
Hal. liberare.. GEB. 46 Gothofr. in nota; Aj. lulius. Et ita ipfe Taur.
in margine, et Hal. in textu. GEB.
Vulg. a cura o1mHito. BR. 38 Hal. fzifet, G EB.

37 Hal omnino, 7à camía, omiffo.
29 Hal. debet. G R.

1

Etiam Hal. Scriptos reperi Pal. I. "n

| fpondit. GE R.

637

teneantur, vt eum omni debito liberent? &e,fämü, fecun-
dum ea quae proponerentur, videri minutum legatum, quod
primo dederat. .$.—6— Legatum eft teftamento hoc modo,
S EIO CONCEDI VOLO, QVIDQVID MIHI AB EO DE-
BITVM EST, VEL FIDEM MEAM PRO EO OBLIGAVI
Quaero, vtrum id folum, qugd teftamenti faeti tempore de-
bebatur, legatum fit: an etiam, fi quid ex ea (umma vfürarum
nomine poftea acceffit , legato cedat? «Refpondit, videri omnem
obligationem eius debiti per fideicommiffum folui voluiffe.
$. 7. Sticho teftamento manumiffo fundum inftru&um et ^^

alialegauit, et haec verba adiecit: jQv &M;, RATIONEM .

REDDERE VETO, QVIAÓ INSTRVMENTA/PENES SE
HABET *5, Quaefitum eft, an Stichus reliqua, quae ex

"i

:
z

/

;i;iminifcratione aCtus debuerat, reddere debuerit? jiRefpondi "/')æ :

^*, Stichum eo nomine non teneri. Claudius: nemo enim

exferuitutis actu poft libertatem tenetur, et confultatio ad

ius debiti relata fuerát **: retineri ergo reliqua poffunt cum
peculio, aut ex eo deduci, fi legatum eft. $. 8. CExTyw,
^? QVAE APVD ÁPRONIANVM DEPOSITA HABEO,
APVD IPSVM ESSE jVOLO, DONEC FILIVS MEVS AD
ANNOS VIGINTI PERVENERIT: EIVSQVE PECV-
NIAE VSVRAM EXIGI VETO. Quaefitum eft, an'ex

caufa fideicommiffi Apronianbgs confequi poffit, necanteitem- ; 1 a«
pus a teftatore praefcriptum ea fümma ab eo exigatur? jRe- ;«7.

fpondit

t, fecundum ea quae proponerentur, confequi poffe. . -

$. 9. Filias heredes fcripferat, quarum fidei commifit in haec
verba: NE A GAiOo Ski0 RATIONES ACTVS REI
MEAE, QVAE PER MENSAM EIVS ??, SIVE EXTRA
MENSAM ?', IN DIEX MORTIS MEAE GESTA EST,
EXIGATIS: EOQVE NOMINE EVM LIBERETIS.
Quaefitum eft, cum vniuerfas rationes in diem mortis ifte
adminiftrauerit, et per menfam füam, et quae extra admini-
ftrabantur ??: an ad rationes reddendas heredibus teneatur?

^

4

(Refpondit, liberationem quidem fecundum ea quae propone- ; /^

rentur, legatam effe: fed quatenus praeftanda fit, ex qualita-
te difceptationis iudicem aeftimaturum. $. e: Eum, qui tu-
telam ipfius adminiftrauerat, et fratrem fuum, et alios quos-
dam ?? fcripfit ?* heredes: et tutori legauit, quae impende-
ratin fe, et fratrem ipfius, decem. — Quaefitum eft, an vtile

effet in perfona eius fideicommitfum ? jRefpondit, fi id dede- / d

rit per fideicommiffum, quod debebatur: peti non poffe.
$.—x. Idem quaefiit, fi in tutoris perfona inutile effet, an
in perfona fratris vtile|videretur ??, quoniam illi proficeret,
cuius et ipfius tutelam adminiftraffet? jRefpondit, fratri vti-
liter effe legatum: cum fuo debito liberetur. $. r2. Idem
quaeüiä: fi tutor ample&teretur fideicommiífum, ita vt 5*
quibusdam ftari vellet ?* verbis teftamenti, in ** quibusdam
autem recedat, quod minorem quantitatem fümptuum dicat
fideicommiffo contineri, quam ipfe erogauerat, an audiri de-

/

»

beret? ,Refpondit, non impediri eum fcriptüfà, teftamenti, /' ^

quo minus omne, quod fibi deberi probaífef, petere pofíet.
$. 1r3. Quidam ita legauit, SEMPRONIAE VXORI MEAE
REDDI IVBEO AB HEREDIBVS MEIS QVINQVAGIN-

TA ?? KA QVAE MVTVA ACCEPERAM |CHYROGRA-; ;*

e€

PHO PARTICVLATIM IN NEGOTIA MEA. Quaefitum
eft, an,,fi vere,vxoris debitor fuerit ;j fideicommiffum confti-
* feeue. - : Ea terit?
40 Vulg. oiuet. BR. — 41 Vulg. coutra. BR.. — 42 Vulg. víuras. BR. — 43
Hal. et Vulg. viget. B R. 44. Vulg. inferit: denuo. BR. 45 Hal. quan-
quam, etin margine: alia$, qwia. GEB. — 46 Hal babest. — 47 Hal.ve-
48 Hal. et Vulg. fuit. BR. — 49 Vide Aueran. £. Interpv.
50 Ap. Hal. eius, &beft. GEB. — $1 Ap. Hal. men[am , ab-
eft. GEB. $2 Hal. et per men(am fuam et extra men(am: an ad vationes.
G EB. 53 Ap. Hal. quosdam. abeft. GE 54. Hal. fcripferat. GEB.
55 Vulg. videatur. BR. — 56 Hal. et Vulg. inferunt: im. BR. , 57 Hal ve-
li, GEB. — 58 Hal, a, loco; i. GEB. — 59 Vide Aáeran. d. Iuterpr.
^ Cceceec 3 : lur.

lur. 24., GE B.

^

L:

*

,K

)

A ^*
P A r o
] rA d

.,/

^.

II

F
lüun mar:

Pa

638

terit? Refpondit, fi debita 9? fuiffet, nullum effe /fideicom-
miffum. $. 14. Idem quaefüt, an $* fi hanc pecuniam vt
debitam apud iudicem petierit, et victa fuerit: an fideicom-

miffum peti poffit ? /Refpondit, fecundum ea, quae propo-

nuntur 9?, poffe ex caufa fideicommiffi peti, quod apparuif-

fet *? non fuiffe ex alia caufa debitum.

XXIX. Pavrvs libro VI..ad, :
$1 is, qui duos reos promittendl.habet, damnauerit heredem ,
vt vtrosque liberet: fi alter ex his capere non polfit, nec fo-
cii fint, delegari debebit is , qui nihil capit, et, cui hóc com-
modum lege competit: cuius petltlong,xvtrumque acqult g
vt et hoc commodum ad eum perueniat, et is, qui capit,
liberetur. Quod fi fociifint, propter eum, qui capax eft, et
1 pit per confequentias
ïllänc? Plä ïnifb eugniret, etiamfi folum 99 capacem liberare
iuífus effet. a pacem

XXX. IngM libro X.-Quaeftionum. PETITOR vc.el
poffeffor damnauit heredem fuüum, nec centumuijale iudi-
cium exerceat, de
ita demum vtile videri legatum effe, fi malam caufam aduer-
farius teftatoris habüit 995, vt litigante herede vinci debue-
rit, tunc enim non tantum litis emolumentum, fed etiam
fumptus heres legatario praeftare cogitur: nam in bona caufa
nihil videtur.effe in legato 9?, nec propter fumptus: quod
quidam exiftimauerunt.

XXXI. ScAEVOLA librolII.-Refponforum. CnED1-

TOR debitori legauit ita: GArO SkI1O0 QvIDQVID MIHI
$VB PIGNORE HORTORVM SVORVM DEBVIT, AB
HEREDIBVS MEIS DARI VOLO.- Quaero, cum teftator
viuus á Seió aliquid recepit, an id ex caufa legati peti pof-
fit 2 Refpondit, fecundum ea quae proponerentur, non pof-
fe. Idem/repetiit, et ait, item "? teftatorem ante fattos co-
dicillos, quibus legauit, paene omnem pecuniam fortis et
vfurarum recepiffä ita Vtwmodicum fortis et ** vfürarum de-
beatur: et quaefiit, an ei;petitio "? competeret, propter ver-
ba ad praeteritum relata QYIDQvID MIHI DEBviIT? [Re-
fpondit, prius quidem fecundum ea, quae proponerentur,
re&te refponfum eft *?: verum pofterius, propter ea quae 1n

$5. liberato illo per acceptilatio--

effe&u legati quaeritur? Et dictum4P*, -

DIGESTORVM LIB. XXXIV. TIT. IIL IV.

tutorem remaneret, legata videretur. $. 3. Item quaeritur, .
liberari. — $. 4. Gaxo Sg10 oPTIME MERITO HOC
AMPLIVS LEGO, CONCEDIQVE VOLO, NEQVE AB
«£O PETI,NEQVE AB HEREDIBVS EIVS, QVIDQVID
MIHI AVT ?* |OLHIROGRAPHIS AVT RATIONIBVS /
DEBITOR EST, VEL QVIDQVID A ME MVTVVM AC-
CEPIT, VEL FIDEM MEAM PRO EO OBLIGAVI.
Quaero, vtrum id folum, quod eo tempore, quo teftamen-
tum fiebat, debebatur, legatum fit: an et fi quid ex ea fum- ,

an contutor liberatus videretur? , Refpondit, contutorem non | ».

ma vfurarum nomine poftea acceflit, legato cedát? /Refpon- | ^"*

dit, fecundum ea quae proponerentur, videri omnem obliga-
tionem Seio eius debiti per fideicommiífum folui voluifie.
$—5 Item quaeritur, fi poftea nouatione facta, et ampliata
fümma , coeperit debere: an id, quod ex veteré contractu de-
bebatur ??, nihilo minus in caufa legati duret, et an vero no-
uatione facta, quafi nouus debitor ampliatae fümmae poffit

conueniri ? ;Refpondit, id dumtaxat legatum videri, quod tunc ; —

debuiffet: fitamen, manfit in ea voluntate teftator, quae tunc
fuiffet 93, : :

toed 2 hM IT RUT :
DE ADIMENDISa.wVEL TRANSFERENDIS

LEGATIS VEL,FIDEICOMMISSIS.

P;AVH V 8 libro HL-ad- Sabiuem.—

Qv: actu Je'äato iter;adimat *, nihil adimit: quia num-

quam a&tus fine itinere effe poteft.

]Ll. PowPonrvs libro V-ad-Sabinum.

r VND o lega-

.to adimi ita poteft, FVNDVM ILLI PRAETER VSVM-
FRVCTVM NEQVE DO NEQVE LEGO, vt vfusfruCtus in

. S. 1. Sed et frutctus adimi poteft, vt

legato relinquatur.
$. 2. Item pars fundi legati adimi

proprietas relinquatur
poteft, |
. THII. Vrrrawvs libro XXIV,-ad Sabinum. S: quis
italegauerit, Trrro rvNDvM DO LEGO: Sx Trrivs
DECESSERIT, SEIO 2HERES MEVS DARE DAMNAS
EsTO, recte translatumjlegatum videtur: fed etfi iam mor-
tuo eo, cui legatum erat, easdem res transtulerit, Sempro-

p P "—— — a L P d Sulbis i

nio debetur. $. r. Si quis Titio legauerit fic, T1vro Da-

tempore adderentur, ita aP iudice aeftimandum, vt infpice-
TO, AVT SI TirivS ANTE ? DECESSERIT, QVAM r

ret, obliuione;7^ pecuniae folutae, aut quod eo jinfcio nu-

( L. l'éjposTt

" Mu *

E&cir Pvsuivs Makvivs cvM Lvcro Tair10, g -
POSCIAB EO NOLO. Quaeritur, an fi qua pecunia apud
eum ex tutela remanfit, peti ab eo poffit? ;Refpondit, nihil
proponi, cur non ?? pecunia, quae pupillae ?? effet, etapud

€o Gothofr. in nota: fi debitor fuiffet. Hlal. Sed et Vulg.

Iur. 24. GER.
61 Ap. Hal. et Vulp. am,

ita habet.. Ego reftituo: fi debita fuiffent. B R.

— j**7^^ merata effet, id feciffet, an confulto, quod quantitatem quon- | AcczPrAT, SEMPRONIO DATO: fecundum meram fup- c
dam debitam, non ius liberationis daré& *? voluiffet. $. 1. | tilitatem vtrique obligatum videri heredem, jd eft, et Sem-L 1 £lom., ;
;.4 zne««oz: "Inter cetera liberfo ita legauit, &T s1 Qv1D,ME V1VO/| pronio et heredi Titij; fed fi quidem mora Titio ab herede V ^5. | ;
GESSIT, RATIONES AB EO EXIGI VETO. Quaeritur, | facta eft, ad heredes eius legati exactio transmittitur, Sem- j
"audas — anchartas, in quibus rationes cóhfcriptae funt, item reli- | pronio repellendo: fin autem nulla/moràá/interceffegi£ , tunc
ua$ *5, fecundum accepta, et expenfa, heredibus reddere | Sempronius legatum accipit ?, et non Titii heredes: fed 9 fz
debeat? Refpondit, ea, de quibus quaereretur, poffe here- | ante diem legati cedentem decefferit 'Titius, foli Sempronio
dem vindicare, id autem, quod conferuis, qui remanent ** | debetur legatum. .$.-2e» Idem dicendum eft, et fideicommit-
in hereditate, crediderit 79, et ip rem domini verfum effet, | fa * hereditate, puero data, aut, fi ante reftitutàm deceffiffet,
- '7;,,;47;., defiffe in reliquis effe. $. 2. Titia, quae duos tutores ha- | matri eius relicta: vt fi puer ante diem legati cedentem decef-
| buerat,ita cauit: RATIONEM TVTELAE MEAE, QVAM | fiffet, matri debeatur ?: fi poftea, ad pupilli heredes fidei-

commiífum transmittatur, vtpote re ipfa mora fubfecuta.
4&—3» Sed et cum quis ita legaffet, ngREs wrEevs Ti-
TIO DATO: SI NON DEDERIT, SEMPRONIO DaA-
TO: ita demum Sempronio debetur, fi dies eius in perfo-
na

Hal. reliqua. GE B. ^ 77 Hal. remanerent. GEB. - 78 Hal. eredidiffet. G E B,
79 Negationem delendam cum Cuiacio cenfet Van de W/ater. 11I. Obf. 12.

abeft. pR. — 62 Hal. ét Vulg. proponerentur. BR. — 63 Hal paruiffet. GEz. | GEB. ' 8o Hal puellae. GEB. — 81 Hal inferit: ex. GER. — 82 Hal. de-
64 Hal. et Vulg. cuius petitioni vtrumque accedit. RR. — 65 Vulg. confe- | .Peatur. — 83 MHal. qua tunc fuit. GXB. - :
quentiam. BR. 66 Hal. et fi focium, loco: etiamfi folum. GEB. 67 (
Hal. et Vulg. addunt: eff. B R. 68 Hal. babuerit. 69 Hal. praefigit : I Gothofr. in nota: adimit. Hl Sed et Vulg. BR. — ;2 Gothoft.
fed. GEs. . do Ap. Hal. et Vulg. item , abeít. BR. 71 Hal. et Vulg. | in nota: 4l. Sempronio. 1ta Hal. Conf. Bynkersh. J. O£f. 20. BR. .. 5 Hal.
feu. BR. ^ "]2 Gothofr.in nota: 4j. repetitio. Nempe ita ipfe Taur. in mar- | amtea. BR. 4 Hal. et Vulg. znterceffit. BR. 5 Hal. accipiet. — 6 Hal.

73 Hal.éffe. GER. — 74 Hal. obliuionem ,

gine et Hal. in textu. GEB. j
15 Hal et Vulg. dari; GR B. — 76

nullo nempe commate práeuio. G E B.

infexit: et. GR .

7 Hal. þd&icmmijfaria.en. 8 Hal. daretur, loco:

de«-

o UT TNECNNE OE o PC

,DIGESTORVM LIB. XXXIV. TIT. IV.

ma ? Titii non ceffiffet. $. 4. Si quis ita legauerit, nERES
- MEVS TiT10 FvNDVM DATO, ET Sx T1TIVS EVM

od 7&07 Lo,,

FVNDVM ALIENAVERIT, HERES MEVS EVNDEM
FVNDVM SEIO DATO: joneratus eft heres, non enim a

Titio fideicommiffum relictum eft, fi alienaffet fundum, fed
ab herede ei *? legatum eft: heres igitur debebit, doli ex-

ceptione/pofita *1, profpicere fibi cautione a Titio de fundo
non alienando. $. 5. Siquis plus quam dedit , ademerit, ad-

emptio valet: veluti fi quis viginti legauerit, et quadraginta |

ademerit. $. 6. Si loci vfumfructum leget teftator, et itdf
adimát: non valet ademptio, necvitiatur *?legatum. Sicuti
qui proprietatem fundi legat, iter adimendo, legatum non
minuit. $. 7. Siduobus Ttiis feparatim legauerit, et vni ad-
emerit, nec appareat cui ademptum fit: vtriquc *? legatum
debetur **: quemadmodum et in dando, fi non appareat cui
datum fit, dicemus *5 neutri legatum. $. 8. Si Titio fun-
dus pure, eidemque fub condicione legatus fit, deinde poftea
ademptum !9 fitfic, TiTiO FVNDVM,QVEM SvV8B CON-
DICIONE LEGAVI, HERES MEVS NE DATO: ex nul-
la datione debetur: nifi fpecialiter dixerit, pure eum lega-
tum velle accipere. $. 9. Condicio legati an adimi poffit,
vel hereditatis, vel ftatuliberi, videndum. EtfIulianus fcribit,
in ftatulibero detraCctam condicionem non repraefentaré, liber-
tatem. Papinianus quoque libro fggg*mg-dgg—mg ** quaeftio-
num fÍcribit generaliter, condicionem adimi non poffe: nec
*$ enim datur, inquit, condicio, fed gfcribitur: quod au-
tem adícribitur, non poteft adimi, fed quod datur: fed me-
lius eft, fenfüm magis ; quam verba ampletti: et condiciones
19 ficüt'adferibi i£à ét ?? adimi poffe. $.—e» Cum Titio cen-
tum teftamentolegaffet, et eidem codicillis ita legaffet, T x 110
QVINQVAGINTA DVMTAXAT, NEC AMPLIVS HE-

RES MEVS DATO: honamplius quinquagintalegatarium pe-

] ie / n
a mak..,

Lí ectdà

titurum. $. rr. Non folum autem legata, fed et fideicommif-
fa adimi poffunt: et quidem nuda voluntate. Vnde quaeri-
tur, an etiam inimicitiis interpofitis fideicommiffum non de-
beatur? Etfi quidem capitales vel grauiffimae inimicitiae in-
tercefferift, ademptum videri ?*, quod relictum eft; fin au-
tem leuis offenfa, manet fideicommiffum. Secundum haec ?^*
et in legato traCctamus, doli ?^ exceptione oppofita.
.IV. InEx libro XXXIII. .ad-Sabinum;: Qvonp fi ite-
rum in amicitiam redierunt, et paenituit teftatorem prioris
offenfae : legatum vel fideicommifium relictum redintegratur:
ambulatoria enim eft voluntas defuncti vsque ad vitae fu-
premum exitum. | |
V. GArvs libro H--sd-Edictum-vtbicum. — Srcv r
adimi legatum poteft, ita et &d-alium transferri: veluti hoc
modo, Qvop 'TrTrro rEGAvI, ID SEIO DO LEGO:
quae res in perfonayí ^* 'Titii tacitam ademptionem continet.
VI. PAvrvs libro i piatm
TRANsLATIO legati fit quattuor modis: autjenim a/perfo-
na in perfonam transfertur: aut ab eo, qui dare iuffus eft,
transfertur, vt alius det ?5: aut cum res pro re datur, vt
2X , s i ;
pro fundo décem aurei ^9?: aut quod pure datum eft, trans-
fertur fub condicione. $.. Sed fi id, quod a Titio dedi, a
Maeuio dem, quamuis foleant eífe duo eiusdem rei debito-

debeatur. GEB. 9 Hal. perfonam, GE . IO Hal. et Vulg. ei, loco:
eius$.BR. ^ II WVulg. oppofita. BR. I2, Lege: me vitietur, aut: mec vi-
tiatur, et hoc modo omnes fcripti et editi. 8R. — Hal. etiam et fcripti Pal. I.
IL Otob. GEE. . , 13 Vide Bynkersh. £I. Obf. 15. BR. I4. Flor. erat:
debebetur , forte: debebitur. BR. — Vt Taurellio fcribendum fuerit: debebEtur.
GEB. . 15.Hal et Vulg. dicimus. B R. 16 Imperfíonaliter. Hal. tamen
et Vulg. ademptus. BR. — I'7 Hal.decimo o&auo. GEB. — 18 Vulg. wmom. BR.
19 Vulg. conditionem. BR. 20 Ap. Hal. et abeft. 21 Hal.et Vulg.
videtur. BR. 22, Hal. boc. GEB. 23 Hal. et Vulg. addunt: smal;. B R.
24. Hal. et Vulg. perfoua. BR. — 25 Hal, aliis detur. GEB. . 26 Vulg. an-

639

£
- W L]
res, taineh. verius eft hoc cafü. ademptum effe legatum: nam

cum dico, ovop Txv1ivM DpanE DAMNAVI, SEIVS) « &« ,
DAMNAS ESTO DARE: vVideor dicere, ,ne. Titius, det. ,. ; 5 cratoss.

$. 2. Item fi pro fundo ?* deCém legentur, quidam putant
non effe ademptum prius legatum: fed verius eft, ademptum
efle, nouiffima enim voluntas feruatur. '
VII. VrrrAwNvs libro XXLV.-ad-Sabinum.. Qvop ft
alii legetur füb condicione, quod alii pure datum ?3 eft: non
plene receffum videtur a primo: fed ita demum, fi condicio
fequentis exftiterit: ceterum fi hoc animo fuerit teftator, vt
omnimodo receffum a primo putauerit, dicendum erit, a pri-
mo ademptum legatum. o
25 VIIL IvrrAwvslibro : , E T ideo
fi viuo teftatore mortuus fuerit is, in quem translatum tes-
tum-fuerit: nihilo magis ^? ad eum, a quo translatum fue-
rit ??, pertinebit. — .

IX. Vreramwvslibro V.—Difputationsm. Cv M cen-

tum, quae quis pure reliquit, condicione adieQta iterum ei- :

dem legauit: fi quidem quafi aliam hanc fummam effe voluit,
et quod pure relictum eft, ftatim debebitur: et quod füb con-
dicione adfcriptum eft, fi condicio exftiterit. Quod fi.ean-
dem fummam mutata voluntate füb condicione reliquit, pura
datio, condicionalis effe&ta videbitur. Quare fi in eodem 3*
teftamento, in quo centum adícripferat, poftea quinquaginta
reliquerit: fi quidem alia voluít ?^ effe haec quinquaginta ,
[centum. quinquagintz debebuntur: fin vero quinquaginta tan-
tum deberi voluit, quinquaginta tantum debebuntur. Idem
eft, et fi in codicillis id fuerit faCtum. |
À&m X. Ivtxaxvs liboo XXXVIL Digefterum, Sr le-
gatum pure datum "litio, adimatur fub condicione, et pen-
dente condicione Titius decefferit: quamuis condicio defece-
cerit, ad heredem Titii legatum non pertinebit: nam lega-
tum cum füb condicione adimiatur, perinde eft//ac fi fub con-
traria condicione datum fuiffet. $. r. Quod ?? ita legatum
eft, UTiTzí0 DECEM HERES MEVS DATO: s1i TiTIO
NON DEDERIT,EADEM DECEMSEMPRONIO DATO:
fi moriatur Titius ante diem legati Sempronius legatum vti-
liter petet: translatum enim legafüm intellegi debebit.
: Xl. InkgMlibro LiV.-Digeftorum. | Qvx hominem
legat, et Stichum adimit, non peremit legatum, fed exte-
nuat:
. XII. Vreriawvs libro L-ad-Sabinut — V T Stichum

legatarius eligere non poffit. :

l'ex,

L--3 oetem .,,

Kl XIII. MARncrANvs libo Vl-Iafütutionum. Drvir,

Seuerus et Ántoninus refcripferunt, cum teftator poftrema
fcriptura, quaqua ?* ratione motus, peflimum libertum effe
adieciflet: ea quae priori/ fcripturaeei relicta fuerant, adem-
pta videri. ! us
XIV. FronEN r1y vs libro XL-35-Inffientionusa, L x-

GATAinutiliter data, ademptione non confirmantur : veluti fi

*e

!
[]

domino herede inftituto, ferao- * pure legatum,[fïlb condicione — -

adimatur: nam pure legatum/fi fub condicione adimatur , fuüb
contraria condicione datum intellegitur: et ideo confirmatur:
ademptio autem quo»minus, non quo) magis legatum debea-
tur, interuenit, $. I. Quibus ex caufis datio legati inutilis
: eít,

rei,dbeft, GE B. . 2/7 Hal. fi pro fundo * decem , decem legentuy et ad illud priusz

decem , afterifco ideo fignatum , addit in margine: alias deefl. GEB. 28
Hal. legatum , loco: datum. GERB. 29 Vulg. mibilominns. BR. 30 Hal.
fuit. GEB. 31 Vulg.exeo. BR. — 32 Vulg. voluerit. BR. ^ 33 Hal. et

Vulg. inferunt: fi, BR. — 34 Hal. quapiam. GEB. 35 Gothofr. in notae&
Al. primo. Nempe ita ipfe Taur. babet in margine. Scilicet ordinaria manus
adiecit: primo, poftquam: cndecimo vncis inclufiffet. B R. 36 Flor. nunc.
eft ex correctione: velati fi feruo a domino berede inflituto pure. — Klal. veluti
feruo a domino baerede inflituto puve legatum fi fub etc. BR. Vt Flor. corre-
Gu eft, habent Pal. II. IIT. V. Vat. Barb. Qrob. Bynkersh. At. Pal. I.. fi fer-
Ccccc 3 "o

E

Oeswnt .

a/fïarc
.w-$.f,.$(tw.-;a & et,

640

eft, ex isdem ?? caufis etiam ademptio inefficax habetur : ve-
luti fi viam pro parte adimas , aut pro
XV. Pavrvslibro fi i

.gum. Cv w feruuslegatus a teftatore, et alienatus, rurfus re-

demptus fit a teftatore, non debetur legatario, oppofita exce-
ptione doli mali: fane fi probet legatarius nouam voluntatem
teftatoris, non fübmouebitur. .
XVI. InEwexlibrofing
HIL intereft, inducatur q od fcriptum eft, an adimatur.
XVIL. Ckersvs ?? libro XXfE--Digefterum. NruHir
prohibet, priorem fcripturam pofteriorez?? corrigere, com-
mutare, refcindere. du
J4e.. XVHL .MopEsTIiNvs libro VIIL Differentiarum.
Rgw legatam fi *? teftator viuus alii donauerit *^, omni-
modo exftinguitur legatum : nec diftinguimus, vtrum propter
neceffitatem rei familiaris, an mera voluntate donauerit: vt,
f neceffitate donauerit , legatum debeatur: fi nuda voluntate,

e . * . P » j » . 701
non debeatur: haec enim diftinCctio in donantis munificentia /

XIX. E»ow-libro XL-Reip 11m. -- -V
di *?, fi adimendo legatum, qü d Maeüio relictum
deicommiffum *^ ab eó datum defunctus reuocare no-

42 non cadit, cum neto in necelfitatibus liberalis exfiftat.

3- 41

luit: heredes ex caufà fideicommifli conueniri poffe, recte pro-

XX. Powroxurvs libro I ad-Quintam-Mueium. jL1-.-

bari.

c x ,^ transferam legatum in eum, cum quo nobis teftamen-

ti fa&tio non eft, fiue in feruum proprium, cui fine libertate
legauero: licet eis non debeatur, nec illi tamen/debebitur,
cui fuerit ^* ademptum. !

—

-/ J XXLfLicixx1vs Rvriwvs ?*

CEAUETE
libro IV.-Regula-
/LegGATvNw nulli alii adimi
eft: quapropter fi filio aut feruo alieno legatum fuerit, domi-
no aut patri legatum adimi non poteft. -
XXIL PapriNrANVs libro Vi.Refpenfoerum. |Ex
parte heres inftitutus etiam legatum acceperat: eum-teftator
inimicitiis grauiffimis perfecutus, cum teftamentum aliud fa-
cere inftituiffet, neque perficere potuiffet, praeteriit: here-
ditariae quidem aCtiones ei non denegabuntur, fed legatum fi
petat, exceptione doli mali fubmouebitur. |
J XXIII. Ip&w libro PaATER in-
ter filios facultatibus diuifis, filiam ex ratione primipili com-

modorum trecentos aureos accipere voluit, ac poftea de pecunia:

commodorum polffeffioneyft parauit ^? : nihilo minus fratres et

coheredes forori fideicommiffum praeftabunt. Non enim abr-

fumptum ^? videtur, quod in corpus patrimonii verfum eft.
Cum autem inter filios diuifo patrimonio, res indiuifas ad
omnes coheredes pertinere voluiflet , ita poffeffionem ex com-
modis comparatam diuidi placuit, vt in eam fuperflui pretii
filia portionem hereditariam accipiat: hoc enim,eueniret, in
bonis pecunia relicta. ! :
XXIV Ipxw libro VHE-Refponfoeram- LeGATVM

fub condicione datum , cum transfertur , fub eadem condicio-

: ne transferri videtur, fi non condicio priori perfonae cohae-

reat: nam fi quis vxori fublatis liberis legauerit , repetita con-
dicio non videbitur ??, quae fuit in perfona mulieris necefía-
ria. -$. 1. Pater lfortos inftructos filiae legauit: poftea quae-
dam ex mancipiis hortorum vxori donauit: fiue donationes ?*

10 domino bevede imflituto. GER. 57 Flor. fa&um: bisdem. BR.
Hal PAVLVS. GER. 39 Vulg. pofferiorem. BR. 40 Ap. Hal fi , ab-
eft. GEB. 41 Hal. denawit. GER. 42 Hal. et omnes: mumificen-
tiü. BR. 43 Hal. hanc infcriptionem habet: ZDEM MODESTINVS
vefpoudit , vt legis ipfius initium fit: Si adimendo. Et hoc initium etiam in
Vulgatis effe, notat Contius. BR. 44 Taur. fideicommiSum. GE B. 45
Hal. Si,loco: licet. "Vulg. Etfi. BR. 46 Hal. fuit. GEB.

Licinius Rwufmus. GEB. 48 Hal comparauit. GEB. 49 kl af

parte liberum effe vetes..-

i N

| /tabitur: nouus enim videtur homo effe.
Aa6€o, XXVIII.V AL ENS? libro V. Fideicommifforum//S 1

poteft, quam cui datum

P

47 Hal .

" DIGESTORVM LIB. XXXIV. TIT. IV.

iäerïa rno j '
llc-onfirmauit, fiue non confirmauit ??^, pofterior voluntas fi- .

— --

Sed etfi non valeat donatio , .tamen.;

lae legato potior erit. .
minuiíle filiae legatum pater intellegitur.

. XXV. IpnEM libro IX. Refponforum. ArTEmR:exhe-

redibus praeceptionem praedii dedit: mox alteri praeftari ad—'Fw a, s

uerfus debitorem actiones ad eum finem mandauit, quo prae-
dium fuerat comparatum : cum poftea praedio diftracto citra
vllam offenfam eius,-quk praeceptionem acceperat, pretium
in corpus patrimonii rédiffet, non effe praeftandas actiones

-coheredi, refpondi.

.. XXVI. Pavrvs libro IX.-Quaeftionum. — S 1 feruo
cum libertate dato legato et alienato adimatur libertas, quam-
uis alieno inutiliter adimatur, tatüien legatum ad emptorem
non peruenturum: et merito: conftitit enim ademptio, quia

poffit redimi:jficut datio, cum in eum confertur, qui tefta-;

menti faciendi tempore fuit teftatoris, deinde alienato codi-
cillis libertas datur. $.— Quid ergo, fi eum, quem libe-
rum effe quis iufferat, manumiferat ?? viuus, deinde codi-

cillis libertatem ei ademerit? videamus, an perdiderit lega-
| tüm vana ademptio 5* libertatis: quod quidam putant: fed.

füpernacua fcriptura non nocet legato. :
XXVII. InE w libro XXL-Quaeftionum. *SiSgnvvs
legatus eft, et ei aliquid: fi alienato eo adimatur quod ei ?*
legatum eft, valet ademptio: quia;et;legatum poteft procede-
re, fi redimatur. $. r. Seruo legato, et inter viuos manu-
miffo, fi legatum adimatur: nullius momenti ademptio eft,
igitur lematum, quod ipfi datum eft, capiet: nam etíi rurfus
in feruitutem ceffderit ^7, nonjtamen legatum eius refufci-
n de vt

tibi certam rem legauero, et rogauero te, vt eam Titio re-
ftitueres: deinde eandem rem tibi fideicommifero ?? , nec ro-
gauero te, vt alii eam praeftares: quaeritur, an in tua pote-
Íftate.fit, ex caufa fideicommiffi eligere, vt fideicommitfum
non praeftes? et magis pofteriorem fcripturam teftamenti
placuit fpectari $?. Bs
» XXIX. Pavrvs$'*libro HL Sententiarum. Lrisxem-
TVS,qui in priore parte teftamenti legatum acceperat, et in-
gratus poftea eadem fcriptura / teftatore appellatus eft: com-
mutata voluntate , aCtionem ex teftamento habere non poteft.
— KXXX. Scaxvora libro -XX.—Digeftorums; |. Ar v-
MNAE fuae 9? plura legauerat, quaedam ex his abftulit:
quaedam vt praeftarentur, ab herede fuo petiit ?? ; in qui-
/bus 9* et viginti dari voluit his verbis: Hoc AMPLIVS DO
LEGO DARIQVE VOLO VIGINTI AVRI LIBRAS: et
adiecit, FIDEIQVE TVAE, |ATTI, COMMITTO, VT

)d

!

J £clo ub d (yuRTR

*

INPRIMISSEMPRONIAM SOROREM TVAM PRO T V A ( at t.)

PIETATE ET REGERE ET TVER|UL VELIS: ET SI
PVTAVERIS EAM AD BONAM VITAE CONSVET V-
DINEM REVERSAM, ITA.V-IGägTTI AVRI LIBRAS
EI REDDERE,CVM MORIERIS:?? INTERIM TÁMEN
REDITVS EIVS, ID EST, VSVRAS SEMISSES EI

54

PRAESTES: poftea codicillis ad Maeuium legatarium eas-154^.

dem viginti libras auri transtulit, et fidei eius commifit in
haec verba, VIÓINTI LIBRAS AVRI, QVAS TESTA-
MENTO SEMPRONIAE ALVMNAE MEAE RELIQVI,
EAS DARI VOLO MAEVIO, CAVTIONIBVS INTER-
od | P O-

fumptum. GEB. So Hal. videtur. GEB. 51 Vulg. inferit: teffamen-
io. BR. . 52 Vulg. confmrmauit, abeft. Bm. 53 Hal. manwumiferit. Vi-
detur 7à mamwmiferat ex antecedenti: Zzfferat, ortum. BR. 54 Vulg.
ademptione. BR. 55 Hal. et Vulg. Siferuns. BR. 56 Ap. Hal. ei, abett.
GEB. . 57 HaLl imnciderit. Vulg. veciderit. BR. — $8 'Hal. et Vulg. PAV-
LVS.&R. .59 Flor. eft: fideicommiffero. G x.B.
BR. 61 Hal. Idem. GER. 62 Hal.et Vulg. inferunt: Semproniae. BR.
63 Taur.petít. GER. — 64 In nonnullis abeít: et, ^ 65 HlaJ. praefigit: vt. GEE.

66

60 Hal, et Vulg. feruari.

! Mi TEE

zc
fg

Qu
TT
n
dity
&
« Y
n

.

DIGESTORVM LIB. XXXIV. TIT. IV. 641

| ,, POSITIS, VT EX EA SVMMA EIDEM SEMPRONIAE, | cunda filia ?*, ex verbis teftamenti confequi poffint; vt folae
(awxest, QV AMDIV|ADVIXERITÓ5, PRAESTET MENSTRYOS

3 ! » habeant ea, quae nominatim nulli relicta funt in dinfiones .5 —
", DENARIOS QVINQVE, ET VESTIARII NOMINE DE- | quae nouiffima 97 aapatre fatta eft? — Refpondit, non a ; /"-
NARIOS CENTENOS VICENOS QVINOS, IDQVE FI-|tota voluntate receffifle ?3 videri, (fed ?^ his tantum res
" DEI VESTRAE COMMITTO:CERTA SVM AVTEM TE, | bus, quas reformaffet. — $- 4— Cum pott apertas tabulas ie-

MaAEVIS|PRO TVA PIETATE PETITVRVM AB H E- | ftamenti Pri(cillianus ?? vixerit, de cuius legato, portioner-
REDE TVO, VT VOLVNTAS MEA IN PERSONA ** | que ?? hereditatis, mater epiftula ita cauerat, QvONIAM
ALVMNAE MEAE DVRET. Quaefitum eft, an Maeuius | coaNov1z PRISCILLIANVM FILIVM MEVM IN EX-
» legatarius cogendus fit poft mortem. fuam viginti libras auri | rR EMIS ESS E,IVSTISSIMV M ET PIISSIMVM DVXI,
L aldius Semproniae reftituere , ficut rogatus fuerat;Attius heres *?,Re-| PORTIONEM EIVS HEREDITATIS, QVAM EI TE-
LP fBQäldï; , fecundum ea quae proponerentur, viginti quidem | sTAMENTO DEDER AM,LEGAREMARIANO FRATRE
I2« aeg.ao. BUTI hbra;sgäggïcvogendum praeftares fed alia, quaeab eo alu- | w«k&o, &r IANVARIO aMd-R-ET-0- ME O ; AEQVIS POR- - :
;?«'fw-f- mnae relictà; funt 99 , deberi et-e Maeuio, et ab heredeeius, | rxoN1Bvs. Er S$IQVID EI AMPLIVS LEGAVERAM, . O h
uuAeret, donec,viuit,alumna. $. tz. 'Titia teftamento Seiam libertam, | v ?? s QVID EI HVMANITVS CON|ITIGERIT, Dbo /. ^^ ,
eandemque collaCtàneam ex parte duodecima heredem infti- | zgGo, nARIQVE EIS VOLO: poftea ex eadem infirmi-
JÜd, "r Ka tUerat: Pamphilo liberto fuo praedia per fideicommiffüm de- tate Prifcillianus deceffit. Quaefitum eft, an legatum quoque i e*
-«Uns dit, in quibus et GUyxTaciV, 9? praediorum, quae appellaba- | eius ad Tanuarium et Marianum ex caufa fideicommiffi perti-- a
tur circa Colonem ??: eidem ** liberto "? poftea per epiftu- | nedt ? Refpondit, poffe videri, fi deceffiffet ex ea infirmita- | ^*-
! *JW? lan.l alizz»':s eti:f*m res donauit, in quibus 7? de Seia et Pamphi- | te, omnimodo ?? et legatum ad eos, de quibus quaereretur,
lo ita eft locüta Titia *^: Lloie *? uAxpovóuoic ov x;xlpsiv* | transtuliffe. . | fs !
BovAonsu [BéBwux éivoi v ÜmoTsTUyuévx, box iQQ9aex eig TO XXXIL Ipgw libo XIV.-Digeftorum- Firro ex

AE ." M [2*] r 3 ? " 76 !K '——ï--l. .'t l4 à e 99 o-' " : : 1 : ; E e€q À : .
[ J'arece, 8vopa ToU lloa,plIAov memobnésca 79. &dy Euin * cVvrpoQoc uov | parte heredi ?? inftituto duos fundos cum mancipiis -et in-

: xAnoovóuoc wj yévyrou, 6E 8 yéypoQx würnw mépovc, BoUAoww | ftrumento omni legauit: idem vxori plura legata, et feruos
; curj doJ3wu vjv 7* góywrgciy Tjv ép) *9 KoAwvqy;*?. | Stichum et, Damam legauit: fed cum in altero ex fundis filio
. Quaefitum eft, cum Seia liberta, omiffa parte hereditatis ei | praelegatis cognouiffet vilicum *?? non effe, Stichum mifit,
: teftamento adícripta, ex codicillis fideicommiffum, ' id eft, | et tam rei rufticae, quam rationibus fundi praefecit. Quae-

AU us ?M.Ezv'&nmo'jyj circa Colonen 9? eligat, an fi Pamphilus ex caufa | fitum eft, Stichus vtrum ad vxorem, an ad filium perüneret? .5
fideicommiffi eadem praedia vindicet, doli mali exceptione fum- | Refpondit, cum memor erat eorum quae teftamento cauiffetz ) ^*«
. nl «By.. moueri debeat? ;Refpondit ?*, translatum videri fideicommií- | Stichum his praediis, jin quae translatus eft, aCtorem cede- ; J as

L. —— fum praediorum,/ id eft ,/&Uyuryci7;jquae eft circa Colonen, in | re: nec vxorem poffe Stichum ex fideicommiffi caufa petere.
; E. Seiam libertam. Ab ?? heredibus petierat, vt fi in | $. I. Matri füae heredi ex parte inftitutae quattuor praedia le-
: : ^ rouincia deceffiffet, fexaginta Lucio T1t.10 dareptur, vtlis gauit, et fidei cïu.ls.cammdlt, vt ex his duo fgcgï'o refitue- , g )
: [f ey'e, €orpus eius curaret ** impatriawWf reportari, et adiecerat haec | ret: deinde codicillis focero ademit fideicommiffum. Quaes L* 7/
. £w. verbà, CYI CONCEDI VOLO, SI QVID EX EA PECV- | fitum eft, an nihilo minus ex praelegatione ad matrem perti- ——

; . * -a l. . « * jd. 24 * : : : N ^ , A ,
! . NIA SVPERERIT: eadem die codicillos ad heredes füos ita | neret *?| Refpondi ?, nihil proponi, cur ad matrem perti- pJeco« PV
: fcripferat, PETO A voB1s **, vT SIVE IN PROVIN- nerent. $. 2. Seia teftamento fuo legauit ? auri pondo jquifi-
: CIA, SIVE IN VIA ALIQVID MIHI HVMANITVS AC-| que£ Titius accufauit * eam, quod patrem fuum mandaffet

a

CIDERIT, CORPVS MEVM CVRETIS ET IN CAMPA- | interficiendum: Seia poft inftitutam accufationem codicillog
: NIA "',ET IN MONVMENTVM FILIORVM MEO- | confecit, nec ademit "T'itio priuigno legatum , et ante finem
Ed RVM REPORTARE ^"5.. Quaefitum eft, an id, quod | accufationis deceffit: a&ta cauía, prónuntiatum eft, pstrem
?' fuperfuerit ex fexaginta, a 5* Lucio Titio tacite ademerit? | Titii fcelere Seiae non interceptum 5. — Quaero, cum codicil- |
í P .Refpondit, ademptum videri. $. 3. Quifilias ex difparibus | lis legatum, quod ? ote&amento Titio dederat, non ademerit, ^ ,
W m portionibus teftamento heredeSiinftituerat , paene omnium bo- | an ab heredibus Seiae Titio debeatur? |Refpondit, fecundum ! g 4 :
^ norum fuorum eodem teftamento diuifionem fecit: deinde | ea, quae proponerentur, non deberi. $. 3. Filia , quam in.
E p —mec verba adiecit: [T à& Aomz mdyrx vdvw Vmmpyóvrwv wov, | poteftate habebat, inter cetera legauit peculium: idem pott :
" saE., OHoleg uxi T T7e wAxpovoulac Bpw, &swi pywy vv dvo uov 99 | fa&tum teftamentum pecuniam a debitore filiae exegit, et in
et,,m 7 ". Suyxrépwv, lofuc i ZenoUvóyc, $ Ti &E durd T&piUc5ci| fuam rationem conuertit. Quaero, an filia e, nomine cum P
'T(,,l; *» poftea codicillis longe aliam diuifionem fecit bonorum ?? | heredibus patris agere poffit? LBmgfägggi; , fi probaret/", non ,
L : inter easdem, inter quas et teftamento diuiferat: quaedam | adimendi animo factum, agere polffe, | CoL-4probeteu,
s L5, ,tamen nulli nominatim dedit. Quaefitum eft, an Prima et Se- ! | | : XXXII,
( 66 Vulg. vixerit. BR. 67 Hal.etVulg.perfonam.BmR. 68 Vulg.fuevant. BR. | mwmentwm, pofteriore et, eie&to. — Erat initio in Pand. N OMON VMEN-
p 69 Id eit: latifundium. Etiam Hal. vertit: latifundium. GEB. — '7O Lege: Cole- | TVM, pro IN MONVMENTV M. 86 Hal. reportari.. m Ap. Hal.
" men, vt tota vox Graeca fit. Hal. Colonam. BR. 71 Hal et Vulg. eidemque. | et Vulg. a, aþcü, non immerito. BR. —— 88 Aä Hal..lp.uu, ab;&. GER.
,eas-;ïï" BR. ^72 Hal. inferit: cum. GEB. "73 Hal im ea, loco: im quibus. GEB..— 74 89 Id eft, Religua autem ommia bona exiflentia mibi, fimiliter et bereditaria

Ap.Hal. Titia, abeft. Contius exiftimat, effe legendum: locuta: Titiao?e «A4-

oneva, erunt folum duavum filiarum meavum , fcilicet , Pvimae et Secundae , vel

ii eovópoic. Sed tunc fcribendum : víz;a, Sunt enim, fi vnciales literas adhibeas | gmae ex bis fubfiflet. Hial. haec Graecg ita. vertit : Relz'q'ug aatein !amn-z'a de mea&
" Graeca et Latina eiusdem figurae, et hoc malim. Eft eodem modo in L. 3. $. 7. | fubflantia, quemadmpdum et baereditatis onera , pevtzn:gbunt [olum ad Pvi-
v fupra de Legat. 3. BR. 45 Ap. Hal voi;, abeft. GER. 76 Hal. ve- | mam et Secundam filius meas, aut quae ex bis fn?eæjles erit, GEB. — go Ha-l-.
1 erouutéva. - G E B. Ap. Hal. v?v, abeft. GER. 78 Hal. zsg? 7v Ko- | et Vulg. inferunt: fuormm. BR. 91 Hal filiae. .Re&e quidem, et Taun
" Avv 79 ld eft, Heredibus meis falutem. — Volo firma effe, quae inferius | fcribere debebat: FiliaEx, GEB. 92 Heal. monifüme. GERm. ^. 95 Hal.
H ordinata funt, quaecunque in nomen Pampbili iam aute conflitui. Si Seia col- | veceffum. GEB. 94 Vulg. inferit: a5. BR. .95 Hal Prifcanus, Et -
lattanea 1nea beres non fiet ex pavte, ex qua eam fcripfi, volo ei dari fynclefin, | ita-quoque in fequentibus. GE B. 96 Hal. de cnius legata portione baeredi-
( quae efl circa Colonem. — Hal.ita vertit: Haeredibus seis S. Volo vt fubieda | tatis. GEB. — 9T Hal.et id, loco: «t. GEB. 98 Vulg. ommino. BR. |
V omnia vata fint, quaecumque ante im Pampbili nomem contuliffe vifa fum. — Si | Gothofr. in nota: ex parte h;fgde. Hal Etiam Vulg. BR.— 100 Hal. mllzcwg.
lg . SSeia colla&tanea baeres ex parte, qua eam fcripfi, nom erit: volo ei davi latifun- | Et 'Taur. fcribere debebat: szecz:m. GEB, I Lego cum .Hal; et Vulg-.- perti-
hd. diuwm. circa Colonam, G EB. 80 Hal. Celonam. GEB. 81 Hal. refpondi. GE B. | merent. BR. 2 Hal. vefpond?t. GEB. 3 Hal. et Vulg. inferunt: 7:3!!93 B Re
AV 2 82, Hal.. Colonam. Seia liberta ab baeredibus. GER. 83.Hal. inferit: et, | 4 Tfiur. accufaBit. GEB. Hal. etVul»g. -acz:ujlfïmt. B.Rï" &U .Gothpfn in notat
u et paulo poft babet: reportaret , locp: ïePOïtmfi..(.ïEB. : 84 Taur.. bQBIS. Al. interemptum. Ita Hal, et Vulg. BR. — 6 Hal inferit: í&. GER 95 Hal,
)h G E B. 85 Hal et Vulg. Campaniam; probabilius : et m Campania. in me- ! |

p

- omnino efi, Contius putat perperam deeffe.

642 DIGESTORVM LIB.
XXXII. VENVL-EI'VS libro X. Aétienum. D r-

TRAHERE legatis, vel adicere, fi nihil praeter nuniératam
pecuniam legatum fit, promptum eft: cum vero res corpo-
rales interuenient 9 : et fcriptura difficilior fït,.et ? (.)bfcuqa
portio. $. 1. Cum libertas adimitur, legata feruis relicta ni-
hil attinet adimi. .-

| SDIT—— V.
/Z»ï/ïït/:ææa, DE REBVS DVBIIS.
: PaAPINLIAXY s libro VEE-Refponferum.

AvxpvM Maeuianum aut Seianum Titio legagerat: cum v-
F niuerfa poffeffio plurium praediorumxfuä'appällatione fün-
di Maeuiani rationibus demonítraretur,trefpondi, non videri ce-
tera praedidjlegato voluiffe defunctum cedere, fi fundi Seia-
ni pretium a fundi Maeuiani pretio ^ non magna pecunia di-
Íüngueretur. — Z« E o M
$. JE IpEMJl tefponfor Crvrsvs ciuita-
tis ? legatum vel fideicommiffum datum, ciuitati reli&tum vi-
detur. |
II PaAvrvs libro XIV.—Quaeftionem. Iw ambiguo
fermone non vtrumque dicimus , fed id; dumtaxat, quod vo-
lumus , itaque qui aliud dicit quam vult, neque id dicit quod
vox fignificat, quia non vult: neque id, quod vult, quia id
nonloquüitur. ,. | : p .X
^ 'lnEM 3/1ibro XIX. Refponforum. PAvrvs refponditf
id quod condicionis implendae caufa datum ^ eft, fine dubio
et certis, et incertis perfonis dari debere, vt fideicommilfi
etitio poffit competere. —— : /ä
^ IV. Inz«M libto-XIX- Refponforuft. PaAvrvs ré-
fpondit J/cum nomen fideicommiffarii teftamento adfcriptum
non fit? nulli perfonae, neque certae, neque incertae, da-
tum fideicommiffum videri, indubitatum eft.
V. Garvs libro E-Fideicotmmifforam. OvipAM re-
legatus fa&to teftamento poft heredis inftitutionem, et poft
legata quibusdam data, ita fubiecit: ST Qvis EX HEREDI-
BVS CETERISVE ? AMICIS, QVORVM-HH-QX. TES'TA-
MENTO MENTIONEM HABVI, SIVE QVIS ALIVS R E-
STITVTIONEM MIHI IMPETRAVERIT AB IMPE-
RATORE, ET ANTE DECESSERO, QVAM EI GRA-
TIAS AGEREM $: VOLO DARI EI QVI ID EGERIT,;
A CAETERIS HEREDIBVS AVREOS TOT. . Vnusex
his, quos heredes fcripferat, impetrauit ei reftitutionem, et,
antequam id fciret, deceffit: cum de fideicommiffo quaereretur,
an deberetur? confultus Iulianus jrefpondit, deberi: fed et-
iam ^ fi non heres vel legatarius, fÍed alius ex amicis cu-
rauit eum reftitui, et ei fideicommiffum praeftari, $. 1. Si
tibi et poftumo fuo vel alieno hereditatem reftituere quis ro-

e....

iM

gauerit, "af d TUl o »
VI. MAEGrTANVS libro HL.-Fideicommifforum. V E r

ex parte *te, et ex parte*? poftumum heredem inftituiffet,
legatumue fimiliter vel fideicommiffum dediffet :

probavetur. Vulg. probetur. BR. 9 Hal. in-
ferit: ob id. GER.
I Gothofr. in nota: pretio magma pecumia. otom. [. obferu. 3. re-
prehenfus a Rob. 2. rec. (. Hal. etiam in margine habet: alhas deefl megatio.
GE B. 2, Puto hanc vocem: cimitatis ex íequenti: cimitati, effe exortum.
BR. 5 Hal. in margine: Totwm boc caput deofl im Pamd. Flor. quod ita
Ego fentio cum Auguítino 7IJ.
4 Hal daudum. GEB. 5 Hal et Vulg. ceterisque.
7 Hal. et Vulg. fed et fi. BR. 8 Ap.
9 Gothofr. in nota: tergemini.
IY Hal. Serapia.
14 Hal.
15 Íta Taur.

. $8 Hal. znterueniunt. GEB.

Emendat. 1. BR.
BR, 6 Hal. egerim. GER.
Hal. te ut ex parte, proríus abfunt. GE.
Ita Hal. GE E. IO Ap.. Hal. debeatur, abeit. GEB.-
GE . 12, Flor. commiffiffet. GER. 13 Vulg. obligave. BR.
et Vulg. an impofita nece(fitate daudi foli ei diffribuendi, BR.

in poteftate eius, quem teftator obliga

XYXEIV/ TII, W 6V.
VIL. Garvs libro l. -Fideicommifforum. — V TRVM

ita?po&umgüs partem faciat, fi natus fit: an et fi natus non
fit, quaeritur? Ego commodius dici puto, fi quidem. natus
non eft, minime eum partem facere , fed totum ad te perti-
nere, quafi ab initio tibi folido reli&cto: fin autem natus fue-
rit, vtrosque accipere, quantum cuique relictum eft, vt vno
nato, pars tibi dimidia debeatur: duobus natis, tertia tibi de-
beatur: tribus natis, quia trigemini? quoque nafcuntur, quar-
ta debeatur *? : et noftra quidem aetate Serapias ^* Alexan-
drina mulier ad Diuum Hadrianum perducta eft cum quinque
liberis, quos vno fetu enixa eft, fed tamen, quod vltra tres
nafcitur, fere portentófum videtur. $. 1. Cum quidam, plu-
ribus heredibus infüitutis, vnius fidei commififfet *?, vt
cum moreretur, vni ex coheredibus , cui ipfe vellet, reftitue-
ret eam partem hereditatis, quae ad eum perueniífet: verif-
fimum eft, vtile effe fideicommiffum, nec enim in arbitrio
eius, qui rogatus eft, pofitum eft, an omnino velit reftitue-
re, fed cui potius reftituat. Plurimum enim intereft, vtrum
13 cogitat, faciat,
fi velit dare, an poft neceffitatem dandi, folius !^ diftribuen-
di liberum arbitrium concedit *^. $. 2. Quaefitum eft, fi co-

heredes ex difparibus partibus fcripti fint: vtrum partem fü-

am ** in viriles partes reftituere fingulis debeat **, an pro
portionibus hereditariis, ex quibus heredes fcripti fint ***
Et placuit, fi teftator ita reftitui iuffiffet par/em, fi aliquam
pecuniam dediffent *?, fi quidem aequas partes iuffi fuerint
dare, conueniens videri effe, etiam ex fideicommiffo aequas

nia diftribuenda fignificauit ^* teftator, vt videantur ^^ he-
reditariis/portionibus congruere, confentaneum eífe, etiam.
fideicommiffum pro hereditariis partibus eis reftitui debere.
. VIII. Pavrvs libro IE-Sententiarem. S1inter virum
et vxorem donatio facta fuerit, priore defuncto, cui dona-
tum eft, ad eum res redit, qui donauerat, quod fi fimul tam

Jeriphs

| partes eis ?? reftitui oportere: fi vero difpares in ea pecu-

is, cui donatum eft, quam is, qui donauerit: quaeftionis de- -

cidendae gratia, magis placuit valere donationem: eo maxi-
me, quod donator non füperuiuat, qui rem condicere ?*

POfüt. 07;'-';fmw»s
IX.,äfg:RïPH—g NINYSlibro-XXE-Difputatienum Q vx
duos impuberes filios habebat, ei, qui fupremus moritur ?*,
Titium fubftituit: duo impuberes fimul in naue perierunt.
Quaefitum eft, an fubftituto, et cuius hereditas deferatur?
Dixi, fi ?* ordine vita deceffiffent, priori mortuo frater ab
inteftato heres erit, pofteriori fubftitutus: in ea ^^ itamen
hereditate etiam ante defuncti filii habebit hereditatem : in
propofita autem quaeftione, vbi fimul perierunt, quia cum
neutri ?? frater füperftes fuit, quafi vtrique vltimi deceffife

fibi 23 videantur? an veroneutri, quia comparatio pofterio- LIoenewn,
15 q p ]

ris decedentis ex facto prioris mortui fumitur ??? Sed fupe-

rior fententia magis admittenda eft, vt vtrique heres fit: nam

et qui vnicum filium habet, fi fupremum ?? morienti ?^ füb-
fütuit, non videtur inutiliter fubftituiffe: et proximus ad-
gnatus intellegitur etiam, qui folus eff, quique nemimem
: ante-

concedit , vt opinor, vitio typographico , contra difertam fcripturam codicis
Etrufci, vbi eft: comcedat. BR. Etiam Hal. comcedat. GEB. — 16 Hal. partes
fuas. GEX. 17 Hal debesnt. GEB. '; 18 Halet Vulg. fust. BR. — 19
Hal. dediffet. GEB. . 20 Hal ei GEB. 21 Hal fignificaffet. GEB.
22 Gothofr. in nota: vt videatur. Hal. GER. 23 Hal. concedere. G E B.
24 Hal woveretnv, vt iam Goth. notauit. — Blaubl. morietur, quod malim.
BR. ...25 Hal. inferit: ex. GEB. 26 Vide Noodt. 17I. Probab. 10. BR.
2/7 Gotbofr. in nota : qui neuter frater fuperftes. Haloasnd. l1mmo Hal. ha-
bet: vtrum quia neater frater fuperfles fuit. Quid fi legas: quia cum meutrz
fratev. fupevfles fuit am quafi. B R. 28 Ap. Hal. et Vulg. fibi. abeft. B R.
29 Hal. fumatur, quaeritur. G EB. 30 "Taur. fuppremmm. ^ Sed Flor. eít
una p. Vulg. fupremo. & R. 51 Erat in Pand. Flor. bomomorienti. Vide-
tur fcripfille librarius: fupremam; quod corre&urus in: fupremo, vt in ple-
! ris-

NT
)

,'"l
j

t
üi
]u

13

fin
- tio

risqu
| — h
o uj
« H
d. g
W, '
Bol
li.
TE*m v

Qu

]

|
, L/am,

DIGESTORVM LIB. XXXIV. TIT. V. 643

antecedit: et hic vtrique, quia neutri eorum alter fuperftes
fuit, vltimi primiqué obierunt. $. r. Cum ?* bello pater
cum filio periffet, materque filii, quafi poftea mortui, bona
vindicaret, adgnati vero patris, quafi filius ante periffet: Di-
uus Hadrianus credidit, patrem prius mortuum. $. 2. 5i
cum filio füo libertus fimul perierit, inteftati patrono legiti-
ma defertur hereditas, fi non probatur fuperuixiffe patri filius,
hoc ?? enim reuerentia patronatus fuggerente dicimus. $. 3.
Si maritus et vxor fimul perierint, ftipulatio de dote ex capi-
: tulo, sSi IN MATRIMONIO MVLIER DECESSISSET,
— ;.;;,;ïzfgmhabebit locum, fi non probatur illa fuperftes virofuiffe. $. 4.

Si Lucius Titius cum filio pubere, quem folum teftamento:

.L.;'): fcriptum heredem habebat, jyperierite intellegitur]fuüperuixifle

filius patri, et ex teftamento heres fuiffe, et filii hereditas:

fucceü'orääüs eius defertur , nifi contrarium approbetur. Quod
fi impubés cüm patre filius perierit, creditur pater fuperui-
xiffe, nifi et hic contrarium approbetur. |

- X. VLPIANVS libro VE S 1 fuerit

legatum relictum ex cognatis meis qui primus Capitolium.

L'alfz,, aícenderit: fi fimul duo veniffe dicantur, nec apparet ?^ quis
prior venerit, an impedietur legatum ? vel ?? ei, qui mo-

numentuín fecerit, et plures fecerint: vel ei, qui.maximus

natïy[,efc , et duo pares aetate fint: fed et ?* fi legatum Sem-

profiio amico fuerit reli&um, et duo fint aequa caritate con-
junéti, Sed et fi duobus hominibue- ?7 eiusdem nominis fue-

rit legatum, puta Sempronii&, mox Sempronio ademptum fit,

nec appareat, cui ademptum fit: vtrum datio in vtriusque

22 . , perfona infringitur , ajademptio nulla eft ?$ , quaeri poteft.
""'fw**f item fi ex pluribus,feruis eiusdem nominis vni, vel quibus-
L' hb dam libertas reli&a. eft? Et verius fïfc , in his/omnibus etiam
: " Jegata et libertates impediri : ademptionem ?? autem in vtrum-
IDEIDEU valere. $. r. Plane fi ita libertatem iacceperit ancilla,^?,
*J&f;;c: PRIMVM MAREM PEPERERIT, LIBERA ESTO,
£L6 MT^ et haec vno. vtero marem et feminam peperiffet: fi quidem

QUP T - C donum eft, quid ^* prius edidiffet, non debet de ipfius fta-

Mul 5*) tu ambigi, vtrum libera effet ^* , necne: fed nec filiae: nam,
fi poftea edita eft, erit ingenua: fin autem hoc incertum eft,
nec poteft, nec ^? per fuptilitatem iudicialem manifeftari,, in
ambiguis rebus humaniorem fententiam fequi oportet , vt tam

ipfj libertatem confequatur, quam filia eius ingenuitatem,

ll-ffm,fjgng,// quafi iper praefumptionem priore mafculo edito.

UOPTEHT IU XE Ivzrawvs libro XXXVL Digeftome: Qvo-

TIENS libertis vfusfructus legatur, et ei, qui nouiffimus fu-
peruixerit, proprietas: vtile eft legatum , exiftimo enim omni-
bus libertis proprietatem fubihac condicione sx NOovissri-
MVS SVPERVIXERIT dari,. . ; aecsocone , :
XII. IpEw libro E-Digsefterum- QvoT1Ews in actio-
nibus, aut in exceptionibus, ambigua oratio eft **, commo-
diffimum eft, id accipi, quo res, de qua agitur, magis va-
leat, quam pereat. — — : 3 | |
XIII. Ipnxw« libro fingulari-de—Ambiguitatibus — S1
1s, qui ducenta depofuit, ita leget, Sero cvwm DpvcEx-
TIS,QVAE APVD EVM DEPOSVI, TRECENTA LEGO,
fingulae fummae feparatae quidem , certam habent demonftra-
' tionem, coniunCtione vero tali incidunt in ambiguitatem:

(

risque libris eft, v2 fupremuim addidit: mo, ex quo per alium additos bo, il-
le bomo confi&us eft, — Pro fequenti: mom videtur, etiam nunc Florentiae eft :
Qouidetur. BR. 32, Vulg. inferit: Zu. BR. 33 Hal. et Vulg. baec. BR.
24 Hal. appareat. 45 Hal. inferit: fi. GEB. 36 Hal ast, loco: fed
et. GEB. 37 Hal aut fi duobus eiusdem mominis. 38 Hal. zufringa-
tur , an ademptio mulla fit. 39 Gothofr. in nota: /Al. ademptione, et ita
Donellus hic legit. Tu vide Bynkersh, 74. Obferz. 25. In MSS. nihil eft prae-
fidii. In Pal. III. deerat praepofitio dudum fuppleta. Pal. IV. ademptionem au-
tem vtrimque valere, — Alii fex codices vt Flor. BR. Pal. T. II. V. Var. Barb.
Otob. quibus adde Bynkersh. Vt Donellus legit, ita dudum Hal, Ggg. — 4o

! fiffe: id accidit, quia fignificatio fumitur ex vniuerfo, inquo fi 7«

.RES ?? gsTo: non fatis voluntatem fuam declarauit, fi

|

fed dicendum eft, non trecenta, fed quingenta deberi, quia
duae fümmae iunguntur. — $. r. Si quis leget, FV NDVM :
SkIANVM HERES MEVS,ÁTTIO CVM;DrowE Mag- ; : |
Vij SERVO DATO: dubitatur quidem, ^* Dioni quoque /4 ^ , |
fundus legatus fit, an Dio cum fundo legatus fit. Sed ma-
gis dicendum eft, non folum fundum, fed etiam feruum Dio-

. nem effe legatum: maxime fi nulla$ iuftas caufas habuit Dio-

ni legandi, $. 2. Cum ita ftipulationem concipimus, sr Ho-

MINEM AVT FVNDVÁ NON DEDERIS, CENTVM DA-

RI ^* sprowpES? vtrumque eft faciendum, ne ftipulatio — —
committatur: id eft, fiue alterum, fiue neutrum factum fit, ^;2 /Loume ,
tenebit ftipulatio. Idemque eft euidenter, cum propofitis fpe- — us

| cialiter pluribus rebus, quas fieri volumus, ita ftipulamur, sx

QVID EORVM FACTVM NON ERIT? veluti, STr-
cHvM, ET DAMAM, ET HEROTEM 7* srsTi? Ssr
QVIS EORVM NON STETERIT 48, Q,ECEM. DARI? ne-
ceffe eft enim omnes effe fiftendos ^?, vt ftipulationi fatis-
fiat. Vel, vt propius accedamus, fingamus ita ftipulatio-
nem factam, sr SrrcuvM, gT DAMAM, ET Henos
TEM NON SISTERIS ", DECEM DARI? neque enim du-
bitabitnus ?*, quin aeque omnes fifti oporteat. $. 3. Vtrum
ita concipias ftipulationem, sr ILLVD, AVT ILLVD,FA- i 606
CTVM NON ERIT, an hoc modo, S1 QV1D EORVM F A- '
CTVM NON ERIT, QVAE VT FIERENT, COMPRE-
HENSA svN'T, hoc intereft, quod quamuis altero facto ve-
rum fit, hoc aut illud ere faCtum feffe, non ideo tamen ve- —
rum erit, hoc aut illud fa&curm]non effe: nam fimul ea poffunt.
effe vera, quamuis inter fe contraria furit *^: quia cum figni-
ficatio non ex vniuerfo, fed ex aliquo fumitur, fi veri ?* ali-
quid inde fit, veram efficit totam orationem, ficut e contra-

| rlo duae orationes pugnantia continentes fimul falfae funt:

veluti ST Qv1Y LIBERORVM PARTIM PVBERES, PAR-
TIM IMPVBERES DECESSERINT: nam et hoc falfum
erit, omnes impuberes deceffiffe: et illud, omnes puberes decef-

aliquid falfum eft, totam orationem falfam efficit. Animaduer-
tendum igitüréft, quid fit de quo quaeritur. Nam cum ita con-
cipio, SI ILLVD AVT KELYD 545 NON FVERIT??:quaeri
debet, an aliquid fa&tum non fit? illius effectus hic eft, vt neu-
trum fiat: huius autem, vt vtrumque fiat : nec in illo prodeft,
aliquid non feciíffe, fi aliquid factum fit: neque in hoc aliquid
feciffe , fi aliquid fa&tum non fit. $4« Proindefi quisita?9 in- —— |
terroget, EORVM QVID, QVAE OBIICIVNTV Rä*:ggg, 1 onnimiiiólonn ]

F.7/5 72

rFECISTI? ill neget: hocexprimat ?7, eorum quid, quae sss
obiciuntur, non feci: id eft, nihil horum feci.// $. 5. Si du

$5' N

quis autem plura in ftipulatum deducat, quorum vnum fieri m "
velit, ita comprehendere debet: zL LvD AVT ILLVD FIE- ii iE
RI SPONDES? SI NIHIL EORVM FACTVM ERIT, imeumias ;
TANTVM DABIS? 46 ltem fi paterfamilias in teftamen- Z. £. nchid horuam ]
to ita fcripferit, sT QvIS MIHI FILIVS AVT FILIA " ^"/ t ol |
|(GENITVR?, HERES MIHI ESTO: SI MIHI/Fr "/^ nec ex J
LIVS AVT]|PILIA HERES NON ERIT, SGEYE HMRe "0T 007 TU

Áí * 4 4 *
geeba l«X fec .fïl. '

non aliter extraneum heredem effe volet, quam fi neque fi- -
lius neque filia beres fit: hoc enim modo concipi oportet,

Flor. eft transpofitums amcilla atceperit. BR. — 41 Hal quod.GEB. 42 Hal.
fit. GEB. |. 43 Ap. Hal. et Vulg. vec, abeft. Bn. 44 Bafil, ZuqQigdAAeras
Qeésu. BR. 45 Vulg. inferit: am. BR. 46 Hal. dare. GEB. — 47 Flor.
afpiratio eft delera , vnde Hal. et Vulg. £rotem. BR. — 48 Hal fiiterit. GEB.
49 Hal. fiflere, loco : effe fiflendos. GEB. 50 Scribo cum Kal fliteris.
B R. 51 Taur. dubitaVimus. GEB. Hal et Vulg. dubitamaus. GEB. — 52
Vulg. fint. BR. — 53 Hal. verum. GEB. . 54 Kal inferit: fathum. GEB.
55 Hal erit.GEB. 56 Ap.Halite, abeft. GE z. — 57 Malo cum Hal. et
Vulg. exprimit. BR. 58 Gothofr. in nota: Antigue dixit genitur. glgne-
tur. Lal Vide A. Augaftin, 44 Emeud. 2, 38« 59 Ap. Klal. beres, ab-
'-pdddd —

'/7(/(-03-1"'1 "

,; 3
/

UTV w
Z pDAp,,
/ ,f

iten L'*'«'i—',f//
]

644

SI MIHI NEQVE FILIVS NEQVE FILIA $? HERES
x R1T: poteft autem interdum fuperior fcriptura effe neceffa-
ria, fl quis, cum filium)et filiam habeat, vtrumque heredem
inftituere velit: fed, fiue alter heres futurus fit, extraneum

mifcere $7: fiue neuter 9*, extraneum fubftituere: fed pro-

cliuior eft fententia teftatoris fic effe interpretanda 9?, vt, fi-
ue filius fiue filia nati ei fuerint, extraneus non admittatur,
nifi fpecialiter hoc teftator exprefferit ?^. !
ita fcripferit, ILLIS, Qv1i TESTAMENTVM MEVM SI-
GNAVERIXKT, HERES MEVS DECEM DATO: "Trebatius
vtile legatum éffe putat: quod ;Pomponius verius effe exifti-

mat, quia ipfum teftamentum confirmatur teftibus adhibitis : .

quod verum efíe exiftimo. !
XV. InEM libro IL-Regularrm. OvatknpadM funt,

in quibus res dubia eft, fed ex poftfatto retroducitur, et apparet
quid actum eft $?. Vt ecce fi res legata fuerit, et deliberante

st pre'a Hf legatario eam rem heres alii tradiderit: nam fi quidem volue-

| *C9U T&^£ /

"

A. €t,

rit legatarius habere legatum, traditio nulla eftz fi vero re-
pudiauerit, valet. Tantundem eft, etfi pecuniam hereditariam
legatam crediderit heres: nam fi quidem non repudiauerit le-
gatarius, alienam pecuniam credidit: fi vero repudiauerit,
Íuam pecuniam credidiffe videtur. Quid ergo, fi confumpta
fuerit pecunia? vtique idem erit ex euentu dicendum.

XVI. Ipnx libro HE-Regularàams Qvopnp de pariter

smortuis tractamus, et in aliis agitatum eft: vt ecce, fi mater
ftipulata eft ** dotem a marito, mortua filia in matrimonio,
fibireddi, etfimul cum filia perit *?*: an ad heredem 99 ma-
tris aCtio ex ftipulatu competeref? et Diuus Pius refcripfit,
non eífe commiffam ftipulationem : quia mater filiae non fu-
peruixit, &—r. Item quaeritur, fi extraneus, qui dotem fti-
pulatus eft, fimul cum marito decefferit, vel cum ea, pro-
pter quam ftipulatus effet: an ad heredem fuum actionem
transmittat ? / !

XVII. PaAvrvs libro XIL.-ad-Plauttam; Ipkw eft, fi

dos vxori praelegata fit, et fimul cum marito perierit.

Vfaec. XVIIT. MARc1ANYvS libro HE-Regselarem. S&p et
in illo quaeritur, f pariter pupillus, et qui ei fubftitutus erat
frater necetfarius, decefferit : an 9? frater fratri exfiftat heres,
an contra? vel, fi duo inuicem neceflarii fubftituti funt, et
vna perierint: an heredes exftitiffe videantur, vel alter alteri,
hoc eft *9,*& ihuicem hereditatem rogati fuerint reftituere?
In quibus cafibus fi pariter decefferint, necappareat quis an-
te fpiritum &mifit **, non videtur -aMeer alteri. fuperuixiffe.
$—1. Sed et circalegem Falcidiam, fi dominus cum feruis fi-
ul vitajfunctus fit, ferui,|quafi in bonis eius mortis tem-

pore fucrint, nom-computantur.

XIX. VrnPrANvSslibro-XXV.-ad-Sabinrum. Sr cogna-
tis legatum fit, et hi cognati quidem effe defierunt "^, in ci-
uitate autem maneant: dicendum, deberi legatum: cognati
enim teftamenti facti tempore fuernt. Certe fi quis tefta-
menti facti tempore cognatus nón fujt, mortis ? tempore fa-
€tus eft per adrogationem: facilius legatum confequitur.

eft. GEBR. 60 Kal. ztec filins nec filia. 61 Vulg. zmmüftere. BR. — 62
Hal. neutri. GERB. 63 Gothofr. in nota: procliuius eft, fententiam tefta-
toris fic effe interpretandam. Flal a vt Hal. etiam fcripti codices. Quid fi
7à éffe, fublato , fic diftinguamus: Sed proclinior ejff feuteutia teflatovis; fic
jntevpretauda. BR. — Quid fi: fj in fic latere credas, et legas: fed procliuior
eft feutentia teflatoris , fi fic effet intevpretanda. Haloandro praeiuere fcripti
Pal. I.II. IiI. Bynkersh. At Otob. habet Florentinam. GEB. — | 64 Hal. baec
teflator expreffit. GEB. 65 Halfit. GEs, — 66 Hal. effet. GEB. 67
Hal. peráffet. 68 Hal. an et baeredibus. Elorentina et mihi vitiofa videtur,
fed non placet remedium tam violengum. BR. — Neque tamen lenius habuit in
promptu. Quid fi dicas? fcriptum fuiffe primitus: am et beredE, ita vt illud;
éet degenerauerit in aT' et mox in; 4d, vox autem; berede pros beredi , eo

DIGESTORVM LIB. XXXIV. TIT. V.

legaffet.
XX. Pavrvs libro XIL.-

quis cognationi leget, idem eft, atque fi cognatis

tus temporibus Diui Marci permifffit collegiid legare 7*, nul- !

la dubitatio eft, quod ?5, fi corpori, cui licet coire, legyatüm
fit, debeatur: cui autem non licet, fi legetur, non valebit,
nifi fingulis legetur: hi enim, non quafi collegium, fed qua-
fi certi homines, admittentur ad legatum. /

XXI. Ip£gw libro XIV-—«d-Plautium. V prz eft verbo-

rum ambiguitas, valet, quod a&.ifö eft: veluti cum Stichum

ftipuler, et fint plures Stichi: vel hominem: vel ** CartKíagi--

ni, cum fint duae Cartfagines: femper in dubiis id agendum
eft, vt quam tutiffimo loco;res fi&bona fide contratta: nifi
cum aperte contra leges fcriptum eft. — L/ oeut,
aabeo, XXII. LA 2649.;4,;;;-5 vs ** ]ibroV.-exCaffio, Cvw pu-
bere filio mater riàufragio *? periit: cum explorari non. pof-
fit, Vter, prior 39 exftin&us fit, humanius eft credere, fili-
um diutius vixiífe. ! !
XXIIL. Garvs libro Vz-ad-legem-Iuliam—et-Papiam;
Si mulier cum filio impubere naufragio periit, priorem fi-
lium necatum effe intellegitur. :

diaet X xX1V. ManmcELLYs libro-XL Diseftetum, Cvv

| in teftamento ambigue, aut etiam perperam fcriptum eft: be-

nigne interpretari, et fecundum id quod credibile eft cogita-
tum,. credendum eft,

.XXV. Cxrsvs libro XXH-Digeftorem- QvgM -

REDI MEO DIXERO,VELLE ME LIBERVM ÉSSE,LI-

BER ESTO: CVi ,|VT, DARE DAMNAS SIT HERES
MEVS, DIXERO, EI HERES MEVS DARE DAMNAS

ESTO: teftatoris voluntas, fi quibusdam argumentis appa-
rebit de quo dixit, adimplenda eft,

XXVI. Ipx M« libro XXVE-PBi r "CvM quae-
ritur in ftipulatione, quid aCti ?* fit, ambiguitas contra fti-
pulatorem eft. — —

XXVII. MopnEsTINVvslibro T.-Regulatum. Sr quis
de pluribus vnum manumitti voluerit, nec appareat de quo
manumittendo teftator fenfit 9? ;
33 competit libertas, .

XXVIII. IAïOLE Nvs 9^ lib-o II ex-Poftertoribus-
-Labeonis. Qv habebat Flaccum fullonem, et Philonicum

piftorem, vxori Flaccum piftorem legauerat: quyfs' eorum

et num vterque deberetur ?9? Placuit primo eüm legatum.

effe, quem teftator legare fenfiffet: quod fi non appareret,
primum infpiciendum elfe , adinomina feruorum^deminus nota
habuiffet: quod fi ?* habuiffet, eum deberi qui nominatus
effet, tametli in artificio erratum effef: fin autem ignoka no-
mina feruorum effent, piftorem legatum videri, perinde ac
fi 55 nomen ei adiettum non effet. — |

AXIX. ScAEVOLA libro j BÉ«

RES teftamento manumiferat, in 'quibus Sabinam et Cypro-

t ^ P B : -
igeniam , cum quisque eorum ad tri$efimum annum aetatis

perueniflent ??: et, cum liber quisque eorum effet, certam

fum-

facilius literam 14 a fequenti voce attraxerit, quod et illud: d idem flagitare
videatur. GEB.. — 69 Ap. Hal. az, abeft. GER. 7O Àp. Hal. boc eff,
abfunt. GERB. 71 Hal. et Vulg. emiferit. GEB. 72, Hal.et Vulg. defie-
vint. BR. — 773 Hal. hic inferit: astem. GER. 74 Hallegari. GE B. — 78
Hal et Vulg. quim. nR. —— 76 Vulg. acum. BR. 77 Ap..Hal. et Vulg.
vel, abeft. 5 n. 78 Hal. LADEO. GEs. 79 Gothofr. in nota: "aus
fragio, qui Florentinam hic videtur habuiffe in textu, quae eft: nonuplragio,
GEBR.. 80 Hal prius. GEB. 81 Vulg. a&um. BR. :

fenferit. BR. ^ 83 Hal. et Vulg. fideiconmmiffavia. B R. 84 Hal ect Vulg.

LABEO. Bz. $85 Vulg. quis. E. — 86 Hal. debebitur. GE*. — 87 Hal.
et Vulg. inferunt; wota. B R. $8 Ap.Hal. fí, abefl. GER. $9 Hal et

*

V ulg.

J 2dK- 0.

nulli eorum fideicommiffarca)

Jlra.

82 Hal et Vulg. —

ET

Y
tbe

n
ker:

h

DIGESTORVM LIB. XXXIV. TIT. V. VL VIL VIIL IX. us

fümmam dari voluerat 90, et coniun&ta fcriptura ita cauerat: | quid , fi fübftitutum habeat huiusmodi m&ltutlo ? jRefpondit ^
SABINAE ET CY PROIENIAE DARI VOLO ?*, cvwM |?, pars hereditatis, de qua me confuluifti, ad fubihtutum |
AD STATVTAM AETATEM PERVENERINT, SIN- |/pertin&t: nam Senatus cum poenas ? legis Corneliae conftie ( 294 ne« ,
GVLIS DECEM, ET HOC AMPLIVS ALIMEN TORVM [tueret aduerfüs eum, qui fibi hereditatem vel legatum fcri-
NOMINE IN ANNOS SINGVLOS, QVOAD VIVENT, | pfiffet, eodem modo 1mprobafï'e videtur, quo improbatae funt
SINGVLIS DECEM, JQuaefitum eft, vtrum omnibus ma- | illae, QV EX PARTE ME TITIVJ üzsksebd AAE
numiífis alimenta debeantur, an vero Sabinae et Cyprofe- | Prv w xw TABVLIS SVIS RECITAV Hui*. $9 E

Z.l& niae folis? ,Refpondit ??, fecundum ea quae proponerentur, PARTE HERES ESTO: Vt perinde haberentur, ac fi infer-
videri omnibus ahmenta Iegata. tae teftamento non failfent.

IWi, * ; CIUTEE. VE !gfm&H ( ; äfhbrom.ge&æ&m. Qvag L 414
t(af-.f:qj?a)i/[-,?,. LDE Hü QV& POENAE CAVSA RE- d. teitamen , heque intellegerentur, quid fi- ,2 7542 ,

nificarent, ea perinde fi d i -eli-
LINOVVNTVR.' 5 p de füunt ^, ac fi fcripta non effent: reli

k : ; : 3 qua autem per feipfa valent.
| ArnRricaAxvs libro -Quaeítionum. — — | Zhez. HIl. MaRcrANYs libro XL-—Inífitutonum, Sr in
FILIOF AMILIAS ? velferuo herede inftituto, etiam ? metallum amnato quid extra caufam alimentorum relictum E
: À fÍ[iinpatris dominiue poenam illicite vel probrofe ^ datum fuerit: pro non jfcriptoieft, nec ad fifcum pertinet: nam poe-.;— a /cehoset
||^x,. eft, nullius momenti levatum effejrefpondit: non enim id | Dà€ feruus eft, non Caefaris, et ita Didus Pius refcripfit. &-c — "

folum , quod in heredes ?, fed omne, quod in Culusque lu- | Sed etfi poft te&amentum faCctum heres inftitutus|vel legata-| .
crum ahqmd $ ex vltima voluntate fentientis, talem " poe- | riusin metallum datu$ 5 fit, ad fiftum non pertinet. .$.-2- -
nam in teftamento fcriptum fit, nullius momenti habendum. Item, fi feruo alieno quid legatum fuerit, et poftea a tefta-
: —— Vhect. IL. MARCIANVS libro VL—W Doguwawltote rede:nptus fit, legatum exftinguitur. Nam quae in eam
'à condicione voluntas teftatoris feparat: etan ? poena, an caufam peruenerunt a qua incipere non poterant ^, pro non
condicio, an ? translatio fit, ex voluntate defun&i apparet, feriptis habentur.

; 1dque D1u1 *? Seuerus et Antonmus refcripferunt, - Al IV. Vneiawvs libro tertio *decimo-*-ad legem Tu-
P. us j 2 ha-m—-et—P&ptam— S1 eo tempore, quo alicui legatum adícri-
- Goc cqRHMPeVIER.: i 4 bebatur, in rebus humanis non erat, pro non fcripto hoc ha-
derunt nge felales E.)E REGVLA CATO NIANA;] bebitur.*. .$.—£- Sed et fi in hoftium poteftate erat, quo 9 -
à M asss Cs a d teftamentum fiebat, neque ab hoftibus. rediit, pro non fcri-
. Ri ! | ptoerit. Et ita Iuhanus fcribit.
s ATONIANA regula fic definit: quod fi teftamenti facti | V. Pavrvs ? libro XH—-Qme-&mm Qvopn quis
' tempore deceififlet teftator, inutile foret: id legatum, fibi adfcrlpfemt fi alii reftituere a teftatore iuffus eft, cum :
À | , quandocumque deceüeut non Valere. QUae definitio in qui- |4onere hdexcommdïw *? id apud heredem remanet, quamuis — RCR
** busdam falfa eft. .. S — qud enim , fi quis ita legauerit, sr | pro non fcripto effet * ", Idem efc et in tefïamento militis.
ST KALENDAS MORTVVS FVERO, Tl1r10 DATO?| — :
LA Caudla anuL, Qvljgggl;? nam hoc modo , fi ftatim mortuus fuerit, non | : TIT IX. L "ej/?h/fnwao neg3 metrijsllo V |
À ei íe datum legatum, verius eft quam inutiliter datum. 51-.-2-.-. | ; m perfes 'ceuu*,; : ,; «t offa
Item, &i tibi legatus . eft fundus -qui-fcmbendy, teftamenti tem- | . E) E HIS QVAE VT INDIGNIS Aïv F E- EW
j pore tuus eft: fi éüm, viuo teftatore alienaueris, legatum ti- : JVlaecti 0 RYNTVR.] Cue m
) fcftmefäääbl debetur: quod non deberetur, fi;tefta WLB:atlm decefüffet 3 MA äg; 4 ä ys libro m&mnw
jf : IIL. PAvrvs ubroW sEmetfü Bof - k | : : Dor u
r : .leg,fmeut SI FILIA WEX TiTIO NVPTA ERIT: füffi- b rvi Seuerus et Antoninus referipferunt, quafi indignum
cere vifum eft, fi mortis tempore nupta inueniatur, licet te—" 17 carere legato feu fideicommiflo libertum, quae ei ^ te- — , : ,
5* | ; : 4famenü facti tempore fueritimpubes. . . - - B;amento patrom relictajerant/^, cum patronum fuum poft £./ 72«
1 | ; : — TII. PAPINIANVS libro W C ATO- mortem eius &uzlüJllïxcltae mercis, negotiatorem detulerat, LA edan, ..
: J NIANA regula non pertinet ad hereditates, neque ad ea le- | quamuis et ? praemium meruit u L IHRS,

- gata, quorum dies non mortis tempore, fed poft adltam ce- II. Inzw libro Xl..ïu&ætuaonum,—Avr ERTVR here-

diherdem. : " ditas ex affe, et ad fifcum pertinet, fi emancipatus filius con-

)
f IV. VLPIANVS 11bro—Xf-a-d-Sabm-u-mr PraAcrr,|tratabulas bonorum poffeffionem patris vt praeteritus petie-
3 fn : Catonis regulam ad condicionales inftitutiones non pertinere, rit, et ex fübftitutione impuberis adierit hereditatem. ^$.—1.—
At s V. IpnEM libro XXIL.ad-Sabinam- RExGvrA C atos Item , li quis contra mandata duxerit vxorem ex ea prouincia,
D tiana ad nouas leges non pertinet.. —— in qua officium aliquid ? gerit: quod ei ex teftamento vxoris
p i Fabricn. m /,/m "ia adquifitum eft, Diui Seuerus et Antoninus refcripferunt, re- — '
f ETE "W"""W"ef*)dfmï'?f. 6 ITI. A. | tinere eum non poffe: tamquam fi tutor pupillam contra de-
" p LQE HIlS QVJAFJ PRO NON SCRIPTIS H ABENTVIU cretum ampliffimi ordinis in domum fuam duxiffej. Vtroque
" p 3 ergo cafu, etíi ex affe heres inftitutus adierit hereditatem,
: aaud I VLIANVS libro -EXXVHE-Bigefterum. fifco locus fit: nam quafiindigno ei aufertur hereditas. $. 2.
: S r quis hereditatem vellegatum * adfcripferit, quaeritur, | Per contrarium autem duéta tam ab eo, qui officium in pro-
: js an herechtas vel legatum pro non fcripto habeatur: et | uincia gerebat, quam a tutore illicite: magis eft, vt «dicatur -«
:;* - | capere
fg., Vulg. perueniffet. BR. 90 Hal dare voluit GEB. . 91 Ap. Hal. volo , 1 Hal et Vulg. inferunt: fibi. BR. 2. Hal. refpondi. GEB. 3
, abeít. — 92 Hal. refpondi. Hal. poenam. — 4 Haleffe, et infine: valere, loco: valeut. GEB. — 5 Hal.
Z I In Pand. Flor. eít: RELIN,QVNTVP B R. 2, Hal, Filo et- | ct Vulg. damnatus. ER... — 6 Hal. poffunt. GEB. 7 Hal babetur. GERB.
iam familias. G E B. 3 Ap. Hal. etiam, hic abeft. GEBE, 4 Vide Byn- | 8 Gothofr. in nota: Subaudi tempore. Et hanc vocem hoc in loco fupplent
: kersh. de Legato poemae c.4. BR. — 5 Hal baeredis, valde probablllter BR. | Hal. et Vulg. »5k. 9 Hal. IDEM. Vulg. IVLIANV S. B. 10 Hal.
| 6 Hal. et Vulg. aliquod, ER. 7 Ap. Hal. talem , abeft. GER. 8 Ap. | et Vulg. jïdezcommllf B R. 11 Hal. fit. GERI
Hal. an , abeft. GEB. 9 Hal. autloco: a. 1o Hal Diuus. GE B. : "I Halinferit ex.- GEB. — 2 Flor. fa&um fuerant, et inde ita Hal.
| i Vulg. inferit: quis..BR. - etomnes.BR. 3 Vulg.inferit; ibertatis. B R, — 4 Mal meruerit. — 5 Hal.

OMAU | Dddddz et

CWe. a. "

. 646

eapere illam 5 ex teftamento: nec quafi indignam effe repel-
lendam. .$.3. Idem erit, fi quis viui ignorantis bona, vel

partem bonorum alicuius cognati donauerit: nam quafi indi--

no aufertur. :
x IIl. Inxw libro V.-Regulerum.- Iu n1 G N v M,effe Di-

uus Pius illum decreuit, vt-et Marcellus libro dggjg Qïlï.lo
Digeftorum refert, qui manifeftiffime comprobatus eft * id

egille, vt per neglegentiam et culpam füam mulier, a qua.

heres inftitutus erat, moreretur.
IV. VrnPiANvs libro XtV;
Nvs libro as i , .
quafi per falfum adfcriptum accufauit: legatum ei non au-
ferria coherede reliCctum, quem non inquietauit..

V. PAvrvs libro l—de-iure-Fifei. ^ Pos' legatum

acceptum , non tantum ]licebit falfüm arguere teftamentum ,

PAPINIA-

i. 1 [fed et 9 non iure factum/contendere: inofficiofum autem di-

d , s
J ucoen s

. rit: reltituere id fifco debebo.
heres legatario exftitit, vel heredi fcripto: nihil huic nocere:

.X5 Vulg. voluntatesm. BR.

cere non permittitur. $. r. Ille, qui non iure factum con-

tendit, nec optinuit, non repellitur ab eo, quod meruit.

Ergo qui legatum fecutus ?, poftea falfum.dixit, amittere de-
bebit quod confecutus eft. De eo vero, qui legatum accepit, fi

neget iure faCctum elfe teftamentum, Diuus Pius ita refcripfit. |

Cognati/Sophronis licet ab herede inftituto acceperant '? le-
gata, tamen filis eius condicionis fuerit vifus, vt optinere
äereditatem non poffit, et iure inteftati ad eos cognatos per-
tinet **, petere hereditatem ipfo iure poterunt. Prohibendi
autem fint, an non, ex cuiusque '? perfona, condicione,
aetate, cognita caufa a iudice conftitaendum erit. $. 2. Amit-
tereid quod teftamento meruit '?, et eum placuit, qui tu-

tor datus excufauit fe a tutela, fedfi confecutus fuerit, non |

admittitur ^^ ad excufationem. — Diuerfüm puto in eo, qui
legatum tantum meruit, et a matre pupilli tutor petitus,
excufare fe maluit: hic enim nihil contraà-iudicium ** defün-
€i fecit. Sed hoc legatum, quod tutori denegatur, non ad

fifeum transfertur, fed filio relinquitur, cuius vtilitates de-
fertae funt. . $. 3. S1 pater accufauerit teftamentum, vel do-.

minus: denegabitur ei actio etiam eius, |quod/ filio eius vel
feruo legatum eft, fi ad ipfos emolumentum rei peruenturum
eft. Quod fi perfonam illorum *9 fpe&tet, diuerfum dicen-
dum eft. $4 Si feruum fuum rogatus fit manumittere , qvi
legatum meruit, vel etiam ipfi feruo vtrumque datum fit : di-
cendum eít, non debere obeffe feruo factum idominy, fed a
fifco redimendum, vt manumittatur: fijthfhen velit feruum
vendere: quia non poteft cogi, qui iudicium fpreuit *7? de-
functi. -.$.—5- Si filiusfamilias falfum accufauerit teftamen-
tum, videndum eft, an dénegari debeat a&tio patri? et puto,
fi inuito patre accufauit, non effe denegandam patri aCtionem.
$. 6. Sis, cui rogatus fum legatum reftituere, falfum dixe-
$. 7. Qui accufauit falfum,

dicendum eft. -$.—& Similis eft ei, et qui inofficiofüm dicit
T9, $. 9. Aetati eius, qui accufauit, ignofcitur: et maxime
fi tutor vel curator dicere falfuüm *? vel inofficiofum velit: et
ita Imperatores Seuerus et Antoninus refcripferunt. -$.—ro.
His vero ^?, qui teftimonio fuo intentionem accufatoris adiu-

uauerunt, deneganda eft aCtio: idque ?^* Diuus Seuerus de- ,

creuit. S.ii. Sunt qui putant, et reCte, et ei denegandam

et Vulg. aliguod. GER. 6 Ap. Hal. illam. abeft. GER. 7 Hal fit.

GEB. $ Hal. inferit: teflamentum. GER. 9 Hal. et Vulg. confecutus.
E R. 1o Hal acceperunt. G ER. II Hal et Vulg. pertimeat. BR. —— 12

Hal. cetriusque. GER. 13 Vulg. meruerit. BR. — Y4 Hal. admittetur, B R.
I6 Vulg. ad perfonas eorum. B R. 17 Flor.
olim erat: fperait; forte legendum: fpernit. . Sed omnes habent corre&tio-
nem Florentinam. BR. Etiam Hal. et fane nihil Flor. fuit, quam transpo'fi-
tio literarum: re. GEB. 18 Hal. dixit. GER. I9 Vulg. inferit: teffa-

mentun. R. 20 Hal 44044e, loco: veró. GEB. 21 Lial jdem4ne.

it, fi quis vium heredem, -

Vlarc: VI. MARCELLVSlibro XX

] liétum eft: P
Aebecie

DIGESTORVM LIB. XXXIV. TIT. IX.

2?. qui accufatori adfuit, vel ?? fideiuffor pro eo exftiterit.
S-—£2« Quidam et Praefidem indignum putant, qui teftamen-
tum falfum pronuntiauit, fi appellatione intercedente heres
fcriptus optinuit. $—Ex3. Aduocatum fifci, qui intentionem
delatoris exfequitur, in omnibus officii neceflitas fatis excu-
fat. &—e4. Qui principale teftamentum arguit, et a fecun-
dis tabulis repellendus eft: item a codicillis ad teftamentum
fa&tis, licet non confirmatis. Non idem fequendum eft, fi
fecundas tabulas vel codicillos coarguit: quia non vtrumque
hoc cafürmprobaffe videtur. .$-—&5. An libertas ei feruo data :
qui teftimonio:fuo infringere voluerit ^* teftamentum , aufer-
ri debeat, videndum eft. Fideicommiffum vtiqué non eft di-
gnus confequi: et de libertate Diuus Pius iudicauit, effe ea
priuandum. - $. 16. Ei qui tutor datus eft, non prodeft ad
excufationem , quod falfum dixit: fed a legato remouctur.

-S—E. Qui mortis caufa donationem accepit a teftatore, non

eft fimilis in hac caufa legatario. .$.—8. Alia cauía eft eius,
qui propter teftamentum a legatario vel a ftatulibero accipe-
re iuffus eft: hic enim vt indignus repelletur ?5, -—&-19. Et
Falcidiae beneficiurn heredi fcripto auferri debere, Diuus Pius

et Diuus Marcus putauerunt, .$,—26. Omnes, qui vt indigni.

repellentur ^?, fümmouendi fünt a praemio, quod fecündum -

Edictum Diui 'Traiani ?^* datur his, qui fe deferunt.
j REscnr-
PTVM efta Principe, heredem rei, quam amouiffet, quar-
tam non retinere, et ideo fi is qui quadqqi;ägäfita habebat,
vniuería quadringenta legauit ^9, et heres centum fübtraxi(-
fet: trecentorum quartam retinebit, feptuagintaquinque fcili-
cet: et ducenta vigihtiquinque dabit lesatariis: ?? ex cen-
tum, quae fübripuit, legatariis quidem dabit -feptuaginta-
quinque: reliqua, id eft, vlglwtgj( üinque , ad fifcum venient.
. — Vl. MopresTmriNvs libro ifferenti QUv
Titii teftamentum falfum dixit, nec optinuit, heredi eius he-
res exfiftere prohibendus non eft: quia non principaliter in
Titii hereditatem füccedit. ^O ——
- $. &LH,LDEM 3? libro TX.- larum] Iwprcmwjo)he-

rede pronuntiato , adempta hgreditate, confufas a&tiones re--

. ftitui non oportet. |

IX. VrPrANvs libro -XIV.-ad-legem-Iuliam et Pa-

piam. 51 inimicitiae capitales interuenerunt inter legatarium

et teftatorem , et verifimile effe coeperit, teftatorem noluiffe

legatum fiue fideicommiffum praeftari ei, cui adfcriptum re-
agis eft, vt legatum ?* ab eo peti non poffit.
A Sedjetifi palam et aperte teftatori maledixerit, et in-
fauftas voces aduerfüs eum iaCtauerit, idem erit dicendum.
$—2- Si autem ?? ftatus eius controuerfiam mouit, denega-
tur eius, quod teftamento accepit 33, perfecutio: ex qua
fpecie ftatim fifco deferetur 9*, |
— . K. Garvs libro g
fraudem iuris fidem accommodat 35,

quitur, vel aliud tacite promittit reftituturum fe perfonae,

Ix

quae legibus ex teftamento cajere prohibetur: fiue Ichirogra-
. phum eo nomine dederit, fiue nuda pollicitatione repromife-
rit.

$. 1. 5i quis ei, qui capere poífit, rogatus fuerit refti-
tuere, et is mortis tempore prohibetur ?* legibus hoc cape-
re: non dubito, quin, etfi 4e&eit fideicommiffum, apud eum
. : tamen,

GEB.- 24 fa. denegandam. GY. 25 Hal. adfuerit, et. GER. 24.
Vulg. voluit. BR. — 25 Hal. et Vulg. repelitur. BR. A
ta: repelluntur. Hal. GE z. 277 Flor. eft: T'rabiani, vt Taur. habet, . Sed
etiam Brenkm. hic nihil annotauitaut emendauit. Quis autem dabit hoc Floren-
tino Codici, vt optimus Princeps Traianus ita deformetur? GER. 28 Hal.
legafet. 29 Hal. praefigit: fed. GEm. 30 Hal. et Vulg. CAIV'S. Bn.
31 Vulg. inferit: vel fideicommifum. 5 R. 32 Hal etiam, loco: autem.
GEB. 33 Hal et Vulg. acceperit. BR. —— 34 Hal. et Vulg. defertur.
BR, 35 Balil. vsguygáqeim. 9oxf Tv vójov, BR. — :

27

LC pro: i,

qui jvel id quod relin- , , ziot,

L)€43,
c

26 Gothofr. in no- -

36 Hal. probibeatur. GE B. -

aL
Lal

——
—

Ti
LCQ:

Vj
[
Hl
ln
073
: Gm |

]

DIGESTORVM LIB. XXXIV. TIT. IX.

tamen, qui rogatus eft reftituere, manere debet 37: quia | mento fententiam ^4? fecundaum fe

L ao ^

nulla fraus eius interueniffe videtur: nifi fi in futurum ca-
fum fidem accommodauit 5* , id efb, vt, licet capere legibus
. — prohiberi coeperit, reftituat. $. 2. Reéte dictum eft, fi pa-
E ter filii ??, quem in poteftate habebat, tacitam fidem interpo-
fuerit, non debere id filio nocere: quia parendy neceffitatem
habuerit ^9, M appares 9c»
XIL. PaAPrNIANVSlibroXV.Quaefionum, Henxs,
qui tacitam fidem contra legeS; accommodauit, in ea parte,
quae ** fraudem adhibuit, Falcidia non vtitur: et ita Senatus
cenfuit. Sed fi maior modus inftitutionis, quam fraudis fue-

LA J'tidï'ïm te

rit, quod ad Falcidiam attinet, de fuperfluo quarta retinebi-

tur. ve».
XII. InzM libro XVL Quaeftionu&. — Cv w quidam
fcripfiffet heredes, quos inítituere non potyerat *?: quam-
wis infüitutio non valeret, neque (uperius-teftamentum ru-
asf , ptum effet, heredibus tamen vt indignis, qui non habuerunt
— . fupremam voluntatem, abftulit iam pridem Senatus heredita-
tem. Quod Diuus Marcus in eius perfona iudicauit, cuius
momen peracto teftamento teftator induxerat: caufam enim
ad PraefeCtos aerarii mifit. Verum ab eo legatá relicta falua
manfegüt
quaeftio, et legatum ei non denegabitur, nifi hoc. euidenter
. ! teítatorem voluiffe appareat. . |
f XIII. IpEM libro XeXH.—Quaefti
/& Seleucus Papiniano füo ^? falutem.

Aa-— — —— —— M0 &

- CrLAvDivs
Maeuius in adulterio

'. Semproniae damnatus, eandem Semproniam non damnatam

duxit *^ vxorem: qui moriens héredem eaàm reliquit. Quaero,
an iuftum matrimonium fuerit, et an mulier ad hereditatem
admittatur? jRefpondi, neque talé/matrimonium ftare, neque
hereditztis lucrum ad mulierem pertinere ^5 : fed quod reli-
Cum eft, ad fifcum peruenire *?. — Sed etü talis mulier vi-
rum heredem infütuerit, et ab ég' quafi ff indigno heredita-
tem auferri dicimus. . : W N E
XIV. Inew libro XXXIIT.-Quaeftionum, Mvrrr-
&EM, quae ftupro cognita in contubernio tmnilitis fuit, etfi
facramento miles folutus intra annum mortem obierit, non

"i
f'ï e

3^

admitti ad teftamentum iure militiae factum , et id quod reli--

Cum eft, ad fi(cum pertinere, |proxime tibi-refpo: X
fos codicillos effe dixit, neque optinuit, hereditas non aufer-
us m fi,táfflen aliquid a coherede codicillis acceperit, eius actio
. . denegabitur. Itaque fi bonorum inter heredes dinifionem de-
funétus codicillis fecerit: partes quidem hereditarias, in qui-
bus legatum confiftere non potuit, tenebit: fed Falcidiae be-
: Ljdufs, meficioi non vtetur, fi tantum in amiffis portionibus erit,
ü"ä*u&. Falcidiam aequitate compenfationil recufaref ^7,
: - XVI. IpEw libro | : Cvw tabulis
"fecundis pater impuberi filio fratris filios, coheredibus datis,

—— 79:*0;( i
.mum tv6. ,

M " fubftituiflet, ac fubitituti fratris filii, poft mortem pueri,
E^ matrem eius partus fubie&ti ream poftulaffeft, vt hereditatem
B;M patruilegitimam optinerent: viCtis auferendam effe partem
tU

í. ! hereditatis ex caufa fübftitutionis, refpondi: quia ex tefta-

E | f LX

(«

37 Hal. et Vulg. debent.BR. — 38 Hal. accommodauerit.

n rentinam tuetur Elb. Leonin. V. Emeud. 7. n. 6. BR. 40 Hal. babuit. . 41
1j Lege: qua, vt recentiores Hal. et Vulg. habent: m q4a. BR. — 42 Hal. po-
terat. 43 Ap.Hal. fuo, abeft. GEB. —— 44 Hal . inferit: zm. GER. 45
u Ap. Hal. pertznere, abeft. GEB. — 46 Hal. hic locat: pertimere, loco: per-
» uenire, GEB. . 47 Mal. recufet. GE B. 48 Gothofr. in nota: fententia
d fecundum fe dicla mou babereut: ita legit et emendat Ant. Faber V/I, coniect. 9.
: Hal. quia fententiam fecuudum fe dilam mou baberent. — Sed vt Faber, ita du-

——
*

dum Stephanus. B R. Apud quem itaque vt apud Hal. ex teffamento abíunt.
GEB. 49 Confer. Pancirol. Vur. Lediou. lb. IJ. c. 102. BYNK. 50
Gothofr. in nota: quidam etiam legunt: plewo amore, quod non improbat
AÀnt. Faber 111 couie(k. 4. Yta nempe Kal pleno amore, etin margine : alias

Bo U A

4 4

| Marco placuit, etideo cum ftio jonere fifcum]füccedere,

L] U- L] L] * , O'- ,' L] Z-- 1
Dé praeceptionibus eidéti dátis volüntatis érit

tor aliud teftamentum mutata voluntate facere voluit $5,

39 Hal.filio. Flo- |

- 647
di&aþf( non haberent.

$- r. . Quoniam *? ftuprum in ea contrahi non placuit, quaey /4 5««
fe nonjpatroni concubinam effe patitur: eius , qui concubinam

habulit, qued-tefasento relictum eít/'táctio non denegabitur£zdew.,

idquejin teftamento Coccei Caffiani cfariffimi viri, qui Rufi- . 47065

nam ingenuam honore5? pleno dilexerat, Optimi Maximigue
Principes noftri iudicauerunt: cuius filiam, quam alumnam te-

ftamento Caffianus nepti coheredem datam appellauerat, vul-

go quaefitum 5* apparuit. $— Cum heredis nomen imuta-
ta voluntate paterfamilias incifis tabulis 5* induxiffet, atque
ideo fifco portionis emolumentum adiudicatum fuiffet: cam
rem legatariis non obeffe, qui retinuerant voluntatem , Diuo

"

L. 4 honore , .lew
. . AVII. Ipnw libro XHI.-Ref ! HenREDEM, "
qui fciens defuntti vindictam infuper habuit 5?, frn&tus o- EU
mnes reftituere cogendum exiftimaui: nec probe defideratu- Bo u
rum, aCtionem confufam reftitui, Deceptum autem ipnora- :
tione facti, bonae fidei poffefforis defenfionem habiturum :
ante motam fcilicet controuerfiam, fi ratio fru&tuum fübduca-
tur: nec improbe confufam a&tionem reddi poftulaturum.
, XVIIL IpEM libro : à UUR w ds M L
tacitum) fideicommiffum in fraudem legis fufcepit, eos quo- ^^** Ms aE
que fructus, quos ante litem motam percepit, reftituere co-
gendum refpondi: quod ?* bonae fidei poffeffor fuiffe non vi- ; — !
detur, exemplo bonorum fifco vindicatorum. — Poft amotany99 ? , ?eran
de tacito fideicommiffo. controuerfiam, ante pretia fructuum
percepta cum víuris effe reftituenda refpondi: fed ?* omnium ; 45
fructuum, quorum pretia percepta fuerant, quod fi fructus
in vfu habupt ?*, eorum pretia táfitüm reftitui fatis erit 59, l^««
Sed Diuus Seuerus boncrum tacite relictorum, citra diftin-
Ctionem temporis, fruCtus dumtaxat deberi, non etiam víu-
ras eorum, benigne decreuit, quo iure vtimur. $. r. Bonis
vniuerfis ex caufa taciti fideicommiffi fifco reftitutis, heredem
onus aeris alieni non fge&are conuenit. Nec aliud feruatur,
morte non defenfa, Si quid füWien ob aditam hereditatem, Es AMREN
a€tionibus aut feruitutibus confufis, ,amiferit,, auxiljib/99 re« L.! amu,
ftitutionis non.merebitur. $. 3.-Pre.parte heres inítitutus, /|^ &«
praediy legatum acceperat,-etin hereditatem$! non capienti) //7.
reftituendi tacitum minifterium fufceperat: quamquam lega-
tum pro ipfius parte non conftitiffet, ideoque portionem iftam
pro herede poffideret , táfffen;ei praedium integrum effe relin-
quendum,;refpondi: neque enim rationem 97 iuris, ac poflef- —^ -
fionis varietatem inducere diuifionem voluntatis. ^ COP
. f XIX. Pavrvs libro XVE-Refr rem-refpondit 93, ^" *'1 w i
51 fcriptis heredibus ideo hereditas ablata eft 5*, quodtefta- ^^ "^^ |
et
ab vniuerfo iudicio priore receffi(fe

* " £2 G'Q'"" (v q9 9376
lata
impeditus ab ipfis eft ?5;
eum videri.
XX. HgwocENzANvs libroHtT-turis- rums
EÉr, qui mortem vxoris non defendit, vt indigno dos au-
fertur. ' w
XXI. PAvrvs libro V.—Sententiaremme — Pon-Tro-

NESÍQVE/ ** eorum fifco vindicantur, qui mortem liberto-
Qs '756073 ; rum

bonove. GEB. 51 Hal. et Vulg. quaefitam. & . 52, Hal. zneifis onmmi-
bus, loco: inucifis tabulis. GEB. 55 Hal. vindidam omifit, et infapev ba- |
buit fruclus: ommes etc. nempe haec orta ex ignorantia phrafqos: inufuper ba ^
bere, de qua vide Duker. ad opu[c. de Latin. Vet. ICt. p. 413. BR. 54.
Exponit hanc legem Noodt. IT. de foenor. et cfur. 12, B. 55 Vulg. quía. ,
B R. 56 Hal. inferit: autem. GE B. 57 MHal. inferit: et. GER. , 58
Hal. babuifet. GEB. — 59 Haleffe. GEB. — 60 Vulg. auxilium. BR. 6I
Hal. et baereditatem "om. Fere legerem: et im bereditate mom capienti vefli-
tuenda. 62 Hal. ratipue. GEB. 63 Habet et Hal. loco inícriptionisz
PAVLVS re[pondit. G E. 64 Hal effet, GEB. — 65 Vulg. volzerit. B R.
Hal volwiffet. — 66 Hal. effet. .67 Gothofr. in nota: Al, quoque. Nem-
pe ita ipfe Taur. in margine : et etiam Hal, in textu: Porijones quoque. GEB.

dd dd 5 68

f Vi non «

|.Ji«, jbit tutorem, qui non fuis

: x j *//*«
J d cCun n us -

ænt' (n «ConL ,.

1 P ! & a :ii, //

Ms

648

rum fufpeCto 59 decedentium non defendef;fnt., i Omnes
enim heredes, vel eos, qui loco heredis funt, officiofé age-
re circa defuncti vindictam conuenit. ; j
XXII. TRxPxnonixvs libroV.Difpu um. T v-
TOREM, qui pupilli fuíi nomine falfum vel inofficiofum te-
ftamentum dixit, non perdere füa legata, fi non optinuerit,
optima ratione defenditur: et, fi libertum patris pupilli fuo
$? nomine capitis accufauerit, non repelli a bonorum offef-
fione contra tabulas: quia officii necefüjcas, et tutoris fides
excufata effe debet. Nec qui$quam iudicum calumnia nota-
imultatibus accufationem fub no-
mine ?? pupilli inftituit, fed cogente forte matre pupilli, vel
libertis patris inftantibus. Et fi tutor reum aliquem poftu-
lauerit pupilli nomine, et ideo non fit exfecutus 7* , quod in-
terim ad pubertatem pupillus peruenerit: non oportet jdici 1n
'Turpillianum *? eum, Senatusconfuültum incidiffe : difcreta funt
enim iura, quamuis plura in éeandem perfonam deuenerint ,
aliud tutoris, ,aliudilegatarii: et cum non fuae perfonae ture,

fed pupilli accufauerit, propriam poenam mereri non debet.

Denique pupillo relictàrin eo teftamento, nifi a Principe con-

i);.c; .W aflgüï:,þy P jxj,gïl-ä ,--'t? )( X X 13/4.

(LTBER- TRIGESIM

TLT L

At

pE CONDICIONIBVS.ET, DEMONSTRA-

: , 2». 7947*
TIONIBVS, ET CAVSIS, ET MODIS EORVM, QVAE

d «ng*'&-:w-n atha mr:;«b'(,anï: "','-, 'Lw TEST AM ENT O ScC IRM,NMLXEU,

L d Lett

A"cun, H

* 4
* r ,
L jftame « unt

^C BR.

WWJGEBHQMSQ : libro III. ad Quintum Mucium;)dzest.

EGATIS, quae reliquuntur, aut dies incertus ?, aut
condicio . adfcribitur: aut,fi nihil horum factum fit,
praefentia funt: nifi , vi,? ipfa condicio infit. $. r.
Cum dies certus adícriptus * eft, quamuis dies nondum ve-
nerit, foluiitamen poflunt: quia certum eft ea debitu/iri ?.
$.—2- Dies autem i1ncertus eft, cum ita fcribitur, HERES
MEVS CVM MORIETVR, DECEM DATO: nam diem in-
certum mors habet eius, et ideo, fi legatarius ante deceffe-
rit, ad heredem eius legatum non tranfit: quia non ceffit dies
viuo éo, quamuis certum fuerit moriturum heredem. $. 3.
Ineft autem condicio legati 5, veluti cum ita legamus, QvoD
EX AnkESC|VVSA" NATVM FVERIT, HERES DATO:
aut, . FRVCTVS, QVI.EX EO ? FVNDO PERCEPTI
FVERINT,HERES DATO: àlüit, SERVVM,QVEM ALII
NONLEGAVERO, SEIO DATO. !
Il. VrPrANvs libro V.-ad-Sabimum. |Cowpicro-
N vM quaedam funt, quae quandoque ? impleri poffunt etiam
viuo teftatore: vtpüta, SI NAVIS EX ÁSIA VENERIT:
nam quandgque '? venerit nauis , eendiereni |paritum, vide-
tur, quaedam4?* , -quae non nifi poft mortem teftatoris: '?
SI DECEM DEDERIT: Si CAPITOLIVM ASCENDE-
RIT: nam, vt paruiffe quis condicioni videatur, etiam fcire

debet Kan£ condicionem infertam: nam, fi fato fecerit, non

videtur obtemperafle voluntati.

68 Vide Opnfc. de Latin. Vet. ICt.p. 259. BR. — 69 Refícribe : fui, vt ha-
bent omnes. BR. Etiam Hal. GE g. 70 Balil. iv wgoxAgavwe fub praetexta.
BR. 71 Vide Duker. ad Opufc. de Latiu. Vet. ICt. p. 359. BR. — 72 H.
a Porta notat in II in Pand. Flor. z» Terpupilliauum , íed quid ea dictione fi-
gnificetur, plane non video. Sic ille. Debebat autem a Porta iunctim haec
exhibere, iisdemque characteribus, vt extant Florentiae: i'nterpupillianum.
Scilicet cum multa fit in hac lege: pupili, mentio, librarius 7? inturpilli,
legit; znterpupili, quibus cum adderet terminationem : auum , effecit, vtper-
quam indecore nunc legatur: zntev paupill anum , pro: £m Turpiliianum. Bafil.
etiam habent: vZ TovgmiAAmavéio OóypaTi. B R. 73 Hal. et Vulg. negauerit.
74 I-l'ilc-prorfus affentior Haloandro , qui nouam hic inchoat legem,
et infcriptionis loco haec ipfa habet : .Apud Scaeuolam lib. XXX. digeft. CLAV-
DIVS notat. BR.— 15 Hal.inferit: a. GEB.

DIGESTORVM LIB. XXXIV. TIT. IX. LIB. XXXV. TIT. L

feruata fint, pereunt: adeo ille eft accufatoris defenfor, et
quafi patronus, idem et Sabinus libris ad Vitellium feripfit. -
XXIIL GA 1v slibro fiagulari- oitis-fideicommiffis,
S 1 quilibet heres ex cuiusgáwique teftamento tacite rogatus
fuerit? vt quadrantem, quem legis Falcidiae beneficio reti-
nuit, non capienti reftituat: aeque locus erit Senatuscon-
fültó, neque enim multum intererit inter tale fideicommiffum,
et cum quis id quod ad fe ex hereditate peruenerit, reftitue-
re rogatus fit. |
. XXIV. PAPIiNIANVS]libro XVHI-Quaeftionum, S 1
teftamentum patris iure factum filius negauit *?,- quoniam
de iure difputauit, non iudicium impugnauit, aut accufauit,
retinet defuncti voluntatem. :
XXV. IpnE w libro-XIV.—Re rim. Srgener fo-
cerum heredem reliquerit, taciti fideicommiffi fufpicionem
fola ratio paternae affectionis non admittit, -$—£. ApudScae-
uolam Hbro trigélimo Digeftorum |Claudius notat **: fi viuo
teftatore deceflerit is, cui illicite legatum rclictum erat, non
7*5 fifco*|ec vindicatur, fed apud eum, a quo relictum eft,
remanet,| Aer: «cstlur [ 1 jemtome s n T. | |

VSQVINTVS
III. Inzw libro VL ad Sabinsm, OpTiNvriT,im-

poffibiles condiciones teftamento adfcriptas pro nullis . ha-
bendas. u

IV. .Po ;I/g ON IvSs libro HL-ad-Sabimum Sr his le-

Praetor condicionem: vt et patrono, et heredibus fcriptis
pro portione dentur condicionis explendae gratia. $. 1. $i
ita fcriptum fit: s N QV1INQVENNIO PROXIMO, Tr-
TIO FILIVS NATVS NON ERIT, TVM,DECEM,SETAE
I3ugRES DATO: Ífi Titius ante mortuus fit, non ftatim
Selae ggf;'gm deberi, quia hic articulus T v w extremi quin-

quennii tempus fignifieat. | | |
V. Pavrvs libroI inuf CONDICIONI-
"Bvs pupillus, et fine tutoris auctoritate parere poteft, nec
quem moueri *^, quod expleta condicione neceflarius heres
aliquando effe poteft: nam(hogiure poteftatis fieri *^, non
condicionis expletae. $. Item feruus vel filiusfamilias fi-
ne iuffu patris vel domini condicionem implere poffunt: quia
eo facto nemo fraudatur. '

VI. PowPownzrvs libro HL-ad-Sabinum ^ Mvr TA

teftamento non committitur ab herede, vel legatario, vel eo,

monumentum facere iuffus fit * 5, f 1s, cuius arbitrium eft, non
. d - » g . ; 0' O'- *
viuat, vel adeffenon poffit, aut rei ** arbitmürhnolit, .. 1. Si
feruos certos quis manumififfet *, heres efle iuffus erat: qui-

eum condicione: nec aeítimabat, pareri ^? poffet condicioni,

LIA ET MATER MEA VIVEjNT ^^, altera iam mortua,
* L L] D *
non defici condicioné; idem eft et apud Labeonem fcriptum.

Sabi-

2, Hal. Legatis, qmzä relén-

I Hal. et Vulg. VLPIANPVS. RR
quuntuv, dies dut certus, aut incertns, aut comditio. GEB.
literam z in: vi, deleuit, et e repofuit, vt fit : wifi fiue, ex quo forte Halo-
andri le&io fubnata: mzfi vel ipfa. BR. — Recte: vi ipfa, pro: ex matura vei.
Geimina locutio eft ap. Gellium 41. 7. 2YN K. — 4 Hal.feriptus. GERB. — 5 Hal.
debitwm. iri. Vulg. deberi. BR. 6 Hal. et Vulg. legatis. BR. — '7 Vulg. Ziretba-
a, vt faepe alias. BR.—. $ Ap. Hal. eo, abeft. GEB. . 9 Vulg. quandocunque. 5 R.
IO Hal. quaudocumque. G EB. ^ 11 Hal. addit: funt. GER. 12, Hal.-
praefigit: velati. 13 Hal hic et mox iterum : Seio, loco: Seiae. GEB.
I4 Hal. monuerit. GEB. I5 Hal. fit. GER. 16 Hal.isff[usofl — 7
Gothofr. in nota: autcei. Lal GERB. 18 Flor. eft: mawumiffiffet. G EB,

I9 Hal. refpondebat. GEE. 20 Hal parere. GE u.
22

busdam ex his ante mortuis, Neratius wefpondit *?, defici.

necne. Sed Seruus jrefpofidit, cum ita effet fcriptum , sx rr- |

3 Flor. quis-

gatum eíft, quibus patronus legata praeftat, temperare debet -

5

qui ex vltima voluntate aliquid lucratur, qui alicuius arbitratu:] |

21 Hal.viset. GEB. |

-T o EE T E ATA

p

hf
Inferi
Q j
(l J.
l N
(ici,
d i

a* 1)' r
d -

"DIGESTORVM LIB. XXXV. TIT. L

,Sabinus quoque et/Caffiusy quafi impoffibiles eas condiciones

" uaþ*t& , s

in teftamento pofitas, pro non fcriptis effe: quae fententia
admittenda eft ?2, ——

VII. VrprraNvslibro XVIlLl.ad Sebipams MvcrA-

! -aukeonijuit- $N A Ejcautionis vtilitas/3 confiftit in condicionibus, quaein non

ï..-.--—--

faciendo fünt conceptaej vtputa syx rzx CAP1TOLIVM NON
ASCENDERIT,SI STICHVM NON MANVMISERIT, et
in fimilibus: et ita ^* Ariftoni, et Neratio, et Iuliano vifum
eft: quae fententia et ^* Conftitutione Diui Pii comprobata
eft. Nec folum in legatis ^9? placuit, verum in hereditati-
bus quoque idem remedium admiffum eft. -« &—& Vnde fi vxor
maritum fuum, cui dotem promiferat, ita heredem fcripferit
?? ex parte, SI DOTEM, QVAM EI PROMISI, NEQVE
PETIERIT, NEQVE EXEGERIT: denuntiare hr poffe
coheredi, paratum fe accepto facere dotem , vel cauere: et
ita adire poffe hereditatem, fed fi ex aífe fit inftitutus mari-
tus füb ea condicione: quoniam non eft, cui caueat ??, non
ámpediri eum, quo minus' adeat hereditatem: nam iure ipfo
videtur impleta condicio, eo quod non eft, quem poffit de
dote conuenire ipfe adeundo ?? hereditatem. :
VII. Powroxrivs libro V--ad-Sabinume. — Sx qui
ita legauerit, Dv M VXOR MEA CVM FILIO ERIT, H E-
RES MEVS EI TANTVM DATO: fi ea latitans patronum,
de medio difceffit ??, Wt tafien confilium retinerét habendi
fecum liberos, deberi ei legatum, "Trebatius et Labeo aiunt:
quia non omne momentum exigendum.fit, vt cum liberis
fit, fed fi ?* eam mentem, jetj id propofitum habeat, ne fi-
lium a femet dimittat, neue per eam ítet, quo minus cum

. £a filius leducetur.

4

his non fenfiffe,

. VrPIANVS libro XX.—ad-Sabinum- SorLr-

MYS dicere eum, quiin tempus liberorum vxori legat, de

maritus.

»X. InEM libro XXIHL-ad-Sabinum. HaAEc condi-

2 ; Z a .
Cio, FILIAE MEAE, CVM NVPSÉERIT|; ??, talis eft, vt.

qui teftatus eft, impleri folummodo condicionem voluerit:
non fatis egerit *?^, quando: et ideo, et ?* fi viuo teftatore
nupferit poft teftamentum factum, inpleta condicio videtur,
praefertim cum condicio haec talis eft ?5, vt femel impleri de-
beat. Sed enim non omnes coniunCtiones implent condicio-

nem: puta enim nondum , nubilis aetatis in domum mariti de-

ducta ?^, non paruit condicioni, fed etfi ei coniuncta fit, cu-
ius nuptiis ei interdiéctam fit, idem dicemus. An tífién nu-
bendo poftea parere condicioni poffit, quafi &en. nupferit 27,
dubitari poteft? et fi teftator de primo nuptiali iugo fenfgt,

-Aefertum, puto defe&tam condicionen? *[: benigne tamen dicendum : eft,

!Zur. GEB.

GEB,

nondum impletam condicionem 3? defeCtam. $. r. Si fic le-

gatumfit, SY NAVIS EX ÁSIA VENERIT, et ignorante-

teftatore nauis venerit ^? teftamenti 4aé&& tempore: dicendum
^*, proimpleta haberi. Et i cui fic legatum eft, c v Pv-
BES ERIT, Íimili modo hoc erit dicendum.

; Xl. PAvrvs libro 1nun S1iiam faCta
ffint^?, quae condicionisloco ponuntur , et fciat teftator: quae

22 Vide, filubet, Aueran. Interpr. Iur.xII. 24. GEBR.
t;5. BR. — 24 Hal. et Vulg. inferunt: et. B R.
26 Hal. inferit: zd. GER.

. 45 Vulg. weceffi-
25 Hal. ex, loco: et. GER.
22 Yaur. fcriBferit. GER. 28 Hal canea-
29 Hal. ipfo adeunte, et in margine: alias, ipfe adeundo. GE B.
50 Hal difcefferit. 31 Hal »vt, loco: fi. GER. 32 laur. NV SE-
RIT. GERE. 33 Hal. «n etiam fatis exigi. Conf. Bynkersh, VI. Obf. 12.
34 AÁp. Hal et Vulg. et, abeft. BR. - 55 Hal. fit. GEB. 36
Hal. deduciam, íed puncto appofito. GEB. — 57 Taur. muBferit. GE g. Vulg.
inferit: adbuc. BR. — 38 Hal.et Vulg. conditionem. BR. — 39 Gothofr. in no-
ta: mon defecfam Cuiac. XIII. obferu. 14 &dde Elb. Leonin. Hlib. VII. Emend.
€. 1j. Prope eft, vt reponam : mondum inpletam. condicionem nec defe&lam.
B R. Mihi nihil melius occurrit: quam vt transponamus : zodum defectam. conm.
dicionem , impletam , vel: impletam conditionem mondum defetlaim , vel: mon-

dum impleta conditione defeidlam, BY N K Conf, quae idem fcrip&t VI, Qlf. 12« |.

quos iam tunc vxor habuit, cum teftaretur

649

iterum fleri poffunt, exfpe&entur, vt fiant: fi vero nefciat,
praefenti ** debeantur. $. i. Item fciendum eft, promifcuas
condiciones poft mortem impleri oportere, fiin hoc fiant,
vt teftamento pareatur: veluti, sr ^* cAPrTOLIVM
ASCENDERIT, et fimilia, non promifcua£, etiam viuo te-
ftatore exiftere poffe: veluti, sy TYT1vs cossvr FAcTVS
ERIT. : : |
XiL. VcPrANvs libo XXIV. ad Sábinum. Sr ita
lega)tgqm lit, QVONIAM FILIVS MAIOR EX ARCA MEA
DECEM SVSTVLIT, HERES MINOR FILIVS DÉCEM
E MEDIO Sv Mi TO, debetur legatum: quia idcirco reliétum
eft, vt condicio filiorum exaequaretur, et fane haec caufa eftz
mam,*? caufa in praeteritum, poena in futurum confertur.
.. Xl PaAvrvs libroMX.ad Sabinum- Sr fündus ali-
cui legatus fuerit, fi pupillo vel füriofo pecuniam dediffetz
videtur expleffe condicionem, curatori vel tutori dando.
«. XIV.POMPONIVSli-broVH-I—-ad-Sabi-&a-mu-TITIvs,
SI ^^ STATVAS IN MY NICIPIO POSVERIT, HERES
ESTO: Íi paratus eft ponere, fed ^" locus a municipibus ei
non datur: Sabinus, Proculus, heredem eum fore: et in le-
gato idem iuris effe dicunt. g
XV. VrPriawvs libro XXXXM.-ad- Sabinutn. jC vx
^? fuerit füb hac condicione legatum, Sz 1N FAMILIA NV-
PSISSET ": videtur impleta condicio ftatim atque du&ta eft
vxor, quamuis nondum in cubiculum mariti venerit: nuptias
enim non concubitus, fed confenfus facit. |
. XVI. Gaivs libro. i |
ioriée lw his, quae extra teftamentum incurrerent 5?, pof-
funt res ex bono et aequo interpretationem capere. Ea vero,
quae ex ipfo teftamento orórentur 5*, neceífe eft fecundum
fcripti iuris rationem expediri.
XVIL. Ipn Em libro IL.-de-lesati 'aetoris-
- DeMoxsTRATI0 falía eft, veluti fi ita fcriptum fit,
SERVVM SrTicuvM,QVEM DE TiTIO EMI:FVNDVM
TvscvLANVM, QVI MIHI A S$E10 DONATVS EST,
nam fi conftat, de quo homine 5?, de quo fundo fenferit te-
ftator: ad rem non pertinet, filis, quegf ** emilfe fignifica-
uit, donatus effet 5^, aut, quem donatum fibi effetfignifica-
uerót ?^, emerit. -.$-—E. lgitur etfi ita feruus legatus fit,
STICHVMICOCVM, STICHVM/| SYTOREM ,LrTIiO LE-
G 0: licet neque cocus, neque futor fi£, dd legatarium per-
tinebit, fi de eo fenfiffe teftatorem conueniat **, nam et f1 in
perfona legatarii defipnanda aliquid erratum fuerit, conftat

52

| 58 autem, cui legare voluerit: perinde valet legatum, ac fi

nullus error interueniret ??. $. 2. Quod autyf iuris eft in
falfa demonítratione, hoc vel magis eft in falfa caufa: veluti
4ta, Txrro FVNDVM DO, QVIA NEGOTIA MEA CV-
RAVIT, item, rFvNDvMIrTivs FILIVS MEVS PRAE-
CIPITO, QVIA FRATER EIVS IPSE Ó€? EX ARCA TOT
AVREOS SVMPSIT, licet enim frater huius pecuniam ex
arca non.fumpfit **, vtile ^^ legatum eft. $. 3. At fi con-
dicionaliter *? concepta fit caufa , veluti hoc modo, T 1110,
SI NEGOTIA MEA CVRAVIT, FVNDVM DO: Tairivs
! [ F I«

GER. 4o Vulg. inferit: ex Afis. BR.—— 41 Vulg. addit: eff 3. — 4x
Hal. fant. 453 Hal. in margine: alias, praefenti die. GEB. — 44 Kal et
Vulg. inferunt: z". BR. 45 Hal. wanque. GEB. 46 Vulg. Si Titins.

BR. 47 Hal. licet, loco: fed. GEB. — 48 Hal. et Vulg. Cum. BR. — 49
Taur, NV bSISSET. Hal. uaupfit. GES. 50 Hal. imcurrumt. 51 Hal
oriuntur. Vulg. orzrentur. Taur. fcribere debebat: orEventur. B. 52 Flor.
a manu ordinaria adiectum: vrbani, quod et nobis fufpe&tum. &&R. — 53 Hal.

et Vulg. inferunt: ét. BR 54 Hal. inferit: fe. GEBS. — 55 Hal. fit. GEB.
56 Hal. figuificauit. GE B. 57 Kal. conuenerit. GB8. — 58 Hal. conflete
G E B. 59 Gothofr.in nota : interueniffet. £al Immo Flor. eft: intern£«
nieret, foite, vt etiam Tàur. habet pro: interwemiret. BR. 6o Ap. Hal.
et Vulg. ipfe, abeft. BR. 61 Hal et Vulg. fmmpferit. BR. — — 62 Hal.
inferit: tgmem. GEKB, — 63 De hoc aduerbio vide Duker, ed Qpzfc. de La-
: tin.

L./ 73495»9g $,

e--

r d

/

!

$ z ** j
[ , 2 & 1
Li quocenfhchuam,

jJ£x, produci.

P d

659
d
FILIVS MEVS, SI FRATER EIVS,CENTVM, EX AR-
CÀ SVMPSIT, FVNDVM PRAECIPITO: Àta vtile.erit
legatum , fi etille negotia 9^ curauit, et huius frater cen-
tum ex arcà fumpfit. $.—4« Quod fi cui in hoc legatum fit,
vt ex eo aliquid faceret, veluti 9? monumentum teftatorij vel
opus, aut epulum municipibus faceret, vel ex eo vt partem
alii reftitueret: fub modo legatum videtur.
XVIII. InEx libro ; Ediétum- : .
hYs, cuifub condicione non faciendi aliquid reh&qm eft, ei
^cilicet cauere debet Muciana cautione, ad quem iure ciuili
deficiente condicione hoc legatum, eaue hereditas pertinere
potett. | | - . |
XIX. VrPrawNvs libro V. onum. Iw con-
dicionibus primum locum voluntas defuncti optinet, eaque
regit condicionef, denique et in ea condicione, $f FILIA
MEA CVM TririO NVPTA ERIT, placuit, non femper
mortis tempus obferuari, fed voluntate patrocinante tardius

L ; A

DAMNAS ESTO DARE , pro condicione non eft acci-
pienda, magis enim demonftrauit teftator, quando legatum
debeatur, quam condicionem inferuit: nifi forte hoc animo
fuerat 97 teftator, vt faceret condicionem. Proinde nec il-
dud dicendum erit facere condicionem, QvrpQvrp MIHI
EPHESIOPORTET DARI, HOC DO LEGO. Sed fific
leget,si PRIMVS MIHIHERES NON ERIT, DAMNAS
ESTO SECVNDVS DARE, et Primus heres exítitit 9 : le-
gatum non debebityf, fi Primus adierit cum Secundo, non ex-
ftiffe condicionem, nequaquam ambigendum eft. $. 2. *
Si patronus contra tabulas bonorum pofleíffione accepta debi-
tam portionem occupet: legata, quae fic data funt, s1 Pa-
TRONVS HERES NON ERLT, non debet coheres patro-
ni praeftare ??. Si a Primo ita legatum eft "?, s1 s E-
CYVNDVS HERES NON ERIT, VIGINTI l1TIO DATO:
fimili modo, a Secundo, eidem Titio ita legatum eft **, s1
pRIMVS HERES NON ERIT, etambo heredes exftiterint:
legati condicio deficiet: *^ fi alter heres exftitit, alter heres
23 non exftitit, legatum debeJjtur. F
/sc7. | XX. MaRmcErLLVs apud-hliarmm libro XXV1IE-Dr-
t*^, Now dubitamus, quin turpes condicio-
nes remittendae funt *?; quo in numero plerumque funt et-
iam iurisiurandi, | e
XXI. Iv LIäþ(VS lbro XXXE-Dipeftorma. — Mvr-
q v M intereft, condicio facti an iuris effet *9. Nam huiusmo-
di condiciones, St NAVIS EX ÁSIA VENERIT, Si T 1-
vT1Ivs CoNsvrL FACTVS ERIT, quamuls impletag effent
7*, impedient heredem circa adeundam hereditatem, quamdiu
ignoraret *? eas impletas effe. — Quae vero ex iure venient,
in *? his nihil amplius exigendum , quam vt impletae fint,
veluti fiquis fe filiumfamilias exiftimat, cum fit paterfamilias:
poterit adquirere hereditatem, quare et ex parte heres fcri-

ptus, qui ignorat; an tabulae teftamenti apertae fint, adire-

»

hereditatem poterit.

XXIL. InE « libro XXXV. Bigeftorum. QvoriENs

/

tin. Vet. ICt. p. 446. BR.
ta vt, loco: veluti. GEB. 66 Hal. centum dave dammas eflo. GEB. — 67
Hal. fuerit. 68 Hal. et Vulg. exffiterit. BR. 69 Hic Brenkmannus in
exemplo 'Taurellii typis deftinato alteram ftellulam a 'Taur. omiffam adícripfit,
eoque indicauit, hunc integrum $. Flor. in contextu fuiffe omiffum, et poftea
per antiquum librarium additum. GE B. 7o Hal. /it. 71 Hal. fi eidem
Titio ita legatum fit. 72 WMulg. praefigit: fed. BR. — . 75 Hal. hic omit-
tit: beres, ^ — '74 H. a l'orta ad oram pofterioris editionis notauit? In Pand,
Flor. non effe initium capitis. fed Seuziov praecedentis. . Verum enim vero
in Pand. Flor. haec omnino difícreta capita funt, et pro iis Haloandri editio-
. nem nominare debebat, quiet hic a ceteris editoribus diffenfum eft aucupatus.
B R. 75 Hal. fint. 46 Hal. et Vulg. fit. B R. ** Gothofr. in nota:
impletae fint. Hal. GEB. 78 Hal. igworarit. GEB. — 79 Hal. ex. GER.
&o Taur. naBferit , et mox iterum. G E B. 8I Gothofr. in hota: -- im-
pleri. Sedita dudum Blaubl. et Hal, quorum ille etiam in fequentibus habet ;

$ Haecifcriptura, Ss1 PRIMVS HERES ERIT,

64 Hal. inferit: meas. GEBR. — 65 Hal. pa- |

" figunt: et. B R.

DIGESTORVM LIB. XXXV. TIT. I

füb condicione mulieri legatur, fi non nupferit 99 , et eius- ,
dem fidei commiffum fit, vt Titio reftituat, fi nubat: |commo- ;
de ftatuitur, et fi nupferit, legatum eam petere poffe, et non »

effe cogendam fideicommiífum praeftare. |
XXIIL. Ipzgw libro XLHT. Digeftoraum- Qvr duobus
heredibus de&&m dare iuffus eft,* et * fundum fibi habere , ye-
fius eft, vt condicionem fcindere non poffit: ne etiam legatum

fcindatur. Igitur quamuis alteri quinque dederit, nullam

partem fundi vindicabif; nifi alteri quoque adeunti heredita- .

tem reliqua quinque numerauerit, aut illo omittente heredi-
tatem, ei,qui folus adierit hereditatem, tota;/decem dederit.
XXIV. IpEMw libro i

o "

ac fi impleta condicio fuiffet. Quod plerique et ad legata et
ad heredum inítitutiones perduxerunt. Quibus exemplis füi-
pulationes quoque committi quidam recte putauerunt, cum
per promiíforem fattum effet, quo minus füpulator condi-
cioni pareret, | u

XXV. Ipew libro EXEX.-Di

Cv vir vxo-

fi, quandoque 37 liberos habebit, fundum legat 93: fi mu-

lier diuortio facto liberos ex alio procreauerit, deinde foluto
fecundo matrimonio, ad priorem maritum redierit, non in-
tellegitur expleta condicio, quod teftatorem verifimile non eft
de his liberis fenfiffe, qui fe viuo ex alio fufcepti fuiffent.
XXVL IpnzwlibroLAXXIE Digeftorum. H Axc fcri-

ptura, SY VIGINTI DEDERIT, AVT IVRAVERIT SE

ALIQVID FACTVRVM, Vnam condicionem exprimit haben--

tem duas partes, quare, fi ?* quicumque heres fcriptus erit

fub condicione, fi iurauerit fe déCem daturum, aut monu-

mentum faCcturum: quamuis verbis ediCti ad hereditatem vel
legatum admittatur, taáífien compellitur facere id quod factu-
rum fe iurare iuffus eft, folo iureiurando remiffo. $. r. Cum

eddem res alteri pure, alteri füb condicionellegatur, aut cum t 3

alter pure, alter füb condicione]heres fcriptus eft: pars lega-
ti vel hereditatis, deficiente condicione adcrefcit etiam here-
di eius, cui pure legatum ?*' -Vel hereditas data eíft: fi tàtüen

- hereditas ewes adita fuerit,

^ULgft. X XVII. LALFENY.S 86 V. A-R-v-8/ libro-V. Digefterum:

Iw teftamento 57 am fcripferat 59, vtfibi monumentum

? quidam |
ad exemplum eius, quod in via Salaria effet Publii Septimiy
Demetrii, fieret: 5? nifi fattum effet, her£des magna pecu-

nia multare ??: et cum id monumentum Publii Septimii De-

metrii nullum repperiebatur ?*, fed Publif Septimiy;Damae, 4 .
erat ?*, ad quod exemplum füfpicabatur ?? eum, qui tefta--
| rmentum fecerat, monumentum fibi fieri voluiffe: quaerebant

heredes, cuiusmodi monumentum fe facere oporteret: et fi
ob eam rem nullum monumentum feciffent, quia non reppe-
rirent ?^ ad quod, ?** exemplum facerent, num poena tene-

rentur? ,Refpondit, fi intellegeretur, quod monumentum de-,/v. — — "

monftrare voluiffetlis, qui teftamentum feciffet: tametfi in

——
^ *

fcriptura |non tumj?9 effet, tattien ad id, quod ille fe demon- 1;? n:ïm

ftrare animo fenfiffet, fieri debere: fin autem voluntas eius
F ignoe

"0n fuiffet. Probat negationem huius loci Elb. Leonin. ZV. Emend. «it. w.
1. 6. 9. B R. Hal; tamen in margine notat: alas deefl megatio. G ERB. 82
Hal.et Vulg. quandocungue. B R. 83 Hal./egamit. . 84 Ap.Hal. et Vulg.
fi, abeft, et reuera abundat forte a librario anticipatum. BR. 85 Hal et
Vulg. inferunt: eff. BR. 86 Hal. fimpliciter ALFENV'S. $7 Vulg.
inferit: zta. BR. 88 Taur. fcriDBferat. GEB. 89 Hal et Vulg. prae-
90 Hal. et Vulg. qultarentur. BR. 91 Hal. reperive-
tur. GER. 92 Hal. effet. GEE. 93 Paffiue. Hal. tamen: /mfpica-
bantuy. BR. 94 Hal reperiretur. GEB, 95 Vulg. cwius.BR. —— 96
Hal. in fcriptura ita mon. effet. Sed Flor. olim pro: montum, erat: i0n^
tum, Íeu potius: mqentum, pro,quo dubio procul: mendum, vel Taur.
more: seu T'um eft reftitnendum. Bynkershoekii conie&tura eft IV. Obf. 25 . le»
.gendum eíle : on mwotum.-BR. —Sed ab hac etiam emendatione, quia.
Rad. Fornerius 414 Rer. Quotid. 1. ipfum praeuenit, rurfus difceffit Idem , et.

r
*

d

C
?

ao ;Me..

p

: dvRE ciuili L/ &4em,
receptumy eft, quotiens per eum, cuius intereft condicionem U s pro^ve
impleri 5* , fit quo minus impleatur: vt perinde habeatur, p^f«, n*

fi, G]
dicio
Gn,
Ttidid,
Bf

i duem,'
lU Jï;'/pm "
! rþi*t""u n
t
.
W
"

f*
ll«
]LO

E

d

1

;A. * 9*

:

L1 Cogerit.,

Jer, [s.

C

p6 " DIGESTORVM LIB. XXXV. TIT. L

ignoraretur, poenam quidem nullam vim habere: quoniam

ad quod exemplum fieri iuffiffet ?*, id nuS$quam exfíteret:
mohumentum tamen omnimodo fecundum fuübítantiam et di-
gnitatem defun&ti extruere ?? debere.
XXVIIL PaAvrvs libro.IL—Epitomarnm- ?? Alfeni
Digeftorum. . Frrrak fuae ita quis legauit, sr Air1A
FILIA MEA ARBITRATV Lvcii Toirrii1 NvprsERIT
199, ET TOT HERES MEVS DATO. Titio ante teftato-
regi mortuo, Atkia nupferat. ^ Quaerebatur, an legatum ei
deberetur?|Refpondit, deberi. $. 1. ATrrriA * vxoR MEA
OPTATO PuinaARGYRVWM PVERVM ", ÀÁGATHEAM
ANCILLAM, QVI MEI ERVNT CVM MORIAR: /is qui
teftamentum fecit, Agatheam, quam Ltj.fiämän*tü' tempore ha-
buit, vendidit: et poftea ancillas emit: ? ex his vni Agatheae
nomen impofuit. Quaefitum eft, an haéc legata videetur ?
cRefpondit, legatam videri. — 2l |
XXIX. IvriaANvs libro 1. —ad Vxfeium- . .Ferocem.

HaEkc condicio, SI IN CAPITOLIVM ASCENDERIT,

/fic recipienda eft, fi * cum primum potuerit Capitolium afcen-

dere. | :
XXX. Inenw libro L—ex-Minieie, S 1 feparatim mihi
totus fundus pure, tibi füb condicione legatus fuerit, et tu
decefferis antequam condicio exftiterit: non habebo neceffita-
tem implere condicionem , 'vtpote cum etiam fi condicio dé-
fecerit, pars, quam vindicaturus eras, mihi adcrefcat. :
- XXXIL ArnR1icAmwvSslibro Il—Quaefonum, Iu te-
ftamento ita erat fcriptum, ST1cHvs ET PAMPHILA L1-
BERI SVNTO:ET SI IN MATRIMONIVMI|COIERIN'T)
HERES MEVS HIS CENTVM DARE DAMNAS ESTO:
Stichus ante apertas tabulas deceffit. ;:Refpondit ,.partemwätl—
chi defeCtam eífe: fed et Pamphilam defectam condicioné Vi-
deri, ideoque partem eius apud heredem remanfuram. Sed
etfi vterque viueret, et Stichus nollet eam vxorem ducere,
cum mulier parata effet nubere: illi quidem legatum debffe-
tur ?, Stichi autem portio inutilis fiebat 9. .Nam cum vni
italegatumfit, Ti1vrr10, s SEIAM VXOREM DVXERIT,
HERES MEVS CENTV M DATO:fÍi quidem Seia moriatur,
defe&tus condicione intellégi£ur 7: at fiipfe decedat, nihil

ad heredem fuum eum transmittere, quia morte eius condi-

cio defeciffe intellegitur? : vtroque autem viuente , fi quidem
ipfe nolit vxorem ducere, quia ipfius facto condicio deficit,
nihil ex legato confequitur ? : mulieré autem nolente nubere,
cum ipfe paratus effet, legatum ei deb&tur t
XXXII. Ipg wlibro2X, Quaefionum. QvAMwvrSsra-
E : ^ * * : ]. * "-t/m f
tiones reddere, nihil aliud fit, quam reiiqua äqluere. itamen,
fi et ftatuliberi et heredis culpa, fine fraude tatfien ferui, mi-

nus folutum fit, et bona fide redditas eífe rationes exiftima-:

tum fuerib, liberum fore: et nifi ita obferuetur, neminem,
qui füb condicione ita manumiffus effet, vmquam ad liberta-
tem peruenturum, Ífi per inprudentiam minus folutum g.iïet.
Haeg ita accipienda ** ait, fi quando is, qui rationes rédde-
.re iuffus fit, per aliquem errorem fid dolo malo ita rationes
ediderit *^, vt dominus quoque circa computationem erraret.
V, AXXH.|!MARCcriANvS '? libro VE-Metüituttorumm
FArsA demonftratio *^ neque legatario neque fideicommifía-

V. Obf. 25 mauult legere: mon tam effet. GE B. — 97 Hal. vocem : sonn-
suentum, eÍequentibus huc transfert. GE B. . 98 Hal. exflrui. GER. 99
Cum haec vox epitomarum Ylor. in fine verfus effet, fuperne quidam adícri-
pfit: iuris. BR. — 100 Taur. NVPSERIT, et mox: maBferat. GEB.— 1
Hal. 77:/a, loco: ZAttia. GEB. — 2 Hal. inferit: et. — 3 KHal. vendidit. po-
flea ancillag emit , et ex bis. 4 Ap. Hal. abett: fi. GER. 5 Hal. debe-
yfi. GEB. 6 Hal. portionem inatilem fieri. GEB. 7 Hal. defectum con-
dicione intelligi. G E B. 8 Hal. zntellizatur. G EB.. 9 Hal. eum confequi.
GER. 10 Hal. deberi. GEB. Ii Hal inferit: effe. GER. 12 Hal.
veddiderit. GE8. — 13 Hal.etVulg. PAVLV'S. Bg. — 14 Bafil. 4 342ucis, fi-
gnificatio, iudigitatio. B R. — 15 Hal.etVulg.tale, loco: aliwd.B&, — 16 Vulg.

| MIHI HERES HEREDESVE ^? ERVNT,

651

rio nocet, neque heredi inftituto: veluti fi fratrem dixerit, vel
fororem, vel nepotem, vel quodlibet aliud *5: et *5 hoc ita

iuris ciuilis ratione, et Conftitutionibus Diuorum Seueri et

Antonini cautum eft. $. r. Sed fi controuerfia fit de nomi-

M L H » : e g *
ne inter plures, qui probauerit ** ffenfiffe de fe, defunctum, J« ere .
8 1* a :

ille admittetur. $. 2- Sed *? fi cui quafi liberto, id eft; inter-
libertos, legatum fuerit, non idcirco legatum amittit, quia
poftea anulos ab Imperatore acceperit: nam honor eius ay-

Ctus ePc, non condicio mutata: et ita D.illiJSGUEI'US et AntO- L fhs&(j

ninus refcripferunt !?. $-9- Si quis legauerit rem ita, fi
mortis tempore eius erit, nec tunc eius inuenitur ??: nec
aeftimatio eius legari ^* videbitur. $. 4. Quid ergo, fi quis
ita fcripffit ^?, Sr1c8 v g&r PAMPHILvM Tiri0 po
LEÉGO,SIMEI ERVNT CVM MORIAR, 6et vnum ex his
alienauerit? an vel alter pofüit a legatario vindicari? ?^* D]a-

cet vindicari: nam hunc fermonem, licet pluralis fit, pro eo
oportet;accipi, atque fi feparatim dixiffet, STrcHvw ss —

MEVS ERIT CVM MORIAR ?*,

XXXIV. FronzgwTiNvs libo XL-Infttetienom

4

$ '/;
LA^cg7

$

^

NowiNATIM alicui legatur ?*ita, Lvexo T rvro:jamper 497

demonftrationem corporis, vel artificii , vel officii , vel neceffi-
tudinis, vel adfinitatis, nihil intereft: nam demonftratio ple-
rumque vice nominis funpgitur: nec intereft, falfa an vera fit,
fi certum fit, quem teftator demonftrauerit. —$.—£ Inter de--

monftrationem et condicionem hoc intereft, quod demonfira-
tio plerumque factam rem oftendit, condicio futuram.
ff Á P P
jag, XXXV.PowrPowNivslibro

VISSIMA libertatis condicio ea intellegenda eft, quae ad li-
bertatem perducit, quamuis natura grauior et durior fit.

Wlag?, XXXVI. MARCELLV S libro

Pvsnrivs Maeuius teftamento fuo ita cauit, Qvisovis
DO, LEGO,
FIDEIQVE EORVM COMMITTO, VTI DENT GaArIO
$ EIO SORORIS MEAE FILIO 1N HONOREM CoNsv-
LATVS QVADRINGENTA ?*; viuo Maeuio Seius Conful

defignatus eft, et munus edidit: deinde ex|Chlendis Tanuarüis !

Contulatum ingreffus eft, atque ita Maeuius deceffit. Quaero,
an quadringenta Seio debeantur? Marcellusjrefpondit, debe-
ri, $. r. Titia codicillis de praediis, quae teftamento Septi-
ciae reliquerat , iÓ cáuit, A Tk PETO, SEPTICIA, VT
FILIO MEO, CVM ANNORVM SEDECIM ESSET ??,

EADEM PRAEDIA RESTITVERES ??: QvOD SI F1-

ILIVS MEVS SEDECIM ANNOS NON IMPLEVERIT,
PETO, VTI REDDAS EA ?? RnESTITVAS PvsbBrr:io
Marzvrio &r Garo CogNELIO. Quaero, cum Septicia
decefferit , deinde filius,quifitumdecimum annum 37 agens de-
functus fit: an repraefentetur fideicommiffum ,.quintodecimo,

$

anno impleto: et 3? heredes Septiciae reftituere idj?? Publio 147 .

Maeuio et Gaio Cornelio debeant? Marcellus irefpondit, Se- /*^

pticiam ius, quod in his praediis habuiffet, heredi fuo reli-
quiffe: etenim -videzi contra voluntatem teftatricis ?^ reprae-
fentationem fideicommiíli defiderari, vt amplius ad fubftitu-
tos perueniat, quam ad puerum peruenire, vel a Septicia, -
vel ab heredibus potuiffet, et verba quidem videntur ?? re-

praefentare fideicommiffum : ifedínon eft 99 verifimile, vt ma-

LA &€ fe. turius

et,abeft, BR. 17 Taur. probaBerit.GEB. — 18 Hal.et Vulg. inferunt: et. n R.

20 Hal.znueniatur. — 21 Hal.legata. GEB.
23 Hal. praefigit: et. — 24 Hal. et Vulg. ad-
dunt: Pampbhilum, fi meus evit, cum vioriar. le tamen ad haecin margine
notat: alias$ defamt. B R. 25 Hal. Si mominatim alicui legetur. GE B. 26
A. baeredesque. 2 Con£ Aueran. £. Interpr. Iur. 24. GEP. 28 Hal,

et Vulg. erit. wR« — 29 Gothofr. in nota: 4j. reftituas. Hal. Ya etiam Vulg,
31 Hal quinde-

I9 Taur. vefcri Bferunt. G E B..
22, Taur. fcriDfevit. GEB.

BR. 20 Hal transponit: cti ea reddas voflituas. GEP.
cim ammos. GEB. — 32 Gothofr. in nota: et an haeredes. Hal. GEB. — 33 Ap.
Hal abeft:id. 34 Hal teflatoris. GRB. — 35 Halwideri. GX &. 26 Hal.
Eeeee : e[e.

"

(X

&5

6;2

turius voluerit teftatrix ad fübftitutos id transferre ?*. — Nec
quicquam mutat ??, quod Septicia ante deceffit: nam etfi
puer viueret, non prius Septiciae heredes , quam Septicia pol-
fent conueniri. : [ h
XXXVII. Pavrvs librofinguleriaddegem-Fufiam ??
aniniam. Sr quis eum, quem ipfe manumittere non pot-
erüt, legauerit ita, vt eum legatarius manumitteret: etfi a.
legato non repellatur, ihon/ eft compellendus, vtjymanumittat,
quoniam totiens fecundum voluntatem teftatoris facere com-
pellitur, quotiens contra legem nihil fit futurum: idque Ne-
ratius fcripfit *9 : et táilen a legato non effe eum repellen-
dum: quoniam magis legatarium aliquid ^* commodum te-
ftator in hoc feruo, quam heredem habere voluiflet, —
XXXVIII. InEw libro &ingulan U :
Srita fcripfero ?, QvaNTv M coprC€inLIS Tivro L &-
GAVERO: licet codicillis legatum explicetur, taifién ex te-

.5 « ftamento-vale&: folaque quantitas in codicillo ^? delata eft:
/^*^. mam et apud veteres legata taliafuere, Qv ANTVM EI PER

"i & ans d
L DEBUTIOHREA

L J LY€ 'l.l.dl e st €.

-joro i

^

* A

Á *

hereceoreo, SE3AN VM DATO.

viua matrefamilias decefferat.

EPISTVLAM SCRIPSERO *^*: QVANTVM EX

ACTIONE DETRAXERO, HERES DATO.
XXXIX. IA*orgwvs *? libro I.—ex-Polfterioribus.
Labeotis; QvaAx'condicio ad genus perfonarum , non ad
certas et notas perfonas pertineat, eam exiftimamus totius
effe teftamenti, et ad omnes heredes inftitutos pertinere: at
quae/condicio ad certas perfonas avcommodata fuerit, eam
referre debemus ad eum dumtaxat gradumj quo'hae perfonae
inftitutae fuerunt. $. 1. Cum ita ** in teftamento fcriptum
erat, (V T ALIQVID IN FORO FIAT, neque adfcriptum
era-t? in quo foro: Labeo ait, fi non appareat quid mortuus
fen eü, in eius municipii foro faciendum , in quo is, qui
teftamentum fecerit ^7, domicilium habuerit: quam fenten-
tiam ego quoque probo. — . 5 :
XL. Ipnxw libro jibeonis Qv r-
Bvs diebus vicinus tuus te via publica, cum ad parendum
condicionigri velles, ire prghibuerit, nec per te ftaret ^8,
quo minus agendo ob calumnias ^? eum fummoueas: hi dies
condicioni non imputabuntur. . $. r. Quidam ita legauerat,
'si Pvsrtivs CORNELIVS IMPENSAM, QVAM IN
FVNDVM SEIANVM|FECI),;HEREDI MEO/DEDERIT,
TVM HERES MEVS PvsBLI1O, CORNELIO FVNDVM
Cafcellius àybat, etiam pretium fundi
dari debere. Ofilius impeníae verbo negat pretium fignifica-
ri: fed eos dumtaxat fumptus, quos in eum, pofteaquam em-

ILLA

;pptus effet, fecit ^?, IdemjCinna fcribit, adiecto eo, quod

non deduttis fructibus impenfarum ratio haberi debeat 5*: et
hoc ?? magis verum puto. $. 2. Quidam 'Titio centum le-
gauerat, deinde infra ita iufferat, QvAS PECVNIAS CVI-
QVE LEGAVI, EAS HERES MEVS, S1 MATER MEA
MORITVR, DA'TO: mortuo patrefamilias Titius vixerat, et
Mortua matre heredibus Titii
legatura deberi Ofilius/refpondit: quoniam non fub condicio-
ne eflet legatum , fed ante legatum pure, deinde dies foluen-
di adiecta; videamus, inquit Labeo, ne id falfum fit: quia
nihil interfit, vtrum ita fcribatur, QYAS PECVNIAS CVI-
QVE LEGAVI, EAS HERES MEVS, SI MATER WE.A.
MORITVR, DATO: an ità, NISI MATER MEA MO-

effe. GEB. . 37 Hal. trausferri GER. 38 Hal mutavi. GER. 59
Alii paffim: Fzfiam Caniniam. 'Yheophilus in Inftit. et Vlpianus in Fra-
gment. Furiam. B R. Haefit ad hanc vocém Brenkm. et ideo in fchedula faepe a]-
legata confuluit Saluinium faum: ad legem Fufiat an. Fufiam ? refponfique loco
a Saluinio adícriptum: Fafiam. G E B. 4O Taur. fcriDfit. Hal. et Vulg, fcri-
bit. BR. 41 Hal. et Vulg. aliguod. Bm. — Yta etiam Pal. II. Otob. Floren-
tinam exhibent Pal. III, IV. V. GEE, 42 Taur. frriBfero. G E.
Hal. et Vulg. valet fola quantitas, quae in codicillos, B R. 44 Taur. SCRI-
&SERO. GER. — 45 Hal ZABOLENVS. GEB. — 46 Ap. Hal. ita, ab-
eft. GER. 47 Hal fecit. GEB. — 48 Hal. probibuit, mec per te fletit.
49 Hal. ob calummiam. GES. — 5o Hal.feciffet. GEB. — 51 Flor. olim erat:
deberat , quafi voluerit fcribere: deberet, BR, — Immo véro: debgergt, et forte

me vel 5* datum vel ademptum elffe legatum.

'NVM,;

.Ap. Hal, boc, abeíft. GER.

DIGESTORVM LIB. XXXV. TIT. I

RiTVR ??, NE DATO: vtxübique enim füb . condicio«
Labeonis re-
fponfum probo. $. 3. Dominus feruo aureos atíinque, fic le-
gauerat, HERES MEVS STICHO SERVO MEO, QVEM

TESTAMENTO LIBERVM ESSE IVSSI, vaVREo.sLumf-.:;'cfg;i-',,

QVÍNQVE, QVOS IN TABVLIS DEBEO, DA'TO. Ni-
hil feruo legatum effe, Namufa Serufum refpondiffe fcribit:
quia dominus feruo nihil debere potuiffet. Ego puto, fecun-
dum mentem teftatoris naturale magis quam ciuile debitum
fpeCtandum eífe: et eo iure vtimur. .$.—4. Qui dotalem fun-
dum nullum habebat, ita legauerat, FV NDvM CORNELIA-
QVEM ILLA MIHI DOTI DEDIT, EI HERES
DATO. *Labeo,* Ofiliusf; Trebatius, refponderunt, fun-
dutn nihilo minus legatum effe, quia cum fundus/ Cornelia-

nus in rerum natura fit, , demonftratio falfa legatum non per-1/«zex»,

C27t ..

emit 55, $. 5. Thermás 55. Minor, quorum arbitratu mo-
numentum fibi fieri vellet, teftamento fcripferat 5?: deinde
ita legaueratä-*va CIIS, Pvsrii1185, CoRNELIIS AD
MONVMEN'TVM MEVM AEDIFICANDVM MILLE HE-
RES MEVS DATO,. "rebatius refpondit, pro eo habendum,
ac fi ita legatum effet, fi fatisdediffent fe ita id monumentum
ex ea pecunia faCturos. Labeo Trebatii fententiam probat:
quia haec tmens teftantis fuiffet, vt ea pecunia.in monumen-
tum confumeretur, idem et ego et Proculus probamus. !
XLI. VLriaNvs ?? libro XX ; i | La
G A'TA füb condicione relicta non ftatim, fed cum condicio

exftiterit, deberi incipiunt: ideoque interim delegari 5? non -

potuerunt. - |
XLIL ArnricANvslibrolIL-OQnuaeftionum — Frrrio-
FAMILIAS legatum eft füb hac condicione, fi in pote(late
patris manfiffet: magis patri legatum videri ait, et patrem
füo nomine legatum petere. 1dem iuris effe, et fi feruo fi-
militer legetur. — Argumentum rei eft 59?, quod etfi cibaria
feruis Titiilegentur, procul dubio domini eft 9*, non fer-
uorüm legatum. « :
, ALIH. Pavrvs libro-Vlil.-ad-Plautium- . Prav-
T1VS: rogatus eft heres ??2 liberto teftatore, vt perceptis fibi
decem, totam hereditatem reuenderet ?? : poftea patronus de-
functi bonorum poffeffionem contra tabulas petierat, et par-
tem hereditatis, quae debebatur, abftulerat. Proculus 9*,
Caffius, fideicommiffarium pro rata quod foluit repetere de-
bere aiunt. Paulus 95: hoc iure vtimur: nam quemadmo-
dum praeftatione fideicommifforum et legatorum heres exó-
meratur per Praetorem, ita etiam ipfe partem confequi debet.
$. 1. Diuerfum eft, fi Falcidia interueniat, et minuat legatum z
nam his cafibus nihil repetetur: quia $5 in folidum condicio-
ni paretur. $—2 Item fcinditurius dandi, fiis, cui legatum
eft, non poteft partem hereditatis fibi relictam, totam ca-

pere: nam verius eft, partem eum praeítare debere, partem

illos, qui auferunt ab eo, quod plus relictüm éft, quam a le-
geconceditur. $. 3. Neratius libro primo Refponforum fcri-
bit, ex duobus fcriptis heredibus, fi vnus rogatus fit tibi here-

r

"OUY d
P Ya

ditatem reftituere, tu Titio certam fummam dare, et benefi-

cio legis Falcidiae in reftituendo heres vtatur: quanto minus
tibi praeftiterit, tanto minus te Titio praeftare, non effe ini-
quumé o XLIV.

librarii mens fuit, literás: b et &, valde Cognataás et faepe confufas, vna b
exprimere, homo plerisque in locis literarum. perquam- parcus. GE B. 52
: 53 Hal. moriatur. 54 Ap. Hal. -et Vulg.
vel, abelt. BR. 55 Hal. et Vulg. perimit. BR. — 56 Hal. Thermius. GER.
57 Taur. fcriBferat. GEB. . 58 Hal. IDEM. GEE. 49 Hal. et Vulg.
legari. Bafil. Florentinam confirmant, EHabent enim petüíoec9mi, transferrü,
B R. 60 Hal. fit. GER. 61 Hal. effe. GE B. 62, Vulg. itaà orditur:
Plautius beves vogatus efl. BR. 63 Gothofr. in nota: venderet. Hal.
Ilnmo Hal ei venderét. GER. Lego: rependeret, pro: vedderet. BYNK.
Et in hoc perftitit; 7II. Obf. 25. GER. 64 Hal. et Vulg. inferunt: et.
B R. 65 Vulg. addit: "efpondit. B. 66 Hal et Vulg. 4uod. BR.

67

L. Wf

:
:
Í

K —— —— Aa—— "L5 —

if
v
fü
ü
Ó
Q
l)

pu

Y0
BEI
Qi:
vd
lne

é
"o |
tedj
Quj
itt
ei

L J ee-
« fuwnt

4 axtes,
fi 22 n "":ijra
T NY *
KT — /
il m at

jle yné9 o n otaset:

ij:'"ii
lii
212
m

| . DIGESTORVM LIB.
XLIV. Ingw libro LX.-ad-Plautiemr. Qvzx heredi da-
teiluífus eft, feruo alieno inftituto, Lnon domino dare de-
bet, nam et fi alio herede inftituto/iuffus eft feruo Titii dare,
ipfi feruo datur: quia quae facti funt, non transeupt ad do-
minum, quemadmodum fi mihi aut feruo Titii ftipulatus fim:
non Titio, fed feruo eius dari poteft, et haec vera funt. -e-&
Sed cum heredi dare iuffus eft, videamus, ne domino dandum
fit: et confequens eft, et hic feruo dari. .$.—9» Certe ftatuli-
ber, quin domino dare debeat, non eft dubium. $. 3. Con-
tra, qui domino debet dare, non implet condicionem dando

feruoeius, nifi-&97 dominus confenferit : nemo enim 1n ta-

li fpecie condicionem, nefcientéjme vel nolente, implere pot-
eft. $. 4. Cum hereditas ex Trebelliano Senatusconfulto re-
ftituta eft, heredi dandum eft, vt impleatur condicio: nec hoc
reftituendum eft ex caufa fideicommiffi, $. 5. Sed cum fu-
fpe&tam adiitet reftituit: dubitabatur 9*, an ei auferendum
fit? et benignius eít, et ?* in hoc cafu nihil ei auferri.
S—6: Si autem me herede inftituto , controuerfia mihi fiet
hereditatis, fi cauet lagatarius, euicta hereditate reddi lega-
tum: etipfi cauendum eft, reddi "? quod dedit. $. 7. Sed fi
iuffus fis mihi de&ém dare, et accipere hereditatem ex Sena-
tusconfulto: decém tibi ex caufa fideicommifli non reftituam.
$. 8. Si duorum feruo legatum fit fub condicione dandi, non
poffejper partes; condicioni pareri quidam aiunt, fed femel
dandam pecuniam: fed ego contraputo. $. 9. Si pars rei le-
gatae vlucapta fit, an in folidum parendum fit, dubito: et

/;»cà poteft dici,[pro parte/ parendum ex fententia teftatoris. $. 10o.

Plautius: vni ex heredibus fundum legauit**, fi centum he-
redibus dediíffet: deducet fuam partem
quam fummam heredibus pro portione eorum dabit. At fi

heres ex parte ita inftitutus effet , fi heredibus decem dediffet :

non aliter effet heres, quam fi tota décém coheredibus dedif-
fet, quia non ante ad hereditatem admitteretur, quam fi o-
mnem fummam dediffet. Nam cüm ét feruus teftamento, li-
ber, et ex parte heres ita fcriptus effet, fi heredibus dét:
dediffet: conftitit *^ non aliter eum liberum heredemque
futurum, quam fi tota decem coheredibus dediffet. Paulus:
hociure vtimur. — — :
XLV.IpzMlibro XVdead-Plautiw. IvrrANVS ait,
fi heredi legatarius , cui fub condicione legatum erat, sx H E-
REDI DECEM DEDER1T, id quod ei deberet *?, heres ac-
cepto tuliffet: non quidem videri condicioni paruiffe quafi de-
derit: fed quafi per heredem ftet, quo minus pareat, polle
petere legatum , quafi exftiterit condicio. ! :
XLVI. InEw 4i .ad - Vitell Srin*^diem,
exempli gratia, centenfimum ** imperatum eft ** ftatulibero,
vt pecuniam folueret, neque initium temporis eius, quod futu-
rum effet, adícriptum eft *?: adita hereditate cedere dies in-
cipit, quia abfurdum vifum eft, ante diem praeterire, quam
is exifteret, quem oportet *9 accipere, et hoc in omnibus,
qui heredi *? dare iuífi funt, dicendum eft: igitur et legata-
rio ex adita hereditate ad parendum condicioni tempus corm-
putabitur *?. pET PL C
: (XEVH. MARcELLVS - Digeftorumyy
Vvo libertatem ita dedit: zLLE, SI MEVS ERIT, LI-
grR ESTO: legatum vel hereditatem fine condicione ei de-

dit: deinde eum alienauit: debebitur domino eius legatum.

vel hereditas, et iuffu eius adiri poterit, nam id expreffit , fi
meus erit, inlibertate danda: quo futurum erat, vt impedire-

67 Vulg. fi, abeft, ng. — 68 Hal. et Vulg. et dubitatur. B R. 69 Vulg. etiam. B R.
^4o Hal. cauendumn eft deeo, quod dedit. GER.
vedibus fundum leganit. Hal. PLAV T IVS. v. e. b. f. legauit. &R.
couflat.BR. .. 73 Hal. debebat. Vulg. debet, B R.
intra diem. Hal.GrEms. 75 Hal. centefimum.

GEB. 77 Hl fit. GER. 48 Hal, et Vulg. eporteret. W R.

7» Vulg.

Z4. Gothofr. in nota: $i
Hal. ita imperatum . fit.

79 Vulg.

hereditariam : et reli? |

7Y Vulg. Plautius vni ex bae-

XXXV. TIT. L

tur libertas, etiam fi expreffum non effet, faepenumero ta-
men mutatur rei effe£tus: quamquam id exprefferit teftator, -
quod etfi non feciffet , ineffet jtamen, f[l"tm',,

.. 653

. XLVHI.|InEM libro XV-Digefterume Nox putabam
.diem fideicommiifi veniffe, cum fextumdecimum annum in-
greffus fuiffet ??, cui erat relictum, cumjad auünum fextum-
decimum perueniffet: et ita etiam Aurelius Imperator Anto-
| ninus ad appellationem ex Germania iudicauit.
: XLIX. CEersvs.libro XXll-Digefterem. Sr in ?5
annos decem heres dare damnatus, aut quis liber effe iuffus
eft: nouiífimo eius temporis die legatum debebitur, et liber-
tas optingit 9^, "
: L. VreraANwvs libro L-de-officioe-Confulis, S: cui
| libertas data fit directo fub hac condicione, fi rationes reddi-
diffet: arbitrum a Confulibus Diuus Pius dari permifit his ver-
bis. Aditi a vobis ampliffimi Confules, arbitrum dabunt, qui
excuílis rationibus, non tantum quae reliqua/faae Epaphro-
diti, conftituent , verum etiam quas rationes, quaeque initru-
menta tradere, aut exhibere dominis fuis debeat: cuius fen-
tentia .cum fuerit fatisfa&tum , non impedietur Epaphroditi
libertas. i
LI. MopnesTfyvs libro V.-Differentiaramm S v 5 di-
uerfis condicionibus disiunctim pofitis liber effe iuffus, eam.
condicionem eligere poteft, quae fibi leuior effe videbitur:
legato vero eo modo relicto, legatarium nouiffimae condicio-
mi parere oportet. $—« Heredi g;eägm dare iuffus, et liber
.effe, et heredis heredi dando perueniet ad libertatem , quod
non fimiliter in legatarii perfona cuftodiri , Pubficius fcribit*5.
.. LIL IpEw H VIL—Di8
QvAM contingit, vt quaedam nominatim expreffa officiant,
quamuis omiffa jtacite/intellegi potuilfent, nec effent offutura,
quod euenit, fi alicui italegatur: Tirri0 DECEWM DO LE-
.Go,sr MaEvivs CaAPITOLIVM ASCENDERIT, nàm
quamuis in arbitrio Maeuii fit , an Capitolium afcendat, et ve-
lit efficere vt Titio legatum debeatur: non lta*äen poterit aliis
verbis vtiliter legari, st MaAEgvivs voLvERIT, TrTiO
DÉCEM DO, nDam in alienam,voluntatem conferri legatum
non poteft.
fa non nocent. : |
. LHL. Inkw libro ££ i-d rematieis 59. Sr
quis feruum liberum effe iufferit, fi heredi rationes reddidiffet,
pofteaque eum rationes reddere vetuerit ?El,quaü puram factu-
rus libertatem : competit ?7 ex teftamento libertas.
4abeo, LIV. lAY oLeN vs. ?? libro Il-ex-€affio. Sx quis
legata, quibus dies adpolita non effet, annua, bima, trima
die dari iuffit 9? : etalicui, cum pubes effet, pecuniam lega-
uit: id quoque legatum annua, bima, trima die poft puber-
tatem praeftandum effe, in
quia magis condicio, quam dies, legato adiecta effet, QCon-
tra ego fentio: quia fere dies ponitur ad proroganda ea,
quàe ad praefens tempus, non etiam quae in fqturufn legata
fünt, diesque pubertatis habet aliquam temporis demonftra-
tionem. $. r. Duobus eadem res, fi heredi centum dedif-
fent, legata eft: fialter ex his quinquaginta dederit, partem
legati confequetur: et pars eius , qpi non dederit, alteri cum
fua condicione adcrefcit ?9. | L
—— LV. IpE « libro XHt* - Magvrvs, cui
fundus legatus eft, fi Callimacho , cum quo teftamenti factio-
nem non habebat, ducenta dediffet: condicioni parere debet ,
! et
&r Haec lex omiffa infcri-
— 82 Vulg. addit: s. B R.
Floreiitinam éxhibent Vat,

baevedibus. BR. $o Vulg. Ziputabitur. B R.
ptione ab Hal. et Vulg. antecedenti iungitur, BR.
83 Hal. iutra. Vide-Dynkersh. III. Obf. 15. BR.

Barb. Otob. GER. 94 kal. obtinget. GEB. 85 Hal fcripfit. 86
Taur. de efrematicis. GEB. — 87 Hal, et Vulg. inferunt: eí.Bm. 88 Hal
IABOLENVS.GER. 89 Hal dare iwfiffet. G»». — o Hal et Vilg.
Eeeee2 ad-

Inde diCctum eft, exprefía nocent, non expref- -

p.«
^.

NONNVM(-'

Commentatiis Gaii fcriptum eft,

Veushl |
. *,
6;4 DIGESTORVM LIB. XXXV. TIT. L
et ducenta dare, vt ad eum Iegatug' fundus pertineat: licet | — LXI. Vrrerawvs libro-V: ; : !
nummos non faciat accipientis, quid enim intereft, vtrum | piam. Srvir vxori ad tempus .l.lbero?ïïm legauerit, dubita- g
tali perfonae dare iubeatur, dfy aliquo loco ponere, vel in ma- | ri poteft, an de his dumtaxat filxlös fen iMIet teftator, qui poft i
re deicere ?* ? neque enim illud quod ad talem perfonan.ï per- | mortem eius nati fuiffent, an et de his, qui viuo eo ab eo ;
uenturum eft, teítamenti nomine, fed mortis caufa capitur. | fufcepti fuiffent poft teftamentum fattum , cum manente ma-
* LVI. InEw libro X i C v x fundus le- | trimonio deceffiffet: verum aequum eft proficere, fiue viuo i
catus eft, fi decem dederit, partem fundi confequi non po- | marito, fiue poft mortem nafcatur E t t tt
teít, nifi totam pecuniam 'numeraffet ??^: diffimilis eft caufa , MWLXH ngggg::NjI:;LS ICEOMOEONLS libro I ! j
cum duobus eadem res fub condicione legata eft. In hac e- |-Iular m. SEp fi hoc fpecialiter expreifit teftator ,
nim quaeftione ftatim a teftamento , quo pluribus condicio ad- etiarg fi ex alio poft mortem fu.anïhberos procreauerit, mhg- !
pofita eft, diuifa quoque in fingulas perfonas videri poteft : et | lo minus eam ad le.gatum.admlttl. g. I. Cl.ndam. non folg- !
Li'pre, , ideo finguliicum, ?? fua parte zf condicion$ parere, et lega- | dum capienti, amplius legi conceffae portionis relici&y eft rj ,
? tum capere poffunt, nam quamuis fumma vniuerfae cond.lcwj fi heredi aliquid dediffet. Quaeritur, an id quod 'corgdlclo.ms U |
nis f& adfcripta, enumeratione ?* perfonarum poteft videri | implendae ca'qfa Eiederat T?, confequi ex cauiïa legati poifit, «'wa |
effe dinifa: in eo vero, quod vni fub condicione legatum eft, | quafi non capiat id quod deroget ^^ ? an vero id extra fit, nec d
fcindi ex accidenti condicio non debet: et omnis numerus €o- | ideo magis ex bonis teftatoris amplius capiat, quam capturus
rum, qui in locum eius fubftituuntur, pro fingulari Perfona effet, fi fine condicioqe legatum effet ? Et Iulianus re*ö?ciïïï-
95 e(t habendus. T. * | me fcribit, tanto agxphus eum capturum, quantum condicio-
LVIL Pox»oxrvs libro 4X--ed-Quintam-Mueiem. | nis implendae cauf& dare eum oportet T2: pec intereffe, here-
QvaxsiTvM eft, an fi iuffüs fuerit feruus quilique operas | di, an extraneo dare iuffus fit, quia computatione facta, quae L
extraneo dare, vt liber fit, condicio talis fit recipienda: vt, | femper in perfona eius introduceretur, non amplius legi *3
quemadmodum ?* circa pecuniae dationem dicitur , ita et cir- | conceffae portionis ad eum fubfideret. $. 2. QCum vir vxori
ca praeftationem operarum dicamus? Sed hoc iure vtimur, | sy A riskmrs '* NE ï*f NVPSERIT i in annos üngue — À j
vt quemadmodum dictum eft, fi pecuniam ex peculio fuo det | los aliquid legauit, quid iuris fit? lulianus |refpondit, poífe yPe.. -
extraneo, admitti eum ad libertatem : ita et fi operam prae- | mulierem nubere, et legatum capere, quod fiita fcriptum ef- |
ftiterit, neceffe fit eum admitti ad libertatem , itaque et ?* | fet, s1 A LIBERIS IMPVBERIBVS NE.'" NVPSERIT, f
in propofito fapienter faciet heres, fi impedierit eum , quo | legem locum non habere: quia magis cura liberorum, quam (
minus praeftet et operas: hac enim ratione feruus perueniet | viduitas iniungeretur. . | : c
quidem ad libertatem , fed operis eius extraneus non vtetur. - LXIIT. Garvs libro -Ili-ad-legem-Iubem-et-Papiam.
LVIIL. Ingw libto 3—exevariis-cleétionibus, . S1 an- | Cv w italegatum fit, sz Tixrro NoN NvpeseRnrir '5, vel i
cillae alienae, cum ea nupfiffet ?5, lecatum fit, Proculus | ità, st NkovE T1T10, NEovE:SEIO, NEQVE MaAx- ; j
ait, vtile legatum effe: quia poffit manumifía nubere.. VIO NVPSERI T, iet denique fi plures perfonae comprehen- L,J"ulta'nïä. (
LIX. VrrriaAwvs libro 2e iatp—e fae fuerint: magis placuit, cuilibet eorum fi nupferit, amif- !
piam IwTERCIDIT legatum, fi ea perfona decefferit, cui | furam legatum, nec videri tali condicione viduitatem iniun-
legatum eft füb condicione. 4-—r- Quid ergo, fi non decef- | &am , cum alii cuilibet fatis commode poffit nubere. .$. x. 5
ferit, fed in ciuitate effe defierit? puta alicui legatum ??, fi | Videamus, et fiita legatum fit, s1 T;'rïo' NVPSERIT, |
Conful fuerit, et is in infulam deportatus eft: numquid non | et quidem fi honefte Titio poffit nubere, dubium non erit,
interim exftinguitur legatum , quia reftitui in ciuitate ?? pot- | quin, nifi paruerit condicioni, excludatur a legato: fi vero
eft? quod probabilius efle arbitror. $—e- Non idem erit di- | indignus fit nuptiis eius ifte Titius, dicendum eit, pofle eam
? cendum, Ífi ea poena in eum ftatuta fuerit, quae irrogat fer- | beneficio legis cuilibet nubere, quae enim Titio nubere iube- :
uitutem , quia feruitus morti atiimulatur *. | tur, ceteris omnibus nubere prohibetur: itaque fi Titius in- | :
LX. PAvrvs libro VIi-ad-legem-leliam-et-Papiem. | dignus fit, tale eft, qualeíi generaliter fcriptum eflet, sx | m i
Iw facto confiftentes condiciones varietatem habent, et quafi | NoN NvPsERIT, immo, fi verum amamus, durior haec (
LA n':e;(ïef,, tripertitam recipiunt diuifionem 7^, vt quid detur, Nwt' quid | condicio eft, quam illa st NON NVPSERIT: nam et cete- f
^ fiat, vt quid optingat: [Vel retro, me detur, ne fiat, ne | ris omnibus nubere prohibetur: et Titio, cuïf whone&e nu- "
L /gpie e;;'m&k-optingaä ex his dandi faciendique condiciones in perfonas tyf/a fit, »- cum) *? nubere iubetur. — "Jh»x.,
-&v t*: — collocantur, aut ipfórum, quibus quid relinquitur, aut alio- Z/PMM,ILXIV. TERENTIVS C lbro V.-ad-leger .
E Jhaecrc- rum: terti?[ fpecies in euentu pcnäur ?. $. r. Fifeusjiisdeny| luliam-et.Papiam. EHoc modo legato dato, s1 Lvcro 'f'i- i
| j.J(äfWWEffe k condici.qnibus parere debet, quibus pe;rfona, aqua w ipfum, | TI0 NON NVPSE Rü";r 29* pon elfe legg locum, fulianus ;
aucéng quod relictum jefty peruenit: ficut ? etiam cum fuo onere hoc | ajfebat. A&exs Quod fiita fcriptum effet, sr Aduid st A & NON f
J efow, revióz6 ipfum vindicat. f4. j | NVPSERi/T: intereffe, an fraus legi faCta eflet, nam i ea i
(ïi;zylj/j ;.Zï/ï adcrefcet. B R. .91 Hal. dezcere. GEP. 92 Hal. n-.umemvz't..GEB.-m ' 93 | habet: quod tamen ad.frö -relz'c'lu?n att?net, in P Fior. a Porta fallitur. — In wat't
7 | Gothofr. in nota: pro fua. Hal. Sed. 7» pro, ipfe Taur. habet in margine, | fine $. haec locutio totidem verbis redit. BR. Vt Otob. ita quoque habet Byn- ;
/-:.aec,, [eguntwr, et Vulg. qEIOE]LI'e idem f'equitur. BR. 94 Hal et Vulg. inferunt: tamen.BR. kersh../ege coucefjae eft 1n Pal I II. HI. GER. Io Hal. dederit. G E B. II LU , 1
! 95 Baüll.. &yri Eb mQossmov , pro ona perfona. B R. 96 Hal. inferit : ( fcin- | Hal.et Vulg. eroget. B R. 12 Hal. opovteret. BR. — 13 Kefcribimus: lege, j lq
di) etin margine addit: alias deeff. GE B. — 97 Ap. Hal. et Vulg. et. abeft. | vid.fupra. & R. Etiam hic Hal. lege conceffa portione. GEB. — 14 Vide Duker. P di
BR. 98 Taur. zaDfiflet.. GE B. — 99 Vulg. addit: efj. BR. — 100 Hal.et | ad Opufc. de Latiu. Vet. ICt. p. 35 1. BR. 15 Gothofr. in nota: A. non. ' Cl qua
Vulg. ciuitatem. BR. I Hal adfünilatur. GER. 2, Bafil. àc of2 ex£as | Ita Hal. GER, IG Taur. NVbSERIT, hic et paulo poft iterum. GEBR. p«
Siaigoüvran, B R. 3 Hal et Vulg, ponitur. BR. 4 Taur. habet: Zisdem. | 17 Hal. zou. GER. 18 Taur. NVb SERIT, et in hunc modum adhuc a
Flor. eft: zsdem. BR. 5 Hal. fic, loco: ficut. GEB. 6 Ap. Hal. et, quater in hac lege, GER. 19 Hoc: eum, loco motum longius abiiffe vi- fi.
?bgü. GEB. 4 chg cum anl. et Vulg. mafcantur. BR. 8 Hal hic et | detur, reftituendum hoc modo: 'et cum Titio, cui inbonefle nuptura fit, mu- t
infra L.64. b. t. limpliciter TERENTIVS. 9 Repono cum Vulg. Nor. | Pere iubetur. At Vulg. Nor. ad vnam omnes fimpliciter expungunt. E feptem Wi
OfffmbuS: lege , nec a!ïïeï MSS. Non aufim cum Ha!. H. a Pgrta et Baudoza | fcriptis Vat. et Pal. V, etiamnunc, vt eft Florentiae Pal. III. cuz maubere, habe- f
fcribere: conceffa portione. Vulg. lege conceffae portiomis. Rurfus Vulg. etNo- | bat. Sed cui, poftea deletum cít, in reliquis: cum, femper defuit. — Adde hf
rica: relz'&;gm efl, quod xpdem prorjgs neceflarium videtur. H. a Porta ad oram Bynkersh. de Legato poen. nom. c. g. nR. Reliqua ftïnt Pal. £. II. Barb. Otob- f
II.. þabet; in P. Flor. et in veter. quibusdam exempl. amglius legi conceffae por- | At Bynkersh. habet: cqi uubere inbctur. GEB. 20 'Iaur. hic et paulo poft l
tionis velidium eff. Sane inter MSS. quae ego confului, Otob; ita fcriptum ] irerim j h.

ä " DIGESTORVM LIB. XXXV. TIT, .

effet, quae aliubi ?* nuptias hon facile poffit ?? inuenire,

interpretandum , ipfío iure refcindi, quod fraudandae legis
gratia effet adfcriptum: legem enim vtilem Reipublicae, ío-
bolij fcilicet ^? procreandae caufa latagf, adiuvandam inter-
pretationeten ) — | Ls
LXV. PAvrvs libro LXIL-ad-Edictum, Lecaro
fub condicione relicto, fi heres, a quo fub condicione lega-
tum efít, pendente condicione moriatur, heredem fuum ob-
ligatum relidquit. TRUE :
LXVI. MopresTfXvs libro X.-Refponforum- Hx-
RES ftatuliberum, cui in euentum condicionis fideicommi-
fum reftituere rogatus erat, manumifit, Quaero, jf fideicom-
miffum ei praeftare debeat? Herennius Modeftinus jrefpondit,
quamquam ftatuliberum heres manutniferit, tääen fideicom-
miffum, quod fub jdisdem condicionibus reli&tum ei debet,
ita praeftare cogitur, fi condicioneg impletaf effetpraettabit ?*,
aut per eum ftetit ??, quo minus impleaftur. |
«abeo, LXVII. Wzö libro X«E-Epiftilaram. Cv

fub hac condicione fundus alicui legatus effet, st sk&R Vv vM

CadewNON MANYMISERIT, [€t fi manumiferit, legatum fundi

:
7 ' d
/ 4

p OERNDSRSSUNE

L £0 mo2o,,

ad Maeuium translatum effet, legatarius de non liberando fa-
tisdedit, et legatum accepit, et poftea liberauit:; quaero, an
aliquid Maeuio detur? [Refpondit ?^7, fi cui 4&e. legatum erit
28. s; SERVVM NON MANVMISERIT, fatisdatione in-
terpofita, accipere ab herede legatum poterit : et fi poftea
feruum manumiferit, commiffa ftipulatione, heredi vel fun-

dum, vel quanti ea res eft, reftituet: eogfue cafü heres ei, .

cui ex fequenti condicione legatum debuerit ??, reftituet.

fet, cvM NvPSERIT ??: fi nupta fuerit, et hoc teftator

fciffet ?7, alterum matrimonium erit exfpeCtandum: nihil- .

que intererit, vtrum viuo tefiatore, an poft mortem jeaj ite-
rum nupferit. La m éam,,

LXIX. Gazvslibro Xlll-ad legem-Iuliam-et-Papiam,

Srita expreffum erit, T'1iT10, sr vOLVERIT, DO LE-
Go: apud Labeonem Proculus notat, non aliter ad. here-
dem legatarii pertinere, quam fi ipfe legatarius voluerit ad fe
pertinere: quia condicio perfonae iniuncta videtur ??.
asss LXX. P A PrNIANVS|libro 3eVd1-Qaeeaeflionume Dv os

mater filios füb condicione emancipationis ex partibus here-

des inftituit, eisque plurium rerum jpragceptiongs. ?? pure de- -
dit: hereditatem adierunt: patrem a legatorum iccommodo illa
quoque ratiófdebet fummouere, quod emancipando filios, ob--
fecutus voluntatis fupremum iudicium vxoris fuae cuftodiri

voluit ?*, ä
LXXI. IpEw libro WBMQQTITIO
centum, ita vt fundum emat, legata funt: non effe cogen-
dum Titium cauere Sextus Caecilius exiftimat ??: quoniam
ad ipfum dumtaxat emolumentum legatfjrediret. Sed fi filio,
fratri, alumno 3* minus induftrio profpectum effe voluit, in-
tereffe heredis, credendum eft: atque ideo, cautionem inter-
ponendam, vt et fundus comparetur, ac poftea non alienare-

Liufom uttur 9*.. $—R Titio centum reli&a fünt ita, jvtjMaeuiam vxo-

L £nex;

'. .$terum: NVEPSERIT. GER.

Tem , quae vidua eft, ducat: condicio non remittetur : et ideo
nec cautio remittenda eft. Huic fententiae non/refragatur,

lquod/fi quis pecuniam promittat, fi Maeuiam vxorem non

ducat, Praetor aCtionemdenegat: aliud eft enim eligendi ma-
21 Hal et Vulg. alibj. BR. — 22, Hal. pof-
fet. GEB. — 23 Taur. fVboliScilicet. GE B. 24 Gothofr. in nota: prae-
tenderit, Hal. conftituit. alii. ^ Mihi placet Stephani le&io: comffabit, quod
ex antecedenti: praeflare in: praeffabit , degeneraffe videtur. BR. — 25 Hal.
fleterit. — 26 Hal. et Vulg; LABEO. BR.. 277 Hal. vefpondi. GE B. — 28
Hal. effet. GEB, 29 Hal. debzit. GEB. — 30 Taur. NVbSERIT, et in
fine: nuBDferit. GEB, 31 Hal. fcierit. G EB. 22 Hal'.fvzdeatur. s
Hal. praeceptionem. GEB. 4 Hal. voluerit. GEB. 35 Hal exiffima-
bat. GEB, — 236 Hal et Vulg. filio fratris alumno, BR.— 27 Hal, aliene-

. fufr. et. Habitat. et mninifler. fero. BYN K.

65

TerTaan endeorrs

trimonii poenae metu libertatem auferri, aliud ad jmatrimo-
nium/35 certá;lege inuitari. -$—e« Titio centum relicta fünt
ita, vt a monumentg/ &ee- non recedat, vel vti in illa cluita-
te domicilium habeat: poteft dici, non effe locum cautioni ,
per quam ius libertatis infringitur, Sed in defuncti libertis
3? alio iure vtimur. —$—3- liTrO GENERÓ; MEO HE-
RES MEVS DOTIS SEIAE FILIAE MEAE NOMINE
CENTVM DATO: legati quidem emolumentum ad Seiam,
quae dotem habere incipit, pertinebit: fed quia non tantum
mulieri, fed Titio quoque, -eei pecuniam legauit, conful-
tum videtur, prope eft, vt ipfe legatarius intellegatur, etie-
gatum petere debeat. — Si poft diuortium genero pecuniam
heres foluéfib, aeque liberabitur: quoniam in dotem folutio
conuertitur. Conítante autem matrimonio, etiam prohiben-
te muliere, Titio recte foluetur: hoc enim et mulieris inter-
eft, vt incipiat effe dotata: namjet fijquis ipfam quoque peti-
tionem habere refponderit, eaque jpecuniam petatj neque do-
tis fieri velit, non dubie doli fummouebitur exceptione. An-
te nuptias vero Titio vel muliere defunctis, legatum apud he-
redem manet. Quod fi nolit eam vxorem ducere, caufa *?
legati, quod ad mulieris perfonam attinet, fatisfactum in-
tellegetur *^: fed Titio legatum petenti nocebit exceptio do-
li ^* Sabinus autem exiftimabat, nuptd/mulier&/Titio, fine
cautione legatum deberi: quoniam pecunia dotis efficeretur:
fed cum ante nuptias, quia purum legatum eft, peti poteft, cau-
tio, MVLIERI PECV NIAM REDDI, neceflaria erit. Quod
Íi maritus vitio fuo caufa ceciderit, neque foluendo fit: num-

| quid aduerfus heredem mulieri, quae nihil deliquit, füccurri

LXVIIL IpnEMlibrodl.ex-Caffi. Sr ita legatum ef--

debeatob eam pecuniam, quae doti fuerat deftinata ? Sed quo-
niam ambo legati petitionem habuerunt, faluam habebit, non
foluta pecunia viro, mulier actionem. : ^ifa
LXXII. IpEex libro XVHL-Quaeftionum.e-- Cvv ,tale",
legatum effet relictum, TiTrriAE, sr A LIBERIS NON
DISCESSERIT **: negauerunt eam recte cauere, quia vel
mortuis liberis legati condicio poffit exfiftere, fed difplicuit |

fententi "jt/ | ) 1 1 : ' 7 P ASBND
fententiaz non enim votb,matris jopponi tam ominofa nonj^^é t
interponendae cautionis interpretatio debuit. $. r. Et cum W

patronus liberto. certam pecuniam legaffet, Ífi a liberis eius

L-A p£cténcam. ye - ]
d ET

"ÜUUCTLC

iunctum patroni liberis eorundem mortem exfpeCtare. ——2»—

Titius heredem inftitutum rogauit poft mortem fuam heredi-
tatem relftituere, -& fideicommilfi,cautio nor/ fuiffet petita:
Mucianae cautionis exemplum ante conftitutionem remifífae
cautionis locum habere non potuit, quoniam viuo eo, eui
relictum eft, impleri condicio potuit. -$—3: Quid ergo, fi
ita fcriptum fit *5, PETO POST MORTEM TVAM RE-
STITVAS HEREDITATEM, ITA NE SATIS FIDEI-
COMMISSI PETATVR, NEVE RATIO EXIGATVR2 fi-

tionis cgndicio videbitur adfcripta, rationi vero non exigen-
dae modus adhibitus, fcilicet vt culpa, non etiam dolus re-

miffus intellegatur: idque ** in eius perfona, qui negotia

geffit, cuique rationis reddendae neceffitas fuerat teftamento
remiífa, refcriptum eft. .S&—aec Sx ARBITRATV TiTriEk
SEIÁ NVPSERIT ", RERES MEVS EI "? FVNDVM
DATO

tur. GER. 58 Hal.et Vulg. ad matrimonimm wt eft in textu, cum Tau-
rellius habeat: aliud ad teffamenutum. Prope eft, vt reftituam: ad smatvimo-
nium per teflamentum. BR. 39 Dehis vide Mornacium ad L. 1 2. G. de Vl
40 Hal. et Vulg. cauffae, qut-
bus accedo. B R. 41 Hal et Vulg. intelligituv. BR. 42 Vulg. addit:
mali.BR. — 43 Hal decefferit. GEB. — 44 Ap. Hal. now, abeft. Vide Ant.
Augufin. IV. Emend. 17. BR. — 45 Ap. Hal. eius, abeft. GER. 46
Hal. effet. GEB. 47 Vulg. idemque. BR, — 48 Taur. NVPSERIT, et
in fequ. $. adhuc bis in cundem modum. Gz z. — 49 Ap. Hal. ei, abeit. GE s.
: Eeeee3 o

L-.4 cdecicón&nt, |

» . " : » n 2v | ^
ne duhio per huiusmodi verba non interponendae quidem cau- . AC ,

^g

/ us
pune] aed, -

*

9 .
N * . , * ; (IL: 3,: þ.
^? non difceffiffet, permifit Imperator velut Mucianam cau- p .

| tionem offerri: fuit enim periculofum ac trifte, libertum con-

656
pATo: viuo Titio, etiam fine arbitrio Titii eam nubentem

legatum accipere, refpondendum eft: eamque legis fenten-

L "fentia., jmpe n
: Sed fi Titius viuo teftatore decedàt, licet condicio defir

2 cit, quia tamen fufpenfa quoque pro nihilo foret, mulierl
U . füccurretür. $—5 MAEVIAE, SI NON NVPSERIT,
[ J fndum - FVNDVM CVM MORIÉTVR, LEGO: poteft dici, et fi nu-
ï * pferit, eam confeftim ad legatum admittl. Non idem proba-
4 tur, fi certus dies , incertusue alius legato fuerit adfcriptus.
LJo(ïf .&,. -S—6. Falfam caufam legato non iobeffe, verius eft: quia ra-
| tio legandi legato non cohaeret, fed plerumque doli exceptio

locum habebit, fi probetur alias legaturus 59 non füiffe.
S—2. Falfam condicionem 5: Caffius £f jCaelius/?? Sabinus
impoffibilegf effe dixerunt: veluti, PAMPHXILVS,SI QVOD
TiTiO DEBEO SOLVEjÍT, LIBER Ej4gO: fi modo ni-
hil Titio fuit debitum, quod fi poft teftamentum factum te-
ftator pecuniam exfoluit, defecilfe condicionem intellegi 534
- Falfam legati demonítrationem nop.f:acc,ïre? legatum, Sa-
binus refpondit: veluti fi quis, cum Titio nihil legaffet, ita
fcriptum relifquerit?^^,ex CEN TVM, QVAE Tirio rz-
GAVI, QVINQVAGINTA HERES SEIQJDATO: idque
fumpfit ex defun&i voluntate: quia ííon animo legandi, fed
deminuendi legatum, quod falfo datumjexiítimaret, ita fcribe-

E /7
; s
3- ,
— — d

p L.) excepleeme,

/ä*?*f&*mfwwt ret, Propter falfam|tamenydemonttrationem legath non plus
| : ufwiïfï'f! '. Seius adfequetur, quam íi vere demouftratum fuilfet.
YVavzor LXXIlL. Inzw libro XlX-Quaefionum. — TiT10
| ) fundus, fi in Afiam non venerit: 5* idem, fi peruenerit,
E jncex:mmus.Sempronio legatus eft: cum ün omnibus/ condicionibus, quae

as morte legatariorum finiuntur, receptum eíft, vt Muciana cau-
tio interponatur: heres cautionem a Titio accepit, et fundum

ei dedit: fi poftea in Afiam peruenerit, Sempronio heres, quod

ex flipulatu cautionis interpofitae confequi poteft, yvtili actio--

ul d £ 5enén . me|praeftare cogitur: fed Ífi cautio medio tempore defecerit ,
quae follicite fuerat exatta, non Qe fuo. prag&abit he&es , fed
E - quia nihil ei poteft obici, fatis erit aCtiones praeftary: fiya-
legatum accipiat, decefferit, heredi eius deberetur ?*, quod
defunctus petere potuit. ' | :
| LXXIV. Inkx libro XXXIE-Quaeftionum, MvrrE-
w1 et Titio vfüsfructus, fi non nupferit * mulier, relictus eft:
fi mulier nupferit, quamdiu Titius et viuit *5, et in eodem
ftatu erit, partem víusfructus habebit, tantum enim benefi-
cio legis ex legato conceffum efle mulieri intellegendum eft,
quantum haberet, fi condicioni paruiffet: nec, fi Titius, qui

f*

OM ^!! 4

L-int.,

condicione defeétus eft, legatum repudiet, ea res mulieri

proderit.

LXXV. Iprw libro XXXIV--Quaeftionum. — Diks

incertus condicionem in teftamento facit. -

LXXVI. Ingw libro VI-.Refpontoram, FipE1COM-
MissvMaflii relittum, e1-ex-&s E X HIS SIN E LIBE-
RIS DIEM SVVM OBIERIT, adoptionis commento non
excluditur. * - : 2 d
LXXVII. IpEgw libro VH Uhe HAVVIA,
quae nepotem fuüb condicione emancipationis pro parte here-

L1 fs* /m;"cqn,, dem ünftituerat, ita poftea codicillis fcriplit ??^: Roc Aw-

$";

So Hal. et Vulg. lesaturum. BR.
tra&tantem Aueran. JI. Inuterpret. Inr. 24. GE B.
felius et Sabinus.BR. — 53a Hlal. zutelligitur. GEB. ^ 535 Hal. reliquerit. 54
Hal. ec Vulg. praefigunt:et. BR. — 55 Hal. et Vulg. inferunt: iu, quod ma-
lo. BR. — 56 Hal. debebitur. Vulg. debetur. BR. — 57 Taur. hic et mox ite-
rum: waBferit. GEB. — 58 Hal. Titius aduiuet. Vulg. Titius viuet. BR. — 59
'Taur. fcriBfit. GEB. — 60 Vulg. quanquam.B R. 61 Ap. Hal. eum : abeft. G x g.
62 Vulg. addit: eff. BR. 63 Taur. refcriBfit. GEB. 64 'Yaur. N7VP-
SERIT , et mox: nuBf[erit. G EB. 65 'Yaur. accldeve, GE B. 66 Hal.
decies quinque , et in margine: alias, deciens quinquiens. Vide Ant. Auguftin.
II. Emend. 6. BR. 67 Lial. non tutores videbantur fub. conditione, 68

52 Vulg. Caffias et Caf-

tiam/videri, nequod omnino/ nuptiis impedimentum infera-

men, Titius cum ** Afiam veniffet, Sempronius prius quam-

51 Vide de falíis condicionibu; do&te

DIGESTORVM .LIB. XXXV. TIT. L

* «Desent, . : ' .
PLIVSÍNEPOTI MEO) ovAM QVOD *? gvu 9* ngnrz-
DEM INSTITVI, LEGO PRAEDIA ILLA: condicioney
emancipationis repetitam videri placet, quamuis auia nullam
in legatis, vt in hereditage'üfub'iïitutionem feciffet. Nam et,

cum feruus pure quidem jliber, heres/ autem fub condicione,ïg'fäïïgï
fcriptus *?, jet?fi heres non exftiterit, legatum accipere iuffus ; »2.
eft: in legato repetitam viderijlibertatem, Diuus Pius refcric; i zexsuo-
pfit 9?. .S$—r. Muciana cautio locum non habet, fi per aliam ^ t^*
condicionem a&io legati, differri poffit, | $. 2. TiTrio, sx

MVLIER NON NVPSEÉRID 9^, HERES CENTVM Da-
TO: quam pecuniam eidem mulieri Titius reflituere rogatus -
eft: fi nup(efit-seuirer, die legati cedente, jfideicommiflum 1 f* ez.
petet: remoto autem fideicommitfo , legatarius exemplum Mu-
cianae cautionis non habebit. $. 3. Pater exheredatae filiae
tutores dedit, eosque, fi mater eius , impubere filia conftitu- ^ .
ta vita deceffiffet, ad rem gerendam;accedere 95 iuffit: cum *« p?re.
vxori mandatum effet, vt moriens filiae communi decies 5*
reftitueret: non fub condicione tnutores videbuntur ?* dati,
nec fi quid aliud interea puella quaefiffet, eius adminiftratio-
ne/$? prohiberi: cautio vero ?? fideicommiffi matri remiífa
:*9, Quocumque ** indicio voluntatis cautio legatorum, vel fi-
deicommifforum remitti poteft. Itaque fi cautionis non pe-
tendae condicio legato vel fideicommiffo prae(cribatur , condi-
cionem ea res non faciet: non enim deficiet, fi quis caueri
*2 defiderauerit, onere cautionis non fecnto: quod aduerfus |
inuitum hodie iure publico fequi *? non poteft *^, pg&quagyrï/tea juo-
remitti poffe cautionem placuit. | . - mdame,,
LXXVIII. Ipgw lHbro IX.- Refponforum. Cv pu- Cf
pillus aut tutor eius condicionem in perfonam *? pupilli col-
latam impedit, tam legati, quam liber£ftis, iure communi,
condicio impleta effe videtur. -$.—r. Disiunéctiuo modo con- , :
dicionibus adícriptis, alteram defeciffe non joberit, altera vel/ J2e6ert id,
poftea impleta. . Nec intereft, in poteftate fuerint accipient& |
|)|condiciones, an in euentum collatae *9, |*£s6, —
^A LXXIX. IpEw libro L-Definitionum | HkmnEs wE-
VS, CVM MORIETVR Tuirivs, CENTVM EI DATO:
purum legatum eft, quia non condicione, fed mora fufpendi-
tur: non poteft enim condicio non exfiftere, -$.—« H znxES
MEVS CVM IPSE MORIETVR, CENTVM 'Triv10 Da-
T0: legatum füb condicione relictum eft, quamuis enim he-
redem moriturum certum fit, tátlien| incertum jeft/, an legata-
rio viuo dies legati non cedit ** , et non eft certum ad eurm
legatum peruenturum. $—2: Qui poft Mucianam cantionem
interpofitam legatum accepit, fi contra cautionem aliquid fe-
cerit, ftipulatione commifl&jetiam fru&tus "9 heredi reftituet:
hoc enim legatarius et in exordio cauere cogitur. -$—3.
Quamuis vfusfructus, cum morietur legatarius , inutiliter le-
getur: tdifien; cautionis Mucianae remedium, vfufractu quo-
.que fub 'co.ndicioneälïw alicuius non faciendi legato locum . — —
habet. $.—4. Quodin fraudem legis ad impediendas nuptifs L/ 4« -
Ícriptum eft, nullam vim habet: veluti, Tivrio PATRI p
CENTVM,SIFILIA, QVAM HABET IS ?? 1N POTE-
STATE, NON NVPSERIT Ü*, HERES DATO: vel ri-
LIOFAMILIAS,Si PATER EIVS VXOREM NON DV-
XERIT, HERES DATO.

]

69 Hal. quoque. GEBR. —— '7o Hal. addit:
videbatuv. Vulg. cidetur. BR. — .71 Hal. ex Vulg. inferunt: enim. BR. — 72
Hal. et Vulg. eam, loco: caueri.BR. 73 Vide Duker. ad Opufc, de La-
tin. Vet. ICt. p. 360. BR. 74 Quae hic fequuntur poft verba : moz. potoff,
in P. Flor. deinceps adie&a funt, fed a manu ordinaria, neque aliter. fcripti
aut editi, nifi quod tantum non omnes habeant: poffeoguam: pro: poflguam.
BR. ]ta et Hal. fcripti funt Pal. 1. II. IIl.. Otob.. Eynkersh. GEE. — 75
. Hal. perfona. GEB. 46 Mal. fuerit accipientis conditio, am im eueutum
collata.GEB. '77 Kíal. et omnes: cedat. BR. 78 VWulg.inferit: filzo. BR.. "79
Hal. conditiowe. GE E. 8O Ap. Hal,et Vulg. i5 abeft, $R. 81 Taur. NVb

Hal. adminiflrationem. GER.

SERIT-

P

D

DIGESTORVM LIB. XXXV. TIT. L

| h. LXXX. ScaEgvoLA ^ libro VHE--Quaeftionum.
jE/As caufas, quae protinus agentem repellunt, in fideicommif-
| fis non pro condicionalibus obferuari oportet: eas vero, quae
AF , habent moram cum fumptu yadmittemus cautione oblata: nec
. lt, enim parem dicemus eum, -eas ita datum fit, fi monumentum
Y fecerit: et eum, cui datum eft, vt monumentum faciat *5,
L-äfïm LXXXI. PAvrvslibro- -Quaeftionam. Ivrivs
s Paulus Numphidio ?*. ^ Quaefifti, fi ita in teftamento cau-
tum efet, ST1icHvS SX RATIONES(RED jID ERIT,
CYM CONTVBERNALI SVA LIBER ESTO: EISUOSX,

DECEM HERES DATO: jAly Sticho mortuo, antequam ra-

UE

,
|
P

L j , L,Ja,mxia tiones reddere( , velipariatore;9?, vel reliqua habente, libe-
" J*^. yva effet 59 mulier: etan delegato idem accipiamus ? Libertate
| data fi rationes reddiderit 7, hafc condicionem rationum red-
A L| ufu,; dendarum, vtíiuffus/ videatur ?? reliqua reddere, fi qua habet,
ätw*]""- - cum fideeébes fui: quae fi nulla funt, pure accepitfe liberta-

| | tem videbuntur, et fi poft aditam hereditatem deceffit, com-
j ! petente libertate etiam legatum eos fecutum ?? eft: quod fi,
m cum adhuc reliqua. haberet, decefífit, fub eadem condicione
a et contubernalis eius libertatem accepiffe videtur ??, et defe-
L^—— Limeminz G.Cta videbitur-eendierene ?', Sed|non ineleganterjillud dice-

e -jantav, tur, Stichum quidem fub condicione manumiffuni, contuber-
ll ^ A palem-autem eius pure: et illam coniunctionem [non ad con-
"i L -1de- iungendam condicionem / fed w« neceffitudinem demon(tran-
r -JA^t. dam pertinere. -J—x. dunc ?? demum pro impleta habetur
ng)ääcjm:/m., condicio, cum per eum fítat, |qui fy impleta effet, debiturus
p erat. o aaudus. — LIqaij, |
"p LXXXII (iCAr fï sTRATVS libro IL-Qaaefttenumm
J. A £, Cv feruus Waliber effejiuffus fit, fi rationes reddiderit, eique/
l L 7«:9 fundum heges dare damnas fit ?5: videamus , vtrum condicio
Ó , libertati prigpofita ?* fit, an vero et legatä";," et quidem fi liber-
j ta&ï foli accipiamus praepofitam, nullus traCtatus amplius fu-
s pereft: nam legatum purum inuenitur, et ideo inutile fit:
quod fi condicio etiam legato infita fit, quod quidam recte pu-
.- tant, fimul cum liberfdte dies quoque legati vtiliter cedit.
: Quid ergo continetur his verbis, S1 RATIONES REDDI-
" pERiT? Quidam hoc aiunt, fi reliqua reddiderit : quafi ni-
" hil interfit, vtrum fub hac condicione s1 RErL10vaA, velfi
" | ?* hàn *gI*RATIONE;J REDDIDERIT. Sed nos ne-
B que eendieremem meram putamus effe, quae in dation&/exfi-
" * itit ^^, neque meram condicionem, quae in facto fit: |fed.
ii Liïäïfj eami Condlcloneyft » quae/ex mixtura quadam confiftit ??, nam
non vtique, fi illein folle reliqua optulerit, liber erit: non

E L ?uem«;s enim teítator hoc fenfit, fed illud, vt rationes reddat, quomo-
,4f; do feruus reddere folet, id eft, legendas offerre rationes pri-
— — . gnum, deinde computandas, vt explorari poffit, imputatio-

]ï. nes ?* probe, an improbe referantur, accepta reCte relata,
ls z an non reCte. ]ta enim incipit quidem res a faCto, peruenit
am.| £Ó9e,; autem ad pecuuiam. ,Ineft/his verbis etiam, heré es notitia
Püþu;&m | infirui rationum, vt fciant, quid in quaque 9ï ratione fcri-
Ti Li at hi qee, ptum f.it : nam qgod 1.pfe viuus fa&.urus erat, fo ab heredi-
" bus fuis fieri iuífiffe intellegitur: ille autem [ytique/ non fic

folebat feruo fuo, oftendenti reliqua * , rationes' fubícribere :
fed ita vt ilegeret; examinaret, exciperet ?. , Itaque ? cum
LJ"(eje,mr,f |

SERIT.GEB. $82 Taur. SCEVOLA, (forte errote typorum. — Nec tamen
Brenkmannus notauit quicquam vel emendauit. GE z. Hal. ZDEM.
thofr. in nota:; non faciat. Ha]. Seditaet Vulg. Tu vide Ant. Auguftin. I7.
Emendat. vlt. Iac. Curtium 11. Eisa2. 9. Fornerium 1. Selecf. vit. BR. — 84 Hal.
Aufidio. Scribendum : Nympbidio. & R. Et de hoc monere le&torem debebat Taur.
dando: NVmpbidio. GEB. $83 Hal ad vocem: pariatore, in margin;: alias,
paría vel. 'Yu vide Alciat. I. Parerg. 24. et Ant. Auguftin. 1V. Emendat. 12.
BR. 86 HalJit. 87 Hal fignum interrogationis praecedeas huc collocat,
: quod propemodum potius habeo. BR. 88 Hal. Hac conditioue vationum
D | veddendavam iu[[us videtur veliquü. GEB. 89 Hal. confecutum , loco: fecu-
tum. GEB. 9o Vulg. videbitur. B R. OI Hal. et defe&am conditionem.
GEB. 92 Hal.et Vulg. inferunt: enim. BR..— 93 Hal dawmas effo. Vulg.

| p
PUA

q

83 Go-

677
feruo fub -hee condicione teftamento libertas datur, sr R A-
TIONES REDDIDERIT, Lon hanc folam habet fignifica-
tionem, fi cautiones inftrumentaque omnia actus fui exhibues
rit heredi: fed et fi reliqua foluerit.
Weuie£LXXXIIL Pavrvs libro XL L v«

crvs Titius ita teftamentum fecit, ÀAvnEerLrvs CrAve-

DIVS NATVS EX ILLA MVLIERE,SI FILIVM MEVM
SE ESSE IVDICI PROBAVERIT, HERES MIHI- ESTO. ,.,
Paulus,refpondit, filium, de quo quaereretur, non füb ea /. -
condicione inftitutum videri, quae in poteftate eius eft ^, et -
ideo teftamentum nullius effe momenti.
LXXXIV. IpEM libro XIV,—Refponfomm. — Irr:is
LIBERTIS ALIMENTORVM NOMINE, SI CVM FILIO
MEO MORATI FVERINT, MENSTRVOS DENARIOS
CENTENOS ET VESTIARIA DARI VOLO: liberti in ob-
fequio fuerunt, quamdiu adülefcens ad militiam promouere-
tur ?: qua caufa effectum eft, vt quibusdam Romae relictis -
proficifceretur, et apud caftra defunctus eft, Quaefitum eft, ,.
.an ab heredibus eius alimenta debeantur. Paulus([refpondit, / f) .
condicionem quidem in perfona libertorum, qui cum filio de» —
functi morati funt, aut per eos non ftetit, quo minus mora-
rentur, mortuo filio teftatoris defeciffe 9 non videri: fed fi
teftator propter fili vtilitatem his, qui cum eo (morati/ fuif-

LA "rn?"&uf ij
fent, alimenta praeftari voluit *, /contra/ voluntatem defuntcti

petentes audiri non oportere. !
LXXXV. Scagvora libro Ilf Refpoi T r-
TIA heredis inftituti liberos habentis filii fidei commifit, vti
. rem eius vniuerfam reftitueret filiis eius, liberisue 5 eorum,
cum ipfi petifent, fifié vlla iuris cauillatione: quaero, an his
'verbis, C VM ILLI A TE PETIERINT,Condiciofideicom» — .
miffo adícripta videatur? ;Refpondit ?, non videri. L— as
Jhaec', LXXXVI. Makcraxvs '? libro II Eidei MTes. UIHoeccunscs.

um

rum: IvriANvs noiter, eum, qui décem dare, et itali- , |
ber effe iuffus eífet: fi ayviuente;manumiflus effet, non alitet | 1 *esc odl E
legatum , quod ei cum libertate datum efífet, habiturum, j
quam fi condicioni libertatis paruiffet. Item in emptorem **,
i alienatus effet. Sed id tunc locum habet, cum omnimodo
fimul cum libertate legatum adquiri potuit , licet legato impo-
fitàjnon fit, veluti cum in tempus libertatis legatum collatum
effet. Cum vero libertas fub condicione, legatum autem prae-
fenti die datum eft: in hoc quaeftio eft, an conftiterit lega-
tum? etenim mec Catonianae/ fententiae locum jin. propofitd?

effe, quia etfi ftatim teftator deceffiffet, nonaggeg*omnimo—i»'—miiïo "'-435.!/
do inutile effet legatum , cumfpoffet condicio libertatis ante —— 22" 9«
aditam hereditatem impleri, , et legatum manumiffo debe- "- 9* €7.
ri: nifi forte neceffarius heres exftitiffet: tunc enim omnimo- * -4T^
do inutile erit legatum iure ipfo: quia fub condicione acce- |
perit libertatem. Vades , , Vadeviad exe :
LXXXVIL i|VAnxemxs libro L—EFideicommifforum,
Qvop traditum eft, in legatis nouiffimam, in libertatibus le-
uiffimam condicionem fpeétandam effe: - E.
| LXXXVIIL Garvs libro -h-ideicommifforum; — Ip
eft, quaeipfi feruo commodior fit: — . *
LXXXIX. Varkxs libro.L-Fideieommifforem; Now
Vetent J /adora : ad
dammatus fit. BR. —^ 94 Hal, et Vulg. propofita, et mox: propofitam. E R.
95 Deletum tenuiffime prius hoc: fi, et re&te: anticipatum eft, et c.lelnde fuo
loco repofitum, hic adeo delendum, et .legendum: vel bac: fi rationes. Hia-
bent Vulgares: vel fub bac ve: fi. orica: a fub bac: fi. Ex o&o MSS.
fex habent Vulgatam. Pal. l. et V. vel fub bac condicione: fi. B R. Sex reliqua
Pal. IL III. IV.. Vat. Barb. Otob. quibus adde Bynkersh. GER. 96 Hal.
exiflat. — 9] Ml confiflat. — 98 Vulg. computationes. BR. — 99 Vulg. qua-
cumque. BR. — YOO Hal praefigit: d. GEB. — k Vulg. veliquas$. BR. 2
Fuit Flor. expiceret. B R« 3 Hal. inferit: et. 4 Hal. effet, GE B. $
Vulg. proueberetur, BR. 6 Taun deficiffe. GEB. — '7 Hal. voluiffet. GER.
8 Hal Jbertisu. GERB 9 Hal refpondi. i0 Hal. MARCELLV'S.
Vulg. MARTIANVS. &&

11 Hal. et Vulg. fdem im emptere. BR.
| 12

A

tum eft, pofterius valet. — Si prius füb condicione, deinde

L Tel.

jd "Vems

L-] /17 äC,

f$ ; h. *
" ( F. 4 a

4-»(&; 4s
£m ".

- fn:
[^ aoceaneu L.
— H

r "

( L
] 4 Tefandium vw-

1 ,1
-Cu ?ni,üjf!äzi 4

MU . DIGESTORVM LIB. XXXV. TIT; L.

L(w' * *
ad ea dumtaxat pertinet, quae faepius fub diuerfis condicio-
nibus, fed etiam, quae primo pure, deigde füb condiciorie
dantur. Itaque quod heres pure dare iuffus eft, quodue pu-
re legatum eft, cum id *^ ex interuallo *? fuüb condicione lega-

pure legatum eft: praefens debetur. Quod fi pure legatum,
ex *^ continenti heres füb condicione damnatus aut rogatus
eft dare: perinde eft, ac fi iun&ta fuübiecta fcriptura idem le-
catum effet, vel vt praefens Vingiicaggy, fi hoc volgemtlegatg-
rius, vel, cum condicio exftiterit, ab herede peti poffit: ni-
fi *5 commemoratione fuperioris legati pofterius fcriptum
fuerit: velut, STrcHvM,Q0VEMjJEILLILEGAVI, HERES
MEVSEI, SI ILLVD FACTVM ERIT, DATO: tunc

| . enim reuocandi animo praefens legatum , et füb condicione |
- J denin. Tdandi ita fcripfiffe videbitur: et fi ante condicionemi rem vin- -
. dicet, d

oli. exceptio Agcum habere poterit. :
—XC. Garvs libro L—Eideicommifferemm — PrERn fidei-
commiffum varie data libertate, non]leujffima fpe&tanda eft, fed
nouiffima: quia pofterior voluntas potior haberi debet: cui
confonat etiam refcriptum Diui Antonini. :
^ XCLiMAxggrAwvs ** libro lL —Eideicommifforem.
CoupicroNvMw, quae in futurum conferuntur, triplex na-
tura eft, vt quaedam ad id tempus, quo teftator viuat , quae-
dam ad id, quod poft mortem eius futurum fit, quaedam **
alterutrum pert.i.neant: tempqs autem v.el cergum. 'v?l mrfin-xtgm
comprehendatur: quae omnia non minus, in fideicommiftüis ,
quam Z inflitutionibus ac legatis incidere folent: vt haec
condicio, T rrrAE, si MIiHI NVPSERIT '?, non dubie,
nifi viuente teftator£: illa autem, s1 AD EXSEQVIAX F v-

NERIS MEI VENER IT, hifi poft mortem, impleri non ipof- -

fit: illa vero, sr FILIO MEO NVPSERIT, Vel viuente
vel mortuo (eftatore impleri poffit. Et prima quidem ac ter-
tia exfrelatis condicionibus, infinitum tempus habent: quan-
doqu)äï9 enim nupferit, impletur condicio, fecunda ad cer-
tum tempus adícripta eft. |
J XCII. VrPiawvs libro V.Eideicommifforam, — St
cui legatum fuerit reli£tum, isque rogatus fit liberos fuos
emancipare: an cogi debeat manumittere ? Et retineo me di-
xiffe defici ?? eos a petitione fideicommiffi: neque enim
Praetor fideicommiffarius eog ad libertatem tuetur, vt feruos.
Papinianum «uaque libro nono refponforum fcribere refere-
bam, non effe cogendum emancipare filios fuos. ^ Arbitroy
tamer)extra ordinem debere conflitui, eum, quijadgnouit id
21 quod fibi relictum eft hac contemplatione, vt liberos fuos
emanciparet, cogendum emancipare: neque enim debet Icir-
cumueniri teftantiumy voluntas: fic deinde hoc accipiendum
22, quemadmodum fi fub condicione liberorum emancipando-
rum ei fuiffet lepatum, vel ita relictum ??, vt eos emanci-
paret. Cui rei confequens eft quod Diuus Seuerus refcripfit:
nam cum quaedam mulier nepotes fuos heredes inftituiffet, et
ipfum filium coheredeqi filiis fuis dediffet, eosque inuicem
fubítituiffet, rogafletque filium, vt filios emanciparef, non
autem rogaffet, vt hereditatem eis reftitueret, ex auctorita-
te Diui Seueri emancipare eos compulfus eft, hisque reftitue-
re hereditatem : et adieCtum eft, vt ^* 11 ?? tardius id face-

12 Hal.idem,loco: id. GEB. 15 Nonconiuncta fcriptura. G 6 T H. 14 Vulg.
legatum efl,et iu contimenti.BR. — Y5 Hal. et Vulg.inferunt: caum, quod ma-

lim. B R. Et fanelibrarius hoc: cum vel cOm in prima fyllaba fequentis vocis late- -

re voluit. GEB. 16 Hal. MARTIANV'S. GEZ. 17 Hal.et omnes inferunt:
4d , quod excidiffe videtur. BR. 18 Taur. NVbSERIT, atque iterum , et rur-
füs uuB[erit. GEBR. 19 Hal. et Vulg..qnandocunque. BR. -- 20 Hal. et

Vulg. deficere. B R. 21 Hal qui aguouerit, quod. GER. 22 Vulg. ad-

dit: eff. BR. 25 Hal. transponit: legatwm welidum, wel ita, vt. GER.
24 Ap.Hal et Vulg. vt, abeít. nn. 25 Hal inferit: z4. 26 Hal.
emaucipationis. — 2/] Hal. và eam in; etiam, commutat, et hoc modo trans-
ponit: soram etiam veflitutioni fideicommiffi facere. Vulg. iftad pronomen:
eam, fimpliciter elidit, quod ex o&o MSS. faciunt quoque Pal. I. et II. at IHI.
et IV. babent; ewm, Bárb, e, quemadmodum etiam videtur fuiffe in Otob.

!

-ov$?- XCIII. PAPINIANVS libro'VlE:-Revfponfapum. M A-

uenire pateretur; nec ad rem pertinere, fi portionem filia-

| j 4n«c Íic
ret, quafi ex mora vfuras praeftaturum: jvideri;ienim eum,
qui moragf faceret emancipationi ^9?, moram reftitutioni fi-
deicommiffi eam ?* facere.

A 3- e QR

—

TER ?? filio füo coheredes fine vlla condicione filias ipfius "
dedit, ac petit ^?, vt filias fuas emanciparet, ita vt curato« . - »
res a Praetore acciperent: filii videri fidei commififfe ?? pla- D
cuit **, vt eas fui iuris conftitutas, ad hereditatem jauiae per- 1 74 42.,

rum iure fubftitutionis quaefiffet. ; *
/erMaiXCIV. HeRMOGENIANVS libro I.-Iuris-Epitoma-
rum. Cv itadaturlibertas, srz TiTr10, Qvr NON Es T
HERES, DÉCEM DEDERIT, certa perfona demonftratur , |
ac propterea in perfonam ?? eius tantum condicio impleri pot- [
eft: fane fi cum ceflfif dies, pecuniam condicioni compre-
henfam ftatuliber habuerit, iure conftituto nulli dando confe-
quitur ?? libertatem. ^ Diuerfa caufa eft legatarii, in cuius
perfona placuit condicionem deficere, fi antequam dederit le-
gatarius pecuniam, 'Titius moriatur. S$.x. Ex his verbis, -
s; HEREDI,[vel sz ungnEpx ?^ Tivi0 pECEM DE-( ]?ewwt.
DERIT, LIBER ESTO: non tantum heredi] fed etiam he-
redis heredi dando, peruenit ad libertatem : at fi nullus he- *'äyq

lia —- — deR O -- Q3 E a.R£a 9R ÉTA 0738«

redi fuccefferit, iure conftituto, nulli dando ad libertatem s UW[M
perueniet, —— 1 772 s TOA | :
.. XCV. Inew libro IV. IarisEpitomarum LeGATVM
fub condicione reli&ctum , et ad alium translatum, fi non con-
dicio perfonae cohaereat, fub eadem condicione translatum
videtur. | d 9 x
XCVI. Pavrvslibrol-ad-Neratium, "TiTri0o vfus- ,
fructus ferui legatus eft, et, fi ad eum pertinere defiffet, li- ll d.
bertas feruo data eft: Titius viuo teftatore deceffit: libertas
non valet: quia condicio nec initium accepit. Paulus: ergo
et fi viueret ?? 'l'itius, et capere non poteft, idem dicendum
eft: defiffe enim 3* non videtur, quod nec incipit ?7. -

:

j Serui vfusfructus mulieri, juohd vidua effet, legatus 39:14574e2, ^w d

gdemiferuus, fi ea nupfiffeg ?? , liber effe iuffusjefU ]i mu-) i g o 2»u

lier nupferit, liber erit: quia potior eft legato libertas.[] 'íiberes &Cakee — ais
XCVIL. IpEM libro II. ad—Neretiuz. Mv S1crpr- €5665, E
B v $, fi iuraíffent, legatum eft: haec condicio non eft impoffi- 1
bilis. Paulus: quemadmodum ergo pareri poteft ^?2 per ; !
eos itaque iufàbunt, per quos municipii res geruntur. | :
XCVIIT. Inkw libro IIL. ad-Neratieme JM'EAresfüb —— ,, — |
condicione legayi mihi poteft: quia, in huiusmodi Jegatis non Ufv LÉ l

teftamenti[ faü tempus, fed condicionis expletae fpectari " (
oportet. | u d Llb | d d Q
AXCIX. PaArPriNiANVvs libro XVIIII , Guaeftionum.. :
ComwprcrowEs extrinfecus non ex teftamento venientes, 1
ld eft, |quae tacite ineffe videantur **, non faciuntlegata.con- . ü
dicionalia. £2 '4«anfitauE,, | ; t
C. Inxew libro VIT. Refeenfoerem- T iT1AxE, fi non .
nupferit ^?^, ducenta, Ífi nupferit ^?, centum legauit: nu- f
plit ^* mulier: ducenta, non etiam centum refidua petat ^5 Ü
ridiculum eft enim, eandem et vt viduam et vt nuptam ad-
mittk' « : , | ! P
Reliqua duo, Vat. et Pal. V. vt Flor. &m. Bynkersh. cum Pal. I. et IT. facit. G1
GEB. 28 Gothofr. in nota: Paterfilio. Hal. GEB. 29 Taur. petlt. GEE. | la
50 Flor. eft: comuufjffe. GE n. 31 Vid. Duker. ad Opafc. de Latin. Vet. los
1Ct. p. 330. BR. — 32 Hal.et Vulg. pevfoua. B R. 33 Hal etVulg. con- —— liae
[equetur. BR. — 34 Vulg. vel fi beredi, abfünt. BR. 35 Hal. viuet. GEBE. " tius
36 Erat olim Flor. etiu. deleta litera t repofita & nihil praeterea. Forte: ete- L ;
"im., reponendum erat. BR. 37 Vulg. zncepit. BR. 38 Hal. et Vulg. pue.
addunt: efl. B R. 39 Taur. nzBfiffet , et mox nubferit. GEB. 40 Vulg. - tli,
addit: conditioni. B m. 41 Hal. videntar. 42 Taur. nuBferit , et mox k K tf
iterum. GEB. 43 Hal transponit : Tijtia, fi "npferit, ducenta; . fi : jf
701 "upferit, centum. — Ymprobat Ant. Auguftin. J. Emend. 2. BR. - 44 — | dtt,
Taur.- nuB].it- .Ha'l, ]i ,?Nlpfgïit, GEB. 45 'Hal.- et Vulg' Petet, BR6 deLa

: /' DIGESTORVM LIB. XXXV. TIT. L

n | CL IpEw libro VIIL -Refponforam, PaTEnR Seue-

: rianam ^* Proculam Aelio Philippo cognato nuptiis teftamen-
:to defignauit: eidem filiae praedium, ft Aelio Philippo nupfif-
: .. fet **, verbis fideicommiffi reliquit: quod fi non nupfiffet,
1 3 idem praedium Philippo dari voluit: nondum viripotens puel-
" ,"v, ladiem fuum obiit. JRefpondi, cum in condicionibus tefta-
. — - .mentorum^? voluntatem potius, quam verba confiderari opor-
iL teat, Aelio Philippo fideicommiflum ita datum videri, ífi ei

l .Procula defunctifilia nubere noluiffet ^?; quare cum ea prius,
quam viripotens fieret, vita decefferit, condicionem exftitiffe.
- — ' .nonvideri -- Ita fideicommiffo dato, vor.o nESTr-
| . o OUTVAS,SISINE LIBERIS DECEDAS: condicio deficit ex
, voluntate, vel vno filio. fuperftite relicto. .$.-2» Condicio-

À num verba, quae teftamento praefcribuntur, pro voluntate
. confiderantur, et ideo, cum tutores teftamento dati quoniam
3 interea puer adoleuerat, id egerint, vt curatores ipfíi confti-
li L1 &c., tuerentur , condicio fideicommiffi talisppraefcripta, sx TvTE-.
[ LAM IN ANNVM OCTAVVM DECIMVM GESSERINT,

i, 'defeciffe non videbitur. -.$;—3- Socrus nurui fideicommiffum -
| ita reliquerat, sx cv:w FILIO MEO IN MATRIMONIO
h. PERSEVERAVERIT: diuortiofine culpa viri poft mortem

h. LL/ZïLA, focrus faCto, defeciffe condicionem]refpondi, nec ante diem
m u fwændg;commliü cedere, quam mori coeperit jnuptaj vel maritus:
"^ £/"et ideo nec Mucianam cautionem locum habere: quia morte
" . viri condicio poffit exfiftere. -$-4» Fideicommiffa menftruaet
* L^ )Jer,, annua fub ea condicione liberto relicta, Qv Awpiv [nRE sl
" PATRONI FILIAE GESSERIT, etíi praeftari neceffe eft ,
filia prohibente res fuas adminiftrari : tamen voluntatem filia
, | mutante, condicionem refumunt, quoniam plura fünt. .
TA CH. ID E libro IX. wüme Cvmwauus filium
á ac nepotem ex altero flho.läeredes inftituiffet, a nepote pe-
" f£it^9", vtf intra annum tri eümum moreretur , hereditatem
: . patruo fuo reftitueret: nepos liberis relictis, intra jaetatem!
1 L1 hereoda.- ?uprafcrlp.tam vita deceiüg: fideicommiffi condicionem, con-
s.Uffiuä, -hem, YeCtura pietatis, irefpondi defeciffe, quod minus fcriptum,
ul I^A,, ua umj fuerat, inuenjretur. 7 i^. ,. | |
EWE TT CIII. P libro ATVI ' S1 ita leg
Vr z..t?]m;,&)æ * . Av;vs ibro . Quaeftionum. I ita lega-
" tum fit, l'iT10 PosT DECEM ANNOS DATO, SI SA-
PTI TISAB HEREDE NON EX EGERIT, et Titius intra deci-
» mum annum decefferit, ad heredem fuum transmittat 5* le-
M gatum: quia moriente eo condicio exftitit.
CIV. Ingw libro XIV. Refponferum-5?. Evw, qui

poft apertum teftamentum deportatus et reftitutus eft , fidei-
commiífum petere poffe, cuius condicio poftea exftitit 5?,
. quam ciuitatem Romanam recipiat.
CV. PowPronrvslibro V. Epi S1i funduüm
» . . 8 teftatore fub condicione legatum heres alii pendente condi-
cione legauit, poft exfiftentem condicionem 5^, quae priori
teftamento praepofita ?? fuerat, neque proprietas a priore le-
gatario recedit *^, nec locum religiofum in eo fundo heres

m | facere, nec feruitutem imponere poterit: fed et impofita fer-
]i . uitus finietur exíiftente condicione. |
B-Er- CVI. Ivrrawvs libo XXV. Bigeftemam, — Hoc
L | genus legati, sz TxTro wow wNvPsEn1T ?*, perinde
E | 46 Hal. et Vulg. Seuerinam. BR. 47 'Yaur. naBfiffet, et ita mox rurfus.

GEB. — 48 Vulg. teflatorum. BR. 49 ReGe legitur: moluiffet. )Yta enim
T hae condiciones, fj duxerit, fi mupferit , accipiuntur. L. j. $. j. Quando dies
legat. vel fideicomm. cedat. — Quin et hic Aelio Philippo in folatium contume-
7 .liae legatum videbatur, immo etiamSeuerianac Proculae coercendae, vel po-
tius ad nuptias alliciendae caufa. — Adde. L. 41. $. 1 6:ànfra de fideicomm. libert.
L. 2. C. de Inflit. et Subflit. L. 1. C. de bis quae fub modo velinqu. et praeci-
pue L. 4. C. de Condit. iufert. tam leg. quam fideic. BYN K. 5o 'Yaur. pe-

" | tit. GEB. — 51 Hal, et Vulg. transmittit. BR. — 52 Hal. IDEM lib. IV.
E ] vefpon[orum vefpondit. GEB. — 53 MHal.exfliterit. GEB. — 54 Hal. et Vulg.
s ! poflea exfiflente conditione. BR. 55 Vulg. propofita. B R. 56 Hal. rece-
mo; det. GEB. — 57 Taur. NVbSERIT. GEE. — 58 Vid. Duker. ad Opuft.

de Lat. Vet. ICt. p. 366.BR. — 59 Gothofr. in nota: Conditionem. Fler. vt

midiam lanuario dantem, partem fundi dimidiam legatarium

659

habendum eft, ac fi poft mortem Titii legatum fuiffet, et
ideo nec Muciana fatisdatione interpofita capere legatum pot-
eft: fed et alii nubendo, nihilo minus ** legatum confequitur.
CVII. Garvs libro fiagulari.de Caíibus. ALrQvAN-
D 0 accidit, vt fub condicione ?? datum legatum purum intelle- |
gatur: veluti quod fub eadem 9? condicione relictum eft, fub
iqua etianyheres alius inftitutus eft : itemqwmed.fub hac condicio- ^
ne relictum eft, sr HEREDITATEM ADIERIT. Ex di-
uerfo quoque purum datum legatum condiciongégevideturz
veluti quod füb condicione ademptum eft: quia fuüb contraria
condicione datum intellegitur. — . :
"*Jden,CVIIL|ScAEvorAlibro XIX. Digeftezam. Linkn-s
TrIS omnibus legauit domum, et haec verba adiecit, v / :
IN EA HABITENT LIBERTI, NE $' |DE NOMIN E/ EX«l Wv
EAT, ET VT AD VNVM, |OVIPNOVISSIMVS EXSTI4 ;. . :
TERIT, PERVENIAT, ET EO AMPLIVS EISDEM LI4—. /^9^:
BERTIS MEIS DARI VOLO FVNDVM SosrzANvM $7, /3 AR
Quaefitum eft, an condicio adpofita, jne de nomine/éxiret, ad| 4 a AR£,,
fequens quoqué legatum pertineret ? Ref iL 55, pertinere. 7 €——9 A -s&/£se:
CIX. [IpEw libro XX. Digeftorum. A TrEsTATO- l— ^v.,

R E rogatus, vtacceptis centum nummis reftitueret heredita-

a

.LK.J* S'ijcit,/

CUT RR

'tem Titiae coheredi fuae, adita hereditate deceffit, fimiliter

et lTitia, antequam daret centum. — Quaefitum eft, an heres
Titiae, offerendo centum fideicommiffo ?*, partem here-
ditatis confequi poífit? !'Refpondit 9?, heredem condicioni
parere non . poffe. Claudius: magno ingenio de iure aperto
cefpondit , cum poteft dubitari , an in' propofito condicio effet. ,
: . €X. PowPoNivs libro IX; Epiftularum. ETrAM
$9 fi inuitis heredibus ex peculio ftatuliber pecuniam Titic
det, liber quidem fit: fed Titius, qui inuitis heredibus fciens
accepit ?7, pro poffeffore videtur eam pecuniam poffidere,/
vt auocare eam hi, qui inuiti fuerunt, poffint. | nE
CXT. iIp & w libro jXI. l Qvaz füb condi- 1 / /omvouaus
cione rationum reddendarumliber effe iuffus eft, docere debet, | -
conftare fidem omnibus, quae ab eo gefta funt: vtneque fub-
traxerit qujd ex his, quàe acceperit, neque expenfuüm 9? ra-
tionibus praefcripfegit 9?, quod non dederat *?: fed et quod
reliquum per contextum fcriptum eft jremanere apud eum,
foluere debet: neque enim aliter liber effe poteft, quam fi hoc
modo condicioni, fub quapá ** data eft libertas, fatisfecerit.
(Ceteruny debitores, cum quibus ipfe contraxit, non vtique
in diem mortis domini fui fuiffe idoneos praeftare cogendus
eft: fed eo tempore, quo his creditum eft, eius condicionis — ;, -
fuiffe, vt diligens paterfamilias his 7?/crediturus fuerit. REEIIA

4, ;;,?

L pes. ! 3

f? "
1d CC t* 7791 e,

CXII. Inrgw libro XII. Epiftularam. "lArEs condi-
ciones, SY MONVMENTVM, putaL—"fETECERI;äT,. pluribus
propofitae, non poffunt nifi in omnibus fimul perfonis exfifte- &
re. Set. Item, s1 SY*wPHonÓ ? r lIANVARIO CEN-
TVM TiTivS PRAESTITERIT, FVNDVM EI LEGO.
Sdimphoro mortuo, an legatum perilfet ? fed hoc quoque fic pu-
to interpretandum , vt fi dum quisque eorum viuet *^, praefti-
tiffet. ^ Sed benigna interpretatione ** dicendum **, fi non
poft moram 'Titii Sümphorus deceffit, debere ** partem di-

eíte

L. 21d. infr. eod.. Sed quid fibi velit, nefcio. R. 60 Gothofr. in nota: Ean-
" dem conditionem. PFlor. At quid et hic fibi velit, non magisício. 9 R.

61 Hal.
62 Hal.et Vulg. Seiamum. BR. — 63 Hal.et Vulg. vefpondi, et
fane Flor. t expuncta videtur. BR. 64 Gothofr. in nota: Al. fideicommiffi
partem. ta Hal. nempe: fideiommiff, loco: fideicommifo. GEB. 65
Hal. refpondi. G E B. 66 Ap. Hal. etiam , abeft. GE B. 67 Hal. accepe-
vit. 68 Hal. expreffuz , improbante Ant. Auguftino IIJ. Erxmend. 7. BR.
69 Etiamnunc Flor. eft: praefcrzpferat. B R. 7o Hal. dedevit. 71 Lego
cum Vulg. et Norica: qwa. BR. —'"72 Etiamnunc Flor. eft: i;, adeoque re-
&ins Taur. fcripfiffet: 4s, vt foret: éis. BR. 73 Pro: Symphoro, wt Hal. j
et plerique. BR. — Jadicare tamen debebat Taur. fcribendo: — SV'mpbore , |
hicet in fequentibus. GEB. 74 Hal. et Vulg. viseret. BR. — 775 n!.:ï'al. |
iaferit: effe. GE B. "76 Vulg. addit; ef& BR. 77 kal. inferitt et. GEB.
Fff ff - 78

"uec. GEB.

LL . d vterum,

Lod

| A»

. gatus fit, fi

: DETVR LEGATVM,

660

effe confecuturum 79. — $.-a. De illo quoque quaeritur, fun-
dus quibusdam legatus eft, fi pecuniam eestam-1n funus im-
penfamque ?? perferendi corporis in aliam regionem dediffent:

^ mam $9, MÍfi vterque dederit, (neutri fit; 44 legatum: quo-

niam condició nifi per vtrumque expleri non poteft. Sed .haec
32 humanius interpretari folenus, vt cum duobus fundüs le-
decém dediffent, et alteri, dando partem , lega-
tum quoque debeatur. $.—5. Prifcus irefpondit, ftatuliberum
non vtique ibi, vbi paterfamilias deceffit 55 , aut vbi ipfe re-

li&us fit, autvbi velit, rationes ** reddere eretää fed iinte-
rim proficifci ad eum, cui reddere debeat: vtique fiáis Reipu-

blicae caufa/aberit: veriffimum eft autem, vt alias aliud ex
perfona locoque fit heftimandum.

CXIH. PAvrLvsd

o 1 -

ioni l libro ifectindo; Q'VM filius
rogatus fuiffet a patre, fi antequam res fuas adminiftrare pof-
fet, deceffiffet, hereditatem Titio reftituere/??: et egrelflus

visiüti annos decefliflet: refcriptum eft, fideicommiffum de-

beri,

- AD LEGEM FALCIDIAM.

Pavrvs libro fiagulari-ad-Tegem-Falcidiam. :

Ex * Falcidia lata eft, quae primo capite liberam legan-

4 di facultatem dedit vsque ad dodrantem ? his verbis, Qv 1
civEsRoMmANISVNT, QVI EORVM POST HANC LE-

GEM ROGATLK,M TESTAMENTVM FACERE VOLET,
V'T EAM PECVNIAM EASQVE RES QVIBVSQV E D A-
RE, LEGARE, VOLET, IVS POTESTASQVE ESTO,
VT HAC LEGE SEQVENTI LICEBIT?. Secundo capi-
te modum legatorum conftituit his verb:izs, QVICVMQVE
civis ROoMANVS POST HANC LEGEM ROGATA
TESTAMENTVMjFACIET,IS/|QVANTAM CVIQVE CI-
viRoMANO PECVNIAM IVRE PVBLICO DARE, LE-
GARE VOLET,IVS POTESTASQVE ESTO: DVM ITA
NE |MINVS, QVAM PARTEM
QVARTAM HEREDITATIS ", EO TESTAMENTO HE-
REDES CAPIANT: EIS, QVI BVS QVID ITA DATVM,
LEGATVMVE ERIT, EAM PECVNIAM SINE FRAVDE
SYA CAPERE LICETQ: ISQVE HERES, QVI EAM PE-
CVNIAM DARE IVSSVS DAMNATVS ? ERIT, EAM
PECVNIAM DEBETO DARE, QVAM DAM NATVS EST.

$.—E Lex Falcidia etiam ad eos, qui apud hoftes moriuntur,

propter legem Corneliam pertinere videtur: quod ea lex per-
inde eorum teftamenta confirmat *, atque fi in ciuitate decef-
fiffent: propter quam fictionem ? lex Falcidia, et omnes te-
ftamentariae pertinent: quae tamen poffint ? locum habere.
G—2- Ad eos, qui omiffa caufa teftamenti, poffident heredi-
tatem, non pertinet lex Falcidia: fed per Edictum Praetoris
inducitur poteftas legis. $.3. Idemque eít, fi iurisiurandi ?
condicio remiífa fit, 4..4- Sed et fi feruo fuo teftator data
libertate legauerit: quia '? differtur in id tempus, quo liber
futurus eft: item ** ei, qui apud hoftes eft, aut ei, qui non-

48 Hal. confequi, loco: effe confecuturum. GEB. — 79 Hal. zmpen[asque. GER.

80 Lego cum Hal.etBaudoza: &um.2 R. $82 Halefl $82 Hal. et Vulg. bac.
BR. $3 Hal. decefferit. GEB. 84 Hal, ratiotem, GEB. |.85 Hal.vefitueret.
1 Hal, inferit: etiam. GEB. 2, Gothofr. in nota: haec verba v;s-
que ad dodrantem , non legit Haloander. Legerunt tamen Bafil. uéxer oU i«-
q«ovysíov, licet more folito dodrantem cum befífe confuderint. BR. — 3 Hal.
verba: vt bac lege fequenti licebit parenthefi includit, eaque alias deeffe, in
margine notat. 4 Hal.et Vulg. praefigunt: ex. BR.
damnatusue. BR. — 6 Hal. confirmet.

7 Hal inferit; et. GE», — 8 Vulg.

5 Hal. et Vulg. .

DIGESTORVM LIB. XXXV. TIT. L II

dum natus eft,-datum-fit aliquid, haec lex locum habebit.
$—5 Ad municipum *^ quoque legata , vel etiam ea quae Deo
relinquuntur, lex Falcidia pertinet. .$.—6- Non folum autern
ad res proprias teftatoris legatas, fed et alienas ?? lex perti-
net. .$..7. Et omne quod ex bonis defuncti erogatur, refer-
tur ad hanc legem : fiue in corpore conftet certo, incertoue,
fiue pondere, numero, menfüra valeat, aut etiam fi ius lega-

tum fit, vt *^ vfusfructus, aut quod in nominibus eft. ..—8.
Item fi ita legatum fit, Hg&RES MEVS SEIO/PENVM D A-/-

capi, nec in Falcidiayí imputare id heredem poffe.
tem didici, fiin continenti heres penum foluerit, videri hoc
legatum effe, et in legem Falcidiam imputari poffe: et quod
dixi in continenti, ita *5 accipiendum **, cum aliquo fpatio:
quod 4riam mora facta foluerit heres penum , tunc nec lega-
tum eum accepiffe , necin Falcidiam imputari pofle : iam enim
transfufum legatum effe, et déc&m deberi. Idemque erit, et
fi ab initio ita lepatum datum fit, szi PENYM NON DEDE-

Ego au-.

TO: SI NON DEDERIT, DECEM DATO: quidam putant^; :
omnimodo in legato decem effe, penum autem mortis caufa

RIT,|DECEM DATO: quia hic penus non eftdegate: et pe4 !4;Zx.,

nus fi datur, mortis caufa capitur: quia deficit legati condi-
cio. . -S$e9. Si vfusfructus legatus fit, qui et diuidi poteft,

non ficut ceterae feruitutes indiuiduae jfunt: veteres;quidem . ! Zbuwüwg

aeftimandum totum vfumfru&um putabant, et ita conftituen-
dum quantum fit in l?ato. Sed Arifto a veterum opinione

receíffit: ait enim , pofle quartam partem ex eo, ficut ex cor-

poribus, retineri, idque lulianus reCte probat. Sed operis fer-
uilegatis, cum neque xfus;-neque- vfusfructus in eo legato
effe videtur *7, neceffaria eft veterum fententia, vt fciamus,
quantum eft *? in legató;: quia neceffario ex omnibus, quae

;
, *
*

fint *? fati, pars decedere debet, nec pars operae intellegi) Joat.

| poteft. Immo et in vfufructu), fi quaeratur, quantum hic ca-

&

piat, ;cui vfusfructus datus eft: quantum ad ceterorum lega-:7cues

"
a

torum aeftimationem, aut etiam huius ipfius, ne dodrantem
excedat legatum , neceffario ad veterum fententiam reuerten-

" *

dum eft. $. 10.- Si quis creditori fuo , quodidehet] legauerit :i / lais

aut inutile legatum erit, fi nullum commodum in eo verfabi-

-tur: aut fi propter repraefentationis, puta, commodum ??

vtile erit, lex quoque Falcidia in eo commodo locüm habebit.

auocari ei res, quia voluntate heredis errantis naétus eft pof-
feffionem: dabitur aCtio heredi, vt id, quod fupra dodran-
tem eít, offeratur ^*. .$. 12.-Interduüm omnimodo necefía-
rium eft, folidum folui legatario interpofita ?? füipulatione,

QVANTO AMPLIVS, QVAM PRR LEGEM FALCIDIAM
CEPERIT, REDDI: veluti fi quae a pupillo legata fint ?9, -

S-1t- Si legatarius poffeffionem nagCtus eft, et nonlpgteüig)äg

Lt e

|hon,excedant modumj/legis Faleidiae: veremur autem, Jüe/im- h. /exceaalie
pubere eo/mortuo alia legata inueniantur, quae contributione/, ,«eäüwä

faCta excedafit dodrantem. Idem dicitur ?*, et fi principali
teftamento quaedam füb condicione legata fünt, quae an de-
beantur, incertum eft: et ideo fi heres fine iudice foluere
paratus fit, proïgäciet fibi per hanc ftipulationem.

: füb condicione heredi inftituto: fed ea, quae ab eo le-
galyfunt , 11 omiferit hereditatem ?? , non augebuntur, fci-
! " : ! licet

poffumt. BR. — 9 Hal. zusiurandi. GEB.

10 Hal. Jegauit, quauquam. GE.
11 Hal et Vulg. inferunt: /fi. B R.

I2 Bafil. zz «éAcs. B R. 13 Hal. fed
ad aliena$ quoque lex. GER. 14 Hal. aut, loco: vt. GER. 15 Hal.
id, loco: ;ita. GER. 1& Vulg. addit: eff. BR. 17.Hal. et Vulg.
videatur. RR. — 18 Hal fitL GEB. — 19 Hal.etVulg. fumt. BR. — 20 Bafil.
àx voU xéQUouc voU £uvaQovciucjuoU. B R. 21 Gothofr. in nota: awuferatur.
Ita nempe Steph. H. a Porta Baudoz. Ruffardus etiam Florentinam vitiofam
pronunciat. & &. Hal. tamen, vt eft Flor. GEB. — 22, Hal. inferit: fcilicet.
GER. 23 Hal funt. 24 Hal. et Vulg. dicetswr. BR« — 25 Gothofr. in
; | j nota ;

N 5. 130 Id, Ufa
quod ex fubftitutione coheredis ad jcgheredem peruenit, pro-,,
ficit legatariis. Is enim fimilis eft heres ex parte pure, ex-

^

qua.

i atl "eeehe.. g — r — BP QUH ASEnALT N CRMR

J
qi &v*"""d f

3. qu;nün;' ü

ruc,

UOR
e
ü
k
| Ü
u;:ml'

J h*r'nmgg' |
) . -

I
l
i

I-—1

w*
]rit-
d-
jte,
AX
: ?3, d
fin- !^

ETE
UOBQZL?L |

cipaü
n de

yuete 2 ]

; ll Lf
j Iu
eA
ul
25
jicd

T
g
( 5 Häl:
Quj
) fa.
"UL
aiolm
[itte
yfr.
pot

i

vErba Yneemant

; - jLegata Juonit-
licet fi ab eo]nominatim data fun
HERES ERIT. S$.-—t4-Si coheredis mei portio exhaufta ?5
fit, mea integra, et illam vindicauero, Caffius confundendas
eífe ipartes;exi(timat: Proculus contra: in qua fpecie et Tulia-
nus Proculo ?7 adfenfit: quam fententiam probabiliorem effe
puto. Sedet Diuus Antoninus iudicaífe dicitur: commifcen-

das effe vtrasque partes in computationelegis Falcidiae, $.E5

$i coheredem meum poft aditam hereditatem adrogauero:
non dubitabitur, quin feparandae fint portiones, perinde at-
que fi coheredi meo heres exftitiffem. .$.—6- Si in annos fin-
gulos legatum fit Titio, quia multa legata et condicionalia
funt, cautionilocus eft, quae in Edicto proponitur, Qv A x-
TO AMPLIVS ACCIPIT ( REDDI S$—EFn ld, quod
natura hereditati debetur, et peti quidem non poteft, folu-
tum vero .esmrepetitur, non effe computandum in heredita-
te quidam putant. Sed Iulianus et haec ?? ex euentu auge-
re patrimonium, aut [non/augere exiftimat, et hereditario iure
id quoque capi, ideoque et 1n reftitutionem hereditatis ventu-
rum. S$—£& Si debitor creditori heres exiftat, quamuis con-

fulione liberetur , xàtiien,locupletiorem hereditatem percipere .

videtur. vt computetur ei quod debet , quamuis aditione con-

fufum fit. .$—x9: De impenfa monumenti nomine facta, |

quaeritur, an deduci debeat? Et Sabinus ita deducendum pu-

—l repchoste tat, li neceffarium fuerit, monumentumjexftruere. . Marcellus

coníultus, an funeris monumentique impehfa,&guantam te-
ftator fieri iuffit, in aere alieno deduci debeat , Irefpondit, non
amplius eo nomine, quara quod funeris caufa confumptugny

eít, deducendum: nam eius quod in exftructionem ?? monu-

JAWlactums lIlL,MARCELLYS libro ;
plius concedendum erit ,

d d ;;uwi* é
14 $0e, &

L^l

-noóo.,

menti erogatum eft ?*, diuerfam eífe caufam, nec enim ita
monumenti aedificationem neceffariam effe, vt fit funus ac fe-
ultura: idcirco eum, cui pecunia ad faciendum monumentum
fegata fit, Falcidiam paffurum. — .

L.]

quam quod fufficiat ad fpeciem mo-
dicam monumenti. RE |

HI. PaAvrvs libro legem- S1
heres inftitutus eam hereditatem, quae foluendo non eft, ven-
diderit: vix quidem poterit perfuaderi, non fuiffe eam heredi-
tatem foluendo, jquag jemptorem inuenerit, vera autem ra-
tione nihil legatariis debebitur: quia megis ex ftultitia)em-
ptoris habere videtur heres inftitutus , quam ex bonis defuncti ,
nam et e contrario, Íi male venJiderit res hereditariasy non
erit hoc legatariorum detrimentum: ita ergotcorimodum;dé-
betélle 37 heredis, Íi bene res adminiftrauerit. — $. r. Sed

* ao j * 49

et fi is, qui foluendo non eft, legauerit, et heres cum cre-

L. e[me, €ifione habe

ditoribus deciderit, necfolidum folueret, et "Üb, eam decifio-

nem factum fit, vt aliquid retineret, nihil fZifíen, legatariis
debiturum : quia eam pecuniam non ex hereditate, fed ex de-
L. . L 1um 'Lij—,«Rqublicae in annos fingu-
los legatum fit: cum de lege Falcidia quaeratur, Marcellus
putat 5^, tantum videri legatum, quantum fufficiat forti ad
vfuras,trientes,eius fummae, quae legata eft, colligendas. -
*fadac, lV. PA PxNSANVS libro-XVt— t Fvxw-
pno legato mihi fub condicione, pendente legati condicione

heres me heredem inítituit, ac poftea legati condicio exftitit:

in Falcidiae ratione fundus non iure hereditario j1fed/legatis -

melis effe intellegitur. aL febe. fs
d )

nota: aditionem. FHal. Sed re&e Graeci: ?à» PykaraMmru räv'ukagavopfæv. BR. O

26 Flor. eft: exawfia. BR. — 27 Gothofr.in nota: Cuiac. monet hic legen-
dum Caffio. vide X XV. obfern. 22. in fiue. Quaetamen Cuiacii fententia non fuit.
Vide IV. Obf. 35. et XV. Obf. 14. BR. — Adde Menagium zm Amoen, ur.
Ciu.c. 24. GEB. — 28 Hal. ceperit. GEB. 29 Hal. et Vulg. boc. B R.
3o Hal. im exfivuclione. GEB. 31 Hal. evogatum fit. — 32 Wlor. lineolis
transpofitum? cum commodum e[fe debet bevedis, íed omnes fpreuerumt. BR.
233 Hal. babeat. GEB. 24 Hal. putabat. — 35 Flor. erat: meceffariae. BR.
36 Vulg. excefferit. B R. 7 Hal. fideicommitti legatariif. GEB. . 38 Hal.
sdebait,

d

.DIGESTOR'VM LIB. XXXV. TIT. II.

t, nonD QVISQVIS MIHI-

N ec am-

39 Gothofr. in nota: A. lege Falcidia. Quod omnino cum Eal |

Gó6I
V. Idem libro VIIL-Refponforum.. V x enrs legati/vel

fideicommiffi non neceflarie ?* ciuitag Felinquitur, quod ex
caufa pollicitationis praeftari neceffe eft, Itaque fi debiti mo-
dum teftamento dominus exceffit ?9, füperfluum dumtaxat
Falcidia minuetur. Quare nec fidei committi legatarii ?? pot-
erit. . Quod fi dies aut condicio legatum fecerit, non vtili-
tatis aeftimatio, fed totum petetur quod datum eft: nec fi vi-
uo teftatore dies venerit, aut condicio fuerit impleta, fiet ir-
ritum quod femel competit. : ,
. VI. VEN vrkf£vs libro XHE-Stipulationume- S 1 vir
vxori heres exftiterit, et in funuseius inpenderit: non vide-
bitur totum quafi heres inpendere, fed dedutto eo, quod qua-
fi dotis nomine, quam lucrifacit, conferre debuerit 3?.
. VII. PAeixiANvs.libro V füonum. Lkak
Faleidia interueniente legata feruitus, quoniam diuidi non pot-
eft, non.aliter in folidum reftituetur, nifi partis offeratur
aeftimatio. - x ! r
. VIH. Ingw libro XIV.— u . Iw legem ??
Falcidiam aeris alieni rationem ^? in hereditate relicti, quod
vnus ex heredibus foluere damnatus fit, ipfe folus habebit.
(2 À4X. InE « libro -XIX.— i Iw ** Falcidia
placuit, vtfc fructus poftea percepti, qui maturi mortis tem-
pore fuerünt, augeant hereditatis aeftimationem fundi nomi-
ne, qui videtur illo in tempore fuiífe pretiofior. $. t. Circa

ventrem ancillae ^^ nulla temporis admiffa diftinCtio ieft , nec

immeritoi: quia partus;nondum/editus, homo non recte fuif-
fe dicitur.
X. Ingw libro XX.-Quaefttonum; Qvop fuüpra qua-
drantem apud ^? heredem poteft peruenire , füpra dodrantem
in pecuniam ** lepgatum non onerat heredem: veluti heredi-
tas pupilli, fi forte fubftitutus fit exheredato, qui patri pu-
pilli heres exftitit. x |
AXL. Inw libro - ! "- Iw ratione le-
gis Falcidiae retentiones omnis temporis heredi in quadran-
tem itnputantur. $. rz. Siferuus fuüb condicione libertate da-
ta, vita deceffit: fi quidem impleta condicio quandoque fue-
rit *^, heredi non videbitur periffe: quod fi defecerit, in
contrarium ratio traKit: fed, quanti ftatuliber, moriens fuif-

fe videbitur. -$——2- Imperator Marcus Antoninus decteuit,

heredes, quibus pars bonorum ablata eft, non in ampliorem
partem , quam pro ea parte, quae relicta eft, legatorum no-
mine teneri, .&—4: Cum quidam parte dimidia bonorum ad-
empta fuiffet relegatus, idemque *9, prouocatione interpofi-
ta, teftamento polítea facto, obiffet, atque poft mortem eius

*

non jiufterappellatum .effet/pronuntiatum ^?: quaefitum eft ,

vtrum aeris alieni loco pars dimidia abfcederet , vt refidua fo- :

la videretur fuiffe in bonis, an vero fuccurri |heredi necefía-

L— 31'3., .

14 herebwm .

L 4

L 'nuj.rn:ï
» À /t')'t,,

p

/ --
Ls ! J CAfovn. a

rium eífe videbitur 9 ? Sed videtur fuccurti]debere: cum ani- *f 7s p
mus/[litigantis et *? optinendi]votum hanc opinionem admite [ 426« heneoc —

tif 59.. $. 4. Siferuus teftamento manumiffus ante aditam he-
reditatem decedat, heredi quidem periffe intellegitur: fed cu-

jus pretii erit, qui fi viueret, non aeftimaretur? Nam eteos,

qui moriente domino ea Valgttgdine affeCti fuerant, vt eos non
poífe viuere certum effet, tdifien, fi poftea moriantur, heredi«
tati periffejrefponfüm eftj Nec aliud in /his, qui fub eodem
te&to fuerunt, cumdominus a familia necaretut, $. 5. *Q*t:i-'öä
| i T | : vulgo

40 Hal ratiohe, GEB. — 41 Vulg.

Vulg. et omnibus eft reponendum. B.
* 43 Hal et Vulg. ad5

inferit: lege. B R. 42 Hal. inferit: vero. GEE.

loco: ápud. BR. 44 Hal..e; Vulg. u pecimia legzz.'tum. BROO— 45 ,-'Flon.
folitis lineolis transpofitum : zwipleta quamdoque condicio fxerit. Ahter trans«
ponunt Blaublomm. et Hal. Zmpleta cótidicio fwerit quamdoque. 8R. 46 Hals

itemque. 47 Hal appellathm: eéffe pronumciatum effet, fed com'mätc'"po&'ï:
appellatum , te$ confici potéft : alias legerem : appellatum effe effet promumciatum.
& R. Et forteità legit librarius, et voluit legi more Taurelliano: ESSEt. GY. n.
48 Hal. videretar. 49 Ap. Hal et, abef, GE&R 50 Hal admittat.
"ff ff 4 - : , GE

( a^ x ^Y ; L..(- PC x(d ,

L'ï UCg9 ^X Cuvm. ovrt1c

poffhadte v ,m'.,».äm. 1
Uf« ex C , é5rn:

';e r 4
j ^X jumere |
C J *

: ^* 1
? Y2 dR ! Alq..l , 6997

d
»

À diuxeral,

4 O0 ,

662

vulgo dicitur, in tabulis patris et filii vnam F alcidiam ferua-
ri, quam poteftatem habeat, videndum eft. — Quamuis enim
fubflitutus, quae a pupillo relicta funt, cum, filius heres ex-
füitit ?*, vt aes alienum quodlibet debeat: tamer, propter ea,
uae data funt tabulis fecundis 5?, contributioni locus eft.
gecundum quae poterit euenire, ne fubftitutus quicquam Te-
tineat, velut *5 longe plus habeat quartae ?^ paternae he-
reditatis. Quid ergo, fi non füfficiat pupilli hereditas legatis,
cum patris füffeciflet 5*»? De fuo quadrante nimirum dabit
fubftitutus: quoniam 59 pater legauit de fuo: nec ad rem per-
tinet, quod ex nullo teftamento praeftatur vltra vires patri-
monii, cum in hac parte iuris legata, quae tabulis fecundis

relinguuntur, quafi 55primis fub condicione relicta intelle--

guntur ?9?, $—6 Si filio fuo duog fubftituerit, et alterius
portionem onerauerit, tractari folet, an ex perfona fua F alci-
diam poffit inducere fübftitutus, quam pupillus non baberet,
vel vnus pupilli fubftitutus? et facile quis dixerit confequen-
ter prioribus *?, quae/de patrimonii ratione dicta funt, non
eífe Falcidiae locum: et vltra vires portionis conueniendum al-
terum fübítitutum. Sed verior eft diuerfa fententia, perinde
huic quartam relinquendam exiftimantium, atque ita fi *?
patri ?* heres extitiffet: vt enim opes ?? patris et contribu-
tio legatorum inde ?? capiunt et formam et originem, ita
plures fübftituti, fubducta perfona pupilli, reuocandi fünt ad
intellectum inftitutionis 5*. — Quid jtartteny dicemus de altero
fübfituto, qui non eft oneratüs: fi forte nondum legata pu-
pillus a fe relicta foluit ^?
omnibus et ipfüm Falcidiam habiturum?
habet: neque idem patiatur ?? inftituti comparatio. Rurfus fi
negemus, aliud aperte, quam quod volgo 57 probatum eft,
refpondetur. ^ Itaque varietas exfiftet, vt/is quidem, qui
proprio nomine oneratus eft, velutiinftitutus defideret quar-
tam: alter autem, qui non elit oneratus, vt fübftitutus, li-
cet portio largiatur eius, non in folidum conueniatur propter

calculi confufionem. — Huic confequens eft, vt i pupillo de |

Falcidia cautum fuit, duobus committatur ftipulatio: videli-
cet in eam quantitatem ?*, quam vnusquisque fibi retinere
$9 potuiffet. $. 7. Quaefitum eft, fi quis pupillo coheredem
fubftituiffet: quemadmodum legis,Falcidiae ratio inquiri de-
beat, et quale eft *?, quod volgo ** diceretur *?, legato-
rum rationem feparandam? Dixi, quantum ad legata, quae
pater a filio, item a fubftituto reliquit, nullam fieri poffe fe-
parationem : cum jcormmuni/ calculo fubiciantur, et inuicem
inducant contributionem: fed legata, quae ab inftituto *? ex-
tero data funt, permifceri ceteris non oportere: ideoque quar-

tam pupillo datae portionis habere fubftitutum , quamuis fuam.-

portionem habeat, vt inftitutus: et aliam caufam effe eius,

^qui ex variis portionibus heres fcriberetur: ibi enim legato-

RB R.

rum confundi rationem non minus, quam fi femel fuiffet nun-
cupatus ex ea portione, quae conficeretur ex pluribus: ne-
que referre, pure faepe, an fub diuerfis condiciohibus fit he-
res inftitutus. $. 8. Si quis exheredato filio fubftituit heredem
inftitutum, et ab eo tabulis quoque fecundis legauerit: ne-
ceffario ratio confundetur, cum ideo legata valere dixerit Iu-
lianus a fübftituto relicta, quod idem patri/heres exftiterit.
XIL. ID EM libro ; ionüm, — Su debitor,

55 Gothofr, in nota: velut. Hal Sed fallitur Idem. Habet Hal. et Vulg.
wel vt. 1n Heruagianis eit: velut. BR. 54 Hal. quarta. GEB. — 55 Hal.
fuffecevit. GEB. 56 Vulg. quae, loco: quoniam. BR. . — 57 Hal.et Vulg.
inferunt: iz. BR. 58 Hal. intelligantur. GERm. 59 Duker. ad Opufc.
de Latin. Vet. ICt. p. 413. BR. — 60 Hal.et Vulg. atqme fi ita. Conf. Byn-
kersh. J. Obf. 235. BR. Cum Hal. et Vulg. faciunt Pal. 1. II. Bynkersh. at
«um FlorentinaOtob. GEB. — Ó1 Hal. patris. GEB. — 62 Gorhofy
vt enim opus. £al. GER. 63 Vulg. vim. BR. 64 Vulg: fubflitutionis.
65 Hal, et Vulg. folgerit. BR. — 66 Hal. patitor. GE2. 67 Taur.

quae a viro diüertérat, ;heredeWfypro parte inftituitj,

ea petit *7, vt fra& et coheredi fuo portionem hereditatis ac--

, et aliquid vltra dodrantém fit: in.
Atquin quartam.

51 Hal. exfliterit. | 52 Bafil. iv v5 iedewwz puta: 9ia3/xy. Bk. |
. qo Hal. fit. GE&.

r.in nota?

DIGESTORVM LIB. XXXV. TIT. II.

creditore herede inftituto, petiffet, ne in ratione legis Falci-
diae ponenda creditum fuüum legatarii&/ reputaret: fine dubio
ratione doli mali exceptionis apud arbitrum Falcidiae defuncti
voluntas feruatur. A NUA
XIIL. Ipew libro XXXXVIIL. Quaeftionum.-
tum fideicommiffum feruus iniungente domino fufceperit, ha-
biturum eum legis Falcidiae beneficium , quäfigarere domino
debuit ^*, conftitutum eft, ldemque placuitin filio, qui **
fuit in patris poteftate. ;
XIV. InEw libro

D PaATER filiam,

et *5 ab

ceptam, dedu&ta fexta, reftitueret , admiffa compenfatione do-
tis in Falcidiae ratione: fi pater dotem confentiente filia non

petiffet, Falcidiam quidem iure hereditario, dotem autem iu- -

re proprio filiam habituram, jrefpondi: quia dos in hereditate
patris non inueniretur, -$—*- Auia nepotibus heredibus in-
ftitutis, fideicomimifit, vt omiffa retentione, quae per legem

. Falcidiam ex alio teftamento competebat, folida legata fratri-

bus, et coheredibus foluereyt: re&te datum fideicommiffum
(refpondi, fed huius quoque onus in contributionem venire.
S.-2. Duobus impuberibus fubftitutum, vtrique heredem ex-
iftentem, in alterius hereditate Falcidia non vti conuenit, fi
de bonis alterius impuberis quartam partem hereditatis p&-
tris, quae ad filios peruenerit, retineat. $.-3» Quod fi fra-
ter *5 fratri legitimus heres exftitit, Y impuberi fupremo
fubftitutus, portio quidem paternorum bonorum, quam inte«

ftatus puer *? accepit, rationt *? Falcidiae non confundetur:.

fed quartam eius tantum portionem ** fubftitutus retinebit ,

| quam inpubes accepit ?^, qui fuübftitutum habuit.-

* , XV. InE w libro XIH. rum. Qvonp bonis iu-
re Falcidiae contribuendum eft £ debitore, cui mortis caufa
paCto debitum remiffum eft, in faCtum concepta replicatione
retinebitur. $. r. Frater, cum héredem fororem fcriberet,
alium *5 ab ea, cui donatum volebat, ftipulari curauit, ne
Falcidia vteretur, et vt certam pecuniam, fi contra feciffet ,
práeftaret, priuatorum cautione legibus non eífe refragan-
dum conftitit: et ideo fororem iure publico retentionegi ha-
bituram, et aCtionem ex ftipulatu denegandam. $. 2. Non
idcirco minus Falcidiae rationem in ceteris annuis legatis ad-
mitti vifum eft, quod primo ac fecundo anno, fine vlla de-

- tra&tione fuiffent legatario foluta. $. 3. Quod auus ex cau-

fa tutelae nepoti debuit, curh auo nepos folus heres exfítitif-
fet, ratio Falcidiae fi poneretur, in aere alienó bonis dedu-
cendum jrefpondi ?^: nec ad rem pertinere, quod heredem
auus, idemque tutor rogauerat, vtfíifine liberis ante certam
aetatem decederet, tam hereditaria, quäzria propria bóna refti-
tueret: non enim ex hoc hereditatem debito compenfatam vi-
deri, cum vel ideo maxime declaretur, non effe compenfa-
tionem factam, quoniam heredem fuum habere propria bona
defunCtus oftendit. Plane fi condicio fideicommiffi fuerit im-

r/fw 5
.S r itacis

L,/"ï.:j'ïe reä: s

v o

L^.

L4 'r'nc;j u

^By
L — "

pleta, fructus hereditatis poft mortem aui percepti, pari pe- -

cunia debito tutelae compenfabuntur: fed quartam heres ne-
potis ?* de bonls dumtaxat, quae moriens auus reliquit, re-
tinebit. $. 4. Cum fideicommiflum ex voluntate matris a pa-
tre moriente debitum ** filio pater hereditate fua *", quam
1n

69 Hal. detinere. GEX.
7L Hal.dicatur. GEB. — 73

68 Hal. 2» ea quantittte. GE.
471 Taur. 4 Olgo. GEB.
Hal. a fubflituto. G EB. 74 Hal. debuerit.
76 Ap. Hal. praemiffo pun&o, et, abeft. GER. 71 Ml et Vulg. petit.
RR. Taurellii erat dare: petít. GEB. 78 Ap. Hal. frater , abeit. G E B.
79 Hal. pure. GER. 80 Vulg. ratione. B R. 81 Hal. portionis. GEB.
82 Vulg. acceperit, B R. 83 Hal. inferit ? baeredem. 84 Hal refpondi,
GERB. Nec aliter Flor. quare omni haefitatione procul hábita, literam t in textu
deleuimus, $5 Hal wepoti. G& &, — 86 Halinferit:effet. GR B. — 87 Hal. bae-
: reditie

u Olso. GEB.

75 Mal. in filia, quae. GEB. —

E J - d& d-

£, nv

LT
t
Vi
ZT
:
fii

1011

-- &2 8 -5 —

(2

GE
h
jb
jb
iib
t
t
i

tas poft reftitutionem,

. M * . f-
res inde minuit, viro non pejit.

. loandrinam dicere debuiffet, p&.. — 96 Hial. poffet.

DIGESTORVM LIB. XXXV. TIT. IL

in filium conferebat, compenfari voluit ?? : quod filio debe-
tur ??, fi ratio Falcidiae poni coeperit, fini ?? quadrantis,
quém ex bonis patris cum effectu percepit, compenfabitur,
atque ita füperfluut aeris alieni dodranti tantum detrahet/f.
$. s. Ex donationibus in vxorem collatis, 4quod, heres eius
reddere viro cogitur, in bonis mulieris non erit: nam ita fit
locupletior, vttanto pauperior effe videatur: quod autem he-
$. 6. Fructus praediorum
fub condicione verbis fideicommiffi relictos, in caufam fidei-
commiffi non deduétos, heres in ratione Falcidiae fic accepto
facere fibi cogitur, vt quartam, et ?* quartae fructus ex die
mortis, bonorum, ?? quae mortis tempore fuerunt, habeat.
Nec ad rem pertinet, quando Falcidia lex admiffa fit: nam

* ; . : ; e-e * » (( O^
" etíi maxime poft impletam condicionem fideicommiffüm ??

locum habere coepit, tamen ex die mortis fructus quadran-
tis apud heredem relinquifneceffe eft. $. 7. Fideicommitfum
portionis fupplendae gratia, pro qua matrem filius heredem

ánftituit, eidem matri datum ratione Falcidiae minuitur ?*; et
eam pecuniam mater fupra quartam portionis füae percipiet. |
$. 8. Quarta, quaé per legem Falcidiam retinetur, aeftima- :

tione, quam teítator fecit, non magis minui poteft, quam

auferri, *

XVL ScarvoralibrolI.Quaeftionum., Srex plu-
fibus rebus legatis heres quasdam foluerit, ex reliquis Falci-
diem plenam per doli exceptionem retinere poteft, etiam pro
his, quae iam data funt. $. r. Sed etfi vna res fit legata,
€uius pars foluta fit: ex reliquo poteft plena Falcidia retineri.
XVIL. IpEw libro Quaeltti S1 poft miífio-
nem faciat codicillos miles, et intra annum decedàt: ex te-
ftamento, quod in militia iure militari fecit, plena legata ex
codicillis, habita Falcidiae ratione, praeftari debere dicitur:

fed res ita expedietur, fi cum quadringenta habgfet, tefta-

smento quadringenta, codicillis centum legauerit: ex quinta
parte,jid eft, octoginta, quae ad legatarium ex codicillis per-
uenirent, fi Falcidiam non pateretur, quartam, id eft, *i-
giüti, heres retinebit. - Q w w
— XVIIL PavrvslibroXLI-Quaeftionum. ?5 Frrivs-
FAMILIAS, Qui militauerat, decedens patris fui fidei com-
mifit codicillis, vt peculium fuum caftrenfe Titio poft mor-
tem reftitueret. Quaerebatur, an vt heres quartam deducere

poffit ?^5 ? Dixi, legem Falcidiam inductam effe a Diuo Pio et- |

jam in inteftatorum fucceífionibus propter fideicommiffía : fed

jn propofito nec hereditatem effe: quamuis placeret mihi, ex- .

traneo herede inftituto, fieri hereditatem aditione eius: nam
cum apud patrem remanet, ius priftinum durat, et peculium
eít, nec huic contrarium eft, quod in teftamento eius, qui

apud hoftes deceffit, exercetur Falcidia : nam fictjó legis Cor-

neliae et hereditatem et heredem facit: fed me non dubitare
97, quin debeat id quoque indulgeri legis beneficium, fiqui-
dem quafi ?? patrisfamiliae bona reftituere cogitur ?? , et he-
res fcriptus , omiffa ex teftamento aditione, exemplo Edicti
legatorum nomine conuenietur. $;—- His confequens erit,
vt, fi ex fruCtibus medio tempore quartam, et quartae fru-
€tus habuerit|pater, etiam 'Trebellianum Senatusconfultum
inducamus, et vtiles actiones exerceri poffint, fiatque heredi-

XIX. ScaEvora libro VHE-Quaeftionum, S1 di-

gnum détem fundum damnetur heres quilique vendere, fine

*

dubio qüinque erunt imputanda Falcidiae.

qeditatem fnam. G EB. 88 Hal. addit: cuwm eo. GER. 89 Hal. debere-
1ur. GE B, 9o Haec: fini quadrantis , per fe fignificant: qmadrante tenns.
Vide Phylargyr. ad 111. Georgic. Vireilii v. $3. BYNK, 91 Ap. Hal. et ;
a2beft. GE B. 92 Hal, £onorumque, quae. GEB. 953 Hal. fidei(:'ommzj]b-
et mox coeperit. — 94 Hal. minuetur. GEB. 5 In P. Flor. incipit:. S
filiusfamilias etc. fideicommififfet. . 1ta Fi. a Porta, in Il.. Sed perperam. Ha-
97 Hal. fed nemo ds-

663

XX. IngMw libro IX. Quaeftionum.- Sxr a ferno meo
herede inftituto mihi legetur, et mihi adquiratur hereditas,
negat Maecianus , id legatum in Falcidia»A?9 computari : quia
non debeatur. : WRem !
XXl. Pavrvs libro XIL-Quaeftionum.- Sr pupillus,
cui fine tutore auctore decém mutua * data funt, legatum a
creditore meruerit, füb hac condicione, fi deCem, quae acce-

| perit, heredi reddiderit: vna numeratióne et implet condi-

* [*4 . L] r r * E * e
cionem, ..g,aflhberatur naturali obligatione, vt etiam in Falci-
dia heredi imputentur: quamuis non imputarentur, íi tan-

.tum condicionis implendae cauía data fuiffent. Adeo autem

et foluere videtur, vt repudiato legato, vel Sticho, qui le-
gatus eft, mortuo, nihil repetere poffit. -$.—£- Si ego, et
feruus meus heredes inftituti fimus ex diuerfis partibus, nec
a feruo erogatus dodrans his, quibus a me jlegatuäy eft: con-
tra Falcidiam proderit, quod ex portione ferui ad me perue-
nit fupra Falcidiam eius portionis. Ex contrario fi feruo meo
feruus, et mihi decem legata fuerint: ferui Falcidia ex decém
mihi legatis non tenetur ?, exemplo eodem Falcidiae: nam

quartam retineo ex perfona ferui, quamuis de mea portione
nihil exhauftum fit. |

XX[I. IpEM libro XXAE [ NESENNI-
vs Apollinaris Iulio Paulo ?. . Ex fatto, domine, fpecies

eiusmodi incidit. Titia filias fuas tres numero aequis ex par-

tibus fcripfit ^ heredes,
ab vna;tamenyita legauit
neis, vt Falcidiae fit locus. — Quaero, an aduerfus coheredesg
fuas ?, a quibus legata jet/ipfa accepit, vti poffit Falcidia: et
fi non poflit, vel doli exceptione fummouenda eft 5 , quem-

eta fingulis legata inuicem dedit,

iadámodumy aduerfus extraneos . computatio Falcidiae finiri pof- . )

fit ? |Refpondi, id quidem, quod a coherede legafórum no-
mine percipitur, non folet legatariis proficere, quo minus
Faleidiam patiantur: fed cum is, qui legatum praeftaturus
eít, ab eodem aliquid ex teftamento petit, non eft audiendus,
defiderans vti aduerfüs eum Falcidiae beneficio, fi id, quod
percepturus eft ex voluntate teftatoris fuppleat, quod dedu-
cere defiderat. Plane ceteris legatariis non vniuerfüm, quod
coheredi * praeftat, imputabit: fed quantum daturus effet,
fi nihil ab eo perciperet ?. $. r. Seruo herede inftituto , fi
a domino fideicommilfa, $ feruo legata data funt, prius ratio
legatorum habenda eft, deinde ex eo, quod fupereft, fideicom-
mifforum. Dominus enim ideo tenetur, quod ad eum perue-
nit: peruenit autem, quod deductis legatis fupereft: plane
Faleidiam exercet. -$.— Sed et fi dominus, omiffa heredi-
tatis aditione, feruum fibi fübftitutum adire iuffit, prius ero-
gantur, quae ab ipfo domino data funt: tunc eorum, quaea
feruo relicta funt, jratio; initur, fi patitur Falcidia. $. 3. Si
debitori liberatio legata fit, quamuis foluendo non fit, totum
legatum computetur ?: licet nomen hoc non augeat heredita-
tem, nifi ex euentu. Igitur, fi Falcidia locum habeat, hoc

plus videbitur legatum, quod huic legatum effet *?: cetera
. quoque minuentur Jegate-per hoc, et ipfum hoc per alia: ca-

pere enim videtur eo quod liberatur. -$.—4« Sed fialii hoc
nomen legetur, nullum legatum erit: nec ceteris contri-
buetur. | A |
XXIII. ScAEvora libro XV. Quaeftionum. S1 fun-
dus mihi legetur et via, in Falcidiae ratione, fif,tantum
fit invia, quantum.** amplius eft in Falcidia, integer fun-
r dus

bitabit. GER. — 98 Áp. Hal. quafi. abeft. GEB. — 99 Hal. cogatur, — 100
Hal. et Vulg. i2 Falcidiam. B R. I Kial.et Vulg. mutzo. BR. —— 2 Hal,
et Vulg. vetimetur. BR. 3 Vulg. addit: falutem. B&. — 4 Taur. fcri B-
fit. GEB. 5 Hal. fuos. GE . 6 Hal. fubmouenda fit. GEB. — 7 Hal.
cobaeredib»s. GE B. 8 Hal. percepiffet. G E B. 9 Gothofr. in nota: Al.
computatur. Ita Hal. GEz, — 10 Hal. legatwm eft. — XX Gothofr. in nota:
ff ff 3 | | Vi

tam coheredibus eius, quam extra-

" ;Jd * to,,

s

664
dus capietur, etvia perit *^. Sed fi vialegetur, nec foluen- !
do fit hereditas: non debebitur. Videndum etiam, fi fun-
do et via legato, minus ex vtroque defideret *?, quam fit viae
pretium **:' poteft coacta ratione dici, non tantum fundum .
folidum capi, fed etiam vt doli exceptio tantum farciab, quan-
tum deeft: ne plus habeat, quam Falcidia defiderat, vt tunc
folum via intercidat, quotiens plus Falcidia defiderat, quam
eft viae pretium. ^p- £
Xï))(IV. PAVLVS libro,XIM..Re.fp:anfarumJyefgoqd1t u
FArLcrpIAE ]legis rationem, fi haberi oportet. t9. jta ha-
bendam, acíijhae res, quae ab herede fubtractae funt: in he-
reditate relictae non fuiffent. -$.—r: Idem irefpondit, partus
ancillarum ante diem fideicommifli editos , ad heredes eius,
ui rogatus eft, pertinere: eosque in quartam et quartae f.æ—
äus computandos , fi de lege Falcidia quaeftio intercedat ^''.
$. 2. Idem |refpondit; fru&us ex propria -&e-heredis, quae
legata eft, poft diem fideicommiffi cedentem perceptos, etíi

- non fíht reftituendi fideicommiflario, heredi in quartam im-

N- .
TA
p*
,'II.' :
* AE læ*r
1 j 1
|—odee?
3 "

putari non folere. |
XXV. ScaEgvora libro EV; MaAni-
v v M fuum et filium communem aequis partibus heredes 1n-
fütuit. — Quaefitum elft, an in rationé/legis Falcidiae 1mpu-
tandum !9 fit marito, quod ad eum ex eadem hereditate per
filidin perüenit? /Refpondit *?, fi ex inftitutione filii tantum
retineat ?9, quantum ad Falcidiam fatis fit: nihil quartae no-
mine deducendum. J$e A liberto, cui fundum legauerat,
per fideicommiffum Seiae'annua decem dedit. ngeütum eft,
fi lex Falcidia liberti legatum minufriti ^*, an 5eiae quoque
annuám fideicommiffum minutum 22 xzäiggaatur, cum reditus
largiatur annuam praeftationem? |,»Refpondit/ fecundum ea.

quae proponerentur, non videri minutum, nifi slia mens te-
ftatoris probetur. '

XXVL Inzw libro V.-Refponferum. LrwEAM mar-
saritorum ?? trigintáquinque.legauit, quae linea apud lega-
tarium fuerat mortis tempore. Quaero, an ea linea heredi
reftitui debéfet ^* propter legem Falcidiam ?:Refpondit, pofle
heredem confequi, vt ei reftituatur: ac ^?, fi malit, poffe
vindicare partem in ea linea, quae propter legis Falcidiae ra-
tionem deberet/ ^9 remanere. -S$—£& Quaefitum eft, an pre-
tium ftatuarum Falcidiam ?? pati debeat? ; Refpondit, debere.
XXVII. Inxzw libro VL Refponforag — SE1vSs ET
Acrknivs ?? Sy INTRA DIEM TRIGIESIMYM,MOR-
TIS MEAE REIPVBLICAE NOSTRAE CAV EiRÍNT,
CONTENTOS|SE FVTVROS TOT AVREIS LEGIS FAL-
CIDIAE BENEFICIO OMISSO,HEREDES MIHI SVN-
TO:QVOS INVICEM SVBSTITVO:J|QVOD SI VOLVN-
TATI MEAE NON CONSENSERINT, EXHEREDEg
sv/NTo. Quaefitum eft, an heredes inftituti hereditatem
adire poffint, fi condicioni parere nolunt ?*, cum habeant
fübítitutos eadem condicione praefcripta? jRefpondit, Seium
et ASerium primo loco inftitutos perinde adire poffe, ac fi
ea condicio , quae fraudis caufa ?? adfcripta eft, adícripta non
effet. '

]àéet. .^ XXVMHI. QI AECIANVS libro L Fideicommifforum)
Parrn quoque"In legatis, quae filius ei ?* dedit, alio he-

. &e QAáfwv TUv vopíuov. B R.

rede inítituto, legis Falcidiae rationem patitur.

12 Hal. peribit. 15 Hal. defide-

Vitlgares.þquanta. Hal. quanto. GE B.
15 Hal PAVLVS libro

retur. G E B. I4 Hal praefigit: et. GERE.
refponforum vefpondit , fcilicet omiffolibri numero. GE £. — 16 Hal. oporteat.
17 Hal incidat. GE B. 18 Vulg. computandum. B R. 19 Hal. refponi,
hic atque infra iterum, GE2. — 20 Hal.et Vulg. tantum peruemerit.BR. — 21
Bafil. megueoQg và AwyároY. BR. Hal. minuit. ^ 22 Hal. et Vulgï unni-
nutum. BR. 23 Vulg. margaritarum. BR. — 24 Hal. et Vulg. debeat. B R.
25 Hal. aut, Vulg. at, loco: ac. BR. 26 Hal. debet. . — 2/7 Hal. Fal-
cidia. GEB. 28 Vulg.Augerius. BR. — 29 Hal. molint. GEB. — 30 Bafil.
: 431 Ap. Hal ej, abeft. GEB. — 32 Hal. Mar-

tianus. GEB. 33 Hal jnducet. GR B.

DIGESTORVM LIB. XXXV. TIT. Ib

XXIX. PAv nvs ?? libro IL-Fideieommifforum. S1
a me tibi fideicommiffum vel legatum eft, tuque id poft tem-
pus rogatus fis mihi reftituere, non puto hocimputandum ef-
fe in Falcidiam : jquia; incipio poftea quafi fideicommiflarius id
recipere. La qeom- | 4

XXX. MXxé1ANvs libro VIIL. -Fideicommifforum.

Iw rationerlegis Falcidiae mortes feruorum, ceterorumque

* * » * * b * L oea *
animalium, furta, rapinae, incendyy, rulnae, naufragi», vis
hoftium , praedonum , latronum, debitorum facta peiora no-

mina, in fümma quodcumque damnum, fi modo culpa legata-

rii careant, heredi pereunt: quemadmodum ad heredis lu-
crum pertinent fru&us, partus ancillarum , et quae per fer-
uos adquifita funt: vt ftipulationes, rerum traditiones, lega-
ta, hereditatesue his datae, ceterae donationes , item feruitu-

adquifitae, vt furti, damni iniuriae, fimilesque, quorum ni-
hil in rationem legis Falcidiae cadit, -$— Vendere autem vel
emere iuffus certo pretio fundum, aliamue quámpiam rem,
in legis Falcidiae ratione, cum quantum fit legatum, requi-

ratur, taütum eo nomine inducetur ??, quanto pluris mino-
,

risue fit res ea quantitate , quam quo pretio teftator accipi, da-
&is facienda erit, amplius deducetur, quippe non noftri cau-
tum effe intellectum eft. .$.-2: |Rurfus;?* diligenter animad-

ris illata ad folum heredem refpicere, vsquequaque, et fine
vlla diftinétione recipiatur: quod enim, remota lege Falcidia
in totum ?7? iuris foret, hoc idem fore ? in ea parte, quae
lege Falcidia conftitueretur, hoc enim attinet, damna poftea.
facta non deduci, ne amota portio legatis fideiue commiffis
detrahatur. $.5« Verum elt autem, his folis, quae ponde-

dente, ex portione, quae fieri *? ad aeftimationem eorum bo-
norum, quae mortis tempore fuerunt **, quicquam detrahi.
$.—4. Certis vero corporibus, et his ipfis ita relictis, P Ecv-
NIAM, QVAM IN ILLA ARCA: VINVM, QVOD^EN ^*
YLLIS DOLIIS "; PONDVS AR GENTI,QVOD IN IL-

runt, vel deteriora funt faCta: procul dubio aut nihil debebi-

bonorum, quae mortis teftatoris tempore fuerint. $. 5. In-

fuis rebus incertam rem teftator reliquiffet, veluti, ARGEN-
TVM, QVOD ELEGERIT, et omne argentum teftatoris in-
teriffet fine culpa heredis: nihil deberetur *?: fin vero argen-
ti pondus pure relictum effet, quamuis omne argentum tefta-
toris deperiffet,'a/miffa lege l'alcidia, portio eius quantita-
tis fumetur, quae fuit in bonis eo tempore, quo teftator de-
cefüt: nec adjiiminuendam ^* eam quicquam damna poftea

nulla parte, ac ne aeftimatio quidem debeatur ^7: non magis,
quam fi omnes res per fpeciem enumeratae relictae eflent.
$.—7. Tametü autem ^ legis Falcidiae ratione, quae condi-
$ : | cionis

tamen in margine: eljas, ot ej, GEB. — 35 Haal. capit, loco: capi id. GE F.
36 'Taur. ROr[íus, fíed et Flor. ab ordinaria manu fuperfcripta; P, wt fit:
Prorfus, et ita omnes fcripti et editi, &R — Etiam. Hal. fed in hbunc modum:
legatum. effe provfus intellechum eft.— Diligenter etc. — Scripti funt Pal. L. 1I. IHI.
IV. V. Vat. Barb. Otob. Magl. Bynkersh. Gxs. — 37 Vulg. n toto. BR. 38
Hal. foret et, loco fore. GEB. 39 Vulg. memfurame.BR. — 40 Gothofr.
in nota: fieri folet, Hal. GEB. — 41 Vulg. fZeriut. B R.
hic abeft. GE z. 43 Flor. eft: doleis. GE B. 44 Taur. SÍue. Hal. non,
loco: fime. GEB. 45 Vulg. debebitur. GEB. 46 Hal. deminuendam.

34 Ap. Hal. vt, abeft, 1dem |

Gz2, 47 Hal debebigr. G&B. . 48 Eal, inferit; óm, Vulg. habetz Tam-
. ; : . stf

tes, ?uibus liberata praedia pretiofiora fierent: actionesque -

riue iuffit, fed vt ?* ei quidem portioni, quge legatis dedu- -
fa capi id ?5 pretium: fed eo deducto pretium reliquum lega-

uertendum eft,;ne quod/dicitur, damna poft mortem teftatos- , ;;;

re, numero, menfura ?? conftant, nec damno poftea inci- -

LIS HORREIS HABEO: -fine ^^ culpa heredis deperie- .

tur, aut eorum, quae exftabunt, qualia erunt,ea portio de- — —
bebitur, quae per legem Falcidiam efficiatur /ex aeftimatione; «X ^inafne

certae autem res relictae diftinCtionem recipiunt, nam fi ex .

incidentia proficient. $. 6. Res(tamen, quae/interierint, pro

42 Ap.Hal. in, .

Qu
üt
eli
(elt
| &
gi

eu

re)
foli
pec

ui.

Por
Q
tu
t
de
]ni
int
100
&i
lerc
€01n
ellet.
Tenty
Tie pn
Quoqu
Tuttnr
!'ei, df
thàhse
, heted
" Clitio
pto Q
latu h
interpj
lation

flitiffe

Uf ao
Hal. &t !
33
ffetur. G
dfbetur. !
äo UET :
Wt

(
ebie
b
pne t
[r-
ex
;N-
it»
?f«
)
(t«
ritü-
: d&«
of ,
u
g
gffent.
9ni-
cjons

65 L
«t t
gdim-
j. Il
E
o
'al. ffhy
EL
li

Tut"
efft

*n'
us dl

F

Àe ;
L4€ ;

mis implendae caufa,

DIGESTORVM LIB, XXXV. TIT. II

» LA : L 2 '
cionis implendae caufa heredi(funt data, in quartam non com-

^.. putantur:;tamen id, quod non figura condicionis accipere
iuffus eft ab eo, cui hereditatem reftituere rogatus eft, Cel. |

fo et Iuliano noftro placuit computari, quemadmodum fi ea
fumma heres vendere eas res iuffus effet, quia non condicio-
I fed quodammodo pro pretioinferre funt
juffíÍ. Quo loco amplius quaefitum.eft, an fideicommiffarius
quoque inuitus cogatur dare eam fummam, et recipere here-
ditatem, quafi et ipfius fideicommiffum effet? Sed id verifi-
mile non eft, cum talis oratio magis ipfius caufa, quam con-
tra ipfum pofitavideatur. $. 8. Cum lex Falcidia interuenit,
non veniunt in contributionem, quae ipfi heredi a femetipfo
vel feruo eius legata fideiue commiffa funt. ^ Alia caufa eft
eorum, ,quaein die certa ^? dantur: nam, fi libertatis dies
coepit cedere, ei debebuntur, et in contributionem veniunt
59, Ac** ne ea quidem, quae quis feruis füis inutiliter fine
libertate legauit, fideiue 5?. commifit, in computationem
eius legis cedunt. $9. Res, quas neque per fideicommif-
fum relinqui poffe certum eft, in legis Falcidiae computatio-
nem non vehiunt, viæ;; : : :
XXXlI. Powron vs libro H.-Fideicommifforum. /I s,
cui fideicommiffum foluitur, ficufis, cui legatum eft, fatis-
dare debet, quod amplius ceperit, quam per legem Falcidiam
ei licuerit, reddi: veluti cum propter condicionem aliorum fi-
deicommiflorum, vel legatorum, legis Falcidiae caufa pende-

bit. Sed et fecundum Caffii , et vetejïm opinionem, fi a pu--

pillo fideicommiffa capifíntur 53 , propter ea, quae a fubftituto
erunt relicta, cauere debebit is cui foluatur. mNam quamuis
repetitio fit eorum, quae fideicommiíli nomine non debita
foluentur 5^, támen, fatisdato cautum debét effe ei, a quo
pecunia proficifceretur *^, ne damnumjfentiat;deficiente eo ,
cui folutum erit. * ! Cafenkudu, — |
XXXII. MAEgGr1ANVs libro IX. ideicommifforum.;
PorewarEs actiones, fiue legitimae, fiue honorariae, ex-
ceptis popularibus, in bonis a&toris non ideo minus compu-
tandae fünt, quia morte reorum intercidere poffünt. E con-
trario autem eaedem aéctiones nihil?bonis rei, defuncto eo
detrahunt, Sed ne ** in actoris quidem bonis, defuncto eo,
iniufiarum actio poterit computari : quia et ipfa fimul cum eo
intercidit, vt vfusfruttus: etid, quod in dies, menfes, an-
nosue fingulos alicui ??, quoad viuat, debeatur5?. Etenim
ea demum obligatio rei bonis deminutionem praeftat, quae in
heredem tranfit. — Nec contrarium eft, quod, viuente reo,
eo minus in bonis eius intellegebatur: nam etfi ita ftipulatus
effet, vt cum moreretur, debere ei inciperet, tathen auge-
rentut bona eius, quemadmodum fi ipfe fub eadem condicio-
ne promififfet, defuncto eo minuerentur. .$.-r. Honorariae
quoque actiones, quae intra certum tempus a Praetore pro-
mittuntur ??, cum bonis aCtoris, defuntto eo, augmentum
rei, deceffionemue 9?, fitales erunt, vtin heredem quoque
transeant, praeftabunt. $.—2- lulianus fcribit, ífi vtriusque
heredis pars exhaufta jeft( ** legatis, et alter ex heredibus
cautionem praetoriam accepit a legatariis, non aequaliter, fed
pro fuo modo legis l'alcidiae rationem, et actionem ex ftipu-
latu habiturum: omnes enim Praetorias ftipulationes eiusdem
jnterpretationis effe: nam conftare, ex iudicatum folui ftipu-
Jatione, fiue a parte actoris fiue a 5* rei plures heredes ex-
Ítitiffent, non omnibus, nec aduerfüs omnes actionem/ 9? con-

EH
K F
é

etfi ante levis Falcidiae vatiomem. BR. — 49 Vulg. im diem certam. & R. — 50
Hal. et Vulg. veuient. BR. 51 Vulg. at. BR. 52 Hal. inferit: ezus.

GEB. 53 Hal. capiantwr. 54 Kal foluautur. GER. 55 Hal. profici-
fcetur. GEB. 56 Hal. Sed nec. 57 Yaur. aliQui. GER. 58 Hal.
debetur. $9 Vulg. permittuntur. B R. 60 Hal. twm bonis aclovis defun-.

élo eo augmentum , tum vei vevo deceffionem , fi. GE B. — 61 Hal. fit, et mox:

ecceperit. — 62 Ap.Hal a, abeít. GEB. — 65 Vulg. adfiones, BR.

64 |

|/vU totum , quidquid ex teftamento cepiffet, reftitueret.

recipiat *^, quam Falcidia detraxit? Caecilio placebat, fi quid;

66;1

tingere, fed dumtaxat his, qui viciffent, et 5^ aduerfus vi-
Cos: hisque, aduerfüs quos res defenfa non effet, aduerfüs
eos, qui rem non defendiffent, . $. 3. Annua,! bima,; trima
die aureis centenis legatis, ex omnibus fümmis , non tantum
ex pofterioribus , portionem legis Falcidiae detrahi placuit.

—— 81 Titio Vifml;i" legatis pm;gjo per legem Falcidiam de-

traCta effet, cum ipfe quoque quinque 95 Seio rogatus effet
reftituere: Vindius nofter tantum Seio pro portione ex quin-
que detrahendum ait, quantum Titio ex vigintiidetra&ctum ef-
fet: quae fententia et aequitatem et rationem magis habet:
quia exemplo heredis legatarius ad fideicommifía praeftanda

obligabitur: nec, quia ex fua perfona legatarius inducere le-.

gem Falcidiam non poffit, idcirco, quod paffus effet, non
imputaturum: nifi forte teftator ita fidei eius commififfet,
2
5i autem manumittere feruüm vel füum vel alienum rogatus
fit, omnimodo praeftare debebit libertatem, nec hoc contra-
rium eft füperiori: quia fauor libertatis faepe et alias beni-
gniores fententias exprimit. : :
AXXHI. Pavrvs libro HI. Fideieommifforum. Srx
feruus tibi legatus fit, eumque rogatus fis manumittere, nec
praeterea capias vnde quartam, quae per Falcidiam retine-
tur, /récipere poffis: Senatus cenfuit, ceffare Falcidiam.
XXXIV. MafcErrvs libro -XLIE.-Digeftorum Iu-
liani notat 99, — w-teftatoris feruo non erit Falcidiae locus.
Si vero pecuniam, aliudue quid legauerit, ffideique legatarii
commiferit, vt alienum feruum vel legatarii manumitteret ,
locus erit. | |
XXXV. VrrPramwvslibro VE-Difputationum. . Pr.A-
NE Íi quid fit praeterea legatum ipfi feruo, Falcidiae locum
fore Senatus declarauit. Vnde Scaeuola ait in eo, quod prae-
terea feruo legatum eft 57, ita Falcidiam admittendam, vt
inde, et quod pro feruo praeftandum eft, fumatur. !
AXXVI. Pavrvs lib idei ifforum. SkEDp
fi non feruus ipfe legatus fit, fed pecunia , rogatusque fit le-
gatarius feruum fuüum manumittere, Falcidiam patietur, et
nihilo minus cogetur manumittere: quia tanti laeftimaffe vi-
debitur feruum fuum. $. z. Quid 5?, fi;alienus.feruus fne-
rit? in eo non plus, quam accepit, ad redimendum cogitur
?? impendere. $.—2. Sin vero heres feruum rogatus fit ma-
numittere, placet, pretium eius, vt aes alienum, deducen-
dum effe. $. 3. Sifolus feruus legatus, et fideicommiffa 79
libertate donatus fuerit: licet Falcidia interueniente, totus
vindicari petiue poteft, fed etíi aliud praeterea capiat legata-
rius, adhuc feruus totus peti poteft, quartam autem vtrius-
que ex legato retinendam, ne impediatur libertas. $.—4« Si
incertum fit, an libertas praeftari debeat, veluti quod ** fub
condicione, vel poft tempus data fit, numquid incerto eo,
an praeftetur, cum poffit aut feruus mori, aut condicio defi-
cere, interim Falcidia admittenda eft? deinde cum libertas
competere vel deberi coeperit, tum|legatarius illam partem ;
ex operis eius medio tempore confecutus fuerit heres: d ir
pretium eiüs *? erogare eum debere, propter legis Falcidiae
rationem. "d M |
XXXVII. VarEmSslibro VI-deFideicommiffis. Ervs
ferui aeftimatio, perinde ae-ftatuliberi fieri debet. $.—r. Sed
et fi heres feruum alienum rogatus eft manumittere, placuit,
i vt

Ap. Hal. et, abeft. GEB. — 65 Vulg. hic et in fequentibus: guindecim. B R.
66 Hal. MARCELLV S apud Inlianum lib. X XXV. notat. Vulg. MARCEL-
LVS. Iulianus notat. Im teflamemtis. BR. —— 67 Hal.legatum fit. — 68 Hal.
et Vulg. Quod , figno nempe interrogationis in fequentibus omiffo. E R. 69
Hal. et Vulg, cogetur. BR. 7o Hal. fideicommij(laria. GEB. 71 Go-
thofr. in nota: veluti fi fub. Hal. G E B. 72 Hal. er Vulg. recipiet. Et ita
Flor. eftf correctum, 28R. — 723 Vulg. transponit: pretiwm eims in id. BR.
| ! 74

[ i oe o

X* . .
octeeta ,

LAXXX..

F.
-

ye

U?Hj

í

P
r 4
y
^

g2 .

" "A.
/t . * /ÉgeERA P «

' Cohere

r2

L. AH r

. J
"A
à

( )

4 LA Acberd

lejäaäa cidia aeftimatio pretii rerum ex veritate facienda eft. :
XLIIL Inzx libe-XIX-adEdiétum. /SEnvr, qui.

'apud hoftes funt, poft mortem teftatoris reuerfi, quod ad

666
vt etiam huius pretium ex aeftimatione hereditatis deduci de-

beat. ! ! |
XXXVIII. HERMOGENIANYS libro T. -uris-Epito-
marum. STATVLIBER heredis/non;/auget familiam. — $.-r.
/Communes, ferui in vtriusque patrimonio connumerantur.
$.—2- Cuius vfusfruCtus alienus eft, in dominio proprietatis
74 connumeratur: pignori dati, in debitoris: fub lege com-
mifforia *5 diftraCti, item ad diem "9 addicti, in venditoris.
XXXIX. PAvrvs libro HE-Sententiarum. AERIS
alieni loco deducuntur, non folum pretia eorum , qpibus h«
bertas data eft, et eorum, qui fppplicio funt affeäþ: fed et
eius, quem Praetor propter indicium proditae mortls." , vel
dete&tae eorum ?? coniurationis ?? , libertate donauit.
XL. HERMoGENIANVS libro IV.-iuris-Epitoma-
rum. Ap veterani ?? teftamentum, fiue paterfamilias, fi-

ue filiusfamilias fit, licet intra annum miffionis decedat, l(g:g :
$. r. Si cui,-fr decem dediffet, viginti -

Falcidia pertinet. . :
fundus fuiffef legatus: is in toto fundo legatarius habebitur.

XLI. Pavrvs libro EX.—ad-Edictum. Doro carere

non videtur, fi iam mota quis controuerfia hereditatis legata .

fine cautionibus det.

/2.XLIL/V 1LPrAwvs 9* libro XIV.—ad-Edi&um. — lw

|Falcidiam pertinet, locupletiorem faciunt hereditateni.
—— (f XLIV] Ingw libro XXE-ad-Ediétum. — FALCIDIA
interuenire non poteft, fi ftatuliber de alieno dedit, non de
'-bonis defuntti: vel alias eft homo liber, qui condicionem im-
F XLV. P A&';Lvs libro EX.-ad-Edictum. Iw lege Falci-
dia non|habetur pro puro, quod.in diem reliéctum eft: medii
enim temporis commodum computatur. $. 1. In his legatis,

quae fub condicione relicta funt, Proculus putabat, cum quae- :

ritur ?^ de lege Falcidia, tantum effe in legato, quanti veni-
re poffunt 5?: quod Ífi eít, et deductio fic poteft fieri, vt
tantum videatur.yi 9* deberi, quanti nomen venire poteft:
fed haec fententia non probatur: cautionibus ergo melius res
temperabitur. : | | "c.
XLVI. VrPrANvslibro EXXVE-ad-Edictum. jQiv z,
quod per ?? Falcidiam retinere poterat, voluntatem teftato-
ris fecutus fpopondit fe daturum, cogendus eft foluere. .

XLVII. IpEw libro LXXEX--ad-Edictum, . L x Fal-

cidia, fi interueniat, in omnibus penfionibus locum habet,

fed hoc ex poftfaCto apparebit: vtputa in annos fingulos le-
gatum reliéctum eft: quamdiu Falcidia nondum locum habet,
integrae penfiones annuae dabuntur: fed enim fi annus vene-
rit , quo-fit, vt contra legem Falcidiam vltra dodrantem
aliquid debeatur, eueniet, vt retro omnia legata fingulorum
annorum/fiminuantur 97. — $. r. Numquam legatarius vel
fideicommiffarius, licet ex Trebelliano Senatusconfulto refti-
tuitur ?? ei hereditas, vtitur legis Falcidiae beneficio.

74 Hal. et Vulg. proprietarzi, quod malim. |Comprobant Bafil. ?» 72 o 3«-
emó]ov Ícilicet $vefa, ., ?5 Kal commiffaria. . &t licet Heruagius et Vintimil.
ita exhibeant, non dubito tamen effe mendum typographicum. rR. —^76 Hal.
n diem. 7 Gothofr. in nota: Domini fcilicet. Graecz bic. — Qui habent:
Qià và wm]apuvócus T3V TOU Oro7é]oU dvaigecw. BR. — 78 Gothófr. in notàá : re-
Srum. Hal.x«v' éwrüv. Eclog. 17. aduerfus ipfos. Puta: dominos, quod Flo-
rentinam confirmat. BR. 79 Hal. aut deteffae comiurationis reorum. GER.
$0 Ball. vàv &vosQaTtuSÉvrTuv. BR. 81 ÁAp. Hal et Vulg. haec lex poft
proxime fequentem eft reie&ta; caufa erroris , quod effet ad marginem libri
Florentini fcripta. Ant. Auguftin. Z77. Emend. :. Bafil. eundem ordinem fer-
want, qui hic confpicitur. BR. 82 Hal. quaereretuv. 83 Hal. poffet.
:$4 . Hal. et Vulg. loco: vz, habent; wde. B R. Voculam hanc, vt literas ex:
videatur, repetitas, prorfus deletam vult Bynkersb. VII. Obf. 2;. GEB. — 85
Hal. inferit: legem. G E B. 86 Taur. Beuerit. GER. 87 Hal. et Vulg.
pnuantur. BR. 88 Hal. veflituatuv. GES.

dicunt, mox é£ezixóv extraneum , vocant, B R.

89 Vu.lg. legauit, puta 1

DIGESTORVM LIB. XXXV. TIT. IL

| XLVIIL PaAvrvs libro TI.-ad-Edi&tum Aediliam Cu-
rulium. Cv w emptor venditori, vel contra heres exftitit,
euicto homine.vtrum éuplum in aes alienum deducere vel
computare debeat, an fimplum? duplum enim effet, fi alius

heres exftitiffet. |Et benignius eft, eodem herede exiftente,

fimplum ei imputari.
XLIX. In EM libro Xlf-ad-Plautium, PrAvTrivss
feruo, quem tibi legaueram , fundum legaui 5?. Atilicinus,
Nerua, Sabinus, primum in feruo rationeyá legis Falcidiae

habendam, et quota pars ex eo decederet, eam partem in
fundo legato inutilem futuram: deinde ex reliquis partibus

fundi legis Falcidiae portionem deceffuram, ficut ex omnibus
legatis. Caffius ??; quod feruo pars lege Falcidia decedat;

incipere feruum fieri communem heredis et legatarii: com-

muni autem feruo cum legatum fit, totum pertinere ad fo-

cium: quia in eam perfonam legatum confiftereppoffit ?* : qua !.'
ratione femel ex fundo partem legis Falcidiae ?? deceffuram. -

Paulus: Caffii fententia vtimur ?5: nam et Diuüs Pius refcri-
pfit ?*, feruo communi fideicommiffum datum, totum ad fo-
cium pertinere. -$.—r: Interdum euenit,-vt propter rationem
legis Falcidiae, fequens legatum exftingyfatur, veluti fi fundus
et ad eum via legata fit per alium fundum: nam fi pars fun-

di remanferit in hereditate, non poteft procedere viae lega- -

tum: quia per partem ?? feruitus adquiri non poteft.

L. CEgrsvs libro XIV.-Digetteróm. — . Nox e&'du-;

bium, quin ea legata, a quibus heres fummouere exceptione .

petitorem poteft, in quartam ei imputentur, nec ceterorum
legata minuant *9, . - |

- LI. IvzrAxvslibro LXE-Di

tereft, vtrum ab initio quafi inutile ?? fuerit, an ex /&ociden- -

ti poftea in eum cafüm perueniffet ?? legatum, vtactio eius
79? denegaretur. ,f,z. ; lr 21 7 04
LH. Manckrrvs libro IX.-Digeftorum. — Ex affe
patronum heredem inftütuit libertus, cum ducentos aureos

rj . * i . 1* * : -75. »j- :
in bonis haberet, et legauit filio centum viginti, extraneo

reliqua * : deminutio legati, quod extraneo praeftat legatum ?,
proficit filio ad confequenda folida, quae ei legata funt. $..
Quacumque ? ex caufa legata non praeftantur, imputantur he-
redi in quartam partem, quae propter legem Falcidiam rema-
nere apud eum debét. | j Va
LII. Cersvs libro XVII.-Digefterum. — Sr propter
ea, quae fub condicione legata funt, pendet legis Falcidiae
ratio: praefenti die data, non ^ tota vindicabuntur. -
| LIV. MaARcEkrLrLvs libro XV.-Di 'um, PATER.
filium, ex quo tres habebat nepotes, heredem infüituit, fi-

deique eius commifit, ne fundum alienaret, et vtin familia

* lk
])5(4[' Jf d

eum relinqueret: filius decedens tres filios fcripfit " heredes. j :t..

Quaerendum eft, an omnino quafi creditores vnusquisque in

ratione legis Falcidiae aliquid poffit deducere: quia in pote-
ftate fua habugt ? pater, cui ex his potius relinqueret? Sed
hac ratione nemo in Falcidiae ratione quicquam deducet: quod
videndum, nedure confituatur: vtique enim in alieno aere

Plautius, quod tamén ICti nomen eft. 2&. — 90 Vulg. addit: ajt. BR. — 9Y-
Vulg. potefl. BR. — 92, Hal. lege Falcidia, at in margine: alias, legis Falci-
diae. GEB. — 93 Wulg. Paulus Ca[fii fententia vtitur. BR. 94 Taur. re-
fcriBf. GEB. ^ 95 Hal, pev partes, Vulg. pro parte. B. 96 Hal. et
Vulg. we ceterovmm legata minuantur. BR. 97 Hal. hanc infcriptionem
habet integram. GER. 98 Ba(il dvwmósavov. BR. 99 Hàl peruenerit.
GEB. toO Hal. ei, loco: eius.GEB. . 1 Hal in margine: alias, et le-

gatum filio ceutum , vigimti extraneo veliquit. Florentinam fic firmant Bafil. A«-

yaTíucac Ti Ó CxuTüv Yixogs VouícpuTE , 4u3 ÜAAO TR Awvu2. Quem hic Za»ov
2, Hal. quod extraneo prae-
3 Hal inferit: emim, et
4 Gothofr. in nota: ta-
üux éxOiMOUVTEG
babuerit. GEB,

1

flatur , proficit. và legatum omiffo. GER.
in margine notat: aHas deefl enim. GERB.
men tota. Veteres, Goneanus. Bafil. firmat Florentinam.

És óAóxAMQOV. B R. 5 Tlaur. fcriBfit. GER. .. 6 Hal.

— 7 . - QR — ((9- 5 wb LamA — USQV GE — 0 g. QU pR —— — v ov 9 —

fii

fe
obf

(l

GIS

- Cl fon

! ng aX

^ di
Com
f0f
10 ?
Don

h

^ Bl
dn q
Y
Cïl Vul;
lt
*
G.
E

-

DIGESTORVM LIB.

habuit fundum: neceffitate quippe * obftri&us fuiffet filiis
i eum relinquendi.- !

aïïxï j j LV. In&x libro XX--Bigeftorum. -CvwTitio in an-
^ nos i?ngulos ldena legata.funt, et iudex legis l*alcfdme ratio-
' nem inter heredem et alios legatarios habent: viuo quidem
i litio, tanti litem aeftimare debeat *, quanti venire id lega-
i . tum poteft ; in incerto pofito quamdiu vitturus fit'Titius : mor-
» tuo autem Titio non aliud fpectari debat, quam quid ? heres
, ex ea caufa debuerit.
bm LVI. Ing « libro XXIL-Digefterem. | Cv w quo de
$ - peculio agi poterat, heres creditori exftitit. Quaeris *? , cu-
8 ius temporis peculium computari oporteat in Falcidia lege?
ts Plerique putant, quod tunc in peculio fuerit, cum adiretur
I hereditas, infpiciendum. . Ego dubito: quoniam mortis tem-
" pus in ratione/legis Falcidiae ineunda placuit obferuari: quid
uHf enim intereft, peculium ferui poft mortem creditoris deminu--
m tum fit, an debitor pauperior faCtus fit ** ?2 .$&—r. Aliquis
Wt dicet, quid ex contrario, fi ante aditam hereditatem adqui-
d fierit feruus? et ego quaeram, ** fi debitoris, qui tunc non
ünem erat foluendo, ampliatae facultates fuerbnt *? ? etcum in ifto
Is placuerit, ex poít fatto vberiorem videri fuiffe hereditatem, fic-
Iu uti cum condicio crediti exftitit poft mortem, ita etiam pe-
legie culii incrementum pleniorem faciet hereditatem. — $. 2. Scae-
uola notat: quid ergo, fi idem feruus defuncto et alii dena
L dl . debuit **, et vna décem habuit **? augetur ícilicet et his
lone hereditas, deéem , quae defunéto naturaliter debebantur , in
m hereditate manentibus. -$—3. Is, qui in bonis vnum dum-
taxat feruum habebat, legauit eum 'Titio, et fidei eius com-
t il« * mifit, vt poft triennium manumittefet: debet[ex eo, quod in-
idet« [. 4 de- terimJex operis feruiZád *9 Titium peruenire poteft, quart£/|
eu$ df apud heredem remanere: quemadmodum fi directo poft trien-
nium feruo libertatem dediffet, eiusque vfümfructum ei legaf-
if fct: aut ei proprietatem per fideicommiflum relinquit EL
- fo:tlchum tibi, feruo tuo decem. legauit: vel contra, ti-
" bi decém , feruo tuo Stichum, libertatemque Stichi fidei eius
Y . eommifit. — Lex Falcidia minuit legata, redimere ab herede
a 'partem debes , quemadmodum fitibi vtrumque legaffet. $. 5.
19 Saepius euenit, ne emolumentum eius legis heres confequa-
rem tur, nam fi centum aureorum dominus vigititiquinque alicui
dediffet *$, et eum inftituerit heredem , et dodrantem lega-
topte uerit: nihil aliud fub occafione legis Falcidiae interuenire pot-
Litae . eft, quia viuus videtur heredi futuro prouidere. |
LVIL InEM libro XXVE-Digetorum; Cv w dotem
fit tmaritus alicui legauerit, vt vxori reftituatur, non habere le-
;f : gem Falcidiam locum, dicendum eft: et fane in plerisque ita
sia obferuatur,. vt or;ufia interpofiti *?, capientis perfona fpe-
s. €etur. B- d |
M LVII. W libro IX.—Regularum; . Lr-
yit Gis Falcidiae benefictum jheres etiam poft longum tempus
ol L ] horüs teftatoris 1mplprare non prohibetur. g
-quod trayg: aM L[X.-^ ID.EM.; libro M&de&a&uæf BI::NEFIC-IP
u /*** Yegis Falcidiae indignus effe)videtur, qui id egerit, vt fidei-
xoaï]f. commiífum intercidat. $— Praeterea ?? qui non capienti
! rogatus eft reftituere hereditatem, Senatusconfulto Plaficia-
i no ?* non conceditur quartam retinere: .fed ea quarta, quam
:, Faäi' non retinuit, ad fifcum pertinet ex refcripto Diui Pii. |
fyr. t eaheo, LX. gAgg;gggg 22 libro XlV; CvM
i.i I?ïne:: (Ja&enenas « : |
eäæmrz't- Hal. quippe cum meceffitate obflvitlus. G ER. 8 Hal. debet, quod fequf?n-
; tl Zum arbitror. immo Flor. initiu ita fuit fcriptum, fubiunctiuus ex corre&tio-
i neeft, quam alias fpernit Taurellius. $R. — 9 Vulg. quod. gBR. — 10 Hal.
j u e Vulg. Quaeritur. BR. 11 Ap. Hal. fit. abelt.. GE B. 12 Hal. prgefïf
Til : git: quid. GEB. 13 Hal. et Vulg. fueriut. Etita Flor. etiam eft fadum.
ji, * & R. 14 Hal. debuerit. 15 Hal. et Vulg. babeat. BR, ;6 Tapr. aT.
TRU GE R. 17 Hal. veliquiffet. Vulg. veliquit. BR. I8 Hal. dederit. GEB.
Wï . 19 Bafil. ve) ufaev, medi.BR . 20 HRL inferit: et. GEB. - 21 Hal, et
1

GEBR.

XXXAM TIT. II 667

pater impuberi filiae heredem fübfüituit, id, quod ei legato-

rum nomine a patre obuenit, cum hereditas ad fuübftitutos per-
tinet, in computationem legis Falcidiae non venit. $— Le-
gato petito, cunf in litem iuratum eft, ratio legis Falcidiae,
non eius fummae in quam legatarius iurauit, haberi debetz

fed eius, quanti fe vera id ?? fuit, quod petitum eft: nam

id quod poenae caufüad&üit, in legem Falcidiam non in-

cidit. ;
LXI. Ipnew libro IV.-Epiftularum- Arrkexvs fun-

dus tibi legatus eft: hunc heres cum emere nifi infinito pre-

("ï ?2

tio non poffet, emit multo pluris, quam quanti erat: qua j

emptione/effectum ?* eí(t, vt legatarii ad legem Falcidiam
reuocarentur. — Quaero, cumjï fundus tanti , quanti re vera
25 , emptus effet, legata non fuerant exceflura ius legis Fal-
cidiae: an hoc ipfo heres inftitutus partem reuocandi a lega-
tariis ius habeat, quod ex voluntate defuntti pjuris emerit

fundum, quam quanti erat? |Refpondit, quod amplius heres, /

quam pretium fundi, legatario foluit, id ^* lege Falcidia im-
putari non poteft: quia neglegentia eius nocere legatariis non
debet, vtpote cum/is confitendo, veram aefiimationem prae-
ftare poterat.
LXII. VrPrAwNvs libro . ü
Iw lege Falcidia hoc effe feruandum Iulianus ait, vt fi duo rei
promittendi fuerint, vel duo rei ftipulandi, fi quidem focii
dint, in ea re diuidi inter eos debere obligationem ?? , atque
fi finguli partem pecuniae ftipulati effent, vel promififfent : quod:
fi focietas inter eos nulla fuiffet, in pendenti effe, in vtrius
bonis computari oporteát id quod debetur, vel ex cuius bonis
detrahi.
cundum rei veritatem aeftimanda erunt, hoc eít, fecundum
praefens pretium: nec quicquam eorum formali ?? pretio ae-
ftimandum effe fciendum eft.
LXIIL Pavrvs libro IL.ad legem TIuliam-et-Papiam.
PngT:IA rerum non ex affectu, nec vtilitate fingulorum ,
fed communiter funguntur. ??., Nec enim qui filium natura-
lem poffidet, tanto locupletior eft, quod eum, fialius poffi-
deret, plurimo redempturus fuiffet. Sed nec ille, qui filium
alienum poffidet, tantum habet, quanti eum patri vendere pot-
eft: nec exfpeCtandum eít, dum vendat: fed in praefentia,
non qua ?? filius alicuius, fed qua homo aeftimatur.. Eadem
caufa eft eius ferui, qui noxam nocuit: nec enim delinquen-
do quisque pretiofior fit. Sed nec heredem poft mortem te-
íftatoris inftitutum feruum tanto pluris. effe, quo ?* pluris
venire poteft, Pedius fcribit: eft ?^ enim abfurdum, ipfum
4me-heredem inftitutum non effe locupletiorem , antequam ad-
eam: fi autem feruus heres inftitutus fit, ftatim me locuple-
tiorem effe&tum: cum multis caufis accidere poffit, ne iuffu
noftro adéat: adquirit ??. nobis certe, cum adierit: effe ?*
autem praepoftenüm, aante nosj locupletes dici, quam adqui-
fierimus. : $.. 1. Cuius debitor /foluendo non eft, tantum ha-
bet in bonis, quantum exigere poteft. $. 2. Nonnullam ta-
men, pretio ) À üuntz
enim tantidem Romae et ?5 in Hifpania oleum aeftimabitur :
nec continuis fterilitatibus tantidem, quauti fecundis fructi-

bus: dum ?? hic quoque non ?? ex momentis temporum,

nec ex ea, quae raro accidat, caritate pretia conftituantur.

LXIV. VrnPiANVS libro XIIL.adlegem-Iuliam-et-Pa-

piam.——

22 HalIABOLENVS. GEBR. 25 Ap.Hal. i4,ab-
eft. GEB.' 24 Hal fadum. GEB. 25 Hal và ve vera , addit: efl. G E B.
26 Hal inferit: im. — 2/7 Hal. debeat obligatie. — 28 VideDuker. ad. Opnfc.
de Latin. Vet. ICt. p« 414. BR. 29 Gothofr. in nota: finguntur. £al
-..50 Hal. et Vulg. hic et mox rurfas: quafi, loco: qua. Vid. Ant.
31 Vulg. quanto. B&. — 32 Hal effe, GEB.
35 Hal et Vulg. pretii. BR.
38 Vulg. ue. En.
39

Vulg. Plantiauo. 85.

Auguftin. IJ. Eumend. 2. BR.
33 Hal adquiri. GE B. 34 Vulg. eff. £.
36 Hal. vt, loco: et, GEB. : — 37 Vulg. cut. BR«

Ggg2g2g

$. r. |Corpora, fi qua funt in bonis defunci, fe- :

35 varietatem loca, temporaque adferunt: nec

iam.

(.1 amnos

P
^ lobecewe

14 pR ^

L: o

i,
BRLTT

J. "u *o,

668
est

piam. Sr in teftamento ita fcriptumfit, nggEs MEVS
Lvcio Taivrro DÉCEM DARE DAMNAS ESTO: ET
QVANTO QVIDEM MINVS PER LEGEM FALCIDIAM
CAPERE POTERIT, TANTO AMPLIVS EI DARE DA-
MNAS ESTO: fententiae teftatoris ftandum eft.
LXV. PAvrLvs libro VI.-ad-legem-Tuliam-et-Papiam.
S 1 fundus legatus fit quinquaginta dignus, füb hac condicio-
ne, fi quinquaginta heredi dediffet ??^, plerique putant, vti-
le effe legatum: quia condicionis implendae caufa datur, nam
conftat, etiam Falcidiam eum pati poffe: fed.-fi quinquagin-
ta aurei legati fint, fi quinquaginta dediffet, dicendum ^?,
inutile effe legatum, et magis ridiculum effe.
LXVIL. Vrriawvs libro XVHI. ad-legem Iuliam- et
Papiam. CuiRca legem Falcidiam, in eo, quod fub condi-
cione, velin-diem alicui reli&tum eft, hoc obferuandum eft,
fi decem fub condicione . alicui fuerint relicta, eaque con-
dicio poft decennium forte exftiterit: non videntur decem huic
legata, fed minus décém, quia interuallum temporis, et in-
terufurium huius fpatii, minorem facit quantitatem decem.

$. 1. Sicuti legata hon debentur, nifi deducto aere alieno ali--
quid fuperfit: nec mortis caufa donationes debebuntur, fed

infirmantur ^* per aes alienum : quare, fi immodicum ** aes
alienum interueniat, ex re mortis caufa fibi donata nihil ali-
quis *? confequitur. s t
AE r$& CLEMENS/libro IV.—ad-le-
zem-lulia apiam/ Qvo TriENS cuidam amplius lega-
tum fit ^*^, quam ei capere liceret *?^, et lex Falcidia locum

95

; haberet *54: prius Falcidiae ratio habenda eft, fcilicet, vt fub-

ducto eo, quod lex Falcidia exceperit, reliquum, fi non ex-
cedat ftatutam legé *9^ portionem, debeatur.
LXVIILZA £M1rLivs-Macen libro H.—
/*'* hereditatum ^*, CowrvrAT10Nr ? in ali-

e

mentisäciendae hanc formam effe 5? Vlpianus fcribit, vta.

prima aetate ?* vsquead annum vicefimum quantitas alimento-
rum L.qtrfgmta,annorum computet,lä'., eiusque quantitatis Falci-
did praeftetur: ab annis vero ,viginti, vsque ad anr;(umyviceü—
mumquintum, annorum Jïglütïg.&o: abxagyiggigmfi—qüinqug
vsque ad annos trigitita, annorum vigintiquinque: ab annis
trigita vsque ad annos trigiitàquinque, annorum vigintiduo
52': ab annis triginitaqüinque vsque ad annos Qüadraginta, an-
norum g&;fggi— : abannis quadraginta vsque ad annos quiriqua-
ginta, -tet-^* annorum computatio fit, quot aetati eius ?*
ad annum fexagefimum deerit **, remiffo vno ;ahno:: ab an-
no vero quinquagefimo vsque ad annum quiriqüagefimum quin-
tum, annorum nótiem : ab annis quïgquagintaquinqug vsque
ad annum fexàgefimum , annorum fefftem: ab annis fex:
ta, cuiuscumque aetatis fit, annorum quiiï'que.: eoque .nos
iure vti Vlpianus ait, et circa computationem vfusfructus 559
faciendam. Solitum eft tamen.a prima aetate vsque ad annum
tl;lg?üäülïn. computationem annorum triginta fieri : ab annis
vero trigi;ïiï,tsf( annorum computationem inire 5* , quot ad

annum feäägeümum. deeffe videntur: numquam efgo amplius
?uam tri&inta annorum computatio initur. Sic denique, et
1 Reipublicae vfusfructus legetur, fiue fimpliciter, fiue ad lu-

59 Hal. baeres dederit. GEB. 40 Hal. etVulg. addunt: eff, & &.— 41 Hal.et.
Vulg. infirmabuntur.BR. 42 Hal. modicum. GE B. —.43 Vulg.aliud. BR. — 44
Hal efi. GEB. — 45 Hal. et Vulg. licet. BR. — 46a Hal. babet. — 465 Flor.
eft: legi. 4'7 Malim: vicefimae, quod verifimile fit librarium terminationem
ad antecedentem vocem conformaffe. n R. 48 Hal. pro infcriptione habet:
JMAXIMVS ad L. Falcidiam. Vulg. VENVLEIV'S. BR, 49 Hal. Hae-
veditatum computationis, Vulg. Haereditatum computationi, vlümam ícilicet
vocem infcriptionis initio legis affuentes. B R. 5o Vulg. zneffe. B R. 51
Vide Bynkersh. IV. Obf. 11. BR. 52, Hal. viginti duorum. GE B. 53
Ap. Hal. tot: abeft, GER. — 54 Hal. 4uod aetati eius vsque ad. GEB. — 55
Taur. in Adnotat. deerit. fic im P.s. computatio amnorum. — Nec aliter reperi
inMSS. malim tamen:; deergnt. B R. MSS. fant. Pal. 1. I. IIL, Qtob, Bynkersh.

N

is fexagin-

1 vfumfru&üm defcribere folent. B R.
. fpectaculum. 8 R.

. Vulg. inferunt: id. B.

DIGESTORVM LIB. XXXV. TIT. IL .

A.
dos 58, ;niï?ginta annorum computatio fit, $. r. Si quis ex
heredibus rem propriam effe contendat, deinde hereditariam
effe conuincatur: quidam putant, eius quoque Falcidiam non
poffe retineri: quia nihil interfit, fübtraxerit, an heredita-
riam effe negauerit: quod Vläianus recte improbat 5?,

I Lo- * LXIX/ PowPourvs/ibro -V.-ad-Sabinum/ Vsv-

rFRVcCTV bonorum legato, aes alienum ex omnibus rebus
deducendum eft: quoniam poft Senatusconfultum nulla res
eft, quae non cadit 9? in vfusfructus 9* legatum.
LXX. VrrrANvs libro XVL-ad Sabinum. FaArcr-
DIAE flüipulatio ftatim committitur, vbi condicio legati vel
debiti exftitit. — : i
| LXXI. Pavrvslibro XXXH-ad Edictum. PorxesT
heres in vendenda hereditate cauere, vt, etlege Falcidia in-
terueniente , folida legata praeftentur: quia ea lex heredis cau-
fa lataeft: nec fraus ei fit, fi ius fuum deminuat heres.
LXXII. Garvs libro H is-ad Edictum Prae-
toris ??, QOvaNTITASpatrimonii, deducto etiam eo quid-
quid explicandarum venditionum caufa impenditur, aeftimatur.
LXXIII. InEw libro-XVJIL. ad Edictum-iprouitetale,
Iw quantitate patrimonii exquirenda, vifum 9? eft mortis
tempus fpectari. Qua de caufa fi quis centum in bonis*ha-
buerit, ?^* tota ea legauerit: nihil legatariis prodeft, fi ante
aditam hereditatem per feruos hereditarios, aut ex partu an-
cillarum hereditarif):lm , autex fetu pecorum tantum accef-
ferit hereditati, vt centum legatorum nomine erogatis, habi-
turus fit heres quartam partem: fed neceffe eft, vt nihilo mi-
nus quarta pars legatis detrahatur. Et ex diuerfo, fi ex cen-
tum feptuagintaquinque legauerit ,; et ante aditam: heredita-
tem in tantum decreuerint bona, incendiis:forte, aut nau«
fragiis, aut morte feruorum, vt non plus quam feptuaginta-

tur: nec ea res damnofa efít heredi, cui liberum eft non ad-

Jquinque, vel etiam minus relinquatur: folida legata ,devben-'se,z,g.niui--?
2amofneft,, bir
mah. 01Ma ovl

ire hereditatem: quaeres efficit, vt neceffe fit legatariis, ne 54 o
deftituto teftamento nihil confequantur, cum herede inm por- ^* ^^

tionem ?? legatorum pacifci. $. r. Magna dubitatio fuit de

his, quorum condicio mortis tempore pendet, id eít, an 9

quod fub condicione debetur, in ftipulatoris bonis adnumere-
tur, et promiíloris bonis detrahatur? Sed hociure vtimur,

5

vt quanti iea fpes/ obligationis venire poffit, $, tantum ftipu- J ] r*f

latoris quidem bonis accedere videatur: promifforis véro, de«
cedere, aut ?? cautionibus res explicari poteft, vt duorum al«
terum fiat: 9? aut ita ratio habeatur, tamquam püre debea-

tur: aut ita, tamquam nihil debeatur: deinde heredes *9 jet; //4 /.

legatarii inter fe caueant, vt, exfiftente condicione, aut he-
res reddat, quanto minus foluéfit; aut legatarii reftituafit;,
quanto plus confecuti fint. $. 3- Sed £éffi legata quaedam
pure, quaedam fub condicione relicta efficianf, vt, exliften-

te condicione, lex Falcidia locum habeat: pure legata cum

cautione redduntur: quo cafu magis in vfu eft, folui quidem
pure legata, perinde ac fi nulla alia fub condicione legata fuif-

quod amplius accepiffent, redditu frij**. .$.-37|Cuius gene-

Hal. prioribus confeguenter: quod -- - deerit. GEB. — &6 Gothofr. ín nota:
vífus, Gouean. Habent tamen et Graeci: xeücwm mv xaemcUv: quibus verbis
/57 Hal zuiri. 58 Baíil, goc3£av. ad
59 Flor. primae literae: zj funt deletae, vnde ap. Hal. et
Vulg. recfe probat.BR. — 6o. Hal. et Vulg. cadat. BR. — 61 Hal.et Vulg. vfuimna
frucfum. BR. — 62, Flor. hic ab ordinario corrigente fuppletum eft: vrbanz , vt et
in. L. 74.76. go.forteex L. $0. vbi in contextu eft. BR, — Forte ctiam ex L. 27.
vbi in infcriptione eft. GEB. — 63 Hal isffum. GEB. — 64 Flor. et, infertum ,
potuitexcidere ob ;tantecedens. BR. — 65 Hal.portione. GE B. — 66 Hal. et
j 67 Hal. et Vulg. praefigunt: z5. Sed et Flor eft
inter verfus adícriptum. & R. — 68 Hal.et, loco: ast. GER. 69 Hal. prae-
figit; vt, GEB. 7o Vylg. baeres, quod probe. & &.- r Hal. id reddi-
; $u

fent: cauere autem legatafios]debere , ex euentu,condicionis; / / ^c/-

K
pe

im
n
ld
t
(ice
Qd
lü
Din
N

(
Xb
Ddl
T
jeDe ]ul

mb li
De daeihom ,
" lt fejtwï«
(»
Vf*
m
w
m
m 8!9
27 N
$g ue'/i.
L
dam
Tef
cum
jdern
R.
ionis,U"ïf"
p
ri

f nott:
:
p ii
Hal. [
, ;'[ltm-.
m' , 4
D.
wtilly
Hgl. [j
j t
n
nil*
ul

d vcde. mo
,' FOUK nuyn

DIGESTORVM LIB.

ris cautio neceffaria ** videtur, et fi quibusdam feruis eodem
teftamento fub condicione libertas data fit, quorum pretia,
condicione exfiftente, bonis detrahuntur. $.—4. In diem re-
licta legata alterius effe iuris, palam eft: cum ea omnimodo
tam ipfi legatario, quam heredibus eius deberi, certum eft
73 :fedtanto minus erogari ex bonis intellegendum eft, quan-
tum interea, donec dies optingit 7^, heres lucraturus eft ex
fructibus vel vfuris. .$.—5. Ergo optimum quidem eft, fta-
tim ab initio ita teftatorem diftribuere legata, ne vltra do-
drantem relinquantur *?, quod fi excefferit quis ** dodran-
tem, pro ràta portione, per legem ipfo iure minuuntur:
verbi gratia, fiis, qui quadringenta in bonis habuit, tota ea

^» quadringenta erogauerit **, quarta pars legatariis detrahi-

tur: fi trecentà quinquaginta legauerit,/oCtaua: quod fi quin-

[2ede» genta legauerit [habens quadringenta;; initio quinta,| deinde

ao
[5 5550 AL te-

a
&

nec &x diffen- X2ÀXS

3 ; -
quarta pars detrahi debet, ante enim.äetrahendum eft, quod:

extra bonorum quantitatem eft: deinde quo.d ex bonis apud
heredem remanere oportet.

LXXIV. Inzw libro SE-de-legatis-ad-Edictum Prae-

ioris. Qvonp autem dicitur, fi ex iudicio defun&i quartam

habeat heres, folida praeftanda effe legata, ita accipere debe-
mus, fi hereditario iure habeat: itaque quod quis legatorum
nomine a coherede accepit *95, in quadrantem ei non impu-

"Sode oEkD li ideolegatum ei datum eft, vt integra le-
gata, vel fideicommifía praeftet: deneganda erit actio legati,
filege Falcidia vti mallet ?9. - | «s
LXXVl. Gaivs 5* libro -H

Braetoris, lp autem, quod condicionis implendae caufa vel
a coherede, vela legatario, vel a ftatulibero datur, in Fal- .
cidia non imputatur: quia mortis caufa capitur. Sane fi afta--
tulibero peculiares nummos accipiat, pro fua parte;quadran-
Vj ti eossimputare debet: quia pro ea parte non mortis caufa ca- -

$. 1. Qua.

pere, fed hereditario iure eos habere intellegitur. -
ratione placuit legata, quae legatarii non capiunt, cum apud
heredes fubfederint, hereditario iure apud eos remanere in-
tellegi, et ideo, quadrayiti imputanda: nec quicquam interef-
fe, vtrum ftatimyab initio logatum non fit, an, quod lega-
tum eít, remanferit. CR
LXXVII. IpEMw libro il.. iétun i
Iw fingulis heredibus rationem legis Falcidiae componendam
82 effe non dubitatur, et ideo fi Titio et Seio heredibus in-
ftitutis femis hereditatis Titii exhauftus eft **, Seio autem

L1 6t cevum quadrans totorumibonorum relictus fit: competit Titio bene-

LiMeret
/51ef 3

(

ficium legpis Falcidiae.

LXXVIIL Iprw libro 1IL d is-ad-Edictum Prae-

toris.Vrbani, Qvonp fi alterutro eorum deficiente ïaltger-he-
res folus exftiterit, vtrum perinde ratio legis Falcidiae haben-

da fit, ac fi ftatim ab initio is folus heres inftitutus effet, an
fingularum. portionum feparatim caufae fpectandae funt ? Et
placet, fi eius pars legatis exhaufta fit, qui heres extítiterit:
adiuuari legatarios per deficientem partem: quia ea ?* non
eít legatis onerata: quia et legata, quae apud heredem réma-
nent, efficiunt, vt ceteris legatariis aut nihil aut minus de-

trahatur: fi vero defeCta pars fuerit exhaufta, perinde in ea-

ponendam rationem legis Falcidiae, atque fi ad eum ipfum
pertineret, a quo defecta fieret ??. |

twm ivri. GEB.
^14 Hal. obtigit. Vulg. obtigerit. BR. 75 Hal. velinquat. GE B. r
Hal quis, abefl. GEm. — 77 Hal.erogauit. —'78 Hl acceperit. — "79 Hc
neutiquam in exemplari Flor. incipit noua lex. — Omnes etiam, feu fcripti co-
dices , quos vidi , feu editi, qui ante Taurellium prodiere hanc legem cum prae-
cedenti omiffa infcriptione conne&unt in hunc modum : zon impatatwr. — Sed
fi ideo etc. in Bafilicis tamen hae leges feparantur, fed non praemiflo ICti no-
mine, quod et aliis contingit. B R. Etiam Hal. continuat vt reliqui , omiffa

B(criptione. Scripti, quos Brenkm. vidit, Pal. I. II. III. Otob/Bynkersh. GE B.

79; Hal. et Vulg. inferunt: effe. BR. — 73 Hal. fit. GER.
76 Ap.

XXXN, - TET, d. 669
LXXIX. Inrew libro XVIL-ad Edictum-prouinciale,

Iw duplicibus teftamentis, fiue de patrimonio quaeramus , ea
fola fubftantia fpectatur, quam pater, cum moreretur, ha-
buerit 96: nec ad rem pertinet, fi poft mortem patris filius
vel adquifierit aliquid vel deminuerit: fiue de legatis quaera-

mus, tam ea, quae in?? primis, quam ea, quae in fecundis

tabulis reliCcta fünt, in vnum contribuuntur: tamquam fi et
ea, quae a filii herede relifquiffet ** teftator, a fuo herede fub
alia condicione legaffet. |
LXXX. IpEw libro HLE-de-legatis ad Edictum Praeto-
ris. Sris, qui quadringenta in patrimonio|habebit, 9? filio

impubere herede inftituto, ducenta legauerit, eique Titium
et Seium heredes fubftituerit, et a Titio centum legauerit:
videamus, quid iuris fit, fi nondum folutis legatis pupillus

decefferit, et ob id ea legata vtriqueidebent ?? ? Solus he- :

res Titius vtetur lege Falcidia, cum enim ducenta ex heredi-
tate pupilli ad eum pertineant: ducenta legatorum nomine

debet: centum, ex ducentis, quae pupillus debebat: ?*|cen-

tum, quae;ipfe dare iuffus eft: itaque ex vtraque quantitate
quarta deducta, (habebit; quinquaginta. In perfona vero Seii
lex Falcidia non interuenit, cum ad eum ex hereditate pupilli
ducenta pertineant, et debeat legatorum nomine centum ex
ducentis, quae a pupillo reliéta funt. Quod fi pupillus fol-
uat legata, debent curare tutores pupilli, vt caueant legata-
rii. $.. 1. Quaedam legata diuifionem non recipiunt: vt ec-
ce legatum viae, itineris, aCtusue: ad nullum enim ea res
pro parte poteft pertinere.
facere iuffus eft, indiuiduum videtur legatum: neque enim
vilum balineum, aut vllum ?? theatrum, aut ftadium feciífe
intellegitur, iquijei propriam formam, quae ex confummatio-
ne contingit, non dederit: quorum omnium legatorum no-
mine, etíi plures heredes fint, finguli in folidum tenentur.
Haec itaque legati, quae diuiduitatem ?? non recipiunt, to-
ta ad legatarium pertinent,
fuccurri, vt, aeftimatione faCta legati, denuntiet legatario,
vt partem aeftimationis inferat: fi non inferat, vtatur aduer-
fus eum exceptione doli mali. / |
LXXXI. InEw libro XVIIE-ad-Edictum-prouinciale.
Skp vfusfructus legatus venit in computationem legis Fal-
cidiae : nam diuifionem recipit; adeo vt, fi duobus legatus
fuerit, ipfo iure ad fingulos partes pertineant. .$..1. Dos re-
legata ?^, extra rationem legis Falcidiae eft, fcilicet quia fuam
rem mulier recipere videtur. -.$—2* Sed et de his quoque re-
bus, quae mulieris caufa emptae, paratae effent , vt hae quo-
que extra modum legis effent, nominatim ipfía Falcidia lege

| expreffum eft. '

LXXXIL iVrbrANvs libro VIIL Difputationum,
QvAEREBATVR, cum is, qui folum in nomine quadrin-
genta in bonis habebat, ipfi debitori liberationem, Seio au-
tem quadringenta legauerit: fi debitor vel foluendo non fit,
vel centum facere poffit: quantum quisque habeat interuentu
legis Falcidiae? Dicebam, legem Falcidiam ex eo, quod refi-
ci ex hereditate poteft ??, quartam heredi tribuere: refiduum
dodrantem inter legatarios diftribuere. — Quare cum nomen
minus foluendo eft in hereditate, eius quod exigi poteft pro
rata,fit;diftributio: refidui venditio facienda eft, vt id demum
in hereditate computetur, quanti nomen diftrahi poteft, Sed
| : cum

$0 Hal.malit. 81 Hal Idem. GEB. $82 Vulg. computandam. BR. — 83
Ap. Hal. ef abeft. 84 Hal. quae, loco: quia ea. GEB. 85 Bafilica cla-
rius: 4e Zv && &vrbg Ó mragavrusápuevoc inAugovóuusev. atque fi $, qui repudianit ,
beres exfüitifet. BR. . 86 Klal. babuit. — 87 Ap. Hal.u,hic et mox iterum

abeft. GE B. . 88 Hal. reliquiffet. GEB. 89 Hal. babebat a filio. GEB.
Hal. deberent. GE B. 91 Vulg. praefigit: et. BR. 92 Ap. Hal. vilum ,
abeft. GEB. 93 De voce: diuiduitatem , vid. Duker. ad Opufc. de Latim.

Vet. ICt. p. 417. BR.— 94 Vulg. des legata. 8R. — 95 Hal. poffet. GEz,
GQIEENE . — — 96

Sed et fi opus municipibus heres ..

Sed poteft heredi hoc remedio :/.

L-4 kere2e,
)

E d N nÁ wrrulg,

LA hat ,

-DIGESTORVM LIB. XXXV. TIT. Il.

fententiam matris familia&; *5 lex Falcidia induceretur.
LXXXVIH. Ip w libro LXI.-Digefterum. Qvz fun- !
dum folum in bonis centum relinquebat, fi heredem fuum |

dicitur, acceptjlationem in pendenti fore: vt fi quidem mor-
tis tempore quadringenta tota inueniantur, in trecenta "

valeat acceptilatio: fi vero praeterea aliquid inueniatur, quod ! . : u
. quadrantem füppleat, heredi in quadringenta ?? acceptilatio | damnauerit, vt eum quinquaginta 'l'itio venderet: non eft ex-

proficiet *99, Quod fi debitor ifte quadringentorum , dumta- iftimandgg ar/r;plius quam quinquaginta legaffe: ideoque lex,Eal-
xat centum facere poteft: quiafibi foluendo eft, neceffe ha- | cidia locüim non habet. $z. Item » 7^ f15 is, qui duos fundos v*
bebit,cehtum,refundere. QCum igitur debitor fibi foluendo fit | in bonis centüm haberet, gl me et Tüwnïheredes ïnügtmfïet,v J 3efi &4 ,
. eueniet, vt fi, herede aliquo inftituto, ipfi debitori libe- | et damnaffet me, vt Titio fundum Cornelianum quin Gaginta
a eatest n sisi. Fatio, et alii quadringenta legata fint: fi quidem foluendo fit | venderem, et contra Titium damnaffet, vt mihi fundum Se-
k debitor, centum quinquaginta ex trecentis retineat, alia cen- | ianum quinquaginta venderet: non animaduerto, quenwadmo-

tum quinquaginta legatario praeftentur, heres centum habeat. | dum lex Falcidia locum habere poífit: cum vterque heredum u
itario iurejhabiturus fit iscecex.— [ m

670
cum debitori liberatio relinquitur, ipfe fibi foluendo videtur:. ftamento fuo Titium fratrem füum ex parte tertia heredfam. ;
et, quod ad fe attinet, diues eft: quippe fi ei mortis caufa inftituit, fideique eius c;)änmüt vt hergdxtat??-i retänta ?uar: |
accepto feratur id, quod debet, quadringenta'cepiffe videbi- | ta parte, Secundae et Proculae reftituat ^^: eadem iratri
tur, licet nihil facere poffit: fen?iflfe enim liberationem ple- | quaedam praedia ^? praïlggauxt. Quaero, an Titius ea, Qqua$ ,. f ure a. ]
0s 4 — mam videtur, quamuis nihil facere poffit , fi foli ei liberatio;| praelegata funt, etiam ^^ pro ea parte 11e;-gd1tatxs, quafí ro- " ) -
|0* 7^ weli&a eft, et ideo Falcidia interueniente, trecenta accepto | gatus eft reftituere/7^, an integra retinere Odebggö? fRefpondi, /^'- r
illf ferri ?5 debefif/, refidua centum durabunt in obligationem | Titium legata integra retli'p.ere debere: fed in pa.rtem quartam |
?7: et fi quidem facere poffe coeperit, exigentur ab eo dum- | imputari oportere duodécimam partem praediorum: fed.fl non (
taxat vsque ad centum. Idemque erit dicendum, et fi mor- | effet ;.adie&um,. vt pars quarta dgduceretüf, totum trientem -ä
tis caufa accepto ei quadringenta ferantur. Vnde eleganter | praediorum legi Falcidiae impütari oportere, quoniam contra lf
|
:

p ; i 4 .**
Irer :Mr&,y,, d Abynctee

*j

a AE P
P un nedaYa: n elala,;

^W ne*. (Sip vero, centum tantum facere poffit, heredi ex refecto quar- | vnius fundi partem -dimidiam heredi . ; H
" . ta feruanda eft: fic fiet, vt centum quae praeftari poffunt, in | in qua pars dimidia hereditatis eft: nam certe, qui damznatus a, |
/4 Jf ene, quattuor partes diuidantur/ff: tres partes ferant legatarii: he- | eft fundum Cornelianum vendere, Seiani femdt partem here- |
fÉom. fecÓto res wj'w habeat s ^ debitor, qui foluendo non eft, ditariio iure habet: item qui damnatus eft Seianpm fæfändum !
UL Moro - fecum,centum quinquaginta compenfet: de refiduis centum | vendere, partem Corneliani fundi hereditario iure retinet. . !
phter. qen quinjuaginta, quae exigi non poffunt, venditio fiet nominis: | $. 2. Si quis heredem inftituerit eum, cui rogatus fuerat poft |

d f idque quafi folum in bonis fuerit , Arepggefentatur 3. Quodfi mpcrtwem fuam .gf;,nlt'gug reftituere, in rgæt.ione legis Fal.c?.gdäae
" | nihil facere debitor poteít, aeque in centum quinquaginta ac- | centum deducere debet: quia fi alius quilibet her?s exfmt.dïef,
| cepto liberandus eft *: de refiduo venditionem nominis facien- | haec cetitum in aere alieno ponerentur. $. 3. 5i tu ex parte
dam Neratius ait: quod et nos probamus. quarta;,. Titius ex parte quarta heredes fcripti fueritis, dein-
1 LXXXIIL Iv rraxvslibro Xl-Bigefterum. Srcre- | de tu ex parte dimidia heres inftitutus fueris fub condicione,
. ditor filii tui heredem te inftituerit, et legis Falcidiae ratio- | et legata , item libertates datae fuerint: pendente condicione, (I
| ,ï nem ponas: peculii quantitas, quod ? aditae hereditatis tem- | libertates competent, legata tota praeftabuntur : quia fiue con^ .
H . ^* pore[fuiffet, in quadrantem tibi imputabiturj dicio exfliterit, te herede exfiftente , vtraque valent: fiue con- ä
LXXXIV. Ipnkw libro XIllL—Digeftorum. . RE»pE- | dicio defecerit, tu et Titius heredes eritis. 2& * Lege Falci- !
RITVR cafüs, quo heres agere poteft, quamuis teftator age- | dia fi hoc quaeris *9, an exfiftente condicione mifqpetur 2 !
J

e re
/ re non potuéfit: veluti fi tutor, cum folueret legata, non in- | quadrans tuus et femis, atque ita pro dodrante ratioj,ponen-
— terpofuerit ftipulationem , quanto plus quam per legem Fal- | da eft ^? cum his, quibus a te pure herede legatum äjiï? Re- Ls
p odedem,. cidiam capi licuerit, folutum fuerit, reddi. Pupillus quidem | fpondebimus, mifceri duas partes. ^ $. 4. Quifilium fuum im- — — T
Bol adcn: eo nomine tutelae non agit 5: fed heredi eius hoc quoque rió- | puberem et Titium aequis partibus heredes inftituerat, a filio ä
; mine títor oblifatus erit. — i x. : totum femiffem legauerat, a Titio nihil: et Titium filio fub-
'- LXXXV. Inw libro XVIIL-Dis . Srdosfo-| ftitnéfát; Quaefitum eft, cum Titius ex inftitutione adiffet, (
— -p,44—2/. €ero data eft, et folus filius heres patri exftitiffet *: dotem | et impubere filio mortuo, ex fubftitutione heres exftitiffet, f
sss Confeftim in computationej? ,hereditatis, et Falcidiae ratio- | quantum legatorum nomine praeftare deberet? et placuit fo-- l
LE nem in aere alieno deducet: aliter enim videbitur indotatam | lida legata eum praeftare debere: nam confufi duo femiffes ef- d b
" vxorem habere. Quod fi filius extralrie)d h cohéredem hab'eat, ficerent ^*, vt circa legem Falcidiam totius affis ratio habe- s wny
ipfe quidem femper, pro qua parte patti héres erit, dotem in | retur, etfolida legata praeftarentur. Sed hoc ita verum eft, - "g, V
aere alieno deducet: et coheres eius, antequam dos a filio | fi filius, antequam patri heres exfifteret ??, deceífiflet. $i R. d
praecipiatur ?. t TE vero ?? patri heres fült, non ampliora legata debet fubftitu- -T
LXXXVI. Inxx libro XE.-Digeftorum.- T 1TxA te-| tus, quam quibus puäïlus obligatus fuerat: quia non fuo no- !
j | ' | : mine 8
96 Hal.fieri. GE R. — 97 Hal. et Vulg. znobligatione. BR. — 98 Vulg. £t tve- | ui Operis nunciatione inchoari, eo lubentius feruatum eft, quod non fine my- .
.€entis. BR. — 99 Vulg.zw quadringeutis.8BR. . 1oO Hal. pvoficiat. ^ 1 Hal.| fterio hae ipfae voces tres effe Digeftorum partes indiceffe videbantur. GEZ. !
. foluendo . eff. 2 Hucusque vetuftiffimum Infortiatum -perueniebat: nam in | 53 Vulg. repraefentetur. B R. 4 Hal. libereudum eoffe. G E B. 5 Vulg. quae. l
verbis: TRES PARTES aliud Volumen feu potius noui Voluminis acceffio in- | n R. — 6 Hal aget. GEB. — 7 Hal. exflitit. GEB. — 8 Hal. etVulg. compa- T
choabatur, vt apparet ex vetuítis codicibus, vbi feparata charta et maxima li- | tatiomem. BR. — 9 Hal. et Vulg. percipiatur. Florentinam firmant Bafil. $7« l
tera Ícribuntur ea verba, quafi fint initium noui libri. 1ta Contius. Idem ipfe | xa7e£éigevov (( feu pot'ius feparata di&tione xaz' i£áigerov) &àvràüv MÁfw. BR. Q
in codicibus, quos mihi verfare datum eft, deprehendi. Notat etiam a Porta | Ap. Hal. et, abeft. G E s. II Flor. erat: vt refütuat. Similiratione in L. «
ad oram Il vbi et ipfa cum ceteris a nouo verficulo orditur, pofita maximae | fegqg. bis: fi, fcriptum etiamnunc fupereft. Hal. et Vulg. reffituerét. BR. — 12 W
formae litera, Inepte, inquit, hic fa&a diuifio huius capitis, cuius et Accur- | Ap. Hal. praedia, abeft. Habent tamen Bafil. x7/44ara. BR. 13 Ap.Hal,-
fius meminit, nam nec vllum eius veftigium exftat in P. F. Verba Accurfii: Nec | etiam, abeft. GEB. 14 Hal. et Vulg. vt veflitueret. E R. 15 Vulg. fa-
caput libri nec L. nec $. eff bic. — Sed efl pars legis fupevioris. — Sed ideo fic fuit M-Millafs B R. I6 Vtrumque: f/, quorum alterum abundat, habent GIÍ tok M
refecata, quia per partes fic fuit liber inueutus etc. — Steph. autem et Hal, hic | dices, quos vidi. SolusPal.I. vt Hal. qui pofterius omittit. BR. — Septem ill£ lore
reGe fcripferunt. BR. — Vti caíu fa&um effe, arbitror, vt tertii Voluminis pri- | Pal. II. HII. IV. V. Var. Barb. Otob. quibus adde Bynkersh. G E £. | 17 Hal. IT
mum intüenti primae voces fuerint; TRES PARTES, ita coniicio, ante reper- | et Vulg. praefigunt: De. BR. 18 Hal. quaeras. : 19 4ol mifoeilir oX u- hi
tum Infortiatum haec tertii Voluminis initia maioribus literis effe exornata, quod | 20 Hal. fit. 21 Hal. mam confafos duos femiffes efficere. GE B. daciodr t
bis|

etiam poft repertum Infortiatum, e$ poftquam placuit, Nouum Digeftum a No- | ex/fiterit. — 23 Hal et Vulg. inferunt: priw;, es mox habent: fmérit. B.
T. | : 24 ! hr

r DIGESTORVM:' LIB.

T .. mine obligatur, fed defun&i pupilli, qui nihil amplius, quam
femiffis dodrantem praeftare neceffe habuit. .$.—5; Quod fi ex-
M . tranei heredis femis totus legatus fuerit, isque pupillo, a quo
o rpelac^t, nihil legatum erat, ex fübftitutione heres exfüterit: jpoterit

i, ^. : É dici, augeri legata, et perinde agendum , ac fi cuilibet cohe-
m redi fubítitutus fuiffet, eoque omittente hereditatem, ex affe
lo heres exftitiffet: quia femper fubftitutus rationem legis Falci-
u diae ex quantitate bonorum , quae pater reliquerit, ponet ?*.
t $e6. Eàdem dicenda funt, et fi pater duos impuberes heredes

inftituerit, et eosdem inuicem fübftituerit, deinde iure fub-
" ftitutionis ad alterum hereditas recciderit, ^et legis Falci-
: diae ratio habenda fit. — -$-—5. Qui filios impuberes duos
"n habebat , alterum heredem inftituit, alterum exheredauit: de-
W. inde exheredatum inftituto fübftituit, ac poftea exheredato
ii Maeuium, et ab eo legauit: et exheredatus fratri impuberi ex-
li, L ítitit heres: deinde impubes deceffit;9€um iudicio patris fa-
m cultates paternae per-caufam hereditariam ex fübftitutione ad
m eum perueniant, poteft dici, legata ab eo relicta prae-
i ftanda effe, habita ratione legis Falcidiae in his bonis,
din quae pater mortis tempore reliquerit, — Nec huic contrarium
la L e&,tquod,.curxy exhex:edatq pater ,legai-:um dederit, nihilo
"OM magis fubítitutus legatis obligabitur: quia eo cafü non here-
la. ditatis paternae portio, fed legatum ad eum peruenit. Dicet
" aliquis , quid ergo, fi exheredatus filius non ex fubftitutione
n fratri fuo heres exftiterit: fed aut lege, aut per interpofitam
xl erfonam , atque ita impubes decefiffit ? fic quoque efiftiman-
ii dus erit fubttitutus legata debere? Minime ?? : nam quantum

pte
fl
116
[e,
O[]s

uedcn -
m

fiftat, an alio modo, vel' ex eo apparet, quod alias ab eo le-
gare pater potuit, alias non potuit: eft igitur ràtioni con-
gruens, ne plus iuris circa perfonam fubftituti teftator ha-
beat, quam habuerat in eo, cui eum fubftituebat.
Coheres pupillo datus fi pro parte fua legata, habita le-
gis Falcidiae ratione' ,/ praeftiterit, deinde, impubere mortuo,
ex fuübftitutione heres exftiterit, et femis pupilli legatis ex-

/ A nc 8 , pupillo heres exfiftat , /tamen, circa legem Falcidiam perinde
ratio habetur, ac fi patrifheres exftitiffet, Nec aliter auge-
buntur legæa , quae ab 1pfo vltra dodrantem data fuerant ?* ,
quam augéntur, cum ex parte heres inftitutus, et coheredi
fuo fubftitutus, deliberante coherede, legata, habita ratione
legis Falcidiae, foluit ^?, deinde ex fubítitutione, alteram
quoque partem hereditatis adquirat. |
ob bumpa, LXXXVIII. AFRICANV s,,iibroþl. Quae&ionum/QVI.
|CfOt, quadringenta (habebat/ trecenta legauit: deinde fundum tibi

LJ "7LaD ,

nif«
:fllo
;l
jld
jd,
il
"a
t
upat
fütü«
j 10«

'

mie

jne T.
f GEB'
lp ^

cidiae in teftamento fuo locus non effet.
ris eft? Dixifeir qropew. ?? , hanc quaeftionem /effe, qui tra-
Catus apud dialecticos so-toäwyæäæu-" , dicitur $^. Ete-
nim quidquid conftituerimus verum effe , falfum repperietur:
namque fi legatum tibi datum valere dicamus, legi( Falcidiae
locus erit: ideoque, deficiente condicione, non defébitur:
yurfus fi, quia condicio deficiat, legatum valiturum non fit,
legi Falcidiae locus non erit: porro, fi legi *? locus non fit,
exliftente condicione, legatum tibi debebitur: cum autem
- voluntatem teftatoris eam ífuiffe appareat, vt, propter tuum

74 Vulg. reliquerit, deducet. Peue eadem. B R. 25 Hal. legata minime de-
beve. nam. GEB. 26 Hal. erit. GEB. 27 Hal. fuerunt. 28 Hal.
foluerit. — 29 Vd eft: ex perplexis. Hal. legit: 74v Xwquv, eaque vertit: ex
apicibus. 30 Confer de Dialc&ticis agentem Menag. ;m Zmoen. Iur. Cin.
€. 1, GEB. 31 Id eft: frafivatorii cauilatorügue. ^ Vulgatae verfionis ver-
bis Hal. addit: fcilicet fyllogismi.GEB. — 32 Hal. dicatar. GEB. — 33 Vulg.
inferit: Falcidige. BR. 34 Vulg. quoniam, BR, — 35 Taur. fiCon[equetur.

exítitiffe/, "«el defeciffe.
| ta ea res temperanda erit. $. 2. Quare cum quis tale qnid

Snterfit, exheredatus filius ex fubftitutione fratri fuo heres ex-

$9.

hauftus effet ^?, ex integro legis Falcidiae ratio ponenda erit:
vt contributis legatis, quae ab ipfo, et quaea pupillo data |
fuerant, pars quarta bonorum apud eum remaneat: licet enim.

dignum centum, aureis füb hac condicione legauit, fi legi/Fal--
Quaeritur ,iquid/iu- |

40 Taur. vefcriB[erunt, hic et mox iterum. GEB.

XXXV. TIT. II. 671

legatum, ceterorum legata minui nollet: magis eft, vtifta- pr: las , i s jFaluo

tuere/ debeamus tui legati condicionem defecifle. $1. Quid
ergo dicemus, fi ducenta legauit, et tibi fimiliter fub eadem
condicione ducenta legata eíle proponantur? nam, aut ex-
ftitiffe aut defeciffe legati tui condicionem , vt aut totum , aut
nihil tibi debeatur, et iniquum, et contra voluntatem teíta-
toris exiftimabitur: rurfus partem deberi, rationi non con-
gruit, quando ?^* neceffe eft, totius legati condicionem jvel
Ergo per exceptionem doli mali to-

confequi velit, fi£ confequetur ??*: sy Qvo AMPrIivs LE-
GAVIQÍIVEL LEGAVERO, QVAM PER LEGEM l'ALci-
DIAM LICEBIT, TVM QVANTVM AD SVPPLENDVM
QVADRANTEM DEDVCI OPÓRTET, EX EO LEGATO,
QvoD Tirro DEDI, HERES MEVS DAMNAS ESTO
DARE. $.3. Quiducenta in bonis relinquebat , legauit mihi
centum praefenti die: tibi aeque centum fub condicione: poft
aliquantum temporis exftitit condicio: ita tamen, vt ex re-
ditu eius fümmae, quae tibi relita eft; non amplius, quam
vigintiq uinque recipex;ggk Legis Falcidiae ratio ita habenda

er.it- heredi, vt vigintiquinque conferre ei debeamus, et am-
plius fructus quinquaginta?9 medii temporis, qui, verbi gra-
tia, efficient ? quilique. Cum igitur-t*riä ED Bot conferebe
da, quidam putant, quina dena ab vtroque noftrum confe-
renda effe: quod minime verum 'eft. — Licet enim eandem
quantitatem acceperimus, manifeftum ytamery eft, aliquanto
vberius ?? effe meum legatum. ^ Quare ftatuendum erit,
tanto minus in tuo legato effe, quantum ex fructibus
eius heresjpeyceperit.
computationem ita iniri oportet, vt ex feptem partibus ego
quattuor, tu tres conferamus: quoniam quidem ?? quarta
pars amplius in meo, quam in tuo legato eft.

Secundum quod in propofita fpecie -

0.

L 4 Oniim ,,

LXXXIX. MAnc ] ,( Kvs libro// VII. In&itutionumj/ $o dnrer .

Drvz1 Seuerus et Antoninus refcripferunt *?, pecuniam re-
liétam ad 3limenta puerorum, Falcidiae fubieQam effe, et,
vt idoneisiyominibus ^* collocetur pecunia, ad curam fuam
reuocaturum Praefidem prouinciae. — $. r. Diui Seuerus et
Antoninus generaliter refcripferunt Bononio Maximo, vfuras
praeftaturum eum, qui fruftationis caufa beneficium legis
Falcidiae imploraüit. -
— XC. Fronrs TiNvs libro/XI. Infitutionum/ S r he-
res, cuius fidei commiffum eft, vt accepta certa pecunia he-
reditatem reftituat, a voluntate eius, qui teftamentum fecit,
difcedat, et poftea legis Falcidiae befieficio vti volet: etfinom

detur ei ^*, quo accepto hereditatem refítituere rogatus eft , |
itamery fideicommiflum reftituere cogi debet: quoniam quod -

ei pater familiae dari voluit, legid Falcidiae commodum prae-
ftat.- Inisd d u MA
XCL,MAncraNv s,*? libro/XIIT. In£& Ix
quartam hereditatis, quam per legém Falcidiam heres habere

debet, änputantur res, quas iure hereditario| capit, non quas -«^^

iure legati vel fideicommiffi, vel implendae condicionis caufa
accipit: nam hagc ^^in quartam non imputantur. Sedin fi-
deicommiffaria. hereditate reftituenda , fiuelegatum -vel-f&idei-.
Ccommidum-datum fit ** heredi, fiue praecipere, vel deduce-

re, vel retinere iuffus eft,.in quartam id ei imputatur: pro .

^6 ea vero parte, quam accópit ^* a coherede, extra quartam,

id efty quod a coherede accipitur. Sed etfi accepta pecunia

B R. :

56 Hal. fciliet, loco: quinquaginta. GEE. : 37 Hal efficiant.
48 Bafil. zuSaA£cegov fecundius, pingnius. BR.

39 Hal. quandoquidem. G E B.
41 -Hal. et Vulg.-bo-.-
42 Hal. et Vulg. addunt:; id. B&. 43 Hal. MAETIA-
44 HaletVulg. bae. BR. — 45 Hal. fiue lcgatum datum eff,
46 Gothofr. in nota: Hic locus im Pandettis Flo-
47 Hal,
&cci-

minibüs. B R.
NVS, GEPE.
omiífis : vel fideicommi(fum.
rentinis affevifcomotatus eff.. Afkericus ille in P. Flor, non apparet, &&.

Ggggg a

m .

5
m d $, Om;

[ 4 ,
0U t

4
L vflasc.

d

:]

lw

*

'//

d't-€. dosudevat ]

672 DIGESTORVM LIB.

hereditatem reftituere rogatus fit, id quod accipit, in quartam
ei imputatur, vt Diuus Pius conftituit. * ^* Sed ;eäquod im-
plendae condicionis caufa fideicommiffum heredi datur, in
eadem caufa effe admittendum, fciendum eft : * fi quid vero
implendae condicionis caufa heres accipiat a ^? legatariis, in
Falcidiae computationem non prodeffe: et ideo fi centüm,prae-
dium legauerit defunctus, fi quinquaginta heredi legatarius

dederit: ,cetum, legatis computationem fieri, et quinquagin- -
ta extra hereditatem haberi, ne in quartam et imputentur.
Ufaeceiéas, XCII. MACER,9? libro/AT. de-re-militari J S1 miles te-

ftamento facto, partem dimidiam hereditatis fuae tibi reftitui
iufferit, deinde poft miffionem faf.fls codicillis, alteram par-
tem Titio reftitui rogauerit: fi quidem pozi? annum mlfügnls
Ífuae decelferit, et tibi et Titio heres partém quartam retine-
bit, quia eo tempore teftator deceffit, quo teftamentum eius
ad beneficium Principale pertinere defierat: fi vero ?* intra
annum miífionis decefferit, folus Titius dedutCtionem partis
quartae patietur: quia eo tempore fideicommiflum ei relictum
eft, quo teftator iure militari teftari non potuit. .
. XCIll. PAPrNIANV S/libro/XX--Qu m»/ /A c-
cEPTIS à Maeuio,cehtum,' hereditgtem Maeuio reftituere ,

| iheerire oid*,7. gecupiamtme poft mortem füam Titio dare rogatus eft: quam-

- t.,

i. ce fü,
i LU i x
L LL aaeqatam,,

€

1.] ean:

quam haec ceütüm quartam bonorum efficiant , itáihér pro-
pter fideicommiffum fequens quartaé retentioni locus erit,
tunc enim ex Conftitutione Diui Hadriani Falcidiae fatisfacit
ea quantitas, cum apud heredem remanet, fed Falcidiam pa-
tietur folus, cui hereditas relicta eft: nam in.céntum, quae
mortis caufa capiuntur, admitti Falcidia ?? non poteft. Pla-

ne, fi quis ita fcripfit ??, AcckPTIS CENTV M, [PETQ

RESTITVAS(HEREDITATEM, Rheque perfonam dantis

demonftrauerit: quafi retentam, et praeceptam pecuniam, fi-

quartae füfficiat , inducere Trebellianum. ! |
XCIV. ScAEvorA .ibro —Bi .//"FILIO
et filia fcriptis heredibus, fingulis certa praelegauit : fed lon-
ge minus [filiae, cuij etiam domum jobligatam/praelegauit cum
inftrumentis, et quidquid ibi fuerit, et adiecit haec verba:
SED EA CONDICIONE LEGO, VT, QVIDQVID AERIS
ALIENIIN EA DOMO ERÁT, l1T1VS LIBERTVS FI-
LIIMEI EXSOLVAT?^*:ET SIT EIS VTRISQVE DO-
wvs coMMVvNIS. Quaefitum eft, fi filia legis Falcidiae be-
neficio 55 vti volét ad quartam retinendam, an ex heredi-
tate, quae ei relicta eft, deduéto aere alieno , eius, quod fu-
perfuerit, quartam confequi debeat ? Refpond.x/ , iure quidem
id poftulaturam: verum non alias ea, quae ei data funt, ac-
cepturam, fi modo ea/quartam fuppleant, quam voluntati de-
funét foluendum praeftandó; pareret. v
XCV. Inxw libro XZ ' : MARITVS Vxo-
ris res extra dotem conftitutas adminiítrauit: eaque decedens
ante rationem fibi redditam adminiftrationis, ex affe eundem

maritum heredem reliquit: eiusque fidei commifit, vt décem

vncias filio communi, cum moreretur, reftitueret, duas au-
tem vncias nepoti, Quaefitum eft, an id quoque, quod ex
adminiftratione rerum apud maritum refedifle conftigerit, cum
ceteris bonis 59 pro rata decem vnciarum filio reftitui debeat?
iRefpondit, id quod debuiffet hereditati, in ratiqneyf[ venire
debere, $. r. Filiae, quam mater rogauerat, fi impubes de-
ceífiffet, reftituere hereditatem Titio, patruus legitimus he-
res exfütit: in ratione legis Falcidiae ponenda defiderat de-

accipit. 48 Gothofr. in nota: Inclufa liisce ftellulis Cuiacius monet abeffe
ab Archetypo Florentino et Bafilicis 7u pavatitl. et VIII.obferu. 4. Sed quae
'Taur. afterifcis inclufit, non abfunt in archetypo, fed poftea addita funt, vt
Apfe Taur. in praefatione fatis monuit. B R. 49.Hal. accipiat, legatavis in
Falcidiae. G EB. 50 Hal. MARCELLVFS. GEs. 51 Vulg. inferit s.
B R. 52 Vulg. Falcidiae vatio. BR. — 53 Taur. fcriBfit. GEB. — 54 Hal.
folvat. GE B. — 55 Taur. Veneficio. GE B. —— 56 Ap. Hal. bonis, abeft. GE B.
$7 Hal. oppofsit. GEB. — 58 Hal. rationis. GEB. 59 Hal. quatenus,
Vulg. quantum. BR.

XXXVi TIÍ. 1LolH.

duci fortes, ex quárum vfüris alimenta impubes defun&a ex
perfona teftatricis fuae pluribus debita praettitit,

tÉfforum portiones pro modo fortium fe reftiffturum? Re-
fpondi£, debere cauere. — $. 2. Poft aditam hereditatem tri-
ennio exacto , legatariis heres legem Falcidiam opponit ?* id-
circo, quod adminiftrauit tutelas teftator, quarum ratio non-
dum reddita fit: et quod neget tantum redigi ex nominibus
poíffe, quantum in cautione deduCtum eft. — Quaefitum eft,

|anirationes ?8 defuncti, et omnium inftrumentoruni heredi-

tariorum, et pupillarium rationum, legatariis defiderantibus,
heres defcribendi poteftatem facere debeat: ne in poteftate
eius A proferre quod velit, et per hoc in fraudem legatarii
inducantur? |Refpondit, ad iudicis officium pertinere, explo-
rare ea, per quae probetur, quanti ?? fit in bonis.

XCVI. Inkw (s libro &ingulari-

traCtatarum// MirESs fi, dum paganus erat, fecerit tefta-

: Quaefitum -
eft f an fi eas deduxerit, cauere debeat , defunétorum alimen- -

)

L^.

mentum, militiae tempore codicillos: lex Falcidia in codi- -

cillis locum non habet: in teftamento locum habebit.
SI CVI PLVS, QVAM PER LEGEM FAL-

CIDIAM LICVERIT, LEGATV|M ESSE
VririANVslibro LXXIX-d-Edictum.

cuiplus, quam licnerit, legetur, et dubitari iufte poffit,

I
S vtrum lex Falcidia locum habitura eft ^, nec ne: fübuenit -

Praetor heredi, vt ei legatarius fatisdet, vt fi apparuerit, eum
amplius legatorum nomine cepiffe, quam e lege Falcidia ca-

pere licebit, quanti ea res erit, tantam pecuniam det, do-

lusqueimalus ab eo afuturus fit. . &-x. Neque intereft, vtrum 11 TM

in primis tabulis hoc fiat, an in pupillaribus, an in vtrisque:
etenim legem Falcidiam femel effe admittendam, etiam fi du-
plex fit teftamentum, iam conuenit: contributis ? legatis ,
tam his, quae ab ipfo pupillo, quam his, quae *a * fubfítitu-
to impuberi ^ reliCcta funt. — See: c& Si non fuiffet interpofi-
ta füipulatio ex perfona pupilli, tutelae aCtio heredi pupilli
aduertus tutorem competit. Sed, vt Pomponius ait, et[ipfi
pupillo etheredi eius poterit commütti ftipulatiot ipfi $, quo
cafu, viuo £d, Falcidia incipit locum habere. De tutelae quo-

que actione idem fcribit. $.. Marcellus ait, qui quadnift-

genta in bonis habebat, inpuberem filium heredem inftituit,

E 3 6s lon

il

eique fubftituit/ Titium et Seium: ? nihil a pupillo te&atorlw*ffü*m

legauit, fed a Titio trecenta: vtruníjducenta, inquit, prae-

v æ- * r ^
ftabuntur,jan centum quirquaginta? nam trecenta nullo mo- . — $.
do eum praeftare. ,Mihi videtur verius, non amplius eum 1 7544

parte fua frogare compelli: certe nec minus : fecundum quod
eueniret *, vt non foli committatur ftipulatio: fed omnibus
heredibus interponenda eft ?: fed caufa cognita Falcidiam lo-
cum habere, et legatorum modus facit, et aeris alienionus.,
$—4. Etfi quidem euidens aes alienum eft, vel certum, faci-
lis eft. computatio: fi autem adhuc incertum eft, quia forte

vel condicio eius pendet, velcreditor litem conteftatus eft,

et necdum lis finita eft: dubitabitur, quantum legatariis debea-
tur propter incertum. — $- Hodie tEihen, fubfimile aliquid
fit in fideicommiífis. $. 6. Cum dicitur lex Falcidia locum ha-«
: ' bere,

. ..X Hal et Vulg. dicatur. B R. 2 Hal. babitura fit. 3 Hal. in-
ferit: fcilicet. GEB. —— 4 Lego cum Vulg.-Nor. omnibus: a fubflituto im-
pubeve velida funt. — Xlaelitauit nempe Taur. legendumne fit: faubflituto impu- -
beri velidla, an vero: fub[flituto impubere ? lmmo in ipfo archetypo ab ea-
dem manu, quae praepofitionem fuppleuit, etiam z in e conuería eft. BR.
5 Hal. et Vulg. praefigunt: et. BR. .. 6 Ap. Hal et Vulg. ;pfi, abeft.
BR. 4 Hal. et Vulg. praefigunt: fi, ex correctione Florentinae, quam
Taur.fpreuit, BR. — $ Hal ex Vulg. egeniet. && — 9 Hal. et Vulg. fit. nn.
: iO

ffa
Q0n
d
fut
Qu
ii
t
(
ïh
Q
d
]u
f
yE(
lg
w
hibe;
fitie
( e
etim,
Qu
exit
lat

if
d
Ls
10 ]
lites
?änus |
lm d
DI
fiari
lt ht
Xrlm,,.jgcondid
I W&hunc |
! Cüï, i
ln
qUi D

:

1£.23 (
Cf

1o H
lE n
:g (
tty ht
4 li e
Q
mhtlypo

AL

fj
tenit
.&Um
10

(»-

um L ,W |

[
di-
üis,
l-
gon-
ugüu |
3. U0 '!?Lmï:«r
""
eq
ign
jb ^ u
»l'tatorw ^
p
d
0 —^

.. tametfi vnus aliquid modicum fideicommiffum perfequatur.

DIGESTORVM LIB. XXXV. TIT. IIL —

bere, arbiter dari folet ad ineundam quantitatem bonórum:

Quae computatio praeiudigife non debet ceteris, qui ad arbi-

trium]miffi *? non funt. — Solét itdfilén; ab herede etiatm- cete-

;;c/m'zv,,&..-.ris denuntiamifideicommiffariis, vt veniant ad arbitrum, ibi-

que caufam füam agant: plggümque-&d*cæditoribüs, vt de
aere alieno probent : habet,;táfnen, rationem in legatariis, item
in fideicommiffaris: vt, fi offerat ** integrum, quod relictum.

»eft, heres, defiderans cauere *? fibi hac ftipulatione, audia-

tur. $. 7. Silegata quaedam praefenti die relicta fint, quae-
dam fub condicione: interponenda erit ifta- ftipulatio propter
legata condicionalia: dummodo ea legata quae praefenti fint,
integra foluantur. Iulianus denique fícribit, fi pure, et fub
condicione legata fuegint: necT? exfiftente condicione lex Fal-
cidia locum habeat, non aliter legatorum, quae pure data
funt, aCtionem dari debere, quam [fi cautum fuerit heredi,
quanto amplius, quam per legem Falcidiam licuerit, ceperit
14 ($. 8. Idem lulifyfus fcribit, eum, cui quadrans füb con-
dicione, et dodrans pure legatus eft, cauere debere, quanto
amplius, quam per legem Falcidiam liceat, ceperit, reddi.
$. 9. Haec ftipulatio ideo locum habet, quia, etfi repeti po-
teft id, quod folutum eft: t&ffien, fieri poteft, vt non fit fol-
uendo is, cüi folutum eft, ac per hoc pereat, quod datum
elt. S$.1e. In mortis caufa quoque donationibus poteft dici,
hanc ítipulationem effe interponendam. $. r1. Haec verba
füpulationis *1*5, QvoD AMPLIVS LEGATORVM NOMI-
NE CEPERIS *"^,QVAM|jE LEGE FALCIDIA CAPERE
LIGEBIT, nontantum eumgGmiprehendunt , qui amplius ac-
cepit **, quam ei Falcidia permifit, vt reddat partem *?,
habeat partem: verum etiam eum, qui totum debéfet ?? re-
ftituere. Etenim fciendum eft, legem Falcidiam interdum par--
tem eius, quod datum eft, interdum totum reuocare: cum
enim, habita. ratione aeris alieni, Falcidia ineatur, plerum-
que euenit, vt emergente debito, vel condicione aeris alieni
exliftente, totum, quod legatum eft, exhauriatur: fed et 1i-
bertatium condicio interdum exfiftens, efficiet legatum omni-
no non deberi: quippe cum habita ratione libertatium, et de-
ducCtis pretiis eorum, tunc demum legatorum ineatür ratio.
$—£-. In quibusdam autem teftamentis Falcidia quidem locum
mon habet: verumtamen ita obferuatur, vt licet quadrantem
heres non retineat , .tatfien, haCtenus ?? legata debeantur, qua-
ténus patrimonii vires fufficiunt, vtique deducto aere alieno:
item deductis pretiis eorum qui libertatem in teftamento vel
directam vel fideicommiflariam acceperunt. $.—3. Sed et le-
catario canendum eft, a quo fideicommiffum relinquitur.
$. r4. Interdum non legis Falcidiae, fed etiam alterius legis

.án hac ftipulatione ratio facienda eft: vtputa fi patronus ex

eu o* Li hum em.xaffe heres inftitutus fit, et pureiquincunx,legatus fitJ et fub

quod
ibus
m lo
jpnus
y,füt
i forté
)s dl
; (ee
gj
ame
bett,

ii
LA
"Iu
Ü äb u
"31
: abeü.
; quam
W' BR.
n

d venztit.., 44t condicione, aliquid fupra debitam patrono partem: nam in

hunc cafum ratio facienda eft illius legis, quae patronos vo-
"cat, nonegis Falcidia. $. 15. Si res, quae legata fit^*, apud

— legatarium interierit: probandum eft, exceptione fuccurri ei,

qui promifit. ;
IL Pavrvs?? libro[/þXXV. ad-Edi&um/ ET1AM
fi, quanti ea res fit, promifit. "
IIl. VnPrANvs libroZL : iCtum;/ Nrsri
4&-?^? dolo ipfius aliquid fattum fit, tunc enim etiam ex doli
claufula, quae in ifta ftipulatione continetur, tenebitur: et

1o Hal. ad avbitrium immiff. . Sed et Flor. corre&um eft: dimiff. BR. — Y
Vulg. inferit: id. B R. 12 Hal. et Vulg. caweri. BR. — 13 Hal am,lo-
COo:7e. GEB. 14 Hal.et Vulg. addunt: reddi. BR. — 15 Hal. flipulatio-
auum. GE B. I6 Hal. ceperit. GEB. 17 Al. acceperit. 18 Hal. par-
tem banc, et babeat. GEB. —— 19 Hal.debet. GEB. | 20 Vulg. eatenus. BR.
21 Hal, eft. 22 Hal. PAPINIANV'S. GER. 23 Ap. Hal. fi, abeft.
GEB, 24 Hal. legatum effe, quautum-efficiat aeftimatio. — Nempe in ipfo

frchetypo ante verbum ; 'effiit , fuperius adícriptum eft: ^ 44a& quo fa-

673

| replicatione repelli poterit. $.—r. Haec cautio, quae proptef

legem Falcidiam interponitur, fideiufforum habet praeftatio-
nem. $. 2. Siin plures dies pecunia legata eft, cum certum
fit legem Falcidiam locum habere: non ftipulationi, fed com-
putationi locum elífe Pedius ait: vtpaeftimetur, quanti fit;

tim legis Falcidiae ratio habeatur. .$.—- Quotiens futurum
eft , vt palam fit et ante diem venientem iam Falcidiam locum
habere, totiens computatio eius [fit: nam fi condicio in mo-
ra eft, exfpectabimus condicionem, quoad exfiftat: fi autem
dies fupereft, iam hic intercapedinis temporis habita ratione,
atque aeftimatione, fic de Falcidia difputabimus, et commit-
ti ftipulationem dicemus. $—4. Quamuis autem omnes 1le-
gatarii et fideicommiffarii neceffe habeant hac ftipulatiox(£ ca-
uere, jtámery quibusdam remitti, Diui fratres refcripferunt:
vtputa his quibus minuta alimenta funt relicta. — Pompeiae
enim Fauftinae refcripferunt ?5 fli: non eandem caufam eftfe
deCém aureorum, quos annuos tibi teftamento Pompeiae Cri-
fpianae ?? patronae tuae relitctos proponis, atque fuitalimento-
rum et veftiarii libertis relictorum, quibus propterea cautionis
onusremittendum exiftimatjimus ^?. .$.—5. Ttem fciendum eft,
fifcum hanc cautionem non pati: fed perinde conueniri poffe,
ac fi cauiffet: ceteros autem cuiuscumque dignitatis fint, li-

Diuus Pius jrefcripfit ?? ,
mus, quod etiam|poft foluta legata voluit ?? ftipulationem
interponi.
.reditatis patitur iam, vel fperat, de reftituendo legato fibi
praeftito cauerit: et euiCta hereditas fit, fed neglegentia, vel
, dolo eius, qui legatiim praeftitit; dicemus non committi ftipu-
lationem propter viri boni arbitrium , quod ineft huic ftipula-
,toni. -- Item fi ipfe, qui praeftitit legatum, ex alia cau-
! fa fibi euicerit: vtputa quia inuenitur fequenti teftamento he-
.res fcriptus, in'quo legatum ifte legatarius non acceperat:
.dicemus committi ftipulationem propter viri boni arbitrium.
A4-8. Et generaliter vbicumque hereditatem , vel quantitatem,
, vel emolumentum. praeftitit is, qui hac ftipulatione fibi pro-
fpexerat, dicendum eft ,(bi, committi eam: fi modo culpa ab-
eft ?* ab eo, qui ftipulatus eft. $. 9. Quaefitum eft, an ??

fi per partes ablata eft ?? hereditas. $. ro. Silegatum fue-
rit praeftitum ante interpofitam hanc ftipulationem: an condi-
ci poffit, vt cautio ifta interponatur?' mouet quaceftionem,
quod eà, quae per errorem omiffa vel foluta fuünt, condici
poffünt: et hic ergo quafi plus folutum videtur ex eo quod

dum, quod Pomponius, vtilitatis gratia. ?^. — . |
| IV. Pavrvs libro/ : ; // Hiteque
tem fatisdatio locum thabet:?? , fi iufta caufa/effe videbitur,
nam iniquum erat, omnimodo caueri [ nondum illata contro-
uerfia litis, cum poffint ei luforiae *^ minae fieri: ideoque
eam rem Praetor ad cognitionem fuam reuocat. $. r. Si duo
ex teftamento hereditatem in folidum fibi vindicent, forte
quod eiusdem nominis fint: tam in poffeflorem, quam in pe-

5.'** 2«

&o ipfe corre&or fubftitiffe, et 2 quant, praeceffiffe , animaduertiffe videtur.
BR. 23 Taur.vefcriBferunt. GEB. 26 Lego cum Vulg. Nor. omnibus: Cri-

28 Hal. etiam , oco ; iam. Si abfolutae neceffitatis eflet, poflemus fcribe-
re: licETiam. GEB. — 29 Taur. refcriBfit. GEB. — 30 Hal. voluerit. GEB.
31 Halabfit. GEB. — 32 Hal inferit: et. GEn. — 33 Hal.fit. GEBR. — 34
Hal. puto boc, quod Pemponius ait, probandwm vtilitatis gratis. GEB.
| 35 Taur baVet. GEB, 36 Vulg. elwforiae, loco; ei lw[oriae, BR.

31

quod in diem legatum eft: et tdiitüm, credatur effe legatum :
jefficit ?* aeftimatio, vt pro modo eius ex omnibus legatis fta- |'

cautio intermiffa eft. Et ait Pomponius, condiCtionem inter- -
ponendae fatisdationis gratia competere, et puto hoc proban- -

fpinae , nifi forte : Crifpinianae, relcribendum eft. BR..— 277 Taur. exzffima bimus,

cet|[iam ?? legata perceperint, compelli debere ad cauendum, :
ex quo refcripto etiam illud accipi- ,

$. .6. Silegatarius heredi, /qui; controuerfiam he- |

i

ft s«

faepius committatur? Et placet, etiam faepius eam committi, -

.jf. ':led $

titorem competunt actiones et creditoribus et legatariis, -

Kïul K;I-nl-l GT. s

j'k ,i Al lem ;wiää 3

4 f?äïfïm—i-f

j &

674

-3. Haec cautio vtique neceffaria eft, fi quis pecuniam fuam

. "foluat, vel ?? rem tradat: fi vero pecuniam hereditariam fol-

uat, vel rem tradat, quidam non putant cauendum ; quia nec
teneri poteft 33 eo nomine victus, cum non poffideat, vel
dolo fecéfit, quo minus poffideat: hoc fi ante mojam contro-
uerfiam foluat: quod Íi poftea, tenebitur culpae nomine.
Sed cum de nomine inter duos quaeftio eft, numquid
non fit cauendum ei, qui hereditariam rem tradat, quia omni-
modo vnus liberatur: quemadmodum fi aes alienum heredita-
rium foluatur? Sediíi petitor fuam pecuftiam foluet ??, aut

rem füam tradat: non habét, vnde retineat, Éf ideo necefla-
iia eft el cautio. ;

V. MARCELLYS Iibro///XXï:—Dige&omm-./ VipEA-

Mvs an ftipulatio, QV A/AMPLIVS PER FALCIDIAM LI-

cvERIT, CEPERLS ^?, DARI? aduerfus eum non fuffi-
ciat, qui legatum alii reftituere ex fideicommifli caufa debet:
fufficiet autem dici nihil eius fidei commitfum effe ** : caue-
bit fcilicet ^* legatario et is, qui fideicommiffum accipiet:
nifi forte mallet ^?. legatarius, circuitu ** fublato, heredi

caueri, fed etlegatario praeterea cauendum eft, fi, vt ple-

rumque aequum eft, pro rata ex fideicommiffo retinere ei con-
eedendum eft: quamuis tantum ex legato apud eum erit *?
remaníürum, vt fufficere poffit ad praeftandum fideicommit-

fum.

Cv non facile fatisdationem offerre legatarius vel fideicom-
miffarius poffit, et futurum fit, vt propter hoc a petitione li-
beralitatis ex teftamento fubmoueajftur *5;

r ^v

&D SENATVSCONSVLTVM TREBEL«
- /^ 7 LIANVM.|
VLpiAst libro HI.. Fideicommiforum.-

XPLICITO trafctatu, qui ad fideicommiffa fingularum
rerum pertinet, transeamus nunc ad interpretationem
SenatusconfultifTrebelliani. $-3£: FaCtum eft enimSe-
natusconfultum temporibus Neronis , oCtátioicalendas Septem-
brós *, Anneo * Sen$ca et Trebellio Maximo Confulibus ?.
$. 2. Cuius verba haec funt: cvw * EKsskT AEQVISSI-
MVM IN OMNIBVS FIDEICOMMISSARIIS? HEREDI-
TATIBVS, SIQVA DE HIS BONIS IVDICIA PEND E-
RENT, EX HIS EOS SVBIRE, IN QVOf 1vs rFRv-
CTVSOVE TRANSFERETVR $, POTIVS QVAM CVI-
OVvE PERICVLOSVM " ESSE FIDEM SVAM: PLA-
CETÜ vT ?ACTIONES, QV AE IN HEREDEM '? u-

$47 Hal. vel fuam rem. — 38 Hal. poffit. GER. 59 Hal et Vulg. folwat.
BR. 40 Hal, quo amplius ceperis, quam pev Falcidiam licuerit , dari? Pla-
cet H. a Porta le&io: quo amplius, quam per etc.— Quae idem de P. Flor. in
margine notat, perperam fe habent. B R. 41 Hal. quafi nibil ei :fideicom-
nium effet. GEB. 42 Hal. autem foli, loco: fcilicet. GEB. 43 Hal.
malit. GEB. 44 Hal. circumitu. Bafil. 2£ àgSo7. B R. 45 Hal. fit, loco:
erit. 6EP. 46 Hal. et Vulg. fubmoueatur, et ita corre&um Flor. - B R.
4'7-Hal. et Vulg. ei. BR. — 48 Hal. et Vulg. percipere. B R. 49 Bail. e«-
Tc. BR. 50 Pro: reflitutum iri. Hal. et Vulg. reffitui. BR. 51 Hal.
foluevit. GEB. — 52, Malo cum Vulg. Nor. omnibus; debet. BR. — 53 Ap.
Hal. ;ta abceft. : "r :
— ( Hal. ocfauo calendas Septembribus, non: calendis, vt putauit Brenkm.
qui fimul annotat, Flor. ita: calendis Septembribus, effe fa&um , Vulg. autem
habere: calendas Septembris, GE&. — 2, Erat olim in P. Flor, annee fenecae vn-

VL CarfisrnATYvs libro/IV.—-de—Cegnitionibus/

numquid onus | i
g. fu. paniet ! oxpliz- latz, XXXVl. Taeipst XXy vt

(LIBER TRIGESIMVSSEXTVS) —

dupremae. BR. Hal. tamen: Zmueo. GEB.
NNom. Propriis Pand.c. 2. p. 289. BR.

. 9 Hal. et, loco: vt, GER.

DIGESTORVM LIB. XXXV. TIT. IIL LIB. XXXVI TIT. I.

fatisdationis eif ^* remittendum erit? Quod videtur adiuuari
refcripto Diui Commodi in haec verba. [s, cuius de ea re

iyotio eft, aditus fi compeyférit, ideo cautionem a te exigi,Lísze, ff ^m ,

vt a fideicommilfi petitione»auertaris, onus fatisdationis tibi
remitti curabit. | 4 pl
VII. PaAvr.vs libro/VIL-ed-legem-Iuliam-et Papiam/
Drivvs Piusab eo, qui annualegata praecipere *? ad diftri-

buendum iuffus erat, vetuit cautionem exigi, CESSANTIVM .

PARTES REDDI: niíi aperte *? cauere iuffus effet.

VII. MijAEcraAwvs libroK-Ei S:

LIS ..

heres partem bonorum, vel etiam vniuerfa bona delata ad fi- -
Ícum dicefét, conítaret autem de fideicommiffo: decretum .

TVv1IWÍ ??, folueretur 5T.JX. |
X. InEM libro/XI. j Oor non in
controuerfia fit proprietas, fed vfusfruttus, poteft enim rei,
cuius proprietas Titio legata eft, vfusfructus aliilegari: tunc
de eo reftituendo non heredi, fed 'Titio caueri debeat ??.
Interdum et fi ab herede legetur vfüsfructus, Titio cauendum

eft, v?»etitori cauenti;, EVICTA HEREDITATE RESTI-

"

eft: veluti fi detracto vfufructu proprietas ei legetur, vfus-

fructus Seio, quid enim attinebit hoc cafu, heredi caueri , ad

quem emolumentum intertidentis vfüsfructus non fit fpectan- [évedenta,

dum? Verum fi vfafructu Seio legato, proprietas Titio ita.
53 legetur, vt, cum ad Seium pertinere defierit, habeat pro--
prietatem: tunc heredi caueri oportebit a frucCtuario, ab he-
rede autem Titio: quia non fit certum, vfufructu intercepto-
ad Titium proprietatem reuerfuram, UET

REDIBVSQVE DARI SOLENTT, EAS NEQVE IN EOS,
NEQVvE HiS 'Í' DARI, QVI FIDEI SVAE COMMIS-
SVM, SICVTI ROGATI ESSENT, RESTITVISSENT:
SED !^n1is !?, gT IN EOS, QVIBVS EX TESTAMEN-
TO FIDEICOMMISSVM RESTITVTVM FVISSET:.QVO
MAGIS IN RELIQVVM CONFIRMENTVR SVPREMÁE
DEFVNCTORVM VOLVNTATES. $. 3. Sublata eft hoc

Senatusconfülto dubitatio eorum, qui adire hereditatem re-
cufaremf? feu metu litium feu praetextu metus cenfuerunt **,.

$. 4. Quamquam autem Senatus ** fübuentum voluit here-

dibus, fubuenit tdffien et fideicommiflario : nam in eo, quod

heredes, fi conueniantur, exceptione vti poffunt, heredibus
fubuentum eft: in eo vero, quod fi agant heredes, repellun-.
tur per exceptionem, quodque agendi facultas fideicomrmiffa-

ris competit: proculdubio confültum eft Hdeicomm;iiï'ariis.'z
D ?ää

$. 5. Hoc autem Senatusconfultum locum habet, fiue ex te-

ftamento quis heres effet, fiue ab inteftato: rogatusque fit

reftituere hereditatem, $. 6. In filii quoque familias militis

iudicio, qui de caftrenfi peculio, vel quaíi caftrenfi teftari

poteft,

de dubio procul reftituendum : Aumaeo Seneca, — Contra mox: . fupraeme , pro «
5 Confer Anton. Auguftin. de
4 Hal . inferit: asutem. GEB. 5$ Go-
thofr. in nota: Hoc verbum abundare ait'Cuiacius XVTIT, Obferu. 11.. Diffen--
tit a:Cuiacio Schulting. ad V'lp. tit. 19. $. 14. ". 47. BR Et inprimis Byn-
kersh. V. Obf. 24. GEB. 6 Hal. transferretur. GEB..— 7 Re&ius Vulg.
Hal. ceterae praeter DBaudoz. periculofam. B. 8 Hal, et Vulg. placuit. 8 R.
IO Hal. baeredes. — 11 Hal.eis;GEB. — 12
Blaubl. a Porta Baudoz. inferunt: idem efi et fi ipfi filio pater vogatus fit veft;-
tuere. Sed manifeftum haec füunt emblema ex $. 11. zufra. vbi haec Flor. ad
marginem adiecta. funt , vt etiam "Taurellii figna oftendunt. nR. .. 13 Hal.
eis, loco: bis. GE R. .. 14 Hal recafavent. GE B. 15 Ap. Hal. cenfue-

vuut, abeít, vel potius ad. fincm antecedentis $. translatum. eft, vt Gothotre-
16 Hl fenatmiconfultum. GER.

fredus ifto in loco annotauit. G E.

4,

J/AM trülesg

(tt
hi
uj
u
hn
(unt
telit
tio
Fatit
COrp
valet
$
felrt
tem, |
&
m
QiUg1
]^
F

i

] ?
30 ü
Caci
10 (rà
finilit

i onj
fOnuper
füt oni
terad
fe (l
itilits
ftin d
Wt
G m

"W.
rit; oj
"lg. "
E f!f
30 Hal.F

l

M
*ü', Tar
dan Á

n

i

.';[]lt " Í, "
p d
I l

Ql

—
zy
2 —

WVv
a )
AW a

d
jo il
j
bhe-
toto

EO5
MIS
X"
XEN
:QV0
EXAL
e w
item r

w

tD
j t
» q
vres
repe'ilün-
ml
mï'ariis.h'
T^ te- 'oï
u f
j telari
poteff,

nobis placet.

T

DIGESTORVM .LIB.

poteft, Senatusconfultum locum habet. $. 7. Bonorum quo-
que poffeffores *vel alii fucceffores *, ex "Trebelliano refti-
tuere potuerunt*? hereditatem, $. $. De illo quaeritur, an
is, culex caufa fideicommiffi reftituta eft hereditas ex 'Tre-

belliano Senatusconfulto , lipfe( quoque reftituendo ex eodem

Senatusconfulto transferat aCtiones? Et luliífius fcribit, et-
iam ipfum transferre actiones: quod et Maecianus probat , et
$. 9. Sed et quotiens quis ** rogatus duobus
reftituere hereditatem, alteri pure velin diem, alteri fub con-
dicione, füfpectam dicit: ei, cui erat rogatus pure vel in diem
reíitituere,
cenfuit: cum autem exftiterit condicio, fi velit alius fideicom-

. miffarius partem fuam fufcipere, tranfire ad eum ipfo iure

aCtiones. $. ro. Sifilio vel feruo herede inítituto , rogato-
que reftituere hereditatem, dominus vel pater reftituat, ex
"'[rebelliano transferuntur actiones: quod eft etiam fi fuo no-
mine rogati fünt *? reftituere. -$—er. * Idem eft ^?, et fi
ipfi filio pater rogatus fit reftituere * hereditatem. $. 12. Sed
et fi tutor vel curator adülefcentis, vel furiofi, rogatus fit re-
ftituere hereditatem , fine dubio Trebelliano locuserit. $. r3.

Fuit quaefitum, fi ipfi tutori rogatus fit reftituere pupillus ,

an ipfo auctore reftitutionem facere poífit? et eft decretum
& Diuo Seuero, non poffe tutori fe auétore reftituere heredi-
tatem: quia in rem fuam aucCtor effe non poteft ?*. $. 14.
Curatori tátiten; adiefcentis ab adüyefcente poterit reftitui he-

reditás : quoniam necefíaria non eft ?^ auctoritas ad reftitu- |

tionem, $. 15. Si autem collegium vel corpus fit, quod ro-
ratum eft reftituere: decreto eorum, qui funt in collegio vel
corpore, in fingulis, infpecta eorum. perfona, reftitutionen
valere: nec enim ipfe ?? fibi videtur quis horum reftituere.
$. 16. Si heres praecepto ?* fundo rogatus fit hereditatem

- feftituere, ex Trebelliano Senatusconfulto reftituet heredita-

tem, nec multum facit, fi fundus pignori datus eft: neque
enim aeris alieni perfonalis actio fundum fequitur, fed eum,
cui hereditas ex 'Trebelliano Senatusconfulto reftituta eft: fed
cauendum eft heredi a fideicommiflario, vt fi forte fundus fue-
rit ?5 euictus a creditore, habeat heres ?9 cautum: Iuligffus
autern cauendum non putat, fed aeftimandum ?7? , quanti va-
let ?? fine hac cautione, hoc eft, quanti ?? vendere poteft
39 fine cautione: et Íi poteft tanti vendere non interpofita
cautione, quantum facit quarta pars bonorum, ex Trebellia-
no tranfituras aCtiones: li minoris, retento eo, quod deelt,
fimiliter ex 'Trebelliano reftitutionem fieri: quae fententia
multas quaeftiones dirimit. $. 17./Si(is& qui quadrigenta
in bonis habeat ?* , th;,äätglegauerit, et deductis ducentis
rogauerit heredem Seio reíftituere hereditatem: an tfécento-
rum onus fideicommiffarius fubeat, an vero haCtenus, qua-
tenus ad eum ex hereditate peruenit? Iulianus ait, compete-
re quidem aduerfüs eum.t£écentorum petitionem : non autem
amplius quam in ducentis, ?? attionem aduerfus fideicommif-
farium daturum: in heredem autem céüitum: et mihi videtur
vera eífe Iuliani fententia: ne damnum fideicommiffarius fen-
tiat vltra, quam ad eum ex hereditate quid peruenit ??; ne-

147 Hal. et Vulg. poterunt, quod malim. BR. 18 Hal. qui. 19 Hal.
fint. 20. Ap. Hal. ef?, abeft. GER. 21 Hal. poffit. 22, Hal. infe-
xit: curatovis. GEB. 23 Halipf. GEB. 24 Hal.percepto. GEB. — 25
Vulg. eríit. BR,^ — 26 Ap.Hal. beres , abcft. GEB. 27 Mal.et Vulg. ad-
dunt: fundum. BR. 28 Hal. valeat. GEB.
230 Hal. poffit, iterumque mox. — 31 Hal. et Vulg. babebat, B R. 22, Hal.
daucenta. GEB. —— 33 Vulg. peruenerit. BR. — 34 Hal. oportet. GEB. — 35
Hal. rogato et ipfo alii veflitueve , veflituat. GE B. 36 Ap.Hal. Sed, abeft.
GEB.
tür. BR. !
ei. Taur. hoc neglexit, licet alibi recepiffe videatur: forte quia idem: qma-
drigenta ,cft fapra $. 17. absque vlla mutatione, Item in L« fequ. Lege autem

4

interim vniuerfam hereditatem reftitui, Senatus |

29 Hal. quantmi. GEB.-

37 Hal. et Vulg. inferunt: a, quae vocula ommino excidiffe vide-
38 Hal.et Vulg. quadringenta , et etiam Flor. fuperne w adícripta |

r.—

Praetoris adiit et reftitnit.

COX UITETOE b

minem * enim * oportere ?^ plus lepati nomine praeftare, quämf

ad eum ex hereditate peruenit, quamuis Falcidia ceffet, vt
referipto Diui Pii continetur. $. rg. Denique nec iex; militis
teftamento plus legatorum nomine praeftatur , quam quanti-
tas eft hereditatis, aere alieno. dedu&o: necitáfüen: quartam
retinere fideicommiffario permittitur. $-9 (Inde; Neratius
fcribit, fi heres rogatus reftituer&;totam hereditatem, non
deducta Falcidia, rogato etipíig vtalii ?? reftituat: nozï vti-
que debere eum detrahere fideicommiffario fecundo quartam $
nifi 'lnibera]it'atem tantum ad priorem fideicommiffarium heres
voluit pertinere. -$.—2e. Sed ?5 fi quadrifígenta habens , din-

centaj legauerit Titio, et partem dimidiam hereditatis Sem- :*

pronio reftituere rogauerit: ex Trebelliano reftitutionem fa-
ciendam Iulianus ait, et legatorum petitionem ícindi: fic vt
gggft.—qæ quidem petantur ab herede,. centum vero alia legata-
rius *5 fideicommiffario petat: quod idcirco dicit Iulianus,
quoniam fecundum hanc rationem integram. quartam habet,
id eft centum integra,
qui quadrigenta ?* in bonis habeat, £fécéhtalegaffet: et de-
du&ïtls centuüin rogaífet heredem , vt bereditatem Sempronio
reftituat ??: debere dici, dedu&tisicefitum: refituta heredita-
te, legatorum aCtionem ^? in fideicommiffarium dari.c- ]
. ll Czersvs libro/XXL-Di

: n n
Lw'l 'ï*(? ,7'ï3 ,xïgj & 4 9,(:

-
d

$. 21. Idem lulianus fcribit, fi is, -

Ln.

genta 45 reliäl'lit, Titio trécénta legauit, heredis fidei com-
mifit, vt tibi hereditatem reftitueret: isque fufpectam iuffu
adi Quaerebatur, quid legatario dare
deberes? Dicendum eft, quia praefümptum eft, voluiffe te-
ügäqggn, cum ,óhéré& legatorum fideicommiffum reftitui, tota
trecenta te dare Titio debere. ^ Nam heres hoc *? rogatus
intellegi debet, vt te fuo loco conftituat, et quod heres per-
funttus ^? omnibus hereditariis muneribus, id «&&- ^* poft
legatorum dationem reliquum habiturus foret, fi non effet ro--
gatus et tibi reftitueret ^5 hereditatem: id tibi reftituat.
Quantum ergo haberet? nempe cefitum: haec vt ^5 tibi daret
rogatus eft. — Itaque fic ineunda ** eft legis Falcidiae ratio ,

gX A E C(.C' .*,9 * *
quaf heres trecenta Titio dare damnatus, tibi-cememm-dare

damnatus fit: quo euenit, vt, fi hereditatem fua fponte adif-

fet, daret Titio duéénta ïïäätïïgqu;æ, tibi feptuaginta-
quinque. Non ergo plus Titio debetur, quam 1i iniuffu
Praetoris adita hereditas foret, x
TII. VrPrAnvs libro/l : J Man-
CELLV S autem apüd Iulianum in hac fpecie ita fcribit: fi ad
heredis onus effe teftator legata dixerit, et heres fponte adüt
hereditatem: ita debere computationem Falcidiae 1niri, ac f£
quadringenta per fideicommiílum effent relicta, trécenta ve-
ro legata: vtin fe
quattuor partes fideicommiffarius, tres partes legatarius.
Quod fi fufpeCta wa, fit hereditas, et non fponte heres adiit
et reftituit ^* : .cefitum,quidem de quadringentis quae habitu-
rus effet ^? hereä , refident ?? apud fideicommiffarium ; in re-
liquis autem trecentis eadem diftributio fiet, vt ex his quat-
tuor partes habeat fideicommiflarius , reliquas tres legatarius z
nam iniquiffimum eft, plus ferre legatarium ideo quia fufpeöäa
: ia : dicta

3. eft clare: quadringenta: at mox iterum: de quadringentis. BR..—.59 Hal.
reflitueret. 40 Vulg. a&ones. BR. lmmo et Hal. 41 Hal. quadrim-
genuta, Et ita etiam inLegis fuperioris. $. 17. GEz. 42 Hal Lbic.GEB.
43 Hal,. et Vulg. perfuuclis.B R. — 44 Hl praefigit: et. GER. A5 Li-
bri Vulgares: vogatus tibi refiituere , atque ita tres Scripti, ex octo, quot con-
tuli. . Item Hal. qui 73 et, retinet. KT. a Porta in vtraque: vt tibi veffitueret ,
ita ex o&to laudatis habent quatuor. Octauus habet: z5 vt refiituat, quamx
maxime probabilem lix.uius loci reftitutionem effe reor. BR.O Hic OGauus eft
Pal. L, Quatuor medii Pal, V. Vat. Barb. Otob. "Tres primt: Pal. H. HL iV.
quibus adde DBynkersh. GEB. 46 Hal in margine: ala$, quae vt,
GE B. 47 laut. ineuMda. GER. ; 48 Hal adierit vel veflituerit. GE R.
49 Hal. eft. so Teur. beRESideut. Xial bacres , refidebumt. GEB.
Hhhhh | 51

Ín partes trécénta diuidantéf, etferat.

.676

dicta eft heredïtas; quam laturus effet, fi fponte adita fuiffet,-

— $1. Quod autem in fufpe&ta hereditate dictum eft, hoc idem

dici poteft in his teftamentis, in quibus lex Falcidia locum
sen habet, in militis 5* dico, et fi qui funt alii. $. 2. Item
Pomponius fcribit, fi deductis legatis reftituere quis heredi-

tatemrogatur: quaefitum eft5?,vtrum folidalegata praeftan- '

da fint, et quartam ex folo fideicommiffo detrahere poffit ?? :
an vero et ex legatis, et ex fideicommiffo ?* quartam detra-

here poffit? Etrefert, Ariftonem refpondiffe, ex omnibus

tapper

5i — 4L14—7

4

detrahendam, hoc eft, ex legatis, et * ex * fideicommiffo 5*.
$. 3. Res, quae ab herede alienatae fünt, in quartam impu-
tantur heredi. $. 4. Quidam liberis fuis ex difparibus parti-
bus inftitutis, datis praeceptionibus, vt d ipfe(mayximam par-
tem patrimonii inter liberos ita diuififfet ?*, rogauit eum,
qui fine liberis decederet, portionem fuam fratribus reftituere.
Ímperator nofter refcripfit, praeceptiones quoque fideicommif-
fo contineri: quia non portionem hereditartam teftator com-
3memorauit 5?, fed fimpliciter portionem: in portionem au-
tem et praeceptiones videri cecidiffe. . $. 5. Siis, qui roga-
tus fuerit ?? hereditatem reftituere, ante quaeftionem de fa-
milia habitam vel tabulas aperuerit, vel hereditatem adierit,
vel quid/éorum, quag Senatusconfulto prohibentur, fecerit,
ac per hoc publicata fuerit hereditas: fifcus cum fuis oneri-
bus hereditatem adquirit, quare commodum quartae, quod

erat habiturus heres inftitutus, id ad fifcum pertinet: et ex-

"'[rebelliano actiones transeunt, fed etfi ?? prohibuerit tefta-
mentarium introducere, vel teftes conuenire, vel mortem te-
ftatoris non defendit **, velex alia caufa hereditas fifco vin-
dicata eft, aeque quartae quidem commodum ad fifcum perti-
nebit: dodrans vero fideicommiffario reftitueretur 9?,
IV. InEgw libro IV. $? Fideieommifferum. — QvrA
poterat fieri, vt heres inftitutus nolit adire hereditatem, ve-
ritus ne damno adficeretur, profpectum eft, vt-f& fideicom-
miffarius diceret fuo periculo adire 9*, et reftitui fibi velle,
cogatur heres inftitutus a Praetore adire, et reftituere heredi-
tatem : quod fi fuerit factum, transeunt aCtiones ex Trebel-
liano, nec quartae . commodo heres jin 'reftitutione) vtetur.
Nam cum alieno periculo adierit hereditatem, merito omni
commodo arcebitur, nec intereft , foluendó,fit hereditas , nec
ne: fufficit enim recufari ab herede inftituto, neque illud in-
quiritur, foluendo fit hereditas, an non fit: opinio enim,
vel metus, vel color eius, qui noluit adire hereditatem, in-
fpicitur, non fubftantia hereditatis, nec immerito: non enim

, praefcribi heredi inftituto debet, cur metuat hereditatem adire,

w)" (*7,:,,;?:. : i *? " /

el cur nolit: cum variae fint hominum voluntates, quo-
rundam negotia timentium , quorundam vexationem, quo-
rundam aeris alieni cumulum , tametfi locupleS videatur here-
ditas, quorundam offenfas, vel inuidiam, quorundam grati-
ficari volentium his, quibus hereditas relicta eft, fine|jonere,
tamenfuo, , T |
[ V. MAEGIANVS 'l'i'bg/(/xVL-Fideieemmi-fi-bw-m. // SED
51 Gothofr.in nota: in multis dico, £a]. Immo vero ita Heruagiana, Hal. ha-
bet, vteft Flor. BR. — 52 Hal.rogetur : quaefitum effe.. 53 Ap. Hal. poffit abett.
54 Hal. et fideicommi[fis, praepofitione omiffa. G ER. 55 MHal. et ex fidei-
commifiao GEB. ^ 56 Gothofr. in nota: ficut ipfe. Hal. Immo: fic, vt ipfe.
GEB. 5'7 Yaur. diulSfet. Erat initio in archetypo: dimifet. Inde altera s
£ít adícripta, et nihil praeterea. Taur. accepit pro: diwififfet. — Nos rettituen-
dum credimus : diuifit ^ Omnes tamen habent: diuififfet. BR. ^ Etiam Hal.

Ex Brenkmanni fenténtia fcribendum foret: diuifEt. GER. 58 Hal com-
uemoraffet. G E B. 59 Hal. et Vulg. fuerat. B R. 60 Hal. inferit: quia.

G E B. 61 Hal. et Vulg. defenderit. 8 R. 62, Hal. et Vulg. refftuetur.
B R. 63 Eratinitio in Pand. Flor. HLbrores quarto. WVidetur librarius: l;-
bro vefponforum Ícribere voluiffe. BR. — — 64 Hal. adiri. GEB. — 65 Hal.
fecit. 66 Hal. qui recufant. G E B.' 67 Vulg. ad quod. BR. 68 Go-

thofr. in.nota: A/. ad inteítatos. Nempe ipfe Taur. in Adnot. a« inteflato,
in P. ad inteflatos, nimirum a fequenti: ad znteflatos. Vulg. nihilominus et
hic eam fcripturam retinet.. Eo amplius etiam MSS. quae Contius infpexit,
emnia. Neque vero aliter, quae mihi adire contigit. Hal. am . n inteflatis.

"

. Barb. Otob. Vat. quibus adde Magl. et Bynkersh. G E B.
Alexandriam. B R.

DIGESTORVM LIB. XXXVL TIT. L

et, qui magna praeditus eft dignitate vel au&toritate, hare-
nari , veleius mulieris, quae corpore quaeftum fecerit 95,
hereditatem refüituere cogetur. — . LEM p
| VI. VnPriamwvs libroJV.-Fideicommifforum. Rc v-
t1 : ul
SARE autem non itáfitüfn;praefentes, fed etiam abfentés, vel
per epiftulam poffunt, nam etiam aduerfus abfentes poftula-
tur decretum: fiue certior fit eorum voluntas, recufantium
?^ adire et reftituere hereditatem , fiue incerta: adeo 57 prae-
fentia eorum non eft neceffaria. $. 1. Meminiífe autem opor-
tebit, de herede inftituto Senatum loqui: ideoque traCtatum
eft apud Tulianum, afi
rius, eoque iure vtimur, vt hoc Senatusconfültum ad intefta-
tos|quoque pertineat: fiue legitimi, fiue honorarii fint fuc-
ceffores. .$.2. Sed et ad filium 5?, qui in poteftate eft, hoc
7? Senatusconfultum locum habet, et in ceteris | neceffariis , |

| äf"a Praetore compellantur mifcere ** fe hereditati, fic dein-

de reftituere: quod fi fecerint, transtuliffe videbuntur actio-
nes.. $. 3. Si fifco vacantia bona deferantur, nec velit bona
adgnofcere, et fideicommiffario *^ reftituere: aequiffimum
erit, quafi vindicauerit, fic fifcum reftitutionem facere. . —4.
Item fi municipes hereditatem fufpeCtam dicant heredes in-
ftituti, dicendum erit, cogi eos adgnofcere hereditatem , et
reftituere. Idemque *? erit et in collegio dicendum. $. 5.
Titius heres inftitutus, Sempronio fubítituto, rogatus eft ipfi
sempronio hereditatem reftituere: inftitutus fufpectam dice-
bat hereditatem. ^ Quaeritur, an cogendus eft *^ adire et
reftituere hereditatem: et deliberari poteft, — Sed verius eft,
cogendum eum: quia intereffe Sempronii poteft, ex ,inftitu-
tione, quam ex füubftitutione hereditatem habere, vel ** le-

Es

inteftato/ 98 [locum habeat: fed eft ve- F ;« maey: |
DI P

^

7*"-07'5 4

gatis vel libertatibus onerata fubftitutione, |Nam etfi legiti- -

mus heres fuerit is, cui fideicommiffaria hereditas reliéta eft:
idem dicitur *^, $—6 Siquis alio loco reftituere heredita-.
tem iuffus fit, et füfpeCtam eam dicat: lulianus fcribit, co-.
gendum eum effe: fimilemque ** ei, qui in diem rogatus eft
reftituere. — ov o u |
VIL ,MX&kcrANYVS Jibro/TV, Fideicommifferum. Sk p
fciendum eft, inpendiorum quoque, quae ad iter explicandum
neceffaria effént, rationem haberi debere: nam fiita inftitu-
tus effet 79 , cfi) Titio dééém dediffet : non aliter cogeretur
7?, quam fi ei pecunia offeratur. Sed et falutis ac dignitatis
ratio habenda erit: : quid enim, fi morbo adplicitus *?, Ale-
xandriae 9* iuffus fuit ?? adire? vel nomen vifpellionis *? te-
ftatoris ferre ? : Pa

VIII. Paulus libro;

JI; Edeieommifforam. / D. aetate

quoque ,et iure, id eft;, liceat ?* I(f eo ire, necne, aeftimabitur, L.J"Llülä—a

| IX. VrnPrrANVS librq? W&m*&b*m?/ 5EknD
et fi alio loco iuffus eft ?5 adire, et Reipublicae caufa abfit:

aeque cogendum adire hereditatem et reftituere, Tulianus ait, -

vbi abeft. .$.—r; Plane fi quis petierit ad deliberationem 9?
tempus, et impetrauerit, deinde poft tempus deliberationis ad-

jerit,

Nobis fere magis placet: am ab inteflato. BR. — Adiit Pal. I. IT. III. Otob..
Bynkersh. GEZ. 69 Hal. Sed et im filio. GER. 4o Nos aliter inter-.
pungimus: fint fucceffores , fed et ad filium , qui in poteflate eft. — Foc fenatus-
con[ultum etc. B R. 71 Hal zmmifcere. G E B.
GEB. 73 Hal. Idem quoque. GEB. — 'J4 Hal.fit. GEB. — 75 Hal. forte,
loco: vel. GEB. 76 Hal et Vulg. dicetur. BR. . 'T7 Hal. cogendum eum,
fimilemque effe ei. GEB. 78 Hal. eff. 79 Hal. et Vulg. cogetur. B R.
80 Steph. H. a Porta in vtraque et Baudoza: zmplicitus, et ita inucni in Pal.
L malim: adflitus, pro quo aliquis librarius poterat fcripüiffe: adplicius, pro-
na vtrinsque elementi confufione, ex qua deinde enatum illud: adplicitus. Se-
ptem tamen alii codices MSS. cum Hal. habent, vt eit Flor. applicitus. lmmo
Pal. V. habet: sorbo applicatus. BR. — Habent: applicitus Pal. IL. HHJ. 1V.
$1 Hal.et Vulg.
82 Hal.fit. GE B. — 83 Hal. et Vulg. Vefpillouzs. Vide
Et fi placet, Aueran. 1I. Interpr. Iur. 24. GEB,

$5 Hal. iuffus fit. 86 Vulg. ad deliberandum. .
: ' BR

L. 31. fupra de Euiclion. B R.
84 Hal. liceatue. GEB.

72 Hal. fideicommiffum. .

pulo, a
titui

fiitms
fl t
fl ;
tütem d
télqu
foruuit
(üm jp
el ag[
(U0 ade
lum (
17 fte m
?5 flne f
Tiülem a
nire, VC ar
(s reli
ü ?
d tigerit,p
t fl héje
^^ Ws
N
COtpulit

". p
F. f
3. Fa
Tur. [j
l

J
K

'if"

tig.

PAVLV& :

lt ;
: (dem

' DIGESTORVM LIB

lerit, et reftituerit hereditatem : non videtur coa&us hoc fe- |
! ts ciffe, nec enim fufpeCtam coattus adit: fed fponte poft deli-
— berationem. .$.—2e Quod Af fufpeCtam dicit, profiteri debet,

( non fibi expedire adife hereditatem: neque hoc dici oportere,
U non efle foluendo: fed profiteri eum oportet;; quod non pu-
1l tat fibi expedire hereditatem adire. $. 3. Si quis fub condi-
m L'e», cione fujt heres fcriptus, pendente condicione nihil agit, tam- -
v : etfi paratus fit reftituere hereditatem. : !
ü ; M'N"L A. X.Gaaiyslibro/L, Fideieosmmállorum./S x p etfi ante
a. nb diem vel ante condicionem reftituta fit hereditas, non trans-
b usl — ^5. E rüntur aCtiones : quia non ita reftituitur hereditas, vt tefta-
d. ii tor rogauit: plane pofteaquam exftiterit condicio, vel 97 dies
t venerit, fi ratam habeat reftitutionem her?d"itatis: benignius
j eft, intellegi tunc translatas v;ä"e'ri $8 a(tiones.
dri . um XL. Vrrramvs libro/IV. Eideicommifforum/ À Pv |
s — ! fulianum relatum eft, fi legatum fuüjit ?? heredi inftituto reli-
[ Tuspeetat JWd€um, fi heres wmea erit, et ob hoc,fufpettam dicat) heredita-
üm — ^ ' c, — tem, ne perdat legatum: offerri ei oportere qnantäatem le-
li .gati a fideicommiflario: deinde cogendum: nec illud affmittit
i iulianus, vt quafi hereditatem non adi(fet, fic legatum a co-
l$ ] herede petat: adiit enim: fed magis arbitratur, a fideicom- |
n, d miffario ei praeftandum. ;Sed et fi quid aliud fua intereffe di- |
És cet, non cogitur ?? adire, nifi ei damnum vel lucrum ?* fidei- |
pl commiífario ?? farciatur, vel a Praetore onus remittatur,
d. L/8.,23, quod recufat. .$.-x.|Idem/Tulianüs ait, fi duo fuerint ?3à
üre t patre inftituti cum filio eius impubere, et fidem ?* fubftituti
y di, filio: fufficere ei, qui fideicommiffum in fecundis tabulis ac- -
fiit- F35 susSepit ?*, vnum ex heredibus inftitutis cogere adire patris[he-
Ti l, ,/&.7 reditatem : hoc enim facto, confirmatisque patris tabulis , pot-
li erunt ex fubftitutione ambo cogi adire, et reftituere)heredita-
"r tem. $. 2. Vtrum autem praefenti, an etiam abfenti refti-
vl tui poffit, procuratore adeunte Praetorem, videndum eft. Ego
4 puto, abfenti ?* quoque fideicommillario cogi polfe heredem
d inftitutum adire, et re(tituere: nec vegeri heredem oportere,
neforte in damno moretur: poteft enim ei per Praetorem
Spp fuccurri 97.., fi-ue cautum ei üat., fiue non, et ..98 ante deczeiïerit
n fideicommiffarius, quarm ei reftituatur hereditas: eft enim hu-
m ius rei exemplum capere ex refcripto Diui Pii in fpeflp( huius-
o modi. Aptl&la' decet.ïens T1firu—m here.dem mft;tm.t' . et fl.tl:)ser—
n tatem dedit Albinae dire&aïn , eique fihgm per üdexcomm;ff um
m re11qu3t, rogauitque, vt.fih.am manumitteret: fed et .Tltxum
is'g, b fogauit, vt manumiffae Albinae filiae reftitueret hereditatem :
cum igitur Titius fupeCtam diceret hereditatem, refcriptum
a eft a Diuo Pio, compellendum eum adire hereditatem:
z. | quo adeunte, Albinae competituram libertatem, eique fi-
E liam. tradendam, et ab ea manumittendam, tutoremque
SFD -um)e7; fülae manumiffaeidandum : quo au&tore reftituatur hereditas
ii Oméfufe., . filiae ftatim , quatmuis fic fuiffet ei rogatus reftituere, cum
» æää nübilem aetatem compleffet. Cum autem poffit, inquit, eue-
q mire, vt ante decedat ea, cui fideicommiffaria libertas f here-
n ditas relicta eft: nec oporteat damno adfici eum, qui rogatus
i adit ?? hereditatem: remedium dedit, vt fi quid horum con-
, Lime, tigerit, perinde permittatur venumdari. *?? bona Antiftiae,
" Qtfeff ac íi héres &i non extitifiet. — Cum igitur demonftrauerit Di-
Fl,l,tï,:jw- l'i, wus Pius, fuïpüïi'"xäg heredi inftituto, qui compulfus adik: dici
w poteft , etiam in ceteris cauüg e;).cemplunq h.oc fequ.c::-nduuæ", LIL(L-
g frr^ L.I fedt eue - ubi veneriti f, reüituaþur il.delcoxnm;iï.arla hereditas ei, qui
s "O. compulit adire, et reftituere fibi hereditatem. - : |
r P : ;
:ä:nvilti'nh' $R. 87 Vulg. et, loco: vel. BR. $8 Vulg. inferit: zm emm. BR. 89
i D* Hal. fuerit. 9o Hal.et Vulg. copetur. BR. 91 Vulg. inferit: z. BR.
i;:iffff- ! 92 Hal. fideicommiffi, loco: fideicomimiffario. GEB. — 93 Hal. fuerumt... 94
,; 107 "Taur. Idem. GEB. 95 Taur. aCepit. GEB. 96 Hal. et Vulg. abfente.
; I BR. 97 Taur. fuccu Ri. GEB. 98 Vulg. inferit: fi. BR. 99 Hal.
T adit. 100- Hal. pevmittantur venundare. G EB. ! Hal. vt ficubi ene-
" vt Mevit. Et íane etiam Flor. litera e inter verficulos eft ad.fcnpta. 2p1| 55 Hal.
400 PAVLVS. GER. 3 Vulg. Pius. ER. 4 Taur. inBandum. GEB. — 5

j m Wulg. quideu BB. — 6 kial inferiti a praetore. GEB. — "1 Ap. Hal, et Vulg.
,33.

: XXCEMID: TLT

| tra&tetur? haec quaeftio ? praetermittenda non erit: fed quid,

XIT. PA PINIAN vs 7 libro/XX..Qaaeftionum, Sxn

cum ab herede proy parte inftituto fideicommiffa hereditas füb
condicione relicta effet, Imperator Titus ? Antoninus refcri-
pfit, non effe locum Conftitutioni fuae, neque pupillum ex-
tra ordinem iuuandum ^*: praefertim, fi nouum beneficium
cum alterius iniuria poftularetur. - '
. XIII. VrprraNvs libro(V. Fideieommifforum, Ir. L E,
a quo fub condicione fideicommiffum relictum eft,| caufari
quid * non poterit, ne condicio deficiat, ethaereat actioni- -
bus: cum nullum damnum Í[it futurum fecundum ea quae.
oftendimus. $—£.,Iam, igitur non defideratur heredis prae-
fentia. $. 2. Sijdqteftamento aliquid quaeratur, heres non
debqt audiri, fi füfpectam fibi hereditatem dicat, nam et ft.
maxime dicatur, vel ius teftandi non habuiffe eum, qui tefta-
tus eft, vel de viribus teftamenti, velde fua condicione: non
erit audiendus. $. 3. Quid ergo, fi de viribus fideicommiffi

L4 u:l,&";)( 2

p »refav.
fi qui 7 fideicommiffarius dicat, adeat prius, et fic de hoc / r
quaeratur? Credo, interdum audiendum fideicommiffarium,
Í1 cognitio prolixiorem tractatum habeat: finge enim, verba.
fideicommiffi de longinquo petenda, et XMam deliberationem
de quantitate fideicommiffi incidere, dicendum erit, compel-.
lendum eum adire, ne priusjheres;decedens fideicommiffarium
decipiat. $. 4. Tempeftiuum eftrequirere, per quem quis co-
gatur adire et reftituere hereditatem: veluti fi Praetor aut
Conful füerit heres inftitutus, fufpeCctamque hereditatem di-
cat: an cogi poffit adire, et reftituere? et dicendum -eft, !
Praetorem * quidemjinjPraetorem;* , vel/Confulenjjin Confu- /ipi4ít .
lem nullum imperium habere: fed fi iurisdictioni fe fübiciant, ^- 3- ^ , Á
folet Praetor in eos ius dicere: fed et fi ipfe Praetor herés in- ^ * t
ftitutus fufpectam dicat, ipfe fe cogere non poterit: quia tripli-
ci officio fungi non poteft, Af ? fufpe&tam dicentis, et coacti,
cogentis. Sed in his omnibus cafibus atque fimilibus prin- :
cipale auxilium implorandum/eft. $. 5. Si quis filiusfamilias L ./j5, 7e2 ica
fit,| et magiftratum gerat: patrem fuum, in cuius eft potee i« foior pf a
Íftate, cogere poterit, fufpeCtam dicentem hereditatem adire, , h
et reftituere, od Mi : 5b ia ]. oj |
XIV. HgnMoGENI1ANVS libro/IV. Fideieoemenilo- ^«freAcisitar,
—rum./ NAM quod ad ius publicum|attinet, non fequitur ? |3,/7,,,7
ius poteftatis, $. r. Sed et qui repudiauit hereditatem, co- ^ — / ^"
getur adire, et reftituere ipfam hereditatem , fi iuftae caufae. ER
allegentur. $— Plane fi bona jvenierint, non oportet praee-;Ucoznat ,, '
f torem '?, ne quidem pupillum reftituere, nifi ex caufa, | vceieuet 77
vtDiuus Pius refcripfit. $. 3. Si quis compulfus adierit he-
reditatem ex teftamento, quod fecundas tabulas habebat:
quaefitum eft, an per aditionem et tabulae fecundae firmaren-
tur: quod ** videbantur *?4 c;t/xanuiük,non,adita patris here-
ditate? Et Tulianus Hb&q, qüinto decimo fcribit, et]fequentes .l ^.
tabulas confirmari *?^, quae fententia veriffima, eft: nemo e-. ('vesa ,
nim dubitat, etiam legata praeftari, et libertates competere, et
cetera, quaecumque fint !? in teftamento, perinde valere,
ac fi fua. fponte heres hereditatem ad.lü'et." $. 4. Qui com-
pulfüs adiit hereditatem, ficuti ceteris commodis caret, ita
hoc quoque cafu careat **, ne poffit paenitendo quartam re-
tinere, et itainuenio ab Imperatore noftro , et Diuo patre eius
refcriptum. $. 5. Non omnis autem fufpectam hereditatem
repudiatione amifíam cogere poteft adiri, et fibireftitui: fed 1s
* : demum ,

LA* /w(wï,

L]
434 Lt

$ Ap. Hal. et Vulg. et, abeft. 82..— 9 Bynkersh. 7. Obf.

qui abeft. BR. — t .
1O Gothofr. in nota: Praetorem. Hal. Etiam

1. vult: uon. fequimur.

MSS. habent: Praetorem, in nonnullis tamen Flor. le&io adfuit , et. in. Vat.
etiam nune fupereft. B R. Bynkershoekius mauult minore motu: Téceptorems
hoc eft, fideicommiffarium, qui hereditatem recepit, 77 .O!;J»"; 22, [Ínter MS-S-,
-Pal, V. et Otob. habuerunt, vt eft Flor. (ed corre&ta funt in: Praetorem, quod
ab initio habuerunt Pal. I. II. Ill. Barb. GER.
Hal. videautur. GEB. 12b Yaur.coMfirmari. 13 Hal.jfumt.

11 Vulg. q4ae. BR. . 124
14. Hal. cáret»
15

| — Hhhhh3

678

demum, ad quem a&tiones transire poffunt, neque enim aequum |

- eft, ad hoc quem compelli adise-hereditatem, vt emolumentum
uidem hereditatis refundat, ipfe vero oneribus hereditatis
obítri&ctus relinquatur. $—6« Quare fi fideicommiflum pecu-
niarium *? alicui fuerit relictum, ceffat compulfio, tametfi in-
demnitatis cautio offeratur.. $.-7. Proinde qui hereditatem

rogatur reftituere, is demum compellitur reftituere. $. 8.

Sed etíi quis bona rogatus fit, vei familiam, vel pecuniam
Togetur *^, vel vniueríam rem meam ^*: —— , -
. XV. Pavrvs libro E L-.Il Kideicommifforum./ Vxr
omnia fua: . ^. ! |
— — XVI. Vreraxv s libro]IV. Fideicommifforum, Co-
[. —9em a, poterit. Hocidem, et fi patrimonium fuerit rogafus , t
.. fi facultates: et fi quidquid habeo, et fi cenfüum meum, t fi
' fortunas meas, et fi fübftantiam meam, etíi peculium meum
teftátor dixerit, quia plerique iUouopisixici ?, patrimonium
fuum, peculium dicunt, cogendus erit: de fucceffione enim
fua et *? hic rogauit. Nec ignoro in quibusdam ex his Mae-
cianum dubitare, et voluntatis effe dicere quacftionem , vtrum
de pecunia tantum, an et de fucceffione teftator fenfit ??: in
ambiguo táfenmagis de fucéeffioneifenfum dico , ne intercidat
fideicommiffum. $. r. Sed et fi quis ita rogauerit, Qv1inp-
QvID AÉ TE EX HEREDITATE BONISVE ?^* MEIS
PERVENERIT,ROGO RESTITVAS: Cogi poterit adire, et

quam PERVENIRE proprie dicatur , quod deductis oneribus
. . ad aliquem peruenit. — $—2. Et ^? generaliter eutem poteft
s5* .* dici, ita demum quem non poffe cogi adire, et reftituere he-
reditatem , fi de re, vel ?? quantitate fuerit rogatus: cete-

Lj laíaló?, rum fide vniuerfitate fenfiffeiteftatorem appareat, nulla quae--

ftio eft, jquin , fiue fufpectam ?* dicat, cogi poffit: fiue fpon-

i

ritur, fi quis heréditatem rofatus fit reftituere, dedu&to ae-

re alieno, vel dedu£tis legatis: an fufpectam dicens cogi pof-

"n. . Ífit adire, et reftituere hereditatem: quia|vii ?^ ipfa magis id
quod fupereft ex hereditate, quam ipfam hereditatem, refti-
tuere fit rogatus? Et funt, qui putent, vt Máegianus , inuti-
. lem ?? hanc deductionem: nec enim poffe ex iure ^9 deduci

quantitatem, non magis quam /f fundum quis deducto aere

]
L.l
Í »

l'ïz-srz

alieno, vel dedu&tis legatis reftituere fit rogatus: neque enim .

recipit fundus aeris alieni, vel legati minutionem. Sed Iulia-
num exiftimare refert, Trebelliano Senatusconfulto locum ef-
Ífe: et ?? ne dupliciter fideicommiflarius jOffgretur, et ??
cum heres aes alienum vel legatum deducit, et cum conueni-
tur a creditoribus et legatariis, reftituta fibi ex Trebelliano
hereditate, debere aut deduCtionem eum non pati ab herede,
aut cauere illi heredem, defenfum (iri eum aduerfus legata-
rios, ceterosque. $. 4. Si quis heres inftitutus, rogatus fue-
rit hereditatem non totam, fed partem reftituere: velfi duo-
bus reftituere fit rogatus, et alter ex his velit fibi reftitui he-
reditatem, alter recufet: Senatus cenfuit, vtroque cafu ex-
onerari eum, qui füfpeCtam hereditatem dicit, totamque he-
v reditatem tranfire ad eum, qui adire cogit. $. 5. Sed etfi
La ficex lomae, quis non. hereditatis fuaej partem dimidiam ?* rogauit here-

15 Hal pecuniavum. GER.
Hal. qmeam , abeft. GEB. I8 Id eft: diminutiue, Hal. vertit: forma demi-
"utiud. GEB. 19 Hal. etiam. 20 Hal et Vulg. femfevit. BR. 21
Taur. 4ONISVE. GE R. 22, Puto hoc: Et, effe propaginem praeceden-
tium literarum : it. lnter codices autem MSS. folus Otob. iftam. copulam
praetermittit. BR. —Seruant autem Pal. I. II. IIf. Bynkersh. vt et Hal. GER.
23 MHal. inferit: de. GEB. 24. Flor. erat : fufceptam. — Xmmo etiamnunc in
$. 10. eft: fufpicere, pro: fufcipere. BR. : 25 Hal.etVulg. adijt. BR. — 26
Hal. i», loco: vi. GEB. 2/7 Hal. et Vulg. inferunt: effe, et ita quoque
Flor. eft fuppletum. BR. . 28 Hal. exinde, loco: ex iure. GEB. 29 Ap.
Hal. et, a&beft, quod probo. 5 n. 30 Ap. Hal et hic: et, abeft. GrEs.
31 Vulg. duntaxat, loco: demidiam. BR. 32, Hal. et Vulg. inferunt; et,
quod probo. &R. .. 33 Gothofr. in nota; ex certa re. Fler. Hal. Et hoc

reftituere hereditatem ex Ttebelliano Senatusconfulto: quam-

te adit??, ex Trebelliano transeant actiones. $. 3. Inde quae--

I6 Ap.Hal. vogetur, abeft. GEP..— 17 Ap..

z

regione habet, reftitu
. eànt ?^ actiones:

DIGESTORVM LIB. XXXVIL TIT. L

dem fuum reftituere, fed ?? hereditatem Seiae, quae ad eum
peruenerat, vel totam, vel partem eius, heresque inftitu-
tus fufpeCtam dicat: cum placeat illud, quod Papinianus ait,
ex Trebelliano tranfire aCtiones, dici poterit, fi fufpecta di-
catur hereditas, cogendum heredem inftitutum adire, et re-
ftituere hereditatem , totamque hereditatem ad eum, cui re-
ftituitur, pertinere. $. 6. Sed etíi miles rogauerit quem
res ltalicas reftituere, vel res prouinciales: dicendum eft,
fufpettam dicentem cogi adire, et reftituere: nam, vt ele- .
ganter Mafüianus libro fexto fideicommifforum ait, qua ratio-
ne excebta re ?? miles heredem inftituere poteft, attiones-
que ei dabuntur: pari ratione etiam ex Trebelliano transibunt
aCtiones: et quamuis placeat ?*, cum quis hereditatem bo-
naque, quae fibi ab aliquo obuenerunt, vel quae in aliqua
ere rogat ?5, ex 'Trebelliano non trans- .
tafüen contra refponderidilzuin umilitis 'te-l'älolrw&
ftamento ait. Nam ficutf ?* conceffum eft, inquit, militi- 1 22«
bus circa inftitutionem feparare fpecies bonorum : ita et fi per |
fideicommiffum ab inftitutis heredibus id fecerit, admittere-
tur ?? 'Trebellianum Senatusconfultum. $. 7. Cum quidam
duos heredes inftituerit, eosque inuicem fuübfítituerit, et ab
his petierit, fiue vterque, fiuealter heres effet ,, vt hereditas
fua ex parte dimidia reftitueretur alicui poft. quinquennium:
et *9.feripti fuij?e&am/ fibi hereditatem dicant, fideicommif-
farius autem defideret, fuo periculo adiri ^* hereditatem: cen-
fuit Senatus, ambos heredes alterumue cogi adire heredita- ^ . .
tem, et fideicommiflario eam reftituere: ita vt fideicommiffa-

$

rio J et aduerfus eum aCtiones competant , quafi ex Trä:bellia—-LWfü"tW |

no reftituta hereditate. $. 8. Maégianus ícribit, cum quis *;;,-t;;*'g""-
ex fideicommiflariis abeffet *?, et praefentes defiderent ^3 *
füo periculo adire ^^ hereditatem, translatisque *? in foli-
dum actionibus in eum,.qui co&git, abfentes, fi velint fidei-
commiflum füfcipere, a praefente petent **: confequenter
ait **, nec quartam eufn retenturum aduerfus fideicommiffa--
rios fuos: quia nec heres potuit. $. 9. HgggMgätgianus quae- £ J
rit, anis, qul duobus, vel pluribus rogatus eft reftituere
hereditatem , cogente aliquo adire poffit: et in horum, quilid
non defiderauerunt ^?, portionibus Falcidiae beneficio vti: fi-
ue ipfi quoque-defidesese-fibi reftitui, fiue alius *? in locum -
eorum fuccefferit, Et cum hodie hoc iure vtimur :39. vt tor
tum transeat ad eum qui coé&git: confequens erit dicere, quar-
tae retentionem amififfe ** eum, qui coactus eft: quia in fo- .
lidum a€tiones transierint in eum qui coégit. Plane fi pro-
ponas, fideicommiffarium non ita co&giffe, vt tota hereditas
in fe trapsferatur: cum coeperint ceteri defiderare, fibi refii-
tui hereditatem , dicendum ?^7, Falcidia éüm vti poffe. Recte
igitur Maecianus ait, multum intereffe, vtrum totam reftitui
hereditatem fibi fideicommiffarius defiderauerit, an fuam tan- -
tummodo partem , nam fifola pars transfemtur ??, in refiduo

2

Falcidiae eritlocus: fitota hereditas translata fit, ceffat ** hu-
ius legis beneficium. $. 1o. Si feruo duorum rogatus quisifit
reftituere hereditatem, et alter cogere velit fufpectam dicen-
tem, alter reftituere ?? fibi recufet: hoc erit dicendum, quod.
in

modo: ex certa re, etiam Taur. edidit: quid Flor. legatur, in Adnotat. in-
dicauit: his verbis: ex certa. im P.excepta. — Praeiuere Taurellio omnes libri
fcripti et editi. Contius tamen mauult Florentinam. BR. Praciuere Pal I.
II. III. Otob. vt et Hal. GEx. 34 Hal. placet. 35 Vulg. rogatur. BR.

36 Hal. tranfire. GEB. — 377 Hal. contravium vefpondevi debere. GEB. — 38
Vulg. ficut in amilitia. B R. 39 Hal. et Vulg. i id admittetur. B R. 4o
Hal, inferit: fí. GEB. — 41 Hal adire. GEB. — 42 Hal. abfit. GEB. — 43
Vulg. cum quidam ex fideicommiffariis abeffeut , et praefeus defideret, BR. — 44

45 Vulgo que ,. abeft. GER. 46 Hal et Vulg.
48 Hal. et Vulg. defidera-
50 Hal.

Hal. adiri. GEBR.
petant. BR. 47 Ap. Hal. ait. abeft. GER.
auerint. BR. 49 Hal. et Vulg. alii, et mox: fauccefferint. B R.
vtamur. GEB. $I Taur.amifiSe. GE B.
transferetur. GE W. .. 54. Hal, ceffabit. GE B.

52, Vulg. addit: efl. BR. : 53 Hal,
55 Hal.et Vulg. reffitui. P R6.
5

4

ji

]

|

]

| fi/m m

j
fol.
t
Qu
i
ädeic
füis
p
poltu
Gtel
ii d
bett
ts,

B
f äiqu
Tier
MP
ferui |
Quts
f
d
Q
lites
alius )
hered

p f
Tedita
huec v
U nf
(s
Yrele
t
lQ

&if

hi
Aliqie

uf Quem

4uint,

!
*

Uunéy,
n

per lo
"
fl
Vg
Qu
tün ;
hi

56 Vulgw
59 Hil
funtibug |
Miin

Wif j

d
) M
l

r
]i
m
ts

i ïe-l"luim,

ES !

itiens.
d
r
'Edifäs eïm,
Wf LU j
1
eiitt
Imiilde
v
^0 a MA
1 n
a
1 fl
ddej-
entet
Mi
u
toete
quid
m
at
e,quar-
"Ts
j t*
"&i
i refte
ette
efrni
? ün-
o
.Sähu. ;
quis«flï p

| Gicele

J, qUOd
u

—*
^ L

dncttt. It
;mnes liri
; Pil- ,
;adtltf-BR'
80
TE
"
j 43
T
, fb
!jzjïiü'ü'
a,
rid

j

j

VET
( 9' !
]

DIGESTORVM. LIB.

in duobus , quorum alter fufcipere voluit hereditatem , alter
non. $. rr. Sipater filio, quem in poteftate habet, roge-
tur reftituere hereditatem: an filius patrem fuum , & fufpe-
Cam dicat hereditatem, cogere poffit? et non eft dubium,
* — patrem a filio per Praetorem cogi poffe. -$:—12: Sed etíi id
fideicommiffum ad caftrenfe peculium fpeCtaturum eft 59, et
filiusfamilias is füit, qui mjyhus militiae fuftinebat, alioue
quo officio praeerat: multo magis dicendum erit, poffe eum -
poítulare, vt pater fuus cogatur adire, et reftituere heredi-
tatem: quamuis contra obfequium patrij debitum videtur 5*
id defideraturus. &—T3. Sed fi feruo fuo rogatus fit cum li-
d 5,. bertate quis hereditátem reftitüere: fiue directa data fit|liber-
ü»fa/,—' tas, fiue fideicommiffaria, dici poterit, eum a feruo fuo non
. poffe cogi adire hereditatem : quamuis, fi fponte adiffet, co-
geretur praeftare fideicommiflariam libertatem, et hereditatem:
* idque Maétianus libro fegtitno df fideicommiffis fcribit. Sessute
Idem quaerit, fi quis paratus fit domino cauere de indemnita-
te: an pofkfit cogi adire hereditatem, maxime et ?? fi pretium
ferui offeratur? Et reCte ait, non oportere fub incerto cau-
tionis committere fe aditioni hereditatis. $. ti5. Hif, qui fo-
: lidum capere non poffunt, ex affe heredes inftituti, et rogati
reítituere folidum , adire hereditatem, et reftituere cogentur:
€um nihil oneris ?? apud &osyremanfurum $927 $. 16. Siego
fhieres inftitutus, et * rogatus fim Stichum manumittere, vel-
alius legatarius: fidei autem -seee- commiffum fit, vt Titio
. hereditatem reítituam: deinde Titii fidei comimifit 9?, vt
Lá /,y[g/i Sticho eandem redderet: Stichus cogere me|[poffit; ? adire,
et reftituere hereditatem. .$;—17- "Talis quoque cafus a Diuo
Li9eíf: Pio terminatus eft: nami * feruo vhi ex heredibus legato,
per fideicommiffum erat ab eo libertas data, et ab altero he-
reditas, Diuus etenim Pius refícripfit Caffio Dextro 95 in
haec verba: Hermiaf fi Mofco 5* Theodoto ex parte herede
97 inftituto a Pamphilo teftatore legatus eft, eumque Theo-
dotus, poftquam adierit *9 hereditatem, 9? prius quam a co-
herede eiusdem Pamphili adiretur hereditas, ad iuítam liber-
tatem perduxit, et ob hoc in eum cafum res perdutta eft, vt
Qp is qpi.legauit, inteftatus effe non pollit, Hermia pof(ulargte
ärgäæ þggglu) id -,Euaæüatg-sfo comg)ellendgs eft peï'lCiii]:O *T eiys
^adire, et ex cauía fideicommifhli hereditatem *? reftituere.
E lideic Hfierems/ Ex facto

XVIL. InEw libro/ j
tractatum eft, an per fideicommiflum rogari quis poflit, vt
: aliquem heredem faciat ? et Senatus cenfuit, rogari |quidem
L..L?W:D)Mff quemi vt aliquem heredem faciat, non pofle: verum videri
.qu4m, per hoc rogaffe, vt hereditatem fuam ei reftituat: id eft,
[ . . quidquid ex hereditate füa confecutus eft **, vt ei reftitue-
ret. $. r. lulianus quoque libro quadragefífimo Digeftorum
fideicommiffum tale valere ait, FIDEI TVAE COMMITTO,
VT HEREDITATEM TITII RESTITVAS, cum eflet is, -
qui rogatus eft **^, a'Titio heres inttitutus. $. 2. Non,tan-
tum|autem, fi heredem quem f[cripfero, potero rogare, vt
heredem faciat aliquem: verum etiam filegatum illi, velquidi

4 i'
(/WLEM i,

4

56 Vulg. fpefat. BR. — 47 Hal videatur. — 58 Hal et maxime. GEB.
59 Hal. nibil fit bonovis. GE R. 60 Vulg. addit hoc in loco: fit, prae-
cuntibus MSS. Etíane: fit, ante: fi, facile excidere potuit. BR. Praeeunt
Pal LIIL Otob. GEB. — 6t Ap. Hal. etabeft. — 62 Hal et omnes: com-
auiffum fit. BR. 63 Hal. et omnes: potefl. Et ita etiam Flor. eít. corre-
€tum. Ego fere: poffet, reícribo. BR. 64 Hal. cum, loco: mam, prae-
miíflo commate, et mox effet loco: erat. GEB. 65 Hal. Caffio Extero. G E B.
66 Hal. Quonism Hermias Süniafco Tbeodoto. GEB. 67 Hal. et Vulg.
baeredi. quod fequor. B R. Et fequi poterat Taur. fcribendo: beredE. GER.
68 Hal. et Vulg. adierat. BR. - 69 Hal. et Vulg. praefigunt: et. BR. . 7O
Gothofr. in nota: A4/. Euareftüs. — Hloc autem ipíe Taur. in margine indicauit,
Sed et antecedentia Flor. mutata fünt, vt hodie legatur: Hermia poftulante 1ne
Titius Euareflus. Mal. habet: Hevmia poflulamte. Titius Enaveflus. Quid fi
legamus : Hermia id poflulante Titius Enareflus ? 9 . 7X Flor, eft: peri-
1 C4l4i, mendo non correcto. BR. — 72 Hl inferit: ej; GE B. — 73 Hal

quis fpecialiter etc. B R. Bynkersh. cum Pal. II. facit. G E z.

XXXVI. TIT. I

aliud relinquero **, nam HaCenus[erunt obligati 75, qua-

679

tenus|quid ad eos ** peruenit *?, $. s. Si quis cauerét *?,
PETO, VT ILLI DES, àit, ILLI FIDEICOMMISSVM
RELINQVAS, aut, ILLI LIBERTATEM ADSCRIBAS*?
admittenda fünt, nam, cum in heredum inftitutione Senatus
cenfüit vtile, de ceteris quoque idét erit accipiendum. $. 4.
5i quis rogatus fuerit, vt, fi fine liberis deceflerit, reftituat
hereditatem: Papinianus libro oé&taüc Refponforum fcribit,
etiam naturalem filium efficere, vt deficiat condicio: etin li-
bertino, eodem 89 coflliberto hoc fcribit. Mihi autem, quod
ad naturales liberos attinet, voluntatis quaeftio videbitur 8*
effe, de qualibus 9? liberis teftator fenferit: fed hoc ex di-
gnitate, et ex voluntate, et ex condicione eius qui fideicom-
mifit, accipiendum erit. $. 5. Ex facto traCctatum metmini,
rogauerat.quaedam mulier filium füuum, vt fi fine liberis de-
ceihífet, reftitueret hereditatem fratri 83 fuo: is poftea de-
portatus, in infula $* liberos fufceperat: quaerebatur igitur
.an fideicommiffi condicio defeciffet? Nos igitur hoc 85bdice:
mus 5^, conceptos quidem ante deportationem ; licet poftea
edantur, efficere vt condicio deficiat: poft deportationem ve-
ro fufceptos, quafiab alio, non prodefíe: maxime cum &étiam
bona cum fua quodammodo caufa 9* fifco fint vindicanda.
$. 6. 5i quis rogatus fuerit filiis füis, vel cui ex his volue-
rit, reftituere hereditatem: Papinianus libro o& f5 Refpon-

lun pead^ei; 44-

forum etiam deportato ei tribuit eligendi facultatem, cuili--

ber factus fideicommiffum reftitui velit. Sed fi feruus 8* pä"ä-
nae fuerit conftitutus, nullo ante concepto filio, iam parere

condicioni non poterit: deceffiffeque fine liberis videtur, fed -

cum decedit, elecCtionem illam , *quam Papinianus de
dedit, huic dari nonjoportett $. 7. Si quis autem fufcepe-
rit quidem filiuni,|werem viuus amiferit: videbitur fine li-
beris decefliffe. Sed fi naufragio, vel ruina, vel adgreffu,
vel quo alio modo fimul cum patre perierit: an condicio de-
fecerit, videamus? Et magis non defeciffe arbitror , quia non
eft verum ??, filium eius fuperuixiffe, Aut igitur filius fu-
peruixit patri, et extinxit condicionem ?? fideicommiffi: aut
inon/ fuperuixit, et extitit condicio: cum autem quis ante, et
quis poftea decefferit, non apparet, extitiffe condicionem fi-
deicommiíli magis dicendum eft. $. 8. Si quis ita fideicom-
millum reliquerit, FIDEI TVAE, FILI, COMMITTO, VT
SI ALIENO ?' HEREDE MORIARIS, RESTITVAS
SErO ?^ HEREDITATEM: videri eum de liberis fenfiffe
Diuus Pius refcripfit: etideo, cum quidam fine liberis dece-
deret, auunculum ab inteftato bonorum poffefforem habens,
extitifle ?? condicionem fideicommiffi refcripfit.
XVIII. Ingw libro/X i-5abimam.,; Iw fideicom-
miffaria ?^ hereditatis reftitatione conftat non'venire fruétus *
nifi ex mora facta eft ?*, aut cum quis fpecialiter fuerit ro-
gatus et fruCtus reftituere. — $. r. Plane fructus in quartam
imputantur, vt eft et ?? refcriptum. $. 2. Quotiens quis(ro-
gatur|hereditatem reftituere, id videtur rogatus reddere, quod
: . à x - fuit

portato

effet. GE &. 44 Hal. erat. GEB,

95 Hal. reliquero. GER. "6 Hal.
et Vulg. erit obligatus. BR.

77 Hal et Vulg, eum. BR. — 78 Vulg. per-
uenerit. BR. 79 Hal. et Vulg. cagerit, et ita quoque Flor. eft corre&um.
BR. Et forte Taur. erat darecáuer Et. GEB. 80 Hal. eoque. Vulg. eodem-
que. B R. $1 Hal. et Vulg. videtur. BR. — - 82 Hal. et Vulg. de quibus.
B R. 83 Vulg.patri.BR. — 84 Hal et Vulg. im iufulam.Bm. — 85 Vulg.
bic. BR. 86 Hal. dicimus. GXB. 87 Hal. bona [ua quodammodo cum fua
cauffa. G E B. 88 Taur. feru Os. GER. 89 Vulg. verifimile. BR. . 99
Vulg. et "0* extitit conditio..BR. 91 Vulg. ct fi fime baerede. B R. 92
Taur. RESTITVAsEIO. GERB. 93 Taur. ex T Iffe. GE B. 94 Hal. fi-
deicommi[[aviam4, et / moxi reflitutionem. GEB. 95 Aut:ex, redundat,
aut: efl. Ex o&to MSS. Vat. Pal. I. et V. habent: uwifi sova facta efl. In Otob.
vbi vtfumqu'c aderat, praepofitio eft expun&ra. — Ne haec prozfus pereat, Pal.
II. IHI, IV. et Barb. habent: wifi et mora facta eft. Hal. uifi twora facta fit, aut
96 Ap. Hal. et

—

$ ££ é Pa g
m Ojjollefl,

L Jï( *

L : £ A
L-. — Ef Ta du

ien, C'ondleto

L|

^.
"BWTA

/

aro Ceezum,,

[q

Cs

680

fuit hereditatis: fru&us autem non hereditati, fed ipfis re-
bus accepto feruntur. $. 3. Si legatum fit heredi relictum,
et rogatus fit portionem hereditatis reftituere: id folum non
debere eum reftituere, quod.a coherede accepit: ceterum
uod a femetipfo ei relié&tum eft, in fideicommiffum cadit : et
id ?" Diuus Marcus decreuit ?.
XIX. PAvrvs libro/IL ad-Sabinum, Vnr pure fi-
deicommiffum datum eft, fiadiectum fit, RoGo DES FI1-
LIO TVO, FACIASQVE VT AD EVM PERV EINIATy
refcriptum eít, videri in id tempus dari, quo capere poteft
99 id-eft !o? gfui iuris fiat.. $. r. TE Roco, XL'&;CI T.1-
TI, HEREDITATEM MEAM CVM ÁATITIO ^ PAR-
TIARIS: ex Senatusconfulto Trebelliano in eum, cui refti-
tuta eft hereditas, actiones * competere Arifto ait: quia pro
hoc accipiendum fit, RoGO HEREDITATEM ILLAM RE-
STITVAS, nec verba fpeCtantur Senatusconfulti, fed fen-
tentia quibuscumque verbis: dum teftator fenferit, vt here-
ditas fua reftituatur. $. 2. Quiin diftrahendis conferuandis-
ue rebus hereditariis fumptus factus eft, imputari-heredi de-

bet. j
XX. VrPrANvslibro/XIX-ad-Sabinum/ Sx p etfi ad
tempus liberorum fuerit legatum relictum, et is vxoré/prae-
gnáte/decefferit: ad heredem fuum transferat ? legatum.'
XXL PowPoxurvs libro/XXlI---Sabtnut. / H x-
RES, cum debuerat quartam retinere, totam hereditatem re-
fütuit, nec cauit fibi ftipulatione propofita: fimilem eum ef-
fe Arifto aitillis, qui retentiones, quas folas habent, omit-
tunt: fed poffe eum rerum hereditariarum ^ poffeffionem vel
repetere, vel nancifci, & aduerfüs agentem doli mali exce-
ptione vti poffe eum, et debitoribus denuntiare, ne foluere-

tur-* utog : |
XXIL Vrrrawvs libro, V.—Di i 5 Mv-
LIER, quae duobus filiis in poteftate patris reliCctis alii nu-
píerat, pofteriorem maritum heredem inftituit , eumque ro-
cauit, liberis fuis, poft mortem patris eorum, hereditatem
fuam reítituere, vel ei, qui eorum fupereffet: eisdem eman-
cipatis a patre fuo vitrious reftituiffe hereditatem dicebatur:
mox alter ex filiis viuo patrejdeceffiffe/ Quaerebatur, an is,
jui fuüpererat ex filiis, partem fratri fuo reftitutam petere pof-
fit, quafi praemature datam ? Scaeuola Diuum Marcum in au-
ditorio de huiusmodi fpecie iudicaífe refert. Bralidas quidam
Lacedaemonius 9, vir Praetorius, cum filiis fuis ab vxore di-

"Xortio feparata, fi, morte patris, fui * iuris fuiffent effeCti ,

fideicommmiflum relictum effet, eos emancipauerat: poft eman-
cipationem fideicommiffum petebant: decreuiffe igitur Diuum
Marcum refert, fideicommiffum eis repraeftandum?, intellecta
matris voluntate: quae quia non crediderat patrem (eos/eman-
cipaturum, diftulerat in mortem eius fideicommiffum , non
dilatura id in mortalitatem, fi eum emancipaturum fperaffet:
fecundum haec dicebam, et in propofita quaeftione ? decre-
tum Diui Marci effe trahendum: et recte fideicommiffum
vtrisque folutam. $. r. Non eft dubitatum *?, cogi poffe
heredem inftitutum adire et reftituere hereditatem feruis, fi-
ue directa, fiue fideicommiffaria libertas eis data fuiffet : [cum

Vulg. et, abeft. nR. 97 Hal. u fideicommi(fum cadere diuus. Marcus decre-
qit. GEB, 98 aur. decreBit, GEB. Vulg. diuus Pinus refcvipfit, n R. 99
Hal. po(jit. GE B. IOO Vulg. et, loco: zdeffl. BR. I Vulg. Titio, BR.
2, Hal. actionem. G E B. 3 Hal tranusferet. — 4 Mal. baerveditarium , mani-
fefto, vt reor, typorum vitio. GEP. —— 5 Hal. et Vulg. me foluevent. BR.
6 Flor. eft: LLacedemonius, vt habet 'Taur. GE B. ? Taur. patriSui. GE B.
8 Hal.et omnes habent: vepraefentandum, — Ex o&o fcriptis habent. quatuor:
eis praeflandum , duo, Vat. et Pal. V. vepraefentandum. Pal. L. eis praeflan-
dum et repraefentandum. — Sed idem codex in proxime feqüentibus manifefto
gloflemate eft inquinatus: zutellecta eisdem fuis filiis emancipatis matvis volum-
tgte. E R. — Quatuor ifti funt: Pal. II ITI. IV. Barb. Octauus eft Otob. qui com-
pendio fcripturae vtitur, vt tamen facile agnofcas 3 eis repraefeutanduin. Sed

DIGESTORVM LIB. XXXVI. TIT. I

afpernari heres non deberet perfonam cogentis: habet enim .

hic quoque aditum: vt qui ** nondum petere fideicommiffa-
riam libertatem *? poffit, nec directam fibi vindicare, pro-
pter fpem tatnen,libertatis et hereditatis, aditum ad Praeto-
rem et per fe habeat. $. 2. Si heres poft multum temporis
reftituat, cum praefenti die fideicommiffum fit: deducta
quarta reftituet, fruétus enim qui percepti funt, neglegentia
petentis, non iudicio defuncti percepti videntur. — Alia caufa

eft, fi fub condicione, veljin diem/ rogatus fuerit: tunc enim ^

quod percipitur, fümmouet Falcidiam: fi tantum fuerit, quan-
tum quartam *? facit, et quartae fructus: nam früctus, qui
medio teipore percepti funt, ex iudicio teftantis percepti vi-
dentur. |.$.—3« Sed enim fi quis rogetur reftituere heredita-
tem, et vel ferui decefferint, vel aliae res perierint: placet
non cogi eum reddere, quod non habet: culpae plane rédde-
re rationem : fed eius quae dolo proxima eft: etüta Neratius
libroIRefponforum fcribit, Sed et ** fi, cum diftraherete-
-bese&, non fecit lata culpa, non leui, et rebus fuis confue-
ta neglegentia: huinsmodi rei rationem reddet. Sed et fi ae-
des tyftae funt cülpa éius *^, reddet rationem. — Praeterea *5
fi qui partus extäw
non habentur. Sed et ipfe, fi quem fumptum fecit in res he-
reditarias, detrahet.
temporis aedes vfu adquifitae fint, aequiffimum erit, nihil
eum praeftare, cum culpa careat, $. 4. Cum propóoneretur
quidam filiam fuüam. heredetm inftituiffe, et rogafíe eam *8, vt fi
fine liberis deceffiffet, hereditatem Titio reftitueret, eaque
*? dotem marito dediífe certae quantitatis, mox decedens fi-
ne liberis, heredem inftituiffe maritum fuum, et quaereretur,.

.an dos detrahi poíffit? dixi, non poffe dici in euerfionem fi-

deicommiffi fattum, quod et mulieris pudicitiae, et patris
voto congruebat. Quare dicendum eft, dotem decedere, ac
fi, quod fuperfuiffet, rogata effet reftituere. Quod fi tantos

Jix9cem, .

r

t, et partuum partus: quia in fructibus hii |

Quod fi fine fmé&e. eius, prolixitate ** -

fructus ex hereditate mulier percepit ^9, vt inde boterit]?*, : pe/[At,

doti/fatisfieri: dicendum eft, potius fruCtibus hoc expenfum
ferendum zz,dgcïow fideicommiffo. $. 5. Vt Trebelliano lo-
cus effet ^?, non fufficit'vte. hereditate rogatum effe: fed qua-
fi heredem rogari oportet.
tatis fuerit legata, legari enim poífe etiam portionem here-
ditatis, placet nobis, rogatusque fuerit hanc partem refiitue-
re: dübio procul non fiet reftitutio ex Senatusconfulto: id-
eoque nec quarta retinetur ??, - !
dMdp. XXIIL. Ivrramwvslibro | ige 4 Qvo-
TIENS paterfamilias vnum vel duos heredes coheredibus fuis
reftituere hereditatem iubet, intellegitur easdem partes in fi-
deiconimiffis ^* facere, quas in hereditate diftribuenda fece-
rit ^*. Sedfi iubeantur hif, quibus fideicommiffum datur, pe-
cuniam numerare, atque ita fideicommif(à; ?? recipere: ex
quantitate pecuniae, quam dare iubentur, voluntas colligen-
da eft patrisfamilias. — Nam fi ex difparibus partibus, heredes
fcriggi aequas partes dare iubentur, propius ?? eft, vt viri-
les,recipere debeant: fi vero fümmá pecuniae dandae congruit
portionibus , hereditarias portiones accipere debebunt.
AXIV. PApPriN1iANVslibro XVz-Qaseeeftionam, Nox-
! NV M-

et Bynkersh. fimpliciter habet: fideicommiffum vepvaefentandum. GER. 9
Hal. in propofitam quaeflionem. GEB. — Yo Vulg.dubitandum. BR. — 11 Hal.
inferit: licet. GE B. 12, Ap. Hal. libertatem , abeft. G B. 15 Hal. et
Vulg. quarta. B R. 14 Ap. Hal. et, abeít. GER. 15 Hal. vflae futt ,
culpae eius veddet vationem. 16 Hal. inferit: et. Y7 Hal. inferit: aa-
tem. GEB. . 18 Taur. roga[[Eaw. GEB. — I9 In P.Flor. aeque dotem. Sic ha-
bet H. a Porta inII. Nempc in Pand. Flor, fcriptum erat: aegzae , nec quicquam
mutatum, quam quod pofteriora fit deleta, BR. 20 Hal. perceperit.
thofr. in nota: 4j. poffit. Jta Vnlg. B R.
GEB. 23 Gothofr. in nota: Aj. fit, Ita Hal. GEB. — 24, Taur. Qiii. Hal. et
Vulg. fi qua, BR.. 25 KHal, vetuebitur, GEB. 26 Hal. in fideicomu(fo. G F. n.
24 Kal. fecit. GER. 28 Hal et Vulg. fideicounmiffum. BR. 29 Vti
| alibi,

21 Go-.-
22 AÀp. Hal eft: expenfum fiendum.

—— ?:-

yf!
eatü

p 0j

p
REDI
PAIM
A
Quter
j nb

4 qieqi

mitm

T0f fidoo
-l - i

b ln
a
fol te
Celer
&, u
Joc at
rede f
feditate
$i qui
Quos p
|
J li
! eit,
efe j
praeft
plius,«
. Wihug]

EE U
Wæmhas,

? ul tusq

Denique fijcuj ?* nortio heredi-// $««.

polteaq
Alient,
tori el
dlo x
ptoni
Qücer
& àdq

Ouy;
feliuj
BRU
Tl
g&ü, Y
ät N i
^ , Utfefih
*«"Wareditatel
Quam f
letes

at
D y
ER
Hal. qu
thofr, i
Quit Ea
decveei
Gu

Ya dt

:
orig
i
Qtia
u
énim Ludugr
p
QUi
ij
Jutst
M

fslv

—— À

EV
RAS !u
dfée.
u
es ]e-
e !
niil
elot
! vtl
n
&pue
ens L-
m fl«
gaüis

f d

L4 QU«44,,

onfüta
u '10.
iqu.
yeredi- ^
T
frtge
0: fe

t
MU
if
fett^

r Pe' ? 7

e
lg"
rede$
: Vïfï-
ngflllf

N0v
ynr

ET. ]
pj d
, fitth
Qï: d
gt
um
jor:
h
jj &
GEP
9 v
aïibig

( j« Jaha. XXV.|

"

DIGESTORVM LIB. XXXVL TIT. L

. NYMQYAM gutem,ex voluntate varie refcriptum ?? et indi-

catum eft: videlicet fi non füb appellatione heredum, fed
propris nominibus expreffis fideicommiffum relinquatur. .

libro XX XTX-Bigefterum.

DEIQVE TVAE COMMITTO, VT QVIDQVID EX HE-
REDITATE MEA AD TE PERVENERIT, FILIO MEO

PRIMA QVAQVE DIE, j|AVT| ?* SI PRIVS QVID EI-

32 ACCIDERIT, MATRI EIVS..DE,SS ?? REDDAXS

Quaeritur, cum antequam ?* adeatur hereditas, puer decef-

ferit: an fideicommiflum matri debeatur ? jRefpondi, fi puer,
antequam dies fideicommiflf/Cedat, decelffiffet 35, fideicom-
miffum translatum effe ad matrem: poftea autem quam dies

fideicommiffi cediti?9, fi decefferit, ad heredem pueri fidei- -

commiflum pertinere. Sed an ea voluntas fuit, ?? patrisfami-

| ur&"/w:"ton.,lias,. vt fi ante [rdftitutum fid'e"zijcorä)rhiiïum puer deceffiffet,
5&^: gmatri potius quam heredibus praeftaretur: Praetor aeftimabit |

ex perfona matris, et ex perfona heredis pueri, Marcellus:
fed teftatoris voluntati congruum eft, quandocumque puer de-
ceflerit, fiue antequam dies fideicommif(i(cedit ?8, fmg poft-
ea, ad matrem transferri fideicommiffum, Ííi non iáty puer
hoc acceperit ??;: eoque *? iure vtimur. $. 1. Si feruo he-
rede fcripto, dominus rogatus eft eidem feruo reftituere he-
reditatem, cum liber effet: vtile fideicommiffum eft. -$.—2.
Si quis filium feue éx' affé herédem infüituit, et codicillis,,
quos poft mortem filii aperiri ** iuffit, fidei eius commifit,
vt, fi fine liberis deceíferit ^?, hereditatem fuam forori|fuae

- dl , reftitueret : et filius, cum fciret, quod in codicillis fcriptum
efiet, Stichum feruum hereditarium teftamento fuo liberum !

eíie iuffit: heredes filii pxjgtium 53 eius ferui forori defuncti
praeítare debent, libertate;fauore füi ** feruata *5: hoc am-

plius, etíi ignoraffet filius codicillos a patre factos, nihilo

minus heredes eius pretium praeftare debebunt, ne faCctum
icuiusquam:/ ^* alteri damnum1jadferat. .$——3: Sed et fi feruus
ife a Sempronio heres inftitutus fit, eamque hereditatem ,
pofteaquam ex teftamento fratris ad libertatem peruenerat ?*,
adierit, hereditatis quoque aeftimationem heredes fratris fo-
rori eius praeftare debent: (ua, *9, fi manumiffus non effet,
iuflu mulieris adire eam potuiffet: fi vero viuente filio Sem-
pronius deceíferit, hereditas in caufa fideicommiffi non de-
duceretur ^?: quippe ab ipfo filio adire iuffus hereditatem ,
€i adquireret. |
. XXVI. PaAvrvs libro fingulati-de-Senatuseonfultis;
OnNzinBvs ciuitatibus, quae füb imperio populi Romani funt,
reítitui debere et poffe hereditatem fideicommiffam , Apronia-
num Senatusconfultum iubet, , Sed et actiones in eas placuit
2, XXVII. IvriAxyvSlibro 3cE-Di :
men , vt his ??, quibus reftituétur hereditas , aCtotemre ig
et ad agendum, et ad excipiendas aCtiones. $Q. r. Si feruum
hereditarium heres, qui coaétus adierit, iuffifet ** adire he-

L

E ] [J'hg,,-g)g reditatem ab alio/eideny ferqo reliétam, et tunc hereditatem , -
: quam fufpectam fibi effe dixerat, reftituerit: an etiam eam

hereditatem , |quae/ per feruum adquifita effet ??, reftituere
qfü-d«m " .

l

alibi, ita et hic in Pand. Flor. eft: proprius. Ita etiam fcripti complures, BR.
Pal.I. . IV. V, Vat. Otob. Magl. Bynkersh. G ER. 30 Hal. et Vulg. fcri-
ptum. BR. — 31 Hal. vel, loco: aut. — 32 Hal. ea, loco: ei. GEB. — 33
Hal.et Vulg. eiusdem , loco: eius des, demto fimul commate. B R. 34
Hal. quaeritur, fi ante, quam. GEB. — 35 Hal decefferit. GE B. . — 36 Gó-
thofr.in nota: A. ceffit — Neinpeita Taur. habet in margine, et idem pla-
cuit Haloandro. BR. — 37 Hal. et Vulg. fuerit. BR. — 38 Hal.cedat. 39
Hal. accepit. 40 Vulg. bocque. BR. 41 Hal, aperire. GEB. — 42, Hal.
deceffiffet. GEB. . 43 Hal. inferit: omme. GEB. — 44 MHal. ferui, loco: fui.
GE B. 45 Haec verba Triboniani non effe contra Ánt. Fabrum adftruit
Van de N/ater 11. Obf. j. GEB. . 46 Hal, et Vulg. eius, loco: eniusquam.

Qh-'

DAM ita teftamento fcripferat, A TE, HERES, PETO, FI--

ex Trebelliano transferri. Sed municipes ad eas admittuntur..

deberet 53, quaefitum eft? Dixi, non magis hanc heredita-
tem in reftitutionem venire, quam quod feruus hereditarius
poftaditam hereditatem ftipulatus fuiffet et/ ** per traditio-

nem accepiffet: aut fructus , quiex rebus hereditariis perce- -

pti fuiffent: vtique fi nulla mora fideicommitfo facta fuiffet ,
fed fi quidjante aditam hereditatem feruus ftipulatus fuilffet,
aut per traditionem accepiffet, id reftitui debebit, ficut fru-
&us ante aditam hereditatem in reftitutionem venient. .$. 2.

, Qui fufpectam fibi hereditatem dicit, nullum commodum ex

teftamento confequetur,|quod habiturus non effet, fi heres
inftitutus non fuiffet, aut non adiffet; et ideo fi pupillo fub-
ftitutus fuerit, itaque ??, ovirsQvis MIHI HERES ERIT,
IDEM FILIO MEO HERES ESTO: hereditatem, quae ex
fubftitutione *5 ad eum peruenerit, reftituere cogendus erit,.
fi vero idetracto/ hoc articulo, Qvi1sovis wriuir --
ERIT, fübftitutusita fudfit, Tirivs F1110 wko ungnzs
ESTO:tumfi folus patrifheres extiterit, nihilo minus cogen-
dus erit hereditatem pupilli reftituere: fi vero coheredem ha-
bulfit, retinebit pupilli hereditatem: quia potuit coherede
adeunte , quamuis ipfe patris omififfet ?? hereditatem, ex
fubítitutione adire. $. 3. Si pater filium, quem in potefta-
telhabebat, heredem ícripferit, et ab eo petierit, vt heredi-
tatem Sempronio reftitaeret, isque fufpectam fibi effe dicet:

I4 ;;i(:$'1(t

L pro,

LA detonto,

poterit ex Trebelliano Senaátusconfulto hereditas reftitui: qua- :

re etfi non inmifcuerit fe hereditati, nihilo minus attiones,
quae ei, et in eum competebant, ad Sempronium transferen-
tur, $. 4. A patre heres fcriptus, et exheredato filio fubfti-
tutus, fi rogatus fuerit hereditatem , quae ad eum ex fubfti-
tutione peruenerit, 'litio reftituere: cogendus non elt viuo
pupillo patris hereditatem adire: primum, quia fuüb condicio-
ne fideicommiffum datum eft: deinde, quia non probe de he-
reditate viuentis pueri aget *?, mortuo autem pupillo , com-
pelli debet hereditatem patris adire. — .-$—5- Quod fi duo he-
redes a patre inftituti fuerint, et vtriusque fidei comiffum fit,
vt exheredati filii hereditatem reftituerent, fatis erit, vel
vnum cogi adire: hoc enim facto etiam is, qui patris here-
ditatem non adit ?? , filii hereditatem adire et reftituere co-
getur. $. 6. Quo&ens filits emancipatus bonorum poffeffio-
nem contra tabulas aceipit, nulla ratio eft compellendi here-
dis ad reftituendam hereditatem : et ficut neque legata, ne-

. que fideicommifíla cetera praeftare cogitur, ita/nez?? ad refti-
| tutionem quidem hereditatis compelli debet. ,Marcellus; pla- ,

ne non eft compellendus adire , ftiain filiis bonorum poffeffio-

| nem 9?* : ne intercidat fideicommiffum , mortuo herede infti-

tuto, et omiffa a filio bonorum poffeffione. ..$. 7. Qui ex

"Trebelliano Senatusconfulto hereditatem reftituit, fiue petat

a debitoribus hereditariis, fiue ab eo petatur: exceptione re-
ftitutae hereditatis adiuuari 9?, vel fümmoueri poteft: actio-
nes autem fideicommiffario competunt: quas habuit heres eo
tempore, quo fideicomtmiffum 9? reftituebat. —Marcellus : fed
eas quoque actiones, quae fub condicione erant, et quarum
dies eo tempore non cefferat, fideicommiflario competere
placet. Sed antequam reftitueretur ?^ hereditas, exceptione
aliqua herés adiuuandus ?? non eft: cum hoc minus ex Ca!il.-
| a

BR. 4 Hal. peruenit. Vulg. peruenerit. BR. — 48 Hal.et Vulg. quia. B R.
49 Hal. et Vulg. deducetur. BR. 50 Hal bi. Vulg. i. BR. 51 Vulg.
coactus adiit, iufferit. BR. EtitaHal — 52 Vulg. fit. B R. 53 Vulg. de-
beat. B R. 54 Yaur. faiff[ET. GEP. Vulg. fuiffet, aut.BR. 55 Hal. et
Vulg. ita, demto antecedente commate, et íane v2 44e, Flor. ex fequenti vo-
ce: quisque, videtur prognatum. Nec hoc inemendatum manfiffe mirum , cum

^in fequentibus etiamnunc Flor. legatur: HERES ISTO, pro: HERES
57 MHal. ami- ,

ESTO. BR.
fiffet, G EB.
")0C. BR.
GEB,

56 Ap. Hal. ex fubflitutioue , abíunt. G EB.
58 Vulg. agituv, B R. 59- Hal. adiit. 60 Hal. et Vulg.
62 Taur, adiuBari.
65 Taur.
ed-

61 Hal. et Vulg. addunt: accepit. BR.
63 Vulg. fideicommiffario. R.

64. Hal. reffituatur.

$

632

£a fideicommiffi reftituturus|65. $. . Trebellianum Senatus--

confültum locum habet, quotiens quis füam hereditatem, vel
totam, vel pro parte fidei heredis committit ?. .$--9. Qua-
re fi Maeuius te heredem inftituerit et rogauerit, vt Chere-
ditatem Titii reftituas, tuque)|?* hereditatem Maeuii ?? ad-

Seris: perinde a te fideicemmiffum petetur, ac fi fundum,

l i.

LA mtra, ce^
ul'/nw/f 2

[.4 Cm lwlt?i)io,,

t
a
— F
- Tf,"
:

4 n

IL«.
Ll " :

t1€ ;xf:mï!(euäe. y

(t .L a"-'* *
] 7j

'Jf ii'^4 P
L. Ufeveud,

E od .

b pe^ ; -
*

debet.

€e: beveditatem , ad eandem rurfus occurrentem per errorem delato.

&ial. et Vulg. vecepit. B R.

qui tibi a Titio legatus efet, reftituere rogatus fui.iï'eä: ideo-
que et *? fi füfpectam Maeuii hereditatem dixeris, cogi te

non oportet eam adire. $. ro. Quod fi Maeuius te rogauerit, .

et fuam hereditatem et Titianam reftituere, tuque fponte adie-
ris hereditatem: ivteris/legis Falcidiae corpn.m.do., et partem
quartam Maeuianae hereditatis retinebis , dimidiam et quartam
ex fideicommiffo reftitues, nec intererit, eidem vtramque he-

reditatem, an alii Maeuianam, alii Titianam rogatus fueris

reftituere, fed fi füfpe&tam Maeuianam hereditatem dixeris,
cogeris eam adire, et reftituere ei, cui ** rogatus, fueris : is
autem, cui Titianam heredifàtem reftituere rogatus fueris,
non poterit te compellere ad adeundum. $. 1i. Si ex Tre-
belliano hereditatem reftituit heres, et fructus ipraediorum/

72 ypetinet, vel ipfa praedia, fiue etiam debitor eius, qui te--

ftamentum fecit, fuüerit: neceffarinm eít, aétionem aduerfus
eum fideiconimiífario dari,. : Marcellus: hoc idem neceflario

faciendum eít, cum parte hereditatis reítituta, familiae erci-.

fcundae iudicium inter eum, qui reftituit hereditatem, et qui

receperit *?, accipietur. $. 12. Qui rogatus eft emancipa-

to filio reftituere hereditatem, cogi debet adire, et reftituere:
quamuis filius contra tabulas bonorum poffeffionem accipere
pofüt. $. r3. Si patronus ex parte debita heres inftitutus, et

rogatus reftituere hereditatem, fufpe&tam fibi effe dicat: pu-

to reCtius facturum Praetorem, fi coegerit eum adire heredi-
tatem etreftituere: quamuis poífit mutata voluntate eam par-
tem hereditatis(retinere; $. 14. Si praeceptis ** quibusdam
rebus heres rogatus fit refüituere hereditatem , et coa&qs.eagn
adierit, an praecipere *? debeat? |Refpondi, eum qui iuffu
Praetoris adit ** hereditatem , /(omnij commodo prohiberi de-
bere. $.—L5. Sed fi eidem legatum eifet füb M. condicio-
ne, fi heres non effet, et füfpeCtam fibi hereditatem dicat;
non aliter cogendus eftadire, quam vt ?? legata, quae fub
condicione, fi heres non effef, data erant, reftituantur: non
quidem a coheredibus, nejonerentur: fed ab eo cui ** refti-
tuta fuerit hereditas: nam ficutiexplendae fidei gratia cogen-

dus eft adire hereditatem, ita ob idipfum damno 4jadfici . non
$. 16. Heres ex alfe erat inftituta confobrina mea ,let ,
€iusífidei commiffum, vt partem dimidiam hereditatis ftatim

Publio Maeuio refütueret, alteram partem, cum ipfa more-
retur, eidem Publio Maeuio: praeterea alia aliis legata data

funt*?: Maeuius partem dimidiam hereditatis ftatimfpercepit,

et cauit, quod amplius quam per legem Falcidiam liceret, ce-
piffet, redditu iry*?: fed et ceteri legata folida acceperant ,
adinDBaudus. GEB.
commifit bW. — 68 Taur. in hoc fupplemento Haloandrum fecutus eft. Vulg.
habet in hunc modum: vt baereditatem "Fitii adeaset veffituas tnque baeredi-
tatem etc. — Videtur 73 adeas, eíie otiofum: interea eofe commendat hoc fup-
plemnentum quod longius fit : integer verfüs hic excidiflé videtur librario , a vo-
M$S. et-
iam, quae contuli, pleraque habent: adeas et reflituas , puta ex o&o quatuor,.
et in quinto, Otob. in iftum modum locus mutatus eft. — In Pal. V. aliud fuit
fupplementum breuius, fed itidem mutatum eft. Barb. habet: vt bereditatem
Titianam veflituere et. beveditatem Maenii adieris. n Vat, etiamnunc habetur,
vt eft Flor. B R.
GEB. . 69 Taur. bereditateMaeuii, GEB. — 'JO Ap. Hal. et, abeft. GE.
71 Taur. QZi. GE B. 72 Hal. cum praedio, loco: praediorum. GEB. — *73
. 74 Hal perceptis. GEB. 75 Hal. percipere. :
GE R. 76 Hal. adiiffet. GE B. 71 Erat Flor. vtellegata. forte refcriben-
dum: vt et legata. B R. 178 Yawr. Q4i. GEB. —^9 Ap, Hal, funt, abeft.
GEB. $80 Hal et Vulg. redditum iri. B. . 81 Hal acceperumt. GEB. — 82
Klal. et Vulg. ezusque. 8 R. 83 Hal. et omnes: debeat. BR. 84 Taur.
Ícripfit: exuBerant, vt nempe indicaret, fibi placere: exuperant, vel: exfu-

perant, Sunt tamen commutationes elementorum B et P, fi fcribfit, et uubit |

repetere quid debeam, et quantum? Item quaero, fi
his ex ftipulatione percepero, et quod apud confobrinam meam L"/u'i.,sää
E

debebit. ,

jj DIGESTORVM LIB, XXXVL TIT. L.

et fimiliter de reftituendo, quod arhpliüs-percepiiï'ent.; caue-

runt: mortua confobrina mea Publius Maeuius defiderat fibi

alteram partem hereditatis cum fru&tibus reftitui, Quaero ita-
que, quantum ei reftituere däb"'aïryf vtrum quod fupra qua«
drantem bonorum penes confobrinam meam remanferat, nec
amplius quicquam: an, et ab aliis, quibus legata foluta fünt, -

fupra quadrantem remanferat, non efficigt partem dimidiam

hereditatis: an ex incremento, et fruCtibus eius fummae, quae -

fupra quadrantem bonorum penes confobrinam meam reman-
fit, fupplere ei debeam dumtaxat, ne partem dimidiam he-
reditatis quantitas, quae reftitueretur, excedat? an vero, fi-
cut Publius Maeuius defiderat, quidquid fepofito quadrante
bonorum, eiusiZ^ quadrantis fructibus perceptum efít, refti-.
tui ei debet ?? qupm quadrantem penes confo-/»45 ,
brinam tuam remanfit, fi adieCtis fructibus quantitetem par-—
tis dimidiae hereditatis, quae mortis tempore fuit, non mi- .
nuet, totum Publio Maeuio reftituendum. — Nec ex ftipulatio-
ne ab his, quibus legata foluta fünt, repeti quigquam poteft.
Si vero fruétus quantitátem pártis dimidiag, exfiberant 9*,[i4.
quadranti tuo et fructffus eius accedét, fi vero fru&tus eius —
partis , quae füpra quadrantem apud confobrinam tuam reman-
ferat *5, non implent ?*5 quantitatem partis dimidiae bono-

rum: ex ftipulationeagi poterit, Infumma, ratioita ponen- pZ u . « -
da eft, jvt.curt omni modo quadrantem excedit fruCtus, Jf in ff
57 tantum excreuerit, vt quantitatem partis dimidiae bonorum 4 15«

Pal

excedat: etiamjid; quod excefferit, retineas. $. 17. Qui fios
fer(gos rogatus eft manumittere, et hisdem ?? hereditatem
reftituere: detracto pretio feruorum hereditatem reftituere
| V, :

quéd, ab Zajäuf;)o

G6 Hal. et Vulg.addunt: fit. BR. — 67 Mial. etVulg.

Ifta quatuor funt: Pal.I If HII. IV. quibus adde Bynkersh. :

affe heres inftitutus, partem hereditatis mihi pure , ctibi )5?
poftulante me adit ?*, -et-mihi totam ex Senatusconfulto re-
ftituit: quandoque ?? condicio extiterit, an fructus partis
-fuae-?? reftituere tibi debeam, non immerito dubitabatur ?^.
Et plerisque placet, non effe eos praefrandos: quia nec ab
herede praeftffentur, fi fua fponte adiffet: fufficifit ** autem,
lus tuum tibi integrum confernari, non etiam meliorem con-
dicionem tuam fieri, $. r.(lidem ?9 tamen/effítimababs, fi

que ?? condicio exítiterit, femillem tibi effe reftituendum.
. $.. 2. Sed nec lege Falcidia in propofita fpecie vfurum me pu-
to: quamuis fcriptus heres, fi fponte adiflet, vteretur.

excipias, in his libris rariores. — Et «2 exuberant, habet commodum fenfum.

tu, in margine tamen: alias, exuberaut. BR. 85 Hal. et Vulg. remanfe-
vünt, Íed tunc antecedens: 4uae, in: qui mutandum eflet. ER.
implerent, GE B. | !
quadvantem excedit fruclus, et in tautum excreuit, Xlal. quoque ita, et H. a
Porta et Baudoza, pro: excedit, tamen, et: excremit, fubfttuunt: excedat,

men in loco valde mendofo nimis argutum videtur. BR.
GEB. 89 Vox: tibi, Flor. adícripta eft, fed recentius, qdam adeo Taur,
pro non fcripta habuit. Hal. et Vulg. alteram vocem fupplent: pmre, partem
-tibi fub conditione. BR. — go Vulg. addit: baereditatem. BR. 91 Hal. et
omnes: adiit. B R. 92 Hal. quandocungue. GEB. . :
partis tuae. £ial. ^ Res manifefta eft, et habet Otob. partis tuae, et in Pal.
HII. et Barb. dudum ita corre&um. — In Pal,IV, tamen ex: tzge, fadum: fuae.
Pal, V. habet: partis fuae fibi. BR. .. Cum Otob. facit et Bynkersh. G EB.

—

füub condicione reftituere rogatus, cum fufpe&tam diceretiRgyocfetem ]

"Vid, Columella Lib. IX. c. 3. Hal. habet: exfuperaut, wt Taur. vult, in teX« -

86 Hal.
87 Hunc locum ita reftituunt Editores: vt fi omni moda:

et excrenerit. "Yaur. ingeniofe legit: frucfuSIn, hoc eft, frattus fiim , qugd'ta-—
88 Hal zsdem..

93 Gothofr. in nota:

XXVIIL. ArR1cANvs libro;/VE/Qumefienmm. Ex , |
J ll mïvm "

Ó —

^

(3d 45 )
ex affe heres inftitutus, mihi quadrantem pure, tibi aeque
quadrantem fub condicione reftituere rogatus fit, et ggzs fu-
fpeCtam hereditatem diceret, cogente me adi£ ?": quando-

í

XXIX. (MAnc //;! vs)ibro. lV, infitutienum, Sr
( Va .) : ATH e , q

94 Hal. dubitatar. 95 Hal. fufficere. Vulg. fufficit. BR. — 96 "Taur. Idem.
fed-et Hal. non geminationis c.aufa,'fcd quod idem pergat: Idem tapen ex-.
yiiünabam. G ER« 97 Mal. adierit, Vulg. adiit, BR, ^ 98 Eal quando-
! ; - d. cunque

1.f fnetibt,
3 I
LU wlttt
g,
conttan

E
"/fpe&an

i d
gatur:
adite:
putut
tur; r
fett
Ti
(ün dl
Qantonet
fitur
eunt ex
10gn f
duntor
ipud fid
fitutus,
CU
hus d
téftitem
bUS 13: :
fetiens
X
fe Ihert
f&l f
QL, &t n
D0t potef
t
peftam &t
dyiano felr
fiti:
Df
gämsque he
& dfe hn

C!mqug. N
a habtï TauL
3 Pa
V, B. V
1 Sitj
lt fünr fuppl»
Pfeg jtter, |
Gothofr. T

n m

" J
: be"dgn ï;
Mpj (
N GER,
li p ,
hrj Ià

15 ems
Femit«
D. .
tonet- d!
s fin dv
omuum U
Qui (s
&dittam

1

a WE d

]

*
t

*
^j
U
/,
/
at

DIGESTORVM LIB. XXXVIL TIT. I.

quis priore fatto teftamento, pofterius fecerit teftamentum:

etiam fiex certis rebus in pofteriores tabulas heredes inftituit,
füperius[tathen teftamentum fublatum eft, vt Diui quoque Se-
uerus et Antoninus refcripferunt: cuius Conftitutionis verba
retfuli, cum alia quoque praeterea in Conftitutione exprefía

funt ??. |Imperatores Seuetüs ét Antoninus Cocceio Campa--

no 7?9, 'leftamentum fecundo loco factum, licet in eo cer-

tarum rerum heres fcriptus fit, iure valere, perinde ac fi re-

rum mentio facta non effet: fed *.teneri heredem fcriptum, -

vt contentus rebus fibi datis, aut fuppleta quarta ex lege Fal-
cidia, hereditatem reftituat his , qui jprioré teftamento fcripti
fuerant, propter inferta fideicommiflarig ^ verba, quibus, vt
valeret prius teftamentum, expreffum eft, dubitari non opor-
tet. Et hocita intellegendum eft, fi non aliquid fpecialiter
contrarium in fecundo teftamento fuerit fcriptum. T
XXX. IpEMn librojVITE jlafütutionum, S1legatus fu-

Vitil,
2/*"""'*ï!peö'tam hereditatem dicat, et legationis tempore compellen-

3 UM
jl hn

Lv/,—lx -^
a 90 p
pl
-

atur ;
A u '

T

dus eft accipere iudicium: quia hi& nón multum officio occu-
patur: et licet deliberare fe dicat, an adeat, cogendus eft
2dire: fed non vt ftatim reftituat, fed vt reuerfus domum, fi
putauerit fibi expedire, Mmddg Falcidiae vel teftamenty vta-
tur: vel fi non putauerit, reftituat totam hereditatem, ne o-
nera patiatur. $. r. Si quis bona fua , vel omnia fua rogaue-
rit reftituere: fideicommiffariam reftitutionem effe intellegen-
dum eft: nam meorum et tuorum appellatione etiam actiones
E . . n * (** ZD ( . oomAmo
contineri, dicendujityeft. $. 2. Sifiliofamilias veljferuoj? xe-
fütuatur *, et poftea pater vel dominus ratum habuerit: trans-
eunt ex Trebelliano Senatusconfulto aCctiones. $. 3. Multum

/ & /,- , : 5 . * * * .
Liyg,iz?fw,lnteææ , vtrum qua- ^ pars 1ure heredltamoszgt;nga;ug/, an ve-

ro in re,vel 9 pecuniam]/ "Nem. füperiore/cafü actiones diui-
duntur inter heredem et fideicommiffarium : pofteriore/vero
apud fideicommiflarium funt actiones. $. 4. Et heres * in-
fütutus, rogatusque ? hereditatem reftituere, praecepta ?
aliqua fumma vel re: etiamíi in praeceptione minus quam quar-
ta pars effet, non amplius Principem pati !? vindicaturum.
$—5 Sed ** et fi fine vlla praeceptione ** rogatus fuerit he-
reditatem reftituere , plerumque quarta donata eft a Principi-
bus '?: etita Diuus Traianus et Hadrianus et Antoninus re-
Ícripferunt.- V |
XXXI. InEw libro;IX. Infitutionum. Sx cui ** pu-
re libertas, et per fideicommiffum füb condicione hereditas
felicta eít: cogitur heres adire hereditatem, fi fufpectam di-
cat, et reftituere , w& deficiente condicione libertas ei eripi

non poteft. $. r. Si autem *? ei, qui in diem libertatem ac- |

cepit *^, hereditas per fideicommiflum relicta fuerit **: fu-
fpectam eam interim non poffe adiri, Diuus Pius Caffio Ha-
driano refcripfit, cum non poteft ** nondum libero hereditas re-
ftitui: nec rurfüs contra voluntatem defunéti libertatem effe
praeftandam '!?. $. 2. Si füb condicione heres inftitutus, ro-
gatusque hereditatem reftituere, non vult condicioni parere
et adire hereditatem: fi facti eft condicio, debet ?? parere, et

eunque. BR. 99 Hal. fimt. — 100 Ita Hal. et omnes. SedFlor. eft : Cumpazto, vt

ethabet Taur. BR. 1. Hal.inferit: et GEB. 2 , Hal.etVulg, fidezcommiffi. 8 R.
$, Etiamnunc Flor. eft: vel domino veflituatur. Ex fequenti : dominus, ortum men-
dum. 8R. VtFlor.eft, ita habent Vat. et Magl. Vt Taur. ita Bynkersh. At Pal.
Y. . HL.— S; filzo vel feruo. Yn Otob. fuit: fi filiofamilias vel et poflea pater, quae
ita funt fuppleta: fi filiofamilias vel domino vel feruo veffituatur beveditas et
po/lea pater. GEB. 4 Hal. addit: baereditas, vt habet Otob. G E. 5
Gothofr, in nota: AJ. quarta. Nempe Hal. habet: ctram pars quarta iuve ,
atin margine: alias, quae pavs iure. GEB. — 6 Kal et Vulg. inferunt: zm.
B R. 4 Vulg. Si princeps fit inflitutus. BR. 8 Hal. ita hunc $. orditur:
E£t beredem inflitutum vogatumque. G B. 9 Hal. percepta, et paulo poft:
perceptione. GER. — 1O Hal fe,loco: pati. GE B. — 11 Hal. Pariter, loco:
Sed. GEz. — IZ2 Hal. perceptione. GEB. — 13 Hal a principe. GEB. — 14
Taur. 47 T. GER. I5 Vulg. inferit: a zze. BR. I6 Hal. et Vulg. ac-
eeperit. BR&, — V7 Hal.erit, — 19 MlaletVulg. pofit. BR 19 Klal. liber-

NE LIBERIS MORIETVR,

683

adire, et reftituerez vel fi in dando fit, offerente fideicom-
miffario, recufante autem herede fa&tum adimplere, licentia
dabitur fideicommiffario fecundum imitationem dationis fa-
Ctum implere; et tunc necelfitas imponitur K adire) ?* heredita-
tem. Ceterae condiciones, quae non funt in poteftate here-
dis, ad officium Praetoris non pertinent, .

XXXU. Cgrsvs libro XX. Digefterum, ,»ä Arjr-

^ST A filiumfamilias he?edem infütuitsta,R g t LrANvs?* | ( Vre.

SI CAVERIT COLONIAE PHILIPPENSIVM, SI sI-

QVANTACVMQVE PECV-
NIA EX HEREDITATE DE BONIS MEIS AD EVM
PERVENIT /^?, EAM PECVNIAM OMNEM AD COLO-

NIAM PurLniPPENSIVM PERVENTVRAM. iRefpondi , ,.
ex his verbis quae proponis, id eft, ?* PEcvNrAM, exifi- - .
mo etiam fructus, quos ex hereditate percepit ^5, reftituere — ^

eum debere: perinde quafi
fiffet. lass

AXXIIT.

äfpecialiter hoc teftator expref-

C.
Mamnciaxys libo WVHEÉ-—Infitutionum..
ScnrnBair Celfas Bibeo-vicenfimo Digeftorum,79, fi ??a, qug/
quadrigenta ?? in bonis habebat, petit ?*^ ab herede fuo, vt ft
fine liberis moreretur, quanta pecunia ex hereditate fua ad
eum perueniffet, Maeuio reflitueretur: fi ex fruCtibus me-
dio tempore quadrigenta perceperit, et fine liberis decefferit:
heredem eius Maeuio quadrigenta debiturum. ^ Etcum diu
multumque tractauit ^?, an cum augmentum hetes fenfit, et

, 3? periculum füftineat, an per contrarium: nouiflime ait,

iniquum efle ad fideicon*xmiffff//um damnum pertinere, ad

quem augmentum non pertinet ?*: et an ad fupplendum,

inquit, quódcumque ex uquadt;i[äentis defuerit, etiam augmen-
tum ad eum pertinebit: hoc eft, vt vsque ad fummam qua-
drigentorum damng et fruCtus computentur: quod verius ef-
fe arbitror. x |

w : i éx
XXXIV. Ipxdw libro f jS r, eias-5?, qui
nouiffimus exfiliis mortuus eft ?5, partem hereditatis pro-
pinquo voluit pater reftitui ?*, et fimul fratres diem fuum
obiflent: propinquum, fi non oftenderit quis nouiflimus ob-
illet, ad partem hereditatis non admitti: fed matrem ex Ter-
UL . . * 1 * e
tylliano Senatusconfulto ad vtriusque - hereditatem admitti

conítat. , !

. XXXV. Vr PraANvs ?5libro VI.-deOfficio Proconfu-

ls Cv heres inftituta furiofa hereditatem effet rogata re-.

ftituere: curatorem eius fecundum tabulas bonorum pof-
fefione accepta poffe transferre a€tiones, Diuus Pius de-
creuit, | LOm |

XXXVI. Pavrvslibro XIll.ad.Edi&um. Cv he-

reditas ex fideicommiffi caufa reftituta eft, fi ante cum here-.

de ?? compromiffum eft, puto fideicommiffarium cauere de- -
bere heredi, ficut cum heres multa, antequam reftitueret ,.
adminiflrauit: nam quod dicitur, retinere eum oportere , nom
eit

tas praeffanda fit. GER. 20 Hal. fi fadhi eft , conditioni debet. GEB. — $E
Etiam boc in loco : adire, fuperne adfcriptum eft Flor. et mox recenter dele-
tum, nectamen, vt opinamur, confulto. — Adiecerat correGor praeter iftam
vocem;: bere, quas literas poftquam animaduertiffet adeffe in textu, omnia fu-
perfcripta imprudenter deleuiffe videtur. Inde autem eft, quod Vulg. Nor.
omnes habeant; Zmponitur baeredi baereditatem adire. 88R. — 2/, Gothofr. im
nota: Trebellianus. Elal. Sed et Vulg. et omnes idem referunt. Forte legasz
Rubellüanus.BR. 23 Vulg.peruenerit. GER. — 24 Àp. Hal. id eff, abfunt. GE
25. Hal. haec verba: exiffimo e. f. q. e. b. percepit, non ineleganter parenthefi in-
cludit, GE B. . 26 Vulg. Fuflitutionum. & R. — 2/7a Hal. et Vulg. addunt : zs. B R.
2/]b Hal. et Vulg. petiit. — 28 Hal. hic et in fequentibus : quadringenta. G E B«
29 Hal.tradauerit, ex mox; fenferit. — 30 Ap. Hal.et, abceft, GEeR. — 3F
Hal. pertineat. 532 Vulg. eum. BR. 33 Hal. effet. 34 Vulg. veflz-
tuere, BR. Sed et Hal. reffituere: fi fimul. GER. 35 Hal. idem. GER.
36 Vulgo: cum. berede, abfunt. g g. — Mal. eqgm. baerede c01zzgz*03;z;'g'xæ.1ä gï;.

1111

ET

( Z7J/^ yr m *
a dl er€ , r.g
h-

£s
i

L "m (
ftt)hrp Q 6m:

Á f v-i/?
| 4n An £j )N-

1

684

utasccosds eft perpetuum : quid enim, fi nihilleft ?7, quod retineat? vel- |
. "«ti cum omnia in nominibus. ?* funt aut in corporibus, quae -
non poffideat: nempe, enim is, cui ?? reftituta eft, omnia ,
perfequitur, et|tàfnen:heres iudiciis, -qgnþus conuentus ,eifc, :
aut ftipulationibus, quibus neceffe habuit/promittere »-esmit- .
|-tere2 ^?, obftrictus manebit: ergo non alias cogetur reftitue-

re, quam ei caueatur. -

XXXVILVrnP:ANVS

idem erit dicendum.

ditatem , :«Diuus Seuerus in perfona *? jArrii*? Honorati pupil- :

li decreuit ^?, iqui Arrio; ?? Antonino patruo et tutori fuo re-
ftituerat.

, pupillo fine tutoris auCtoritate reftitui conftat.

/LeV Vv K )

perinde eft, atque Ífi mihi reftituta effet hereditas. — $. r.-
Reftituta hereditate iura fepulcrorum apud heredem rema- |
nent. v ! | ',
XLHL VrrrAwvs libroXXlkad-Edictum. PaA»r--

: XXXVIIL Pavrvslibro XX-ad-Edictum. Nowenim -
5* folutio"eft hereditatis reftitutio, fed-et ?^ fucceffio, .cum;.
obBiretak ^ 7. - . XX.-
XXXIX. VrPraAwNvs libro -XVt SED.
nec ipfi tutori indiftinCte reftitui poteft. — |
XL. PAvrvs libro XX.—ad-Ediétwrm. | QvAwMvis

Senatus de his aCtionibus transferendis loquatur, quae iure

r 21* ? * H : 't L o^ 1 *
ciuili heredi et in heredem competunt: .táthen, honorariae

aCtiones transeunt: nulla enim feparatio-eft. Immo et cau-
fa naturalium obligationum tranfit.. $.—r- Perfona autem he.-
redis inftitati Trebelliano continetur: verum hoc iure vtimur, -

vt et fucceffor heredis recte ex Trebelliano reftituat: veluti

heres, bonorumue poffeffor, vel pater, dominusue, quibus :
adquifita eft hereditas: omnes enim, quod iuris habent, ex |
Trebelliano Senatusconfulto reftituere debent: nec intereft, :
is qui inftitutus eft, an pater, dominusue, rogatus eft refti- :
tuere. S$.—2. Nihil intereft, cui ?* noftro nomine reftituitur, |

paterfamilias fit, an is, qui in aliena poteftate eft.

vel fi ?? ratum habuerimus , reftitui poteft.

XLIL Pavrvs libo XX.—ad—Edictum. — Qvra-

NIANVS tractat, fi quis heres inftitutus ex femiffe rogatus

GEB. 357 Vulg. addit: z corpovibus. BR. — 38 Taur. in Adnotat, Z z0-
miuibns. in P. in ommibus. —^ Et hoc modo, vt Flor. eft, etiam habet Otob.
reliqui feu fcripti feu editi habent recte; B R. Hi fcripti funt Pal. Y, 1I. IJI. Byn-
kersh. At vt Otob. ita et Magl. Etiam Hal. rede. GER. 39 Taur. ,Qüi.
GEB. 40O Hal. 3 emittere, vt manifeftam geminationem literarum ex : promit
teve, rcéte omifit, quod et faciunt Pal. I. II. IIT. Otob. Bynkersh, — Attamen
Magl. Florentinam exhibet. GEB. — 41 Taur. veflituerEt. GEB. — 42, Hal. vatam.
43 Hal. refituet. GEB. 44 Hal. babuérit. G& B.
46 Hal.inferit: fibi. G E B.
GEB.

47 Hal. et Vulg. perfonam. B.
49 Taur. decreDit. G E B.

48 Taur. Arrl[.
50 Taur. in Adnotat. Zrrio. ita fecimus

quia fupra Arrl. vt mepos et patvuus paritev Arrii fuevint , aut pariter Aprii.

Iu P. w. Arri, Aprie. — Sed dudum Ant. Auguftinus /71. Emend. 7. ob-
feruauit ex vnius literae in libro Florentino errore hic duorum verborum men-
dum ad omnes libros perueniffe. Vulg. eo tempore habebat: quia pvior, ad-
dita litera r, atque ita Blaubl.Inde Hal. ui prior, fecit. Nos, inquit Au-

J&—2: Sed etfi pupillo fit reftituenda, non poffe

| hereditate decefferit.

XLI. GArxvs ?? libro H—Fideicommifferum. MV—-E

LIER, an mafculus, etideo feruo quoque voluntate noftra , -

45 Hal, etVulg. Nec. B R. —

j

b

1

| reftitutione , pofteaquam portio adcreuit. .
, : |wc, XLIV. MARcELLYvs libro XV.
libro XV-ad-Edictum, — ;Rie- |
STITV'T A hereditas videtur, aut reipfa, fi fortepaffus eftheres .
poffideri res hereditarias, vel totas, vel aliquas earum, hac |
mente, vt vellet reftituere et ^* ille fufcipere: non fi ex alia .
caufa putauit te poffidere. Sed et fi poftea ratum ?? habuit, -
Sed et fi verbo dixit fe reftituere, vel |
per epiftalam, vel per nuntium reftituat, audietur. Sedet
fi voluntate tua alii reftituerit, in te transibunt aCtiones. Item -
fi alius iuffu meo reftituit **, velratam habuit ** reftitutio- |
. nem , tranfiffe aCctiones videntur. S$.—£. Pupillus autem ipfe |
debet reftituere tutore auctore, non tutor fine pupillo, nifi-
Anfanseft: quia nec mandare actiones tutor pupilli fui poteft. -
Ne ^* fe quidem auctore pupillum reftituere ^* potuiffe here- |

1

DIGESTORVM LIB. XXXVI. TIT. I

fit reïï?tuete hereditatem , et eam füfpe&am dicens, compul-
fus adit ?*, deinde fideicommiffarius ignarus fit, adcreuiffe

portionem fhereditatis poít reftitütionem fcripto heredi: an -

opus fit ei alia aCtione? Et ait, fecurum effe eum poffe, de
illó plane » loco) ?? folo quaerendum ait, an ei opus fit nolja

i ! 'PO-

STVLANTE Sticho, qui eodem teftamento libertatem et fi-

deicommifíarm; *? hereditatem acceperat, heres fuüfpeCtamiadiit: Liscpr t

mox Stichus, antequam moram in recipienda hereditate face-
ret,'deceffit relicto herede Titio: quaero, an in Titium, fi
nolit recipere fideicommiffam hereditatem, a€tiones ex Sena-

tusconfülto competant? iRefpondi, quoniam fér&is , qui com«/ 24 df

pulfus eft adire tiereditatem, confeftim ei reftituet, de ma-
numiffo dumtaxat Senatusconfulto 99 comprehenfum eft, nec
heredis facta éft mentio, poteft;tamen euenire vt reftitutionem
diftulerit heres,| veluti fi pe
quam retinere maluit, quam petere: ceterum exiftimo, idem

.in herede eius conftitnendum, quod in illo conftitutum eft:

cur enim recufaret, quam recufare non potuit is, cuius he-

reditatem füfcepit? Quod fi forte ante hereditatis] reftitutio- | ii

nem Ííine herede decefferit libertus, perinde bona eius credi-
toribus hereditariis vendere permittendum eft, ac fi reftituta
-&—E Sed 9* in huiusmodi quaeftione
rogo refpondeas, an recte fenferim ? Rogata eft filia ex affe
heres reftituere hereditatis partem dimidiam, dedu&tis lega-

| tis minimis, et aere alieno non magno, vt legi Falcidiae lo-

cus non fit: mora facta non ?? eft reftitutioni fideicommiffiz
defidero verbotenus smihi reftitui hereditatem, vt ex "Tre-
belliano Senatusconfulto agenti: etex eo competentibus actio-

nibus etiam vfuras debitas ex Ifior,!is diei *5 in tempus reftitu- / .. ..
| dionis, perfequar. votic n
tionum obligatio in hereditate fuit: ab herede fruéctus nulns— — 7-

Item quaero et de penfionibus, quia loca-

peto: fed illa defiderat refundere me, aut concedere ei actio-
ues vfurarum et penfionum: non poffum perfuadere, heredi-
tatis appellatione, quam rogata erat mili reftituere, etiam

hanc ftipulationem vfurarum 9* ad me pertinere2 iRefpondi, '
p I & |

omnia & *5 hereditatis appellatione continentur: quantum

enim, quod 99 ad hoc refert, inter haec cetera (que), quae-

fub condicione fünt promiffa , aut injannos fingulos, vel men-
fes, nihil intereft. — Sane pro fructu rei, quae ?* hereditate
continetur, haec cedunt: neg. fructus fideicommiffarium $*
fequitur, fi mora non interceffit. — Sed quia non vt heres fi-
deicommiffum, vt fic dixerim, fuppleat, poftulet: fed $?
qualis nunc eft hereditas, defideret reftitui fibi: nequaquam
id debet heres recufare , nam et quodammodo in partem here-
ditatis Senatus recipi voluit fideicommiffarium, et haberi he-
redis loco, pro qua parte ei reftituta effet hereditas. Sed cum
hereditarios nummos faenerauerit ?, autex fundis fructus per-
cepit **: nihil eo nomine praeftat ei, cui hereditas per fi-
deicommiffum relicta eit, Ífi non interceffit mora, fcilicet
: - qua

-guftinus. qui Avrio , Ícribendum cenfemus, Ha&enus Augufünus. BR. —5t

Hal. Non enim tantum , fed per Graecismum fubaudiri debere vult A. Angu-
ftinus. 1T. Emend. I. BR. 52, Vulgoet,abeft.BR. — 53 Hal, obligentur. GEB.
54 Taur. Qii. GER. 5$5 Flor.eft: PAVLVS, quam mutationem, cum
fuüi iuris fecerit Taurellius, faltim indicare debebat. nn.
GEPR. 56 Hal.et Vulg. inferunt: poffes. BR. — 57 Hal adierit. GEB. — 58
Ita corrupit in prima fcriptura vocem : folo, librarius, quam deinde corre&io-
nis caufa addidit. BR. Quam adeo vocem loco, vt fpuriam delendamque Hal.
recte omifit. GE E. 59 Vulg. fidezcommiffariam, et paulo poft iterum. R R.
6o Hal.fematusconfultum. GEB. — 61 Taur. SeT, forte re&ius fcripfiffet :
SET. Vulg. enim: Sed et, Hal. Et. B. 62 Ap. Hal. won, abeft. GEB.
65 Hal et Vulg. ex smortis tempore. BR. 64 Hal. inferit: et penfionem,
GE B. 65 Hal. et Vulg. baec, loco: ea. BR. 66 Ap. Hal. et Vulg.
quod, abeft. BR. 67 Hal 4ui, loco: quae. GEB. . 68 Hal fideicom-

Wüffwn. GEB. 69 'Taur. seT. GER. — ' TO Hal. foenerauit. GE&. .. 71 Vulg.
u o vv FD

pecuniam ei debuerit defunctus ,1 7« a.

vn

vv

Etiam Hal. CAIVS. .

(et
(l

(
fe1
(f
beli
(icat
| cal
tedi
hett

lc])) r

]Y'
n far
.'),-.mmw:(m w
l, It M a
(Ie
lus
. ME
- qei
Maxir
LUA

.p7€

pris
ducia
i pef
celt;
pis ha
eitom
1
T. Site
Qj ?

Af ws
(

| 54

T :
hi
fette 1

heredit
o

Wü&ïm

p
guia Dro
Q tme
Tar, n
fitium,
hatc di
006 t
GEb
chicubem
diCitUr;x
UL GER,
ttm pie
Ht «
zef', qua
tabit Seii
e;tiamnüllc;
Drarits

fs ii

Dütum fs
Quus

rf 1

JUS crej
t reltitot
quaeftione
[l ex aff
itts lgt
dcdae lo«
eeommitts
iter T
Wa -

iL

]s reiutu-;gä
; "

qui ts
fs lls -

* at«
», lu
UT Qü'äm :

. quinm
(qe) g
ps, t I
$1 perct
MM
m
yt: ,
: pequa] um
m t
; hiar De
j m
ts*
dias t
" fciod
Qi

j
(hns, » ,l
u ; A"Ull'
21 EH
UL 9
. Obnïngm ü
a,

[

]

[
l

m

fre iulfus erat.

DIGESTORVM LIB.

qua *? füo periculo faenerauit, colendoue fündo, velin co-
&endis fruCtibus infümpfit operam: nec aequum erat, alte-
rius, vt fic dixeris ^?, procuratorem conftitui. Nullum au-
tem impendium vel opera intercedit "* heredis, cum his mo-
dis, de quibus eft quaefitum, augmentum * heredis ) *? recepit.
XLV. MopEsTINvS lbro-fingulari-de-Eurematieis:
Qvz1 totam hereditatem reftituere rogatus, quartam retine-
re non vult, fidumque obfequium defuncti precibus praebere
defiderat: fua fponte adire debebit hereditatem, quafi ex Tre-
belliano eam reftituturus: fuaferim tamen, fufpectam potius
dicat hereditatem , coactusque a praetore reftituat: hoc enim
cafü exipfo ** Trebelliano reftituere videtur, expofitoque he-
reditario metu,vniuerfas aCtiones in eum transferri, qui recepit
hereditatem. s : p
XLVI. IAgorrEwvs **'libro XI. Epi

1vs *5 Saturninus ?? archiCubefnus ex claffe

! ; SE-
Britanica 89 te-

ftamento fiduciarium reliquit heredem Valerium Maximumltrie-

rarchum:, a quo petit 5*, vt filio fuo Seie Oceano, cum ad
annos fedecim perueniffet, hereditatem reftitueret: Seius ?*
Oceanus , antequam impleret annos , defunctus eft: nunc Mal--
lius 3 Seneca, qui feauunculum Seii Oceani dicit, proximi-
tatis nomine haec bona petit: Maximus autem jtrjerarchus fi-
bi ea 5* vindicat ideo, quia defunctus eft is,|cui ?? reftitue-
Quaero ergo, vtrum haec bona ad Valerium
Maximum trierarchum heredem fiduciarium pertineant, an ad
Mallium Senecam, qui fe pueri defuncti auunculum effe di-
cit 92 i(Refpondi, fi Seius Oceanus, cui fideicommiffari" he-
reditas ex teftamento Seii Saturnini, cum annos sfédecim/?*?
haberet, a Valerio Maximo fiduciario herede reftitui debeat,

priusquam praefinitum tempus aétatis impleret, deceffit: fi-

aeicommifífi conftituiffe videatur.

duciaria hereditas ad eum pertinet, ad quem cetera bona Qcea-
ni pertinuerint 5?: quoniam dies fideicommiffi. viuo Oceano
ceifit: fcilicet.fi prorogando tempus folutionis, tutelam ma-
gis heredi fidüCiario perinififfe ??, quam incertum diem fi-
. XLVH. PowPoxnurvs libro;I-variarum lectionum.
S1 heredi eins, cui natura debuerit, aliquis foluerit: ei,
cui ?* fideicommifía/Z^ hereditas relicta fit, id reddendum.
XLVUlL Pavrvs libro XIV. Refpesforum. « PAv-
Lvsrefpondit ??, fi certa portio hereditatis alicui ?* reh-

. &ta proponitur ?^, etjis res hereditarias quasdàm furatus fit:

in his rebus , quas fubtraxit, denegari eijportionemyoportere,
recte refpondetur. /2,445- : TDetetseni vj
XLIX.j.PAPrNrANvs lbro lT. Quaetti Cv
hereditas ex 'Trebelliano Senatuscon(ulto reftituitur, f1 res vr-
gueat, et metus erit ?9, ne per abfentiam fortdfideicommit-
farii dies aciionis exeat: heres iudicium fufcipere cogitur.
$—R Similique modo, filio de poffefione contra tabulas de-
liberante, fcriptus heresa creditoribus hereditariis conuenitur.

$-

perceperit., BR. — 72 Gotbofr. in nota: w fuo. kta Hal. et omnes:
quia pro: qua, et idem malo. BR. 73 Flor. adhuc legitur: dixerixs, ma-
lim tamen: dixerim, vt Hal. ez omnes. g R. 74 Hal. intercidit. GEB. — "75
"'Taur. in Adnotat. beredis. fic z. P. s. augmentum per. beredem facium vecepit
fideicommijavius. aut loco bevedis debuit fcribi im P. beveditas . Sed videtur
haec di&tio ex fuperiori verfu hic iterum irrepíiffe, Interim Vulg. Nor. omnes:
baeres exhibent. BR. — 76 Abcft ipfo ap. Hal. — 77 Hal. JABOLENV'S.
GEB. 78 Taur. STEIVS. GEsB. "79 Gothofr. in nota: Seius Satv-ninus ar-
chicubernius. Fl4l. Nempe Taur. habet : ZArcbiCubernus, Graeco more, quo
dicitur: xvfiégyus. BR.—. $O Hal. Britaunica. Nempe Taur. erat fcribere: Brzta Nz-
€t.GEB. 81 Hal.et Vulg. petzit. B R. Taur.erat dare: pet/t. GEB..— 82 Scri-
ptum hic eft Flor. Seeizs, quod cur non aeque exhibuerit Taur. ac fuperius:
Sieius, et poftea: Sieii, non video. ^ Sed et in hoc pofíteriori loco erat:
Siei, quafi per transpofitionem pro: Sezj; Omnia mendofe: quis enim dubi-
tabit Seii Oceani patrem fuiffe Seium Saturninum? in lege etiam 25. feqn. tit.
etiamnunc in P. eft: Szeius: quod ibidem non repraefentauit Taur, . Nempe
librarius credidit, adeffe initium faepius alibi occurrens: Si eius. B R. 83

. Xial. ct Vulg. Manlius, et paulo poft: Mauliwm. BR. — 84 Kal eam. GER.

-XXVI TIT. I. 6854

. L.I»pzwlibro XI-Quaeftionum, IwmPxRATORHa-
drianus, cum Viuius|?* Cerealis filio fuo Viuio ?8 Simonidi
?? , 4 in poteftate fua effe defiffet, hereditatem reftituere ro-
gatus effet, ac multa in fraudem fideicommifüi *9? fieri pro-
baretur : reftitui hereditatem filio iuffit, ita ne quid ^ ea
pecunia, quamdiu filius eius viueret, iuris haberet: nàm quia
cautiones non poterant interponi conferuata patria poteftate,
damnum condicionis propter fraudem inflixit, poft decreti au-
tem auctoritatem, in ea hereditate filio militi comparari de-
buit, fi res a poffefforibus peti, vel etiam cum debitoribus
agi oporteret: fed paternae reuerentiae congruum eft, egen-
ti ? forte patri officio iudicis ex eyï:eüïonibus * hereditariis
emolumentum praeftarj] u7 ! 2 !
— LL InEw libro X)/H. Quaeftionum. Cvwheres de-
du&tis legatis hereditatem per fideicommiffum reftituere roga-
tur, non placet ea legata deduci, quae peti non poterant.
5ed cum vxori pro parte heredi/ fcriptae dos praelegetur *,
eaque deductis legatis hereditatem reftituere rogatur: etiam fi
quartam ?, quam per legem Falcidiam retinet, tantum effi-

L4 a45.

É '
à Y
[ FKFGCao-- -«

ciat, quantum in dote eft, tamen . pro fua portione dotis prae- -

legatae * partem deducit: cum enim vtrumque confequitur,
nihil intereft inter hanc mulierem, et quemuis alium credito-
rem heredem inftitutum, et hereditatem reftituere rogatum.

ddemy, * probatur, et fi non. deductis legatis fideicommiffum .

ab ea relictum fit. xM . —

'l:?fi.o legata fuerit& isque domino rei herede inftituto pe-
tierit, vt hereditatem Maeuio reftituat: Maeuius legatum in-

utiliter petet, non enim poterit confequi, quod ad inftitutum,

id eft, rei dominüm peruenire non ,poterat, $. r. Seruus
ab altero ex heredibus libertatem, ab altero fideicommiffum
hereditatis ? accepit: fi neuter adire velit, nullae praetoris
partes erunt: quia neque propter folam libertatem compelli-
tur adire: neque is a quo libertas data non eft, propter eum,
qui nondum liber eft, vtjdeat, compellitur, et Senatuscon-

fulto ? locus eft, cum ab omnibus direCta, vel fideicommif- ,.,. $

fa,Zi libertas ab eo datur, a quo hereditas quoque relinqui-

tur? fed fi forte is, a quo libertas|data eft, portionem fuam
repudiauit, vel condicione exclufus eft: cum portio eius ad
alterum peruenerit, defendi poterit, adire cogendum: quid
enim intereft, quo iure debitor libertatis et hereditatis idem
effe coeperit ? |
Lill. IpEM libro XX. Quaefiionum, Nox eft cogen-
dus heres füfpeCtam adire hereditatem ab eo, cui *^ libertas
a legatario, hereditas ab herede relicta eft : cum ftatus homi-
nis ex legato pendeat, et nemo fe cogatur adftringere here-
ditariis aCtionibus propter legatum, quid enim , fi inter moras
non manumittente legatario feruus decefferit? fi autem viuo
| | teíta-
85 Taur. Qii. GEB. 86 Hal dixit. 87 Hal et Vulg. fideicommiffaria.
| 88 AI. fexdecim. G EB. 89 Hal. peruenerunt, GE B.

. BR.
eft; peruiffiffe. 9I Taur. Qij. GEB. — 92 Hal fideicommiffo. Vulg. fidei-

commü(faria, BR. — 93 Ap. Hal. Paulus vefpondit , abfunt, GER. — 94 Taur.
aliQi&. GEB. 95 Hal proponatur. 96 Hal. fit. GEB. 97 Gmtþoffx':,
in nota: Iunius. £al Taur, VIus. GE B. — 98 Hal Iunio GEB. 99 Scri-

ptum erat in Pand. Flor. fimonidefiünpoteflate , t literae es funt expundtae, vt
nunc; fi, defi. Videtur autem redte tuiffe: Sinonide , feu verius cum diphthon-
g0: Sinenidae, Wt Anchifes, Anchiíae. .'I-t-a«eü reftituenda priftina ci.'cr-;ptu.ra.
Si correctionem fequaris, 7? fi,efta'Taurellio. BR. IOO Áp. Hal. Jïdezcomrn.zj]i,
abeft. G E B. Hal. et Vulg. probarentur. BR. 2, Omnes codices fcripti
et editi inferunt: z, et nullum dubium eíft, praepofitionem excidiffe. BR.
Scripti funt: Pal. L. II II Otob, inter editos etiam ng. GE2. 3 Hal.
agenti. GEB. 4 Bafil. ix vv xagmüv xa agosó)uv , e fruchibus et. prouentu
feu veditu. BR. 5 Hal velegatur. GE R. — 6 Hlal et ommes: q4uaeria,
quod longe malim. En. * Mal. relegatae. GEB. 8 Vulg. Idemque.
BR. . 9 Vulg. fideicommiffariam. béreditatem. B5. 10 Hal. et Vn"lg ins
ferunt: tumc. — IX Halet Vulg. fideicemmiffaria, BR. — X2 Yaur. Qü. GE B.
liiii 2 R r

,

9o Flor.

u dä(/*(fj,/

LIL IpEM libro;XIX;—Quaeftionum. — S1 res alienaía |

L5 $,

Lo- /wi()jf ^

l
LA ad-

* quos

|.A3

686

teftatore legatarius decefferit, benigne refpondetur, cogen-
dum adire, cum in ipfius fit poteftate, manumiffo reftitue-
re hereditatem. |

LIV. Ingw libro XLX-Ouaeftiónum. T iTivs ro-

gatus eft, quod ex hereditate fuperfuiffet, Maeuio reftituere:
quod medio tempore alienatum, vel deminutum eft, ita *?

quandoque peti non poterit, fi non interuertendi fideicommil- |

11 gratia tale aliquid fattum probetur: verbis enim fideicom-
miíüi bonam fidem ineffe,. conftat; X Diuus aütem Marcus,

cum de fideicommiffaria hereditate cognofceret, his verbis, -
QVIDQVID EX HEREDITATE MEA SVPERFVERIT, .

ta'vet liiusas, ROGO [RESTITVAS, et !* viri boni arbitrium ineífe cre-

didit: iudicauit enim erogationes, quae,t2 hereditate factae -
dicebantur, non ad folam fideicommiffi deminutionem perti- |
"hemunr, Mere: fed pro rata patrimonii, quod heres proprium habuit, :
- diftribui oportere, quod mihi videtur non tantum aequitatis .

—f ratione, verum; exemplo quoque motus fecifíe. Cum enim
de conferendis bonis fratribus ab emancipato filio quaerere-

tur, praecipuum '!? autem, quod in caftris fuerát adquifitum -
confultus imperator, fuümptus .
*^ "*"5"*, quos miles feférat, non ex eo tantummodo patrimonio, quod -
munus collationis pati debuit, fed pro rata etiam caftrenfis -
pecuniae decedere oportere *? confítituit. Propter huiusmo- .
di traCtatus *? Maeuius fideicommiffi nomine cautionem exi--

| L conjw"s^4 militi, relinqui placeret ** : :c

gere debet: quod eo pertinet, non vt ex ftipulatione petatur,

£

r d
L.J petore ,
]
!

LV. IpnxM libro XX- 51 patroni filius

) : . extrario ?* reftituéfitex Trebelliano hereditatem, operarum .

actio, quae transferri non potuit, apud heredem manebit:

nec ei nocebit exceptio, cum eadem prodefle non polfet ei, -

qui fideicommiffum accepit, et generatim ita refpondendum
eft, non fümmoueri heredem, neque liberari ex his caufis,

quae non pertinent ad reftitutionem. — $. 1. Imperator Titus.

Antoninus refcripfit, in t?fhþïä'm direéto data libertate, non

perfona, non eft; .cui; ^* reftitui poteft ^?.' $. 2.

L 65e
8V

retur, totam recepit, fi ipfe quoque rogatus fit alii reítitue-

re, totum reftituere cog&tur: et erit in hac quoque reftitutio- .
ne Trebelliano locus: quartam enim Falcidiae iure fideicom- -

.2 5«4. "mniffarius retinere non potuit. —Nec ad rem pertinet, iquod

nifi prior, vtadiretur hereditas, defideraífet, fideicommitfum -

fecundo loco datum intercidiffet: cum enim femel adita eft

hereditas, omnis defuncti voluntas rata conítituitur ^?, Non :

28 eft contrarium, quod legata cetera non vltra dodrantem
praeftat: aliud eft enim ex'perfona heredis conueniri, aliud

des

J, r £péawle,
" ?;fäm poteft dici, non effe prioreitantum defiderante cogendum in-
ftitutum adire, vbi nulla portio remanfura fit apud eum: vti-
que fi confeftim, vel poft tempus cum fru&tibus rogatus eft
reddere: fed etíi fine fructibus rogatus eft reddere, non erit
idonea quantitas ad inferendam adeundi neceífitatem: nec ad
rem pertinebit, Ífi prior etiam libertatemjaccepit, vt enim ??
— — &* pecuniam, ita nec libertatem; ad cogendum iníftitutum acce-

B9 4

Y /
-JeC€£t1:1Tn

T Pt

13 Hal ;d, loco: ita. GEB, — 14 Vulg. et , abeft. p m. 15 Hal. et Vulg, þ'

inferunt: ex. fortet quae e bereditate. BR.
Erat. Flor, placerit, fadumque: p/acet. Re&ius Taur. placeret. Poterat et
fieri: placuerit. Sed omues habent: placeret. B R. Etiam Hal. Sed et Taur.
poterat dare: placevIt. GEB. — 18 Vulg. debere imputavi eonflituit. BR. 19
Hal. tradfatum. GEB. 20 Vulg. potuit. BR.
Duker. ad Opaufc. de Latin. Vet. ICt. p. 419.8R. — 22 Vulg. iu tempore. 8 &.

16 Vulg. peculium. BR. — 17

DIGESTORVM LIB, XXXVI TIT. L.

quod ex fideicommiffo peti non poterit ^?; fed vt habeat fi-.-
" deiuffores eius; quantitatis, quam ex fideicommiífo petere .

effe repraefentandam ?? hereditatis reftitutionem, quando
n " Qui fidei- |
: 3 e 1* j Mi j 11* . 2
Ls ptun commiffam ^* hereditatem ex Trebelliano , cum fufpectatjdice-

proprio nomine defun&ti precibus adítringi.| Secundum quae

piíte, fatisaei*c. - Quod fi prior recufauerit, placuit, vt reta |
via fecundus poffit poftulare, vt heres adeat , iet fibi reftituat, -

21 Vulg, extraueo. Vide -

^ ( | «e)0T]
$. 3. Quid ergo, fi non alii, fed ipfi hered; rogatus fit refti- Dïïïïs
| tuere? quia non debet eidem quandoque quarta reddi W p
U s É M due o : , quam IONE
perdidit: propter huius portionis retentionem erit audiendus j "
| Sed nec illud translaticie omittendum eft, inftituto qui OE Coma,xa,an
| aCctus eft adire, fideicommiffi petitionem d?t/f;fanäam effe: rosnma
cur enim non videatur indignus, vt, qui deftituit fupremas d "
defuntt preces, confequatur aliquid ex voluntate? quod for- a^ ;adu
tius probabitur, fi poftimpletam condicionem coactus eft adi- —— v'emä.e
re: nam fi ?? pendente condicione, durum eritidem probare, j L'Vï
cum et Falcidiam paenitendo potuit inducere. Nec ignoro pof:- rl
fe dici, nullo modo fideicommiffi petitionem denegandam ei$ uartda j
| **, qui iura fepulchrorum adquiri infequuntur. 3À Adeo Se- lïeæita«r
natus nihil apud eum ex ea parte, quam derelifquit 3?, vo- iE
lugt relinquere, vt nec Falcidiam exercere pofít, nec praece- uoqueur
ptio apud eum relinquatur, nec fübftitutio quoque fecundarum | deinell
tabularum ita fatàa, QvirsQvxzs wminr nknEs ERIT, FI-, tempof!sb,
LIO MEO HERES ESTO, eidem daretur *. . $. 4. (Cuij .. COHIPU[?'[U
| litiana hereditas ex Trebelliano Senatusconfülto reftitnta cft ARuS
Maeuianam hereditatem, quam 'Titius defunéctus ex Trebeli n tempusrffff
liano Sempronio reftituere debuit, et ipfe reftituere poterit, w "
ficut alius quilibet fucceffor.. $. z. A&tiones tem porariag /- p
Trebelliani folent effe, eui&ta hereditate ab eo, qui, po&ea—-' ",nini
quam fideicommiffam ?* reftituit hereditatem , €vi&tus efi: ia
fcilicet ante reftitutionem lite cum eo conteftata, poteftas n A
enim euictionis tollit intellectum reftitutionis, indebito fidei- 'laf.l()fw[*--e |
commiflo confiituto. Plane i fideicommiffum ab eo quoque bj repettc
qui poftea vicit, relictum eft: quia poffeffor in ratione red- netii &t
| dendae hereditatis partem, quam fideicommiffario reftituit, li quuque
heredi reputat, defendi poteít, ?5 a&iones Trebelliani du- eit, qui.
rare, y/lfJ. : ; r nus non fo
. -LVI. Ipzw libro VIL— ! FPitrAM ffas werit, o n
trl.bqs, certis rebus acceptis, hereditatem reftituere pater vo- pdit : g
luit: ante reftitutam : j in poffeffionem hereditatis milfario 2
filiam quoque mitti placuit: cum autem interea filii res bono- eytis edtt
rum in folidum diftraxiffent, item alias pignori dediffent: he- te, lm ]
reditate Poüea reftituta, conftitit ex eo facto ceterarum. quo- &i Dui d
que portionum venditiones,.item pignora confirmari. ^ ex butis Q

que reot
fto relttoe
Teditir p
li fétneri

LVII. Ingw libro Vi HknEDES.
MÉI QVIDQVID AD EOS EX HEREDITATE BONIS-
VE MEIS PERVENERIT, ID OMNE POST MORTEM
SVAM RESTIT&&T PATRIAE MEAE COLONIAE

BENEVENTANORVM: nihil de fructibus pendente condi- lerede, qu
clone perceptis petitum videri, conftitit. $. r. Cum ita fue- (ia müoris
ratícriptum, FIDEI FILIORVM MEORVM COMMIT- - Tlto praedior
TO, VT, SI QVIS EORVM SINE LIBERIS PRIOR . . fevlum 9*
DIEM SVVM OBIERIT,[PARTEM SVAM SVPERsTI- L -esuit. W (
TI FRATRI RESTITVAT: QVOD SI VTERQVE SINE /' tibusre&iwe;f
.LIBERIS DIEM SVVM OBIERIT, OMNEM HEREDI- s féts veorum
TATEM AD NEPTEM MEAMÜLAVDIAM PERVENIRE " tediein'ädeic«:
voro: defunctojaltero fuperftite filio, nouiffimo autem fine brs ld
liberis, neptis prima quidem facie propter condicionis verba Detjdes i
non admitti videbatur: fed cum in fideicommiffis voluntatem . : E.
fpectari conueniat, abfürdum effe irefpondi, ceffante prima L/fpeciat ob TM

fubftitutione, partis ?" nepti petitionem denegari, quam to- 7 F. fdetmyir

tum habere voluit auus, fi nouiffimus fratris quoque portio- — ' F. f
nem fufcepiflet. $. 2. P&TrO DE TE, VXOR |CARISSI- |/cfa., Treclinug
MA, VTI CVM MORIERIS, HEREDITATEM MEAM 55 BiceVi.
RESTITVAS FILIIS MEIS, VEL VNI EORVM, VEL ;Zt;t'ïllg- Wif
" NY
Ba Pt duobus hisee:
| A ! B Cuy poft,
25 Hal. reputaudam. GER. 24 Taut. Qni GE B. 25 Hal. poffit. GE B. tt Hl Qm
26 Hal. et Vulg. jïdez.commzj]k;»mm, B R. 277 Hal. cenfiflit , loco : conflitui- biï?ï'ed'z'tat;,-,, o
tur. GEB. —— 28 Hal.et Vulg. Nec. B R. 29 Hal. ftellula ad vocem : pe- 2BÀ - |
cuniam , collocata addit in margine: al as, mec pecun. GER. 30 Ap. Hal Bmke;-sä atggrp.p

fi, abeft. GEP. — 31 Hal et Vulg. ei, et in fequentibus: infequituv. B Ri
52, Hal. praefigit: Sf?d. GER. 33 Hal. dereliquit. — 34 Hal. detur. GER.
35 Hal et Vulg. fideicounniffariam. — 36 Hal. praefigit:et. GEB, — 37 Hal.
Pütïif-

Otgb. Àt Maalï
c»:—rrentem. GE

1
xf
leii :
N
W.
i.
Tl
j
2 dl
tebdl.
tnt, -
ag
Xtes-
e:
fidei-
Ique
? qe
fituity
—

du
f 0.
hts
"
. dee

que

;DES
)K1se
RTEX
»NIAE
qotd-
i fre
r
IOR
Ti
ub
DT*
yIRE
q fe
; vertà

maem . d r |

uam ( *:k i
ä portlo-v
Y 1$5
EU
"RL

o
g'CLfm'P
n

l
|

|

I'.ih&f .

& ^.
IUA.
J gid d

NEPOTIBVS ME

DIGESTORVM LIB. XXXVL TIT. L.

sI 35 cv1 VOLES EX TOTA COGN A-
TIONE MEA: inter filios refpondi fubftitutionem ?? fidei-
commiffi ^9 factam videri: circa nepotes autem, Cet) cete-
ros ** cognatos, facultatem eligendi datam : ex ceteris autem
cognatis, fi nepotes fupereffent, non re&te mulierem electu-
ram,propter gradus fideicommiffi *7 praefcriptos: deficiente
vero gradu nepotum, ex cognatis, quam velit perfonam eli-
gi poffe. | ! !
LVIIL Ipnxwlibro Ex DgpvcraAparte
quarta reftituere rogatus hereditatem , prius quam reftitueret,
hereditario debitori heres extitit: quoniam aCtio se*? confu-
fa , pet 'l'rebelliantiy redintegrari ^^ non poteft, pecuniae
quoque. debitae dodrans ex caufa fideicommiffi petàtur ^* :
fed in eum diem, quo a&tio confufa eft, vfurae praeteriti
temporis, quae in obligatione vel A officio iudicis fuerunt,
computabuntur: pofterioris ita demum, fi mora fideicommif-
fo fa&a fit.. $. r. Cum hereditas ex cauía fideicommiffi in.

GNATIS M)EI'S,

. tempus reftituendajeft| non idcirco nominum periculum ad

heredem pertinebit, quod heres a quibusdam pecuniam exe-
gerit. $. 2. Qui poft tempus hereditatem reftituere rogatum
*6 . vfuras a debitoribus hereditariis perceptas, quarum dies
poft mortem creditoris ceffit, reftituere non cogitur: quibus
non exaCtis, omnium vfurarum aCtio, nam hereditaria ftipu-
latio fuit, ex Trebelliano transferetur ^'. etideo nec inde-
biti repetitio ^5 erit. Ac fimiliter ^9 hereditario creditori, fi
medii temporis non foluantur vfurae, fideicommiffarium in
his quoque "Trebellianum tenebit. Nec ideo querellae locus
erit, quod de fru&tibus heres, quos iure fuo percipiebat, fae-
nus non foluerit. Quod fi faenus heres medii temporis fol-
uerit, eo nomine non erit retentio, cum proprium negotium
geffit 5?: quippe fortem reddere creditori coactus, fideicom-
miffario nihil vfurarum medii temporis imputabi $. 3. Ac-
ceptis .cehtum, eentum- 5I hereditatem -fegat£us. reftitue-

re, totam pecuniam iure Falcidiae ?? percipere videtur:

et ita Diui Hadriani refcriptum intelle&tum eft, tamquam fi
ex bonis nummog retenturus fuiffet. ^ Quod tunc quo-
que refpondendum eft, cum pro parte hereditatem coheredi
(no reftituere rogatur. Diuería caufa eft praediorum pro he-
reditaria parte retentorum : quippe pecunia omnis de portio-
ne retineri poteft : praediorum autem alia portio non nifi a co-
herede, qui dominium habé£ 53,accipitur. Cum autem prae-
dia maioris pretii, quam portio hereditatis, effent: in fuper-
fluo praediorum petenti fideicommiffario Falcidiam interueni-
re vifum 5^ eft: concurrentem ?? enim pecuniam conpenfari
placuit. $. 4. Hereditatem poft mortem fuam exceptis redi-

tibus reftituere rogatus, ancillarum partus non retinebit, nec
te diem fideicommiffi cedentem fruttus et vfurae, quas debi-
tores hereditarii, cum poftea'

fetus pecorum , qui fummiffi 59 gregem retineitz " $.—5. An-
Cyceffiffet dies, foluerunt: item
mercéges praediorum ab herede percéptae, portioni quadran-
patris. GEB. 38 Vulgo: fi, abeít. B R. 39 Taur. fObflitutionem, — 4O
Hal. fideicommiffo. G EB. — 4X Kal caeterosque , loco: et cetero$. GEB. — 42
Hal. fideicommiffo. GE E. 43 Vulgo: eo, abeít. B R. 44 Hal confufa
Trebellanum vedimtegrare. Vulg. confufa ex Trebelliano vedintegrari. BR.
45 Hal. et Vulg. petetur, et ità quoque Flor. eft corre&um. BR. —— 46 Hal.
.et Vulg. rogatus efl. BR. — 47 Hal. et Vulg. transfertur. B R. 48 Vulg.
petitio. B R. 49 Hal et Vulg. infetunt: et. BR. — 50 Hal. gefferit. — 51
Ex duobus hisce: cemtum, alterum vncis inclufum eft, vt redundans, et in inar-
gine crux pofita. Sed re&e iftam lituram Taurellius fpreuit. Inde tamen Blaubl.
et Hal. Numis acceptis ceutum ,
baereditatem. — Vtrumque habent libri fcripti, nempe ex o&o quatuor priori
modo, quatuor pofteriori. BR. — Diti funt; Pal. II. H1I. IV.. Vat. quibus adde
Bynkersh. Hi Pal L. V. vbi tamen: ceutum , totidem literis legitur, Barb.
Otob. At Magl. acceptis centum beveditatem. 52 kal Falcidia. G EB.
53 Hal. babeat. 54 Hal iwffum, loco: wifum. GEB. — 55 Taur. cV M-
currentem. G E B. 56 Taur. fummiSi. GEB. — 57 Hal.. eorum. credebam

/

»

1$, YVEL CVX VOLVERIS, VEL CO-|

mendum, fed ita quoque Heruag. et Vintimil, 2 R.

baeveditatesi. Stephan. Acceptis wmamis C. .

687

tis imputabuntur. $. 6. Cum autem poft mortem fuam roga-
tus hereditatem reftituere, res hereditarias diftrahere non co-

gatur heres, fortium, quae rde pretiis earum! ?? redig' po- MP

tuerunt, vfurae propter vfum medii temporis perceptae non
videbuntur: denique nec periculum mancipiorum aut vrbano-
rum praediorum praeftare cogitur: fed nihilo minus vfus et
cafus eorum quadrantem qä.öque deminuit. $. 7. Quod ex
hereditate füperfuiffet, cum moreretur, reftituere rogatus,
fru&us fuperfluos reftituere non videtur rogatus: cum ea ver-
ba deminutionem quidem hereditatis admittunt 55. fructudm
59-.-a&!eem- additamentum non/recipiant. $. 8. Heres eius,
qui bonorum fuperfluum poft mortem fuam reftituere fuerat
rogatus, pignori res hereditarias datas, fi non in fraudem id
faétum fit, liberare non cogitur. g «*. . obl
LIX. Pavrvs libro IV--Quiaeftionum- DEesrToR
fub pignore, creditórem héredem ififtituit, eumque rogauit
reftituere hereditatem filiae fuae, id eft, teftatoris 9?: cum
nollet -.adire WE fufpeCtam, coattus iuffu Praetoris adit ?*, et
reftituit: cum emptorem pignoris non inueniret , defiderabat
permitti fibi, ?* iure dominii id poffidere. jRefpondi, adi-
tlongjquldem hereditatis confufa obligakio eff. Videamus au-
tem , ne £f pignus liberatum fit, fublata naturali 7* obligatio-
ne. Atquin fiue poffidet creditor actor ?^, idemque heres,
rem , fiue non poffidet, videamus de effectu rei: et fi poffidet
nullaactione a fideicommiffario conueniri poteft : neque pigne-,-
raticia, quoniam hereditaria eft aCtio: neque fideicommiffum
$5, quafi minus reftituerit, recte petetur: quod eueniret , fi
nullum pignus interceffiffet: poffidet enim eam rem quafi cre-
ditor, fed etíi fideicommiffarius rem teneat ** , et hic Seruia-
na aétio tenebit $7: verum eft enim, non effe folutam pecu-

| niam: quemadmodum dicimus, cum amiffa eft aCtio propter

excepj:ionepff. Igitur non talitum» retentio, fed etiam peti-
tio pignoris nomine competit, et folutum non repetetur $5.
Remanet ergo propter pignus naturalis obligatio. In 9? re
autem integra non putarem compellendum adire, nifi prius
de indemuitate eífet ei cautum , vel foluta pecunia effet. Nam
et cum de lucro heres fcriptus ajit 79 iquod forte legatum
accepit **, fi heres non extitiffet: refponfüum eft, non effe
cogendum adire , nifi legato praeftito: vbi quidem potuit di-
ci, nec *? cogendum effe heredem adire quodammodo contra
voluntatem defuné&i, qui legando heredi *?, fi non. adiffet,
in ipfius voluntate pofuit aditionem: fed cum teftator alter-
utrum dederit, nos vtrumque ei *^praeftamus. — $. Ir. Ea,
quae dotem dabàt, pa&ta erat cum marito, vt mortua fe in
matrimonio, dotis pars matri eius redderetur: nec eo nomi-
ne ftipulatio a matre interpofita eft: moriens deinde matrem
et maritum 7^5 füum heredem fecerat: et f matre petierat,
vt hereditatem Titio reftitueret : iudex (addi us ** de heredi-
tate diuidenda, partepí dotis, quafi ex vtili pacto, pro parte
matri adiudicauerat.
fideicommiffi praeftanda fit? quam ** non effe reftituendam

| 58 Hal. et.omnes: ad-
59. Taur. frudtVm. GY. B. 60 Ap. Hal. id efl, teflatoris ;
ó1 Hal et omnes: adüt. BR. Et Taur. erat dare: adlt,
yt, et mox habet: poffideret. GER. 63 Vi-
Iur. 11. GEB.

qmittant. BR.
abfunt. GEB.
GE B. 62, Hal. praefigit:
de Yofeph.: Aueran. 4I. Interpr.
65 Hal. fideicommifJaria. G E B- 66 Hal. et Vulg. vetineat. BR.
et Vulg. a&ione tenebitur. BR. 68 Hal, repetitar. GEB. — 69 Vulgo In,
abeft. n R. o Gothofr.innota: 1ta: afit, Flor. al. agit. Sed et Flor. £.
faperícripta, vt fiat : abfit, quod re&e fpreuit Taur. — Nos: agit, reponendum
exiftimamus, cum Steph. et H. a Porta, et ex octo ícriptis, Pal. L et Barb.
Plerique codices habent: abfit, etita Hal. Et rurfus Pal. V. et Vat. adfit. BR.
Ifti plerique funt Pal. II. IHl. IV. Otob. Magl. Bynkersh. GEB. 71 Hal, et
Vulg. acceperit. BR. 72 Hl weque. Vulg. m0n. BR. 73 Hal co-
baeredi. GEB. 4 Ap. Hal ei, abeft. GEB. 745 MHal. et matrem. et
muavitumn. 76 Gothofr. in nota; non neceffe eft, vt legatur: aditus.
Ita tamen legunt Vulg. Nor. omnes. B.R. 71 Ap. Hal. quam , abeft. GE R.

liiii 3 . 48

67 Hal.

';v; * L
&Cucs5 CX Leonmt

$3-

4 tcena.«

i

5 VN
J wce)eamaes,

£ :/Vu;:-ä quo àe jm&
; (.. é ,

L

Quaerebatur, an etjea| portio ex caufa .

puto:

64 Vulgo acfor, abeft. BR. —

4p m t P.
4 ec0tc€€CLU 5 ,.

688

puto: quia non quafi heres, fed quafi mater ex pacto accepit:

nec occafione hereditatis, fed errore ex pacto eam habuit.

DIGESTORVM LIB. XXXVL TIT. L

hereditatem? (fi) enim ?* hoc fuerit fabfecutum,

hereditatem reftituere cogitur: nifi euidentiffimis probationi-

etiam.eam-

fei
e

LX. InxM libro XL-X5-Quaeftionum. PATRONVS | bus fuerit ab herede adprobatum ?7?, contemplatioiie fui fer- etdlï
ex debita portione heres inftitutus, fextam partem reftituere uum effe heredem in&itutugn». . $. 5. Refcripto Diui JÁnto-, ,. D reru
rogatus reftituit: non transeunt ex Trebelh.zfno actiones, quo- | nini/ ügmücatuy, vt 98 fl quis accepta a Titio Pesgiis, Quae * ] " Y
niam non fuit debitum , quod reftituit: &t ideo, fi per erro- | quartam þepedltagls continet, rogatus fit ei reftituere heredi- : ti.
rem fecit, etiam repetetur. //X, r dem) , , | tatem : licet tardius detur pecunia, fine vfüris eam dari debe- »
LXI. InEw libro XIV,—Refponforum, PAvrvs,;re- Te, quia quanto tardius quisque pecuniam dat ATT A p
fpondit, his verbis, SEMPRONI, HkREDEM TE NON | dius ad fidéicommiffum peruenit, et medii temporis fruc&tus t*u?
SCRIPSI, FESTINANS PER INFIRMITATEM,IDEO-|perdit, Quamobrem f ante datam pecuniam tenuerit heredi- teï
QVE EI DARI VOLO TANTVM, QVANTVM IPRO | tatem, fructus, iquos/ percepit !99, , reflituere heredi eum//;zex | ta's.r
La precuneta. VNCIA HEREDITATIS COMPETERET: videri quidem. oportere, $.6. Idem fusis eft, et fi quis itàjheredis fidei com- ^ ^^ - Tlfu.u
| magis quantitatem, quam portionem hereditatis, relictam : | miferit, RoGo,srz Trvivs v IBI CÉNTYVM DEDERIT, | " ï'
fed fic accipiendum, vtf videatur -de-vneie. etiam reftituenda | REs TITVAS EI HEREDITATEM MEAM. $. 7. Si füb ii
fenfitfe. I condicione heres inftitutus fit » qui fufpe&tam fibi hereditatem lete
u LXII. Scagvoralibro IV.- A Frr.1A | effedicit: fi nequedifficultatem, neque turpitudinem vllam ha-
;naferpetit *9, vt fi liberis fuperfüitibus moreretur, partem eius,. *bfet.copdicio, necimpendium/ aliqujd, iubendus eft parerecon-i-pEc, | Jfri
! -quae *? ad eam ex bonis patris perueniffet: quod fi fine libe- dicioni , et adire, et ita reftituere: fi vero turpis aut difficilis fit.- ent
ris, vniuerfüm fratri reftitueret, ^ Quaeritur, defun&ta ea condicio, aperte iniquum eft, cogi eüim explere eatm alterius folu
. "a matrimonio, fuperftite filia: an heres eius, cum parte | gratia, fed et remitti eam ab initio vifum eft ^: plus enim tuti
hereditatis, eius quoque, quod'/dotis nomine datum erat, | tribui a Praetore ei, qui fideicommiffum petit, quam tefta- nen
"P. partem reftituere 3ebeat? i«Refpondit 5*, id quod in dotem | tor voluit, abfurdum eft: vtique autem teftator, nifi expleta ïä??
ib

fit condicio , neque fcriptum heredem ad hereditatem vocauit, ,
neque per hunc illi voluit reftitui hereditatem. $-—8. Sijdan- Q
da£ pecuniáé ? condicio adfcripta eft heredi, debet ei offer- fe
| — li

fuiffet, non contineri in partem hereditatis, quae reüitpenda
eft *?: fed etfi ex promiffione dotis aliquid debitum fuit L
-Aeris alieni loco habendum. $. 1. Alumno certam pecuniam

legauit, et eam recipi a Sempronio mandauit, et certas vfu- re pecuniam is, qui ipofcit fideicommiffum, vt hereditatem: ;///pe.-
ras alumno praeftari *^, donec ad vicenfimum annum perue- | 1mpleta condicione poffit adire, et reftituere, .S--9- Quod fi v (um
nerit "^; deinde alumni fidei commifit, vtfifine liberis dece- | condicio adfcripta eft, et ea eft, quam Praetor remittit: fufü- s us
| deret, partem- reftitneret Sempronio , partem 'epticiae, Quae- | cere Edictum ^, vtdTulianus ait: 5 haCctenus iubendus eft, Go delto
| T fitum eft, defun&to alumno intra annum vicéhfimum, an füb- | vt conftituat Praetoriis 9 aCtionibus vti, aut petat bono- pirere
- ^n, — füitukilfideicommiffum 9* petere pofüint, an vero in id tempus | rum poffeffionem fecundum tabulas, vtita nadctus a&tiones, Teditt
fuftinere, quo fi viueretalumnus, vicenfimum annum imple- | tunc reftituta hereditate transferat eas ex Senatusconful- terith
ret? Refpondi, fecundum ea quaze proponerentur, poffe 57, | to. $. xoó. Sivero nominis ferendi condicio eft, quam Prae- to tron
, LXIII. GAzvs libro Il. Fidei T FAcTA|tor exigit: recte quidem fat;tgdfus videtur, fi eam expleuerit : inarQUsqU
in fideicommiflarium ** reftitutione, ftatim omnes res in bo- | nihil enim male * eft, honefti hominis nomen adfumere, nec — &íip
| nis fiunt eius, cui reftituta eft hereditas, etfi nondum earum | enim in famofis et turpibus nominibus hanc condicionem exi- " "
L €ff. o — nalitus fuerit poffeffionem| — $. 1. Siis $? qui hereditatem fi- | git Praetor: fed táiben, fi recufet nomen ferre, remittenda - n
7*0*7 bireddi ab herede ftipulatus fit, eique ?9 ex ftipulatu agenti | eft ei condicio, vt Iulianus ait, etjpégmittendae ? vtiles attio- - oowg li
reftituta fuerit hereditas , conftat nihilo minus transferri actio- | nes: aut bonorum poffeffio fecundum tabulas danda eft ; vti Jl teriot:
. mes: hoc ita eft, fi is, cum quo a&um fit, reftituat heredi- nanctus aCtiones, transferat eas ex Senatusconfülto. $.—rr. - lm
LiUar tatem: fi vero ob id, quod non reftitu£rit], aeftimatione here- 51 cum füfpectam(videret ? hereditatem 9 , poftulante -m*Q);HfifäïL?üff** —— "ii
. ditatis condemnatus fuerit, remanent a&tiones hereditariae | iuffu Praetoris adieris, et reftitueris mihi: itavtarlegis Falcidiae D 4 —b
apud eum qui condemnatus fit : áftor autem quantitatem con- | beneficio aduerfus legatarios, fi tu quoque ;ea ** lege vti po-ritenm, — p
- fequitur. $. 2. Si heres fcriptus reftituerit hereditatem, et po- , teras, et quatenus vti poteras: nam fi quid praeterea a me^ "^^ Semtos

ftea de hereditate controuerfiam paffus vi&tus fit, aut lite ?* | alicui per fideicommiffum reli&tum fit , id quafi a legatario re- — . l

cefferit, durare aCtiones conftitit in fideicommiffarium femel liétum non venit in computationem eius legis, fed extrinfe- - ulo don
translatas. $. 3. Si quis maiorem partem reftituerit, quam | cus numeratur. $. 12. Si Titius rogatus fit hereditatem ts fl
rogatus eft, in eam parfem, quae excedit, non tranferuntur | Maeuio reftituere, Maeuius Seio certam pecuniam, et Titius ti: v
aCtiones: fed cum praecepta ?^ aliqua re, aut fümma, roga- quartae retinendae beneficio aduerfus Maeuium- vfus fuerit z feliti
tus fit heres refütuere, et omiffa retentione totam bereditatem | Neratius fcribit, Maeuium quoque Seio eo minus aequum effe Wroeel
budeg Lb nopera : : ii : : U* : w
refutuþþt, recte dicitur ?? transferri attiones. 9- 4. Si he- | praeftare2, ne ipfe de füo damnum fentiat. $. 1i3. Iulianus Á
res ante reftitutam hereditatem feruum hereditarium heredem | ait, fi heres inftitutus Titio rogatus fit reftituere, fubftitutus - " qugd
ab aliquo inftitutum iufferit adire hereditatem , negat lulia- | *? Maeuio, etinflitutus fufpectam fibi hereditatem effe dicatz ,
nus, debere hanc hereditatem reftitui : quia de ea "^ roga- | defiderante Titio iubendum eum adire, et reftituere. $. I4.
tus non effet: et hoc eft fatendum: requir endum,tatfien, et il- | Ci quis bonorum poffeffori$ fidei commiferit de hereditate re- T
lud eft, num ?? cum incremento reftituere heres rogatus fit ftituenda, et is paffus fuerit diem bonorum pofleffionis adgno- l; M.a'Rcrl
jeeus : fcendae Tl4Nys
? ; ; . : : ] Taur.()
78 Baud.libro XIl.sm. — 479 Hal. peU7. GEB, $80 Vulg. gwod. BR. 81 | 1 Gothofr, in nota: impedimentum. Hal. Immo Hal, impedimentum. aliquod., tf )
! Hal vefpoudi. GEB. 82 Hal. effet. GEB. 85 Hal. fuiffet. GE B. 84 | Sed et Vulg. impedimeutum aliud. B R. 2 Confer Aueran. £I. Interpr. Inr. H.dgcq'r?;.
KHal. et Vulg. addunt: voluit. BR. 85 Hal perueniret, — 86 Hal. fideicom- | 24. G. 3 Vulg. in danda pecunia. B R. 4 Taur. fufficerEdidum. GEB. 3 Fl if
qzuü[[a. GEB. 87 Vide Aueran. II. Interpr. Inv. 21. GER. 88 Hal. f.- Hal. et Vulg. fufficit edidum. &n. 5 Hal et Vulg. praefigunt: e£ , quod 9* ib
deicommiffi, loco: im fideicommiffarium. G n. 89 Ap. Hal. zs, abeft. GEz. receperim. B R, 6 Taur. PraetorIs, GER. "] Hal. et Vulg. sali. Atque "l G
90 Ap. Hal. que, abcft. 91 Hal. et Vulg. Jitem. BR. 92 Hal. perce- | ita reuera malim, maxime in probabili caufa erroris ob fequentem vocalem. TM hj
$ts. GEB., 93 Vulg. dicetur. BR. — 94 Hal.eo, loco: ea, GER. 95 | zR. Immo Taur. dare peterat: malE. GER, 8 Vulg. remittendae; BR. B
Vulg. hic inferit: fi. BR. 96 Vulg. nunc: et, loco: fi enim. BR. 97 | 9 Recentiores: zideres. B R, 1Oo Vulg. fufpefla videretur baereditas..B R. r n
Vulg. probatum. BR. 98 Ap. Hal. vt, abeft. GE. 99 Hal. det, et | 11 Taur. quoguEa. GEBR. 12 Vulg. «qui fubflitutus ef Maesio. BR. lr
mox; perueniqt , et denique: perdat. 10o Hal et Vulg. perceperit. B. Eu d d 15 TET là

l file

t
lais
Iu lnts.
l, Que ;
* hergj.
lti dele.
Q0l0 tut,

3 ff
TL eredi-

iï'&zeü ET
3 1

i
|

Dmm,
M. 5) I)
ltellit
uDnys

LDttetetora

üds —

fRIT sls
: Dlts erim
qum tefs-
IUl exple
I YOcutl
E
^ Sian-
Rt el oftere

nereditatem;;efïæ |

|
|

4QR -

nittt: fofre
bendos ef,
pett Dono-
bs afones,
atostonfül«
quum Prae-
axplenerit :
jmere, net
;jonem eri«
remittenda
vtiles attio-
inda ed, vt

hj

vl

a 08
jgiaro fe
i4 extritle-
peredittetm
T et Titius
vlus foerit:
aequum eüe
f ulanus
à fobibtuts
; d diats
gre ) h
nereditit I
[fionis iig
0 j

d p*

. [j h h.
- cifg P
n

0
fgit: J c

ytulante m À

iegisf'alcidiaefïw ;
Í ore rHi fQ«L1 o^
lege&tlp hat

^

(
h
Mf

j

r

-.4s$, Sx eius pupilli,

DIGESTORVM LIB. XXXVI. TIT. I

fcendae transire, aut per hoc tempus, quo is, cui reftitui
-debebit hereditas, aliqua ex caufa non potuit adire Praetorem,

et poftulare, vt petita bonorum poffeffione reftituatur|fibi he-
reditas: füccurri ei debet: id eft, vt reftituatug tempus bo-
norum poffeffionis admittendae, exhibendi fideicomtmiffi gra-
tia. $. 15. Admonendi autem fumus, fiis, qui foluendo non
fit, Titio herede inftituto feruum liberum elfe iufféfit, et ro-
gauerit Titium hereditatem eidem reftituere: vix efle, vt Ti-
tius recufáns adifé heréditatem cogatur, nam licet defideran-
te feruo Titius adierit hereditatem , non ,tdmien; poteft liber-
tas feruo competere, quafi in fraudeyíf creditorum data, licet
Titius locuple$ fit: qua de caufa nec hereditas ei reftitui po-
teft: fed ex fententia legis dicendum eft, perinde habendum,
acíiis feruus folus liber et heres fcriptus effet, nec Titius
heres eifet. — ,^ . ;
LXIV. MXEcrANvs'? libroIV. Fideicommifforum.;
—cüi|fine tutoris auctoritate pecunia credita
erat, reítituta ex éo Senátusconfulto mihi fuerit hereditas: fi
foluam creditori, non repetam: atquin ** heres, fi poft refti-
tutionem foluat, repetet non ob aliud, quam quod ab eo in
me naturalis obligatio translata intellegitur. Etfi eius mihi

- reftituta fit hereditas, qui pupillo fine tutoris auctoritate cre-

1«5« bus reftituere jogati füunt: quia etiam neceffarii heredes, fi-

diderit: fi foluerit mihi pupillus, non repetet: at fi heredi fol-
uerit, repetet, non repetiturus, fi ante reftitutionem foluif-
fet. $. 1. Si neceffarii heredes fub condicione quamuis
leuiffima heredes fint inftituti, /cüi,* * parere folent ** : dicen-
dum eft, cogi reíticuere hereditatem defiderantibus his, qui-

» / " * (* L L . D * * . $ *
€/&.deicommiffae *5 hereditatis reftituendae gratia, condicioni

|wna«s quisque ^* reftituiffet, pro ea
" —etfiipfe partem reftituiffet, pro ?? parte interim tranfitu-

——

b eaiuipeiripe d a

1

dta etiam Pal. L II. Otob. et Hal.

parere erunt compellendi. $. 2. Siquis rogatusreftituere he-
reditatem , deceffit *? antequam eam reftituat: heres eius.po-
terit hereditatem reftituere, et ex Trebelliano Senatusconful-
to transeunt ?? aCtiones: fed fi duo ei heredes extitiflent, vti
parte tranfituras aCtiones: nam

ras, verius eft, fed et fi plures heredes extiterunt ?? ei, qui

rogatus eft reftituere hereditatem, fi quidam 2* interim refti-
li» »4,4; tuerint, vel cum eiJ cui ^5 reftitui debuit, plures heredes ex-
.— titerint: vt cui reftitütà erip 29, is pro ea parte ex hoc Se-.
^matusconfülto habebit actiones. $. 3. Si patronus ex parte
debita heres inftitutus, rogatus fuerit eam liberis exheredatis

defuncti liberti reftituere: fi fua fponte adierit, érit Falcidiae
locus: fi coactus, in folidum transi'bunta,äz&g&iones ex hoc

- Senatusconfulto.

LXV. Ipw libro V.Fideicommifforum. Sen v o, in-
uito domino vel ignorante, non recte reftitu&tur ^9 heredi-
tas : fed (fi» ?? poftea ratum habuerit, confirmabitur refti-
tutio : verum ipfi domino adquirentur aCtiones : nec, quia he-
reditatis adquifitionis ?? fimilis eft haec reftitutio, iuflum
praecedere oportet: fed, vt dictum eft, etiam ratihabitio fub-
fequi poterit, exemplo bonorum poffeffionis. Neque inter-
eít, quod ad propofitum attinet, ipfi domino, an feruo quis ro-

i
L:

13 Flor. fcriptum erat: MARECIANT'S. Videtur librarius in animo habuif-
íe: MARCIANVS. Sedlitera R eodem minio eft deleta. g &. Hal. .MAE-
TIANVS. GERE. 14 Taur. aD4uin. GER. 15 Hal. et Vulg. quauis.
16 Taur. Qii GEB. — 17 Vulg. cwi parevi folet. BR, — 18 Ap. Hal. etiam
meceffarii bevedes, fideicommiffae, abíunt. Vulg. fideicommiffJaviae. BR. 19
Hal. decefferit. 20 Hal. transibunt. GEB. — 21 Vulg. vnusquisque. BR.
22, Hal. inferit: ea. GEB. 23 Hal. exfüiterint.
co: quidam. G EB. 25 Taur. Qii. GEB. 26 Hal. exfliterint , cui ve-
fütuevint. GE B. — 2/7 Vulg. inferit: w eos. BR. — 28 Hal. reflituitur. — 29
Sed abeft fupplementum a Magl. GE .
31 Hal. opere. GE B.

30 Hal. et Vulg. adqwifitioni, quod praefero. B R.
34. Hal. et Vulg. u-

32 Taur. aD4quin. GEB. — 33 Hal. dicerent. GEB.
plerit. B R. 55 Hal. poffint.
Hal. fub bis. GEB, — 37 Hal. eff. GER.
39 Hal. iubet. GEB. 40 Ap. Hal. vt, abeít, GER.

36 Taur. fub isdem , negle&o fuo artificio.
38 Ap. Hal etiam, abeft. G E B.

41 Vulg. fi qui- .

És5

24 Hal. quidem, lo-

.Hal. adiri. GEB.

689

getur reftituere hereditatem : nec in ea re confenfu aut ope-
31 ferui opus eft: atquin ?? in bonorum poffeffione, vel in
adeunda hereditate confenfus eius neceffarius eít: itaque fi
qui fufpe&tam dicent ?*? hereditatem , poftulante domino com-
pellendi erunt adire, et reftituere hereditatem. . $. r. Si te-
ftator rogaífet heredem , vt reftituat hereditatem mulieri, fi
non nupliffet 5^: dicendum erit compellendum heredem, fi
fufpeCtam dicat hereditatem, adire et reftituere eam mulieri,
etiam fi nupfiffet. Idem if cetéris qdoque condicionibus Iu-

lianus nofter probat, quae fimiliter nili fine vitae expleri non ,

poffeyit 35: fecundum quam fententiam .cautione praeftita

jbis, quorum intereft , ab his, quibus reftitui fubiisdemj*? con-

dicionibus heres rogatus effet ?7, reftituet hereditatem. $. 2.
Cum Praetor, cognita caufa, per errorem, vel etiam ?? am-
oitiofe iuberet ?? hereditatem vt *? ex fideicommiflo reftitui:

. e&iasm publice intereft reftitui, propterrerum iudicatarum au-

Coritatem. 3 $. 3. Si pupillo infanti reftituere hereditatem

l ho o«

N

quis rogatus fit, fi fponte adierit, etiam feruo eius, etipfi pu- -

pillo, tutore auctore, reftituetur hereditas: fi quidem eo,
iquodj^* fari non poteft, non magis ea res impedietur, quam
in muto pubere volentif^? fibi reftitui hereditatem. 5i autem
heres recufet adire hereditatem, quemadmodum res expediri
poffit, difficile eft: quia neque tutore defiderante, periculo
pupilli adiri hereditatem , 'Trebelliano Senatusconfulto locus
fit futurus: neque pupillus ipfe id defiderare poffit, cum fari
non poffit, quod aliquatenus circa mutos expediri poteft: nam
fi auditus capaces funt, vel interrogati , jnutu rpoffint fignifa-
cere ^?, velle fe periculo fuo hereditatem adire ^*^: quomo-
do abfentes per nuntium. Sed et infantygnon dubito omnimo-
do fuübueniendum: idgue ex fimilitudine iuris ciuilis vel ho-
norarii conftituendum eft: fiue enim heres inftitutus effet,

L mectt ,,

non dubie pro herede, tutore auctore, gerere polfe videtur .

. ^5: fiue de bonorum poffeílione agitaretur, peti éi per tuto-

rem poffet: ideoque et heres compelli per tutorem poteft ad-

ire, et reftituere hereditatem. Quo exemplo et mutus, qui

nihil intellegere poteft, perlcüratorem adiuuatur *5. $. 4.

Si fingulae res ab herede traditae funt ^" iuffu meo ei, cui
eas vendiderim *3: non dubitabimus *?, jmihijintellegi fa-

- ctam reftitutionem. Idem erit, et fi iuffu meo tradantur cui

?? ego ex fideicommiffo, aliaue quá,?* caufa eas praeftare de-
buerim ?7, velin creditum ire, vel donare voluerim.
: LXVI. Pavrvs libro IÍ. Fideieommferum; Qvr
ita inftitutus effet 55 , fi coheres eius adiffet: vti poteft lege
Falcidia, etfi coheres eius coactus adiffet: modo,ti ipfe non
coaCtus adierit hereditatem. $. r. Etiam abfentis procurato-
ri , dir defiderare 5*, poffe reftitui hereditatem ex hoc Sena-
tusconfulto, lulianus fcripfit: fi táfhen;caueat de rato haben-
do, fi non euidens abfentis voluntas effet ??; fed dicendum

£ Jh?uïc'hd P

t
.CJora.
j' (/ r

eft, vt heres, qui fufpectam dicat ?9, non fit compellendus -

adire, fi ffícertum fit 57, an mandauerit: quamuis ei cauea-
tur, propter fragilitatem cautionis: quod fi fponte adierit he-
reditatem 59 , non magna captio eft: fed actiones, fi non
man-

dem in eo, qui. BR. — 42, Hal. et Vulg. volemte, quod probo. BR. Et Taut.
dare poterat: voleutl. GERB. 43 Gothofr. in nota: fignificare. Hal. Hoc
verbi: figuifacere tuentur Scioppius, Voflius, Briffonius cum ob analogiam,
vt in: lucrifacere, tum ob fimilem formam in: aedifacere in L. 60. $. 4. fapra
Locati. Ego tamen cum Vülg. Nor. ceteris fcribo : figmificare , atque ita etiam
MSS. quae vidi, omnia, Et fimiliter in alleg. L. 6o. praetulerim : aedificare.
Adi Duker. ad Opuft. de Latiu. Vet. ICt. p. 354. BR. — Vidit hic Nofter Pal.
L HI. [II. Otob. Bynkersh. In Magl. tamen reperit Florentinam. GEB. — 44
45 Hal. videretuv. GEB. 46 Taur. adinDatur. GEB.
48 Hal. veudideram. GE n. 49 Hal. et Vulg. dubitamus.
51 Hal. inferit? ex. GEB. 52 Hal. de-
bueram, etin fine: volueram. GEDB. 53 Hal. eff. GEB. 534 Hal. de-
fideret. Vulg. procuratorem defiderare poffe. B R. 55 Hal. fit. GEB. 56
Hal. addit: Paereditatem GEB. — 57 ial fi certamm non fit. G EB. 58 äï
| al.

47 Hal. fint.
B R. 50 Taur. Qi. G E B.

w-—

Lfmnn.lf :

L I 'Cat

, j [*(/'Z'.,
L d e«.

L4 ïl 79 ,

Ll

6 Hal. volenti. GEBR.

690

mandauit 5?; transibunt eo tempore, quo ratum habuerit.
G. 2. Si damnum in feruo hereditario datum fit, licet perfer-
uum hereditarium heredi competere actio coepit, non tamen
tranfit legis Aquiliae attio ad -fideicommiiïariun-xg e enim
a&tiones transeunt, quae ex bonis defuncti pendent. $. 3.
Si legatus Romae compulfus adierit hereditatem, et reftitue-

» . .).,« . * /. * 9 á [ j
rit: cogetur Romae a&tiones pàti fideicommiffarius, quamuis

heres non cogetur 59?, An vbi defunctus conueniri

debuit, et fideicommiffarius debeat, videndum ?* : fi fua fpon- :

te heres adit ?? et reftituit hereditatem , an tribus locis fidei-
commifífarius defendi debeat: vbi defunétus, et vbi heres, et
vbi ipfe domicilium habeat? oportet itaque ibi fideicommiffa-
rium conueniri, vbi vel domicilium habet, vel maior pars re-
ftitutae hereditatis habetur. : | |
— LXVIL i!Vanzxs/libro III. Eideicommiflorum. S1
poftulante me, fufpeCtam hereditatem ex decreto Praetoris
adieris, et;nec ego 9? poítea e&m mihi reftitui velim, nec bo-
nis me immifícere: hoc fieri debet, vt **, quod Octaueno
non ineleganter videbatur, a Praetore perinde attiones in me
dentur, ac fi hereditatem recepiffem: quod eft iuftius. . $.—E
-Etiam eo $5 tempore, quod creditorum fraudandorum confi-
lium inieris ,jcitrz/ periculum interdiéti fraudatorii hereditatem
fufpectam adibis, et reftitues mihi: quia et remoto fideicom-
aniffo liberum tibi fuerat äplenti 66 adire hereditatem, credi-
tores tuos tali commodo fraudare: et ego nihil turpiter fa-
ciam, recipiendo eam hereditatem, quam remota poftulatio-

mejmea, creditored compellere te, vt adires, non potuerint.

S.-2. Sed et «fi) filius fuus ?" heres patri, rogatus fit ?* a
patre hereditatem mihi reftituere, cum fuorum creditorum
fraudandorum confilium iniffet, tamquam füfpectam ex decre-
to Praetoris reftituerit mihi: vix fraudatorio interdicto locus

L ] . . . *» . . Ld * . e l' []
-erit: quia bonis patris eius venditis, nihil proprium credito-

res eiu$ ex,ea hereditate ferre potuerint: nifi forte proprii
creditóres filii audiri debeant, fi poftulent| vtjdimiffis patris,
€eius bona vendere fibi permittatug 9?. — $. 3. Si donationis

. caufa fufpectam hereditatem fibi heres dixerit, et reftituerit

€i , qui folidum capere non poffit: auferetur 79 ej id ** , quod

capere non poteft. Ide&jdiceudum eft, et fi citra confilium

donandi fiduciarus heres id fecerit.
— . LXVHI. Ipngx libro IV.—Fideieemmifforum. S1 he-
res ab eo, qui cum moreretur foluendo. non fuit *^, rogatus
hereditatem reftituere, fufpectam fíibi dicit **: dubium non
eft, quin hodie coactus ex Trebelliano Senatusconfulto re-
ftituere polfit: fed etfi fua fponte adierit, ex eodem Senatus-
confulto|reftituturus eft, quamuis cum fümma, aut certum
corpus per fideicommiflum ab eo , qui foluendo non fuit, da-
tum eft, perinde non debeatur, atque fi legatum effet: eo
enim cafu legatarii, fuperiore|heredis vice fungi eum, cui fi-
deicommiffum relictum eft. . $. 1. Si totam hereditatem ro-
gatus reftituere -&- 7^ fponte adieris, et "? fine dedu&ione

quartae partis reftitueris; difhcile quidexä'ï:'fggeris per igno- |

rantiam magis, non explendi fideicommilli caufa, hoc feciffe :

Xal. baereditatem , abeft. GER.
«ogeretur. BR. 61 Hal «videndwm efl: et fi. GEB,
Aadiit. GEB. 63 Eit Flor. 2ego, lineola coaeua fuper »* du&a, procul du-
bio vt fit: 202 ego 5 quod in relegendo fa&um putamus, vt compendio ifto
wox: "0n;, indicetur. Pro Taurelliana lectione eft, quod mec ego, in: "iego
facillime coaleícere poffit. Ex o&o quatuor codices habent: mecego, fed et
totidem: 702 ego, €t hoc modo Blaubl. et Hal. p&. Hoc modo Pal. 1. Vat.
Barb. Otob. Iíto: Pal. II. HI. IV. V. quibus adde Bynkersh. — Ceterum pro
'Taurelliana le&ione etiam hoc poffet hariolando afferri, in codice, ex qwö
Klorentinus eft defcriptus, forte fuiffe fcriptum: meG ego, non infrequente
- &lementorum permutatione pro: zec ego, quod librarius Florentinus folito com-
pendio conuerterit in: ?EGo. GE2. — 64 Hal.et Vulg. hanc particulam cau-
falem poft fequens: videbatur, collocant. B R. 65 Hal. Eo etiam tempore.
67. Taur. fuOs. GE B. 68. Ap. Hal. fit, abeft.
69 Flor. eft: permittitur, quod alig in locis Taur, aequo animo

59 Hal. mandawerit. — 60 Hal. et Vulg.

€ E .

DIGESTORVM LIB. XXXVIL TIT. 1.

62, Hal. et Vulg..

fed fi probaueris *5, per errorem te quartam non re'tinuäff? $; deet

reqïperare ** eam poteris. vt I

d LXIX.,MaEcrAwvs ** libro -VHILFideicommiffo-- i.

rum. D euictione praediorum, vel mancipiorum, vel ce- m L
terarum (rerum) ?? cauere heres, cum reftituit hereditatem, W (
non debet: quinimmo in contrarium caueri heredi oportet, fi n
quid ex his enictum effet, quae ab ipfo herede veniffent. E us
. LXX. Pow»Ponrivs libro IL-Eideieommifforum. Sr fjo n
heres inftitutus Titio rogatus fuerit reftituere hereditatem , et w
rurfus Titius heredi poft tempus: fufficiunt directae actiones flins, €
heredi. $. x. Siheres, antequam fideicommiífam 99 heredi- iiefrata
tatem reftitueret, alienauerit quid ex hereditate, aut feruum ia
hereditarium manumiferit, aut ruperit quid, vel fregerit, vel [is vICdÀ
víferit: non competit in eum vlla ciuilis actio, reftituta poftea vifui
hereditate ex Trebelliano Senatusconfulto: fed ex fideicom- Eu
miffi caufa erit hoc quod deperierit perfequendum. — Sik vero "D
poft reftitutam hereditatem horum quid agfmiferit heres, di- t
cendum eft ?*, lege-Aquilía cum eo agi poffe, fi feruum for- ii
te hereditarium aut vulnerauerit, aut occiderit. $.2. Si tem- païia,ïï!
poralis a&tio in hereditate relicta fuerit, tempus, quo heres impidoi
experiri ante reftitutam hereditatem potuit, imputabitur ei tf t
cui ?^ reftituta fuerit $3.«45 .. , Yn 4
laC-LXXL j LANVS libro X.—Fideicommifforum. tati
OMNE.S, qui de hereditate deliberant, defiderante eo, qui li r
fuo periculo velit adire hereditatem , coguntur adire: fed 9*&owlalwi, — p
non ftatim reftituere, fed vt completo teräþore deliberatiozx ^ — lu^
nis , Cfi) expedire üþ.ä compererint hereditatem, fentiant com- — U
modum teftamenti /eó, iure, quo, Áf fponte)adiffent : fid vero leeeenei|o amus
contra onerofam crediderint, reftituta ea exonerentur aCtio- /| . n
nibus hereditariis, * ; m »£T0, (
. LXXIL Powrowurvs libro IV.—Fideicommifforum. PARS X.
HgnEs praecepto *5 fundo rogatusferat hereditatem refti- (YRATO

tuere : fundus alienus * erat : Ariftoaiebat, videndum, vtrum/ bt — dih m g,

eui ** omnimodo penes heredem fundum effe voluit 5* te-!ihhz&ar»fww | —— TEESSE
ftator: an ita demum, €4e *? ipfius eft? fed fibi fuperius pla-| ^" ^P- ^ n$uo
cere: ideoque aeftimatio eius retinenda eft. i — n
Jomp: LXXIII. M& EcxA x vs libro XIIIL Fideicemmifforum. fint
S.I.heres pecungam hereditariam crediderit, et in eam caufam ; rogaæsfa:
pignora acceperit: aCtiones non competunt ei, cui?? reftitu- N. Boj !
ta fuerit hereditas aduerfüs ipfa pignora, fed aliqua dubitatio — t
| remanebit, fi in eum contraCtum, qui ex ?* defun&to fuerit defondis
interpofitus, heres antequam reftitueret hereditatem, pignus fedis 1f
acceperit: fed nec ?? fic quidem ipfe agfmitteretur ?? ex fi- Qub
deicommiffo : tdífen, habet aduerfus heredem aCtionem, jvt ei r 3 /4. nil ii
cedat pro pignoris commodo actionem.] $. 1. Cum ex Tre- Exgm-;
beiliano Senatusconfulto reftituitur hereditas, feruitutes, quas - TL
mutuo praedia heredis et teftatoris habent, nihilo minus va- j, iij
lent. U. ; Ts *ö" l ütmtre
. LXIV. PAvrvslibroIL-Decreterum- Qvx filium et W*,tur af
filiam habebat, teftamentum fecit ?^, et ita de filia fua ca- nurs.
uerat: Eurel:lo(uou g0. uXj Ouerideodou 9? , mrpiv céuvo coi ysvédd u) L. J(æä) : Mj d
?9; pronuntiauit Imperator , fideicommifflum ex hac fcriptura s LE
tulit. Probo tamen iftam omnium le&Qionem. 8&. Ftiam Haloandri. GER. m ml
To Hal. et Vulg. aufertur. B R. 71 Vulgo id, abeft. B R. 72 Hal. et Vulg. UT A :
fuerit, BR. — '75 Hal. dicat. — "74 Ap. Hal. et Vulg. t4, abeft. Bn. 75 u efn.ät-fu
Hal. inferit: ji G E B. 76 'Taur. proVaueris. GER. 71 Hal. recupera- *ïüïntmng i
re. GER. ^ 778 Hal, NERATIVS. GER. 79 1ta omnes fupplerunt fcri- fcripütffn:m
pti et editi. BR, Etiam Hal. Scripti funt; Pal. L. II. III. Otob. Bynkersh.. . licin m ;
At Magl, fupplemento caret. GE B. 80 Hal. fideicommiffario. G E B. $r fio loco-nfï,
Ap. Hal. efi, abeft. GER. 82 Taur. Qiij. GER. 83 Hal. fuit. GE R. " Mejh'-:;r»-n
84. Ha!. lz'cet, lOCO: fed. GE P. 85 Hal. et Vulg, Peyceptg. BR. 86 m.GEZWUH,'ä;
Hal. a'lzenatus. GERB. 87 Ap. Hal. eum, abeft. GEB. — 88 Hal. et Vulg. Quod j (E |
voluerit. BR. 89 Ita etiam Pal. I. II. Otob. At Magl. vocula: fi, caret. roayïmy :
Hal. fi ipfius effet. GE B. 9o Taur. Qui. GER.. 9I Gothofr. in nota: H 'faufm*
qui a defuncto. Xta dudum Hal. GEs. — 92 Hal. et Vulg. ze. BR. 95 Go- — ffntir'f. TDPiem
thofr. in nota; adimittetur Yta Hal GEEB. . 94. Hal fecerat. GEB. . 95 REI.&!'"-dun
Hal. ?g3éo9at, G E D. 96 Id eft, maude tibi , uou teflari, donec liberi tibi Q['gb'ïäyhï)ïl
23 L

Ji üt.

"m .
ELAT

Q« —
jvero» :

l ymintt

telti-

mm/aM, LL t $

p ^T

j
aufam
eltitü«
itatio
füerit
pignus
B.
! gt j«

^

i

Tte-
qui
s V«

um &
hn o
riptm
(de

ri, 625
| « Vil
$
n
n t
BynkCl'Sht x
,
73112
m.t i 6
n
I/is Caff:t-
j
p
p 9
hþm tl
'(mtc

t hunc,
- /m'c.;u?

p
"»

L.-'-'* 4
rA

DIGESTORVM LIB. XXXVIL TIT. [

deberi, quafi per hoc, quod prohibuiffet eam teftari, petiffet,
vt fratrem fuum heredem faceret: fic enim accipiendam eam
Ícripturam, ac fi hereditatem fuam rogaífet eam reftituere,
$. r. /Fabius ?* Antoninus impuberem filium Antoninumet fi-
liam Honoratam relinquens, exheredatis his, matrem eorum
luniam Valerianam ?5 heredem inftituit: et ab ea trécenta,
et quasdam res filiae reliquit: reliquam omnem hereditatem
filio Antonino, cum ad annum vi&énifimum aetatis perueniffet,
voluit reftitui: quod fi ante annüm viceüfimum deceffiffet

flius, eam hereditatem Honoratae reftitui praecepit: mater .

inteftata deceifit, vtrisque liberis legitimis heredibus relictis:
F. "129 : // * * .
poftea Xfähus annum agens gg.ggum nofiümdecimum, et ingref-
fus vicénfimum , necdum tatííen,eo expleto, deceffit, filia he-

rede Fauia Valeriana fua relicta: a qua amita fideicommiffum -

et ?? ex teftamento patris portionem hereditatis petebat *99,

et apud Praefidem * optinuerat: tutores Valerianae filiae An- -

toninf, egeffatem eius praetendebant, et recitabant Diui Ha-
driani Conftitutionem , in qua, quantüum ad munera munici-
palia, iufferat, eum annum, quem quis ingreffus effet, pro
impleto numerari. Imperator autem nofter motus gf aequita-
te rei, et verbis teftamenti, s:t ^ AD ANNVM VIC ï/?(sx—
MVM AETATIS: quamuis íÍcire fe diceret, a Diuo Marco
non excufatuma tutela? eum, qui feptuageyffimum annum ae-
tatis ingreftus fuiffet, nobis etlegis Aeliaf Sentiae argumenta
proferentibus, et alia quaedam ,Kcontra petitricem pronun-
tiaUit, o 2 n r Ts g od $. ao s ao UX ï?
| LXXV. ScaEgvoralibro XVIII[Diseftorum*. E»r-
STVLAM ad heredem fuum €in) ? haec verba * fcripfit, T'x-
TiVvS CORNELIO HEREDI SVO SALVTEM. . À TE

PETO, CORNELI,QVONIAM AD TE DEVOLVTA EST|

PARS MATRIS MEAE, ITEM, PARS SEgMPRONII *
CVRATORIS QVONDAM MEI CONTRARIA FORTV-
NA (VSI, ET/? PER HOC TOTVS AS MEVS APYD
TE ESSE SPERATVR,VTI REDDAS RESTITVAS GaA-
IO SEIO VNCIAS QVATTVOR. Quaefitum eft, cum
Sempronius in integrum reftitutus fit ab Imperatore ?, quo
fuerat deportatus, et adierit hereditatem *?: an is quoque
rogatus fit, vt ex füa portione reftituat hereditatem? (Re-
Tpondit **, Sempronium quidem non proponi rogatum , Cor-
nelium autem heredem debere pro rata portione maternarum
defuncti reease- reftitutionem Seio facere, — $.. Mulier he-
redis infiituti fidei commifit, vt retenta párte quaárta, reli-
quam partem reftitueret nurui quondatm fuae, cuius fidei com-
mifitin haec verba: ROoGO TE, VT ID, QVOD AD TE
EX BONIS MEIS PERVENERIT, FACIAS PERVENI-
RE'? AD FILIVM TvvM. Quaefitum eft, quando hoc
fideicommiífum reftituere debeat : vtrumne poft mortem füam,
an iam nunc ? (Refpondit 3?, ad tempus, quo nurus morere-
tur, fideicommiffum aptandum effe. : |
? LXXVlI/IpEMlibro XIX. Digeftorum./ ScAEvorA
refpondit, fi pater filium füum impuberem ex aífe fcripferit

fit. Eal vertit: demando tibi, me prius teflamentum . facias, quam. libevos
babeas$. GER. 97 Taur.in Adnotat. PFabius. fic vee , nam. infra. Fania
filia. m P. aptatum Fabiuus ex Sabinus. Maec Taur. Hial. Fauius. GEB. 98
Flor eftt Valereauam, vt etiam habet "Taur. Proxime eft: Falereiama. libra-
rius nempe eundem errorem errans in continenti feipíum correxit. — 'Tertium
Ícripfit fine vitio : F/aleriamam, et ita omnes. B R. — Etlain Hal. et fane Taur.
hic in manifefto errore vbique fcribere debebat: Valerianam, ct faltim in pri-
mo loco: ValerEanai. GER. 99 Ap. Hal. et Vulg. et, abeft. Transpo-
no: fideicommiffum ex teftlamento patris et portionem. BR. IOO Hal. petie-
Tüt. GEB. I Vulg. inferit; prouinciae. B R. 2 Hal. fcilicet , loco: fi,
quod ipfum et Vulgoabeft.am, — 3 Erat olim in Pande&is aztutela. credimus
proav i. abtutela. B g. 4 Hanc infcriptionem Hal. habet integram. GEB.
5 Hoc fupplementum habent omnes editi et plerique fcripti. Ex o&to folus dif-
fentit Pal. 1l. dum habet : bis verbis fcripfit. Pal. III. habet : 2n baec verba vefcripfit.
BR. Etiam habet fupplementum Hial. reliqui fcripti füntPal. I. V. Vat. Barb.
Otob. AtBynkersh. Pal.IL accedit, GE , — 6 'Taur. serFa. G&B. — 7 Taur.

4

collocauit, et enixa eft fili;2?

"VOBIS SIT,
|PRO VESTRA PXETATE FACERETIS.

691

heredem, eique codicillis fübftituerit, deinde filius impubes
decefferit: licet fubftitütio inutilis fit, quia codicillis heredi-
tas neque dari, neque adimi poteft: tamiern benigna interprä-
tatione placet, vt mater **, quae ab inteftato pupillo fuccef-
fit, fubftitutis fideicommiffo obligetur: quod fi inuicem fue-
rónt ** fuübfiituti, *et* in fideicommiffo fübftitutionem va-
lere: vnodué !* eorum mortuo, qui füperfuünt, totum ac-
cipiunt, .
.. LXXVII. Ingw libro XX.Digeftorum. . Hkngpr-
B vs inftitutis filiis vtriusque fexus, fingulos rogauit, vt qui
fine liberis decederet, partem fuam hereditatis forori, fratriue
reftitueret, aut, (i frater fororue non effet *7, matri fuae:
et haec verba adiqjt, vosdYÉ, rt:BERI. GA RISSIMI,
HOC FIDEICOMMISSO TENERI iNVICEM vOLO;
DONEC BINOS LIBEROS EDVCAVERITIS. Quaefitum
eft, li quis ex liberis duos filios procreauerit, quamuis fu-
perítites non reliquerit, an heredesjeius| *9 fideicommiffüum
debeantt ,Refpondit, fecundum ea quae proponerentur, vi-
eri fideicommiffi onere liberagfs. $. r. Titius nepotes ex
filia, et furiofam filiam fuam heredes *? inftituit: etífidei com«
mifit filiae, vt fi fine liberis deceífiffet, pars ei data perueni-
ret ad coheredes ?9gwn Furiofam ipfe Titius ?* in matrimonio
poft mortem patris. Quaefi-
tum eft, defun&tajfuriofaj, fuperftite ex huiusmodi coniun-
&ione parta filia, an fideicommiffüm ad coheredes pertine-
ret? LRg'gäpgi-g, cum filiam religquiffe ?9 proponeretur, fi-

deicommillum non deberi. Claudius: nam etf/ matrimonium

;

| äpxp furiofa non fuit, fatis tsíten,factum eít eiusmodi con-
1Cioni, : ' :

.. LXXVIII Inzgx libro -Digeft
Titius inteftato moriturus, cum haberet vxorem, et ex edjfi«
liam emancipatam, codiciliis haec verba inferuit: PEm Tr-
NENT AVTEM^ HI CODICILLI AD VXOREM ET FI-
LIAM. lTAQVE ROGO QVIDQVID AVT EGO RELI-
QVERO, AVT VOS IPSXÁE HABEATIS "^?, COMMVNE
Qvob sx NON EGO ROGAREM, vosg
: Filia inteftati pa-
tris bonorum poffeffionem accepit. Quaefitum eft, an aliqua
pars hereditatis Lucii Titii ex caufa fideicommiffi .a filia ma-
tri debeatur? Refpondit *5, fecundum ea quae proponeren«
tur, deberi ?*, jfi etiany?? vxor parata fit in commune bona
füa conferri ??, $. r. Maeuia duos filios heredes reliquerat,
et eodem teftamentoita cauit: F1DEI'AVTEM HEREDYVM
MEORVM COMMITTO, VTI OMNIS SVBSTANTIA
MEA SIT PRO DEPOSITO SINE VSVRIS APVD GA«
IvM 5EIVM ET Lvcorvw TivrvM, Qvos ETIAM, sk
LICVISSET, CVRATORES SVBSTANTIAE MEAE DE«

DISSEM ??, REMOTIS ALIIS, VT HERESTITVANT

NEPOTIBVS MEIS, PROVT QVIS EORVM AD AN-
NOS VIG IQVINQVE PERVENERIT, PRO PORe«
! ' - TIONES

SEMPRON; G£B. $8 Hal. eontraria fortuma: fi perboc, GE B. — 9 Hal. et
Vulg. praefiguntz: a,etíicvidetur reuera fcribendum. BR. — 10 Vulg. addit£
eiu$,qui vogauevat. BR. 11 Hal. vefpoudi. GEB. 12, Hal. peruemiri. GERB.

13 Vulg. pofl mortem fuam an antea? vefpoudi, mwunc ad tempus. B R. 14
Vulg. frater. B R. 15 Hal. fuerint. 16 Hal. vno quoque. GER. 17
Vulg. fapeveffet. 8 &. I& Vulg. fui. BR. — 19 Hal. bueredem. GEB. — 2Ó

Flor. erat fcriptum: adcoberedemfuriofamipfe , fa&umque: ad coberedes, et re« —

&e. Sedidem corrector eami , adiecit, vt fit:. Eam fuviofum ipfe , quod omnes
receperunt, fed fpreuit Taur. B R. Recepitéetiam Hal. GEz. — 21 Halins
Ícrit: vt. GEB. — 22 Hl filiaem. GESB. . 253 Hal veligmife. GE&. — 24
Ap. Hal. autem, abeft. G £. 25 Gothofr.in nota: lego: habebitis del ha-
betis. Sed: babetis, düdum habent Hal. et Vulg. BR. -
tur? vefbondi. GE R. — 2/77 Obicuriora haec Scaeuolae illuftràt Van de. W/ate?
l, Obf. i, GEBR. 28 Hal. tantimi fi, et in margine : alias, etiam fi. GE B.
29 Hal.et Vulg. cónferre. GEB. . 30 Taur. habet: DIDISSEM , (ecámendum
cíle zypographiï;nlï inde collizo; quod in exemplo typis deftinato Brenkmä
Kkkkk ! : : i

Lvcrivs

26 Hal deberes -

je $
;f/ C 451 L

m *
L. f-c w

P s
L COL.
* 7

L/

9 s Y p

|
j
A o 9 42) " j
L4 COX Gctdlhan. ]

/ "
— t

* ^^ A "J

/

692

TIONE: VEL SI VNVS, EI OMNEM. fitum.
fileicommiffum praeftari a fcriptis heredibus Lucio Titio e
Seio debeat? /Refpondit ??, fecundum ea quae proponeren-

tSI

tur, Lucium Titium, item Gaium Seium, fideicommiffum pe--

tere nonjpoffe, — $. 2. Tres heredes fcripfit, Maeuium fra-
trem fuum, ex dodrante, Seium , ex fextante, Stichum eius-
dem Seii * feruum, filium autem naturalem Maeuii *, ex vn-

cia: etfidei commifit Seii ?5, vt? Stichum manumitteret, in.-

haec verba: A TE PETO, Skrz, vrx ZX Scr1cHvM M aA-
NYVMITTERES ?*: DEDI VNDE FACERES ?5, Sed ef
36 codicillisita cauit, VN CIAM, EX QVA FECI STICHVM
HEREDEM,SIQVAM SEIVS CONTROVERSIAM MO-
VERET.?",Ap MAEVIVM FRATREM MEVM REVER-
TI VOLO. Tv, FRATER, SECVNDVM FIDEM ET PIE-
"TATEM TVAM, QVIDQVID AD TE PERVENERIT EX
HEREDITATE MEA,
'*tViES: QVOD VT FACIAS, FIDEI TVAE COMMITTO.
Quaefitum eft, cum ?? Seius adierit hereditatem, et propter
hoc compulfus Stichum manumiferit: an vnciam hereditatis,

ex qua Stichus heres inftitutus eft, Sticho manumiffo refti- .

tuere debeat? jRefpondit, non proponi Seium rogàtum ?*?,

vnciam £f reítütuere. — $.-3- Idem quaefiit, an, fi aliquam

. controuerfiam Seius de vncia hac, ex qua Stichus inftitutus

eft, facere velit, et Maeuius vnciam ex caufa fideicommiffi a
Seio fuerit confecutus: vtrum hanc folam vnciam, ex qua

. Stichus inftitutus eft, an vero et dodrantem, ex quo ipfe
Maeuius inftitutus eft, eidem Sticho reftituere debeat ? Refpon- -

dit ^?, de omni reftituendo, quod ad Maeuium quoquo mo-

do peruenit, teftatricem fenfiffe. $. 4. Pater puerum et puel-
lam heredes inftituit, eosque inuicem fubftituit, et fi neuter
heres effet, eis plures fuübftituit, fubftitutosque inuicem fub-
fütuit ^* his verbis: svBSTITVTOS HEREDES INVI-
CEM SVBSTITVO: eorumdem filiorum fidei commifit ,
vt qui eorum vita *? fuper&ífet, et fine liberis intra annum

H X 1 | 4* e
trigenfimum ^? moreretur, hereditatem his, quos heredes fub-

ftituerat, reftituat *^: filius vita fororem fuperauit, et intra
trigenfidium annum fine liberis deceffit.. Quaefitum eft, ex
fübftitutis vno defuncto ante filium, pars eius, quae ad. ce-
teros fübftitutos, qui fuperuiuerent, pertinet *?, vtrum pro
virilibus , an pro hereditariis portionibus, quibus funt ** fub-
ftituti, pertineat *? ? jRefpondit *?, confequens effe, pro his
partibus, quibus fubftituti effent, fideicommiffum pertinere.
$. 5. Maeuia filium heredem inftitnit ex quincunce, Titiam
*? filiam ex quadrante, Septicium filium ex triente, cuius fi-
dei commifit in haec verba: TE RoGOo, FrL1 Sk»pTICH,
SI INTRA VICEKSIMVM ?? ANNVM SINE LIBERIS
MORIERIS, QVIDQVID EX HEREDITATE MEA AD
5! ^E PERVENERIT, HOC FRATRIBVS TVIS RE-
STITVAS. Quaefitum eft, » an) ?? Septicio filio defun&to
intra vicenfimum annum f[fine liberis: hoc fideicommiffum
vtrum pro portionibus hereditariis ad fratrem et fororem eius
pertineat, an vero aequaliter?(Refpondit "?, pro parte he-
reditaria. $. 6. 'litia ex affe heres fcripta, partem dimidiam
hereditatis Maeuiae rogata reftituerat ?* : fundum a teftatore

id in DEDISSEM, conuertit;. GER.
32 Hal. refpoudi. G E B. 33 Vulg. fideicommmifit Seio. B R. 34 Hal. et
Vulg. manumittas. BR. $35 Hal. facias. GE8. — 36 Vulg. inferit: n. B R.
37 Hal. qmouerit. GER. 38 Vulg. fi, loco: cum. BR. 39 Conf. Aue-
ran. 11. Iuterpr. Tur. 29. GER. 40 Hal. refpondi. GEB. 41 Ap. Hal.
fnoflitutosque znuicem fubfiituit, abfunt, GEB. . 42 Hal. habet: vita fuper-
effet. Conf. Duker. ad Opxfc. de Latiu. Vet. ICt. f- 390. BR. 33 Hal.
tricefimum , hic et paulo poft iterum. GEmR. 44 Hal. reffitueret. G ERB.
45 Hal. et Vulg. pertineret. B R. 46 Hal. effent. GEE. 47 Hal. perti-
zeret. GEB. 48 Hal. refpondi. GEB. ^ 49 Taur. Tlam. GER. 50
Hal, vicefiumm , et mox iterum. GE B. 51 Taun MEaD. GESZ. 52,

STICHO FILIO TVO RESTI-

41 Hal inferit: CAIO. GEn..

DIGESTORVM LIB. XXXVI TIT. L

Quaefitum eft, an.

obligatum luere noluit, fed jetim, vendente ereditore mahda-

de1gomm1ff1 Maemae teneatur ? LBgf:ggmþtJü ,9um.rogata he-
reditatem reftituere proponatur: nihil proponi, cur non te-
neatur. Claudius: fübeft enim pfraeftari oportere id, quanto
pluris fundus fuit, quam ad creditorem peruenire oportuit.
$. 7. Gaio Seio ex femilfe, Titia ex quadrante, et aliis ex re-
liquis-LfïSoortionibus heredibus inftitutis, ita cauit: FIDEIAv-
"TEM VESTRAE MANDO, Gar Sgr, £T Lvcia Tr-

sSTITVATIS Tivro gT SEMPRONIO SEMISSEM pA-
TRIMONII ET PORTIONIS EIVS, QVAM VOBIS DE-
Dr. Quaefitum eft, cum vtrique adierint hereditatem, et
poftea Gaius Seius defunctus fit, Lucia Titia herede inftituta,
an haec Lucia Titia partem dimidiam femiffis, quam rogatus
erat Gaius Seius reftituere, protinus debeat: an vero, poft
füam demum mortem, vniuerfum fideicommiffum,;. tam ex
fua perfona, quam ex Gaii Seii datum reftituere debeat? /Re-
fpondit 5*, Luciam Titiam ftatim teneri, vt partem dimirgäïl
femiffis ex perfona Seii reftituat. $. 8. Filiam fuam heredem
. fcripfit, et nepotem, quem ex ea habebat, ei fübftituit, et ita
cauit: Lvcio TiT10 FRATRIS MEI FILIO, GENERO
MEO, DVCENTOS AVREOS RELINQVO: QVO LEG A-
TO SCIO ILLVM CONTENTVM ESSE: QVONIAM
SCRIPSI VNIVERSAM REM MEAM, EO QYOD FILI-
AM MEAM ET NEPOTEM MEVM HEREDES SCRIPSI,
VNIVERSAM SVBSTANTIAM EI$ COMMVNICASSE:

ditate, diuertit a marito. —Quaefitum eft, an Titius quon-
dam eius maritus fuo vel filii fui nomine, ex fideicommiffo
communionem bonorum confeqt&, poífit viua quondam vxore
fua, vel poft mortem eius ? Refpondit 5?, nihil fideicommiffi
datum genero proponi, praeteriducentos;aureos. $. 9. Idem
quaefiit, eandem vxorem marito herede fcripto, fideicommi-
fifle ^?, vt cum moreretur, filio communi omne quod ad
ejim ex hereditate fua perueniffet,reftitueref: an illae quoque
res et poffeffiones, quae in dotepí dafae, et poft diuortium

commiffo contineri.
tus, ita refpondit: fiue reftitutae fint res, fecundum id qüod
fupra refponfum eft, in bonis mulieris computari, fiue non
fint reftitutae, quia ex ftipulatione de dote redderida inter-
pofita reftituendae fint, eo au&tjorerf hereditatem computari.
$. 1ro. Quae habebat filium, et ex eo nepotem, vtrosque in
mariti poteftate, maritum ex affe fcripfit heredem, eiusque
fidei commifitin haec verba: sx 9? Trrivs MARITVS
MEVS MHH HERES ERIT, PETO, FIDEIQVE EIVS
?^ comMiTTO, Ü QviDQVID EX HEREDITATE
MEA AD EVM PERVENERIT, CVM MORI COEPERIT

IIAMEN, VT DECEM QVIDEM VNCIAS GAIVS HA-
BEAT ?, DVAS AVTEM VNCIAS ÉEIVS NEPOS H A-
BEAT: QVOD VT FIAT, FIDEI EIVS Tirii ^? uz-
Iu ' REDIS

"Hoc: ax, ex librarii ingenio natum exiftimo, quod talis particula verbum,
quaerendi fequi foleat, et zà vtrum, ab eo longius abfit. ER. Ap. Hal, parti-
cula abeft, Habent tamen eandem MSS. Pal. I. U.^fII. Otob. Bynkersh. GER.
53 Hal. refpoudi. G E&. 54 Hal. et Vulg. reffituere. GE B. 55 Hal. re-
[pondi. GEE.' . 56 MHal. refpondi. GE 8- 57 Gothofr. in nota: commen-
do fidei patris. Hal. G E B. 58 Ap. Hal. patris, abeft. GER. 59 Hal.
refpoundi. GER. Go Taur. fideicommISse. GER. — 61 Hal. refpondi. G E B.
62 Hal. religuiffet. GE 8. 63 Ap. Hal.fi, abeft. GE B.. 64 Erat quon-
dam Flo. PETO FIDEICOMMi;TTO. gnm. 65 Hal. et Vulg. praefi-
gunt: vt. B R. 66 KHal coepit. 67 Hal. et Vulg. id, loco: dét. Bm.
69 Vulg. Caío Seie. BR. . 69 Ap. Hal. babeat, abeft. GE B.

GEPX,

|

;

TIA, VTÉ POST OBITVM VESTRYM REDDATIS RE«

f

QVOS INVICEM COMMEN DO ?*: filia adita patris 59 here-

Claudius et alias de eodem facto conful-|' Y *

:Qc.. S:(z.

85

99 DETÜÓ'* RnRESTITVAT GA10 FriLIO NOSTRO:ITA

?A

j.

reftitutae mulieri fuerant*, ügleicorpmiiïoicontineantu ? jRe-J Be(:ï*fy'ä'«-
fpondit **, quod mililier in bonis füfs religquiffet ??, j1d,fidei- , "" ^^

uitjredimendum/Seiae. — Quaefitum eft, an Titia ex cauía ü-ïï;*??*:f"*f"ï.&u

".

ha
)
p
qQ
VTi
L
at
m
fidei
|5 uq
E
fedi
et,
fe
a
doi
p
-

] l
(* 9
M

fien
&X
g
"T
æw& giDt
(5 vER
QUtO

nor
Udl
4

pra
JWG ær.,"
diiy, C05
M.
&scdn
lt e
f^ü
lm p
N, lierts
^ p
m jp
Wt 1
, dum
W*ïa M |
Ug
d.

61,
1 H
Hl
[ 6u
11 aj
lh 4
1 VU!!- l
n*
S€fd Hl e
"um G
Pfitfigj;; (
MT
5 H "
M t
Q

d« ;
] netune] REDIS MEI COMMIT'TO. Pater emancipauit filium, ne- |
e . . potem amifit, et füperftite filio deceffit. Quaefitum eft, an
" dlekt. priord parte/ fcripturae|vniuerfa hereditas patris ex caufa fidei-
h | Ó commilfi filio debeatur; et illa fequentia verba, rT A TÁMEN
it VT DECEM VNCIAS FILIVS, DVAS AVTEM NEPOS
* HABEAT, ex voluntate defunctae ita demum locum habe-
iA rent **, fi die fideicommiffi cedente filius et nepos eorum in
N 72 patura effent *5: cum autem non fuperuixit ** ad diem
T :A;. fideicommiffi nepos, fequens fcriptura ceffet? (Refpondit *?,-
"i | 7* ea quae proponerentur oftendere, deCem dufntaxat viicias fi-
) lio datas. $. 1r. Heres inftitutus, vxori rogatus totam he-
d reditatem reftituere, reftituit detratta quarta. — Quaefitum.
" eít, cum vxor quartam partem hle.:rechggtls- praefenti die, et
" rehguam poft tempus alii rópata à teftàtore fuiflet;reftituere:
" - an id, quod heres ei detraxiftet quartae nomine, in reftituen-
a [A^,, do .fuäielcgzpmgfio imputare *^ poffit ?]Refpondit *7, quatenus
TW cepxügtæ,ï—hdelcomnu.üo obítrictam. . g. I2. H.eredum fïdgi
ïäa?n æmmmt, V.t quidquid ex parte tertia heredltatxg peguenerlt
" afi eos, 1?9re'd(.if/æ£ Gaio Mae.uxo gxlumno teftatoris, cum
m 'fuemtannls jquindéCim, et fubiunxit haec verba: i T&-
É RIM EX REFECTV PAVPERTATIS $9gv AD-VOS
^ PERVENERIT,ALATIS EV MäVSVRIS PRO QVAN-
| TITATE NVMMORVM REDACTIS: HOC AMPLIVS
" Liftéjee: XIDEM ALVMNO MEO HOMINEMI|CAL , w3-
"H J j : : Y lCALETANVM ^ET
" edacl NY ERNAM SVTOREM, QVI EVM ARTIFICIO SVO
* MERCEDE DATA ALERE POTERIT. Quaeütum.efg,
5 cum alimenta multo Tninora praeftiterint heredes fcripti,
55 quam víurae fqn?mae reda&afe competeþant, an .et reüduas
, prge&ax*þc; compelli debeant totius temporis, an ex $3 die, quo
E 4 uintítüdecimum 9* expleffet? et cum ferui legati ei fpeciali-
W L. 1 exade ter, vtwc,edjhus/aleretur, itatim venierint: vtrum mer-
tll cdbU6«, €edes an vfuras petere debeant 9?52 Refi 86 . fecund
dem ^. i | r A. E /'Erz—r. : B ss *s ecup um
p ea iquaé proponerentur, teftatorem videri de omni reditu jét
m nicrcede feruorum reftituenda fenfiffe. $. 1r3. Pluribus here-
u dibus inftitütis, in Qgcuvibus $7 et libertis tribus ex dodrante,
E $8 eisdem fundos pér praeceptionem dedit: et *? ab his pe-
'zïï'üm;z m tit ??, ne eos alienarent, et vt qui vita fuperatfet ?1, folidos
lB- j eosdem fundos optineret: deinde vni ;/ ?2 ex his libertis Ota-
Jhdeï'ï'yh ' cilii fidei commilit, vti quidquid ad eum ex hereditate bonis-
o« — ue .perpenü;e&,, dedu&o pro ea parte aere alieno, et legatis,
qui &t ?? fibi viginti aureis, refütuat Titio. Quaefitum eft, an et-
: 00 iam partes tertias ?^ fundorum praelegatorum cum ?? iconr
t /72), — libertis eyäem deducere deberet? jitefpondit ?9, fecundum ea
It b quae proponerentur, non debere reftituere' praeceptionem,
j I cum ipfe teftator et legata excipi voluiffet. $. r4. Maritus, ,
sque vxore inftituta herede ex parte tertia, et pluribus ei fideicom-
TY$ milfis datis, dotem quoque praelegauit ?? his verbis, SE-
uv$ . / - XAE VXORI MEAE DARI VOLO A FILIIS MEIS SVM-
M u"e*uqæ,, MAM DOTIS|EIVS, QVAE/ MIHI PRO EA ILLATA
£RIT : EST: éiusdemque vxoris fidei commifit, vt partem heredita-
LT tis, et quaecumque ei legaflet, poft mortem fuam Titio filio
| E : | |
$EM GES. — 71 Hal et Vulg. babeant. BR. 72 Vulg. inferit: verum. GEB.
? g 753 Hal.fint. GEB. — 74 Hal. fuperuixerit. ' 75 Hal. vefpondi. G EB. 16
3 Hal. et Vulg. zmputari. B R, 71 Hal vefpondi. GE B. . '78 Hal. peruenif-
Jet. GER. 79 Hal. emnorum. GER. 80 Hal. ex refectu baereditatis. et
in margine ftellula voci: éaereditatis, appofita : alias, partis. Conf. Duker.
j b ad Opu[c. de Latin. Vet. ICt. p. 391. BR. Et Bynkersh. VI. Obf. 25. GE.
j prt $1 Hal.et Vulg. inferunt: ex, fed etidem Flor. adfcriptum, quod praefero.
j GEb B R. 82 Hal. collactaneum. GEB. — $3 Vulg. inferit: eo. BR — 84. Hal.
fj r* ' et Vulg. inferunt : aunmum. BR. 85 Flor. eft: debeant, vt et habet Taur.
n Sed Hal. et Vulg. debeat , ( vt hic) , quod fenfus flagitat. BR. 86 Hal.
$8 f yefpondi. GE B. $7 Hal imque bis, loco: im quibuj. GEB, 88 Hal.
1117 praefigit: cum. GEB. $9 Hal. dediffet, loco: dedit: et. GEB. -9O Hal.
j o et Vulg. petiit. BR. 91 Wulg. fupereffet. B R. 92 Hal vnuus. GES.-
pv 95 Hal.et Vulg. omittunt: et, quod probo, vel maxime. 2R. — 94 Vulg.
j ) partem tertiam. B R. 95 Ap.Hal. cum, abeft. GER. 96 Hal. refpoudi.
IT GER. 97 Halrelegawit. GEZ. — 98 Lal refpomdi. GX&. — 99 Hal,

DIGESTORVM LIB.

/

xXXUEUTIES L

tuere debeat?

erit ** , pupillo feruare.

^ BR.

. 693

communi reftitueret, Quaefitum eft, an fummam quoque do-
tisiinter cetera/teggéa- ex caufa fideicommiíli filio fuo refti-
(Refpondit ??, non alias mifif/manifeftum effef,
de dote quoque reftit&enda teftatorem fenfiffe, atque etigyh fi

fenfiffet, et ?? hoc fuerit adprobatum: ita ^?? eiusjquoque
petitionem fore, fi non minus in quantitate, quae Falcidiae

nomine remanerét, foret, quam in quantitate dotis.

$. 15.

| Rogatus hereditatem reftituere Septicio, cum jerit annis *

viginti, interea fuündos, quos defunctus pignori acceperat,
vendidit, et proptereaipigneraticis ^ iudicio ? a debitore con-
uentus deceífit, herede reliCcto Sempronio, et iudicio nondum
finito reftituit hereditatem Septicio. Quaefitum eft, an * iu-

dicio nihilo minus ipfe condemnari debeat, cum potuerit reti-

nere, vel caueri fibi * id, quod ex caufa iudicati praeftaturus

*eiïet?&gfgohd' .*, judicii exfecutionem nihilo minus aduer-
| fus heredem et poft reftitutam hereditatem manfifle. $. 16.
Heres eius,-qui poft mortem fuam rogatus erat vniuerfam

hereditatem reftituere, minimam quanticatem, quam folam in
bonis fuiffe dicebat, his, quibus fideicommiffum debebatur,
reftituit: poftea repertis inftrumentis, apparuit quadruplo am-
plius hereditate * fuilfe. Quaefitum eft, an in reliquum fi-
deicommiffi nomine conueniri poffit ? jRefpondit ? , fecundum

miffatn hereditatis jpartemureftituit, mox abftinetur * paterna

"hereditate: optio deferenda eft fideicommiflario, vt aut por-

tionem quoque pupilli adgnofcat, aut toto difcedat: aut omni-
moda bona vendenda funt, vt id, quod fuperfluum eft, pu-

E t "ts
Lt " entnta,

Y*

A'eif a'.,;xm. ^

—

L — 'aerct. KX,]

LY

i.,.J"foäæ -

| ea quae 'pmponerentur; ii nonjytransaétum effet , pofíe.
LXXIX. IpnEM libro dari ftonui blice tra- —
&atarum, S1 Pv PinLvsparentifuo heres extitit, etfideicom-

I //';dï?';?g,

pillo feruetür, et fiin folidum bona venire non poflunt , omni--

ifnodo actiones fideicommiffario denegandad erunt: erat *?

enim in poteftate illius, vniuerfum fufcipere, et fi quid plus

LXXX. Ipxw libro | MaTREM et
auunculum, eosdemque creditores fuos, heredes fcripfit Lucius
Titius, et eorum fidei commifit , vt poft mortem reftituerent,

quod ex re familiari teftatoris fuperfuerit, Septicio: heredes.

non modicam partem bonorum teftatoris confumpferunt, et
multos heredes reliquerunt: quibus fcientibus , multa corpo-

ra, quae remanferant ?^ ex bonis Lucii Titii, Septicius pofie-

dit. Quaefitim eft, an id, quod Lucius Titius debuit matri
et auunculo, heredes eorum aSepticio petere poffint? jRe-

fpondit *5, non poffe. Claudius: aditione enim hereditatis |'

L]IIZ-L'/

confufa obligatio interciderat : fed fideicommiffi repetitio erat z

cuius aequitas defecit his, qui multa ex hereditate confumpfif-
fe proponuntur. j

LXXXI.

Pavrvs.^Imperialium fententiarum in co«

— —

libroII. Iv L1vsphoebus *5 teffamento facto, cum tres libe-
ros heredes inftitueret, Phoebum * ? et Heracligm ex eadem ma-

gnitionibus prolatarum ex libris,ä I. libro primojfeu Decretorum ^
e

tre , Polycraten ex alia , aequis portionibus ; petitZ* a Pol&crate

| | minore
fenfiffe eum , loco: fenfiffet , et. GER. 100 Hal inferit: ftamen. GER.
| Hal et Vulg, onuerüm. BR. — 2 Vulg. et quae ego MSS. vidi: figneras-
titiü. ln Otob. fupra haec: pigueraticio iudicio, legitur: i. e. pigeraticite
BR. Vidit Pal. I. II. Bynkersh. GEB. 3 Ap. Hal. iudicio, abeft. GER.
4 Hal inferit: eo. GEB. 5 Vwlg. inferit? i59. ER. 6 Hal. refþonzïz;
GER. 7 Gothofr. in nota: Al. in hereditate. Ita omnino Hal et Vulg.
et fane hic librarius plara monofyllaba fibi excidere paffus eft. n n. 8 Hal
refpondi. G E R. 9 Hal. et Vulg. abfiizet, fed tu fubaudi: a tutore, et vi»
de L. 13. fupra de tutel, et vat. difirab. 8R. 10 Vulg. eff. Ir Hal «f*
fet. B R. 12 Hl remanferant. GER. I3 Hal. refpoznái. GEB. 14
H. a Porta in I notat, hanclegem Flor. effe paragraphum praecedentis capi-
tis. Sed minus accuraté vel ipfe, vel ille, a quo iftam obferuationem haulit,
15 Taur. FOEBVS. in fequentibus erat: PROEBVS vbi tamec
riter: FOEBVS factum, cum fatius fuiffet delere R, et reponere H. Paulo
ante occurrit FOEFVM, vbi, aliquis vitiofius FOEVVS repofuit, Cetetum Hal.
et omnes recte habent. B R. 16 Flon eít; Pecbum. GE 17 Hal. et

.kkkk 2 Vulg.

*

^s

H

L l, a.

-^ W. o

; €ra€ Tua. , Y
E 4 fexwm. fettum,

[v : - .P
LICUTOOsU6 ,

Li ul e,

4

——
1
$-

-

—

e 6'6 ('Z t,

'preevon

minore fratre, vt accepto certo praedio/ * *, hereditatem fra-
tribus concederet: et inuicem, eos, ?ulw ex '? eadem matre
erant, fi qui ?? eorum heres non fuiffet, fubftituerat: Poly-
€rati , fj intra ^* pubertatem deceffiffet] ^^ fecundast?? tabu-
las fecit, quas matri eius commendauit ?* aperiendas, fi in-
pubes obiffet: deinde petit ?? a prioribus, vt fi quis eorum
fine liberis decederet, portionem füam, exceptis bonis mater-
nis eorum, et auitis ?9, ei, vel eis, qui fupereffent, refti-
tueref. . - Heraclia;foror mortua fine liberis, fratrem 3/" Phoe-
bum|?$ heredem inftituit. Polyérates fideicommiffum petie-
rat, et optinuerat apud ?? Aurelium Proculum Proconfulem

Ach£iae : appellatione facta, cum folum ?? Phoebus? 3* egif-
fet.&ovonéedi 3? vittus eft, quia EIVEL EIS Vetba vtros-

que fratres complecterentur: atqui?? inuicem duos illos
tantum fübftituerat: fed et voluntas haec patris videbatur,
qui exceperat eorum bona materna, quia Polycrates aliam
matrem,, et quidegff fuperftitem habebat, cuius etiam fidei
commiffum erat ,?*, iveli?? legata, quae ei dederat, intefcaþä,
35.moriens Polyrati filio fuo reftitueret. :

TE
- nést DEICOMIMISSORYM CEDAT, ". |
Pavrvs libro H—ad—Sabinum,

oRTVO patre, licet viuo pupillo, dies legatorum a fub-
YA ftituto datorum cedit. | | u
Il. VzPrawvslibro XV;-ad-Sabinum. | Sx pure fit
vfusfructusdegetas ?, vel vfus, vel habitatio ?: neque eo-
rum dies ante aditam hereditatem cedit, neque petitio ad he-
redem tranfit, idem , jet/^ fi ex die fit v(usfru&tus relictus.
IIIl. InkM libro ifputation NaM cum ad hee
redem non transferatur, fruftra eft, fi ante quis diem eius
cedere dixetit. 07 XPlll, | | :
IV. InEw libro-XIX.-ad-Sabinum. $1 cum *heres*

morietur, legetur: condicionale legatum eít, denique viuo

herede defunctus legatarius ad heredem non transfert. $— -

Si vero cum ipfe legatarius morietur, legeturei: certum eft,
legatum ad heredem transmitti, - VO
V. InEM libro XX-ad Sabinum. — S: poft diem lega-
ti cedentem legatarius decefferit, ad heredem fuum transfert
legatum. $—R lItaque fi purum legatum jeftj/ 5, ex die mor-

-tis dies elus cedit.. Si vero poft diem fint legata reliCcta, fi-

mili modo, atque in puris dies cedit, nifi forte id fuit lega-

tum, quod ad heredem non tranfit: nam huius dies non an--

te cedit: vtputa fi vfusfructus fit poft annum reli&tusJ hanc
enim fententiam probamus. . -$——&. Sed fi fub condicione fit
legatum relictum, non prius dies legati cedit, quam condi-
cio fuerit impleta* ne quidem, fi ea fit condicio, quae in po-
teftate fit legatarii. — $. 3. Sed fiea condicio fuit $, quam
Praetor remittit: ftatim dies cedit, $. 4. Idemque et in im-
poíffbili condicione, quia pro puro hoc legatum habetur.

$. 5. Item|fi qua condicio fit, quae per legatarium non ftat,

Vulg. pett.BR. 18 Hal.et Vulg. precio. 8 R. 19 Ap.Hal. éx, abeft. Gx z.

.20 Malo cum Hal. et Vulg. 4uis$, quod haeclex valde mendofe fcripta. B m.

. 85 Hal. et Vulg. vt, loco: vel. RR.
Jlato- !

2i Taur. sIntra. GEB. 22 Vulg. praefigit: et. BR. 23 Hal. inferit:
etiam. GEB. 24 Gothofr. in nota: Lege: commendauit, loco condemnauit :
Sed ita: commendauit, eft Florentiae, et ita Hal. et merito Brenkm. fe nefci-
re ait, vnde illud: condemmauit , fumferit Gothofredus. GE B. 25 Hal. petiit.
26 Taur. aBitis. GE B. 27 Wulg. inferit: fuum. BR. 28 Taur. Foe-
Fum, vt didum. GEB. — 29 Taur. ap« T. GEB. — 30 Hal. et Vulg. fo-
lus. B R. 31 Taur. Foebus. G E B. 32 ld eft, altera parte abfeute.. Ne-
mo autem editorum hanc vocem Graecam agnofcit. BR. — Nec ipfe Hal. GE.
33 Taur. aD4ui. GEB. Vulg.atque. BR. — 34 Kal fidei commiferat. GER.
36 Taur. intes T.4. GE B. Hal. inte-

*

DIGESTORVM LIB.

XKXVL TIT,- d..H.

& R,

; : u
quo minus impleatur: fed, aut per heredem, aut pef eiue cädg
perfonam, in cuius perfona iuffus eft parere condicioni: * P
dies legati cedit: quoniam pro impleta habetur: vtputa fi iuf- f
fus fim.heredi décem dare, etille accipere nolit. ^ Sed et fi "
ita&ïhylegatum fit, fi Seiam vxorem duxero,. nec ea velit ! M
nubere: dicendum erit, diem legati cedere :(Hïïd;g per me cemh(
non ftat, quo minus paream condicioni, fed per alium ftat, æ
quo minus impleatur condicio. -$—6. Isdem autem diebus, ! fgri
id eft, isdem penfionibus ?, heredi praeftabitur legatum, - :g
quibus legatario ipfi *? praeftabatur. $. 7. Si cum dies lega—- .ffiekrt
ti cedere inciperet, alieni quis iuriseft: deberi his legatum **, j
quorum iuri fuit fübieCtus: etideo, fi purum legatum fue- n
rit !?, et poft diem legati cedentem libér factus eft: apud do- i
minum legatum relinquet: fed fi vfusfru&tus fuerit legatus, "
licet poft mortem teftatoris, ante aditam .táfien, *? heredita- f |
tem, fui iuris efficiatur: fibi legatum adquirit **. — — Väïäo
VL Pavzrvs libro THi:a : Qvoppureda- — . | ïtw
tum eít, fi füb condicione adimatur, iquafij fub condicione le-1J 4« f* -
gatum habetur. — Afjfiextrinfecus *5 fufpendaturlegatum, —— - ii
non ex ipfo teftamento: licet ante decedat legatarius, ad he- - . li
redem transmififfe legatum dicimus, veluti fi rem dotalem ma- gumen
ritus legauerit extero, et vxori aliquam pro dotali re pecu- "
niam: deinde deliberante vxore de elettione dotis, deceíffe- "
rit legatarius, atque legatum elegerit mulier: ad heredem . ;;0;3
tranfire legatum dictum eft, idque lät(Iulianusggfgggdit—: ma- 15* uoi'*;;
gis enim mora, quam condicio legato inieCta videtur. $. 2. QW
Eorum legatorum, quae in codicillis relicta funt, perinde xtuuqf..
dies cedit, atque teftamento relictorum. - " t:äoïï
VIL. VnPrANvslibro XX-ad-Sabinum. H gRnEDIS a fil
aditio moram legati quidfyh petitioni facit, ceffioni diei non (ipin
facit. $—£1 Proinde fiue pure inftitütus tardius adeat, fiue hu p
fub condicione ** pert condicionem impediatur: legatarius fe- ia
curus eft. . $—2« Sed et fi nondum natus fit heres inftitutus, ( 6
aut apud hoftes fit, fimiliter legatario non nocebit: eo quod us
dies legati ceffit. .$——3- Inde dicimus, et fia fubftituto lega- wl
tum fit relictum: quamdiu inftitutus deliberat, defuncto le- :
gatario non nocebit, fi poftea heres inftitutus repudiauit *?, "m Btr
nam ad heredem fuum transtuléfit *5 petitionem. $. 4. Tan- . Wtïlr
tundem /et ? fi ab impüberis fubftituto legetur: nam ad he- i*'f;*v/ï der ,
tedem fuum legatum transfert. $. 5. Tractarit&then, poteft, i tem :
fi impuberi fubftitutus damnatus fit, fi intra pubertatem fi- ugï,'(
lius decefferit, Seio,ceritum, dare: an viuo pupillo defunctus :
Seius ad heredem transferat, quafi ea condicio fit expreffa, )
quae inerat? Et magis eft, ad heredem legatarii tranfire. TM
$. 6. Interdum aditio heredis legatis moram facit: vtputa füi —— — "UP
forte ?? feruo manumilífo, vel ei, cui feruus legatus eft, et|,;. ?,,Mql; tl
idéo ^* feruo aliquid lezatum fit: nam feruo legatireli&i an«|, ; ^ —— "a
te aditam hereditatem dies non cedit. - : r | ïefmïï
VII. Inew libro XXlV-ad-Sabinum: N AM cum li- eäefäï
bertàs non prius competat, quam adita hereditate: aequiffi- Mm,
mum vifum eft, nec legati diem ante cedere, alioquin inuti- uoxiff
le fieret legatum, fi dies eius ceffiffet, antequam libertas com- od fm&h'ï
peteret: quod euenit, fi feruo pure legetur, et liber eífe fuüb |! Awml;;ä
: us | | TT ,, tll
1 Hal cedit. GEP. — & Vulg. velifljus. BR. —— 5 Vulg. hic addit: * fnftin:
legata. BR. 4 Hal idem efl, fi ex die. — 5 Halfi, 6 Hal. fit. Vulg. NI
fuerit. B R. 7 Mal. praefigit: eius. GER. & Hal. quia, loco: quod.
GrB. ( Hal.Zsdem conditionibus, loco: isdem penfiomibus. GEB. —— 10 ulb
Ap. Hal. pfi, abeft. Gx n. 11 Hal.nciperet, aliQquis fui éuvis mou effet, Z'VP-H:
debebitur legatum bis, quorum. GEBR. 12 Hal fuit. I3 Ap. Hal. ta- 3[ i
mieu, abeft. GEB. I4. Hal. adquiret. GER. 15 Flor.eft: exfiriufecus, PPW '
Ita faltim dedit Taur. nec Brenkm. quicquam correxit. GER. — 16 Hal. et Vulg. ,£"mm-RP
inferunt: 4ec. B R. I7 Hal. repudiarit. GEB. — 18 Gothofr. in notà: Al. P
transtulit. — Ira ipfe Taur. in margine. Et ita quoque Hal. Vulg.-hic inferit: À d
legati. BR. — 19 Hal.et Vulg.e, loco, et. BR. — 20 Ap. Hal. forte , &beft, fx','fl"ïä i
GER. . 2X Vox: idee Flor. expunéta eft, fed iure merito. reuocauit "Taur, N:elä.glter

lïus condicione iubeatur: et pendens condicio inueniatur, et ?*
m poft aditam hereditatem. : , P grsur-
" 000,,1X. Inen libro XXI-ad-Sabisges — 51 habitatio filio-.
v familias vel feruo legata fit, puto, non adquiri domino vel
| patri legatum, fi ante aditam hereditatem filius vel feruus de-
üme ce(lerit: nam cum perfonae cohaereat, recte dicitur, ante adi-
i tam hereditatem diem non cedere. 14 L .
l X. In E libro W Cvxw in annos-
'ïmo fingulos leg&tur, non vnum legatum effe, fed plura conftat.
b dMip.. XI. IvriANvs libro Disefterum, Nkc
J - refert, finguli aureiin annos fingulos legentur, an in annum
-ïdfäe. primum mille aurei, in fecundum homo, in tertium frumen-
W tuim, i
sU XIl. VnrrAwvs libro-XXIIL. ad Sabinu — Nkc
i femel diem eius cedere, fed per fingulos annos, $. z. Sed
vtrum ?5 initio cuiusque anni, an vero finito anno cedat,
n d . quaeftionis fuit? Et Labeo ?*, Sabinus, et Celfus, et Caffius, .
neleqa . -et Iulianus in omnibus, quae in annos fingulos relinquuntur,
um hoc probauerzunt, vtihitio cuiusque anni huius legati dies ce-
" deret. -$—2- Inde Iulianus ait, hoc legatum, fi feruo relin-
D i - quatur, deinde poft primum vel alterum annum fit liber, fibi
m eum adquirere. -$—3. Item Celfus fcribit, quod et TIulianus
s .. probat, huius legati diem ex die mortis cedere, non ex quo
" adita eft hereditas: et, fi forte poft multos annos adeatur he-
m reditas, omnium annorum legatario deberi. .$.—4. Sed et fi
a quotannis fit legatum, mihi videtur etiam in hoc initium cu-
iib Ausque anni fpettandum: nifi forte euidens fit voluntas tefta-
toris in annuas penfiones ideo diuidentis, quoniam non lega-
tario confultum, fed heredi profpe&tum voluit, ne vrgderetut
EDIS ad folutionem, $. 5. Siin habitatione ?? aliquid, vel in di-
101 fciplina legetur fic, ANNv A vel QvoTANNiIS : quibus die-
i bus penfio debetur habitationis, vel mercedis difciplinarum, is-
r dem intellegiturlegatum relictum , coniectura voluntatis facta.
18 $. 6. Nouiffime Pomrponius fcribit , nihil intereífe, vtrum in an-
nl nos fingulos, vel quotannis, an in fingulos menfes, vel quot ??
a menfibus, anin fingulos dies, vel quot diebus legetur: ipfe quo
9t que huic fententiae accedo: proinde, et fi annui legentur tot
duf L| 5««4, &urei, idem erit dicendum. . $. 7. Sijcuij?* homo' generali-
Iu E 7 ;44 ter fit legatus,/et/^5 antequam vindicet, decefferit: ad here-
ub d (M/'Wj 'dem fuum le | trai 8. Si Titio && fic ?? lega-
! - hg d n legatum transfert. $. 8. Si Titio -& fic ega
w tum, qugm ?? Seius elegerit, et Seius poft electionem de-
m l ceflerit: locus eft vindicationi femel adquifitae.
ntbs .XlIll. PowPoxrivs libro VE—ead-Sabinugm, Hvrvs-
li, MoDnDi legatum, SIVE ILLVD FACTVM FVERIT, SIVE
ii NON FVERIT ?!, 1LL1 ?? po LEGO, ad heredem non
B tranfit: nifi alteru?8 ca(us viuo legatario exftiterit: quoniam
T caufa, ex qua debeatur, praecedere femper debet: nec, quia
ian-yf'.u certum eft, alterutrum futurum , omnimodo debebitur: nam
E. tale legatum, CYv M MORIETVR, HERES DATO, certum
" eft debitum iri ?^, et Ltä&g. ad heredem legatarii non tranfit,
u B uachende deteddh, — . — — — 00 - :
i — x .XIV. Vrriaxvslibro XXEV.-ad-Sabinum: Sr vfus-
m LU juat, fru&US aut de*'f:em, vtrum legatarius voluerit, vLüg,g.dlgegata:
o li V'trum.que: fpe&andum, et rnorter'n te&at:o.ms , €et) aditionem
" .,, WUereditatis: mortem, propter decetn: aditionem propter vfum- |
LA T7, fru&um: quamuis enim electio fit legatarii, ,tamren; nóndum
T electioni locus effe poteft: cum proponatur, aut ?? nondum
a : * :
; p E R. Ap. Hal. tamen eadem abeft.G ra. — 22 Hal.et Vulg. etam, loco: et. B R.

n : 233 Vulg. inferit: in. BR. 24 kial. et Vulg. inferunt: et, mox eadem co-

TA pula ter ap. Hal. abett, 25 Hal. et Vulg. babitationem , et mox: difci-
jii t plinam. BR. — 26 Conf Duker, ad Opufc. de Latin, Vet. IGt. p. 250. 25 :
jj "pR — 27 Taur Qi. GEB. — 28 Halji,loco: et. GER. — 29 Ap. Hal.
1 Jic; abeft. GEB. — 30 Hal. et Vulg. 24od, loco: quem. BR . 31 Ap. Hal.
"T fuerit, abeft. GER. 32 Hal, et Vulg. illud, loco: illi, B &. 33 Hal. et
gt* Vulg. dlteruter, B R. 34 Ap. Hal. iri. abeft. GER. 35 Ap. Hal. aut,
d abeit, GEB, 36 Vulgo eo, abeft. B R. 347 Hal. et Vulg. transfevatuv.-
Tuf MC i

jh

DIGESTORYM LIB. XXXVI.

.LÀ NATVM ERIT, hon ante
-dies legati eius cedet, quam aliquid| ^* ex Pamphila natujm,

nonin eiusdem pe.i"f'ona?&

p d

RPE JgÉS ET
u du - T.

teftatorem deceffiffe, aut éó 39 mortuo hereditas nondum
adita. $& Inde quaerit Iulianus, fi poft mortem teftatoris

legatarius decedat, an,ad heredeln transfertur ?* decem le-
* $ x V b « L e
gatum? et libro trigentimo feptimo 39 Digeftorum fcribit,

poffe dici, décem transtuliffe: quia mortuo legathrio dies le-

-gati cedit ??: argumentum Tulianus pro fententia fa. adfert

tale: Sk&iAE DECEM, AVT SI PEPERERIT ^?, pv u-
DVM HERES MEVS DATO: fam fi, antequam pariat,

inquit, decefferit, ad heredem fuum decém transmittet ^T.

$. 2. Si.ita quis legauerit filiofamilias, vt ipfi foluatur: pot-
eft procedere legatum, nec imputari/heredi, cur non patri, fed
potius filio foluat: finge enim hoc nominatim expreffum ita,
vt filio foluat: certe fi pater. petat, exceptione erit repellen-
dus., $. 3. Si dies legati cefferit, deinde legátarius in ius
alieum peruenit *?^: ipfi potius debetur legatum, in cuius
ipfe ius petuenit ^?: transeunt enim cüm eo, quae ei debe-
bantur: fedsfíi fub condicione fuerit legatum 1, non tranfit,
fed exfpectabit ^* condicionem : eique adquiretur, cuius iu-
ris erit condicionis exiftentis tempore: quod fi fui iuris fue-
rit eo tempore, fibi potius adquiret, - : |
XV. Ip w libro ifpatatioti .S1 ita elfet li-
beris fideicommiífum relictum, fi morte patris fui iuris effent
effecti, nec mortalitate *? patris, fed emancipatione patresfa-
miliarum *5 conftituti fint: deberi eis fideicommiffum nemo

dubitauerit: diemque eius emancipatione ceffiffe, qui morte

patris cederet, TU2
XVL IvrtraNvs libro X E CvM
ita lepatum eft, Sr1icHvM, VEL QVOD EX PAMPnr-
HERES MEVS.DATO: non ante

fuerit, aut certum fuerit, nafci non poffe. -$—& Cum feruo
legato, antequam hereditas eius, qui legauerat, adiretur,
vfusfru&us ab alio legatus fuerit: et prior. hereditas eius,

L *

"

i

LA ared n

pI

qui vfumfructum legauerit *?, adita fuerit: nnUaijgtAiHngijy,kwA:"rfa/fwm/.a-;.
cur diem legati cedere exiftimemus, antequam,;ea.quoque he-

réditas, ex qua feruus legatus erat, adeatur: cum neque in
praefentia vllum emolumentum hereditati adquiratur, et, fi
interim feruus mortuus *? fuerit, legatum extinguatur: . qua-
re adita hereditate eiftimàndum eít vfumfruc&tum ad eum,

D
Con

cuius ?? feruus legatus effet 5*,;pertinere. $. 2. Quod fi /z« .-/Jemuwre* j

feruus, cui vfusfructus legatus fuerit 5*, ipfe ?? legatus non
fuerit: dicendum eft, vfumfructum ad hereditatem pertinere,
eo quod dies eius ante aditam hereditatem non ceflerit.
.. XVIL IpEw libro XXXVL-Digefterum. Cv M lega-
to feruo aliquid legatur, dies eius legati, quod feruo datur,
non mortis tempore, fed aditaf hereditatis/ 5^ cedit: et ideo
impedimento non eft regula iuris, quo minus manumilfo le-
gatum debeatur: quia etfi confeftim paterfamilias moreretur,
55 et emolumentum legati et obli-
gatio iuris concurreret ?*?, — Perinde igitur eft hoc, de quo
quaeritur, ac fi filio herede inftituto patri legatum effet, q.u.od
confiftere intellegitur eo, quod quamuis ftatim paterfam?has
moriatur, poteft emancipatus adire hereditatem, vt patri le-
gatum debeat. r j p
XVIIL. I p z « libro X3cXV3E-Bieeftorum I8, cui 5* ita
legatum eft, QvANDOQVEP* LIBEROS HABVERIT, fi
prae-

59 Hal. cedat. G E.

B R. 48 Hal. tricefmmo , omiffo: feptimo. GER.
42 Hal. et Vulg.

4O Taur. peRERIT. GEB. — 4I Vulg. trausmittit, B R.
peruenevit. BR. — .. 43 Vulg. perueuerit. B R. 5
expe&amus, Hal, GEB. —— 45 Vulg. 720rte. BR. 46 Vulg. patresfamilias,
BR. . 47 Vulg. aliqu$, &t mox: matus. BR. 48 Hal. legauit. 49
'Yaut, mortuOs, GEB, 50 Hal. et Vulg. cui,,et hoc probo. BR. 51
Hal. fit, Vulg. eff, B h. 52, Hal. fuit. 53 Ap. Hal. ipfe; abeft. GER.

54 Hal et Vulg. adita baereditate. BR.
56 Hal. concurrereut. GE B.

Kkkkk 3

58 Gothofr. in no«
tat

57 Yaun Qui. GEB.

55 Hal. et Vulg. perfoma. BR -

44 Gothofr. in nota: Sed .

l/'.Fdee f.

praefinitione annorum legatum fuerit, veluti T1T10 9? -
70 * * -^ L , '(. J " 1 -: :
NA VSQVE AD ANNOS DÉCERM: lulianus libro trigen

A ET '::M'(,

j 9.
'J:'am j

|

LL xes

| .L éa v6r /oeïc;

696

praegnate vxore relicta decefferit , intellegitur expleta condi-
cione decefliffe, et legatum valere: fi tamen poftumus natus
?? fuerit,]. xxXVl/. — Cafóm |

XIX. InEMlibro EXX-Digeftorum. Cv w/fine prae-

* x í : — À c : ; :
finitione temporis legatum ita datum fuerit, v xomrx MEAE
PENVM HERES DATO, ? sSI NON DEDERIT, CÉN-
TVM DATO: vnum legatum intellegitur ceritum ?*: et fta-

tim peti poteft, penoris autem caufa eo tantum pertinet, vt,

ante litem conteftatam tradita peno/2?, heresliberetur. -$—t.
Quod fi ita fcriptum fit,,s1 P&v v M INTRA KALENDAS
NON DEDERIT, CENTVM DATO: non effcitur, vt duo
legata fint, fed vt centtim legata fub condicione videantur:
idcirco fi vxor ante Kalendas decelferit, heredi fuo neque pe-
num relinquet, quae legata non eft: neque &àj *5 icentum,
quia dies legati ceflerit ?*. $. 2. Cum ab eo ?* mihi fidei-
commiffüm datum eft, cui füb condicione legatum eft $9,
quemadmodum fi herede inftituto fub condicione/[ pure mihi

degetur 97. $. 3. Si debitori, quod füb condicione debet,

legatum eft, praefens legatum eft: agique ex teftamento fta-
tim poteft, vt liberatio praeftetur: et, fi poft mortem tefta-
toris decefferit, ad heredem transmittit aCtionem. . $. 4. Haec
ter legatum effe proponatur.

XX. MAncrKxvsSlibro VI-Infüitutienum, Srcum

dicenda erunt, etíi non ipfi debitori, fed alii cuilibet fimili-

fimo ** Digeftorum fcribit, intereífe : et fi quidem alimento-
ruüm nomine legatum fuerit, plura effe legata, et futurorum

annorum legatum legatarium mortuum-ad heredem non trans- -

mittere: fi vero non pro alimentis legauit, fed in plures pen-
Tiones diuifit exonerandi heredis gratia, hoc cafu ait omnium
annorum vnum effe legatum, etintra decennium decedentem

fuum transmittere, quae fententia vera eft. V r
XXl. Pavrvs libro Kteluum, Sr dies adpo-
fita legato non eft, praefens debetur *?,autj?? confettim ad
eum pertinet, cui datum eft 7^, adieCta, quamuis longa fit,

—--—77 ——* Megatarium etiam futurorum annorum legatum ad heredem
/:h-l' .hn üt.'

fi certa eft *^, veluti Kalendis Ianuariis cenktefimis "9, dies .
E 4

quidem legati ftatim cedit: fed ante diem peti non poteft.
At fi incerta, quafi ** cum pubes erit,ícum in famili:
nupferit, cum.Magifltratum inierit, cum aliquid ?? demum,
quod fcribendó ?? comprehendere fit commodum, fecerit:
nifi tempus, condicioue|joptigit *", neque/res pertinerej ne-

que dies legati cedere poteft.

ta: legatum eft, fi quando liberos. Hial. Vulg. fi quandoque. & &.
et Vulg. inferunt: viuzs. BR. — 6O Hal. pracfigit: et. GEE. — 61 Ap. Hal.
et Vulg. centum, abeft. BR. — 62, Legimus: traditq pent. Vid. Dukér, ad Q-
pufc. de Latin. Vet. ICt. p. 360. Fial. tradito peuo. reliqui: tradito penore.
B R. 63 Taur. nequEa, Ap. Hal. ea, abeft. GEB... — 64 Taur. in Ádno-
tat. quia dies legati cefferit. |Sic in P. absque megatione et fufüinetur baec le-
&io. quippe mom relinquet ea centum vxor eo praetextu quia dies cefferit. Omnes
tamen editiones: ao^ cejferit, et Hal. mom cefft. Xlianc communem probant
H. a Porta et Ruffard. Florentinam Vintimil. Contius et Charond. — Cum illis

facit Elb. Leonin. IIL Emrend. 12. n. 14. Ad fcriptos quod attinet, Vat.

etiamnunc habet, vt eft Flor. Aberat olim negatio in Pal. V. et Otob. cete-
ri eandem ab initio habuerunt. — Nos affentimur archetypum defendentibus. 2 n.
Habent: won cefferit, Pal. L. II III. Barb. Bynkersh. s07 ceffit. Pal. VV. G € B.
65 Vulg. inferit: pare. B R. 66 Hal. et Vulg. legatum efl : tale eft , quem-
admodum.' 9 R. 67 Conf. Van de W'ater I1Í. Obf. 12. GEB. 68 Hal.
MARCELLVS. GE R. 69 Taur. vela TITIO. GEE. Hal. velut . Titio.
70 Con£ Aueran, l. Interpr. Iuy. 24. GE B. 71 Hal tricefimo. 72 Yaur.
deVetur. GE B. 73 Hal. et Vulg. et, loco: aewt. BR. —— 74 Hal. etVulg.
praetigunt: dies, BR. , 75. Ap. Hal, efl. abeft. — 76 Taur. cente Mfimis. G E B.
71 Hal. et Vulg. habent: veluti, locoi quafi. BR. 78 Hal. ec Vulg. ha-
bent: zm familia. reGte, — Mle addit: filia. BR. — *79 Hal. aliquod. GE P. — 8O

Gothofr. in nota: quod fcribendo. Hal. Forte: ícribenti. — Dudum Taur. in

DIGESTORVM LIB.

t&i
$. 1. $1 fub condicione, qua :

te heredem inftitui, fub ea condicione Titio legatum fit: Pom- -

59 Hal.

pere potef] , loco: ait capere. BR.

TEKXVL .TI HO

ponius putat, perinde huius Iegatï diem ceäerä, atque fi .püfg; |

relictum effet, quoniam certum eífet, herede exiftente debi-
tum iri, neque enim per condicionem heredum fieri incerta
legata: nec multum intereffe tale legatum ab hoc, sx u-
RES ERIT, DATO. d Ui :
XXII. Pou»ona1vslibro V—-ad-Quintum.Mucium. Sx
Titio, cum is 9? annorum uzz'äixþrdecim effet fact l
5 : 4qua orcecim, tus, iega
tum fuerit, et is ante quartumdeciftiumi annum decefferit, ve-
rum,*? ad heredem eius legatum non tranfire: quoniam rion
folum diém $^, fed £f condicionem hoc legatum in fe conti-
net?5, ff 95 effeCtus -effe& annorum quattuordecim : qui au-
tem in rerum natura non effet 7?, annorum quátlüordecim
non effe non intellegeretur ^^.

Nec intereft, vtrum fcriba-
tur,9* ANNORVM QVATTVORDECIM FACTVS ERIT,
an itaz-eum- ?? priore criptura per condiciónem tempus de-'
monftratur ?9, fequenti ?* per tempus condicio: vtrfbique
taimen ?^ eadem condicio eft, $. r. Quaedam autem condi-
ciones etiam fuperuacuae ?? funt: veluti fi ita fcribat, T r-
TIVS HERES ESTO: SI TryTivS HEREDITATEM
MEAM ADIERIT, MA&vV10 DECEM DATO: nam pro non
ícripto ?* ea condicio erit, vt omnimodo ad heredem Maeuii
legatum tranfeat, etiam,fi Maeuius ante aditam hereditatem
decefferit. Et idérn ff ita fuerit fcriptum, s Trrivs u-
REDITATEM MEAM ADIERIT, INTRA DIES CEN-
TvM Magvio nÉckN; DnATO: nam hoc legatum in diem
erit, non füb condicione: quia definitio Labeonis probanda:
eft, dicentis, id demum legatum ad heredem legatarii trans-
ire, quod certum fit debitum iri, fijadeaturj hereditas.
Si tamen ?? duos heredes inftituam, etíi alter ex his adeat

hereditatem, alicui legem ab omnibus heredibus: non erit ,
? */prol fuperuacugr ea:condicio, fed in portionem ?? quidem ! J., ccii.
coheredis valebit, in ipfius autemäcuius perfona i« condi- cer« ui'ïtm,,

L4 *
rnrnmj a, M

ciotw, ?? comprehenfa eft, fuperuacua *??'erit, perinde at-^
que fi folo coherede inftituto, eo modo legatum effet.
XXIII. VrriANvs libro £v zerm—uliai
piaem-. Cvmwin annos fingulos legatum relinquitur *, fine
dubio per annos fingulos, infpecta condicione legatarii, ait
capere ^: et fi plurium feruus fit, fingulorum dominorum
erunt perfonae fpectandae. b M
^ XXIV. Pavrvslibro V ! lam..e ietm.
$1 penum heres dare damnatus fit, vel fundum, et fi non de-

diffet, decem: ego accepi et penum legatam, et translatam ef- -

fe in decém, fi noluerit penum heres dare: et tunc pecuniam
deberi, cum interpellatus fundufnti non dediiï'etä 3: et f1 inter-
ea decellerit ^ legatarius, tunc heredi eius non nifi fundum
: ? deberi :

Adnotat, feribendo. in P. fcribendi forte pro fcvibenti d pro t. / Neque aliter
ac Flor. eft, habent MSS. nifi quod ex octo babeant quatuor: confcribendi.
Barb. olim videtur habuiffe: fcvibenti, quod ego probo, R. — Quatuor illi
funt: Pal. IIL.. V, Vat. Otob. fcribendi praeter Darb, habent Pal. 1. 1i. IV. Sed
et Bynkersh. babet: fcribenti. GE B. — 81 Mlak mifi temporis conditio obtingit.
GE B. 82 Ap. Hal.zs, abeft. GER. 85 Hal. et Vulg. addit: eff. BR.
Ita etiam Pal. I. II. liI, Otob. Bynketsh. At Magl. vt eft Flor. GER. 84
Vulg. non tempaus folum. B R. 85 Hal. contineat. GEB. $6 Vulg. infe-
nE; DAH . 87 Hal.fit. GER. 88 Gothofr. in nota: fi non intelligi.
Hal. Quid haec de Haloandro di&a fibi velint, non intelligo. — Haber ille,
vt omnes: 7:5 effe intelligitur, neque aliter vllus MS. codex, quos ego in-
fpexi, nifi quod Pal. I habeat: zntelligatur, reliqui: Zmtelligetur. Negatio
gemina forte feruari poffet ex Graeco more. BR Habent: zntelligetur , Pal.
1. IH. IV. V. Vat. Otob. Bynkersh. At Magl. omninovt Flor. GEB. . 89 Ap.
Hal. ita : cum, abfunt. GER. 9o Hal. demonflretur, GE B. 91 Hal. fe-
quente. G EB. 92 Hal ctrobique enim. G EB. 953 Taur. fuperuaQiiae.
GEB. 94 Vulg. fcripta. BR. — 95 Hal. tantum ,loco: tamem. GEBR. — 96

Hal. et Vulg. inferunt: 4sidem, haec étiam habet: fupernacua, loco: pro fu-
98 Vulg. praefigit:
ICO Taur, fuperua Qua.
2 Hal. et Vulg. ca-
4 Hal. ceffe-

ï'itg

peruacuo. B R. 97 Hal. et Vulg. u portioue. BR.
in. BR. 99 Vulgo : zn condicione, abfünt. B R.
GE B. ] Hal. veliqguitur, errore typorum. GER.
3 Hal. dederit. GE z.

$. 2. 1 Javerat,

. nd'm;n'.rg 1
0.

joet:
yvM p
55pP^
demyti
uquli
gpelit
j f
tun lt
^ iiimus
)

EFCVMH
- (isiond
aliud !
füb coni
rit elet
(ebitur.
g SEr
rite tU
at
i P
TE COU
TJMM?muix
La oD
[ dethal
feentut
putant
Vena
tionem
bitur,
J
LI0D
7À EX
'wa.ANNJU
"ww Til
109 meltg
'— um
7 fe,-
Viüs:

Q*

foríém

Lfansmi
Ceram ;
fe fidei
detomm
Qnram (
LT
EUY

fit GBl
110 1t tj
Tar if
Dm hr
hgt
,
jttt i
Tk
i Tif
Áf
j .mg' n
US reten
3A Etun
QU plenis
NU t Pï
T 64
ï- Ed
UOUS; ,
] )b;:i
fu. "d

DIGESTORVM LIB.

ia * "1 "'L'td u- d
deberi: namque cum di&tum eft, . AT. Pvaricrvs ? FvN-

" ?
N DVM DATO, perfe&um eft legatum: et cum dicit, s1 Now
"h : DEDERIT,(CENTVM DATO, füb condicione fundi legatum
R : Uäwz,gq ademptum videri eo cafu , quó.cetitum.deberi coeperidt: quo-
|

rum quia condicio viuo legatario non extiterit, forte quia in-
: - terpellatus heres non fit, euenerit *, vt ademptio nihil ege-
SI L " ; Cn 2
rit, fundique legatum duyauerit *. $. r. Plage fi fic lega-

1
ïe E yx, UCm fit, SI PENVM NON DEDERIT, DECEM DATOz
" ' dicimus non effe penum legatfgm 9. » X V/lll,
Q M. UR lL . 9
" /udat, XXV. PAPINIANYS libro XVIIL,-Quaeftionum. ?.
i ]er Cvw illud, aut illud legetur 1?, enumeratio plurium ferum.

" disiunctiuo modo comprehenía, pluralegata non facit. Nec
ä i aliud probari poterit, f pure * * fundum alterum, vel alterum
n fub condicione legauerit: nam, pendente condicione, non e-

"fm'- tit electio: nec fi moriatur, ad heredem trarififfe legatum vi-
puf.de' debitur. $. r. HERES MEvS l1T10 DATO QVOD Mri-
QDXQAUF HiSErivs !^ penBE : fiSeius pupillus fine tutoris aucto-
"IN ritate nummos accepiffet, Cmee. '? ) locupletior factus effet,
d -ek- petitor ad praefens debitum verba rettulit *^: quia nihil
TEX eius *? debet, nullius momenti legatum erit: quod fi verbo
DN Tesr debiti naturalem obligationem lt futuram/folutionem cogita-
ltei ""Tuit: interini-nihil p* !5 'Titius petét, quaíi tacite condi--
m . cio inferta fit: non fecus ac fi ita dixiflet, TTiT10 DATO
d Lig«gQVOD PVPILLYVS SOLVERIT: [vel/ fi legaffet quod ex.
M S (.— Arethufa ** natum erit, vel fructus, qui in illo fundo na-
um — | fcentur *$, Contrarium non eft, quod fi medio tempore le-
u E gatarius moriatur, et poftea partus edatur, ^? fruttus per-
we — [ ueniant ??, pecuniam pupillus exfoluat: heres legatarii peti-
N tionem habet: namque dies legati, cui condicio non adfcri-
idat bitur, quamuis extrinfecus exfpectanda fit, cedit.
T XXVI. Ingw libro &X-kRefponfoeram. FinMIOJx-
idem ! Jueni LIODORO FRATRI MEO DAR1 VOLO QVINQVAGIN-
Xj d u TA EX REDITV PRAEDIORVM MEORVM FVTVRI

F'0 na^ foluendae pecuniae prolatum videri, refpondi: fructibus fini ?*

i / '))a)f 531*3 relictae pecuniae non perceptis ?*, vbertatem effe necefla-
B k .. .4riam anni fecundi ??, $. 1. Cum ab heredibüs alumno cen-
, l "Gn- ,.4,^:,4, tüm dari voluiffet teftator, eam 2* pecuniam ,ad alium trans-
omm ,,-,,.'/7 ferri, vt in ?? annum vicénfimum ^^ quintum trientes |
4^^ . wfuras eius füummae percipere ilþxmnus ,ac poít eas, aetatem
pett fortem ipfam: intra xjgenüäumciuingw annum eo,defuncto,
y de transmiffum ad heredem pueri fideicommiffum , ,refpondi : nam
nd- certam aetatem forti ^* foluendae praeftitutam videri, non pu-
jium re fideicommiffo relicto condicionem infertam: eum autem fi-
j deicommiffum ab eo peti non poflet, penes quem voluit pe-
hm cuniam collocari, propter haec verba, zeAMQV E ALVMNO
T MEO POST AETATEM SVPRASCRIPTAM CVRABIS
REDDERE, fideicommiífum ab heredibus petendum, qui pe- |
atet i t E x ! :
ia yit. GEB. 5 Hal Publius. GER. 6 Erat olim in P. Flor. etienerit,
yr il pro: egezerit, vt habent Taur. et Hal. malim cum Blaubl. ezemit, terminas-
y, Sd tio in vicinia faepe occurrens, erit, fufpicioni erroris locum facit, BR.
jting! Taur. dOrauerit. GEB. 8 Vulg. legatam. BR. 9 Hal. hanc inícriptio-
j nem habet integram, nifi quod numerum mutet: jb. XVII. GEB. — 10 Hal.
m ' legatur. II Ap.Hal. pure, abeft. GEB. — 12 Hal. et Vulg. hic inferunt:
T ' pupillus. B R. 13 Flor. ícriptum erat: accepiffec , errore librarii pro accepif- .
al fet nec - inde deleta c eft t repofita. BR. Habent: mec, Pal. L. II. III. Otob.
"m DBynkersh. At Magl. habet: zo2. Etiam Hal. vt Taur. accepiffet,mec. GEB. — 14
" Hal. re'tulz'jfet. 15 Hal.ei. GER. — 16 Ap. Hal. f abeft. GEB. 17 Hal.
vt Arefcufa. GEB. IB8 Hal.waftereutur. 19 Vulg. praefïgi.t:et. BR. 20 Hal.
j H et Vulg. proueniant, quibus adítipulor. z R. — 21 Infolentia phrafeos fecit, vt
m quis recentior 72 fmz Flor. in: fzndi mutauerit vnde hoc verbi habent omnes..
" 5 R. Enam MSS. Pal. L. H. III. Otob. Magl. Bynkersh. Etiam Hal. vt mox dice-
/iit. tur plenius. GEB. 22 Hal. videri refpondi: et ex fructibus fundi velicla pe-
d eunia mom percepta, vbertatem. GEB. ^ 25 Conf. Aueran. IL Interpr. lur.
"T 11. GE B. 24 Hal. et omnes: eamque quod probo. .de.e Elb Leonin.
jji: V. Emend. 11. n. 4. BR. 25 Vulg. intra. BR. — 26 Hal. hic et in fequen-
(f tibus: vicefimmum. GE B. 27 kHal.fortiv. GEB. . . 28 Flor. etiamnunc eft:
lg Ü aunuo, habent tamen omnes: az7z4a. BR. Etiam Hal. GEB. — 29 Flor ett:

quam, vt dubium fit, annon legendum: 4sem. Confpirant tamen omnes inz

ANNI:(poítea nonivideri condicionem, additam, fed tempus -

. omnibus.

XXXVL TIT. If 697

cuniam dari ftipulari debuerunt: fed fideiuffores ab eo non ,. .
petendos, cuius fidem fequi defunCtus maluit. $. 2.(Pater ,Mlater ammao, 1
annua;?? tot ex fru&ctubonorum, quae ?? vxori legauit, ac-
ceffura,filii patrimonio praeter exhibitionem, quam aeque ma- / 1 /»x ,
tri mandauit, adannum aetatis eius vicenfitnum quintum vxo- —

reywí praeftare *? voluit: non plura, fed vnum effe fideicom-

miffum certis penfionibus diuifum apparuit: et ideo filio intra
aetatem füprafcriptam diem funtto, refiduittemporis ad here-
dem fideicofrimi(lum éius 3* transmitti: fed non|initio cuius-
que anni peti pecuniam oportere, quod ex fruCctibus vxori 5* — —
datis pater filio praeberi voluit: ceterum fi pecuniam annufm (5 - — . $,
33 . ; E * ? . a 34 . 'f «n mueegz €Xx €4
pater alimentis filii deftinaffet, &mete3 ?^ dubie, perfona de« | »»ccofruom
ficiente, caufa praeftandi viddtur ?5 extinctà. —— Jl'&.

AXVII. ScaAEvora libro tH--Refgonforum; Frirr-

Yun.

——ÁÁÀ

,/]3- //Aï -T

.VMFAMILIAS ex parte pere inftituit heredem, eique fidei- g

commiffum dedit, et eodem teftamento itacauit: Qvop ao
Lvcervw TirTivM HEREDEM INSTITVI, ITA EVM
ADIRE HEREDITATEM VOLO, SI IS PATRIA PO-
TESTATE LIBERATVS FVERIT. Quaefitum eft, anf co- |
heredibus eius adita hereditate, legati filiofamilias dati dies (
cefferit ? (Refpondit, fi pure fit datum, a coherede filii pro gi&/gf., |
hereditaria parte fideicommiffum peti poffe. $. r. Menftruos
denarios denos manumiffis legauit: quaefitum eft, cum ab-
fentibus heredibus ex Senatusconfulto libertatem funt *5 con- -
fecuti, ex quo tempore eis cibaria ?* debeantur? Refpondit, *
395 fecundum ea, quae proponerentur, ex eo tempore his ci« — —
baria debentur ?? , quo liberi elle coeperint ^49.
XXVIII. Ipgw libro IV. Refaenforum. Sr fundus
inftructus relictus erit, quaeritur, quemadmodum dari debeat:
vtrum ficut inftruCtus fuit mortis tempore, an eo tempore ,
quo facti funt codicilli, an quo peti coepit **? Refpondif, a
^2 quibus inftructus fit fundus, cum dies legati cedat, de-
beri. Caen t 2, L a. Ls n
X AXIX. .VAL ]

WaArnxxs libroj ErFtdeteemmifforum. Roao) / 4 C .
QVANDOQVE ^? HERES MEVS TriT10 DÉCEM DET:| |
vtique decem heres debebit: fed quando, dubitari pote&,jl :

| vtrum ^* cum primum potuerit, et dies cedit, et ab ipfo pe-

XXX. LaAnEo libro TII. Pofteriorum a faüoleno d

. A—- . 3 '-'f P al
epitomatorum. ;Ovonp;pupillae legatum eft, quandoque ^$ ïïdï/g,fiy
nupferit: fi ea minor quam viripotens nupferit, non ante ei (f

legatum debebitur, quam viripotens effe coeperit: quia no
poteft videri nupta, quae virum pati non poteft,
. XXXNI. ScaEvoraA libro XIV.-Digeftorum- V x o-
RI* ex parte fextante heredi inftitutae fubftituit, et here-
dum fidei commifit, fi vxor heres non erit, dotem ei et alia
quaedam dari: poft mortem mariti, vxor ante condicionem , et |
priusquam adeat *? hereditatem, deceffit. Quaefitum eft, | ;
: j | an ;

quae, etiam MSS. B R. Etiam Hal. et MSS. Pal. I II III. IV. Otob. Bynkersh:
GE R. 30 Taur, in Adnotat. vxorem praeflare. im P. vxore praeflavi. non
male pro ab vxore. lítum tamen in modum etiara MSS. modo memorata Pal.
LIL IIL IV. Otob. Bynkersh, etiam Hal. vxorem preffare. GE B. 31 Hal
transponit : ad baeredem eius fideicoumiffum, GE. 32 Taur. vxVri. GEB.
33 Etiamnunc Flor. eft: annuam. l'aulo poft integre negatio excidit in non re-
lectis. BR. . 34 Haec eft illa negatio, quae Flor. excidit, tefte etiam Brenk-
manno, atque eadem in Magl. abeft, fupplerunt tamen Pal. I. II. HII, Otob.
Bynkersh. vt er Hal. GEB. — 35 Vulg. videbitur. BR. — 36 Hal. fiut. — .37
Taur. ciVaria, et paulo. poft fimiliter. GEB, — 38 Hal. refpondi.GEB. 39
Ferte legendum: cibavia deberi, aut debentur, vt eft in MSS. tantum non
Ex o&o folus Barb. habet: debeantar. Hal. deberi. BR- Non o&o
reperi MSS. fed fex, atque funt reliqua. Pal. I. HI. IV. Otob. quae habent;
debentur. At Bynkersh. cum Barb, debeantur. GEB. 4O Hal. coeperunt.
41 Hal coeperit. 42 Gothofr. in nota: ea quibus. Hal. Cui aflentior. BR.
43 Hal. inferit: vt. GEB. 44 Gothofr. in nota: Al. vtique. Nempe Hal,
habet: vtique, in margine tamen: alias, vtrum. GEE. 45 Taur. JaV2a-
leno, quod ego miror, quod ea fcriptura alias fit Haloandro propria, non ae«
que Pande&is Florentinis, GEB. — 46. Hal. guandvcungue. GEB. 47 laut.
KF Xu RI. d & B. 48 Hal. adiret,

,

698

an dies fideicommiffi, cum moritur ceffiffe videatur: ideo-
que heredibus eius debeatur? ,Refpondi, fi vxor prius decef-

L'r, fit, quam hereditatem adiret, videri diem fideicommiffi cef-
. LIvit. — ffe,.9 recs] | : : |
(chaxriäo !PIB i Iïo d-

/VT/ LEGATORVM, SEV FIDEICOMMISSO-

RVM SERVANDORVM CAVSA CA-
VEATVR.

— (VxprAxvs libro LXXIX. ad Edi&um, ) 4cruvf.

'LEGATORVM nomine fatisdari oportere Praetor putauit,
vt, quibus teftator dari fieriue voluit, his * diebus deL

."be, tur vel fiat: dolumque malum afüturum ftipulentur. $—

14 zruæä.,.

Semper autem fatisdare cogitur, cuiuscumque fit dignitatis
vel facultatium quarumcumque heres. $—2. Nec fine ratio-
ne hoc Praetori vifum eft, ficuti, ^ heres incumbit poffeffio-
ni bonorüm, ita legatarios quoque carere non debere bonis
defuncti, fed aut fatisdabitur ? eis, aut fi fatis non datur, in
poffeffionem bonorum venire Praetor voluit. $.—5. Non fo-
lum autem omnibus legatariis fatisdari oportet *: fed et fuc-
cefforibus legatariorum fatisdari debere iam conftat: quamuis
ifti non ex iudicio defüncti, fed fucceffionis neceffitate, quafi
ad aes alienum admittantur. $—5 Sed et procuratoribus le-
atariorum fatisdandum eft: eoque iure vtimur. : $. 5. , Plane
äei, qui in poteftate alicuius erit, legatum fit: caueatur ?
ei, cuius iuri fubiectus eft. $. 6. Non folum autem legato-
rum nomine heredes cauent: fed etfucceffores eorum. . —
]s etiam, cui ex Senatusconfulto reftituta eft hereditas, ni-
hilo minus ad cautionem compellitur. .$4—8: Nec non et qui
per alios heredes exiftunt, fiue * honorarii fu-cceiTOrc.es, agl fa-
tisdationem compelluntur. $.—9- Plane fi quis, omifía ftipu-
latione, litem de legato conteftatus eft, ,probandum.eft, ca-::('-
fare * debere ftipulationem. . $—te. ldemque in fideicommif-
fis quoque probandum eft. $. r1. Sijcuij? ita ? fit legatum
vel fideicommiffum relictum, et, fi id perdidiffet, rurfus re-
lictum: videamus, an fatis fequentis legati fiue fideicommiffi
petere poffit? mouet quaeftionem, an fideicommiffum hoc fi-

. ue legatum debeatur, et quotiens debeatur, et an ipfe lega-

tarius cauere debeat fe non perditurum ? De his omnibus ex-

—^* tat refcriptum Diui Pii ad ïunïlïm Mauricum *? tale: Clodio

L4 hus.

i 6d

tet,

:** Fruétulo *?, fecundum ea, quae-epiftele continentur, le-

gata fiue fideicommifía ex teftamento Clodii Felicis praeftari
debent citra neceffitatem cauendi, nihil exjiis ** deminutu-
rum fe: nam quod fidei heredis ab eodem teftatore commitfum
eft, vt fi Fruttulus perdidiffet, quod ei in teftamento relictum
eft, rurfus heres ei id reftitueret, non eo pertinet, vt aut
Fructulo priorüm legatorum nomine fatisdatio iniungenda,
aut onerandus fit heres ininfinito **^, vt quotiens is perdide-
rit, reftituere ei tantundem debeat: fed vt per fideicommif-
fum pofterius duplicata legata eius videantur: nec amplius ad
periculum heredis pertineat, fi quid poftea is confumpfit *5 ,.

i Hal üs. GEn. —— 2 Hal inferit: enzgm, praemiffo nempe pun&o, |

poft: efl. GER.
abfunt. GERB.
loco;: fiue. BR.
fed et Hal. in margine: mec ceffare. BR. — g. Taur. Qii. GEB. . 9 Ap.Hal,
jta, abeít. GEB. IO Hal. et Vulg. Mauricium. R. 11 Vulg. Claudio.
BR. 12 Hal.hic et in fequentibus: Strs&ulo, GER. — 15 Taur. [s. GE n.
14 Vulg. zm infimitum. BR. 15 Hal. ipfe confimpferit, loco: is confim-
pft.GES. . 16 Vulg. addit: eft. B. 17 Vulg. addit: ei. BR. 18
Taur. Vellifime, GEB. — 19 Habent hoc fupplementum Pal. T. II. Otob. GE g.
20 Adhuc dum Flor. legitur: veglegenatum. Nempe librarius voluit fcribere:
Weglegens, errore, cum ad vltimam literam perueniffet, animaduerfo , addidit ;
qtum , quod fupererat ad efficiendum : meG Jegatma , vti Taur,. edidit nimia re-

5 Hal fatisdari. GE B.
$ Hal cauebitur. GEE.

4 Ap. Hal. fatisdari opor-
6 Hal. et Vulg. vel,

grum maneat ,

7 Gothofr. in nota: nec ceffare. Plgat. Ita etiam Bafil. |

DIGESTORVM LIB. XXXVL TIT. IIL

Referipto ergo often-
cauere, fe non per-

exfoluto ei pofteriore fideicommiffo.
fum *?, legatarium heredi non debere

ditutum. — Verfa vice an heres de fequenti legato fiue fidei- :

1*4»,

commillo cauere debeat *?, quaeritur? Et putefny non opor-
tere ei caueri: cum in fuo arbitrio habeat, ne perdat id.l quod
fibi relictum eft: quamuis fi quis infpexerit, quod fub condi-
cione relictum eft, dicere debeat, fatisdationem exigendam.
$. 12. Certe fiue ex affe fiue ex parte quis legatum debeat,
cauere debet: fiueinftitutus fit heres, fiue fübftitutus. $. 13*
Belliffime *? quaeritur, an haec ftipulatio incrementum ex fru-
Ctibus vel vfüris fentiat? Et reCte placuit; ex mora incre-
mentum habituram &igulationem,,.(üü *? 1d quod Oportebï,

conprehendat. $. r4. Si quis füb condicione legatum füpu-

latus, pendente congieiene decefferit , füipulatio euanefcitz
quia nec legatum »&es») ?? transmittitur, c?* Huic ftipula-
tioni easdem caufas et condiciones ineffe fciendum eft : pro-
inde fi qua fit exceptio, quae petenti legatum opponi folet,
eandem ex füpulatu quoque agenti opponendam effe placet,
$. 15. Procuratori eius, qui abfens eíle dicitur, fi fipulan-
ti legati nomine fpondeat ^? heres, Cfülius ait, ita cauere
?* debere, fi
ne teneatur illo ante defuncto. — $. 16. Item quaeritur, in
hanc ftipulationem ?5 vtrum ipíae res veniant, quae legatae
funt, an vero pretia earum ? 'Et eft verius in hanc ftipulatio-
nem res, vel pretia deduci. $. r7. Si détem, quae in argà

erant, mihi legata/fing?9, tibi eorum vfusfructus legatus fitz |

fi pure vtrique legatum fit relicüm, is cui proprietas lega-

ta eft, ipfo iure decém vindicabit ??, fru&tuàrium autem ex -

senatusconfulto acturum,, et quinque vfumfructum petitu-

rum conítat, fed eum. decein vindicat proprietarius, per ex-
ceptionem doli repelli ?*, qua fruéctuarius de reftituendis
quinque heredi cauit. Plane fi déCem aureorum poffetffionem
legatarius habeat, Marcellus ait, dandam vel heredi , vel fru-
&uario, vtilem aCtionem in legatarium: fi modo.er cauegtur.
Sed fi fub condicione ei décem legata fint, fractuarium inte-
rim décem , oblata cautione, habiturüm: legatario vero, cui

proprietas reliCta eft, interim legatorum ftipulatio praeftan-
da eft, Sed 4?/fi omiferit ftipulationem, exiftente condicio-

ne, ad exhibendum eum poffe agere, Marcellusait, fed fi ipno-
: xX- 2 " . : o
rans hereslega.tum, decem fructuario dedjt; i .ad exhibendum
eum non teneri palam eft: füuccurtendum tanien, legatario ad«
uerfus fructuarium, Marcellus ait 9. — $. 18. Si ad fifcum
portio hereditatis peruenerit ; ceffabit ifta ftipulatio: quia nec
folet fifcus fatisdare. $. r9. Qui minorem partem heredita-
üs poffidet, cum ex maiore parte heres fit: fi quidem ipfo iu-

re minuatur portio hereditatis, fecurior erit heres: neque e-.

nim ex maiore parte ex ftipulatu tenetur legatariis, quam ex
qua heres eft: fi vero nomen quidem heredis apud eos inte-
| verumtütüen effectusminus habeayt heredita-
tis, et cauerint legatorum nomine, videntur onerari: quia

ipfo iure pro ea parte legata debent, pro qua heredes fintz

fed enim aequiffimum eft, non maiorem partem legatariis fol-.

uere, quam cuius habent emolumentum: hoc autem euenit,
cum
! w
ligione. Fallitur antem H. a Porta, dum in IL. ait: meglegenatum , Flor. aptas
tum in: zeglegatum. Porro cum altera negatio abundet,, Stephan. et H. a Pore
ta habent: quia nec legatum tvansimittitur, atque ita etiam MSS. quae vidi,
omnia, Contra Blaubl. Hal. et Baudoza: quia legatum mom transmittitur.
Vtramque poffe retineri, Contius exiftimat, quod vix dicendum in loco corru-

ptiffimo, In fequentibus verba: easdem camfes et conditiones ineffe , perquam

barbare Flor. leguntur: easdatemcaufaetconditionesinefie, quae monftrant, haec
rele&ta non effe, & . MSS. quae habent: mwec legütum transmüttitur, Yunt Pal.
I. II. Iil. Otob. At Byhkersh. 4nia vt legatwm trausmittitur. GEB. — 21 Hal.
et Vulg, praefigunt: et. BR. — 22, Hal.et Vulg. refpondeat, & R. 23 Hal,
caueri, G EB. 24 Xlal. cauet. GE B. 25 kHal. zn bac fiipulatione. G E B,
26 Hal et Vulg. pracfigunt: et. BR. — 27 Taur. vindicaVit. GER. — 2g
Hal. et Vulg. repellitur. BR..—— 29 Kal inferit: et,

3e Vulg. putat. B R.
3t

Is, cuius nomine/caueat ?^, viuat: videlicet J

eutt h'
Q9 n
emOläïl
d
e f
" d
fi jnut
j lg
peretur
fouere
uiit f

jpfs,
folet
Condici
Q eil
[
' QUAM
Tonin
fortsi
dit,.
Inpe
(10 f&
" Keïep;';
/| u QUil
Verfani
um ali
(e Iu
| equio
Jv indüciti
*fu".lä,-., 41, qua
Comniff
a
- P"afio

i, V,

3L E «
GEE.. ;
L Ed ,":;:
IOtt; diggi
li
UL ts
U t j
* ( gl
Wa, t
Q MSS. n
! wn, quot
i a
| X
l , PVOB
M
"u i

M .
lii

WA

a
Qatie
latio«
M ,
lg
m e
PUE«
ét d«
nl
Ynef]
Tij
D
jte«
cui
iin«
itiQ«
u
ndom
10 il«
(ícim
2 Dec
Allie
) ]l«
qA
L
g
dl«
quia
fs
s [o«
yenity
cm

of apta'
L i
j d
h
j r
1erql13m
f, h
Ti PJL

/
,

" rimna yi haec

J

DIGESTORVM LIB. XXXVI. TIT. II

cum hereditas pro aliqua parte ex Trebelliano reftituitur: nam
pro'rata exónerandi funt heredes eius partis nomine, cuius
emolumentum fibi ablatum eft. $. 20. Si eis ; qui in alterius
poteftate erit, incerta die legatum fuerit: cauebitur ei qui ha-
bet eum in poteftate, non praecife, fed füb condicione, -/ü
cum eius legafi dies cedit, in poteftate fit: ceterum fi füi iü-
ris inueniatur, iniquum e&e. vifum eft, patri cautum effe, cum
alii legatum debeatur, quamquam et fi fine hac adiecCtione ca-
ueretur, verumtáWién exceptione patrem vel dominum fub-
moueremus, fi exiftentis condicionis tempore non habjfent
" 2 1,04T- E
eos in poteftate: euenit tamen fecundum hóc, vt nu:æ'um T*
non fit de legato cautum : nam ff exiftentis condicionis tem-
pore fui iuris funt, non erit cautum. :

s/ TL PAPINIANVS libroXXXVIII. Quae&ionqu NEx 5,

p

fi forte velit pater cauere, neminem amplius petiturum, com- .

pellendus erit heres legatum, quod iam filius petere poteft,
ali, quam cui debäur, exfoluere. ^//j.

IIl. VuLP1ANvs libro;LXXIX, ad-—Edictum, Skp et.

ipfis, qui funt in poteftate, cauendum eft, quemadmodum
folet caueri, fi eadem res duobus fub diuerfis vel- contrariis
condicionibus relicta fit, duobus enim fatisdatur, fed in vtro-
que cafu isdem perfonis fatisdationem fubituris. vt
IV. Inkw libro XV. ad Edictum. S1: ex caufa fidei-
compmiffi fil apud aliquem hereditas, nec ?? legatorum ?3
fatisdat ?* : in poffeffionem aduerfus eum legatarius mittitur.
V.PaPiNrANvs libroXXVIII. Quaeftionum- Pos -
QVAM heres ab hoftibus captus eft, condicio legati, cuius

momine propofita ftipulatione cautum fuerat, extitit: fideiuf-

fores interim teneri negaui: quia neque ius, neque perfona
effec, ad quam ? verba ftipulationis dérigi ?9 poffint. '$. r.
Ímperator Marcus Antoninus [ulio Balbo refcripfit, eum, a
quo res fideicommiffae petebantur, cum appellaffet, cauere:

Li"aéewn, Vel, fi 37 caueatjaduerfarius, transferri poffeffionem debere.

LÀ . . . * ; 3. .* 4. .2.
Recte placuit Principi, poft prodócationem 3* quóque fidei-
conimiffi *? caütionem interponi: quod enim ante fenten-

Cs tiam, fipetitionis dies moraretur, fieri debuit: agitti poft
"^ viétoriam, dilata petitione, non oportuit.
Li 4«ev. cauerat ^? de fideicommiffo, iqui prouocauerit, fi caueret ad-

Sed qua re non

uerfarius, ad eum poffeffionem effe transferendam refcripfit:
cum alia fit Edi&ti condicio: non enim exigitur a legatario vi-

.ce mutua cautum: fed vicaria cuftodiae gratia poffeffio datur:

et qui optinuit, in poffeffionem per Praetorem aut Praefidem

Lis&xino inducitur. Sed Praetor quidem jin omnium/ rerum poffeffione
méntw». ^T. quae in caufa hereditaria permanent, omnimodo fidei-

commiífi (eruandi gratia effe permittit: Princeps autem earum

jdu:e; igrerum nomine, de quibus fuerat iudicatum, mutuas admifit
T ^ * * ^ . . * H
42 cautiones: ficuti cum de bonis fuis conferendis filius ac-
l4 $ue», eepta *^? po[leffione caüere nón' poteft, quia/ denegamus jei/
Lowus A€iones, defertur condicio cauendi fratribus ex forma iuris-
- f& tuf, od | ! | |

31 Hal. et omnes : i cafu. ta ctiam ex o&to MSS. tres Pal, T. IIT. V. BR.
Keliqui: im cafmm. Pal. HI. Vat. Barb. Otob. Magl. quibus adde Bynkersh.
GEB. 32, Taur. ueG. GER. 33 Hal. et Vulg. inferunt: momzne. BR.
234 Hal. fatisdet. 35 Hal. inferit: obligaudam. GEB. 36 Gothofr, in
nota: dirigi. Hal. GEB. —— 37 Gothofr. in nota: vel fi non caueat. Hal. At
hic idem ita pergit: ad aduer[arium tvausferri debere. GEB. 'Taur. in Adno-
tat. fj caueat aduev(avius. fic fecimus ex , aduev(avium , quod efl in. P, et vide-
tur baec lechio cougruentior quam vulgata, fi mow caueat, ad aduer[avium etc.
uam et paulo inferius , fi caueret aduev(arius ad eum etc..— Eft equidem Flor. m
deleta, repofita s, fed fimul deletae: ari, vt nunc fit: aduevfus, fed et plera-
que MSS. negle&a corre&tione habent: fi mom cameat, ad aduev(avium. E no-
uem, quot hic contuli, duo funt Pal. l. et V. in quibus praepofitio adhuc
deficit. B R.
Otob. Taurin. l. At Pal. IV. vel fi ne caneat ad eum aduevfarium. G EB. — 38
'Taur. proBocationem. GERB. 39 Ap. Hal. qzoque fideicommiffi, ab(unt.
G E B. 40 Gethofr, in mota: fed quare non caueat. Hal. Ita omnino Hal.
appofito in fequentibus poft; prosocawerit, interrogationis figno. GE B. — 41

€iaH. B R.

His addas Bynkersh. Praepofitionem habent Pal. I. llf. Vat. Barb. "

699

dictionis, quod ex portione fratris fuerint confecuti, cum bo-
na propria conferre coeperit **, fe reftituturos: fed fi nec
ipfi ^5 cauere poffint, vtiliter probatum eft, virum bonum
ab vtraque parte eligendum, apud quem vt fequeftrem- fru-
Ctus deponantur, quique vtiles actiones a Praetore datas ex-
erceat: pofleffio autem ex refcripto füpra relato non aliter ad
eum, qui fideicommiffum petit, transfertur, quam fi caue-
rit: tametfi maxime aduerfarius non per inopiam, fed per
contumaciam cauere noluerit: fed fiis, qui viuit *5, non pof-
fit cauere, vel res deponenda, vel iurisdictio reftituenda erit.
$. 2. Si dies, aut condicio, legati, fideicommiffi *^? , peti-
tionem aCtionemue differré, *9? dicatur, et ideo fatisdatio de-
fideretur, heres autem per calumniam poftulari contendat, et
reliétum neget: non aliter audiendus erit, qui cauere *? po-
ftulat, quam fi fcripturam , qua relifctumy 59 adfirmet, exhi-
bueri, & 3. Cum guaerebatu*t',vbi fideicommiffi feruandi
caufa caueri oporteat **, Tmperator Titus Antoninus refcri-
pfit, fi domicilium Romae non habéfet heres, et omnis he-
reditas in Prouincia effet, ad fatisdationem fideicommiffi no-
mine in Prouincia ?? fideicommiffarium remittendum effe.
Quare fi heres in eum locum, cauendi gratia, remitti defide-
ret, vbi domicilium habet, legatarius autem -bi. caueri po-
ftulet, vbi eft hereditas: non erit heres remittendus, idque
?? [mperator Titus;/Antoninus,refcripfit. $. 4. Quibus litte-
ris adietctum, jet ?^ fi bona iam diftracta fant, vel teftatoris
permiffu,. vel concedente legatario: pretium eorum fideicom-
miffi feruandi caufa, in depofito habendumi. 6s |
VL VrPiAwvs libo Vl.—Eideieemmifforam, — Sr
quando incerta fumma eft fideicommiffi 5^?: qui-cognofcit, ta-
xation&/quoque fideiuffores petuntur. $. 1. Admonendi au-
tem fumus, rebus publicis remitti folere fatisdationem fidei-
commifforum ??, etiam fi quando neceffitas dandi intercedatz
repromiífio plane exigenda eft, voluntati defun&ti ftatu/iri 57.
ge VIL;Pavrvs librolII. Manualium. Firro vel feruo
füub condicione a patre dominoue herede inftituto legatum eftz
huius legati fatis petere non poffunt: fed[?? pendente con-
dicione emancipatus vel manumiffus fi fatis petant, quaeritur,
an audiendi fint , ne ?? beneficium patris dominiue ipfif one-
rofum fit: an fibi imputare deberent 9?, qui dederunt eis po-
ftulandi aduetfus fe facultatem ? Sed melius, eft, per medio-

. eritatem caufam dirimere: vt cautioni tantum cum hypothe-

Cà 'fuä,rum rerum committantur, X»3LeX /WwW ^ &oce lum ,.
VIII. VneiAaNvs libro XLVIII. ad/:Sabinum; Cv
legatorum nomine fatisdatum eft, fimul ** dies legatorum
$Z/ceffit, protinus isdem diebus etiam eK füpulatione de-
bentur. |

IX. PAvrvslibro XEIJ ad Sabinum.

-praeftari * oportet, licet dies nondum venerit,

. Hal. poffeffionem. GE B. — 42 Hal. et Vulg. adwittit. BR. — 43 Hal.et Vulg,
inferunt: bonorum. BR. 44 Hal. coeperint. GEB, 45 Flor. eft: ipfe.
'Taur. dare debebat: ;pfE. BR. — 46 Gothofr. in nota: is qui vicit. Hal. Taur.
in Adnot. viuit. fic im. P. veclius vicit, lta omnes editi et fcripti, Contii et
noftri, B R. Pal. I. II. HI. V. Vat. Otob. Bynkersh. G Ez. 47 Hal. ad lega-
ti feu fideicommiffi , demtis C'Ommatibus. GEB. 48 Haldiffevri.GER. 49
Baudoza: caseri, íed Hal. camere. 50 Hal quaum veli&uam. GEB. 5t
Hal. oporteret. GEB. — 52 Hal. et omnes, excepto Blaublomm. £« prouin-
53 Hal.inferit: et. GPB. — 54 Hal.eff,loco: et, GEE. — 55 Hal.et
Vulg. praefigunt: ei5s. BR. 56 Vulg. fideicoumiffi. B R. 57 Flor. eft:
flaturi. Sed ita emendauit Ant. Auguftin. 1. Emcad. 1. tefte Contio. Vulg.,
et Hal. f?atusm zvi. BR. 58 Vulg. huc ex fequentibus: fi, transf;rt. B R.
59 Vulg. fi, loco; we. BR. — 6o Hal, debeont. GER. — 61 Gothofr. in no«
ta: fimul ac. Zal. GE B. 62 Hal et Vulg. inferit: somine, nempe Flor.
librarius fcripferat: fimuldieslegatorumnominefatisdce[fit , per errorem in ante«
riora : legatorum nomine fatisdatum , delatus, quem demum in medio vocis
vltimae animaduertit, 3 R. 63 Hal et Vulg. inferyat: qdaerfario. BR.

L. 4 Címn. »
"a,(Järn "
L
-L AÓ7AAT /falcr,, |

Nowtamen,vt . —
ftatim peti poffint: deberi enim dicimus, et (quodidie certa; |— 7«*

L.2 ^cenÁva. ,

x

Ll 64

" i - — — f". i E EXv EEE n EEE N CT -

LA [

1 - í * L
/ &n ntowg:iaiut] UA :
3 PA "

L-/ €xcé jffi/o ,
: /

z7oOo
X. Powrourivs libro XXVI. ad-Sabinum, Srate
herede legatuüm rhihi fit fub condicione, tuque, poftquam
adieris hereditatem, [fatisdederis legatorum 9^, et poft mor-
tem tuam, ante aditam &uas-hereditatem] condicio legati ex-
titerit, Sabinus ait, fideiuffores mihi, teneri: quia omnimodo
dari oportet legatum , et €£&» in rem eífet concepta ftipula-
tio **. | X XXlf La CUv v

OL GAIVS libro .X

XIlIjad Edicum prouinciale; S1
legatarii 99 aduerfüS me in potleffionem legatorum feruando-
rum caufa miffi füunt 7, 99 procurator, vel quisalius meo no-
mine cauerit: perinde mihi Praetor accommodat interdictum,

quo iubeantur difcedere legatarii 5* poffeffione; ac fi ego ca-

uiffem. |

XIL. MARCIANVS -li)b'fo ViIILInftitutionum. LrceT,

vtnon petatur cautio, condicio teftamento fcripta *? fnerit:
mon videtur condicio: et ideo licet defiderauerit quis caueri

fibi, non videtur condicione defectus: quia poftquam remitti
talem cautionem ** iure publico placuit, nec onus cautionis
fequitur, necquidem 77 condicio intellegitur. . -«.

XIIL. NgnaA 1v s libro VII. Membranamum.| Erquo- |

que, Ceub 7?legatorum aCtio datur in eum, qui praetermif-

DIGESTORVM LIB. XXXVIL TIT. IIL IV.

fa inftitutione ab inteftáto poffidet hereditatem , *^ legatorum .

75 fatisdátur, et nifi fatisdabitur *9, in poffeffionent? legà-
torum feruahidorum caufa mittitur ?, nam haec quoque Prae-
tor perinde falua éffe vult, atque ea, quae iure ciuili deben-
tur. Idem Ariftoni placet.)qfffïejgï—l - MM n
Harzc ftipulátio et in fideicommiffis locum habet , fi pure

. fideicommiffum fit relictum, fiue 59 ex die certa, Jvel/fub

condicione: fiue res aliqua, fiue hereditas, fiue ius aliquod
relictum eft. — $. r. Diuus quoque Pius refcripfit, quotiens
euidens res eft, vt certum fit, nullo modo fideicommiffo locum
effe: perquam iniquum effe, fuperuacua cautione onerari
heredem. CXXVIM- — hRW. |
XV. Pavrvs libro LXXW& ad Edictum, ErTrAM
de praefenti legato locum habet haec fatisdatio: quoniam
nonnullas moras]jexercitioj? * iudicii habet. $. r. Siet ab here-
de inftituto legatorum fatis acceperit legatarius, et a Trebel-
liano ? fideicommiffario: vtraque quidem ftipulatio commit-
tetur, fed exceptione fe tuebitur heres: quia cauere non de-
buerit 53, fed fi pars hereditatis reftituta fit, ab vtroque ca-
uendum eft. $.—2. Etiam fi ab inteftato debeatur fideicom-
miffum, locum habet haec ftipulatio. w
.XVL Garirvs libro XXV4. ad

— tisdatur *?, nec onerari heredem, cum poffit eosdern fide-
iuffores ad . vtramque ftipulationem adhibere: qui 9* et ipfi-

non onerantür 9*:

cum futurum fit, vt vni tenerentur ??,

XVIL PAvrvs libo X&VIIL ad Edictum. . Sx ab

64 Vulg. addit: womine. BR, — 65 Supplementum: fi, habent omnes editi,
et e fcriptis, quos adii, Pal. I, In Pal. IL. III. et Otob. deeft haec particula.
deeft etiam in Vat. et Barb. verum fequentia hoc modo corre&a funt: et in vem
effe conceptam flipulatiouem. . Rudimenta huius emendationis apparent in Pal.
1V. et V. vbi legitur: zm vem effe concepta flipulatio. B R. Cum his vltimis fa-
cit Bynkersh. Vocula fj etiam ap. Hal. legitur. GEB. —— 66 Hoc caput in
Pand, Flor. admodum deprauatum eft, Sic enim illic fcriptum eft: fi legatori
bis aduevfus mtei mou poffeffionem legat. feruandovum. caufa miffiut procurator
vel quis alius$ "eo momiue cauevi: perinde mibi praetor accommodat imterdict.
qno iubeatur difcedere legatarii poffeffione ac fi ego cauijem. — Yta ipfe H. a Porta
ad latus II. editionis. — Commodi autem legentium caufa voces plerasque di-

uififfe videtur, ac duo pun&a interieciffe, cum omnia contigue exhiberida ef- .

fent, absque vlla interpunctione, vt notum. lud autem inprimis fciendum
eft, pro: e in poffeffionem , ibi effe in fine verficuli: sez, ab initio autem
fequentis: 202 pojfeffionem, vwbi nota generationem negatiuae ex importuna

eiusmodi vocum diuifione, quae antiquiffimis codicibus, ac Florentino prae- |

fertim perquam familiaris eft. 3R. — 67 Hal. fiut. — 68 Hal. et Vulg. prae-

figunt;. et. BR.

69 Hal et Vulg. inferunt; de, BR, — 70 Hal. adfcripta.

LXXIX. ad—Edictum.

Ediétum prouinciale.-
'S1 duo eiusdem nominis ?2,legato contendant, vtrisque fa-

v

vno ex heredibus legatorum fatis acci'pfxnus 83, eum ab omni-
bus heredibus &ebie legatum eífet, fi ?? pars coheredis ad-
crefcat promiffori, in totum fideiuffores tenentur, fi folidum
legatum is/coeperit debenéj?*. ^ UX V/fí. — L E debert od H
^. XVIII. ScAEgvora libro XXEX. Digeftorum. QvAx
filium legitimum relinquebat, patrem, eundemque colliber-
tum ex affe fcripfit heredem, fideique eius commifit, vt quid-
quid ad eum ex hereditate ,eius, perueniffet, cum moreretur,
reftitueret filio teftatricis, nepoti fuo, et haec verba adiecit, .
SATIS A 5EIO PATRE MEO EXIGI VETO, JQuaefi-
tum eft, cum ifte Seius fubftantiam fuam diffipafgt, et vere-
tur ?? pater fideicommiffarii, ne inane fideicommiffum|con- L. 22
ftituatur: an ad fatisdationem fideicommiffi) nomine patrem |

defun&ae compellere ?? poffit? Refpondit, .fecundum ea,
quae proponerentur ,.non compellendum cauen& $. 1. Idem
quaefiit, teftatricem ?* apud maritum füuum, ex quo filium
reliquerat, res depofuiffe non exacta cautione depofitionis:
an ea res patri heredi reftitui debeat ??::an vero, quoniam
emolumentum totius hereditatis ad filium defunctae reuerti
deberä apud maritum remaneret, apud quem dos reman- -

p cX ,

fiffet ] Refpondit, quod mulieris-manfiffet] nec in dote fuif- ). J
fet: reftituaendum effe heredi. $. 2. Tutor, qui et coheres
pupilli erat, abfente pupillo, cum admonuerunt ?? eum le-
gatarii fideicommiffi nomine, in folidum ipfe cauit. Quaefi-
tum eft, an in pupillum adultum fattum danda fit vtilis actio?

DI o

| Reffondit, dand&m.

!/ijmifmüï*ow J'€c« [e?aia T I Tä' : I Vc 2149 jév CL PT m LW/d' fizwa'ä'"ï, ;

(VT IN POSSESSIONEY : LEGATORVM VEL
FIDEICOMMISSORVM £&ERVAADORVM CAVSAJ
: -ESSE LICE/ÀT...
VrrPrANVS libro €IT. jad Edictum;

SI Qvis, cum velitus effet fatis accipere , acceperit:an, re--
J peti fatisdatio ifta ^ poifit, vt ? heres condicat liberatio-
nem ? et quidem ( fi ) * fciens heres indebitum cauit, repetere
non poteft. Quid deinde , fiignoradit remiffam fibi fatisdatio-
nem? poteft condicere. Si vero hoc non potuiffe remitti cre- — ..
diderit, numquid condicere poffit, iqui iusjignorauit ? adhuc 44, -
taffien benigne quis dixerit fatisdationem condici poffe, Quid - "-
deinde, fi commiffa fit ftipulatio? fideiuffores putamus exce-
ptione vti poffe, an non? et magis -e£& ** vt * vtantur exce-
ptione: quia ex ea caufainterceffit fatisdatio , ex qua non de-
buit. $. r. Non exigit Praetor, vt per heredem ftet, quo
minus caueat : fed contentus fuit per legatarium vel fideicom-
miffarium non ftare, quo minus ei caueatur: quare fi non fue-
rit, qu';dinterpelletur cautionis nomine, hoc eft is, a quo le-

4

gatumifideiue commiffum reliCtum eft; omnimodo poterit le-

gatarius

71 Vulg.. conditionem. 3 R. 72 Hal. weque, loco: me quidem.
BR. 73 Hoc fupplementum eft Haloandri, quem fecutus eft Taur. 8 R. 74
Vulg. praefigit: vt, et mox habet: fatis detur. B R. 75 Hal inferiti mo-
mine. GEB. 76 Hal. fatisdetur. GEB. 71 Hal, et Vulg. i po]]'ejüïovæeigï.
80 Hal.

GEÉE,

B R. 78 Hal.et Vulg. mittetur. GE B. 79 Hal. Idem. GEB.
, vel, GER. 81 Vulg. exceptio. BR. — $2 Klal. Trebeiliaueo. GEB. — 83
Hal. debuit. — 84 Hal. et Vulg. inferunt: de, quod longe reCtius. BR. — 85
Hal. fatisdaturum, GEE. 86 Vulg. quia. BR. 87 Taur. u ONerantur.
GEER. $8 Hal. teneantur. GEB. — 89 Hal. et Vulg. acceperimus. BR. — 90 —

Hal.et, lóco: fi. GEB. — 91 Hal. bis coeperit deberi. GEB. — 92 Hal. diffi-
petet vereatur. Ego ample&or Steph. le&tionem: diffiparet et vereretur , cum
fola geminatione fyllabae conftet. BR, — Vt adeo Taurellii fuerit dare: veRE-
tur. GEB. 93 Hal. et Vulg. pater defuucli compelli. B R. 94 Hal. cume
teflatrix, et in fequentibus: depofuiffet. GE B. . 95 Hal. deberet. GEB. . 96
Hal. et Vulg. admonerent. B k. d

1 Hal. poffeffione. G E B. 2 Qui'd filegamus: ita? BR. — 3 Vulg.
4 kial. et fi 4uidem. — Ceterum voculam: fi, MSS. quoque, quae

et, B R.
; vidi ;

2esunk.

p
Átti
; Tun
NT

f

um .

hn
p

e
"

du
mnii
u
tny
Tum
Q
qu
l
T&
lat
gt
&i
It5

D

u

—

i
"^ (üpg
XE
ui, &Ut|
feni
^. fonur
feilo
fo fe
telor
tn t
M
A
fün
II
t ä

Tomur

!

]
i
-L)p

ii
6t
H&i. |
Coliy
di
ft 4l
Il g
Q ]
H&]. (
mferit;
um

gatarius et. 5 fideicommiffarius in poffeffionem ex hoc Edi&to

: initti: quia verum eft, per eum, cui caueri oportebi£ ?, non
a fieri, quo rninus caueatur. Non * tatfen et fatisdatio debet
: offerri legatario: fed fufficit, fiue defiderauit, ei non 'ïäü'eä,ï"ä',
L fiue non habeat, a quo fatis delideret. $. z. Si debitori li-
- beratio fit relicta, non eft exigenda cautio: quia habét penes
i felegatum: quippe, fi conueniatur, exceptione doli mali vti
E poifit. $. 3. Ei, cui legatum folutum eít, cum conftet le-
Cïü, catum non deberi ?, Diuus Piusad Aemilium Equeftrem re-
d.

. . Ícriplit, non debere Praetorem fatisdationem admittere. $. 4.
(— u neex dicóm/Tunc antegditam)hereditatem fatisdandum de legatis eft, cum
BU o ml adhuc dubiutm eft, au hereditas adeatur. Ceterum fi certum

Il'e.

1 wrejfaten,dit, repudiatam vel omiífam hereditatem , vel abítentos ne-
à ceffarios heredes: fruftra hoc Edictum imploratur, cum cer-
a tum íit, legatum vel tideicommiffum' non deberé *?. — .
l ll. InxM libro LXXIX. ad Edictum. S1 autem cer-
j tum fit, hereditatem necdum aditam fuiffe, nec fatisdatio,
jim nec pofleffio locum habet. —— : | : :
t lil ID libro £lI. ad Edictum. $1 is, a quo 4atis-
" petiturïofferat cognitionem, et dicat, HQï[)IE CO NST,iEl';T
füb hs ! DK FIDEICOMMISSO, HODIE AGAMVS, dicen-
ereg dum eft, ceffare fatisdationem: cum polffit an«, de fideicom-
. miilo, quam de fatisdatione conftare. — $. 1. Nec non illa
. cognitio imploranda erit ab herede, fiforte dicatur per calu-
to? mniam fatis peti: hoc enim commune eít omnium fatisdatio-
num. QDiuusenim Pius refcripfit, eum , apud quem fatis pe-
titür, debere explorare, num per calumniam fatis petatur, de -
La qua re fummatim debet cognofcere. $. 2. Si procurator fatis
d . legatorum defideret, fi quidem mandatum eifit, non habebit
'H neceífe de rato cauere, fed erit ei fatisdandum: fi vero dubi-
j tetur, an mandatui fit, vel non fit: de' rato cáautio erit exi-
genda. $. 3. Si femel fuerit fatisdatum, quaelitum eft, an
etiam rurfüs cauendum fit,fi forte dicatur, égehos fideiuffo-
res effe datos?. Et magis ejt, vt caueri non debeat: hoc enim
" Diuus Pius refcripit Pacuäiae' *? Licinianae: ipfagÁ eniin [a-
i —— — eilitaty fuad expenfum ferre debere, quae minus fideiutlores
t Z:f*?f*""j idoneos accepit ? neque enim oportet *3 per fingula momenta
- f | Onerari eum, a,quo fatis petitur. x LIMt - i HO
g 17 Jaulut, IV4P AP1NIANYS libro XXVlIlliQuaeftionum. P r a-
d i. n NE fi noua cau(ía allegetur, veluti quod fideiuffor decellerit,
Qii— Liege, &aut|(etiamy rem fa.rmharemlgopingtä ** fortunae impetu ami-
" : ferit, aequum erit praeitari cautionem. — . us
i à diibn., V VLPIANVS hbroäll: ad Edictum. Is, cui lega-
p "L'us, torumjfideim« commillorum nomine non cauetur, miffus in pof-
m feilionem, numquam pro domino elfe incipit: nec tam pollet-
5 fio rerum ei, quam cuftodia datur: neque enim expellendi he-
A fedem ius habet, fed fimul cum eo poffidere iubetur, vt fal-
m tem taedio perpetuae cuiiodiae extorqueat heredi cautionem.
h. $. 1. Si alius damni infecti nomine milflus fit in pofleffionem,
Jis alius legatorum feruandorum caufa: poffe eum, qui legato-
rum feruandorum caufa in poltleítioneg miffus eft, .etiam da-
j .,,)l mni infeCti fatisdare: qui, fi fatisdederit, non aliter decede--
N ? gye i polfleilione debebit, quam 1$ ei cautum fuerit etiam eo
E nomine, quo fe damni infecti obligauit. $. 2. Si plures le-
! ää | vidi, fupplerunt. BR. — Nempe Pal. I. II.VOt)obN. Bynkersh. non aeque Magl.
i GEEB. . 5 Vulg. vel, loco: et. 8R. — G Hal. et Vulg. oportebat. BR, — 7
n Halmwuzm, loco: mon, (íiguo interrogationis in fequentibus poit: legatar?o,
.'u di?; 'colloc*gto. GERB. 8 Hal. (äïääüï(tllüïit, et ed mon caueatur. Nempe Flo.x":
- eft: ei non cauer. Supra v adicriptum: tu, vt iam fit: cagetur, cum z debuit-
Wä fet addi, vt re&e fecit Taur. B R. 9 Taur. deVeri. GEB. 10 Go.thofr-
2 in nota; non deberi, Hal. Vt Hi' ita et Vulg. BR. 11 Gothofr. in no-
Wz ta: hodie conítat. Hal. a et Vulg BR. 12 Taur. PacuBiae. GEB. — 13
|j Hal. acceperit. weque emim oportere. —— 14 Vulg. imoprmatae. BR. 15 Hal.
inferit: de. GEB. . Y6 Vulg. inferit: fi. BR. — 17 Hal. inferit : cauffa. Vulg.
. gratia. BR. — I8 Hal. babetuy. — 19 Hl fimt. 20 Vulg. inferit: zm. B.
Vuä; - 21 Hal. et Vulg. ei, loco; egn, et infequentibus habent; adaninzfirationem.

didi : | ,

.DIGESTORVM. LIB, XXXVL TIT. IV.

7OI

gatarii mitti in poffeffionem defiderauerint, omnes venire de«

poffidet, non fibi, fed omnibus poffidet. - $. 3. Qui prior
Toiffus eft legatarius in poffeffionem, non praefertur ei, qui
poftea mittitur: inter lepatarios enim nullum ordinei: obfer-
uamus, fed fimul omnes aequaliter tuemur. . $. 4. Poftquam

uandorum gratia miíflus in polfeffioneyá ,
nonjhabebitup *9. $. 5. Qui in poffeffioneh legatorum fer-
uandorum)caufaymittitur, in poífeffionem quidem rerum he-
reditariarum omnimodo veniet, hoc eft, ;
fa/hereditaria/manent : earum autem, quae in cauf/heredi-

creditoribus potior

-v " "m u " .
caufa effe defieri£f: nec femger, fed caufa cognita.
norum autem appellatione bae res compraehenfae videbuntur,
quarum proprietas ad heredem pertinet. $. 7. Sed &t fi ve-

hereditaria eft. $. 1o. Si depofita res apud defunctum fue-
rit, vel commodata, locum miífio non habet: quia non funt
itae res hereditariae. -$—EE Si ex duobus heredibus alter, fa-
tisdare fit paratus, alter non: in partem eius miffio locum
vtique habere debet. — Miffi itaque legatarii impedient etiam,
eum ?*, qui-fadsdedit, Yei adminiftratione?/ quare. fuaden-
dum erit heredi, vt in affem fatisdet, ne adminiftratio eius
impediatur. $. r2. 5i ab impuberis fubftituto legata fint re-
lita; et impubes decefferit: miífio non folum in ea bona,
quae teftatoris fuenjnt, verum ad ^^ ea quoque, quae impu-
bes adquifit ??, locum habebit: nam haec quoque heredi-
taria funt, viuo autem impubere, neque miffio neque fatisda-
tio locum habet. — $. 13. 5i heres non fit, a quo fideicom-
miffum reliCctum eft, fed alterius nominis fücceffor: dicendum
.éft, vt Edicto locus fit, et dolo/?* eius fitaeftimandus. $. 14.
Sed et fi heredis héres fit, qui dolo fecit: aeque nocere de-
bebit. $. r5. Dolum accipere debemus et ?? culpam latam,
fed non ^? omnem dolum, fed qui in necem legatariorum et

| Augufus refcripfit, certis ex caufis etiam in propria bona he-
redis legatarios et fideicommiffarios effe mittendos: fi poft fex
menfes, iquum ?^7 aditi' pro tribunali fuerint hi, quorum
de ea re notio eft, in fatisfactione ceffatum eft ^?, inde ??
fruétus percepturos ??, quoad voluntati defun&torum fatisfiat.
Quod remedium feruaretur ?* et aduerfus eos, qui ex qua ?*
caufafideicommiffo moram faciunt. $. 17. Satisfactionis ver-
bum lïpet latius patet, tdf&en,ad exfoluendum legatum refer-
tur. $.28. Proinde, -e&fi remiífa 4efatisdatio, refcriptum
locum habebit: quia mora fit folutioni, S—£9e Sex autem
meníum ?? puto continnum ?* tempus, non polfeffionfim 35 ,
X | v 3 eons
BR 022 Hal. et, loco: ad. GER. 25 Flor. eft: adquefüt, vti et. ha-
bet Taur. qui tamen dare debebat: adguEfüt. BR. Hal. adquifinit. -24.
Hal.et Vulg. dolus, nec aliter cenfemus efle legendum, nec aliter MSS. quae
vidi. B &. Pal.I. IL. IHi. V, Vat. Taur. L Barb, Otob. Bynkersh. GEsm. 25
Ap. Hal.et, aheft. GE B. 26 Hal. »ec , loco: fed 402. G & B. 27 Taur. g« Om.
Hal. cum. Sed cumin his libris aut perraro, aut nunquam: quum , occuttat , ma-
lumus cum Recentioribus: quam. BR., 28 kal. wotio efl , nec fatisfadlmm cft.
Ita etiam Vulg. 9$ed Florentinam defendit Elb. Leoninus f. Emend. 2. m. $. et
| 20.BR. — 29 Hal.etVulg. indeque. BR&. — 30 Vulg. veceptzvos. B R.
feruabitur. GEB. |32 Hal.ex aliqua. GEB.. 33 Hal.menfiwm. GEB. — 34 Ba-
fil.$E puves evvam TU , fex menjes contigui.RR. 235 Gothofr. in nota: feffiouum,,
Duaren. z. Difp. 16. Probat Duareni emendationem Elb, Leoninus 4, ÉEmend.

l La . 2.

E

bent in poiï'giïionem : is enim, qui ex caufa legatorum pofli-
d.et,-üzö'l, non alii poffidet. Alia eft caufa, cum cteditores.
rei feruandae cauía mittuntur in poífeffionem: nam is, qui

earum quae in cau-

; « P9MR/ . ; NT : "« " . ,
taria/hon erunt, non alias mittitur, quam fi dolo malo in ea

.€tigales agri funt *?, et fi qua pignora teftatori data: in eo-
rum quoque mitWetur polleffionem. $.—8: Sed et in partus
ancillarum, et fetus pecorum, item ?? fru&Ctus, aeque omni
modo legatarius et fideicommiflarius mittentur. $—9. Sed et
fi rem alienam defunétus bona fide emerit, in poffeffionem.
eius mittendum legatarium conftat: nam et ,haec reg in caufa

rei feruandae ** creditores poffidere coeperunt,legatorum fer-

L4 ao óet ,

c4 Qgratta ,
e

qirle /m "p n :

L"L( :

^

fideicommiffariorum factus eft. $. r6. Imperator Antoninus -

.

(
—À

DIGESTORVM LIB. XXXVI TIT. 1V.

702
cefanum ! X. : É ao LÉ ! ^ | t
. eonputandum. $.—2e. (Ceffatum, non accipimus, fi pupillus | decem tradere, et Semproninny Titioreauere? ethociure vti- —— j
tutorem non habeat, nec curatorem furiofus, vel adülefcens: | mur: id enim EY Marcellus ait. $. 3o. Quid ergo, fi et le-/ ;c^«., j t
nam fruftratio non debet huiusmodi pérfonis nócere, quae | gatum füb condicione fit relictum et fideicomtmiffum , neque J»Wfa
funt indefenfae. Certe fi hereditas iacuérit aliquo tempore, | fideicommiffi fatisdetur? aequiffimum erit, fideicommiffarium [ 159
i 'de. hoc tempus de medio/trahendum eft. $. 21. Quaeri poterit, nomine legati fatis accipere ab hegede,, fi ei legatarius non jl
an in vicem vfürarum hiifructus cedant, quae in fideicommif- | caueat: fcilicet vt Ét ipfe legatario//4? caueat: quod [fi jam Íi
| fis debentur? et cum exemplum pignorum fequimur, id quod | accepit legatarius ab herede fagis., decernendum erit, ex ea
E ff?,uwm,, ex fructibus percipitur, primum in vfuras, mox, fi quid fu- fatl.sdatione magis üflgicommliïarlo quam legatario gig.ndftm git
perfluum eít, in fortem debet imputari. Quinimmo et fi am- | aCtionem: in eum fcilicet cafum, (3110?! 3? fideicommiffi eius | "a
plius, quam fibi debetur, perceperit legatarius : exemplo pi- copdxclo extitit : ipfius etiam legati perfecutio danda erit fi- jml
Lawuenwen, gneraticiae aCtionis etfáni vtilis aCtio ad id irefundendum, ? d.eä,gomrpl.iï'arlo .H nondum folut'um.e&, et condicio eius ex- ïmr
dari debebit. Sed pignora quidem quis et?* diftrahere pot- | titit: fcilicet fi fuerit fideicommiffarius paratus cauere lega- | — E
eít: hic autem frui tantum ei Conftitutio permifit, vt fe?&ine- tario. — | Pra

VI. IvrrkwWvslibro XXXVIII. Digeftorum. $1 pe-
cuniae numeratae vfíusfruétus legatus effet, et in teftamento *
cautum, ne eo nomine fatisdaretur : proprietas 5* non eft le- . 7«4».,
gata, fed legatario permittendum fatisdare, et vfumfructum , .
pecuniae haberé;; et propemodum/??.in hác propofitione/nul- LI propterca
.]ae/Praetoris erunt partes: quia nifi fatisdetur, agi cum he-,,2 77 7
rede non poterit. $. r. Qu fideicommiffi feruandi caufa in Mim, "4 1
poffeffionem miffüs eft, non prius de poffeffione décedere ?* | ;j ,j
debet, quam ei fideicorimiffum folutum, aut eo nomine fa- 54 ul

tur ad fententiam. $. 22. Qui legatorum feruandorum cau-
| . . . , fain poffeffionem mittitur, et fructus cuftodire et cetera de-
TH del:«ym*ïwvïf bebit, et pati quidem ?? heredem colere agros, K fructusj
| redigere: fed cuítodire legatarium fructus oportebit, ne ab
herede confumantur: quod fi heffjgs fruétus nolit cogere, per-
mittendum erit legatario cogere fructus et coactos feruare ??.
Quinimmo ^? fi tales fint fruCtus, quos primo quoque tempore
venire expediat: vendere quoque legatario permittendum eft,
et pretium feruare, In ceteris quoque rebus hereditariis mif-

fi in poffeffionem hoc erit officium , vt vniuerfas res heredi-
tarias colligat, et ibi cuftodiat, vbi domicilium defunctus ha-

riantiumz Pal. I. et Taurin. L. proteudeudum eft in bac propifitione. Tta habe-
bat itidem Pal. II, fed recentius fa&um: propterea im bac propofitione. Otob.
liabet: propterea vtendum in . banc propofitionem: porro: ilae praetoris, pro:

mullae, Vat. propter beredum in banc propofitionem , et Pal V. propter ea bere- |

l

tisdatum fuerit: nam quod fi int;efgra re fieret, in poffeffio- / — 42

nem non mitteretur: id cum offerétur 5^, difcedere a poffef-

riu$.BR. — 65 Hal addit: potius. Vulg. me in eam rem baberi potiorem. B R,
66 Taur. Qii. GER. 67 Hal. iugre[f[us im eam es. — 68 Hal.fit. 69
Vulg, wwffus. Vid. Cuiac. FilIl. Obf. 29. BR. 4qo Hl imnpleta fit.

L]

buit: et fi nulla domus fit, habitationéj* conducat, vel hor- | fione debet. — /tarc? Uarecanao; J . » ;
l /[ícsz, reum quoddam, in quo res colle&tae, cuftodiantur: et puto VII. MobpEsTINYS;?? libro IIL, Regularum. Dv« )
ita legatarium cuftodire res hereditarias debere, vt neque he- | venter in polie lonem ?* eft, nullus legatorum feruandorum |
redi auferantur, neque depereant, deterioresue fiant. $. 23. | caufa in poffetffionem 5* effe poteft. d duinin; |
Quod fi ex Conftitutione quisin poffeffionem mittatur, cu- | , . VlIL. PaexN1ANvS libro VI. Quaeftionum. S11le»- | -
L,j'f,—:ïcü) randum eft, ne vis fiat V'fel.ïti/?f;f.rrqg,n;i! legatario. $. 24. 5a- gatorum fatis.nom datur 5?, reftituta hereditate, in earum | |
| tisfieri voluntati defuncti fic accipitur, quoad voluntati defun- | quoque rerum poffeffionem legatarius mittendus erit, quae
éti vel ex fruCtibus vel aliunde fatisfiat. — $. 25. Conftitutio | dolo malo eiüs, cui 5? reftituta eft hereditas, in hereditaria . W
autem Diui Antonini pertinet ad éos^?, 2 quibus vtiliter fi- | caufacó$: defierünt.' t X Qu
deicommillum relictum eft: »f-) *? quamuis heredes non fint: IX. InEw libro XIX. Quaeftionum. ET14Aw fi con- d
par enim vtilitas eft. $. 26. In polfeffionem miffus legato- | demnatus heres fuerit, nec pecuniam foluat: legatarius pot- d
rum feruandorum caufa, fi litem eo nomine conteftatus fit, | eft defiderare mitti in poffeffioneyi. $. 1. Cum fub condicio- !
non ante decedere ^* poffeffioné/debet , quam ei pro lite fue- | nibus contrariis eadem res duobus legetur, fi non caueatur, ,
Y rit cautum. $. 27. Miffus in poffeffionem, (i non admitta- | vterque mittitur in poffeffioneps. ; : wi
|.1/é9ct2m, tgr; habet interdi£ctum, ^* propofitum: jaut/ per viatorem , X. Pavrvslibro IlI. Sententiarum. Szx nullae fint M
Li'ztut, aut per officialem Praefe&ti-*5 , aut per Magiftratus introdu- | res ** hereditariae, in quas legatarii vel fideicommiffarii mit- fne
cendus eít in poffeffionem. —.$.28. Máffic autem locum habe- |. tantur, in rem quidem heredis mitti non poffünt, fed per . fie
La *eL, bit, non tantum fi quis id ipfum, quod legatum;eft, roga- | Praetorem denegatas heredi actiones ipfi perfequantur ??. , yocm m
Li'gap. — Xusfit: verum etiam fi jquid/ vel ex eo vel pro eo reftituere ^ XL HEsRMOGENIANVS libro IV. Iurisí(Epitomarum. ?^ t
". fuerit rogatus. $. 29. Si Titio pure legatum fuerit, et eius | Sx fideicommifforum vel legatorum feruandorum .eaufa. mif- :
fidei commiffum fub condicione, vt Sempronió, reftituéret: | füs in poffeffionem, eam rem teneas, quae mihi per fideicom- ttrg
non inique Praetorem ftatuturum Iulianus fcripfit, ^* fi an- ! miffum relicta effef 93 ; dedüiüs 9^ eft me eam habere 55, (f
tequam legatum confequatur legatarius $f fideicommiffi condi- | Icui 5* ea) ipfa relicta eft, quam te, qui alterius fideicommifli | / 7« — li
cionalis fatis non det, vt magis Sempronio det legati perfe- | nomine ingreffus in eam effes ?7. Nam et fi mihi füb con- pot«o. - tim
: cutionem, vt is legatario fatisdet, deficiente condicione red- | dicione legatum eft $9, et tu medio tempore in poffeffionem Qu
l jemprence; dijdecemy: fed et fi acceperit Titius ^* ab herede deCem, ae- |-eius factus ,5? fueris legatorum feruandorum caufa, deinde t
quum elfe Iulianus ait, cogi eum inuicem fatisdare, ant ipfa | cofidicio impleta éffet *?: non denegabitur mihi eius rei in-
| : | | | - tegra ;
2.5. 13. Vide tamen Ottonem in Praefat. ad. Tom. IV. "Tbef. Iur. Rom. | dum im bamc etc. — Scite Barb. prope eundum in banc propofitionem. praeterea ,72 N
p. 21. et 22. B. 36 Vulg. reddendwm. BR. 57 Ap. Hal et. abeít. | Pal. IV. perperam in banc propofitionem vllae, pottremo Magl. procedendum in Ü H
48 Hal. et ratio quidem zfl, loco: et pati quidem. GEsR. — 39 Hal. confer- | bac propofitione. Le&io Pal. HII. prorfus perplexa et corrupta eft, et nullius Ll
| ware. GER. 40 Hal. inferit: et. 41 Gothofr. in nota: Lege: habita- | frugi. Hal. procedendum eft in bac propofitione, fed mullae. Mihi 'Taur. admo- du
tionem. Et ita dudum legit Hal. et Vulg. nec videmus, qui Floventinae quis | dum verifimiliter conieciffe videtur, BR. — Adiiciam tamen le&ionem Pal, IIf d
&dhaerere poffit. — 42 Vulg. addit: ommes. BR. — 453 Hoc: fi, omnes fcri- | zpam in banc propofitioni. GEB. — 53 Hal.difcedere. GE B. — 54 Hal. et Vulg. N
pti et editi abiecerunt. gm. — Etiam Hal. fcripti funt Pal. I. II. I'I. Otob, Byn- | offertur. B R. 55 Gothofr. in nota: A4l. Marcianus, Nempe Taur, hoc ba- ';Hal.
kersh, G E B. 44 Vulg. inferit; de. BR. — 45 Vulg. ediclum. BR. 46 | bet in margine, et eft ea correctio Florentiae eadem . cinnabari facta, adeoque- Y |
Vide Bynkersh. I1I. Obf. 14. E R. 4 Hal.fequens: ct, thtransfert.GEB. recipienda. BR. Itaet Hal. GEE. 56 Hal. Cum venter in poffeffioue. GEB. 57 Vulg.;
48 Taur. TÍus. GEB. — 49 Vulg. inferit: boc. BR. — 50 Hial. et Vulg. quo, | Vulg. poffeffione. BR. — 58 Hal. detwr. ^ 59 TYaur. Qui. GEB. — 60 Hal. nl
quod praefero, BR. — 5I Vulg. inferit: qwidem. BR. ^ 52 Taur. in Adnotat, | et Vulg. inferunt; effe: B n. 61 Hal Siw nuillae fiut ves ilae baereditariae. wfdmm
propeniodum. in P.et in vet. corrupte. proytendum. — Inde feges le&tionum va- | 62, Hal. et Vulg. perfequentur. BR. — 63 Hal. eff. GER. 64 Vulg. ve- ::dm',
LE

u i
V n

D
: XQ-L n m
q
fium
'Ton
d
X 3
M
elus
.
r
ïega.

L.
Intg
[ ARTN
mu
)ng Mw(maäm )
2 M
CM
: * d
T M

ffefo-ua |

pf

Dra
Norn

7
u
ha
reli

Á Cl«
Is poie
QCs
at

]e fnt
ari m
bt
"LM i.

ii nj
dettte
"dUf
omeili. ) s
1b ts
vfionem
; de'mþe
y fel I
u

pnita
du t
r nulüuc
qyr, adino
a N fl
jj ub
" l
" g
60
i f
zmjifd/i."lfo
(up ?*
j "
1', )/ïf:
AA À
WW J; [

DIGESTORVM LIB. XXXVI. TIT. IV. LIB. XXXVIL TIT; E 203

tegra perfecutio, Sic enim et fi ftatuliberum ex eadem cau-

u f. fa poffidere coepiffet/ ** , impleta condicione , jiuftam;/?? liber-
Li'uur t5, tatem eius impedire non poteft. $. r. Si rei feruandae cau-

fa in poffeffionem miífus eífet *5 proprius creditor heredis,
et rei per fideicommiffum mihi relictae adeptus fuerit 7*: ni-
hil me per eum *? laedi oportere conuenit, non magis, quam
fi ab ipfo herede eam rem pignori accepiffet. !
XIL MaEgciANvs libro XII. Fideicommifforum. M v-

wiciPIIs5fideicommiffum relinqui poffe, dubium non eft:

fed fi non caueatur, aduerfus municipes quidem non dubita-
mus ?? ex hoc Edi&to iri in poffeffionem polffe 7;ipfos vero
municipes, fi Kfis non caueatur, non idem 7* adfecuturos,

fed extraordinario *? remedio opus erit: videlicet vt decreto

iuncta. il X XX - pX
II. Inew libto /XIV. ad Edictum. Iw omnibus enim
vice heredum bonorum poffeffores habentur.
IIl. Ingw libro XXXIX. ad Edictum. Bowa autem
hic, vt plerumque folemus dicere, ita accipienda funt, vni-

uerfitatis cuiusque fucceffionem, qua fucceditur in ius dmor--
tui, füfcipiturque eius rei commodum et incommodum: nam.

fiue foluendo füunt bona, fiue non funt, fiue damnum habent,
fiue lucrum, fiue in corporibus funt, fiue in actionibus: in
hoc loco proprie bona appellabuntur. $.—1. Hereditatis au-
tem ? bonorumue poffeífio, vt Labeo »re?) fcribit *, non vti
5 rerum poffeffio accipienda eft: eft enim iuris magis, quam
corporis, poffeffio : denique etfi nihil corporale eft * in here-
ditate, atfàfnen reCte eius bonorum polfeffionem adgnitam
Labeo ait; $. 2. Bonorum igitur poffeffionem ita rette defi-
niemus, ius perfequendi retinendique patrimonii, fiue rei,
quae cuiusque, cum moritür, fuit. $. 3. Inuito autem ne-
:nini bonorum polfeffio adquiritur. $. 4. À municipibus, et

^1 Hal.et Vulg. coepiffes, et in fequentibus: potes. BR. — 72, Hal. conditio-

zte eius , tamen libertatem loco: condicione impleta , iuflam libertatem. GYR. .

"43 Hal. miffusfit. — 74 Hal et Vulg. addunt: poffeffionem. BR. — '75 Taur.
àn Ádnotat. per eum. zn. P. per em. facili lapfu omiffa littera. per eum $. credi-
t0rem. aut certe per eam poffeffiomem , quod. probo. Male hic H. a Porta: In

P. Flor. inquit, wibil me pedem ledi. MSS. quae vidi, omnia ex: per em, fe-

cerunt; perinde. nde etBlaubl. wibil me perinde laedi, Steph. proinde laedi ,
et Hal. nibil me laedi exinde. BR. MSS funt: Pal. L. H. HI. IV. V. Qtob.
WVat. Barb. — At Bynkersh. wibil per eum 106 laedi opovteve. GEB. 76
Vulg. maunicipio. BR. Q1 Hal. dubitamus. 78 Taur. in Adnotar. zdem.
3n P. videam. deleta a amtiquitus, vt mameat videm. in vet. videri. boc et
videam tolleraudum. ^ Subiungit Contius: Ego in meis veteribus reperi:
videri, al. vides. — Parum accurate H. a Porta in IL in P. Flor, *ox vi-
deam ad[ecutos. in. vet. exempl. addit: mom videri eos ad[ecuturos. — In fcriptis ,
quae ipfe contuli, partim eft: »o» videri, partim etiam: mom, videre. — Prae-
terea in Pal. I. habetur ; »on- videri eos. idque pronomen eft fuppletum in Otob.
Vat. mendoíe: wonu videre ajfecutore$ , at correctum eft in: affecuturos. Flal, son

| BR. . 6 Hal et Vulg. fit.

IN o "ä' ^ e ^ þ
Qvanwvis minima res legata fit, vel per fideicommiffum re-.-

liéta: tátien fi non foluatur ab herede, vel eo nomine cauea-
tur, cum caueri oportedt, in poffeífione $9 omnium bono-
rum, quae ex ea hereditate funt, legatarium fiue fideicom-
miffarium Praetor legatorum feruandorum caufa mittit.
XIV. LaAnxo libro IL. Pofteriorum *a. Ya !
Taterum. QvaAxlegatorum feruandorum caufa in bonis eft,
in caufanvefcendi deminuet, fifilia, neptis, proneptis, vxor-
.ue effet **, nec nupta fit, nec füum quicquam 57 habeat.

Gof XV. VargNslibro VIL. A&ionem. IwTERDV M li-

cet dolo malo fecerit heres, quo minus res.in caufa heredita-
ria maneant, non poterit in poffeffionem earum legatarius
mitti: veluti fi locum rehglofum,fecerit , &ut quid publice

qui apud hoftes deceffit, bonorum poffeffionem admitti poffe ,
quamuis in feruitute decedat, nulla dubitatio eft. $. 7. Ad-
quirere quis bonorum poffeffionem poteft, vel per femetipfum,
vel per alium. Quod fi, me non mandante , bonorum poffef-
fio mihi petita fit, tunc competet , cum ratum habuero id,
quod actum eít. Denique fi ante deceffero, quam ratum
habeam: nulla dubitatio eft, quin non competet * mihi bo-
norum poffeffio: quia neque ego ratum habui, neque heres
meus ratum habere poteft, cum ad eum non tranfeat ius bo-
norum poffeffionis ?. $. 8. Si caufa cognita bonorum poffef-
fio. detur, non alibi dabitur, quam pro tribunali: quia neque

décretum de plano interponi, neque caufa cognita bonorum -

poffeffio alibi quam pro tribunali dari poteft. $. 9. In bono-
rum poffeífione fciendum eft ius effe adcrefcendi: proinde fi
plures fint, quibus bonorum poffeffio competit *?, quorum
vnu&ïadmiüt ** bonorum pofleffionem, ceteri non admife-
runt; um : Ts a
XIV. Ga1vs libro VII& ad Jegem Iuliam et Papiam. V r.-
| | ! C NTNE

idem eosad[ecuturos. BR, — Habent: wom videri Pal. I. vt di&um, II. Otob.
Barb. Byikersh. mom videre Pal. III. IV. V.- Sed Magl. won videam adfecutne
ro». GEB. . 79 Hal, extrario. GEB. —— 80 Hal. et Vulg. poffeffionem. g R.
81 Hal. fr. GER. 82 Taur. quiCquam. Sed Flor eft: 4uiguam, vt adeo
Taur. C. dt fuo addiderit. B R. 83 Vulg. inferit: fi. BR.
I ÀHic redire corrector videtur, et releGtio reftaurari. B R. 2, Hal,
po[feffione , « infra: tribuitur. male. Ant. Auguftin, ZII. Emend. 9. Florentie
nam Graeciaäonfïrmiant. Eft enim in Bafil. $ 9iuxavoxa, et poftea: Xagf£ezos,
poffeffio largitur , id eft, tribwit. BR. 3 Vulg. baereditas bonorumnue poffeffio.
Diíerte Bafil. 4 voux v SuexaTóxue, xal Tü6 XwAuQevopízc. BR. 4 Gothofr.
in nota; Zj. r(fpo'ndxt.e Vox: re, videtur anticipata ex fequenti : rerum. Ap.
Hal. Vulg. et i plerisque MSS. abeft, In Pal. I. etiam : ot, defideratur. B R.
Abelt a Barb. Otyb. Bynkersh. In Vat. integra linea excidit a: bonorum poffef-
fio, ad: verum pafeffio. Magl. habet, vt eit Flor. GEB. 5 Vulg. otique.
| 7 Vulg. curis. BR. —— 8 Hal. et Vulg. con-

petat. BR. — 9 Vulg. transeat bonoram poffejio, Florentinam confirmant Grae-
Ci; và Díxmiov THT wxmTOXHS. B Rs IQ Lal competat. BR. — 11 Kial. et
Llilisa3| - | : Vulg,

(

L3'vn €9,

Praetoris actor eorum in pofleffionem mittatur. .. — ^ ,,| confecrauerit, permiífu fcilicet Imperatorig: jaut/ 53 aliquem
XlI. CarfisrRATvs libro III?EMEdiöt;;monitoriä | non in fraudemi creditoris| manumifgrit. f;;;fa et i /q :
/DIGESTORVM SEV PANDECTARVM -; 7
pogtioouti. . M ARSOSEXTAS — i
L. "LIBER/TRIGESIMVSSEPTIMVS.
. FET**LI/ | : fcäcietï.tibus : ät decuriis *, et corporibus, bonorum poffeffio
| N : w adgnofci poteft: proinde fiue atctor eorum nomine admittat
DE BONORVM PX? xSVäI.E SSIONIBVS. fiue quis alius, recte competet bonorum poffeffio: fed etiï
Ursprauvs Hbic QXNTE ad Ddf um. nemo petat, vel adgnouerit bonorum polfeffionem nomine
, d n pET : municipii, habebit municipfum bonorum poffeffionem Prae-
I JoNonvM ' poffeffio2 admiffa, commoda et incommoda | toris I£dicto. $. 5. Dari autem bonorum poffeffio poteft tam
j ) hereditaria, itemque dominium rerum, quae in his bo- | patrisfamilias, quam filiifamilias: fi (modof ius iteftandi ha-
nis funt, tribuit: nam haec omnia bonis funt con- | buit de peculio caftrenfi, vel quafi ca(trenfi. $. 6. Sed et eius,

r
Lïl t*

704

v vr quod fpreuerunt *? ius fuum, aut tempore bonorum

peterent, fi pétiffent bonorum poffeffionem.

poffeffionis finito exclufi funt, aut ante mortui funt, quam pe-

tierunt *? bonorum poffeffionem.

V. VrPIANVS-libro-XXXIX.-ad-Edi tum; Er qui

admifit, adcrefcent *^ etiam Ifhe portiones, quae ceteris com-

VL Pavrvs libro XLI. ad Edictum. SEp cum.pa-

'trono quidem contra tabulas.certae partis bonorum poffeffio-

I 'nodae. .

' , -

i

Bs " GPES

d

nem Praetor polliceatur, fcripto autem heredi, fecundum ta-

bulas , alterius partis: conuenit, non effe ius adcrefcendi : igi-
tur non petente fcripto fecundum tabulas, alterius quoque

partis *5 nominatim patrono poffeffionem pollicetur: cum ce-

otedue ;
LJ f« jro com.,
£
: C t

E£xl "171,4 Q ,

i. " d
P5

"'Nulg. admifevit. B.

placet

.4num cognatum fuille, | E 'ret
habuiffe, fcientiam enim non *hanc* accipi ^*, quae 1uris.
prudentibus fit ^": fed eam, quam quis aut per fe hibeat,.

16 Taur. Boluntatem. GE B.

3 SogAoc Dóvarui Owtxa]oxV Awreiv , petere, elt, admittere. PR.
— *hofi. in nota: Haecverba: ast pater, perperam effe pofita notat Cuiac. X1V.

teri, quibus adcrefcendi ius eft, femel debedit adgnofcere bo-

morum poffeffionem. $. r. Bonorum poffeffionis beneficium

multiplex eft: nam quaedam bonorum poffeffiones competunt
contra voluntatem *9, quaedam fecundum voluntatem defun-

&orum, necnon ab inteftato habentibus ius legitimum, vel.

non habentibus propter capitis déminutionem. Quamuis enim |

iure cinili deficiant liberi, qui propter capitis dóminutionem
defierunt *7. fui heredes effe: propter aequitatem tafhern,re-
fcindit eorum capitis deminutionem Praetor. Legum quo-
ue tuendarum caufa dat bonorum poffeffionem./

criptae tabulae non continentur Edicto: quia notas litteras

non effe, Pedius libro vicenfimó quintogff Edictus fcribit, ^".

VII. VreiaNvs libro L. ad Sabinum. SenRvvs

bonorum poffeífionem re&e admittere poteft, fi Praetor de

condicione eius certus fit. Nam et a.lbfenti,' et gg;gj.peten-ti da-
ri bonorum poffeffio poteft, fi hoc ipfum Praetor non igno-
ret. Ergo et femina poterit alii bonorum poffeffionem pete-

re. $ 1. Impubes nec bonorum pofleffionem admittere, nec
judicium fine tutoris afétoritate accipere poteít: jquia tutor

pupillo, et pater infanti filio bonorum poffeffionem petere
poffunt. '$. 2. Dies, quibus tutor aut pater 29 fcit, cedere

2X. *

non poteft: quia tutori petere permiffum eft, non etiam re-

pudiare. sE H i . E
! l1X. PowPouwrvs libro III. ad Sabinum. S - plures

gradus fint ?* poffeffionis admittendae, quamdiu incertum
fit?3, petierit, necne, pofteriori diem non procedere cor-

.ftat.

dat ?^*:; et ideo,heredi infituto et ^* ante apertas tabulas
dies cedit: fatis éft ehim , fcire mortuum effe, feque proxi-
copiamque eorum, quos confuleret,

l

aut confulendo prudentiores adiequi poteft ?*. —— . |
-- XL. Garvs libro XIV. ad Edictum Proumma?.e. S1
-pupillo tutor bonorum poffeffionem jpetierit, et plus incom-

"modi quam commodi haec bonorum poffeffio habea!: tutor
tutelae iudicio tenetur. »

12 Taur. fpreBerimmt. GEB. — 13 Hal. e: Vulg. petie-
I4. Hal. et Vulg. adcrefcunt. B R. 15 Hal. inferit: et. GEB.
17 Hal. defierint. GEB. . 18 Hal ftripfit.
19 Hal inferit: ad, et mox habet: admitti. Sed Graeci diíertez:
20 Got-

yint. BR.

G E B.

: olafem. ; $ Habent tamen Bafil. 762 émvTQÓTOU xl T0U 7&TQi BR. 21 Ce-
dunt nempe termpori petendae bonorum poffeffioni praeftituto. .dta Graeci :
&giuoQurw D vv ngbvov ie DuxwToXGe. BR. — 22 Vulg. inferit: bonorum.
Bh. 23 Hal ef. GEB. 24 Bafil. &e 75 u 9gmusiy Tiv XQgóvov. BR. . 25
Vulg. etiat. BR. — 26 Hal. accipimus. GE R. — 2/[ Vulg. imfit. BR. — 28
Hal pofit GEB. — 29 Hal quim. GERB. .50 Brenkmannus in exemplo

-

s — 0 77* pIGESTORVM LIB. XXXVIL TIT. L IL Ill

V. 'PAvï;vvs libro VIIL. ad Plaótium. TvronR.
autem bonorum poffeffionem pupillo. competentem repudiare

A X. Pavrvs libroIL adSabinum. Iw bonorum pof- |
feffionibus inris ignorantia non prodeft, quo minus dies ce-

U Z ; * n * f .(le !/ 5 '/, :
.!Pm',c A: fefuutr f:?:f; J ätiw"ä v 7 W(.a)yagu—wwa LTle, , o PUR .

XIL. VEiPrANYS libro/XLVIIL ad Edictuin,

Now
eft ambigendum, quod ?? plerumque et contra fifcum,
et ?? contra Rempublicam admitti debeant quidam: ^ vtputa.
venter: item furiofus: *item* is, qui captiui ?* bonorum

poífeffionem petit. $. 1. Vbicümque lex, vel Senatus ??,
vel Conftitutio capere hereditatem prohibet, et bonorum päf..
feffio ceffat. | ; qa" : |
— XIH. ArnicANvslibro V. Quaeftionum. Eprcro
Praetoris bonorum poffeffio his ?? denegatur, qui rei capita-
lis damnati ?* fünt, neque in integrum reftitufi fuytt.. Rei
autem capitalis damnatus intellegitur is, cui poena mors , aut
aquae et ignis interdictio fit.. " Cum autem. in relegationem ?*

quidam propinquus falfum teftamentum. accufaret, ac poft
longum fpatium temporis probaffet: licet dies ei/petendae
36 poffeflionis, quam forte certus accufationis petere debuit,
ceffiffe videtur ?* : attàiien, quia hoc propofito accufationem
inüruit ??, vt fuum ius fibi »?eruet, adgnouiffe fücceffionem
non inmerito videbitur. / 7
XV. Pavrvs libro XIl,Refponforum. PAvrvs,re-
Ípondit, petitiónem rhatris fdïär'fl non adquififfe filiae 3? im-

| puberi bonorum :poffeffionem : nifi ffis, quif eam dedit, eui-

denter voluit eam impuberi dare *?. x
XVL ÍpMw libro IIT. Sententiarum. QvorrEexsis,
cui bonorum poffeffio ab altero poltulata eft, furere coeperit:
magis probatum ^**, ratum eum videri habui(fe. Rati enim
habitio ad. confirmationem prioris poftulati ^^ pertinet,

P» ,-?,,;, af&vfd(wli tfn-/ac:þm ab —Tl m "ffïï;[ — :
9(32// ?æän,,(ïa.. : lefl/mzl«.;"td&.ä:]l' u':-!'& £ ipiem. ";7'"9' ho Lo^o rc)ita .

op AVLVS libro 1II. ad Sabinum.

HEREDE(, cuius nomen inconfulto ita deletum fit *, vt pe--
nitus legi non pofit, dari bonorum poffeffio minime po-
teft: quia ex conieCtura non proprie fcrip&ós videretur ?:
quamuis , fi poft prolatas tabulas delé£um fit teftamentum, bo-
norum poffeffio competat: nam et fi mortis tempore tabulae
fuerint, licet poftea interierint, compet&t bonorum pofleffio:
quia verum fuit tabulas exftare. ; J :

TIT. HE-"

INFANTI, MVTO, SVRDO, CAECO
ia yrient És odb COMPETENTÉE) . - |

*

PAPiNIANVS libro 3€V. Quaeftionum.

Fv nroso Titius fübftitutus eft: bonorum poffeffionis tem-
À pus, quamdiu furiofus in eadem condicioneeft, neque infti-
tuto, neque fubftituto cedit, nec fi curator furiofi nomine pof-
feffionem accipere poteft, idcirco fpatium temporis, quod
| | | fcienti-
Taurelliano typis deftinato hanc. vocem: et, duabus ftellulis adfcriptis inclu-
fit. GER. 31 Vulg. inferit: nomine. Cum Florentina faciunt Baíil. à x
-gováuoc oU du A TOU. BR. 32 Hal et Vulg. fenatusconfaltum. BR. — 33
Erat Flor. $, puta: zis. eft tamen 5 inter verficulos adfcripta. BR. 44 Ba-
fil. xeQaAmós weTadiac38e BR. . 35 Hal. relegatioue. GER. 36 Hal. et
Vulg. inferunt: bonormum. BR. 37 Hal. videatur. 38 Hal. et Vulg. zu-
flituit. & R. 39 Vulg. filio, habent etiam Bafil, và. 4»48», quod tamen hi
faepe faciunt etiam fine cauía. B R. 40- Hal. et Vulg. dari. B R.
et Vulg. probatur, B R. 42 Hal et Vulg. poffulationis. B R.

1 Hal eff. GEE. 2, Hal. videtur. G E B.

.DE BONORVM POSSESSIONE ,FVRIOSO,

41 Hal.

A Hal competenti. Nempe erat Flor. competentem, fed em atramen-
- ' . 10

quis erit, ad bonorum poffeffionem admittitur., — lx . ekceies )
XIV. PAPiNxANvSs libro(XIHHEgC uaeftionum. CvM

; UPE AU ; Írangm &A

Ü deïfï;e,

i c

| (
VT y,
( m
ADO;J?IRL |
TM |
P*'äï!ïgum;
AC Wtb
d
T n

M

DIGESTORVM LIB. XXXVIL TIT. IIL IV.

fcientibus praefinitum eft, videbitur cedere: nam et pater in-

fanti filio poffeffionem accipit, quo.t&ifien/ceffante , infans non
excluditur. Quid ergo, fi curator accipere nolit? nonne iu-
ftius atque vtilius erit, ad .eundäm modum proximo cuique
2 poffeífionem dari, ne bona iaceant? quo admiffo, fubftitu-
tus cautionem praeftare cogitur omnibus his, quibus bona
reftitui debent: fi forte inftitutus in eodem furore deceflerit,

. aut compos mentis effeCtus ,.ante mortem gbierit, quam he-

. jpfe deceílerit, quam hereditatem adquireret.
^ .furdus, caecus bonorum polílelflionem admittere poffunt, fi,

reditatem agnofceret, nam get, fieri poteft, vt viuo furiofo fub-
ftitutus decedat, nec tamen furiofus obítet ceteris, fi prius et

Il. VrPrANvslibroIXXXIX. ad Edictum. Mv vs,

quod agatur, intellegant. |
TIE—IV. qo m
POSSESSIONE CONTRA
TABVLAS. ;

DE BONORVM

Vr 15 IANVS libro XXXIX. ad Edi&tum.

| N contra tabulas bonorum poiï'eiïionä liber'os accipere debe- .

mus, fiue naturales, fiue adoptiuos, [i neque inftituti,
neque exheredati * funt. -$&—& Vocantur autem ad contra ta-
bulas bonorum poffeffionem liberi eo 1ure, eoque ordine, quo
vocantur ad fücceffionem ex iure ciuili, $.—2« Haec autem
claufula etiam ad poítuinos videtur pertinere. -$:—3« Sed etfi
ab hoftibus poftliminio redierint filii, Pomponius putat, ad
contra tabulas boriorum polleffionem eos admitti. — $. 4. Si

ex tribus filiis vnus ab hoftibus captus fit, duobus qui funt

in ciuitate, beffis ^ bonorum polleffio competit. $. 5. Idem

" et? in poftumo: nam quamdiu poftumus fperatur, in ea cau-

— "eipatus, vel in poteftate manens , deportatus elt.
an nepoti noceat? Éf verius eft, in vtroque cafu nepotem ad-.

C Joerunt, i

fa eft, vt partem faciat *. -$—6. Et fui iuris factos liberos
inducit in bonorum poffeffionem Praetor: fiue igitur emanci-

pati funt, fiue alias exiernt de patris poteftate, admittun-

tur ad bonorum poffeffionem: fed ? adopüjui patris non po-
teft ^: vt enim ? admitti poffit, ex liberis effe eum oportet.
$. 7. Qui habebat filium, habebat et nepotem ex eo, filium
emancipauit, et adoptauit in locum nepotis, de/inde emanci-
pauit. Quaeritur, an nepoti obftet? Et iihi mágis videtur,
hunc nepotem non excludi, fiue pater eius in adoptione»rf,
manfiflet quafi nepos, fiue emancipatus eft ?: puto enim eman-
cipato-patre, nepotem quoque cum patre fuo ex Edicto ad-
mitti. $e8- *? Filium babuit, et ex eo nepotem: filius eman-
Quaeritur,

mittendum: deportatos enim 'fmortuorum loco habendos.

$—9: Si et ** pater et filius deportati fint, et ambo reftituti:
dicemus, ad bonorum poffeffionem admitti filium. Sed et fi

filius in metallum damnatus, vel alia poena, quae feruum effi-
cit, reftitutus fit: nihilo minus admittetur: -eter-nem '?^. —

| 13 feruus efficiatur, et
poítea reftituatur. :

Ill. * VrriAmwvs libro XXXIX. ed-Edi&um *, 7^

to deletae, et adícripta i. Taur. fatis vifum. deleri sm. BR. —— 2 Hal. inferit:
bonovum, GEB. Ul : : :
1 Gothofr. in nota: iufle. Bafil. Qs xAwgovópos T& dmruA4Qu. BR.
2, Taur. Veffis: BR. — 3 Hal.efi. loco: et,. 4 Baíül. plenius: uégoc voie? 7676
Qice, &uroU &ósAQoiS, AR 5 Hal. inferit: ad, et poterat Taur. dare: et
ADoptiui. G E B. 6 Hal. poffaut. GEB. .2 Hal. inferit: quis. GEB. — 8
Erat olim Flor. im adoptionem. BR. ' 9 Mal.effet. GEB. . 10 Hal. et Vulg.
praefigunt: Quidam. BR. — 11 Hal et fi. Vulg. fed et fi. BR. 12; Defunt
haec verba: aliter mom in omnibus fcriptis et editis. — Sed et Flor. funt vncis
inclufa. Vide Grotium zm Flor. fpavf. ad b.l. BR. — Defunt: aliter mon in Barb.
Vat. Otob. Bynkersh. vt et in Hal. G E B. 13 Ap. Hal, et Vulg. et, deeft.
Et fane redundare videtur. B R. Deeft et in M$S. Barb. Vat. Otob. Bynkersh.

dwds ERMOGENIANVSs libro IIL Iufis Epitomarum.) |
L inEMQVE eft, et fi pater poenae ;l/f

a bulas hibereJpofleffionem ?*,

'ábeft, Vulg. admititar. B R.

. eadem vox: denuo idfcripta eft, g R.

704

Now tantum autem ipfi emancipati admittuntur ad bonorum
poffefflonem , verum, etiam hi quoque qui ex his nati funt,
$. r. Si duos habeng nepotes, alterum emancipatum loco fi-
lii adoptauerit: videndum *?, an folus ille quafl filius- ad-
mittatur? quod ita fciliget procedit, fi, quafi patrem eius ne-
potis, quem retinuerat, fic adoptauerit: melius eft autem di-
cere, poffe eum folum ad bonorum poffeffionem peruenire.
$. 2. Sed fi fit hic nepos emancipatus, verum eft dicere, non
admitti eum quafi filium, hic enim quafi filius non eft ex li-
beris, cum iura adoptionis emancipatione finita fint. $. 3.
Si filium habens, et ex eo nepotem, in locum filii nepotem
adoptauero: ambo ** admittentur: plane fi fuerit emancipatus

| nepos, non admittetur **: qua *? paterjveum praecedit.

$- 4. Si quis poft emancipationem quaefitum fibi filium, patri

fuo in adoptionem dederit in locum filii: aequiffimum eft,

ei praeftari quod cuiuis adrogato filio: : idcircoque patri fuo
iungendus *? eft: fed ?? fi emancipatus hic nepos poftjad-
optionem proponatur, aequiffimum erit eutn abftinere: reci-
pit enim locum füum , nec debet pátri füo ivngi. $. z. Si
emancipatus filius, vxore non ex voluntate patris ducta, fi-

] ls b hia .

lium fuerit fortitus, deinihepos, patre iam mortuo, ad bono-

rum- poffeifionem aui velit venire, admittendus eft ad eam:
non enim per refciffionem ?* is, qui filius iuftus eft, efficie-
tur ?? non filius: cum refciffio, quo magis admittaytur ??,
non quo minus, adhibeatur: nam etfi tam ignominiofam du-
xerit vxorem filius, vtededecori fit tam ipfi, quam patri,
mulierem talem habere: dicemus, et ex ea natum ad bono-
rum poffeffionem áüi adfnitti: cum poffit auus iure fuo vti,

eumque exheredare: nec enim minus in hoc nepote is, quif

de inofficiofo cogniturus eft, merita nepotis, quam patris
eius delicta perpendet. $. 6. Si emancipatus filius praeteri-
tus, ante petitam bonorum poffeffionem adrogandum fe dede-
rit, amittit contra tabulas bonorum poffeffionem. — $. 7. Si
quis filio fuo emancipato népotem, quem ex eo retinuerat,
dederit in adoptionem: nepos ifte ad contra tabulas bonorum
poffeffionem aui fui admittitur, patre eius ante defuncto: quia

in eius eft familia, iquiaj/ ^^ et ipfe admitti potuit ad bonorumï

poffeffionem contra tabulas. $8* Idemque eft, et fi eman--

cipatus filium, quem poft emancipationetn quaefierat, patri

fuo in adoptionem dederit, et decefferit: nam et hic nepos

ite ad bonQrum poffeffionem patris füi adrnitti debet, quafi
.nþn fit in alia ^? familia. $. 9. Si pater alicuius peruenerit
inadoptiuam familiam, filius non: an patris fui in adoptiua

familia mortui bonorum poffeffionem accipere poffit? Et ar-

b'gtxXor, humaniorem effe hanc fententiam, vt filius hic, quam-
uis &ron- fit in eadem familia in-^? qua pater, ad bonorum
poff&ffionem .taten, eius admittatur. .$. 1ro. Liberi, qui in-
ftitui heredes iure non poffunt, nec contra tabulas bonorum
poffefionem petere poffunt. Haecautem verba, 1zNsT:iTvEI
NONPOSSVN T, ad mortis tempus referuntur. $. rr. Si
uis eX liberis heres fcriptus fit, ad contra tabulas bonorum
poffeffiunem vocari non debet: cum enim poffit fecundum ta-
quod?? bonum eft ei contra
ri? Plane, fi alius committat Edictum , etipf&ad con-
tra

tabulas

GE B. Ij Haec lex omiffa infcriptione continuata erat cum antecedenti
fecunda, vt '*tiam fexta cum quinta. B R. 15 Vulg. addit: efj.BR. — 16
Taur. amY'o. *W;B. 17 Hal. admittentur. GEB. — xX8 Flcr. eft litera i infer-
ta, vnde Hal. & omnes: quia. BR. " 19 Hal. et Vulg. adiungeudus. BR.. 20
Hal. inferit: eà GEB. 2X Taur. refcifionem. Sic etiam in Pand. Flor. fed
aut legendum: tecifionem , et tunc; $ abundat, aut: vefciffionem , et tunc ea-
dem litera defic& pofterius malo, nam mox fequitur: refciffio, et Taur. fa-
cillime smederi poyuiffet: refciSionem. BR- — lta fane etiam Hal. et Darb. Vat.
Otob. Magl. GEÀ 22, Vulg. efficitur. B R. 23 Ap. Hal. admittantur ,
/ 24 ilal.et Vulg. qui. BR. — 25 Hal. et Vulg.
26 A). Hal. et Vulg. u, abeft. Bg. — 2/7 Flor. voci: poffeffionem,
28 Gothofr, in neta; quod bonum
: eft,

aüliena.B R.

^

TE GÉ

] ——
(s

[ 349

k5

DIGESTORVM LIB.

tra tabulas bonorum poffeflionem admittetur. $. r2. Sedjfi
fuüb condicione fcriptus fit, bonorum poffeffionem contra ta-
bulas accipere non poteft: et ita Iulianus quoque libro vicen-

"06

fimo téttio Digeftorum fcripfit. Quid ergo, fi defecerit con--

dicio? verum eít, eum contra tabulas accipere bonorum pof-
feffionem. $. 13. Si fub ea condicione filius emancipatus he-
res fit inftitutus, quae in ipfius poteftate non eft: quia fcri-
ptus hefes éft, bonorum poffeffionem fecundum tabulas acci-
pere poteft, et debet: nec contra tabulas poteft, et fi forte de-
fecerit . condicio, tuendus erit a Praetore 1n tantum, quan-
tum ferret ??, fi contra tabulas bonorum poffeffionem acce-
piffet. $. 14. Sed etíüi nepos fub huiusmodi condicione fcri-.
ptus fit heres, idem erit dicendum. $. 15. 51 quis ex libe-
ris non fit fcriptus heres, fed feruus eius fcriptus fit, eum-
que iufferit adire hereditatem: denegari ei debet bonorum
offeffio contra tabulas. $. 16. Idemque ef.ï, et üt,legatum re-
?i&um fibi vel fzrïl'o fü'ö, elegerit: nam et hic dioémus ??, bó-
norum poffeffiohém contra tabülas debere denegari.-
IV. Pavrvs libro XLI. ad Edictum. -Irrv p notan-
dum eft, quod bonorum poffeffio contra tabulas, quae liberis
promittitur, locum habet, &iue quis heres exftiterit, fm.e..nor.n
et hoc eft, quod dicimus, contra ipfum teftamentum liberis
competere bonorum pofleffionem: quod in patrono contra
eft. $. r. Si quis filium, quem in poteftate habuit, infti-

tuerit heredem, vel exheredauerit, et ex eo nepotem omife-

rit: bonorum pofleffioni locus non eft: quia non effet nepos

fuus heres futurus. Eadem funt et in fequentibus gradibus.

$. 2. Ad teftamenta feminarum Edittum contra tabulas bo-
norum poffeffionis non pertinet: quia fuos heredes non ha-
bent. $. 3. Si quis eum, qui in vtero eft, praetermiferit:
etiam nondum nato ?* eo, alius, qui heres inftitutus eff: ; —bo—
norum poffeffionem contra tabulas admittere poteft: quia ini-
quum eft, neque quafi fcriptum poíle petere bonorum pof-
feffionem, quamdiu contra tabulas peti poteft: nec contra ta-

bulas, quamdiu non nafcitur praeteritus: vt, et fi ante mo- |

riatur, bonorum poiïefïionis beneficium ad heredem transmit-
tat, quod maxime neceflarium eít in filio emancipato Ícripto

. (herede: quianec hereditatem interim adire poteft.

Á5.. V. IvriAmNvs libroXXXIV; Digefterum, Sxcp et fi
decefferint , antequam peterent ?^ bonorum pofleffionem , non
eft iniquum, Praetorem decernere, heredibus eorum faluuri
fore commodum bonorum poffeffionis fecuhdum tabulas, vel
contra tabulas. X« Al - - od .
^ VL *PavrvslibroXLI, ad Edictum*. 355 $1 eman-
cipatus filius nepotem procreauerit, et ita deceiï'er;t, deinde
auus eius: nepos ad aui bonorum poffeffionem venire poteft.
S.—t. Quod fi et ?^ filium et nepotem emancipauerit, viaen-
te quidem filio , nepos non veniet: poft mortem autem elus ,
ad bonorum polleffionem aui veniét. S$.—4« Nepote quoque
folo emancipato, et auo mortuo, deinde patre eius, nepos
praeteritus accipiet patris bonorum polleffionem: qua Ífuus
heres effet futurus patrij fi ?? poteftate aui non exiffef.

$. 3. Filio emancipato ,. f1 nepos retentus fit, et vtrique gäae- :

teriti; vtrique accipient bonorum .goü'emonem. $ 4
lius emancipatus, in adoptiua familia nepotem fuftulerit, nec
nepos quidem ad bonorum pofleflfionem aui naturalis veniet.

elt. Hal. Neque aliter MSS. quae contuli. "Nihil tamen follictandum. Vide -

Duker. ad. Opufc. de Latin. Vet. ICt. p. 399. BR. — Habent: q:0d, Barb. Vat.
Otob. Sed Magl. vteft Flor. R. 29 Hal. fieret, GEB. — 50 Erat Flor, dicea-
snu$ , deletis literis : ea, repofita z. Forte librarius hic feipfum correxit, vt adeo
fola e fuiffet delenda legendumque: dicamus. Yta in leg. fequ. & 1. Ícriptum : pof-
feffiouei, prot poffeffioni. Habent tamen omnes ex ifta corre&ine: dicimus. BR.
"Etiam Hal. G E B. 31 Taur. in Adnotat. »ato. dato in P. minus vecte. Iftud
habent: Barb. Vat. Otob. Bynkersh. vt et Hal. Hoc: Magl. GER.
Hal. et Vulg. decefferit, antequam peteret, ícd tunc non cuadrat , quod fequi-

22 .

XAXVILA TIIE. IW,

fe dederit, vt eum filii fequantur: idem erit, —Plane fi is,
qui apud adoptiuum auum procreatus eft, emancipatus fit:
veniet 5$ ad bonorum poffeffionem aui naturalis, — Adoptio
37 tamdiu nocet, quamdiu quis in familia aliena fit ?9. Cete-
rum emancipatus ad bonorum pofíeffionem parentïu*m natura-

mortem eorum *?: hoc enim verius eft, poít mortem eorum
emancipatum non admitti. ( *é3prousrt. : !
VII. GAr1vs libro XIV. ad Edictum prouinciale, Sr
retentus fuerit in poteftate nepos filio emancipato, admitti-
tur nepos, viuo auo, ad patris bonorum poffeffionem.

tauit Praetor exheredatione notatos et remotos ad contra ta-
bulas bonorum poffeffionem admittendos: ficuti nec iure ci-
uili teftamenta parentfum turbant: fane fi velint inofficiofi que-
rellam infütuere, eft inipforum arbitrio. $. z. Aliqua parte
tabulàrum exheredem fcribi non fufficit: fed eo gradu , con-
tra quem petitur bonorum poffeffio: vnde fi a primo gradu
exheredatusfit filius, a fecundo praeteritus, et primo gradu
fcripti non petierint bonorum pofleffionem: poterit contra ta«
bulas accipere bonorum poffeffionem. $. 2. —Non quaeuis
exheredatio fummouet filium a contra tabulas bonorum pof-

| feffione, fed quae rite facta eft. $. 3. Si ab vno ex heredi--

busfit filius exheredatus, Marcellus libro 5ótio Digeftorum

| fcribit, ,fiium non .videri exheredatum: idcirco contra tabu-l / féefen ,
las bonorum polfleffionem peti poffe contra vtrumque heredem. "*f

$. 4. Si exheredatus ^* fit filius, et inftitutus, optinente eo
gradu, in quo inftitutus eft, puto, commiffo Edi&to ab alio
filio, contra tabulas eutà botorum poffeffiótiem petere poffe.
$. 5. À primo gradu praeteritus e£ filius, a fecundo exhere-
datus: fi in ^? primo gradu fcripti non fint in rebus humanis,
mortis tempore teftatoris, dicendum eft, contra tabulas bo-
norum pofleffionem praeteritum petere non poffe: hereditas
enim in fecundo gradu verfatur, non in primo, ex quo ne-
que adiri hereditas, neque bonorum poffeffio peti poteft. Sed
1 poft mortem teftatoris decefferint heredes fcripti, idem Mar-
cellus putat, contra tabulas bonorum poffeffionem femel na-
tam competere,
huc tantundem dicit, praeteritum ab eo gradu filium contra
tabulas bonorum poffeffionem petiturum. Idem fícribit, etfi

contra tabulas bonorum poffeffionem competere filio, Marcel-
lus ait, $. 6. Si quis füa manu*fe exheredem fcrigäf |
contra tabulas bonorum polífeffionem poffit accipere, videa-
mus? Et Marcellus libro nóno Digeftorum, nocere ei hanc

facit, quod contra eum ^? eft. $. 7. Si quis emancipatum
filium exhei;ägauifit, eumque poítea adrogauerit: Papinia-
eo praeualere: idcirco exheredationem nocere. S.-8. Sed
in extraneo ^7 Marcelli fententiam probat, vt exheredatio
ei adrogato pofítea non noceat. -
reuerfo filio,, dicendum eft exheredationem ante factam no-

cere. $. 1o. Si fllium in adoptiua familia conftitutum pater
naturalis exheredauerit, deinde fit filius emancipatus: noce-

tür; éorum. BR. 33 Etiam hac infcriptione omiffa Flor. haec lex cum an-
tecedenti cobaerebat, vt fupra ad L. 3. dictum. B R.
et, abefl. BR. .. 35 Hal. et f de poteflate. GEB. 36 Taur. Beniet. GEB.
37 Hal. et Vulg. inferunt; emzm. BR. — 38 Kal efl. GEs. 39 Vulg. ve-
niet. BR. 40 Ap. Hal. eorum, abeft.
deleta b, repolitae: et, wtíit: fi et exberedatus fit filius, et inflitutus, forían
non male. BR. ; 42 Ap. Hal. zz, abeft. GER. 43 Mal. feripferit, — 44
Vulg. fenatusconfultum. BR. 45 KHal in margine:
GEBR, 46 Hal. libro fecunudo. G x B.

48

Sed etfi emancipatus filius procreatis nepotibusin adoptioniem -

lium venit ??: fed emancipatus viuis eis, non etiam poft Lj sicex

VIIl. VreraxvslbroiXL. ad Edidtum, Nox pu- ) ^ -

Sed etfi defecerit condicio inftitutionis, ad- -

ipoftumus, qui inftitutus fuit, non fuerit natus: nam adhuc./pe[Lu.

43 :
, aB
w5 i 1* . : : . 4 D .
jlexheredationem ait: quia Senatus ^* hoc pro non fcripto non-
nus libro düodecimo ** Quaeftionum ait, iura naturalia in

$. 9. Poftliminio autem -

34 Ap. Hal. et Vulg.
4X Erat. Flor, sibexberedatus, |

alia$ comivachum.
4 kal inferiti adoptato. GEB.-

Wt
gon
ul
j t
i
"i
ii
jos,
"u
lamus
—— dul
t
QU
t al
jt, 00
el nou
teiibus

"

p
p
&
Pïatï«
13
Qui
x
qui i
m p
& Qu

|
Vrav;
tit i
!
lntel
dotorug
fciytis
w S
ts fi.
el, vt
pmus,
Jjding
B.
Ü COQt
t *
lenitm.
QU cont
l p d
fauere, x
efedati
48 T'AUI. !
MHOCeMÍE et
9I Flor £
tbell, c E
U itew
TUBy,
l. N
othofr. ;
T DR.
F. o
dftm'. GE

lm
h,
R
Dtio
elg.

ütà.
mm ^^

M
"T
t d.
lfe (
Y que
1 ff
iq COB-

orum
m d
It &
Y
Dj
l£t
j
h«
i
fit-
Sed
Vat«
| T«
*
tontrà
l edi

"

Yored-
ïH, aM
, Vile
ei hat
pto nol
diptn
Papili
ynalia
. 9d
,eredati()
) autem
Tam D*
m pä[el'
; *

bit

j em o
1]. u Vü[g'«
i GE
Vulg. t
:;Jfïfj;:;ff'
m
ïr/zt.
: Mw((l Itl
"T EB&
j

.. tranei :
tra tabulas bonorum poffeffionem: íed ipfi foli. non commit--

;Ji&c';l,adquifiw poffit.

. fuv item et. B R.

*

DIGESTORVM LIB.

bit ^5jeij^? exheredatio, $. rr. In adoptionem datos filios
non fummoueri Praetor voluit ,?;E-Jmodo heredes inftituti fint:
et hoc iuftiffime eum feciffe Labéo ait: nec enim in totum ex-
t: ergo fi fuer&nt 5* heredes fcripti, accipient can-

tent Edictum, nifi fuerit alius praeteritus ex liberis, qui fo-
lent committere Edictum. . Sed fi ipfe fcriptus non fit, fed
alius, qui ei *?^ adquirere hereditatem poteft: non eft in ea
caufa, vt eüm ad bonorum poffeffionem contra tabulas admit-
tamus. $. I2. Vt autem admittantur ad bonorum poffteffio-

L/9im && mem , ex liberis jefle eos/oportet: ceterum fi adoptiuum filium-

dedi in adoptionem, et heredem fcripfi: commiffo per alios
Edicto, bonorum polífeffio contra tabulas ei non dabitur.
$. 13. Datur autem ei ??, qui in adoptiua familia eft; con-
tra tabulas *bonorum* poffeffio, fi eo gradu heres fcrintus
fit, contra quem peti poteft bonorum poffeffio. $. 14. Non
eit nonum, vt emancipatus praeteritus plus iuris fcriptis he-
redibus fratribus fuis ?* tribuat, quam habituri effent, fifo-
li fgiffc;nt: quippe ?? fi filius, qui in poteftate patris eft, ex

5 . Xt . * E * " *
4j düodecima parte heses fcribatur, emancipato praeterito, di-
^" midiam partem beneficio emancipati occupat: qui, fi eman-

à . Z l i .
cipatum fratrem non haberet, duodécimam partem habiturus

Li dam.,, eflet. 1)Sed/*9 fi ex parte minima Í[it heres inftitutus, non

proea parte, qua inítitutus eft, tuendus eft commilfo Edi-
€to: fed amplius per bonorum pofífeffionem habere poteft.
Praetori ?* enim propofitum eft , cum contra tabulas bonorum
poffeffionem dat, jeas; partes vnicuique liberorum tribuere,
quas, inteftato patre mortuo, in hereditate habiturus effet, fi
in poteftate ?* manfiffet, etideo fiüe emancipatus, fiue is,
qui in poteftate manfit, fiue in adoptionem datus, ex mini-
ma parte heres fcriptus fit: non redigitur ad eam portionem,
ex qua inftitutus eft, fed virilem accipit. - | |
: IX. Garvs libro XIV. ad Edi&um prouinciale.
VTRv autem-pa*ee adoptiuus viuit *?, an defunctus eft,

wihil intereft: nam hóc folum quaeritur, an in adoptiua fa-

milia fit.

X. VrPrawNvslibro XL. ad Edictum. . S1 poft mor-.

tem teftatoris heres inftitutus filiusin adoptionem fe dederit,

bonorum pofleffionem contra tabulas accipere poteít: quia

Ícriptis heredibus inftitutij*? non folet nocere adoptio. ,$. r.
$* Si filius in adoptionem datus auo materno, héres inítitu-
tus fit'a patre naturali: commiffo per alium Edicto, magis
eft, vt bonorum pofleffionem accipere polfit: nec enim exi-
gimus, vt adeat hereditatem : fed fufficit, vt ei delata fit,

iullu patris adoptiui hereditatem adiit: emancipatus fuerit: pot-
eft contra tabulas bonorum polffeffionem accipere, heredita-
tem *que* ipfe potius habebit, quam pater adoptiuus. -—9-
illud notandum eft, quod, et fi adierit hereditatem in ado-

ptonem datus, contra tabulas ei datur ??:alias autem fi quis.-

legatum, fi quis ? portionem fibi datam adgnouerit: icon-
tra tabulas bonorum poffeffione repellendus eít. $. 4. Libert,
qui contra tabulas habere non poífunt, nec partem faciunt,
fi per alios committatur Edictum: quo 9* enim bonum eft eis
fauere, vt partem faciant, nihil habituris ?? . $. 5. Ex-

heredati liberi quemadmodum -Ediétem- nor committunt, ita-

48 Taur. noceV;t. GER. 49 Taur. in Adnotat. woceuit ei. fic vecte. in P.
moceuit et. G EB. 50 Flor. fa&um: fi modo, inde ita Hal. et omnes. BR.
51 Flor. fa&um: fuerint , ergo Hal. ita et omnes. BR. .52 AÀp. Hal. e,
abeít. GEB. .. 53 Flor. erat: daturnoneitemei , quod corrigendum erat: da-
54 Vulg. patris fai, Yoco: fratribus fuis. BR. — 55 Taur.
q OEppe. Flor. tamen eft corre&um in: quippe. B R. 56 Gothofr. in nota:
Al. Nam. íta ipfe Taur. in margine. Hal. et Vulg. Nam et fi. B R. 57
Gothofr. in nota: Praetoris. Hal. GEB. 58 Flor. etiamnunc eft: poteffa-
ton. BR. 59 Hal. et Vulg. viuat , et mox: fit. BR.. — 60 Lego cum Vulg.
Hal. omnibus; inflitutis. BR. . 61 Hal. praefigit: Sed et. GEB. — 62 Hal.
detur. G EB. 63 Hal. fiwe, loco: fi quis. G E R. 64 Hal. 440d. GEB.

las Xll. /GA1vs 9? libro XIV. ad Ctum
. $1 duobus filiis , et ex altero filio dnobus nepotibus bonorum

$. 2. Si in adoptionem datus, pofteaquam .

legit:

XXXVIL TIT. IV,

nec commiffo per alios Edicto , cum illis Venïänt $6 ad bo-
norum poffeffionem: vnaque eis querella fupereft, fi de inof-

707

ficiofo dicant. $. 6. Hi **, qui propter alios contra tabulas
bonorum poffeffionem petunt, non exfpeCtant vt praeteriti
* bonorum * poffeffionem accipiant, verum ipfi quoque bono-
rum poffeffionem petere contra tabulas poffunt, cum enim
* femel* beneficio aliorum ad id beneficium fuerint admil-
fi, iam non curant, petant illi, nec ne, bonorum poffef-
fionem. : : ! us
| XI. PAyrvs libro XLL ad Edictum. Srinadoptio-
nem datus, füb condicione fcriptus fit heres a naturali patre,
alio committente contra tabulas EdiCctum, et ipfe veniet: fed

| i defecerit condicio, repellitur ab ea poffeffione. Idem puto

et in eo, qui pure quidem , fed 59 non iure fcriptus fit heres,
$. r. Exemplo iuris legitimi, et bonorum poffeffio contra ta-
bulas diftribuitur.
tem habebunt. X f

V ad

") )OA C ,,
Edictum prouinciale.
poffeffio competat, et alter ex negtotïbus non petat: pars eius
fratri adcrefcit. Si vero ex filiis alter non petat, tam fratri,

-quam nepotibus, id prodeft: namque tunc duo femiffes fiunt,

ex quibus alterum filius, alterum nepotes confequuntur.
$. r. 5i prius teframentum exfítet iure factum, quo filius ex-

heredatus eft: fequens inperfeCctum, in quo praeteritus fit fi-
lius: pofteriore teftamento praeteritus recte petet bonorum

pofleffionem *?, fi remoto quoque filio potiores funt ** in
ea ? hereditate pofteriore teftamento feripti heredes: et ita
ius habet, vt cum is, contra quem filius petit 7* bonorum

. poffeffionem , amoto filio poffit optinere hereditatem, filius

quoque[fecte videatur petere bonorum poffeffionem: fi vero
ille non poffit optinere hereditatem, filius quoquejexcludatur.
Alll. IvrrAwvs,libro XXII& Digeftorum.
emancipatus bonorum päü'eüïonem cofitra tàbulas accipit,
fcriptus heres ei hereditatem petenti cogendus eft et praedia

.et feruos hereditarios praefiare: omne enim ius transferri

aequum eft, quod per caufam hereditariam fcriptus heres
nancifcitur, ad eum quem Praetor heredis loco conftituit 7^.
$. r. Qui duos filios, et ex altero eorum nepotem habebat;
eum in adoptionem dedit , et heredem inftituit praeterito alté-
rofilio: quaeritur, quidin his feruari debeat: vtrum in par-
tem patris fui admittatur, an virilem portionem habeat ? /Re-
fpondi, in adoptionem datus nepos, et heres fcriptus, quam-
diu pater eius autin poteftate, aut emancipatus eft, non pot-

patereius, antequam bonorum pofíeffionem acciperet, decef-
ferit,|Ànon admittitur nepos ad bonorum polfeffionem. $. 2.
Si patér emancipato filio praeterito, heredes duos fcripferit,
filium , quem in poteftate habebat, et alterum, quem in ad-
n *5 dederat, ex quo duos nepotes in familia reli-
ui et ipfi teftamento praeteriti fint: bonorum poffef-
onem jro parte tertia emancipatus *?, pro parte tertia is,
qui in poteftate remanfit, pro parte tertia, qui in adoptionem
datus eft| et filii eius fimul habebunt, ita vt fextans patri,
fextans neþotibus cedat, $. 3. Si pater ex duobus filiis alte-
[ - | - rum
65 Hal.et V uï&. babituri. BR. — 66 Hal. et Vulg. vemiuut. BR. — 67 Erat
Flor. eq4i, et lq&um: biquequi. Alterum in correQione tantum Taur. pla-
cuit. Poterat et ieri: J qmi. BR. 68 Hal. licet, loco: fed. Gg B. 69 Hal.
IDEM, quafi häcaput fit Pauli. 7O Gothofr. in nota: poffeffionem fi

remoto. Hal. Ninpe pun&to poft: poffeffonem, et poft: beredes, in fequen-
tibus duobus puncis collocatis. 1ta etiam Vulg. B. 7Y Hal. fint. 7
Flor. erat fcriptumà zw. ea zm bereditate. Mlalumus retinere pofterius: n, vt
correctionem priorisi B R. 73 lal petat. GER. 74 Hal. transponendo
o:mne eniüm s,. quod per cauffam baereditariawi fcriptus baeves man-

cifcitur , ad eum trakferri aequum. efl , quem praetov baeredis loco conflituit.
"46 Hal, i5, 4ni emancipatus efl. GERB.

Tl

73 Hal w adoptiont GERB.

Mmmnm t mxx

*Ieitur* nepotes ex Vüo filio vnam par-

P d

eít contra tabulas bonorum potfeffionem accipere: fed etfi

Cvmw *

, potum, fed extraneus adoptatus effet.

708
hereoem * ;
rum.,habentem.filios emancipauerit, et vnum ex nfepotlbus.,
quem ante emancipauerat, in locum filii adoptauerit, prae-
terito deinde emancipato decefferit: aequius erit, nepoti, qui
in locum filii venerit, fuccurri, et in tres partes hereditatem
díduci "7: vt vnam habeat, qui in poteftate remanferit , al-
teram nepos adoptatus in locum fili, tertiam egïancipa'tg's
cum filio fuo, quijnepotis Iocgrfuerit. Sed etfi mórtuo filio,
alter ex nepotibus in locum filii adoptatus fuerit, tres partes
in bonis flent: cum fit aequius, eum qui in locum filii ad-
optatus eft, non minus habere, quam fi non ex numero ne-
XIV. ArR1CaNvs libro IV. Quaeftionum. ,53,78
duobus filiis emancipatis, alter heres inftitutus fit 79 " alter

praeteritus: fi inftitutfjs adierit, quamuis verbis *? Edicti pa-

f
i

/7

—

l

| Lifepro fue o

. éione, quam fpreuit Taur. B R.

rum expreffum fit, tamery, non poffe eum petere bonorum
poffeffionem , |refpondit : iguiariudicium patris fecutus fit: nec
enim emancipatum, fi legatum acceperit, admitti ad bono-
rum pofleffionem , fiue ab heredibus inftitutis, fiue ab his qui
contra tabulas petierint, acceperit. Sed illud obferuandum * !,
vt Praetor eum, qui héres inftitütus adierit, in eam partem,
qua fcriptus fit, tueri debeat, dum [táfien; non ampliorem ,
quam habiturus effet, i bonorum poffeffionem accepiffet: vt
hactenus deteriorem caufam fuam fecerit: quod fi ex minore
parte fit inftitutus, eam dumtaxat retinere poffit, et quod ex-

traneis quoque legata praeftare cogatur. Quod fi is, qui in.

poteftate eft, héfes inftitutus fit, quoniam neceffarius heres
fit 52, rion aliud dici poffe, quam et ipfum petere poffe bono-
rum polfeffionem, fi modo hereditati fe non inmifcuerit :
tunc enim, quia iudicium patris comprobaffe videtur, in ??
eodem loco, quo emancipatum, haberi debere. $. r. Filius
in adoptiua familia, vxore du&a, filium fuftulit, eumque poft
mortem patris adoptiui emancipauit : hunc nepotem contra ta-
bulas aui naturalis decreto poffe petere bonorum poffeffionem,
irefpondit. Item fi filius emancipatus , füblato filio et eman-
cipato, adrogandum fe dederit, et mortuo adoptiuo patre de-
ceíferit: et contra patris et contra aui tabulas ex decreto hunc
admitti, minime dubitari debere: necalioquin ab omnium ?^
bonis excluderetur $?. |
XV.Mancriaewvs libro V. Regularum. Sr praeteri-
tus filius emancipatus exceptionem doli mali agenti heredi
patris oppofuerit de eo quod patri debuit, non poffe eum
contra tabulas bonorum poffeífióiem petere exiftimo: nam
ihoa ipfo quafi repudiauit bonorum poffeffionem: quod ita in-
tellependum eft, fi heredem petentem debitum noluerit filius
repellere illa exceptione, SY NON CONTRA TABVLAS
BONORVM POSSESSIO FILIO DARI POTEST 99. led.
magis doli exceptione vfus eft. — ///

XVI. PouProxrvslibroIV. ad Sabinum. Sr eman-

.cipatus filius nepoti in poteftate aui relicto ab extraneo here-

de fideicommiffam 97 hereditatem, fi liberatus aui poteftate
fuiffet, reliquiffet: fi fufpectus auus fit, quafi confumpturus
bona nepotis, non effe ei dandam bonorum poffeffionem. — .
XVII. Vnrrawvs libro XXXV. ad Sabinum. 51 pa-
ter fe dederit in adoptionem, nec fequatur eum filius, eman-
cipatus ab eo antea factus: quia in alia familia fit pater, in
aiia filius, bonorum poffeffionem contra tabulas 10n poteft

7 Hal. deduci. H. a Portain IL. ait, Flor. ita effe, quod verum, fed ex corre-
78 Flor. Si eft deletum , reyofito: ex. Nobis
videtur vtrumque retinendum: Si ex duobus. Hal. corre&iorem fequitur. ER.
"79 Hal. efl. GE&. 80 Taur, BerVis. GE B. &1 Hal addit: ait. G£s.
$2 Gothofr.in nota: Ita legendum: fit non: fit. Hal. tam«n et Vulg. habent:
fit. B R. 83 Hal. videatur , eodem loco, quo. 84 Hal omnibus. GE R.
$5 Hal.et Vulg.excludatur. B R. — 86 Hal. potuit. GEB. — 87 Hal. et Vulg.
fideicommiffariam. 9 R. 88 Hal. dederit. 89 Taur aD. Hal. fed. GE z.
go Ap. Hal. et Vulg. Sed, abcft. 91 Hal. et Vulg. accepevit. E R. 92
KHal. et Vulg. femetipfum. BR. — 93 'Taur. 4Olgo. GE . — 94 Hal. et Vulg.

DIGESTORVM LIB.

venale beneficium fcripti heredis extranei: vt, cum ipfe iure

poteftate relictum, praeftetque affem emancipato filio iure -

XXXVIIL TIT. IV..

E N

filius eius habere: et ita Iulianus fcripfit. Marcellus autem j
ait, iniquum fibi videri, excludi eos a bonorum poffeffione , ;
cum pater fe dedit $* in adoptionem: vbi enim filiüis n'ón da- b
tur in adoptionem ,//at; *? pater fe dat: nullum patrem filio 1
adfignat: quae fententia non eft fine ratione. uv p
| XVIIIL. HERMOoGENIANYVS libro IHIMä ?tiöm'a;,—u um fe- n
rum. $-- ?? füb condicione exheredatus, contra tabulas —6 "
bonorum poffeffionem petet: licet füb condicione heres infi- — L
tutus a contra tabulas bonorum poffetfionexexcludatur: certo "
enim iudicio liberi a parentfum fücceffione remouendi funt. ie
$. r. Ei, qui contra tabulas bonorum poffeffionem accepit ? *, W
tam legati, quam fideicommiffi exaCtio, fed et mortis caufa -
donationis retentio denegatur: nec intereft, per femetipfos ?7, i
an per alium quaeratur. . | 2 m W
: r du ; . " qe
XIX. Ta v Pf gyg;ïgj,g libro XV. Difputationum. Qvop |
vulgo ?? dicitur, liberis datam bonorum poffeffionem contra . , ben'
zlignugygf"'e[ï'e : fic intellegendum ett, vt fafficiat exftitiffe tabu-^ ' [?jfm4 .dm.
las mortis tempore patris, ex quibus vel adiri hereditas, vel — | d
fecundum eas bonorum pofleifio peti potuit ?5: quamuis neu- B
trum «eram poftea fecutum fit, vel fequi potuit ?9*: nam fi | t
vel omnes inftituti fubftitutique| ante teftatorem decefferint, L/ 7*0/73 "
vel *is* fcriptus héres fuit ?^, cum quo teftamenti fattio : :
non fuit: peti contra tabulas ?? inane eft, quae fine effeCtu i
XX. IpgMw libro XIX. Difpeutationum, — FiLivMw, izh-;
quem in poteftate habebat, ,eexheredauit: emancipatum prae- m P
teriit. Quaefitum eft, quaténus emancipatus bonorum poffef- | Wf,. gä
fionem habiturus fit? Dixi, fi feripti heredes extránei adie- r :
rint hereditatem : repellendum effe (ilium qui manfit in pote-- g^ mm,
ftate: quod fi hitrepudiauerint hereditatem, quod fíacile I?H
funt facturi, nihil laturi ex-hereditate propter eum , qui con- *
tra tabulas accepit bonorum poffeffionem: filius ab inteftato i
patris ?? ;ifüus heres deprehendetur '??: emancipatus au-«L/fius
tem petens contra tabulas bonorum poffeffionem, folus habe- " — . «
bit bonorum poffeffionem. Sed cum exheredatio non adita "
hereditate ex teftamento, nullius fit momenti, ideoque non U "
obftare eam, nec quo minus contra tabulas libertorum * pa-., - &eïï
tris accipiat bonorum pofleffionem, Iulifffus recte|jrefpondit Z,Lpf ; äü
: j

ne teftamentum per omnia irritum ad notam exheredationis . . !
folam profeciffe videatur: ,reditjres ad inteftati exitum, vt^re3d.,, dteff-;
aduerfus filium fuum ? ex affe heredem, ab inteftato patre . ln

emancipatum Praetor in parte dimidia * tueatur. Eigt ergo pe
: tU m

W
61
contra tabulas bonorum pofleffionis: fi autem omiferit here- i f
ditatem, in portionem bonorum ? exheredatum effectum ad- B
mittät iure factum folum fuum heredem. Sed quemadmo- nit i
dum Praetor emancipatum tueatur, fi adita non fuerit here- T
ditas: ita nec filius, qui in' poteftate remanfit, aditione ad- U t
hibita in totum expellendus erit: fed ad hereditatis petitio- i
nem ? admittendus eíft ex caufa inofficiofi. querellae contra
emancipatum ,mouendae. $. z. Videamus äriïän, ifto ca- -
fu, quo vtrique ad bona patris veniunt, an ei conferre de-
beat emancipatus? |nam neque|* ex hac parte Edicti verbis
| ncw'n?y nec id

hereditatis nihil fit confecuturus, adeundo repellat filium in — .

contra legem. BR. — 95 Hal. poffit. GEB, 96 Hal. et Vulg. potuerit. BR, — Yi j
97 Hal. fuerit. GER. 98 Hal. inferit: poffeffionem , Vulg. bonorum poffef- "
fionem. — Sed re&e Florentiae. Ita in L, $. in fine infra de Bonis Libert. ex apud
Graecos: 7Àv xavà Tüg Oiu37x46.. BiR. 99 Hal. et Vulg. patri, quod malu-
mus. Sed et Florentiae pro: beres, erat: bere. BR. — 100 Hal. et Vulg,
deprebenditur. B R. 1 Ap. Hal. libertorum , abeft. GER. 2, Hal. refpon--
devit. — 3 Ap. Hal. fuum. abeft. GEB. — 4 Hal. im partem dinüdiam. GE B. ll g
5 V.ulg. in bonorum poffeffionem , loco: im portionem bonormn. BR. — 6 Vulg. -
portionem. B R,

7 Hl am hi conferre debeant, Emancipatus namque mec ex
m bac

Qi«
E n
NEN hi

jf

"

100

lwl
1dulv
!
TEU
? ,LOH'

all
&idQ
]d)Ce
QU

? Don

inihi

.....

: 1!0,:0'
"u
u 59
!

| 7
E NIl
"T. Nl
j ' 5

; n
Jj U7
".
A
"TL
4;:1 j 1

n

1207

. ; CDIGESTORVE LiB- xxxvib TE H5 V2 00 : g

id facere coïgitur, vnde contra tabulas acoépit bonorum pof-
feffionem, quae inter eos, quibus ita bonorum poffeffio da-
bitur, caueri de collatione,ab emancipato iubet: ifte enim,
qui manfit in poteftate, 4quod; exheredatus nominatim fuit,
non eít vocatus ad bonorum poffeffionem contra tabulas, ne-
que ex illa parte Edi&i, qua ?, inteftato patre mortuo, eman-
cipatus ad bonorum poffeffionem admiffus, ad collationem

' compellitur: quia et fi frater ab inteftato heres fit, emanci-

patus tátffen non inde accepit ? bonorum poffeffionem. Et

vereor, ne hactenus filio (uo profuerit fa&tum heredis fcripti

non adeuntis, vt eum ad portionem admitteret bonorum pa-
ternorum: non etiam eorum, quae emancipatus proprif ha-
buit *?. Et hocíit confequens illi, quod , cum ex minore

parte fcriptus a patre heres reli&tus in poteftate. admiffo fra-

tre emancipato ad contra tabulas bonorum poffeffionem , eius
beneficio plus confequatur: quamuis Ediéti verbis collatio in-

ducatur, ex mente Praetoris denegandam eam ** refponde-

tur: multo magis autem huic *?^ conferri non oportet, quia

Li'e&, jetj ** a patre exheredatus, a Praetore ad bonorum polfeffio-

1 v* f
nem contra tabulas non vocatus I:Jgpccaüone omitfae here-

. ditatis a fcripto herede nihil habitüfo propter delatam eman-

cipato a Praetore contra tabulas bonorum poffeffionem, nomen
fui heredis adeptus eft *5, . $,—2.- Legafa iaifiety ex. parte fua

ifte emancipatus liberis et parentibus praeftare cogetur: non-

folida, fed deminuta in dimidium , quod relinquitur manenti
in poteitate.. Sed nec aduerfus eum conftituendae acCtionis

Sed ?ui)" accópit contra trabulas bonorum poffeffionem, et-

1am Ít non fuerit adita hereditas a fcripto, praeftat legata ea

parte teftamenti data, contra quam bonorum poffeffio accepta |

eft. Erit ergo melior hoc cafü .condicio in familia relicti fi-
li, quam foret, fi exheredatus non effet. -
. . XXL MopEsmINvs libro VI. Pande&arum. *S:i*
is, qui filium, et ex eo nepotem in poteftatem *9 habebat,
filium in adoptionem dedit, nepote retento in poteftate: po-

. ftea üilius emancipatus a patre adoptiuo deceffit extraneis he-

redibus inftitutis: filius huius '?, qui in poteftate aui reman-
fit, contra tabulas patris fui bonorum poffeffionem petere po-
terit, quamuis numquam in poteftate huiüs fuerit: ideo nec
debuiffe in poteftate eífe videtur: nam: fi aliter obferuatur,

nec fi emancipatns filius fuerit, nepos ex eo, qui in poteftate |

aui remanfit, bonorum poffeffionem contra tabulas petere po-
terit. $.—t. Idemque iuris eft, fi emancipato filio, nepos ex

eo in poteftate aui remanferit ?9, et poftea patri fuo in ado- -

4

Liudg, ptionem datus fuerit: id eft]?* , contra tabulas aui bonorum
poffeffionem ?? petere potérit: quia per adoptionem ?3jaliena
L/'5n aLia, familia non fuerit.

$. 2. Sed fi emancipatus filius meus ad-
optauerit extraneum filium, is, qui adoptatus eft filius, con-
tra tabulas meas bonorum poffeífionem petere non poterit:
quia numquam nepotis loco apud me fuit,

bac pavte. BR.— $8 Hug.a Porta in IL. ait, in P. Flor. 2&i2, nempe ex cor-
recione, quam cum Taur. fpernimus. BR. — 9 Hal. et Vulg. accipit. BR. — 1O
Vulg. babuerit. B R. I1 Ap. Hal. eam , abeit. Vulg. (ubftituit: effe. B R.
12 Hal. ej. GER. I3 Hal. qui a patre. GEB. I4 Hal. vocatur. GE B.
15 Ap. Hal. efl, abeí(t. GEn. 16 Gothofr. in nota: A4/. mero. Nempe
ita ipfe Taur. in margine. Hal. quia miero iure. B R. 17 Vulg. Si quis. B R.
18 Vulg. potef/ate, quod malumus. B R. 19 Hal buwiusmodi. GEB. ^ 20
Hal. remanfit. GE a. 21 Vulg. idem , loco: id efl. BR. 22, Hal. .mfef
rit: auj. GEB. 253 Hal. et Vulg. inferunt: zz, et ante s. facile excidere

potuit. Attamen in Otob. quoque olim ;z abfuit. BR. — Adeft autem etiam in
Barb. et Bynkersh. G x p. ' :
U Vulg. etaliguid nouum. BR. , 2 Erat olim in P. Flor, iudicio, ita-
que longe malumus : iudicigm , vti moX fequitur : iudicio, non: iudiciis. Pari

autem ,filxxgm praeteriit: deinde vterque filius acceperunt **

TT -

DE LEGAJDIS PRAESTANDIS, CONTRA TA-

BVLAS BONORVM POSSESSIONE PETI[T Aj J
VrrriANVvs libro XL. ad Edictum.

5 l l rc &itulus-aequitatem quandam habet naturalem, et ad

aliquid nouam *: vt, qui iudicia ?^ patris refcindunt per
contra tabulas bonorum poffeffionem, ex iudicio eius qui-
busdam perfonis legata et fideicommiffa praeftarent: hoc eft
liberis, et parentibus , vxori, nuruique dotis nomine legacum.
A. Generaliter * autem * parentes et liberos Praetor exce-
pit, nec gradus liberorum parentfumue enumerauit: in infi-
nitum igitur eis praeftabitur. Sed nec perfonas profecutus 3
elt, vtrum ex virili fexu, an ex feminino defcend&nt ^. Quis-
quis igitur ex liberis parentibusque fuerit, ad legati petitio-

* d *
L,mc/;mzi W
^ MM

nem admittetur: fed ita demum, fi iura cognationis (nt 5.

inter eos. .$.—2» Liberos autem etiam eos ad legatorum pe-
titionem admittimus, qui in adoptionem dati fuünt, vel etiam
»in)^adoptiui, dummodo maneant * liberi. —$—3« Poftumis
liberis légata rélicta vtique praeftabuntur.
. Il. IvrirANvs libro XXIII. Digeftorum.
praegnáte vxore filius emancipatus fuerit, et bonorum poffeflio-
nem contra tabulas acceperit, legatum nepoti praeftare debebit.
d. MI. VurxANvs? libro XL. ad Edictum. Sp erfi
mortis caufa donationes ? collatae, credo, tuendae funt: (i

| autem excepti non funt, auferendas eis puto mortis caufa do-
Lifit €y:& legatorum jratio eft, qui merjffo *9 iure inteftato heres exftitit.

nationes. $—t£ Liberis autem tantum et parentibus Praetor
profpexit, non etiam fratri et forori conferuabit *? legatum.
$—2- Hoc autem folum debetur, quod ipfis parentibus reli-
Ctum eft, et liberis: ceterum fi feruo eorum fuerit adfcri-
ptum, vel fubieCae iüri eofüm perfonae, non debetur: nec
enim quaerimus, cui adquiratur, fed cui honor habitus fit.

-&-—8-. Sed et (i coniunCtim-ei-fuerit legatum relictum cum eo,

cui non praeftatur, fua tantum portio ei conferuabitur. —$—4»
Item fi quis ex his perfonis rogatus fit reftituere extero, quod

Ífibi reliéctum eft: dicendum, non effe legatum praeftandum z
Iquia, emolumentum ad eum non refpicit.

$. 5. Sed f pro-
ponas extero legatum , rogatumque eum praeftare hoc ali-
cüi ex liberis parentibusque: confequenter dicemus, praefta-
ridebere. — $. 6. Hoc amplius, et fi extraneo relictum fit
füb hoc modo, vt alicui ex liberis praeftet: aequiffimum erit
dicere, non debere ei Praetorem denegané actionem. $. 7.
Ea autem legata fola praeftant, qui contra tabulas bonorum
p üäüionem accipiunt, quae vtiliter data funt: verum idcirco
non debentur, quod filius contra tabulas bonorum. poffeffio-

. nem accipit. |

IV. IvrrrAwvs libro XXII& Digeftorum. — Cv
propter hoc ** plerumque fcripti heredes omittant heredita-
tem, cum fcirent emancipatum aut petiffe, aut petiturum con-
tra tabulas bonorum poffeffionem. : " ;
Jdom., V (V L PX AN v sjlibro XL. ad Edictum, Frriv M quis
impuberem heredem [ícripfit, eique fubftituit: emancipatum

bonorum polífeffionem : legata funt etiam *? fubftituto impu-

! : beris
l
ratione in L. vh, praeced. tit. fuit, qui filio, pro: qni filinm, atque ita fexcen-
:tis in locis, Sed et Editores habent in fingulari. BR. Etiam Hal. GEE. — 3
Hal. fecutus. Vulg. perfecutus. BR. 4 Hal. am foemineo defcendant. GE B.
5 Hal fint. 6 Manifefta eft repetitio praecedentis: im. BR. Abeít etiam
ap. Hal. et in Baib. Otob. Bynkersh. — Habet tamen Magl. vt eft Flor. GER.
7 Hal. remaneant.G E B. 8 Hal. IVLIANV'S. GEs. 9 Hal. inferlg;
funt. Vulg. habet :collatae fint. BR. tO Gothofr. in nota: l. coqfcrua.mt.
Sed ita 1pfe Taur, hgit, habet enim 1 conferaa Bit. Et ita: conferzaait , etiam.
Hal, G z B. I1 Hal. et Vulg. inferunt: legatwm. BR. 12, Vulg. accepit.
BR. I3 Vulg. Nor. nulla excepta: a fzbflituto impuberis. Sed íia hic
fubaudiri debet , cur tam Taur. in (equentibus : fu. vero a fubflituto impubevis ,
expreflit ? forte quod iq hoc pofteriore loco etiamnunc Flor. habeatur: az fab-

Mmm mm g fita-

Erideo fi

£. - L] / « t
C«44, ( e«*, |

; é ; :
L .ædc,&?w-!,,

DIGESTORVM

beris relicta, non tantum liberis, et parentibus, verum etiam
extraneis: quaeritur, an mortuo impubere, cogatur fubftitu-
tus ea praeftare? Et fi quidem ab impubere reliéta funt, foli
liberis parentibusque pràeftanda fünt, fin vero, Qah fub-
ftituto impuberis, omnibus eum praeftare oportet, habita ra-
tione legis Falcidiae: fcilicet vt partis dimidiae , quae ad eum
ex bonis patris peruenit, quartam , 4e-eft, totius affis ifefcun-

710

IW,-".:Z;WZZ&:J ^ elamjretineat. S—2 Quod ** fi impubesdgx vncia dumtaxat

J Á 4 '

PON

.L heres,

- ";&L..'O'T* C ^

fecutionem habere.

inftitutus heres fuerit, magis eft, fezmiffexä./vsï]ue legata prae-
ftaturum, habita ratione legis Falcidiae: licet enim ex vncia
fuerit|!? impubes inftitutas, tamen, quod acceffit, augebit
legata a fübítituto reli&ta. $e2» Omnibus autem liberis prae-
ftari legata Praetor voluit, exceptis his liberis, quibus bono-
rum poffeffionem Praetor dedit ex caufis füpra fcriptis: nam
fi dedit bonorum poffeffionem, non putat legatorum eos per-
: ' Conftituere igitur apud fe debet, vtrum
contra tabulas bonorum poffeffionem petat, an vero legatum
perfequatur: fi elegerit contra tabulas, non habebit legatum :
fi legatum elegerit, eo iure vtimur, ne petat bonorum poffe(-
fionem contra tabulas. $-a« Si quis contra tabulas bonorum
poffeffionem acceperit, deinde poítea apparuerit eum ex nl
liberis non fuiffe, qui eam bonorum poffeffionem accipere
poffunt *$: ex his táfien, effe, quibus legata praeftantur D
optinuit, non effe ei denegandam petitionem legatorum: fi-
ue ordinariam bonorum pofleffionem petierit, fiue Carbonia-
nam !9?. $. 4. Non folum autem legatum denegatur e!, qui
bonorum poffeffionem accepit *?: verum etiam fi quid aliud
ex voluntate accepit. —Cui confequens eft, quod lulianus
fcripfit, Ífi fratri fuo impuber& fubftitutus fit, acceperitque
contra tabulas bonorum pofleffionem: denegari ei perfecu-
tionem hereditatis fratris ?? impuberis mortui, cui a pa-
tre fübftitutus eft. — $. 5. Si legata fuerint relicta liberis et
extraneis, licet vtrorumque praeftat'i,ct)läT alcidiae locum faceret,
legataque liberorum redideret ^^, tamien nung ob hoc, quod
extraneis non praeftantur, legata liberorum augentur. $. 6.
Sed e& ?? fi portio hereditatis fuerit adfcripta ei, qui ex libe-
ris parentibusue eft: an ei conferuanda fit, vt foleft legata?
Etlulianus faepiffime fcripfit, in portione quoque hereditatis
idem, quod in legato, probandum ?? : cuius fententia Refcri-
pto Diui Piijcomprobata eft, cum hereditates non modo ho-
nefto/titulo, fed et pleniore ^^ honore tribuantur. -$.—z- Ad
eum autem modum talibus perfonis füccurrendum eft, vt am-
liore quidem, quam virili portione herggitzitjä datg,2 ysque
ad virilem tueantur: in minorerm autem fàrenus aCtionés, his
tribuantur, quatenus fcriptae fint. Idem obferuatur et circa
legata, fideiue ?? commiffa, quae his data fuerint, et in
mortis caufa donationibus. $—8. Is autem, cui portio here-
ditatis conferuatur, vtrum omnibus, an tantum exceptis per-
fonis legata cogatur praeftare?, ÉEt magis probatur, exceptis

perfonis folis praeftanda: nec tàren.foliüs commodo id cedit:

nam filegatis onerata fit portio, tam liberorum parentium-

ffituto. B R. 14 Ap. Hal. Quod, abeft. GER. I5 Hal. inferit: baeres.
GEB. 16 Hal. poffint. GEB. 17 Hal praeflentur. GEB. — 18 Erat
Flor. Carbonianum , quod defendi poterat. B n. 19 Hal acceperáü. — 20 Hal.
et Vulg. inferunt ;fuvz'-. BR. 21 Blaubl. Hal. H.a Porta in ll. rederent, tan-
quam eífet a: caderé, cum fit a: caedere. Eft quidem Flor. reccideret pro mo-

re, quando ilud verbum eft a: cadere, quod re&e neglexit Taur. eoque

magis, quod ? rec fit in fine verfus, qua occafione error facilus irrepere po-

tuit. BR. — 22 Ap. Hal. et, abeft. GEB. — 23 Taur. proVaudum. GEB. — 24
Gothofr. in nota: pleniore onere. Hal. . Aft Idem in margine; alias bomore,
Ipfe Taurell. in Adnotat. bonore. fic.fecimus , quia in P. bonere in. vet. bonore.

.2,5 Hal. et Vulg. et fideicommiffa , loco: fideiue commi(fa.BR. 26 Hal. et Vulg.

parentibusque. Et ita etiam Flor. fa&.um. Neglexit merito Taur. Sed correQor
Flor. fecit: parentibus quae , nullo fenfu. BR. — 2/77 Legendum: Salwio Iuliamo
Ariflo falutem. — Videtur librarius Ariffoin dandi cafu intelexiffe. Sane fuliano
fuit Saluii praenomen. In fcriptis praeter Florentinam eft: Saluius Ariflo lulia-
210 fuo falutem. Et ita Vulg. Nor. ceterae, BR Cum Florentina Magl. at 72 fuo

- Arifto Iuliano.aá

cipiunt 3?: vnum elfe ex liberis parentibusquer: virilis ter-

ceperünt, quarta erit virilis: hoc idem et in legatis obferua-
| bitur. . Sed fi vnus fit ex liberis, qui accepit ?* contra tabu-

LIB. XXXVII TIT. V.

dd,quod extraneis non praeftatur,

ue, quam extraneorum,

libéris parentibusud ^* profuturum mon dubitamus. lgitur ! 4*
ita demuni, quod extraneis non praeftatur, communicatur cum
eo, qui contra tabulas petit, fi non legatariis liberis parenti-
busque dandum fit. . | ; AUMUR
g. VI. IvrxAxvs libro XXII& Digeftorum. |SAr. vtv s;

946 lalutem. Qui filium emancipatum habebat,
praeterito eo patrem füuum, et extraneum heredem inftituit,
et patri lezatum dedit: filius contra tabulas bonorum poffef-
fionem petit, Quaero, fi aut vterque hereditatem adiffet , aut

L *a t . *
alter ex his, aut neuter:,àan, et quantum legatorum nomi- 4 .

ne patri debeatur? jiRefpondit ^?, faepe animaduerti, hanc |'/.
partem Ediéti, qua emancipatus accepta contra tabulas bono-

.rum poffeffione liberis et parentibus legata praeftare iubetur,

habere nonnullas repraehenfiones ??: nam fi dodrans legatus

ifuerit/?9, plus habiturus eft *is*, cui legatum erit, quam iJ;f«ï

emancipatus: decreto itaque iíta temperari debebunt, -vt-
et hereditatis partem emancipatus praeftet ita, ne fcriptus he-
res amplius habeat, quam emancipatus: et legatorum modus
temperaretur ?*, vt nihil plus ex legatis ad aliquem perue-
niat, quam apud emancipatum bonorum pol[leffionis nomine
remanfurum eft ,33' POR C um VAX.

f5« . VIL. Tg&ïggylilg libro XVI Difputationum.

NaAu, fecundum Conftitutionem Diui Pii ad Tufcium Fufcia-
num Numidiae legatum, placuit, parentes et liberos heredes -
quoque inftitutos tueri vsque ad partem virilem exemplo le-
gatorum: ne plus haberent ex inftitutione taies períonae,
quam ad eum peruenturum effet, qui contra tabulas bono-
rum poffeífionem accepit ??. x* 4 | Gb |
VIII. VL P1ANvs libro ?* quadragenfimo ad Edictum.,

'"ViRiLIS portio quemadmodum accipienda fit, videamus.

Pone duos effe, qui contra tabulas bonorum poffeffionem ac-

F . gb : . ,
tia érit portio, fed fi tres funt *5, qui contra tabulas ?* ac-

L

las bonorum. poffeffionem, pluresíint, qui ex liberis parenti-
busque legata acceperunt ??: fic hoc accipiendum eft, vt fi-
lius praeteritus femiffem habeat,,cetetijomnes, qui fuünt ex.
liberis parentibusue, femiffem. -S$.—r. Si quis ex liberis pa-
rentibusque -et *? heres inftitutus fit, et legatum acceperit:
vtrum tantum portionem ei conferuamus , an vero et legatum,

an alterutrum, ;quodi| elegerit? et magis eft, ** vtrumque L-;/,jæj

conferuetur: fed fic, necamplius in vtroque quam virilem ha-
beat. $. 2. Si adierit hereditatem *is*, cui virilis confer- -
uatur, libertates competent ex neceffitate per aditionem : ve-

rumtamen videndum, eft an de dolo a&tione teneatur , iqui/ 24^",

adit ^? ? et magis eft, vt fi denuntiante eo, qui praeteritus
accepit contra tabulas bonorum poffeffionem, hic adiit here-
ditatem pollicente eo portionem virilem, fit quod ei impute-
tur, et de dolo ^? actione teneatur: damno enim adficit he-
*. : reditatem,
inferunt Barb. [Otob. Bynkersh. Sane in ifto plurium. codicum confenfu non
facile quicquam mutarim, Quamuis enim Iuliano fuerit Saluii pronomen , idem
tamen nihil vetat, quo minus dicas, etiam Ariftonem eo effegauifum. Maxi«
me autem mouet, quod perpetua , quod fciam , fuerit veterum confuetudo fcri-
bentis nomen principe loco collocandi, niüi malis: Ariflo Saluio Iuliamo fülw-

tem. GE B. — 28 Hal refpoudi. GER. — 29 Florentiae 4 in diphthongo eft
deleta. Taur. tamen retinuit, . quod non vbique obferuauit. BR. 3o Vulg.
fit. BR. — 31 Hal. et Vulg.«temperetur. BR. — 32 Hal. fit. GEB. — 53 Hal.

accepiffet. G E B. 24 Quia vox: libro, etiamnunc abeft Flor. eam Taur. vn-
cis includere debuiffet. pBR, — 35 Hal. accipiaut. GE B. — 36 Halfint. 37
Hal. et Vulg. inferunt: bomormum po[feffionem. — Sed et Graeci: v». xarà Tiis
QaS4xue, et vide L. g. $. 2. fupra b.t. L. 3. pr. infra de Carbon. Edid. L. $.
in fine iufra de Bon. Libert. BR, — 38 Hal. acceperit. Vulg. acceperiut.BR« — 39
Hal. et Vulg. acceperimt. BR.. 40 Vulgo et, abeft. BR. — 41 Hal.et Vulg.-

, praefigunt: vt, etita Flor. etiam cít fa&um, immo Taur. facile dare potuif-
43 Hal. et Vulg. in-
ferunt

fet: V Trumque. BR. — 42, Hal. et Vulg. adiit. BR.

uet *g ue,

Pï&
QU
T
fé
(
lgt :
Ver

|
|ta. lib
d
libe
ViLi
prad
Qu
feo
fon
ten
if

Qüe

(l5 &

t

z

f&l or
PU (
, W
fa.
bt
NY
, "
h fmzhabü
biby

-— QYA
fectm
: tis e
L]dffunï Ü
f
Vuly v
( g
Hl det;
ttHy ,
Hal- ftri
Ti GE
f Y
Wt Tv

DIGESTORVM LIB.
reditatem, dum competunt libertates. $. 3. Si quid vxori,
nuruique fuerit legatum praeter dotem , accepta contra tabu-
.las bonorum poffeffione non praeftabitur. $—4. Nurus autem
appellatione et pronurum ceterasque contineri, nulla dubita-
tio eft. .$ 5 Cum autem dotis nomine legatur **, non pu-
to, ad virilem vxorem nurumue;redigendany *?: cum mulier
ifta ad aes alienum veniat. .$.—6: Non folum autem dotem
praelegatam ** Praetor comple&titur, verum etiam fi pro do-
te aliquid fuerit relictum: vtputa fi dos in rebus fit *7, et
pro rebus ei quantitas relinquatur, vel contra: dum tattien.
hoc nominetur, quod pro dote relinquitur.

IX. Pavrvslibro XLE ad,Edictum. Sx»p etfi plus

legáto, quam in dote, dabitur illis atio.
X. VrPriaANvslibro XL. ad Edictum. Sxp etfi pro
dote ex parte aliqua eandem heredem fcripferit, tuendam effe
puto. . $—& Efie autem vxorem mortis tempore exigemus ^?.
. $i nurui dotem praelegauerit ^?, eaque mortis tempore nu-
pta fit, nullum legatum eft, quia dos nondum debgàtur: fed
cum et conítante matrimonio aduerfus heredes foe!:eri dabitur
59 aCtio, dicendum tfe, etiam praelegatae ?* dotis petitio-
nem dari debere. .S$.—9. Non omnia, quaeab omnibus gradi-
bus relicta funt, legata praeftare eum oportet , Jquijcontra ta-
bulas petit: fed ea fola, quae in eo gradu data funt, contra
quem bonorum poffeffionem accepit. -Sed nonnumquam con-
L. delcheptra alium quidem gradum petita eft bonorum poffeffioj jéx alio

! | : . QQanm, .

W W
ft in

: . — fücit 53 Z'emancipatum praeteriit: ab vtroque ,táfiten, radu
- [1 fa. libetis et parentibus legata adfcripfit/ ?* : «exe Tulianus, jff/qui-

liberis et parentibus a primo gradu data funt: fin vero nemo
viuit eorum, ea quae a fequenti: quod fi neque, ex primo

gradu, neque ex fecundo quisquam in rebus fuéfit humanis,

"
c u AT I

NI N cum teftator moritur, tunc ab inteftato magis bonorum pof-

[ j l
[ C*ï |
M

J
que .
AS
('
, 0H
ma.

nant!

feffionem praeterito filio competere, nec legata cuiquam prae-

tem inftituti decefferint, contra ipfos quidem videri petitüym
56 verumtamen ab eis relicta legáta non effe praeftanda , fed
quae a fubftitutis relicta fijnt ?7. : DOV
XL Pavrvs libro XL€ ad Edictum. A r vbyinftitu-
tus et fub&itutus"ïïri" 58. licet nemo adeat hereditatem,
u E ea itfien, legata deberi dicimus, quae ab inftituto data funt.
n 6 XIIL. VuPrAwNvslibro XL. ad Edictum. Srzvk au-
L d tem omiferint inftituti, fiue non omiferint: dicendum eft, le-
gata, quae ab ipfis relicta funt, praeftanda: quamuis fecundo
: gradu inftituti ,pæï,ïïï,t?, ntibus eis adierifit *? hereditatem.
(Tephenzer. XTIL T. ä&æþgæv ; slibros& Difputationum. IrEw
a fubítituto ï"?gäta"lfäïäfï" icimus, fi inftitutus condicione de-
feCtus effet 5?, quae in ipfius poteftate non fliïj: 9:, pam fi
eam, quae in ipfius poteftate fuit **, non impleuit, pro eo

»

j icö.»-nl'

g .
"L
ao d

"1
ratæïän

r
j n
atl
ii biturus émolumentüzzcondicioni merito non paruerit 9?.
| XIV. ViPriAwNvslibro XLlad Edictum; NoNNvw-
—— QVvAM contra tabulas bonorum[poftfeffionem quis habet iure
fecundum tabulas bonorum]poffeffionis: vtputa heres inftitu-

D 3 defunt Lf rc ex lEm li Loonorem pefe
ferunt: malo. BR. — 44 'Hal. legatum eff. GE B.
Vulg. reducendam, BR. 46 Hal. relegatam. G E B.
eft. GE&. 48 KHal. exigimus. G E B. 49 Hal. relegauerit. GE B.
Hal.detuv. GEB. — 51 Hal relegatae. GEB. — 52, Hal. et Vulg. duos. Sed
et Flor. s adícripta, re&e autem Taur, tenuit antiquam Ícripturam. 5 R. 53
Hal. fecit et emanc. GEB. — 54 Hal. praefigit: et. GEB. — 55 Hal. praeffa-
Yi. GE B. 56 Hal. petitam. G E B. 57 Hal. et Vulg. fint. B R. 58
Hal. ec Vulg. viuunt, et ita fa&tum Flor. et nefcio, annon illud iniuria fpre-
gerit 'Jaur. BR. 59 Vulg. adire poffiut. B R. 6o. Hal, fit. GE . 61

47 Ap. Hal. fit. ab-
40

&

vero legata praeftanda fuünt: vt ecce, duo$?^ gradus heredum -

dem aliquis ex primo gradu viuit, ea legata praeftabit?5, quae.

ftanda: quod fi poít mortem teftatoris, ante aditam heredita-

uf?mm,,habendus eft, qui oluit adire hereditatem : jquando! nihil ha--

tus eft emancipatusffilius, alius emancipatus ?* praeteritus:-

"'45 'Taur. rädi Ceudam. GEB. -

XXXVIL TIT. V. Ro 71I

inftitutus accepit contra tabulas bonorum poffeffionem, prae-
teritus omifit: apertiffimum eft, vt cogatur omnibus perinde
legata praeftare, atque fi commiffüm Edictum non fuiffet:
nec enim occafio emancipati praeteriti debét inftitutum lucro
adficere, cum praeteritus iüre füo 95 non vtatur. $. r. Si
ab vno ex filiis herede inftituto nominatim alicui ex liberis
parentibusque legatum datum fit, et acceperit bonorum pof-
feffionem contra tabulas cum aliis: melius eft probare, omnes,
qui contra tabulas bonorum poffeffionem acceperunt, cogen- :
dos id legatum praeftare.- ; CUP u - p
XV. PAvrvs libro XIE ad Edictum. ,Is, quljin|^-/ 9526 |
poteftate eft, praeteritus legatá; ^* non debebit praeftare, et- m
fi contra tabulas bonorum poffeffionem petierit: quia 97, et ——
non petita bonorum poffeffione inteftati hereditatem opti-
neret, nec enim exceptio doli mali huic noceat 9?: et abfur-
dum eft, eum cogi legata praeftare, quia bonorum poffeffio-
nem petierit: cum et fine hac hereditatem habiturus fit fuo .| &^ -
iure. Vnde $? ff dWfd praeteriti funt, emancipatus, et is qui
in poteftate eft: quidam nec emancipatum praeftare debere le-
gata exiftimant, quia effeCly "? fratris aufert partem dimi-
diam: cum, etfi hic 4 , füus folus rem habiturus | , ,
effet. Quid ergo eft, |vbi praeteritus fibfuus? verius eft quod jnest u
dictum eft. Vbi vero fcriptus eft, et voluntatem patris ha- —
bet, debet ** teneri legatariis, etiam Ífi omiferit bonorum
poffeffionem. — .$.—;. Sed fi vnus emancipatus heres fcriptus
fit, alter praeteritus, et vtrique contra tabulas bonorum pot- : |
feffionem acceperiylt :j et inftitutus eadem praeffat, quae prae- / v»»n«ée« 7&be -
teritus. — Sed fi folus heres inftitutus contra tabulas bo- -^*: |
norum poffeffionem acceperit, omnibus debebit legata prae- : :
| ftare, perinde /atque fijadiffet hereditatem. —[Sed fi feriptus ;; 2£95t - (
quidem adierit hereditatem) praeteritus autem bonorum pof- r- 3'4er«s£.
feffionem acceperit *^: hic quidem, qui bonoru:m poffeffio-
nem acceperit *?, certis perfonis legata debebit. De fcripto au-
tem quaeritur: et complures putant, certis perfonis et eum
praeftare debere : quod puto verius effe: nam et Praetor hac ra-
tione eum tuetur, quod ex liberis eft, qui contra tabulas pe- -
teré potüuerunt. $. 2. Ita autem tuendus eft in partem di-
midiam, fiaut ex maiore parte quam dimidia;/heres inftitu-
tus fit, aut ex femiffe: quod fi ex minore parte quam dimi-
dia *^ inftitutus fit, dicimus non ex maiore parte, quam in-
ftitutus fit, tuendum -euwm- effe: qua enim ratione maiorem G
partem habere poteft, cum nec bonorum poffeffionem| acce- ; «j
pit?5, nec ex maiore parte *5 inflitutus fit? $. 3. Ei, quae
dotem non habet, nullum legatum debebitur, licet fub prae-
textu dotis legetur. $. 4. Si extraneo herede inftituto, füb
hac condicione 'exceptae pgrfonae legatum fit, fi heredi d-
cem dederit: ita ei legatorum aétio dabitur, fi ei, qui con-
tra tabulas bonorum poffeffionem 'accepit ^*, dederit: non fi
heredi XE'nfci!:uto: quia abfürdum eft, illum commoda heredi- , j

»

tatisihabere, alium onera fuftinere in praeftando legato: fed /|.
et fi Tiuo iuffus fuerit dare, non illi, fed filio dare debet. m |
XVL Vrrramwvs librodV. Difputationumz $x duo | ^. ,,, |

proponantur effe, 4ee-in poteftate praeteritus, alius eman-
cipatus inftitutus: apparet eommliïjum efle EdiCtum per eum,
qui in poteftate eft: et fi ambo petiflent 7* contra tabulas bo-
norum poiï?iïionem, is quidem, qui in poteftateTmanfit *?, T^ye. :

cum
Hal. et Vulg. fusit. BR. — 62 Vulg. fuerit. BR.
B R. 64 Hal.et Vulg. inferunt: filius. BR.
iure vtatur. ZJal, immo: zure fuo vtatur, G E B.

653 Hal.et Vulg. paruit,
65 Gothofr. in nota: fuo
66 Hal. et Vulg. legatum.

B R. 67 Hal e Vulg. qui, B R. 68 Hal. wocebit. GEB. — 69 Hal. in-
ferit: et. GEB. — 70 Hal. affecius. GEB. 7i Hal. debeat, — '72 Hal. ac-
cepit. GE B. 753 Hal. accepit. 74 Hal quod fi mom ex maiore parte ,

quam dimidia parte bgeres inflitutus fit. GEB. 75 Hal et Vulg. accepe-

vit. BR. 76 Hial. inferit: baeres. G E B 77 Vulg. acceperit, decem de- .
Aderit, GEB. — 78 Hax petierint, &9B, — 79 klal, et Vu,lg. remanfit, GEn.

| Mmmmm g

4712 DIGESTORVM LIB.

cum rem ab inteftato habeat, non prae&abig liberis et parenti-
bus legata: emancipatus vero numquid nec ipfe praeftat, quia
ei rem auferfft 39, qui praeftaturus non erat, fi folus. efíet ?
fed verius eft, vel hunc faltem debere liberis et parentibus
praeftare legata 5*. Proinde fi contra tabulas non accepit,
dicendum eít, tuendum eum in partem, et vtique liberis [pa-
LA 9L p- e'ó, rentibusque legata praeftaturum. Sed an et omnibus , dubi-
« dast, to: tamen quia plena fruatur voluntate, plenum et 32 obfe-
77 ,. quium praeftare teftatoris iudicio pro fua *? parte debet.
XX ll XVIL. IvrrANvslibro;XXXVL Digeftorum. Sre-
— "3mancipato filio praeterito, pater extraneum heredem inftituif-
fet, et ab eo rem legaffet, eaque adita hereditate dolo fcripti
heredis periffet, aduerfüs emancipatum vtilis a&tio dari debebit :
Jei fcilicet perfonae, cui filius legata praeftare cogitur: quia -
Praetorif?* propofitum eft, fifle iniuria ceterarum perfonarum
bonor n poffeffionem contra tabulas teftamenti dari.
XVIIL. ArRicANvs libro IV. Quaeftionum. N &-
pos qui in poteftate manfit 55, et filius fuus heredes infti-
tuti füunt: nepoti legatum dedit: pater eius emancipatus petit
tenlritus la- bonorum poffeffionem: nepos legato]contentus eft. Quidam
d in eum folum, qui in poteftate effet, letati aCtiónem nepoti
dandam refponderunt: quia ei nihil auferatur ?^, et emanci-
patus partem filii fui occupet, in qua onus legatorum non
confifteret. Sed re&tius dicetur, in emancipatum folum dan-
dam $ actionem nepoti: et quidem non vltra quadrantem.
XIX. InEw libroiV, Quaeftionum. Qv14 et fi omnes
petiffent bonorum poffeffionem , femis nepotis inter eum et
patrem eius diuideretur. A. »
XX.. MARCIANVS S1 filius-

Jj "
l" !

LI é Lfd.&/m :

Ed

H

P L

;I';

libro . IV, Regularum.
emancipatus contra tabulas bonorum pofífeffionem petierit, :
tuendos quidem liberos et parentes conftat: fed fi varie dona-
; tum fuerit exceptis perfonis a teftatore mortis caufa, jpro ra-
És --J;þmöafd, ta 39 conferent ad virilem emancipato: ficut accidit in por-
: -44 tionibus hereditariis et legatis. .$.—i. Inteftato autem mor--
I nan ""* v natre, Haper. donationibus mortis caufa factis non poterit
filius quaeri: quoniam comparatio nulia legatorum occurrik.
XXI. PaPrN1ANVS libro XIIT. Quaeftionum. $1 por-
tio hereditatis, quam excepta perfona beneficio legis habere
potuit, repudietee: pro ea quoque parte filius, qui bonorum
poffeffionem accepit, non aliis, quam exceptis perfonis , le-
gata praeftabit. J J warer * -
XXIL Ipxwlibro V. &&gnforw BowonvM pof-
feffione contra tabulas teftamenti praeterito emancipato íilio
data, fcriptus heres alter filius, qui ?? poffeffionem accepit, vel
iure ciuili contentus non accepit , legata praecipua non habebit.
XXIII. HkRMoGENIANVS libro II]äIuris Epitoma-
J'yerciersr-,gum. — Hiquibus vel ?? reliétum, vel virilemj?* Diuus Pius
u'€ . conferuaniconftituit, ex feruis, qui libertatem propter bono-
rum poffeffionem contra tabulas acceptam confequi non po-
ve !:uerunt, nihil habebunt. : Xfl. 2" VUX.,
Jep. — XXIV./TaYPuHoxiXWvs,libro XVL Difputztionum.
IxTrERvEN1T illa quaeftio, quando numero liberorum effe
. debeat is, cuilegatum datum eft, vt id ferre poffit a filio con-
tra tabulas bonorum poffeffionem accipiente? Et placet fuffi-
cere , in ea neceffitudine tunc effe, quando dies legati cedit..
^". "XXV. MaRmcErLLvs,libro IX. ;Digettorum. . Qvz
filium emancipauerat, et nepotem eX éó retinuerat in pote- -

T

[ ^
ECl , d
J VVMIHAAAMY ,

8o Hal aufevt.. — 81 Vide Aueran.. L Interpr. Iur. 3. GER. 82 Hal.
plenum etiam ob[equium. 83 Hal. fui. GEB. 84 . Vulg. Praetoris. B R.
85 Hal. et Vulg. vemanfit. B R. 86 Hal. quia mibil auferat ei. GEB. — 87
Hal. inferit: effe. GEB. — 88 Hal. et Vulg. mortis caufa donata . confevent ,
praemiffis poft: teflatore duobus punGtis. BR. 89 Hal et Vulg. inferunt :
bonorum, BR. 90 Ap.Hal. et Vulg. vel, abeft. B R. 91 Hal. et Vulg.
jn virilem portionem , loco: vel vivilem. BR. 92 Ap. Hal. sm, abcit.
Édem tamen in margine: alias, nou babet, quae eft Vulg. RR. 93 Hal.et
Vulg. eff. BR.^ — 94 Hal, et Vulg. tueretur, B Re. :

poffeffionejaccepta decefferit is qui in poteftate eft, ad colla-

XXXVIL TIY. -- VI

ftate, teftamento filium exheredauit: nepotem ex aliqua par- "
te inftitüit héredem, et alium filium emancipatum pfaeteriit. í
Poteft defendi, nepotem quoque bonórtum polfeffiótiem cóntra i
tabulás petere poffe: nam pro ea parte, qua quisque inteftato ,
fuus heres effet, fi pater fuus heres non effet, bonorum pof- - Í
feffio defertur. $. 1. Is cuius filius in adoptionemerat, ne- h
potem quem filius poftea procreauerát, fcripfit heredem : eman- p
cipatum filium praeteriit: num ?^ habet nepos ex Ediéto bo- d
norum poffeffionem? tuendus ?? taihen, exemplo"parentjum | ,,M
et liberorum, quibus legata pree&ese coguntur qui bonorum Jnétr
poffeffionem contra tabulas acceperunt. $—2. Si forte ex eo- "* .
dem filio retinüerat nepotem vnum, pluresue, indubitate pro ,. M
ea parte tuendus eft, pro qua parte tuetur ?^, fi,éxfilia ne- "d
pos, aut mater defuncti heredes inftituti effent: nam his com- MUA
paratur. "o ( Mæ*e
(DE COLLATION E)Bpmere.,] jl
VrriaANvs libro XL ad Edictum. : P eu?ï
HIC titulus manifeftam häfEï:g aequitatem , cum enim Praes - uT
tor ad bonorum poffeffionem contra tabulas emancipatos ü
admittat, participesque faciat cum his, qui funt in poteftate, , P L.
bonorum paternorum: confequens effe credit ^, vt fua quo- 1 ^^*^^"^- m
que bona in medigmy conferant, qui appetant ? paterna. $. r. "^ tl
Inter eos dabitur collatio, quibus poffeffio data eft. $.2: Pla- 1
ne fi minorem vel alium, quem reftituere in integrum folet t
Praetor, reftitugfit ad bonorum poffeffionem contra tabulas w, d
petendam, quam,omiferat: vtique etiam collationis commo- p
dum *ei* reftitu£ *. $. 3. Si ex dodrante fuit imftitutus fi- LT
lius qui erat in poteftate, extraneus ex quadrante:femancipa- ]. ]« ,, CU
tuüm accipientem contra tabulas, pro quadrante]tantum bona dnm end
fua collaturum Iulianus ait: quia folum quadrantem fratri ab- Tenta
ftulit *: argumentum pro hac fententia adfert Pomponius, fiui
quod filius emancipatus nepotibus ex fe natis folis * conferre n
cogitur. $. 4. Paterfilium, quem in poteftate habebat, et D e
extraneum heredem fcripfit, emancipatum praeteriit: bono-« . dis: |
rum poffeffionem contra tabulas vterque filius accepit, poteft RR
non incommode dici, emancipatum ita demum conferre fra- confi
tri fuo debere ", fi aliquid ei * ex caufa hereditaria abftule- Lio ii

^
COntfa
toptiy
— Wüten
Qotum
NY
Qtn j
fb

(s toní

rit: nam fi minore éx paite, quam dimidia, is, qui in pote-
ftate erat, heres fcriptus fuerit, inique videbitur collationem .
poíftulare ab eo, propter quem ampliuSjhereditate paterna ha-
biturus eft. $. 5. Totiens igitur collä:ioni locus eft, quo-
tiens aliquo incommodo affectus eft is, qui in poteftate eft,
interuentu emancipáti: ceterum, fi non eft, collatio ceflabit.
$. 6. Vel maxime autem tunc emancipatum conferre non opor-
tet, fi etiam iudicium patris meruit: nec quicquam amplius
* ( MM L r -
nancifcitur, quamiyei pater dedit. $. 7. Sed et fi legatis me-
ruit femiffem, vel tantum , quantum contra tabulas bonorum , , 1
poffeffionem ? occupat;[ dicendum eft, non effe cogendum 7^* du Prlt

j : ; : : a occupéb, — :
ad collationem. | $.-g- Ibidem Iulianus ait *9?, fi bonorum "TM n
! r a

Ditt one
MT

tionem bonorum cogendum emancipatum: vt tantum heredi Q*

eius conferat, quantum conferret ipfi, fi viueret. JQuod/fi an- 1 | &«,
te acceptam bonorum poffeffionem decefferit fuus *^, here-
dem eius Praetor ita ^^ tueri debebit, inquit, pro ea parte,
| .qua

I Hal. et Vulg. addunt: BONORVM. llle tamen in margine: al/as
deefl. Mlabent etiam Bafil. zeeypuárov. BR. 2, Hal. credidit. 3 Vulg.
appetunt, quod planius, et 7? appetamt, forte natum ex: comferant. RR. — 4
Flor. erat: commodum veflituit, ct fadum : commodum ei ve[lituet. 'Taur. prius
recepit, Vulg. vtrumque. B R. Vt et Hal. GxR. 5 Hal. abfiulerit. GEB.
6 Hal. folus. G & B. 7 Yaur. deVere. GEB. 8 Ap. Hal. e;, abeft. 9
Hal. poffeffione, quam fcripturam potiorem habeo. BR. —— 1O Hanc vocem: ^ lx
ait, afterifcis inclu(imus ((puta in exemplo typis deftinato ) cum Flor. fit inter fï 3 r
verficulos adícripta, BR. — 11 Vulg. addit: filius, BR — 12 Ap. Hal, ita, ciïf-tamen
: | | abeft.. "G

abe&'m.
il T'tiie
V l, :
U d
il r;'z'gm
lt

A rl
t f

,

- . DIGESTORVM LIB.

XXXVIL TIT. VI.

redum onus hoc debitum. .

713
$& IU Lälïäab hoftibus captus,

poft mortem patris redit ?5, licet moriente patre nihil ha-
buit ^?, cum apud, hoftes fuerit ?7?, tamen et ad bonorum
poffeffionem admittétur, et conferet fcilicet ea ,quae morien-
te patre haberet, Ííi ab hoftibus captus non fuilfet: fed etfi
?5 redemptus ab hoftibus mórtis tempore patris inueniatur,
aeque collatio erit ?? facienda. $. 18. Si emancipato lega-
tum fuerit, cum pater morietur: etiam hoc conferre debet.
9- I9. Si ab ipfo patre herede inftituto, filio eius fideicom-
miffum fuerit relictam, cum morietur: an id conferendum
eft, quoniam vtile eft hoc fideicommiffum? et eueniet, vt
pro eo habeatur, atque fi poft mortem patris relictum fuiffet:
nec cog&tur hie-eenferre, quia moriente eo (eius)3? non
fuiffet. $. 20. Emancipatus filiuá, fi dotem habeat ab vxore
acceptam, hoc minus confert, etíi ante vxor decefferit,
$. 21. Si impubere adrogato fecundum Diui Pii refcripturh
quarta debátur ?*, videndum eft, an, fi patris naturalis bo-
norum pofleffionem petat, conferre quartam debeat: quaeftio
in eo eft, an heredi fuo relinquat quartae aCtionem , an non2
Et magis eft, vt ad heredem transferat: quia perfonalis actio
eft. Igitur etiám dé qüárta conferenda cauere eum oportebit,
Sed hoc ita demum, fi iam nata eft quartae petitio: ceterum
li adhuc pater adoptiuus viuat, qui eum emancipauit: dicen-
dum eft, cautionem quoque ceffare: praematura €ft ehim fpes
?? collationis, cum adhuc viuat is, cuius de bonis quarta de-
betur. $. 22. Siis, qui bona collaturus eft, habeat filium
peculium caftrenfe habentem, non cogetur vtique peculium
eius conferre :,fed fi iam tunc mortuus erat filius eius, et ca-
ftrenfe peculiutrüäabuit, cum möriur 33 ig cuiyi,i bonorum pof-
feffio petenda jefu: àn ,conferre cogatur? cum autem vindica-
ri ** id patri ?? non fit neceffe , dici oportebit, conferendum: ;
non enim gyunc adquiritur, fed non adjmitur, ?5. Ampliug. La À
dico, et fi inftitutus fuerit ?? & filio heres , (necduny ?? adiez; ; et »e7?« .. (
rit, habeatque fübftitutum, quia non magis nunc 3? quaeri- |
tur peculium, quam nunc non alienatur, conferri debére,
'$: 23. Confeftur autem, etiam fi quid eius non ^? fuerit, do-
lo malo autem factum fit, quo minus effet: (ed hoc fic acci- )

piendum eft, vt hoc demum conferatur, quodjeiusteffe defit | ,25
dolg rpaio': ceterum fi id egiit 4': ne j^? adqyn:eret. 4* ; "on leex E.
venit in ^* collationem: nam hic et ^5 fibi. infidiatus eft. 7
9- 24. Portiones collationum ita erunt faciendae: vtputa duo
funt filii in.poteftate, vnus emancipatus habens trecenta: du-
centa fratribus confert *^, fibi céntum ^7: facit enim eis par-
tem quamuis is fit, cul conferri non foleg.//;,, Quod fi duo fint z
filii emancipati habentes trecentaj ^?, et düio in poteftate: ae- ^&,

que dicendum eft *?, fingulos fingulis, qui funt in potettate,
centenà conferre, centena retinere: fed ipfos inuicem nihil
conferre.. , Dotis quoque] collatio in eundem modum fiet, vt /1424»»
quicumque confert ??, etiam fuam perfonam|numeret in pat- LL erre.
tibus faciendis. :
H.Pavrvslibro XUÉad Edictum. Cvv emancipa-
ti filii nomine nepotäin poíturfium poft aui mortem editum
dicimus bonorum poffeffionem accipere oportere, necefíarium
erit dicere , bona fua ** eum conferre: licet non poteft dici,
mortis tempore aui ?? bona habuiífe, quijipfe nondum in re- ; J"'ï-u'a
1 rum

L 0s tenee rr. e-l »

35 Hal. inferit: fzo. GER. 36 Vulg. amittitur.
BR. 37 Hal füerat. GEB. — 38 Hal. et nondum. GER. 39 Hal. tunc.
GE B, 40 Hal.nanc;, loco: nom. GE 8. 41 Hal. egerit. 42 Vulg.
inferit: quid. BR. 43 Hal. adquirevetur.. GEB. 44 Vulg. veniet ad,
loco: ven:ztu. BR.| . 435 Hal. etiam loco: et. 46 Hal. conferet, et ita
quoque fadum Flor. E R. 47 Mal addit: retimebit. Favent Baíül. 363a-
cw &uroi; dv2 PxaTU, wwl xoura? Tà ÍxaTb. dat ipfis aequaliter centum
et retimet centum. BR.| — 48 Gothofr. in nota: Zl. trecena, ]ta ipfe Taur. in
margine, Erat autem:äwkhabe'lfztes trecentas. — Omnes tamen habent: trecenta ,

Vulg. vindicare. R.

er* t m
t qua heres fcriptus fuit is qui in poteftate erat: non Lääggvl-
i tra virilem : ad collationem autem non admittit eum in hunc
n cafum , quia bonorum poffeffio admifía non eft. — $. 9. Iubet
: autem Praetor i& fieti collátionem ,Vtrecte caueatur. Caue-
n ri autem per fatisdationem oportere, Pomponius ait. Ar *3
i pignoribus caueri poffit, videamus? Et Pomponius libro fe-
: iapenti ** ad Edictum fcripfit, et reis, et pignori-
ptuageniimo ege- ^^ 3 um icripit, ; €t pigno
* bus recte caueri de collatione: et ita ego quoque puto. $. 1o.
n , Sifrater cauere non poffit, curator portionis eius conítitui-
n .L rejer tur , apud-quezm refecty pecunia collocetur, vt tunc demum
t TOE recipiat quod geda&qny eft ; Icü f bona propria. contulerit.
w *. Wmæ Quodtfiper contumaciam actiones denegatae fint, oblata po-
d "P. ftea cautione recipit *5 priftinum ius... $—rz, Quamuis au-
Qs r« ^^55 tem Edictum Praetoris de cautione loquatur táfhen, etiam re
3X : myoffe fieri collationem ,J Pom onius .libro .f "&x- eníimo nono-
as s &d«EdF&W fcriphit: aut enim re, inquit, aut cautione
: )') facienda collatip eft — Igitur . diuidat, inquit, bona fua cum
Ín.,| LJJ&ta?/ä/'ïfratribus ,& quamuis non caueat, fatisfácit Edicto. Sed et
u* «iitntu,fi quaedam diuidat, de quibusdam caueat: aeque dicimus **
Luieeio, €um fatisfeciffe..— Sed cum pollint effe quaedam in occulto,
Drs, . é« mon fatis confert, qui non cauit , quamuis diuidat. Si igi-
ol ; tur conítet inter partes, quid fitin bonis emancipati, fuffi-
ht , ene.,, ciens collatip efydiuifio 7? : fi non conttet, fed|dicantur quae-
qel^. — 744f£ dam non Éffe in commune reda&a: tunc propter incertum
b cautio eritinterponenda. -$—£2—- Sed et(i cantum forte in bo-
D nis paternis emancipatus remittat, quantum c:x.collanon.e .fuqs
at : * habþre debet: dicendum eft, emancipatum fatis cgntghüg vi-
lus ^u. deri. jIdemyet fi nomen paterni debitoris delegauerit, vel fun-
i Litulalias, $u m, remue aliam,dederit pro portione bonorum quae conter-
n ve^, y6 debuit. $. r3. 5i, cum duobus conferre deberet, alteri
PETN x contulgfit, alteri non: vel cum cau&t, vel cum dl;]gldlt, vi-
bora 4 &wn., dendumjeft, vtrum .fe)gt.zzntïs -tantzuom el aqferatur fFOlu'
" mentum, an vero trienffs totfus ?? detrahi debeat? ietputo,
| fi quidem per contumaciam non ?* caueat, totius trientis ei
- : denegandas actiones: nec enim videtur cauiffe, qui non omni-
Feïre bus cauit; quod fi per inopiam, fextantis tantum denegan-
d das: fic,tamery, vt poffit füpplere cautionem vel collationé]
x ??, vel ceteris modis, quibus fupra diximus: aut curator
yst conftituatur rem ei ?? (aluam facturus: haberi enim debet ra-
nl tio eius, qui non per contumaciam collationem non implet.
üln $—tr4. Is quoque, qui in adoptiua familia eft, conferre cogi-
L p tur: hoc eft, non ipfe, fed is, qui eum habäi, f1 maluerit
a contra tabulas bonorum poffeffionem accipere. Plane fi hic
i adoptiuus pater ante bonorum polieffionem petitam emancipa-
m uerit eum, non cogetur ad collationem : et ita reícripto Di-
ïïef[' uorum Fratrum expreffum eft. Sed ita demum adoptiuus eman-
fiit cipatus collatione fratrég, priuabit ?*, fi üine fraude hoc fa-
u Cum fit. $. r5. Nec caftrenfe, nec quafi cattrenfe peculium
ypils fratribus confertur: hoc enim praecipuum effe oportere, mul-
s n tis conftitutionibus continetur. $&—*& Sed an id, quod di-
norum " . gnitatis nomine a patre datum eft, vel debetur, conferre quis
;enduma;amf»i | in"cpmmune cogatur, videamus? It ait Papinianus libro ter-
jnorum tio decimo Quaeftionum, non effe cogendum: hoc enim pro-
T N pter onera dignitatis praecipuum habemnsoportere. Sedjfi ad-
yes u huc debedtur, hoc fic interpretandum eft, vt non folus one-
gqüan-u : returis, qui dignitatem meruit: fed commune fit omnium he-
I,heïz abeft. GE2. — 13 Hal. inferit: et. BR. I4 Hal. fexagefimo nono. GEB. — 15
ap Hal. recipiet. GEB. — 16 Hal. fexagefimo mono. G E B. I7 Al.dicemus , fed Hal.
qh vt Flor. 18 Flor. eft: diwifio, quod Taur. contra manifeftam literam mutauit
"T in: diuifoó. Sed et Hal.habet: diuifio. n R. 19 Hal. adferatur, GEB. ^ 20
Tib Hal. triems totus.BR. — 21 Ap. Hal won,abeft. GEB. — 22, Hal. etVulg.
" collationem. B'T. 23 Hal. eij. GEB. 24 laur. priuaVit. GEB. 25
t'mr.Pfiu' Hal. vediit. 26 Vulg. babuerit. BR. 27 Hal. fuit. GER. 28 Hal.
i GEP licet fi, loco: fed et fi ,. et in fequentibus fit, loco: erit. GEB.- 29 Hal.
"e:ltf'f fit. — 30 Flor. erat: morzente e fuiffet, nec quicquam additum praeter: o. Vt
abv(;cem'- 'Taur. tamen, ita Hal/ et omnes. B. 31 Hal. debeatur. 32, Hal. fpe-
;I:,Ciit iptef cies. GE B. 33 Euamnunc Flor, eft: suorietur. BR. Hal moreretur. 34
p in |

id

excepto Hal. qui habeti trecema. BR. 49 Hal inferit: et. GER. 50
Hal. conferat. Vulg.conféset.B R. — 51 Vulg. inferit: omhia.BR. — 52 Taä::.
,, abi.

i

(

* d ('1
L.;:&']ILCT)I:/ L[ &.,
edi 1

EEE

" fint: nec indignari eos oportere,

714

.rum natura erat: igitur fiue hereditatem a patre, fiue lega-.

um acceperit, hoc conferre debebit, $r lllud autem 1n-
tellegendum eft, filium in bonis habere, quod deducto aere
alieno fupereft. Sed fi füb condicione debeat, non ftatim id
deducere debebit, fed id quoque conferre: contra autem ca-
ueri ei oportebit, ab eo, qui in poteftate eft, vt exiftente
condicione defendatur pro ea parte, quam contulit. $. 2.
De illis, quae fine culpa filii emancipati poft mortem patris
perierunt, quaeritur ad cuius detrimentum ea pertinere de-
beant? et plerique putant ea, quae fine dolo et culpa perie-
rint, ad collationis 53 mon pertinere: Jet hoc exJillis
verbis intellegendum ft, quibus Praetor viri boni arbitratu
iubet conferri bona: vir autem bonus non fit arbitraturus, con-
ferendum id quod nec habet, nec dolo, nec culpa. defift ha-
bere. $&-93. Id quoque, quod fub condicione ex ftipulatu de-
betur, emancipato conferri debet. — Diuerfum eft in legato
condicionali: quia etfi in poteftate fuiffet, et poft mortem pa-
tris condicio extitiffet, ipfe haberet aCtionewl. $. 4. Eman-
cipatus filius, fi iniuriarum habet ?* actionem, nihil confer-
re debet: magis enim vindictae, quam pecuniae, habet perfe-
cutionem. Sed ?? fi furti habeat attionem, conferre debe-
bit. $. 5. Si tres emancipati , duo in Rote&ate"fmt, Gaius
Caffius libro fepüitno 59 iuris ciuilis tertias | conferendas pu-
tat: vt emancipati, quia inuicem non conferunt, vnius loco
" fi plus conferant, et minus
accipiant: quia in poteftate .eeæ-uæ—fq(gfit bonorum poü'gfüo-
nem omittere. lulianus quoque Caífii fententiam fequitur.

------- —— — $. 6. Si ex emancipato filio nepos emancipatus, mortuo pa-

H * ^
HDSMETIME EUKU. FGOINIUDQEIUEETE

"bt

v

LA ^m uorid, n quartas patruo conferre $? debeant, quaeritur? (et| verius/

' rum poffeffione fieri oportet

-tre fimul et auo bonorum poiïefiionen.x vtritgsque acceperit,
cum vterque eorum füum heredem relifquerit, 7: eo modo
collatio explicari poteft, vt æh* V'erbx gratia , centum,in bonis
et patrfo quinquaginta, et fratri quinquaginta
conferre debet ?? : hoc enim ratio facit, fiue perlonas, fiue
iportiones/ numeremus. $. 7. Si duo nepotes ex filio mortuo
emancipati , bonorum pofleffionem aui petant , vtrum dimidias,

eft; femiffe$; conferre eos oportere: quia et ü .vituo auo, cum
in eius poteftate effent, ducénta puta adquififlent, centum
flius, cefitum duo fratres per hereditatem -aui- haberent.
$. 8. Si duo ** emancipati bonorum poflefionem petierint,
et vnus contulerit, alter.non contulerit: huius portio (tantumy
€i, qui in poteftate eft, prodef;fe. debet, non eti,am emanci-
pato: quoniam eius caufa, qui in poteftate eft, denegantur
eiactiones. $. 9. Si per $? inopiam emancipatus cauere non
poffit, non ftatim ab eo transferenda eft polleffio: ,,igdyfu&i—
nendum 9?, donec poffit inu»enirel. h.deiuübyes,,.v.t támen de
his, quae mora deteriora futura funt ^^, his qui in poteftate
funt, aCtio detur: ipfique caueant jä in medium collaturos,
fi ^9 cautum eis fuerit. QU DUNM-
IIT. IvuxAxvs libro XXIIF., Digeftorum. PRaAx-
v oR non fub condicione collàtionis bonorum poffeffioneity
contra tabulas promittit ?* : ged demonftrat, quid data bono-
$. Alioquin magna captio erit
$9 emancipati, fi non aliter bonorum pofleffionem accipere
intellegéfetur, nifi cauiffet de collatione, — Nam fi interim
ipfe decefffet, heredifuo nihil relinqueret, — Jtem 1ifrater

aBi.GEB. 53 Hal ad collationis ius. Vulg. ad collationtm. BR. — 54 Hal.
babeat. 58 Hal et Vulg. inferunt: et. BR. 56 Hal. libro fexto. GER.
57 Hal veliquerit. E R. 58 Hal. babuerit. 59 Hal. et Vulg. debeat.
BR. . 6O Taur. coMferre. GEB. 61 Vulg. inferit: fratves. BR.. 62
Vulg. propter. 5R. 63 Hal. addit: eff. 64 Bafl. «sg? vÀv ivdj3ágTav.

BR. . 65 Hal et Vulg. inferunt: fe. BR. 66 Taur. collaturoSi. GEB.
67 Hal. promifit. .. 68 Hal. oporteat. 69 Hal «at. "70 Ap.Hal. efi,
abeft. GEP. 71 Hal. znutelligendus. GEB. 72 Mal inferit: ei. GE B.

73 Ap. Hal. Iuliauus, abek, quod :pía lex fit Luliani, Sed ita verba: huius

*

"DIGESTORVM LIB. XXXVIL TIT. VI.

tur, emancipatij ^^ bona fua conferre debent his folisquij in

Lf

'c*anr,'"99 ! QU feneleser "&,
leius! äeceüïiï'et , non admitteretur ad bonorum pojffeüïgneä. ;
Quid ergo eft *? ? intellegendum ** eft bonorumi poffeffio-
nem accipere, et antequam caueat : fed fi non cauerit, ita ob-
feruabitur, vt totà hereditas apud eum, quiin poteftate fue-
rit, remaneat. $. r. Emancipatus filius controuerfiam facit
impuberi, qui fe filium, et in poteftate -pateie. fuiffe dicit.
Quaero , fi bona fua €i emáncipatus conferre débeat? Paulus
notat: putojconferendum 7? effe exa&ta cautione, vt vi&tus,
ficu£Thereditatem, ita et quae collata funt, praefget. $. 2.
Iulianus *?: quotiens contra tabulas bonorum pofleffio da-

poteftate patris fuelïï,"nt 7*5 zhoc quemadmodum expediri opor-
teat, quaeri folet: nam fi bona a patre reli&ta, et emancipa-
torum in medium conferantur, et ita viriles partes fumantur,
eueniet, vt et *? emancipatis quoque collatio ab ipfis facta
profit. Videamus ergo, ne commodiffimum fit, emancipa- -
tos quartam partem ex bonis paternisjferre **, ex fuis ter-
tiam? quod dico, exemplo manifeftius fiet *?, Ponamus pa-
trem quadritígenta *? reliquiffe, et duos in poteítate filios,
duos emancipatos: ex quibus alterum cefítum , alterum féXa-
gipta þglþonis habere: is, qui .céhtum habebit, cetitum tfi-
gfrïga,-g—a, etx'grlentem feret: 1$ Vero , qui feXáginta contulerit,
centufü vigihti: atque ita eueniet, vt collationis emolumen-
tum ad folos, qui im poteftate remanferint *?, perueniat.
$. 3. Emancipati bona fua conferre cum his qui in poteftate
fuerunt, iubentur. S$e—4- Quare ficutis qui in poteftate eft,

VA

^

^

lcen,

2. EOE 2 2 t UT
dotem vxoris praecipit: ita emancipatus quoque, quafi prae-

cipiat, retinere debet. $. 5. Emancipatus ?* praeteritus , fi
dum deliberat, cauerit de bonorum collatione, nec bonorum
poífeffionem petierit: agente fratre ex ftipulatu, ipfo iure tu-
tus erit. e
pet£ 9?^: omiffa enim bonorum poffeffione , incipit pecunia
fine caufa effe apud heredem. $. 6. Qui duos filios in pote-
ftate habebat, et ex vno eorum nepotem, emancipauit filium,
ex quo nepotem habebat: deinde emancipatus factus procrea-
uit filium, quem auus in locum filii adoptauit : j€& vel intefta-
tus, vel teftamento facto práeterito emancipato filio deceífit-

Sed et fi- pecuniam contulerit, condictione eam re-

rétor,

^

Quaefitum eft, quid de bonorum poffeffione, quid decolla- -

tione iüris effet? Refpóndi, bonorum, de quibus quaeritur,

tres partes fieri debent, ex quibus vna pertinet ad filium, qui -

in poteftate remanfit: altera ad nepotem, qui in locum
filii adoptatus eít: tertia ad emancipatum filium et nepotem ,
qui in poteftate remanferit ??: ita vt pater foli ei conferat, cum
quo bonorum poffeffionem accipit1^. ;j que r t
^. IV. Arn1canNvS libro 4 V. Quaeftionum, FririveM,
emancipatum dotem, quam filiae fuae nomine, dedit, confer-
re non debere: quia non ficut in matrisfamilias bonis effe dos
intellegatur ?5, ita et in patris, a quo fit profecta.

3.,F ». g"f'»

A.

V. VrPIANVS libro JXXIX. ad Edictum. S1 quis —
filium -bebeat fui iuris, et ex eo nepotem in pote&ate'fna;fg&ä
confequenter erit dicendum, fi nepos patris fui emancipati aC« (id£ morn:
cipiat boriorum poffeffiónem, de conferendis fuis quoque bo- *//, ^

nis cauere eum|debere, et effe fimilem ei, qui adoptauit: hoc] £4:7 ,,,
enim Diui Fratres refcripferunt, vt ad collationem auus com- ,. |

pellatur. Plane eodem refcripto adiectum eft fic: nifi forte ,
auus ifte nullum ex his ?* bonis fruttum adquirere vult, pa-
: ratus-

ICtia verbis Pauli diftinguuntur. BR. 74 Hal. datur emancipatis , bona.
GEB. 75 Nulg. fuerunt. BR. . '76 Ap. Hal. et Vulg. et. abeit. BR.— 77
Hal. et Vulg. conferre. BR. 78 Vulg. quod dico exemplo, vt manifeflius
fiat. BR. 79 Taur. in Adnotat. quadviugenta. fic ve&fe. in P. quadraginta,
.res manifefta. Etiam Bafil. »a7zAvrüv Oveíuy vevQuxocíuv voyscps]uv. B R.
Magl. quadragiuta, Otob. XL. Barb. quadrigenta. Hal. quadringenta. 80
Hal. vemanferaunt. 81 Vulg. inferit: filius. BR. 82 Hal. et Vulg. re-
petet. B R. 83 Hal. remanfit. 84 .Hal. et Vulg. accipiet. et ita etiam
Flor, corredum; quod malo. BR. 85 Vulg. rautelligiiwr. BR, — 86 Hak

*»

Í
(

aen

"

Qu
del
del
àdm,

pitus
&0Cen
fieti

l,

6EL,
Ll i
li.
m
Gtt,
Til
) Flür.
Tünt;
Tür, |
]. Hlor.
fOtün
Át Ta,
WMpatio,
ltum
alz'cz:, )

M d
« .1'
«
l«
t
'
S.

0a«
ids
eüït./ï'ä"f-
ïüïüa'
p
], qui
o
Jf g
cun
(( .
f«
dos

quis/ ?
| fuüüt/tj |
ia«
TM
; he n
$0* j
iiï, pa'
rtos«

JJfl;W;. ,

-DIGESTORVM LIB. XXXVIL TIT. VL VIL

ratusque eft de poteftate nepotem dimittete, vt ad emancipa-
tum omne emolumentum bonorum poffeffionis perueniat. Nec
idcirco ea filia, quae polt emancipationem nata patri heres
La 'hon «; exftitit, iufte quaeri poterit, inquit; $", quod eo fatto colla-
tionis commodg,excludit/f 55: €um auo quandoque defun-
Lacenfinit;, €&t0 , ad bonajeius fimul cum fratre potfit venire *?. — Haec
; in patre adoptiuo ratio reddi non poteít: et;tifíhen;e& ibid2
idem?'* dicemus, fi fine dolo- malo emancipauerit. $. r. Sti-
pulatio autem collationis tunc committitur, cum interpellatus
- cum aliquo fpatio, quo conferre potuit, non facit: maxime,

" M:m;',gycum boni viri arbitratu collationem fieri, Edicto Praetoris in-

fertum eft. $. 2. Siue ergo in totum collatio facta non eft,
fiue in. partem facta: locum habebit haec ítipulatio. $. 3.
Et fiue quis non conferat ex hac. ftipulatione, fiue dolo fe-
cerit, quo minus conferat: quanti ea res erit, in tantdjn pe-
cuniam condemnabitur. N : | :
VL Czrsvs libro X. Digeftórum. Domw, quam
?2 dedit auus paternus, an poft mortem aui mortua in matri-

monio filia, patri reddi oporteat, quaeritur? occurrit aequi--

tas rei, vyt, quod pater meus propter me filiae meae nomine
dedit, p,ï"ginde ï? fit, atque ipfe dederim ?^: quippe officium
| j4wm. aui ?5 circa neptem ex officio patris erga filium pendet: et
— quia pater filiae, ideo auus propter filium nepti dotem dare

debet, quàd ?* fi filius a patre-?* exheredatus eft? Ejfiftimo |

nond24 abfuürde etiam in exheredato filio idem poffe defendi:

nec infauorabilis ?? fententia eft, vt hoc faltem habeat ex pa- | Xs

,.ternis, quod propter illum datum eft.
VII. Ingwlibro XIlIljDigeftorum. Sr nepotes in lo-
cum filii füccefferunt, vna portio jiisj* 9? conferri debet, vti
bonorum pofleífionis vnam partem habeant, fed et ipíi ita
conferre debent, quafi omnes vnuseffent. ..
i VIII. PaAPiNrANVvSs libro IIL.;Quaeftionum. No x-
NVMQVAdM * Praetor variantem ^ non repellit, et confilium
mutantis ? non afpernatur. Vmnde quidam filium emancipa-
tum, qui de bonis conferendis cauere fratribus noluit, au-

u hws,

diendum poítea putauerunt *, fi vellet oblata cautione bene--

ficium bonorum poffeffionis exercere: tametíi refponderitpot-
eít ^, videri eum poffeffionem repudiaffe, qui Formam pot-
feffionis conferuare noluit.
tia: maxime cum de

E ——

bonis parentis ? inter fratres difputetur:

quem talffen facilius admittendum exiftimo, fi intra tempus.

delatae pofleffionis cautionem offerat: nam poft annum, quam
delata effet bonorum poffeffio, voluntariam moram cautionis
admittere, difficilius eft. : !
.1X. Ingxw libro V. Refponforum. Frrrvs emanci-

patus inteftati patris bonorum polfeffionem accepit: nepos ex-

eodem in familia retentus, femiffem hereditatis cum emolu-
mento collationis habebit. Idem nepos fi poftea poffeffionem
inteftati patris accipiat, fratrt poft emancipationem patris quae-
fito, etin familia retento, bonafua conferre cogetur.

iflis. 87 Hal. et Vulg. im id, loco: iuquit. B. $8 Hal excludatuv.
GEEP. $9 Hal permenire. GE R. — 9o Vulgo et ibi, abeít. B R. 91 Ap.
Hal. idem, abeft, — 92 Ap. Hal. et Vulg. quam , abeft. BR..- 93 Gothofr.
in nota: perinde fit. Yta: pevinde fit, habet Hal. et Vulg. et ita Florentiae eft
correcturi. B R. 94. Hal. atque fi ipfe ego dederim. G s. 95 Taur, a Bz.
GE R. 96 Vulg. Quod, figno nempe interrogationis in fequentibus fimul
fublato. BR. — $7 Vulgo a patre, abíunt. B R. 98 Hugo a Porta in II in
P. Flor, noudum abfarde. — Yta eft. appofitum nempe *à dum, ex quo alii fece-
runt: dici. Hal. etiam fed transpofitis vocibus: mon abfurde dici. BR... — 99
*[aur. iufaBorabilis. GE B. 10O Taur. Jj. GEB. I Scriptum erat in
P. Flor. quaefiionumnuumquam Corre&or autem in: quaefhiouum, literam « in
o rotundauit, ct m fuperícripfit pro: , vt nunc fit: quaeflionon numquaim,
At Taur. credidit 72 num in quaefliouum ,. erronee inflexum | effe jn, 71071,, €t
negationem fimpliciter fuperfcribi debuiffe, reliquis nihil mutatis. * Nec Taur.
tantum ita vifum , fed et plerisque ante eum ; Norica tamen habet in margine:
alia, iNwuquam, etita etiamin cod. Magl, n&, — Habent autem: Nonnugu-

oed benignior eft diuerfa fenten- .

L

.ita et conferri. ei debeat: vtique
| poffeffionem patiatur.

. dotis per arbitrum ^ familiae hercifcundae

pulata fit , vel ipfi ne

. Ctius, BR.
& eit deleta, quod magis videtur iuridicum. B a.

71$

kpot'ePfate heres inftitutus adeat, et em,ancip'äto petente bo-,

norum poffeffionem contra tabulas, ipfe non
ferendum eft ei: /etjita Edictum fe 7 habet Pt fed magis
fentio, vt ?, quemadmodum pro parte hereditatem retinet
iure eo, quod '? bonorum pofleífionem petere poffet **
cum iniuriam per bonorut
XH. LLX A ; :

$

ass XI. Pavrvs libro (XIu Refponforum, Pavzrsse-
Ópondit, ea, quae poft mortem pa
emancipatum filium, quamuisgjprius confecutus fit, quam de-
be/;!ntur *? fratri, qui in poteftate patris reli&tus eít, con-
ferre non debere: cum poft mortem patris, non tam ex do-
natione, quam ex caufa debiti, ea poífidere videgtur *3,
— XIL InEM libro XLI. ad Ediétum. Si praegnantem

quis vxorem reliquerit, et ea ventris nomine in pofteffionegt

miffa fuerit: interim ceflat collatio: nam antequam nafcatur ,
non poteft dici, in poteftate morientis fuiffe: fed nato COnD-
ferftur "^. : :

—— ——

'"DE DOTIS COLLATIONE|
— : VEPIANVS libre XL. ad Edi&tum.

( yv AO VA M)* itademum ad collationem dotis Praetor
N cogat ? filiam, fi petat bonorum poffeffionem : attamen et
fi non petat, conferre debebit, fi modo fe bonis paternis mi-
fceat ?: et hoc Diuus Pius Vlpio Adriano refcripfit, etiam
eam, quae jiobpetierit bonorum poffeffionem, ad collationem
poffe compelli. $. x.
quidem ipía mulier fti-
otium geftum $, aeque conferre coge-
tur: fi vero alii quaefita eft flipulatio, dicendum eft, ceflare

$i in ftipulatum ? deducta fit dos, íi

petat: nec con- "

patris filio reddi debuerunt,

Aafuov & L
-ch(rfa *

,/g F e

a ul ; ?»aa::?;*):&

collationem, et fi tantum promifía fit dos, collatio eins fiet, "

$. 2. 5i fit nepos et neptis ex eodem filio, et dotata fif ne-

li fratri collatura eft: émancipata autem neptis dotem et bo-
na fua foli nepoti, non etiam patruo conferet. $.-3. Sed 6

ptis, fit et filius non pater eorum: neptis omnem dotem fo--

fit neptis fola, non etiam nepos ex eodem: tunc confertur *.

patruo, itemque nepoti vel nepti ex alio. $. 4. Sed et fi
duae neptes fint ex diuerfis filiis, confer:eft et inuicem, et
patruo : fi ex eodem patre, tiítum inuicem conferent. $. 3.
Cum dos confertur, impenfarum neceffariarum fit detra&tio:
céeterarum non. $. 6. Quod fi iam factum diuortium eft, et ma-

ritus non fit foluendo: non debebit integra dos computari mu-

o

lieri, fed/id, quod ad mulierem poteft peruenire, hoc eft, quod :

füCere raritus poteft; $. 7. $i füb condicione pater, vel

extràneus dotem promiferit, cautione opus erit, vt tunc con-

ferat mulier dotem , cum dotaf4 effe coeperit. . $. 8. Filiam

. |quaeab inteftato patri heres fit ?, conferre quidem dotem
X. ScAEVOLA libro V. Quaeftionum. $Sz filius in ! » !

opor-
quam, Barb. Otob. Bynkersh. GE. 5 Vulg. varietateh, 3 R. 5 Go-
thoft. vel potius S. L. in nota:; Cuiacius legit: Confilium Tutantem, — Sed ita,
vt Cuiacius vult, dudum Hal. GEE. — 4 Vulg. putauit. BR. 5. Hal. poffit.

GER. 6 Hal. paternis. GEB. 7 Àp. Hal. fe, abeft. GE g. 8 Hugo
a Porta in IL, in P. Flor. hoc loco additus: Scaeuola: nempe nonnemo hoc
nominis inter verficulos adfcripfit, vnde id etiam habet Vulg. B R. 9 Erat
olim Flor. femtist. bR. Non dubito, librarium hoc ftudio feciffe, vocales
euim o et z apud eum exiguo difcrimine aguntur, fimul geminationis vitandae
caufa alteram neglexit. Sed correctori meliora placuerunt, ne Taur. opus ha-
beret dare: fentiPt, GE B.
I1 Hal. pofft.

I2 Hal, deberet. GER. 13 Flor. litera

I4 Hal. confertur.

2 Hal. covit. GE R.

1 Vulg. Qz;;a-.*;:z;z's. BR,
4 Hal. avbitrium. GX B.

mifceat. BR.
BR,

As

. 3 Hal. etVulg, zm-
5 Hal et Vulg. iu flipulationem.
7 Hal coufert. GE B. — 8 Hal. fit. GEB.

9

6 Vulg. addiv: eff. g R.
Nnnnn

1O Vulg. qu0, Hal. qu0 et, nefcio annon re--

716

oportet: confequens autem eft, vt ex pollicitatione dotis ?
pro parte dimidia fratrem füum liberet: aequius enim eft, in
folidum de fuo eam dotatam effe. $. 9. Si emancipatus filius,
ui contra tabulas bonorum poffeffionem accepit ^^, filiam
dotatam habeat, non.debet dotem eius conferre: quia in bo-
nis-eius non ell. —— — ' La "
;.[I. Gïguvs libro XIV. ad Edictum prouinciale, — Fi-
L1A iü adoptionem data et heres inftituta, debet, ficut eman-
cipata, non folum bona fua, fed et . [2
La A uenwe, herey ** poterit, conferre: * fi adhuc pater adoptiuus viuit,
hic neceife habebit conferre *. d ais * g
Ill. VnPrAwvs lib.IV. Difputationum,] S1 filia fue-
rit heres inftituta, collatione dotis non fungetur: vnde fi com-
miffo ab altero Edicto, neceffe habuerit *^ contra tabulas bo- .
norum poffeffionem accipere: dicendum eft, quoniam nullam
iniuriam frátri fdcit, non debere eam dotem conferre: nam
quod habuit ex iudicio, conuertitur ad contra tabulas bono-
rum pofleffionem. Plane . ü
tuta, et alia quaedam in eam contulit contra tabulas bonorum
poffeffio *5, aucta portione eius, : zc
munere eam fungi: nifi forte contenta fuerit portione , ex
qua inftituta eft: tunc enim dicendum elt, ex iudicio paren-
tis eam venientem non debere munus collationis fuftinere.

IV. PouPoN1vs libro IIl. ad Quintum Mueium. S:
. pater pro filia dotem promiferit, deinde exherecatae, vel et- :

jam emancipatae et praeteritae legatum dederit : habebit filia
- 7cwm etiam|dotem praecipuam et legatum. .
d V. PaAPrNIiANVS libro jV/ Refponforum, Fririvs
H JZ ' emancipatus, qui poffeffionem contra tabulas accipere potuit,
inteftati patris pofleffionem accepit: atque ita filia, quae man-
fit in poteftate, cum eiusdem familiae fratre heres inftituta

poffeffionem inteftati patris errorem fratris emancipati fecupaài

accepit: dotem fcripto fratri conferre non cogetur: cum ea pof-
feffio fruftra petita fit, et filiajfatris ** voluntatem 7* jffinifviri-
lis partis retineat, id eft, yt omnes trientes habeajit, et bono-
rum poffeffio vnde liberi fbigatur pro contra tabulas effe petita.
$. r. ** Filia, quae foluto matrimonio dotem conferre debuit ,.
moram collationi fecit: viri boni arbitratu cogetur vfuüras quo-
que dotis conferre: cum emancipatus frater etiam fructus
conferat, et filia partis fuae '7 fructus percipiat. — .
VI. Ine« libro |VI, Refponforum. . PATEm filium
emancipatum heredem inftituit et filiam exheredauit *", quae
inofficiofi lite perlata, partem dimidiam hereditatis abftulit :
non effe fratrem bona propria conferre cogendum refpondi :

J r)þ . -
— - pam et libertates competere placuit. J *d lo :
DX VII. Pavrvs liäfongI;LReinanQmmi Nzc ipfa do--

tem fratribus fuis confeget, cum diuerfo iure fratres funt he-

I9

VIIL ;.PAPiNrAmNvs libro XI. Refponforum. — P -

ts

TER nubenti filiae quasdam res praeter dotem dedit, eam-

redes

1O A. acceperit. 11 Hal. et Vulg. perneni-
15 Hal. et Vulg. contulit: contva tabulas bo-
norum po[feffione auca. BR. — 14 Gothofr. in nota: .4j. patris. Ita nempe
ipfe Taur. in margine. Sed Hal. retinet: fratr;s. GEB. 15 Hal. inferit:
jecuta. GEBS. — 16 Hal. praefigit: Eas. GEB. 17 Hal patris fui. GEB.
18 Taur. exberedaBit. BR. — 19 Hal. fratres baeredes fiut. — 20 Vulg. con-
fcripfit. 8 &. 2X Hal. abfceffit. : "
/ : 1 Taur. in Adnotat.. DE CONIVNGENDIS etc. in P. bic titu-
lus pofitus eft. poff titulum. de ventre in poffeffionem wáttendo. — Sed initio titn-
li de ventre adfcripta fumt Graeca verba buiusmodi: vovroc o TvTAOG 6T 0V
eiu; eorw. quae demonflraut titulum de coniumgendis praecedere debere. boc
apparet etiam ex indice titulorum , vbi prior efl ifle de coniungendis. Confir-
" mant etiam Bafíilica hunc ordinem. — Cum autem omnes libri fcripti et. editi
Taurelliana antiquiores praepoftere hos titulos habeant, Ant. Augufinus [.
Emend. :. hoc praecipuo et fingulari argumento: demonftrat, Florentinum
exemplar effe archetypum. Quod idem omnibus fuüi aeui MSS. afferit in-

9 Vulgo dotis, abeft. B n.
.qe. BR, I2 Hal. babuit,

diftin&e, et Contius de MSS. in genere, ipíe etiam veriffimum effe. depre-

DIGESTORVM LIB. XXXVIL TIT. VIL VIIL -

dotem quae ad eajfi perti- -

fi ex minore parte fuit heres infti- |

dicendum erit collationis |

t45
que in familia retinuit, ac fratribugflfuþ condicione, fi dotem,
et cetera quae nubenti tradidit, contuliffet, coheredem adfcri-
pfit ?: cum filia fe bonis abftinuiffet, fratribus res non in
dotem datas vindicantibus exceptionem doli placuit obítare:

quoniam pater filiam a'ïæguytrum habere voluit.

[7-hoisIX. TRYPRONINVS libro VI. Difputationum. Fvir

quaeftionis, an fi fua heres filia patri cum fratribus, contenta
dote afftineat fe bonis, compellatur eam conferre ? Diuus
Marcus irefcripfit, non compelli abftinentem fe ab hereditate
patris: ergo non tantum data apud maritum remanebit, fed
et promiffa exigetur etiam a fratribus: et eft aeris alieni loco :
abeffit ?* enim a bonis patris. 4 | :

DE CONIVNGENDIS CVM EMANCIPATUO

LIBERIS *xvs* ^.

VrrriANvs lbro XL. ad Edictum.

x Qvrs ex his, quibus bonorum poffeffionem Praetor pol-
licetur, in poteftate parentis, cum moritur, non fuerit:

| ei, liberisque, quos in eiusdem familia habuit, fi ad eos he-

reditas füo nomine pertinebit, neque notam exheredationis
meruerunt, bonorum poffeffio eius partis datur, quae ad eum
pertineret, fiin poteftate permanfiflet: 5 itaavt ex ea parte di-
midiam *, relijuam liberi eiüs ?, hisque ? dumtaxat bonb
fuajconferat. $. r Hoc Edictum aequiffimum eít: vt neque
emancipatus folus veniat, et excludat nepotésin poteftate ma-
| nentes, neque nepotes iure poteftatis obiciantur patri fuo.
S$—2. Et in adoptionem datus filius et heres inftitutus , ad hoc

ralis poteftate eft. Iungitur autem nepos patri fuo emancipa-
to, fiue pater praeteritus fit, fiue inftitutus. Et haec erit
differentia inter * in adoptionem datum et emancipatum: quod
in adoptionem quidem' datof rion alias iungitur, nifi inftituto
| et alio committente Edictum : emancipato autem, fiue fit in-
ftifutus emáncipatus, fiue fit praeteritus. $.3. Filioin pote-

poffeffione , patruo fextantem, patri vnciamablaturum. $. 4.
Si pater emancipatus exheredatus fit, nepotibus ex eo prae-
teritis, qui erafit in poteftate retenti: nepotes admittuntur:
abfurdum enim eft, cum patri praeterito iungantur, inftituto
eo, vel exheredato non admitti. $. 5. Sed et fi patruus eorum,

debent nepotes admitti: nam exheredatus pater eorum pro
mortuo habetur. $. 6. Si pater in poteftate manens exhere-
datus, vel inftitutus fit, nepotem ex eo, fiue in poteftate ma-
! | nentem,

hendi. Et e fcriptis quidem hos in fpecie confului Vaticanos VI. Palatinos X.
Venetum S. Marci codicem, Taurinenfes IV, Parifienfes V. Barb. et Otob et
Magl. BR. Sed etiam Hal. iam in margine ad tit. de ventre in poffeff. mitt.
habet: J« Pand. Fl. baec ad(cripta funt: $vros à vírAos r vbv iEwuesw. mae
nifefto typorum vitio in vltimis pro: &sc éciv. — Ceterum diffimulare nequeo in
Collationibus MSS. quas adii, omnes iftos codices, addito Bynkersh. nu-
mero XXX. rite effe adnotatos, praemiilo vocabulo: praepoflere , fcilicet: ha-
bent. Sed ab eodem Brenkm. Vat. iL IIL. IV. V. VI. vna linea indu&os
et in fequenti verfu, vbi Palatini funt ordine adfcripti, II plane deletum ,
et VIL, VIII. IX, X. rurfus continua lineola perdu&os effe, vt adeo operae
pretium fit futurum, fi cui iftos codices adire liceret, eos infpicere, et, quid
illae litarae Brenkmanni in receffu habeant, indagare. Sed et alios codices,
quibus faepe et in prioribus libris plurimam eft vfus, vt S. Cruc. Treuifanum ,
Chriftinae intra ilíios XXX. non apparere merito mireris. 2 Nempe hoc
verbi-a fupplente eft adie&um. Legitur tamenetinindice. BR. — 3 Vulg. prae-
figit: fed. BR. — 4 Hal. addit: ipfe. G E.
begnt. BE. G klalisque. GEBR. — '7 Vulg.inferit; juflitutum. B R.

5 Hal.et Vulg. addunt: ba-
8 Hal.
. et

"

L

D)

Edi&tum pertinet, vt ei iungatur nepos, qui in aui fui natu- -

ftate ex beffe, emancipato ex triente herede inftituto, Iulia- .
nus aàit, nepotem praeteritum petita contra tabulas bonorum.

qui erat ? in poteítate, fit praeteritus, pater exheredatus:

Lj 50 pro

frq prei
GL

E

li

m
— Y

J
Al
0.
qui
fint
pos
um
(ice
al
Uetl
teni
li
be
i
n
jM/cun
mw
Hl
Wt
p
ut
tür
Pr
p
C
duo
alLus
titi,
a
tss
EwUEAIL
puos
qui
iller
(
lihnp
Oif
ü 20 P:
Witgs :
fteib
l Pï'&(ft(]
U i
Tim
t qu
Tilem
Vero .

(

e Vilr
quod re
« Vulg,
hm ef
lm o
riorum f
fea !)
ÜN, ]
01 G
ïaercdïtar;
6

f T

il

) J

VW

lLU«
Pai-
til
m
Y
Y«
Q
i
orom
: pme'
pnitr
gfüf
n 'Qï()
eij&ïe-
rida
ob

n
TUT:
j m
sun), Di
neqüw i
kb n
li V
; jl
&iemm-
oq
: qüi
;Codw?
:m'(äaümu
"n
j t
t hr

: j Hal.
u

M
li
M jl

fu.
lt

DIGESTORVM LIB.

nentem, fiue emancipatum, ad bona aui neque vocari, ne-
que vocandum effe, Scaeuola ait: totiens enim nepoti confu-
lendum eít, quotiens in poteftate reténtus éft, patre eman-
cipato. Liberos igitur in familid/effe oportet, vt huic Edicto
locus fit: eius fcilicet famili&j? , cuius bonorum poffeffio pe-
titur. Sed et fi poftumus natus fit ex emancipato , ante eman-
cipationem conceptus: idem erit dicendum.
autem non omnes fimul vocat Praetor, fed.gradatim, hoc eft,
eos, qui fui funt: fcilicet. nepótes, fi (jnt: fi minus, eos
qui funt inferioris gradus: nec eos mifcebimus *?: plane fi
fint ** ex emancipato:nepos, et ex nepote eius alio prone-

pos, dicendum erit, vtrumque ei iungi: ambo enim in *? fuo-.-

rum loco fuccefferunt. $. 8. Si poftliminio nepos redierit,
dicendum eft, eum patri emancipato coniungi. $. 9. Si pater
ex duobus filiis, quos in poteftate habuit, alterum emancipa-
uerit, et nepotem ex eo ia loofiny filii adoptauerit, et prae-
terito emancipato decefferit: Iulianus ait, nepoti in locum fi-
lii adoptato fuccurri oportere: vt quafi filius portionem ha-
beat, quam haberet, et fi extraneus adoptatus effet: fic fiet ,
inquit, vt filius.qui in poteftate fuit, tertiam partem, nepos
in locum filii adoptatus, aliam tertiam , emancipatus filius

jg,&þtlm nepote altero/ retento in poteftate partiatur *? : nec ehim
m

lt

inus debet ferre nepos in locum filii adoptatus, quam fijab
raneo effet adoptatus. — $. ro. Illud non intereft, quota
portio hereditatis ad nepotem pertineat, an perquam modica:/
nam et fi tmodica fit, attamen dicemus effe locüm ** huic par-
ti Edicti. $. rr. Inter ipfüm filium et liberos eius diuidi-
tur hereditas,ita *? vt ipfe dimidium, liberi dimidium habeant.
Proinde pone folum effe filium emancipatum é$jyg et nepotes
in poteftate duos, neminem praeterea ex iiberim)ebit eman-
cipatus dimidiam partem hereditatis, et *7 adieee dimidiam **
duo nepotes, vt quadrantes ferant. Sed '? fi fit praeterea
alius filius, eueniet, vt filius habeat dimidiam partem heredi-
tatis, ex quo nepotes non funt: alius filius ^? femiffem ?*
cum filiis fuis: ita vt quadrantem hereditatis ipf ferat, qua-
drans inféf liberos ?? eius diuidatur. Sed fi ambo fllii.hünt
emancipati , et habeant finguli nepotes, eueniet, vt finguli jfin-
gulos femiffes cum nepotibus fuis diuidant: ita vt ipfi quidem
quadrantes ferant, nepotes autem refiduos quadrantes.
alter duos filios, ?? alter tres habeayít ^^: quadrans vnus in-
ter duos, alius inter tres diuiditur. $. r2. Si quis ex nepo-

E Lj . & " ^ L] * : *
tibus portiónem füàyi omiferit, eueniet, vt non ad patrem eius,.

fed magis ad fratrem pertineat. — Sed et fi omnes nepotes
omittant ^?, patruo nihil adcrefcet: fed foli patri, Quod et
fi ?^9 pater omiferit, tunc patruo adcrefcet. $. r3. Emanci-

patus filius, fi quidem nepotes in aui poteftate non habeat,

T

fratribus fuis confe.xgt: fed ^* fi fint nepotes, voluit eum
Praetor filis fuis, qui fünt in poteftate, fo!ä*s conferre: me-
rito: quia veniendo ad bonorum poffetfionem, illig/ foljé iniu-
riam facit. $. r4. Nunc videamus, quantum eis conferat:

£t quidem femper, cum fratribus emancipatus confert, vi-

rilem fibi detrahit: vtrum et in eo cafu virilem detrahat, an

vero quia dimidiam partem habeft bonorum poffeffionis, di-.

et Vulg. erant. B R. 9 Hal. et Vulg. fasmilige. . Sed et Flor. ita corre&um,
quod re&e fpreuit Taureilius. B R. iO 'Taur. mifcteVimus. GEB. — XX Hal.
et Vulg. fit. BR.. 12 , Vulgo in, abeft." Vide Duker. ad Op»sft, de Latin.
Vet. ICt. p. 369. BR. 13 Hal. et Vulg. partzautur. BR. I4. Flor. eft:
locuim effe. B R. I5 Vulg. fic, B R. I6 Scriptum. erat Flor. folum effe fi-
liumi emancipatum effe. Ytaque potius prius effe delendum erat ex genio libra-
riorum feipfos corrigentium, — Potuiffet et legi: folum effe filium emancipatum ,
effe et nepotes , et ita exhibet H. a Porta in II B R. 17 Vulgo et, abett.
B R. 18 Hal. inferit: partem baereditatisg. GERB. I9 Hal. Et, loco:
S$ed. GERB. 20 Ap. Hal. et Vulg. abeft: filius. BR. 21 Vulg. inferit:
baereditatis, BR. 22, Hal.et Vulg. im liberos. Nempe Flor. olim erat: znu-
ter liberis, pro quo alius repofuit: zm liberos. B R. 23 Hal. praefigit: et.
GEB. 24. Hal, et Vnlg. babeat. B R. 25 Hal. omittent. GEB. — 26

Hal Quod(Àfipater, quod fere malo. £R. — 277 Vulg. inferit: et. BR. — 28

$. 7. Liberos.

Et fi

XXXVIL TIT. VIIL 717

n » :
midiam partem ,etiamubonorum fuorum conferat? Et puto di-

midiam tantum bonorum;eis;?? partem conferre 3?, nam et- ecus.
fi alius emancipatus fit filius, alius in poteftate retentus: fi- U2e(cre,

lius emancipatus.his duobus nepotibus vnam pàrtem tantum
conferet, et patruo eorum, qui in poteftate manfit, vnam
partem dabit, tertiam ipfe habebit, nec quod nepotibus con-
fertur a patruo emancipato, ipfi patri conferent: hoc enim.
non de bonis àui, fed propter bona poftea eis acceffit 39,
$—5 Eueniet igitur, vt pater emancipatus, fi céntumin bo-
nis habeat, quinqüaginta fibi detrahat: refidua quirftaginta
omnibus nepotibus, id eft, filiis fuis conferat, aut fi vpum
nepotem habeat, et duos ex àlio pronepotes] &ta diuidat quin-
quaginta, vt nepos habeat vigintiquihque, pronepotes ex alio
vno ?' vigihtiquinque: nam et bonorum poffeffionis ambo
vnam partem habent. $. 16. Sifit filius in poteftate, alius

- . -

emancipatus, ex defuncto vnus nepos in poteftate, alius ne- -

. 3 ; . Ms .
pos *? emancipatus : eleganter Scaeuola tra&tat , patruus eman-
cipatus guanturm ?? ne. **, quantum ?* fratri fuo confe-
rat? Etait poffe dici, tres eum partes facere 3^: vrám fibi,

s
J debere Es

vüàm fratri, vnam iftis collaturum: quamuisJd& minus quam -

patruus ex hereditate aui concurrente patre fint habituri: quae
fententia vera eft. $. 17. Sed etíi fint duo nepotes ex eodem
filio, hique emancipati funt ?*^, et ex altero eorum pronepos
in poteftate defunéti: partem habebit nepos vnus , alia ?? ne-
pos cum filio fuo. $. 18. Sed etíi nepos, Jf ex alio nepote
defunéto,duo pronepotes: vpns ex pronepotibus emancipatus
foli fratri fuo conferat ?* : vel fi frater non eft, foli patruo,
non et:iam patruo malori. -
IL. Pavrvs libro XLL ad Edictum. Nzsirrz in hac
parte Edicti cauit Praetor, vt legata exceptis perfonis nepos
praeftet. Sed poteft füperior fermo et ad hupic cafum referriz
nam abfurdum eft, patrem quidem eius legata praeftare, ipfüm
vero plus habere, cum eadem condicione in eandem partem
vocantur ??, iM :
III. MancEerLrLvs libro IX. Digeftorum. Qv duos
filios habebat, alterum ex his emancipavit, nepotem ex eo in
poteftate retinuit: emancipatus filium ^*? füítulit, et a patre
exheredatus eft. ,Quaero, cum frater eius, et ipfe emanci-
patus praeteritus fit, et nepotes ex emancipato filio ab auo
heredes inftituti: quid de bonorum poffeffione iuris fit, et quid
interfit, i emancipatum quoque, ex quo nepotes erant nati,
praeteritum effe ponamus ? ,Refpondi, fi filium retento ex eo
nepote emancipauerit ^*, et emancipatus procreauerit filium,
et heres vterque nepos inftitutus fuerit, pater eorum exhere-
datus, alius filius praeteritus: folus filius praeteritus bono-
rum poffeffionem contra tabulas petere poterit: eXheredatus
enim obftat filiis fuis poft emancipationem fufceptis, nepoti ta-
ipen ^? retento in poteftate bonorum pofleffio dari debetz
quoniam fi pater eius emancipatus praeteritus effet , fimnl cum
eo bonorum poffeffionem accipere poftet propterid caput Edi-
&i, quod a luliano introductum eft: id eft, ex noua claufula
^3: nec debet deterioris effe condicionis, quia pater eius ex-
heredatus fit: idque ?* ei praeterito quoque praeftari opor-
o | tebit z
addunt: debere, quod et Flor. eft

31 Hal.et Vulg. zna, quod mi-
wepo$, abeft. GEB. — 33 Hal. pa-

Hal. eius loco: eis. 29 Hal. et Vulg.
additum. B R. 3o Vulg. accrefcit. BR.
hi etiam probabile. B R. 32 AÀp. Hal.
truusne emancipatus mepotibus. GEB. 34 Erat olim Flor. sepotmm quanti-
bus. Ant, Augultin. IV. Emend. 2. BR. 35 Hal. et Vulg. addunt: debe-
re, et hoc etiam Flor. eft additum, féd incongrue, et ideo fimile fupplemen-
tum $. 14. fapra idem Taur. fpreuiffe videtur. E R. 36 Ap. Hal. fuit , ab-
eft. GEn. — 37 d eft, veliqua. Hal. tamen et Vulg. aliaw. BR. Et ita quo-
que Barb. Otob. Bynkersh. GEB. — 38 Hal. et Vulg, conferet. BR. — 39 Hal.
vocetur, Vulg. voceutur. B R. 40 Hal. inferit: fuum. GER. 41 Hal.
emancipanit, mox: rócreamit, ac denique: fuit. 42 Ap, Hal. temen,
abeft. GEB. 43 Mal. verba: id efj, ex moua claufula, parenthefi in-
Clufit et in margine addidit: alias defaut. G x 9. 44 Hal. ideoque. GEn.

Nnnnn 34 A5

4

M ,

^

DIGESTORVM LIB. XXXVIL TIT. VIIL IX.

718 [
; tebit: fed fratris elus, qui poft emancipationem matus eft, | nem venter, fi non eft exheredatus, et id quod in vtero erit, - y
dtoerf: condició st con?eruanda eft £&men, et illi ad virilem | inter füos heredes füturum erit. . Sed et fi incertum fit, ali- "
4i&, partem hereditag: ficut etiam Imperator Antoninus in per- | quo tafien,cafu po.fïït exiftere, quo, qui editur, fuus futu- - T
fona nejitis *5 ex filia refcripfit. | rus fit, ventrem mittemus: aequius enim eft, vel fruftra non- (
IV. MonxsTINvslibro VI. PandeCarum. EmwaAw- | numquam impendia fieri, quam denegari aliquando alimenta "
cIPAT O[quis filio retinuit ex eo nepotes in poteftate: filius | ei qui dominus bonorum aliquo cafu futurus eft. $..5. Qua- m
emancipatus füfceptis poftea liberis deceffit. — Placuit in aui | re et fi ita exheredatio fatta fit, s MIHI FILIVS VNVS ;, i
poteftate manentes, fimul cum his, qui poft emancipationem | NASCETVR, EXHERES ESTO:quia filia nafci poteft, vel d
nati funt, decreto bonorum poffeffionem accipere: manente plures filii, V?l filius, et iiha,;.venter in poiï'eiïionfemwrmttetur: "
eo, vt fi velit auus fibi per nepotes.adqulm , bona fua confe- ; fatyls 9 eft enim fub incerto eius, qui edetur, ahb etiam eum, l?W" -
rat, aut nepotes emancipet, vt fibi emolumentum . paternae | qui exheredatus fit: quam eum, qui non fit exheredatus , fa- : nini
hereditatis adquirant: idquese-^^ Diuus Marcus refcripfit. — | me necari: ratumque elfe debet, jquog deminutum eft: quam- / suzr?; "
M p p V. Inx w libro |VI, Differentiarum. S1 nepos exhe- | uis is nafcatur, qui repellitur. $. 4. Idem erit dicendum , g. "
. fedatus heres extiterit eí, quem auus hefédem fecerat, dein- | et fi mulier, quae fuitin poffeffione, abortum * feciffet. $. 5. Uwque
de pater eius emancipatus teftamento praeteritus accipiat con- | Sed et li fub condicione poftum'is fit exheredatus, pendente : i
tra tabulas patris bonorum poffeffionem: iungi patri fuo ne- | condicione Pedii fententiam admittimus, exiftimantis poffäj "
La ul pos non poterit, fed;vt] ^* extraneus excludetur: quia non | ventrem in poffeffionem mitti: quia fub incerto vtilius eft "
fuo nomine auo heres extiterit. j |ventremmáli. $. 6. Si venter ab inftitutis exheredatus fit, a ff :
— VL Scarvora libro V. Quaeftionum. . Sx quis fi- | fubftitutis praeteritus, Marcellus negat in poffeffionem eum & tï]ï
lium habens in poteftate, extraneum in nepotis locum quafi | mitti poffe viuentibus inftitutis: quiafexheredatus eft ^: quod l- Laf
ex eo filium ^? natum adoptet, mox filium emancipet: non | verum eft. $— Per contrarium autem fi ab inftitutis prae- 2e F
jungetur hic nepos filio emancipato, quia defiit e?ï'e emanci- : teritus fit xäz(—:ntïc-:»rZ a fubftitutis exheredatus: viuis inftitutis , 1 u?:
pato ^? ex liberis. ; MAXEAC df*4fz, |mittendus eft "? in poffeffionem: quod fi non viuant, negat M/W'fp
VII. Tax eroNixvs libro fexto* decimo* Difputa- | mittendum: quia ad eum gradum deuoluta hereditas eft ^*, ^ E. ;mx
, tionum. .Sr poft emancipationem filii fufceptus ex eo fuerlft a quo exheredatus eft. $. 8. Si filius ab hoftibus captus fit, uurï
NT nepos, conferuanda illi erit portio:jfedj quanta, videamus? | vxor eius praegnag in poffeffionem foceri bonorum mittenda nefä
z finge enim patruo fcripto heredi coheredem datum hunc ne- | eft * nam aliquo cgfu fpes eft, 1d. quod na,fcæþur, inter fuos he- d W
potem, patrem autem eiusdem praeteritum a?;-ceprfï"e contra | redes futurum: vtputa fi pater eius apud hoftes decedat. $. g. | iä&i:j: n
tabulas bonorum poffeffiohem : quod ad Edictum Praetoris | Sed et fi quis ventrem *? exheredaffet, Qv1 MIHI INTRA [ ^S
attinet, femiffes bonorum fient: nunc vero poft conftitutio- | MENS ES TRES MORTIS MEAE NATVS ERIT, EXHE- ho
nem ?? Diui Pui ^5 ül;z(p!feruatur pars nepoti, vtrum virilis, | RES ESTO: V-el, QVI POST TRES MENSES; venter in Ti
an quarta debeat feruari ? Nam fi in aui natus poteftate fuit- | poffeffionem vtique mittetur: quia aliquo cafu fuüus heres fu- üc
fet, coniungebatur ?? in vnam partem cum patre i.'u.o , et pro- | turus eit, .et fane beplgnxorem effe Praetorem in hac parte - tion
ponamus eíle alium ex eodem nepotem ?? in familia aui: duo | *? oportebit, ne, qui fperatur, ante Vlt:am?p Petur. $. IO. df
vnam quartam habituri erant, patre eorum accipiente contra Re&liüme autem Praetor.nusquam vxoris eb:t mentionem z i ff'l'l*&
tabulas bonorum poffeffionem, i fuiffept in aui 9A Potefïa.tcf: quia fieri poteft, vt mortis tempore vxor non f.ueqr;tl, quae fe : wl
— LixX, anergo nunc in fefdunciam tuendus üit, qui non !n familia | ex eo praegnatem dicit. $. II. Eüa-m; exjgmancipato venter : Toe
^ " .getentus eít? et cui abfcedet pars, quae huic ceffura eft ? Pa- | ad pofleffionem admittitur,J/ Vnde apud Iulianum libro vicén- / velle rnfoe & )
tri eius tantum, an et patruo ? et puto et patruo: nam et | imo f?.p.f..m., i .O DlgefmefI) quaeritur, fi änanmpatus quis fit, I
legatum eidem datum praeftaret. : vxore iam praegnate, .deinde deceffiffet ; €t pater eius mor- PL
! | -tuus fit: an venter in poffeffionem ^emarícipati patris mitti * bet;
TIT. IX. poffit ? Etïre&i:füme fcripfit, iïaäogem no? effe, cur vägnter, -f Dotm
5 * uem Edictum admittit, repelli debeat: eft enim aequiffimum | — fud
DE VENTRE IlgzäPOSSESSIONEM * MIT- gartui confüli, qui natus. äorwrum poffeffionem a?:cepturufs * L*;"Wf-lm'nuz
| TENDO, -EEX——CV-RATORE EIVS. eft. Sed * et * fi anus viueret, fimiliter yentrem admittemus | — Mini
€ M : | T5, Q. 12. Si filius in adoptionem datug decefferit praegna- Dit on
! VrrPiANVS libo XD& ad Edittum. ïï:e vxore, tunc deinde adoptator defun&äg fuerit: miät—ztuïxï - fteqer
iCv Tf liberorum eorum, quiiam in rebus humanis funt, | venter in poffeffionem aui adoptiui. Sed an etiam in eius, | — um
S curam Praetor habuit: ita etiam eos, qui nondum nati | qui in-.adoptionem dederat filium **, mittet.ur., V.ideamus? | — dde
fint ^, propter fpem nafcendi non neglexit: nam et hac par- | Et fi hic nepos poftumus heres ab auo ngtt:rah inftitutus fit, f
, . teEdicti eos tuftus ? eft, dum ventrem mittit in poffefionem | mittetur n poffeffionem, quia, etnato ei **, fi nemo ex li- , as
"heic ét , jvice| contra tabulas bonorum poffeffionis. $. r. Praegnatem | beris fitialius, bonorum pofleffio fecundum tabulas dari pot-LJ n
* effe mulierem oportet omnimodo, nec dicere fe praegnar | eft: aut fi fint liberi praeteriti, etiam contra tabælas jj cum da« ,»Jilyg
tem fufficit: quare nec tenet datio bonorum poffeffionis, nifi | ipfis 'pgte& accipere. $. 13. Si pater nuru praegnate filium " EE
vere praegnas fuit, et mortis tempore, et eo quo *". mi.tti in | emancipauerit, non in totum lyePelh.vter-::::s' debet ; namque 00 ctrty
poffeffionem petit. $. 2. Totiens autem mittitur in poffeffio- | natus folet patri ex niouo Edicto iungi. Et &eneralirer, qui- Wt
| | | ; : bus i din
45 Gothofr. in nota: A. nepotis, "Nempe ita, ipfe Taur. in margine, et | BR. 4 lYta in toto þoc Fitulo eft, loco: praegnanutem , vt Hal. et Vulg. &Pïïm
Hal. in textu. GEB. 46 Ap.Hal. ita, abeft. GEB. 47 Hal. et Vulg. | habent. BR. — 5 Hal. inferit: fe. GER. 6 Hl et Vulg. fanclins. BR, — 7 Qu
velut, loco: vt. BR. - 48 Hal. exeo filio. Vulg. ex filio. Yllud probo. Et | Xaur. a.Vortum. GEB. . $8 Hal. fit. GE . 9 Hal. exbaeredatus fit. IO Hl iz'r.(ï
ita quoque M$S. quae vidi. B R. Barb, Otob. Bynkersh. Sed Magl. vt eft Flor, | Hal. mittendum effe. GER. 11 Hal. deuoluta |fit laqereditas. G E B. 12 3 Hai'
^ GER. 49 Hal. quia mou defiit effe emancipatus ex liberis. Sed et in no- Hal. et Vulg. mfcïru.nt: ita. BR. —— 13 Hal. et Vulg. n banc partem. — Sed et ,'Wm'
ftris MSS. clare: emuamcipato, legitur. BR. — Puta in Barb. Otob. Magl. Sed | Flor. « VE adícriptae. 1ta etiam MSS. BR. Otob. et Magl. GEB. I4 q;;,'þ,ä'
in Bynkersh. eft: emaucipatus. G E B. 50 Hal. reflitutionem. GER. sy | Hal. deceffewt.. GEB., 15 Hal. et Vulg. admitteremms , et forte rectius. B R. fïpot;.-fe
Vulg. addit: /Amtonzni. B R. 52 Hal. coniungeretur. GE B. 53 Vulg. 16 H.al. admittetur, G E h. 17 Hal. dederat , fllius* mittetur. GEB. — .'I8 "T f
mepote. B R. 54 Taur. aBi. GE B. .* , Hal. iu poffe(fienem. et nato eo, fi nemo. Vulg. quia et f, "üto e0, nemo. BR. Ideu; æ::
x Hal. poffeffione, GE B. 2 Hal. funt. — 3 Hal et Vulg. intuiins. Vr H LEVUPNT UT LE TE Toeb ius MEOMIC ia je. 19 !

fet /w'war jæen/f nec n guaor as um gf tan cum /a»;,./',,,, d d
V)norfu:/w. encov. sur7t /ucaf g fwä M&oü fe/aara"fa »

tf
[
QU
L0«
enta
Qus-
Nyg
; el
&
m
$, E&.

pur

um

M

denfe

d

^

1b
1 em
: quo]
i prae-
Lutis,
E
s f
tenda
Qs D
21
MM
3615
niér d
*ts fj«
purte
. 10
(entt |
jis ft,
s f0f
; nili
ventef,
dimum
LUTOS
IegTte
br!
elü$,
smos?
QU$ flh
yex li
i -

àsjC
» ff
anq
a, q
us

n

nCum,"yzm(/, ä

&

L*

h

P 9 ^L MR
umljwrmi

J.ll?u;ar/

p j)c;

r 3idzunt in. familiam, inducatur]?* : :
et fi non tafitum, parenti, cuius effe dicitur, verum etiam Rei- -

Ó

22

EAC

[

Lio

. quibus fe fuflinere. B R.

DIGESTORVM LIB.

bus cafibus patri iungitur natus, admittendus eft venter in
poffeffionem. — $. 14. Si ea, quae in poffeffionem vult ire,
vxor negetur, vel nurus, vel !? eífe, vel fuiffe, vel ex eo
praegnas non effe contendatur: decretum interponit Praetor
£ado exemplum ?9? Carboniani Edi&i.
nus Claudio Proculo Praetori refcripfit, vt fümmatim ?** de
re cognofceret: et, fi manifeíta calumnia videbitur ?? eius,
Qquae'ventris nomine in poffeffione»?? mitti defiderat, nihil
noui decerneret: fi dubitari de re poterit ^*, operam daret,
ne ^P praeiudicium fiat ^9 ei, quod ?? in vtero eft: fed ven-
trem in poffeffionem mitti oportet ^?. Apparet itaque, nifi
manifefta fit calumniatrix mulier, debere eam decretum eli-

em-
que eft, et fi ftatus mulieri controuerfia fiat.] $. 15. Et ge-
neraliter, ex quibus caufis Carbonianam bonorum poflfeffio-
nem puero Praetor dare folitus eft, ex hisdem:3? caufis ven-
tri quoque fübuenire Praetorem debere non dubitamus: eo

gere: et vbi omnino iufte dubitari poterit, an ex eo praegnas
wdüt , decreto tuenda eft ??, ne praeiudicium partui fiat.[l'—ä

facilius, quo fauorabilior eft caufa partus, quam pueri: par-

tui enim in hoc fauetur, vt in lucem producatur:[puero , vt
partus enim ifte alendus eft: qui

publicae]nafcitur. $. 16. Siquis prima vxore praegnáte facta,
mox aliam duxerit, &amque praegnátem fecerit, diemque
fuum obierit, Edictum ambobus ?? fufficiet: videlicet cum
memo contendit, nec calumniatricem dicit. $.17. Quotiens
autem venter in poffeffionem mittitur, folet mulier curatorem
ventri[petere: folet et bonis. Sed fi quidem tantum ventri
curator datus fit, creditoribus permittendum 33 , in cuftodia
bonorum effle:íi vero non tantum ventri, fed etiam bonis cu-
rator datus eft, poftunt effe fecuri creditores: cum periculum
ad curatorem pertineat: idcirco curatorem bonis ex inquifi-
tione dandum, idoneum fcilicet oportet creditores curare:
vel fi quis alius eft, qui non edito partu fücceffionem fperet.
$-——18. Hoc autem iure vtimur, vt idem curator et bonis et

:

vehiri detur. Sedjfi creditores inftent 3*, vel qui fperat fe

fucceflurum, diligentius atque circuimfpectius id fieri debebit,.

et plures, fi defiderentur, dandi funt. $. r9. Mulier autem
in poffeffioneg miífa, ea fola, fine quibus fetus fuftineri 35,
et ad partum vsque produci non polfit, fümere ex bonis de-

o^*—5 bet: etjin hanc rem (curator conftituendus eftj qui cibum ?5,
05€ C—Y, potum veftitum , te&tum mulieri praeftet pro facultatibus de-
functi, et pro ?* dignitate eius atque mulieris. $. .20. De-

. ininutio autem ad;hos; fumptus fieri debet, primum ex pecu-

nia numerata: fi ea non fuerit,.ex his rebus quae patrimo-
nia onerare magis impendio, quam augere fructibus ?? con-
fueuerunt. -$e*. Item ?? fi periculum eít, ne interim res
vfucapiantur, ne debitores tempore liberentur: idem curare
debet. — $. 22. Ita igitur curam hoc quoque officio admini-

ftrabit ^?, quo folent cüratores atque tütores pupillorum.
$. 23. Eligitur autem curatorjaut ex his, qui tutores dati

19 Hal. vel naurus effe vel fuiffc. 20 Hal. exemplo, quod probo, cum in
archetypo fit: exemplum , absque praepofitione, qua in voce librarius, vt in-
numeris aliis in locis o in um conuertit. B R. 21 Bafil. dxgoSvyZc ,. fummis
veluti digitis tangendo. BR... 22, Hal. fi mamifeflam calummiam videret eius. G E.
23 Hal.et omnes: poffeffiouem , et poterat 'Taur. mederi: poffeffioue Mitti. B R.
24 Hal poffet. GEB. — . 25 Hal. inferit: 440d, quod et Flor. antique eft
fuppletum, et reliqui etiam habent. BR. — 26 Hal.fieret.GEB. — 27 Vulg.
qui. BR. 28 Hal. oporteve. GEB. 29 Hal. twendam effe. GEB. —— 30
Hal. Zsdem. GEB. 31 Vulg. deducatur. BR. 32 Taur. amVobus. GE B.
33 Halet Vulg. addunt: eff. BR. — 34 Erat olim: znflat ; reponendum adeo:
inflant. et olim Flor. etiam erat tantum 3 adícripta. BR. 25 Vulg. fine
56 "Yaur. ciVumi. Hal. hic inferit copulas: cibum
et potum , et ve[litum , et tecium, GEE. 37 Vulgo: pro, abeft. Bn. — 58
Balüil. &xo 7Àv faguvóvruv Tv vcíav 3wsQ mctQvmroi0ÓvTwV "róQoV. B R. 39 Hal.
ddem, errore typorum. 40 Yaur. admiuiflraVit. GEB, — 41 Ap. Hal.

Et ita Diuus Hadria--

XXXVIL TIT. IX.

/| ^3es |
funt poftumo, But ex ** neceffariis adfinibusquej aut * ex *
fubftitutis, aut ex amicis defuncti, aut ex creditoribus, fed
vtique is, qui idoneus videbitur: aut *? fi de perfonis eorum
quaeftio moueatur, vir bonus eligitur. &-—2s4. Quod fi non-
dum fit curator conftitutus, quia plerumque aut non petitur,

719
T 2

aut;tardius petitur, aut ferius datur: Serfiuspiebat, Yres he-
reditarias heredem 4eftientur- vel fubftitutum oblignare non
debere, fed tantum pernumerare, et mulieri adfienare. " &—9
ldem ait, ad cuftodienda ea, quae fine cuftodia falua effe non
poffunt, cuftodem ab herede ponendum: vtputa pecoris: et
fi nondum meílis, vindemiaue faCa fit, et fi fuäit contro-
uerfia, quantum déminui oporteat ^?: arbitrum dandum,
$—26- Curatore autem conftituto, haec omnia ceffare puto:
confcribere ** tamen curatori debent et vendenti, et inuen-
tarium ^? rerum facienti. $. 27. Tamdiu autem venter in
poffeffionem ^* effe debet, quamdiu aut pariat, aut abortum
faciat, aut certum fit eam non effe praegnatem. $. 28. Et
li fciens prudensque fe praegnàtem non effe, confumpferit :
de fuo éam id confumpfiffe, Labeo ait. - : ,
Il. Pavrvs libro XLE ad Edictum. Sk»p et fi eum
ediderit, qui repulfus eft ^": difcedere debet, evnpdot?

III HgnMocGENr1ANvs libro III. Tesis Epitomarum,

SVMPT vs autem ab ea facti bona fide, non repetuntur 48,
IV. Pavrvslibro XLEad Edictum. HanrrATIO
quoque, fi domum defunéctus non habuit, conducenda ^? erit
mulieri. -&4. Seruis quoque mulieris, qui neceffarii funt
ad minifterium eius, fecundum dignitatem cibaria ? prae-
ftanda funt. 72, ,. ! - bainéh l.
V. Garvs libro XIV. ad Edi&um ,prouinciale, Cw-
RATOR ventris alimenta mulieri ftatuere |
pertinet, an dotem habeat, vnde fuftentare fe pofíit: quia
videntur, quae ita praeftantur, ipfi praeftari, qui in vtero eft,
$. r. Curator ventri datus, foluendi debiti rationem habere

debet: vtique eius, quod füb poena, aut pignoribus pretiofis

debetur. u :
VI. VrPrawvs libro XLIL ad Edictum. Exmma-
NEO poftumo herede inítituto , non aliter venter in poffeffio-

nem mittitur, nifi mater aliunde fe alere non poffit: ne forte

i&, qui natus bonorum poffeflor futurus eft,
menta videamur. :
.. VH. Ipngw üibro XLVIT. ad Edi&tum. Vsrcvwovg
ab inteftato adsmittitar quis, illic et 5* venter admittitur:
fcilicet fi talis fueritis, qui in vtero eft, vt fiin.rebus hu-

denegaffe ali-

manis effet, bonorum poffeffionem petere poffát 5?: vt

in omnibus partibus Edicti pro fuperftite habeatur is, qui
in vtero eft. — $. r. Interdum non paífim, fed cum caufae
cognitione?mitti venter in poffeffionem debet, Ífi quif*3 fit,
. qui controuerfiam referat. tun
erit relerendum, qui cum liberis admittitur: ceterum fi mit-
tatur ?* vnde legitimi, vel qua alia ex parte, dicendum eft,
non effe caufae cognitionem neceífariam : nec enim aequum

eft,

ex, abeít. GEB, 42 Hal at, loco: aut. GER. 453 Bafil. fi controuer-
fia fit veQ) vi) üQefAaovsav Ug TüV Yyuvatua Qamavuoivas vrocóryTG. B R. 44 Hal.
com[cribi. GEt. — 45 De voce inuentarium vide Duker, ad Opuft. de Latin.
Vet. ICt. p. 241, BR. 46 Hal. et Vulg. poffeffioue. B R, 47 Dafil. à 3$
xl vexQorox4ren, — Sed et fi mortuum. édiderit, repulfus tanquam expulfus. B R.
48 Hal. repeteutur. |.49 Hal. coucedenda. GEB.: - 50 Taur. ciBaria. Quid
hoc ipfo fibi velit Taurellius, nec ipfe indicauit. BR. Sufpicor ob perpetuam
fere in Pand. Flot, fcripturam, qua ciV/aria, et non cibaria occurrunt, Taur,
notafle folito indicio fcripturan veram, vt infolitam, quamuis etiam dici
poffit, "faur. czVaría .daturum ,,nOn aduertentem fatis literam V cum B
permutaífle. . Sane| obferuaui in L. :5. fupra.de Alim. leg. vbi faepius ci-
Varia leguntur, femel tamen: cibavia, legi, nmulla maiori litera adhibita,
GE B. 51 Ap. Hal. admittitur quis,ilicet, abfunt, GE B. — 52 Hal. pof-
fit. 53 Flor. $ a recentiori manu eft addita, — Inde Hal. et omnes; fj
54 Vulg. admittatzr. B R.

55

quis. Sed et Taur. dare poterat: — fiquiSit. B R.

Nnnnns5

Sed hoc tantum/ad eum ventrem.

L 766012,

*

debet, nec ad rem .

c

f'm?nog? h.. 2

7

PEBN

Ym

e

17 g 1 4 à * À

Ti

& ,,(' ' 4 -
gt ((:Lrä C(l(("to.
* A ' ^ 2
OL CU a y/dpfu.,uyuwfw' Aazd):

E I A ( AR IT R
g 'Cþi:,/»v;z;g,f;u jg/ 4€ ;fl'./ [i-(.-l(,f/'(d.f! W CXUTvo7

U i

,,7*)? /)wben« LC
4 Á

g,f:w!m'oä : ; ! j
P* p Lt aEl ; ta/k /ECuUÉI
/;nff fc Aernen //;, À u ;»/7[:»& »t /IMT/,: w

ä/ä'.

L. d

c'enen .

pef a. d Lfat mréfad du /3 fu. nopinn 7u
9)2 /FC- :

i 7
LA« x..fä;z., 1 9] 44 AT /ALP€2 ;/f 9

" 4 /

fk,,,,*yg,g.j /;,p'q;i-ïa a'dfat CX

ET P i
J?l fzmc uyo czn g-»x /Lfen*äd/&d
4 4 —— s um &
7(140»(' rCmD'/æ t"WZ/g*WW«a.N,Q d/f 7A .t

evgo d. dtAtp. Go f Hlatad J;I/Z/ 44 d

j L-09gL CL L |
,r, de TMne , / CU Ce CC ) /

a,mä gml—afäæn L "?uWVTCCUCeHV | /W'v /uæw ;
E l:y. «. 2
! zMito ;ng PA
/ ,

d

P
CC
],f*;;( CUl Ü oncd A wr!///b( : J
/

* : ( g , * 42
TA (tf( [. .y'ï/&w.rm j.lz('['fu/ll Lu«(/[ïf.' Jc Cuu þlz :

,
H
A

p um MM MNEMRAMA pgHeeia UA s quu.u.mteruli)er.as-"n()'n 11;, "
fed ab ipfo patre: vtputa nepos, qui fe retentum in poteftate
aui ^ dicit ab emancipato patre, cui iungi deíiderat: a-mdlffef-
ridebeat? et magis eft, vt differatur, parui enim refert, quis
ei controuerfiam faciat, cum, etfíi teftator eum negauerit ex
liberis, non tamen exhered?m fcripferit, Carboniano poffit ef-
fe locus. $. 5. Sed et fi quis non tantuni ex liberis negetur
eífe, verum feruus etiam effe dicatur, forte ex ancilla editus:
Tulianus fcripfit, adhuc Carfjoniano locum effe: quod et Di-
uus Pius refcripfit, nam vel magis confulendum eft his, qui-
bus maius periculum intenditur: nam fi aliter obferuetur , in-
uenta erit ratio, quemadmodum audaciffimus quisque 5 ma-
jore iniuria inpuberem adficiat, quod et plura et grauiora de
eo mentiatur. 4$—6. Sed etfi ipfe defunttus feruus effe dica-
tur, idem erit dicendum. $.—z: JSed ? et fi fifcus facit * im-
pubéri contróüerfiam, Carbonianunzalägi&unllpote& locum
: habere. $. 8. Pomponius libro feptuagenfimo nono ad Edi-
[Minlempor padertati dofferenza cegnétsbefe,, sad peache veréa. "m Ternpan, du
x | 55 Vulg. inferit: ;s. ER, — 56 Hal. iu poffeffionem. GES. . 57 Vulg. Cal-
furnio. BR. — 58 Vulg. qui ante miovtemt teflatovis conceptus iam evat. BR.

59 Ita fcripti, ita editi omnes, b R. Etiam Hal. Scripti funt Barb. Otob. Byn-
kersh. fupplementum non habet Magl. G g. :

I Hal. inferit: folum, credo voluiffe Haloandrum fcribere, Non fo-
lum autem. 9B R. 2 Hal. dicemus. GEB. . 3 Hal.et Vulg. repelluntur. et
ita etiam Flor. eft fa&um. 8 n. 4 Taur. 2Bj. GER. 5 Hal. inferit: eo.
GEB. 6 Vulg. 440d', loco: fed. n R. 7 Hal. faciat. 8 Hal. vefcri-
pt.GEsB&. ^ 9 Hal. fit. GE B. IOo Hal. fit. 11 Hal. et Vulg. dicatur,
. EgR. - I2 Hal 4uafi, loco: quia. Vulg. quía fi. BR. — 13 Hal. et Vulg. ad-

" la,--na t*"i*i'l'y;/a;?:ll 4
Á

"uguia nd4 j Lcccedewe. Lh) d n
cuwÓeniano Ücum ad. €x €o ü*ittu* dadur //Lyt/(,o
ulnon [:f:ä /Lf'/u'q '/zfcw*;/;/ cuur Éontcane
fyf&-ää /o&u /æcc*e&iäw Jide:
4;74;4»:& fu'(liu—d Á a.
ueÜpucane - C cecilelcee -

Ll/[ €XA äuw Aevet J C'Z*f/»l/ftu CU«
^1*c'a. c*cz/t/"öa"c'c/wtun nen (*;//a[

f A^ $ ,. £ LA ;
. /Á l y ^ H£del. &wyL /L tnf€v COvr«A^«4 — &t 7 L

l
|
[
l
|

5, cum filius heres vel exheres fcriptus eft , Car«
ictum ceffare, quamuis filius effe negetur: quia
»stus habet bonorum poffeffionem, etiam fi filius
Id ! repellitur quafi exheredatus , etíi filius effe vi-
7 orte poftumus, inquit, eft *? heres inítitutus,
etur effe filius, fed fübieCtus effe dicetur **;
partis tantum danda eft ei bonorum poffeffio ,
tus eft. — .$.—9- Idem ait, cum quidam exhere-
r filium, quod diceret, eum ex adu:terio conce-
? fheretei haec controuerfia, an inter liberos üt,'?jieïäï z
idicti ei bonorum poffeffionem competere: cum, —
exheres fcriptus effet, non haberet bonorum
. Idemque . £3$£ et fi ita fi€ fcrip't'um ", OVIMA-
)VI FILIVM MEVM SE ESSE DICIT, EX-
o0: quia non eft filius exheredatus. $. 1o. Si
1m heredem inftituerit ex minima parte fic, 11-
ILLA NATVS EST, HERES ESTO, non qua-
s * deinde hic contendat, patrem inteftatum de-
&cce)esc. ei fuum heredem effe: intereft, coheredes eius
/ eum filium, an vero contendijnt *5 teftamen-
»i teftamentum velere contendunt, controuerfia
1da, et Carbonianum ! ceffat: quod fi filium
:t ad ipfos potius quafi ad confanguineos here-
re dicunt: data bonorum poffeffione impuberi,
tempus pubertatis differtur. $. rr. Si mater
arguatur,an differenda fit quaeftio propter fta-
aeritur? Et'fi quidem pupilli ftatus in dubium
differri quaeftio in tempus pubertatis debetz
eft * effe, ne minus idoneg defendatur: cum
poftulatur, vtique integra fide et maiore con-
defenfuüramt? recenti tempore , dubium non eft, .
eri oportere, $j poít euentum cognitionis, f&
rtum * apparuerit, aCtiones hereditariae pue-
unt, omniagud perinde habenda, atque fi he-
. fuiffet, L2«5 777 263 ET EM :
CIANVS librojXIV. Infitutionum, Lrxce-m
artum fubieciffe dicitur, decefferit:,tamen, fi
icil fint, in praefenti cognofcendum eft: fi
autem nemo lit, qui puniri poffit, quia omnes participes
facinoris forte decefferint, fecundum Carbonianum edictum
in tempus pubertatis differenda cognitio eft. |
'ddo, lIl. VLPiANVS libro XLI. ad Edictum. Cannso-
NIANVM edictum aptatum eft ad contra tabulas |bonorum n

—
dee « L

a'mc/uufi»u,i-
poffeffionem, et inteftati: cum et in fecundum tabulas ?? in ^.

quibusdam cafibus poffit videri neceffarium edictum: veluti
fi paterfamilias ita inftituerit, PoSTVMVS HERES zSTOs
vel PosTVMA HERES ESTO, et negetur ^* effe verum,
quod in teftamento fcriptum eft.. -$-—r- Et cum de fideicom-
miffis, vel de?? legatis quaeritur, differri poteft cauía in tem-
pus pubertatis: id enim Diuus Pius-Claudio ?? Hadriano re-
fcripfit.. $. 2. Quamuis fcripto heredi non promitti bonorum
pofleffionem ex Edicto Carboniano certum fit , tamen quaeftio-
nem ftatus in tempus. pubertatis differri, procul dubio eft.
iErgojyfi quidem de parentis bonis fimul, et de ftatu contro-
ueríia fiat, hoc edictum locum habebit: fin vero tantum fta- -

L...I)':;'?Lüw,, tus ,

dunt:efl.BR. 14Hal feriptus. GEB. — 15 Hal. filium fuum, an vero coutendant.
16 Hal. et Vulg.inferunt : edifum. BR. —— V7. An? resocatur , cx antecedente vo-
ce forte errore orto, quae et ipfa vitiofe fcripta fuerat : debzum. Hal. deducitar,
Vulg. deducatur. Scripti, quos ego vidi, habent, vt eít Flor. nn. Barb. Otob.
Magl. Sed Bynkersh. veuocatur. GEB. — 18 Hal. metus effe pofit. — 19 Go-

thofr. in nota: defenmfura recenti tempore: dubium mow efl, cognitionem fieri
oportere. Sic ea verba diftinguenda et interpretanda effe fcribit Cuiacius X X. Obf
24. Hal. habet: defenfuram veceuti tempore , dubium mom efl: cognitiontemque
Placet Cuiacii diftin&io, vel potius Hugonis a Porta in lL. BR.
Et hoc addit Vulg. BR.
23 Hal.
Coléio s

fieri oportet.
20 Gothofr. in nota: fabandi bonorum poffeflione. Et h
21 Hal. weget. GER. 22 Ap. Hal. et Vulg. de, abeít. ER.

1
|
j
.|

À

j

j

ts,
Carb
)5 i
T
rüm
egiiï??.
bonor]
j &
qui 1131;2
lr ^

"T

j G
fnodicul
fius 101
T2
bonian
de, al
mrwsüonen
Qebea
autem
pupi
puber
torius
( CODC
proytet
vel t
pro p

(Loriat

Quod h
Afidmi
ficiunt,
iE iti
Qu f
dm ?* |

Hl m T
i, Tey d

lh |
31 Vulo. inï
Hal.e[ öul
"h GE

QUP n
i qui.
Interfi
erperim
pro ii
Bol in
fattus fe
&l fs
futil
Dio edih
Ui tl
exttteri
Ci&t, Qu
fcilie y
em ey p4
Eubemris
Efeditori

uu(

RO CeQoE

J

coldioa a

U. Qu

Iu
hi

Qu H
n in?el

wä* Qitta

£ d ismansiai- pubertatis]dilata controuerfia.

d v

b j

/

$E.
ET.

0 /iea ,,

' ..L/,L'" ïem,mr ,"

ssb dl &x«:æüaleM
d

720 DIGESTORVM LIB..

eft, in temfiïlrä pubertatis|ventrem vefci de alieno, in tempus
; Sed enim placet, omnes con-
trouerfias, quae quafi ftatus controuerfiam continent, in tem-
pus pubertatis ditferri: fed non vt ?* in poffeffionezi* fit, fta-
tus controuerfiadilata, fed/fine poffeffione. $—2 Quamuis
bus poffeffionem dederit: attamen etiam folus venter admit-
tetur ad bonoruní poffefflionem. *izeetni" :
VIIL PavrvslibroI.;de.Adulteris, S1: ventris no
mine mulier füiffa fit' i poffeffionem, Diuus Hadrianus Cal-
purnio 5* Flacco, differendam accufationem adulterii, refcri-
píit: ne quod praeiudicium fieret nato. Ts
' IX. VnPriANVvslibro XV. ad Sabinum. CvM venter
mittitur in poffeffionem, quod in ventris alimenta dfminutum
eít, detrahitur velut aes alienum. | | |
X. Pavrvslibro Vl& Quaeftionum. PosTvMvs
natus quocumque,tempore, qui tàtifép teftatoris morte conce-
ptus iam erit ?5, tjagnofcere bonorum poffeffionem , nam
et ventrem Praetor ex omnibus Edicti Cpez&bus) ?? mittit in
poffeffionem bonorum: non milffurus fcilicet, fi ei nato daturus

non effet bonorum poffeffionem.
: gegondeen. "UE s M.

LL LP PL
DE CARBONIANO EDICTO.
VrPraANVvs libro XLI. ad Edictum.

S caufa cognita perinde poffeffio datur, ac fi nulla de ea re
controueríia effet: et iudicium in tempus pubertatis caufa co-
gnita differgur. $. r. Eum, qui contx:ouerüam facit, fi pro
pupillo fatis &i non detur, fimul in pofiglï'ïonem eorum bono-
rum effe, Praetor iubet. $. 2. Non * tdtitum mafculi, fed et
feminae ex virili fexu. defcendentes, Carboniani commodum
habebunt. . $. 3. Etgeneraliter dicimus ?^, his demum Car-
bonianum competere, quibus contra tabulas bonorum poflef-
fio compétit: his vero non competere, qui repell&ntur ? a
contra tabulas bonorum polfeffione. $. 4. Si quis non ab ali-
quo hanc controuerfiam patiatur, quod interliberos non fit,
fed ab ipfo patre: vtputa nepos, qui fe retentum in poteftate
aui * dicit ab emancipato patre, cui iungi defiderat: anidifter-
videbeat? et magis eft, vt differatur, parui enim refert, quis
ei controuerfiam faciat, cum, etfi teftator eum negauerit ex
liberis, non tamen exhered?m fcripferit, Carboniano poffit ef-
Íe locus. $. 5. Sed et fi quis non tantuni ex liberis negetur
eífe, verum feruus etiam effe dicatur, forte ex ancilla ecitus:

Tulianus fcripfit, adhuc Carljoniano locum effe: quod et Di--

uus Pius refcripfit, nam vel magis confulendum eft his, qui-
bus maius periculum intenditur: nam fi aliter obferuetur, in-
uenta erit ratio, quemadmodum audaciffimus quisque * ma-
iore iniuria inpuberem adficiat, quod et plura et grauiora de
eo mentiatur. $—6. Sed etfi ipfe defunttus feruus effe dica-
tur, idem erit dicendum. . $.—7. JSed * et fi fifcus facit * im-

ubéri contróüerfiam, Carbonianun&ägi&unl[pote& locum
habere. $. 8. Pomponius libro feptüagénfimo nono ad Edi-
abtirlales (l rfferéna o ia ef, f prraclr vesu. 'un lernpas, o dad -

&5 Vulg. inferit: js. Bm, — 56 Hal. im poffefionem. GEB. . 57 Vulg. Cal-
furnio. BR. — 58 Vulg. qui ante wiovtemt teflatoris conceptus iam erat. BR.
59 |ta fcripti, ita editi omnes. p R. — Etiam Hal. Scripti funt Barb. Otob. Byn-
kersh. fupplementum non habet Magl. GE g.

1 Hal. inferit: folum, credo voluiffe Haloandrum fcribere, Non fo-
Ium autem. E R. 2 Hal. dicemus. GEB. — 3 Hal.et Vulg. repelluntur. et
ita etiam Flor. eft fa&um. $. 4 Taur. aBi. GEB. 5 Hal. inferit: eo.
GEB. 6 Vulg. 440d', loco: fed. B R. 7 Hal. faciat. 8 Hal. vefcri-
pft.GzB. ^ "9 Hal fit. GER. 10 Hal. fr. — 11 Hal. et Vulg. dicatur.
. gR. 12 Hal 4uafi, loco: quia. Vulg. quia fi. BR. — 13 Hal. et Vulg. ad-

autem Praetor ventrem in pofleffionem mittat cum his, qui- -

I cui controuerfia fiet, an inter liberos fit, et impubes fit,-

XXXVIL TM ÍX X

mulier, quae partum fubieciífe dicitur, decefferit:taten, fi
participes maleficii fint, in praefenti cognofcendum eft: fi
autem nemo fit, qui puniri poffit, quia omnes participes
facinoris forte decefferint, fecundum Carbonianum edictum
in tempus pubertatis differenda cognitio eft.
'Jdem, MI. VnPiANVS liboo XLl. ad Edictum. Cannso-
NIANVM ediétum aptatum eft ad contra tabulasjïbonorum p
poffeffionem, et inteftati: cum et in fecundum tabulas ?? in *
quibusdam cafibus poffit videri neceffarium edictum: veluti
fi paterfamilias ita inftituerit, PoSTVMVS HERES ZSTO;
vel PosTYVMA HERES ESTO, et negetur ^* effe verum,
quod in teftamento fcriptum eft. -$-—r- Et cum de fideicom-
miffis, vel de?? legatis quaeritur, differri poteft caufa in tem-
pus pubertatis: id enim Diuus Pius-Claudio ?^? Hadriano re-
fcripfit. . $. 2. Quamuis fcripto heredi non promitti bonorum
pofleffionem ex Edicto Carboniano certum fit, tamen quaeftio-
nem ftatus in tempus. pubertatis differri, procul dubio eft.
iErgojyífi quidem de parentis bonis fimul, et de ftatu contro-
ueríia fiat, hoc edictum locum habebit: fin vero tantum fta- -

TM A Xaifar, tus,

dunt:efl.BR. 14 Hal fcriptus. GEB. — 15 Hal. filium [uum, a vero coutendant.
16 Hal. et Vulg.inferunt : edi£fum. BR. — V7. An? resocatur, ex antecedente vo-
ce forte errore orto , quae et ipía vitiofe fcripta fuerat : debiumr. Hal. deducitur,
Vulg. deducatur. Scripti, quos ego vidi, habent, vt eft Flor. pn. Barb. Otob.
Magl. Sed Bynkersh. reuocatur. GEB. — 18 Hal. metus ejfe poffit. — 19 Go-
thofr. in nota: defenfura recenti tempore; dubium mom efl, cognitiouem fieri
oportere. Sic ea verba diftinguenda et interpretanda effe fcribit Cuiacius X X. Obf
24. Hal. habet: defeufuram vecenti tempore , dubium nom efl: cogmitionemque
fieri oportet. — Placet Cuiacii diftin&tio, vel potius Hiugonis a Porta in H. BR.
20 Gothofr. in nota: fubaudi bonorum polfefione. Et hoc addit Vulg. BR.

quibus,
b

21 Hal weget. GER. 22 Ap. Hal. et Vulg. de, abeít. E. 23 Hal.
| M r | Colios

A us - ifef
Cum fcripfit *, cum filius heres vel exheres fcriptus eft, Car« wsf,oïianc
bonianum Edictum ceffare, quamuis filius effe negetur: quia Sïrmm
vel quafi fcriptus habet bonorum poffeffionem, etiam fi filius Y
non eft ?, vel repellitur quafi exheredatus, etfi filius effe vi- » j p
deatur: nifi forte poftumus, inquit, eft *? heres inftitutus, f"ïfïg N
et natus negetur effe filius, fed fübieCtus effe dicetur **: u r'um p
quo cafu eius partis tantum danda eft ei bonorum poffeffio , þono vett
ex qua inftitutus eft. —.$—9- Idem ait, cum quidam exhere- moe-ofanw
dem fcripfiffet filium, quod diceret, eum ex adu.terio conce- M b
ptum: quia '?^jfieretei haec controuerfia, an inter liberos üt,"Jiïgïæ turc bor
ex hac parte Edicti ei bonorum poffeffionem competere: cum, — LU faruid
fi fine elogio exheres fcriptus effet, non haberet bonorum Jb
poffeffionem. Idemque $3$. et fi ita fit fcriptum **, Qvis- - f bgurc |
QVIS EÉST, QV1 FILIVM MEVM SE ESSE DICIT, EX- p Wf
HERES ESTO: quia non eft filius exlreredatus. $. 1o. Si , moicm
quis filium fuum heredem inftituerit ex minima partefic, 1r- Bw ï)nc
LE QVI EX ILLA NATVS EST, HERES ESTO, non quae s $ LR
fi filium fuum: deinde-hic contendat, patrem inteftatum de- DoDtante
ceffiffe, feque ei füuum heredem effe: intereft, coheredes eius E atquf
vtrum negent eum filium, an vero contendijt *5 teftamen- ?-W"*"süonem.ï,
tum valere. Si teftamentum velese contendunt, controuerfia déet n
non eft differenda, et Carbonianum *5 ceffat: quod fi filium um d
eum negant, et ad ipfos potius quafi ad confanguineos here- pl *.'ff*"
ditatem pertinere dicunt: data bonorum polfeffione impuberi, Pu,mn?"
controuerfia in tempus pubertatis differtur. $. rr. Si mater tordusque
fubie&ti partus arguatur , an differenda fit quaeftio propter fta- d
tum pueri, quaeritur? Etfi quidem pupilli ftatus in dubium propir t
deuocatur ?*, differri quaeftio in tempus pübertatis debetz wngee
cum metus poteft ** effe, ne minus idonegg defendatur: cum Juigee
vero mater rea p()[ïulatur., vtique integra fide et maiore con- &OFWU; V
ftantia caufam defenfurast? recenti tempore, dubium non eft, — d DAOACU D
cognitionem fieri oportere, f/ poít euentum cognitionis, fi qUOdlï,Q,? f
fuppofitum *partum * apparuerit, actiones hereditariae pue- , fiünitos:
ro denegandae funt, omniagud perinde habenda, atque fi he- | dün, mu
res fcriptus non fuiffet. L34««95- VHM. nf a, t inigi 7
Il. ManciANVvS librojXIV. Infiitutionum, Licxerc gumtau'm.ägog
i "" radn

Ho m M o
1 , N tütem o

t^ atqu
t (uits d
TOA d
&Ufenm rl
Dro ipís ag
DCUsfez pof
fun&oggä
lioelis, (
D t inm
Xütent o
lt v
Le x Betío
Eubertatis üi
"éditrio x
BC

caldi('& 4D em
MUET
25 H;
1 Vulg. in(g[
&t Vulo . ,,
W Gpp " 7f
ng(]Ue. Hl 3
äb iHal' ihferit
MP Pt

Is
Süf,'y(mfï., 4

L

J

| L*wtor, Et fi quidem abfolutam caufam inueperit, euidentergifé

m5

lt '

Yld«
lé«

b
d
LC:LPES
m

090*
10 m '&"ma
duti
i10,
'ün,
COffle
tere
o fe
yorofi
sellite
jod
'onde
n f
t

W'W*A""M
j
hat
405
^ Go-

K
gl
" [ ?4. J
;orumlm "T

t

DIGESTORVM LIB. XXXVIL TIT. X

tus, differetur ^^ quaeftio in tempus pubertatis: fed non ex

Carboniano, fed ex Conftitutionibus. $. 3. Puberi quamuis.

.25 gminori vigintidüinque annis Carbonianum non füccurrit.
Sed €&9, cum eílet pubes, quafi impubes obrepferit, bono-
rumque pofleffionem accepit ^5: dicendum erit, nihil eum
egiffe. .Nam etfi impubes effet, mox pubes factus, finiretur
bonorum pofleffionis emolumentum. $. 4. Caufae cognitio
in eo vertitur, vt fi manifefta calumnia appareret ?? eorum
qui infantibus bonorum poffeffionem peterent ?9?, non dare-
tur ^? bonorum poffeffio. — Summatim ergo, cum petitur
ex Carboniano bonorum poffeffio: debet Praetor cognofcere.
ro-
bátur ?? filium non effe: negare debet ,eisbonorum poiTeIf)ïio-
nem Carbonianam: fi vero ambiguam caufam, hoc eft, vel
modicum pro puero facientem, vt non videatur euidenter fi-
lius non eífe: dabit ei Carbonianam bonorum poffeffionem.
$. 5. Duae autem funt caufae cognitionés: vna dandae Car-
bonianae poffeffionis, quae habet commodum illud, vt perin-

E. de, atque fi nullam controuerfiam pateretur impubes , poffef-
L bonorm fionem 3F accipiat: alia 3? caufae cognitio illa, vtrum differri

debeat in tempus pubertatis cognitio, an repraefentari. Hoc
autem diligentiffime Praetori examinandum eft, an expediat
pupillo repraefentari cognitionem, an potius differri in tempus
pubertatis, et maxime inquirere hoc a cognatis, matre, tu-
toribusque pupilli debet. ,Ainge effe teftes quosdam, qui dila-
ta controuerfia, aut mutàabunt confilium, aut decedent, aut
propter temporis interuallum non eandem fidem habebunt:
vel finge effe anua obftetricem, vel ancillas, quae veritatem
pro partu poffunt infinnare, velinftrumenta fatis idonea ad vi-
Ctoriam, vel quaedam alia argumenta: vt magis $3 damnum

m Wm patiatur pupillus , quod differtur cognitio , quamjcompendium,

quod non repraefentatur : finge , pupillum fatisdare non poffe,
et'admiffos in poffeffionem, qui de hereditate controuerfiam
faciunt, multa poffe fubtrahere, nouare, moliri: aut ftulti,
aut iniqui Praetoris erit, rem in tempus pubertatis differre
cum fümmo eius incommodo, cui confuültum velit, Diuus et-
iam ?^ Hadrianus, itarefcripfit: quod in tempus pubertatis
re& differri folet, pupillorum caufa fit, ne de ftatu pericliten-
tur, antequam fe tueri poffint: ceterum fi idoneos habeant,
a quibus defendayftur, et tam expeditam caufam, vt ipforum
interfit, mature de ea 35 iudicari, et tütores eorum iudicio
experiri volunt: non debet aduerfüs pupillos obferuari, quod
pro ipfis excogitatum eft: et pendere ftatus eorum, cum iam
poffit indubitatus effe£ , $. 6. Si mater impuberis, fubiecti
partus rea poftulata, caufam optinuerit, poterit adhuc füper-
efle ftatus quaeftio: vtputa fi dicatugy aut non effe ex ipfo de-
funéto concéptus, aut ex ipfo quidem, fed non ex matrimo-

nio editus. $. 7. Si is, qui ftatus controuerfiam filio facie- |

bat, et folum fe filium dicebat, decefferit, et mater ei heres
extiterit: fi quidem eandem controuerliam impuberi mater fa-
ciat, qui fe ex alia natum adfirmat, quam filius eius faciebat,
fcilicet vt neget eum filium, idcircoque ad fe totam heredita-
tem ex perfona filii fui defuntti pertinere debere, in tempus
äubertatis differriIulianus ait, quia nihil intereft 35, fuo, an
ereditario nomine controuerfiam faciat. Plane fi mater ??
concedat, hunc quoque defuncti filium effe, idcircoque ??

Coldio, an errore typorum? pro Clodio. GE R. 24 MHal. differtur. — 25
Taur. quamBis. GEB. 26 Hal. acceperit. 27 Hal. et Vulg. appareat.
BR. 28 Hal petent. GEB. 29 Hal.detwr. — 30 Hal probetur. GEB.
31 Vulg, inferit: bonorum. BR. 32 Hal. et Vulg. inferunt: eff. BR. — 33
Hal, et Vulg. »aiu$. B R. 34 Hal. emim, loco: etiam. GER. 35 Hal.
eo. GE B. 36 Hal. nterfit. — 37 Gothofr. in nota: mater non negat hunc
quoque. Hal ^ Idem tamen etin margine habet: alias deefl megatio. GEE.
33 Hal. inferit: defundi. GER. 39 Bafil. voóxgiua. . B R. 40 Hal. et

Vulg. propter. BR, 41 Hal. inferit; et. — 42. Hal. et Vulg. differri, quod

pofteffor fit.

Cum extaret impubes, qui fe filium defuncti

. dae habujt: Carbonianae vero

.malumus. BR. Ft malle debebat Taur. diferrE. GE R.

-

721

partem dimidiam hereditatis folam fibi vindicet ex bonis pater-
nis, non erit iudicium in tempus pubertatis differendum: non
enim de paternis, fed de fraternis bonis impuberi fit contro-
uerfia. $. 8. Ibidem Iulianus quaerit, fi duo impuberes pa-
tiantur ftatus controuerfiam, et alter eorum pubuerit: exfpe-
&ari alterius quoque pubertas debet: fcilicet vt fic de vtrius-
que ftatu agatur, ne aliquod praeiudicium 3? fiat impuberi
per *^? puberis perfonam. $. 9. Parui refert, vtrum petitor
fit impubes, an poffeffor, qui ftatus controuerfiam patitur:
nam fiue poffideat, fiue petat, in tempus pubertatis differtur.
$- Io. $i dug/impuberes inuicem faciant ftatu£ controuerfiam, -
intereft, vtrum quisque fe folum filivin dicat ; anetíe,. Nam
** fi fe folum dicat filium, dicendum eft, debere controuer-
fiam ad vtriusque pubertatem differre *?, fiue petitor, fiue -

quidem ille adoleuerit, qui fe folum dicat, adhuc differtur
controuerfia propter pueritiam eius, qui-etfe 4* dicit: fed

! de parte, non de tpto: de parte enim vtique nec *5 litigatur:

quod fi ille adoleuerit qui et fe dicit , ille impubes fit, qui fe fo-
lum dicit: non differtur controuerfia: nec enim patitur im-
pubes ftatus controuerfiam, fed facit: cum hic pubes et fe
dicat Z^ illum &etr neget filium. $. rr. Si quis liber, et -
heres effe iuffus, ^7? ftatus controuerfiam impuberi faciat,
qui filius effe, et teftamentum patris rüpiffe dicitnr 43 : Tu-
lianus ait, vtraque iudicia et hereditatis, et libertatisin tem-
pus pubertatis differenda, neutrum enim eorum ita explicari -
poteft, vt non condicioni eius, qui fe filium effe contendat,
praeiudicetur. — Ceterae quoque libertatis quaeftiones ex te-
ftamento pendentes in tempus pubertatis differuntur. $619 -
diceret, debi-
toresque negent ^? eum filium effe defuncti, et inteftati he-
reditatem ad adgnatum, qui forte trans mare aberit 59, per-
tinere : neceflarium erit puero Carbonianum Edictum: fed et
abfenti erit profpiciendum, vtcautio praeftetur. $. r3. Mif-
fum autem ex Carboniano in poffeffionem ftudent Praetores
poflefforem conftituere: quod fi coeperit, aut hereditatein
petere quafi bonorum poffeffor Carbonianus, aut fingulas res:

rectiffime Tulianusilibrojyvicenfimo quarto 5* Digeftorumjfcri- L«

m

bit, exceptione/eum fummouendum : contentus enim efféde-
bét ?? hac praerogatiua, quod poffefforem eum Praetor tan-
tisper conftituit 5? : fi igitur vult hereditatem aut fingulas res
petere, petat, inquit, dire&a a&tione quafi heres, vt ea pe-
titione iudicari poffit, an quafi ex liberis heres fit: ne prae-
fumptio Carbonianae bonorum poffeffionis iniuriam aduerfariis
afferat: quae fententia habet rationem, et aequitatem. $. 4v
Haec autem poffeffio intra annum datur, ficuti ordinariae quo-
que, quae liberis dantur, intra annum dantur. $— Sed
oportebit hunc, qui féfilifim dicit, non folum Carbonianam
bonorum poffeffionem accipere: verum etiam ordinariam agno-
Ícere. $. 16. Curruntautem tempora ad vtramque bonorum
poífeffionem feparatim : ordinariae quidem, ex quo patrem
fuum decefliffe ffit, et facultatem bonorum poffeffionis peten-

trouerfiam fibi fieri cognouit.

344m.IV. IvarANvs libro XXIV. Digeftorum. Iproj**

E M * ...LU : :
fi ex prima parte edicti bonorum poffeflionem non 59 petie- P^
" | rti. -

45 Flor. eft: i5,
et ita quoque Taurellius dedit, fed perperam. manifefta enim . eft transpofitio
ToU fi. BR. 44 Hal inferit: effe. — 45 Hal. bic, loco: zec. GEB, — 46
Hal. et Vulg. praefigunt: et. B R. 4'7 Hal. iuffus fit, et flatus. GEB. — 48
Hal. dicatur. 49 Hal. segarent. G E B. 50 Gothofr. in nota: abierit,
Hal. Yta Vulg. Hal. abierat. BR. 51 Hal. tricefimo tcrtio. GEB. 52,
Hal. contentum enim e[fe debere. GEB. — . $3 Hal. conflituat. GER. 54
Ap. Hal. ex, abeft. G EB.
]. Obf. 17. B R.

55 Vulg. 1deogue. De hoc capite adi Bynkersh.
56 Gothofr. in nota; Hanc negatiuam expungit Auguiti-
. nus

5l vero alter fe folum, alter et fe dicat: n -

f';b &) X k (l

f/ ?^ eo tempore, ex quo con- .l^ee, «» "**"j-'llg
*

à

U

)

7 ^
LA €€ cura W'ä

l'ee,

L

EX — — J DIGESTORVM LIB.

rit: alias poterit ex fequenti parte Edi&i ad exemplum Car-
boniani accipere bonorum poffeffionem: alias non poterit.

Nam fi confeftim poft patris mortem controuerfía ei fatta fue-

rit, an inter liberos bonorum poffeffionem ggcigere.pomt:
fimul ad vtriusque Edicti caufam annus. ceffie videbitur: fi
vero interpofito tempore fcierit controuerfiam fibi moueri:
poterit etiam finito tempore, intra quod ex prima parte bo-
norum poffeffionem acceperat, ex fequenti- bonorum -p.

dionem. petere: quam cum acceperit, perpetuo poffefforiis 57
a&ionibus vtetur: fed fi poft pubertatem contra eum iudica- -

tum füerit, denegabuntur ei actiones.
^ — NV. VrprrasNvslibro XLI. ad Edictum. , SED ?? fiis,

ui controuerfiam impuberi facit, éx libétis (it: eueniet, vt,-

fiue caueat hic 5?, cui ftatus fit controuerfig, fiue non/ ca-
ueat , attamen fimul fit in poffqiïionexp. f*o. $. r. $i 1m£;1bes
non defendatur, idcircoque miffus fit in poffeffionem ^^ et-

iam aduerfarius eius: . actiones hereditarias quis exercebit?

X Tulianus libro vicenfimó quarto *^ Digeftorum] cura-
torem conftitui debere, qui omnia curet, 6*? actiones exer-
ceat. Denique fcribit, etiam eum, qui cum impubere miffus
eft in poffeffionem, actiones poffe aduer.fus curatorem inten-
dere, nec effe grohibendum: nullum enim per hoc praeiudi-

cium hereditatiffieri: nam et aduerfus ipfum pupillum, fi fa-.

tisdediffet, re&te experiretur. $ —9e Quotieïns Gf*.im ubes fa-
tis non dat, mittitur in poffeifionem aduerfarius eius, fiue fatis-
det, fiue non det: 9? fi velit acjpg:rfamus committi übl,admþ
nifrationem, fatisdare débet püpillo: ceterum , fi. fatis non
det, debet curator conftitui, per quem bona adminiftrentur.
Aduerfarius autei fi fatisdederit, res, quae;tempore peritu-
: : p 66 ? N r
rae, aut deteriores futurae üanrt dlfcral.ler.e debet: item a
debitoribus, qui tempore liberabuntur, exigere deþet: cete-
racum pupillo poffidebif. $. 3. An autem Ve.fcend1. caufa de-
minuere poffit is, qui ex Carboniano Imlfius p&, videamus ?
et fi quidem fatis impubes dedit, fiue decreuit Praefes, fiue
non, dÉminu$t vefcéndi caufa , et hoc minus reftituet here-
ditatis petitori ;j quod f fatisdare non potuit, et aliter alere
fe videtur non poffe, dóminuendi caufa vsque ad id, quod

alimentis eius neceffarium eft, mittendus eft: necgmirum/de- -

bet videri, hereditatem propter alimenta minui eius, quem
fortaffe iudicabitur filium non effe: cum omnium ediétis ven-
ter in poffeffionem mittatur, et alimenta mulieri praeftentur
ropter eum, qui poteft non nafci : ymaiorque curajdebeat àd-

petitorem perueniat, fi szpa,rlji-iz fl.liumänon ede. $. 4. Ma-
xime autem puto, fi miífus fueric 1n poiïejïïonem aduerfarius,
defiderandum a Praetore, ne inftrumenta in pgi.ïefüopem fuam
redigat: ceterum $8 decipietur puapilue, dum vel inftruitur
aduerfarius eius 9?, vel etiam intercipere ea pqtef*c.. o x
Cum autéth in fatisdatione et pupillus et aduerfarius eius cef-
fant, curator conftituendus eft, qui bona adrpgn;'iïïggn,* et
quandoque ei, qui iudicio vicerit, reftituat. Quid tatfién, fi
tutores pupilli velint adminiftrare? Non erunt audiendi, nifi
fatisdederint nomine pupilli, aut curatores quoque dem *?
ipfi fint conftituti. : :

VL Pavrvs libro XLI. ad Edictum. D bonis ma-
tris an decretum interponendum fit, quaeritur? et decretum

- quidem non eft interponendum : dilatio autem longiffima dan-

nus II, Emenud. ?. Auguftinus falim notat expungi, non probat. BR. — 57
Gothofr. in nota: pofleffor his aCtionisus. Flgl. — Sane vti Hal. ita et habent
Otob, et Taurin, I. át Barb. poffefforis. B R. 58 Hal. et Vulg. inferunt : et.

G E E. 59 Hal. i$, loco; bic. GEB. 6o Hal et Vulg. poffeffione. BR. -

61 Hal. et Vulg. inferunt: et, praemiffo commate. a R, — . 62 Hal. tvicofimo
tertio. GEB. 63 Hal. et Vulg. praefigunt; et. hR. ; 64. Vlul:g. Quoties-
e«umque. Bm. — 65 lal et Vulg. praefigunt; et,Bm. —— 66 Hal et Vulg.

iberi 57, ne fame pereat filius, quam ne minor hereditas ad |.

p TE

XXXVIL TiT..X.
da ** eftj quae in tempus pubertatis extrahet negotium.
- . )9 4 . . s
$. r. Plane fi fimul dé paternis, etfé maternis bonis contro-
uerfia fit, vel etiam de fratris *^: et has controuerfias in

.tempus pubertatis differendag effe, Tulianus refpondit. $. 2.

Huic autem. Edicto locus eft, etiam fi ab inteftato ad bono-
rum poffeffionem veniantliberi: tametfi ex inferioribus par-
tibus petant, qua legitimi vocantur, quoniam fui int ?3, vel
ex illa, qua ?* cognatis datur. .$—9: Ita demum autem huic
Edicto locus eft, fi ftatus ??, et hereditatis controuerfia fitz
nam fi tantum ftatus, quod ?* puta feruus dicatur effe, nec
vlla bonorum controuerfia fit: hoc cafu liberale iudicium fta-
tim explicandum erit. $. 4. Qui pupillo controuerfiam facit, — .
fi fimul cum eo in poffeffionef miffus eft, alifexibonis;defun-//»c$v5
&i non debebit, nec quicquam de bonis d&minuere: haec enim
poffeffio pro fatisdatione cedit, $. 5."Non folum alimenta
pupillo praeftari debent, fed etjin ftudia, et in ceteras necef-
farias impenfas debet impendi pro modo facuitatfum. $. 6.
Poft pubertatem quaeritur, an actoris partes fuftinere debeat,
qui ex Carboniano miffus eft in poffeffionem? et refponfum
eft, rei partes eum fuftinere debere: maxime fi cauit: fed et
fi non cauerat, fi ** nunc paratus fit cauere, quafi poffefior
conueniendus eft. Quod fi nunc non caueat, poffeffio trans-
fertur aduerfario fatis offerente, perinde atque fi nunc pri-
mum ab eo petgffetur hereditas. P |
VIL IvrriaAwvs libio XXIV. Digeftorum. Sr im-
pubes negetur iure adoptatus, et ideo paternae hereditatis
ei controuerfia fiat: non erit iniquum, fimile Carboniano
decretum interponi. $. 1. Item fi impubes in adoptionem da-
tus effe dicatur, et ideo negetur naturalis patris hereditas ad
eunä pertinere z quia, et hoc cafu quaeritur, aniure filii he-
reditàtem optinere poffit, locus erit Carboniano Edicto.
$. 2. Cum.vero proponitur exheredatus ?? eífe, non eft ne-
ceffarium, controuerfiam pubertatis differri: quia nonde ipfius ,
filii, feäüde teftamenti iure quaeritur. $. 3. Si mater eius, £ «t .
cui et de libertate et de hereditate paterna controuerfia fit,
in quaeftioneyh libertatis vocatur: iudicium dematre non fem-
perín tempus pubertatis differendum erit: nam et ipfi, qui
fubiectus *? effe dicitur, ex caufa repraefentari folet. $. 4.
Quotiens Carbonianum decretum interponitur, eodem loco
rem haperi oportet , ,quo effet, fi nulla controuerfia fieret ei,
qui bornorum poffeffionem acceperit. — $. 5. Cum autem ex
duobus fratribus ex hoc decreto miffis alter pro parte fua pa--
ternam hereditatem non defendit: compellitur alter totam de-
fendere, aut vniuerfa creditoribus cedere. $. 6. Interdum

etiam exheredatus filius ex Carboniano decreto bonorum pof-

feffionem accipiet, fi non contra tabulas petit bonorum pof-
feifionem , fed ab inteftato vnde liberi: quia neget tabulas te-
ftamenti patris tales effe, vt fecundum eas bonorum poffeífio -
dari poífit: et dicatur non effe filius. $. 7. Si pupillus liber-
ti paterni bonorum poffeffionem petet *?, negaretur autem.-
filius patroni effe: quia de paterni$;bonis nulla controuerfia
.ei,fieret, differendum hoc iudicium non eft. Sivero poft in-, 4 ajtd
terpófitum Carbónianum decretum haec quoque controuerfia & ^77,
moueretur, hoc iudicium in id tempus differri debet. $. 8.
Quaefitum eft, an fimul et pupillus ex Carboniano, et feriptt ——
heredes fecundum tabulas bonorum poffeffionem hzþgggnt,?uwï
Refpondi, fi filius non effet, aut non accepiffet contra tabu-
las vel ab inteftato bonorum poffeffionem: fimul et ipfum
»x - ex

funt. 9 R. 67 Flor. virgulis appofitis haec duo verba funt transpofita, vt
fit: adbiberi debeat. BR. .. 68 Gothofr. in nota: Forte legendum: caeterogquim.
Conf. Noodt. 11. Obf. 14. BR. — 69 Hal infiruitur eis aduerfaeius. "TO "Yaur.
ldem.GEB. 7X Vulg. adbibenda.B R. 72 Vulg.frateruis, "73 Hal.etVulg.
funt, BR. 74 HaletVulg.quae. BR. — 75 Ap. Hial. flatne , abeft. GEB. 76
Hal.4uia,loco: quod. B R. 77 Hal.camerit, fed unnc. GE B. — 78 Hal. et Vulg.
exheredatum. B R. — '79 Bafl eegh ámwofeMqedev. BR. — 8O Kal. et Vulg. pete-
' .^ Fet.

(*
» D

" effe

wl : |

i LP
L MP

et
f0

(
(0
ii
j
[io 1
ema
e b

cil.

[abe
quo
torett
intel
ris de
qi u

, at

[it (
fong
g,
det
p

fie
fe
CU
t T
Ritüt
Nea
ee:
Thet
toni

lere
DA
timi

. meldi

habe
erif,
Cellan

torte
lul
NS
i
üy
lo
Que

Tyj

[15]
It hn
[psi
31
EUUM
ftier;
GER,
4

Ottm,
QDtte.
ts n
9' 20
OflQ«
3 Ddf«
Iuie
d üt :
: ec
t h- à
W 95 &l bona €-
mt' 3 manc'i/)
W — eonstat"
^ u
imen "

5 tsf
AD
(l
: a

"

It pri

us
em d«
dl
Eoto,
el -
iplus ,
eus, .^*
a fit,
Ms
j, i
:
m loco
ení d
jtem &
ii d&
:ærdum
n p*
i pOf*
hs te-
oü'eïïïO
; libet«
quum
vonera
UO& in'uaiejïf
ITTM

p
91

—

OOHmï v
j Vil
p

alg- Prte-
n

DIGESTORVM LIB. XXXVIL TIT. X. XL

x Carboniano, et fcriptos heredes fecundum tabulas habitu-

ros bonorum poffetfionem. A.
VIIIL. ArR1cAwNvs libro,IV. 9* Quaeftionum. Dx-
CESSIT, quem ego filium meum, et in mea poteftate effe di-
co: exiflit impubes, qui eum patremfamilias, et ad fe here-
ditatem pertinere dicat:; decretum neceffarium effe/refpondit
52. -$e—r. ltem emancipatus deceffit inteftato, fuperftite fi-
lio impubere, qui fe ei fuum effe dicit: ego contendo ante
emancipationem conceptum, atque ideo in mea poteftate effe,
et bona emancipati ad mé pertinere: et quidem hunc filium
eíffe conftat:/fed haCtenus de ftatu eius quaeritur, quod ??
in poteftate patris fuerit, necne: fententia tdífien, Edicti pro-
cul dubio ex Carboniano admittitur. , Z^ . |
IX. NEnAT1vs libro |VI, Membranarum. Qvop
Labeo (fcribitj quotiens fuppofitus effe dicitur pupillus, cum
quo de patris eius hereditate controuerfia eft, curare Prae-
torem debere, vt is in poffeffione fit : de eo puto eum velle
intellegi, qui poft mortem patrisfamiliae **, qui fe fine libe-
ris decedere credidit, filius eius effe.dici coepit: nam eius,
qui adgnitus eft ab eo, de cuius bonis quaeritur, iuftior in.
eare cauía eft, quam poftumi. ;^.
X.,MARcxELLvslibro VII. Digeftorum. Cv w mu-
: R : n
lier deferente herede 1urauerit, fe praegnatem eífe 95, bo-
norum poffeffio ex Edicto Carboniano dari debet: vel dene-
gari, fi illa heredi detulit iusiurandum ,. cum caufa cognita
detur pofleffio: ne aut heredi bonorum poffeffio data faciàt
praeiudicium, aut denegata ius ordinarium eripiat pupillo.
: Xl.PAPiNr1iANVS libro XlilljQuaeftionum. Cv fi-
ne beneficio Praetoris, qui patitur controuerfiam filius he-
res effe poteft, forte quia fcriptus eft: Edicto Carboniano lo-
cus non eít, ac fimiliter ** cum certum eft, quamuis filius
fit, eum tamen heredem non fore: veluti fi Titio herede in-
.ftituto, poftumus, aut impubes exheredatus negetur filius.
Nec ad rem pertinet, quod intereft illius, in quibusdam filium
effe: veluti propter fratris ex alia matre nati bona, vel iura
libertorum et fepulchrorum : iftos enim cafus ad Carbonianum
conítat non pertinere. —
XII. Ipgw libro XIV. Quaeftionum. . Scnr:PTvs
heres, contra quem filius impubes, qui fubieCtus dicitur, ex
KEditto primo $* bonorum poffeffionem petit, exemplo legi-
timi, fecundum tabulas interim accipere non poteft: quod fi
medio tempore fcriptus, vel ille, qui inteftati poffeffionem
. habere potuerit, moriantur: heredibus eorum fuccurrendum
erit. Quid enim fi non potuerunt *5 adire hereditatem iure
ceffante, vel ob litem in dubio conftituti?

XIII. PAvrvslibro XI. Refponforum. 'T'1v1A poft :

mortem mariti fui poftumam enixa eft: eidem Titiae crimen
adulterii Sempronius 9? apud Praefidem Prouinciae obiecit.
Quaero, an in tempus pubertatis quaeftio adulterii differri
debeat, ne praeiudicium poftumae fiat? Paulusjrefpondit., fi
€i pupillae, de qua quaeritur, bonorum paternorum quaeftio

non moueatur: fine caufa tutores defiderare, adulterii quo- *

que quaeftionem in tempus pubertatis pupillae differri.
XIV. ScAEvoraAlibro II. Refponforum. QvAxnr-
TVAR, ànimpubes qui bonorum poffeffionem ex Carboniano

vet. BR. — $I Signaui flellulis:: 4uarto ( nempe in exemplo typis deftinato
in hunc modum ; *4-74rto*?) cft enim vox poftea adícripta. BR. — 82 Hal. re-
fpondi. G E B. 83 Ap. Hal. et Vulg. quod , abelt. & R. $4 Hal. et Vulg.
familias. BR. — 85 Ap. Hal. effe, abeft, antecedente commate fimul deleto,
G E B, 86 Hal. ansponit: fusiliter ac. GEB. . 87 Id eft, prima parte
edicti, vt fupra Iulianus. Vide Bynkersh. Z. Obf. 17. BR. 88 Hal. et Vulg.
potuerinut, B R. 89 Hal. inferit: tandem. GEB. ^ 90 Hal.inferit: edico.
GER. — 91 Hal. et Vulg. peteret. B R. 92 Vulg. adipifteudam.BR. — 93

Hal. ipfi conferunt, quod H. a Porta in IL infigni errato Florentinae tribuit,

E(t tamen etiamnunc Flor. 4zae ipfi confert. B &. |
1 Hal immo et vetus Index et ceterae editiones: POSSESSIONE.

723
?? accepit, fi, antequam poffeífio ad eum translata fuerit ,

in eo, quod a poffeffore petet ?*, probationem
bere. "EX -

XV. Hegn MoGENIANY S libro,]IL, ïumprtomarum.

das, et debitum exigendum, et collationem bonorum, et do-
tis, et omnium, quae conferri diximus, prodeft. ..
XVI. PAvrvs librofquadragenfimo * primosXad Edi-
Cum. Srp ficuti de bonis paternis emancipato cauetur, ita
de iftis, quae ipfe/confert ?5, cauendum eft. — /://. —

: TITEXE —
(DE BONORVM POSSESSIONIBVS,*

CVNDVM TABVLAS.J)
^X XXIIt. . 4

, VxprANvs libro LX.X—J;Q"XJ ad Edictum.

SE-

figuram: fiue igitur tabulae fint lingneae?, fiue cuius-
cumque alterius materiae, fiue cfartae, fiue membranae fint:
vel fi corió; ? alicuius animalis: tabulae re&te dicentur. :
Non autem omnes tabulas Praetor fequitur hac parte Edi&i,
fed fupremas ^ : hoc eft, eas, quae nouiffimáe * ita fatae funt
quae füb ipfo niortis tel,'ilpore fattae füunt, fed poft quas nul-
lae factae funt, licet liàe veteres fint. $. 2, Sufficit autem
extare tabulas, etfi non proferantür, fi certum fit eas exftáre.
Igitur etfi apud furem fint, vel apud eum, apud quem depofi-
tae funt, dubitari non oportet, admitti poffe bonorum poffef-
fionem: nec enim opus eft aperire eas, vt bonorum poffeffio
fecundum tabulas agnofcatur. — $. 3. Semel autem exttitiffe
| tabulas mortuo teftatore defideratur, tametíi exftare defierint
*: quare, etfi poftea interciderunt, bonorum poffeffio peti-
poterit. $.—4. Scientiayà tàmen, * exigemus, vt fciat heres
extare tabulas, certusque fit delatam fibi bonorum poffeffio-

tum, et aliud exftet, aliud non exftet: tabulae extare viden-
tur, petique ppoteft bonorum poffeffio.
bus codicibus ? fimul fignatis alios atque alios heredes fcri-
pferit, et vtrumque extet: ex vtroque quafi ex vno compe-
tit bonorum poffeffio : quia pro vnis tabulis habendum eft, et
fupremum *? vtrumque accipiemus. $. 7. Sed ** fi vnum
fecerit teftator quafi teftamentum , aliud quafi exemplum : 'fi
quidem id extat, quod voluit effe teftamentum, bonorum pof-
feffio petetur: fi vero id quod exemplum erat, bonorum pof-
feffio peti non poterit, vt Pomponius fcripfit. $. 8. Exigit
Praetor, vt[isl, cuius bonorum poffeffio datur, vtroque tem-
pore ius teftamenti faciendi habuerit, et cum facit teftamen-
| tum, etcum moritur. Proinde fi impubes, vel furiofus, vel

mentum fecerit, deinde habens teftamenti factionem deceffe-
rit: peti bonorum poffeffio non poterit. Sed etfi filiusfami-
lias putans fe patremfamilias, teftamentum fecerit, deinde mor-

tis

BR. 2 Hal.in margine: alas$, limeae. GE B. 5 Hal. et Vulg. corium.
Lego cum recentioribus: vel ft e corio. B R. 4. Flor. eft: f(uppremas, et mox
iterum : fuppremae. 5 Forte rectius: mosiffnne. lta in $. $. P. legis Flor.
elt: maxinae, etin L. :. iufra de Imr. Patronat. trauslaticiae, et in L.
16. infra de Bon. libert. boneflae., pro: ouaxeme, tvauslaticiey, bonefle. atque
ita faepius. B R. 6 Hal. quae nouiffünae ita funt fadlae, vt poft eas mul-
lae fa&ae fiut. '"Yuetur autem Florentinam Bynkersh. £. Obf. 23. ER. Vt
Flor. eft, etiam Taurin. L Barb. Magl. in Barb. pof? quas nullae faclae funt ,
defunt. GE B. 7 Hal. defierut. 8 Vulg. autem. BR. 9 Hal. cod;-
cilis.G?£B. 1O Flor. eit, fuppremam. GEB. 11 Vulg. inferit: et. BR.

| OQoooo i2

pubes factus fit, petitoris partibus fungi debeat? /Refpondit,

, l NABVLAS teftamenti accipere debemus omnem materiae

$, poft quas nullae factae funt: fupremae enim Híae funt, non-

nem. &—5. Siquisj[in duobus exemplaribus fecerit teftamen- 1^onon,

$. 6. Sed gf in duo- ,.

p

ei incum-. -

H AE c bonorum poffeffio, * fi fatis datum fit *, non tantum .
ad poffeffionem apifcendam ?^ , fed ad res etiam perfequen- . J .

L*/'U-IZ, [L,,

-

quis alius ex his qui teftamentum facere non poffunt, tefta- -

] fadeadas,

724

tis tempore paterfamilias inueniatur: non poteft bonorum
poffeffio fecundum|*^ peti. Sed fi filiusfarnilias veteranus de
caftrenfi"faciat, deinde emancipatus, vel alias paterfamilias
factus, decedat: poteft eius bonorum pofleflio peti. Sed fi
quis *? vtroque tempore teftamenti fattionem habu(fflt, me-
dio tempore non habufit: bonorum poffeffio fecundum tabu-

las peti poterit. ^ $—* Si quis autem teftamentum fecerit ,.

deinde amiferit teftamenti fattionem, vel furore, vel quod ei
bonis interdictum eít: poteft eius peti bonorum poffeífio,
quia iure teftamentum eius valet: et hoc generaliter de omni-

bus huiusmodi dicitur, qui amittànt ** mortis tempore teíta- -
menti factionem : fed ante factum eorum teftamentum valet.

$. ro. Si linum, quo ligatae *? funt tabulae, incifum fit, fi

| quidem alius contra voluntatem. teftatoris inciderit, bonorum

[ juee £b of ocdami

L. 41 444l i Qa-

| cim«ecen ATU ,,,

poffeffio peti poteft : quod fi ipfe teftator id fecerit, non vi-
dentur fignatae, et ideo bonorum pofleffio peti non potett.

$. 11. Si rofae fint a muribus tabulae, vel linum aliter ruptum, |
vel vetuftatejputrefactum ,' vel fitu] vel cafu *?: et fic viden- !

tur/tabulae fignatae, maxime fi proponas, vel vnum linum
tenere. Si tef forte vel quater lihum eflet ^* cireumductum,
dicendum eft, fignatas tabulas.etss- extare, quamuis * vel in-
cifa*, vel rofa fit pars|vni/^ ". j tona Tasten,

IL IpEgw libro XLI. ad Ediéttum. AxovtrzssriMvM
ordinem Praetor fecutus eft. Voluit enim primo ad liberos
bonorum poffeffionem contra tabulas pertinere, mox, fi inde
non *? fit occupata, iudicium defuncti fequendum. — Exfpe-

étandi igitur liberi erant, quamdiu bonorum poffeffionem pe-

tere poffunt: quod ?? fi tempus fuerit finitum, aut a»te de-
cefferifít, vel repudiaueriyft, vel ius petendae bonorum pofief-

fionis amiferint: tunc reuertetur bonorum poffeffio ad fcriptos .

21 . r. Si füb condicione heres inftitutus filius fit, Iulia-

nus peraeque putauit, fecundum tabulas competere ei, quafi-
fcripto, bonorum poffeffionem,, , qualis qualis condicio fit, et-.

iam fi haec, s1i NAVIS EX ÁSIA VENERIT, et quamuis
defecerit condicio, /Praetor tamen/ filium, qui admüferit ??

fecundura tabulas, tueri debebit, ac fi contra tabulas acce-
perit: quae tuitio ei, qui emancipates eft, neceflaria eft.

$. 2. Pro qua quisque parte heres fcriptus eft, pro ea acci--
piet bonorum pofleffionem: fic tàffhen, vt, fi non fit qui ei

concurrat, hábeat folüs bonorum ?? poffeffionem, quamdiu
tamen éX hefédibus vnus deliberat, vtrum adrmittat bonorum
poffeffionem, -aucmesm: portio bonorum polfeffionis eius co-
heredi non defertur. $. 3. Si primus quidem ita fubftitutus
fit, fi intra decém, fecundus, íi poft decem, intra quattuor-
decim annos) ?*: fi quidem intra decermi decefferit, primus
folus heres erit, et accipiet bonorum poffeffionem: fi vero poft

deCem intra quattüordecim , fecundus folus heres erit, et ac-
. €ipiet bonorum poffeffionem: nec fibi iunguntur ?? , cum ad
$. 4. Defertur bonorum -

fuam quisque caufam fubftitutus fit. $. 4
poffeffio fecundum tabulas primo gradu fcriptis heredibus:
mox, illis non petentibus, ?^* fequentibus non folum fubfti-
tutis, verum fübftituti quoque fubfüitutis: et per feriem fub-
ftitutos admittimus. Primo grádu autem fcriptos accipere debe-
mus omnes, qui primo loco fcripti funt: nam ficuti ad adeun-
dum ?* hereditatem proximi fünt, ita et ad bonorum poffef-
fionem admittendam. — $. 5. Si quis ita fcripferit, P R1Mvs

$

IZ VidCtlïf"CXCidifTCQ vox : tàbalas. Sed et potuit l,ibrarius . F)Cundum, per erro--

rem addidiffe. Hoc fecutus Hal. omifit 72 fecunduwm. Supplet: tabwlas Vulga-
ti, praeeuntibus MSS. BR. Barb. Otob. Bynkersh. Sed Magl. vt Flor. GER.
13 HalSedet fi vtroque. GEB. — 14 Hal, amittuut, GEB. — 15 Faur. |Egatae.
GEB. 16 Hal. vel limum : aut aliter vuptum , vetuftate puta vel fitu, vel cafu
putrefatbum : Qt fic. GEB. — V'7 Hal. fit. GEB. — 18 Hal. pars liui. Vid. Duker.
ad Opwu(c. de Lat. Vet. ICt. pag. 369. BR. — 19 Ap. Hal. mon, abeít. GER.
20 Hal. et, loco: quod. BR. . 21 Vide Aueran. L. fnterpr. Fur. 11. m. 26.
GEB. 22 Haladmifit, GEB. — 23 Ap. Hal. bonorum, abeft. G&B.— 24

c

"

jiure vtimur.

| fraudatus, quod ex teftamento petita

DIGESTORVM LIB. XXXVIL TIT. XI.

EX ^5 pARTE HERES ESTO: SI PRIMVS HERES

NON ERIT, SECVNDVS HERES E-s'ro:*,TgR..Txvs EX

ALIA PARTE DIMIDIA HERES ESTO:[s: ?? NON L..1 2ecaat

ERIT, QVARTVS HERES ESTO] fprimus et tertius prio-
res ad bonorum poffeffionem inuitantur. $. 6. Si quis ita in-

ftituerit heredes, vTER EX FRATRIBVS MEIS SkEIAM

VXOREM DVXERIT, EX DODRANTE MIHI HERES
ESTO: VTÉKE NON DVXERIT, EX QVADRANTE HE--
RES ESTO: Íi quidem mortua fuerit Seia, aequas partes ha-
bituros heredes conítat: quod fi ab altero vxor ducta fuerit,
dodrantem et quadrantem eis competere, bonorum autem

e

poffeffionem, antequam exiftat condicio, neutrum peterel??, ) 44 £ ,

$. 7. Si confulto fit inductum nomen heredis, indubitanter
probátur , bonorum poffeffionem petere ?* eum'non pofle:
quemadmodum. non ?? poteft qui heres fcriptus eft, non con-
fulto teftatore: nam pro non fctipto eft, quem fcribi noluit.
$. 8. $i duo fint heredes inftitüti, Primus et Secundus, ??
Secundo Tertius fubftitutus, omittente Secundo bonorum
poffefionem, "Tertius fuccedit: quod fi Tertius noluerit he-
reditatem adire, vel bonorum pofleffionem accipere, recfidit
bonorum poffeffio ad Primum, nec erit ei ?**. neceffe petere

: bonorum poffeffionem , fed ipfo iureei adcrefcet: heredi enim

fcripto, ficut portio hereditatis, ita et bonorum poffeffio ad-
crefcit, $. g. Si feruus heres fcriptus fit, ei ?* domino de-
fertur bonorum poffeffio, ad quem hereditas pertinebit: am-
bulat enim cum dominio ?5 bonorum poffeffio: quare fi mor-
tis tempore Stichus heres ?* inftitutus fuit feruus Sempronii,
nec Sempronius eum iuffit adire, fed vel decefhit,. vel etiam
eum alienauit, et coepit effe Septicii: euenit, vt fi Septicius

eim,iufferit, Septiciof deferatur bonorum poffeffio: ad hufic ] oum.,

enim hereditas pertinet: vnde fi per multos dominos tranfie-
rit feruus, tres ?9 vel plures: nouiífimo dabimus bonorum
poffeffonem. — | NURE :
HIL PAvrvslibro XLL ad Edictum. VEnvweft,
omnem poftumum, qui moriente teftatore in vtero fuerit,
fi natus,fitj bonorum poffeffionem petere poffe. |;/ /z2«t ,

IV. VrPerzaANvs libro XLII. ad Edictum. . C V AR-

TAE appellatio et ad nouam cWartam refertur, et ad deleti- — —
ciam, proinde et fi iin| fpifthographo ?? quisteftatus fit, hinc L(!/ngo)?o
: Tn.

peti poteft bonorum poffeffio. , ,5 .

N. ;LDLEM libro, $ Difputationum. S 1 fub condicio-
ne heres qüis inftifütus fit, et accepta bonorum poffeffione
fecundum tabulas, condicio defecerit: interdum euenit, vt
res poffeffori concedenda fit: vtputa fi filius Aff emancipatus

*? fub condicione heres/inftitutus: nam ** fi defecerit con- | [;£,

dicio, attafner, fecundum tabulas bonorum poffeffionem eum
accipere lulianus fcribit. Sed A fi is fuerit, qui ab inteftato
bonorum poffeffor futurus effet: tuendum elfe fcripfit, et hoc
( $. r. Videndum, an legata ab eis debeantur?
et filius quidem, quafi contra tabulas bonorum pofteffione ac-
cepta, rem habere videtur, ceteri vero quafi ab inteftato: et

ideo filius liberis parentibusque legata reliéta folis praeftare

cogetur, ceteris non. 'Plane ei, cui ab inteftato fideicommif-
fum relictum eft, erit praeftandum: ?uaü videatur hoc ipfo
it bonorum pofiefiio,

d VI.

Hal.intra decimum quartum ammum. GEB. 25 Kal iuugeutur. GER. 726
Hal. praefigit: et. GER. 27 Hal.et Vulg. adeundam. BR. — 28 Vulg. in-
ferit: prima. BR. 29 Vulg. inferit: tertius baeres. BR. — 30 Vulg. nem-
tey petet. B R. 31 Hal.expetere. GEB. — 32 Hal. wec. GEB. — 533 Hal.
et Vulg. praefigunt: ef, BR. 534. Ap. Hal. ej, abeft. GEB. . 35 Vulg.
eius. B R. 36 Hal. et Vulg. domino. BR. 37 Vulg. inferit: fic. BR.
38 Hal. inferit: forte. GEB. — 39 Hal.opiflograpbe. G EB. — 40 Transpono
cum Hal. et Vulg. emancipatus fit. BR. 41 Hal.ect Vulg. inferunt; et. BR.

.

fb
du
pem

D
ä]tüfl

folte
( €
frffc
Qà C
nean

fit $
E
iX :
$10:
(hi
d
qu
(s
aue
&and Rb
BÉ
rE
fv
ïuee
r
redit
i
toris.
s pet
Quumi
Vil
— h
ael
fepu
pari

füm.
Quiti
de t

tondic
tipere
:
IX L
J TR |
deftnf
Adnitie
,. Qhnis,

^* fii,

hOïïibm
DUs, à

4 Gotl
exhibere
8 Vilg
lic infer
Cpjot.
[tito f
hr d
.I' Interp
! g Ui

M

bX
QY [,: dul
010-

MM

TMM
m
-*bïhiL.

A
elt,
ent,
,
TV2
lelet
U
y eum
vt
a hat
j ïf?
of 4
ap: &
st
Cgmmlf'

Lu
"
Moi
?1»5"*0'

;53.1 :
. Vwir, If
l.
E
T w[g.
,^ BR.

i

DIGESTORVM LIB. XXXVIL TIT. XL XII.

H . j

MOHE Difputationum.

a.

VL fpxmw libro H r demum

.. fub condicione heredes inítituti bonorum poffeffionem fecun-

dum tabulas, etiam pendente condicione, necdum impleta,
petere poffunt, qui vtiliter funt infüituti: quod fi inutiliter
?ïuis fit inffitutus, nec ad bonorum poffeffionem inutilis in-
ftitutio proficit. — x : |

VII. IvrrAwvs libroXXXIII. Digeftorum. Cvw ta-
bulae teftamenti plurium fignis fignatae effent *^, et quae-

* " J
dam ex his non parent ^?, feblém tamen figna maneant *^:-

fufficit ad bonorum poffeffionem dandam, fjgg-täj;, teftium fi-
gna comparare: licet non omnium , qui fignauerint **ef ma-
neant figna. D.
» Wil Inxnlibro XXIV. Digeftorum. Sr ita fcriptum
fin SEMPRONIVSEXPARTE DIMIDIA HERES ESTO:

*

ii'b!:,mïï,ïgmï MPSLNAVIS EX ÁSIA|VENERIT, EX PAR-

TE TERTIA HERES ESTO: IDEM lIiTIVS,SX NAVIS

nort
EX ÁSIAjJVENERIT, EX PARTE SEXTA HERES E-

sTOo: Titius non ex duabus partibus heres fcriptus, fed ipfe
fibi fübftitutus intellegi debet: ideoque non ex maiore parte,

*quam** tertia fcriptus videtur: fecundum hanc ratiónem, -

cum fextans vacuus relinquatur, bonorum poffeffionem Ti-
tius accipiet non folum tertiae partis, fed eius quoque quae
ex fextante edem adcrefcit. $. r. Qui filio impuberi fubfti-

, fuent. tuiturita, s FILIVS MEVS MORIATVR, PRIVSQVAM

&

(

&

IN SVAM ** TVTELAM VENIAT, TVNC Tirivs Mi-
HI HERES ESTO: ficut heredicatem vindicat, perinde ac

' f& verbum hoc w1z1 adiectum non effet, ita bonorum quo-

que eius poffeffionem accipere poteft. $. 2. Sed Af cum in
? praenomine, ^9? cognomine, erratum eft, is ad quem he-
veditas pertinet, etiam bonofüm pofleffiónem accipit **.
: Is autem, cuius nomen in teftamento voluntate tefta-
toris perductum' *? eft, ficut ad adeundam hereditatem, ita
&d petendam bonorum poffeffionem fcriptus non intellegitur,
quamuis eiu$ nomen legatur. $. 4. Quidam teftamentum in
£abulis fibi fecit, filio autem impuberi per nuncupationem fuüb-
ftituit. ;Refpondi , fententiam Praetoris in danda bonorum pof-

feffione eam eíle, vt feparatim patris, feparatim filii heredes

aeftimari debeant, nam quemadmodum fcripto filii heredi ?^
feparatim ab heredibus patris, ita nuncupato poteft videri fe-
paratim * a* fcriptis patris heredibus bonorum poffeffio dari.
mwufwsalX. PomPoNrvs libro II. ad |:Sabinum? V T bono-
rum poffeffio fecundum pupillares tabulas admitti poffit, re-
äuiritur, an ?? patris teftamentum fignatum fit, licet fecun-
dae tabulae refignatae proferaptur. 44454.«
X. Pavrvs libro Vliifjad.Plautium.
condicione-heres inftitutus fit, an bonorum poffeffionem ac-
eipere poteft, dubitatur: et Scaeuola nofter probat, poffe. ..
XL PaAprNrANVvS libo XHI. Quaeftionum. — Qvrz
EX LIBERIS MEIS IMPVBES SVPREMV S?? MORIE-

LÁd, tvR, Eu TiTivs ugRES ESTO: duobus 5* peregre

defunétis, fi fübftitutus ignoret, vter nouiffimus deceflerit,
admittenda eft [uliani fententia, qui propter incertum condi-
cionis, etiam prioris, poíle peti pofleffioriem bofforum , jre-
fpondit, $. r. Filius heres inítitutus , poft mortem patris. ab
hoftibus rediit: bonorum poffeffic nem accipiet, et anni tem-
pus, 2 quo rediit, ei computabi. r. — $. 2. Teftamento fa-

42 Gothofr.in nota: A. ífunt. Ita Hal. G EZ. 43 Hal. comparent. 'Taur.

exhibere potuiffet: paREmt. BR. — 44 Hal.ct Vulg.mament. BR. — 45 Hal. :
et Vulg. figiastevunt. B R. 46 Ap. Hal. fuam , abeft. GE B. 47 Vulg.
hic inferit : *Momine. B R. 48 Hal.er Vulg. pracfigunt: et. BR. — 49 Hal.

50 Vulg. zuducum. BR. 51 Hal. fcripto baerede filio. Vulg.
52, Gothofr. in nota; vt patris. Hal. GEB. — 53
54 Hal ambobus. GEB. — 55 Confer. Aueran.
26 Quafi voluiffet librarius fcribere :

accipiet.
fcvipto filio baeredi. B R.
Flor. eit: f(uppremus. G E B.
J. Interpret. Iur. 11. ". 27. GEB.

- du adrogationem , quae etiam vera fcriptura efle potcit, fine corrupto ex ante-

res fcriptus.

S1 feruus füb.

7M

&o, Titiusadrogandum fe praebuit, ac poftea fui iuris effe-
&us, vita deceffit: fcriptus heres, fi pofleffionem petat, ex-
ceptione doli mali füummouebitur 5*: quia dando fe in adro-
gandum *5 teftator, cum capite fortunas quoque fuas in fami-
liam et domum alienam transferat ?*. Plane fi fui iuris ef-
fectus , codicillää , aut aliis litteris eodem teftamento fe mori
xelle . declarauerit: voluntas, qüae defecerat, iudicio recenti
rediffe intellegetur 5?: non fecus, ac fi quis aliud teftamen-

tum feciffet, ac füpremas ?? tabulas incidiflet, & prioreg fü- , ,*f oppes

ipremas relinqueket: nec putauerit quisquam , nuda voluntate

confiitui teftamentum: non enim de iure teftamentifmaxi- r- —

me quaeriturj fed 9? viribus exceptionis, quae in hoc iudicio,
quamquam aftori opponatur, ex perfona taxiety eius, qui op-
ponit, aeftimatur. L i t
XIl. Pavrvslibro VIL Quaeftionum. --« ** fcri-
ptus heres adgnofcere poffit bonorum pofleffionem , exigen-
dum puto, vtet demonftratus fit propria demonftratione, et

portio adícripta ei inueniri poffit: licet fine parte[inftitutus — ] Áhecs.

fit: nam qui fine parte heres inítitutus eft, vacantem portio-
nem, vel alium afibiä'gccupat. Quod fi ita heres fcriptus fit,
vt interdum 9? excludatur 4 9? teftamento, eo quod non in-.
uenitur portio, ex qua inftitutus eft: nec bonorum poffeffio-

nem petere pqtgft: jidjeuenit, fi quis ita heredem in(tituat, : («dom.

TiTivs'QVA;NTA EX PARTE PRIORE TESTAMENTO
EVM HEREDEM SCRIPTVM HABEO, HERES ESTOZ
vel, QX;AQ,I;TA EX PARTE CODICILLIS SCRIPTVM
EVM HABEO, HERES ESTO: fif ** fcriptus non inuenia-
tur. Quod fiita fcripfero, Tirivs, sr: EV M PRIORE
TESTAMENTO EX SEMISSE SCRIPTVM HEREDEM
HABEO, Vel, SI EVM CODICILLIS EX SEMISSE HE-
REDEM SCRIPSERO, EX SEMISSE HERES ESTO-
tunc accipiet bonorum pofleffionem, quafi fub condicione he-

TIT. XH. N .

Derant | : ;
S1 Á PARENTE] QVIS. MANVMISSVS

VrPrANVS libro JXLV ad Edictum.A^ ':

: .
l** MANCIPATVS a parente in ea caufa eft, vt in contra

tabulas bonorum poffeffione liberti patiatur exitum: quod
aequiffimum Praetori vifüm eft, qu& |
habuit bonorum quaerendorum: quippe , jfij filiusfamilias ef-
fet, quodcumque fibi adquireret, eius emolumentum patri
quaereret ?: et ideo itum eft in hoc, vt parens exemplo pa-
troniad contra tabulas bonorum poffeffionem admittatur. $. 1.
Enumerantur igitur Edi&to perfonae manumiflorum fic, 1 w
EO, QVI A PATRE, AVOVE PATERNO, PROAVOVE
PATERNI AVIPATRE. S&eA Neposabauo manuinilflus ,

| dedit fe adrogandum patri fuo: fiue manens in poteftate patris

decefferit, fiue manumiffus diem fuum obeat, folus admitte-
tur auus ad eius fucceífionem ex interpretatione Edicti, quia
perinde. defért Praüetor bonorum poffeflionem , atque fi ex fer-
uitute manumiffus effet: porro fi hoc eflet, aut non effet ad-
rogatus, quia adrogatio liberti admittenda non eft: aut fi ob-
od | repferit

cedenti voce:.dando. — Saltim praepofitio hic demenda, vt fecerunt Steph,

Hal H.aPorta, Bandoza. B R. 57 Hal.et Vulg. trausfert. BR.. — 58 Vulg.
intelligitur. BR. — $9 Flor. eft: fuppremas,ct mox iterun. GE E. — 60 Vulg.
inferit: de. B R. 61 Vulg. Au, loco: Vt.BmR. | 62 Gothofr, in nota;
| juterim. $ta Vulg. hR. 63 Ap. Hal. et Vulg. 4, abeft. pR&. . 64 'Hal.

et Vulg. fi fcriptus. Quid filegas: fi fic fcriptus. B R.
relliano: SIc feriptus. G E B. :
r Hal. fuerit. | 4 Gothofr. in nota: Al. quvia. ^Nempe ita ipfe Taur.
in margine. Taurelli 42/a habet Hal, GE B. — 3 Hal.et Vvlg. adquireret. B R-

Nempe more Tat-

Qoooo 2 : 4

LP V.

? a parente beneficium -L*«.

F.

] 4 "Aorcanes,

726

repferit ^, patron-iJaïx?gg;—nihilo minus ius integrum maneret.
Se5. Si parens vel accepit pecuniam, vt emanciparet, AVCI
poftea viuus in eum filius, quantum fatis eft, contulit, ne
iudicia eius inquietet ?: :
Kítetalius cafus, quo bonorum poffeffionem contra tabulas
parens non accipit: fi forte filius militare coeperit: nam Di-
uus Pius refcripfit, patrem ad contra tabulas bonorum poffe(-
fionem venire non poffe. .$—$. Liberos autem manumilloris
non venire ad contra tabulas bonorum poffeffionem * filii,
conftat: quamnis * patroni veniant. .$—6. Patrem autem
accepta contra tabulas bonorum pofleffione, et tus antiquum,
quod et fine manumiffione habebat, pofie fibi defe.ndere, Iu-
lianus fcripfit: nec enim ei nocere debet ", quod iura patro-
natus habebat, cum fit et pater. !
- . 1L Garvs libro XV. ad Edictum Prouinciale. Now

vsque adeo exaequandus eft patrono parens, vtffiam Fauiana

aut Caluifiana actio ei detur; quia iniquum eft, ingenuis ho-

minibus non effe liberam rerum fuarum alienationem. .

IIl. PAvrvs libro VIII. ad Pl.aä,tium. pPACONIVS
9 ait, fi turpes perfonas, veluti meretricem, a parente eman-
cipatus et *? manumiffus heredes feciffet, totorum bonorum

- contra tabulas poffeffio parenti datur, aut conítitutae partis,

Íi non turpis heres effet inftitutus. — $. I. Si filius emanci-
patus teftamento füo patrem füum praeterierit, üiue heredem
inftituerit: fideicommiffa non cogetur pater praeftare ex fua
parte, quae ei debetur **, etiam fi adierit hereditatem. Sed
et fi filia vel neptis manumifla fit, et pater vel auus praeter-

itus petat,bonorum poffeffionem:,eadem, quae in filio dicen-

da funt. | COU :
IV. ManRcELLVvs libro IX. Digeftorum. PaATR1,
ui filium emancipauit, de his quae libertatis caufa impofita
?uerint :2. Praetor nihil edicit: et ideo fruftra pater operas
ftipulabitur de filio. XXl. d
1V.(PAPiNIANVS libro,XI, Quaeftionum.) Divvs
Traianus/filium , quem pater male contra pietatem adficiebat,
co&égit emancipare: quo poftea defuncto, pater, vt manumií-
for, bonorum pofleífionem fibi competere dicebat: fed con-
filio Neratii Prifci et Ariftonis ei propter neceffitatem foluen-
dae pietatis denegata eft. |

TIT.- XIL | d
POSSESSIONE EX TESTA-

MENTO MILIT/;IS.

*
VrPIANVS librofXL VA ad Edictum. |
*Tow dubium eft, quin debeant ratae voluntates effe eo-
iX rum, qui in hofticolo * fuprema iudicia fua. quoquo
modo ordinaffent, ibidemque diem füum obiffent: quamquam
enim diftet condicio militum ab his perfonis, quas Conftitu-
tiones Principales feparent ^, tamen quiin procinctu verfan-
tur, cum eadem pericula experiafitur, lura quoque eadem me-
rito fibi vindicant. Omnes igitur omnino , qui eius funt con-
dicionis, vt iure militari teftari non poffint, fi in hofticolo ?.
deprehendantür, et illic decedánt *, quomodo velint, et quo-
modo polfint, teftabuntur: fiue Praefes quis fit Prouinciae,

DE BONORVM

5 Hal iuquietaret. GE B. —— 6 Vulg. inferit:
8 Vulg. debebit. BR. — 9 Vulg.
IO Ap. Hal. et Vulg, eman-
I1 Hal de-

4 Hal. obrepfiffet. GER.
emancipati. BR. — "] Yaur. quambBis. BR.
Pantonius. Conf: Bynkersh. III. Obf. 7. BR.
cipatus et, abíunt. reftituo: emancipatus feu mamnumniffus. 3 R.
bet. GEB. 12 Hal. znterpofita fuerant. GEB.
1 Taur. in Adnotat. boflicolo. fic in Pam. bis eedem modo bic. Addi-
mus , corre&torem vtrobique co fuperfcripfiffe, vt fieret: boflico loco, ita vt in
pofteriori loco recentem correctionem digito deleuerit; immo eandem in prio-
re loco fcalpello tentafle videtur. Vulg. habent: zm boffliloco. Etita quoque
MSS. quae vidi. Solus Barb. habet in priore loco: zz boffiloco. Hal. habet :
in boflico, quod et Cuiacius probat, et Magius Mifceil. I4I. 12. Vide Bynkersh.

exceptione doli repelletur. $— -

DIGESTORVM LIB; XXXVILUTIT XDILOXHLGXIV.-

fiue Legatus, fiuequis alius, qui iure militari teftari non pot- -

eft. $. r. Item nauarcfos et trierarclíos claffium, iure mi« —

litari poffe teftari nulla dubitatio eft. — In claffibus omnes re-
miges, et nautae milites funt. *Item vigiles, milites funt *,
et iure militari eos teftari poffe nulla dubitatio eft, $.—2. Si
quis militum ex alio numero translatus fit in alium, quam-
uis et hinc fit exemptus, et illo nondum peruenerit, tamen
poterit iure militari teftari: eft enim miles, quamuis in nu-
meris non fit. D j

TIT. XIV.
DE IVRE PATRONATYV S.

f

VrrrANVvs libro IX, de Officio Proconfulis f,

ATRONORVM querellas aduerfus libertos Praefides au-

dire, et non translaticieiexfequi debent : .cum, fi ingratus L.:&glui

libertus fit, non impune ferre eum oporte Sed fi quidem
inofficiofus patrono, patronae, liberisue eorum fit: tantum-
modo caftigari eum füb comminatione aliqua feueritatis non
defuturae, fi rürfüm caufagf querellae praebuerit, et dimitti
oportet. Enimuero fi contumeliam fecit, aut conuicium eis
dixit, etiam in exilium temporahj dari debebit. Quod fi ma-
nus intulit, in metallum dandus erit.

quam caufam aduerfus eos temptauit.
Il. InEw libro T.j Opinionum.
5 negotiatione licita prohiberi a patronis non debent. à
Iil. MARcrIANvs libro II.,Inft

—

1 ..,5-3,',

tor datus, cum fibi legata effet ancilla, et rogatus eam manu-
mittere, manumiferit, agegnito legato, et $ tutela pupilli fe
excufauerit: Didij Seuerus et Antoninus refcripferunt, hunc
effe quidem patronum, fed ,omnij commodo patronatus ca-
pere, ^05 $ 0omam , 3 ;
IV. InEw libro V. Inftitutionum. IvRAlibertorum pa-
tronorum ^ liberis, cum pater eorum erat perduellionis da-
mnatus, falua effe Diui Seuerus et Antoninus benigniffime
refcripferunt: ficut ex alia cauía|punitorum liberis iura liber-
-torum- falua funt. V WHeeenior: 2 Ubertoram.,
| V. Inxw librojXIII, Inftitutionum. Drv v s Claudius
libertum , qui probatus fuerit * patrono delatores fummifiífe ,
qui de ftatu eius facerent ei quaeftionem, feruum patroni effe

iuffit eum libertum ?. . $-& Imperatoris noftri refcripto ca-

uetur, vt, fi patronus libertum fuum non aluerit, ius patro-
ni perdat. | E m od , ob ,
VI. PAvrvs libro IL. ad legem 4AÀ
ApriGtEmnkiureiurando, ne nubat liberta, vel liberfos tollat,
intellegitur etiam is, qui libertlym iurare patitur. Sed fi igno-
rante eo fuus filius adegerit, ftipulatusue? fuerit , nihil ei no-
cebit: certe fi iuffu patroniis, qui in pote&atetcïä; idem fe-
cerit, dicendum eft, eum hac lege teneri. $. r.Zt i Stipula-
tus eft centum operas, aut in fingulás aureos quinos dari:
non videtur contralegem fipulatus, quia in: poteftate liberti
eft, operas dare. $.—2« Quamuis nulla perfona lege excipia-
tur, tamen intellegendum eft, de his legem fentire, qui li-
: beros

IV. Obf. 12.etNoodt. I7. Probab. 4. B R. Magl. n boflico loco. Otob. et Byn-
kersh. zn boflili loco, nifi quod in illo afpiratio abfit. GER. — 2 Hal. et Vulg.
feparant. B R. 3 Hal. etiam hic: zu boflico. Etiam hic Barb. vt Otob. et
Bynkersh. zn boflili loco. Magl. in boflico loco. GE B. 4 Hal. et Vulg. dece-
dant, fed et Flor. ita factum, Bn.
1 Hancinfcriptionem Hal. habet integram. GE.
et fi. GER. 3 Hal. fubordinauit. GEB. — 4 Hal. Libertimi, loco: Libertz.
GEB. 5 Vulg. Libertzomnes. — 6 Klal. et Vulg. inferunt: a. BR. — 7 Hal.
et Vulg. paternowma. BR. — $ Hal. et Vulg. fuerat.
correctionem Florentinam in: fuit. quam et Taur. re&te fpreuit. B R.
Hal. egin libertym ,abíunt. GE B. — rO. Hal. et Vulg. fEipulatusue. BR.

9 Àp.
11 Hal.
et

LingnT:1^,;homines,

eliam; Sentiam, -

2, Hal. Idem erit, j

Omnes adeo 'fpreuerunt

$

Idem ?], et fi calu- J erd.
mniam aliquam eis inftruxit, vel delatorem fübornauit 5, vel.- ;

)5 ^M
itutionum, Srquis tu-i"fefsa »)

iy
g
T
Pa
d
T
Eufe
fj
7

^fimi

s [item

vàp| man

j Qs

^ V liee

-

ub

b ov

Ton

$ii -

wl Wf

m

L

M ]
wA MC

fhri
epit
^ lum
Qu
Cit

du pe
775 M

1j

[

Pro

Is a
üm (

Sins
Ttum |
lm
tüm
Üre:

fem
ul tei

tris,

$i

et Vu]
15 Ha
heret, (
DR
U ul
12 B
Cel'bidiz
othof;
- Ut

DIGESTORVM LIB.

beros tollere poffunt: itaque fi caftratum libertum iureluran-

E do quis adegerit, dicendum eft, non puniri patronum hac
" D lege. -$—3« Si patronus libertam iureiurando adegerit, vt fi-
& bi nuberet: fiquidem duCturus eam adegit, nihil contra le-
M gem feciffe videbitur: fi vero non ducturus, propter hoc fo-
: lgm ade it, ne. alii nuberet, fraudem lggL. fa&.am Iuh?mus
à ait, et perinde patronum teneri, acíi coégiffet iurare liber-
. tam non nupturam. -$—4 Lege lulia de maritandis ordini-
bus permittitur *? iusiurandum, quod liberto in hoc impofi-
tum !3 efít, ne vxorem duxerit: libertae **, ne nuberet: fi
modo nuptias contrahere reCte velint. « o
VIL MoprzsmiNvs libro fingülari de Manumiffioni-
yWs. DivvsVefpafianusdecreuit , vt fi qua hac lege venie-
j rit, ne proftitueretur, et fi proftituta effet, vt effet libera:
E. fi poftea ab emptore alii fine *? condicione venift *9, ex le-
* ge venditionis liberam effe,-e& libertam prioris venditoris.
MU - $. r. Mandatis Imperatorum cauetur, vt etiam in prouinciis
I C Praefides, de querellis patronorum ius dicentes, fecundum
U delictum admiflum libertis poenas -irtegent, Jnterdum illae
m poenae aliberto ingrato exiguntur, vel pars bonorum eius
init aufertur, et patrono datur: vel fuftibus caeditur, et ita ab-
1 d . foluitur. dEHME r
[ / . WH IpxMwlibro VI,Regülarumg SeRvvw a filio-
t« ]i | / amilias milite manumiffum, Diuus Hadrianus refcripfit, mi-
N "enotl! litem libertum fuum facere, non patris. $. r. Seruus non
íCdee rea f 9 manumiffus libertatem confequitur , *? is qui ea lege diftra-
I lj XVI. . €&us eft, vt manumittatur intra tempus, quod füperueniens,
souio ?éjre^- N licet non manumittatur, faciet ** tamen libertum emptoris.
: m.wxä du 71 IX. InxMlibroIX.Regularum. Frirr1 hereditate pa-
4 —^ ^. terna fe abftinentesJ/ ius, quOd in libertis habent paternis,
]i f ^" . mon amittunt. Idem et '? in emancipato. in bonis
lunt 'L;W*",/' -liberti locum quidam ?? non habffent ?*, lege excipiuntur,
ü U wun rel capitalis damnatus, fi reftitutus nop eft: fi ildex cuius
flagitii fit, fueritue, vel maior annis vigm'ïlquin—qug cum effet,
n " .. «apitis accufauerit libertum paternum. V,
d. Vlirantesr ao C X. ( hE RENTIYS CrEMENS librojIDXi ad legem Iu-
jme ,[UY, Mam et Papiam. E v w, patropum , qui capitis libertum ac-
j 1 .. eufaffet, excludi a bonorum poffeffione contra tabulas, pla-
cuit. Labeo e.&lfcimabat capitis accufationem eam effe, cuius
li "z poena mors, aut exilium eflet. , Qui, nomen detulit, accufaffe
jb D — —— intellegenduS eft: nifi abolitionem petit ?^?^. Idque etiam
T Proculo placuiffe Seruilius ?? refert.
bt Xl. VrPriANvs libro X. ad legem Iuliam et Papjäm.
u Is autem nec ad.legitimam hereditatem, quae ex lege diíode-
u cim tabularum defertur , admittitur. |
m —| z2, XIl. MopnEsT1INvs libroi. Refponforum. GAIVS
li, Seius decedens teftamento ordinato, inter filios fuos ?* Iu-
gl , lium libertum fuum, quafi et ipfum filium, ex parte heredem
m ^ nominauit, Quaero, an huiusqul fcriptura p.oiüt liberto fta-
jf tum condicionis mutare? Modeftinus refpondit, ftatum mu- -
x B tare non poffe. — — ! !
àri: XIII. Ingwlibrose PandeCtarum. Fiz1vsrAMILIAS
[beri feruum peculiarem manumittere non poteft:/iuffu tamen pa-
o L.2 262 tris manumittere poteftl qui manumiffus, libertus fit ?* pa-
kï..",os ! XIV. Vrrriaxyvs libro Vlj; ad leyemTuliam et Papiam.
J UE S1 iurauero me patronum effe, dicendum eft, non effe me,
E |
Qd — . et Vulg. praefigunt: Owi,BR. t2 Gothofr, in nota: remittitur. Hal. GER.
p* — [ 13 Hal. oppofitum. GEB. 14 Hal. se vxorem duceret, libertaeue , me ma-
beret. G E B. 15 Vulg. inferit: bac. BR. — 16 Hal. veniet. Vulg. venierit.
"L B R. 17 Vulg. praefigit: fcilicet. B R. 18 Hal. facit. ^ 19 Ap. Hal.
[j et Vulg. et, abeft. BR. 20 Hal. quidem. GEE. — 21 MHal. babeaut. GE E.
yHüL, ' 22 Hal. petat. — 23 Hal. et Vulg. Serazus. Bynkersh. VII. Obf. 23. mauultz
s Cerbidius. G EE. 24. Hal. inferit: ét. GER. 25 Hal fit. GER. 26
j Gothofr. in nota: A4J. fententiae. Ita Hal. et Vulg. BR. — 2/7 Hal. et Vulg.
j I - jnferunt: Z4$. BR. 28 Lial. fecit. GEB. 29 Hal. hic: Fauinianam. vt
: :

OXXXVUES IT XIV.. —O7MI

"

quantum ad fucceffionem, patronum, quia lusiurandum pa-
tronum non facit: aliter atque fi patronum efle pronuntiatum
fit, tunc enim fententia ?? ftabitur. |
XV. Pavrvs libro VHHiad legem Iuliam et Papiam. * ltol
Q v x contra legem jAeliam,Sentiam ad ?f iurandum libertum — —^
adegit, nihil iuris habet nec ipfe, nec liberi eius. » 24 . :
XVI. VrPriANVSlibro X. ad legem Iuliam et Papiam. C* 6 44 A
S1 libertus minorem fe centenario in fraudem legis fecerit ?3:
ipfo iure non valebit id, quod factum eft, et ideo, quafi in
centenarii liberti bonis locum habebit patronus: quidquid igi- -
tur quaqua ratione alienauit, ea alienatio nullius momenti
eft. Plane fi qua alienauerit in fraudem patroni, adhuc «a-
-mem poft alienationem maior centenario remaneat: alienatio
quidem vires habebit, verumtamen per Fauianam ?? et Cal-
uifianam aCtionem reuocabuntur ea, quae per fraudem funt
alienata: et ita Iulianus faepiffime fcribit ??, eoque iure vti-
mur. Diuerfitatis autem ea ratio eft; 3* quotiens in fraudem :
legis fit alienatio, non valet, quodjaCctum ?? eft. In fraudem
autem fit, cum quis fe minorem centenario facit ad hoc, vt
legis praeceptum euertat: at cum alienatione faéta nihilo mi-
nus centenarius eft, non videtur in fraudem legis factum,
fed tantum in fraudem patroni: idcirco Fauiano (vel 9? Calui-
fiano iudicio reuocabitur id, quod alienatum eft.. $.—r. Si
quis plures res fimul alienando, minorem fe centenario fecerit,
quarum vna reuocata, vel omnium partibus ?* maior cen-
tenario;éfficitur: vtrum reuocamus omnes , an pro rata ex fin-
gulis, vt ?? centenarium eum faciamus? Magisque eft, vt
omnium rerum alienatio facta nullius momenti fit. —$—2. Si
quis plane non femel 35 alienauerit,fed quasdamres ante, quas- — —
dam poftea: alienatio earum rerum, quae poftea alienatae fintj &: Jont.
37, ipfo iure non reuocabitur, fed priorum ?? : in pofteriori- — '
bus Fauianae ?? locus erit. lhic Derheso. lx L^Al legefiun.
.. XVIL IpEwlibro XI. ad legem Tuliam et Papiam. D -
vt fratres in haec verba refcripferunt. Comperimus a peritio-
ribus dubitatum aliquando, an nepos contra tabulas auiti li-
berti bonorum pofleffionem petere poffit, fi eum libertum pa-
ter patris, cum annorum vigintiQuinque effet, capitis accufaf-
fet? Et Proculum fane non leuem iuris auctorem in hac opi-
nione fuiffe, vt nepotiin huiusmodi caufa non putaret dan-
dam bonorum poffeffionem , cuius fententiam nos quoque fe-
cuti füumus, cum reícriberemus ad libellum Caefidiae *9 Lon-
ginae: fed et Volufius Maecianus, amicus nofter, vt et iuris
ciuilis praeter veterem et bene fundatam peritiam anxie dili-

gens, religione refcripti noftri ductus, jficug coram nobis ad- uyþï 4t,
firmauit ^^, non arbitratum fe aliter,refpondere'debere, fed, ,^ ,.,... .5

cum etipfo Mdéogiano, et aliis amicis noftris, iurisperitis, adhi- ,. ,. :;;*ZW
bitis plenius traCtaremus: magis vifum eft, nepotem neque /'freäbm*,iï,,
verbis, neque fententia Legis, aut Edicti Praetoris, ex per- — —
fona vel nota patris fui excludi a bonis auiti liberti: plurium
etiam iuris auctorum, fed et Saluii ^^ TIuliani amici noftri cla-
riffimi viri hanc fententiam fuiffe. -$—t£- Item quaefitum eft,
fi patroni filius capitis accufauerit libertum , an hoc noceat li-
beris ipfius ?, Et,Proculus quidem in hac fuit opinione, notam
adfperíamipatroni filio, liberis eius nocere: [ulianus autem
negauit: fed hic idem, quod Iulianus, erit dicendum.
XVIII. ScAE&vora libro IV. Refponforum. QvaAx-
RO, an libertus prohiberi poteít *^? a patrono, in eadem co-
' lonia,

Q o*

L—1 »Jet,,

36 Hal. et Vulg. fcripfit. BR.

Qpinor,' per mendum. BR.
32, Hal. factum. GE B.

Vulg. praefigunt: quia. B R.
et, loco: vel. BR.
GE E. 35 Hal. au pro vata, vt ex fiugulis centenavium. G EB.
thofr. in nota : «on. funul. Yta Flal. et Vulg. B R.
quoque Flor. fa&um. BR, 38 Hal fed prior.
runt: et Caluifianae. BR. 40 Hal. Cepidiae. GER.
vt coram nobis adfirmauerit. G EB.
Qoooo 3

31 Hal et
33 Hal. et Vulg.

34 Hal. quarum vna. omuium partium veuocata maior.
36 Go-
237 Hal et Vulg. funt, et ita
39 Hal. cet Vulg. infe-
4X Hal. ducfus eft,
43 Hal. pof-
fft.

42 Taur. Salasl, GER.

Lm,t/

728 DIGESTORVM LIB. XXXVIL TIT. XIV, XV.-

lonia, in qua ipfe negotiatur, idem genus negotii exercere:
Scaeuola refpondit, non poffe prohiberi.

C Aerrriwt.?

PU — : : 7
XIX. Pavrvs librol Sententiarum, IwGRATVS

** [ibertus eft, qui patrono obfequium non praeftat, vel res |

eius, filiorumue tutelam adminiftrare detraétat ^?.

XX. Ip£M libro III. Sententiarum. Srcvm, tefta-
mento facto, decedente liberto, jpoteftas jdatur patrono, vel
libertatis caufa impofit& petere, vel partis.bonorum poffeffio-
nem: ita et um inteftato decefferit, earum rerum electio ei
tanet,

XXL HenwocENiANVvS *$ libro IIT. Iuris Epitoma-

aíics
u

rum, Srivk patronus fiue libertus *7 deportetirt , et- poft re-

ftituatur, amiffum ^49 patroriatus etf petendae contra tabulas

bonorum poffeffionis ius recipitur: quod ius feruatur, et fi in
metallum patronus vel libertus damnatus reftituatur. &
Excluditur contra tabulas bonorum poffeffioné/patronus, etfi

'ex vncia heres inftituatur, et id quod deeft ad fupplendam de-

bitam portionem , per feruum , iudicio liberti, fine condicio-
ne ^? et dilatione, ei ?? hereditate, vel legato, fiue fidei-
commiffo quaeri poteft. $. 2. Ex duobus patronis vnus ex
debita parte heres inftitutus fine condicione et dilatione, con-
tra tabulás bonorum poffeffionem petere non poterit: licet,
fi minor ei portio effet reliéta, et contra tabulas bonorum pot-
fefionem petiffet, alia etiam portio ei adcre(cere potuifiét.
G. 3. Naturales liberi liberti exheredati faéd, aliogy ex parte
herede infüituto , fi per feruum ex alia parte parenti fuccef-
ferint, obiciuntur patrono. $. 4. Liberti filius heres infti-

tutus fi bona repudiauerit, patronus non excluditur ?*.

XXIL Garvs libro fingulari de Catüibus. -SaTis

conftat »-»&) 57 etiam fÍi in poteftate fit parentis filius pa-
tronae, nihilo minus leg:timo iure ad eum pertinere heredi-
tatem. u m 2 MM :
XXIIL Tafbsnonxiyvs libro XV. Difputationum,
S1 filius patris necem inultam reliquerit ;'quam feruus detexit,
et merhit libértatem: dixi, non habendum pro patroni filio,
quia indignus eft. $. r. Cum ex falfs codicillis, qui veri
aliquo tempore erediti funt, heres ignorans quafi ex fidei-
commilfo libertatem feruis praeftitiffet, refcriptum eft a Diuo
Hadriano,liberos quidem eos effe, fed aeftimationem fui prae-
ftare debere: et fs libertos manumilfforis effe re&te probatur,
quia faluum eft etiam in his libertis ius patroni.
XXIV. PAVLvsi;Imperialium fententiärgm-ïh cogni-

9 . ; * .* * ïæ-
tionibus prolatarum, fiue decretorumJex hbxlgj'ggjhbro primo.

CawELIA Piaab Hermogene appellauerat, quod diceret 1u-

dicem de diuidenda hereditate, inter fe et coheredem non tan-
tum res, fed etiam libertos diuififfe: nullo enim iure id eum
feciffe. Placuit, nullam effe libertorum diuifionem: alimen-
torum autem diuifionem a iudice inter coheredes fattam, eo-
dem imodo ratam elíe, ;

$

d

fit. GER. 44 Hanc legem in Vulg. praecedit L. fequeus: ficut. BR. 5
Hal, et Vulg. detre&at. BR. 46 Hal..1ERENTIVS. Nulg. NERAT.
B R. 47 Hal. et Vulg. transponunt: fiue libertus fiue patronus. BR. — 48
Hal. et Vulg. amiffi. B R. 49 In hac lege nulla occurrere emblemata con-
tendit Bynkersh. VIII. Obf. 17. GER. 50 Hal. inferit: z. Vulg. ex. BR.
51 Hal. et Vulg. patronum. non excludit, nempe commate poft: zufltutus,
praemiffo, quod et Taur. habet, fed perperam. BR. 52 Íta etiam MSS.

. quae vidi, tamen Taur. adíentior. B. ' Etiam ap. Hal. vt, abeft. — Habent ta-
men Barb. Otob. Magl. Bynkersh. G EB. : : |
I Flor. fuperne adícriptum ab ordinaria manu: LIBERIS ET LIBER-

| enim perfonis etiam in ceteris partibus Edicti bonor habebi-

. flat. def. quaerat. & R. MSS. vidit Barb. Otob. Bynkersh. GE.

DE * OBSEQVIIS/PARENTIBVS ET PA-

TRONIS PRAESTANDIS.
VrPrANVvS ? libro L Opinignum,

ETIAM militibus pietatis ratio in parentes cortftare debet z

quare, fi filius miles in patrem aliqua commifit, pro mo- l'er -

do deliCcti puniendus eft. $. r. Etinter collibertos, matrem
et filium, pietatisjratio fecundum naturam falua effe debet,
$. 2. Si filius matrem (aüt; patrem ?, quos venerari oportet,
contumeliis adficit, vel impias manus eis infert: Praefectus
Vrbis ^ delictum ad publicam pietatem pertinens, pro modo
eius vindicat. $. 3. Indignus militia iudicandus eft, qui pa-
trem et matrem, a * quibus fe educatum dixerit, maleficog
appellauerit. ,2 — , ,* 3 TM |

II. Iy zraNvs,*libro XIV. Digeftorum. Hoxonz
parentium ac patronorum tribüendum eft, vt quamuis per
procuratorem iudicium accipiant, nec a€tio de dolo, aut iniu-
riarum in eos detur: licet enim verbis Edicti non habeantur
infames ita condemnati, re &äffüän,,ipiä et opinione hominum
non effugiunt infamiae notam. .
de vi non eft aduerfus eos reddendum. . :
. HL Mancerrvs libro fingulari Rggä,ïlfgrg.mg T 1-
TIVS puerum emit, quem poft multos annos venin5 ^ iuffitz
poftea exoratus, accepto ab eo ? pretio, eum manumifitz
quaero, an eum filius et heres manumifforis vt ingratum ac-
cufare poffit? Refpondit ? poffe, fi nihil aliud effet impedi-

tüento: nam plurimum intereffe !9, a fuo feruo quis, vel et- -

iam ab amico eius, acceptis nummis dederit libertatem , an
ab eo feruo, qui, cum eflet alienus, in fidem eius deuenitz
etenim ille, etiam fi non gratuitum ,. beneficium taftiien prae-
ftitit: ifte nihil amplius, quam operam fuam accommodare vi«
deri poteft. ; X
IV. MancraANvs libro II. Publicorum Iudieiorum-

PR procuratorem ingratum libertum poffe argui, Diuus **

Seuerus et Antoninus refcripferunt.

V. VrPriANVvs libro X. ad Edictum. PamENs, pa»
tronus, patrona, liberiue aut parentes patroni, patronaeue,
neque fi ob negotium faciendum, vel non faciendum pecuniam
accepiffe dicerentur '?, in fattum actione tenentur. . S.—t.
Sed nec famofae actiones aduerfus eos dantur, nec hae qui-
dem, quae doli vel fraudis habent mentionem. — .

VI. Pavrvslibro Xlljad Edi&um; Nzc ferui cor-

rupti agetur.

VII. VrPxaAwvs libro X. ad Edictum. Lricerc fa-
mofae non fint. $& Et, in quantum facere poffunt, da-
mnantur. $—e4 Nec exceptiones doli patiuntur 7? , vel
vis metusue caufa: vel interdiCctum vnde vi, vel quod vi, pa-
tiuntur. S&e-» Nec deferentes iusiurandum de calumnia iu-
rant. $ Necnon et fi ventris nomine in poffeffionem ca-
lumniae caufa miffa dicatur patrona, libertus hfyc dicens non
audietur: quia de calumnia patroni queri non debet: his

tur.

TIS ET, quod nec ipfi probamus, cum nec index ifta habeat. Hinc tamen
nata le&io Nor. et Vulg. — De obfequiis a liberis et libertis pavemtibus et pa-
tronis praeflandis. Pleniffime Otob. iDe liberis et libertis et de obfeguiis a lz-
beris et libertis parenzibus et patronis praeflaudis, BR. * 2 Hal. PAVLV »
GEB., 3 Hal patrem aut matrem. Sed idem ordo eft in L. 2. imfra. we de
4 Hal.et
Vulg. vrbi. BR. — 5 Ap. Hal. a, abelt. GEn. — ó Hal. PAVLV'S. GEB.
7 Hal. et Vulg. venire,^et ita quoque Flor. eft factum. B n. & Hal eius,
loco: ab eo. GE B. 9 Vulg. vefpondi. BR. — 1O Vulg. iutereff. BR, — I
Hal. et Vulä- dzuï- BR. — d2 Hal. dicentur. G E B. 13 AP. Hal. Päï'ili'f'ï"fäï,
; : abceit.

$. 1. Interdi&tum quoque vn«

hr
etidl
tefl

o
finé

um.
pams

'LJ"('

aihe. Vr
L

J g

fip
p
"
xit à

pümi.
nilil e
firüm
heredit
Thert
QUs
tün i
Qb (

il
T
x,
-t OPHZQ ,
tTngeut

]

ü dl
[be
fllO eg
Die Df
tiug !
de oj
lutare
ue fra
aütem
fs QU
tüf,

——X

abcü. 6t
Pa lQ
Tüt: pe
N &tm
Rn ii
'Qllt. r
bl VElian
fltm, qul

j H&L c

,?;

hr

T0« l[g,r

m
&t
Wt
s
nl

idwr

Yont
finom
lYl«

T
7

"" 1
g

Ti

DIGESTORVM LIB. XXXVIL TIT. XV. LIB. XXXVIIL TIT. L

tur 1^. $s. Honor autem his perfonis habebitur ipfis: non
etiam interuentoribus *5 eorum: et, fi forte ipfi gse-alis in-

LA ( 8X ;

ines

terueniant, honor habebitur. |
VlIIl. PAvrvs libro X. ad Edictum. Hzgnks liberti
omnia iura integra extranei hominis aduerfus patronum de-
funéti habet, ,,, — al x lA. XI..
IX. VuLPrAN vs/? libro fexagenfimo * fexto;* ad Edi-

&um. LisrknrTOo etfilio femper honefta et fantta perfona
patris ac patroni videri debet. . | '

P

.DE OPERIS; LIBERTORVM.

sl "Qeénglt , £t |
PAv v-8-libre j';päulari, de variis ylgCtionibus. *
PERAE funt diurnum officium. |
Il. VLPrzxANvslibro XXXXHHT. ad Edictum. Hoc
Edictum,Praetor proponit coartandae perfecutionis li-
bertatis caufa impofitorum: animaduertit enim remJLi&a,m *
libertatis cáüfa imþbütorum praeftationem vitra ? excreuiffe,

[ f abértaten, v premeret atque oneraméglibertinas perfonas. $. r. Initio

igitur Praetor pollicetur ff iudicium operarum daturum in li-
bertos et libertas. »» $s : -'
III. PoxPeourvs libro |Vl;ad Sabinum. O»xenas
ftipulatus, ante perattum diem operam eius diei petere non
poteft, $— Nec pars operae per horas folui poteft: quia id
eít officii diurni: itaque nec ei liberto, qui ffex Moris dumta-
xat antemeridianis praefto fuiffet, liberatio eius diei contingit.

IV. Ipngw libro IV. ad Sabinum. ,,, A pvosvs ma-.

numiílfus vtrique operas promiferat: ,altero ex his mortuo,
nihil eft, quare non filio eius, qua;nuis fuperítite altero, ope-
rarum detur petitio: nec hóc quicquam commune habet cum
ereditate, aut bonorum pofleffione: perinde enim operaé * a
libertis, ac pecunia credita petitur. Haec * ita Arifto fcripfit;
cuius fententiam puto veram: nam etiam praeteritarum opera-
rum actionem dari heredi extraneo fine metu exceptionis pla-
cet: dabitur igitur et viuo altero patrono.
V. VrPriANvs libro XV. ad Sabinum, Sr quis ope-
ras &* ftipulatus fibi liberisque fuis, etiam ad poftumos per-
uenit 9 ftipulatio.
VI. Ing w libro XXVE. ad Sabinum. FAsmnRrIiLES
operae, ceteraequg, quae quafi in pecuniae praeftatione
confiftunt, ad heredem ? transeunt: officiales vero non
transeunt. u - WR
: VII. Ing w libro XXXIII. ad Sabinum. V m iurisiuran-
di obligatio contrahatur, libertum effe oportet qui iuret, et
libertatis caufa iurare..-$:—r- Plane quaeritur, fi quis liberto
fuo legauerit, fi filio fuo iurauerit fe décem operarum nomi-
ne praeftaturum: an obligetur iurando 9? et Celfus Iuben-
tius ? obligari eum ait, paruique referre, quam ob caufam
de operis libertus iurauerit: et ego Celfo adquiefco. $. 2.
lurare autem debet poft manumiffionem, vt obligetur: et, fi-
ue ftatim fiue poft tempus iurauerit, obligatur. $. 3. lurare
autem debet, operas, donum, munus fe praeftaturum: ope-
ras qualescumque, quae modo probe *? iure licito inponun-
tur, — $. 4. Reícriptum eft a Diuo Hadriano, et deinceps,

14. Hal. babetur. 15 Vid. Duker. ad Opsft. de Latim.
Vet. ICt. pag. 442. BR. — , 16 Hal. Idem. GER. 17 Hal. et Vulg. infe-
runt: pater. BR. 18 Quidni ergo et alibi ; ex mancipato, pro emaucipato.
Nec enim Taur. correctiones eiusmodi in archetypo curare conlueuit, videlicet
paflim id ibi mutatum eft, . Omnes tamen fcripti et editi hic: emancipato, ha-
bent. sR« — Etiam Hal.Scripti funt Barb. Otob. Bynkersh. .De cetero quid fi-
bi velit Brenkm. me non fatis capere,lubensfateor. — Videtur refutare nonnemi-

abeít. GEB.

nem, qui pro: 7zancipato, maluit emaucipate, .lle non elt Taurellius. GX B. -

19 Llal, et Vulg. dixerit. BR.

h

| tum patrono: nam pietatem liberi parentibus,

/ jnecpid X KXUM. , |

ÁLIBER TRIGESIMVSOCTAVYS| r

729
"HONINYSlibro XVllliDifputationum. Nvr-
tatis caufa impofitorum habet ** in mancipato
quia nihil imponi liberis folet, nec quisquam dixit
, lureiurando obligari filium patri manumiffori, vt liber-

non opéeras de-

; A.
LvM 1us liber
18 filio:
I9

bent. A
. Xl.Paerxraxvslibro XIII. Refponforum. Lrnxn-
TA ingrata non eft, quod.arte fua contra patronae volunta-
Ltem vtitur. — x rec J aadecfav: 6; XX oX m

| ceffare operarum perfecutionem aduerfus eum, qui ex caufa

fideicommiffi ad libertatem perdu&tus eft. $. s. Dabitur et in
impuberem, cum adoleuerit, operarum actio: fed interdum,
et quamdiu impubes eft: nam huius quoque eft minifterium,
fi forte vel librarius,- vel nomenculator, vel calculator fit, vel ( 1.
ihiftrio, vel alterius voluptatis artifex. $. 6. Si liberi patro- 145j
ni ex inaequalibus partibus effent inflituti, vtrum pro parte 7
dimidia, an pro hereditariis habeant operarum actionem 2 Et
puto verius, liberos pro aequalibus ** habituros aCtionem.
$. 7. Paruiautem refert, in poteftate fuerintriberi, an vero . *Lnab
emancipati. . $. 8. Sed fi in adoptionem datum, heredem - :
fcripferit patronus, magis eft, vt operae ei debeantur, $. g.

E '/'oa rícéess,

. Nec patronae liberi fummouentur ab operarum petitione. -

. VIII. PowPonrvslibro |VIII, ad Sabinum. Sx quane 3 XH.,

.do duobus patronis iurauerit libertus operas fe daturum,

Labeoni placet, et deberi, et peti poffe partem operae: cum
femper praeterita opera, quae iam dari non poffit, petatur:
quod contiyfgit, fi vel ipfis patronis iuretur, vel promittatur,
vel communi eorum feruo: vel cómplures *^ heredes vni pa-
trono exiftant. $. r. Pro liberto iurante fiddiubere quem- |^(.
uis poffe placet, — u - | :
IX. VrPrawvs libro XXXIV. ad Sabinum. O»z-
RAE in rerum natura non funt. -$.—E. Sed officiales quidem
futurae nec guiquam alii deberi poffunt, quam patrono, cum
proprietas eàrum et in edentis perfona, et in eius, cui edun- ,
tur, jconftitit, *? Fabriles autem aliaeue eius generis fünt, vt ; ; f*on;.zyf"f :
a quocumque cuicumque folui poffint. Sane enim, fi in ar- E
tificio fint, iubente patrono et alii edi poffunt.
jf X./PoumPoNivslibro XV.ad Sabinum. SEnvvs pa- ; :
troni a liberto male ita ftipulatur, OPERAS/MIHIDARE //2 "«e.
SPONDES?]taque patrono dari ftipulandum eft. .$. z. Liber-
tus operarum nomine ita iurando, PATRONO AvT Lvcro
TiTr1o, foluere Lucio Titio non poteft, vt a patrono liberetur. | *s
XL IvrÉiANvs libro[XXIL Digeftorum, Nzrmir D TA $. ,
autem intereít, extraneus fit Lucius Titius , an filius. EL
XII. PouroNivslibro XV. ad Sabinum. — QvrA
aliae operaeerunt, quae Lucio Titio dantur. -Se& fi liberta-

.tis cauía pecuniam promittat libertus egenti 1* patrono, aut

7*5 Titio, omnimodo adiectio Titii valet.- |
XIIL VrPrAwvs libo XXXVIIIIjad Edi&um. Sr
quis hac lege emptus fit, vt manumittatur, et ex Conftitutio-
ne Diui Marci perueneritad libertatem : operae ei impofitae
nullum effe&tum . habebunt. :

Ed

$. I. Sed nec J5 cui boria ad- L ^s

| dicta funt ex Conftitutione Diui Marci libertatum conferuan-

dire-

Ctas,

1 Hal ( qui de cetero hanc infcriptionem habet integram ) acionibas.
GEB. .2 Ap.Hal rem iflam, abíunt. GEB. . 3 Kal inferit: modmm. GEBR,.
4 Hal et Vulg, opera. BR. — 5 Vulg. Hoc. BR. 6 Vulg. pertinet. B R.
7 Wulg. inferit: extrauesm. BR. 8.Hal, et Vulg. iureiwrando. BR/ — 9
Hal. et Vulg. f£ubentius Celfus, Sed et: Iuuentius,fÍcribendum erat. B R,

darum caufa, poterit operas petere, neque ab his, qui

IO
Taur proVe. GEB. — 'Ik Hal. et Vulg. inferunt: partiéus. BR. I2 Llial.
cuim plures. — 13 Gothofr. in nota; A. confiftat. ita Hal. GEB. — 14 Go-
thofr. ia nota: agenti. Hg GEE. — 15 Hal inferit: Lucio.BR. . 16 Hal.
| 2 inferit:

2

[]
/ i
/
;

d

í

E '74*"7"33 44, SgRTYS, Qqui poft indictionem operarum valétudine impe- -

$— ^. 2 74 éon;

X /l[.,.

4. €t,,

"aus, XVL 2&11.3.5 libro XL. ad Edictum.

füitutum vel propofitum vitae minuitur ?*.

730 DIGESTORVM LIB. XXXVIIL TIT. L —— E

&as, neque ab his, qui fideicommiffarias acceperunt: quam-
uis fideicommiffarias libertates ** qui acceperunt, ipfius li-
berti efficiantur, non enim fic fiunt liberti, vt funt proprii,
quos nulla neceffitate cogente manumifimus) $. 2. Iudicium
de operis tunc locum habet, cum operae praeterierint: prae-
terire autem non poffunt, antequam incipiant cedere: et in-
cipiunt, pofteaquam fuerint indictae. -$—3 Etiam fi vxorem
habeat libertus, mnon prohibetür patronus operas exigere.
$. 4. Si impubes fit patronus, voluntate eius non videtur li-
berta nupta: nifi tutoris auctoritas voluntati acceflerit.
Rati quoque 'äivabitio-patrono- obeft in nuptiis libertae. -
XIV. TznExN T1vs CrEMExS libro VllIipd legem
Iuliam et Papiam. PraxwE, cum defierit nupta éffe, ope-
ras peti poffe, omnes 4eee. !* confentiunt. —
XV. VrriANvs libro XXXVIIIL. ad Edictum. Lzr-

ditur, quo minus praeftet operas, non tenetur ;.nec enim pot-
eft videri per eum ftare, quo minus operas praeftet. -Se—E
X94Neque promitti, neq'e folui, néc deberi, nec peti pro
parte poterit opera. Ideo Papinianus fubicit 29 : fi non vna,
fed plures operae fint, et plures heredes exiftant patrono, qui
operas ftipulatus eft: verum eft, obligationem operarum nu-
mero diuidi. Denique Celfus libro düdodecimo fcribit, fi com-
munis libertus patronis duobus operas mille daturum fe iura-
uerit, aut communi eorum feruo promiferit: quingenas ?*
potius deberi, quam fingularum operarum dimidias.
: Ervs arti-
ficii, quod poft manumiffionem didicerit ?? libertus, operas
debebit praeftare: fi haet& ?? (iit, «aae quandoque ?* hone-
íte et fine periculo vitae praeftantur, nec femper hae, quae
manumiffionis tempore praeftari debuerunt ^?: fed fi turpes
operas poftea exercere coeperit, praeftare debebit eas, quas
manumiffionis tempore praeftabat. $. r. Tales patrono ope-
rae dantüur, quales ex aetate, dignitate, x(ahgt.udme, ngcefiï-
tate, propofito, ceterisque eius42? generis, in vtraque per-
fona aeftimari debent. | |
| XVII. InEw libro fingülari de iure patronatus. Nxc
audiendus eft patronus, fiipofcit operas, quas vel aetasjre-
cufat ^7, velinfirmitas corporis non patiatur, vel quibus 1n-

XVIIL Ibxx libro XL. ad Editum. Svo vi&ujve-
ftitugue operas praeftare debere libertum, Sabinus ad Edictum
Praetoris Vrbani libro quitito fcribit. — Quod fi alere fe non
poffit, praeftanda ei a patrono ?? alimenta.

XIX. Gaivs libro ;XIV. ad Edictum prouinciale. 1

A v T certe ita exigendae fünt ab eo operae, vt his quoque
diebus, quibus operas edat, fatis tempus ?? ad quaeftum fa-
ciendum, vnde ali poffit, habeat. L u
XX. Pavrvslibro XL. adEdictum. Qvonp nifi fiat,
Praetorem ipfam patrono denegaturum operarum praeftatio-
nem: idque eft verum, quia vnusquisque, quod fpopondit,
fuo impendio dare debet, quamdiu id, quod debet, in rerum
natura eft. $. 1. Ex Prouincia libertum Romam venire de-
bere ad reddendas operas, Proculus ait: fed qui dies interea

cefferint, dum Romam venfit, patrono perire: dummodo pa- ,

tronus, tamquam Yir bonus, j;et;?* diligens paterfamilias Ro-
mae moraretur ??, vel ijí Prouinciam proficifcatur: ceterum

inferit: i5. GE .
fideicommiffas qui acceperumt , ipfius etc. GEB, — 18 Ap. Hal. et Vulg. fere,
abeft. BR.. — 19 Hal. et Vulg. praefigunt: Et, forte ex fine vocis proxime
antecedentis enatum. BR. — 20 'Taur. fublcit. GEn. — 21 Hal. et Vulg. quin-
quagenas. BR. — 22, Hal. didicerat. GEB. — 23 Omnes Ícripti et editi: bae.
BR. Etiam Hal. Scripti Barb. Otob. Bynkersh. Gx &. 24 Hal. quando-
cunque. GEB. 25 Hal. debuerimt. BR. 2 Hal. et Vulg. eiusdem. n R.
2/] Hal. recsfet. GE E. 28 Hal minaatur. BR. — 29 Hl inferit: effe.

$. 5.

liberto relinquantur. ' e offf

17 Hal. qui fideicommiffas libertates. acceperumt. quamnis |

G E B. 33 Hal. IABOLENV'S. GER.

fi vagari per orbem terrarum velit, non effe iniungendam ne«
ceffitatem liberto, vbique eum fequi. "p . occassro, .-
XXI.IavorExvs?? librojVI. exCaffio, OprxnaAEx
enim 2á Joco edi debent, vbi patronus moratur, fümptu fci-
licet, et vectura patroni. !
XXIL Garivs libro XIV. ad Edifctum prouinciale.
Cv patronus operas ftipulatus fit ?^, tunc fcilicet commit-
titur ftipulatio, cum popofcerit , nec libertus praeftiterit, nec
intereft, adiecta fint haec verba, cvw roroscxno, an
non fint adiecta: aliud enim eft de operis, aliud de ceteris
rebus: cum enim operarum editio nihil aliud fit, quam offi-
cii praeftatio , abfurdum eft credere, alio die deberi officium,
quam quo is vellet ?^, cui praeftandum eft. $. . Cum li-
bertus promiferit patrono operas fe daturum, neque adiece-
rit, liberisque eius: conftat, liberis eius ita demum deberi,
fi patri heredes extiterint. KHeredes tamen ?* extitiffe libe-
ros parenti ita demum prodeffe ad operarum petitionem, Iu-
liano placet, fi non per alium heredes extiterunt 53.. Itaque
fi quis exheredato emancipato filio, feruum eius heredem in-
fütuerit, et per eum feruum heres extiterit filius: repelli
eum ab operarum petitione debere, perinde ac repelleretur
patronus, qui operas non impofuiffet, vel quas impofuit, re-
uendidiffet. $.—2: In omnibus operigbj'färaecipue obteruandum
eft, vt temporis fpatia, quae ad curam corporis neceflaria funt,

XXIll. IvrrAmvs 3?libro XXILDigéftorum, H

operae, quas libertus promï ; *?, multum diftant a fabrili-

bus vel pictoriis operis: denique Ífi libertus faber aut pictor

fuerit, quamdiu id artificium exercebit, has operas patrono

:praeftare cogitur: quare ficut fabriles operas quis poteft fibi
aut Titio ftipulari, ita patronus a liberto operas fibi a

Sem-f
pronio recte ftipulatur: et libertus obligatione foluetuür, fi ta-
les operas extraneo dederit, quales patrono praeftandó; libe-
f;(retur. S$—r. Si patroni plures confulto in diuerfas regio-

nes difcefferint, et liberto fimul operas indixerint, poteft di-
ci diem operarum cedere, fed libertum non obligari: quia

non per eum , fed per patronos ftaret **, quo minus operae
dentur. — Sicut accidit, cum aegrotanti liberto operae indi-
cuntur. j
fua quisque moretur: confentire debefit in operis ab eo acci-
piendis: durum alioquin eft, eum qui fe liberare poteft de-
cem diebus operando, fimul operis indictis, fi in accipiendis
non confentignt , compelli ad praeftandam alteri quifíque ope-
rarum g2eftimationem. JA.
XXIV. IpnEm libro €£II. Digefterum. QvorriewNs
certa ^^ fpecies operarum in ftipulationegi deducitur, veluti
piCtoriae, ?? fabriles: peti quider non poffunt, nifi praeter-
itae, quia etfi non verbis, at re ipfa ineft obligationi tractus
temporis: ficuti, cum Ephefi dari ftipulemur, dies contine-

tur. Et ideo inutilis eft haec ftipulatio, oPERAS TvAS

PICTORIAS CENTVM HODIE DARE SPONDES? Ce-
dunt tamen operae ex die interpofitae füipulationis, fed ope-
rae, quas patronus a liberto poftulat, confeftim nonjcedunt:
quia id agi ** inter eos videtur, ne ante cederent, quam in-
dictae fuitfent: fcilicet quia ex commodo patroni libertus ope-
ras edere debet: quod in fabro vel pictore dici non con-

uenit. oO

GER. 30 Hal. et Vulg. temporis. BR 31 Gothofr. in nota: Zl. vt.
'Taur. in margine: ac et hoc modo etiam Hal, GE s. — 232 Hal. moretur.
34 Hal. et Vulg. inferunt: eo.
Idem inueni in Barb. et ita fuppletum in Otob. pR. — Et ita quoque eft in Dvn-
kersh. GEB. — 35 Hal.fipulatus efl. — 36 Hal. volet. GEB. — 57 Hal. autem,
loco: tamen. GEB. — 38 Hal. exfliterint. — 39 Flor. primum erat fcriptum:
IAVOLENVS. BR. 40 Hal promittit. 41 Hal.flet. GEB. — 42, Hal. et
Vulg. certae , et paulo poft: deducuntur.8R. — 43 Hal.inferit: et.— 44 Hal.

Quod fi diuerfarum ciuitatium patroni fint, et in -

p
etcet,
elüs;
Ut a

Sü
|ta

Tanur
fetit
Üm,
f
etllet

T ib iür
hon ali
iroitrat
fituent
LO
Mi betm.
^. tüptis
st
R1Sh
, Quo te
d promi

*

ac?w, 6
Vily i
Qj ..
Std lab
Gothof
um

DIGESTORVM LIB. XXXVIIIL. TIT. L - | 231
i '. XXV I DE M.llïbro*äaXV. Dig;e&o.rum.ï PATRONVS, | onerandae libertatis caufa pecuniam patrono repromiferit, non
" jul operas liberti fui locat, non ftatim intellegendus eft mer- | tenetur: vel patronus, fi pecuniam exegerit, bonorum poffef-
7 Cedem ab eo capere, fed.hoc ex genere operarum, ex perfq—f fionem contra tabulas éeius non poteft petere. : VESSEIE
| fciE ma patroni, atque liberti colligx. debet. $—& Nam ü quis - ; XXXIH:. IA g(.)LEl.NTVS 9* ]ibro Ij ex Caffio. Im- ^X* (l,,
' . pantomimum vel archimimum libertum habeat, et eius ^? | PoNx operae ita, vt ipfe libertus fe alat, non poffunt. | '

xmediocris patrimonii fit, vt non aliter operis eius vti poffit,

XXXIV. PouPouzvs libro XXXII. ad Quintum Mu-

ïlal.e' quam ** locauerit eas: exigere magis operas, quam merce- | cium. IxTERDvw et deminutionem, et augmentum, et
li. dem capere exiftimandus eft. -$—e» Item plerumque medici | mutationem recipere obligationes operarum fÍíciendum eft.
j . feruos eiusdem artis libertos perducunt, quorum operis per- | Nam dum Janguet libertus, patrono opérae, quae iam cede-
)u " petuo vti non aliter poffunt, quam vt eas locent. — Ea etin | re coeperjat , pereunä— Sed fi libertà, quae operas promi-
"ts . ceteris artificibus dici poflunt. $—2. Sed qui operis liberti | fit; ad eam dignitatem perueniat, vt inconueniens 9* fit prae-
D. füi vti poteft, et locando pretium eirum confequi mallet ^7, | ftare patrono operas: ipfo iure làe intercilent, |2erc^t.
n is exiftimandus eft mercedem ex operis liberti füi capere. | - XXXV. PavzLvs libro Il ad legem Iuliam et Papiam.
L .S. 4. Nonnumquam autem, ipfis libertis poftulantibus, pa- | Lz8ER TA maior quinquaginta arinis operas praeftare patro-
lt . troni operas locant: quo facto, pretium magis operarum, | no non cogitur. m "XN u us OUY |
d | quam mercedem capere exiftimandi funt. : ( « e6erazn, sz ^ KXXVI. VrsrANvs librto XI. ad legem luliam et-
* Ub. XXVI. AuEENvs VARvs Mibro VII, Digettorum. | Papiam. LAnxo ait, libertatis caufa focietatem inter liber-
m ^ valyonay, M EDICVS dibertus;^? , quod putaret, fi liberti fui 4? me- | tum et patronum factam , ipfo iure nihil valere, palam effe,-
"B . |(^ , . dicinam non facerent, multo plures imperantes ?? fibi habi- XXXVIL Pavrvslibro II. ad legem fuliam et Pa-
m turum, poftulabat, vt fequerentur ff, neque opus facerent: | piam. Q vr LIBERTINjS DVOS PLVRESYE A SE GE-

tl /)): ;ij, idius eft, nec ne? jRefpondit ,. ius effe: dummodo liberafs | NyOs, NATASVE XN SVA POTESTATE HABEB YT,
p

lerehr egeoperas ab eis ** exigeret, hoc eft, vt adquiefcere eos me- | PRAETER EVM, QVI ARTEM LVÍDICRAM FECERIT : ; bvctam.,
ül, t a ridiano tempore, et valétudinis, et honeftatis fuae rationem | QvziVE OPERAS SYVAS, VT CVM BESTIIS 95 pyGNA-
um habere fineret. $. r. Item rogaui, fi Sas operasliberfi dare | R&T, LOcAVE RIT: NE QVIS EORVM OPERAS, DO«
a i, Zr tollent 53, quanti oporteret aefï:i-mai*i,? LREfPde/IQ, qua—ntum NI,MVNERIS, ALIVDYE QVICQVAM LIBERTATIS
| £ ex illorum operis fructus, non'quantum ex incommodo dan- | CAVSA PATRONO,PATROXAE,LIBERISVE EORV My
TBe do illis, fi prohiberet eos medicinàm facere, commodi pa- | DE Qv 1IBvs 1VRAVERIT VEL PROMISERI T,; OBLI«
fibni- tronus confecut/ffus effey. z m dOMDEC iv '| SGATVSVE ERIT, DARE, FACERE] PRAESTARE Dks | Z( £,
T ^. XXVII. IvrraNVvs libro -e« Minicio. Srlibertus | B&ro 5?: cmst NON EODEM TEMPORE DYOS/? IN
p " &rtem pantominji exerceat, verum eft, debere eum non fo- | POTES'TAT E HABVERIT, " VEL VNVM QVINQVEN- v E
"m lum ipfi patrono; fed etiam amicorum ludis gratuitam operam | NEM, LLIBERA BiTVE OPERARYM OBLIGATIONE.4fMLjer L eral
T praebere ?^: ficut eum quoque hbe:rtum , qui mediqmam. ex- | & -Amxiïï antea hber-f ad eas operas, quae poftea impo- J^R
h E ercet, verum eft, voluntate patroni curaturüm gratis amicos | nuntur, 1')11'021?11:z vt Iulianus ait. $— Sed et fi vno amif- ;
T eius : neque enin oportet patronum, vt operis liberti fui vta- f(? obhget fe $, deinde .al'ter. nafcatür: multo magis Pomponius
Jreg-:o. tur, aut ludos femper facere, aut aegrotare. ait amüïum huic iungi , vtiliberetur. $. 3. Nihil. autem in-
reïïdä- XXVHUl. Pavrvs.ibro .üngularx- de Iure patronatus. | tereft, vtrum ipfi promittat patrono, an eis, .qui in z
g 51 duorum pluriumue communis liberta, vnius patroni vo- | poteftate eius;fint; ?. — $. 4. Sed fi creditori fuo libertum ( /za7,-
"Qæe luntate nupferit: alteri patrono ius operarum manet. - patronus delegauerit, non poteft idém dici: folutionis enim — "
:OT

Puts XXIX. VLP1ANVS libroäXIV. ad Edictum, Srope- | vicem continet haec delegatio. Poteft;tamer/ dici, fi inid, ; 24.

mm?' rarum iudicio aCtum fuerit cum liberto, et patronus decef- quod patrono promifit, alii poftea delegatus fit, poffe eum
, «l . ferit: conuenit translationem heredi extraneo non eífe dan- | liberari ex hac lege: nam verum eft, patrono eum expromi-' -
yeu dam, filio autem, etfi heres non extat 55, etíi 5* lis conte- | fiffe, quamuis patrono nunc non debeat: quod fi ab initio de-
D ftata ** non fueràt ^*, tamen omnimodo/ competit 5?, nifi | legante patrono libertus promiferit ,/noniliberari eum. -& g. , L 7nieme
ä;;gzeaa:s exheredatus fit; : : L110,, i Non folum futurarum , fed etiam praeteritarum operarum li- |
u ; XXX[S;JELSVS libro ZH Digeftorum. Sr libertus | beratiofit **. $. 6. [ulianus *?: etiam fi iam petitae funt.
j 4, itaiurauerit, dare fe quojj?^? operas ** patronus arbitratus fit: | operae,. liberis füblatis abfolutionem faciendam: fed- fi iam
m | mon aliter ratüim fore 9? arbitrium patroni, quam fi aequum | operarum nomine condemnatus eft, non poteft liberari, quo- .
b arbitratus fit. Et fere ea mens eft perfonam arbitrio 93 füb- | niam iam pecuniam debere coepit *9. $. 7. Poftumus libera 4 e«.
yut ftituentium, vt, quia fperent eum'recte arbitraturum 9*, id | ti heredes patris fui non liberat , quod ** proficifci liberatio
At uraï*/bfv faciant: non quia vel immodice obligari;velinó. Se-t. Inli- | a liberto debet, nec quisquam poft mortem liberari intellegi -
t "wosrvtt,, bertam, quae voluntate patroni nupfit, praeteritarum ante | poteft, ex lege autem nati- liberi profqnt. G. B. Etian.x fi in
gT5 £. muptias operarum. actio datur.. L ' perfona liberti collata liberatio eft: fideiuffores quoqué liberas . . ,
; U d AXXI. MopEsTINvs libro T. Regülarum. O»x- | buntur ex fentezm &leg*'isl.. Quoö.yfi' libértus expromifforem. —— 7-
[di &1snonimpofitis manumiffus, etiam fi ex fua voluntate ali- | dederit, nihil tioc càput &i proderit. — . VM o
g quo tempore praeftiterit , tgggp.e[ætagd praeftandas, quas non |. J"" XXXVIIT Cj W"ISTR**R TVS llþro IIT. E-dl&; monito-
quni J& promifit, non poteft. .. Hv"peeone| — 7- | .|rii. Hià& demum impofitae operae intelleguntur, quaefi-
:srzusOpe- | s XXXII, Inkw libro: VI. PandeCtarum, *Re-95, qui.| ne turpitudine praeftari poffunt, et fine periculo vitaer nec
"non " x | 3 | | : enim
MM athün. GEB. — 45 Gothofr in nota; is; Hal, Ita etiam Vulg, nm. — 46 | Hal.eff, loCo: fore. GEz. —— 63 Senfus videtur poftulare: aybitvi. Van de:
| Vulg, inferit: fi, E R. 47 Hal. malit. GE B. 48 Confer Bynkersh, I1J. | N/ater III. Obf. 1z. GER. .. 64 Hal. eam vecte mbitraturam. GEB..— 65
Qbf. 7. &&. Et Van de Water IL. Obf. 4. GER. 49 In Barb. fui, abeft. | Ap. Hal. et Vulg. /5; abeft.BR. — 66 Hal. IABOLENVS, GER. 67 Erat
FTL Sed habent Otob. et Mapl. GER. 50 Hal. znplovantes fe babiturum. 51 olim.Flor. ciuconuenuienus. : Forte qnod effet: ez4z'7ïcouuxem'em. BR. 68 iTagr;
Fh g Gothofr. in nota: liberas operas. Elal. Eandem lectionem Taur, habet in margi- »ESTIIS. 69 Hal. i Vulg. debet. BRU "o Hal et Vulg. duos, BR« .. "7
.fw,-,,ga[;ea- ne. GER. — 52 Hal ab bis. — $3 Hal. wolint. — $4 Taur. praeV'ere. GE B. | Hal. praefigit : fed. GER. 72 .Hal.- et Vulg..promutant. B R. 73 Hal
,mBW ! 55. Hal. exzfíat. GEB. . — 56 Hal. et, loco: etfi. GE z. 57 Yaur. conte- | et Vulg. jhfzt. BR. 74 Hal.,lzbemtza?zem fievri. GEBR. 75 H-a--l. et V.ul-g. ,
:fï',j;;.;urem. iTA GEB. ..58 Hal et Vulg. f;uerit. BR. — 59 Hal. competere/ GE B. | adduat: a. BR 16. Vulg. coepevit. BR. 71 Ml quouiam. GEB.
;(-if'l-ï;lgïum: X 60 Taur 450D. GEE. — 61 al tot eperas, 4Uot patrougs. GE E. 62]. PPP pP | 78

732
enim, fi meretrix manumiffa fuerit, easdem operas patrono
praeftare debet, quamuis adhuc corpore quaeftum faciat: nec

- harenarius manumiffüs tales operas: quia iftae fine periculo

L gue64749,
1j

vitae praeftari non poffunt. $. r. Si tamen libertus ärt;fïcmm
exerceat, eius quoque operas patrono pf'äe&'e.lre.debebm , etft
poft manumiffionem id didicerit: quod fi artificium exercere
deflerit, tales operas edere debebit, quae non contra digni-
tatem eius fueririt: veluti vt cum patrono moreétur, peregre
proficifcatur, negotium eius exerceat. — — ^ . : .
— XXXIX. PAvrvslibro MH. ad Plautium. . Sr ita fti-
pulatio * a * patrono faCtà fit, S1 . DECEM DIERVM OPE-
RASNON DEDERIS, VIGINTI ,"ämm OS DARE SPON-
pnES? videndum eít, an nec viginti.aCtio danda fit, quafi
onerandae libertatis gratia promiili fint; nec operarum, quae

promiffae non/fint: an vero operae dumtaxat promiffae fingi

debeant, ne patronus omnimodo excludatur? et hoc Praetor
quoque fentit, operas dumtaxat promiflas. . I. Sequens
illa quaeftio eft, an libertus-impetrarevd.'ebeqt,' ne'.ümlmioms*fum..
mae, quam viginti condemnetur? ,,qua,..wdetur "fls i(quodam*
modo patronus tanti operas aeftimafíe, ideoque -æ.-pk" non
debéfet ?? egredi 5* taxationem vi&inti. Sed iniquum. eft,
nec oportet liberto hoc indulgere: quia non debet ex parte
oblicationem comprobare, ex parte tamquam de iniqua querl.
. . XL. PAPriNIiANVS libro XX. Quaeftionum. | 51 bo-
na patroni venienljnt *^, operarum.,. quae poft venditionem
praeterierint, actio patrono dabitur, et-fi alere fe poflit, an-
te venditionem praeteritarum non dabitur: quoniam ex ante
gefto agit.. qe- A UE MRl

quioperarum obligatione dimiflus eft, atque ita liberam tefta-

menti factionem adfecutus eft, nihilo minus obfequiej? vere- |

cundiae tenetur. .Alimentorum diderfa cáufa éft: cum ino-
pia patroni per inuidiam libertum conuenit. .. ^. dH
XLIL Ipngw libro IX.. Refponforum. CEeRDONEM
SERVVM MEVM MANVMITTI VOLO, ITA VT OPE-
RAS HEREDI PROMITTAT: non cogitur manumiffus ?^
promittere, fed et fi promiferit, in eum actio non dabitur:
nam iuri publico derogare non potuit, qui fideicommiffariam
libertatem dedit. . . -- "sss : : :
| XLIII. IneMw

libro;XIX, Refponforum. O»rrmnis ob-

" ligatus, militiae nomen non fine iniuria patroni dabit.

* exJat.
EX p EU adiarid

XLIV. 5cAEgvo LA libro IV. Quaeftionum. - -Si dis

Ibertus mofam ii operis fecerit, fideiuffor tenetur: mora fi-

^ Qädeiüübris,nullak&.:.au in homine ?5 debito fideiuffor etiam -
Lex fua

mora in obligatione retinetur. . . .
XLV. IpEw libro II. Refponforutm.

—XLL IpEw libro. V. -.Rä'fp'ohfdrüm'q, — LrskRTYS :

J LxseRTVvs.

4

negotiatoris veftiarii an eandem negotiationem in eadem ciuita- -

te etjeodem loco inuito patrono exercere poffit ? jRefpondit 95,
nihil proponi, cur non poffit, fi nullam laefionem ex hoc fen-
CL DAb DBDSe C eiconm t tl as |
. XLVI. (VArENs ?* libro V. Fideicommifforum, L r-
B.ERTA Ífi in concubitu ?? patroni effet, perinde ac fi nupta
eidem effet, operarum petitionem in eam dari non oportere,
coníftat. ! j - M
| XLVIL. IpEgxw libro V£ Fideicommifforum. | CA w-
PANVS./Ícribit, non debere Praetorem pati , donum , munus,
operas imponi ei, qui ex fideicommiffi caufa manumittatur:

78 Hal videatur. GE B. — 79 Hanc vocem: ipfe , 'Faur. parenthefi inclufiffe
debebat. Abeft enim a Pand. Flor. Sed in Otob. etiam fuppleta eft. B R. Ad-
eft eadem in Barb. et Bynkersh, vt et ap. Hal. Atin Magl. abeft. GEB. — 80
Hal. debeat. Otob. debebit. GEB. .. gI Vulg. tvahygredz'. BR. $2 Halet
Vulg. zenievint, Sed ita etiam Flor. antique eft mutatum. B. R. 85 Hal. et
Vulg. obfequio. Nempe etiam Flor. litera o eft adiecta. 84 Vulg. inferit:
haeredi, BW. . — 85 Hal licet mora fideinfforis nülla. exiflat. in bomine - autem
dlebito. Fons érroris eít, QUOd in Vulg. voces:; eflc at, in;-extat, coaluerint,

.tur ?*,

editionem pendere eex ae(timatione edentis : nam dignitati, fa-/ )
, cultatibus, confuetudini, artificio eius conuenientes edendas,
$ Non folum autem libertum, fed etiam alium quemlibet

! corporis neceflariam ?* relinquendau/. ..v

i

DIGESTORVM LIB. XXXVIIL TIT. L Il

fed fi, ,cüm, fciret poffe f id *? recufare, obligari fe.paffus
fit, non inhibendam operarum petitionem, quia donaffe vide-

XLVIIL. HenMocENI1ANVS libro IL Iuris Epito-
marüm. Sicv T patronus, ita etianY patroni filius, et ne- ,.
pos, et pronepos, qui libertae nuptiis confenfit, operarum Lt
exaCtionem amittit: nam haec, cuius matrimonio confenfit, j &t.

.in officio ,mariti;effe debetas $—n Si autem nuptiae, quibus ; .
patronus confenfit, nullas habeant vires: operas exigere pa- —^
tronus non prohibetur. '

$- Patronae,qiteng filiae, et ne- ; Zt,
pti, et pronepti patroni , quae libertae nuptiis confenfit, ope- '—7:€.

N

raruin éxactio non denegatur: quia his nec ab ea , quae nupta.
. eft, indecore praeftantur. : w s

XLIX. GA1vs libro &agulest-de Cafibas. Dvonvw
libertus poteft aliquo cafuü fingulis diuerfas operas vno tempo-
re in-folidum edere: veluti í1 librariüs fit, et alii patrono li-

brorum fcribendorum operas edat, alter vero peregre cum fuis

proficiícens operas cuftodiae domus ei indixerit: nihil enim.-
vetat, dum cultodit domum, libros fcribere: hoc ita Nera-
tius libris membranarum fcribüt, (£. — 7 170 7 n
L. NERAT1vslibro [. Refponforum. OPERARVM -

D ^
Á -

operas edentem, alendum, aut fatis temporis ad quaeítum
alimentorum relinquendum : et in omnibus tempora ad curam

L /Pavrvs libro 1. Manualium./ / IxTkRDvM

"

| operarum mmanet petitio, etiamfi ius patroni non fit: vt eue-

nit in fratribus eius, cui adígnatus eft libertus: aut nepote
alterius patr'oni, .extante alterius patroni filio. . l M

d atosdesduobex Ll o a coeip ul
DE BONIS LIBERTORVM. ^.
d EE VLPIANVS libro XLE. ad Edi&um.i DA i.
H oc EdiCtum a Praetore propofitum eft honoris, quem li«

: berti patronishabere) ägbent', moderándi gratia.
que, vt Seruius fcribit *, antea foliti fuerunt a libertis du- L;*-Pnt

| riffimas res exigere, f[cilicet ad. remunerandum ,tain) grande

beneficium , quod in libertos confertür, cum ex feruitute ad
ciuitatem Romanam perducuntur. .$.—r- Et quidem priüs *
Praetor Kutilius edixit, fe amplius non daturum patrono,
quam operarum et focietatis aCtionem: videlicet, fi hoc pepi-
giffet,' vt nifi ei obfequium praeftaret libértus, in focietatem
admitteretur patronus. |-$-—2- Pofteriores Praetores certae
partis bonorum polffeffionem pollicebantur: videlicet enim
imago focietatis induxit eiusdém partis praeftationem , vt quod
viuus ? folebat focietatis nomine praeftare, id poft mortem
praeftaret.. ( M | 'r quiw.
Ill. PouPoNivs * libro IV. ad Sabinum. Sr pa-
tronus a liberto praeteritus, bonorum poffeffionem petere po-
tüerit contra tabulas, et antequam peteret, decelierit, vel
dies ei ? bonorum pofleffionis agnofcendae praeterierit: libe4
ri eius, vel altérius patroni petere poterunt ex illa parte Edi-

€&i, qua'primis non petentibus, aut etifyà nolentibus ad fe

per-

BR. 86 Hal vefpmdi. GEB. 87 Hal. PAVLVS. GEz. — 88 Gothofr.
in nota: in concubinatu. Hl a et ceteri. immo Flor. fyllaba: wa, inter
verfus eft adícripta. BR. 89 Vulg. eg. BR. gO Hal. videatur. GEB.
91 Hal. weceffaria. GEB. . * i

I Hal. et ang.' ]Z-r-z'pjït. BR. ^ 4 Gothofr. in nota: 4l primus.
Nempe ita ipfe Taur, in margine et Hal.in textu. GER. — 3 Hal vmiws,
loco: vinus. GkB. .. 4 Hal.PAVLVS$. GE&. — 5 Hal.et Vulg. eius. bR.

4

pem
tedi

CO
fii
bert
fnife
tirue
ts (
Dem
bon
alte
s
Cend
ter f
pl
bonon
fiets n
ttonts
tefator
dyre
peuit
, tUn Tr*u,
ex h
pus f
Draet
tur f
itfti
* .
FILD
WERE

6 H&l. t
10 fl
Hal, Wf
EC Vulg
yaL La
LT

.
E
1 Lwc.

Y
2
i

m« L

L.
TP

n
teyl
,
pepi-
j
(te
fim
sluod
d

€ /,414tenon pofünt. $. 2. Si filius emancipatus nepotem in pote-

Em -

.L'??Jf.

DIGESTORVM LIB.

pertinere, fequentibus datur, atque fi priores ex eo numero
non effent. $. r. Sed fi patronus heres inflitutus, viuo li-
berto deceffiflet füper(titibus liberis: quaefitum eft, àn. illi
contra tabulas teftamenti bonorum poffeffionem petere poffint?
Et eo decurfum eft, vt mortis tempus, quo defertur bono-
rum poffeffio, fpectari debeat, an patronus non fit: vt fi fit,
ex prima parte EdiCti lliberi;eius bonorum poffeffionem pete-

ftate aui reliquiffet, bonorum poffeffionem , partis dimidiae
dandam ei filio inteftati liberti , quamuis iure ipfo legitima he-
reditas ad nepotem pertineat: qua * et contra tabulas eius li-
berti *et* filio potius bonorum pofleffio partis debitae da-
retur. ca X(..- .x«t. :
lIl. VrPxANvS libmg;ggadgaggnüxäïf rimo* ad Edi-
&um. E-rrAMw fi ius anulorum confecutus fit libertus a
Principe, aduerfus huius tabulas venit patronus, vt multis
refcriptis continetur: hic enim viuit quafi ingenuus, moritur
quafi libertus. -$.—r. Plane, fi natalibus redditus fit, cefíat
contra tabulas bonorum poffeffione $.—2- Idem et fi a Princi-
pe liberam teftamenti factionem impetrauit. .$.—9. Sed fi hac

lege emit quis, vt manumittat: ad hanc partem Edicti perti-

nebit. -$—4. * Si quis nummos accepit *, vt manumitteret:
non habet contra tabulas bonorum poffeffionem *. VE
patronus ? cofitra tabtilas boftorum poffeffioniem dccipere póf-
fit, oportet hereditatem aditam effe, aut bonorum poffeifio-
nem petitam: fufficit autem vel vnum ex heredibus adiífe he-
reditatem , bonorumue poffeffionem petiffe. $. 6. Patronus
contra ea bona liberti omnino non admittitur, quae in caftris
fünt qüaefita. $-—z. Si deportatus patronus reftitutus fit , li-
berti contra tabulas bonorum ? polfeffionem accipere poteft.
idemquejet in liberto deportato et reftituto dicendum eft.
$. 8. Si quis filiusfamilias feruum de caftrenfi peculio manu-
miferit, ex Conftitutione Diui Hadriani patronus eft, admit-
tique poterit ad contra tabulas bonorum poffeffionem, vt pa-
tronus. $. 9. 5i capitis libertum accufauerit is, cui adfigna-
tus eft, non poteft is petere contra tabulas bonorum poffeffio-
nem, fratribusque fuis non obfítabit: fed hitcontra tabulas
bonorum poffeffionem petent, quemadmodum peterent, fi ex
altero filio nepotes effent: libertus enim , qui alteri ex filiis
adfignatur, non definit alterius filislibertus effe: amplius di-

cendum eft , etiam fi omiferit frater bonorum poffeffionem, al-

ter frater, cui adfignatus ,&5 non poteft füccedere, et con-
tra tabulas bonorum poffeffionem petere. $. 1o. Totiens ad

bonorum poffeffionem contra tabulas inuitatur patronus , quo--

tiens non eft heres ex debita portioneinftitutus. $. r1. Si pa-

tronus füub condicione ** fit inftitutus, eaque condicio viuo

teftatore extitit T2* contra tabulas bonorum poffeffionem ac-
cipere non poteft. .$.—2- Quid ergo, fi mortis tempore pe-

dpendic *^, exüut tarmtéhn, antequam patrono deferatur bono-

pus fpectetur: hocenim iure vtimur.

. Hal. tantum, loco: tamen. GESR.

rum poffeffio, hoc eft ante aditam hereditatem, an inuitetur
ex hac parte Edicti ? et magis eft, vt aditae hereditatis tem-
$. 13. Si táfhen in
praeteritum collata fit condicio, vel ad praefens: non vide-
tur fub condicione inftitutus: aut enim impleta eft, et pure
inftitutus eft: aut non eft, et ** nec heres inítitutus eft.
$. 14. Silibéftus patronum faum ita heredem fcripferit, s
FILIVS MEVS ME VIVO MORIETVR, PATRONVS
HERES ESTO: non male videtur teftatus: nam fi decef-

6 Hal. et Vulg. 44/2 ; immo Flor. ita fa&um. Bgn. — * Hal. eumos acceperit.
8 Hal. inferit: autem. BR. — 9 Hal contra tabulas hberti poffeffionem. G £ B.
IO Hal et Vulg. addunt: efj, BR, . 11 Vulg. inferit: baeres, BR. 12
Hal. . exfHiterit. I3 Vulg. pendet. BR. I4 Ap. Hal. et, abeft. GER.
15 Vulg. inferit: zpfe patronus. 2 R. — 16 Hal. fatisfacium efl ei. GEB. . 17
7 . 318 Hal babeat. GEB. I9 Hal. et

Vulg. inferunt: patromi. BR. 20 kial babeatur. GE B. — 2X '"Yaut. in Ad-

XXXVHL TIT- IU 733

ferit filius , ög-tä:ittf hic exiftente condicione accipere bonorum
poffefonem. .$.—£5. Si debita patrono portio legata fit, etfi
fcriptus heres ** non fuerit, fatis ei faCctum eít *5. $. x6,

Sed et fi inftitutus fit ex parte minore, quam ei debetur, re--

fidua vero pars fuppleta eft ei legatis, fiue fideicommiffis: et
ita fatisfactum ei videtur. &-—r7. Sed et mortis caufa dona-

.tionibus poterit patrono debita portio fuppleri: nam mortis
cauía donationes vice legatorum funguntur. -$.—:8. Sed et

fi non mortis caufa donauit libertus patrono, contemplatio-
ne taffién debitae portionis donata funt, idem erit dicendum:
tunc enim, vel quafi mortis caufa imputabuntur, vel quafi
adgnita repellent patronum a contra tabulas bonorum pofíef-

fione. -$.—19- Si patrono condicionis implendae cauíd, quid-

datum fit, in portionem debitam imputari debet, fi &imen *7
de bonis fit liberti profe&cum. -$.20. Debitam autem partem
eorum, quae cum moritur,libertus habuit, patrono damus z
mortis enim tempus fpeCtamus. — Sed etíi dolo malo fecit,
quo minus haberet **: hóc quoque voluit Praetor pro eo ha-
beri, atque fi in jbonis/ effet. /Aac;., :
.IV. PAvrvs libro XLII. ad Edictum. Sz necem do-
mini detexerit feruus, Praetor ftatuere folet, vt liber fit, et
conftat eum quafi ex Senatusconfulto libertatem confecutum ,
nullius effe libertuim, $. r. Silibertus captus ab hoftibus ibi
deceflerit, quamuis liberti appellatio eum non tangat, (tdthen,

propterlegem Corneliam, quae teftamentum fic confirmat,

atque fi in ciuitate decefferit, patrono quoque bonorum pof-
feffio danda erit. $.—2: Si deportatus patronus-&t, filio eius
competit bonorum poffeffio in bonis liberti, nec impedimento
elt ei talis patronus, qui mortui loco habetur. Et diffimile
eft, fi patronus apud hoftes fit: nam propter fpem poftlimi-
nii obftat liberis fuis. $.—9. Si extraneus, sz-liberto heres in-
ftitutus, rogatus fit *? filio hereditatem reftituere, cum ex

. Senatusconfulto Trebelliano reftituta hereditate, heredis loco

filius habetur ?^?, patronus fubmouendus eft ?*.
V. Gaivs libro XV. ad Edictum prouinciale, Lsx-
BERTINVS, qui patronum, patronique liberos habet, fi pa-
tronum ex parte debità heredem inftituit, liberos eius in ean-
dem portionem fuüubftituere debet, vt licet patronus viuo li-
berto mortuus fuerit, fatisfactum videaturliberis eius. $. I.
Si patronfj filium emancipatum, et nepotesSiex eo, qui in aui

nepoti ?3 fatisfacere debebit libertus, nec ad rem pertinet,
quod ad parentis bona pariter vocantur. :
VI. VrPrAwvs libro XLIII? ad Edictum.
modica parte inftituti fjnt ?^ liberi liberti, bonorum poffeffio-
nem contra tabulas patronus petere non poteft: nam et Mar-
cellus libro ríóno Digeftorum fcripfit, quantulacumque ex par-
te. heredem inítitutum liberti filium, patronum expellere.
$. r. Cum patroni ülig-.hereg-in&ituta effet a liberto, falíum-
que teftamentum dictum effét, in quo fcripta erat, et appel-
latione interpofita et pendente diem fuum obiffet : heredibus
eius Diuus Marcus fubuenit, vt id ?? haberent, quod habe-
ret patronifilia, fi viueret. $. 2. Sifilius liberti heres ab eo
inftitutus ajftinuerit, quamuis nomine fit heres, patronus
admittitur. $—3- Sed et fi per in integrum reftitutionem is,
qui mixtus ^? eft paternae hereditati, vel qui adiit ^" here-
ditatem , abftnuerit fe: poterit quis patronum admittere.

Sc—4« Patronus, patronique liberi, fi fecundum voluntatem

mot-

notat, fabinouendus. fummouendns 2n. P. Miror in te tenwi religionem, et ma-
gis miror, cur fine caufa a Flor. hic diffenferit; — Interea et Contius et Cha-
rondas circa rem mullius momenti folliciti funt, BR. 22 Vulg. tamtum-
modo. BR. 23 klal mepotibus. GEB. — 24 Hal et Vulg. funt. BR.— 25
Erat olim Flor, vt ; et baberent, quaáre reftituendum credimus: vt idem
baberent. BR. 26 Vulg. permixtus, poterant fcribere: 4uz zmmüxtus.
BR, Et Taurellius fatere: — quI7Mixtas. GEB. 2/77 Taur. adit. GER.

PpppP2 28

ETÍfex

lws,

. familia remanfit, libertus habedt: filiojtantum ??, Ànon etiam, 154

^ A. C& *

i ,'C/n/;*'m 7

2287 überk,

/ :«

ELUt ! dox eitue,

dnmnat , XX V.

- cium defuncti, partim euertere.

,*/-äv&nïevf*äiäïgccipere r

- S—R Iulianus ait, eum, qui ab auo fuo exheredatus -eft, a

734

mortui liberti hereditatem adierint, legatumue aut fideicom-
miffum petere maluerint: ad contra tabulas bonorum poflet-
fionem non admittuntur. | !
VIL. Ga1vsibro XV. ad Edictum prouinciale. NAw
abfurdum videtur, licere eidem ?5 partim comprobare iudi-

.VIII.. VrnPraAwvs libro XLIII[jad Edictum. $1 ve-
ro non habuit ?? effe&tum petitio eius, dico non impediri,
quo minus adiuuetur. Quinimmo etifi fic aditj??, quafi ex

debita portione inftitutus, mox apparuit, eum minorem par-

tem , quam fperauit, accepiffe : aequiffimum eft, admitti eum
ad fuum auxilium, — Sed et fi teftatorcónueniffet; heredem, vt
fibi legatum folueretur, mox paenituiffet: puto eum pofle ad-
iuuari. &--r Si patronus legatum fibi relictum adgnouerit ,
idque fuerit euictum , competit ei legitimum auxilium : quia
id, quod fperauit 3* fe habiturum, non habet. Sed et fi non
totum euictum|fit, verum aliquo ?? minus habet, quam pu-
taüit: erit[ei fübueniendum. .$—2: Si feruo vel filio fuo ali-
quid relictum patronus adgnouerit, perinde a contra tabulas

bonorum poffeíffione repelletur, atque fi adgnouiffet fibi reli-
&um. .$—3. Sed et fi mortis cauía donationem adgnouerit,

dicendum eft, repelli éum a contra tabulas bonorum poffeffio-
ne: fic tamen, íi poft mortem liberti adgnoüit ??: ceterum
fi ei;viuus libertus;donauit, 32f ille accepit, non idcirco erit
repulfus a contra tabulas bonorum poffeffione: quia poteft di-
cere, fperaffe, quod in teftamento quoque gratus circa eum

fieret: remittique ?? ei debet ab eisjdgcedere 39, vel ea com- -

penfare in portionem pro rata. $. 4. Quare,jdicitur, et fi
condicionis implendae caüfa quid fuerit datum patrono poft
mortém liberti : repelli eum a contra tabulas bonorum poflef-
fionegquafi adgnoudfit iudicium. — $. 5. Si patronus minor
annis viginti quinque liberti iudicium adgnouerit, 4a-integrermm
reftitui eum oportere exiftimamus, vt pofífit contra tabulas
IX. PAvrvs libro -&ETff, ad Edictum. Qvzrin fer-
uitutem libertum patégnum petierit, nec nomine liberorum
bonorum pofleffionem accipere poteft. :
' X. VLPiANVvS libro XLIV. ad Edictum. Sr ex pa-
tronis alicüi, fatisfactum non erit, ita vt alii 39 amplius fua
portione ex bonisjliberti relinquatur: ei cui fatisfactum non
erit, ita aCtio dabitur, vt eius portio fuppleatur ex eo, quod
extraneo heredi, et quod patrono fupra fuajá portioneyh reli-
Eadem ratio et in pluribus patronis]feruabitur.

bonis libertorum eius fümmoueri, a patris vero fui libertorum

jbonis ron excludi: quod fi a patre fit' exheredatus, ab auo

non fit, non folum a libertorum paternorum jbonis, verum
etiam ab aui quoque excludi debere, gülajper patrem auites-
3? |ibertós confequitur: quod fi pater eius fit ab auo exhere-

datus, ipfe non fit: poffe nepotem auitorum libertorum con- .

tra tabulas bonorum poffeffionem petere. Idem ait, fi pater
me exheredauit, auus meus patrem meum, et prior auus de-

. cefferit, ab vtriusque libertis me repelli : fed fi ante pater de-

ceffiffet, poítea auus: dicendum erit, nihil mihi;nocereg pa-
tris exheredationem ad auitorum libertorum bona.
XLl. Iv1iaxwvs libo XXV&£ Digeftorum. Qvopnp
fi pater meus a patre fuo fit exheredatus, ego nequea patre
meo, neque ab auo: mortuo quidem patre, etaduerfus aui-
tos ^?9 et aduerfus paternos libertes- ius habebo **: viuente
patre, quamdiu in poteftate eius ero, non petam contra ta-

28 Hal. eisdem.GEB. — 29 Hal. babuevit. — 30 Hal. adiit. : 3Y "Taur. fpera-
Bit. GEB. ' 32 Hal. aliquid ,loco: aliquo. GEB. 33 Hal. agnouevit. | 34 Hal.
et Vulg. praefigunt: et: immo etiam Flor. ita fuppletum. BR. — 35 Hal. per-
jHttique. GE B. — 36 Hal diftedere. GE B. — 37 Vulg. addit: bomnorum pof-
feffionem.BR. ^ 38 Halalterí. GEB. —— 39 Hal. eui, loco: &uitus. G ER.
40 Taur.aDitos.GEB. 41Halhebew GEB. 42 Hal baeredem quoque, G E B.

DIGESTORVM LIB.

XXXVIIL TIT, 1L

bulas auitorum libertorum bonorum poffeffionem : emancïpai.
tus non fummouebor. . X oCVAM, — xatit., '
XII. Vrperiamwvs libro, XLIV. ad Edi&tum, — *S: pa-
tronus teftamento iure militari facto filium filentio exhereda-
ugäfit, 'debebit nocere ei exheredatio: verum eít enim hunc
exheredatum eífe. *$. r. Si quis gþlertum filio fuo adfigna-
uerit, eumque exheredauerit, admifti poteft ad bonorum li--
berti poffeffionem. $. 2. Si quisjnon; mala mente parentis /| J guane,
exheredatus fit, fed alia ex caufa, exheredatio ipfi non no- ! :
cet: vtputa päne furoris caufa exheredatum eum: vel ideo, .
quia impubes erat, heredemque ^? inftitutum , rogatumsei re-
ftituere hereditatem. $. 3. Siquis, cum effet exhere atüs,
pronuntiatus vel perperam fit exheredatus-Ben—effe, non re-
pellitur : rebus enim iudicatis ftandum eft. .$.—4. Sifilins pa-
troni exheredatus, in partem Eþtinuerit de inofficiofo , in par-
tem]victus fit: videamus, an noceat ei exheredatio? et no-
cere arbitror: quia teftamentum valet, a quo exheredatus
eft. $. 5. Ex teftamento autem , ex *? quo neque adita he-
reditas eft, neque petita bonorum poffeífio, liberis exhereda-
tio non nocef: abfurdum eít enim in hoc tantum valére tefta-
mentum , vt exheredatio vigeat, cum, alias non valeat. $—6;
Si patroni filius priore gradu-4&t heràs fcriptus, fecundo exhe-
redatus, huic non nocát exheredatio, éum voluntate patris
velextiterit heres, vel exiftere potu£fit: neque enim debet
videri pater indignum exiftimaffe filum bonis libertorum,
quem ad hereditatem füam primum vocaugfit. Ac ne eum
quidem exiftimandum eft fummoueri a bonis liberti , qui a ^*
primo jgràdu/ exheredatus, et idem *? fubfüitutus eft. Ergo
is, qui inftitutus fit ^* heres vel primo gradu ,/vel fequenti , 32«
vel alio quo gradu]^?, licet exheré$ fit eodem teftamento,
non eft füummouendus a liberti bonis. / $.—7. :S& patroni filius 1;4 ,,,
emancipatus noluerit adire hereditatem, vel qui in poteftate ,./. M/ïl
eft, retinere, nihilo minus liberti bonorum poffeffionem ha- seiju;,ü
bebit. | :
XIII. IvrrAwNvslibro XXVI. Digeftorum. Fxrrivs
patroni exheredatus, quamuis nepos ex eo heres fcriptus fuf-
fit, bonorum polfeffionem contra tabulas paternorum liberto-
rum accipere non poteft: licet enim neceffarius exiftat patri
fuo, non per femetipfum, fed per alium ad - hereditatem ad-
mittitur: et certe conftat , fi emancipatus filius exheredatus
fuerit, et feruus eius heres ícriptus, et fi iufferit feruo *9
hereditatem adire, etita patri fuo heres extiterit, non habe-
bit ^? contra tabulas paternorum libertorum bonorum pof-
feffionem. - . : E :
XIV. VrpraANvslibro )fLV. ad EdiCctum. Qvr, cum
maior natu effet, quam wä"g quinque annis ??, libertum
capitis accufauerit, aut in feruitutepá petierit, remouetur a
contra tabulas bonorum poffeffionem, $& —r. Si vero accufaue-
rit minor, dicendum .eft, hunc non excludi, fiue ipfe, fiue
tutor eius vel curator accufauerit. — $. 2. Sed|fi minor qui- ] f,
dem inftituerit accufationem, maior autem factus fententiam
acceperit: benigne erit dicendum, ignofci jef debere, quia.
minor coepit: neque enim imputare ei poffumus, curnon de-
feryit ** accufationem , vel cur abolitionem non petierit : cum
alterum fi feciffet 52, in Turpilfianum incidegót, alterum-
non facile impetretur. Certe fi abolitione publice data, re-
petit »—em-) ?* iam maior, dicendum eft, hunc effe remouen-
dum: maior enim factus potuit fine timore def£rére abolitam :
Jaccufationem. $3. Is demum videtur-capitts accufaffe, qui l rafuren,
tali iudicio appetit, cuius poena aut fupplicium habuit, aut
, - « exi-

43 Hal. s«, loco: ex. GER. 44 Ap. Hal a, abeft. GEzR. — 45 Hal. it-
de,loco: idem. GEE. — 46 MHal.efl. GEB. ^ 47 Hal. vel quoqno alio , lo-
co: vel alio quo gradu. G ERB. 48 Hal. feruum. Vide San&ii Minera. L. 1.
C 4. . 6 BR. 49 Hal. won babiturun. G EB. — 50 Hal. amnorum. GE .
5X Hal. deferuerit. GEB. 52 Hal faceret. GEB, — 53 Llic vnum: iam,
E alterum

X f

.
",
(üs
fen
fli
ln
f
, l
d
]i
(s

JIVER
Ls

li
f

LL

*
TT W

ilmnh; T 356
JACL.'H,u ,.'Cï'm'
i

AE

arotant
C UL

l

,
n !
,
tofm "
lMUV

T$,

31"1'( « |
a

n

I

n il

g

daph,. XV. TREXPHONI

L. ldewil fe in feruitutem non videtur,

. 65 Hal. fibus iuflitutus vel exberedatus in. feruitutem. G E.

[REJ LÀ - . L e * * d' d bd
exilium, quod fit vice deportationis, vbi ciuitas amittitur.
$. 4. Si tamen quis libertum eo crimine accufauerit,.cuius poe-
na non eít capitis *^, verumtamen iudicanti placuit augere

» poenam, non obeft hoc patronifilio: neque enim imperitia,

aut feueritas iudicantis obeffe debet patroni filio, qui crimen
leuius inportauit. .$.—5. Seddfi non accufauerit *5, fed tefti-
monium in caput liberti dixit, aut fübiecit accufatorem: pu-

to, eum a contra tabulas ?? remoueri) -$6. Si libertus ma-

leflatis ** patfóni filiüm accufauit, et patroni filius calumniae
eum capitis puniri defiderauit *9?, non debet repelli hoc Edi-
Cto: idem puto, et fi ab eo petitus, retorfit in eum crimina:
ignofcendum enim $ft éi, fi voluit fe vleifci prouocatus. —-z.

5i patris mortem defendere-neceffe habuerit, ian. dicendum,.
fit, hic quoque ei füuccurrendum, fi libertum paternum pro-.-
: W- * * * 3 2 4
Lis6 wybn, pter hoc accufaugt: medicum jforte/ patris, aut cubicularium,
. -aut quem alium,'qui circa patrem fuerat? Et puto fuccur-

rendum, fi affectione et periculo paternae fubftantiae ducen-
te neceffe habuit accufationem vel calumniofam inftituere.
$. 8. Áccufaffe autem eum dicimus, qui crimina obiecit, et

caufayh perorari vsque ad fententiam efiócit: ceterum, (i an-

te quieuit, non accufauit: et hociure vtimur. Sed ?? fiap-
pellatione interpofita defjit, benigne dicetur, non pertuliife
accufationem. Si igitur pendente appellatione decellit liber-
tus, patroni filius admittetur ad bonorum poffeflionerh : quia
fententia ?? libertus morte fübtractus eft.. -$.—9.- Si patroni
filius aduocationem accufatori liberti praeftitit, non eft repel-
lendus: neque enim aduocatus accufat. .
ftamento cauerit, vtaccufaretur libertus,'quali venenum fibi
parafllet, aut quid ali:d in fe admififfet: magisjeft, vtügno-

Ht ,-'"'ïffz/fci liberis deb;z']et' ?*, qui non fponte accufauerunt. .S.—rr.
. Sed et fi accufauerit libertum, et probauerit crimen patroni fi-

lius, pofteaque hic libertus fit reftitutus, non erit repellen-

.dus: crimen enim , quod intendit, etiam perfecit.

NiXvs libo XVl& Difpütationum.
Ipxm eít, etii crimen quidem , quod in liberto probatum. eft,

meruerat capitis poenam , benignfüs autem punitus eft liber- .

tus,€veluti tantum relegatus: de calumniatore enim fenfit
Praetor. tht ( 295 s. XXI. — —
XVI. VrPraAxvs,libro $? ;XLV. ad Edictum. Iw
feruitutem petiffe non is videtur, qui ei,: qui in pofleffione
erat feruitutis, petenti fe iu libertatem, contradixit, verum
is, qui ex libertate petit in feruitutem. .$.—t: Sed et fi quis
non totum fuum , fed pro parte, vel vfumiruttum in eo fuum
dicat, vel quid aliud, quod habere non poteft in eo, nifi fer-
uus fit: an repellatur, quafi in feruitutem petierit? quod eft
verius. -$.—2» 5i petierit in feruitutem, et optinuerit, mox
coghita veritate paílus fit inlibertate ^9? morari: non debet ei
obelle, maxime 1i habuit iuftam caufam errandi, -$-—9. Petif-
qui ante litem conteftatam/de-

ftitit.
nec id nocere debere: quia non vsque ad fententiam durauit.
$. 4. 5i patroni filius fit vel exheredatus, vel -f&9P in ferui-
tutem libertum paternum petiit, vel capitis accufauerit 9* li-
bertgm: non nocet hoc liberis eius, qui in poteftate non funt,
et hóc Diui fratres Quintilfiis 9* refcripferunt. .$.—5. Si quis

bonorum poffeffionem corítra tabulas liberti accepffit,gþægb
j : MT
alterum generauit, Sed cum vnum hoc: iam , cuipiam col're&oriþoffenüoni
eflet, deleuit i et z;, effecitque: repetita. Eo modo etiam in Magl. habetur.
BR. AÁp. Hal. alterum: £am, abeft, vt et a Darb. Otob. Bynkersh. GEB. . 54
Hal. capitalis nou eft, loco: non eft capitib. GEB. . 55 Hal. accufauit. GE B.
56 Hal. et Vulg. inferunt: bonovm poljeffione. B R. 57 Hal et Vulg. infe-
runt; crzmime. BR. —— 58 Hal. puuire defiderauerit. . 59 Hal. inferit: et.
GEE. 60 Hal. et Vulg. ante fententiam. Vid. Bynkersh. IV. Obferu. 25-
B R. 61 Hal. debeat. 62 Hal.et Vulg. IVLIANVS. BR. 63 Hal.
libertatem. G E B. 64 in Pand. Flor. fj, ab homine otiofo deletum eít. B R.
66 Hal. ac-

cufauit, lequenti; libertum plane omiffo, G E B. 67 Hal. Quintilio. De his

DIGESTORVM LIB.

» ol pater te- -

Sed et fi ^* poft litem conteftatam ) dicendum eft, |

.et Vulg. praefigunt: S;. BR.

XXXVIIL TIT. IL. 7

liberti iudicio repellitur: nec tantum fi ipfi liberto 99 heres
fuerit fcriptus , verumetiam fi ^? inpuberi filio fübftitutus: nam
et Tulianus fcripfit, fi poft petitam bonorum poffeffionem ad-
lerit impuberis filii liberti hereditatem patronus, denegari ei
debere 7? attiones. .$—6. Sed et fijquidicodicillis fuerit pà-
trono relictum, vel mortis caufa donatum: fimili modo ho-
rum quoque perfecutio denegabitur. —.$. z. Nonnumquam
plane poft petitam bonorum poffeffionem dabitur patrono le-
?ati perfecutio, fi nihil ad emolumentum eius peruenturum
1t, quia forte rogatus eftaliireftituere. .$.-8: Praeterea non

tantum, quod ipfis nominatim datum eft, jid fe;Praetor dene- -

gaturum ait, verumetiam fi quid proponas ad ipfos per alios
peruenturum, vtputa per fübieCtas perfonas: quod quidem
** funt habituri non reftiffturi. -$—9. Dabimus legati peti-
tionem patrono, fi feruo patroni dederit libertatem, pretio
eius patrono $2, praelegato. S$.—re. Ei, qui fubítitutus erit
patrono , qui contra tabulas 78 poffeffionem petierit, aCtio eius
partis, cuius patrono poffeffio data erit, non datur. $. rr.
5i patronus fit fübftitutus, et patronus viuo teftatore decef-
ferit: filium patroni petentem contra tabulas bonorum poffef-
fionem, non folius fubftituti partem occupare, verum omni-
bus heredibus pro parte aliquid auferre conftat.
XVII. InEw libroz&EVIl;ad Ecictum.

fine liberis mortuo, in primis patronus et patrona bonorum

| poffeffionem accipere poflunt, et.quidem fimul: fedet fi patro-

no et patronae ** proximi funt aliqui, fimul admitt&ántur 75,
XVIIL PAvrvs libro XLllll;ad Edi&tum. Pamao-

NAEQquidem liberi etiam]vulgo *5 quaefiti ?* accipient mater- | '€€,
ipatronyautem non nifi iure & j yvaterac,

ni liberti bonorum polffeffionem :
quaefiti. - J -
XIX. VuPriANvs ?? libro IV. Difputationum. — Sx
patronus ex minoreparte, quam legitima, heres iníftitutus fal-
*um teftamentum dixiffet, nec optinuiffet, non eft ambiguum,
contra tabulas ei non deferri bonorum poffeffionem: eo quod
faCto fuo perdidit hereditatem, cum teiere falfüm dixit.
$-t Quod fi ex debita parte fuerit inftitutus, fiue adiit, fiue
non,a contra tabulas bonorum poffeflionétepellitur, quafi "?

| debitaf fibi portionem accepffit: nec poterit contra tabulas
bonorum pofieffionem petere. , - |

XX.IvrniraAmvslibroZEXV. Digeftorum. ?? Lingn-

T VS füb condicione iurisiurandi, quam 9* Praetor remittere

folet, patronum inftituit heredem: non puto dubitandum,
quin aj bonorum pofleffione"fubmoueatur, verum eft enim,
eum heredem fatctum. $. r- Si Titio legatum fuiffet, eius-

| que fidei commiffum, vt patrono reftitueret: denegatur lega-

torum actio Titio, fi patrono pro debita parte a fcripto herede
fuerit fatisfactum. — $a. Libertus patronum et extraneum

-coniunttim ex parte dimidia heredem fcripfit: quadrans, ex

quo infüitutus erat patronus, totus ipfi impütari debebit: re-
fiduum ex debita fibi parte omnibus heredibus pro portione
cuiusque aufert 5?. $. 3- Idem feruari conuenigt. in leäato,
quod patrono coniunctim et Titio datum fuerit: vt pars lega-
ti in portionem debitam patrono imputetur: ex reliqua parte

tantum Titio|detrahatur, quantum ab herede pro rata portio-/4era &at, ,

ne. $. 4. Silibertinus *? filium emancipatum fuüb condicio-
: phen d ^ J pe

Quintiliis vide Menag. u Amoen . Inv. Ciu. c. 31. GE R. 68 Hal. liberti-
"0. GE B. 69 Ap. Hal. fj, abeft. GE&. 7O 'Yaur. deberI. GE B. 7Í
Hal. vtputa quod per fubieclas quidem pevfonas [unt. GERB. 72 Vulg. infe-
rfit: 707. B R. 73 Hal. et Vulg. inferunt: Ponorum, cum tameu in L. g. zz

LribpEesRTO :

$o —

41
L 1tà"wvt,

J*tes;

*

f. b.t. fit: contra tabulas accipere, etin L. 14. $. . fit: a contra tabulas ve-. .

1H02evi, B R. 74 Hal. et Vulg. inferunt: mortuis. BR. 75 Hal. admit-
tentur. GEB. "6 Taur. nOlgo. GEB. — 77 Graeci: aZec xa mrogvoyeveie
Üvrec. B R, 78 Hal.et Vulg. IDEM. BR. — '79 Hal. quia fi, loco: 442a-
fi, nempe pofito in fequentibus poft: acceperit, commate, GEB. — 8o Hal.
$81 Gothofr. in nota: quod Praetor. Hal.

82 Hal anuferet. GER. $3 Vide Anon. in Opaft. de La-
Ppppp 3 s : ( tin.

GEB.

'an ,

z .
.Uv fe *

(leex: a4uo, ecee

Ll d.

736

ne heredem inftituerit, et deficiente condicione fubftitutus
adierit: quaero, vtrum patrono aduerfus fubftitutum 1n par-

tem debitam Praetor, ngäemancipato filio in totam heredita-
Refpondi, cum pater filium fub con- |

tem fuccurrere debeat ? ,R« 3 kgee
dicione primo gradu heredem in&zi.tuit, fi deficiente condicio-
ne, fub qua filius herés inftitütus eft, ad fecplgdüm gradum.he-
reditas pertinet, vel adhuc pendente condgcwne- filtius decef-
ferit: patrono partis debitae bonorum polfeffionem aduerfus

fübftitutum competere. ldemque eft, £f fi filius yel 5* non
petierit bonorum poffeffionem ,tempore; exclufus, vel repu- .

diauerit. Si vero deficiente condicione hereditas ad filium
pertineat : emancipatum potius tuebitur Praetor aduerfus füb-
fütutum. Exiftimo autem, quotiens füb condicione heres fi-

lius fcribitur, alias neceffari

rit, quae in poteftate filii effet, velutijc v TE STAMEN-

TYM FECERIT: puto etiam omiffa condicione filium locum |
- fübftitutis facere: fi vero condicio non fuerit in poteftate filii,
" veluti sz Tir1ivsCowsvL FACTVS FVERIT: tunc fuüb-

fitutus non admittitur, nifi filius ab eo nominatim exhereda-
tus fu£fit. $. 5. Si libertus filium emancipatum heredem in-
ftituerit, eiusque fidei commiferit, vt totam hereditatem 5em-
pronio reftitueret: et filius, cum fufpectam fibi hereditatem

diceret, iuífu Praetoris adierit eam, et Serr.lproni.o*re&itu.erit:
. mon inique patrono bonorum pofleífio partis debitae dabitur,
- perinde ac fi non filius, fed is, cui hereditas reftituta eft, li-

berto heres exítitiffet. Item cum ?^ filius hereditatem liber-
ti patris omiferit, et coheres eius totius hereditatis onus fu-

. fcepéfit 3* : danda erit patrono bonorum pofleffio. Vtroque

enit cafu non filio, fed extraneo pars eripitur.
XXI. IpnExM libro XXVIljDigeftorum. .Ex tribus pa-
tronis vno ceffante bonorum poffeffionem petere, duo aequas
artes lhabebunt. — . ; s
: )uääï. MancriAxvs libro ILInftitutionum. S1 filius-
familias miles manumittat ; fecundum Iuliani quidem fenten-
. . - X^x L lh. g* 88 *
tiam, quam libro viceüfimo feptimo ?* Digeftorum probat,
patris libertum faciet: fed quamdiu , inquit, viuit, praefer-
tur filius in bona eius patri/: fed Diuus] Hadrianus Flaujo/A proJ
refcripfit, fuum libertum eum facere, non patris. .
XXIII. IvrrAwvslibro XXVII. Digeftorum.
bertus praeterito patrono extraneum infütuerit heredem, et
patronus, antequam contra tabulas bonorum pofleffionem pe-
tierit, in adoptionem fe dederit, deinde fcriptus omiferit he-
reditatem: patronus totorum bonorum liberti poffeffionem vt
legitimus petere poteft. -&—x. Silibertus inteftato decefferit,
relictis patroni filio, et ex altero filio duobus nepotibus , ne-
potes non admittentur, quamdiu filius effet *?: quia proxi-
mum|quemque ad hereditatem liberti vocari, manifeftum elft.
Se— Si autem ex duobus patronis alter. vnum filium, alter
duos reliquiffet: dixi viriles inter eos partes fieri.
XXIV. Inxnlibro LXV. Digeftorum. Cowwvnr li-
berto, fi ex duobus patronis alter iusiurandum exegerit ??,ne
vxorem ducat: vel?* viuo liberto decefferit is, qui extra hanc
culpam fuerit, vel fupernixerit, partis vtrique debitae bono-

rum pofleffionem folus habebit. 4 - |

XXV. IpxM libro Iljad Vrfeium Ferocem. QvaAn-
prv patrono bonorum pofteffio partis debitae dari poteft , ex-

ceptio debitoribus datur ?^ aduerfus heredem petentem, s1

tin. Vet, ICt. p. 379. B R. 84 Ap. Hal. vel, abeft. GER. 85 Taur.
fuperua Qüam. G E B. 86 Vulg. fi, loco: cmm. BR. 87. Hal. fufcepit.
$8 Hal. vicefümo quinto. Vulg. XXVIII. BR. 89 Hal efl. GEB. 9o
Hal. adegerit. Videtur hoc fumfiffe ex L. vlt. iufra qui et a quib. BR. 91
Hal. fiue, loco: vel, GE s. 92 Hal. dabituv, BR. . 93. Vulg. quinqua-
ginuta. B R. 94. Nihil hic adeffe emblematis contra Cuiacium contendit Byn-

kersh. VIIL. Obf. 1$. GES, — 95 Hal. imputetur. GEB. — 96 Klal. exbaere-

tumj, cum hereditas eius propter computationem legati plu-

ai effe exheredationem a fubfti-.
tutis, alias füuperuacuam *5 : nam fi id genus condicionis fue- -

Srli-

in feruitutem reda&tus f!poftea ab alio liberatus eft ?, et eius

DIGESTORVM LIB. XXXVIIL TIT. II

NON IN EA CAVSA SIT PATRONVS, VT BONORVM .

POSSESSIONEM PRO PARTE DEBITA CONTRA T A-
BVLAS PETERE POSSIT. ,.,æfu(
XXVI. AFRICANVS llbrq:äjii*? Quaeftionum. LrnEn- J

TO oCtoginta habenti|fundus quadragintaj?? legatus eft: is| | L Yashus bi
die cedente legati de(ïäït extraneo herede inftituto. - LRefgäii- l- 1
dit, poífe patronum partem debitam ?^ vindicare, nam vi«- . | d
deri defunctum mortis tempore ampliorem habuiffe rem Cén- n hi
g
itia
g

ris venire poffit, neque referre, heres inftitutus repudiet le- -
gatum liberto relictum , nec,ne: nam, et fi de lege Falcidia
quaeratur, tale legatum, quamuis repudiatum, in quadran-

tem hereditatis imputatur ?5 legatariis. .l'(«, gil
XXVII. Inkxw libro IV. Quaeftionum. . Vrxvo filio. qii
fi nepos exheredatur ?*, nocebit ei exheredatio ad bona liber- A

torum auitorum. /f | ber
XXVIII. FLonEeNTINVS libro X. Inftitutionum. Sx p
in libertinum animaduerfum erit, pat'roni;( eius ius, quod in jnü
bonis eius habituri effent, fiis, in quem animaduerfüm jeft), i esset teni
fua morte deceffiffet, eripiendum non eft: fed reliquam pär: t
tem bonorum, quae ad manumifforem iure ciuili non perti- q000
neat, fifco efle vindicandam placet. -$.—r. Eatlem ?7lferuan4 .! ']e utn - t
tur in bonis eorum,.qui metu accufationis mortem fibi con- / p
fciuerint ?5, aut fugerint, quae in damnatorum bonis con- fei
ftituta funt. w A od !
XXIX. Mancraxvs libroIX.Infütutionum. Qvr

m

ex caufa fideicommiífi manumittitur, eft quidem libertus ma- T ïe&ïg
nutmifloris, et tam contra tabulas, quam ab inteftato ad bona ha
eiuslvenire poteft quafi patronus: fed operas ei imponere non n
poteít, nec impofitas ab eo petere. —-&—z. Sed fi defunctus pole
filio fuo legauit feruum, et rogauit, vt eum manumittat, ea bon
mente, vt plenum ius patroni habeat: defendendum eft, [po- . J ose üri]
Íteaj ?? eum operas iure imponere, N , -' p t
| XXX. Garxvs libro lll ad Edi&um Praetoris Vrbani-
titulo deliberali canfa *??. Sr quis libertum paternum in fer-
uituteuf ea ,volïïr'ï?äe/ petierit, vt caufam euictionis fibi con-
feruet, inon amittib beneficium bonorum poffeffionis. ; » //5» x2:n —t..
. XXXL Man$eELLvslibro IX. Digeftorum. Pa-
TRONO libertus fundum, quem ab eo alienum emerat, le-
gauit, et conftituit patronus ad fe pertinere legatum : contra
tabulas bonorum poffeffionem accipere non poteft, éffi nihil , .
profecit| ei legatum, quia alienam rem legauerit * ei libertus: ./ ]wi
quia patronus ipfe eum liberto vendiderat. . |
AXXII. Ingw libro X. Digeftorum.

Pin
WOl
li
libet
(ODQ.
ni f
fami;'i;
pere a
trem |
pleti,
Ate^j|
feüone
, Ut i
lii :
Bw
um n
Quoi
teflate
ft':*l'ü()n(

: n
n l

Srilibertus meus

coeperit effe libertus: praefertur mihi ini ? contra tabulas bo-
norum poffeffione, qui eum manumifit, ——
XXXIII. MonEsTINvs libro fingulari de Manumit-
fionibus. Sr patronus non aluerit libertum, lex Aeli$ Sen- .. ..
tia adämit eius libentatis caufa impofita, tam. ei, quam ipfi ,..! bnddatis ,
ad qu&m ea res pertinet: item hereditatem ipfi, et liberis eius,
nifi heres inítitutus fit: et bonorum poffeffionem, praeter
quam fecundum tabulas. | '
XXXIV. IA£orrwvs * librollL ex Caffio. Srli-
bertus, cum duos patronos haberet, alterum praeteriit, alte-
rum ex femiffe fécit hefédem, et alteri extraneo femiffem de-
reliquit ?: fcriptus quidem patronus debitam fibi partemim- ",are.
munem habet: de cetera autem parte patroni, quae fupra de- —

. .lu&inianei :
bitum

j abcft. l
( B

detur. —— 97 Hal et Vulg. Eademque. BR. — . 98 Taur. confciBerint, GEE. ,
AUL
Qtr

99 Gothofr. in nota: Al.poffe. Nempeita ipfe Taur. in margine. Florentiae -

72 pofiea , in: pofe, corredum eft. B R. Habet et Hal. poffe. GEB. IcO 5 p H
Hanc infcriptionem Hal. habet integram. GERm. I Hal. legauerat. GE B. x'u'lä-poij
2, Hal. fit. 3 Hal. ad, loco: inm, et in fequeptibus: poffeffionem. GEB.- g"iï-BR.
Md

4 Hal. IABOLENV'S. GER. 5 Putofcriptum a ICto: reliquit. Vox enim :
derclinquo , vt in L. 34. C. de Inoff. teft. etin L. 32. C.de Fideicomm. occurrit ,

Ü

Tu

i ^
n
t

Qu
lm pi-
n pet-
DI COf r
qu

vt
T05 i
l bott
tefe fnn
&t æ- L. 'ymg

nb
i «t
1 f[ ïä,,,äm-—ï., |
n )
ment, Xe' |
m

v',(". inet | [ ,

d d elf |

at
;ïen&S.e? Hï"ü&ï
quny — |

jberis a

l " Arwü'&h
PT T. D

Li habenler

;:m , *
bitm $jeit reli&a eft, :et de femiffe extraneo relicto 3

DIGESTORVM LIB.
alteri
patrono pro rata]portione fatisfieri oportet. . v ul
: XXXV. Ipxw libro II;Epiftularum. A rrBERTO
fuo herede Seius wfumfruCtum fundi Maeuio legauit: 4s-7 li-
bertus Maeuio herede relié&to deceffit. Quaero, cum contrata-
bulas teftamenti petierit filiüs Seii aduerfus Maeuium : vtrum
deducto vfufructu pars debita ei * fundi ? reftituenda fit, an
folida: quia eorum bonorum accepéfit poffeffionem ,. quag li-
berti, curn morera&tur, fueunt *?? Refporndit, vfümfructum
in caufam priftinam reftituendum puto : optimum itaque .erit,
arbittum poftulare, ,V& ** arbitrio-eius vfugfructus in inte-
grum reftituatum Li'ere., Duranob: :
XXXVI. Ipzw libro VlIIIjEpiftularum. LrsenTvs,
qui foluendo non erat,. praeterito patrono-—extra&ïs 12 relif.
quit *? heredes. . Quaero, an pofkfit, patronus petere contra

-&abetes bonorum pofleffionem? Refpondit **, cum'a fcriptis

//*07L£//
L d

heredibus adita eft hereditas, patronus contra.tabulas bonorum

pollellionem petere poteft, quia foluendo hereditas eft, quae

inueniat heredem. . Et fane abfurdum eft, ius patroni in pe-
tenda bonorum poflfeffione contra taþ;llas aliorum computa-
tione,/ non iudicio ipfiüs ** patronijàeftimari, auferrique pa-

trono, quod modicum vindicaturus eft: multi enim ca(us in-

teruenire poflunt , quibus expediat patrono petere bonorum

pofleffionem, quamuis aeris alieni magnitudo, quam libertus

reliquerit *, facultates patrimonii eius excedat: veluti fi
praedia funt aliqua ex bonis liberti, in quibus maiorum patro-
ni fepulchra fint, et magni aeftimat patronus bonorum pof-
feffioni$^7 iura pro parte ea ad fe pertinere, vel aliquid I3
mancipium, quod non pretio, fed affectu fit jaeftimandum.
Non ergo ideo minus habere debet ius petendae bonorum
potleflionis, qui *? animo potius quam aliorum computatione
bona liberti aeftimat: cum eo ipíóifufficere patrimonium vi-
deri poflit, quod et heredem habeat, et bonorum pofieffo-

4

rem| 9. L— -! J.enem, ] (? g

XXXVII. VrrriAxvs.libro

XL ad legem Iuliam et
Papiam.

lvrtrANVs ait, fi patronus libertatis caufa im-

polita libertae ?^* reuendiderit, filium eius adbonorum poffef-

lion&/fummoueri: feilicet. quia nec.contra tabulas teftamenti
liberti bonorum pofleffionem accipigt ^*, quotiens pater eius
donum, munus, operas liberto reuendiderit. Planefi patro-
ni filius libertatis caufa impofita reuendiderit, nihilo minus
familiam ?? bonorum pofteffionem contra tabulas liberti acci-
pere ait: quia filius reuendendo libertatis caufa impofita fra-
trem fuum non fummouet. $. r. Si libertus heredem fcri-
pferit, isque prius, quam de familia quaeftionem haberet,
adierit hereditatem : patronum ad contra tabulas bonorum pof-
feffionem non admitti, Iulianus.ait: debuit enim et patronus li-
berti necem vindicare: quod et in patrona erit dicendum.

VÍerera XXXVIIL T e&g&xTIvs Crsmaws.libro IX. ad le-

^

K4ef,

gem Iuliam etPapiam. QvAxR1Tvn,an filio exheredato et-

.iam nepotes ex eo a bonorum poffeffione liberti excludantur?
Quod vtique fic dirimendum eft, vt viuo filio, donec in po--

teftate eius liberi.manent, non admit&intur ad bonorum pof-
feffionem, ne, qui fuo nomine a bonorum pofleffione fum-
mouejítur , per alios lessm. confequantur: fin autem. emanci-
pati.a patre fuerint, vel alio modo fui iuris effeCti, fine ali-

Iuftinianei Seculi eft. g&.. 6 Hal. etVulg. debitam. BR. "7 Ap. Hal.etVulg.
$, abeit. BR. 8 Hal eius, loco: e£:GEB. . 9 Vulg. transponit: fundi
ei. BR. . .1O Hal. et Vulg. quae liberti fuerint, cwm moreretur filius. B R.
11 Vülg. et. loco: vt, ct in fine: veffituere, loco: veflitwatur. BR. — — 12
Vulg. extraneos. BR. — I3 Hal. reliquit. GEB. I4 Hal. vefpondi. GESB.
15 Ap. Hal. zpfius , abeft. G z. 16 Hal. religmit. GEB. 17 Hal et
Vulg. poffeffionis. B R. 18 Hal. et Vulg. alquod. BR. . 19 Hal. et Vulg.
quia. BR. 20 Hal. poffeffionem. GEB. 21 Hal. liberte. GEB. . 22
Mal acciperet. GEB. 23 Gothofr. in nota: A4/. filiam. — Nempe. ita ipfe

"Faur. in margine, $ed Hal. primam ícripturam retinuit: fgmilum. GE

d

3

.quitur, accipere non poteft.

XXXXIHo TT H. 737

quo impedimento ad bonorum poffeffionem admittantur. $. 1.
5i filius liberti omiferit patris fui hereditatem, hoc patrono

proficiet. nE as -T
| XXXIX. Inéw libro X. ad legem Tuliam et Papiam.
PaATROxu: filia, fi in adoptiua familia fit, ad bona liberto-
rum paternorum admittitur. ! : d
XL. IpEw libro XIL. ad legem Tuliam e£ Papiam. Sz
pater exheredato filio ita cauit, vt ius in libertum 2* faluum
ei effet, nihil ei ad hanc rem nocet exheredatio. —— . —
XLI. PaprrxrzAmNvs libro XlI. Quaeftionum;-S r liber-
tus patrono, quod ad debitam portionem attinet, fatisfaciat,
inuito tamen aliquid extorquere conetur: quid ftatuendum eft
2* , quaeritur? quid enim, fi ex parte debita inftituto , décém
praeterea legentur, et rogetur feruum proprium , quidfit de-
cém, vel minoris pretii, manumittere? iniquum eft, et le-
gatum velle percipere?5, et libertatem feruo non dare, fed par-
te debita accepta, et ?? legato| temperare , et libertatem impo«
nere non cogi: ne feruum forte de fe male meritum cogatur
manumittere, Quid ergo, fi folo eodemiherede inftituto,idem
libertus petierit? Si fubftitutum habebit, aeque decreti reme-
dium poterit procedere, vt accepta debita portione, 'cetera
pars ad fubftitutum perueniat: ita vt, fi forte feruus redimi
potuiffet, praeftdfetur libertas: cefíante vero fubftitutione,
patronum hereditatem liberti amplectentem Praetor, qui de
fideicommiffo ?* cognofcit, libertatem feruo eum imponere
cogat.

4 um "]

XLII. In» libroXIT]. Quaeftionum. ?? Frz.rvsqui

patri heres exftitit, fratrem ?? exheredatum adrogauit: atque

ita herede eo reli&cto defun&tus eít: bonorum poffeffionena *
libertámy patris naturalis exheredatus non habebit: nam cui
non exheredato ftalis adoptio noceret, riocere debet ?? exhe-
redatoj quoniam poena, quae Legibus aut Edicto ifirogare-
tur, adoptionis remedio non obliteraretur ?3.. Paulus notat:
ei, qui alio iure venit, quam eo, quod amifit, non nocet id,
quod perdidit, fed prodeft quod hafet: /fic dictumv?* eít, pa-
trono eodemque ?? patronné filio non obeffe, quod quafi pa-
tronus deliquit, fi vt patronae filius venire poffit./. $. r. Pa-
pinianus: Caftrenfium bonorum Titium libertus 3* fecit hére-
dem, ceterorum alium: ?7 adita eft a Titio hereditas: magis
nobis placebat 33, nondum patronum poffeffionem contra ta-
bulas petere poffe: verum illa quaeftio interuenit, an omit-
tente eo, qui reliqua bona accepit, perinde Titio adcrefcant,
ac fi partes eiusdem hereditatis accepiffeyt 3? ? Verius mihi
videtur, inteftati iuneideferri -bona cetera.e Titius igitur he-
res non poterit inuitare ^? manumifforem, cum Titio nihil
auferatur: hec/ ^* bonis ceteris, ;quaéi nondum ad caufam te-
fianienti pertinent. $. 2. Cum filius liberti impubes, qui
fubiectus dicitur, ex prima parte bonorum poffeffionem acci-
piat, an patronus defuncti poffeffionem accipere poffit, quae-
fitum eft? et fine dubio, qui fequentis gradus funt, non ad-
mittuntüur interim, cum enim praecedit-aliäpoü'efüo, qui fe-
| Plane fi contra eum, qui fub-
ieCtus dicitur, fuerit iudicatum: data non intellegitur. Sed
et in patrono, pendente controuerfia, idem erit dicendum:
plane quod ad patroni quoque perfonam pertinet , differri con-
trouerlia debebit. $. 3. Sifalfum liberti teftamentum ab ali.i.s
: in

24 Vulg. ius lberti. BR. 25 Hal fit. GEB. 26 Vulg. accipere. BR.
27 Hal. et Vulg. inferunt: g. Idem Flor. fa&dum. B R. 28 Hal. et Vulg.
de fideicoumiffis. B R. 29 Hal.et Vulg. praefigunt: Si. B. 30 Hal. et
Vulg. inferunt : fumm. BR. 31 Gothofr. in nota: A/. poffeffionem liberti.
Ita Hal.et Vulg. Bn. 32, Hal. inferit: et, forte 'Taur. erat dare: debEt. GE s.
33 Hal. obliteratur. G E B, 234 Hal. et Vulg. edicium. BR. — 53 Hal. et
Vulg. eidemque. B R. 36 Hal. libertum. GEB. 37 Vulg. praefigit: ab
inteflato. B R. 38 Vulg placet. ER. 39 Hal. et Vulg. accepifjet. B R.
49 Hal et Vulg. euitare. BR. — 41 Hal et Vulg. i&, loce: mec. Flor. et-
* : lam.

La "adlegada, ,

,L"at,

*

: 1--;1 mafx):[w r a-))v'[a

4 ; a S€N
ld jccen-cewm ,

£ / 3 e :
,/lmwarq: O €&Xx Cft*,

L1e,

t

" il
L boneruem )

vixiffet, habere potuit.

738

in prouincia di&tum, atque ita res per appellationem extracta
effet: defuntta medio tempore patroni filia, quam libertus he-
redem inftituerat: filio mulieris ferualit ^? Diuus' Marcus
eam partem bonorum , quam filia/patroni vel iure inteftati, fi

XLIII. IpEg M libro XIV. Quaeftionum..

[241:,53 putat patronum, qui Titio pro parte dimidia herede infti-

LJ Tef;

tuto fübftitutus, eo deliberante bonorum poffeffionem contra
tabulas accepit , fi poftea Titius non adierit hereditatem, nihil
ei, qui adiit hereditatem, abítuliffet jnon magis quam fi fub
condicione fuiffet inftitutus, igitur ^* Titio deliberante res in
incerto erit, vtrumne femis ex fubftitutione in poffefftonem
conuertatur, an Titio adeunte fingulis heredibus partes debi-
tae auferantur. C E
XLIV. PAvrvs libro ,V., Quaeftionum. — S1 patro-
num ex debita portione heredem inftituas, et pureroges fun-
dum dare, eique fub condicione tantumdem leges, in condi-
cioneif *5 fideicommillüm redigitur: erit tamen et hic, quod
moueat : fnérabitur enim patronus fatisdatione fideicommiffi.
Sed dicendum eft ^9 ab eo fideicommiflario cauendum, a quo
patrono legatum eft, vt vndique patronus fuum 1us habeat im-
minutum *7. $. r. Patronus heres inftitutus,, legato ei fer-
uo, per quem füppleretur debita ei portio, non petet contra
tabulas bonorum poffeifionem , quamuis ferous clufis ^* tabu-
lis deceffit. $9. Si ex bonis, quae mortis tempore fuerunt,
debitam partem dedit libertus in hereditate, vel legato, fer-
uus tdfhen poft mortem liberti reuerfüs/ ab hoftibus augeat pa-
trimonium: non poteft patronus propterea queri *?, quod
minus habeat in feruo, quam haberet, fi ex debita portione
effet inftitutus. . Idem eft et ?? in alluuione ?*, cum fit fatis-

" fattum ex his bonis, quae mortis tempore fuerunt. Idem eft

.52 et fi pars legati liberto reli&cti ab eo, cuifimul datum erat,
vel hereditatis, nunc illis abftinentibus , adcrefcat.

XLV.IpEm libro IX. Quaeftionum. — S1 patronus ex |

fexta, et feruus eius ex reliqua parte fit heres inftitutus: nec
ex ferui portione fideicommiflum debetur, at fi feruus dum-

taxat heres inftitutus eft, puto nec hic ?3 ex debita portione.

^

praeftandum. : ! | ;
»- XLVI. Ipne« libro IIT. Refponforum. PAvrvs ,re-
fpondit, patronus, qui deceptus[falfum) iudicium. teftatoris
fecutus eft, bonorum poffeffionem contra tabulas teftamenti
liberti petere non prohibetur. . ^ - !

l

XLVII. Ipxew libro &;Refponfomm. Pavrvs lgf

fpondit, exheredationem nepotis, quae non notae gratia, fed
alio confilio adiecta eft "*, nocere ei non oporkeref quo mi-
nus contra tabulas libertorum aui bonorum poffeflionenf pe-
tere poffit. -$.—&. Quaero, an fi Titia patroni filia iactat ?*
Titium patrem fuum prius quam moreretur litteras ad fe feciffe
56 quibus adiceret, per libertos fuos maleficiis ? appetitum :
easque litteras f& 59 [ecutam ??, poft mortem patris libertos
accufare: ap aliquid ei prodeffe poffit haec excufatio 9? 7
non debere repelli a bonorum poffeffione contra tabulas: quo-
niam non füum iudicium, fed alienum exfecuta eft ?*. $. —2.
Patroni filius epiftulam talem liberto emifit ?. Sempronius
Zoilo liberto fuo falutem. Ob merita tua, fidemque tuam,
quam mihi femper exhibuïfci, concedo tibi liberam teftamen-

Paulus refpótidit, eam, quae ex voluntate patris accufauit,

jam aliquis vltimam literam in: mec, expunxit. BR. 42 Taur. feraaBit.
GE B. 43 Vulg. inferit; autem. BR. 44 Vulg. Ergo. B R. 45 Hal.
conditione. GEB. , 46 Ap. Hal eff, abeft. Gzn. —— 47 ld eft, zndeminn-
tum. Vide Duker. ad Opufc. de Latin. Vet. ICt. p. 571. B R. 48 ial. et
Vulg. claufis. B R. 49 Taur. habet : quaeri, et fane Flor. a eft addita. Sed
hoc perperam fa&dum, Taur. placuiffe, mirum eft. BR. — 5O Ap. Hal. et,
abeft. GEB. — 51 Taur. allaBione. GEB. — 52 Ap. Hal. ef? , abeft. GE .
53 Hal. bec. GEX. — 54 Hal. effet. GE z.

IvriawNvs

| 61 Hal. fecuta fit. GEB.

55 Hal. z'a&aret. GEÉ. .56 ]

DIGESTORVM LIB. XXXVIIIL TIT, II.

ti fa&tionem,, Quaero, an patroni filio nihil relinquere debeat ?
Paulus refpondit, eum libertum , de quo quaeritur, liberam

teftamenti fa€tionem /confecutum non videri. . $. 3. Paulus "L verta
refpóndit, nepotem etiam pofít mortem aui conceptum , fu- |

perltitem ? liberto, bonorum poffeffionem contra tabulas li-
berti auiti petere poffe, et ad hereditatem legitimam eius ad-
mitti: refponfum enim Iuliani tantum ad hereditatem legiti«
mam , item 9^ bonorum poffeffionem aui petendayíí pertinere,
$.. 4. Paulus refpótidit, quamuis filii, a patre milite praeter-
iti, pro exheredatis habeantur: fgf;ääg non eousque filentium
patris eis $? nocere debere, vt eta bonis libertorum auitorum
repelldebeant. Idem refponfum eft etiam de bonis liberto-
rum paternorum. : ? | i
XLVIII. ScAEvora libro IL;Refponforum. Q v Ax-
& o de eo, qui, libertum efiratturae crimine accufauit? [Re-
Ípondit 99, fi,erusmodi effraCturae crimine accufatus fit, ex
quo, fi probaretur,in metallum datus effet: denegandam bo-
norum poffeffionem. p95 U Ils
XLIX. Pavrvslibro III. Sententiarum. LinrenTo
per obreptionem adrogato, ius fuum patronus non amittit,

: Wibm B(jjïäj])ifputatïonum. N-LJ X/A.
HIL intereft, ipfe patronus fcriptus heres éx minore parte

adierit hereditatem, an feruüm fuum feriptum iufferit adire
hereditatem, quam retinét: nihilo minus enim repulfus erit a
contra tabulas bonorum poffeffione. — $. t. Si tálifen, ante-
quam iuberetjliberti hereditatem adire, feruum vendiderit,
aut manumiferit, et ita ipfe nouus libertus, aut emptor he-
redes extiterint: verbis Edicti non prohibetur patronus acci-
pere contra tabulas bonorum poffeffionem. ^. $. 2. Sed num-
quid Praetor ei denegare poffefforias aCtiones debeat, fi frau-

dem, Ediéto eius facere voluit: vt pretio fwberiore percepto ,1/ ,

vel tacka pactione etiám hefeditatis ex inftitutione delatae
commodum, et bonorum poffeffionis contra tabulas haberet ?
faciliorque fufpicio, per filium fcriptum heredem, quamuis
emancipatum, adeuntem, liberti hereditatem ipfum patronum
habere: cum orminia quae noftra funt, liberis noftris. ex vo-
to paremus. -s Si tafnen cjiïüs ?* adhuc tabulis teftamen-

ti liberti ,,cum ignoraret 1udicium eius patronus, eorum quid,,, d
quae füpra fcripta funt, circa inftitutum ifubieCtum iuri füoifoé«eeh [t
.fecit: amota fraudis füfpicione, fuo iure r ?* bonorum poffef- :

fione contra tabulas vtetur. $. 4. Si patronus ex debita por-
tione a liberto fcriptus ??, rogatusque hereditatem reftituere,

fufipettamidixit, et compulfus adire, läum retinere poffet, re-u'c'eyaüm

ftituerit: non poterit accipere contra-tabulas bonorum poffef-
fionem, et quia adgnouit iudicium liberti, et quia fpreuit,.et
quafi damnauit eam poffeffionem. -$.—$ Longe diftat ab hoc
patroni filius, qufglm libertus adrogauit, et ex minore parte
heredem fcripfit, cum nemo ex familia patroni alius efletz

quamquam enim hic *9?-ipfo iure, quippe fuus, heres depre- -

hendatur, fi tamen fe .n'gg immifcuit hereditatiot patris, fed
abftinuit quafi patroni, fatifeny filius admittendus eft ad contra
tabulas bonorum, poffeffionem. — $. 6. Si debenti patrono cer-
; «"co€ ] . f . . . * j
tam pecuniam liberationem libertus reliquiffet ** , isque vfus
eft, aduerfus heredem petentem debitum, doli exceptione,
aut *? acceptilatione liberatus eft, debito propter legatum: di-
cendum eft, eum non pofle accipere contra tàbulas boriorum

poffeffionem. *
L].

Hal. dediffe. 'Yu vide L. 6o. $. 1. fupra Mandati. BR. 57 Hal. inferit: fe.
GEB. . 58 Ap. Hal, er Vulg. fe, abeít. Etiam Flor. eft deletum. BR. . 59
Hal. fécuta, et i1n fequentibus: accufaret. GEB. — 60 Vulg. accufatio. BR.
62 Hal. et Vulg. mifit. BR. . 63 Hal. et Vulg.
64. Hal. inferit: ad. GE B. 65 Hal. eiw. GEB.. — 66
67 Gothofr. in nota: claufis. Hal, GEP.
69 Vulg. addit: baeres. BR. . '7O

fuperflite. Bn.
Hal. et Vulg. refpondi. BR.
68 Ap. Hal. et Vulg. in, abeft. n n.
Hal. bo. GEB. — 71 Hal. reliquit. GEKE.

72 Hal inferit; ex. GEB. -

Mi
L£f0 — fa ,
Tépilir l eyy, futi
pofte

N

u
dubit
iil
Igedqu
B.
u d
ji, d

J [ M0f
Og

Q4y,

LU Sx
- uam. V p
A 6u
0 NB
T0$ .
3EM
AS$|
VEL
EAN
X
PAT
ATQ
TY$
BERI
QVE ]
BERIS
SERY.
À u
n
tuna
lioites
&i
Cicilig
dä VOIU

um a

^5 Fal
em; hbl
75 Hl

fiffonoy,

|
UMT
BS'errsh

"n
n
gt
tg ]. o
TNS
zi
tf
Wt
ling
i.

m
* pirt
sentà
infe.
(init,
d n
L
Iu
Eronum
&t vo-
ngb, .

£t -

3,33., )9
"m ]U
"TALÀ

147
P

tl GEB-
]i :

MO
-i'llei,/

q

| * UM Qoyu..

Y

r
"LL Lasko libroI Pi QüwgþitgmgmmmW3.
&1 eundem libertum **, et tu capitis accufafti, et pater tuus
manumifit: non poterit tibi eius liberti bonorum ,poffeffio ex
Edicto Praetoris dari. Paulus: immo contraaccidbt, fi quem

feruum accufaueris, deinde is patris tui füerit faCtus, et is
poftea eum manumifit * 5,

A GEIY O E u D
Su :
DE LIBERTIS VNIVERSITAT/VM.
VrPrawvs libro XLIX. ad Edi&tum.

MV'NICIPIB v s plenum ius in bonis libertorum , liberta-
| rumae, defertur: hoc e£& id ius, äuod. etiam-patrono.
. Sed' an ommino petere bonorum poffeffionem poffint,
dubitatur: mouet enim, quod confentire non poffunt: fed
per alium poffunt petita bonorum poffeffione ? ipfi adquirere.
Sed qua ratione Senatus cenfüit, vt reftitui eij ex Trebellia-
no hereditas poffit, ? qua ratione alio Senatusconfulto , here-
dibus eisiinftitutis a liberto, adquirere hereditatem permiffum
eft, itajbonorum quoque poffeffionem petere dicendum eft.
$: (Temporaque; bonorum poffeffionis petendae cedere mu-
nicipibus exinde, ex quo decernere de petenda potuerunt:
quod et ^ Papinianus refpondit. E

E $a a'"&ä;;eT b IM s /ptä, (Jäæfwn *
DE |AD SIGN ANDIS LIBERTIS/
J VrriaANvsdibro XIV. ad Sabinum.
ENATYVSCONSVLTO , quod fatctum eft Claudianis tem-

S poribus, Velfeo * Rufo ethOftério ? ocapula Confulibus,
de adíignandis libertis in haec verba cauetur. Sx Qvxzspvos

PLVRESVE LIBEROS ? IVSTIS NVPTIIS QVAESI- |

TOSIN POTESTATE HABERET *, DE LIBERTO LI-
BERTAVE SVA SIGNIFICASSET, CVIVS EX LIBE-

RIS SVIS EVM LIBERTVM EAMVE LIBERTAM ESSK |

"N ELLET: IS EAVE, QVANDOQVE ? IS, QVI EVM
EAMVE MANVMISIT Ó INTER VIVOS VEL TESTA-
Fecirop € O. E»-

MENTO, IN CIVITATE ESSE DESISSET, SOLVS:EI |

PATRONVS SOLAVE PATRONA ESSET, PERINDE,
ATQVE SIT AB EO EAVE LIBERTATEM CONSECYV-
TVS CONSECVTAVE EsT. Ü/V rT1QVE ", s1 EX LI1-
BERIS QVIS IN CIVITATE ESSE DESISSET, NE-
QVE EI LIBERI VLLI ESSENT: CETERIS EIVS LI-
BERIS, QVI MANVMISITP, PERINDE OMNIA IVRA
SERVENTVR à^,ACSI NIHIL DE EO LIBERTO EA-
VE LIBERTA IS PARENS SIGNIFICASSET. S.—E
Quamuis finguldfi fermone Senatusconfultum fcriptum eft,
taidén et pluribus liberis, et plures liberfos libertasue poffe
adfgnari, certum eft. — & Is quoque libertus, qui apud
hoftes eft, adfignari poteft. $..8. Ad(ignare autem quis pot-
eit quibuscumque verbis, vel nutu, vel teftamento, vel co-
dicillis, vel viuus. $—4- Adimere adfignationem etiam nu-
da voluntate poterit. $——5. Sed et fi exheredato filio liber-

*5 Hal. habet pro infcriptione: LABEO lib. meSavdv. GEB. 74 Hal. vo-
cem; libertum, parenthefi includit, et in margine addit: alias deeft. GE B.
45 Hal. manumniferit. . [ '
0 Hal. libertarumque. G E B.
feffionem. & B.

3 Hal. et Vulg. praefigunt: et. B R.

4 Ap. Hal. et, abeft.
I Hal. Vellejo, et in margine: alias Sabellio. Otob. inepte:.ve] Leo-
vupbo. B R. 2, Barb. et Vulg. Hoflorio. Nor. Aflerio. Otob. Hoflerio. Conf.
Bynkersh. IIJ. Obf. 7. B&. 3 Hal, inferit: ex. GEB. 4 Vulg. babeus.
B R. 5 Hal. vt is eaue quim is. GEB. 6 Hal. manumififfet. GEB. 7
Hal. confecutaue effet , vtque fi. GE R. — 8 Hal. manumififet. GEB. — 9 Hal.
fersarentuv, G E B. IO Hal. inferit: et. — 11 Hal. et Vulg. inferunt: v"o.
AR 12 Ap. Hal vnas, abeít. G. 13 Hal. fit. — 14 Vulg. addit:

la tss DIGESTORVM LIB. XXXVIIL TIT. IL IIL IV.

Marcellus- fcripfit

2, Hal. et Vulg. petitam bonorum po[-

739

tum quis adfignauerit, valet ad(ignatio:
exheredationis, quantum ad ius patronatus. 1$-6. Sed ;**
poft adfignationem füerit exheredatus , non femper/exhereda-
io/ adimet adfignationem : nifi hoc animo facta fit. $.2 Sed
fi is, cui adfignatus eft, repudiauerit , puto verius, quod et
, poffe admitti fratres eius. $. 8. Si fitex
** patrono filins vnus *?, ex altero duo, et vni eorum liber-
tus adfignatus e& *5, videndum **, quot partes fiant here-
ditatis liberti: *5 vtrum tres, (vt/duas habeat is, cui adfigna-
tus eft, id eft, füayÁ et fratris, an vero aequales partes fiant
quoniam per adfignationem alius excluditur? et Tuliapus li
bro fägggggäämgwggiggg *9 feripfit, magis effe, vt beffem
hic habeat, qui fratrem excludit: quod verum eft, quamdiu
frater eius viuat ** , vel admitti potuit ad legitimam heredi-
tatem : ceterum fi fuerit capite minutus, aequales partes ha-
bebunt. .. N VE
Il. Pow?owrvs libro,IV, Senatusconfültorum. Sep
fi is, cui adfignaffem, decefüi?ele—t relicto filio, et fratre, et 18
alterius patroni filio: femiffem habiturum eum nepotem,
fi ego eum

quem effet fllius meus is, qui viuit, habiturus,
p libertum non adfignaffem. . xi, adéuuu :
| J&m. Ill. VrPrANys |libro;XV. 29 ,ad Sabinum, . Ipe M

erit dicendum , et fi is, qui filium et nepotem habebat, ine-

oti libertumi/ adfignauerit: admittetur ?* nepos ad legitimam
hereditatem, licet fit alterius patroni filius: et hoc contingit
patrui vita: ceterum, fi ille non effet, nihil ei prodeffet ad-
fignatio ad deminuendum ius alterius patronifilii, $, 3. Pof-
fe autem et nepoti adfi
potem adfignatoris, conftat. .$.4—2; Vnde quaeri poterit, an,
üi filium habeat, et ex eo nepotem, poffit, quafi duos habeat

|in poteftate, ius Senatusconfulti inducere? In qua fpecie,

cum placeat, etiam ei, qui in poteftate recafurus eft ». ádíi-
gnari: quare non admittimus, cum vtrumque effe ünjpotefta-
te negare non poffumus ? .$—3« An autem ?? ad legitimam

hereditatem admitti poffit hic, qui eftin poteftate, tractari .

oterit??: et cum multi fint cafus,

s uibus et libertum ha-

bere, qui in poteftate eft, poffit,?cuf, non Mog quoque admit-
tendum fit ^*, vt per eum pater ad legitimae hereditatis ad-
mittatur emolumentum ? quod et Pomponio recte videturz
habent autem liberfos etiam filiifamilias ?5: vtputa fi caftren-
fem feruum eorum quis- manumiferit ?9, $. —4. Emancipatos

| quoque filios eius, -emi-adfignatus eft libertus, habere com-

modum Senatusconfulti puto: non vt ad legitimam heredita-
tem admittantur, fed ad ea quae poflunt.
quod liberto inteftato, defuncto, quoniam ad legitimam here-
ditatem admitti non poffunt, videndum ,[ne admittatur filius

| adfignatoris in familia remanens, an non? et putem ?7*, eman-

cipatos per Praetorem praeferendos. —-&—6. Liberos autem
eius, cui adfignatus *f accipere debemus non folum filios,
verum etiam nepotes et neptes, et deinceps defcendentes.

| $. 7- Si quis duobus adfignauerit libertum, et alter in jciui-
tate; effe fine liberis deüem? , alter non, ,^ 42 . j
cuas" 1V. Douroxry s libroIV.|Senatusco m Vgr
iviuus; ?? noluerit ad fe héreditatem libérti péttinere ?? , T

eff. BR. 15 Hal. et Vulg. praefigunt: et. BR.
17 Hal viwit. GE&B. — 18 Hal. in margine: alias deeft. et. G x p. .i9 Fuit
olim Flor. ego eo. — ftaque fere malumus legere: ei, cum hoc erroris genere
faepe peccet hiclibrarius. Ita L. 47. fupra de Bon. libert, mocere eo, pror d.
et L, 1. b. t. eft: folus eoi, vbi feipfum correxit. p R. In Darb. et Bynkersh. ezz,
exciderat. . Sed Otob. vt 'Taur. ita etiam Hal, GEB. — 20 Gothofr, in notaz
. Al. quarto decimo. Ita némpe ipfe Taur. in margine. GER. 21 Hal. etVulg.
inferunt; emim. BR. 22, Vulg. inferit: iure. BR,
24 Hal.erit. GEB. 25 Hal. fibifamiliarum. ^. 26 Flor. v3 quis, perpe-
ram eft expun&um. — Inde tamen omnes: feruum eorum manumiferint. & .
Ita et Hal. GEB. 27 Klal. et Vulg. puto. B R. 28 Haec vox Flor, eft
in: cuius conuerfa, B R. 29 Klal INec viuus baereditatem ad fe liberti per-

16 Vulg. XXV. ER.

l ; Q qqaq tínere

nec nocet ei nota

gnari certura eft: et praeferri filio ne-

23 Vulg. potefl. B R. !

/
d

P" '*qj;i c,maïö

; ^"
LJ « "

"d ,

v'; J(,?* 2 "
/lfo fe /t ,,

'ïjm

o ,

c

À

$. 5. Secundum

L.2 ceffamasnéo, !

pete feic , -

I

"EA velexd -

L; 'al, et; 3?.

y dlavc-« VI. MARICIAN VS h
uus liber effe iuffus fuerit, et filio

eit poffe. 9.

749
V. VrPIANVS|libro XIV. ad-Sabinum,

pfit?: adfignationem in huius folius períona locum habere, et
folum admittendum : quod eft verum. . S—. Qui
fineliberis decefferit, an cum viuo admittantur ?^ ? Et put
adhuc folum admittendum : defuncto autem eo, liberos alte-
rius füccedere, non in familiam libertum redire. $—2 Sed

fi ex duobus iftis alter filios, alter nepotes reliquerit, an fi-

mul ad legitimam hereditatem admittantur? Et puto, .-f'?' or-

diücm inter éos faciendum. ^ — V s 4
libro ViIIInftitutionum. Sr fer-
egatus, deinde viuus te-

flator eum manumiferit: ad filium libertus quafi adfignatus

-pertinet: hoc ita eft, fiue expreffum eft, vel certe intellexit

33. non quafiferuum eum legaffejfed quali libertum adfi-
guaflle, : "üÜ. .
- VIL Scakvora libro;IL, Regularum. ApsrGNA-
RE et pure, et fub condicione, et per ePiPculam, Ly*ejj';e&a-:
tionem, vel ichirographum poliumus: quia adfignatio liberti
neque quafi legatum , neque qualt fideicommifium 34 percipi-
tur: denique nec fideicommiflo onerari poteft. —
VIII. MopnEsT1Nvs libro VI£. Differentiarum.
BERI patroni, quamquam, et ipfi in plerisque caufis ma-
numifforis iure cenfentur, taffüien paternum libertum liberis
füis adfignare non potuerunt ??, etiam fi eis a parente fuerit
adfignatus: idque ?? et Tulianus et Marcellus probant. — —
: IX. IpnE libro;IX.jPandectarum/ V TRvM ei tan-

L

^^tum, qui in poteftate fit, an etiam. emancipato filio adfigna-

re libertum ?? patronus poffit, fi modo non pauciores quam
duos praeterea in poteftate habeat, dubitari folet? Et magis

EREN/(TIVS CrzwEkxslibro/XIT, ad-legem-Fa-

| X. [Tj

diam et Papiam/ Sv s condicione velin diemf liberto adíigna-

to, interim , pendente die, vel condicione, omnia perinde ob--

feruafintur, ac fi adfignatus non eflet: itaque mórtuo eo
interim ad omnes liberos hereditas et bonorum poffeffio per-
tinebit. $— Si vni pure, alii füb condicione libertus adfi-
gnatus fit, eum, cui pure adfignatusjfig, pendente condicio-
ne folum patroni ius habere, dicendum eft.

Vee — Xl. PAPINIANVS libro XIV. Refponforum. Arir-
MENTORVM caufa ääibertos filiis adtributos, filiis adfigna--

to$ non videri, refpófidi: cum ea ratione libertis confuli pa-
tronus voluerit, quo facilius voluntatis emolumentum confe-
quantur faluo iure communi. — — |

XII. Pouwrowrzvslibro XIL Epiftelaram. S1 ex duo-

bus patronis alter eorum filio fuo libertum adfignauerit, non

obftat, quo minus alter patronus ?? ius folidum fuum habe-

XIII. Io x w libro IV. Senatuseonfulterum, T sT A-

A A 755 P
MENTO póteft quis && ^? feruum ^" manumittere, et eundem

vt libertum adfignare. -$.—& De liberis, qui funt in pote-.

ftate, Senatus locutus eft: ergo de poftumis nihil khee Sena-
tusconfulto prouifum eft? magis tamen puto, etjfifn poftumos
contineri. -
QVIS IN CIVITATE ESSE DESISSET, eum fignificat,

40 Ap. Hal. sow, abeft. GEB. — 531 Hal admittatur.
GEE. 232 Vulg. praefigit: etimm. BR. — 33 Hal.expreffum fit, vel certe
intellexerit. — 34 Hal. mec quafi legatum , vec quafi fideicommiffum. — 35 Hal.
et Vulg. poterunt. B R. 36 Hal. Idemque. GE B. — 37 Hal. libertos. GEB.
38 Taur. patronOs. — 39 Hal. et Vulg. babeat. BR. — 40 Ap. Hal. et Vulg.
et, abeft. E&. — 41 Vulg. inferit: fumm. BR. — 42 Hal. propofuit. GEB.
1 Vulgo quami, abeft. BR. 2, Hal. peruenerit, Vulg. perueniret,B R.
5 Ap. Hal. ej, abefi, GE R. 4 Hal. proponis. GEB. 5 Vulgo alterum :

tineye voluerit.

Quod fi non ?9.

Lri-

| dolo malo factum fit, an non fit, ita nec in mortis cauía do-

$—2- Quod inquit Senatus, s EX LIBERIS |IJp

DIGESTOEVM LIB.XXXVIL TIT. IV- y» 7 ——
: V TRVM por-
tio eius, qui in ciuitate effe defiit, -xel repudiauit, 1n fami-
liam;redeat: an vero ei potius adcrefcat, in cuius perfona du-
rat adfignatio? Et Tulianus libro feptuageffimo quinto fcri-

qui in perpetuum in ciuitate effe defierit: non etiam fi quis

ab hoftibus captus reuerti poffit. $. 3. Ex die quoque certa
adfignari poteft: fed vsque in diem «cetrtum vix poteft, nam
ipfe Senatus huic negotio finem praepofuit ^?. | : :

COT NG |
SI QVID IN FRAVDEM, PATRONI/

VrPriawvs libro XLIV. ad Edi&urh.

SI ovip dolo malo liberti fa&um effe dicetur, fiue tefta-
mento facto, fiue inteftato libertus decefferit, quo minus
quam * pars debita bonorum ad eorum quem perueniat ?, qui
contra tabulas bonorum poffeffionem accipere poffunt: cogno-
fcit Praetor, et operam dat, ne ea res e1 ? fraudi fit. $. r.
Si alienatio dolo malo facta fit, non quaerimus, vtrum mor-

tis caufa fa&ta fit, an non fit: jomnigenim modo reuocatur.l J

Si vero non fit dolo malo facta,' fed alias: tunc actori proban-
dum erit, mortis caufa factam alienationem. . Si enim propo-
nas *, mortis caufa factam alienationem, non requigimus,
vtrum dolo malo faéta fit, an non f&: fufficit enim docere,
mortis caufa factam, nec immerito: mortis caufa enim dona-
tiones comparantur legatis: et ficutin legatis non quaerimus ,

nationibus. .$——2« Quod autem mortisä'gaufa filio donatum eft,
non reuocatur: nam cui liberum fuitlegare filio -.quantuse
quantum ? vellet, is donando non videtur fraudafle patronum.

-&—*. Omne autem, quodcumque in fraudem patroni geftum

eft, reuocatur. $. 4. Dolum àccipere nos oportet eius qui

alienauit, non eius, cui alienatum eft: etita euenit, vt qui .
fraudis'vel doli confcius non fuit, carere debeat re in frau-

dem patroni alienata, etfi putauit ingenuum, " nec credidit
libertinum. $. 3. Aduerfas,cotipatronum, qui contra tabulas
bonorum poffeffionem omifit, Fauiana non competit, fi non
plus fitin eo quod donatum eft, quam pars debita patrono.

Quare fi mortis caufa ei donatum fit, partem faciet Conpatro- -

no, quemadmodum legatarius patronus facit. .$.-6. Vtrum

: gutem ad ea fola reuocanda Fauiana pertinet, quae quis .* li-

.

emmnang

—

19 d
N

bertus de bonis deminuit: an etiam ad ea quae non adqui[üuj,t,d]&mt

videndum efít? Et ait Iulianus libro yj.gggügggï fexto Digefto-
rum, Íi hereditatem libertus non adierit fraudandi patroni
caufa, vel leratum rep!yulflfit, Fauianam ceffare: quod mihi
videtur verum: quamuis enim legatum retro noftrum fit, nift

repudietur, attamen cum repudiatur, retro noftrum non fuif- .

fe, palam eft. In ceteris quoque liberalitatibus, quas non ad-
mifit is libertus, cui quis donatum voluit, idem 7 erit pro-
bandum, Fauianam ? ceffare: fufficit enim patrono, fi nihil
de fuo in necem eius libertus alienauit: non ? fi non adqui-
. Proinde etfi, -euz fub condicione ei legatum effet, id

egit *?, ne condicio exifteret: vel fi fub condicione ftipulatus.

fuerit, maluit deficere condicionem: diceridum eft **, Fauia-
nam ceflare. .S-—z. Quäi 12 fi inlite vinci voluit? $i quidem
condemnatus eft data opera, vel in iure confeffus: dicendum
; Fauianam locum habere: quod fi noluit optinere, cum

monio: aCtionem enim'/aé bonis deminuit, quemadmodum fi
* paíius

4
quantum , abeft. |Sed vide Duker. ad Opnufc. de Latim. Vet. ICt. pag. 357*
B R. 6 Ap. Hal 4quis, abeft. GEB. — 7 Hal. -voguerit : dtem.. ^ $8 Taur.
FaBianam. Sed cum Brenkmannus in exemplo typis deftinato expunta B fub-
ftituerit ^, nullus dubito in Pand. Flor. Fabiauam: ícriptum effe in hoc loco,
et redius fa&urum fuiffe Taurellium, ífi in tot aliis locis: FaViana, et Fa-
Viasnam, repraefentaflet. G EB. 9 Gothofr. in nota; etfi non adquiliit,
Hal. nempe loco: *on fi non adquifiit. GEB. 10 Hal. egerit. 11 Hal.

dicendyim erit, — X2. Hal. et Vulg, Quod. BR. — 13 Hl et Vulg. inferunt:
! : : de

eteret: hic videndum, Et puto, hunc deminuiíle de patri-7 Ccz» ,

^.

EE ;Zdi*."»wi
"humäp eme]

paf
i
Y
f
pofr
(
f
fiDUs
fis C
fibi d
Si i
vd J
j ir
- vitün
f
v
"
n

jgnf ; fïäüd
äm

là, !

. jw, J di

e
Ic]ond
qu
üïlü
n
tl
")
eni
10 à
Fl
NU
lo e
ttonu
Cagl
bet
f
tee
Fa
Cüni
fütu
Tatit
QUi d
Thapj

.fmjtm 6*ïts !
Vm
Wi
lot,
Uei
BU
impu

l
! r
*'/WM

& $
ftnr
Hä]. &
ï'?l, äbff
UR
Ontrg
GEb
Hal. [
C GEB
W.
WCHPQW

n

. DIGESTORVM LIB.

li . inofficiofi, quam potuit, vel quam aliam, forte iniuriarum,
vel fimileih, inftituere noluit: non poteft patronus ob eam rem
Fauiana experiri. /$—.9. At fi transegit in fraudetÁ patroni,

poterit patronus Fauiana vti. $.—re, Sed fi libertus filiam.

| dotauit hoc ipfo quod dotauit *^, non videtur fraudare patro-
u F num : quia pietas patris non eft reprehendenda. $. rr. Si plu-
U ribus in fraudeyá libertus donauerit *?, vel pluribus mor-
tis caufa: aequaliter patronus aduerfüs omnes, in partem
fibi debitam, fiue Fauiana fiue Caluifiana experietur. $. r2.
Si quis in fraudem patronorum rem vendiderit, vel locauerit,

h vel permutauerit *?: quále fit arbitrium iudicis, videamus.
m Et in re quidem diftracta deferri condicio debet emptori,
u jJ'4, Vtrum malit rem emptam habere iufto pretio , an vero a re di--
m. — | - fcedere pretio recepto: neque omnimodo refcindere debemus
WOp venditionem, quafi libertus ius vendendi non habuéfit : nef
H ** fraudemus pretio emptorem , maxime cum de dolo eius
um —— non difputetur, fed de dolo liberti. ..:$—£3. Sed fi emerit in
"U ^ - ['eyi, fraudem patroni libertus, aeque dicendum 'P, fi magno emit,
D« 4m-7? pretio releuandum patronum, condicione non ipfi dela-
änus, .ta, an velit ab emptione difcedere, fed venditori, vtrum ma- -
Xefe, l, lit de pretio remittere, an potius rem, quam vendidit, reci-
doni« pere perfolutopretio. Etinpermutatione, etin locatione et ^?
ms,' | ^ . conduétione fimiliter idem obferuabimus. $. 14. Sed fi rem
m » . . quidem bona fide vendiderit, et fine vlla gratia libertus, pre-
indi w tium autem ääceptum alii dorauit M:w videndum erit, quis
m Fauiana inquietetur, vtrum qui rem enmt, au veroisqui pre- |
m —| . tium dono accepit? Et Pomponius libro Q&agenänïo tertio.

22 recte fcripfit, emptorem non effe inquietandum: fraus ??

| .no accepit, Fauiana conueniendum. ^ $&—rs. Etalias videa-
| mus,,fi dicat patronus, rem quidem iufto pretio veniffe, ve-
. . , hoc effe fraudem, quod venierit potfeffio, in quam habet pa-
: caeli, vel«qued.illic educatus fit, vel parentes fepulti: an de-

beat audiri volens reuocare? Sed nullo pacto erit audiendus:
fraus enim in damno accipitur pecuniario. 4$—r6., Sed fi for-

Fauiano iudicio conuenietur, etqui vili&? einit, et qui pe-
cuniam accepit muneti, is táíheniqui emit, fi malit rem re-
ftituere, non alias ^^ reftituet, quam fi pretium quod nume-

.A magis eft, vt reciperare ?? debeat, licet pretium ad jalium

B- dcoaz "»peruenit(i??, qui foluendo non eft: nam et fi acceptum pre--
rcnadd : 17(/71 : . 34 - . ; E " e4 * . ; *
g .* . —7tium libertus,prodegiffety diceremus nihilo minus eum qui de-
'*.W,r,.ï 2 /."iof*j*ma dit, recipere debere, fi velit ab emptione difcedere. $. I7.
hïïïïä oi mutuam pecuniam libertus in fraudeW patroni accepþfït,
u

: . 8n lauiana locum habeat, videamus: et quod remedium in
M, j | J petem hoc eft. Accepit mutuam:[ fi, quod accepit, donauit, con-
p , uenit ** eum patronus, cui donauit libertus, fed accepit et
ao prodegit 35^: non debet perdere qui mutuum dedit: nec ei

[ . imputari, curdedit ??, $. 18. Plane fi non accepit, et ?^ fpo-
veentut :
JOUA , | þ
3re,03m , x x : ;
wwl |- - de. Sed etidem fa&um Florentiae. Bg. — Y4 Ap. Hal. boc ipfo quod dotauit,
noö"m, abíunt. GER. 15 Hal. donauit. GEB. — 16 Hal. mutauerit, GEB. — 17
u

Hal. et Vulg, 26. B R. 18 Hal et Vulg. addunt: erít. pBR. — 19 Ap. Hal.
in, abeft, praecedenti commate poft: pretio, pofito. GEB. — 20 Flor. a cor-
re&ore et hic infertum : £&, ignaro, locationem et condu&ionem vnum effe
contradum. Hoc tamen omnibus editoribus impofuit. BR. Etiam Haloandro.
GEBR. 21 Hal domauerit. GER. — 222 Hal. ocfuagefimo quarto. GEB. — 23
Hal. fraudem , et in fequentibus: fac&am: effe. GEm. 24 Hal. veruntamen
bic. GEX. 25 Vulg. vilius. BR. — 26 Hal aliter. GEB. — 2/7 Taur. do-
"uaVat. GER. 28 Gothofr.in nota: recuperat, £Hal. Sedet Flor. factum:
Yecuperavet. BR. 29 Hal et Vulg. vecipere. B R. 30 Hal. peraenerit. G E B.
81 Hal. in boc fit, qui accepit gmutuaih , fü quod accepit, donuauit. conneniet

. enim patrono in pretio fa&ta eft, eum igitur qui pretium do- -

rumé£afhety hoc ^^ interefle fua, non efle venumdatam, inque

tronus affe&ctionem ** vel opportunitatis *,-welyicinitatis, vel |

te et res vilius diftra&a fit, et pretium alii donafümi:: vterque.

rauit, recipiat. ^ Quid ergo, fi delegatus emptor foluit ei, |
cui donabat ?? libertus: an nihilo minus reciperaret ^52 et |

:

XXXVIHECTIT. ^ V. T ocudüRer

pondit ftipulanti: erit Fauianad locus. $. Ir9. Si fideiuffit

apud me libertus, vel rem fuam pro alio pignori dedit in ne- -

cem patroni: an Fauiana locum habeat, videamus: ?* et num-

|quid cum damno meo non debeat patrono fübueniri: neque

Lenitïïfdopauit aliquid mihi, fi.pro aliquo interuenit, qui
non fuit foluendo: eoque iure vtimur: igitur creditor non
poterit Fauiana conueniri; debitor poterit quidétm , fed poteft
et mandati: plane fi defieiat mandati actio,'/quia donationis
caufa interuenit, erit Fauianad locus. $. 20- Sed et fi man-
dator extitit pro aliquo libertus, idem erit probandum ?5.

| $. 21. Quamuis autém ifí pàártem Fauiana competat, Áftamen

?* jn his, quae diuidi non poffunt, in folidum competit : vt-
puta inferuitutem$?. $. 22. Siferuo meo, vel filiofamilias li-
bertus In fraudesft patroni quid dedffit: an aduerfus 39 me iu-

| dicium Fauianum competat, videamus? et mihi videtur fuffi-

cere a;ïu.erfus ?? ;$pe patremque: arbitrioque iudicis continert,
tam ^* id, quod in rem verfum eft, condemnandi, jquam/ id

*

ü : ] M((um :

quod in peculio **, $. 93. Sed Ííi iuffu patris icontra&um, z 7
, « Z

cumfilio eft, pater vtique tenebitur. $. 24. Si;ctítw feruo in
fraudesff patroni libertus contraxéfit, isque fuéfit manumiffus :
an, Fauiana teneatur, quaeritur? Et cum dixerimus, dolum

| taritum liberti fpe&andum, non jetiam;eius cum quo contra-

xit,. poteft manumiffus 4&e- Fauiana *? non teneri. $. 25.
Item quaeri poteft, manumiflo, vel mortuo, vel alienato fer-
uo, anintra annüum agendum fit? Etait Pomponius, agen-

| dum. $. 26. Haec a&tio in perfonalw eft, non in rem, et
,in heredem competit , et in ceteros fueceffores, et heredi, et
4ceteris füccefloribus patroni: ét non eft hereditaria, jid eft,

ex bonis liberti, fed propria pátroni. -$. 27. Si libertus in
fraudeyh patroni aliquid dederit, deind^^, defuncto patrono,
viuo liberto, filius patroni accepffit bonorum pofleffionem
contra tabulas liberti, an l'auiana ** vti pofüit ad reuocanda
ea, quae fuünt alienata? Et eft verum, quod et Pomponius
probat libro 06? 'ehfimo tertio ^* , item Papinianus libro
'üar"&.)....d.e.cimp * äuae&ionum , competere ei lF'auianam: fuf-
cere enim, quod in fraudem patronatus faCtum fit. magis
enim fraudem rei, non períonae acdjpimus. $. 28. In hanc
a&tionem etiam fru&tus veniunt, qui funt poft litem contefta-
tam percepti, s E. B | |
IT. MARcrANvs libroIlllRegularum *?. Iw Fauia-

| na et Caluifiana actione recte dicetur ^?, etffoi praeteritos

'*; fee f* €, 6 1

fructus venire, quatenus Praetor omnem fraudem libertorum.

vult refcindere, z
Ill. VrPrAwvs libro XLIV.-ad-Edi&um, Sr patro-
nus heres iníftitutus ex debita parte adierit hereditatem, dum
ignorat aliqua libertum in fraudem fuam alienaffe: videamus,
an fuccurri ignäi'ant;f';(e eiiis debeat, ne decipiatur liberti frau-
dibns? Et Papinianus libro guärfg) decimo Quaeftionum re-

fpóhdit, in eadem caufa manere ea, quae alienata funt: id-

circoqee.5? patromkduy fibi imputare debere, qui cum poffet

| bonorum poffeffionem accipere contra tabulas propter ea,

äme alienata, vel mortis caufa donata funt, non fecit. $. r.
aec aCtio in perpetuum datur: quä(( habet rei perfecutionem.
$. 2. Patronum ex affe heredem inititutum , volentem lauia-

eumn. Vulg. n boc efl, qui accepit suutuamr: pecunzam. Si quidem quod accepit,
donauit, conueniet eum. BR. 32, Hal. fed fi accepevit et prodegerit. GE B.
33 Hal. dederit, GEB. — . 34 Hal. fed, loco: et. GEB. 25 Hal. pracfi-
git: fed. — 36 Taur. proVandum. GEB. — 537 Vulg. tawmem. BR. — 38 Hal.
et Vulg. u feruitutem. BR. 39 Vulg. aduerfum. BR. | 40 Kal aduer-
fu. 41 Hal.-et Vulg. im id, et paulo poft fimili modo. Bm. 42

[?pra notaui: "Taur. quidem habere: FaBiaua, Brenkm. autem fubftituiffe :

| Vulg. addit: eff.BR. 43 Hic locus cft fimilis illi, ad quem in fine $. 6..

Fabiana. GE B. 44 Halet Vulg. deimde. BR. — 45 KHictertius locus eft,-

fimilis illis $. 6. z fm. et $. 24. iu [fiue, GERB. 6 Hal. odzazefimo-
L d d

.quarto. GEB. 47 Ap. Hal. decimo, abeftt. GER. 48 Haec infcri-

ptio ap. Hal. extat integra, GEE. 49 Hal dicitar. 50 Hal. idcirco.

Qqqqq 3 du

[ d ia conenaris Fauiana 59aCtione tam is, qui/ accepit Ipfe,j quam/ qui iuffit |

"42

na aCtione vti, Praetor admittit: quia erat iniquum, excludi
eum a Fauiana, quia 5* non fponte adiit hereditatem: fed
quia bonorum pofleffionem contra tabulas petere non potuit.
$—2 Si inteftatus ?? libertus decefferit, patronus adeundo

hereditatem eius, reuocat per Caluifianam actionem ea quae.

alienata fünt dolo malo, quo minus pars ex teftamento debi-
ta bonorum liberti ad patronum liberosue eius perueniret:
idque eít, fiue petita fit a patrono ab inteftato bonorum pof-

L. /'j;*"im;feffxo, fiue non fit. $. 4. Si pluresffintjpatronae et patroni,

E. o A )JEV' Cal —

m.

Z

finguli virilem tantum reuocabunt yeliCaluifiana 3265 -
libertus inteftatus decefferit, reli&ta patrono debita portione,
aut aliquo amplius , aliquid etiam alienauerit : Papinianus li-
bro quaftodecimo Quaeftionum fcribit, nmihil effe reuocan-
dum: nam qui potuit alicui relinquere quid teftamento , fi de-
bitam portionem patrono relinquat, praeterea donando, nilfj!
videtur in fraudem facere. | o
IV. Ipz:s libro XLIII. ad Edictum. QvopncvwovkE
dolo malo liberti alienatum eft, 5* Fauiana actione reuocatur.
G.—r Et, fi plures patroni iäütgþmnes vnam partem habe-
bunt: fed fi viriles non petent 5?, portio ceteris jadcreícet.
Quod in patronis dixi, etin liberis patroni eft: fed non fi-
ml venient, fed patronis deficientibus.

V. Pavrvs libro XLIL ad Edictum. TENETVR

j aectyit jum 7 a]ii danf 5* id quod ipfi donabatur. -$—r. In actione Fauiana,

E 4
i
FE

L .;uo;i ;
/

APXX.

fi res non reftituatur, tanti damnabitur reus , quanti actor in.

litem iurau /it. A du , |
VL IvnrriANvs libro XXVI. Digeftorum. — S1 li-
bertus, cum . fraudare patronum vellet, filiofamiiias contra
Senatusconfultnm pecuniam crediderit, non erit inhibenda
actio Fauiana: quia libertus donaífe magis in hunc cafum in-
tellegendus eft in fraudeyá patroni, quam contra Senatuscon-
fultum credidiffe. — . |
VII. ScAgvorLA libro V. Quaeftionum. Enao, fi
58 Senatusconfultum locum' non ?? habet, ceffat ?? Fauiana,
cum exigi poffit. d
VIIL Ivnrawvs,libro XXVI. Digeftorum. Szp fi
minori *, quam vigintiquinque annis ?^ natu/filiofamilias
crediderit, caufa cognita éi fuccürri debet. -; |
IX. InEwv libro LXEV. Digeftorum. |Vxvv s/libertus
donare bene merentibus amicis poteft, legare vero nec bene
merentibus amicis poteft,;qui)?? patroni partem minuat.
| X. ArRICANVS librojli Quaeftionum. Sr id, quod
a liberto in fraudem alienatum eft, non extet, aCtio patroni
ceffat; quemadmodnum fi pecuniam in fraudem abieciílet: aut
etiam fi 9* is, qui mortis caufa a liberto accepiflet, eama rem
vendidiffet, et bonae fidei emptor eam vfucepiffet.
XL PaAvrvs libro IlII; ad jlegeny , &elia
Now videtur patronus fraudari eo, 9? quod confentit: fic et

.quod volente patrono libertus donauerit *9, non poterit Fa-

57 Hal.et Vulg. dave. B h.

, de Water II. Obf. 20. GEB.

uiana reuocari. . d
Xll.IayoreNvs$*libro IT Epiftulatum. Lisxn-

T VvSscum fraudandi patroni caufa fundum Seio tradere vellet,

Seius Titio mandauit , vt eum accipiat, ita vt inter Seium et |

*

52, Erat olim Flor. znteflata, forte: znteflato. B R.

BI Hal. quz. GER.
54 Hal. praefigit, et. GEB. . 55

53 Hal. et Vulg. per Caluifianam. B R.
Hal. et Vulg. petant. BR.
FaBiana, commutauit in: Fabiama. Vide notata ad L. 1. $. 6. fuprab. t. GER.
58 Gothofr. in nota: Ergo etfi. FIal. GEB. — 59
Gothofr. in nota: locum habet, FIa], Male haec tribuuntur Haloandro, apud
quem negatio adeft. GEB. 6O Gothofr. in nota: non ceffat. Hal. Sed et Vulg.
et dubito, an altera negatione poffimus carere. B R. 61 Ad h. l. vide van
62, Hal. aunorum. GEB. 63 In Pand. Flor. 2u;,
in: q40, eft mutatum, vt mihi videtur, reCtiffime, vt fit pro: vt. Plane ita
Vulg. Nor. omnes. Barb. q4o patroni partem minuant. Otob. quod patronipartem
sinnat.BR. — 64 Ap.Hal fi, abeft, GEB. — 65 Hal. pracfigit; i, GEB.

$. 50l

[SI TABVLAE TESTAMENTI

56 Hoc quoque in loco Brenkmannus Taurellii ;-

DIGESTO:RVM LIB. XXXMVIIL -TIT. V. VE

Titium mandatum contrahatur, Quaero, poft mürtetn liber- '

ti patronus vtrum cum Seio dumtaxat, qui m-andaäiïï, actio-
nem habét 9? : an cum Titio,,qui fundum retinet: an, cum
quo velit, agere poffit? Refpondit ??, in eum, cui donatio
quaefita eft, ita tarien/"? fi ad illum res peruenerit, actio da-

/6 J* 4 " ;
tur: cum orine negotium, quod eius voluntate geftum fit,

in condemnationesfi eius conferatur:; nec poteft videri id prae-
ftaturus, quod alius poffidet: cum aCtione mandati confequi
Tem- poffit, ita vt aut ipfe patrono reftituat, aut eum, cum
quo mandatum contraxit, reftituere cogat, Quid enim dice-
mus, fi is ** quidn rem£? interpofitus eft, nihil dolo fecit ?
non dubitabimus, quil, omnimodo cum eo agi non poffit.
Quid enim ? -&on. *? poteft videri dolo feciffe, qui fidem fuam

amico commodauit, . quïjiglii quam fibi ex liberti fraude ad- lfim;

quifiit.- |
. -XIII. Pavzvs libro,Xsjad legem ITuliam -et-Papiam.
CowsTiTvT1ioNE Diui Pii cauetur de impubere adoptan-
do, vt ex bonis, quae mortis tempore illius qui adoptauit

fuerunt, pars quarta ad eum pertineat qui adoptatus eft: fed.

et bona eik££ , quae adquifigt patri, reftitui iuffit: fi caufa co-
gnita emancipatus fuerit, quartam perdit: fi quid itaque in
fraudeyh eius alienatum fuerit, quafi per Caluiäanam vel Fa-
uianam actionem reuocandüm eft. : -

TIT. VL

TABVNT,[IVSBE— LEBERE ", o(p2evas.
VrnriANVS libro XLIV.-ad-—Edictem. -

Po sTEAQVAMPraetor locutus eft de bonorum poffeffione
eius qui teftatus eft, tranfitum fecit ad inteftatos, eurm
ordinem fecutus, quem et lex düódecim tabularum fecu-
ta eít: fuit enim ordinarium , ante de iudiciis teftantium ,
dein fic ? de fucceffione ab inteftato loqui. .$—£- Sed fuccef-
fioneyh ? ab inteftato in plures partes diuifit, fecit enim gra-
dus varios: primum liberorum, fecundum legitimorum, ter-

tium cognatorum, deinde viri et vxoris. $. 2. lta autem ab -

inteftato poteft competere bonorum poffeffio, fi neque fecun-
dum tabulasZjheque contra tabulas- bonorum poffeffio agnita
fit. .$&—2- Plane fi tempora quidem petendae bonorum poflef-
fionis ex teftamento largiebantur, verumtamen repudiata eft

bonorum poffeffio, dicendum erit *, ab inteftató, bonorum |

poffeffionem iam incipere: cum enim is, qui repudiauit ?,
petere bonorum pofteffionem non poteft poft repudiationem ,
confequens erit, vt ab inteftato poffe petiincipiat. $. 4. Sed

et fi ex Carboniano Edicto bonorum poffeffio datafit, magis -

eft, vt dicere debeamus, ab inteftato nihilo minus pofle peti ,
vt enim fuo loco oftendimus , non impedit bonorum poffef-
fionem edi&a[ääCarboniana bonorum poffeffio. $. 5. Recte
autem Praetor a liberis initium fecit ab inteftato fuccefflioni-
bus 9: vt ficuti contra tabulas ipfis defert ,Lit'ät7,€D7 ab inte-
ftato ipfos vocet. $. 6.:Liberos autem accipere debemus,
quos ad contra tabulas bonorum pofleffionem admittendos di-
ximus,

66 Hal. donamit. GE R. — 67 Hal. IABOLENV'S. — 68 Hal. babeat. . 69
Hal. et Vulg. vefpondi. BR. — 70 Hal tandem. GEB. — 71 Yaur. dicómuSls.
72, Hal. iure, loco: zu re. GEB. — 73 Gothofr.in nota: 4j. quid enim pot-
eft. [ta Hal. et Vulg. BR. 74 Hal. eius, locos ez. GE E.

I Blaubl. H. a Porta in vtraque et Baudoza haec verba: VNDE LI-
BERI legi II. praefigunt, ac fi inde nouus titulus VIL. incipiat. n Otob. de-

mum ante L. 4. legitur haec rubrica: VNDELIBERI. BR. Cum Otob.facit hic
2 Hal. fic deiu. Barb. et fic deinde. Otob. deinde fic.
Cum Otob. facit. Bynkersh. GEB. 3
5 'Taur. repu-
7 Àp.
Hal.

et Bynkersh. GE.
Conf. Bynkersh. J. Obf. 25. BR.
Hal. inferit: etiam. GEB. 4. Hal. ef?, loco: erit. GEB. .
diaDit. GE B. 6 Xial. fucceffiouis, ta et Flor. eft factum. B.

NVLLAE EX-

- [Jindtts
"

o
hel

RY
lus

T V

r
iü:

b al ffi!ff
füer

ede
« e
t
u
&
f

Q
Wäutïur POf'
7 d
-ü-t—i
C

f

Cipi

Hal. (
hi.
80 ha
eü: e
tü. 6
I&pom
W
6u

DIGESTORVM LIB. XXXVIIL TIT. VL VII.

EQ ximus, tam naturales quam adoptiuos, ,fed, adoptiuos hatte-
m nus admittimus, fi fuerint in poteftate: ceterum , fi fui iuris
" : fuerint, ad bonorum poffeffionem non inuitantur: quia ad-
à. optionis iura diffoluta funt emancipatione. $. 7. Si quis fi-
" lium fuum emancipatum in locum nepotis adoptauit et eman-
^ cipauit, cum haberet ? et nepotem £x,eo : quaefitum eft apud
ai Marcellum, an adoptio refciffa impediat nepotem ? Sed cum
äm foleat emancipato patri iungi hepos, quis non dicat, eti ad-
n optatus fit et quafi filius, nihilo minus £ilio fuo eüm non ob-
" ftarg? quia quafi filius adoptiuus eft in poteítate, non quafi

E I : naturalis? $. 8. 5i heres inftitutus non habeat voluntatem,
vel quia incifae funt tabulae, vel quia cancellatae, vel quja ?

" alia ratione voluntatem teftator mutauit, voluitque inteftato
M decedere: dicendum eft, ab inteftato rem habituros eos, qui
bonorum poffeffionem acceperunt, $. 9. Si emancipatus fi-
" lius exheres fuerit, is autem, qui in poteitate fuerat, prae-
an teritus: emancipatum petentem ab inteftato bonorum polfef-
r fionem *? vnde liberi, tueri debet Praetor vsgae ad partem -
d dimidiam, perinde atque fi nullo: tabulas pater reliquiffet. -
h Il. Ivrrawvs libro XXVI£. Digeftorum. EÉmMwaAn-
" CIPATVS praeteritus, 'fi contra tabulas bonorum poffefiio-
n nem 4»en acceperit, et fcripti heredes adierint hereditatem,
fua culpa amittit paternam hereditatem : nam quamuis fecun-
dum tabulas bonorum pofíeffio petita non fuerit **, non ta-
qüen eum Praetor tuetur, vt bonorum poffeflionem accipiat
vnde liberi. — Nam et patronum praeteritum, fi non petat
W contra tabulas bonorum poffeflionem, ex illa parte Edicti, vn-
" [ de legitimi vocantur, non folet tueri Praetor aduerfus fcriptos
heredes. , tU Hect
: : IIIL. VrprraAxvs libro VII. ad-5abinum. | Bomwo-
EM UE mv !? poffeffio poteft peti ab inteftato, fi certum fit tabu-
d . las non extare feptem teftium fignis fignatas.
b LU E./ W. Pavrvs librojll/ ad Sabinum. . Lasgnz et '?

nl non HAP vocantur parentium., nifi £^ adoptiqi ft.ïefint: hl,g, enim et li-
m (,'ümu) libgr berorum nomen amittunt poft emancipationem. 5ed 11 natu-
* d od "rales emancipati et adoptati, iterum emancipati hgy, habent
ius naturale *? liberorum. 6 Flaspeneoram Pa
;"ïec::- Rn V. PouPoNrvs libro IV./ad Sabinum, $r quis ex
i . his, quibus bonorum poffeiionem Praetor pollicetur, in pote-
|.[&auf, ftate parentis, de cuius bonis agitur, jcum is, moritur, non
inà fuerit: ei liberisque, quos in eiuscem familia -h.abeþït,LQ ad
n | I dejunle os heye('iz.tzjs fuo nomine pertxneþxwt:) ueque nognn?atïm exhe-
jit ^ - redes fcripti ;erunt,-bogxorum päofi-eifio eius partis datür, quae
, ad eum pert&neret, fi in pgteitate perrpagi;üet&üa vt ex eà
. d parte dimidigtn habeat, reliquum liberi eius, hisque dumta-
'mwïs xat bona fua conterat. 35—-1- sed et H.ühum et nepotem ex
ipä'x, eo pater emanci.Pauerl.t., hhus.folu.s vemejt ad bOnOFQïI.]. poftef-
vfid s fionem, quamuis capitis deminutio per Edictum nulli obftet.
m L .. Quin etiam hitf^ quoque qui in poteftate numquam fuerunt
Jfol ^ehl, ** , nec (ui heredis locum optihuerunt , vocantur ad bonorum

" ! autf,, pofleffionem parentium: nam fi filius emancipatus reliljuerit
d " '17 ^4/7 in poteftate aui nepotemí, dabitur ei, qui in poteftate relictus

s Adi&I?, patris emancipati bonorum poffeffio: *? et fi poft eman-
]äa . cipationem procreauÉfit, ita nato dabitur aui bonorum poffef-

fio, fcilicet non obftante ei patre fug. $. 2. &i filius eman-
cipatus non petierit bonorum poffeffionem, ita integra funt

| ! . -Hal. et, abeft. GE&. $ Vulg. inferit: zm poteffate. BR. 9 Hal. qua,
loco: quja. GEB. — YO Hal. poffefioue. II Hal fuzit. GEB. — 12 Vul-
:go haeclex: Bonorum, etíequens: Liberi, transpofitae funt. BR. — 13. Hoc
eft: etiam. Bafil xa3 gevà xaTasácteog ÜuAAMyM. B R. 14 Ap. Hal. fi, ab-
| edt. GER. 15 Hal, et Vulg. nataralium. E R. I6 Erat Flor. ez, .achgue
w - | reponendum erat: z. B R. 17 Hal. et Vulg. fuerint, et mox: obtznauerint.
) : BR. I8 HaletVulg.eff. BR. | 19 Hal.praefigit: fed. GEB. 20 Hal. 440d.
Q | Rs GEB. 21 HaletVulg. iutefigti. BR. 22, Hal, exciudatur. GEB. 23 Taur.

i. ] .//-gnci/f? eapite minuti per Edictum Praetoris ad bonorum pollefiionem -
Qs

| vtiüterjpoffeffionem;adgnouiffe videbitur, nec in Kdicti fen- La^ poft,

743

omnia nepotibus, atque fi filius non fuiffet: vt quod filius
habiturus effet petita bonorum pofleffione, hoc nepotibus ex
eo folis, non etiam reliquis adcrefcat. ;
VL VrrraAwvs libro XXXIX. ad Edictum. Sr pa-
ter filium emancipauerit, nepotem retinuerit, deinde filius í£
decefferit: et rei aequitas, et caufa Edicti, quo ?? .de bono« &/ mare; P.
rum poffeffione liberis danda cauetur, efficit vt eius ratio ha- — ^

| beatur, et bonoram poffeffio iuteítato ^* patris detur :|vt ta« ; Ut L us

menjbona forori, quae neceffaria heres patri extitit, con-

| ferre cogntur auus, qui per eum bonorum poífeffionis emo- - :

lumentum adquifiturus eft: nifi forte auus iite nullum ex his
fructum adquirere vult, paratusque eft de poteftate nepotem -
d&mittere, vt al emancipatum emolumentum omne bonorum
pofleffionis perueniat. ^Nec idcirco foror, quae patri heres
extitit, iufte queri poterit, quod eo facto a collationis com-
modo excluditur ^?: cum auo quandoque iuteftato defun&o,
ad bona eius fimul cum fratre poffit venire,
VH. PAPrINrTANVSslioro XXIX. Quaeftionum, Scnz-
PTO herede deliberante filius fXheredatus mortem obiit 23 ;
atque ita fcriptus heres omifit ?* hereditatem: nepos ex illo ^sj
fio fufceptus, auo fuus heres erit, neque pater videbitur ;
lobftitiffe, cuius poft mortem legitimd]defertur hereditas. Nec /!'ex.
dici poteft, heredem, fed ?? non fuum népotem foge, quod ,j 7.,
proximum gradum numquam tenuerit: cum we-ipfe fuerit in
poteftate, neque pater eum in hac fucceffione praeuenerit :-e&
?* alioquin, fi non-fuus heres eft, quo iure heres erit, qui
fine dubio non eft adgnatus? Ceterum, etfi non &t exhereda- —— : :
tus nepos, adiri poterit ex teftamento [hereditaga fcripto he- *?x/erca4cs,.
rede, filio mortuo: quare qui non obftat inre inteflati, iure ^* * 44 *
teftati videbitur obftitiffe. $. 1. Non fic parentibus libero-
rum, vt liberis parentfum debetur hereditas: ?* parentes ad
bona liberorum racio miferationis admittit ^98 , liberos naturae
fimul et parentfum commune votum, : | ;
|. VHI. Inw libro/VL; Refponforum. FrnivsrAMr. 5 ..
LIAS vt proximus cognatus, patre confentiente, poffeffionem
adgnouit: quamuis per condicionem teftamento datam , quod
in patris poteftate manferit, ab hereditate fit exclufus,iälä'?g;,

L

tentiaM incidet, quoniam jpofleffionem/fecundum ftabulas|non ^ j
adgrouitj cum inde rem habere non poterit ^?, nec in filil — 4v7e7«.
poteftate condicio fuerit, nec facile pater emancipare filium
cogi poterit. ! *
IX. PAvrvslibro XXE- Refponforum. || S1 pofteaquam
filius emancipatus bonorum poffeflionem patris petiit ?9, fta-
tum fuum mutauit, nihil obeffe ei, quo' minus id quod adqui-

Ífüut, retineat: quod fi prius condicionem fuam mutauit 3*, E

bonorum poffeffionem eum pétere non poffe.

TITÀNViE-
VNDE LEGITIMI *
qnet l*'—räï"i' w
IvrrAmvslibro vicenfimo * feptimo * Digeftorum.

HAEC verba Edicti, Tv M Qv EM EI HEREDEM ESSE
Á OPORTÉKMÉET, SI INTESTATVS MORTVVS ES- | |
sETTxox]eric; ?, et cum quodam temporis fpatio acci- L -7 clæ*gnif
piuntur,]non ad mortis Iteflatoris tempus referuntur , fed ^** 777 * VR
L hdatore , UE n n
ob It. Hal. obierat. GEB. 24 Etiamnunc Flor. eft: owrferit. Veftigium re-
peri in Otob. vbi poftea fa&tum omzferat. Et ita in Barb. femper fuit, idem-
querepofuit Hal.8 R. — 25 Vulg. fed, abeft. pnR. — 26 Vulg. et abeft. BR.,
27 Hal praefigit: quomiam. Vulg. gnuum. BR. 28 Vulg. admittat. B R.
29 Hal. potuerit. — 30 Taur. petlt. GEB. 31 Hal. matanerit.
I Hal. addit: ET VNDE AGNATI. GER. 2 Id eít: large et
cum extenfione , et ita quoque Hal.in Graecis. GEB. — 3. Contius ex A. Au-

64' ('b:/-"-'::'? L^CÓ W« —
: CA, guue- Ü egy 5.

guftin. 11/. Emend. 3. notat, baec; mom ad wovtis teflatoris tempus referun-

Qqq4434 3

tur ,

I £4t 4

n L,Jf"'ru per.

L.j ')):;?La,

744

ad id, quo bonorum poffeffio peteretur ^ : et ideo legitimum
heredem, fi capite déminutus,effet J ? ab hacbenermm- poffef-
fione fummoueri, palam eft. :
IL VnPrANvs libioo XLV£ ad Edictum. . Sr repu-
diauerint jfai/ab inteftato bonorum poffeffionem , adhuc dice-
mus, obftare eos legitimis, hoc eft his, quibus legitima po-
tuit deferri hereditas, idcirco, quia repudiando quafi liberi
bonorum poffeffionem, hanc incipiunt jbabere quafi legitimi.
$. 1. Haec autem bonorum poffeffio non J,,ää?üm, mafculorum
defertur, verum etiam feminarum: nec tantum ingenuorum ,
verum etiam libertinorum. . Communis eft igitur pluribus,
nam et feminae poffunt vel confanguineos vel adgnatos habe-

1

re: item libertini poífunt patronos, patronasque habete. |

$—2 Nec tantum: mafculi hanc bonorum poffeüïg)nem accige—
re poffunt: verum etiam feminae. $. 3. Si quis decefferit,
de quo incertum eft, vtrum paterfamilias an filiusfamilias fit,
quia pater eius ab hoftibus captus adhuc viuat, vel quod ?
alia caufa fufpend )!at 7 eius ftatum: magis eft, ne polfit pe-
ti bonorum eiüs 9 poffeffio: quia nondum inteftatum eum ef-
fe apparet, cum incertum fit an teftari. poffit: cum igitur
coeperit, certi .
pofleffio: non ? cum certum effe coeperit, inteftatum effe: fed
(cum certum eff&&coeperit, patremfamilias effe. $. 4. Haec au-
tem bonorum poffeffio ompem vocat, qui ab inteftato potuit
XO effe heres: fine lex duodecim tabularum eum legitimum
heredem faciat, fiue alia lex, Senatusueconfultum. — Denique
mater, quae ex Senatusconfülto venit Tertylliano, item qui
ex Orphitiano ad legitimam hereditatem admittuntur, hanc
bonorum poffeffionem petere poffunt, : ; :
. II Pavrvslibro XLlIlLgd Edi&um. GENERAZI-
TER igitur fciendum eft, quotfétiscumque vel lex, vel Sena-
tus.!* defert hereditatem, non etiam bonorum polffeffionem,
ex hac parte eajfi peti oportere: cum vero etiam bonorum pof-

feffionem dari iubet,/tus ** ex illa parte, quaex legibus , pe-

ti deberej*? : fed & ex hac parte !]* poterit. - :
J IV. Iv uiamxvs libro XXVII. Digeftorum. — Srz ex
duobus fratribus alter decefferit teftamento iure fa&o, dein
deliberante herede alter quoque inteítato decefferit, -e£& fcri-
ptus heres omiferit hereditatem: patruus legitimam heredita-
tem habebit;l nam haeg bonorum poffeífio "ï*"iï,&j"qv EM H E-
REDEM ESSE OPORTET, ad id tempus refertur , qugjpri-
mum ab inteftato bonorum poffeffig;peti potuiffet.

V. MopEesTiNvs libro IIl ;Pandecarum, IwTrER

adgnatos et cognatos hoc intereft, quod in adgnatis -e£- co-
gnati continentur, in cognatis non vtique-et-adgnati: verbi
gratia, patris /fratery, id eft patruus, et adgnatus eft, et co-
gnatus: matris autem,frateri, id eft auunculus, cognatus eft,
adgnatus non eft. — $. r. Quamdiu fpes eft, fuum heredem
aliquóm defunéto exiftere, tamdiu coníanguineis locus non
eft: puta fi defun&i vxor praegnas fit, aut defun&i filius apud
hoftes fit. x , AÍphc.

VI. He& MoGENIANYS libroIII, Turis Epitomarum,.

Na-1 poft mortem patris, vel poft captiuitatem, fiue depor-

tationem, fed et hi'qui tempore, quo capidbatur, vel depor-

tabatur pater, in poteftate fuerunt, ius inter fe confanguini-

anr, addita Flor. effe in margine, ab eodem librario, aut non minus antiquo,

indeque errandi aliis defcribentibus effe occafionem fubnatam. Videlicet non
fuo loco ea receperunt. Ita Blaublomm. qmortzus effet: ( omiffo Graeco verbo)
z0n. ad imortis teflatovis vefevuntur tempus: et cum quodam temporis fpatio ac-
eipinntur: fed ad id, quo. Rob. Stephan. verba: et cum qnodam temporis fpa-
-tio accipiuntur , plane omifit. Hal. edidit: wzrtuus effet; vaga]urimGe non ad
anortis teflatoris referuntur tempus, fed cum. quodum temporis fpatio accipium-
tur ad id, quo. Reliqui ab Auguftino re&tiora edo&ti, iuftum feruarunt ordi-
nem. Sed etHeruagius eum in fuis le&ionibus ante Auguftinum indicauit. B R.
4 Hal petetur. GEB. 5 Hal. minutus fit, etiam ab bac. G E. 6 Hal.
quae,loco: quod. GEB. '7 Hal. fufpendat. GEB. — 8 Ap. Hal. et Vulg,
£ius. abelt, GE B. — 9 Hal, wec; loco; now. GE z. — YO Hlal potmerét. 11

ítatus effe, tune demum petenda eft bonorum .

|

^ Vulgo i$, abeft. n &.

DIGESTORVM LIB. XXXVIIL TIT. VIL VIIL

accipiendum, fihjc, qui in vtero effe dicitur, viuo eo, de

| cuius bonorum poffeffione agitur, fuit conceptus: nam fi poft
mortem, neque obítabit alii, neque ipfe admittetur: Jquia 7-
non fuitjproximus cognatus ei, quo viuo nondum animapy ** filium.,
ueri. $. 9. Siqua praegnas decefferit et vtero exfe&o!par- 1/^£. .
tus fit edifus, in ea condicione eft partus ifte, vt matris fuae 4 ' :x7s
accipere bonorum poffeffionem poflit vnde proximi Gopnalis — .. —
Sed poft Senatusconfültum Orphjitianum, .;et vnde legitimi Lf
$. 10 7«73:
Gradatim autem admittuntur cognati ad bonorum polleffio- 58 —

petere poterit: quia mortis tempore in vtero fuit.

nem, vt qui funt primo *^ gradu, omnes fimul admittuntue
I3:
de cuius bonorum poffeffione quaeritur *^, dicendum eft, bo-
norum poffeffionem peti ab eo pofle. . s :
Il. Garvs libro XVI. ad Edictum. Preuineiale. HAc

parte Proconful naturali aequitate motus omnibus cognatis

cat ad hereditatem, licet iure ciuili deficiant. —ltaque etyfnk
^ . yulgo

t^ Hal. inferit: et,

Vulg. fenatusconfulfmn. Sed et Bafil. véuoc 3 3éyua. B R.
15 Dalil,

GEB. .15 Hal deberet. GER. — 14 Vulg. inferit: peti. BR.
ópuipóTs4T06.. B R. : ; s
Y Hal. eondgm. GER.

| .2, Vide Menag. im Zmoen. Iur. Cim. cap.
39. GEE. 3- Ap. Hal. et abeft.

4 Vulg. is. BR... 5 Hal. Zsdem et
cognatius. 6 Hal. nancifcitur. — "? Hal. accipzet , "Vulg. accipitur, BR. &
9 Hal. plovanis. 10 Hal. obtinet. Vulg. obtinere..
II Gothofr. in nota: Animal fuerit. Hal. lpfe Taur. in margine z
Rob. Steph. 440 vi40
12 Vulg. proximo. BR«
15 Cum Elor.

BR.
animal VForte ex : auimax reftituendum erat: auimuanus.
anima nondum fuevit. Reliqui vt Hal. auzmal. BR.
13 Hal, et Vulg. admittantur. BR. — 14 Wulg. agituv. BR.

abaliquo fit fadum: permittit, ita habent omnes. ER. Etiam Hal GER.

i5

$. rr. Si quis apud hoftes jfuerit, mortis tempore eius, LJJ:JQ '

er .*,,9 1 " * * *
promittit ** bonorum poffeffionem, quos fanguinis,ratio VO« .

tatis *5 habent, etfi beredes patri non exüterint, ficuti ex- i
heredati, E ! ip
» U veto lp | ;;j
» -N zrriaAmwvs libro XLVI. ad Edictum, - "
AEC bonorum polffeffio nudam * hab-gag Praetorisindulgen- - nf
À tiam, neque ex iure ciuili originem habet: nam eos in- ao
uitat.ad bonorum poffeffionem., quiiure ciuili ad fucceffionem tf
admitti &e&- poffunt, id efít, cognatos. -$—£« Cognati autem at
appellati funt, quafi ex vno nati, aut, vt Labeo ait, quafi w
commune naícendi initium habuegnt. ^-$—2. Pertinet autem. tpre
haec lex ad cognationes non feruiles: nec enim facile vllf fer- lono
uilis videtur -efte cognatio, «&—9. Haec autem bonorum pof- .
feffio, quae ex hec parte Ediéti datur, cognatorum gradus fex e
complectitur, et ex Á feptimo duas perfonas, fobrino et ? fo- — . t
brina natum et natàm,; $ Cognationem facitetiam adoptiogem] — : d
etenim quibusfiet/ adgnatus hie *, qui adoptatus eft, isdem LJOL éL uf
etiam 5 cognatus fiet: nam vbicumque de cognatis agitur, ^ * "
ibi fic accipiemus, vt etiam adoptióné/cognati fati conti- p
neantur. XEuenitigitur, vt is, qui in adoptionem datus efty -
tam in'familia naturalis patris iura cognatioris retineat, quanms M
in familia adoptiua nancifcatur: fed eorum tantum cognatio4 fs
nem in adoptiua familia nancifcátur $, quibus fit adgnatus 2 rumï
in naturali autem omnium/retinebit. —&—5- Proximus auteme
accipjetutj ^ etiam 4s-?, qui folus eft: quamuis preprie pro- T
ximüjs ex/ pluribus ? dicitur. -$-—6. Proximum accipere nos Ls T,t(
oportet.eo tempore, quo bonorum polfeffio defertur. .$.—7* g
| Si quis igitur proximus cognatus, dum heredes fcripti delibe« |
rant, diem füum obierit: fequens quafi proximus, admitte« - iliqo:
tur: hoc eft, quicumque fuerit i&um deprehenfüs, proximum . tine
locum optinefig ?. — $—8. Si quis proximior cognatus naíci
fperetur, in ea condicione eft, vt dici debeat, obftare eum -
fequentibus. Sed vbi natus-mem-eft, affmittemus eum, qui n
poft ventrem proximus videbatur. ^ Sed hoc ita demum erit "

d-iet. a;ïïï w'&WVIg
- extte
lïs*.»'f. te bef
QUE
Y Dfo
ben n
Qotin

tht
ni
B
. ej
Ll ff
C]Ufäc
28, ,

16 B
h Omn
Ob ]
LU
ld f
afïepg-,-z't
lag
! D
d'pg
LE

E
E

d«

Yi
Eüiæw /
üufliun,l
Di« L-.'",L
?äïii "
( w
D W
"T ju,,
Q«

1; u D

*

| * Y*4. " . * - : .ü/,
vulgo quaefiti liberi matris, et mater talium liberorum, jitem,

ipfi fratres inter fe, ex -hac parte bonorum poffeffionem pete-

re poffunt : quia funt inu:cem fibi cognati. Vsque adeo, vt
praegna$ quoque manumiíía fi pepererit *5, et is qui natus -
eft matri, et mater ipfi,] et inter fe quoqueTqui nafcuntur,

cognatifint. ;., . -L'gec narééendar, ——

« UVIL

III. IvrrAwvs libro XXVIE Digeftorum. — CAprr-
TI$ déminutione perómuntur cognationes, quae -per- ad-
optionem adquifitae füunt, igitur fi poft mortem, verbi gra-
tia, fratris adoptiui intra centenfimum diem adoptiuus frater
capite déminutus fuerit: bonorum poffeffionem accipere non
poterit, quae proximitaffs nomine fratris *? defertur. Prae-
torem enim non folum mortis témpBüs, fed.-etiam-id, quo
bonorum poffeffio petitur, intueri palam eft.

F IV. VrrrANvs libroVE Regularum. S x fpurius in-
teftato decefferit, iure confanguinitatis aut adgnationis here-
ditas eius ad nullum pertinet, quia confanguinitatis itemque
adgnationis iura a patre oriuntur: proximitatis autém nomi-
ne, mater eius, aut frater eadem matre natus *8, bonorum
pofleffionem eius ex Edicto petere poteft. |
V. PowPonivs libro IV. ad Sabinum. Lzxgcrimr-
MIS capite déminutis non datur box1oz'gm-pg£'el'üo,' iure he-
redis legitimi : quia non eadem caufa eórum eft, quae libero-
rum$, fed graduf cognatorum rurfus vocajitur.
VI. VrPrANVvS libro: -ad-Edi . CoaNa-
T IS accufatio nihil obeft ad fucceffionem, fi accufauerint co-
gnatos fuos. " ; | !

VII. MopEsTINvSs Vt. lar
aliqua ratione feruus factus eft, manumilflgóhe *?
tione recipit cognationem. — /—pere.

VIII. Ípkw libre-XIV.-Refponforum, — MopEksTI-

Nvs refpondit, non ideo minus ad auiae maternae bona ab
ïnteiï:güo nepotes admitti, quod vulgo quaefiti proponun-
tür **,

IX. PAPINIANVS libre-VI.-Refponforum.

Is, qui
nulla ra-

hz "hf '0S , potleffio defertur: vt proximo autem jcognato, quamuis

extiterit heres, non defertur. $. i. Fratris filius ^* pro par-

4 * $ : 4 .2 h&
l'esse,te heres inftitutus, cum patruum]fürdui effe ?^* contenderet,

atque ideo teft&meztum- facere nen-potuiffe, 23 poffeffionem
vt proximus cognatus accepit ^*^: ex die mortis tempetis- ha-
beri rationem placuit: quia verifimile Lgfäzilvidebätür, tam
coniunctum fanguini ** defuncti valétudinem ignoraffe. -

X. ScAEvOL A Hibro-IL- Refponfornm- IwTESTA-
T A reliquit fororem Septiciam diuerfo patné,natam, et prae-
gnatem matrem ex alio marito. Quaero, fi mater heredita-
tem repudiauerit, dum adhuc praegnds eft, poíteaf(üe enixa
fuerit Semproniam: an etiese ngpronia bonorum "Ptetee pof-
feffionem[accipere poffit? ,Refpóütdit, fi mater hereditate ex-
cluía eft, eagí quae ^9, f proponeretur ?7, poftea nata eft
?3, accipere poffe. ! | |

16 Hal. peperit.
do omnes fcripti et editi, praeter Hal. qui Flor. habet. BR.
Otob. Bynkersh. GEB. — 18 Graeci: Z3eAQoe juoui]pwc. BR. 19 Vulg.
manunz[fus. B R, 20 Hal. proponantur. — 21 Bahl. 2jeAQómzuw. BR. — 22
Hal. fuiffe. GEB. 23 Hal. praefigit: et. GEB. 24 Flor. etiamnunc:
acceperit. Etita quoque Vulg. Hal. accepiffet. BR. 25. Gothofr. in nota:
A. íanguine. Hal. confanguiuei. G EB. 26 Hal. exclufa effet, eaque. G E B.
27 Dubium eft, annon legendum fit: proponitur. Videtur enim fuiffe: vt

17 Aut: fratri, aut: fratribus, Ícribendum. 1fto mo-
Scripti : Barb.

proponeitur, librario veluti feipfum corrigente. literae tamen : readícriptae funt.
28 Mal. uata effet.

$R. Etiam Hal proponeretur. GEB. —

DIGESTORVM LIB. XXXVIIL TIT. VIIL IX —— —

: OcTA-
""lejdm-vï gradus adgnato iure;legitimi heredis, etfi non extiterit he-

*

x TA
| ,. TAT DX
DE SVCCESSORIO * EDICTO.
VriPrawNvs libro-XLIX. ad Edi&tum-

S VCCESSORIV M |ÉdiCtum/idcirco propofitum eft, ne bo-
na hereditaria vacua fine domino diutius iacerent, et cre-

ditoribus longior mora fieret. jE rej? igitur * Praetor * 3 putauit,

praeftituere tempus his, quibus bonorum poffeffionem detu-
lit, et dare inter eos fucceffionem, vt maturius poflint cre-
ditores fcire, vtrum habeant cum quo cong?edlangur , an ve-
ro bona vacantia fifco fint delata, an potius ad pofleffionem

bonorum procedere debeant, quafi fine fücceffore defunciy ^.
$F. Vnus eniin quisque ? füam bonorum pofíeffionem repu- .

diare poteíft, alienam. non poteft. $. 2. Proinde procurator
meus fine mea voluntate meayi bonorum poffetfionem,repudia-
re non poteft. $. 3. Perferuum delatam bonorum poffeífio-
nem dominys repudiare poteft. . $: Tutor,impuberis,9 an
repudiare poffit bonorum poffeffionem, videamus? Et magis
eft, ne pollit: fed ille ex auctoritate tutoris repudiare poteft,

$5« l'uriofi curator nequaquam poterit repudiare: quia nec-

dum delata eft. —$.—6. Qui femel noluit bonorum poffeffio-
nem petere, perdidit ius eius, etfi tempora largiantur: vbi

i
L&';."J

L1 SBene ;

; .Jliröo/ &oc

;,. J /,-æ'ut;j)l;(l&. »

enim noluit, jiam coepit ad alios pertinere bonorüm poffeffio, 'L?ac*c(';ïal
aut f'fcum inuitare. $. 7- Decretalis; bonorum volellio an s -

repudiant poffit, videamus? et quidem, dieBus, finiri poteft:
fed repudiari eam non pofle, verius eft, quia nondum delata
eft, nifi cum fuerit decreta: rurfüm, pofteaquam decreta eft,
fera repudiatio eft: quia quod adquifitum eft, repudiari non
poteft. .$.—8- Si intra centenfimum ? diem mortuus ifitiprior,
ftatim fequens admitti poteft. .$.-9; Quod dicimus, intra dies
centum * bonorum pollfeffionem peti pofle, *itax intellezen-
dum eft, vt et ipfo die centenfimo bonorum poffeffio peti pof-

b quemadmodum intra Kalendas etiam ipfae Kalendae ünty
Idemjelt , et fi in diebus centum dicatur. - $. xo, Quibus fexs

Edicto bonorum poffeffio dari poteft 4.i quis eorum aut dari
üibi noluerit, aut in diebus ftatutis non admiferit : tunc cete-
ris bonorum pofleffio perinde competit, ac fi prior ex eo nu-

mero non fuerit. $.—E Sed videndufmeft, jan intenceteros

ipfe quoque qui exclufus eft, admittatur: vtputa filius eft in
poteftate,, delata eft ei bonorum poffeffio ex prima parte, vn-
de liberis defertur : exclufus eft tempore, aut repudiàtioneez
"P ceteris defertur: fed ** ipfe fibi fuccedat ex ,liàcj fucceffo-
ria parte? Et magis eft, vt fuccedat, vt ** vnde legitimi pof-
fit petere: et poft hos fuo ordine ex illa parte, vnde proximi
cognati vocantur: et hoc iure vtimur, vtadmittatur!3: po-
terit igitur ex fequenti parte fuccedere ipfe fibi. Ttem ** hoc
dici poteriget in fecundum tabulas bonorum poffeffione: vt fi
fecundum tabulas non petierit bonorum pofleffionem is, qui
potuit et ab inteftato fuccedere, ipfe fibi fuccedat. $. r2.

Largius tempus parentibus liberisque petendae bonorum pof-

feffionis tribuitur, in honorem fanguinis videlicet:. quia ar-
tandi non erant, qui paene ad propria bona veniunt: ideoqüe
placuit, eis praeftitui annum, f:cilicet. ita moderate, vt neque
ipfi vrguerentur ad bonorum poffeffionis petitionew, neque bo-
ha diu iacerent. Sane nonnumquam vrguentibus creditoribus
interrogandi funt in iure, an fibi bonorum poffeffionem ad-

mittantjz
1 Magno errore Flor/erat: DECV'SSORIO, pro: DE SV'CCESSO-

: -ær',?( € 3(71'6[4 . /t)

I | aervt. ;

EN

Ain"ee,

i4 '"i.; ote.t ,

44

LE 4*

RIO. Sed.a manu coaetanea eíft correctum. B R. 2 Vulg. Bene, loco: £ .
ré. BR. Átque ita quoque Hal. G ER. 3 Haec vox eft a recentiori manu.
BR. 4.Hal et Vulg. defuncti. B R. 5 Hal. Vnusquisque autem. G EB.

6 Vulg. pupilli., B R. 7 Graeci: 4 &mb dwísuaros mauQsuoufva Dinua]o-
X)U. BR. 8 Hal. centefummum. BR. 9 Vulg. diem centefimum. -BR.
IO Hal praefigit: "1c, Vulg. mom. BR. II Gothofr, in nota:. A[.
fed vtrum ipfe. ta Hal at Vulg. Sed am ipfe. B R. I2 Hal. et, iocoez
vt. GEB. 15 Hal. aduittautgr. G EB. 14 Hal et Vulg. ftemaue. B R.

15

iC d

£,

- .
| C
| C

(

746
mïttäïf : vt fi repudiare fe dicant, Ífciant creditores, quid fi-

bi agendum effet *?: fi deliberare fe] adhuc-dicant, praecipi- -

tandi non funt. .$.—z3. Siquis autem a patre fuo impuberi fi-
liofit fubftitutus: non intra annum, fed intra diem ggg;enü-
mum bonorum poffeffionem petere poterit. — $— Non fo-
lum autem , cum füo nomine veniunt liberi parentesque,
hoc eis tribuitur: verum etiam fi feruus eius]| qui ex liberis
parentibusque-e£&, heres inftitutus eft *^, intra annum'corgg.
petit bonorum poffeffio: períona enim ee-eft, quae meruit h
beüeficium, quae petat !7. .$.—x5. Sed et fi pater emancipa-
ti filii bonorum poffeffionem contra tabulas accipere velit, an-
ni tempus-ercompetere conftat. $. 16. Et generaliter ait Iu-
lianus, ex omnibus caufis liberis parentibusijue/intra annum bo-
norum poffeífionem competere.
]ll. PAP1NiANvS h -Refponferan z
RIORIS gradus cognatus beneficium Ediéti fuccefforii non
habuit, cum prior ex propria parte *? poffeffionejhi accepilfet, :

Nec ad rem pertinuit, quod abftinendi facultatem ob auxilium |

jaetatis;prior cognatus acceperat ?. — Igitur fifco vacantia bo-
na re(te defergé,?? placuit. -
TITS ;

ex Au* ML'I' t(/(«...'yaaf Pæ/cmlzor j s a ;L, ?b t/C

( ;RAD-VS cognationis alii fuperioris ordinis funt, alii infe-
rioris, alii ex transuerfo, fiue ajlatere. Superioris or-

)* ^. / s4d
]

d

$

dinis funt parentes : inferioris, liberi: ex transuerfo, fiuejàj

latere, fratres et forores, liberique eorum. .$.—r- Sed fupe-
rior quidem et inferior cognatio a primo gradu incipit: ex
transuerfo *,fiue ajlatere nullus eft primus gradus, et ideo
incipit a fecundo. Itaque in primo gradu cognationis, füperio-
ris quidem et inferioris ordinis cognati poffunt jconcurrere:
ex transuerfo vero numquam eo gradu quisquam concurrere
poteft, &&in fecündo et;tertioy et deinceps in ceteris»poffunt
etiam ex ? transuerfo quidam concurrere, et ? cum fuüperioris
ordinis cognatis. -$—9. Sed admonendi fümus, fi quando de
hereditate vel bonorum pofieffione quaeramus, non femper
eos, qui eiusdem gradus jfint ^ , concurrqte; $. 3. Primo
gradu funt füpra, pater, mater: infra filius, filia. $. 4. Se-
cundo gradu fünt füpra, auus, auia: infra, nepos, neptis:
ex transuerfo, frater, foror. $. 5. Tertio grade-femt füpra,
proauus, proauia: infra, pronepos, proneptis: ex transuer-
Ío, fratris fororisque filius, filia: et conuenienter patruus,
amita, auunculus, matertera. $. 6. Quarto grade funt fupra,
abauus, abauia: infra, abnepos, abneptis: ex transuerfo,
fratris fororisque nepos, neptis: et conuenienter patruus ma-
gnus, amita magna , id eft, aui frater et ? foror: auunculus
imagnus, matertera magna, id eft, auiae frater et foror:
item fratres patrueles, forores patrueles, id eft, qui, quae-
ue ex duobus fratribus progenerantur ? :jitemyconfobrini, con-
fobrinaeque 7, id eft, qui quaeue ex duabus fororibus nafcun-
15 Hal./it.GEB. — 6 Hal. fit.
boc beneficium petat. GEE. 18 Hal. inferit: bouorum. GEB. I9 Taur.
accIÍperat. G E B. 20 Scriptum erat Flor. decouferre , ac fi haefitaffet fcriba,

deferre , vellet, an:couferre. Malumus autem: deferrz, quod habent recen-
tiores, BR, Sed et Hal. Gx &. : U (

y Hal inferit: vero. 2, Flor. erat: e, adeoque fine caufa fcriptura
mutata eít. BR. 3 Ap. Hal et, abeft.. GE E. — 4 Hal et Vulg. funt. B R.
5 Ap. Hal. hic et mox iterum et abeft. 6 Vulg. propagantur. BR. —
Hal. confobrini, confobrinae. 8 Hal. vocat, fed et Flor. », deleta. Bm.
9 Taur. in Adnotat. adnepos adueptij. fic vedle. im P. abnepos abueptis. G E B,
.10 Hl copulam et h. l. ignorat, 11 Ap. Hal iterum exulat copula et.

DIGESTORVM LIB. XXXVIIL TIT. IX, X.

INrFE-

17 Hal. perfoua enim ea wtevuit, quae -

tur, quafi confororini: item amitini, amitinae, id eft, qui
quaeue ex fratre et forore propagantur: fed fere vulgus iftós

| omhes communi appellatione confobrinos vocajt,9. $. 7.

Quinto gtgädu fünt füpra, atauus, atauia, infra, epos
neptis ?: ex transuerfo, fratris et fororis pronepos, prone-
ptis: et conuenienter propatruus, -et-'? proamita, id eft,
proaui frater, et foror:. proauunculds , *et 1* promater/era,
id eft, proauiae frater, et foror: item fratris patruelis, foro-
ris patruelis filius, filia: et fimiliter confobrini, confobrinae;
item amitini, amitinae filius filia: propior fobringy, propior
fobrina *?:|jifti)funt patrui magni, amitae magnae, auunculi
magni, materterae magnae filius filia. |

Il. VrPrrANVvs libre—cEVl.-ad—Ediétum. Hoc elt
patris eius, de cuius cognatione quaeritur, confobrinus con-
fobrina, 4£iee frater patruelis.. .

HI. Garvs ictum-prouineiale. S x x«
TO gradu *?.femt fupra, triauus ^^, triauia: infra, trinepos,
trineptis: ex transeesfe, fratris et fororis abnepos, abneptisz

- v .

et conuenienter abpatruus, abamita,id eft; abaui frater et fo- **

ror: abauunculus, abmatertera, id eít, abauiae frater et fo-
ror: item patrui magni, amitae magnae, auunculi magni,
materterae magnae nepos, neptis: item fratris patruelis, fo-
roris patruelis,. confobrini, confobrinae, amitini, amitinae
nepos, neptis: propatrui, proamitae, proauunculi, proma-
terterae filius filia: item qujjex fratribus patruelibus, aut con-
fobrinis, aut amitinis Vnd;qaempropagantur, qui proprie fo«
brini vocantur. $. r. In feptimo *? gradu quam multae ef-
fe pofünt perfonae, ex his, quae diximus, fatis apparet. $. 2.
Admonendi.táfhen, fumus, parentfum liberorumque perfonas
femper duplari: auum enim !* et auiam, tam maternos quam
paternos intellegémus *?: item nepotes, neptesque, tam ex

filio quam ex filia: quam rationem fcilicet áa-emnibus-dein-

ceps gradibus fupra infraque fequaftiüty
. IV. MopEsTINvsibro-X4E- PandeCtaram, Nox
facile autem, quod ad noftrum ius attinet, cum de naturalz
cognatione quaeritur, feptimum gradum quis excedit, *qua-
tónus * vltra eum fere gradum rerum natura cognatorum vi-
tafty confiftere non patitur.- $. 1. Cognati ab eo dici putan-
tur, quod quafi vna communiterue nati, vel ab eodem orti,
progenitiue fint.
apud Romanos intellegitur. Nam quaedam cognationes iure
ciuili, quaedam naturali conne&tentur *?: nonnumquam ??
vtroque iure concurrente, et naturali et ciuili , copulatur co-
gnatio. Et quidem naturalis cognatio per fe fine ciuili cogna-.
tione intellegitur, quae per feminainy ?' defcendit, quae vol-

go ?? liberos peperit ??. — Ciuilis autem per fe, quae eg o
legitima dicitur, fine iure naturali cognatio confütit ^* perL J JM'

adoptionem. — Vtroque iure confiftit cognatio, cum iuftis nu-
ptiis contraCtis copulatur. Sed naturalis quidem cognatio hoc
ipfo nomine appellatur: ciuilis autem cognatio ?? licet ipfa
quoque per fe pleniffime hoc nomine vocetur , proprie tátiien
adgnatio vocatur, videlicet quae per mares contingit. $. 3.
Sed quoniam quaedam iura inter adfines quoque verfantur,
- : | num

12, Hal. propius fobrino , propius fobrina. Ceterum non: propior , fed: proprior,
Flor. bis habetur. Atqui quoque Barb. et Otob. BR. 13 Erat Flor. Sextz
gradus. miror correCtionem proríus fuperuacuam -Taur. non fuiffe fufpe&am,
B R. 14 Gothofr. in nota: l. tritauus tritauia. 1ta Hal. et Vulg. BR«
15 Vulg. inferit: autem. BR. 16 Hal. etenim. 17 Hal et Vulg. zn-
telligimus. BR. — 18 Vide Noodt. I. Probab. i12. im fme. BR. — 19 Gothofr,
in nota: A. conne&untur. a, continentur. Hoc modo Hal. ifto Vulg. BR.
20 Hal. inferit: et. 21 Taur. in Adnotat. feminam. fic vecle. in P. femi-
«a$. Xta Taur. ob fequens : peperit. Híal. feruat: foeminas, led mutat: pepe-
vit, in: paviunt. B R. 22, Taur. 1 Olgo. GEB. 23 Hal. pariuut.. — 244

Flor. mutatum eft in: confiffit:. Sed hocíaepe fieri oportuifiet ; quare Taur.

neglexit. Hal. fiue ngturali fit cognatioue per adoptionem, BR, — 25 'Ap. Hal.
' : £0g94110 p .

S—2- Cognationis fübftantia bifariam 79 -

w
n
c0p
(
pf
(f

tet Vi

M. P

jl p i
W at
L Q
^j C
fu.
s
ff
fun
utuin. m
R
B
of li
..q;l' ri
U l
-

fat
" qui
B
eie
fui
l'[f!z f
pit
Dt;
qui

N

u
ttrog
) B
AO st
iwgä |
N
Vulg
pro
d
flmt :
fintn
Vg

n

Qf
Brenk
lnïcHig
T in
£ T
"if
hu
il

DIGESTORVM LIB. XXXVIII TIT. X.

747
, muty? alienum eft häf: loco deadfinibus quoque breuiter dif- | patrem, eosue, quibus adgngd'cïtur: adfinis autem ei omnino . h
" Tv ferere ? Adfi.nes funt viri et vxoris cognati : dicti ab jeo, quodj ! in egg?ä,famlhg«ne.mo e&. $. rr. Is, cui aqua et Ign;.x[ïntex:- ofenst:
, duae cognationes , quae diuerfafa *inter fe*f fu.nt, per nuptias | diCctum. eft, gugahquo mgdo capite deminutus eifc , ita vt li- , tll um
" cgpulantur, et altfär;( ad alterius cognationis finem acce- | bertatem et ciuitatem amitteret *f'ö , et ^? cognationes et ad- —
" d ** namque cqæungendae adfinitatis caufa fit ex nuptiis. | finitates omnes, quas ante h?*.,bu,*t : am'itgït. J'éen- .
i S.— Nomina NeIO; eorum haec funt: focer, focrus, ge- V. PA.VLys libro Vliad Plautume Sr filium natu-
: ner, nurus, nouerca, vitricus, priuignus, priuigna. -$.—5- ralem emancipauero, et alium adoptauero, non eüfg eos fra-
oro: Gradus autem adfinitati nulli funt. .$.—6-—Et quidem viri pa- tres, Íifilio meo mortuo Titium adoptauero, videri eum de-
; h ter vxorisque , focer, mater autem eorum focrus appellæiutur:x functi fratrem fuifle , Arrganus ait. : ;
io; (jj(&.. cum ,apud Graecos proprie viri pateriexugocy mater veroj£xupo, .Vl VrPriANvVS irbrcrfvï:-ad»&ege:m—ïaham..a..läa?&æ,
T D7 voditetur jj vxoris autem pater U;gngggg,fet mater æyä'gpævo— L'A BEO fcr1b1t;8ngpot1s. ex filia mea nati vxorem, nurumymi- , p
C| p feesd catur ??. Filii autem vxor, nurus, filiae vero vir gener ap- | hi elle. .—r« ^7 Generi/et nurus ?FEällfätïOïïe fponfus quoque |../ & 2tnesaAcm;
( ff pellatur. Vxor ?? liberis ex alia vxore natis nouerca dicitur, | et fponía continetur ^?: item ?? jffocfi, ** et focrus appella- .. -
& . — L nega., matris vir ex alio viro natis vitricus appellatur: eorum vter- | jtione)fponforum parentesïfc"ontineri ?2 videntur. ! » ve.
! [ ,7/íí,,gue natos, .aliunde;priuignos priuignasque vocant. .jPoteft .. V. ScAgvor AdibreIV.Regulaeum. PRiviGNVS —
T etiam fic definiri focer SQfJg:,vxoms meae pater, ego 1ll1us. fgm ;ä(? etiam !;gsj.efc, qui vulgo ?^ conceptus ex ea natus .e&, quae ;; 4;
T . gener. Socer magnusxïümtux: vxoris meae auus, ego. illius | poftea mihi nupät : aeque et 1s qui, um in iconcubinatu erati « a z. ia
o , , íum progener. Etretro pater meus vxoris meae focer eft, | mater eius, n)atfus ex ea'eft, eaque ?? poftea alii nupta fit.
d LJ VL haec illi nurus : et auus meus, focer magnus eft , illafillijpro- | 7477 . VIII. PouPoxivs- : d- SERvivs
nurus. ltem profocrus mihi vxoris meae auia eft, ego illius | reCh& dicebat, foári ?* et focrus,-et generi et nurus appel-
,:1110--. " fum progener. Et retro mater mea vxoris meae focrus eít, | lationem etiam ex fponfalibusg adquiri. /16e£. — * &o,, u
vn? ila huic nurus: et auia mea focrqsæ magna eit, et 31. VXOFr QX. PaAvLvs hbe»PvL—-bemeanwm- |ETEMMATA,
3fi Lt m mea illi pronurus eft..- Priuignus ??jeftj vxoris meae filius ex cognatrlonpm d.lre(:)co hgntg in duas lineas feparantur : quarum
, alio viro natus, ego * illorum) ?? vitricus: et in contrarium | altera ?* fupetiot, altéra infétior, ex fuperiom&autem et fe- ,
i . vxor mea liberis, quos ex alia vxore habeo, nouerca dicitur, | cundo gradu transuerfae ?? lineae pendent: quas omnes la- (4«r
n L6ff: liberi mei illi priuigni ?^. — Viri frater, leuir, jsi ?? apud | tiore tractatu habito in librum fingularem conteximus ??,
" «(y, . Graecos Jóxygi appellatur ??^, vt éft ap'üd Hoimerum relatuüm: A. IDv li ingulari eradibus—et-adfinibus;,-et. :
" Eu fic enim Helenajad HeCtorem) dicit: / 95pa246eorem a, -nominibus-eorüm. IvRiSCONSVLTVS *?cognatorum gra-
ed s L lAGso &usjo $9^5 wuyOg ucxowwyxyou oxproscowe) 37. dus et adfinium 9* nofíle debet: quia legibus hereditates et
? VE UP !qïäs,gäri foror glos) dicitur, apï;ad Graecos,;galos;?9. Duorum gutelae ad proximum quemque adgnatum redire confuerunt j^;«.
A0t4g : / ratrum VXOFeSJLä/nitI'iCGS 39 dicuntur : apud Graecos /6;0027'8&89;: * med EUEWPI'&CGOI' proxuno cuique cognato dat bo- ,^ Df:"t:l,,
i ,L"' '^"^- auod vno verfu idem Homerus fignificat : " L,J;;* norum poflfeffionem. — Praeterea lege iudiciorum publicorum ——*
1 Ia. davstTH& m5 ig yxAówv *? 5 eivarépwy iumémÀwy] —^ | contra adfines et adgnatos teftimonium inuiti dicere noncogi- ; , jí54£.
H "L'su/, S. 7. Hos itaque|[inter fe, quod.** adfinitatis caufa parentjum | mug ^^. $—& Nomen cognationis a Graeca voce ** di&ium — ^ |
[ liberorumque loco habentur;z?matrimonio copulari nefas eft. | videtur. /2Zvyyevcig enim illi vocant, quos nos cognatos ap- /-/ (f)'f*e" 5ie !
(X $. .8. Scjiendum eit, neque cognationerh, neque adfinitateyh pfallamus. 49 Cognati funi;, et quos adgnatos lex .'duQ,dQ- d
on efi9 polle, nifi-a&uptiae-nen interdiCtae fint *^, ex quibus ad- | Cim tabularum apPellat: fed hgfm?t per patrem cognati ex ea- ;
iqie finitas c,oniunjgitur. $-9- Libertini libertinaeque intggjfe ad- Qem famxha. Q-QUI autem per femu?.as. eentumgunter, cogna- Y
Mf J:;?).a fines effe poffunt. .&—toe. In adoptiOner/l datusïaüjjemanci- ti tantqm nominantur. -e3 Prqxæmmres ex adgnatis ffu1 di- !
" ! . patus, quascumque cognationes adfinitatesquejhabuit, reti- cuntur. - *Inter* adgnatos lfältül' et eognatos QhOC inter-
" net; lg,dgï,l.a,twms: iura pe.;jgigl,ü 43 : fed in eam familiam ^*, ad | eft, quod 1nt.e1' genus etipeciem: nam qui eft ä:dgnatu(ï, et
,^ quam per adoptlonem venit, nemo eft illi cognatus praeter cognatus eft: non vtiqueautem qui cognatus eit, et adgna-
j Es j:uj*?pdälb& t£ura äel!cl'vll x : : : ' ss
h cognatio, abeft. GEB. 26 Hal et Vulg. mon, deleto nempe fequenti in- | €t e duabus, quae fequuntur , TY vma fatia boc patto n Jequenteque. item leui-
( terrogationis figno. B R. 274 Wide Menag. im Amoen. Iuv. Ciu. c. 39. GEB. 1:*8.7 (:'a.[iz'gata HELH corrigere, atque ita ad Flomericam .leätzanem, quae fme da-
"* —| 28 Hal. haec vltima ita habet: smater vero éxvgà et vxoris patev mevSsgic matev bio integra et þnc.em e]?, redzgezfe.. Ver(íus autem eftl in V. labro Ilzadzf? que -
?'OI- | qero zey3egz vocetur. De cetero haec Graeca ita vertit: £xughe focer per virum, loco Hector quaerit ex z?þus"aïzczllzs ; quo fändmnfacbe du tbalamo -atfzeraty
áxvgà focrus per virum , mwev3ege focer per vxoremi, mevSeQh focrus per vxorem. profecta fit. Hal, verba 42 72 & conuertit in: Azégov, ?, et vertitz quzr.arz.tm
W m G E B. 29 Vulg. inferit: vero. BR. 30 Hal aic habet : defmiïi fbcey. at glm'zum aut inaterum fpeczajzs Peplzs, cum 1n Vulgata iniuum verionis 1t&
*?QtL;*,þ" fücev dicitur vxoris meae pater. Vulg. fic definiri. Socev efl, vxoris etc. Probo fe habeat: Siue alicubi im glorium exc. ldem Hal. in priori verfu Vulgatam
j Vulg. maxime quod olim Flor. erat: foceretuxoris. B R. 31 Ap. Hal. et, et ver.flonenf ïad.opt,am.t..GEB'.q '41 Ett etiamnunc Flor. q49$. Hal. £Fios itaque
T proxime fequens: eff, abfunt. G & & 32 Hal. inferit: autem. 33 Men- | 4 adþvzzta;zs caufa mter fe pm"entunï lïo lzberowïmque bbafentzfr. BR. Vt Flor.
i 94:3 doíe exaratum fuit Flor. egoillorumvitricusetvitricus , et folum: et vitricus, | e.ü., habet Bynkcrähf Otob. 4ui. In Barb. Q"lad p Cip : GïzB 42 Vulg.
n funt expun&ta. — Sane deberet effe: z/liss. Vulg. tamen et Norica: zllorum , re- vbi nuptiae mte.r.dz&zqze« funt. BR. 43 Vu B M m Irhimeepe B i 44 :
4n9 tinent, H. a Porta in vtraque et Baudoz. ego zlli vitricus, íubftituunt. . Cum Hal. in ea familia. GEB. — 45 Hl earum. GE B. — 46 Hal. amiferit. G E B,
M Vulg. et Hal. facit Barb. cum ceteris Otob. E.. Et cum Barb. Magl. cum Otob. | 47 Ap.Hal abeft et. — 48 Vulg. praefigit: Et. BR. 49 Hal. contiuen-
j Bynkersh. GEB. 34 Hal.et Vulg. addunt: funt. BR. 35 Hal.et Vulg. Jeuir | t"r- 5o Hal. atenim, loco: item. GEB. 51 Iu Hal. et plerique. Flor.
j efl, apud. BR. |36a. Hal.appellatus. GEE. 36b Hal. £ue?e, . 37 Id eft: Lemir. erat ; .(0"" & cpque fa,?mm: -(00" d qFIOd l.lC?t .nondu-m Íe re&te habere videa-
qsuei canis omnis mali canfatvicis borridae. 38 Debet effe in textu yaA«c, Grae- | tur» Taur. tamen admifit. BR. — 52 Hal. inferit: nom, f?d et Flor. inter ver-
cis literis, vt mox: év£zegse, in quo tamen r et 5 Romanae erant, quae ta- | .fUS. negatio adicnpta. Refpplt tamen 1Uud:01»10?1, ex d.u(?bus CleClbUSa quos
[ men Graecae fa&ae. Paulo ante: dati pro: A«wQ, et dar, pro: Aazsg, erat. infpexi , Otob. B R. Refpu-u; etiam Bynkersh. Alter, qui negationem non re-
,n. corrupte et literis latinis, BR. — Vtrumque Hal. habet Graece. Quid autem illa metg eit Barb. GE. )ä-Tan- PRIPIGNFS. GER. Banl. "p r Bf'
Brenkmanni: paulo ante dati pro Aexg et dar pro Aase;' fibi velint, me non | 54 Taur. &Olgo. GE B. 55 Hal. natus eft ex "m quaelquie.a; u ï' 56
p intelligere fateor. GEB. — 39 Ap. Hal.in textu; zamitrices, abeft. Habet ta- |. Et hvl'c Fllor. elt: focri, wt et habct' Taur. lïR. ,7 Ha j :nicnt.., C:./ 58
n men in margine : alia$, vxores iauitrices dicuntur apud Giraecos EpuarQec. G E B. Conter. Bynk.ersh. V. Obf 09« GEB. 59 L?S? cum Hat. c.ontc.ï.x.zigus. B R*
4O Taur. in Adnotat. ad Graeca: HEHHES yaAéwv. — lta emendauimus fecuti | Go Taur, in Adnotat. zn j IEVchon]ultzfs multa cowemugus, quae nec zn,ycete;.z:
BZ veflisia veteris ledionis , et rem ip[am: in. exemplari enim prima pavs buius vev- | wec m ipfarum pandectarum libris redte fcripta J'""- 1707""", alias vatio coufiabit.
;;e jus e;/i contaminata: fic emim olim illic erat: HETINEZ. quidam autem fecunda Sïï g; 2;:3: Iï:;ï:;;l;.nï : Oþö(;*l[fi.glü fnï?:: ER Suj;yïi!;., CZ?V?;Z;???:'
L ite: ? ! - potii (fet feruata ea :EB. . BR . Herit s : €or
; liera effoffa »ri&e ex ea fecermut , perperam. cum potins oportuijfet f« , r $ : ghatus,

748

tus eft: alterum enim ciuile, alterum naturale nomen eft.

4 dltune. S—5. |Non parcimus his nominibus , id eft, cognatorum "^,

VIE)
d gí cteros,
EAC
M t ogn atos,

P
n2
L J
roxiono g r&)Ue

eft /;..;,-a)(i.huar,

PEI
L2 4.

TY C

etiam in feruis: itaque parentes fffjfïlios,L fratresque etiam
feruorum dicimus :| fed/ad leges feruiles |cognationes* non per-
tinent. $.—6- Cognationi$ origo et per feminas folas contin-
git: frater enim eft, et qui ex eadem matre tantum natus elt :
nam qui eundem patrem babent, licet diuerfas matres, etiam
adgnati füunt. S.—7. Parentes 99 vsque ad tritauum apud Ro-
manos proprio vocabulo nominantur : vlteriores, qui non ha-
bent fpeciale nomen, maiores 97 appellantur. tem liberi
vsque ad trinep$tem, vltra hos, pofteriores vocantur. .$-8:

Sunt et ex lateribus cognati , vt fratres, fororesque, et ex his:

prognati 99: item patrui, amitae, eä—.w auunculi, -et-mater-
terae. $.—9- Nam ?? quotiens quaeritur, quanto ** gradu
quafque perfona fit, ab eo incipienduin, eft, cuius de cogna-
tione quaerimus: et fi ex inferioribus aut fuperioribus gra-
dibus eft, recta linea füfum *? verfum, vel kleorfum tenden-
tium 7?, facile inuenimus ** gradus, fi per fingulos gradus
proximum, quemque numeramus :T?am qui ei—?,-gui mihi
próximo gradu eft, proximus-e&j "* fecundo gradu eft mihi :
fimiliter enim accédentibus fingulis crefcit numerus. — Idem
faciendumjin transuerfis gradibus: fic frater fecundo gradu
eft: quoniam patris vel matris perfona, per quos coniungitur,
prior numeretur **. :—re- Gradus autem dicti funt a fimi-
litudine ?? fcalarum , locorumue procliuium, quos ita ingre-
dimur, vta proximo in proximum, id eft, in eum , qui qua-

.fi ex eo nafciturj.transeamus. S$-——r& Nuncjfingulos gradus
numermus *?. .&. 12. Primo gradu cognationis funtifufum -

$9 verfuüum dgto—,' pater et mater, deorfum ver(um duo, filius
et filia, g/-uiþg,a;x"flgg et plures effe poffunt. — $. 13. Secundo

—

: gradu,þdxïgäïgim;perfonae continentur hàe. Auus, hoc eft, pa-

i"ï&

l— l'AI- Y fl
; » j Z(.'o«n-'/,

J 2« : ïf,,

] J xxxXIl7
"F. farwn' "

' et , abeft.

tris e& matris pater: item auia, fimiliter tam paterna, quam
materna. Frater quoque per vtrumque parentem accipitur,
id eft, aut per matrem tantum, aut per patrem, aut *per*
vtrumque, id eft, ex vtroque parente eodem : fed hic nume-
rum non auget, quod[jhihil differt hic ab eo **, qui eundem
patrem habet tantum, nifi quod is .eosdggl cognatos, tam
paternos, quam maternos habet : et ideojóuenire folet in llis,
qui diuerfis parentibus nati funt, vt qui meo fratri frater fit
8$2. meus cognatus non fit: pone * me* fratrem habere/ex
eodem -tentum- patre, [illum) ?*5 habere ex eadem matre: illi
inter fe fratres funt, mihijalter/cognatus non-eft./z/Soror( 8^
fimiliter nume??ur-, vt frater. mNepos quoque dupliciter in-

tellegitur, exfilio vel filialnatus. Idem eftetinnepte. $. 14.
'Tertio gradu perfonae continentur;triginta duo/95. — Proauus

Q^

qui quadrifariter/*? intellegitur: eft enim aui paterni , ,&&t,
materni pater,jitem/auiae paternae, aut auiae 97 maternae
pater. Proauia quoque qilgffu.or perfonas com'pleöh.tur: eft
enim aut ** aui paterni, aut auiae paternae miater : item)aui
materni, et fimiliter auiae maternaegmater. Patruus, i$ au-

tem eít patris frater, et ipfe dupliciter intellegendus eft, ex

gnatus. GEB. 65 Hal. bis cognationum mominibus, loco: bis nhowinibus
id efl cognatorum. G E B. 66 Hal.inferit: autem. GEB. — 67 Vide Opufc.
de Latin. Vet. ICt. p. 213. B R. 68 Vulg. progeuiti. BR. ^. 69 Ap.Hal.
7To Hal At, loco: Nam. GEB. — 71 Hal. etVulg, quoto. B R.
72 Vulg. furfum. BR.- — 73 Hal. tendendo. G E. ^4 Hal. et Vulg. in-
ueniemus. BR, — "]5 Ap. Hal quiei, ét proximum: efó, abfunt. Gez. — 76
Hal. pracfigit: is. GEP. 77 Hal. wwmeratur. GEB. — 78 Hal. et Vulg.
ad fumilitudinem, BR. 19 Hal transeamus. TYrauseamus munc et fiugulos
gradus numeremus. G EB. 80 Vulg. furfum. mR. 81 Hal q4wod mibil
differat ab eo, qui. 82 Halefl. ^ 83 Halza ilum, praefigit: fratrem.
Similiter Vulg. fed eadem: illum, mutat in: alium. E R. 84 Hal. nonu efl.
Sovor. ea fiamiliter. GEB. 85 Hal. triginta duae. GER. 86 Hoc voca-
buli in fine $. recurrit. Vid. Duker, ad Opofc. de Latin, Vet. ICt. P 1. BR.
87 Ap. Hal. auiae abeft. 88 Ap. Hal. aut exulat. 89 Hal. praefigit :
puta. GEB. 9o Hal. Idem; loco; ld. GEB. — 91 Hal. nupferint. G E.

DIGESTORVM LIB. XXXVIIL TIT. X,

patre vel matre. ?? Auia paterna mea nupfit patri tuo, pe-
perit te, aut auia paterna tua nupfit patri meo, peperit mez
ego tibi patruus fum, et tu tnihi. Id ?? euenit, fi mulieres
altera alterius filio nup
fuerinty inuicem patrui iunt: quae feminae, inuicem amitae z
item mafculi feminv fimiliter patrui, feminae illis amitae ?7,
Si vir et mulier , ille filiam;eius/duxerit, illa filio eius-nupfe-
rit: qui ex patre adfjefcentis nati erunt, ex matre puellae
natos, fratris filios, illi eos patruos et amitas ?? appellabunt.
$Auunculus eft matris frater: ?* eadem fignificatione, qua in
patruo diximus, contigit ?^, fi duo viri alter alterius filiam

duxeridt: qui ex his mafculi nati füefint, inuicem auunculi, ^

quae feminae, ?? inuicem materterae erunt: et eadem ratio-
ne mafculi puellis auunculi, et illae illis erunt materterae,

it ?^': naàm qui ex his imafculiynati l-»ifü —ni,
LJ f

Amita ?* eft patris foror, ficut,füpra;aécipiendi Matertera ; /' £.

?5 eft matris foror, fimiliter vt fupra. — lilud notandum eft,
non, quemadmodum patris matrisque fratres et ?? forores,
patrui, amitae, auunculi, materterae dicuntur, ita fratris
fororisque filios filias nomen fpeciale cognationis habere: fed
ita demonftrari, fratris fororisque filios íljas: quod quidem
et in aliis accidere , ex po&erioribus"äþ*þ"äï*'mï&ï00. Pronepos

quoque et proneptis quadrifarifef intelleguntur: aut[enim l:«
ex nepote ex filio, aut;ex nepote ex filia defcendunt, aut ex/ |

nepte ex filio, aut ex neptejéx.filia, propagantur *. $. rs.
Quarto gradu perfonae continentur oCtáginta ?. Abauus, cu-
ius intellectus in o&o perfonas porrigitur: eft enim proaui 3
paternt àut, materni pater, quos fingulos duplici modo intel-
legendos diximus: aut proauiae paternae aut maternae pater,
quae et ipfaefingulae * dupliciter accipiuntur. Abauid, et hiéc

o€ties numerá£ur: eft enim proaui paterni aut materni X item ]5««5

proauiae paternae aut maternae mater. é.Patruus magnus eft
frater aui: qui ? auus, item fratét cum duobus modis intel-
leguntur *: güattüor * perfonas hoc ? nomen /amplectitur :

vt fit aui paterni vel máterni frater, qui vel eodem patre, id -

eft, proauo, vel tantum matre eadem, id eft, proauia natus
eft: quiautem/ mihi patruus magnus eft, is patri meo vel ma-
tri meae patruus eft. — Amita magna !? eít aui foror: auus
autem, item foror, vt füpra diximus ,. dupliciter intellegun-
tur: etideo hic quoque qüáttuor perfonas intellegimus: fi-
militer quaej;patris mei vel matris ** meae amita eft, mihi
erit amita magna. hicAuunculus *2.eft. auiae frater:
quattuor perfonae huic nomini eadem ratione fubiectae funt:

mihique is eft auunculus magnus, qui patri meo vel matri -

m?:/e Aauunculus eft. — Matertera magna '? eft auiae foror:
quáttuor mogis et haec ob eandem caufam intellegitur: ea **
quáe pafti meo Vel nfatri miéae matertera eft, mihi matertera
magna vocatur. — Eodem gradu fuünt ét illi , qui vocantur
fratres patrueles, item forores patrueles, €amitini,-amitinae, )
confobrini, lf:confobrinae,: hitautem funt, qui ex fratribus-vel-

-* fororibusjnafcuntur: ,quod; * quidam ita diftinxerunt, vt; ;

eos quidem, qui ex fratribus nati funt, fratres patrueles,
: item

92 Hal. mam qui ex bis mafculi mati funt, iis maculi immicem patrui funt.
foeminae inuicem amitae. idem im foeminis. maftuli enim fimilitev illis patrui,
foeminae amitae funt. Et fi vir etc. GER. 93 Vulg. zllae eos patruos, illé
eas amitas. BR. 94 Hal. Auaunculus. is matris efl frater et. eadem. G EB.
95 Hal. et Vulg. contingit. BR. — , 96 Hal. nati fueriut, iis ma[culi inuicem
auunculi, foeminae inuicem. GEB. 97 Hal. Amita. ea efl. GEB. 98
Hal. Matertera. ea ofl. GEB..— 99 Ap. Hal. et, abeft. GER. I0O Go-
thofr. in nota: A. apparebit. — Tta Taur. in margine, et Hal. in textu. GEB.
I Hal propagatur. GEB. — 2 Hal. ocloginta. GER. . 3 Taur. proaBi. GER.
4 Vulg. inferit: perfomae. B R. 5 Vulg. addit: mater. BR. — 6 Hal. Pa-
truus magnus. i$ eff frater aui, fed auus. GE B. — '7 Hal. intelligantur. G E B.
8 Taur. qua Tuor. GE B. 9 Halid, loco: boc. GEB. — 10 Hal. Aita
magna. ea efl. GEB. '
Hal. Auiculus magnus. bic eftl. GER.
14 Hal. et, loco: eg, GEs.

- II Hal. quae patri meo vel matri meae, GEB. — 12
13 Hal. Matertera magna. ea efl. GEB.
I6 Gothofr. in nota:
Al

15 Vulg. aut. 8 R.

/.e .

i ;;,,,f;,frat

)

[
aà
M
(
p
[f
Wfrate
h
tert
-- j
^F nl
",
»Tf:*.&f*f y
"j Ml
7pb
r m
w &i
fi

peH:
na
W'* pmn
s
w* T0
ln ïlep(
p
w
uW'*-
w d
fjdä- Y

pbbb
n per

j 1&
Qu
ia
pair
n
tüt

i. s

Dldw ", i

yetn
trus
qu;
tur,|
ptoy

m
(hi. ]
h.
1y 6s
Dutu
lng,
Cltio, 1

Mton

1
UM
A
MT
g
$
a
m
ul
Yi

La
I
a
LI— .
—

.

lm
ET
m
L Jïj;(:'iczi

;g li
d
["M b s
82 J ul
f
t
Ut
A
dQUS
| ff«
. QuUi
O D |
Titefs
iäï.gïfi
P N
Itf
T
ü '
A
&&)
UT
ii«l

"
" Jn
LE
ET
IM f,,,,lh
" "
" [
Laf
In/
:m' w-]'

n M;fm

item eas, quae ex fratribus natae funt, forores patrueles:

ex fratre autem et forore, amitinos, amitinas: eos vero|et.

L. /tas«e, easy qui quaeue ex fororibus nati nataeue funt, confobrinos
** confobrinas4; quafi confororinos: fed plerique hos omnes
confobrinos vocant, ficut Trebatius. — Sub hac appellatione
nominum *5 perfonae cadunt fedátim, bge. Patrui filius,
; item filia: bifariam, ficut fupra, numerantur: nam patris mei
Li£8n, frater effe poteft, vel ex patrejfoloj*? , vel etiam ex matre fo-
la. Amitae filius, item filia. Auunculi filius, item filia. Ma-
terterae f&lius., item filia: amitá&y auunculo, matertená, jacce-
(cevics., ptis/duplici intellectt lfecundumwm"xgwtiggeg*i)zO. Fratris
j«;, dororisque nepos.ac neptis eodem gradu jfint Sed et £t
: W frater, item;foror, neposue et neptis , dupliciter accepti con-
" tinebunt perfonas fédecim,. flf. Fratris eodem fpatre nati ne-
s pos exfilio, nepos ex filia. Fratris eadem matre, alio patre
2— j^"- natij nepos ex filio, nepos ex filia. . Fratris eodem patre na-
L Jyoreti neptis ex filio, neptis ex-filia. Fratris alio patre, eadem
1e.,1/^1^ ypggtre nati, neptis ex filio, neptis ex filia: eademque ?? cau-
77* f4 o&o perfonae efficienti&&, vt aliae ótto accedant ex forore
natorum nepotes neptesque :-e€fimiliter numerantur a nobis :
;J;,,g,fratri*s autegg mei nepos täc-;ptisxäue me patruum ymagnumy ap-
^ pellant: forórum frátrumque meBrum nepotes neptesque, item
mei inter fe, confobrini funt. Abnepos, abneptis: hicfunt
veriorum. i*pronepotis proneptis ?* filius filia, nepotis neptisue nepos

ïïä:äw- neptis,, filii filiaeue pronepos proneptis 4? : nepote vel ex fi-
".. Wo nató, vel ex filia, nepte vel ex filio natajvel ex filia acce-
/ ao ptis: vt adfingulas perfonas gradu defcendamus, fic. Filius,
L - (,,/R€POS , pronepos, abnepos. — Filius, nepos, pronepos, ab-
J::: Á ,neptis. Filius, nepos, proneptis , abnepos. CFilius, nepos,

;ä;uuegfþu ,?roneptis, abneptis. Filius ,*;nept.ig,' pronep.os,,abnepqs. Fi-
vak. , ius, neptis, pronepos, abneptis. Pilius, neptis, proneptis, ab-
['4;. mepos. Filius, neptis, proneptis, ^5 abneptis. Similiter làe
* /^n*. perfonae fnumerajuntur propotità ?* filia, et fic fient fédécim.
$ uinto gradu perfonae continentur

abauiae pater, proaui vel proauiae auus, aui auiaeque proauus,
patris x;el matris abauus: huius appellatjo perfonas complecti-
L.1( XMF. tur fedécim, enumeratione fatta tam per mares, quam per fe-
: , minas: vt lic ad fingulas ?? perueniamus. Pater, auus, proauus,
.LPQ*W Labaues, atauus. Pater,auus, proauus, abauia, atauus.fPater ,
auus, proauia, abauus, atauus. Pater, anus ??^, proauia ? ', abauia
[- 'Jvlf-. 32, atauusJ Pater, auia, proauus, abauffs? ?, aäuus.-Pater, aula,
d ?æaua-s 3^, abauia ?? , atauus., Pater, auia ?? , proauia, abauia
tldouwst 3* , afàuus. (CPater, auia, proauia, abauus ?9, atai ug fimiliter
matris perfona propofita ?? numeratio *? fiet. Agamaygotidem
perfonas continet eadem ratione numeratas, id eft, fedécim. Pa-
truus maior, ** eft proaui frater, patris vel matris patruus ma-
gnus: fub hoc nomine erunt perfonae octo, et fic enumerabun-
tur. Pater, auus, proauus, abauus, frater proaui. Pater,auus,
proauusj,fabauia *?, frater proaui. Pater, auia, proauuS) abauus,
C - xesant. |
4l. quos. Nempe ita Taur. in margine, etiam Hal. in textu. GER. 17
Cont. Menag. in Amoen. Íur. Ciu.c. 39. GEB. — 18 Erat in Pand. Flor. »0z-
2inuwm, vt adeo reftituendum videatur: *an minus, commodiori fenfu. B R.
I9 Gothofr.innota; AL eod. Nempe ipíe Taur. in margine habet: eodem.
Erat autem Flor. fcriptum non: folo, fed: foro, quod ex: foror, enatum cre-
dimus, Hal. et Vulg. habent: ex eodeju patre. B R. 20 Hal. amitae., auun-
culo , materterae acceptis duplici iutelle&n vatio eff.fermanda fecundum patruz
*omen. Prütris etc. GEB. — 21 Ial funt: et frater. — 22; Hal. eaque. GE B.
23 Hal. efficientur. GE B. 24 klal proneptisue. G EB. 25 Hal. addit:
perfonas continebunt fedecim. mepote ctc. GEE. 26 Haec neceflario inferta
funt, Scriptum Flor. Filius mepos proueptis abmepos abneptis, mutatumque fo-
lum: promeptis, (n: promepos, et in margine adiectum; a/bmeptis filins mepos
proneptij. Nihil praeterea. E R. 227 Hal. nmnerabuntur praepofita. G EB.
28 Daro errorem calculi obferuauit, et Stephan. iam edidit : momnaginta duae.
8 R. Hal. ofogiuta quatuor. GE B. 29 Vulg. inferit: perfomas. BR. 30
Hal. auia. GEB. — 31 Hal proauss. GEB. — 32 Taur. a V'auia. Mal. abanas.
GEB. 323 Taur.aVauus. Hal.abania. GEB. — 54 Hal. proawia. GERB. — 25
Hal ebuuus GEB. — 36 Hal awas GEB. — 37 Taur. aVawia. GEB. — 38

DIGESTORVM. LIB.

* 1&09 centum oCtáginta
quattuor ?^?. Atauusfcilicet et atauia: atauus eft abaui * vel* |
. eft patris matrisue ?? confobrinus aut confobrina: ab eo con-

XXXVIII. TIT. X.

7

742

; PX a. « P^ l" ] " |
frater proaui. .Pater,áuia, proauus, abauia, frater proauie jT'oti-

dem erunt;ffnatris perfona et proauo eius propofitis ^*. Ideoau-
tem fratrem proaui enumerantes ante abauum ponimus, quod,
vt fupra fignificauimus, non aliter jvenietuy ** adeum, de
quojquaeritur, nifi per eos tranfitumférit *5, ex quibus na-
fcitur. ^'Auunculus ** maior: is eft proaüiae frater, patris
ve] matris auunculus magnus, eadem dénumeratione ^? hic -
quoque octo perfonas computabimus: hoc tantum immutato,
vt is ifrater/ proauiae *5wiponatur/ *?. — Amita maior: ea eít
proaui foror, patris vel 'matris'ahlitaimagna: quod ad 5? nu-
merum et expofitiesem. perfonarum, eadem jerunt: immuta-

ior: haec eft foror.
gna: numerus perfonarum idem eft, vt in nouiffimo ponatur]
proauiae fóror. Hos omnes g patruo maiore 5*, quos rettu- :
limus, quidam appellant ita: propatruus, proauunculus,
proamita, promatertera: quos taüen ego ita nomino, illi
contra fratris vel fororis pronepotem me demonftrant. Patrui

magni filius filia: [hi fant aui fratris filius filiaj proaui aut ( 1 oer«t .

proauiae nepos neptis ex filio »filia) *?, patris vel matris con-
fobrinus confobrina: oCto perfonas et hic computabimus,
quod auus et frater, vt iam di&m;l( eft, dupliciter accipiun-
tur: et ideo patrui magni filius qg'äfg'uor implet, totidem filia.
Amitae magnae filius filia: hiéfunt aui fororis filius filia,
proaui ?^ proauiae nepos neptis ex filia, patris vel matris
confobrinus confobrina: numerus perfonarum idem qui füpra.
Auunculi magni Qlius , filia; hifünt auiae fratris/filius filia, f]?c/*ü*'*' g
proaui aut proauiae nepos neptis ex fillio, patris vel matris ' :
confobrinus aut ?* eon(obrina: numerus idem. Materterae
magnae filius filia: hitfunt auiae fororis filius filia, proaui
?? proauiae nepos neptis ex filia, patris vel matris confobri-
nus confobrina: computatio eadem. Perfonae, quas enume-
rauimus 5 4 patrui magni filij; eia7, de cuius cognatione

. T Ea PU "x
quaeritur, propiüsfobrinisi?? vocaftur 5?: nam, vt 99 Mafz L46o»eo6vinas,

furius ait,|queiij ?^* quis appellat propiorem fobrino $2, qui :/i 5; :
fobrini confobrinaeue filius filia nominatur. Patrui nepos , |
neptis: hitfunt aui paterni vel auiae paternae pronepos pro-
neptis ex nepote vel ex nepte filio natis, conf(?f ini confo-
P LE ** u 2 » : l h . :
brinae filius filia: oCto perfonas continebunt, quattüor nepos,

quattuor neptis : qä et patruus dupliciter accipitur, et ne-

|pos vel neptis fub fingulis patruorum perfonis duplicatur.

Amitae nepos vel ^* neptis: hitfunt aui paterni vel auiae pa-
ternae pronepos proneptis ex nepote vel nepte filia natis , con-
fobrini confobrinae filius filia: numerus idem eft. JAuunculi
nepos neptis: hifünt aui materni vel auiae maternae prone-
pos proneptis ?*: cetera eadem, quae in patrui nepote vel ne-
pte ?. [CMaterterae nepos neptis: hifuntaui materni, vel
auiae maternae pronepos proneptis ex nepote, vel ? nepte

filia

Taur. oVanuus. Hal. abauia. GE B. 40 In Pand.

Flor. eft: enumervatio. BR. — 41 Hal.praefigit: i. GEB. — 42 Taur. aVanuia.
GEB. . 43 Hal. praepofitis. GE F. 44 Gothotr.in nóta: Al. peruenietur,
Ipfe Taur.in margine: peraenietis. Hal. perueniatur. G E B. 45 Hal. fuerit,
G E B. 46 1n Pand. Flor. eft: Abaumnculus. — Voluit dubio procul fibrarius
fcribere: Abunculus, et pott primam ftatim fyllabam fe correxit. BR — 47
Hal. dinumeratione. G E B. 48 Vulg. pro fratre proani. Bm. 49 Hal. vt
bis frater proaniae praeponatur. GEB. — 5O Hal. quoad , loco: quod ad. GEF.
5t Vulg. Flos ommes patruos maioves. BR. — 52, Ap. Hal. filia, abeft. GEz.
53 Hal. inferit: axt. G EB. 54 Ap. Hal azt abeft. 55 Hal. inferitz
qut. 56 'Yaur. eummneraBimus. GEB. 57 Vulg. eiws. B R. " . 58 Flor.
vitima litera in: Soórimis, elt deleta fed perperam. 8 R. : 59 Hal. conputa-
tio eadem perfonarum, quas emmnevauimms. - Patrui wmagmi filius ei, de cuius
coguatione quaeritur , propins fobriuo vocatur. GEm. 60 Vulg. inferit : et.
B R. 61 Hal ewm, loco: gquem. GER. 62 Hal. propius fobvino. Vulg.
propiorem fobrinum. BR. 63 Vulg. vel matris fuae. B. 64 Ap. Hal. .
.vel, abeft. GEE. 65 Hal. addit: ex "mepote wel ex mepte filio mati;.
GEB, diximus. GÉB. 67 Hal, inferiti . ex. GEn.

o8

59 Hal. praepofita. GE B.

66 Hal. addit;
Rrrrr2

j *ï;yroyanalu'* |
9 $4 l rf;),;þ(iaovfur £A4- - ]
to hoc, vt proaui foror ad extremum ponatur. *LMatertera Ina- A maierz. gerdes ,
roauiae, patris vel matris matertera ma- | 4»ercem,

710 DIGESTORVM LIB. XXXVIII. TIT. X.

[ — 12ewit. filia natis: perfonatum numerus idem)]6*. — His omnibus, .totidem neceffe ä&.perf.odnas æmplä*gatur*, ?ïïotf ?? pátfuüs - gat
quos,—g,d;patruinepqggxfög propofuimus, i, de cuiusycggnatio- | maior, id ePcfzüo. t0. toti emf | äo?l?e perfona äon?prutam,, : pe
ne quaeritur, propiüs fobrind eft: nam patris vel matrig e02 | Eofümmerus eu .Cle.fll' ; quem PFI)-F?;,:E. -?- IIPUSH. . Amitae ma- | ffl;.
rum confobrinus eft. . Fratris pronepos, proneptis: contine- | ioris filius filia: hafunt proaui o,lo.ms ilius filia , abaui .abaglge : f
bunt hitperfonas fedécim, fratre dupliciter, et pronepote, | per proauum nepos nf;gt.ls ex ifï.lla : et hic eadem ratione per- f
et pronepte fingulis quadrifariam , vt fupra demonftrayimus , fonas inumerabimus : :gtxdem.. ?-Auungul;. maioris filius fi- "
accépkis. Sororis pronepos, Pmn:äls, fimiliter fedécim per- lia: hirfunt. » proaui) *?? proauiae frat)rl-.sP 1l;us filia, abaui, - j
- fonas continéfit *9, — Adinepos, eptis: hirfunt abnepotis abauiae per proauiam nepos neptis ex filio: .eadefrx -1119 dinu- p
vel abneptisällius filia, pronepotis vel proneptis nepos ne- | meratio * facienda eft, quae in patrui maioris filio filia. Ma- er i
ptis, nepotis vel neptis pronepos proneptis, filii vel filiae | terterae maioris filius filia: hi funt proauiae ,f'ororx.si, f;hug fi- E
: , &bnepos abneptis: numerafjintur füb hac appellatione trigin- lia, abaui abauiae per proauiam nepos nCptl-ä ex filigy : Cired mï* T
XXX , taduo ** perfonae: quia abnepos fedécitn habet, et totidem numerum perfonarum -e&- expofitiomeg, vt ? fupra. Hif o- u
D — .. Bbnepls. d. Bexto-cradi v ontinentur pgr(;qnae iquadra- | mnes, quos propofuimus a patrui maioris filio, ano auiae : j,, üum
, L(tz c,, gintae quadragintaj"? o&to, liee. Tritauus : eft aütem tritauus *-efiej.) eius, de cumfg cognatione qga?ntur 2 ffra*cx:;bus,«et:f - - o
] — . patris jeb 73 matris atàuus 7^. aui vel auiae abauus.,- proaui fo.rorlbu.s eorum, con obr.ml, qoniobnnaepe ux.lt..g pa- 9
// V. — 15 oroauiae proaugig ' 5, abaui vel abauiae auus, äam vel áta- tri matrique eiusdem, äatmbus.que et fororibus vtrius.eorem. / fnu
4; Uiae pater, dictus quafi tertius auus 7: perfonas autem com- |'pro prus fobrinis. — Patru: magni nepos vel neptis, amitae ma- M "
^Xxxll, ple&itur triginta duo 7* : geminetur enim neceffe eftmemmre- | gnae nepos vel neptis, autïncuh magni nepos yel ngpt;s ,ma- "
H:l zes qui/in atauo fuit, immutatione per hpgulas perfonas pro- | terterae magnae nepos ve; neptis: hàec fingula nomina elit
L "7* — pteratauiam *? fatta, vt fedecies tritauus intellegatur ataulipa- cogtxneyft períonas f?ägggww,r; nam cum patrui ma- "
| ter, et totiens ?? afauiae. Tritauia fimiliter&umerata ** fa- | gnt, verbi gratia, perfonajquadrifariam intellegatur , nepotis i T
AXX f;lf,r ciet perfonas|trigi a duo f*z. &-Patr.uus maximus: is eft abam bifariam : geæ.lnaþurglg, numerus nepote dumtag&ag ädflum?lja- 2277 üsm
[ 4 -| frater, atàui et dtauiae filius, Datris vel matris patruus ma- | to, et quadruplatur LA s geminatus erat: duplffatur etffA — ii
ior: perfonas continebit S?Jgdïgä,mj fic. Pater, auus, pzea- | nepte conïplutata.: et ^" tantum vnius af!,gnumeratx&nedx pro-L! yf, d
Axus,;-A2bauus, atauus, abaui frater. —Pater, auus, proauus, | ponimus exempli gratia. Pater, auus, proamüg,- frater - A
abauus, atauia, frater abaui. Pater, auus, proauia, abauus, | aui, qui eft patruus magnus , fiius eius, nepos eiusdem ex - (
z od atauus, frater abaui. (Pater, auus, ?* proauia, abauus, ata- fili£, item neptls?.ïff?Pate.r, auus, proauia, frater aul, qm.eitï. o ün
[7 d dwwet Qis 85 frater abaui./ Pater, auia, proauus, abauus, ataul$j| patruus magnus, filius eius, nepos * eiusAz? ex filiitem ne- »
| 55, frater abaui. — Pater, auia, proauus 57, abauus, ata- |ptis. [€Pater, auus, proauus, frater aui, qui eft patruusL 32 — — n
uia 33, frater abaui $?. Pater, aui$ ??, proauff, abauus, | magnus, filia eius, nepos eiusdem ex filia, item neptis,) Pa- -wnt. Hs :
ataujig ?*, frater abaui). Pater, auia, proauia, abauus, ata- | ter, auus, proauta, frater aui, qui eft patruus magnus, ü-*-v : gm,
w uia, frater abaui. "Totidem erunt matris appellatione propo- lia eius, nepos eiusdem ex fïh'fï, item neptis j :totxdem. et eá- P. ä'h'd'
fita ??. Auunculus maximus: is eft abauiae frater, patris vel | dem ràtione exponuntur matris nomine antepofito, id eft, | t ;
matris auunculus maior: et numerus idem, et perfonarum | Vt ^* aui materni fratris ** nepotes et neptes computemus z a
| expofitio eadem, quae fupra: hoc dumtaxat immutato, vt item 1n amita magna , id ?ff , aui fororis nepotes neptesque . n;ä;
u()oemnalz pro äþaui fratre, abauiae fratrem ]ponas) Amita maxima :-«e- enpnäerablmus: 1d.emqqe 112 auunculo magno, lf? CPC, "use akns
93 e[t abaui foror, patris vel matris amita malor :'cetéra, vt in - fratm;g: eadem ratiOwe 1n ^" materterae magnae , id eft aulae :
. patruo maximo, immutato hoc tantum, vF,'vbi eft abaui fya- | fO-rQI'lS: ex qmbus anuerf036nqmerus gomgletur fexgtgmta— Enw
ter, ponatur abaui foror. Matertera maxima : f& eft abauiae | quattuor. Hi omnes proaut QPf proauiae etus, Qe cuius co-.- À
foror, patris vel matris matertera malor: cetera vt.fupra,i.ad ggatlgne quaeritur, pronepïtsesm et proneptes: eiusdem aui a f]efh
* extrauniu qintaxde pro auiae fratre propoflta 94 abamaþ auiaeue fratr foror. u;eg nepotgs neptesue:..et contra,g,:ffs : POS
d 704**75" forore: : Hos.efmnes, quos apatruo maximo lgo(u.1mus 95, qui- Lg(?foïl ïlüs,,dgæ auus aula ^^, Pag;yäls flïagnus : oaml-taxmagna, : ï;wö
we .. aM his nominibus d.ehgnayit: abpat.ruus, abauunculus, ab- | auuncuius g,njgg,a&ä Imatertera magna: erunt* autem pater.- lp
E amita, abmat?rtera: itaque et nos indifferenter hos ponemus: mafïg!ll.e 610.5636212 M fra.trïquue, et forores. V.tlflll.S penmE ;leHe
quos eäö autem appello abpfgætruos, abauunculos, abamitas , PFPP&.Sl.beUm ,ïUP,fe.þ.läj fObrlf)US ett,-et .IDUICem'hlIICLJff*f'M; T
abmaterteras, illi nié demonttrálitttratris fororisque abnepo- illi fobr1n1. Patru1 pronepos, pgtrmz*? proneptxs,xg?.x)tment lten|
tem. Patrui maioris filius filia: hitfuünt proaui fratris filius | perfonas octo: nam vtriusque fexus ?? fiunt fedeCim, fic. IT
s filia, abaui, abauiae per S/x;oauum nepos neptis ex filio: per- Patet, auus, patruus, filius Rä?füi, nepos elUSdkem' ex filto, ,. W
fonae fub hoc erunt fedécim: enumeratione fi£ ducta, vt in | pronepos eiusdem ex hepote ï'l-h(ï nato, item pronepus. lfgj x
quinto gradu, cum patruum maiorem demonlitraremus, feci- | ter, auia, patruus, filius patrui, nepos eiusdém eX filio, MT
inus : adieCto dumtaxat filio, filia: quia filius patrui maioris : | pro4. —— ? m
68 Hal.addit: qui fupra. GEB. —— 69 Gothofr. in nota: Al nepote. De- | vabimus. GEE. OO Ap. Hal proaui,abeft. GE B. — Y Hal. denmmeratio. G E B. :
bebat fcribere: e patrui mepote. Ita nempe Taur. in margine, et Hal. in tex- | 2, Etiamnunc Flor. eft: ex-filio, et ita etiam Vulg. gR. — 3 Hal. eadem quae, W
tü. GEB. . O Hal. continebunt. GEB. — 71 Hal. duae. GER. 72, Exat | loco: vt., Vulg. expofitio ef? , loco: et expofitionem. BR. — 4 Ap. Hal Hi, T
Flor. quadringenta, íed. corre&um ab ordinaria manu. BR. — 73 Vulg. vel. | abeft. GER. — 5 Ap. Hal. effe, abeft. GEB. — 6 Hal. fratribusque et forori- | P.
B R. "4 Mal. Tviteuus. is autem efl, patvis et matris atauus. —— '75, Klal. | bus vtrius eorum. GE B. — 7 Taur. confVbvini con[Vbrinaeue. GEB. — 8 Hal. t
inferit: vel. GEB. .. 76 Hal. auus. 77 Hal. in margine: alias, tertii | fmuul, loco: fimgula. GEB. — 9 Hal. quadruplicatur. GEB.. — 10 Hal. ac lo- fitng
'"aui auus. GE B. "78 Hal duas. GEB. . — 79 Hal. propter atauum iam fa- co: et. — 11 Hal. proponemus. GEB. — Y2 Hal. eiusdem. GEB. — 13 Hal. It
€&la. Vulg. perfonas ataui iam fa&a. B. 80 Flor. 1 fuperne eft adieCta. B R. | inferit: et. GEB. — I4 Taur. fratrEs. GE R. 15 Hal. eadem vatio mater- - s lia
' $81 Hal et Vulg. enzamerata. B R, 82 Hal. duas. GE R. 83 Taur. cou- | terae. maguae, Vulg. eadem ratio eff in matertera magna. BR.- 16 Hal. pro- tnej
tineVit. G EB, 84 Hal. auia. GE E. 85 Hal. atauus. GEB. — 86 Hal. | auo. GEB. — 17 Hal. eiusdem auo. G E B. I8 Taur. fratrEs forov Esue. G E B, It
atauia. GEB. 87 Hal proauia. GE B. — 88 Hal.atauus. GEB. — 89 Flor. | 19 Hal. et coztra borum auus ania eidem patraus. GE B. 20 Hal. borum , - T
etiamnunc eft: frater ataui. BR. go Hal. auu;. GE B. 91 Hal. atauia. | loco: erunt. GEB. — 2Y Ap. Hal ezusdem, abeft. GEB. 22 Hal. forores It hi
GER. 92 Hal. praepofíta. G E B, 93 Haec vox a Pand. Flor. abeft, ad- | wtrius eorum eidém propius fobrimis. GEB. — 23 Flor. afpiratio perperam eft. Ími
coque a Taur. parenthefi erat includenda. — Poterat etiam abeffe, et Vulgo abeft. | deleta. B R. 24 Ap. Hal. patrai, abeft. GE B. 25 Scriptum Flor. in fi- fa&um.-
nR. . 94 Hal praepofita. GER.-. 95 Hal. propofuimus. ^ 96 Taur. quoDD. | ne verfus: mamet, et in íequentibus initio: vxariutriusquefiümt. ^Ad corru- N
97 Hal. totidemque. GEB..— 98 Vulg. propofuimus. BR. 99 Hal denmme- ptionem proxime accederet : nam fexus vtrinsque, — kial. inde eüinxiiib-vïden:;*:* "eptis.
; 0ct Qe-

PWHQP(

9-
i
T
pot
Défie Uj
pro-Ufjf.,
ütet
l
ia
u

imi]y. |

)hoi
l lo
el,
Ls
Qu
i
llïll.—
2$ (
iil 3Ui h.
meW
f
E
a V2^
flio,
p

Gb

t ^

DIGESTORVM' LIB.

,7"0

pronepos ex;nepote filio nato ?5,item proneptis. Pater, auus,
patruus, f.l.lvla patrui, nepos ^* eiusdem ex filia, pronepos ex
nepote filiaj nato ^? , itefhn;proneptis. |Pater, auia, patruus,
filia patrui, nepos eiusdem ?? ex filiày pronepos ex nepéte
filia nato, 1tem proneptis.- Pater, auus, patruus, filius pa-
trui, neptis eiusdem ex filio, pronepos ex nepte fili& nata ,
item proneptis. ?? Pater, auia, patruus, filius patrui, ne-
ptis eiusdem ex filio, pronepos ex nepte filio nata, item pro-
neptis. Pater, auus, patruus, filia patrui, neptis eiusdem
ex filia, pronepos ex nepte filia nata, item proneptis. [Pa-
F34,. $er 5 auia, patruus, filia patrui, neptis eiusdem ex filia, pro-
su»t. nepos ex nepte filia nata, item proneptis.] Amitae pronepos,
proneptis: totidem per(onas eadem ratione et is continet:ian-
"lamw, tumy pro patruo amita?fumpta. 4.Item ?* " Auunculi pronepos,
—7 -- proneptis: item pro patruo auunculo pofito. ?Matérterae pro-
nepos, proneptis: et hic, vbi patruus pofitus eft, matertera
m numerata, eundem numerum perfonarum inueniemus. Hi!
.'Wï j Oomnes,eiug, de»cuius cognatione quaeritur, confobrinorum
nepotes neptesue funt. Fratris fororisque abnepos , abneptis :
efficiunt perfonas Lfsz.ä'fgät—äf'qæ&ügg.n; vt ex fuprafcriptis ap-
parere poteft. "Trinepos, trineptis: hiüfunt filii filiaeue ad-
nepos adneptis, nepotis neptis abnepos, abneptis, pronepo-
tis proneptisue ronepozä)roneptis, abnepotis a£bneptis,ü ne-
pos neptisyfé, adnepotis adneptis 32 Byg filia: tiae appellatio-
nes demonítrant períonas fwgmïa*qlgattu,gg: nam triginta
4uo trinepos complet, totidem trinejetis : ab nepote enim nu-
: g .XX /f. :
merus quadruplatus in fe efficit triginta duo: ipfo nepote|jduas
fiznificante, pronepote quattior, abnepote oCto, adnepote
fedecim: his accedunt trinepos trineptis, vna ex atnepote ??
ldd.s,nati, altera ex adnepte ?*: per fingulos autem gradus ideo
geminatio fit, quia maribus adicfuntur feminae, ex quibus
ïroximus quisque progenitup ?^: e&inumerabuntur ?5 fic.
Filius, nepos, pronepos, abnepos, adnepos, trinepos, item
trineptis. [Filia, nepos, pronepos, abnepos,; adnepbs, tri-
nepos, item trineptig$ Filius, neptis, pronepos, abnepos,
atnepos, trinepos, item trineptis. Filia, neptis, pronepós,
abnepos, atnepos, trinepos, item trineptis. Filius, nepos,
proneptis, abnepos, atnepo$, trinepos ,gtem trineptis. Fi-
|[lia, nepos, proneptis, abnepos, atnepos, trinepos, item tri-
neptis, Filius, neptis, proneptis, abnepos, atnepos, trine-
pos, item trineptis. Filia, neptis, proneptis, abnepos, at-
nepos, trinepos, item trineptis, Filius, nepos, pronepos,
abneptis, atnepos, trinepos, item trineptis. Filia, nepos,
pronepos, abneptis, atnepos, trinepos, item trineptis. Fi-
lius, nepos ?*, proneptis **, abneptis, atnepos, trinepos,
item trineptis. Filia, nepos ??, proneptis *^?, abneptis, at-
nepos, trinepos, item trineptis. Filius, neptis **, prone-
pos ^*, abneptis, atnepos, trinepos, item trineptis. Filia,

' | neptis *?, pronepos **, abneptis, atnepos, trinepos, item -

o

trineptis. Filius, neptis, proneptis, abneptis, adnepos, tri-
nepos, item trineptis. Filia, neptis, proneptis, abneptis,

oclonas et vtriusque- fexus fiunt. B R. 26 Ita olim, at haec reformata funt
Flor. in: ex mepte filio nata. B R. 2/7 in Pand. Flor. eft: meptzs. BR. — 28
- Flor. eft: ex mepte filio nata. mutatum íolum: filio, in: filia. ER. — 29 Hal.
eius. 30 Hinc iam omnia confuía funt in Pand. Flor. nempe: pater auus
patruus filia patrui neptis éiusdem ex filia pronepos ex mepte filia mata. item pro-
meptis pater uia patruus filia patrui meptis eiusdem . ex filia promepos ex mepte fi-
liamnata. Haec omnia corre&tor, qui iam femel iterumque in praecedentibus
emendandis confufe egerat, vncis inclufit, atque ita fe pulcre liberauit ab one--
re correctionis taediofae et perplexae. Porro erat pro et in nouo veríu: neptzs
et ad: pro, adiecum in margine: meptis amntae promepos promeptis. ta fe
res habet Florentiae. BR. — 31 Háal. et bi contiuemt: pro patruo tamen. amita.
Jummpta. Auunculi, GE B. — 32 Hal. meptis, admepotis admeptisue. — 33 Flor.
fa&um; adnepote. B R.
GEB. 35 Hal. progignitur.
Weptis. GEB. — 38 Hal. pronepos. GE B.-
gronepos. GEB. — 41 Hal. mepos. GEB.

. 34 Hal. vni ex adnepote, alteri ex admepte matz.
36 Hal. enumerabuntur. GEB.
39 Hal. meptis. GEB.
42 Hal. proneptis. GER. .

,37 Hal.
,40 Hal.
43

ptis, trinepos, item trineptis.

,h j X , . e
| tentur, *^, *et fédecim ex. matre : fimiliter ataui forores ,tri

| quas $ patrui maximi filiof enumeraugfimus 7*, proaui *5 pro-

i , :
atnepos, trinepos, item trineptis. Filius, nepos, pronepos, [ . ..v
abnepos, atneptis, trinepos, item trineptis. Filia, nepos,
pronepos, abnepos, atneptis, trinepos, item trineptis. .Fi- l
lius, neptis, pronepos, abnepos, atneptis, trinepos, item
trineptis. . Filia, neptis, pronepos, abnepos, atneptis, tri- |
nepos, item trineptis. Filius, nepos, proneptis, abnepos, |
atneptis, trinepos, item trineptis. Filia, nepos, proneptis, |
abnepos, adneptis, trinepos, item trineptis. Filius, neptis :
*5, proneptis ^9, abnepos ** , atneptis, trinepos, item tri-
neptis. Filia, neptis *?, proneptis *?, abnepos ??, atne-
Filius, nepos ?*, pronepos
??, abneptis 53, atneptis, trinepos, item trineptis. Filia, |
nepos ?*, pronepos ??, abneptis ??, atneptis, trinepos, |
item trineptis, Filius, nepos ?^,- proneptis ?5, abneptis, |
atneptis, trinepos, item trineptis. Filia, nepos ??, prone- |
ptis ??, abneptis, atneptis, trinepos, item trineptis. Filius, /
neptis ^^ , pronepos 9?, abneptis, atneptis, trinepos, item|.
trineptis. Filia, neptis ?*?, pronepos ?*, abneptis, atne-
ptis, trinepos, item trineptis. Filius, neptis, proneptis, |
abneptis, atneptis, trinepos, item trineptis. .Filia, neptis,/.
proneptis , abneptis , atneptis, trinepos, item trineptis.] $. 18.
-Sgpvtimo gradu. perfonae continentur mille f;.g;p—t;iQUattuor, |
e. "ritaui, itemque tritauiae pater, mater: perlonas ef-
ficiunt ngntïinf&fg'ifmi,—g&g: tritaui enim patres tot fint 95, ; fa. :
quot ipfius tritaui: item eiusdem matres totidem: flunt,fexa- La« XXXMI-
ginta quattuor: idem numerus tritauiae patris, matrisque, — — !
&Ataui atauiae frater, fororue 99: hiifunt tritaui filius, fi-
lia: abaui, abauiaeue ?7 patruus, auunculus, amita, mater-
tera: proaui proauiae patruus magnus, auunculus magnus, | !
amita magna, matertera magna: aui auiaeue propatruus, pro- i. 1 4esef. |
auunculus,[proamita, promatertera. Patris vel matris abpa-
truus, abauunculug abamita, abmatertera 9? : fiunt perfo-
. , (X (f« ! x &kt.
nae ataui fratris trigiütaduo 9?: nam fedécim, quas atauus
explet,.accedánt "? totidem propter fratris duplicem perfo- .. -

nam , neceffe eft: nam fedétIm fratres ataui ex patre compfi 4757 /

i

-- .OX Hl Uv . : LAX X .
. 75 , fiunt fexaginta quattuor: et totidem atauiae fra- :
tris, item fororis. $. Patrui maximi filius, filia: hitfunt ataui
nepos, neptis ex filio, abaui fratris filius, filia [ Amitae ma-
ximae filius, filiazf hií funt ataui nepos neptis ex filia, abaui
fororis filius, filia. Auunculi maximi filius, filia: hicfunt
afaui nepos, neptis ex filio, abauiae 73 fratris filius, filia.
Materterae maximae filius, filia: hi'funt ajaui nepos, neptis
ex filià, abauiae fororis filius, filia. àe omnes perfonae,

L 9éwt.

auiaeque,eius, dejcuius'Cognatione quaeritur, confobrinae 79 ; 172«45.
: : Miege hr 4 » . .ev- . & 78 E » A , ;
funt: aui *?, auiaeque eiusdem propius fobrinsf ?. Singue | jo*örvmt.,,
lae appellationes continent perfonas fedeCitti *?: quia cum pa-
truus maximus £Q,M,ggimhe&ïcigt, filius eius ea;(dem habet enu- ^ ,.
merationeyh, totidemque filid: etifit/? ex omnibus his, quas £! /.

a patrui maximi filio comprehendimus ?*, ductis per octo fede-

cies,
Hal. zepot. GE B. — 44 Hal. promeptis. GE B...— 45 . Hal meposW. GEB, — - 46
Hal. promepos. GEB. — 477 Hal.abmeptis. GE B. — 48 Hal. mepos. GE B. 49
Hal.prouepos. GEB. — 50 Hal.abueptis; GEB. — 51 Hal meptis. GEB. 52
Hal. proneptis GEE. — 53 Hal.abmeposv. GEB. — 54 Hal.meptis. GEB. — 55
Hal. proneptis. GEB. — 56 Hal.abmepos. GEB. — 57 Hal. meptis. GEB. . 58
Hal. promepos. GEB. — 59 Hal. mepti5. GE B. — 6O Hal. prouepos. GEB. . 6K
Hal, nepos. GE B. — 62, Hal proueptis. GEB. — 63 Hal. uepos. GER. — 64
Hal. promeptis. GEB. — 65 Hal. et Vulg. funt. BR. — 66 Klal. foror. — 67

Taur. aV'aui aVauiaeue. GE B. Hal. fimpliciter: abauide. | 68 Ap.Hal. ifta:
Patris vel matris abp.atruus abauunculus abamita abmatertera , abfunt. G EB. :
69 Hal. duae. GE B. .. O Taur. aCedant. GEB. — 71 Hal. et Vulg. compu-
tantur. BR. — "72 Mal. duae. GEB. — 73 Taur. hic et mox iterum: aJauiae.
GER. 74 Hal.et Vulg. emumeranuimus. B R. 75 Hal.proauo, GEB. "76 Hal.
confobrini. GEB. ' 7 Hal aso. GE B. — '78 Vulg. propior fobrimus fobrina.
GEB. 79 Hal. fenas denas, GE8, 8O Hal, fic, loco: fit. GEB. $1 Hal.

Rrrir 9.

^» DIGESTORVM LIB. XXXVIIL TIT. X. XL XIL XIIL XIV.

CXX IN ! | :
cles, 9? ggn,,tmu?mwvïngintiäp*&gg Patrui maioris nepos perfo- | rit matrimonium, nequaquam bonorum poffeffio peti poterits äïa
"XVÍ... .mas continet fedecim: eft enim abaui abauiaeq3? pronepos: quemadmddurg nec ex te&amzento adiri hereditas, vel fecun- "
—— p[& €tcumabauus o€tieds numeretur , nepotés [bisf? "'o&i.evfsgon.x- dum taþu!as peti bon.drum. poffeffío poteft: nihil enim capi
« putatij fuprafcriptum ** numerum efficiunt. Patrui maioris | propter iniuftum matrimonium poteft. $. r. Vt autem haec
neptis item. 592 Auunculi maioris epos neptis, eadem ratio- | bonorum poffeffio locum habeat, vxorem eífe oportet mortis
ne perfonas iöï? complebunttt,riäf&fgdmugf87. Amitaemqiogis ne- | tempore: fed f .diuogt-ium quidem fecutum fit, werümtifuen -
fu. Dpos neptis,[eadem ratione item. Materterae ?? maioris ne- | iure durat matrimonium ; haec fucceffio locum non habet. |
seypre." pos neptis Jitem 9?. Etfic ex omnibus colligühtur centum | Hoc autem in huiusmodi fpeciebus procedit: liberta ab inui- jlha
vi?int octo. His perfonis auus auia,eius , de/cuius cognatio- | to patrono diuortit, Lex Iulia de maritandis ordinibus retinet didr

, x
[ J ^.
Q«4«457 O,, ?

ne quaeritur, propitus i fobrinid funt: pater, mater, fobrinus,
fobrina: is, de cuius cognatione quaeritur, fobrino natus eft:
hic proximo nomineidefinitur p*arentif fi ui; ?? fobrinus, vt 'Tre-
batius ait; rationem queque ?* nominis hanc reddit ?? , quod

iftam in matrimonio, dum eam prohiberet ? alii nubere inui-

to patrono: itemIulia ? de adulteriis, nifi certo modo diuor- L"E.u

tium factum fit, pro infecto habet,
pestiriar aM inrer'piln La T E-ER , RR E, o r fnetio

eda t s vltimi cognationgïim gradus fobrinorum fiunt ?3: itaque fobri- | ,
/ | ni filium recte proximum nomen: ab eo ipfo huius fobrini fi- DE VETERANORVM, XEX- MILITVM ii
lius dicetur: et ideo eos qui ex fobrinig nati funt, inter fe WarndLá SVCCESSIONE. /- u
proximum nomen appellare ?*: hos enim nullum proprium - Macru d RT lj
habere nomen, quo inter fe vocentur. Patrui magni pronepos EE nmpuarWilcacd NU EE 1 | fnt
proneptis. Auunculi magni pronepos proneptis. Amitae ma- MIL!TL qui capite puniri meruit, teftamentum facere a
gnae pronepos proneptis. Materterae magnae pronepos pro- | "- concedendum Paulus et Menander fcribunt: eiusque bo-.
. meptis. Ex his omnïþu&gæ,tä!ä.ï gjþjl oCto;períonae efficiun- .riägnteüatg , fi punitus fit, ad cognatos eius pertinere, fi ta- |
"X/f^— tur: qua ?5 fingulae appellationes ,fedecim; complent: nam 1:7(1-99 ex r/mhtam deli&to non ex,conimuny punitus eft ?. 55"
: ' cum, exempli gratia, patruus magnus quadrifariam intellegá- | ^ 77. II P AELNIANVS Hbro-XVI. Refponforum. BOoNA Mf
lz df 36 ad lingulorum patrídfüm ?" magrjorum ? perfonas mxhtls inteftatb * defunéti caftrenfia fifco non . vindicantur, j
(a' xXxlt* . quadruplieatu& pronepos, item proneptis , itriginta duo/?? per- | cum heres leg?tlm.us ad fihem quinti gl'ïldUS'LeX&ltm', auUpro--^ quacr(
; Fonas reddát *?9: totque quater numeratae illam, quae pro- | *!Imus cognatus eiusdem gradus jintra * tempus polleflionem, * W?-',L:
D pofita * eft, fummam efficiunt. Eorum patres, matresque. acceperit ". p uir ass c:ïl
La o ] jei ?, de;cuius cognatione quaeritur, fobrini fobrinaeque funt, | ,,, ,5 Luo At Tl . AIIH- : : Boor
| .. ápfae autem isdem ? fobrino fobrinaue natus. Patrui abnepos. L)M;,QVIB VS NON COMPETIT BONORVM :
Luic,nzä'r djneptis. Auunculi abnepos, abneptis. Amitae abnepos, ab- gadxssiod AL o H HUIUI
' peptis. ^ Materterae abnepos, abneptis: haec fingula vocabu- Mág , Ti um : i
: Ja fenas denas continent perfonas: verbi enim gratia, patrui ^ I-V'Lïw&:äf.yus Jibse—XVIH. Digeftorum. ä;*?
* LJW('th' abnepos fic enumeyabüm:, Lyj;.þgæfgg,amf patruo accepto, qug- ERVO Lïääwg&r g'äï; iufitulo: adio D ss Val merituid lameei
LC* at eelcer, t€t pronepos , totieng proneptis dt.lcatur, et fic ad. eorum fi- mutaretur, eumque poftea manujnifi. Quaefitum eft, an "
lios Veniapu .fegie.cæs computatos: eadem ratione a(.i, filiam, ! s&iones ei denegandae effent ? Refpóndi, hic cafus Veg"-?s Edi- i
item in ?^ cetenós: etz'eper hþgg'e.x,omnlbus.?fücætgr "s odl &y' non continetur: fed aequum eft, fi dominus dolojfecerit, T
EOs p e.rfonar um centum viginü 0&9' Hirfunt eigzde cuius né teftamentum mutaretur, quo feruus eius beres- ícriptus. "
cognauone quaserxtur, gonfobrmox:um Wääfääïs prþne.:ptes— erat, quamuis manumifíus adierit hereditatem, ei denegari: q
qpez. Eorum - de. a. toguarone W' patrut ma- | cum etiam emancipato filio denegetur *, fi pater dolo fecerit, il
ximi, auunculi maximi, amitae maximae, materterae maxi- | ro teframentum mutaretur u * nïP;j
inae filius, filia, tem proaui proauiae confobrinus. Fra- J d ( 'j*ff'JM
:räs f;?&o*ïi'ïgue& eäog, ï'epää: 9 p.ïrfonä.conäipentt.ggä- , porueiar s ipey ? i f 'i;ï'f?-""X"I'V ! : ! L,[ f:d11
um vieinti octo. ^ Trinepotis filius, item filia; trineptis fl- | ; p eL . "t pelc . T.f
lius, item filia: higcenfüïn viginti oGto fiunt: ; uod, ceäm ri-. (VT EX LEGIBVS,;SENAT VS,ä;E" CONSVLTIS.- T
nepás trineptisque, !?, vt fupra demonftrauimus, (cxápinta . BONORVM POSSESSIO,; DETVR.A..) . ,üiti
quattuor impleant ,/filius eorum eadem fnumeratione ** toti- VLPIANVS lbro—XLLiX.—ad Edictum.- lt
demque filia, computabitur. . | "EPT q qun nE : , IT
PRAET.OR ait, vVTIME QVA|OVg LEGE, SENATVSZ l n
COR X coNSVLTO,BONORVM POsSESSIOX É Y pARE thts

L J pfhedwy* IVNDE VIR ET VXOR./g/ - : |
: 1 L itorc n : i d feffio, quae ex alia parte (Edictijadgnita eft , i/æ edit iftam bo- n

|oronmrEBIT,1TA DABO. -& Numquam bonorum pof-u,ei( fün.

Pa Dertenc Rn T enaa] V insiaos
VLPIANVS VIT; ad-EdiCtum. | ; | r |
! : ; norum pofleffionem. $. 2. Cum ex lege 5cim "Tabula- TU
ï J T bonorum poffeffio peti poffit, vnde vir et vxor, iuftum | rum quis habet hereditatem, hinc non petit, fed inde rv w * &L d
effe matrimonium oportet *: ceterum fi iniuftum fue- | : QVEM
compraebendimus; GEB. — 82 Hal praefigit: fiunt. GER. — 83 Hal.abaniaene. | maiorum. — 99 Hal. deas. GE B. — 100 Hal. vreddent. Vulg. reddit. BR. — V.
$84 Taur. Vis. GEB. — 85 Hal. fupra ditium. GEB. — 86a Yaur. edidit: Pa- | Hal. pofita. GE E. 2 Vulg. eius.BR. — 3 Hal ipfae vero iis de fobrino. 3 Bl
trui maioris neptis. Ttem auunculi. 'Sed in erratis feipfum correxit legitque: | GEPB. 4 Hal. patrui enim werbi gratia. GE B. S Taur. Vifariam. G X B. qula"
Patrui maiovis neptis item. Aumculi maiovis. Hal.locum in huuc modum ex- | 6 Hal. ad, loco: im.GEE. —^ Vulg. perficietur. 8 R. 8 Hal. His ille, eth']z
hibet: wmumerum e Ciqnt: totidemque patrui smaioris meptis. auuncul item. loco: Eorum. GEB. — 9 Hal. abuepos abnejptis. Et hi.GBRBR. 10 Hal trz d,"ä
guaioris$.B R. Quidfibi hic velit Brenkm. cum Taur. erratis, ignoro. In Adnotat. neptis, — Y1 Hal,umeratione. G E B. : . ïc d
*yaur. haec ipfa leguntur: Patrai maioris meptis. Item auunculi etc. vedlius fic: I Hal.addit: comtradum, G En. 2 Mal. probibet. — 3 Hal. infes SEW
Patrui maioris neptis item:. Auunculietc. GE B. — 86b Taur. coNplebumt. 87 | rit: lex. GER. | : | ! : Te
Hal.duas. GE B. 88 Hal. eadem vatione. Item matevterae. GE B. $89 Ap. Hal. ». Hanc infcriptionem Hal. habet integram. GEB. — 2 Hal. pumitus Kä:w;v
Tj

itemi, hic abeft. GE B. — 90 Hal. parenti fuo, et fic Flor. quoque fa&um. B n.
91 Flor, eft: vationem4ue. BR. — 92 Hal.reddidit. GEB. 93 Hal.fimt. GE R.
94 Hal.appellarent. GEB. — 95 Gothofr. in nota: Al. quia. Nempeita ipfe Taur,
in margine et Hal. in textu. GEB. )
97 Flor. eft : patramn. "Taur. fcripfit: patrVm, et Hal. patrumm. B R. — 98 Klal.

E

96 Flor. eft perfpicue: zntellegitur. 8 R.

fit. 3 Hal. ziteflato, quod malo. MSS. tamen Flor. fequuntur. BR, Barb.
Otob. Magl. Bynkersh. GE B. 4 Hal infra. GEB. — 5 KHlal accepit.
' 1 Hal. denegeutur. GER.

I.Hal SENATVSVE CONSVLTO. —2 Vulg. tautum. RROC

Ül t
avm() t
ïtmemi
^ t

fl
le lo«
lt

) YA
U
Fpro. LJ—.'ækï(x

fl

n
—

M'S'i
p
x Oï' jí
m
TV

À

QVEM

j !
jfgb*(f?w.
j GEP
j i
pa. i

T
g:f'lllm

]
[]

DIGESTORVM LIB. XXXVIIL TIT. XV. XVIL

QVEM EI HEREDEM ESSE OPORTET: quippe cum non
alias hinc competat bonorum poffeffio, quam fi *ex fpeciali-
ter deferat bonorum pofífeffionem.

E

/QVIS ORDO IN */ POSSESSIONIBVS
e:&þacc/m)g.,;) bioewás SERVETVRÁE

MopbzesTiNvs libre-VE.-Pandeéctarum. |

INTEST ATI lfia'g("adus vocantur, primum fui heredes, fe-
cundo legitimi, tertio proximi cognati, deinde vir et vxor.
Se Siue ? tabulae teftamenti non exftent, fiue exftent, fi
fecundum eas, vel contra eas bonorum poffeffionem nemo ac-
cepit: inteftati detur bonorum poffeffio. $. 2. Inteftati patris
liberis bonorum poffeffio datur, nonantum4fis, qui in pote-
ftategh ? parentis vsque in mortis tempus fuerunt, fed tt
emancipatis. |

II VrrrANvs libro-XLEX.-od-Edictum. — V r1LÉ
tempus eft bonorum poffeffionum admittendarum. lta autem
vtile tempus eft, vt finguli dies in eo vtiles fint: fcilicet vt
per fingulos "dies. et fcierit et potuerit admittere: ceterum
quacumque die nefcierit, aut non potuerit, nulla dubitatio
C 3éewt eft ,[quin dies ei non cedat. Fieri autem poteft] vt qui initio
- fcierit, vel potuerit bonorum poffeffionem admittere, hic inci-
— piat nefcire, vel non poffe admittere: ícilicet fi, cum initio
cognouiffet eum inteftatum deceffiffe, poftea quafi certiore
nuntio allato dubitare coeperit, numquid teftatus decefferit,
vel numquid viuat, quia hic rumor poítea pfrepferat ". Idem
et in contrarium accipi poteft, vt qui ignorauit initio, poftea
fcire incipiat. $& Dies bonorum polteffionis vtiles effe pa-
lam eíft: fed non feffionum * numerabuntur, fi moodo ea fit-be-
-Bememr poffeffio, quae de plano peti potuit. Qugd *, fi ea,
quae caufae cognitionem pro tribunali defiderat, vel quae de-
cretum expofcit ?? feifiones erunt nobis computandae, qui-
bus fedit is: quibusque per ipfum Praetorem factum non eft,
quo minus daret bonorum poffeffionem. .$—2: In bonorum
, poffeffione, quae pro tribunali datur, illud quaeritur, fiife*
'fjmritjdedi:* quidem Praetor pro tribunali, fed poftulationibusfnon
— —— — dedit: poteft dici, tempus ad bonorum pofleffionem non cede-
rix.tre, cum Praefes aliis rebus7 aut militaribus, aut cuftodiis,
*4"t- aut cognitionibus fuerit occupatus. $. 3. Si Praefes Prouin-
, ,€iaein proxima füit *? ciuifate, accedere debet ad vtilitatem
Li $P44*. temporis jratigr itineris **, fcilicet numeratione viginti milium
; paffuum *? facta *?: nec enim exfpectare debemus, vt Prae-
fes Prouinciae veniatad eum, quibonorum pofletfionem peti-
turus eft. $4 Si venter in poffeffionem miflus fit, bono-
rum poffeffionis tempus non cedere fequentibus, nequaquam
ambigendum eft: nec tantum intra centenimurm. ** diem, ve-
rumetiam quamdiu naíci polfit, nam et fi natus fuerit, ante
ei deferri bonorum poffeflionem fciendum eft. $. 5. Scien-

1 Hal et Vulg. inferunt: BONORE M. BR. — 2 Taur. fiBe. GEB.
5 Hal et Vulg. poteflate. BR. — 4, Hal. inferit: et. GEB. — 5 Hal. vepferat.
Vulg. irrepferit. BR. — 6 Graeci appellant: 4uégae fwMaTiwàc. BR. — '7 Klal.
et Vulg. Qzuod, íed et Flor. ita fa&um. — 8 Haec quatuor verba interpretis
effe putat Noodt. J. de Íurisd. 0. Habent tamen Baül &ee Xbyvuciy xai v
Qioua YyyeuQoy bmiavely.BR.. 9 Gothofr. in nota: f ]kdz:t. L. 2. $. 34. infr. ad
SC. Tertull. Solus eo modo, vt Florentiae eft, Hal. et folus quoque recte, vt
arbitror, fe dedit, videlicet iuri dicundo, vt mox: poflulatiomibus mon dedit.
Alteri le&ioni fi fedit tamen praeinere MSS. vt in ipfo Magl. fit: fi fedit. Ba-
fil. etiam: & 32 «2 dx4Sioe 6 Koxuv. — Quod autem Hal. in textu a Gothofr.
állato ex hoc loco fcribit: bwic vei fe dantis, pro: bwic vei fedentis, oppido
temerarium eft. gR. Vt Magl. habet, ita et habent Barb. Otob. Bynkersh.
De cetero Hal. emendatio mihi tam temeraria non videtur. ^ Quid-enim faci-
lius potuit contingere, vt aliquis legens: fedantis, ac fi effet a verbo: fedare;

non nocet. ,,, —

fpatium habet.:

//Ayff,w&m A0 .

12, Taur. pa([/Vm. GEE.

17 Hal. fueris. GEB.

intellivetuv , et cobaeres.
cum. Vulg. ficut fi. BR
Vulg. vt, abeft. B R.

redi tuo fübftitutus fuiffes *?, et'bonorum
ris : (quando ** coherestuus conftituéfit nolle pet
poffeffionem, tibi data *? tota intellégitur, cohere
plius petendae bonorum poffeífionis facultatem non habebit,
S—r Fiius non folum, 1i tamquam filius, fed éffi tamquam
adgnatus, vel tamquam cognatus ad bonorum pofl-ffiohem
vocatur ?*, annuum fpatium habet: ficuti ?2 páter filifim mà-
numififfet, quamuis vt manumiffor bonófümypoffeffionem ac-
cipiat, .t&tnen;ad bonorum poffeffionem accipiendam annuum

fpatium itineris. — Nempe Flor. fuit: ratiojtiniris.
mendoía, quis ibidem ex: vatz0, fecit: fbatio: vnde tandem: fpatium. GER.

bili traicctione literarum.
triScientia. GE B. — X6 Flor. eft fa&um.: patri fciemtia, ignorantia filio. B R,

in margine. Hal. quaudocumque. G E B.

AL'esyc,,

po

HEREDIBVS.//^.

-----

753

| tiam eam obferuandgm/Pomponius ait, *non* quae cadit in. ,
Buris prudentes, fed quam quis aut per fe, aut per alios adfe- 44 7««« 6,
qui potuit, fcilicet confulendo prudentiores, vt diligentiorem :
patremfamilias confülere dignum fit. |

II. Pavrvslibro-XLlV.-adEdiftum. CrimpcaA tem-

pora/bonorum poffeffionis patris fcientia *5 ignoranti *5 filio

CUT

ffeffüi'onem accepe- ——
ere bonorum L elcdfrx»,,f.fa.-fï.'?f)q
s??tuus am-'

..V. MancErLLvslibro-FX-Bimeftorum. Cv w filio- —
familiasibonorum poffeffio delata eft, dies, quibunge;:tigmrgfäFoabaIaw
patrem non poteft, vt veldubeat;adgno(íci bonorum poffeffio- , ( ,,,
nem, vel ratam -babeat-agnitionem bonorum poffeffionis, non . :
cedunt. Fingamus, ftatim primo die :
gnouiffe eum bonorum poffeffionem tceriiorare; patrem, vt 4 4 onecsnanc.
comprobet, non polffe: -&en- cedcfxf, : :
autem cedere, cum certior fieri potujt ?? : praeteritis autem
centum diebus, fruftra ratum habebit. -$—tx. — Quaeri poteft,
fi cum polflet filius petere bonorum poffeífionem, patre ita ab-
fente, vt certiorare eum non poflit, vel etiam furente, pe-
tere neglexerit, an peti amplius non poffit? Sed *t-^^ quid
noceat, non petitam bonorum poffeffionem, quaf fi petita ef-
fet, tàttien, non ante adquireretur, quam pater comprobaffet ?
$. 2. Si feruus alienus heres inftitutus veniffet, quaeritur,
an pofteriori domino dies bonorum poffeffionis petendae im-
putari oporteret ^? ? et placet, quantum priori domino fu-
perfuerit, ei imputari, -

, quo fuerit delata, ad-

dies ,centum, incipient

IDE..SVIS ET LEGITIMIS

VrLPIANVSlibro-XlI.-ad-Sabinum,-

NTESTATI proprie appellantur, qui cum poffent tefta- .
. mentum facere, teftati non funt, Sed et is, quiteftamen- (* /& t
tum.fecit, fi eius hereditas adita non eft, vel ruptum , vel ir- :
ritum eft téftamentum, inteftatus non Aifiproprie dic&tur de-
ceffiïfg. Plane qui teftari non potuit, proprie non eft intefta-
tus:;;puta impubees, furiofus, vel cui bonis interdictum eft, J'er.
fed fäs quoque pro inteftatis accipere debemus. Eum quoque,
qui ab hoftibus captus eft: quoniam per legem Corneliam füuc-

ceffio

quod plane non quadrat, inflexerit in fedemtis, quo pofito Hal. re&e emen-
daffet hoc ipfum: fedeutisin: fe dantis, GEB. IO Hal faerit. — 11 Hal.

Negle&a litera z, vere

13 Flor. erat: vigintimilitumfacwnpa(fa, nota-

B R. I4 Hal. centefimum. GEB.

I5 Taur. Pa-

18 Gothofr. in nota: A. quandoque. Ita ipfe Taur.

GEB. 21 Hal. vocaretur. GEB.
23 Hal. et Vulg. potuerit. B R.
25 klal. oporteat.

19 Hal.etVulg. delata. BR. 20 Hal.

22, Hal. fic et
24 Àp. Hal. ct

F
.L €4^ /
*

du

UM 'gx

r

L4 feos,

Ü

f[nteddum e&iem-filius .
7 puta, fi perduellionis fuerit damnatus pater poft mortem |/l

" quamdiu viuit ,

734 DIGESTORVM LIB.

lucrrctm TOR TP
ceffio |his defertur, quibus defeggtur r. fi in ciuitate .decef-
fiffet, nam et eius hereditas fuiffe creditur. $-- Quaeri pote-
rit, fi ex ea, quae in üdeænmigä ?eþþeg'tate?moram paffa
eft, conceptus et natus üt.,.gmfuus patg:ygu&at ? et cum pla-
ceat, eum ingenuum nafci, vt eft a Diuis Marco etaþy"ero-.et-
Imperatore noftro Antonino Augulto refcriptum , non in
totum pro manumifía -heee- habeatur, vt vxor ducta füum pa-
riatf? nec mirum fit, ex fdfua ingenuum nafci, cum ff ? ex ca-
ptiua refcriptum fit ingenuum nafci. Quare a.uülgn icere, et
fi pater huius pueri eiusdem fortis fuerit ^, cuius " mater mo-
ram pafía in libertate fideicommifla, ipfeque moram pafíus
eft ^; fuum eum patri nafci exemplo captiuorum parentium,
cum quibus rediit. Ergo fiue poftea pater eius poft moram

manumittatur, recipiet eum in poteítate: fiue ante decefferit, :

definiendum eritifuum"exiftere. $. 2. Suos heredes accipere
debemus, filiof, filias ,ïiiue ;mturales ; .flue adoptiuos. $. 3.
fáuS heres excluditur, fifco praelato, vt

fuam: hociquof * vt nec iura fepulchrorum hic filius habeat.
$. 4. Si filius fuus heres ? effe deliit, in eiusdem partem/fuc-
cedunt omnes nepotes neptesque ex eo,nati, qui in poteftate
funt: quod naturalir aequitate contingit. Filius autem fuus
heres effe defifit, fi capitis deminutione vel magna vel mi-
nore exiit *? de poteftate. — Quod fi filius apud hoftes fit,
nepotes non fuccedunt : proinde etfi,fuerit re-
demptus, nondum füccedunt ante luitionem: fed,fi interim
deceíferit, cfim placeat, eum ftatu recepto deceífifle, nepoti-
bus obftabit. $. 5. Sedíi quis non defiit effe in poteftate, fed
numquam coepit, vtputa, fi filius meus viuo patre meo, ab
hoftibus captus eft, mox ibi, me pataefamilias facto, dec?ffe-
rit 1*: nepotes in eius locum fuccedént. $—6« Non minus
autem neptes, quam nepotes fuccedent in locum parengfum.
S$e7. Interdum licet parens alicuius in poteftate effe non defic-
rit, fed nec coeperit, tàfnen,dicimus fuccedentes t hþ?ros
fuos exiftere: vtputa adrogaui eum , cuius filius ab hoftibus
erat captus, nepos autem in ciuitate: mortuo filioy adrogato ,
mortuo *et* captiuo apud hoftes, pronepos iíte fuus heres
mihi erit, .$4—8: Sciendum eft autem , nepotes, et deinceps,
interdum , etiamfi parentes eos mortis tempore praeceflerunt,
&äï"gggpoiï'e fuos heredes exiftere, quamuis fuccetfio in fuis
heredibus non fit: quod ita procddit, fi patcrfamilias tefta-
mento facto decefferit ** exheredato filio, mox deliberante
herede inftituto filius deceffit, poítea deinde rcpu.diaä-t heres

ánftitutus: nepos poterit fuus heses-effe, vt et Marcellus li-

bro de)ä'i;no fcrifpfit quoniamæ".gc'/ delata eft filio hefeditas.
Tdem erit dicendum, et fi filius ex affe fub condicione quae
fuitin arbitrio ipfius, vel nepos fub omni *? inftitutus, non
impleta condicione deceflfiÁt **: nam dicendum ent, fuos
polle füccedere, fi modo mortis teftatoris tempore, velin re-
bus humanis, vel faltem concepti fuerint: jidguer et luliano
et Marcello placet. $. 9. Poft fuos ftatim confanguinei vo-
cantur. S$—ze. Confanguineos autem Caffius definit eos, qui
fanguine inter fe connexi funt. Et eft verum -Le*ä*s effe con-
fanguineos, etiam fi fui heredes non extiterunt patri, vtputa
exheredatos: fed etfi pater eorum deportatus fuerit, nihilo
minus /eos/ ** inter fe eífe confanguineos, licet patri * fui
heredes non extitiffent. Et qui numquam in poteftate fue-
runt, erunt fibi confanguinei: vtputa qui poft captiuitatem

1 Taur. defeRetur. GEE.. ^ 2 Vulg. fideicommi[Jaria. 4 Ap. Hal.
et Vulg. et, abeft. BR. — 4 Ap. Hal. fuerit, abeft. GEBR. 5 Hal. infe-
rit: et. GEB. 6 Hal. fit. GER. 7 Ap. Hal. et Vulg. vt, abeft. z g.
$& Hal.et Vulg. boc quoque. BR. 9 Hal inferit: parentisv. GEB. Ife
Hal. exzerit. 11 Hal deceffit. 12 Hal. decefft. — 13 Hal. fub condi-
cione in[litutus. G E B. 14. Hal. et Vulg. decefferit. B R. 15 Hal. bos lo-
€0: €05. 16 Hal. patris. GER. 17 Àp. Hal. 44i abeft. I8 Hal, et

*

berto mortuo, primum

XXXVIIL TIT. XVI.

patris nafcuntur, vel qui ** poft mortem. $. rr. Non folum
autem naturales, verüm etiam adoptiui quoque iura confan-
guinitatis habebunt cum his, qui funt in familia, vel in vtero,
vel poft mortem patris nati. i | |
Il. InEgMw libro-XH-a rum. Pos' confanguineos
admittuntur adgnati, fi confanguinei non fünt: merito, nam
fi funt, confanguinei, licet non adierint hereditatem, legiti-
mis non defentur : fed hoc fic erit accipiendum, fi nec fperan-
tur effe: ceterum, fi vel nafci confanguineus , vel de captiui-
tate reuerti poteffj adgnati impediuntur. $. 1. Adgnati au- , |
tem funt, cognati virilis fexus ab eodem|ortig nam poft fuos z.;?*/ïü',.
£f confanguineos ftatim mihi proximus eft confanguinei mei -
filius; et ego ei: patris quoque frater, qui patruus appella-
tur: deincepsque ceteris "fi- qui funt, ;hinc orty *5 in infi-1/cerfi,
nitum. $. 2.-Maee- hereditas proximo adgnato, id eft, ei,! J««rt,
quem nemo antecedit, d-fertur: et, fi plures fint eiusdem
gradus, omnibus, - capitaí fcilicet: vtpusa- *^ dugs fratres"ïflïa
habuij vel duos patruós, vnus ex his vnum filium, alius duos[" ij
reliquit: hereditas mea in tres partes diuidetur. $. 3. Parui ! P»7ts
autem refert, adgnatus hic natiuitate, an adoptione fit quae-
fitus: nam qui adoptatur,Aisdem fit adgnatus, quibus pater
ipfius fuit, et legitimam eorum hereditatem habebit, vel ipfi
eius. $-« Legitima -heredisae tantum proximo defertur.
Nec intereft, vnus folus fit, an ex duobus prior, pluribusue,
an duo pluresue ab eodem gradu venientes, qui vel ceteros .
antecedant, vel foli fint: 4quia(is eft proximus, quem nemo ; $,*
antecedit: -& isivltimus, quem nemo fequitur:; et interdum Y
idem primus poftremusque ,iqui folus occurrit. $——5. Inter—l»-lgob»'*,f

dum vlteriorem adgnatum admittimus: vtputa fecit quis tefta-

te herede fcripto, patruus deceffit: mox heres inftitutus re-
pudiauit hereditatem: patrui filius admittetur. Ergo et bo-
norum poffeffionem petere poteft. $. 6. Proximum non eum
quaerimus, qui(tunc fuitj cum moreretur paterfamilias, fed Ls "
eum qui tunc fuit, cum inteftatum deceffifle certum eft. Se- 7^*
cundum quae, etþ fuus erat, qui praecedebat, vel confangui-«
neus, fi nemo eorum cum repudiatur hereditas , viuit 3 proxi-
mum eum accipimus, qui tunc, cum repudiatur hereditas,
primus eft. $.z Vndejbelle 79 quaeri poteft, an etiam ?*
poft repudiationem adhuc demus fücceffionem? Propone,he- ,
redem fcriptum rogatum (reflitneret hereditatem, repudiaffeJrfWC.
eam, cum nihilo minus compelli potuit adire hereditatem, et
reftituere, vt Diuus Pius refcripfit: finge eum fuperuixiffe ,
ceütum diebus, verbi gratia, jet interim proximum decelfiffe,i ) vferco.,,
mox eCeum, qui erat rogatus reftituere? dicendum, poíte-
riorem admitti cum fþï&rgüdeicommiif. LJ XX M.
Li., YII. ID w libredieEycmd-Sabi IxTESTATOli-
fuüis deferri hereditatem, verum eftz
fi hi non fuerint,tunc patrono. -$—& Libertum accipere de- —
bemus * eum*, quem quis ex feruitute adiciuitatem; Romanam ! / Cu/rveim,,
perduxit, fiue fponte, fiue neceffitate, quoniam rogaüus fuit
eum manumittere; nam et ad,hüius legitimam hereditatem
admittitur. |
ipfe patronus habetur ??, et ad legitimam hereditatem admit-
tetur ?^*. . 3. Is plane, qu&m hac lef& emi, vt manumit-
tam, etfi ex Conftitutione Diui Marci peruendfit ad liberta-
tem, tamen vt eadem Conftitutione exprefium eft, meus li-
bertus eft, et legitima eius hereditas mihi deferftur ??. $. 4.
| ui

Vulg. iucerti, loco: bincorti. Quod ipfum eft ab inépta correctione arche-
typi Florentini, BR. — 19 Hal. omuibus competere incipit , vtputa. Vulg. omni-
bus competit, fcilicet vt fi duos.BR. — 20 Flor. ineptus homo fecit: velle. Hal.
Vude vel. BR. — 21 Ap. Hal. etiam, abeft. GE B. — 22 Scriptum erat Flor.

Ex fi. Ynde Hal. Sed et fi. Vulg. Et fi. BR. 23 MHl babebitur. GE B.
24 Malim : admittitur. SufpeGa leCtio eft ob antecedens: babetur. BR.— 275 Hal.
deferes

mentum, cum haberet patruum, et patrui filium: deliberan- u

— m

-$—2.9£? Siidotalem, quis feruum manumifit ,udafalwgf

du
htel
tus|
hr
g
eil
inlj
furca
k
(
yil o
(ere ?
totem
NU
hs
te 1
tem.
at
al
T
)1
fequ
Inde

4 , Vfü
jyr T

MET
h
ln rer
Q i
d
pore
nitt
tetur
tente
tec [c
u'/r't;, yore r
B

t |
in )
€08,

(
(eide-
fato d
Q ad

|
erer«
Qudi
h Y
inde (
müm
d
fhàm

ol

d fenty,
qii. p
t W,
6E |
3l Hl e
V arten
33 H?.l. (
Häl. C
FOT» etia
41 HGI, [

I À

D Lf ,w:"y

CCLERQS
D
t9.
fatiu] M(iml
: L"J.Sï-* l
I$ ETU«
e u
DO —
, lduv
-Tuwd, |
O*
m .
;,pï(m-
1*,
ASUAP
E dl
rm

UUNILO ,
hia j | UPU
p

vl
m d
pe o ,
ymnom .
q i NY
.numïäïï,u "

Á df«

nanirt

o(l
VU

D

jlbee
gas
A
(u

yont ydte
W um
,j

Jofs

"

H
p !

7

PT

/Qui/** fi necem domini detexit, et ex Senatusconfülto liber-
tatem meruþ'tit ?* , Íi quidem ad(ignauit Praetor, cuius liber-
tus fit,.fine dubio-eiwserit, et ei legitima hereditas deferg-
tur: quod fi/Hon)addidit ^3, efficietur quidem ciuis ?? Ro-
manus, fed eius erit libertus, cuius proxime fuerit ?? feruus,
et ad legitimam hereditatem ipfe admittetur, nifificubi quafi
ándigno deneganda fuerit hereditas. . $.—5. Siquis libertam fic
jureiurando adegit, ne illicite nubat, non debere incidere in
legeih jïeliäïySentiam. Sed fi ;j;if';äïä'fäïw*m,;ïtempus ne du-
cgft. , neue aliam, quam de qua patronus confenferit, vel non
nifi c
-dere eum in legem Aeliami Sentiam , nec ad legitimam heredi-
tatem admitti, $.6. Si municipes fernum manumiferint, ad-

DIGESTORVM LIB. XXXVIIL, TIT. XVI.

1

ibertam, aut patroni cognatam : dicendum. eft, inci-

mittghtur ad legitimam hereditatem in bonis liberti vel liber- .

taeinteftatorum. -$—z Miles manumittendo feruum peculia- :

. fem, fuum faciet libertum, et ad legitimam hereditatem eius
admittt£ur ?7, $. 8. Principem ad bona libertorum fuorum
admitti, plusquam manifeftum eft. $. 9. Vtique et ex lege
duodécim tabularum ad legitimam hereditatem is, qui in vte-
ro fuit, admittitur, fi fuerit editüs. Inde folet remorari in-
fequentes fibi adgnatos, quibus praefertur, fi fuerit editus.
Índe et partem facit his qui pari gradu füunt: vtputa frater
Liéft, vnus eft, et vterus, vel patrui filius vnus natus, jetjqui in
.Ntero eft. $. 1o. Eít autem traCtatumi, pro qua partem ??
faciat, quia ex vno vtero plures nafci poflunt? et placuit, fi
$n rerum natura certum fit, hanc, quae fe dicit praegnatem,
non effe: ex aífe iam effe heredem hune, quidem ?^ natus
eít, quoniam et ignorans heres fit: quare ?* fi medio tem-

z,,.::fi

pore decefferit, integram hereditatem ad heredem fuum trans- |

mittit. $. 1r. Poftdééem menfes mortis natus, non admit-
. ketur ad legitimam hereditaterm, De eo autem, qui
|,,, wenteffimo oCtogedfimo 35',L'eg:ïxf1:rgggfdie natus eft, [Hippotra-
L^T P^. tes fcripfit, et Difus PiusjPontificibus-referipfit, iufto tem-
| u")atf, pore videri natum: nec videri iu ferüituteh 3* conceptum,
,.., ,*€um mater ipfius ante centenfimurgy oCtogenfimum ?* ifecun-
i J-L*M'-gl-gg diem elfet manumiffa. | :
1V. PowPoNrivs-li YV inum, — Hricquo-
rum parens capite minutus eft, legitimae hereditatis ius, et
in ?? ceteris perfonis, et inter fe retinent: et alii aduerfus
T aNNO adiiese 22
V. Vrsrramvs-d dedict Sr quis,
cum haberet fratrem et patruum, decefferit teftamento facto:
deinde pendente condicione heredum fcriptorum, frater inte-
ftato decefferit, mox condicio defecerit : patruum poffe vtrius-
que adire legitimam hereditatem , conftat..

VI. Ivrriawvs hb 4 Timvivs
exheredato filio extraneum heredem fub condicione inftituit.
Quaefitum eft, fi poft mortem patris pendente condicione fi-
lius vxorem duxiflet, et filium procreaffet et deceffiffet, de-
inde condiciofinftituti heredis defeciffet: an ad hunc poftu-

dit ^9, qui poft mortem aui fui concipitur, is neque legiti-

mum nepotem legitima ?? hereditas aui pertineret. |Refpon- .

1mam hereditatem eius tamquam fuus heres, neque bonorum-

poffeffionem tamquam cognatus accipere poteft: quia lex düóc

deferetuv. Vuïg. defertur. YMlud malumas. BR. — 26 Gothofr. in nota: Al.
quid. . Ita nempe ipfe Taur. habet in margine et Hal. in textu. Vulg. conuer-
tit: quid, in: quod. BR. — 27 Hal. wernit. GEB. 28 Hal. adfignauit.
GEB. 29 Flor. eft: ciues. 'Taur. dare debebat: ciuEs. BR. — 30 Hal. fuit.
31 Hal et Vulg. admittetur. B R. 32 Scribendum: parte, nifi malis: par-
ie partem faciat. BR. More nempe Taur. PARTEm, GEP. 33 Ap. Hal.
et Vulg. a, abeft. B R.
55 Hal. centefimo ocfogefimo. GE B.
Hal. centefimum e&ogefimum. G EB.

s a
39

36 Hal. et Vulg. feruitute. B R.
38 Ap. Hal. in, abeft. GE s.

Flor. etiamnunc eft: Jegitimam beveditas. BR. — 40 Hal. et Vulg. refpondi. B n.
41 Flor. etiamnunc eft; morientem eo. BR. ^ 42, Erat olim Flor. defundi. BR.

34 Hal.et, loco: quare. Vulg. et inferit. BR.-

735

decim tabularum eum vocat/ad hereditatem, qui moriente
eo ^*, de cuius bonis quaeritur, in rerum natura fuerit.
VIL CErsvslibro AOXVHE, Digeitorum. V &r. fi vi-
uo eo conceptus eft, quia conceptus quodammodo in rerum
natura effe exiftimatur. PX (tll ,
Cfes VIIL Iv rraAx vs;libre-;LIX.. Digefterum, Irgw
raetor -Extéte-fre, proximitatis nomine bonorum poffeffio-
nem pollicetur his, qui defuncto *^ mortis tempore cognati
fuennt. Nam quod ) in *? confuetudine nepotes cognati ap-
pellantur etiam eorum, poft quorum mortem concepti funt,
non proprie, fed per abufionem, vel potius -«veéomce—*^ ,
accidit, $. r. Siquis praegna£em xxorem-reliquiffet, et ma-
trem, et fororem : fi yiua vxore mater mortua fuiíffet, deinde
vxor mortuum peperiffet, ad fororem folam legitima heredi-
tas pertinet *?; quia certum effet ^?, matrem eo tempore de-
ceffiffe, quo legitima hereditas ad eam non pertinebat.
iet, IX..MancrANV s/libro-V-Infitutig Sr explu- -
ribus legitimis heredibus quidam omiferint adire ^* heredita-
tem, vel morte, vel'qua alia ratione impediti fuerint ^*, quo
minus adeant: reliquis, qui adierint, adcrefcit illorum por-
tio: et licet decefierint antequam adcr fceg;'ät', hoc ius ad hé-
redes eorüm pertinet, lia cáüfa eft inftituti hefedis, et co-
heregä/;49 fübftituti : /huic/enim viuo defertur ex fubftitutione 4 1 77x .

£—4 ;'/cu',,

.hereditas, non etiam, fi decefferit, heredem jeius féquitur/ ; ; cvnæefuoäw

» . &. MoDESTINY S-libr —Differentiarum. — S r ad
patrem manumifforem filii inteftati legitima hereditas perue-
niat, vel non manumiffori/bonorum poffeffío competat: ma-
ter defun&i füummouetuf 59, —— x ' - :
Xl. PowProuwrvs 5! li —Qui l

| CAP1TIS deminutione pereunt 5? legitimae hereditates, quae

ex lege duodecim tabularum veniunt: fipe viuo aliquo, fiue
antequam adeatur hereditas eius , capitisjminutio] ?? intercef-
fit: quoniam definit, fuus heres, vel adgnatus recte dici: quae
auw:gy ex legibus nouis, aut ex Senatusconfultis, non vti-l .'4,
que 4. ; devs 3 X i
XII. Ing w libeo-XXX.ad-Quintum-Mueium, Finivs
patri adgnatus proximus elt. | :
. AIII. Garvs h - n- Iuliam-et P; u
Nvrra femina autihabet/fuos heredes [ aut definere habere /..| ^26cvciet ,
poteft propter capitis deminutionem. L. hadet -
»— . AXIV. IpneMw libro-XllÉi;ad legem Tuliamet Papiam, Ix
fuis heredibus aditio non eft necefíaria: quia ftatim ipfo iure
heredesexiftunt. —— xvMmt.
XV. PAPINIANVS AXXIX. Quaeftionum. 5r
pater apud hoftes moriatur, defun&üftui 55 iam jin jciuitateifi- / "ncta 7
lium, credimus patremfamilias deceífiffe, quamuis patria po- -
teftate, quamdiu vixgfit, non fuerit in plenum liberatus: ita-
que heredem habiturus eft ifte non reuerfo patre. Sed lii "-
poftliminio redierit pater iam defunécto filio, quidquid medio
tempore per eum quaefitum eft, habebit: et non eft mirum,
fi peculium quoque defuncti pridem filii defertur patri, cum
ex eo natus poteltatis ipfius fiat per fufpenfi iuris conftitutio-.
nem. hiE x XIN.
. XVI. Inew libre-X1L: rum. PaTERn inftrumen-
tojdotali/ comprehendit, filiam ita dotem accepiffe, ne quid aliud — /.
| ex

41 deás,

43 Hal. ex,loco: in. GEB. — 44 Id eft: per relationem , vt et Hal. in Graecis.
GER, 45 Hal pertimere, — 46 Vulg. efl.BR. 47 Ap. Hal. adire , abeft.
GEB. — 48 Ap. Hal. fuerint, abelt. GEB. — 49 Háal. et Vulg. cobaeredis,
quod probo. Habent et Baül. $ àé mw cvyxAwQevógos x $woxaTácsaTes $035
TWi. BR. 50 Hal. et Vulg. fubmouebitur. BR. ^' $1 Hal. IDEAM. GE B.
52 Flor. fcriptum erat : pemimutione perewnt , anticipata fequentis vocis prima
fyilaba. Sed literae pe funt. deletae, vt adeo legendum videatur: mazmutzone, vt
mox in fequentibus, B R. MSS. tamen Barb. Otob. Bynkersh. dzminatione. kial.
deiminutione, vt etiam hic 'Taurellius. GE B. . 53 Hal. demznatio.GEB. 54 Vulg.
addit;amittuutur, BR. — 55 Hal. « Vulg. defuriilo, et mox : lie. BR. — 56 H.,?;,
Sssss | |

UT

TR Rs

9 27 x ss Á
OrcoTne ,
1 g f

$-«f t — J
xc..l/l:/l (ï?*'( -,"/

) P PEPE
- 1VUb666$ ,

4 fi poftea liber fa&us fit, nifi forte fernus * poenae* effectus,

716 Es

ex hereditate patris fperaret: eam fcripturam dus| facceffionis
non mutaffe iconftitit57: priuatorum enim cautionem, 58 ]e-
$ 991. e »
gum auctoritate/non cenferi. . :

AdPyK o XVIL

|AD SENATVSCONSVLTYM TERTYLLIA-

VLPIAANV'SA- Jibro—H.-ad Sabinum.

rv ingenua, fiue libertina mater eft, admitti poffunt libe-
S ri ad hereditatem eius ex Senatusconfulto Orphitiano.
Si ea fit mater, de cuius ftatu dubitatur, vtrum mater-
familias fit, an filiafamilias, vtputa quoniam pater eius ab
hoftibus captus fit: &^ |certumjeffe coeperit, matremfamilias
effe, liberi ? admittentur. , Vnde tractari potefít, jàty medio
tempore, dum ftatus pendet, fuccurri eis per Praetorem de-
beat: ne fi medio tempore decefferint, nihil ad heredem trans-
amittant? et magis eit, vt fubueniatur, vt in multis cafibus
placuit. $-2« Sed et vulgo quaefiti/admittuntur * ad matris
| legitimam hereditatem. $.—3: Interdum et in feruitute quae-
/ fito érit concedenda hereditas legitima: veluti fi poft moram

d
PU .

L.I Cerle.

fideicommiffariae libertati matris fuae * faCtam natus fit. Cer-
matris fuerit natus, licet in feruitu- |

te fi poft manumiffionepi

: ;*Qf?.;/::, te conceptus , ad legilimany eiüs her'e(.ii'tatem admittetur, Sed
et fi apud hoftes conceptus, ( captiua procreatus, cum ea
rediit : fecundum refcriptum [mperatoris noftri et Diui patris

- eius ad Ouinium Tertyllum, * poterit ex hoc Senatusconfulto

a d'amniar -admitti, quafi vulgo quaefitus.] $.—5:-Filie, qui * mortis tem-.|

LE l ulleanern ,

ore matris ciuis Romanus fuit, 4£&- ante aditam hereditatem
in feruituteyá deducatur, legitima hereditas non defertur, nec

beneficio Principis fit reftitutus. .$.—5. Sed ? fi matris exfe-
&o ventre filius editus fit, magis dicendum eft, hunc quoque
ad legitimam hereditatem admitti: nam et inftitutus, fecun-

dum tabulas, et ab inteftato vnde cognati, et multo magis-

vnde legitimi, bonorum pofieffionem petere potuit: argumen-
to eft, quod venter in poffeffionegá
titur. $. 6. Qui operas fuas, vt cum beftiis pugnaret loca-

uit, quiue rei capitalis damnatus, neque reftitutus eft, ex

/*w71 . Senatusconfulto Orphitiano ad matris hereditatem non admit-
| UAuase, tebatur: fed humanma interpretatione æplacuit eum admitti,
, Idem erit dicendum, et fi hic filius[iti éius/fit/poteftate, qui
l'*«. —— $n caufafuprafcripta fit, poffeeum eX(Orphitiano admitti. $. 7.

Sed fi mater teftamento facto filium heredem fcripí£fit vnum

* g.* ,
i. 67fcccamo.

fub condicione, ,éüm, plures haberet: fi condicione pendente
Tuton. : ec-

* bonorum * poffeffionem petierit, et poftea condicio defecit

2 9, aequum eft, cetéris etiám filiis legitimam hereditatem
ts

fcripfit. $. 8. Capitis/minutio ** faluo ftatu ** contingens

/diminutione *? perémitur: nouae, velex lege vel ex Senatus-
0 14 2 . . / e .
confultgg dglatae ; hon peremuntur capitis dämlnutlone.
, Proinde fiue;quis ante delatam ,]fiueCpoft) *5 delatam j capite

fed etfi. — 57 Hal.etVulg.confiat. BR. — 58 Flor. erat : cautionem legem. fa-
Gum: cautiomis, in altera voce nihil eft mutatum. Re&e Taur. BR. KHa-
bent: cautionis, Barb. cautiomes, Otob. et Bynkersh. Hal. priwatorum emim
eautione legum autbovitati non moceri. G EB. :
I Vide iaprimis Relandum zz Faff. Confulav. ad Ann. DCCCLX. BR.
2, Hal. et Vulg. cum, loco: fi. B R. 3 Hal. inferit: eius, et Vulg. ad fuc-
ceffionem eius. BR. 4 Mal. admittentur. —5 Taur.matriSuae. GEB. . 6 Ap.
Hal, a, abeft, Vulg. et ex captina. BR. — * Vulg. lunium Tertylianwmm. BR.
8 Hal. quaefitus filius. Qui. GEB. . 9 Hal. et Vulg. inferunt: et, BR. — 1O
Hal. et Vulg. defecerít. BR, 1I Hal. deminatio. GE B. 12 Vide Noodr.

ex omni parte Edicti mit- -

non auferri : quod et Papinianus libro fextodecimo Quaeftionum-

liberis niliil nocet ad legitimam hereditatem: nam vetus fola
hereditas , Quae lege diíodecim tabularum defertur, capitis

DIGESTORVM LIB. XXXVIIL TIT. XVIIL

minuatWf, ad legitimam hereditatem admittetur: nifi magna

capitis deminutio interueniat, quae vel ciuitatem adimit *5 ,

vtputa fi deportetur. $.—9: S1 NgMO FiL1i0RVM, EO-
RVMVE '', QVIBVS SIMVL LEGITIMA HEREDITAS
DEFERTVR, VOLET AD SE EKAM HEREDITATEM
PERTINERE, IVS ANTIQVVM ESTO '*, Hoc ideo
dicitur, vt quamdiu vel vnus filius vult legitimayh hereditae
teyh ad fe pertinere, ius vetus locum non habeat, itaque fi
ex duobus alter adierit, alter repudiauerit hereditatem , ei
portio adcrefcet, et fiforte fit filius, et patronus, repudian«
te filio, patrono defertur. .$.—1e» Si quis adita matris here-
ditate, perjintegrum reftitutionem fuerit abftentus, an ius
antiquum poffit locüm , habere? verba admittunt, vt poffit:
I9? voOLET AD SE, inqut, EAM HEREDITATEM PER-
TINERE: nam et hic non vult, etfi aliquando voluit: et di-
co, poffe ius antiquum locum habere. $.—11.- Vtrum autem
ei defertur fucceffio, qui tunc legitimus deprehenditur: an
vero ei ??, qui tunc fuit, cum filio defertur? vtputa, pro-
ponamus fuiffe defunctae confanguineum, eiusque filiumz
deliberante filio, defunctae confanguineum obiffe: mox filium
repudiaffe matris hereditatem : an confanguinei filius admitti
pofft? et Iuliddus re&te putat circa 'étyllianum, locum effe
füccedenti adgnato. — $. 12. Quod ait Senatus, Qv AE 1v-
DICATA, TRANSACTA, FINITAVE SVNT, RATA MA« —
NEANT, ita intellezendum eft, vt iudicata accipere Jdebea- Ze^cren. ,.
mus; ab eo, cui iudicandi ius fuit ^*: transacta, fcilicet bo- :
na fide, vt valeat transactio : finita, vel confenfu, vel longo
filentio fopita, - !

IIL. IpEw libre-XHL-ad-Sabinum, Srivx ingenua fit . ,.
mater , fiue libertina , habébit/Tertyllianum commodum. 1. ! habel.,
Filium autem vel filiam accipere debemus, fiue iuftejfint/ pro- L u ,
creati, vel vulgo ?? quaefiti: idque in vulgo quaefitis -et Iulig-
: 23 D

yus libto. orüm- fcripfit ^*.

| $.—2« Sed fi filius vel filia libertinyää effe&ti, mater legiti-

mam hereditatem vindicare non poterit ?^?: quoniam mater
effe huiusmodi filiorum defiit: idqüe et Iulianus fcripfit, et
conftitutum eft ab Imperatorenoftro. $.3. Sed fi in feruitu-
, & 26 . . . . " eie
te concepit ^ filium, et magumxffa& diderit, ad legitimam — —
eiüs hereditátem admittetur, [Idemquäïet 2* fiferua poenae [ J ^«
concepit, et reftituta edidit. Hoc idem, et fi libera contep 7772 ^.
pit, ^9 edidit ferüa poenae, mox reftituta eft. $ed et fi li- / »^4...
bera concepit,/et ?? in)feruitutem redacta edidit ??, mox 77,/;/: 7^
manumiffa eft: ad(legitimam) hereditatem eius admitteäg CUloban i.
]tem fi adhuc praegnás manumiffa eft, dicendum erit prodef-
fe. Etin feruitute editi filii ad legitimam hereditatem mater
admittetur:; vtputa fi poft moram factam in fideicommiflá li-
bertate peperit, vel apud hoftes, et cum eo rediit, vel fi re-
dempta edidit 3*, .$.—4- Si mulier fit famofa, ad legitimam
hereditatem liberorum admittétur.44$. 5 Impuberem, cui pa-
ter fecundas tabulas fecit, tunc certum eft inteftatum deceffif- -
fe, cum omiferint fubftituti hereditatem eius. Quare, et ft
impubes adrogatus fit, dicendum eft, matrem ad bona eius
admitti, quae haberet, fi inteftatus deceffiffet. $. 6. Liberi
defun&ti fui quidem obftabunt matri eius, tam virilis fexus,
quam feminini, tam naturales, quam adoptiui, matremque

II. Obf. 21. BR. 13 Hal. deminutione. GER. I4. Hal. et Vulg. feua-
tusconfulto. B R. 15 Erat Flor. cxte. delatam tapite minmatur, Repofitum
poftea eft in margine: fine delatam, omiífo: pof?, quod adeo Taur. fuppleuit.
BR. 16 Hal adimat. GEB. —— V7 Ap. Hal. ve, abeft. GES. — 18 Hal.
efl. GEB. 19 Hal. praefigit: fí. GEB. — 20 Ap. Hal. ei. abeít. GEB. — 21
Vulg. fuerit. B R. 22, 'aur. 4 Olgo. GEB. 23 Hal. quinquagefimo octa-
40. GEB. — 24 Hal.et Vulg. fcrib;t. BR. — 25 Hal. potuit. GEB. — 26
Hal, conceperit. GEB. — 2// Forte conuenientius eft legere: Idemqnue eff. BR.
28 Hal. et Vulg. praefigunt: et. B R. 29 Ap. Hal. et, abeft. GER. — 30
Flor. eft: edEdit. &&, Quod adeo Taur. diligentiam euafit, GE s. — 31 Taur.

edEdit,

h
: U;fl i h
juteica, (
u

l

U

x
lo

niti
&
I
T
D«
t

ul .
ul ,J',;,,,,t,
ll«

"i

]i*
lt
, [
lItl«
mn -
p , 1
ld nwj d
QD ib n

pata u -

jf

-DIGESTORVM LIB. XXXVIIL TIT. XVII

eéxcladunt: bonorum poffeffores veze- etiam non fui-3?: et

quidem foli naturales. — Adoptiui autem liberi poft emancipa- |

tionem ita admittuntur, li ex liberis naturalibus fuerint: vt-
puta nepos naturalis ab auo adoptatus, nam licet fit emanci--
patus, bonorum poiï'eiïi;o'ne accepta, .matri'ob&abit. 5-.-—7
L *[c£, Si vero apud hoftesjeft; filius, vel nafci fperatur, ügende.tgg—s?
6) - matris, donec redierit, vel nafcatur. $. 8. Sed fi (iht fuij he-
— . redes,)verum, hereditas ad eos non pertineat, videamus, an
L'J'). "' gater admittatur, vtputa abftinuit fe hereditate? Africanus
) m et'Pu-bliffus' temptant dicere, in cafum ?? , quo f;! 34 abfti-
"I** pentífui, matrem venire, et ?? tunc ei obftent, quotiens rem
] habeant. 35, ne nudum nomen füi heredis noceat matri :
L.-Wi?( ^quae fententia aequior eft. 4&—9. Sgd fi quis deceffiffet 37 re-
("^* 7 li&afilia, quam in adoptionerh legitime dederat, relicta ét
s. matre: Diuus Pius decreuit, ceffare Senatusconfultum|Ter?
LE tVlianum, et fimul efle admittendas ad bonorum poffeffio-
nem vnde proximé/cognati matrem et filiam. Sed quod idem
Iulianus fcripfit, matrem ex Senatusconfulto non poffe ad-
mitti, fi filia in bonorum pofleffione petenda ceffauéfit, ve-
rum non erit: fuccedit enim filiae: et ideo dicendum erit,
| matrem, donec filia bonorum pofleffionem petere poteft, bo-
C l/»tnorum poffeffionem] accipere non pofle, quoniam fuccedere
quafilegitima fperaretur?*?. $. IO. Si bonorum poH"effïo*ne ac-
cepta, filius emancipatus abftinuerit fe hereditate per in inte-
grum reftitutionem, verum eit, Senatusconfültum poffe lo-
cum habere: fed fi fuerit rurfus immixtus , rurfus debet ma-
ter abítinere. $. r1. Si quis ex liberis, dum eft in vtero,
Li'eyst, in poffeffionem miffus **jfitj. mox natus fit, et ante bonorum
polfeífionem acceptam decelierit: an ffiatri,noceat, videndum,
quafi bonorum poffeffor ? Et puto non nocere, fi non fuus

í Qlll-

patri adgnafcitur. Neque enim fufficit mitti in poffeffionem, .

nifi natus quoque acceperit bonorum poffetfionem.sifgitur- et
fi furiofo decreto petita fit poflellio, et priusquam ipfeTmen-
lL, ts compos fa&tus]bonorum pofleffionem petierit, decelferit,
matri non obftabit. .$—2- Sed fi quis, cum ftatus contro-
. . uerliam pateretur, Carbouianam folam acceperit, an noceat
Lihec, matri bonorum poffeffio, quaeíitum quidem eít: fed cumjhaec]
*9 tempore finiatur, dicendum eft, matri poft tempus non
nocere: aut fi impubes decefflerit, matrem poffe admitti.
S——t3. Sed fi infanti per tutorem petita fit poffeffio, licet fta-
LA'€£t, tim decefferit, dicendum /eritj matri obftitiffe: non enim fi-
j milis eft ei, quae furiofo datur. $. 14. Íta demum autem
mater. &t Senatusconfulti beneficilo excludetur *^, fi filius
adiit legitimam hereditatem: ceterum, fi omti(ferit legitimam
héreditatem, mater ex Senatusconfulto CTerty]liano admitte-
u ( L tur., Sed fi non fit folus ifte üilius legitimus heres, fed ffint
d rizoea, QUi cum jeor admittantur: mec in partem eorum mater ex Se-.
£«. matusconfulto erit vocanda. $. I5. Obicitur matri pater *?
in vtriusque bonis, tam filii, quam filiae, fiue heres, fiue bo-
norum poffeffor exiftat. . 5ed neque auus, neque proauus, in
'Tertylliano matri nocent, quamuis fiduciam contraxffï)(t. Pa-
ter autem,tátituity naturalis, ** non etiam adoptiuus, matri
nocedt *?: verius eft enim, cum pater effe defierit, a *9 ma-
tre eum excludi: fed nec ad bonorum poffeffionem contra ta-
| bulas eum admitti, cum pater efle defierit, -$—t6&. Vndecum-

edEdit. GEB. — 32 Hal matremque excludent. bonorum poffeffione. etiam mon
fui.GEB. . $33 Malo cum Vulg. Nor. omnibus: z» cafu. B R. 34 Vulgo
fe,.abeft. BR. — 35 Hal vt,loco: et. GEB. — 36 Hal. babeant. GEB. . 37
Vlllg. deceffevit. BR. 38 Gothofr. in nota: fperatur. Yta: fperatur, Hal.
et Vulg. B R. 39 Taur. poffeffione Miffus. G E B. 40 Vulg. boc. BR. 4I
Hal.inferit: a. GEB. — . 42 Hal. exciuditur. GEB. — 43 Hal. fequens: fiue,
huc trausfert, G E B. 44 KHal. praefigit: et. — 45 Hal. et Vulg. wocet. B R.
46 Ap. Hal. a, abeft. GEB. . 47 Hal. inferit: vt. GEB. — 48 Ap. Hal.
fit. abeft. GEB. 49 Hal. familia fit, et mater. Flor, tertium : fit, eít de-
| letum. ?R. — 40 Gothofr. in nota: excludit. Fal GEB. — 51 Flor. hoc
| etiam : fit, eft deletum. B R. 532 Hal. defuncli, item mater «t pater. G E.

iniungitur/ $.—24« Quid ergo, fi pet

87

que autem acceperit bonorum poffeffionem pater naturalis,
fiue *7 legitimus, fiue contra tabulas, ex quauis parte ex-
cludit matrem, | $—r2..Si fit adgnatus defuncti, et naturalis
pater fit ** in adoptiua familia,—5:t-*? et mater, jadmittimus;
matrem: quoniam patrem adgnatus exclufit ?9, $. 8. Si fit
confanguinea foror defunCli, fit- 5* et mater; fit ?? et pater
adoptatus, vel emancipatus: fi confanguinea velit habere he-
reditatem, matrem ex Senatusconfülto yna cum ea venire,
?? patrem excludi placet: fi/confanguinea repudiet, matrem
ex Senatusconfulto propter patrem non venirg, et quamuis
alias non foleat ** mater exfpectare confanguineam, velit nec
ne adire hereditatem, nunc.[;ä"'m;äm exfpectaturim: confangui-
nea enim eít/*?, quae patrem excludit 55: repudiante igitur

?* confanguinea, bonorum poffeffionem habebit mater cum

patre, quafi cognata: fed et in hac moram patietur, nec an-
te accipiet bonorum poffelfionem, quam pater petierit: quo-

niam omittente eo, poteft ex Senatusconfulto füccedere. S—:9-—

Sed et ?* fi ipfa-mater eadem fit et foror confanguinea, vt-
iputa/quoniam pater matris nepotem fuum ex filia adoptauit,
fit praeterea et pater naturalis: haec mater, fi quidem|quafi
confanguinea veniat, excludét patrem: fi ius confanguineae
repudiauit, vel capitis déminutione jamifit, ex Senatuscon-
fulto venire propter patrem non poteft: repudiantevero patre,
rurfuity *?:ex Senatusconfulto poteft venire. $. 20. Si mater
hereditatem filii filiaeue non adierit ex Senatusconfulto Ter-
tylliano, in|bonis eorum/$? antiquum ius feruandum eft: cum

£

K J u
4 — Ga4em vtf ^AAMS,

LA Cor,

LA .fz,oj & :/J'Olc »

d- 0A2,

L

Af
1 A' l ££

enimfeffet $* praelatio, matre omittente Senatusconfulti be- BÉ d Z/l,,

| neficium, ius fuccedit vetus. .$-2T. Sed fi mater repudiaue-

rit bonorum poffeffionem , de adeunda autem hereditate deli-
beret, dicendum erit, adgnatum non füccedere: Qquoniam
nondum verum eft, non adiífe matrem. -$—22- Quod autem
diximus , ius antiquum feruari matre non adeunte, cui perfo-

nae deferatur hereditas, videndum : vtrum ei, quae nunc pro-

xima inuenitur, cum jmater/repudiat, an ei quae fuit, cum in-
teftato decetfiffe certum eftf *^? vtputa fuit patruus, cum
inteftato decederet, e& patrui filius, cum mater repudiaffet ,
patruo nondum delatash hereditatemh 53, atque ideo $9^*, de-
functo eo matre deliberante, patrui filium vocari. $. 23. Si
mater non petierit tutores idoneos filiis fuis *^, vel priori-
bus excufatis,jreieCtishe, non confeftim aliorum |nomina edide-
ritj ius non habet vindicandorum fibi bonorum inteftatorum
filiorum: etquidem, fi non petift 59, incidit: aitenim, v r

!*N* ON PETEREÍ?' : ggd a quo non petere]*? ? loquitur qui-
"dem de Praetore Conftü

tutio: fed puto, et f Prouinciis lo-
cum habere, etiam fi a Magiftratibus municipalibus non pe-

4 7. ..5f

l^rec s
L d OWH C&'dtnn(
L lo Vut

tat: quoniam et/ Magiftratibus mulïiciäalibus dandijneceffitas J "« .
| it

; fed admonita vel a |- .. i ccefie rb

liberfxs*.s. vel a cognatis ?. an incidat in Senatusconfültum ? Et. £25,7, i

puto eam incidere, fi compulía fecit *?, non fi, cum petere
non cunCtaretur, admonita eft. .$.—25. Quid *?, fi paterjeis/

6

P . : . : 2010X C n I
7! peti prohibuerat *?^ tutor&m, quoniam per rmatremremy 4-! «s

eorum adminiftrari voluit ?? ? incidet ?^, fi nec petat, nec
legitime tutelam adminiftra£ *?. .$.—26. Quod fi penitus ege-
nis filiis non petit, ignofcendum eft ei **?. $.—2z2. Sed íi for-
: « te

53 Hal.et Vulg. praefigunt: et. BR. — 54 Hal. folet. GEB. — 55 Hal. sa*c
tamen exfpettatur , an confauguinea fit. GEÉ. — 56 Hal. excludat. GEg. — 57
Hal. ergo loco: igituwr. 58 Ap. Hal. et, abeft. GEz. — 59 Hal.et Vulg. var-
fs. BR. 60 Vulg. i& bonorum poffeffioue. BR. 61 Halet Vulg.effW.8R. 62
Hal. et Vulg. effet, et ita etiam Flor. fa&um. & n. 63 Hal. delata baeredi-
tate. GEB. — 64 Hal. adeo. — 65 Vulg. addit: dari. BR. — 66 Taur. petit.
Hal. pergit: im conffitutionem incidit. GEB. . 6T Hal. petievit. GEB. — 68
Hal. iterum: petierit. GEB. — 69 Hal. fecerit, GEB.. 70 Vulg. Qnod. 8 R.
71 Hal eiGEB. 72 Vulg. probibuerat. BR. — '73 Hal. voluerit. BR. — 74
Vulg. incidit. B R. 75 Hal, et Vulg. adminifiret. BR, 16 Ap. Hal. ei,
. $ssss 2 ab-

i

u Ycs.

»
Ls S: lf'"(f-li ;

r ; .* d
I -- — I'ä"bw*alzah e usl

i"iifaiïnvi'

1

PC
U N

mnimus confilium. . $.-35. lgitur fi forte

DIGESTORVM LIB.

758
te abfens a libertis praeuenta eft, vel ab aliis: dicendum eft

; , * e Tio
eam non excludi: nifi forte, cum fruftraretur, id COI)E?IL
$.—98. Filiis autem non petendo, punitur: vtique et filiabus.

71 Quid, fi nepotibus? fimiliter non petendo punitur. $.—29.
Quid, fi curatores non petiit "?? verba refcripti deficiunt:
fed dicendum eft, fi quidem impuberibus curatores non petiit,
candem effe rationem : fi iam puberibus , ceffare debere. $3-
Quid fi, cum praegndg effet, bonis non petiit curatoràm ? di-
co, àn fententiam incidere. Nam éf fi ap.u.d hoft?s habuit im-
puberem, idem erit dicendum. S3t. Quid, fi furmü)ägntoreng,
* vel curatorem/* nón.petiit? magis eft, vt incidat. $;-32:
Non folum autem, quáe non petiit, coércetur, fed et quae
defun&o/;ï 1? petiit, vt refcripto declaratur, vel priuilegio mu-
nitum , vel oneratum tribus, puta, tutelis: fed ita demum fi
$.—33- Quid ergo, fi tales petiit, et
fufceperunt nihilos«minus, vel detenti funt? excufata erit ma-
ter. :$.-94. Quid, fi indignos, id eft 5?, minus habiles, ad
tutelam petierit, quoniam 51 fciebat Praetorem|eos. non datu-
rum? quid tfnen 5?, fi dedit eós Praetor, matris petitionem
fecutus ? iam quidem Praetorif delictum eft: fed et matris pu-
excufati fint illi, vel
improbati: debet mater alios fäïe mora 83 petere. 5.-—3-6» Er-
go fiue non petierit, fiue idonéos nón petierit, punietur, et-

data opera hoc fecit.

iam fi dati. fuerint minus idonei, Praetore errante. $.—37-

M

02-dn.

v. De. 099
L la ent ,

LA telor
[ ii mafjtm/;ywïïl-

" fs *5*

L* eofteler.
/

[7]

L nen.

: abcit. GER.

Idoneos autem vtrum facultatibus, an jétmoribus petere de-
beat, dubitationis effe poteft ? Puto autem, facile ei ignofci,
fi locupletes fint hi, quos petiit. $—38. Sed et ?^ fi priori-
bus excufatis, reiectisue, non confeftim aliorum nomina edi-
derit, punitur. $.-39« Quid ergo, fi non fuerint omnes ex-
cufati, vel :àen omnes reiecti? Videndum, an ei imputetur,
curin locum excufati non petiit *5 ? et puto imputandum.
Quid, fi decefferint quidam? Puto, licet verba defi-
ciant, fententiam Günffjä tonis;locum habere. -$—4*. Sed

.. 86 qnod diximus reiecti, vtrum fic accipimus , a Praetore non

dati, an et4i fufpe&ti fuerint remoti, vel ob -negl.eäentiam,
vel ignauiam repulfi ? ?? etiam hós qüis reieCtos recte dicet.
Ergo et fi datitent: fed $* longum eft: nam nec hoc ei impu-
tetur 3?,/cur fufpeCtos non fecit ?? : alioquin, et ?* fi la-

titarenf,/ potuit Edä'&o defiderare, vt eos Praetor adeífe iube-

ret, et lufpe&tos eos remouet47?, fi deeffent. .$.—42. Quid,
fi non compulit eos mifcere fe tutelae? Et ?? cum plenum
:officium aj matre defideg&mus ?^, et haec ei curanda funt, ne
in hereditate ei,obítent. J$.—43. Confeftim autem fic erit ac-
cipiendum, vbi primum potuit, id eft, Praetoris copiam ha-
buit huic rei fedentis ?5: nifi forte infirmitate impedita elt,
velalia magna caufa, quae etiam mandare eam ad petendos
tutores impediret: ita tatfen, vt nullo modo annale *^ tem-
pus excederet: fiJenim mortalitate filit praeuenta eft, nihil
matri imputetur. $. 44. Tra&tari /Delle ?? poteít, fi pupillo
amplum legatum fub condicione fit relictum, sr Tv TORXS
NON HABVERIT, et ?? propterea ei mater non petierit,

ne condicione de(iceretur, an Conttitutio ceffet2 et puto cef- .

fare, fi damnum minus fit cumulo legati: quod etin magi-
ftratibus municipalibus traCtatur apud 'Ter&llianum: et putat
dandam in eo »a&ione;lï, quaténus plus effet in damno,
quam in legato, nifi forte quis putet, condicionem hanc qua-

abeít. GEB. 77 Hal praefigit: Et. GE B. — 78 Hal. et Vulg. petit. BR.
79 Vide Duker. ad Opufc. de Latiu. Vet. ICt. pag. 409. BR. 80 Hal. et
Vulg. vel, loco: id efl.Bm. $1 Hal cum, loco: quouiam. GEB. — 82
Hal. tandem, loco: tamen. GERB. 83 Bafil &vwvwsg3érec. BR. , 84 Ap.
Hal. et, abeft, GER. 85 Hal. petierit. GEB. — 86 Vide ad b. $. Noodt.
1. Probab. 13. $. $. BR..— 87 Vulg. praefigit: vefpondi. B R. $8 Hal in-
ferit: boc. GEB. . 89 Hal. zmpatatur. GEB. gO Hal. fecerit. GEB. 91 Ap.
Hal. et, abeít. GEB. — 92 Hal. et Vulg. remoueret. BR. — 93 Ap. Hal, Et,
94 Hal. defideramus , et ita fa&um Flor. BR. — 95 Gothofr.
in nota: fe dantis. Haloand. Bafil. weazaïre?auävau.'raü vrQaíroQec. BR. 96

Emblema hic latere, vult Cuiac. contra quem pugnat Byukersh. FI1I. Obf. 6.

- patris voluntatem fecuta fit, et nihil habenti filioitutores non

! norum polieffio annalis eft *?.. —— —

|XXNKVIILBT-XVH. -
fi vtilitati publicae obpugnantem , jremittendam , vt alias ple-
rasque: aut verba cauillatus ?? imputauerit matri, ,cur;cura- 12«
tores non petierit: finge * ?? autem plenius condicionem -eone

ti? et puto, non effe imputandum. $&5 Ego ?, etiam fi ss
mater ei, qui foluendo non erit, non petiit tutorem , "ptitó
3gnofcendum: confuüluit enim ei, vt minus inquietetur, quafi
indefenfus. — $. 46. Et fi forte quis vxorem communis filii
matrem heredem ícripfit *, rogauitque remifía etiam dagisdee 31 «;
tone, vt filio puberi ? fa&o reitituefetiheredita£éry
, pubergi, ? latto reititupgret/herecitatemy, nec ma-,

ter ei petiititutores: debet dici, ceffare conftitutionem, cum .
VOEaln, 0
[] . [j . . LJ LÀ . Í L[l- AM/
petierit. Quod fi ei remiffa fatisdatio nón fuerit, contra erit':lL*;j qee

quoniam vel propter hoc debuit(tutores habere: fed íi forte
impubes poft matris ceffationem fuerit adrogatus, et impubes .

obierit: dicendum erit, matri aduerfus adrogatorem non com-
petere ex ftipulatu actionem. — $.—4z. Videndum eft, matre , ,
prohibita ius fuum vindicare, vtrum jeteros admittamus, at- ^^.
que fi mater non eflet: an ipfam heredem dicimus * fieri, vel
aliud nomen fücceffionis induere "? Sed denegamus ? ei
a&iones, et inuenimus refcriptum ab Imperatore noftro An-
tonino Augufíto, et Diuo patre eius, Mjwigg.,,äägggg/'äwïiw
? pridie Idus, Aprilés *?, Plautiano iterum Confule, matræ'üäï;* |
remota eos admitti, qui venirent, fi mater nen fuiffet, ergo - ;
et adgnati|ceterique fuüccedent, aut, fi nemo fit, bona vae

cabunt, : , LA Cumao jiceedunt "d) — u
— A3qIi. MopzsTIXvslibro-VHL-Regul .jBATREM
adoptiuum matri non obefle, plerique probant. d
IV. InEw libro-l m. *Mg-rnrsinte&atae

*' defuntCtae hereditatem ad omnes eius liberos pertinere ,
etf;lx;lx fi ex diuerfis matrimoniis nati fuerint, iuris eft.
. V. PAvLvS dlibro-frenlari-ad^ : :
vdli ; AEkQVISSIMVM Xium !?eít, omnes filios ma- ,
tri praeferri, etiam fi per adoptionem in ,familiam, *3. reli&i, a,
effent!*. -$.—r. Sed et nepos ex adoptiuo filio natus ex ver- "]
bis Senatusconfulti matri obftabit, $.-2. 5i ex filio nepotem.
auus manumiferit, isque patre,jetauo, et matre fuperftitibus.
deceíferit, poteft quaeri, quis potior effe debeat? nam fi ma- .
ter excluferit auum manumifforem,, qui patri anteponitur, E-i / ;5
di&o Praetoris inducétur pater defüngti: quo admiffo, definid , i. —
:5 Senatusconfulto locus effe, et rurfüs auus vocabitur; ita-
que re&ius eft;íauo ius fuum conferuare, qui et contra fcri-
ptos heredes bonorum poffeffionem accipere folet,
e MP IpEM iguk |
;anum. Frrnir mater ex hoc Senatusconfulto, etiam fi
in aliena poteftate fit, ad hereditatem admittitur. $. I. Fi-
Jlius, qui, fe nolle ïe hereditatem matris dixit, an poteft

17 mutata voluntatejadire, antequam confanguineus vel ad-
gnatus adierit, videndum: propter haec verba, sx wEMwo
FILIORVM VOLET HEREDITATEM SVSCIPERE;j; .
quia extenfiua funt: et cum verba extenfiua ht ^?, paeniten-
tid eius vsque ad annum admittenda eft: cum et ipfa filii bo«

GER. 9-7 Ap Hal. belle, abeft. Flor. et hic inepte fa&um: velle. BR. 98 P ggz.at
Hal. inferit: puta. GEB, . 99 Taur. caBillatus. G E B. 100 Dafil. jzó3ov. 2 |
BR. 1 Hal zmputabitur. GE B. ' — 2 Taur. defideraBit. GE . Vulg. defi- T 61 L.

4 Hal. fcripfevit. — 5 Hal.

3 Hal et Vulg. Ergo. B.
7 Vulg. itiducere. B R. nec aliter

et Vulg. pubere. Bn. 6 Hal. dicamus.
Hal $ Vulg. zegaunnus. BR. — 9 Hal. Mammae Maximae, GEB. IO
Vulg. Idus Aprilis. Hal. Idibus Apvilibus. BR. — tt& MHal.zntefiate. GEB. — 12
Ap. Hal. et Vulg. vifmn , abeft, E R. 13 Refcribo cum Vulg. Nor. cceterisz
familia, B R. l4 kl fint. GER. 15 .Hal. defimet. GER. — 16 Hal.

devauevit. B R.

et fi. 17 Hal. po(jit, GE . 18 Hal/unt. —— 19 kialet Vulg. fit. Da-

fcriptam: nonne erit matri ignofcendum? aut hoc imputatur /- yr: Jersph.|
* matri, cur non defiderauit ^ f Principe/condicionem remit-^z22«7 .

d

ia i
x*

x A
CO.5 6 - wW€

— —

f
f
&
f
fis
qu

"j
b'h'c:

(Ite

t
N

r yr m

ii
i
NT

g at
T "W"'"*F
m
Jie

j

4
,

dt4
Ws
j
tibus

tf n

' Ü

: It«
Ts

tur $
p

DIGESTORVM LIB. XXXVIII.
quis inteftatus decefferit reli-

' confanguineo, vel forore, quamuis per
adrogationetm quaefitis: eadem iura in perfona matris feruan-
quae et naturalibus exítantibus ?? liberis. -
: i : m ,,:E

| lä penfo eít ius matris, fi filius defuncti

emancipat;us deliberet de bonorum poffeffione petenda.- *
| IX. IpeEM OSSNGERSN. A ..

—

;

| Oratione cauetur,
vt matris inteftatae hereditas ad liberos, tametíi in aliena po-
teftate erunt.?^*, pertineat.

- collafzo c»n/fetyra'ol- 25-597)- LIBER

- le/ldfca; 7 aclff /;orafb £4 ä?ma i

r TiT
[DE OPERIS NOVI (JNVNT/];ATION

VrPiANVS libro jLILjad Edi&um.

c2.2.4. Ctuä/. /ya:j,

I. 9oytme0(ram norctenc

1]

J oc kp1cTO promittitur, * vt, fiue iure, fiue iniuria o-
E pusfieret, ? per nuntiationem inhiberetur: deinde remit-
teretur prohibitio hactenus ?, quatenus prohibendi ius

— 4e, qui nuntialet, non haberet. .$—r: Hoc autem Edictum,

remediumque operis noui nuntiationis, aduerfus . fütura ope-

ra inductum eft, non aduerfüs praeterita: hoc eft, aduerfus

ea, quae nondum fatta funt, ne fiant: nam fi quid operis
fuerit faCtum, quod fieri non debuit, ceffat Edictum de ope-
ris noui nuntiatione: et erit transeundum ad interdictum,
quod vi aut clam ^ fattum erit, vt reftituatur, * et quod in lo-
co facro, religiofoue, et quod in flumine publico, ripaue pu-
blica fatctum erit: nam his interdictis reftituetur, fi quid illi-
cite factum eft. $. 2. Nuntiatio ex hoc Ediécto non habet
neceffariam Praetoris aditionem: poteft enim nuntiare quis,
etfi eum non adierit. — $. 3. Item nuntiationem et noftro et
alieno nomine facere poflumus. $. 4. Item nuntiatio omni-
bus diebus fleri poteft. $. 5. J&€ ? aduerfus abfentes etiam,
-et-' inuitos, et ignorantes operis noui nuntiatio procedit.
$. 6. In operis autem noui nuntiationf(þoü'eiïbrem aduerfa-
yium facimus. -$.—7- Sed ? fi is, cui opus nouum nuntiatum

eft, ante remiffionem aedificauerit, deinde coeperit agere,

ius fibi effe ita aedifätumlþabere', Praetor actionem ei nega-
re deb&t, et interdictum injeum de/opere reftituendo reddere.

$. 8. Poteftautem quis nuntiare etiam ignorans, quod ? opus
fieret. $.—9- Et poít operis noui nuntiationem committunt

fe litigatores praetoriae iurisdiCtioni. $. ro. Inde quaeritur

apud Celfum ?? libro duódecimo Digeftorum, fi poft opus
houum, nuntiatum conueniat tibi ** cum aduerfario, vt opus

faceres !?, an danda fit conuentionis exceptio? Et ait Celfus,

dandam, nec effe periculum, netpactio priuatorum . iuffui

fil. ivisveia?z Pziw. BR. 20 Íta Taur. Florentiae eft: extantibus, quod mi-
reris, cum alias in his religiofiffime fidem exemplaris fequatur. 5 R. — 21 Hal.
fint. GE. 22 Vulg. familias. B. 23 Hal. inducantur. GE R. 24.
Perípicue eft Flor, smatvis. Balil. 3£xziow 2vr4c, et difcretius in fcholio Cyrilli :
và LÍxeix Ts uxwrobe. — Omnes tamen: matri. E duobus codicibus quos infpe-
xi, Barb. habet: watris, BR. . Sed Otob. et, quem adddas, Bynkersh. sa-
tri, vt et Hal. GER. 25 Gothofr. in nota: apprebenderit. Y«a Vulg. Hal.
adprenderit. B B. 26 Hal. vel etiam quod filius ems.
.^^X Gothofr. in nota: permittitur. Hal. Vt Hal. ita et Vulg. BR. Et
ita quoque CODEX REHDIGERANV'S. GER. 2, Hal. pracfigit: et.
GEB. 3 Taur. edidit. acfenus, et ita Flor. fuit, fed afpiratio adiecta. Vulg.
eatenus, B R. 4 Hal. inferit: quod, Vulg. quod olim. Nempe Hal. deleto
polt: interditlum , commate , illud collocat poit clam. Rehd. ad interdittum:
quod vi aut clam olim fadum erit. GEB. — 5 Hal. praefigit: fed. GE. — Ó

Vulgo Et, abeít, Sed et Flor. eft expunctum. B R. Etiam in R.ehd. abeít. GEB. |
72 Ap. Hal, et, abeíft, commate poft : etiam, -ante hoc verbi .—cqlloca:o.. GEB. |

æ'-;a;..:adu.Qäl'ö-* T ATU G U U i- ; Lij . IbavrTI^ *
"Cmmus SAcRATISSIMI Principis noftri

79 eeff Teeilas, Ledrego Auabréca arag;rrämci.

Junds Vh/f- 44/' d d. 2?44074 52/1.4'0)*73&07144"-, Qäættm*

ER TRIGESIMVSNONVS.
"Xonata Colf; dTntevz UI 4

-ei poflumus ??,

**griï 5*(: 2.7. ?muär.—zgz:g . !*äw*äm;ms Wa
Praetoris antepofita videàtur: quid enim aliud agebat Praetor
quam hoc *?, vt controuerfiasj ** eorum dirimeret2]a *5qui- — .
.—þg,sj fi fponte recefferunt, debebit id ratum habere. (OIÓm

Ai-forte damni infecti velit fibi ?* caueri.

TIT.XVIL. LIB. XXXIX. TIT.L —^ 709
X. ädmp ONIVSTlibfo-

filiusfamilias miles non fit teftatus d
quifierit, an ea ad matrem pertineant, videndum eft? Sed
non puto: magis enim iudicio militum hoc beneficium concef-

— SI

e his, quae in caftrisiad- / / ";.jc(.c..s*ul.g*tt,,

4

fum eft, non vt omnimodo quafi patresfamiliarum| ?? in'ea , 1 jamst,

re fint. -$.—:. Quando^te-pendenti eft, an quaedam perfonae
poffint obftare matri, et cafüs tulerit, vt non inducereytur 23 :

.| matri ?* jus integrum erit, quod medio temporelappenderit 25,

veluti & filio inteftato mortuo, poftumus ei filius potuerit na-
gcöl, nec natus fit, aut mortuus editus, vel quod etidim filius
»,qui in hoftium poteítate erat, poílliminio non fit fe-
uerfus. - äljaäkw Z»er f!äWfW,,» * hec e?äf».zä exe€4 ge.. feco

F , ?

sH do^ ä(.?kgs U£éhc-

€ P &. h
! /yg?:wvfw "edeaZ
Paladuo j'w g;ä;?&æmw ICrob
g » æ('

"

Opus nouum facere videtur, qui aut aedificando, aut detra-
hendo aliquid, priftinam faciem operis mutat.
autem Edictum non[jomnia opera complectitur: fed ea fola,
quae folo coniuncta fünt, quorum aedificatio, vel demolitio
videtur opus nouum eentinere, dcirco placuit, fi quis mef-
fem faciat, atborem4/i* fuccidat, vineam *? putet: quamquam
opus faciat, tamen ad hoc *? Edictum non pertinere: quia
ad ea opera , quae in folo fiunt, pertinet hoc Edictum. :

. $i quis aedificium vetus fulciat *?, an opus nouum nuntiare '
Bádeamus ? Et magis eít, ne poíffimus] hic [ ]3eee7

,

3 df*)*f"hb-næmc *

— B

f des iM

$. r2. Hoc

enim non opus nouum facit, fed veteri füftinendo remedium .

adhibet. .$—r4: Siue autem intrà oppida, fiue extra oppida-

in villis vel agris opus nouum ?* fiat, nuntiatio ex hoc Edi-
Co locum habet : fiue in priuato fiue in publico opus fiat 2?;
$. 15. Nunc videmus ?5 , quibus ex caulis fiat ^* nuntiatio,
et quae per[;onae nuntient, quibusque nuntietur jet'in quibus
locis fiat nufitiatio, et quis effectus fit nuntiationis. $. r6.
Nuntiatio fit, aut iuris noftri conferuandi caufa, aut damni
depellendi, aut publici iuris tuendi gratia. $. r7. Nuntia-
mus autem, quia ius aliquód ?^* prohibendi habemus: vel vt
damni infecti caueatur nobis ab eo, qui forte in publico vel
in priuato quid molitur: aut ?? fi quid contra leges, Edi-
C&aue Principum, ;quae/ ad modum aedificiorum facta funt,
fiet, velinfacro, vel inloco religiofo, vel in publico, ripa-
ue ?? fluminis, quibus ex caufis et interdicta proponuntur|?8,

äïof-rs'; Quod fi quis in mare ?? vel in litore aedificet, licet
quis igitur |velit iby aedificantem prohibere, nullo iure prohi-
bet:/neque opus nouum nuntiare, nifi ex vna caufa poteft,
| $. 19. Turis noftri
conferuandi??, aut damni depellendi caufa opus nouum nun-
tiare poteft is, ad quem res pertinet. $. 20. Vífufructuarius
: aucent

8 Hal. inferit: et, vt et Rehd. GES. — 9 Teur. aid. Flor. enim : quid, etz
quod, faepe confunduntur. BR. — 10 Vulg. Marcellum. B R. Ita ct Rehd. vbi
tamen fuperfcriptum: alies, Celfum. GEB. 11 Taur.tVi. GE&. — 12, Hal.
et Vulg. faceret. BR. Etiam Rehd. GEg. I3 Ap.Hal. Lboc, abeft. GEz.
I4 Rehd. controuerfiam. GEBR. 15 In Rehd. a, abeít, Idem mox: receffee
riut. GEB. 16 Rehd. arboremue, GE B. — 17 Vulg. vineamue. BR. |.1g
Rehd. bec, fed et fuperfcriptum: alias boc. GEB. 19 Rehd.. reficiat..
G E B. 20 Rehd. poffmus. GE B. 21 Rehd. quis faciat. GEB. . 22
Rehd. faciet. GE B. 23 Gothofr, in nota: Jl videamus, Ita Hal, et
Vulg. Flor. erat; ""quidemwms. — Sed aut ifto modo legendum, aut: ostuac
videbimnus. BR. Etiam Rehd. videamus. GEEB. — 24 Vulg. inferit: baec.
BR. Vtet Rehd. GEE. 25 Flor.et hic eft: aligmid, vt etiam habet Taur. B K,
26 Hal.inferit: etiam. GER. 27 Kehd. ed vipa, GE&, 28 Vulg. pro-
nuncdantur. BR. Ita ct Rehd. GEB. — 29 Hal.et Vulg,. zi BER. Vt et Rehd,
GEB, 30 Rehd. inferit: et. GERB. 91 Yeur fiVi. GEBR. — 32 Taur.
9sS583 j : | ! €021-

l

j

f05 w6 ag. 6;';3(;
- ä Ó p , - w * j

r 4

t d.

:

j A ..L? ?uo-ä,

4 gque 7 .
I'lg/

4 '71-1.4 ;Laan[tw*,,

in fuo non aedificet, iure tamen gentium fuum facit, Si -

260 DIGESTORVM LIB. XXXIX. TIT. L
autem-opus nouum nuntiare fuo nomine non poteft: fed pro- | 57 fa&tam fic, vt domino poffit renuntiari, $. 4. Si quis for- fïf
curatorio nomine nuntiare poterit, aut vindicare vfümfructum | tein foro domino opus nouum nuntiat, hanc nuntiationem — '' "
ab eo, qui opus nouum faciat: quae vindicatio praeftabit ei, | nullius effe momenti, exploratiffimum eft: in re enim prae- s -
o tll daaff t quod eius interfuit, opus nouum faCtum non effe. — fenti, et; dixerim-, 25 ipfo opere, hoc eft, in re ipía vl à
M ento wb - IL. Lvriamvs libro XLIX. Digeftorum. Sr autem | nuntiatio facienda eft: quod idcirco receptum eít, vt confe- Em
: domino praedii nuntiauerit, inutilis erit nuntiatio: neque e- | ftim per nuntiationem ab opere difcedatur: ceterum fi alibi EC
nim,æ flcu.,t »aduuerfusbyicinum, ita aduerfus dominum agere poteft, fiat nuntiatio, illud incommodi fequitur, quod dum venitur fue.
ius éi nón éífe inüito fe altius aedificare: fed, fi hoc faéto | ad opus, fi quid fuerit ?? operis per ienorantiam factum, eue- m?
: vfusfructus deterior fi&t ??, petere *^ vfumfruétum debebit. | nit, vt contra Edictum Praetoris fit fa&tum. $. 5. Si plu- | É
4 x*l lIl VrrriaNvs librojLIL, ad Edictum. Iw prouin- | rium res fit, in qua opus nouum fiat, et $9 vpi nuntietur? |
: ciali etiam praedio fi quid fiat, operis noui nuntiatio locum | ?* recte faéta nuntiatio eft, omnibusque dominis videtur de - E.
E d douua. hàbebit.| ^ $. 1. Si in loco communi 35 quid fiat, nuntiatio | nuntiatum. Sed fi vnus aedificauerit poft operis noui nuntia- t
BA s locum 39 habebit]aduerfus vicinum. Plane fi vnus noftrum | tionem, alii, qui non aedificauerint, non tenebuntur: neque | R.
:n comimuni loco faciat, non poffum ego focius opus nouum | enim debet nocere faGtum alterius ei, qui nihil fecit. $. 6. ] *
"ei nuntiare: fed eum prohibebo communi diuidundo iudicio, | Si plurium dominorura rei opus $7 noceat, vtrum fufficiet 9? r mb
vel per Praetorem. ^ $.. 2. Quod fi focius meus;in;communi | vnius ex fociis nuntiatio, an vero omnes nuntiare debeant ? Vbl.l'
infula opus nouum faciat, et ego propriam habeam, cui no- | Et eft verius, vnius nuntiationem omnibus non fufficere: fed W
cetur 3^, an opus nouum nuntiare ei ipoffim? Et putat La- |jeffeifingulis nuntiare neceffe: quia et fieri poteft $*, vt nun..u"gft n
beo, non poffe nuntiare: quia poffum ?* eum alia ratione pro- | tiatorum alter habeat, alter non habeat ius prohibendi. E | u
hibere aedificare, hoc eft, vel ?? per Praetorem, vel per arbi- | Si quis ipfi Praetori velit opus nouum nuntiáre, debet ^?, vt jmlw
trum communi diuidundo 4?: quae fententia vera eft, $.—. | interim teftetur, non poffejfenuntiare: et fi nuntiauit ^? pc,)Pc-'-- Li W. N
Si ego fuperficiarius fim, et opus nouumjfiat a ** vicinoj, an « ea, et quod retro aedificatum erit, deftruendum erit, Qu —— — ".
poffim nuntiare ? ^? mouet, quod quafi inquilinus fum. Sed | repetito * die nuntiatione faCta. $. 8. Sed et fi in aedes no- 00 J
Praetor mihi vtilem in rem actionem dat, et 43 ideo et fernitu- | ftras quis immittit *5, aut in loco noftro aedificet $9: aequum Mfw ln
J p

um ^* caufa actio mihi dabitur *5, et operis noui nuntiatio | eft, nos operis noui nuntiatione ius noftrüm nobis conferua- | 3 s
' 5 ulb. . hm

. debeft ^* mihi concedi. $. 4. Si in publico aliquid fiat, | re. $—9. |Et belle/ ? Sextus Pedius définilt **, triplicem ! o m
omnes ciues opus nouum nuntiare poffunt. ., eífe caufam operis noui nuntiationis: aut naturalem, aut pu- ".
JV. PAv Lvs libro XLVIIL ad Edi&um. Naw Rei- | blicam, aut impofiticiam. Naturalem, cum in noftras aedes Qf't-*:;"f*',vmä

intereft, quamplurimos ad;defendendam,fuam caüfam | quid immittitur, aut aedificatur in noftro.? Publicam caufam ,

L. j *dejucun2om^ " publicae :
: [ * XVf. . quotiens leges, aut Senatusconfulta, Conftitutionesque Prin-

m & Tal0,

admittere ^*. |
. V. VrriANVS libro)LII ad Edictum. Dx pupillo | cipum per operis noui nuntiationem tuemur *?. Impofiticiam, x Wv
i quaefitum eft? Et Iulianus libro duodécimo Digeftorum fcri- | cum quis, lïo&eaquam ius fuum deminuit, alterius auxit, hoc r , E
X pfit, pupillo non effe operis noui nuntiationis executionem | ^3 eft, pofteaquam feruitutem aedibus fuis impofuit, icontra 1 1eec ex: 7 B
dandam, nifi ad ipfius priuatum commodum res pertineat: | feruitutem fecit. —$. IO. Meminiffe autem oportebit, q'uko.' ao iE NI L.
veluti fi luminibus eius officiatur, aut profpectui obfit ^*. tieyls quis in noftro aedificare, vel in noftrum inmittere, vel | d
u P Non aliter autem pupilli rata habebitur nuntiatio, [quam in- | proicere ^^ vult: melius effe, eum per Praetorem , vel per | d
L. oswn- tercedente tutore auCctore] $. 1. Seruo autem ^? opus no- | manum, jid efty *5 lapilli ictum ** prohibere, quam/;operis Lt p E.
uum nuntiari poteft. — Ipfe vero nuntiare non poteft, neque noui nuntiatione ** ; [ceterum, operis noui nuntiatióng po(ï[' jJiset 1 ii
nuntiatio vllum effe&tum habet. $. 2. Nuntiationem autem feflorem eum faciemus *?, cui *? nuntiauerimus. At 9? fi EM
in re praefenti faciendam, meminifle oportebit, id eft, eo lo- | in fuo quid faciat, quod nobis noceat: tunc operis noui d- lt
ci, vbi opus fiat, fiue quis aedificet, fiue inchoet aedificare. | nuntiatio 51 erit neceffaria. Etíi fortein noftro aliquid fa- -
$—5. Nuntiari 5? autem non vtique domino oportet: fufficit | cere quis perfeuerat *^, aequiffimum erit, Interdicto aduer- TeQi
l ^ne, — enim in re praefenti nuntiatij ?* ei, qui in re 52 praefenti|fue- | fus eum quod vi aut clam : -aut vti poffidetis *?, vti. S IT : j -^ u
' rit 53 , vsque adeo vt etiam fabris vel opificibus, qui eo loci | Si quis riuos ?* vel cloaces 9* velit reficere, vel purgare: ope- . I 3
E bt z EPEF?HQUF, opus nouum nuntiari[poffit. — Et generaliter] ei | ris noui nuntiatio|merito ?? prohibetur, cum publicae faluis — ! w. lii
p nuntiari opus nouum poteft), qui in re ^ praefenti fuit do- | et fecuritatis interfit, et cloaces et riuos purgari. $. I2. .. um
mini operisue nomine. Neque *^ refert quis && ifte, vel cu- | Praeterea generaliter Praetor cetera quoque opera excepit,
ius condicionis, qui in re praefenti fuit ?^. Nam et fi feruo | quorum mora periculum aliquod allatufà, eft : nam in his quo-
nuntietur , vel mulieri, vel puero, vel puellae, tenet nun- | que contemnendam putauit $7 operis noui nuntiationem. Quis — | u
tiatio : fufficit enim, in re praefenti operis noui nuntiationem | enim dubitat, multo melius effe, omitti 59 operis noui nun- -52 m
| | | | | | uU tiatio- : frbtü-(
gonfeyBandi. GEB. 33 Hal et Vulg. fiat. BR. Vtet Rehd. GEB. — 34 Rehd. | ns"ciave. BR. 66 Rehd. fed et fi nunciauerit. GEB. — 67 Vule. ,-epetitt,;, ? G?;'!
inferit: totum. GEB. — 35 Taur. loCOmmmut, G E B. 36 Rehd. inferit: 4ui- | BR. 68 Hal quid immittitur. Vulg. immittat. B R. : 69. Hal. ïedi]icatur. B 'ü
dem. GEs. 37 Hal.et Vulg. woceatur, ER. Etiam Rehd. GEB. — 38 Hal,.pof- | GER. 7o Taur. Veille. GEB. Hal. et. Vulg. conferuare velle. Sextus. BR. — 1 Ti
fun.. 39 Ap.Hal. vel,abeft. GE B. 40 Rehd. addit:zuditio. GEB. 41 Ap. Hoc modo etRehd. GEs. — 71 Rehd.diffinit. GE E. Hal. z'le]ïnit' 72 Vulg | 'e
Hal. a, abeü.. Vulg. faciat vicimo. B R. Rehd. faciat vicinus. G E B. 42 | tuentur. B R. lta et Rhed. GEB. 73 Vulg, id. B R. 74 I.—lal. proiicere.' ' RCI']dB;
Rehd. praefigit: et. GER. — 45 Hal. «t, loco: et. GEB. — 44 Hal.ferui- | GEB. . 75 Hal. et Vulg. praefigunt: per. BR. ltem Rehd. GE 5. 76 ye-:'.
tutum. GEB. — 45 Hal.datur. GEB. — 46 Hal. debet, Rehd. densnciatio de- | Vulg. jactum. BR. 71 Flor. eft m, adiecta, BR. 78 Rehd. facimus, et — P;iom
bet. GEB. — 47 Hal. admi:ti. GE B. 48 Vulg. vel profpe£ni obfletur. BR. | mox cum Hal waunciauimus. GEB. . 'T9 laur. Qii. GE &. — 8O Hal. A; fi ä]ä
49 Hal. etiam, loco: autem. GEB. — 50 Vulg. nanciare, BR. fta et Rehd, | et fane 4 in; aut, etiam Flor. eft deleta. B R. — Etiam Rhed. at fi, et mox: abwä
GEB. 54 Hal et Vulg. nunciare. BR. — 52 Vulgo re ,abeft. BR. In Rehd. | quis loco: quid. GE B. — 81 Vulg. munciatio. BR. Etiam Rehd. C ER 82; ia
ea.dem vox abeft hic et paulo ante, vbi et reliquae voces: zn praefenti , pun- Hal. perfeueret quis. G E B. 83aRchd. addit: imterdidlo. GE B. 8. H . 27"'&
od &is confoffae funt. GEE. — 53 Hal.fuwit. GEB. . $4 Vulg. re, abeft. GE B. | in margine: alas, ripas. GEB. — 85 Erat Flor. vel cloces. duplex a adlfcl:'ri fa. ;flcm;
55 Hal. zec. À 5.6 Hgl. fuerit. 57 Rehd. inferit: effe. GEB. — 58 Rehd. | quarum pofteriorem fpreuit Taur. quod rurfus fequatur: cloaces. Sed'et hpic; o.rzm
vt plane praedixerim et in ipfo. Sed et Hal. immo tefte Brenkm. Vulg. , repetit, | deleta, et a adpofita. — Plures tamen in hoc tra&u temerariae corre&tiones oc- Mm', ü
G EB. 59 Hal. fuit. 60 .Re'hfl. fi, loco: et. GEB. 61 Rehd. praefi- | currunt. — Ceterum. omnes. vno fenfu habent: cloacas$. BR. Etiam Hatl et | uPe'ï,zo"'l4
git: et. GER. 62 Rehd. inferit: monum. GE B. 63 Hal. et Vulg. fuff- | Rehd. vtroque in loco. GEB - 86 Hal. won immerito. Rhed. numiat;'one | "i
Pat.BR. Etiam Rehd. Gkz. — 64 Halpofit. GkB. — 65 Vulg. addit: fic | serito nov. GR z. — $7 Rehd. gatawerit. GE R. — 88 Hal. obmitti. GEB. - lx?äz* :

* 89 E

i
W
3
i
Xl
ii
D«
m

í|..lr
4

:emU"Wl i
l
edej
àn,
n
ii
M
r
M. |
eng lP
&)Oï'[lemvï
if
T
It
u
)
t
Sïllü.'
QUs
yüte
jiti«
Qe!itd.
ijic'.xftlfo
1
Til
n

"

j
1, 8
Atfo
: uY
T
| 4 31.
ïtriplh
[ hi"
5v
"
mti(m
d.

a

DIGESTORVM LIB. XXXIX, TIT. I

tiationem ,/ quam impediri operis neceffarii vrgfientem extru-
&ionem? Totiens autem haec parslocum habet, quotiens di-
latio periculum allatura eft. g $. 13. Proindeífi quis, cum o-
pus hoc mora periculum allaturum effet] nuntiauerit opus no-
üum, vel *? fi in cloacis, vel ripa ?? reficiendis aliquid fie-
ret: dicemus, apud iudicem quaeri debere, an talia opera

fuerint, vt contemni nuntiatio deberet? nam fi apparuerit vel -

incloaca, riuoue, eoue, cuius mora periculum allatura ef-
fet: dicendum eft, non effe verendum, ne haec ?* nuntiatio
noceret. $. I4. Quiopus nouum nuntiat , iurare debet, non
calumniae caufa opus nouum nuntiare. Hoc iusiurandum au-
Ctore Praetore defertur: idcirco non exigitur, vt iuret f an-
te, qui iusiurandum exigat ??. $. 15. Qui nuntiat, necef-
fe habeft ?? demonftrare, in quo loco opus nouum nuntiet,
fcituro eo, cui ?* nuntiatum elt, vbi poffit aedificare, ?*
vbi interim abftinendum eft ?9.9. (Totiens, autem demonftratio
facienda eft, quotiens in partem fit nuntiatio: ceterum, fi in
totum opus fiat, non elt neceffe demonftrare ?*: fed hoc ipfum
dicere. .$.—:6. Si in pluribus locis opus fiat, vtrum vna nun-
2 fa. tiatio fufficiat, an yero plures fint neceffariae? Et ait,Tulia-
15, 44 t Rus, libro vgg—gdgggegimg A—n—oknpjlc)lgeüorqum, quia in re prae-
f&[z?mw fenti ütununtlamqï pluresdnuntxatmnes effe n.e:ceüarlgs, et con-
kazc &afe.5x fequenter. plures ?? remiffiones. .$.—E7. Siis, cui renuntia-
t,m .:?';/5. tum ?*rerit. "9? , ex operis/noui nuntiatione fai:lsded.em.tz re-
* promiferitue, aut per eum non fiet, quo minus boni viri ar-

L3 [ &
2 0. finL.

IL J sac: t quo-

j -iums, at

Íocccafir.
j &t ";! bitratu fatisdet, repromittatue ': perinde eft, ac fi operis
LL unoui nuntiatio omifía effet. — Habet ^ autem hoc remedium
ce^«scionts. wtilitatem: nam remittit vexationem ad| Praetorem veniendi,
gf;"*::ow et defiderandi, vt miffa? fieret nuntiatio. $.—18- Qui procu-

"$ äol,)oaz.ratorio nomine nuntiauerit *, fi non fatisdabit , eam rem do--

" ( * Z.« *, I' . L) L] * .
st '. minum ratam habiturum: nuntiatio omni modo remittitur,
l:*u—:c;»:eïnäc"f"' d — : : 12 13
U — etiamfi verus fit procurator. - - 19. Qui remiflionem abfen-
Uéyre* tis nomine defiderat,,fiue ad priuatum, fiue ad publicum ius
I6 earemillio pertinet, fatisdare cogitur: füftinet enim partes
— n —Y. P 4 $& ? " : " 3 . *e,9
defenforis: fed,haec fatisdatio non pertinet ad ratihabitionem,
fed ad operis noui nuntiationem. . $. 20. Si procurator au-

tem ? opus nouum mihi nuntiauerit, et fatis acceperit, dein-

minus aedificem : ex interdi&to eum oportet iudicatum folui
fatisdare: quijpartes fuftinet defenforis. |
— VI. Ivriamvs *libro XLI. Digeftorum. .E ideo
neque exceptiones procuratoriae opponi ei debent, nec fatis-
—« dare cogendus eft, ratam rem doi ingpgï&þiiumm. |
VIL VrPrAxNvs libro iquinquagenfimo fecundo/ * ad

d -t k-—m "
-f;gc:;dce,
fæut . . . * » * .
ab executione operis noui: et actiones, quas domini/nomine;
ïkü dinest o L. |
89 Hal. et Vulg. veluti, loco: vel. &&. Etiam Rehd. GEg. — 9o Vulg. ripis.
Hal. in margine: al/a$ , viuif. BR, Rehd. vt Vulg. GEB. — 91 Ap. Hal. baec,

abeít. GEB. — 92 Hal. exigit. GEB. — 93 Hal. et Rehd. babet. GEB. — 94
(Taur. Qii. GEB. 95 Hal. et Vulg. praefigunt: et. BR. 96 Hal. fit.
GER. 97 Rehd. addit: partem. GE B. '98 Rehd. inferit:effe. GEB. — 99

Hal. et Vulg. zsnuciatum, et etiam Flor. prima fyllaba eft deleta. - Et ipfe
Taur. alio in loco: in L. 16. znfra b. t. deletionem earundem literarum agno-
uit, BR. Etiam Rehd. wuntiatwm. GEB. — 100 Vulg. fuerit. BR. Etiam
Rehd. qui etiam. fequens: ex, omittit, GE B. 1 Hal. et Rehd. fatisdetur
vepromittaturue. G E B. 2 Taur. HaVet. GER. 3 Rehd. remiffa. G E.
Hal. nunciauit. 5 Vulg. aute. BR. — 6 Vulg. me vis mibifiat. BR. | 4
Hal. PAVLVS. GES. 8 Etiamnunc Flor. eft:: quinquadragenfimo fecando ,
aberrante, vt opinamur, librarii oculo ad infcriptionem praecedentem. 5 R.
9 Vulg. et tutori et curatori 0. m. v. nunciatur. Kal et tutori *( vel actori )
vel curatori w. 0. v. nunciatur , et in marginet * alias defunt. B R. Rehd. T-
tori et attori vel curatori 0. m. v. nuntiatur. fupericriptum tamen vo?s tutori,
acdori, curatori, 7à tor, nec non và muntiatuv: alias, at. GEB. — Yo Hal.
fuperiori facienti nouum . opus munciare potero. Vulg. fupevioribus facientibus
manciare nouum opus potero. BR. Et hoc modo etiam Rehd. GER. 1l Rehc.i.
inferit: zoui. GEB. 12 Gothofr. in nota: Id eít, repromittere. Ita legit
ilg 13 Gothofr. in nota: Zl. eft. Nempe Hal. et Vulg.
15 Rehd. repromiffio.

Vulg. BR. Et Rehd. GES.
BR, Et Rehd. Gz 3.

14 Hal. pracfigit: eum, GEB.

Edictum. E , fi fatisdationem non dabit, fümmouendus;erit/.

ui nühtiatio: idque ex eo apparet, quod in ftipulatione,

u
. tenet,l
de interdicto aduerfus eum vtar, ne vim mihi faciat 5, quo | d .
| nuntiatione Íi caueatur, tanti ftipulatio committitur,

/
761
intendit, debentei denegari. $, r. Ettutor et curator opus
nouum recte nuntiant ?.
VIlII. Pavrvs libro XLVIIT. ad Edictum. Now fo-
lum proximo vicino, fed etiam ;/füperiori opus faciffiti nun-
tiare opus nouum potero *?: nam et feruitutes quaedam , in-
teruenientibus mediis locis vel publicis vel priuatis, effe pof-
funt. $. r. Qui opus nouum nuntiat, fi quid operis ** iam
a€tuim erit, in teftationem referre debet, vt appareat, quid-
poftea faCctum fit, $. 2. Si, cum 4poffeffy te»iure prohibere,
nuntiauero tibijopus nouum: non aliás aedificandi ius habe-
bis, quam fifatisdederi& .$.—3.. Quod fi nuntiauero tibíj ne
quid contra leges in loco publico facias, promittere.!? debe-
bis: quoniam de eo opere, alieno iure contendo, non meo:
et tamquamalieni iuris petitor, repromiffione contentus effe
debeo. $. 4. Sciendum ffit1*?, fata operis noui nuntiatione,
** cui nuntiatum eft, abftinere oportere, donec caueat, vel
donec remiílio *5 nuntiationis fiat; tunc enim, /fi ius.aedifi- ,
candi habet , reCte aedificabit. $. 5.- Sed vt probari *9 poffit,
quid poftea aedificatum fit, modulos fümere debet is, qui
nuntiat: qui vt fümantur, conferanturque, Praetor decerne-
refolet. $. 6. Morte eius, qui nuntiauit, extinguitur nun-
tiatio, ficut alienatione: quia;his modis/finitur ius prohiben-
di. -$——7. Quod.fi is, cui ** opus nouum nuntiatum ergt !5,
deceflerit, veliaedes' alienauerit; non extinguitur operis to-

4 fOCU oO AT. PngepI,,

NÀ Rcalot Mestém j fes d
[,f-f&*'ekä" gm 1 (i(r.

p "
LL( J JCC IOCGCE- O E crnd

Cosdilid,
f2 LR R

La^e

w

- !/ .'&/.iï;')[f—ifc.'(»((l(*f i

»
' 1 NY
J —lj fecec eces Pt oMOOC,

414 *ee o n
quae ex hac caufa interponitur, etiam heredis mentio fit 1927 77 ,. /o J
IX. Garvs ad Edictum Vrbicum, titulo de Operis no- eer zi fuger i r
ui nuntiatione ??, Ca E n1TORz, cui pignoris nomine prae- . . s.
dium tenetur, permittendum eft, deiese, id eít, de (eruitu- ;-—4— '
te, opus nouum nuntiare: nam ei vindicatio feruitutis datur.
X. VrLPrANvs libro XLV. ad Sabinum. - Opbknis
noui nuntiatio in rem fit, non in perfonam. Et ideo furio-
fo ££ infanti fieri poteft, nec ?* tutorisauttoritas in ea nun-
tiatione exigitur. EAU
Al.Pavrvslibro XI. ad Sabinum. CvririnkT eninïgf—l ä—leïf*"lmf**

. $ 25 . V. AC .. . : * A
intellegenti, velüti fabro, nuhtiatum ; infántem ét furlgfum Q t Ake

XIL InEwlibro XIIE ad Sabinum. Ex operis noui ,
quantiï :
iudicatum fit. |

XIII. Ivrramwvs ?? libro XLI. Digeftorum. Cv

procurator opus nouum nuntiat, et ?? fatisdat rem ratam do-

minum habiturum: et remiífio in domini perfonam confertur.
$r Si dominus opus noüüm nintiauerit intra diem, quae
ftipulatione ex| operis noui nuntiatione interpofita compre- / !
henfa effet ^*, committitur ftipulatio: ^5 fi praeterita -ea—gie M
omi-

?,,(Jüfri—m, SU. ]

JW(I 9cO €d2er
AZys o lo

GEB. I6 Taur. proVari. GEB. 17 Taur. OWi.GEB. — 18 Rehd. effet. GEs.
19 Hal. et Rehd. fiat. GeB. — 20 Rehd. hic praeter folitum habet infcriptio-
nem legis in hunc modum: Gazus. Ad praetoris vrbani titulo de moui operis
nuntiatione , cum alias non nifi ICtorum nomina in fronte legum occurrant.
Sed et hoc non videtur negligendum , et inícriptionem haac et integram legem,
vsque ad penultimam vocem. feraitutis, quae quartum verfum finit, paulo mi-
noribus literis, et atramento nigriore, pluribus etiam fcripturae compendiis
vfurpatis, fat eleganter tamen, et coerulo rubroque colore primas literas et
nominis ICti et Infcriptionis reliquae , et ipfius legis exornantibus, effe infcri-
pta fpatio, in quo eadem lex, fed absque libri, ex quo defumta eft, mentio-
ne, ante deletionem exftitit. — IHuius deletionis indicia funt, et color illius
fpatii mutatus, et Ícabrities. Hanc autem ipfam legem , fed vt verifimile eft,

| absque libri mentione, hoc fpatium antea occupaffe, aperte monftrat, vltima

vox: datur, quam librarius in prima fcriptura in finem verfus fequentis reiecit,
et nihilominus fequentis legis initium in eodem verfíu fcribere coepit, et ne
vox illa: datur ad praecedentem legem et verfum pertinens legentibus fraudi
fit, eandem tenuibus lineolis inclufit. Eft adeo in illo verfu: VIp. Operis no-
ui nuntiatio | datur | etin proximo pergitur: m remfit etc. GEB. — 21 Rehd.
neque. G EB. 22 Hal. et Vulg. IDEM. BR. Etiam Rehd. GEB. . 23
Rehd. uuntiaret: fatisdat: fed voci primae in medio fuperícriptum: at. GE B.
24 Hal et Vulg. ef. BR. — 25 Kehd. pracfigit: fed. GEB. — 26 Hal. fed c?.
i

DIGESTORVM LIB. XXXIX. TIT. I

Nam et ?? ipfi
non permittitur iterum
is noui nuntiatione tene-
te eius, qui opus nouum
rocurator interueniat: id agere Praetorem|
abfenti noceat: cum fit indi-
beneficium Praetoris amitti.
Digeftorum, Qvi viam ha-
iduerfus eum, quijin viap?
ruitutem vindicare non prohibetur.
libro IX. Quaeftionum. S r, prius-
retur, ius vicino non effeíaedes
defenderetur: partes iudicis non
cum quo ageretur,
dificaturum , quam vltro egif-
Idemque e contrario , fi ??
uito aduerfario 39 altius
, inquit, officio iudicis
, nec opus no-

twrü.f,'" . E
dominus nuntiaret;^*, non committitur.
domino, cum femel nuntiaueri

nuntiare, quamdiu ftipulatio ex oper

ret?^9. A&
nüntiauenát ?*, p
ne falfus procurator
et interueniente
XlV. Ipnkw libro XLIX./
um nuntiauerit a

/Lt e x'wl/ CVYv2A /7 fa. J*LL//m:

bet, fi opus nou
nihil agit, fed fe
XV. AFRICANVS
uam aedificatum elfet, age
altius tollere, nec res ab eo
alias futuras fuiffe ?? ait, quat
cauere iuberet, non prius fe ae
fet, ius fibi effe
cum quis agere vellet
tollere, eo non defendente,
vt cauere aduerfarium iubere
nec aedificanti vim fatcturum ?*. Eaque
non defenderet ?? , punietur,
ffe haberet ^? : id enim -effe-*?,

34 altius tollere.
, ius fibi effe in

continebitur,
uum fe nuntiaturum ,
ratione haétenus is, qui rem
vt 49 iure füo probare ^" nece
toris partes fuftinere.
— XVI. VrPriaANVvS libro
nouum Praetor iufferit nuntiari,
re fénuntiatione ^* agi non pote
eius factum fit. u
XVILI. PAvrvsli
tor opus nouum fac
quod vi aut cla

XIIT. ad Edi&um.* S1 opus
deinde prohibuit ^^
ft, quali aduerfusjdi&um ^*

brojLVII. ad Edictum. — S 1 procura-
ientem prohibuerit, domino competit
m interdictum.
APINIANVS libro III. Quaeftionum. ;A -
fiel-opus ** nouum nuntiatio vni fiat, fi
luntate omnium opus fiat , omnes nuntiatio te-
n folidum obligabitur qui.
S$—tf. Necad rem pertinet
fiat: fedjquid eius foli pof-

j he ire debisA., communibus,
| quidem ex vo
nebit: fi vero qu
. contra Edictum Praetoris fecerit.
[4j*8, cuius folum fit, in quo opus
L feffor inueniatur, modo fi eius nomine opus fiat.
XIX. PAvrvslibro Quaeftionum.
denegata exfecutione operi
timas aCtiones manere: fic
quibus ab initio operi

idam ignorent, i

ScieNDVM eft,
s noui, nihilo minus integras legi-
ut in his quoque caufis manefit, in
s noui denuntiationem ^*? Praetor de-

X. VrriaANvs libro LXXI. ad Edictum. PRAx-
TOR aií£, QVEM IN LOCVM NVNTIATVM EST, NE
QV1D OPERIS NOVI ? FIERET, QVA DE RE AGI-
O LOCO, ANTEQVAM NVNTIATIO
: AVT IN EA CAVSA ESSET
VT REMITTI DEBERETA FACTVM EST: ID RESTI-
TVAS. $. r. Interdictum hoc proponitur ex huiusmodi cau-
fis 53 : Edicto 5* expreffum eft, ne poft operis noui nuntia-

TYR: QVOD IN E
MISSA FIERET

2/7 Gothofr. in nota : A. nunciauerit, Nempe ita
Quid fi legas: sumtiarit. BR. Etiam
28 In Rehd. et, abeit. GEE.
40 Hal.et Vulg. temet. BR.. Etita Rehd. GEE.
32 Rehd. zu viam. GER.
34 Rehd, inferit : in-
26 Ap. Hal. inaito
38 Rehd. nautiaturum
39 Hal. defendet. GE B.
de, quod et mihi videtur. &z, Rehd. ot iwre de fuo. GER.
42 Hal. babeat. GEB.
45 Gothofr. in nota: /4l. nunciatione. Ita Taur. in
46 Gothofr. in nota; Edictum.
47 TVaur. opOs. GE B.
Sic H. a Porta in II. nempe Flor. is ineptiffime inter
49 Hal. et Vulg.. sauciationem. B R.

fi praeterita die. GEB. —
ipfe Taur. in margine. Hal.
Rehd. »uantiauerit. GEB.
31 Rehd. naua-
tiauerit. GE B. Hal qwumciauit.
ferit: Caffins. BR. Rehd. futnras effe iul. ait. G E B.
35 Ap. Hal. fi, abeft. GER.
37 Hal.zubeat. GEB.

uito aduer(ario. GEB.
aduev(ario , abfunt. G E B.
per vim mec aedifici
ct Vulg. inferunt:
41 Taur. proVare.. GE B.
44. Hal. probibuerit.
margine , et Hal. in textn et Rehd. GERB.
Hal. Etiam Taur. in margine, et Rehd. GE a.
P. Fl. pertintet 15, cuius,
verfus eft adfcriptum. B R.

a facturum. GE R.

43 Hal. eff. GE B.

tionem quicquam operis ?* fiat, antequam vel nuntiatio mif-
fa 5* fiat 57, vel vice nuntiationis miffae 59 fatisdatio de ope-
rejreftituendo fuerit interpofita, Qui igitur 5? facit, etfi ius
faciendi habuit, tamen contra interdictum 9? Praetoris facere
videtur: et ideo hoc deftruere cogitur, $.2. Siue autem va-
cuus locus fit, vbi nuntiatum eft, tine aedificatus, heque hoc]S/ ! c£ o« hz
interdicto locus erit, $. 3. Ait Praetor, QvoD FACTVM A
EST RESTITYAS: quod fattum eft, iubetreftitui: nequein- -
| tereft, iure faCtum fit , an non: fiue *? iure fattum eft, fiue non
iure f«&um eft 534 interdictum locum habebit. $. 4. Quidquid
.autem ante remiffionem fit, vel illud , quod loco remiffionis
habetur, pro eo habendum eft, atque fi nullo iure fa&ctum ef-
fet. $. 5. Si quis paratus fuerit fatisdare, deinde actor fti-
pulari nolit 5^, in ea caufa eft, vt remitti debeat:[nam cum [; j
per aCtorem fiet 5^, apparet, in ea caufa effe,. vt remitti de- * exut.
beat.) $. 6. Hoc interdictum perpetuo datur. Et heredi, ce-
terisque fuccefforibus competit, $.—7. Aduerfus ipfüm quo-
que, qui opus fecit, vel factum ratum habuit, interdicto lo-.
cus erit. 4$—8. Plane fi quaeratur, an in heredem eius, qui
opus fecit, interdi£tum hoc competat: fciendum eft, Labeo-
nem exiftimaffe, inid quod ad eum peruenit, dumtaxat dari
oportere: velfi quid dolo malo ipfius faCctum fit,.quo minus
perueniret.4. Nonnulli putanti$2, in faCtum effe dandam L quam J ecfenem ,
interdictum : quod verum eft. $. 9. Deinde ait Praetor, :
QVEM IN LOCVM NVNTIATVM EST, NE QVID OPE-
RIS NOVI FIERET: QVA DE RE AGITVR, SI DE EX
RE SATISDATVM EST: QVOD EIVS ?? caAvTv w 99
SIT, AVT PER TE STAT *?,[QvO MINVS SATISDE-[ :f
TvR "?:09vo umiNvshrLiIN EO LOCOOPVS FACE- :
RE LICEAT,.VIM FIERI VETO. $. 1o. Hoc interdi-
&um prohibitorium eft, ne quis prohibeat facere volentem.
eum, qui fatisdedit: etenim pertinet ad-decus vrbium, aedi-.
ficia non derelinqui, .$.—rr. Necquicquam intereft, iure quis.
aedificet, an non iure aedificet **: cum fit fecurus is, qui.
opus nouum nuntiauit, pofteaquam ei cautum elt. -$:-12:
Hoc. autem ïnterdiä"tum competit ei, qui fatisdedit. $.-:3. Adi-
citur ^?et illud, AvT/PER TE STAT *?, QvO MINVS.
SATISDETVR: proinde fi fatis datum non eft, fed repro-
miffum, interdi&to huic locus non erit: neque enim permit-
tendum fuit, in publico aedificare, prius quam appareat, quo.
iure quis aedificet. -$.—r4 Et fi fatisdatum fit, cautum ta-.
men non perfeueret, interdictum ceffat. $. 15. Si aliquande.
ftetit per nuntiatorem, quo minus fatisdetur, nunc non ftat,
interdiéctum ceffat. $. 16. Hoc interdittum etiam ** poft an- E.
| num , -e£ heredi , ceterisque fuccefforibus competit. // ufv /.zafray Vi
Up.Lut; XXL. E & libro LXXX/ad Ediétum. — ST1PVLA- 42
TIO de operis noui nuntiatione interponi folet, quotiens vi- 72 - i. ,lf:-n
cinus dicit, ius fibi effe, prohibere vicinüim, opus nouum J764»4
inuito fe facere. .$.—k: Si quis antem vult poft opus nouum ;bïm;f,ï
nuntiatum impune aedificare, offerre debet fatis nuntiatori: /Z::Mr:ib;fuzn |
l : 2v
— 5 ; | quod /7414 gl r ;:?;,, |
basc [zc?fc cvitaita
ne quod opus nouwmm. GEB. — 5Y Vulg. vemi[fa fuevit.B R. Yta et Rehd. G E. f'/', Wi*"**?rf*ma
52 Rehd. erat. GEB, 53 Vulg. cazfa. BR. — 54 Vulg. inferit: enin. BR.-(,;?.'C' CA BN
Etiam Rehd. GE B. 55 In Rehd. operis, abeft. GEB. — 56 Rehd. reiif- anioqus penda
fa. GES. — 57 Vulg. vemiffa fit. B R. 58 Gothofr, in nota: remiffae. lta ss
Hal. et Rehd. fed hic fuperfcriptum: alias omiffe. GEB. — 59 Hal. ergo,locoz
igitur. GEB. — 60 Gothofr, in nota; Edithum. Cuiac. Àta Rehd. GE R. — 6I
Hal. et Vulg. buic. BR. Etiam Rehd. GER. 62 Hal. inferit: enim. Vulg.
igitur. BR. —— 63 In Rehd. verba: fachwm efl, pun&is funt counfoffa. GE R,
64 Rehd. nolauevit. GE B. 65 MHal. fiat. Vulg. flet. B R. Rehd. fieret. GE B.
66 Hal. inferit: tam. VWulg. tawm achionem. BR. Cum Vulg. facit Rehd. GE B.
67 Wulg. inferit: momine. BR, — 68 Rehd. quod eius momine athinn. fit. G E B.
69 Hal. aut fi per te flet. GER. — 70 In Rehd. quo minus fatisdetar , abíunt.
GEB. 7I Ap. Hal.et Vulg. aedificet, abeft. nm. — Videtur etiam in Rehd.
olim abfuiffe, cum verba: mon inre aedificet cum, minutioribus ar&tioribusque
literis et nigriori atramento fcripta fint. GE B. — 72 Ita et Rehd. adicitar,
pro: adücitur. GES. — 73 Malant fi perte fet. — "14 Vulg. ceffat , loco:
j | .£atH..

PA s ^5 AL UDRUA " MRU RUR OOU 7 2 UNGUPRURPERUUR Q E MMDU:SQpi u l MM . - C L — . . EU. n« ( Qfagn

p*

qu
N
(
"-
m o
i,
H«

LA
68

D

Y c,s*zmzf ^

ul I
i
Htl«
" -
l«
Qu

qui
[
ts
Y$
QïO-
Til*
q
] ia
ht,
» /(/ 'öw
totlnh E
L D f!»";:"ïflv
; dx';ri*f"f
[7 9A

P.
j amïz*,:m'& nj

[ ïgm«m.ïW*"»; .
|
L d ?
N |
j
D

iib

(b

- condicionem,

on perfonae fit : -e£'is; demum obligatus eft

dubitatuy. GER.

: DIGESTORVM LIB.

quod fi fecerit, vtriqué confultum eft, tam ei, qui nmtiauit,
-quoniam cautum habet de opere reltituendo: quam ei, cui

nuntiatum eft, quia molitio eius non impeditur: antequam
enim *? caueat, quidquid aedificanerit, interdi&to reftituto-
rio deftruere compellitur. $——2 Habet àutem ifta ftipulatio
vtita demum committatur, fi iudicatum fuerit,
fiue ante rem iudicatam caufa quae acciderit, neque res de-
fendatur , et de dolo inalo fübicitur *5 claufula. $. 3. Opus
autem *7? faCctum ?? accipimus, non fi vnum vel alterum ce-
mentum ?? füftimpofitum 8?: fed fi proponatur inftar quod-
dam operis ?*, et quafi facies quaedam facta 5? Ooperis. $. 4.
Siue autem res iudicetur, fiue res non defendatur: füipula-
tio in id committitur, vt res viri boni arbitratu 9? reftitua-

tur. Quodíi ita reftitutum non erit, quanti ea res erit, tan-

tam pecuniam dabit **,fi hoc petitori placuerit. $. 5. Quae-

fitum eft, fi plures domini aedificent, an omnes cauere de-

beant? Etait Labeo, vnum cauere ?? debere: quia reftitukio
operis fieri pro parte non poffit. -&—6. Idem ait , etfi plures
nuntient, curandum effe, vti vni caueatur, fi inter eos con-

: "EX QMWM. M : ? .
ueniat. [Plane fi nón conueniat) et ?5 fingulis erit. cauen-

dum. -$—7. Idem dicit, adiciendum efífe in ftipulatione, vt
tantum praeftetur, quanti vniuscuiusque interfit, fi hoc ma-
luerift: ceterum fi ita fuerit, inquit, cautum, QVANTI
EA RES ERI T:(|dubitabitur 97, vtrum ad totius corporis 58
aeftimationem haec.verba referuntur 9?, an vero ad ?? quod
eius intereft ?*, qui ftipulatur? Ego puto, et fi fic fuerit
vni caütum, QVANTI EA RES ERIT] defendi poffe, ftipula-
tionem fufficere: ad operis enim quantitatem ea refertur.

. .. .KXII. MAncELLvs libro XV. Digeftorum. Cvr
opus nouum nuntiatum eft, jï??lante remiffam nuntiationem.
opere facto deceffit: debet heres eius patientiam deftruendi
operis aduerfario praeftare: nam et in reftituendo huiusmodi
?* opere, eius, qui contra Edictum fecit, poena verfatur:
porro autem in poenam heres non fuccedit. p

XXII. IaAvorewvs ?^* libro VII. Epiftularum. ?5
Is, cv 1 opus noüum nuntiatum erat, vendidit praedium,
emptor aedificauit: emptorem, an venditorem teneri putas ?5,
quod aduerfüs Edi&um fa&tüm fit? iRefpondit ?*, cum ope-
ris noui nuntiatio facta eft, fi quid aedificatum eft, emptor,
id eft, dominus praediorum tenetur: quia nuntiatio operis,
; qui eum locüm
poffidét, in quem opus nouum nuntiatum eft. :

- .

75 Rehd. ante. enim. quam. GER.
7 Rehd. inferit: mouum. GEB.

etiai. b R. Et ita quoque Rehd. GE z.
76 ita et Rehd. pro: fubücitur. GEn.
78 Halinferit: fi. GE T. — "79 Hal. caementum. GEB.' — 8O Vulg. pofitum..
BR. Vt et Rehd. GEs. — Hal. fit impofitum. 81 Ap. Hal.operis, abeft.
GEE. 82 Vulg. facti, quod malim. B&. fta et Rehd. GEz. — 85 Rehd.
vt vtique boni viri avbitvatu ves veflituatur. GE B. 84 Kehd. dabit bis. Sed
litera b. duobus pun&is confoffa eft.. GE s. — $5 Taur. in Adnotat. emam. fic
i" P. in vet. omnes. in. alio vet. vnumquemque. putamus vnum, id efl vnam
cuutionem pro ommibus. Confpirant in: vmumquemque MSS. Vat. L. IL. IIT.
IV. V. VL Chrif. Pal. L. S. Cruc. IL. Bynkersh. Sed expun&o: vnumm, fa-
&um : vnumquemque in-Barb. et S./Cruc. I..— Habet. tamen Magl. vt-eft Flor.
at Rehd. vt ifti plures. GE s. 86 Hal. et Vulg. etiam. BR. 87 Rehd.
88 Vulg.operis. BR. — 89 Hal. et Vulg. veferantur. BR.-
9Oo Hal. inferit: boc. Vulg. zd, quod probo. nm. ta quoque Rehd. GER.
91 Vulg. inter(it. BR.' — 92 Hal. et Vulg. praefigunt: fi. BR. Vt et Rehd.
GEB. 93 Ap. Hal. bwiusmodi abeft. — 94 Hal. et Rehd. IABOLENV'S.
GEHB. . 95 Rcehd. praefigit; Si. G&m. — 96 Vulg. putes. BR. — 97 Hal. et
Vulg. . refpondi. TOf b ts " , i^ n

feffionem: cetera fuae iurisdi&tioni referuauit,

fr. in nota: 4J. vel. Ita nempe Taur. in margine, et Hal. in textu. GER.

XXXIX. TIT. L II
TIT.-H. Es
FECTO ET DE SVGRVN.

, ET ^ PROTECTIONInBVS )

763

E)E DAMNO IN
| Dis .*
Vr?riaNvs libro l ad Edictum,

€-Hæ res damni infe&i celeritatem defiderat, et periculofa
dilatio Praetori videtur, fi * ex hac caufa fibi iürisdictio-

nem refenuaret;?: 9 Magiftratibus municipalibus delegandum .

? hoc recte putabit $.. — X^
II. Garvs libro;XXVIII, ad Edictum prouinciale.
Dawxuvw infecum eft, damnum nondum factum, ? quod
futurum veremur. : " :

IIT. Pavzvslibro XLVII. ad Edictum. DAwNvM

, ;(eþ./f J La r EC a

et damnatio ab ademptione *?, et quafi déminutione ** patri- -

monii dicta funt.
IV. VrPrAmwvs libro L ad Edi&um. Drzs cautioni
7? praeftitutus fi finietur , Praetoris vel Praefidis officium !3
erit, ex caufa vel reüm *^ notarey vel protelare eüin *5: et
fi hoc localem exigit inquifitionem, ad Magiftratus municipa-
les hoc remittere. $. 1. Siintra diem a Praetore conftituen-
dum non caueatur, in poffeffionem eius reiymittendus eft.
Eius rei fic accipe **, fine tota res fit, fiue pars fit *? rei,

$-2: Anjtamen, is qui non admittit *9, etiam pignoribus a

Magiftratibus coerceatur? Non puto; fed in fa&tum actione
tenebitur: nam et fi a Praetore miffüs non admittatur, eadem
aCtione vtendum eft, $.—5. Duas ergo res Magiftratibus mu-
nicipalibus Praetor vel Praefes iniunxit, cautionem *? et pof-
$. 4. Si for-
te duretur non caueri: vt poffidere ?? liceat, quod caufa co-
gnita fieri folet, jnon Duumuiros, fed Praetorem vel Praefi-
dem ?* permiffuros: item vt ex caufa decedatur de pofleífio-
ne. $.5. Praetorait, pv M E1,,.QVI ABERIT Z7, en 1v s
DOMVM DENVNTIARIIVBEAM. Abefífeautem videtur,
et qui3sr iure non eft: quod et Pomponius probat. . Verecunde
autem Praetorem denuntiari iubere, non extrahi de domo fta.
Sed ?^* powvM, IN QVvAXM ?^ pkarT, , DENVNTIA-
RI, fic accipere debemus, vti;;( i ?9.in aliena domo habitet,
ibi ei denuntietur. | Quod fi nec habitationem habeat, ad
ipfum praedium erit denuntiandum vel procuratori eius, vel
certe inquilinis. $. 6. 'T'otiens autem Praetorem exigere de-
nuntiationem intellependum eft, fi fit, cui denuntietur.
terum fi non fit, veluti quod hereditaria infula eft, nec dum
hereditas adita ?*?: vel fi heres non exftet, nec inhabiteturz
ceflat haec pars Edicti. Eft tamen tutius, libellum ad ipfas
aedes proponere: fierijenim,poteft, vtita monitus, defenfor
exiftat. $. 7. In eum, quicequid eorum, quae fupra fcripta
funt, non curauerit, quanti ea res eít, cuius damnmi infecti

^5$ nomine cautum non erit, iudicium datur: quod non ad

quan-

2, Gotho-
Gothofr. in nota: prote&ía funt proie&a tecta. - Nempe in Vulg. legitur: de
proteclig. BR. — 4 Vulgo fi, abeft. BR. — 5 Hal. referuet. — 6 Kehd. pracfi-
git: et ;deo. GER. "7 Hal. delegatum. GEB. — 8 Vulg. putamit.Bm. Et
ita Rehd. GE z. — 9 Vulg. praefigit: fed. BR. — YO Confer. Menag. Amoen.
Iur. Cíu. c. 39. GER.. — 14 Taur. deiinOtione. GEB, — 12, Rehd. cautionis.
GER. 15 Hal. efficii. GE B. — 14 Gothofr. in nota: Al. renouare, Nem-
pe ipfe Taur. in margine ad verba: vemm motare, habet: wemomare. Atque
ita et Hal. et Rehd. GE g. 15 Hal eam, et Flor. quoque a fuperius ad
fcripta, ac fi pronomer pertineret ad: cáufam. R R.
pitur. Nempe ita quoque Flor. eft corre&um. B. Et ita quoque Rehd. GER.
v7 Ap. Hal. fit. abeft. GEB, — 18 Rehd. awittet, fed d ett fuperfcripta. GE s.
I9 Vulg. actonem. BR. Vt et Rehd. GEB. — 20 Hal. poffideri. GEB. . 24
Hal. et Vulg. praetores vel praefides. BR. — 22, Vulg. abierit. BR. — 25 Rehd.
inferit : poteff denumnciari, pun&o poft degit, collocato. GEB.
j qQHd. BR. — 25 Ap.Hal. in quam degit, abfunt. G E&.
et. GEB/.— 2/7 Rehd. addit: eff. GE s. Idem facit Hal.

1 Hal. fuggrundis. Rehd. mendofe: ingrandibus. GE B.

28 Taur. damn 1n-
deth,

.

Tittt

Ce-

IG Hal. et Vulg. acci-.

24 Wulg.
26 Rehd. zt f

i.:3 ^renowaMt ,

"21 «;X E
QOLOVQcoexr Lwc&r9o3$,

r t

DIGESTORVM LIB. XXXIX. TIT. II.

264 : !
quantitatem refertur, fed ad id, quod intereft, et ad vtilita- | MEO, EIVSVE; c:;xvs DE EA Rglvnlsn ICTIO : ] j
tem venit, non ad poenam. $. 8. Hoc autem iudicium cer- | FVIT, QVAE MEA EST, CAVTVM FVISSETA4E1vs d i
tam condicionem habet, fi ^? poftulatum eft: ceterum qui | REI NOMINE, IN CVIVSE';QSSESSIQONEM MIS.ERO,E;JJWWf | 3
non poftulajijt ?9, experiri non poteft. Poftulare autem pro- | sY AB &o, QV1 IEPOSSES;SSIONE ^* ERIT, DAMNI —— i
prie hoc dicitus, pro tribunali petere, non alibi. . $. 9. 51 tam INFECTINOM INEC(NON) SATISDABITVR:[EVM,/ Jduunt "
LE vicinum Vrbi municipium fit, vt Magiftratusfe non interpo- | C V NON SATISDABI 'rvg SIMVLIN POSSES- — ^
-- p9* ^* . mente, potuerit Praetor ?* vel Praefes adiri: poteft dici, cef- | sroNE ESSE 5? yvggno. $. r Hoc Edictum profpi- n
fare hanc actionem aduerfus Magiftratus, quafi nihil interfit, | cit ?* damno nondum faCto , cum ceterae aCtiones addamná, — IU g
cum in tua poteftate fuerit, a Praetore vel Prae(ide defiderare | quae contigerunt , farctenda pertineant, vt in legls. Aquiliae | d)
in poffeffionem mitti, $. ro. Haecautem acCtio, cum rei ha- ! actione, e alis: de damno vero ?^ fa&to nihil Edicto caue- s
beat perfecutionem, et ?? heredi, et in heredem, et perpe- | tur: cum enim animalia, quae noxam comtniferunt, non vl« mut
.tuo dabitur. — | T traues- folant 55 onerare,quam vt noxae ea dedamus: multo y!
V.Pavrvslibro L ad Edictum. PRAETOn:S offi- | magis ea, quae anima carent, vltra nos non deberent ** one- i
cium eft, vt miffus in poffeffionem , etiam eam perlongi tem- | rarez praefertim cum res quidem antmales, quae damnum — ài
poris fpatium in fuum dominium capere poffit. M$—&. Si plu-. ,dedexïnt, ipfae extent; aedes autem, fi ruinà .fua damnum | s
res fint domini, qui cauere debent, et aliquis non caueat: dederunt, defierint extare. ,5.-2' Vnde quaeritur, fi ante- q
in portionem eius mittetur. Et contra, fi aliquot-*-*"ï': Íint, | quam caueretur, .aedestgemderu.nþt 57, neque dpmmus rude-|]'5, - "
qui caueri fibi defiderant, et alius pretiofiores, alius viliores | ra velit egerere 53, eaque defélinquat: an fit aliqua aduerfus. | *
habeat aedes: fiue vnius domus plures habeant dispares par- | eum a&tio? Et lulianus confultus, fi *? priusquam damni m
Lt D. tes :,tamen,;non ?* magnitudine dominii quisque, fed aequa- infe&i ftipulatio interponeretur, aedes vitiofae corruifent, ^ — — - li
liter mittentut omnes in poffeffionem. $. 2. Si et 35 domi- | quid facere deberet is, in cuius aedes !rudera;-äecidiffeht, yt LA prreda , "
L4 mant, nus proprietatis , et fru&uz.ïrws defideretj ?9 fibi 3.7 caüeri .da— damnum farciretur: refpändlþ-, ii domlnug aedium, quae'rue-f'*" v« [ E
| mni infe&i, vterque audiendus eft: nec ?? enim iniuriam | runt ?? , vellet tollere, non aliter permittendum, quam vt 4243 n
fentiet promiiï'or, non plus cuique praeftaturus, quam quod | omnia, id eft, et quae inutilia effent **, auferret: necfolum — [mä
eius interf(it. : | de füturo, fed et de praeterito ^ damno cauere eum debere2 - "
: VI. GA1vslibro I. ad Edi&tum prouinciale. E v N 17, | quod fi dominus aedium, quae deciderunt, nihil facit *3, in- ä[
vt nonnumquam damno dato nulla nobis competat actio; non terdictum reddendum ei, in cuius ** aedes rudera decidiffent, ]
interpofita antea cautione: veluti fi vicini aedes ruinofae in | per quod vicinus compelletur ??, aut tollere, aut totas aedes d
"wuam éder.,, umeas. aedes; ceciderint; adeo vt plerisque placuerit, nec ?? | pro derelicto haberet j L at M u fis
EO cogi quidem eum poffe, vt rudera tollat, fi modo omnia **, .. VU Garvsjad Edi&tnm Praetoris .Vrbmäl! titulo de hu
quae iaceant, pro derelicto habeat. —— — — : dammo infe&o. QQvop forte tunc re&te dicetur; cum non |
L.3 Vill.; VII. VLPriANvslibrodLIII/ ad Edictum. PRAETOR| ipfius neglegentia , fed propter aliquod impedimentuim, fibi . 'Nïfrufn
ait: DAMNI INFECTI,SVO NOMINE PROMITTI, | non profpexit. NDI i* £ ")j i
ALIENO *' SATISDARI *? IVV—BEBQS.-EI, QVI IVRA- IX. VrPeiANvs libro,LIII ad Edictum.. Hoc am- - ;Xïuï[
: VERIT, NON CALVMNIAE CAVSA 1D SE POSTVLA- | plius lulianus *5, poffe dici, compellendum eum, vt etiam | '*'W*'*emf
X RE, EVMVE, CVIVS NOMINE AGET, POSTVLATV- | de praeterito damno caueret: quod enim re integra cuftodi« . - — jj ;
RVM FVISSE IN EAM DIEM, QVAM CAVSA COGNI«| tur, lhoc non inique etiam poft ruinam aedium praeftabitur, —^ « "
TA STATVERO. Si CONTROVERSIA ERIT, DOMI- | Integraautem re vnusquisque cogitur aut de damno infedpo. — . gu'la
NVS SIT, NEC NE, QVI CAVEBIT: SVB EXCEPTIO-| cauere, aut aedibus carere, quas non defendit. Denique in- 2 :"e
NE SATISDARI1 ^? 1vBkBO. De o oPERE, Qvonp | quit, fi quis propter anguftias temporis, aut qua 9* reipubli- Zg";
IN FLVMINE PVBLICO RIPAVE EIVS FIET, IN AN- | cae caufaaberat, non potugfit ?? damni infecti ftipulari, non d**"'
NOS DECEM SATISDARI ** ivBEBOQ. EvM,cv1 1TA | inique Praetorem curaturum, vt dominus vitiofarum aedium - r
.NON CAVEBITVR, IN POSSEÉSSIONEM EIVS REI, aut damnum farciat, aut aedibus careat: fententiam Iuliani ä"ï p
CVIVS NOMINE, VT CAVEATVR, POSTVLABITVR,| vtilitas comprobat. $. 1. De his autem, quae vifluminis m 4 , R
ÉÁWE,ET,CVMIVSTAC AVsA 9 kSSE VIDEBITV R, | portata ? fünt, an interdictum dari poffit, quaeritur ? *7 Tre- D.
ETÍAM POSSIDERE IVBEBO. Is £vM, Qv1 NEQVE | batius refert ^* , cum '[liberis abundaffet *^, et res multas Uy rgr,
CAVERIT, NEQVE IN POSSESSION ErC? ESSE, NE- multórum in aliena aedificia detuliffet, interdiétum a Prae- - ib NU
QVE POSSIDERE PASSVS ERIT, IVYDICIVM DABO:| tore datum, ne vis fieret dominis, quo minus fua tolle- , «
VT TANTVM PRAESTET, QVANTVM PRAESTARE| rent, ?? auferrent, fi modo damni infecti repromittggj—,7*£gæeta
/EVM OPORTERET, SIDE EA RE[ EX DEkCRETO| $. 2. Alfenus quoque fcribit, fi ex fundo tuo crufta lapía fit
. ! Va $p du m Tl : : ; in b$7
, k ]) ! ; Wt i
fei. GE&. — 29 Rehd. inferit: id. GE s. — 30 Taur. poftulaBit. GEs. Hal. | ego fere legerim : damni infefli mon fatisdabitur, vt nempe ex.: NON, vel gï]ïe
pofiulabit. — 31 Hal vt magiffratus fe mou interponere potuerit , praetor ta- | .NO. và: momime, exortum credamus, BR. — Reliqua MSS. (unt Vat. I. 1l IV. | mhm(
anen vel pme]ä.f adiri. Vulg. vt magzfiratus fe non interponuere potuerit, praetor | S, Cruc. L. 1I. Chriftin.. Quibus addas Bynkersh, Sed Magl. habet, vt elt Flor. Wt
vel praefes adiri potuerit. B R, — Cum Vulg. facit Rehd. GEE. 32 Rehd. | Rehd. dampmi infedli nominiue [at?$ mom dabitur. GEB. 51 Taur. 'I.V' .I' s gm
etia, locoiet. GEE. — 33 Vulg. aliqui. BR. — 34 Hal et Vulg. inferunt: | GER. — 52 Rehd. effe im poffeffiouem. fimul iubebo. GEB. 53 Rehd. infe- m['n['
p'e BR. Etiam Rehd. GEB. — 35 Vulg. Et fi. BR. Etiam Rehd. GEB. — 36 | rit: de. GEB. — 54 Taur. Bero. GEB. — 55 Hal. et Vulg. foleant. BR. — 56 tiqu]
Hal. defiderat. Vulg. defiderant. B &. Rehd. vt Hal, GEB. - 37 Taur. fiVi | Hal. et Vulg. debent. BR. 57 Hal. ceciderint. G EB. 58 Hal legere. ua[m
GEBR. — 58 KRehd. non. GEE. 539 Hal. »on. Vulg. te. B R. 40 Vide | GEE. . $9 Rehd. cum , loco: fi. GEB. — 60 Hal. fi aedium dominus vade- äus uär
qd h. l. Bynkersh. IV. Obf. 9. BR. 41 Rehd.alienoue, GE B. —— 42 Hal. | va, quae ceciderunt. G EB. — GY. KHal. et Vulg. funt. BR. Rehd. et que inuti- ' E.fd
fatisdare. GEB. — 43 Rehd, fatisdare. GE B. 44 Kehd. fatisdare. GEB. | les funt. G&B. —— 62, Hal. fed de praeterito quoque. GEB. — 63 Hal. nibili Gg't'"
45 Hal.et Vulg. pofiulabitur , vede ire emn , cuius caujfa infla effe videbitur. | faceret. GEB. .. 64 Taur. Quius. GE B. 65 Hal. compelleretur. GEB. 66 m'EB.
BR. Kehd. pofiulabitur , ive , et ïE:((h* eum , cuin$ caufa e(fe videbitur. zà iufla, | Hal. et Vulg. addunt: ait. BR.. 67 Hal et Vulg. quia. BR. Etiam Rghd. v!;te."'«
omiffo GES. ^ 406 KRehd. poffeffionem. G EB. 471 Yaur. qVIVS. GEB. | GEz. — 68 Hal. et Vulg. potuit. bR. — 69 Vulg. deportata. BR. — TO Hal. " fri
48 V*ulg.'guae ; ea ve efl. BR.- 49 Rehd. poffeffionem. G €2. — .50 Flor. | et Vulg. praefigunt: et. BR. — 7I Rehd. ait. GE B. — 72 Vulg. iuundaflet. Wï'f.'
adeo negatio abeft, — Eit tamen in MSS, et quidem fere ab initio, E feptem | BR. 73 Vulg. inferit; et. BR. -In Rehd. et fuperfcriptum a prima, vt vi- äsüugu
' vtl

tnim, quae hic contuli, non nifi in vno Barb. poftea adieéta eft. Cererum | detur, manu. €&3. — 74 Hal et Vulg. repromitterent. forte rectius, BR.
! kt

DIGESTORYM LIB. XXXIX. TIT. IL — —

r in meum fundum, eamque petas, dandum in te iudicium de
r damno iam facto ** : idque Labeo probat: nam arbitrio iu-
INTTE dicis, apnd quem res prolapfae petentur *5, damnum , quod
E ante fenfi, non contineri: nec aliter dandam actionem, quam
MCl vt omnia tollantur, quae funt ** prolapfa. Ita demum autem
n cruftam vindicari poffe idem Alfenus ait, fi non coaluerit,
l . mec vnitatem cum terra mea fecerit. *5 Nec arbor poteft
qïm, : Mj-a—J vindicarira te/7? , quae translata in agrum meum cum terra
ia mea coaluit 9?. Sed nec ego potero tecum agere, ius * mi-
^" LA am., hi )5* non effe, ita cruftam habere,dj.,ggy cum terra mea
" ' coaluit: quia mea fa&ta eft. $. 3. Neratius autem fcribit,
ln u fi ratis in agrum meum vi fluminis delata fit, nor.llahter tibi
lh poteftatem tollendi faciendam, quam fi de praeterito guo?ue
T | damno mihi cauiffes. A Quaeü'tqm.e,&, fi fotum tit alte-
" rius ,d5? fuperfic.les altgmgs, fuperhc,lgx:lus vtrum repromitte-
" re damni infecti, an-iatlsdat:e. debeat? et Iulianus fcr:þn:,
'uäe-' . quotiejís fuperficiaria infula vitiofa eft, dominum et de fo.h.et
o* de aedificii vitio repromittere, aut eum, ad quem fuperticies
ME: pertinet, de vtroque fatisdare: quod fi vterque ceflet, vici-
d A num in poffeffionef mittendum 9?. .$.—5. Celfus certe fcri-
- bit, fi aedium tuarum vfusfructus Titiae eft, damni infecti-
i Vtif ;t?üf aut dominum repromittere, aut Titiam fatisdare debere. Quod
M. 5* fi in poffeffionem miflus fuerit is, cui damni infecti cauen- -
m . dum fuit, Titiam vtifrui prohibebit. Idem ait, eum quoque
» fructuarium, qui non reficit, a domino vtifrui prohibendum:
m *ergo et fi de damno infecto non cauet ??, dominusque com-
N pulfus elt repromittere, prohiberi debet frui. . | -
r X.PavrvsS5$libro XLVIII. ad Edictum. QvAMvis
i alienus vfusfructus fit, dominum promittere ?? oportere Cat-
fius ait. — Nili *9 proprietarius in totum repromittat, vel
i fruCtuarius fatisdat 5?: mitti oportet in poffeffionem .eum,
^ — ———,€ui ?? non caueatur ?*. Sed nili proprietario repromittenti

fruCtuarius caueat, denegandam ei fructus petitionem, Iulia-
nus fcribit. Sed fi fructuarius de([foli vitio ?^ quid praetti-

itfóndr D M diilts

: L—//:;-/ - * .* d E ?
u L,g"uaquä,,t'erit, ius domini ?? ad eum transferri oportet.

p ( Xl. VuPrANvs libro,LIll ad Edictum. Qvx» de
j — 44 A. ereditere dicemus, qui pignus accepit? vtrum repromittere,
t quia fuum ius tuetur: an fatisdare, quia dominus non eft,
; debebit? Quae fpecies eft in contrario latere apud Marcellum
J agitata, an creditori pigneraticio ** damni infetti caueri de-
pl beat? Et ait Marcellus, inutiliter ei caueri: idemque etiam
la de eo cauendum, qui non a domino ?? emit: nam äg in hu-
m ius perfona committi ftipulationem: .aæ,miümum taffhén puto,
j huic profpiciendum, id elt creditori ?^ , per &1pulat1(onem.,.
ii d. s Xll. Pavrvs libro XLVIIL. ad ltdl.&;l;n. Lgï;—g,,fq?
fe 5 r:f pignori rem accepdrunt, potior eft [isj cui damni infecti
jj | - L* n cauetur, fi poffidere, et per longum tempus rem capere,
ne H?: ej permiflum fuerit. 12772 .
:äe j . XIII. VnPr1ANvslibro,LIIL, a Ed16tumf Q v 1 bo-
y "r | : |
;fa jj Et ita quoque Rehd, GEB. — 75 Hal. et Vulg. de dawmmo infefo. — Yle ta-

" men in margine: alias, iam facfo. BR. Etiam Kehd. de dampno infetto. GEB.
76 Hal.petautur, GE B. — '7] Hl et Vulg. fiut. BR..—— 78 Hal. fecerit :
quemadimodum mec. GEB. — 79 Hal.etRehd. addunt; es. GE E. — 80 Rehd.

A. » — €oaluerit , et mox iterum. GE B. 81 Legimus cum libris Vulgatis: ius tibi
; ! "01 «fJe. paulo ante mendofe Flor. legitur: tegwm: agere. Scd et Taur. in £.
j 24. $. 10. b. t. absque dubitatione, t/5;, fubttituit pro: mzbi. Hal. Floränn-
T. nam tenet, neício quo colore. Ad MSS. quae: tibi, habent, prouocant Con-
j u tius ct Charondas. Ipfe in nouem ícriptis conftanter repert: tibi, quos inter
, $ quatuor Vaticani, BR. Reliqui: Chriftin. Pal. 1. S. Cruc. L. et. IL, Barb. qu
g bus adde Bynkersh. et Rehd. Magl. tamen vt Flor. GX B. 82 Rehc?. pxa;:-
, nl* figit: et. GEB. — 85 Rehd. addit: ejje. GEBR. 84 Hal. fed , loclo. quo :
T GEE. 85 Rehd. caweat. GE E. — $6 Hal Caius. GEB. — 87 Vulg. lïeiiïcï
l,m';)i(i Tüttere. B R. — 88 Hal. mifique, GEB. — 89 Hal et Vulg:: fatzsdet. B R. ;«1 1 1.
8 . wel frn&uarius in totum. fatisdet. G EB. 9go Taur. Qi. GEB, 91 Hal.
lRehd' cauetur. G E B. Q2 Taur. Bitio. GEB. 93 Hal. et Vulä;l domsz;iB R.
I 94 Scilicet; iudicio. Hal. pigneraticia. B R. 95 Hal. et Rehd. « »on domi

7). GEB. . . 96 KHal. verba: id eft creditori, parenthefi includit, et in mar-

mittat, non etiam fatisdet ?

autin vitium aedes inciderunt, et

765

videndum eft, numquid repro-
Quod quibusdam videtur: habet
autem rationem , vt magis repromittat, quam ?? fatisdet: fuo
enim nomine id facit, $. t. Siue corporis dominus, Íiue is
7?» qui ius habet, vtputa feruitutem *??, de damno infe&to
caueat: puto eum repromittere debere, non fatisdare: quia
fuo nomine * id facit, non alieno. $. 2. Cum inter aedes
meas et tuas fintaliae aedes non vitiofae, videndum eft? vtrum
tu folus mihi cauere debeas: an vero et is, cuius aedes vitio-
fae gf funt: 4 ille (olus: an ambo?2 Et magis eft, vt am-
bo cauere debeant: quia fieri poteft, vt aedes vitiofae in ae-
des non vitiofas incidentes damnum mihi dent: quamuis pof-
fit quis dicere, non vitio incolumium aedium hoc factum,

na fide a non domino emit,

, i aliae in eas ? incidentes ^ damni caufam praebuerunt.5: fed
6- r L. * ;
cum profpicere fibi

potuerit * damni infeCti cautioneyt 5 ,
fion profpexerit ?, merito conuenietur. -$—3: Qui damni in-
fecti caueri fibi poftulat, prius de calumnia iurare debet. Quis-
quis igitur *? iurauerit de calumnia, admittitur ad ftipulatio-
nem. Et non inquiretur, vtrum interfit eius, an non: **
vicinas aedes habeat, an non habeat !22 Totum itamen; hoc
iurisdi£ctioni Praetoriae fübiciendum *3, cui cauendum fit,
cui uon. — $—7: Ceterum neque ei,

i qui in meo deambulet,
neque ei, qui 1in meo lajjet **, vel *5 in mea taberpa deuer-

tat ^^, cauerijdebet; .$—5: Vicinis plane, inquilinisque eo-

rum **, et inquilinorum vxoribus cauendum !* efle, ait La-
beo. Item his, qui cum his morentur *?. $.—6- De illo quae-
ritur, an inquilinis fuis dominus aedium cauere poffit? et Sa-
binus ait, inquilinis non effe cauendum, aut enim ab initio
vitiofas aedes conduxerunt, et habent, quod fibi imputent :
poffunt ex conducto expe-
riri, quae fententia verior eft. — $. 7. $i quis iuxta monu-
mentum aedificauerit, yek iuxta aedificium fuum monumentum
fieri paffus fit, de damno infecto ei poftea eauendum non'
erit, quia rem illicitam admifit: alias autem, fi monumento
aedificiüm noceat, in quo nihil fit, quod imputari poffit ei,
ad quem ius monumenti pertinet ;[cauendum eft ei, ad quem
ius monumenti pertinet??. $. 8. ^* Superficiarium ,et;fru-
Ctuarium damni infecti vtiliter ftipulari hodie confiat.
Sed ei, qui bona fide a non domino emíüt, damni infeGi fti-
pulationem non competere Marcellus ait. . $. ro. Si quis opus
nouum nuntiauerit,an nihilo minus damni infeéti ei caueri de-

beat, Iulianus traCctat? Et magis probat, caueri oportere.
ius aduerfario non effe altius tol- -

Namee-2? ei qui egffit ??,
lere aedificium, caueri debere. Item eum, aduerfus quem in-
terdictum|quod vi aut clam competit, cauere debere|Iulianus
ait : quia non eft cautum , neque de vitio ?* aediuin, neque
de damno operis. $. II. Si quis, quia fibi non cauebatur,
in pofleffionem aedium miffus fuerit :/deinde ?5 is, cuius ae-
des fuerunt ?9?, cum praeterea/ ?* alias aedes haberef,, ddeü-
| : E eret

gine addit: alas deefl. GEB. — 97 Taur. Qii. GER. . 98 Rehd. non etiam,
loco:.quam. GEB. 99 Erat initio Flor. fize et qui. deinde is poft et ad-
iedum eft. BR. — 10O Rehd. addit: rerum. GEB. I Taur. uominl. GEE,
2 Ap. Hal ax ambo, abíunt. GEB. — 3 Vulg. inferit: aedes. BR. — 4 Hal.
inferit e, GEB. — 5 Hal. praebuerimt. GEP. — 6 Vulg. inferit: fi. &R. Rehd.
inferit: cum, fed et fuperfcriptum eft: al. fi. GER. " Hal. potuit per. da-
711. G E B. 8 Vulg. cautione. B R. 9 Hal. nec profpexit. Rehd, cautio-
"e, et non profpexit, G EB. IO Vulg. ergo. B R. I1 Kehd. praefigit:
vt. GEE. 12 In Rhed. babeat, abeft, G E &. 13 Hal. et Vulg. fu£ii-
ciendum efl, BR. Rehd. vt eft Flor. GER. I4 Taur. laBet. GER. i5
Vulg. inferit: qui. b R. I6 Hal. diuertat, et ita quoque Rehd. vel. n mea
diuertat taberug. G E B. 17 ln Rhed. eorzm, abeit, GER. I8 Taur. ca-
Dendum. GEB. 19 Hal. morantur. GEB. 20 In Rehd. ad quem ius$
qonaumenti pertinet, abífunt, G E B. 21 Hal. et Vulg. praefigunt: Et. B R.

Etiam Rehd. et Flor. forte illa vocula in vltimis literis antecedentis vocis latet,
23
25 Khed. et demum,
27 Hal. et Vulg.
prae-

GEB. 22 Flor. et, expunctum eit. BR. Et ap. Hlal. abeft. G E B.
Hal. et Rehd. egit. G &5 24 Taur. Bitio. G E B.
loco: deinde. GEB. —— 26 EHlal et Vulg. fuerint. .R R.

Ttttta

14 "wel,

gbo
"AEYTL ,
- j

|

r

J ; [abnw-n "

"7 L
: J Qnvmaukoro ,

E d a/[u:/u.a«n 0,

766

deret ab eo, qui in poffeffionem miffus eft, vt fibi damni
infe&i harum aedium'nomine , quarum in poffeffionem
miffus eft, caueret: an fit audiendus, v1de.aq1usä? Et Tu-
lianus fcribit, is, qui vitiofis aedibus Jcefferit ^9, i in
tegras retinuerit , numquid improbe 2* ab eopqui vitiofas a?—
,des coepit ?? poffidere, cautionem exigit " ? cum ideo po :
feffionem amiferit, quia ipfe damni infe£ti fatis non dederzlt3 s
et fane parum probe poftulat ab eo caueri fl.b13 earum 7* ae-
dium nomine, quarum ipfe cauere fuperfedit *^: quae fen-
tentia vera eft. $. 12. Si quis ftipulaturus iurauerit, nec
fuerit ftipulatus: an poftea ei ftipulari volenti iurandum fit,
videamus. Et puto,,iterum, ?? iurandum: quia .poi.üt fieri,
vt aut 39 tunc, aut modo calumnietur. $. I3. Si alieno no-
mine caueri mihi damni infecti poftulem , iurare debeo, non
calumniae caufa id eum, cuius nomine captum/poü:ulo, fuit-
fe poftulaturum. $r Sed fi eius nomine poftulem, qui,
fi ipfe poftularet, iurare non compelleretur , veluti patronus.
vel'parens: dicendum eft, locum iuriiurando non effe :/ de
quo-en-i-æ—"» ille non iuraret, nec, qui vice eius pp&glat,
in hac ftipulatione debet iurare. $. r5. Huic ftipulationi de-
bet dies effe infertus, intra.quem fi quid damni contigerit ,
cautio locum habet: neque enim in infinitum obligatus effe
debet ftipulatione: ipfe igitur Praetor diem dabit ftipulationi ,
aeftimatione habita ex caufa, et ex qualitate eius damni, quod
contiþgere fperatur. : .

XIV. PAvrvslibro XLVIIT. ad EdiCctum. Iw caufae co-
gnitione etiam longinquitas foli **, et operis magnitudo fpe-
Ctanda eft. r "XpIE o
XV. VrPiANVvS libro,LIIL ad Edi&um. — Sz finita
fit dies ftatuta in cautione: iterum arbitratu Praetoris ex in-
tegro erit cauendum.

doque ^? fuerit commiffa, ex ftipulatu agitur *^: fi vero per
errorem , magis eíft illud dicendum, finito die, in quemyalio-
uin/ 47 caueri folet, defiderandum effe a Praetore, vt libere-

. &ur. $.2. Deinde ait Praetor, pE EO OPERE, QVOD IN

" , 4

P Ü
1 'eít re,

tionc. B R.

- Hal. fit.

FLYMINE PVBLICO RIPAVE EIVS FIET, IN ANNOS
DÉCEM SATISDARI IVBEBO. Hicjgitur fatisdatio,et tem-
pus &ipulatioräprag&üggig**—" idcirco, quia ^* in publico fit:
-cum autem idnálieno ^*;fiat)^* , fatisdationem Praetor iniun-
git. .$—3. Notandum, quod non etiam de loci vitio, fed de
-operis tantum cauetur: quamuis fi in priuato fiat, et;de loci,
.et de operis vitio caueatur ^*: fed cum locus publicus fit,
non erat *9 neceffe, ibidem opus facienti de alio vitio, quam
J operis, fatisdare damni infe&ti. $. 4. Si quid igitur da-

Á

4nni intra decem annos acciderit, id ftipulatione continetur.

$- Et quod ait Praetor de-ee-opere, fic accipe ??, de eo

qvaeter eas, BR. — Etiam Rehd, GER. 28 Hal. ceffit. GEB. 29 Rehd.

— improbe vel impune ab eo. Sed voculae vel recentior manus fuperfcripfit: al.

re&iffime. manifefte varians lectio, fed omnino antiqua in textum eft recepta,
Priorem le&ionem probam effe, ex fequentibns apparet, vbi Iulianus : et faue
parum probe pofinlat etc. GEB. — 30 Hal. ct Vulg. coeperit, BR. — 31 Hal.
exigat, Vulg. exegerit, B R. Kehd. exegizt. GE B. 532 Hal. et Vulg. dederit.
.BR. Etiam Rehd. GE &. 53, Rehd. barin. GEB. 34 Kehd. fuperfede-
vit. GEB. . 35 In Rehd. ;terum, abeft. GE B. 36 Vulg. vel et mox ite-
yum. BR. [taet Rehd. GEB. — : 37 Vulg. etenim de quo. BR. Etiam Rehd.
GER. 58 Gothofr. in nota: loci. vide L. 15. $. 3. iufr. eod.. Nempe 73 lo-
.ci, ipfe Taur. habet in margine. Hal. retinet: foli. GE . 39 Vulg. condi-
Etiam Rcehd. GEr. 40 Hal, et Rehd. quaudocumque. GEE.
41 Vulg. agetur. B R. 42 Vulg. aliquando. BR. Etiam Rehd. GEB. — 43
Hal. praeflituitur. Vulg. et tempus eft flipulationi praeflitusum. — Kecentiores:
praeftitntum. BR. Rehd. vtVulg. GEB.. — 44 Vulg. q40d, BR. — 45 InRehd.

fcripferat librarius: alemo, fed mox: a re, ita adiecit, vt literae vltimae o

pars cum adie&a z coaluerit ; quod fupereft eiusdem literae o pun&to notauit
'vt plane conftet, eam dclendgm effe, legendumque: m aliema re. GEB. — 46
47 Mal. canueatur. 48 Vulg. erit. BR. Etiam Rchd. GEF.

E E

DIGESTORVM LIB.

$—R Si vero fine adiectione ?? diei.
- ftipulatio fuerit interpofita, fi quidem ex conuentione quan-

XXXIX. TIT. IL.

damno , quod ex opere fiet. $. 6. Siquid in via publica fiat,
quia in alieno fit, fatisdandum eft. .$«—7« Sed Praetor caufa
cognita, tempus pro condicione operis determinabit.?*. $.8;
Siue autem quis muniat ?? viam, fiue quid aliud in via pu-
blica faciat: debebit cautio locum habere, ne per lioc damno
priuati contingantur ??. a&-—e De ceteris locis publicis ni-
hil fpecialiter cauetur: verum ex ?^ generali fermone, quafi
in alieno fiat, fatisdari debebit dammi infeCti. $. 1o. Si pu-
blicus locus publice reficiatur, re&tiffime Labeo feribit, eoque
iure vtimur, de damno infe&to non eífe cauendum. Si quid
vitio loci aut operis fiat, certe legem dandam operis ?? talem,
ne quid noceat 5* vicinis , jdamniue detur.
Ediéto, fi non caueatur, mittitur in poffeffionem a Praetore
in eam partem, quae ruinofa effe 5* videtur. , $—12; An ve-
ro in totas aedes miffio locum habeat, videamus? Et extat
Sabini fententia, in totas aedes mittendum 5?, alioquin fi ex
fuperficie, inquit, damnum timeatur, non habebit res exitum:
nec profuturum in poffeffionem eius rei mitti, quam quis pof-
fidere non poffit, aut ei non expediat, et verior eft Sabini

videamus? Si tam ampla domus fit, vt et fpatia inter vitiofam
partem intercedant, et eam, quae vitium non facit: dicen-
dum $99?, in eam folam partem mitti: fi vero vnita ?* fit con-
textu aedificiorum, in totam. Itaque et in fpatiofis domibus
melius dicetur, in eam partem domus mittendum, quae vi-
tiofae parti vnita eft 9?.
aedium ampliffimarum vitium faceret, quale erat 9^ dicere,
totas aedes iubendum poltfidere.eum, cui damni infeCti non

mus, fiinfula adiacens domui vitium faciat, vtrum in infu-

que Labeo probat, et fi prius quis in poffeffionem miffus fit,
etalius mitti defideret: nam non fpectabimus ordinem, fed

fus fit, et alius damni infecti caueri 9? defideret: tunc *? ni-
fi cauetur **, mittetur in pofleffionem pofterior. .$.—r6. lu-

mittitur, non prius incipere per longum tempus dominium
capere, quam fecundo decreto a Praetore dominus conftitua-
tur. -$.—1i7- Si ante hoc decretum alius quoque in poflefüio-
nem miffu3 fuerit, aequaliter ambo aedium fiunt *^ domini:
ícilicet cum iuffi fuerint poffidere. ^ Sivero iam conftituto
domino eo qui primus ?? in poffeffionem miffus eft, Titius
damni infecti fibi caueri defiderabit *^: ceffagte primo caue-

49 Vulg. inferunt: de. B R. Rehd. de alio vitio fatisdare quam de operis : dat-
pui iufedli. GE B. — 50 Vulg. accipere debemus, BR. Vt et Rehd. GEE. — 5t
Taur. deteritinaVit. GEE. 52 Mal minuat, errore, vt reor, operarum.
Vide L. 31. infr. b. t. vbi etiam ap. Hal. eft: qui vias publicas mumiuut. GE B.
53 Hal. ze boc dammo priuati contiugat. Vulg. ue per boc dammmm prinato
contingat. BR. Rehd. exhibet Vulg. pro: ze, erat fcriptum : weque , fed com-
pendium fcripturae, quod: 4ue, denotat pun&o eft confoffum. GEA. 54
Hal et, loco: ex, GE B. — 55 Kal operi, loco: operis. GER. 56 Hal.
"oceatur. GE B. 57 Ap. Hal. effe. abeít. 58 Rehd. addit: eff. G E.
59 Hal. inferit: et, Gx B.
GEBR. .(61 Halct Vulg. zznéa. ER.. — 62 Hal.fit. GEB. . 63 Vulg. par-
ticula. BR. Et Rehd. GE R. 64 Hal. vitium faciat: quale erit. GEB..— 65
Rehd. Itergm. GER. 66 In Rehd. i, abeft. GEB. . 67 Hal. poflulant.
68 Hal. etRehd. inferunt : fimul. GE B. — 69 Rehd. inferit: fibi. GEB. .. '7O

Erat Flor. tzncifi. poltea fuperfcriptum poft: twnc, ewiumi deleta fimul prima
iinzfi, vt effet: tunc enim mifi, et quidem ab ordinaria manu, vt dubites an-
Sane recepit pro parte Rehd. tuwuc euim fi, et me-
| 71 Hal. caneat.

74 EHal.

non recipi debeat. B R.
diae voci fuperfcripfit recentior manus: al etiam. GEB.
Vulg.cawerit. BR.. 72 Rehd.fient. Gg g. 75 Rehd. prius. GER.

deft-

damno damx«n
] Yetalc
CO DAamgal. ,

fententia, $. 13. Sed ?? fi,in plures diuifa domus fit, vtrum , :
in partem, an in totam domum poffidendam mitti quis debeat, res porírs

habebunt ambo poffeffionem. Quod fi iam prior poffidere iu(-.

lianus fcribit, eum, qui in poffeffionem damni infecti nomine:

60 Hal. et Vulg. addunt: eff. B R. Etiam Rehd. .

L:'Lu?;

2

$ X x hociflflz!'y;ï*;&ä

' mZo-' |

Ceterum fi modica portiuncula 52,-7)4.73-&«[3 :

caueretur, cum fint amplifimae? $. r4.,Item, ?? quid dice-, ///jum

lae poffeífionem ,[án vero in totius domus poffeffionem] mit- J J4ewt. !

tendum fit? Etmagis eft, vt non in domus poffeffionem, fed T J;q' |
Lin- 99 infulae mittatur. $. £5. Si plures funt, qui poftulent, - [j !
97 vt caueatur: omnes ?? mitti in poffeffionem folent. Idem- jclzny/x i

J ul
MTO

* ]

B

m
-æbmq

Qm -
I
[
Ug
X
h d
m
p
f diCü-;fi/em |
ll«

; il

jis d

pet, ^ !

,W
i 'mï- ?
$ l

'
ht

k

Yfatoto
Titis

j Q

i
|
|

. DIGESTORVM LIB.

.re *5, folus Titius erit in poffeffionez:; $. r8. Cum autem

plures mittuntur in poffeffionem , aequaliter mittuntur, non
pro rata damni, quod vnumquemque contingeret 75: et me-
rito. Nam et cum vnus mittitur, /nonjpro portione damni
mittitur, fed in totum : cum igitur plures *7 mittuntur , ae-
qualiter omnes quafi in totum miffi * concurfü partes habe-
bunt. .$.—E9. Sed fi quis eorum miffus in poffeffionem fum-
ptum fecerit, deinde iubeatur poffidere: an fümptum confe-
qui poffit is, qui fecit ?? et quo iudicio? Et placet, com-
muni diuidundo iudicio *? confequi eum 9* poffe. $. 20.
Si quis autem in poffeffionem miffus, nondum poffidere iuf-

fus fit: an dominus decedere $? poffef(ione debeat, videamus? -

£t ait Labeo, non decedere: ficuti nec cum creditores vel le-

, gatarii mittuntur: idque eft verius, -$-—7& Non autem fta-
.tim, vbi mifit Praetor in poffeffionem, etiam poffidere iubet,

fed tunc demum, cum iufta caufa videbitur. Ergo interual-

um aliquod debebit intercedere, quod 93 aut pro derelicto

.S. 22. Si forte dominus Reipublicae caufa abeft 95 ,

aedes longo filentio dominus videatur habuiffe , aut /miffo x
àn pofleffionem, et aliquamdiu Zgfmorato 5* nemo caueat.
aut ex
alia 4eftercaufa, aut in ea fit aetate, cui fübueniri folet: pro-
bandum eft, non debere Praetorem feftinare ad decernendum,
vt iubeat poffidere. — Sed etfi decreuerit, nemo dubitat 9* ,
in integrum reftitutionem indulturum. .$——24- Vbi autem
quis poffidere iuffus eft, dominus deiciendus erit ** polfef-

fione, .$—2«4- Si qua fint iura debita his, qui potuerunt de-

. damno infecto fatisdare ,, deneganda erit eorum perfecutio ad-
.uerfus eum, qui in poffeffionem miffus eft: et ita Labeo pro-
bat. -$—25. ltem quaeritur in pigneraticio creditore, an pi-
gnoris perfecutio denegetur aduerfus eum quiiuffus fit pof-
hidere? Et magis eft, vt fi neque debitor repromifit , neque
creditor fatisdedit, pignoris perfecutio denegetur. Quod et

. in fructuario[reCte. Celfus fcribit. $. 26. Si de vectigalibus

aedibus *? non caueatur, mittendum in poffeffionem dicemus,
.mec iubendum poffidere: nec enim domirfüm ?? capere poffi-
dendo poteft, fed decernendum ?*, vt eodem iure effet ??,

quo foret is, qui non cauerat: jpoft quod, decretum vettigali
aCtione vti poterit. $. 2z. Sed in vectigali praedio, fi mu-
nicipes ?? non cauerint: dicendum eft, domin)ïlm per longum
tempus adquiri. .$.—28. Eleganter quaeritur, fi, dum Prae-
tor de danda ftipulatione deliberat, damnum contigerit , an ?^

re debet, quidquid damni contigerit, vt de eo quoque cauea-
tur: aut, fi putat, quod vtiliter actionem daturus fit, decer-
nat. $. 29. Si pupillus tutorem non habeat, quo aMfétore
damni infecti promittat: quafi non defendatur, miffio in pof-
feffionem locum habebit. $. 30. Si quis damni infecti in pof-
feflionem miffus fit, fulcire eum, et reficere infulam debere,

. defiderat. Vulg. defideranerit. B R. Rehd. defideranit. G.
fante primo, mec cauente. GE R. 76 Vulg. contigevit. BR. Etiam Rehd.
GER. 71 Vulg. inferit: zm poffeffiouem. B. — Etiam Rehd. GER. 78
Rehd. et hic inferit: im poffeffionem. G E n. 79 in Rehd. ;* quwi fecit , ab-
funt. GE E. 80 Vulg. inferit: vtilj. BR. Etiam Rehd. in hunc modum:
et placet iudicio communi diuidundo vtili eum. confequi poff. GEB. — 81 Ap.
Hal. eum , abeft. GE . 82, Rehd. inferit: de. GEB.. 83 Hal. et Vulg.
quo. BR. 84 Gothofr. in nota: A. miffo. Hal. awt etimm mijfo. Malim
vel: mffo, vel: zmmniffo. Vulg. addit: aduevfario. Sed hoc abeft a libro Chri-
ftin. Barb. et $. Cruc. In Vat. II eft fuppletum. 72 smffo, habent omnes fcri-
pti. BR.— Forte Taur. fcribere debebat: EMiffo, vt E fit pro I et M gemi-
nanda. Reliqui Ícripti funt Vat. I. III. IV. V, S. Cruc. IL. qui habet: adzer-
fario, et Bynkersh. Rehd. denique habet: vel miffo aduev(avio im poffeffionem.
G E B. 85 Vulg. morato. B R. Etiam Rehd. GER. 86 Hal. abfit. GER.
$7 Rehd. nec modo dabitavi. G E B. 88 Rehd. deiciendus evit de poffeffione.
GEBR. . $89 Vulg. aedibus, abeft. BR. — Etiam in Rehd, Gx p. 9c Rehd.
inferit: 445. GE B. Immo et Hal. qui habet: capere 2nispo[fideudo. 91 Rehd.
addit: efl a praetore. GEB. 92 Gothofr. in nota: iure fit. . Fal. GEB.
93 Gothofr. in nota: Forte legendum: wrancipes. — Nempe vt dudum docuit

" Alciatus 1. Difpuud. 10. BR. — 94 Kchd.inferit: bec. GEB. — 95 Rchd;

75 Hal. cef-

farciri poffit? etimilfo quidem ceffabit: Praetor táfhen decerne-

XXXIX; UTIT.:-1I. 262
funt, qüi put&nt ?5: egàmque ?* culpam praeftare exemplo
-eme, qui pignori ?? accepit: fed alio iure vtimur: cum enim
ob hoc tantum, miffus fit ?9, vt vice cautionis in poffeffionem: ]
77 fit, nihil ei imputari, fi non refecerit. $. 3:. Item vi-
deamus, fiei cautio offeratur, pofteaquam miílus eft 199: -
an non prius * decedere debeat, quam fi ei caueatur etiam de
eo damno, quod congäit * pofteaquam miffus eft in poffef-
fionem ? quod quideni inagis probatur ? : repetita igitur die
promittendum * erit: hoc amplius de impenfis quoque, fi
quas fecgfit, érit ei cáuendum ?. $. 32. lllud quaeritur, ex
quo tempore damni * ratio habeatur: vtrum ex quo * in pof-
fefionem ventum eft: an vero ex quo Praetor decreuit $, vt
eatur in poffeffionem? Labeo ?: ex quo decretum eft. Sabi-
nus: ex quo ventum eft in poffeffionem. Ego puto, caufa
cognita modo hanc, modo illam fententiam probandam: ple-
rumque enim fübuenitur etiam ei, qui miffus in polfeffionem,
aliqua ex caufa aut non venit, aut tardius venit in poffeífio-
nem. .$.-93- Pofteaquam autem *? quis poffidere iure domi-
nii a Praetore iuffüs eft, nequaquam locus erit cautionis ob-
lationi: etita ** Labeo. Ceterum nullus, inquit, finis rei
inuenietur, Et efthoc veriífimum, fepofito eo, quod quibus-
dam, vel aetate, vel qua alia iufta caufa fubuenitur. .$—34.
Si iam ruerunt !* aedes, an in Poiïeiïionem ruinae velireae;
mittendus fit nihilo minus is, cui cautum non eft, videamus?
Et magis eft, vt mitti debeat, et ita Labeo *?: fed adicit, fi
pofteaquam decreuerit ** Praetor, eum in poffeffionem **
mittendum, tunc aedes deciderint, et püto Labeonis fenten-
tiam veram. Proinde et fi refecit *5 aliquid, erit probandum ,.
non prius eum difceffürum '7, quam fi ei farciatur, et de
praeterito *? caueatur. ^ Poteft autem et in faCtum a&ione
reciperare ^* hoc quod impendit: fed non ampliusiquany quod
boni viri arbitratu faCtum fit. Idem eft, et fi alius iuffu ro-
gatuue meo eorum quid fine dolo malo fecerit, et eo nomine
condemnatus fim, aut dederim fine dolo malo. $. 35. Si
quis metu ruinae decefferit ?? poffeffione, fi quidem, ;cum,
adiuuare rem non polffet, id fecit, Labeo fcribit, integrum
ius eum habere, perinde ac fi in poffeffione perfeueraffet:z
quod fi, cum poflet füccurrere, maluit ?^* relinquere, ami-
fiffe ^* eum Praetoris beneficium: neque, fi poftea fuccurri
fibi velit, audiendum eum..Caffius autem ait, fi metu ruinae
recefferit, non hoc animo, vt aedjfi—cia-de/tlinqueret, refti-
tuendum ?? in poffeffionem, eum tamen, qui miffus in pof-.
feffionem non accefferit, fijaedificia ruerint, ?^*, beneficiam
Praetoris amififfe feribit: hoc itaaccipiendum erit, fi venire
in poffeffionem neglexit ?*: non fi, dum venit, ruerunt.
$. 36. Si quis ex hoc Edicto a Praetore in poffeffionem mif-
fus non eft admiffus: in factum aCtione vti poterit, vt tan-
n * | tum

) 3 T z —äull

Ljäam',

putant. G E B. 96 Hal. ewm quoque. Stephan. eumme, quod malim. P.
Rehd. vt Hal. GEE. — 97 Kehd. pignora fed fuperfcriptum : al. i. GEB. — 98
Rehd. ef?, GE 5. 99 Hal. poffeffionem..GEB. . 10O Vulg. addit: Zu pojffef-
fiouem. 3 R.' I In Rehd. prius, abeft. GEB. . 2, Vulg. contigevit. GEB.
3 Taur. proV'atur. GEB. 4 Vulg. repromittendum. BR., . 5 Hal. fi quas
fecit, caueudum evit. G € B. 6 Hal. interit: znfecti. GEB. 7 R:e.hd,. ex
quo tempore , forte per repetitionem ex prioribus. Sane anticipa,ti.o-n1s**cxem-
plum in propinquo eft, in huius $. initio: — I/Ind queritur ex quo in. poffe(fio-
mem tewipore. Sed haee: zm poffeffiouem, corre&or pun&is confodit, G EB,.-
8 Taur. decreBit. Rehd. decreuerit. GEB. — 9 Vulg. addit: ait. BR.- Etiam
Rehd. GER. Io Rehd. Po/lea autem quam quis. G EB. ta et Hal. — Xk
Vulg. ita ait Labeo. BR. Rehd. ita Labeo ait. GER. I2 Rehd. raerint.
GEB. I3 Vulg. addit: a?t. BR. I4 Taur. decreBevit. Hal.. decreuit.
GER. 15 Rehd.inferit: effe. GEB. — 16 Hal. refecerit, — V7 Rehd. deceffu-
vHH. GERB. 18 Vulg. inferit: pretio. BR.. Etiam Rehd. GE z. 19 Hal. veci-
pere. GEB. — 20 Hal.etVulg difceffevit de poffeffiome, B R. — 21 Ha'l. maluervit
eam velinquere. Rehd. etiam inferit: eagi. GE B., 22 Flor. eft: amiffiffe , et in
fequentibus iterum. GEB, .. 23 Hal. erVulg. inferunt: ewm. BR. — 24 Vulg.
aedificium vuerit.. BR. .. 25 Kehd. meglexerít. GEg. Et ita Klal. ateglexerit

TtEt I65 : | ac

-N g e RI :
. €d«fccaecerif "

768
tum praeftetur ?5 ei, quantum praeftari ei oporteret, fi de
ea re cautum fuifTet jextenditur emie aCtio in id tempus , quo |

damnum committitur, x Vil« ;
XVL. PAvzLvs librofexagenfimo?" ad Edictum. Ax-

TEQVAM damnum detur, 1mEunitum eít factum eius, qui
neque promifit, neque admifit in poffeffionem: fi tamen ante
damnum datum, vel cauit, vel poffeffione ?? ceffit. :
XVIL VrPrANvslibrojLIIL, ad Edictum. $1 quis
miffum in poffeffionem , cum effet in aliena po:tei:cate, non a;i-
miferit ??: plerique putant, noxalem a&tionem o nomine * ?
competere. .$.—r. Quid deinde 3*, fi procurator prohibue-
rit2 vtrum in ipfum, an in dominum d.abxmus? Sed Jé&verius
eít, in ipfum dandam. . $. 2. Sed et in actore municipum,

133 tutore, ceterisque qui pro aliis interueniunt 34, idem erit

,J.'/)eryvni—f v

L/[ 4 ctmrnnium 1://-(4 pLo -
4 : A ntll

/ 7 »
L 216TOn s

dicendum. $. 3. A&io ifta, quae in factum e&f"p.erpetuo
35 dabitur, et heredi, et in heredem, ceterasque 36, itemque
ceteris perfonis. $. 4. [udex, quijde damno infetto cogno-

íÍcit, etiam alienate praedio ab eo, cum quo aCtum ?* fuerit,

damnum aeftimare folet omne, quodcumque ante iudicium
ontigit. -
: "ngVIII.'PAVLvs libro XLVIII. ad Edictum. DAwwtr
infeGi ftipulatio competit non tantum ei, cuius in bonis res
eft: fed etiam 33 cuius periculo res eft. $.—t. *Sed*,quod
opere facto confecutus fit; dominii capione;j?? promiflor, non
teneri eum eo nomine, Pomponius ait: quia nec loci nec o-
peris vitio, fed publico iure id confecutus fit. $. 2. Ei, cu-
ius vfusfructus aedium eít, de vitio *^? earundem aedium ca-
ueri non oportet, (etfi ** alias vicinas habeat: quia reficien-
di habet facultatém : nam qui viri boni arbitratu vti deberet
^2 . reficiendi quoque poteftatem confequitur. Ergo nec pro-
prietarius audiri debet, fi velit fibi caueri a fructuario aedium
nomine, quas vicinas fructuario^? habeat: quia habetcum fru-
&uario actionem, vt viri ** boni arbitratu J£ ^? fruatur. $.-3--
Sed inquilino meo, fi vicinas aedes habéat, cauere debebo
damni infeCti propter eas aedes.
folo fuperficiem impofuit, dominus foli, quod vitio foli da-
mnum futurum fit, cauere non debebit, nec foli domino fu-
perficiarius : quia inuicem ex conducto etlocato;habent, actio-
nes, in quas tamen actiones vltra culpam nihil venit: plus
autem in ftipulationem ^ venit damni infecti, quod quidem
vitium eius effe dicitur. $. 5. Siis qui vnas ** aedes habe-
bat, ftipulatus fuerit, deinde vicinas comparauerit: anjearumy
quoque nomine, quas poft interpofitam ftipulationem com-

paraffet, promifforem obligaret, quaefitum eft? Tulianus fcri-
bit, videndum, ne earum dumtaxat nomine cautum habeat, .
de quibus inter eum et promifforem ** initio aCctum fuerit.-

Cui confequens videri poffe *?, vt etcum aedium communium
nomine duo focii ftipulentur, de eo duintaxat damno caueri

videatur, quod in parte ?? aedium cuique focio datum fuerit, .

ac mox: vauerint. — 26 Rehd. praeffet. GEB. — 2/7 Gothofr. in. nota 4l.
quadragefimo o&tauo. Ita nempe ipíe Taur, in margine: quadragenfimo octauo
GE B. 28 Vulg. vel ei poffeffionem. BR. 29 kal. admifit. GE B. 30
Hal. nomine eius. Kehd. ezus noimine. GE B. 31 Vulg. Quid enim fi. BR.
32 Rehd. inferit: boc. GEB. 33 Hal. inferit: et. 34 Rehd. znterue-
nerunt. GE B. Hal. interuenerimt. — 35 Hal. iu perpetuum. Et fane Flor. ante:
perpetuo, inter verfus m adícriptum eft, BR. Etiam Rehd. vt Hal. GEB. — 56
Vulg. ceterosque. BR. Vt et Rehd. GEB, . 37 Rehd. factum. G E B.
inferit; ei. GEB. 39 Gothofr. in nota: vfíucapione. valg. capione Hal.
Vulg. habet: dominium v[ucapione. BR. Ita etiam Rehd. GEB. — 40 Taur.
Bitio.GEB. 41 Hal.in margine: clias, fed fi. Kehd. fed etfi. GEB. — 42
Gothofr. in nota: debet. Hal. GEB. — 43 Gothofr. in nota: /Al. fructuarius.
Nempe ita ipfe Taur. in margine, et Hal. et Rehd. GEB. — 44 Taur. Bir;.
GEB. 45 Hal. bis, et itafa&um Flor. wR. — 46 Hal. et Vulg. ffipulatione.
H R. 47 KRehd. viciuas. G E ?. 48 Rehd. inferit: zu. GEE. — 49 Go-
thofr. in nota: poffe putamus.. Hal, G s. 50 Vulg. pavtem. BR. 51
Rehd. aliam. GEB. 52 al et Rehd. adiadicatae fuerint. G E. 53

$. 4. Ei, qui in conducto ;

. margine: alias, im domo. GEB.

38 Kehd. |

. Hal, et Vulg. poffit. BR.

DIGESTORVM LIB. XXXIX. TIT. Il

fiue ergo redemerit alteram ?* partem quis ex his, fiue adiu- -

dicatà,fuerit 5*: non augeri promiffionis obligationem. Pom-
ponius, relata luliani fcriptura ?5?, dicit non fe improbare.
$—6. Si autem res aliquas poft ftipulationem interpofitam in
domo 5* habere coeperit ftipulator, quae ex ruina vicinarum
aedium perierint 5*, agere ex ftipulatu poteft: licet 5* tunc,
cum ftipularetur, hZe res ?" non fuerifft.
praedii, fi ante traditionem ftipulatus fit, cautum habebit de
eo damno, quod poft traditionem fattum erit. $.-8: Vendi-
torem autem aedium, prius quam poffeffionem tradat, ftipu-
lari oportet: quia huius quoque rei culpam praeftat. .$.-9:
Sed quid fiet, fi venditor fine culpa ftipulari non potuerit, et
ob hoc emptor füpulatus fuerit, nonne damnum ?* patitur?
an hoc 5? damnum in aliena re acciderit, reuoluitur autem
ad emptorem , quia aCtionegf ex empto non habet? Sed ni-
hil in hac caufa proficit ftipulatio, nifi in id, quod poft tradi-
tionem accidit 9?: quia dum 9* venditoris cuftodia eft, is
ftipulari debet, omnemque diligentiam emptorf praeftare: et

quod alia actione $? quaeri poteft, id in ftipulationem ?* da- -

mni infe&ti omnino non deducitur. -$—tro- Sed fi venditor
interpofuerit ftipulationem, etiam id damnum continebit "
quod poft traditionem emptori contigerit: quod effe iniquiffi-
mum Ariíto ait: quoniam ** fi emptor quoque damni infecti
ftipulatus effet, duobus promiffor eiusdem nomine obligare-

tur, nifi forte id contra fe habeat, quia in hoc fit ftipulatio, -

quanti ea res erit: vt poffit videri, nihil intereffe iam vendi-
toris ftipulatione ** damni infeCti interpofita. $. r1. Sabini
fententia vera eft, exiftimantis, vt, fi dum aedificatur, intra
diem ftipulationi ** comprehenfum fupra parietem meum do-
mus deciderit, eumque vitiauerit, licet poft diem füipulatio-

; . L] . d- od ^ ; LÀ
nis paries decidet $?, poffim agere: quia damnum iam -eme-

acceperim, cum paries vitiofus faCtus fit: nec quicquam ob-

ftare, quo minus etiam-antequam decidat, agi poffit: et fi ita , ..
concuffus fit paries, vt nulla rationefrecipir ?? poffit, ideo-4/ rejeec ,

que deponendus eft *?, non minoris litem aeftimandam , quam

| fi decidiffet. $. 12. Si vicinas aedes habeamus, et inuicem de-

fideremus damni infecti caueri: nihil obftabit, quo minus et
ego in tuarum aedium poffeffionem mittar,se"* tu in mearum.
$. 13. Si pupillus prohibuit iri in poffeffionem damni infecti
?2, placet, in eum non jffiufte competere hanc in factum
aCtionem. $. 14. Si mandagtj ^* meo alius prohibuerit, in
me haec aCtio competit. $. 15. Non folum autem eum pu-

nit Praetor , qui in poffeffione 7* efe£',fed etiam eum, qui pof- -

fidere paffus non fuerit: cum alioquin, fiis qui iuflu Praeto-
ris coeperat pofífidere, et poffidendo dominium capere, aut
non admiffus, aut eieCtus ^? inde fuerit, vtile interdictum
vnde vi, vel Publicianam a&tionem habere poteft 79, Sed fi
in faCtum a&ione egerit, his actionibus experiri non potelt ,
cum Praetor id agat, ne damnum]faciat ** actor, non vt in
4 fmt*"' | : lucro
Hal. et Rehd. relatam Inliani fcripturam. GEB. — $4 Hal. im. dominio, at in
55 Hal. et Rehd. vuerint. GER. 56
57 Hal. inferit; illjus. Kehd. bec ves eius "on
fuerit. G E B. 58 Hal wum dammum mon patitur. GEB. — 59 Hal. bic.
Rehd. ax et quod dampnum. GEs. . 60 Vulg. acciderit. BR. 61 Hal. in-
ferit: im. GEB. . 62 Rehd. ratione. GEB. — 63 Hal. füpulatione. GEB.
64 Kehd. continebitur. G E B. 65 Rehd. quia. GEB. — 66 Taur. vendito-
viStipulatione. Hal. et Rehd. flipulationem , et mox: zuterpofitam. G EB. 67
Hal. et Vulg. fipulatione, B R. — . 68 Hal. et Vulg. decidat , et ita Flor. eft fa&um.
BR. ltaetiam Rehd. GEg. — 69 Hal.et Vulg. refici, quod malo. BR. Praeiue-
runt MSS. Var. L. II. S. Cruc. I. et H. Barb. Chriftin. Bynkersh. vt et Rehd.. At
Magl vteit Flor. GE &. 7o Hal.fit. GEs. 71 Ap.Hal.et, abeft, GEP. — 72
Vulg. addit: womine. BR. — 73 Vulg. mandato. BR, Etiam Rehd. GEB. . 74
Hal. iu poffeffionem eft. Rehd. zm poífeffione ejfet, at fuperfcriptum : al. eff.
G É B. 75 Hal. et Vulg. aut veiecius. B R. Rehd. vel deieddlus. GEB. ^ 76

71 Hal. in margine: alias , patiatur. ignoratio-
: : ne

Hal. inferit: et. GEB.

*

$. 7. Emptor

J

N
u
fiUs
fis,
pri
Pra

frü
loc
ho
qu

tef

i f

jwt, tami
f

ylia
pole
M
Tare
l
lius
quia
in p

(e du
fet, al
ditem
letty
vli,
ytp
f
L
Ilabïz
e l
donit
MINY
m e
lnpetr

Y NQyY
DI
7 Ri
« GE
M
fite d
83 Mi ;
0kf, qbelt
hibe, Qu
Vil jj
Jitud,
39 Hl e
Árnt; g
RChd. GE
TIttj, GEB,
U. GER
Modt, li
! digyid,
Wt in À

]
l.

m
n
lr
of
(
i.

;lpu-

lsl
( fs

li
d
M ö&-
T
i*
nuf.
nfedi
"
htio,
enii-
m
r
m d
D
m
ideo-UT?jï"..
qum
müe
n &
ganim,
dul
hia
gri i

Priett

jo, 1
jitum
$d d
)otefï j

v
j

DIGESTORVM LIB. XXXIX. TIT. II

lucro verfetut. $. 16. Si procurator meus damni infe&i ftipu-

- latus fit, caufa cognita. *5 mihi ex ea ftipulatione actio com-

. petit.

J de-
.gmt

XIX. Garvs/ad Edi&tum Praetoris Vrbani, titulo
de damno infecto. EomnvM, qui bona fide abfunt, in fti-
pulatione damni infecti iusnon corrumpitur, fi reuerfis ?? ca-
uendi ex bono et aequo poteítas datur: fiue domini fint, fiue

aliquid 5? in ea reius habeant: qualis eft creditor, et fructua--

rius, et fuperficiarius. $. r. Siue aedium vitio 5*, fiue ope-
ris, quod vel in aedibus, vel in loco vrbano, aut ruftico,
priuato, publicoue fiat, damni aliquid futurum fit: curat
Praetor, vt timenti damnum caueatur. |
» . €X. IpEw libro XIX. ad Edictum prouinciale. IN TER
fructuarium, et dominum próprietatis, ita damni infeCti cautio
locum habet, fi fructuarius quidem de foli vitio * caueri fibi
defideret 5?: dominus vero proprietatis de operis vitio, 9* fi
quid fru&tuarius aedificet, nam de ruina aedium neuter ab al-
tero cautionem defiderare poteít: fru&uarius ideo, quia re-

fectio[aedium ad eius ** ipfius onus non 95 pertinet: proprie-

tarius ideo, quia]vfitata ftipulatio, qua de*ww reítituenda 9*
fructuarius cauet, ad hunc quoque cafum porrigitur. —
XXl. PAvrvs libro VIII. ad Plautium. S1 filiusfa-
milias inquilinus fit, videamus, an damni infetti nomine in
poffeffionem aedium vicinarum mittendus fit? Quaeritur enim
35 an filiusfamilias non videtur *? damnum pati, fi res pecu-

liares fint, et ?? pater poffit ftipulari, fi quid ei damni fiat?

Et placet, vtrumque eorum in poffeffionem mitti, niíi fic fi-
lius conduxerat ?*, vt eius periculo aedes effent: tunc enim,
quia folus tenetur ex locato, reéte dicetur,
in poffeffionem, nifi ei caueatur. |
XXII. InEMw libro X. ad Plautium. . S 1 proprietarius
de damno infecto repromififfet ??5 vel forte aliquid praeftitif-
fet, aut contra fructuarius aliquid[praeftitit ?5 : iniquum eft
alterum tine damno vti aedibus, autaedes habere: et fi optu-
lerit proprietarius aliquid, non eít fructuario permittendum
vti, nifi contulerit: idemque fractuario praeftandum eft, vt
proprietarius cogatur ei conferre. — Ergo et folum retinebit
fructuarius, fi aedes ceciderint, donec praeftetur ei damnum:
vt quod haberet vicinus miffus in poffeffionem , id fru&tuarius
habeat, qui ?* damnum vicino farciit ?. — Eadem erunt ?$,
et fi minimum.damnum detur. : $. r. Plautiüs: fi ab eo, quem
dominum eíle negarem, vellem fub hac exceptione, sr no-
MINVS NON ESSET, fatisdari: ab eo vero, quem domi-
num efle dicerem, pure repromitti, conftitit non debere me
impetrare, fed debere me eligere, a quo velim mihi caueri.

XXIIL. VLnPiAwNvslibro LXIII. ad Edictum. Iw fti-

ne nempe probae latinitatis. — Vid. Daker. ad. Opujc. de Latin. Vet. ICt. p.
73. ". 10. BR. Vt Hal. habet in margine, ita Rehd. exhibet in textu. GE B.

"8 Kehd. Si procurator meus caufa cognita dampni infetti flipulatus fit: michi

etc. GEB. 779 Hal. fed renerfus. forte ex parte errore typorum pro: fed re-
uerfi. lta enim et Rehd. fet reuerfis, GER. 80 Hal. fiue alioqui. Vulg.

fiwe aliquod. BR. — 81 In Rehd. vitio, abeft. GEB. — 82 Taur. Bitio. GE B.
$83 Rehd. defiderat. G E B. 84 Rehd. praefigit: fed. GEB. . 85 In Rehd.
eiu$, abeft, GEB. 86 Gothofr.in nota: Hanc negationem Haloander non
habet. Quod faifum. Habet enim Hal. ad. eum non ipfius ouns pertinet. )Scd
Vulg. ad ipfius onus pertinet. BR.. Ita et Rehd. GER. $7 Yaur. de RE-
flituenda. Kal de veflituenda ve. GE s. 88 In Rehd. ezzm, abeft. G E B.
89 Hal. et Vulg. videatur. BR. Etiam Rehd. GE g. 9o Hal. et Vulg. in-
ferunt: a, BR; Vt et Rehd. GEB.
Rehd. GEF. 92 Flor. eft: repromi[fiffet. GEB. 93 Hal. praefliterit.
Vulg. praeflitiffet. B R. 94 Hal. inferit; id: Poffet et Flor. legi: 441Da-
qmi.GEB. . 95 Hal. farciat. Rehd. vicio farciat. GEB. — 96 Hal. addit:
ergo. GEB. — 97 Hal. mittet. GEE. 98 Hoc eft: publica au&oritate.

Noodt. IV. Probab. 1. et ad. D. tit. de Rer. Diuif. Oper. T. II. p. 355. GEB..

99 Hal. praefigit: et. GEB. — 100 In MS. S. Cruc. fuper: mibil, fcriptum :
3. alíquid. Vid. Duker. ad Opu[c. de Latin. Vet. ICt. p. 365. n. 43. BR. E
'Taur. in Adnotat, faciente. in P. fauente , mninus reile. Nempe ci in w coaluit,

ipfum mittendum .

91 Hal. et Vulg.condaxerit. BR. Etiam.

769
notmine interponitur,
! ?* in poffeffionem.
XXIV. Ingw libro,LXXXL, ad Edi&um. F LVMI-
NVM publicorum communis eft vfus, ficuti viarum publica-
rum, etlitorum. In his igitur publice ?3 licet cuilibet aedifi-
care, et defiruere: dum.tamen hoc fine incommodo cuius-
quam flat. Propter quod operis dumtaxat nomine cum fatis-
datione cauetur, de vitio loci nihil cauetur: ?? hoc eft, opä-
ris,, quod quis facit: ceterum fi ex loci vitio damnum timea-
tur, minime dicendum eft, damni infecti ftipulationegf inter-
poni oportere: quis enim dubitat, neminem eífe, a quo fti-
puletur, cum nemine ??? nihil faciente * locus ipfe publicus
damnum inferat fui natura? Ad ea igitur opera ftipulatio per-
tinet, quaecumque priuatim fiant.' Quid ergo, fi publice ?

pulatione damni infeCi, quae aedium
nifi in folidum fuerit cautum, mittetur

opus fiat? de vitio ? eius quid faciemus ? Et plane, vel prin-

ceps adeundus eft, vel, fi in Prouincia fiat, Praefes Pronin-
ciae, Sed quod di&tum eft, ^ operis vitio, fic accipiendum
eft, etiam fi proponas non tantum * tempore quo opus fit,
fed etiam fi poftea contingat: quid enim, $i ideo, quia male
aedificatum erat,,corruit ? $. x. Adicitur * in hac ftipu-
latione et heredum nonien ?, vel fuccefforum , eorumque, ad
quos ea res pertinet: fucceffores autem non folum qui in ?
vniuerfa bona fuccedunt, fed et hi, qui in rei tantum domi-
nium fuccefferint, his verbis continentur, Q. 2. Sed vt ne 19
jquid aedium, loci, operisue vitio, damnum factum Te -
pulatio interponitur de eo fine fatisdatione: quae non folum
ad totas aedes, fed etiam ad partem ** aedium pertinet. — Vi-

tium autem aedium, et loci effe Labeo ait, quod accidens !* -

extrinfecus infirmiores eas facit: denique nemo dixit, ,palus
ftris loci vel harenofi nomine, quafi vitiofi, committi ftipu-
lationem: quia naturale vitium eít: et ideo nec ea 73 ftipu-
latio interponitur, neque *^ interpofita committetur 15,
$. 3. Haec ftipulatio vtrum id folum damnum continjat, quod
iniuria fit: an vero omne damnum, quod extrinfecus contin-
gat? Et Labeo quidem fcribit, de damno dato non poffe agi,
íi quid forte terrae motu, aut vi fluminis, alioue quo cafu
fortuito acciderit. . 4. Seruiff quoque putat *9, fi ex;ae-
dibus; promitforis vento tegulae deieCtae damnum vicino de-
derint, ita eum teneri, fi aedificii vitio id acciderit, non fi
violentia ventorum, vel qua alia ratione, quae vim habet **
diuinam. Labeo et rationem adicit: quos;? fi hoc non ad-
mittatur, iniquum erit !? : qugienim tam firmum aedificium

j VH

d

2 U i
rfu, une()unn'

P

h

P

HFeebuas., o

eft, vt fluminis, aut maris, aut tempeftatis, aut ruinae, 29 -

incendii, aut terrae motus vim fuftinere poffit? $. 5. Idem
þerufug putat, fi controuerfia aquae infulam fubuerterit, de-
inde ftipulatoris aedificia ceciderint, nihil eum ex ftipulatu
| ! | con«-

vt in Z. 18. $. 22. fupra b. t. fcriptum : oiunas, pro: vicinas, BR. — Habent
etiam. MSS. faciente , Vat. L Barb. Chriftin. Pal, L. S. Cruc. I. II. Byuükersh.,
Rehd. Sed. Magl. vt eft Flor. GER. 2 Vulg. i& publico. BR. Etiam Rehd.
GEB. 5 Taur. Bitjo. GEB. — 4 Hal inferit: de, GEB. — 5 Rehd. taz-
t0, et mox: fit, loco; fit. GEB.
7 M et in Rehd. pro: odiicitur. G EB.
quIn. GER.
mnum etc. FIa]. Nempe Flor. aliquis 72 quid, hic pro: quod, pofitum, dele-

.8 Rehd.uomiue. GEB. — 9 Taur.

uit, et: Zu, repofuit. Vulg. vt ue operis loci aediumme vitio id damuum fa- .

( fit. BR. 1n Rehd. hic locus ita fe habet: Sed vt me opevis loci ediumue
vitio id dampnum fathum flipulatio fit interponitur : de eo fme fatisdatione: Et
his vltimis fuperícriptum: 4/. fine deeft. m. forte quod haec litera vocem : men-
dofe, aut: sale, iudicet. GE B. II Hal. et Vulg, partes. B R. 12, . Hal.
accedens. G E B. 13 Ap. Hal. ez, abeft. Gzn. 14 Hal. nec ea, loco:
neque. GEB. — 15 Hal. et Vulg. committitur. BR. — 16 Taur. pOtat. GER.
17 Hal. et Vulg. babeat. B R. I8 Hal. et Vulg. guod, hic et in fequenti-

bus. Et ita quoque MSS. Pal. L. tamen tantum priore in loco. p R. In vtro-
que Vat. IV. Chriftin. S. Cruc. L Hl..— At Vat. L. Barb. Bynkersh. compendiis
Ícripturae dubiis vtuntur; quale non eft illud , quo Rehd. vtroque in loco vti-
19 Vulg.
29 Hal.et Vulg. inferunt: ast. 8 R. Rehd. hic vbique habet vel,
; loco;

tur. ldem in praecedenti voce cum Flor. vt alias:; adicit. GEB.
eft. G E B.

1O Gothofr. in nota: ne in operis, loci, aediumue vitio da- -

6 Rehd. addit: vel corrumpitur. GEB. *

j*

v
d.

L

P

/[b(d 4

j2 E

779

confecuturum : quia id nec operis nec loci vitio faCtum eft ?*.
Si autem aqua vitiet fundamenta ??, et fic aedificium ruiffet,
committi ?5 ftipulationem ait: multum enim interefle, quod
erat alioquin firmum, vi fluminis lapfum fit protinug: an ve-
ro antejfit vitiatum, deinde fic fiecidemt AA pLto? ita Labeo
probat: etenim multum intereffe ^?, quod ad Aquiliam per-
tinet, fanum quis hominem occidat, an vero factum imbe-
cilliorem 2?. $. 6. Quamquam autéfh ftipulatio committitur
23. cum vitio operis damnum fattam fit: tamen, fi opus fa-

&um eft ab eo, quem promiffor prohibere non potuit, ftipu--

latio non committgtur ??. .Plane, fi prohibere potuit, com-

mittetur. Sed fi quis promifforis nomine fecerit, vel eius pro-

quo promiffum eíft , autalius qui prohiberä ?? potuerit: ftipu-
latio ifta 3* committetur. .S$—z. Praeterea fi furni nomine
damni infe&i fuerit cautum, deinde furnarii culpa damnum
datum fuerit: non venire in hanc ftipulationem, plerisque
videtur. $. 8. Caffius quoque fcribit, ,quod, contra ea da-
mnum datum eft, cui ?? nulla ope occurri poterit ??, ftipu-
lationem non tenere. $. 9. Item apud Viuianum relatum eft,

" ,-;(/,,-a"i,,&..-.ü ex agro vicini arborées vi tempeftatis confractae, in meum

LJLJJPaleba
...L"lu'nü-f,,

a, ^ . a
F äafkräwünu'fuä)w(
j

LA m ,

LE Liä(aqheïïv

x XPM.

agrum deciderint ?* , eoque ,facto, vitibus meis|vel fegetibus
nocent ?5, vel aedificia,demoliunt,?*: füpulationem iftam,
in qua haec?" comprehenduntur, s1 QVID ARBORVM LO-
ce1vE ViTIO ?? AcCIDERIT, non effe vtilem ??: quia

J vualaucoxt non arborum vitio, fed vi ventorum ^? damnum mihi datum.
Plane fi vetuftate arborum hoc fiebat, potfumus di-

elt **.
cere, vitio arborum damnum mihi dari. $. 1o. Idem ait, fi
damni infecti aedium mearum nomine tibi promifero, deinde
kie aedes vi tempeftatis in tua aedificia ceciderint, eaque di-
füerint, nihil ex ea ftipulatione praeftari: quia nullum da-
mnum vitio mearum aedium ,tibi, *^ contingit *?: nifi forte
ita vitiofae meae aedes fuerint, vt qualibet vel minima tem-
jeftate ruerint.. Haec omnia vera funt, $. r1r. Sed et quod
ïabeo putat, verum eft, referre , vtrum impulfu fluminis ruit
^* aedificium, an deterius ante faCtum poftea ceciderit. $. 12.
Ttem videamus, quando damnum ** dari videatur: ftipulatio
nimi hoc *9,continet, quod vitio aedium, loci, operis, da-

mnum fit **, vtputa in domo mea puteum aperio, quo aperto.
venae putei *9 praecifae funt: an téneqg? Ait Trebatius, non.

teneri me damni infeCi: neque enim *? exiftimari, operis
mei vitio damnum tibi dari in ea re, in qua iure meo ?? vfus
fum ?*. .Si tamen tam alte fodiam in meo, vt paries tuus
ftare 5* non poffit, damni infecti ftipulatio committetur.
. XXV. PAvLvslibro LXXVIIL ad Edictum. 'Tax-
BATIVSait, etiam eum accipere damnum, cuius aedium lu-
minibus officiatur. ( j

"oo"eisTixVS 9* Bbro LXXXL. ad Edictum.

PRocvLvs ait, cum quis iure quid ?* in füo faceret, quam--

loco: ast; eadem tamen disiunctiua ante vocem : Zucendii, pariter abeft. GE B.

- 22, Hal. vitiaffet fundamentum. GEB. — 25 Kehd. ali-
quaudo. GES, — 24 Vulg. ceciderit. BR. Vt et Rehd, GEE. — 25 Hal. in-
lerit: id. GEB. ^ 26 Hal et Vulg. imterefl. BR.— 2/7 Taur. inuecilliorem.
Sed maiuícula V opus erat.BR. . 28 Rehd. tunc comuittiatur. GER.. 29 Rehd.
committitur, et mox iterum, GEB. — 30 Hal. et Rehd. quem probibere. G E B.
31 In Rehd. ;fja, abef. GEB. — 32 Taur. Qij. GERB. . 33 Hal. poterat.
Vulg. potefj. BR. Vt Vulg. ita Rehd. GEE. 34 Rehd. ceciderint. GER.
45 Rehd. mocerent. GER. 36 Gothofr. in nota: 4l. demoliantur. Nempe
MHal. moceant, v. ac. demoliantur. Vulg. nocueviut, v. de. demolierzmt. BR. Et-
iam Rehd. demolierint. GEB. — 2* Vulg. inferit: ommia. Bh. Et Rhed. GE.
38 Taur. DITIO. GE . 59 Rehd. addit: a&onem. GE.B, 40 Rehd.
inferit: modo. GE B. — 41 Hal.fit. GEB. — 42 Taur. in Adnotat. tibi. fic ve-
élius quam mibi, vt babetur in Pam, Neque aliter. vllus codex fcriptus quam
editus. B R. Ita quoque Hal. et MSS. Vat. I. Barb. Chriftin. Pal. I. S. Cruc. I.
Bynkersh. Rehd. At Magl, vt eft Flor. GE s. 43 Hal. et Vulg. contigerit.
BR. 4 Hal. riat. 45 Taur. damnOm. G E8. 46 Hal. baec. G En.
47 Hal. fit. Vulg. datwm fit. 8 &. Rehd. fit datum. GEB.-
tui. GEB. . 49 Rehd. inferit: potefl. GER.

21 Hal. fit. GEE.

50-In Rehd. ?eo, abeft.

6kEB. 51 Hal. fim. GEB. 52 Taur.tmuStare. GE B. 553 Hal. IDEM, GE .

DIGESTORVM LIB. XXXIX. TIT. II.

. le adicit, fieuti hic exigit Caíffius, vt fi 7 iuftus metus mi-

in alieno faciat *5,

" Rehd, ea, loco: bac. GER.

| fententiam veram effe. GEB.

48 KRehd. inferit: |

M gt

uis promififfet *5 damni infeCti vicino, nofftamen eum tene-
ri ea?9 ftipulatione: veluti fi iuxta mea aedificia habeas aedi-
ficia, eaque iure tuo altius tollas: aut fi in vicino tuo agro-
cuniculo vel fofía aquam meam auoces 5?: quamuis-enim et

hic aquam mihi gbducas, et illic luminibus officias, tamen /. «A,

ex ea ftipulatione.aCtionem mihi non competere: . fcilicet quia

non debeat ?? videri is damnum facere, qui eo ;velutijlucro ,/ ;7,742 t

quo adhuc vtebatur, prohibetur: multumque intereffe, vtrum
damnum quis faciat, an lucro, quod adhuc faciebat, vti pro-
hibeatur: mihi videtur vera effe 5? Proculi fententia, — —
XXVIL PaAvrvs *?? libro,LXXVIIL ad Edictum,
PrvnEs earumdem aedium 5* domini, finguli ftipulari de-
bentfine adiectione partis: quia de füo quisque damno fti-

2017

pulatur ?^: quin immo pars adiecta partis partem,faciet, Con-'/«tere ,

tra fi plureg domini fint vitiofarum aedium, pro füa quisque
parte promittere debet: ne finguli in folidum obligentur,

XXVIIL VrrraxwvslibroLXXXI. adEdictum, Iw -Jfil *

hac ftipulatione ?? venit, quanti ea res erit, Et ideo Caffius -

fcribit, eum, qui damni infeCti ftipulatus eft, fi propter me«
tum ruinae ea aedificia, quorum nomine fibi cauit, Fulflt 844
impenías eius rei ex ftipulatu confequi poffe£, Idemque iuris
effe, cum propter vitium communis parietis, qui cauit fibi

damni infecti ^* onerum eorum,releuandorum gratia, quaei'[ewl-f-—m,,

in parietem incumbunt, aedificia fuafulfit, 95 In eadem cau-
fa efiidetrimentum quoque propter emigrationem inquilino--
rum, quodex iufto metu factum eft, Arifto autem non ma-«
grantij-" caufam praebuerit: ita in eius perfonay 9?, qui
ulfit, eaden' Caffiugn, dicere debuiffefg?, fi iufto ** metu
ruinae fulcire coactus eft. | h
« XXIX. Garvs libro XXVIII. ad Edictum Prouinciale,
SED Jf li conducere hofpitium nemo velit propter vitium ae«
dium, idem erit dicendum. 277 PT |
XXX. VrrPriamxvS librojIDXXXI, ad Edictum. . D a-
MNI infeCti ftipulatio pertinet, etiam fi quid eius operis,
quod ?? in fundo meo *? aquae ducendae caufa 7*, vitio da-
mnum mihi contigerit: folet enim opus in alieno fieri, cum
iure feruitutis , quam quis habet alieno agro impofitam, opus
$. 1. Vtrum autem de hoc opere pro-

s d

m

mittere, an fatisdare debeat, videamus? Mouet, quod in alie-;.-
no facit *5: qui autem de alieno cauet, fatisdare debet: quïwtu

de füo, repromittere. Vnde Labeo putabat **, eum, qui
modulorum aut riui faciendi caufa opus faceret, etiam fatis-

dare debere, (qua *? et/in alieno folo faceret; fed cum deope- 1 $««a.

re[faciet *?, exigatur ftipulatio, confequens erit dicere, fuf- |./,

ficere repromiffionem: quodammodo enim 5? dere fua cauet.
$—« Quod dictum eft aquae ducendae caufa, exempli gratia **
E Ícriptum
$4 Rehd. quidem, loco: quid. GE R. 55 Flor. promiffiffet. GE B, 56
| 57 Hal. euoces. Rehd. aduoces. Habet fenfum ,.
fed tamen errauit librarius hic dormitans, vt monftrant fequentia: qua emim
vis adquam qibi adducas. GE 5. — 58 Hal, debebat. GE &. 59 Haec voxz
effe, Flor. non adeo recenter vncis eft inclufa. gg. Rehd. z5 videtur Procalz
60 Hal. IDEM. GE&. 61 Rehd. inferit:
.62, 'Taur. flipulat Or. G E B. 63 Hal. et Vulg. zu bauc
flipulationem. BR. ^ 64 Vulg. caueri curanit, fulferit. BR. 65 Vulg. in-
ferit; momine. Bm. Vt et Rehd. GEB. — 66 Rehd. pracfigit: Et. GEE.
67 Ap. Hal. fi, abeft. GER. 68 'Taur. migran Ti. malo : migranti.
B R, 69 Hal. et Vulg. pevfoma. B R. 7o Vulg. Caffius dicere debviffet.
BR. — ^71 TTaur. sIuflo. GE R. 72 Vulg. inferit: fit. BR. —— 73 Rehd.
inferit: eff. GEB. ^4 Hal. hicaddit: fit, probabiliter ob fequens : vitio. BR.
75 Kehd, ggam quis im alieno dgro babet impofitam. in aliemo'faciat operis.

"0mine. GEB.

G E B. 76 Rehd. faciat. GEB. " 77 Vulg. putat. BR. Etiam Rehd.
GEB. "75 Gothofr. in nota: Zl quia. Scriptum erat Flor. quaetinalaeno.

facdum autem : quig im alieno, expun&o : et, quod Taur, retinuit. 73
quia (Taur. habet in margine. 8 R. Hal. er. Rehd. vt Flor. eft corredum. GEB.
79 Rehd. faceret. GEz. $o Rehd. quodam enim T0de. GBB, — 8* la
Mu t ! QUNCNNMEM | Rehd.-

L z

.";[mf etf

l
"i
$r
["MWLW
'I (
f
2
L*uï*w"'ü.'
- (
06
fet
aug'
yel
!
fe
t
&

Q
C

,',vvefhn Á
h, Qu

fün
teni

rieij
amwd, f

]sl

qu

Ín
M bet,
" ,
. ltra
J hj
Cori
lemol

! f?fil

Mi
dorri
a f
Cf
(
CEJ,
ftt. ;
fierg,
ii G
IOCO E
99VW
LE
Mi
n fs
Ts Gpy
H&l. [
fi h 1]
fane hübt
o
N UT

» l urwf*fa fi projpraeterita penfione ?? fatisfacere paratus fuit ??, alio-

g
D]

|

s

i,u" ceret ,

E

DIGESTORVM LIB. XXXIX. TIT. II

fcriptum eft: ceterum ad omnia opera ftipulatio accommoda-
Mtdr * ! TaC XX M. :
XXXI. PaAvrvslibro LXXVIII. ad Edictum. Qvr
. vias publicas muniunt, fine damno vicinorum id facere debent.
$. r. Si controuerfia fit, dominus fit nec ne, 9? is a quo cau-
tio exigitur, fub ?* exceptione fatisdare iubetur.
Vhele, XXXIL,GArzvslibro XXVIII. ad Edictum preuineiale,
! S r aedibus meis proximae fint aedes meae et tuae: quaeritur,
L Ticernt, an, fi lge vitium mihi,;faciant ??,-eewere mihi debeas pro

damno propriarum mearum aedium: fcilicet pro qua parte do--

minus exiftes *?? Et hoc plerisque placet: fed mouet me,
m A. s "E , 3 . .
L. fie pro-fedel, quod ipfe meas aedes,reficere poffim, et impenfas pro focio,
£..' aut communi diuidundo iudicio, pro parte confequi: nam et
L eL442,fi vnas aedes communes tecum habuifjfeaeque??* vitium fa-
^ ciant, et circa refectionem earum ceffare videaris , noftri prae-
ceptores negant cauere te debere, quia ipfe reficere potfim,
recepturus pro parte, quod impenderim, iudicio focietatis,
aut,communi diuidundo 9$?: ideo et *? interpofitam cautio-
nem minus vtilem futuram, quia alia ratione damnum mihi
poffet ?9 farciri: et eft plane noftrorum pfaeceptorum haec
fententia, vt credamts, inutilem eífe damni infeCti füipula-
tionem, quo cafu damnum alia a&tione farciri poffit: quod
et in fuperiore cafu intellegendum eft. —
XXXIII. VrPrAwvs libro XLII. ad Sabinum. Ix-
QVILINO non datur damni infeCti aCtio: äzia poffit ?* ex
conducto agere, fi dominus eum migrare prohibgfet.
AXXIV. PAvrvslibro X. ad Sabinum. . Vr1Q vkE

^wxla, quiniufta retentio pignoris domino jfierijvideretur ?*. Sed
etfi quafi pignora retinuerit, et ea interierint ruina vicina-
rum aedium: poteft dici etiam pigneraticia actione locatorem
teneri, fi poterat ?? eas resin locum tutiorem transferre.
. XXXV. VrPrAwNvslibro XLIT. ad Sabinum. Iw pa-
rietis communis demolitione ea quaeri oportet, ?? fatis aptus

- Lomm-5, fueritoneribus ferendis, an non fuerit aptus.

: XXXVI.PAvrLvs libro X. ad Sabinum. S p ita ido-
neum eííe aeaisune- dixerunt,a-? ^ vtrarumque aedium onera,
quae modo iure imponantur, communis paries fuftinere poffit.
|.XXXVII. VrpriawNvslibro XLII. ad Sabinum. NAM
fi non fuit ??, vtique demolire ?? eum !?? oportuit: nec de-
wbet, fi,quidj damni ex hac caufa attigit *, is, qui demolitus
eít, teneri: nifi fumptuofe ?^, aut parum bonus nouus paries
fit reftitutus. Quod fi fuerit idoneus paries, qui demolitus
eft: in aCctionem ? damni infecti venitjidg quanti interfuit *
aCtoris, eum parietem ftare: ? merito: nam fi non debuit $
demoliri, reftituere eum debet proprio fumptu. Sed et fi qui
t f&itus ob demolitioniem amiífus eft, confequenter reftitüi

4

82 Rehd. commodabitur, GEB. . 83 Rehd.
84 Rehd. inferit: bac. GEB. 85 Vulg.
Etiam ita Rehd. GEB. $86 Hal.
— $87 Hal. babuerim , : bae-

Rehd. gratía, abeft. GEn.
dominuus nec ne fit i$, GER.
m fi vitiumn communes aedes fecevint. B R.
exifliW. Vulg. exiflas. Bn. Rehd. extiteris. GEB. -
que. 88 Vulg. foczetatis vel cominuni diuiduudo indicio. BR. Yta et Rehd.
GEB. $9 Rehd. atque ideo. GEB. — 9o Vulg. poffit. BR. . 91 Hal. pof-
fet. GE R. 92, Hal. et Rehd. inferunt, etam. GEB. — 93 Hal. fit. Vulg.
fuerit. BR. Kehd..vt Vulg. GER. 94 Hal. videtur. G E B. 95 Hal. po-
terit. G EB. — 96 Hal. et Vulg. praefigunt: fi. BR. 97 Hal. et Vulg. fi ,
loco: vt. BR. — 98 Hal. et Vulg. won fit idoneus, BR. Etiam Rchd. GEB.
99 Vulg. demoliri. BR. 10O Hal. et Rehd. demolzri eum te oportuit. GEB.
X Hal contigit. Rehd. attigerit. GEB. —— 2 Vulg. fumptuofus. BR. Etiam
Rehd. GEE. 3 Vulg. z acdiome. BR. Etiam Rehd. GEB. 4 Taur.
quantluterfuit. GEB. — $ Hal.et Vulg. praefigunt:et. BR. — 6 Rehd. debue-
Tit. GEB. Etiam Hal, 7 Hal et Vulg. quis. BR. Etiam Rehd. GEB. — 8
Hal.'et Vulg. praefigunt: Cuwi ER. Etiam Rehd. GEB. — 9 P. F. abierit.
fic H. a Porta in II. quod & verum eft, diligentiam noftram effugit. ques
fane habent: aberit. PR.^ Hac dubitatione impulfus Nofter in fchedula pluries
memorata Saluinium confuluit etiam de hoc loco, qui prqppütac quaeitioni
hac vna voce refpondit: Aberít, Et itaquoque Rehd. licet in eo poft duas

1

??TOR aedium ante traditam fibi

tendus eft in poffeffioneyf

771

eum Sabinus voluit. Siforte habitatores migrauerunt, aut
non Itïam commode habitare poffuünt: imputari id aedificatori
potett. : :
XXXVIIL PAvrvslibro X, ad Sabinum. 93 Emw-
. . poffeffionem ideo inutiliter
ftipulatur, quia venditor omnem diligentiam ei praeftare de-

bet: tunc certe vtiliter ftipulatur, cum omnis culpa a vendi-

tore aberit *: veluti fi precario emptori in his aedibus effe
permifit, cuftodiamque ei sfuturus tradidit. — $. r, Si agri
nomine non caueatur, in eam partem agri mittendugy eft. !9,
ex qua periculum timeatur ** : eiusque rei ratio haec eft, quod
in aedificiis partes quoque reliquae a vitiofa parte *? trahe-
refftur *5:,at,in agris non idem eft: fed dicendum eft, vt

in domibus quóque maioribus interdum caufa-cognita Prae--

tor ftatuere debeat, in cuius paris poffeffionem is, cui non
caue/tur, mitti debeat. — $. 2. Dedué£to veteris parietis pre-
tio, f; quid amplius fit, aeftimari debet: etíi quid ex veteri
in nouum coniectum fit, deduci ex aeftimatione 7^ oportet.
" AXXIX. Powroxrivs libro XXI. adSabinum. Ix-
TER quos paries communis eft aedificiorum nomine, quae
quisque propria habet *5, füipulari, damni infeCti folet: fed
tunc ea cautio neceffaria eft, cum aut;alter folus aedificat, et

habet *?, et plus damni fenfurus fit decidente pariete: alio-
quin, fi aequale periculum eft, quantum quis vicino praeftat,
tantum ab eo confequitur. $. r. Si domus ** in controuer-
fia fit, dicendum eft, damni infecti onus poffefforis effe,
cum id, quod praeftiterit, imputare !** domino praedii pof-

fit: quod fi non caueat, poffeffionem ad petitorem, qui ca-

uere damni infecti fibi velit *?, transfera)ft 2*:qnam ^* ini«
quum eft, ftipulatorem compelli, relicto praedio, ex quo da-
mnum vereatur, dominum quaerere. $. 2. Damni infeci fti-
pulatio latius patet ?^?: et ideo et ei, qui fuperficiariam in-
fulam habet, vtilis eft ea ftipulatio, fi quid ?? in füperficie
damnum ?^ datum fuerit: et nihilo minus et ?5 foli domino
vüilis eft, fi folo damnum datum fuerit, vt ?5 tota füperficies
tolleretur, fraudabitur enim dominus foli in penfione perci-
pienda, — $. 5. Alieno nomine ftipulqri ita licet, vt, quod
damnum domino datum fit, comprehenjlatur ?7: cauere au-
tem debebit is, qui fipulabitur, dominum ratam rem habitu-
rüm: exceptioque procuratoria ftipulationi inferenda erit, fi-
cutin ftipulatione legatorum: quod fi ei non cauebitur, mit-
procurator omnimodo, vt ei exce-
ptio procuratoria non noceat. $. 4. Inaeftimando nouo ?3
pariete, ratio-haberi debet eius impenfae,. quae modum pro-
babilem non excddet ?? in vetere eius cultus 3?:

non adgrauet. £7/7.

primas literas ab adie&ta fit litera e, elegantiae nempe caufa in fine verfus ad
eum implendum, vt etiam corre&tor punctulo fubnotato indicauit, Etforte ex
eiusmodi elegantia illud : a£ierit, non Florentiae, vt teftatur Saluimius, itera-
ta infpiciendi diligentia, fed in alio quodam codice MS. enatum eft, eum etz
litera foleat ad implendum fpatium adhiberi; 1ta Codex Rehd. infra in fine
verfus habet: imferemi, etin fequeutis initio: da erit, pro zmferemda erit vbi
etiam corre&tor fuperuacaneam literam ; re&e punQulo notauit, GE g. io
Hal. et Vulg. iittendus eff. BR. Rehd. eff mitteudus. GEB.
Vulg. timetur. BR. I2 Vulg. ad vitiofam partem. B R. 13 Rehd. reli-
quae vitiofam partem traberent. GEB. I4 Hal. et Vulg. deduci aeftlimatio-

mem. BR. ta et Rehd. nifi. quod pofteriori voci alia manus praefixerit: im,

GEBR. 15 Hal babest. — 16 Kal babeat. GE R. — Y7 Vulg. domiuus. B R.
Vt et Rehd. GER. 18 Hal. imputavi. GEE. I9 Hal. qai dammz infe-
&i fibi caueri velit, neque abludit Vulgata, notante. Brenkmanno, quae iti«
dem cazeri loco: cauere haber, . 20 Hal. trausfereudam. Vulg. transferat.
BR. 21 Vulg. inferit: d. BR. — 22 Kehd. paret. GEB. — 23 Vulg. quod.
BR. 24 Hal. dammi. GE B. 25 Mal. et Vulg. etiam. B R. 26 kHal,.
inferit; fi. GEB. — 277 Rehd. comprebenderetur. GE2. . 28 Taur. woBo. GE B.
29 Hal. excedit. Etita factum Flor. B R. 30 Gothofr. in nota: Zl. culta.
Nempe itaipíe Taur. in margine. Hal, habet: soem excedjt: in vetere, eius cul-
VVVVV E ; t« ,

,33- » e £5* . $
vitium ex opere futurum eft, aut alter pretiofiora aedificia

non qui

L',* /:I'*C*/[ ,,

1 .otercdeor-.,

11 Halet

: j z d

1 44

7

XL. VnPraxvs lib XLIIT ad Sabinum, Ex da-

fnni infe&ti ftipulatione non oportet infinitam, vel inmodera-

tam aeftimationem fieri, vtputa ob teCtoria, et 31 ob pictu-
ras: licet enim in haec ?^ magna erogatio facta eft, attamen
ex damni infecti ftipulatione moderatam/aeftimationem facien-
dam: quia honeftus modus feruandus eft, non immoderata
cuiusque luxuria fubfequenda.
rietis vitio quid accidit ??, focius focio/nihil praeftare debet :

" cum communis rei vitio contigerit, Quod fi quia alter eum

$59 * f "
L '(afï(mt«
.L.-(. i/fïl- ,

E 3 disunt.

prefferat, vel onerauerat, idcirco damnum contigit *^: con-
fequens eft dicere, detrimentum hoc , quod beneficio eius * :
conti/git 36 ipfum farcire debere.
que oneribus preffus decidit ?* , re&tiffime Sabinus fcripfit 5
* parietem ) ?? vtriusque caufam effe, . Sed fi alter plures, vel
pretiofiores res amiferit: melius eft dicere, quia ambo onera
impofüerunt, neutri aduerfus alterum competere a&tionem.
$. 2. Quotiens ex damni infe&ti 4? plures agunt, quia in eadem
re damnum paffi fünt, id eft, in aedibus, non debet vnusquis-
que eorum in folidum agere, fed in partem experiri: neque
enim damnum, quod pluribus datum eft, vnicuique in foli-
dum datum eft ^*, fed in partem datüm effe videtur, et ideo
vnicuique in partem competere actionem lulianus fcripfit ^*.
$3- ltem fi plurium fint aedes, quae damnofe imminent,

vtrum aduerfus vnümquemque dominorum in folidum com-

petit,an in partem? Et fcripfit ^? Iulianus, quod et 5abinus
probat, pro dominicis partibus conueniri eos oportere. $. 4.
Si plures domini fint aedium, qui. damni infe&iffibi profpi-
cere volunt, nec quisquam eis damni infeäacaueat: mitten-
di omnes in pofleffionem erunt, et quidem *^ aequalibus

.partibus, quamuis diuerías portiones. dominii habuerint: et

ita ^* Pomponius fcribit. | L eent
XLI Pow»rowivs libro XXILgd Sabinum. . Iw re-
ficiendo communi pariete ei potius facultas aedificandi prae-
ftatur, qui magis idonee reficere parietem velit. Idemque di-
cendum eft, et fi de eodem itinere, riuoue reficiendo inter
duos vel plures qüaeratur, XVIIIL. n
XLII. IvrrANwvs libro,LVIIL Digeftorum. . $1 fer-

uus communis damni infe&ti ftipulatus fuiffet, perinde habe-.

tur, ac fi ipfi domini fua voce pro partibus ftipularentur. :

XLIIL.ArnrENvs Vanvslibro H Digeftorum. D 4--

MN I infecti quidam vicino repromiferat: *9 ex eius aedifi-
cio tegulae vento deie&ae ceciderant in vicini tegulas ,jeas-
queifregerant77. Quaefitum eft, an aliquid praeltari opor-
tet *^5? Re(pondit, fi vitio aedificii, etinfirmitate fattum ef-
fet, debere praeftari: fed fi tanta vis venti fuiflet, vt quam-
uis firma aedificia conuelleret ^?, non debere, et quod in
füpulatione eft, siVE Qv1D IBI RVET 59, non videri fi-

tum , qui nom aggrauet, et in fnargine: alias, excedit i veteri eius cultu , non
qui aggrauet. Et ita videtur fuifle in Rehd. vt Hal. habet in margine, fed nunc
eít: in veterem eius cultum mon qui aggranet. GEB. — 31 Hal. vel, loco: et.
GEB. 32 Hal et Vulg. boc. BR. — 33 Rehd. acciderit. GEB. — 34 Kehd.
contigerit. GEB. — 35 Gothofr. in nota: vitio eius.. Bynkersh. IV. Obf. 10.
mauult: peme vitio. lta vt Gothofredus, habent Vat. VI. et Treuif.. At Flo-

rentinam referunt Vat. I. HI. V. Chriftin. Pal. I.S. Cruc. 1. II. Bynkersh. vt et
Etiam Rehd. habet, vt eft Flo- -

Barb. vbi fuper: beneficio, fcriptum: yronice.
rentiae, fed in gloffa legitur: id eff maleficio. yrouice enim loquituv. fic C. de
inoffic. c. fratres. G ER. 36 Rehd. contigerit. GEB. — 3'7 Rehd. deciderit.
GEEZ. 238 Rehd. fcribit. GEB. 39 Gothofr. in nota: parictam , id eft, pa-
rem redditam. Nempe ita Taur. in Adnotat. parietem. fic im . P. forte paria-
tam id efl parem vedditam: a vevbo pariave. am parietem. vtviusque canfam ef-
fe. id efl , ad vtramque caufam parietis fpellare. Ego lego: parem tum. B R.
Et ita quoque Bynkersh. 1V. Obf. 10. Ceterum habent: parem, Vat, L. II.

HI. IV. V. VI. Chriftin. S. Crac, L. II Treuif.. Bynkersh. vt et Rehd. et ita in-

Pal. L ex: parietem , fa&um. | Facit tamen cum Flor. Magl. GEsB. Ex impref-
fis etiam Hal. parezmt. — 40 Vulg. inferit: ffipulatione. BR. Vt et Rehd. GEB.
41 Ap. Hal. datum efl, abfunt. GEB. | 42 Vulg. fcribit. BR. Etiam Rehd.
GEB. . 43 Vulg. fcribit. BR. — 44 Hal. et Rehd. inferunt: pro. GEB.
Rehd. vt, loco: et ita. GER. 46 Rehd, praefigit: et. G E. 47 Hal.
infregerant. GX B. — 48 Mal. oporteat. Vulg. oporteret. B R.

$. 1. Quotiefs communis pa-.-

Quod fi aequaliter vtrius-

45

49 Vulg. cem. -

*

DIGESTORVM LIB, XXXIX. TIT. 1l.

bi 5* ruere, quod aut vento, aut omnino 5? aliqua vi extrin- i

! fecus admota caderet: fed quod ipfum per fe concideret. $. r. r
Cum parietem communem aedificare ?? quis cum vicino [vel-

let, 5* priusquam veterem demoliret ??, damnui infetti vici- .
no repromifit, ;adeoque reftipulatus ?? eft: pofteaquam paries ;
füblatus effet, 9? habitatoresjex vicinis cenaculis emigraffentS ; 47 /uz. /
*5 vicinus ab eo mercedem , quam, habitatores non redderent , | ,

petere vult. Quaefitum eft, anreCte petet ??? Refpondit, p P

non oportuiffe éos, cum 5? communem parietem aedificarent, ( g
inter fe repromittere, neque vllo modo alterum ab altero co- - üe
gi potuiffe: fed 9* fi maxime repromitterent, tamen non o-
portuiffe $?^ amplius quam partis dimidiae: quo amplius ne (
'extrario, 5 quidem quisquam, cum parietem communem ae- f
dificaret, repromittere deberet: fed quoniam iam in totum fin
repromififfent **, omne, quod detrimenti ?? ex mercede vi- /m evt, — 0
cinus feciffet, praeftaturum. . $—2; Idem confulebat, poffetne, —^ Jf tin
quod.ob eam rem dediffet, rurfus repetere: quoniam refti- ld
pulatus 95 effet a vicino, fi quid ob eam rem, quod ibi aedi- n

ficatum $* effet, fibi damnum datum effet, id reddi: cum et ) "faclzvers . nl
ipfam *5 hanc,pecuniam, quam daret, propter illud opus - fs

perderet? 'Refpondit, non polfe: propterea quia non operis vi- (2 w
tio, fed ex ftipulatione id ámitteret. TU vl Ed | n
XLIV. A/lrR1cANvs libro IX. Quaeftionum. Cv« "
poftulaffem, vt/mihi damni infe&i promitteres, noluifti: et — . . ^
priusquam Praetor adiretur, aedes tuae corruerunt, et damnum Mi .
mihi dederunt: potius effe ?? ait, vt nihil noui Praetor con- g
ftituere debeat, et mea culpa damnum fim pafius, quic? tar-
dius experiri coeperim : atä cum Praetor, vt promitteres, de- n
creuiffet, et, te non promittente, /re me ** in poffeffio- d
nem iuffiffet, £f *? priusquam eo veniffem, corruerunt *?, Uor
perinde omnia feruanda elfe exiftimauit *^, atque fi poftea- fhlf"
Ydt

quam in pofleffionem veniffem, damnum datum effet. $. r.
Damni infecti nomine in poü'efü*one;ä miffus,. poffidendo do-
minium cepit *?: deinde ?5 creditor eas aedes ** pignori , ,.
fibi obligatas perfequi,vult,7*: non fine ratione dicetur, nifii- uuelit, li
impenfas, quas in refectionem ** fecerim , mihi praeftare fit | |
paratus, inhibendam aduerfus me ?? perfecutionem. — Cur.
ergo non emptori quoque id tribuendum eft, fi forte quis in-
fulam pignfäratam emerit? non recte haec inter fe compara-
buntur, quando is, qui emit, fua voluntate negotium geratz
ideoque diligentius a venditore fibi cauere ** et poffit, et de-
beat: quod non aeque et de eo, cui damni infecti ** non pro-

SI

mttatür, dierpotett, 7 ^ — ! b l a iij
— . XLV. ScaEgvoLA libro XII. Quaeftionum »/a quo ;äï,
fundus petetur fi rem noy 83). ArEniriCATVM habes: ii
; : : ago ln d
: : ; kb
uellere poffet. $&. — Etiam Rehd. GEgz. — 5o Vulg. rueret. Vt et Rehd. GER, ïvs'ä
51 Hal. id,loco: fibi. GE B. . 5$2, Rehd. omnimodo. GEB. 53 Vulg.aedifi- - da:.
caret ; omiffo nempe fequenti: zellet. BR. 54 Rehd, praefigit: et. GEB, fcqrs,
55 Hal. et Vulg, demoliretur. B R. Vt et Rehd. GE&. — 56 Vulg. idemque fli- . d-r.l.w
pulatus efl. BR. Et cum Vulg. facitRehd. GzB, — 57 Hal. praefigit: et. GE , Hüïpl
58 Vulg. emigrarunt. BR. — $9 Vulg. peteret. B E.. 60 Rehd. qui, loco: la.
cum. GER. .. 6X Hal. inferit: et, Vulg. qu0d fi. &R. — 62 Rehd. oportuif- OCO;
fet. GEB. 63 .Hal. ue extraneo quidem. Rehd. nec extraneo . quidem. GEB. u JX
64 Taur. repromlISSent. Hal.et Vulg. repromififfet. n Rehd. eft : repromififfent. o
Sed litera » pun&o confoffa eft, vt adeo corre&or Hal. et Vulg. praetulifle vi- kpis
deatur Florentinae. GEB. — 65 Hal. onme detrimentum , quodex. GEB. . 66 sl «
Rehd. quiaflipulatus. GEB. — $7 Vulg. aedificatum factumue effet. Hal. aedifi- j K
.cium faclume[jet.. Nempe Flor. poft: aedificatum , non adeo recenter fuperfcri- o
'ptum: facum. &R. Cum Vulg.facit Rehd. GE2. — 68 Rehd. ipfz.GEB. 69 84 E
Vulg. Paediusait.BR. *7O klal quia.GEB. . 71 In Rehd. me, abeft. GEB. lg.
72 1n Rehd, et abeft. GEB. — 73 Hal. corruzffent. — 74 Rehd. exiffimaui. G K B. 6R
75 Hal. cepi. GE R. — 76 Rehd. inferit: fi. GEB... 77 Ap. Hal. aedes, ab-
eft, G E B. 78 Flor. erat: vulit., et mutatum in: velit. BR. Et ita Rehd. ; A,QVE
velit. GEB. — 79 Hal, et Vulg. i refe&ioue. B m. Etiam Rehd. GE B. — 80 BL
Kehd. inferit: pignovis; GEB. —— 81 Hal.caweri. GEB. — 82 'Taur. danmin- 4 tiofr i
fedi. GE B. $3 Etiam Flor. haec vncis inclufa funt, ita tamen fcripta, vt ;:"fofraf
4 j | ad : l,

í

Q
h-
d.
l&l«

opis
5 T

N
.

n'üïl ,
3
Qut
$ ll
p
i
p
dul

qu

$ s
3g0

GEb
, GE
qu
027
j, lt
ouomüf
YT
jf v
b
T
jgd
j 9
T2L.

" RU
- -itu;/.

DIGESTORVM LIB.

*go tibi ius non effe habere: non defendis9^: ad me
poffeífio transferenda eft; non quidem vt protinus deftruatur
opus, iniquum enim eft, demolitionem protinus fieri: fed
vt id fiat, nifi intra certum tempus egeris, ius tibi effe aedi-
ficatum habere. . Bo daea ib s Q balu.
ALVI. PAvrvs libro,L. Sententiarum. . Ap curato-
.. ris Reipublicae officium fpectat, vt dirutae 55 domus ajdomi-

^mis 59 extruantur. $. 1. Domum fumptu publico exftructam,

tuere noluerit, iure eam Respublica diftrahit. : ; |
XLVII. NEeRAT1vs libro VI. Membranarum. Qvop
conclaue binarum ?? aedium dominus ex aliis aedibus in alia-
rum ?* vfum conuertit, non folum fi covfjenatio, qua id fu-
ftinebitur, orietur ex parte earum aedium, in quarum vfum

i

conuerfum erit, earum fiet: fed etiam fi transuerfa coy(ffena-
tio tota in aliarum *? aedium parietibus fedebit, Sed et La-
beo in ?? libris ?* pofteriorum fcribit, binarum aedium do-
minum vtrisque ?? porticum fuperpofuiffe, jinque eam aditu
ex alteris ?? aedibus dato ?^*, alteras aedes, féruitute one-
ris porticus feruandae impofita, vendidiffe: totam porticum
| * earum aedium effe, quas ?? retinuiffet, cum per longitudi-
Lgojmwy,;nem vtriusque domus extenfa effet transuerfae,contignationi ? 5,
E quae ab vtraque parte parietibus domus, quae veniffet, fufti-
wretur, Nec tamen confequens eft, vt fuperior pars aedifi-
Li£zjm2', cii, quae nullij coniuncta ?* fit, neque aditum aliunde habeat,
£:52 5* a]terius fit, quam cuius eftid, cui fuperpofita eft.
| XLVIII. MARcrANVS ?? libro fingulari
bus. S1i quis ad demoliendum negotiandi caufa vendidiffe
domum partemue domus fuerit conuictus: vt emptor et vendi-
tor finguli pretium, .quo domus diftratta eft, praeftent, con-
ftitutum eft. Ad opus autéjí publicum fi transferat marmora,
vel columnas, licito iure facit, |

[/DE AQVA, ET AQVAE PLVVIAE *

ARCENDAE. /aeb///fzmu

LI 5f

VLP IA N ME libro Llïljad Edictum.

SI cv1iaqua pluuia damnum dabit, aCtione aquae pluuiae
arcendae auertetur aqua. $, Áquam pluuiam dicimus, quae
ad infícriptionem pertinere videantur. Vulg. et Hal. haec verba legis partem fa-
ciunt: 4 4quo fundus petetur fi ab illo aedificatum babes, nifi quod illa habeat:
petitur. . Et in eum modum vt Vulg. etiam Vat. 1. et Treuif. exhibent. O&o
alii fcribunt: 4 4s0 fundus petetur , fi aedificatum babes, ago. Denique Chri-

kersh. 4V. Obf. 13. BR. OGoilla MSS. fünt Barb. Vat. III. IV. V. VI. Pal.
I. S. Cruc. L et IL. quibus addas Bynkersh. Rehd. facit cum Vulg. et confonis
Vax. L. et Treuif. GE E.
deris, ad me. Etita quoque Rehd. nifi. quod habeat: defendis, et fuper-
Ícriptum * paffiuum , quo ipfo Hal. lectio videtur defignari. GEB. — 85 Rehd.
dirupte, fed. fuperfcriptum: al. vu. GE R. 86 Rehd. domino. G EB. Etiam
Hal. 87 Gothofr. in nota: conclaue binaridm. Hal. -Nempe: binavium,
loco: binarum aedium. 1dem tamen in margine: alias, binavum aedium. G E B.
88 Vulg.inferit, aedium. BR. Rehd. alienavmm loco: aliarum , vt Vulg. etiarh
paulo poft has voces confudit, GE s. 89 Vulg. alienavum. BR. Rehdigera-
nus librarius etiam bic eundem errorem eirare coepit, et fcripfit: aliearamt.
Sed corre&or literam e pun&o notauit, GEB. - 90 Ap. Hal, iu, abeft. GE B.
91 Rehd. libro. GE , 92 Flor. perperam eft: vtriusque. Notat idem H.
a Porta in II. BR. —— 95 Ín Rehd. erat: alias, in: aliis, corre&tum. GEB.
94 Hal. et Vulg. delato. BR. — .95 Hal.inferit: i5, Rehd. quis. G E B.
Vulg. transuevía contignatione. B R.

97 Vulg. cownexa. BR. Etiam Rehd.
GE B. 98 Hal. IDEM. TOR | ;

AQVE adícripta. BR. . 2a Taur. iNére. 25 Rehd. Labeo. GEB. — 3 Hal.
wüfla, omiffo: fit. GEB. 4 MHal. manufecit. 5$ Rehd. folet. GE&B. . 6 Go-
thofr. in nota: citiorem. Hal. In Rehd. eft: citatiorem. íed literaeta pun&is funt
confoffae. GEB. 7 Vulg. fecerit. BR. Rehd. effecerit. GEB. 8 Vulg.
Wocegt. BR, Etiam Rehd. GEB. — 9 Hl et Vulg. continetuv, quod prac-

S-—r Haec autet attio locum habetjin

fi dominus ad tempus pecuniam impenfam cum víuris reíti-

| competere hanc actionem.

folum excepit..

Delatori-

etob ?* hoc aqua reftagnaret 28

- fün. 4 quo fuudus petitur, fi cum aedificatum ab alio baberes , ago.. Conf. Byn--

84 Hal. wou effe aedificatum. babere. fi non. defen- .

96

E. Y Flor. eft exaratum: AQVETAQVE PLVVIAE, litera A pofteriori-

XXXIX, TIT. IL HIL- 773

de caelo cadit, atque imbre ?? excrefcit: fiue per /f haec aqua
caeleftis noceat, vt Tubero ^^ait, fiue cum alia mixta fit 3,.
damno nondt "
opere tamen iam facto: hoc eft, de eo opere, e:?.läufäää::
mnum timetur: totiensque locum habet, quotiens manu fa-
€to opere agro aqua nocitura eft: id eft, cum quis manu fe-
cerit *^, quo aliter flueret, quam. natura foleret 5: f forte
immittendo eam aut maiorem fecerit, aut citatiorem 6 . aut
vehementiorem: aut fi comprimendo redundare veffecit ?.
quod fi natura aqua. noceret ?, ea actione non contin D
tur ^. $. 2. Neratius fcribit, opus, quod quis fecit, vt
aquam excluderet, quae exundante palude in agrum eius
refluere folet *?, fi ea palus aqua pluuia ampfiatur f
eaque aqua repulfa eo opere agris ^* vicini *3 noceat, aquaä
pluuiae actione ** cogetur tollere. - $. 3. . De eo opere, quod
agri colendi caufa aratro fa&ctum fit; Quintus Mucius ait, non
; Trebatius autem, non quod agri
fed quod frumenti dumtaxat quaerendi caufa aratro factum TX
$— Sed et foffas *5 agrorum ficcandorum
caufa fattas, Mucius ait fundi colendi caufa fieri *7?: non ta-
men oportere[corriuandae ** aquae caufa fieri: fic enim de-
bere quem meliorem agrum fuum- facere, ne vicini deterio-
rem faciat. $.—5. Sed etfi quis arare et ferere poífit etiam -
fine fulcis aquariis !?, teneri eum, fi quid ex his 29, licet
agri colendi caufa, videatur ?* feciífe: quod fi aliter ferere
non poffit, nifi ?? fulcos aquarios fecerit, non teneri, .Of-
lius ?? autem ait, fulcos.agri colendi caufa dire&tos ".itaL, vt
in vnam pergant ?^ partem, ius effe facere. — $—6 Sed 25
apud Seruii af&tores ?* relatum eft, fi-quis falicta pofuerit, -
! ag ; aquae pluuiae arcendae
fi ea aqua vicino noceret ??, / $. .7. Labeo etiam

agi poffe,

Ícribit, ea, quaecumque frugumlfruö"ttmmque recipiendorum . :

icaufa fiunt; extra hanc effe cagfam : jneque referre; quorum :
7? fructuum/ percipiendorum càüfa id opus fiat. . 8. Item ,

Sabinus, ?** Caffius, opus manufactum 37 in hanc actionem d^.

venire aiunt: nifi fi quid agri colendi caufa fiat. $. 9. Sul-
cos tamen aquarios,|qui £Amecj? ?. appellantur, fi quis faciat,
aquae pluuiae actione?^ eum teneri ait ?5, $. xo. Ifdem aiunt,
Íi aqua naturaliter decurrat, aquae pluuiae arcendae actionem
ceflare: quod fi opere facto aqua aut in fuperiorem partem

L] 7 d f f j
*C r ee«es$e,

[ "7«('11 hec.

re- -

fero. BR. Rehd. tewetur. GER. IO Hal folebat. GER. U Hal am-

plietur. 12 Hal. et Rehd. agro. GER. — 13 Vulg. vicinis. BR. Rehd. vi-
cini fui. GE B. 14 Hal. arceudae, loco: achiome. Vulg. avcemdae adlione.
BR, 15 Hal et Vulg. addunt: fit. BR. — 16 Rehd. fed et fi foffa, et paue

lo poft: faca fit, loco: facdlas. GER. 17 Gothofr. in nota: fieri oportere.
Hal. Sed idem quoque adiicere debebat, ap. Hal. fequens: oportere, abeffe.
Et ita prorfus Rehd. GEB. : |
GE B. I9 Taur. aquarls. GEB. . 20 Hal et Rehd. addunt: fecit. B R.
21 Rehd. zideatuv: quod feciffe. G E B. 22 Rehd. inferit: i$, et poterat
videri, hanc voculam Flor. latere, fi fcribas Taurelliano more: mifISnulcos.
Sed verius eft, iftud pronomen abundare. G z. 23 Flor. eft; Opbilius,
Hal. Ofilius. Kehd. Offilius. GER. 24 Hal. vergaut. GER. 25 Vulg.
inferit: et. BR. 26 Gothofr. in nota: Lege: awditores. Ita autem dudum
Hal. et Flor. etiam, licet paulo recentius ita eft fa&um, — E duodecim tamen
MSS. quae contuli, quinque habent: autbores, et habuerunt tres alii, ante-
quam corrigerentur. Ridicule S. Cruc. apud. Seruium atforem, n R. Quinque
illa funt Barb. Var. IIT. VI. Chriftin. S. Cruc. II. quibus adde Bynkersh. tres
fequentes Vat. II. IV. Pal. I, "Tres alii qui: anditores, exhibent: Vat.I. IV,
et Magl. At Rehd. habet: a&ores, et fuperfcriptum: alias: auditores. GE B.
27 Hal. ab, loco: ob. GEB. 28 Hal. reflagnet. GER. 29 Hal. nocéat.
30 Vulg. quarum frugum. frucbuumue. B R. — Emendata nempe lecione, qualis
in Rhed, eft: quorum frugum fru£tuumque. 'Taur. frudà Vm. G B. 31 Hal.
inferit? ac, Vulg. et. BR. Rehd. vt Vulg. BR. 52 Vulg. quod mana faclum
efl. BR. Vt et Rehd. GER. 33 Gothofr. in nota: qui Graece i3eaíAzxse
appellantur. Hal. Confer Menag. Amoen. Iur. Ciu. c. 41. Rehd. qui graece
buic elices appellantur , «bi et voci: buic fuperfcriptum: sre. quae Haloandti le-
&ioni vel conie&turae fauere videntur. GEE. 34 Hal. hic iterum : arcendae lo-
co: athione, et Vulg. arcendae aclione. B R. Etiam Rehd, vt Vulg. Gkz. — 35 Ap.

Vvvvv2 Hal.

18 Hal.et Vulg, deriuandae. B R. Etiam Rehd. - :

3 'auben., 2* cendaeactionem competere. $.—Et. Ildelälï aggl:u—gg.ï
? / uiam in fuo retinere, vel fuperficientem ?? ex vicini ?* in fuum

L

delftr

774

repellitur 352, aut ininferiorem deriuatur, aquae pluuiae ar-

uam plu-
deriuare, dum - opus in.alieno non fiat, omnibus ius egfg:
prodefle enim fibi vnusquisque 3?, dum alii non nocet ^?,
non prohibetur ^*: nec quemquam hoc ^? ypormine teneri.

r ' . * "* & 44 ,
$-z2. Denique Marcellus fcribit *?, cum eo, qui in fuo *^ fo-

H ieini ' 1 ihi " 1. 46
diens, vicini fontem auertit ^^, nihil poffe.agi: ** nec de

dolo actionem *7?: et fane non debet haberä,. fi non animo.

vicino nocendi, fed fuum agrum meliorem faciendi , id fecit.
G. 13. Item fciendüm eft, hanc actionem vel *8 fuperiori ad-
uerfus inferiorem competere, ne aquam, quae naturi 9fl.uat,
opere facto inhibeat per füum agrum decurrere: et infe-

riori aduerfus füperiorem , ne aliter aquam mittat, quam flue-

re natura folet. $—r4. Huic illud etiam applicandum M
numquam competere hanc actionem , cum ipfius loci natura
nocet: nam, vt ?* verius quis dixerit, non aqua, fed loci na-
tura nocet 5?, - In fumma puto, ita demum aquae

|a4*hàn€, pluuiae arcendae locum acionem|habere, fi aqua pluuia, vel

j nom,

[
AL Ls

quae pluuia crefcit,| noceat, non naturaliter, fed opere facto :
nifi fi agri colendi cànfa id faCtum fit, $. 16. Imbre [äutgïl
crefcere eam aquam)*?, quae colorem mutat, vel increfcit *^.
$17 Item fciendum eft ^5, hanc actionem non alias locum
habere, quam Ííi aqua pluuia agro noceat. Ceterum fi aedi-
ficio vel oppido noceat , ceffat actio ifta ?^: agi autem- 1ta po-
terit, ius non effe ftillicidia, ?? flumina immittere. Et ideo
Labeo et Cafcellius 59 aiunt, aquae quidem pluuiae arcendae
a&tionem fpecialem effe: de fluminibus et ftillicidiis, genera-
lem: et vbique agi ea licere.

, . a
$—:8. Necillud qu&eramus, vndeoriatur? nam et fij publico
$I orjens, vel ex loco $? facro per fundum vicini jdeicendat,

o ïtej?c;wü&, isque, opere faCto in meum fundum eam auertat: aquae plu-

, aquam fed loci maturam mocere. GE B.

uiae arcendae teneri eum Labeo ait. .$.-19. Caffius quoque
fcribit, fi aqua ex aedificio vrbano noceat vel agro, vel aedi-
ficio ruftico: agendum de fluminibus, et ftillicidiis. $. 20.
Apud Labeonem autem inuenio relatum, fi ex agro meo.aqua
fluens noceat loco qui eft intra continentia, hoc eft, aedifi-
cio 5?, non poffe me aquae pluviae arcendae conueniri: quod
fi ex continentibus pro?luens in meum agrum defluat, eique
noceat: aquae pluuiae arcendae effe aCtionem. $. 21. Sicut
autem opus factum, vt aqua pluuia mihi noceat, in hanc
actionem venit: ita per contrarium quaeritur, an poffet 9*
aquae pluuiae arcendae agi, fi vicinus opus fecerit ??, ne

Hal. ait, abeft. Rehd. aiunt. G&8.— 362 Vulg. zmpellitur. At: vepelli, eft,
vetvo:far(um pelli. Batil. £ire. &vuSe?rms 78 Uoug, Kwre && 70 xére QéQerui. B R.
Rehd. pelitur. GEB, Hal. vepellatur, et mox: derzuetur. 365b Flor. eft
ideum nontantum hoc loco fed etiam in principio $. antecedentis, hinc leGio Taur.
Jdem. 3537 Gothofr. innota: fuperfluentem. Hal. Etiam Vulg. Conf. Anonym.
de Latin. Vet. ICt. p. 329. BR. Rehd. vt Hal. GE&. — 38 Gothotfr, in nota:
Subaudi: fzzdo. Rehd, inferit: fuudo. GEB. . 39 Hal. vnumqnemque. GE B.
4O Hal.noceat. 41 Hal. probiberi. GEB. 42 Hal. ee. GEB. 43 Hal. fcri-
pft. GEB. 44 MHal. et Vulg. inferunt: fundo. BR. Etiam Rehd. GEE. 45
Hal. et Vulg. auerterit. BR. — 46 Hal.praefigit: fed. GEB. — 47 Hal. acfio
eff. 48 In Rehd, ve), abeft. GEB. | 49 Hal. vel, loco: et. GEB. — 50
Rehd. addit: eff. GE R. 51 Rehd. et, loco: vt. GER. 52; Kehd. non
.53 Rehd. addit:, dicimus. G En.
Hal. qmutaret vel increfceret. GEB.
eft deletum. BR. — 56 Hal. et Vulg. baec acbio. BR. Etiam Rehd. GEB. — 57
Hal. inferit: et. Vulg. vel. Bu. 58 Vulg. Caffius. &R. Vt et Rehd. GE z.
59 Hal. socebit. Vulg. nocevet. BR. 60 Vulgo per abeft, fequenti: aco-
nem in:; acliome, commutato. BR. . ÓI Gothofr. in nota: 4[. ex publico.

Videtur e abforptum a praecedenti vocali in: fi, vti in $. fequ. antecedens vo-

calis eft abforpta a fequenti. Eft enim Flor. fex contineutibus, pro: fi ex conti-
nentibus. Wulg. maim fi ex publico ovieus. et Hal. mam et fi publico loco orieus.
BR. Rehd. zam et fi impublico. GE B. 62 Ap. Hal. ex loco, abfunt. Rehd.
vel ex loco publico vel facro. GE n. 63 Gothofr. in nota : A. aedificia. Vi-
detur Flor. fuiffe: aedificio, at corre&tum eft: eedificia, vt fit interpretatio o?

dae a

Itaque aqua, quae agro nocet
.59, per $9 aquae pluuiae arcendae aCtionem coércebitur.

54 | fine verfus: a fuperiorz qu, et in fequentis initio: erems compenfareque.
55 Ap. Hal. ef?, abeft. Sed et Flor.

. Rehd. accedit. G £ B. !
$8.Ap. Hal. et Vulg. que, abeft. &R Vt et in Rehd. GE». — 89.-
9o Vulg. Alpbenum. 5 R.

DIGESTORVM LIB. XXXIX. TIT. III.

aqua, quae alioquin decurrens agro meo proderat, huic pro-

fit? . Ofilius igitur et Labeo *9 putant, agi non polffe, etiam fi L;?wf/.;m,,

interfit mea ad me aquam peruenire: hanc enim actionem lo-
cum habere, fi aqua pluuia noceat, non fi non profit. $. 22.
Sed etfi vicinus opus tollat, et füblato eo aqua naturaliter
ad inferiorem agrum 9* perueniens noceat: Labeo exiftimat
aquae pluuiae arcendae agi non poffe: femper enim hanc effe
feruitutem inferiornm praediorum, vt natura profluentem
aquam excipiant. Plane fi propter id opus füblatum vehemen-
tior aqua ?? profluat , vel cornzïletur $?, aquae pluuiae arcen-
gkio-ne agi poffe , etiam Labeo confitetur, .-$.-23. Deni-
que ait, *? condicionibus agrorum quasdam leges effe dictas2
vt ** quibus agris magna fint flumina , liceat. mihi fcilicet in
agro tuo aggeres vel fofías habere, fi tamen lex non fitagro
dicta, agri naturam effe feruandam : et femper inferiorem fu-
periori fetuire: atg£? hoc incommodum naturaliter pati infe-
riorem agrum g fuþ?rioräf , compenfaregffé debere cum alio
commodo ; ficut enim omnis pinguitudo "* terrae ad eum de--
currit *5, ita etiam aquae incommodum ad eum defluere(?$:
fi tamen lex agri non inueniatur, vetuftatem vicem legis te«

nere: fane enim et ?? in feruitutibus hoc idem fequimur, vt
| vbi feruitus non inuenitur impofita, qui diu ?? vfus :

fer-
$
uitute, neque vi, neque Frecario, neque clam, habuiffe lon-
ga confuetudine, vel ex,
tur. Non ergo cogemus vicinum aggeres munire, fed nos

Jí eius agro muniemus: eritque ifta quafi feruitus: in quam:

rem vtilem actionem habemus, vel interdictum,
.. 1. PaAvrvs libro XLIX. ad Edictum. IN fumma tria
funt, per ?? quae inferior locus fuperiori feruit: lex, natu-
ra loci, vetuftas, quae femper pro lege habetur, minuenda-
rum fcilicetlitium caufa. $. r. Apud Labeonem proponitue
foffa vetus effe agrorum ficcandorum ** caufa, nec memo--
riam extare, quando fatta eft ?^ : hanc inferior vicinus norm
purgabat: fic fiebat, vt ex reftagnatione eius aqua fundo no-
ftro noceret, Dicit igitur Labeo, aquae pluuiae arcendae

Z

À

i) . Jueäa;

? jure impofitam feruitutem vides- La telat,

cum inferiore agi pofle, vt aut ?? ipfe purgaret, ,aut;te pa- 1 (/2».
teretur in priftinum ftatum eam,redigere 9^, |$.-9: Praeter- /»e?ucere,

ea fi in confinio foffa fit *55, neque purgari vicinus patiatur

eam partem, quae tibi accedat 59, poíle te magis ** aquae «s

pluuiae arcendae, Labeo ait. $. 3. Caífius autem fcribit, fi!

qua opera aquae mittendae caufa publica auctoritate fata fint $
in aquae pluuiae arcendae a&tionem non venire : in eadem;gd;(
358 caufa effe ea, quorum memoriam vetuftas excedit 9?,

$. 4. ApudjAteium ?? vero relatum eft, eam foffam, ex qua .

! atevuuccom ,. i : ad

continentia. Ytahabet Hal. idem tamen haec verba parenthefi includit, et

5 GBRHALHEN

in margine addit: alias defunt. "Wulg. iutra coutinentia aedificia. BR. Rehd. -

intra continentia j. edificia, vt ibidem loco: bec efl, legendum fit: id eff.
GEB. 64 Halet Vulg. pofit. BR. — 65 Vulg. fecit. BR. — 66 Taur. La«
Veo, etin fequ. $. iterum. GER. 67 Rehd. fundum, loco: agrum. GEBe.
68 Hal excipzant: quae plaue fi proptev id opus fublatum . vebementius profluat.
GE B. 69 Vulg. derinetur. BR. Rehd. decorrimetur. —Librarius videtur fe
ipfe correxiffe , fed corrector non duas priores literas, fed tres proximas pun-

&is cconfodit, amplexus nempe non Florenünam fed Vulgatam. GEB. — 70

71 Vulg. inferit: zm. B R. Etiam
Nempe Taur. qui habet ia
73 R«ehd. ia
J Quid
hoc: querensíibi velit, ego non perfpicio. GE E. — 74 Vulg. pimguedo. Vid.
Duker. ad Opsfc. de Latin. Vet. ICt. p. 370. . 4, BR, Rehd. vt Vulg. GEB.
75 Hal. decurrat./| 76 Rehd, deflueret. GE B. 71 Ap. Hal et Vulg. et, abeft.
BR. "78 Hal quamdiw.GEm. '79 Flor.loco:ex, repofitum: vt. Inde Hal. et
omnes: velut iwe,nm. Etiam Rchd. GEs, — $0 Rehd. propter. GEB..— 8I
Rehd. foffa vetus efl. locus ficcandorum agrovum caufa. G E B. $2 Hal. effet.
G.EB. 83 Vulg. vel, et mox iterum loco: aut. BR. a et Rehd. GEB.
$4 Vulg. reducere, 8R, Etiam Rehd. Ggz. — $5 Rehd, addit: pofita. 86
. 87 Hal. et Vulg. inferunt: agere. BR. — Etiam Rehd.

Vulg. praefigit: de, BR, Vt et Rehd. GEB,
Rehd. GEB, — 72 Gothofr, in nota; Al. atque.
textu; aD, et addit in margine; aDque. Hal. atque. GE B.

GE B.
Hal. et Vulg. excedat. BR. Etiam Rehd. Gxz.

/

4

Etam

eli

)e:

jt.

C0f
elli
T tj

Jffe lr
perx(
fi:
Eu

J

n. WOl

4 yul I

&
gerr
i
Cil
Joc
tite
fUl
«(o
tf
u
Qu
, &l
l 7& fci
" 7 T
52 etia
m
dQf
hr

Dram ]
Hïl. e:;rj
p y
ET
Nüg ;
Qtety,
5 W
f4men
Mi ;
10 Ni
GE
&Xttt, j
fiat f
fun jj
n T
käienc j;]

Wt (o
Ntit l
WMitittey

-----

DIGESTORVM LIB.

ad inferiorem fundum aqua defcendit ?*, cogendum effe vici-

. pum purgare, fiue extet foffae memoria, fiue non extet: quod

LJ(m—ff

et ipfe puto probandum. . $. 5. Item Varus ait, aggerem,
qui in fundo vicini erat, vis aquae deiecit: per quod effe-
€tum eft, vt aqua pluuia mihi noceret. Varus ait, fi natu-
ralis agger fuit, non pofle me vicinum cogere aquae pluuiae
arcendaé aCione, vteum reponat, velreponi finat.. Idemque.
putat, et fi manu factus fuit ?*, neque memoria eius exíta-
ret ?5 : quod fi exftet, putat aquiae pluuiae avcendae aCtione
eum teneri. Labeo ?^ autem ?? , fi manu fa(tus fit agger,
etiam fi memoria eius non exftat ^?, agi poffe, vt reponatur:
nam hac actione neminem cogi poffe, vt vicino profit, fed
ne noceat, aut interpellet ?? facientem quod ?? iure facere pot-
fitt Quamquam tamen deficiat aquae pluuiae arcendae actio
39 , attamen opinor vtilem aCtionem vel interdictum mihi
competere aduerfus vicinum, fi velim aggerem reftituerein agro
eius, qui fattus *?? mihi quidem prodeffe poteft, ipfi vere-
* nihil nociturus ? eft: haec ? aequitas fuggerit, etíi * iure
* deficiamur ^. — $. 6. Apud Namufam relatum eft, fi aqua
fluens iter füum ftercoreobftruxerit, et ex|reftagnatione * fu-
periori agro noceat, pofle cum inferiore agi, vt finat purga-
ri: hanc ehim actiónem non tantum de operibus effe vtilem.
3anu faCtis, verumetiam in omnibus, quae non fecundum
voluntatey fint ?. Labeo ? contra,Namufam probat : /aity e-
nim naturam agri *? ipfam a fe mutari pofle: et ideo, cum
per fe natura agri fuerit mutata, aequo animo vnumquemque
ferre debere, fiue melior, fiue deterior eius condicio facta fit:
idcirco, et fi terrae tnotu, aut tempeftatis magnitudine, foli
caufa mutata fit: neminem cogi poífe, vt finat in priftinam
loci condicionem redigi, fed nos etiam in hunc cafutm aequi-
tatem admifimus. $. 7. Idem Labeo ait, fi in agro tuo aqua-
rum concurfüs locum excauauit **, aquae pluuiae arcendae
aCtione *? agi non poffe tecum a vicinis. Plane fi foffam iu-
re faCtam, aut '? cuius memoria non exftat, agi tecum pof-
fe aquae pluuiae arcendae, vt reficias. $. 8. [dem Labeo ait,
cum quaeritur an memoria exfítet ** facto opere, non diem
et Confulem ad liquidum exquirendum, fed fufficere fi quis
fciat *5 factum 16 : hoc eft, fi faftum efle non ambigatur **:
nec vtique neceffeeeffei* , fupereífe qui* meminerint, verum-
etiam fi *? qui audierint eos, qui * memoria ?? tenuerint.
$. 9. Idem Labeo ait, fi vicinus flumen, ?* torrentem ??
auerterit, ne aqua ad eum perueniat, et hoc modo fit effe-
€tum, vtvicino noceatur, agi cum eo aquae pluuiae arcen-
^

Etiam Rehd. GER. 91 Hal. defcendat.

92 Rehd. fuerit. GE . 93
Hal. exflat. Vulg. exflet. BR.

94 Taur. LaVeo. GE8. —— 95 Vulg. addit:
putat. BR,. Etiam Rehd. GER. 96 Hal. exflet. . 97 Hal. et Vulg. infe-
runt: id. BR. — 98 Rehd. quj. GEB. — 99 Vulg. addit: dire&ta. B. ICO
Vulg. quod fattum. BR. Ita Rehd. GEB. 1 Flor. veroeft deletum. Hal. et Vulg.
autem. BR. EtamRehd. G EB. — 2, Vulg. nociturum. & R. Etiam Rehd. G£ B.
5 Vulg.boc. BR. — 4 Hal etiam fi. — $ Hal. inferit: firidfó. Etiam Rehd. vbi
tamen à quodam pun&a fübnotata funt. GE g. — 6 Rehd. deficiamus. GEB. 4
Rehd. praeflagnatione. GEB. — 8 Rehd. fiuut. GEB. . 9 Taur. LaVeo. GEE.
IO Rehd. inferit: et. GEB. — 11 Hal. excawarit. 12 Àp. Hal. actione , abeft.
GEZ. 13 Vulg. fi foffaiuve facfa fit , cuius. BR. . X4 Hal. exflat. Rehd. poft:
extet, inferit: ex, GEB. — 15 Taur. quiSciat. GEB. —— I6 Taur. in Adnotat.
fciat factum. in. Pan. ftiat faclum efl. im. vet. effe. nos vtrumque tauquam fuper- .
fluum veiecimus. Ducem habuit Haloandrum. reliqui omnes: factum effe. BR,
Rehd. fi quis fciat factum effe a. edificatum mon. ambigatur , variante fcilicet
ledione in textum recepta, cui forte occafionem dedit 73 boc ef? ideo negle-

Qum. GEB. I7 Vulg. ambigitur. B R. 18 Vulg. eff. BR. — Etiam Rehd.
GEB. 19 Vulgo fi, abeft. 8&. 20 Rehd. memoriam. GEB. 21 Vulg.

inferit: vel. B R. 22, Hal. flusnen. tovrens. G E B. 253 Vulg. boc efl. E n.
Etiam Rebd, GEB. : 24 Hal. fecerit. — 25 Hal. et Vulg. fi tameu mon. B R.
Etiam Rehd. GE&. 26 'laur. Quius. GE B. 272 Kehd. oriatur. GERB.

28 Nulli dubitamus v? vicini, ab anticipatione effe. Omnes Editores in eius

necem confentiunt, MSS. etiam omittunt, vt Vat. I. attamen fequens: viciui,
varie collocant. In S. Cruc. II. legitur, vtin Vulgatis: aquam zu vicimi fundum

.40 Hal. citer. GE R.

immittere. Vat. 1I. IV. VI. Chriftin. et Barb. aquam vicini im fuudum viciuum

XYXXDC ODBIS GE EE ra:

dae non poffe: aquam enim arcere, hoc effe ?3, curare ne
influat: quae fententia verior eft: fi modo non hoc animo fe-
cit ^^, vt tibi noceat, fed ne fibi noceat. $. ro. Illud etiam
verum puto, quod Ofilius fcribit, fi fundus tuus vicino fer-
uiat, et propterea aquam recipiat, ceffare aquae pluuiae ar-
cendae actionem: fic tamen, fi ?5 non vltra modum noceat.
Cui confequens eft quod Lábeo putat, fi quis vicino cefferit,
ius ei efle aquam immittere, aquae pluuiae arcendae eum
agere non poffe, ^' . T RED , : | :
| HI. VrriAwvs libro LIIT. ad Edi&um. A»vbp
Trebatium relatum eft, eum, in cuius 9 fundo aqua oritur
?* , jfullonicas circa fontem inftituiffe, et ex his aquam »- vici-.
ni )** in fundum vieint immittere ^? coepiffe: ait ergo, non
teneri eum aquae pluuiae arcendae attionej fi tamen aquam
conriuat ??, vel ff'fpurcam ?* quis immittat ?? : poffe eum
impediri plerisque placuit. -$.-r. Idem Trebatius putat/?? ,

eum, cui ?* aquae fluentes calidae noceant, aquae pluuiaear- -

cendae ?? cum vicino agere 39 poffe: quod. verum non elft:
neque enim aquae calidaeaquae pluuiae fünt. $. 2. Sivicinus,
quijaruum ?? folebat certo tempore anni rigare,?? , pratum

illic fecerit, coeperitque adfidua irrigatione vicino nocere:

ait Ofilius, neque damni infe&i, neque aquae pluuiae arcen-
dae aCtione eum teneri, nifi locum complanauit ??: eoque
fa&to cifftior *9 aqua ad vicinum peruenire coepit **. $. 3.
Aquae pluuiae arcendae non nifi eum teneri, qui in fuo opus
faciat, receptum eft: eoque iure vtimur. Quare fi quis in
publico of')'us faciat ^2. haec actio ceffat, fibique imputare
debet is, qui damni infe&i cautione fibi non profpexit ^?: fi
tamen in priuato opus fa&tum fit, et publicum interueniat,

de toto agi pofle aquae pluuiae arcendae p Labeo ait. .$.—4-

Neque fru&uarius, neque cum eo aquae pluuiae arcendae

agi poteft. - VIÜl.-

IV. InEw libro LIII. QvaAwovaw autem cum do-
mino operis tantum aquae pluuiae arcendae actio fit, tamen
^* Labeo fcribit, fi quis fepulchrum aedificauerit ^*, ex quo
aqua noceat, etiam fi operis dominus effe defierit loco facto
religiofo, attamen magis probandum eft **, inquit, aquae
pluuiae arcendae eum teneri: fuit enim dominus, cum opus
£aceret: et fi iuffu iudicis compulfus opus ** reftituerit, non
effe fepulchri violati aCctionem. — $. r. lulianus quoque fcribit,
fi poft iudicium aquae pluuiae arcendae fufceptum fundum
alienauerit ^* is, cum quo actum effet ^? de praeterito da-
mno, et de opere reftituendo, id ftatuere iudicem debere,

^H

i 7(/(.-(4,

! COrTUGATMC ,

"7171 c— £.

L-

"iitns.

quod

immittere, Yn Barb. iam olim expun&um eft z2 viciui. In Treuif. qui et ipfe
fundum vicinum habet, ea di&io fuppleta. Denique in Vat. Iif. V. PaLT. etS. Cruc.
I. eft, et femper fuit: aquam in fundum viciuum immittere. B R. Bynkersh. facit
cum S. Cruc. II. Rehd. aquam viciui in fandum vicinum immittere. Sed illud : vi-

Cini, pun&tis confoffum eft. — Ap. Hal. quoque 73 cicimi priori in loco abett.

GEB, 29 Taur. vicinIuunittere. GEB. 30 Rehd. aqua convinatur. Sed
corre&tum in: aquam conviuat. GEB, — 3I Flor. erat in fine' verfus: conriua-
tu, etih initio fequentis: ellipurcam correCtum : comrimat vel fpurcam. at no-

.ua corrc&tione: fi, additum. Hal. corriuet vel fpurcam. quis. BR. — Verifimile

eft ex illo: conriuatu Florentinae praecedentem le&ionem Rehd. codicis effe
enatam, — Sed et hic exemplum efít literarum perperani diuifarum : — vlti-

ma vocalis in corriuatu debebat iungi duabus primis literis fequentis verfíus,

vt fieret vel. lj abiit in fi, et parcam praefixo fibilo in [purcam vertum.
GEB. 32 'Taur. iMittat. GER. . 33 Rehd. ait. GER. 34 Taur.
Qi. GPR. 35 Rehd. interit: ac'*ïiaïzef G E B. 36 Rehd. agi, fed
male ob fuperius: ewm. GEB. 27 Gothofr. in nota: hortum. Vlg. Et ita
quoque Flor. eít fa&um.. B R. Rehd: qui avidum ortum. GE B. 38 Hal. et
Vulg. irrigare. B R. — Etiam Reha. fi neceffe foret, fcriberemus more Taurell.
annlRigare. GER. 39 Rehd. complanamerit. GE B. Quocum facit Hal.
41 Hal. et Rehd. venire coeperit. GEB. — 42, Hal. et
Vulg. fecerit. B R. Etiam Rehd. GER. 45 Hal. et Vulg. profpexerit. BR.
Vt et Rehd. GEE, .44 Taur. fiTamen. GEB. — 45 KRehd. edificauit. GE B.
46 Hal. et Vulg. effe. GER, 47 Hal. inferit: quis fepulcbri, vt et Kehd.
fepuleri quis opus. GER. 48 Hal aleuaffet. GES. — 49 Vulg. eft, lo-
! Vvvvv3 N :

€0; .

j
P4

^.

4

T d i7u£m v

776

uod iudicaret, 59 fi nulla alienatio fa&ta effet: nam et fun-
do alienato nihilo minus iudicium manere, et damni rationem
venire, etiam eius , quod alienationem 5* contingit ??. $.
idem lulianus fcribit, aquae pluuiae arcendae actionem non
nifi cum domino eífe. Jdcircoque ?? fi colonus ignoran-
te domino opus fecerit, dominum 74 fundi5 nihil amplius
uam patientiam praeftare debere: colonum '5 autem inter-
di&o quod vi aut clam impenfam quoque reftituendi operis ,
et damnum, fi quod ex eo datum fuerit, praeftare cogendum
56 fi tamen dominus defideret caueri fibi damni infe&ti Exjgwegg
ex cuius praedio ?* nocet 5*, aequiffimum erit, cauerL]'
oportere,. $. 3. Item fi non ego, fed procurator meus tale
opus fecerit, vt aqua pluuia noceat vicino: aduerfus me ha-
&enus erit actio, quatánus aduerfus colonum: ipfe autem
procurator interdicto quod vi aut clam conueniri poterit, fe-
cundum Iuliani fententiam , etiam poft opus reftitutum.
V. Pavrvslibro XLIX. ad Edi&tum. | $1 colonus in-
fciente domino opus fecerit, ex quo aqua vicino noceat: La-
beo refpondit, colonum interdi&o quod vi aut clam tenert:
dominum vero fundi aquae pluuiae arcendae actione, quia 1s

folus reftituere opus poteft 9? : fed patientiam dumtaxat eum.

praeftare debere ** , fi ei damni infe&ti füipulatione caueatur,
et fi quam impenfam in reftitutione ?? operis fecerit, confe-
cuturum a colono locati aCtione: nifi ff quis ideo non putet ,
quoniam non fuerit neceffe ipfum reftituere. Sed fi iuífu do-
mini feciffet, etiam interdicto dominum tenert. |
VI. Vreiaxvs libro LIII. ad Edictum. Sr tertius
vicinus opus fecerit, vnde decurrens aqua per fundum primi
vicini mei mihi noceat: Sabinus ait, poffe me, vel cum pri-
mo, vel cum tertio,, omiffo, $3 fprimo,üagere: quae fententia
vera eft. $. r. Si ex plurium fundo decurrens aqua noceat,
vel fi plurium fundo noceatur: placuit, eoque iure vtimur,
| vt fiue plurium fundus fit, finguli in partem ^* experiantur, et
condemnatio in partem $5* fiat: fiue cum pluribus agatur,

finguli in partem conueniantur, et in partem fiat condemna-.

tio. $.—2- Inde quaeritur, fi communi agro meo et proprio
agro tuo 95 aqua noceat: an agi poffit aquae pluuiae arcen-
dae? Et putem 97 agendum: fic tamen vt pars damni praefte-
tur. $.-8. Verfía quoque vice, fi communis ager fit , qui no-
cet proprio: poterit aquae pluuiae arcendae agi, vt quis da-
mnum confequatur, ;fed;in partem. — $..4. Si quis, prius
quam aquae pluuiae arcendae agat, dominium ad;alium. 9R
transtulerit fundi , definit habereaquae pluuiae arcendae atio-
nem, eaque ad eum transibit, cuius ?? agereffe coepit *?:

/

co: effet, Ita et fuit in Rehd. inferta fimul vocala: et, fed 75 eff, corre&um
poítea in: effet. GEB. 50 Rehd. praefigit: ac. GE B. 51 Taur. in Ad-
notat. q40d alieuatiouem. fic iu Panu. in vet. quod aute alienationem. n alio vet.
quod pofl alienationem, — Omnes codices, quos mihi videri contigit, et inter
iftos fcripti nouem , conftanter referunt: poff alienationem. . Quid fi legamus:
alienatione? BR. li codices fcripti funt Vat, I II. HI. V. Barb. Chriftin. S.
Cruc. I. Pal. IT. nonum non reperi. | Supereft equidem Magl. et Bynkersh. Sed
ille habet, .vt eft Flor. et hic fingulariter: ews, 4quod proptev eius aliematio-
Wem contigevit. At Rehd. vt et Hal. poff alieuationem. GETB. . 52 Hal. con-
tigit. Vulg. contigerit. Vat. L contingat. BR. Habuit: comtzgzt, vt klal. Pal.
JL fed fa&um: contzgevit. G E B. 53 Hal. ldcirce quod, loco: ldcmeoque.
GER. 54. Hal. dominus, et in fequentibus: deseat. GEB, — 55 Kal. co-
louus, GER. 56 Hal. cogeudus fit. G EB. 57 Vulg. inferit; aqua. BR.
58 Hal. mocetur. GE B. — 59 Hal. et Vulg. inferunt: ez. Sed idem et Flor.
adiectum atramento recentiori. BR. Eft eadem vocula in Rehd, GEB. 6o
Hal.pofft. GEB. — 61 Vulg. oportere. B R.
tiomem. bR...— 63 Kehd. vemiffo. GEB. 64 Rehd. partes. GEB. 65
Rehd. parte. GEB. .. 66 Hal. Vulg. ceteri praeter Baudozam: commzumi agro
700 et tuo ex proprio agro tuo. H. a Porta in II. In P. Flor. expuncta funt haec
verbà: tuo ex.- Sed eius rei nihil nobis conftat, nec tamen dubito, quin con-
ftaret, fi ita Florentiae haberetur. g, Rectiffime. |Cum cnim in faepius alle-
gata fchedula Brenkmannus tamen confuluerit Saluiuium de hac re, verbis ipfius
H. a Porta additis, ille in margine adfcripfit: fi commnni agro mco et pvoprio
ágro tuo, quae ipfiffima eft le&io Taurellii. — Ceterum. Rehd. prorfus ita vt

62 Hal. et Vulg. zn veffitu-:

DIGESTORVM LIB. XXXIX. TIT. III

Md i x

cum enim damnum 7* futurum, contineat, ad eum, qui do- -
minus erit, incipiet aCtio pertinere: quamuis, cum alterius -

dominium effet, opusa vicino factum fit. $. 5. Aquae plu-

uiae arcendae aCtionem, fciendum eft, rionin rem, fed per- -

fonalem *? effe. $.-6: Officium autem iudicis hoc erit, vt,.
fi quidem. a vicino opus fattum fit, eum iubeat reftituere,
damnumque farcire, fi quid *? poft litem conteftatam conti-
git **: quod fi antelitem conteftatam damnum contigit *5,
tantum opus reftituere debebit, damnum non farciet *$,
$. 7. Celfus feribit, fi quid ipfe feci, quo ** tibi aqua pluuia-

78 noceat, mea impenía tollere me cogendum: fi ;quid; *? ; 7"7

alius, qui ad me non pertinet ??, fufficere vtpatiar te tollere.
Sed fi feruus meus fecerit ?*, aut is, cui ?^ heres füm, hoc

fedit 5?: feruum quidem noxae ,dedere debeo: quod autem !*e.
9^ is, cui heres fum, fecit, perinde eft, atque ? fi ipfe fe- /ecbere .

ciffem. $. 8. Aeftimationem autem iudex faciet ex rei verita-
te, hoc eft, eius damni quod apparuerit *9 datum. J
VII. Pavrvslibro XVIIL ad Edictum. Is, cum quo
aquae pluuiae arcendae agitur, quod opus fecit ?7, licet ce-
dere loco paratus fit, cogitur accipere iudicium, quoniam et
$8 fuo nomine conuenitur, vt opus tollat. $.—r Aliud eft
in bonae fidei emptore: hic enim tantum patientiam praeftat.

VIII. VrerANvs libro ,LIIL ad Edictum. Iw con--
cedendo iure aquae ducendae non tantum eorum, in quorum

loco aqua oritur 9?: verum eorum *etiam * ??, ad quos eius -

aquae vfus pertinet, voluntas exquiritur, id eft ?* eorum,
quibus feruitus aquae debebatur: nec immerito: cum enim

minuitur ?? ius eorum, confequens fuit ?? exquiri, an con-

fentiant. Et generaliter, fiue in corpore, fiue in iure loci,
vbi aquaoritur, vel in ipfa aqua habeat quis ius, voluntatem
eius elfe fpeCtandam placet. s : |
IX. Pavrvslibro XLIX. ad Edictum. Iw diem ad-
diCco praedio, et emptoris -et-venditeris- voluntas exquirenda
eft: vt fiue remanferit ?* penes emptorem, fiue recefferit,
certum fit, voluntate domini factam aquae ceffionem. $. r.
Ideo autem voluntas exigitur, ne dominus ignorans iniuriam
accipiat: nullam enim poteft videri iniuriam accipere, quife-

; mel voluit ?*, — $-& Non autem folius eius, ad quem ius

aquae pertinebit, voluntas exigitur ?* in aquae ceffione ; fed
etiam domini locorum, etfi dominus vti ea aqua non poffit:

.quia recidere ?? ius ?* folidum ad eum poteft.

67 Hal. et Vulg. puto. BR. — 68 Vulg. aliqnem. B R.
Etiam Rehd. GE s. 69 Taur. Quius. GEB. Zo Rehd. coeperit. GEB.
71 Hal. inferit: datum. GEB. — 72 La etiam Hal. At ceteri: n perfonant
effe. Le&io inde nata, quod in archetypo hodieque legatur in fine verfus:

non in vem fed perfonam (xel accuratius; perfonà addita nempe a finali li
neola transuerfa, fubiectoque punctulo, quae iftic z defignant ) in initio au-
tem fequentis: leme(fe. BR. Forte illud pun&ulum notat lineolam literae a im.
pofitam delendam effe, poftqnam nempe corre&or animaduertit fequi: lemt,
effeque legendum: perfoualem. ^ lnterea tamen et Rehd. u perfonam. GER.
73 Scilicet: dawmi. Hal. tamen et Vulg. fiquod. Bm. Rehd. fed quod, vide-
tur tamen 7à fed, ex correctione oU fi, enatum, G E B. 74 Rehd. contin-
git. GEB. — 75 Rehd. coutigerit. GEB. — "76 Hal. farcire. GEB. — 77 Rehd.
quod. GEB. . 78 Taur. pluBia. GEB. | 79 Hal. et Vulg. fi quis. BR. Etiam
Rehd. GEB. 80 Hal. pertzneat. GE B. 81 Ap. Hal. et Vulg. fecer;t, ab-
eft. BR. . 82 Vulg. cuius. BR. 83 Hal. et Vulg. fecerit. B R. Vt et Rehd.
G E B. 84 Rehd. vero. GÉB. . — 85 Hial. perinde efl , exflatque quafi ipfe.
Vulg. perinde eff quafi ego ipfe. BR. — 86 Taur, aParuerit. GEB. — 87 Hal.
et Vulg. fecerit. BR. 88 Hal. et Rehd. ex, loco: et. GER. 89 Rehd.
oriatur. GEB. ^. 9O Haec vox recentioris manus . eft. ER. 91 Hial. pracfi- -
git: et. GEB.. 92 Hal et Vulg. minuatsr. BR. — 93 Hal fit. GE B. 94
Hal. et Vulg. manfevit. BR. Vt et Rehd. GEE. .. 95 Vulg. voluerit. BR.
Etiam Rehd. GE z. — 96 Hal. exigetur. GE s. — 97 Flor. eft: reccidere. GER.

Hal. et Vulg. GE B.

98 Vulg. inferit; m-B R. Habet im etiam Rehd. fed corre&or illud pun&is

5 . Ccone

[Igitur fi et fundo cedat, audiendus eft: plus enim praeftat) uf hase.
7 - V. ; ,

L

p
YC
;wW f

NT
hii

fin :
tiete

[ei f

] i. opot

Qon i
i

NU
jerur,
li en
i hi
dl
* Hl
WMüisgy
6t
Cip,
(lofr
Vil i
15 Hl
CER
! fa.
j g;
Goïhüfr,
2'3 VU,U
A N
UL

-
d
3

lnl

]l«
m
A
m,
m
t«
yi,

XUtli. :
^ X. Vrnrrawvs libro ;LIIL, ad. Edictum. Sx autem
plures fint eiusdem loci domini, vnde ?? aqua ducitur, omnium
voluntatem eíle fequendam non ambigitur: iniquum enim vi-
LJ';)a/rübaAl,,fum eft, voluntatem vnius ex modica forte,portiuncula *9?? do-

mini * praeiudicium £oerrs. facere. .$.—r- ÁAn tamen fubfequi.
voluntas poffit, videamus ? Et placet nihil intereffe, vtrum -

praecedat voluntas ^ aquae ductionem ?, an fubfequatur :
quia et pofteriorem voluntatem * Praetor tueri debet. $. 2.
, , $iflumen nauigabile ? fit, non oportere Praetorem concede-

L1 $"^ . re. duCtionem ? ex eo fieri, Labeo ait, quae; * flumen minus

nauigabile efficiat 9. Idemque eít, et fi per hoc aliud flu-
mén ilat nauigabile, - . .. "ab :
Xl.PAvrvslibro XLIX. ad Edictum. Sv»n a iter
alienum arcus aquae ducendae caufa non iure fiet. Nec is,
L,".iu,a,, -fæi-iter, ? attus debetur, . pontem :95 gyg,pofüt ix:e agere.,
iure extruet. At fi fpecus ^*, non cuniculum fub riuo aget,
; "Hff aqua corrumpetur: quia fuffoffo eo aqua manabit, et riuus
| ficcatur *?, : $. r.- Caffius ait, (iueex communi fundo, fiue *?
communi aqua noceat."^, vel vnum cum vno agere poffe,
3 a2- vel vnum feparatim cüm fingulis, |vel feparatim fingulos cum]

-jwnt. vno, velfingulos cum fingulis: li vnus egerit, et reftitutigf

operis, litisque aeftimatio faCta fit, ceterorum aCtionem euane-
.. fcere: item i cum vno actum fit, et fi *? praeftiterit, ceteros
L. liberari: idque. quod fociorum nomine datum fit, per arbi-
trum !^ communi diuidundo reciperari poffe, et ex fociis **

non vtique cum eo agendum, qui opus: fecerit *5:; nec minus :
euni quoque damnum reftituere debere, qui *? auctor operis.

fuit. $. 2. Apud Ferocem Proculus ait,.ti cum.vno domino-
rum actum fit, qui opus.non fecerit, debere eum opus refti-
tuere fua impenfa: quia communi diuidundo a&tionem habet:
fed fibi magis placere, patientiam dumtaxat eum praeftare
44£2r. oportere: quia fua culpa a&tor id ?? patiatur, qui nonjagit ?*
Le4db. cum eo,a quo opus fatctum fit: et eft iniquum, eum, qui

non fecit, id reftituere oportere, quoniam communi diuidun-

do agere poteft: quid enim fiet, fi focius eius foluendo ??
non fuerit? .$.—5. Officium autem iudicis inter duos accepti
quale futurum fit, dubitare fe Tulianus ait: ?? fi forte vnius

X 95f* fundus fuerit, cui ^* aqua noceat: fi vero ?5 in quo opus fa-.

:'Zze ,,:,,:.Ctum , fit plurium, et cum vno eorum agatur, vtrum et eius
] i'*, damninomine, quod poft litem conteftatam datum fit, et o-
peris non reítituti'in folidum condemnatio fieri debeat: quem-
admodum, cum ferui communis nomine noxali iudicio cum
vno agitur, condemnatio in;folidum fift ?*, quoniam quod
praeftiterit, poteft a focio recipere ^*: an vero is, cum quo
agitur, pro parte fua, et damni dati et operis non reftituti no-
mine damnandus [it: vt in attione damni infecti fiat ^9, cum
eius praedii, ex quo damnum metuatur ??, plures domini fint,
L di: ^. et cum|vno eorum agatur: licet opus , ex quo.damnum futu-
rum fit, indiuiduum fit, et ipfae aedes, folumque earum non

.* confodit. GER. 99 Tlaur. v Mde. GER. 100 Vt in L. 15. S. 13 tit. fa-
perior. Vulg. particula. B k. — Etiam Rehd. Sed Hal. vt Florentiae. GEE. — 1
Hic certe Taur. dominl repracíentare debuiffet. Habent tamen omnes: domini.
BR. Eriam Hal. GEB, — 2 ln Rehd. voluntas, abeft. GE B. — 3 Vulg. aquae-
duchionem , vna voce, vt: aquaeduétus.. Sed mox in $. 2, fequitur: dachionem.
BR. Hal.vt Vulgata. GEB. — 4 Hal. pofleriores voluntate$. GE B. — 5 Taur.
nauigaVile. G E. 6 Hal inferit: aquae. GEB. . . 7 Hal.etRehd. qzia.
GEB. . 8 Rehd. effieretur.. G.EB. 9 Vulg. inferit: zel.'BR. Etiam Rehd.
GEB. — 10 Hal. hic in margine: alias, faciet: fed pontem. GEmB. 11 Go-
thofr. in nota: at fi fpecum. Hal. GEB. — 12, Hal. ficcabitur. G E B. 13
Vulg. inferit: ex,. BR. Vt et Rehd. GEB. I4. Hal. et Vulg. «oceatur. B R.
15 Hal etVulg. $, loco: fi. BR. Vt et Rehd. GEB. — 16/Hal. arbitrium.
G E B. 17 Hal. recuperari poffe ex. [ociis. non vtique. Vulg. vecuperari poffe
a fociis.BR. Rehd. recupevari pojfe et a fociis. nom vtique. GE B. 18 Hal.
fecit. GEB. — 19 Rehd. quia. GE B&. — 20 Rehd. zam,loco: id. GEB. — 21
.ï : Gothofr. in nota: qui non agat. Hal. G E B. 22 Taur. eiuSolueudo. G E B.
23 Vulg. praefigit: vt. BR .. 24 Taur. Qui. GER. — 25 Hal. fi forte * ius
àn fundo cnius aqua noceat , fiue in quo, et in margine: alias * vuius fundus.

49 In Rehd. et, abeft, GEx. 40 Loco: wicefimo, wel vwicenfimo. GER.

DIGESTORVM LIB. XXXIX. TIT. IIl » 777

poteft ?? pro parte dumtaxat damnum dare, nihilo minus eum,
cum quo agitur, pro fua parte condemnari: magisque exifti-
mat, id feruandum in aquae pluuiae arcendae actione, quod
in aCtione damni infeCti: quia Vträbique *t,non. de prae-

terito , fed de futuro damno agitur. -$. 4; Quod fi is fun- -

dus, cui aqua pluuia nocet, plurium fit, agere. quidem
vel fingulos pofle: fed damni, quod poft litem contefta-
tam datum fit, non amplius parte fua confecuturum 3?: item
fi opus reftitutum non fuerit, non amplius, quam qued- pro
parte eorum interfuerit ?? opus reftitui, condemnationem
fieri oportere. $. 5. Si ex priuato agro in agrum commu-
nem aqua immittatur ?^, Ofilius ait, focium cum eo agere
pofle. -$:—6: "lrebatius exiftimat ?5, fi de eo opere .aga:tur,
quod manu factum fit, omnimodo reftituendum id effe ab
eo, cum quo agitur: fi vero vi fluminis ager deletus fit, aut
glarea iniecta, aut fofía Jlimor?? repleta, tunc patientiam dum-
taxat praeftandam. | : : E^ g
.XILl. InkMw libro XVI.:ad Sabinum. Emw»ron, nifi
fimulata venditio. eft ?*, ceterique fucceffores 39, vel refti-
tuere, fi velint *?, opus fa&tum, 'vel patientiam praeftare.

debent: nam actori moram fuam nocere debere manifeftum , .

eft. In eadem caufa eft etiam focius eius, qui opus fecit *?,
fi ipfe au&tor non fuit ^*. Idemque in donato fundo, legato-
ue eft.- '
.XIII. Garv äLad Edictum Praetoris Vrbani, titulo de
aquae pluuiae arcendae ^^. S p venditoraut donator inter-
dicto quod vi aut clam, de damno et impenfis ab actore factis
tenebitur. ! * X5 ,
XIV. Pavrvs libro,XLIX, ad Edictum. ANT,./ E-
vs *? ait, fi is, qui opus fecerit, potentiori vendiderit prae-
dium: quaténus defierit dominus effe, agendum cum eo quod

vi aut clam ^*: quod Íi annus praeterierit, de dolo iudicium .

dandum ^?. $. 1. Cum agitur aquae pluuiae arcendae, de
*5 fatto quod nocet, quaeritur. ldeoque [fi vitio loci pars
aliqua foli fubfedit **, quamuis per eam caufam aqua pluuia
inferiori noceat, nulla ** competit actio. . Idem fortafle dici-

tur, fi in agro manu factum aliquid fübfederit. $. 2. In hoc.-

iudicium , ficut in damni infeCti, futurum damnum venit:
cum reliquis fere omnibus iudiciis praeteritum praeftetur.
$3* De eo, quod ante datum eft, quod vi aut clam azendum
eft, de eo, quod poft fententiam;iudicis futurum eít, damni
infe&ti caueri oportet: vel ita opus reftituendum eft, vt nul-
lum periculum damni fuperfit. —.$..4— De eo opere, quod
poft litem conteftatam factum eft, nouo iudicio agendum eft.
XV. Ipgw libro XVl. ad Sabinum. $p interdum

opus, et *? quod poft litem conteítatam factum eft, tolle- .

tur: fi id quod anteceffit, tolli fine eo non poteft. — —
XVl. PouPoxrvs libro yiceffimo;?? ad Sabinum.

PosT venditionem et.traditionem- quod nocitum fit ei fundo,
t ' de

Rehd. fixe iu quo. GEB. — 26 Hal. et Vulg. fit. 8R. 27 Kehd. accipere,
G E B. 28 Hal,et Vulg. fit. &&. Rehd. fiat. fed litera a pun&o eft notata.
GEB. 29 Lal metaitur. GEB, — 30 Hal, et Vulg. pofjt. BR. — 31 Rehd.
vbique, GEB. . 32, Hal. confecuturos. G EB. 33 Hal. interfuit. 34
Taur. zmmiTatuüv. G E B. 55 Rehd. ait. GEB. 36 Rehd. bumo. GE R.
37 Kehd. venditione, omiffo: efj. Sed et mox perperam: ceterisque. Orta
varia ledio ex compendiis fcripturae. — Litera e' cum lineola fuper impofita, f
feparatim collocetur, fignificat: efj, fi in aliqua voce occurrit, denotat: me.
GEB. . 38 Rehd. inferit; vej. GEB. — 39 In Rehd. fi velint, abíunt, GE n.
40 Hal.et Vulg. fecevit. B R. 41 Rehd. fuerit. GEB. — 42 Rehd. prae-
ter folitum hanc infcriptionem habet integram, nifi quod vocula: de, abfit.
GEB. lImmo etapud Hal. integra, prout fiic-exhibetur, exftat infcriptio.
43 Gothofr. in nota: Atteius. Vuig. Immo et Hal. habet: Atezus, quod pro-

bo.BR. Habetr et Rehd. GER. 44 Vulg. addit: intra aunum vtilem. bu. —

45 Vulg. addit: e/f. B R. Etiam Rehd. G & E. 46 Hal. et Vulg. inferunt :
e0. BR. Etiam Rehd. GERB. 47 Rehd. fubfederit. GEB. Quocum fa-
cit et Hal. 48.Hal. et Vulg. inferunt: tamem. BR. Exam. Rehd. G.

51

( fclywv "Qa£ , cus;

w E AC OE
er -
à L(,L(l(*( C4 ('J

/F
j
7 A QUE
: x Ll*(i.[)blü« zi

/

- Vulg. GEB.

775

de quo ante iudicium acceptum fit ** aquae pluuiae arcendae,

nihilo minus eo iudicio venditorem poífe confequi: non quia
venditori| fed 5* quod rei damnum datum fit: idque eum em-

ptori ** reftituere debere. Sed fi antequam noceatur P^. H
cum quo aCtum fit, vendat; ftatim agendum ?* cum etmpto-
re: vel intra annum cum eo qui vendiderit, fi iudicii euitan-
di caufa id. *9.fecerit. : |
XVIL Pavrvslibro XV. ad Plautium. $ prius no-
&urnae aquae feruitus mihi/ceffa * fuerit, deinde poftea alia
ceffione diurnae quoque ductus aquae concefíus mihi fuerit,
et pér 59 conftitutum tempus nocturna dumtaxat aqua vfus
fuerim, ámitto feruitutem aquae diurnae, quia hoc cafu plu-
res funt feruitutes diuerfarum caufarum,. — $. r. Retto,?? pla-
cuit, non alias per lapidem aquam duci poffe, nifi hoc in fer-
uitute conftituenda comprehenfum fit, non enim confuetudi-
nis eft, vt qui aquam habeat, per lapidem /ftatum $9 ducat:
illa autem, quae fere in confüetudine effe folent, vt per fiftu-
las aqua ducatur, etiam fi nihil fit comprehenfum in feruitu-
te conftituenda, fieri poffunt: ita;tamen, vt nullum damnum
domino fundi ex his detur. $. 2. Via publica intercedente
6I hauftus feruitutem conftitui poffe placuit: et eft verum :
fed non folum fi via publica interueniat, fed et (i flumen pu-
blicum: eodem ?? cafu, quo interueniente flumine publico 9?,
viae, itineris, aCtus feruitus imponi poteft, id eft, ** fi non
fit impedimento transeunti magnitudo fluminis. $. 3. iSic et
fi $5 non/ proximo meo praedio feruitutem. vicinus debeat,
fed vlteriori, agere potero, ius effe mihi ire agere ad illum
fundum fuüperiorem, quamuis feruitutem ipfe per fundum
meum non habeam: ficut interueniente via publica, vel flu-

' gnine, quod vado 95 transiri poteft. Sed loco faero vel reli- |

giofo, vel fan&o interueniente, quo fas non fit jvti, nulla,
eorum $7 feroitus imponi poferit. $.—4. Sed fi fundus me-
dius alterius inter me et te intercedit ?9, hauftus feruitutem
fundo tuo imponere potero, fi mihi medius dominus iter ad
transeundum cefferit: quemadmodum fi ex flumine publico
perenni hauftu veline vti, cui flumini ager tuus proximus fit,
iter mihi ad flumen cedi potett. |
XVIII. IAvorewvs 9? libro X. ex Caffio. Sz in pu-
blico opus factum eft, ,qua, ?? aqua pluuia noceret, agi non
poteft: interueniente loco publico, agi poterit : caufa eius
rei haec eft, quod ea aCtione non tenetur, nifi dominus fo-
lus. $. r. Sine permiffu Principis aqua per viam publicam
duci non poteft. i |
| XIX. Pourouivs libro XIV. ad Quintum Mucium.

Lasroait, i patiente ^* vicino opus faciam, ex quo ei

aqua pluuia noceat: non teneri me aCtione aquae pluuiae ar-

cendae. |
XX. ÍpEeMw libro XXXIV.ad Sabinum. Sxp hocita,

51 Hal. et Vulg. eff. BR. Etiam Rehd. GE s.
Rehd. idque ei emptori. ^ Corre&or vltimam i in: emptori, deleuit pun&o ,
cum eandem literam in: ei, in s»:;, conuertere debuiífet. G E B. 54 Hal.
et Vulg. noceat, BR. Vt et Rehd, GEB. — 55 Rehd. inferit: eff. GE B. 56
In Rehd.id, abcft, Gzs. — 57 Hal.et Vulg. comce(fa. BR. — 58 Hal. poft,
loco: per. GEB. 59 Hal et Vulg. caufavum faciae. Placmit, Male. Sed
Flor. reponendum erat: Re&e.Bm. Vt Hal. et Vulg. etiam Rehd. GEE. — 60
Gothofr. in nota: Al. ftratum. — Nempe ita ipfe Taur. in margine. Et etiam
ita Hal. in textu. BR. 61 Rehd. bic: via publica intevueniente auflus et
mon aqtíe du&tus feruitutem feruitutem conflitui iutercedeute poffe placuit. Prae-
ter repetitiones ct transpofitiones etiam varia lectio recepta videtur. GE B. — 62
Hal.inferit: fczlicet. GEB. — 65 Kal publicae. GE B. — 64 Hal. poteft. Idem,
f GER. 65 Flor. ex : Sicet, fa&um: Licet. Inde Vulg. Licet wom pro-
ximo. Mal. Si wom proximo, et in margine: alias, licet fi mon. B R. Kehd. vt
66 Vulg, inferit: vel ponte. B R. 67 Hal. et Vulg. earum.

68 Hal. iutercedat. — 69 Hal. ITABOLENV S. GER. — 70 Go-

G EB.

thofr. in nota: quo. Hal. Ita ipfe Taur. in margine. Vt et Rehd. GEB. — 71
In Rehd. eft: i patiente alias fapiente . vicino, egregium. exemplum le&tionis

DIGESTORVM LIB.

82 Taur.feT. GEB. — 54-

| que additum :^ VARVS. Vulg. VLPIANVS. BR.

XKEXIXA- TUCUHE

fi non per errorem aut ?? imperitiam deceptus fuerit: nulla
enim voluntas errantis eft, ^»«qXxt(. , |
XXI. Inew libro-trigenfimo *? fecundo ad Quintum
Mucium. Sx: in meo ** aqua £rumpat ?5, quae ex tuo fun-
do venas habeat: Ífi eas venas incideris, et ob id defierit ad
me aqua peruenire, tu non videris vi *? feciffe, fi nu]la fer-
uitus mihi eo nomine debita fuerit: nec interdicto quod vi
aut clam teneris. R AA |
.. XXII. InzMw libro,X, ex variis leCctionibus, $1 vfus-
fructus fundi legatus fuerit, aquae pluuiae arcendae actio he-
redi et cum herede eft ** , cuius ?? praedium fuerit. Quod
fi ex *? opere incommodum aliquod patitur fructuarius, pot«
erit quidem interdum vel interdiécto experiri quod vi aut clam.
Quod fieinon competet, quaerencum eft, an vtilis ei quafi do-
mino actio aquae pluuiae arcendae dari debeat: an vero etiam
contendat ius fibi effe vti frui: fed magis eft, vtilem aquae
pluuiae arcendae ei aCtionem accommodare ??, $. r. Non
aliter reftituiffe rem vidäur is, qui opus fecit, quam ft
aquam coérceat, .$.—2. Sed etfi fructuarius opus fecerit, per
quod aqua pluuia alicui noceat, erit quidem actio legitima
cum domino proprietatis: an vero etiam vtilis in fructuarium

aCtio aquae pluuiae arcendae danda fit , quaefitum eft? Et ma--

gis eft, vt detur, d Jdr.c
XXII. PaAvrvs libro XVI. ad Sabinum. |Qvor
Principis aut Senatus iuffu, aut ab his , qui primi agros con-
ftituerunt, opus factum fuerit, in hoc iudicium non venit.
$. r. Haec a&io etiam in vectigalibus agris locum habet.
$. 2. Aggeres iuxta (flumina ** in priuato/facti ??, in arbi-
trinm aquae pluuiae arcendae veniunt, etiam fi trans flumen
noceant: ita,fi memoria eorum exftet, et fi fieri non debue-
XXIV.,ArrEeNvs ** libro IV. Digeftorum a Paulo

| epitomafdrum. 95 Vicixvs loci fuperioris pratum ita ara«

bat, vt per fülcos, itemque ?* porcás ** aqua ad inferiorem
veniret. Quaefitum eft, an per. arbitrum

ci in eius agrum fpectarent ? Refpondit, non poffe eum face-:
re, quo minus agrum vicinus, quemadmodum vellet, araret,!
$r Sed i quos fulcos transuerfos aquarios faceret, per
quos in. eius agrum aqua deflueret, hosce vt ;Operiret, per
arbitrum aquae pluuiae arcendae poffe cogere ??. . $.-2. Sed
et fi foflas feciffet, ex quibus aqua pluuia ?* poffet nocere,
arbitrum, fi appareat futurum vt aqua pluuia noceret, coge-

lld e.ï? :

f(jl'u»m. "C,, a
€ , neon sufis

L

* aquae pluuiae 42575« £.

arcendae poífit cogi, vt in alteram partem araret *?, ne ful-—fïä;:«fw |

re oportere fofías eum explere: et, nifi faceret, condemna- -

re: tametfi antequam adiudicaret, ??, aqua per foflas nun-

uam fluxiffet, — Lacus ??,cum,aut crefcerent, aut de-
q jcumga

5 x
crefcerent ??, numquam neque acceílionem néque de&éffio- -

! -(1 * *2 e - '" .
nem iti eos, Vicinis facere licet ?.

La Ó

Vidit hoc nonnemo, et adfcripfit: alia littera.

va:iantis'in textum rece(Ptac.
73 Flor.erat; trigeffumo, vt in L.

G EB. 72, Rehd. inferit: per. GEB.
1é. vice[fimo. vbi error non corre&tus. — Erat et in L. ?. quiuquagen[fimo. GER.
74 Mal.inferit: fundo. GE B. — 75 Rehd. rwmpat. GEB. — 76 Hal.et Vulg.
vim.BR. 77 Hala&ioet baeredi et cum baerede eius eft , cuius. Vulg. acfio.
eft baeredi et contra baeredetm eius, cuius.B R. Rehd. vt Vulg. GER. 78 Taur.
Quius. GEB. 79 Hal.et Vulg. inferunt: eo. B R. 80 Hal. accommoda-
ri. GER. . $81 Hal et Rehd. Aggeres fi iuxta flumem. GEB. 82 Hal.
addit: fimt. Rehd. fust. GEB. 83 Hal. debuerint. 84 Flor. fubanti-
85 Rehd. 5j vici-
nus, et fuperferiptum : — al. vicimus. GEB. 86 Hal znterque. GEB.
87 Rehd. portas ,. ob infolentlam vocis: porcas. G E B. 88 Hal, erbitrium.
89 Rehd.arare, etideo antecedens: vt, pun&is confoffum eft, GEz. — Qo Hal.

deflueret eumque operiret, arbitrio aquae pluuiae avceudae cogi poffe. R.ehd. de-

fluevet feu. deperiret ,. pev arbitrium. ague pluuie arcende poffe boc ageve. GER.
91 Taur.pluBia.GEB. 92 Vulg.izdicaret. B R. 93 Wulg. inferit : euzu, & R.
Etiam Rehd. G £. 94 Hal. et Vulg. crefteret aut decrefceret. BR.. Etiara
Rehd. GE&B. — 95 Hal. namquati neque deceffionem in eo. vicinis uequefaqcef.
i aE i " 19nen

»

XXV.

ag
|! £
Mal:!ffcï pi
IIJ

Qu
"ub
p
&i
!N
Qu
fei
Ü
Qu
(5
T0n
Ven
iue
. T

-& L

fs
(
leg. 1

T Ort
Íc t
Ui Y
L
nuy.
(;
Eïiamn
Vi
( g
LY
Hal., T
Vl ;
],'03. lR,
CM
LT

hi

3 NOXAE DEDITIONE IVDICIVM DABO.

li
".
l'm "f,nmal'
[] f,w
r
i —

DIGESTORVM LIB. XXXIX. TIT. IIL IV.

XXV. Ivrrawvs libro V. ex Minucio. Is, cuius
fundo via debetur , aquae pluuiae arcendae agere poteft fundi

fui nomine: quoniam deteriore via faCta fundo nocetur ?5.

XXVlI.ScaEgvoralibroIV. Refponforum. ScAEvo-
LA refpondit ?* , folere eos, qui iuri dicundo praefunt, tue-
ri duétus aquae, quibus auctoritatem ?* vetuftas daret,
tametífi ius non probaretur, |

(DE PVBLICANIS ET VECTIGALIBVS ET
: CXOMMI.SSI»S—.) | g

VrPiaANvs libro LV. ad Edictum.

-'PRAETOR ait, QVOD PVBLICANVS, EIVS ! PvBLI-
l ét4m, A caAwi:? NOMINE,[JVI ADEMERIT, QVODVE Fa-
MILIA PVBLICANORVM: SI £P RESTITVTVM NON
ERIT,IN DVPLVM:AVT SI POST ANNVM AGETV R,
IN SIMPLVM IVDICIVM DABO. . lrTEM SI DAMNVM
INIVRIA,FVRTVMVE FACTVM ESSE DICETVR: 1V-
DICIVM DABO. S81 1D? AD QVOS EA RES PERTIN E-
BIT, NON EXHIBEBITVR: IN DOMINOf.* siNE

tulus ad publicanos pertinet, Publicani autem fünt, qui pu-

.blico fruuntur: nam inde nomen habent, fiue fifco vectigal.

* a fifco conducunt, re&e appellantur publicani. $&—e. Di-
xéfit aliquis, * quid vtique hoc Edictum propofitum eft ? qua--
Ífi nen-et-alibi Praetor prouiderit * furtis, damnis, ? vira-
ptis? Sed ,e re *? putauit, et fpecialiter aduerfus publicanos
^* Ediétum proponere. .$.—8: Quod quidem Edi&um in ali-
qua parte mitius eft: quippe cum *? in duplum datur, cum
- vi bonorum raptorum in quadruplum fit, et furti *? manife-
Ífti aeque in quadruplum. $. 4. Et reftituendi facultas publi-
cano vi abreptum datur: quod fi fecerit, omni onere exui-
tur, et poenali aCtione ex hac parte Édicti liberatur. — Vnde
quaeritur, fi quis velit cum publicano non ex hoc Edicto,
Íed ex generali vi bonorum raptorum , damni iniuriae, vel fur-
ti agere, an poffit? et placet pofle : idque * * Pomponius quo-
que fcribit: eft enim abfurdum, *meliorem effe publicanorum
caufam, quam ceterorum effectam opinari. $. 5. Familiae
nomen hic non tantum ad feruos publicanorum referemus:
verum et *? qui in numero familiarum *9 fünt publicani *7.
Siue igiturliberi fint, fiue ferui alieni, qui publicanis in eo
vectigali miniftrant, hoc Edicto continebuntur. Proinde et
fi feruus ^* publicani rapuit, non tamen in ea familia conlti-

| 4 742 yendant, vel ? tributum confequantur : et omnes, ,qui quod,

L. abense,

fiouem . faceve liceré, — Rehd. sinquam deceffionem vicinis meque . accefionem fa-
cere licet in eo. GE B. 96 Rehd. mnoceretur. GEB. 97 In Rehd. Scaeuo-
la refpoudit, abfunt, G E. 98 Vide Anon. in Opz[c, de Latin. Vet. ICt.
Pagp. 279. BR. — - * !
I Rehd, eiusue familia feu publicani nomine. — Vidétur ex- anticipatio-
neortum. GEB. 2, Gothofr. in nota: quod publicanus eius publici nomine etc.
fic enim legitur in Bafilicis: óvéuars vo? réAeve, Cuiac. Vidit idem Leuncla-
wius. Vulg. tamen: feu aliu$, Hal. fem quis publicani momine. BR. Conf, Me-
nag. AAmoen. Iuv. Cin. c. 3. et hic varia conantem . Bynkershoekium 1. Obf.
.GEB. 5 Vulg./i ii, et paulo poft exbzbebuntur. BR. [ta et Rehd. GER.
4 Hal.zn dominun. GE B. 5 Rehd.inferit: etjam. GEB. — G. Hal. et Vulg. quid.
Etiam nonnulli fcripti. alii: guicquid.B R. Habent: gwmicquid, loco: qui quod ,
Vat. T, HL 5. Cruc. L. Bynkersh. At: qui quid, Vat. W. IV. Pal. I. IT. et expuncta
cin: quicquid, Vat, V. Chriftin. S. Cruc, 1. Etiam Rehd. qui quid. GEB. — 7
| Vulg. Ad quid. BR. Etiam Rehd. GER. 8 Hal. praeuiderit. GEB.
! Hal. pracfigit: et. GE R. IO Vulg. fed bene putauit. 1mmo Flor. e deleta,
vtíit: reputauit. BR. Rehd. vt Vnlg. GEB. 11 Hal. et Vulg. inferunt:
boc. BR. Etiam Rehd. Gxz. 12 Vulg. id, Hal 4u«od, loco: cmm. BR.
Rend. vt Vulg. GEB. — 13 Taur fOrtiü GEE. 14 Hal.inferit: et. — 15
Hal. et Vulg. inferunt: ad eos. B R. 16 Hal. familiariw, quod nom repu-

praeftari non poteft, ab altero exigetur, ficut Diuus

779

tutus,

BEBVNTVR,IN DOMINÓS, ? SINE NOXAE DEDITIO-
NE IVDICIVM DABO: hoc proprium eft huius Edicti , quod
fi non exhibeantur ferui, competit iudicium fine noxae dedi-
tione , fiue ?? habeant eos in poteftate, fiue non: fiue poffint
exhibere, fiue ^* non poffint. |
.1l. Garvs ?? libro XXI, ad Edictum prouinciale 2?,
Nec liceat ^* domino abfentem defendere ?5, - ;
Ill ViPriAmNvs libro,LV, ad Edictum. Cv fi ex-
hibuiffent, noxali iudicio conuenirentur. ldcirco autem tam
duracondicio eorum effecta eft, quia debent bonos feruos ad
hoc minifterium eligere. $. r. QuodaitzN nowrx of ?5,
fic accipiendum eft, ^* in focios vectigalis, licet domini non
fint. $. 2. Anteautem actorem dicere oportet, quem, vel
quos defideret exhiberi: vt, fi non exhibeantur, hinc agatur.
Sed ?? fi dicatur^?, ex H1B Erd? OMNES, VT POSSIM Dr-

i quae publico vectigali miniftrat, hoc Edi&ctum ceffa-
bit. $. 6. Quod nouiffime Praetor ait, sx HiiNON ExXH1-

UM

NOSCERE ?* Qvi1s srT, puto audiendum. $. 3. Si plures.-

feruiid ?^ furtum vel damnum admiferint: hoc debet ferua-
ri, vt fl tantum praeítetur, quantum fi vnus liber feciífet,
abfolutio 3? fiat, . E2 : :
IV. PAvrvslibro LIL, ad Edi&ctum. Sr publicanus,
qui vi ademit, decefferit: Labeo ait, in heredem eius, quo 3*
locupletior faétus fit, dandam a&tionem. . $. r. De rebus, quas

in vfus aduehendas fibi mandant Praefides, Diuus Hadrianus

Praefidibus fcripfit 355, vt quotiens quis in vfus ?* aut eorum
?ui prouincüs exercitibusue praefunt, aut Procuratorum

fuorum, ?* víus fui caufa mittet quendam empturum: figni--

ficet libello manu-fua faübfcripto , eumque ad publicanum mit-
tat, vt fi quid amplius quam mandatum eft, transferret ?9,
id munificium ?? fit, $«-27In omnibus ve&tigalibus fere con-

fuetudo fpectari folet: idque etiam Principalibus Conftitutio-

cauetur, :

nibus :
| V. Garvs ad Edifctum Praetoris Vrbani, titulo de

Publicanis ^?, Hoc Edicto efficitur, vt ante acceptum qui-

dem iudicium reftituta re aCtio euanefcat: poft acceptum ve-
ro iudicium nihilo minus poena duret: fed tamen abfoluendus
eft etiam, qui poft acceptum iudicium reftituere paratus eft.
$. 1. Quaerentibus antem nobis, vtrum duplum totum poe-

na fit, et praeterea rei fit perfecutio: an in duplo fit et i

perfecutio, vt
duplo fit.
VI. MopEsTINvs libro IT. de Poenis.
blicani fint, qui illicite quid AKegerunt: non multiplicatur
dupli actio ^*, fed omnes partes praeftabunt: et quod 3;) aqlio
oe-
uerus

poena fimpli fit: ^* magis placuit, vt res in

diandum. 5 R. 17 Vulg. publicanorum. B R. — 18 Rehd. Proinde fi feruus
quid publicaui, GEB. 19 Hal. fi id mon exbibebitur, in dominwm. GEm.
20 Taur. fiBe. GER. 21 Taur. fiBe. GEE.
23 Flor. verba: ad Edi&£um proninciale, fappleta funt ab ordinaria manu. BR.
24 Gothofr. in nota: Nec licebit. Fal. Sed et Flor. fa&um: Jiceb;it. BR. 23
Rehd. Nec domino licebit defendere eum abfentem. GEB. — 26 Hal. im domi-
mum. GEB. . 27 Mal.praefigit: et. GEB. — 28 Rehd. inferit: et. GEP.
29 Hal. et Vulg. fed et fi dicat. B. 30 Vulg. Exbibete. n R. 31 Hal.
vt Rehd. dignofcere. GE B. — 32 In Chriftin. abeft: 4, in Vat. I. idem eft
erafum.. Vat. IIL. habet; id futurum, mendofe. Reliqui: id furtum. BR. Pu-
ta Barb. Vat. I. IV. VT. Pal. I. $. Cruc. I.. Sed et in Bynkersh. id. abeft vt
in Chriftin. n Rehd. fuit: ad faurtwm, forte anticipatione ex fequenti :
ad:mifevint, fed. fa&um: id furtum. GER. 33 Vulg. abolitio. BR. Vt et
Rehd, GER. 34 Hal.et Vulg. 44j. BR. Vt et Rehd. GEz. 35 Hal.
refcripfit. GE B. 36 Rehd. im víuseinsant eormm. GEB. — 3'7 Hal. praefigit.
aut. G E B. 38 Fior. altera r eft deleta, vnde Hal. et omnes: trausferat.
BR. 39 Vulg. manificmm effe. Probat Duker. ad Opufc. de Latin. Vet, ICt.
P. 374. n. 12. cui adftipulamur. £ R. Rehd. gaunicipum. GEB. — 40 Hanc in-

fcriptionem Hal. habet integram. GEB. — 41 Rehd. praefigit: et. GEB. — 42
Rehd. daplicatio. Error a transpofitione duarum literarum qc. G EB. — 43 Vu.lg.'.
XXXXX s ; ! diué-

22, Rehd. PAVLVS. GERB. -

S 1 multi pu--

—

X

&
t ./o
lod J* ^

6 y nüm

| |-—1 pro njfnoi:f -

/L—W,, æyvfm*

7 7-

L. réteum «

780

uerus et Ántoninus refcripferunt: nam inter criminis reos,
et fraudis participes, multumjeffe ^* conftituerunt.

VII. PapriRivs rzvsTvs ^? libro II. de Conftitu-.

tionibus. IMPERATORES Antoninus et Verus, ^* refcri-

CELWEUS dasksss Pferunt, in vectigalibusipfa praedia, non perfonas congeniri :

et ideo poffeífores etiam praeteriti temporis vettigal foluere
*debere*: eoque exemplo actionem, fi ignorauerint, habi-

turos. $. r. Item ** refcripferunt, pupillo remittere,fe, poe--

nam commiffi, fi intra diem trigenfimum ^* vectigal intuliflet.
| VIIIL. Paerx1ANvs libro XIlliRefponforum. FA v-
DA I vectigalis crimen ad heredertyeius qui fraudem contra-
xit ^?, commiffi ratione transmittitur ?9, $— .Sed.ü;.vnu.s
ex pluribus heredibus rem munem 5* caufa vectigalis fubri-

piat 5?, portiones ceteris non auferuntur. a ridadeo. «
IX. Pavrvs libro ?? V. Sententiarum. Locario

ve&tigalium , quae calore?^ licitantis vltra modum folitae con-
du&tionis ?5 inflauit , ita demum admittenda eft, fi fideiutlo-
res idoneos, et cautionem 59 is, qui licitatione vicerit ?* ,
offerre paratus fit. $. r. Ad conducendum vectigal inuitus
nemo compellitur: et ideo impleto tempore conductionis/elo-
canda 59 funt. $. 2. Reliquatores/?? vectigalium ad iteran-
dam condu&tionem, antequam füperiori conductioni/ fatisfa-
ciant, admittendi non'funt, $. 3. Debitores fifci, itemque
Reipublicae, veCtigalia conducere prohibentur, ne ex alia
cauía eorum debita onerentur: nifi forte tales fideiuffores op-
tulerint, qui debitis eorum fatisfacere parati fint. $. 4. So-

| cii 9? vectigalium, fi feparatim partes adminiftrent, alter ab
altero minus idoneo in fe portionem transferre 5* iure defi-

derat. — $—5. Quod illicite publice priuatimque ?? exactum

.eft, cum altero tanto 9? paílis iniuriam exfoluitur 9?* : per vim

vero extortum cum poena tripli $5 reftituitur: amplius 9?

3

extra ordinem plectuntur: alterum enim vtilitas priuatorum ,-

alterum vigor publicae difciplinae poftulat. -$:—76: Earum re-
rum vectigal, quarumjnumquam praeftitum eft, praeftari non
poteít. Quod fi praeftari, confüetum indiligentia publicani o-
niferat ?7, alius exercere non prohibetur. $. 7. Res exer-
citui paratas praeftationi vectigalium fübici non placuit.
Fifcus ab omnium vectigalium praeftationibus immunis eft:

. amercatores autem, qui de fundis fifcalibus mercari confue-
uerunt 5*, nullam immunitatem 9? foluendi publici vectigalis

—— À

vfurpare poffunt.

44 Gothofr, in nota: multum intereffe, Hal. Etiam Vulg.
BR. Etiam Rehd. GE&. — 43 Hal et Vulg. PAPINIANVS. gR. Et-
iam Rehd. GER. 46 Vulg. Sewerus. BR, Etiam Rehd. GER. 47
Hal. Fidem quoque. GER. 48 Hal. tricefimum. G E.
xerit. B R. 50 Rehd. transmittetur. GEB. 51 Gothofr. in nota: rem
communem. vulg. Hal. 'Taur. 1n Adnotat. rem qmunem. fic in P. quod forte fit
fünplex immunis, et aduev(ae figmificationis. im vet. rem commmnem. ^ Et hoc
pofterius reperi in codicibus fcriptis vndecim, quot contuli. BR. — Vocem ta-

diui. G EB.

men: muni$, pluribus tuetur Bynkersh. VIII. Obf. 1 1. Scripti funt. Vat. L 1.

VII. V. Pal. I. HI. Barb. Chrittin. S. Cruc. I. H. Magl. Treuif, et Bynkersh. nu-
mero tredecim, quibus quartum decimum addo, Rehd. GEB. — 52 Vulg. fur-
vipnit. BR. Rehd, fubripuit GEB. — 53 Rehd. Gaius. GE B.
in nota: quae calore licitantis inflatur. Hal. Habet ifta Hal. fed ita vt media
verba non defint, Sed et Flor. e effe additam voci: calor notat Brenkm. cui fi de-
derim hoc male fa&um eífe, idem 72 quae, in: quam, conuertendum effe ,
dabit. Neque enim hic de ve&igalibus, fed de locatione , fermonem efle,
cuncta monítrat. Habet et Rehd. 44e culore. GEB. — 55 In Rehd. fuit: con-
dationis, ex quo fadum : condi&ionis, tandem recentior manus literae ; pri-
mae füperícriplit ». GEB. — 56 Vulg. cautiones. BR. —— 57 Hal. vicit. GE R.
58 Gothofr. in nota: tempore condudionis licitatores alloquendi funt, Hal.
tempore condu&ionis ea locanda funt, zulg. — Sed et Florentiae literae primae
vocis elocznda addita a vt fit ea locanda. BR. — Etiam Hal. in margine ad vo-
cem: licitatores, habet: alias, deuuoea locenda. GEB. . 59 Gothofr. in no-
ta: Licitatores. Hal. Sed et hic Hal. in margine:; alia$, veliqaatores. Rehd.
totum locum ita exhibet: tempore conduilion:s veliquatores condnitionis adlo-
quendi funt./ Licitatores veclisalium etc. GE B. . 60 Taur.;Socl. GEB. — ÓI
Vulg. transferri. BR. Etiam Rehd. GEmB. , 62 Rehd. vel prinatim. GER.
63 Rehd. cum . altero tantuimn. füperfcriptum: tamen: al. tante. GE B. 64

49 Vulg. éontra-

54 Gothofr. :

Rehd. con[suenerunt. Forte Taur. dare debebat: confV Erant. GEB.

rit: vel conductores. GEB.- ehd.
Etiam nunc eft Flor. in fine verfus: aliqui, et in fequentis initio: id. Videtur.

.Hal. inferit: fi. GEn.

DIGESTORVM LIB. XXXIX.. TIT. IV.

X. HenMmocENi1ANVS libro V. Epitomatum. V x

CTIGALIA Íine Imperatorum praecepto, neque Praefidi,

neque curatori *?, neque curiae conftituere, nec praeceden-
tiajreformare, et his vel addere vel deminuere licet. .$—1.
Non ** folutis vectigalium penfionibus ; pellere ? conducto-
res, necdum etiam tempore conduétionis completo, vel ab
his vfuras ex mogà, ? exigere permittitur. rlv
XLI. PAvrvs libro V. Sententiarum. Co' r fer-
ro fuübigendo neceffariam ** hoftibus "? quoque venundari ,
vt ferrum, et frumentum, et fales **^, non fine periculo ca-
pitis licet, $. r. Agri publici, qui in perpetuum locantur,
a curatore ?? fine auctoritate principali reuocari non poffunt,
$—2. Dominus nauis fi illicite aliquid in naue *3, vel ipfe,
vel vectores ?? impofuerint, nauis quoque fifco vindicatur.

Quod fi abfente domino id a magiftro, vel gubernatore ??, ,
aut proreta, nautaue,aliquo id/5* faCtum fit: ipfi quidem ca- ^
pite puniuntur commiflis mercibus, nauis autem domino re-
ftituitur. $. 3. Illicitarum mercium perfecutio heredem quo- ,

queadfligit ?. $. 4. Eam rem, quae commiffo vindicata 93

eft, dominus emere non prohibetur,| vel per fe, ?* vel per j7/
$. 5. Qui maximos fructus-
.ex redemptione vectigalium confequuntur ?? , fi poftea tan-

alios, quibus hoc mandauerit,

to ?5 locari non poflunt, ipfi ea prioribus penfionibus fuüíci«
pere compelluntur. | dU ue |

XIl. Vr P1AN vslibro XXXVIIL ad Edictum. QvAx-

TAE audaciae, quantae ?* temeritatif fint *5 publicanorum,

fattiones, nemo eft qui nefciat: idcirco Praetor ad compefcen-
dam eorum audaciam hoc Edictum propofuit.
3? FAMILIA PVBLICANORVM FVRTVM FECISSE
DICETVR,IJITEM SI DAMNVM INIVRIA?? FECERIT,

ETgÀID»?*, AD QVOS EA RES PERTINET, NON EXHI-/J

BETVR ?^; IN DOMINVM SINE NOXAE DEDITIONE
IVDICIVM DABO. -$—2: Familiae autem appellatione hic
feruilem familiam contineri fciendum eft.. Sed et fi bona fi-
de publicano alienus feruus feruit, aeque continebitur: for-
taffis ?? et 2X mala fide: plerumque enim vagi ferui et fugi-
tiui in huiusmodi operis etiam a fcientibus habentur. — Ergo
et fi homo liber feruiat, hoc Edictum locum habet. $. 3.
Publicani autem dicuntur, qui publica vectigalia habent con«

6; Dafil. 7 -rs-redw,).o'üv $0se BR. — 66 Hal. in-
67 Rehd. zudulgeutia publicanus omiferit. GEB. — 68
5 69
Taur. ZmmOnitatem. GEE. — 7O Vide Bynkersh. 11. Obf. 2o. 2 R. ^ 71 Hal.
Nonudum. GE B. 72, Hal. vel repellere. Rehd. repellere. G E B. 75 Hal.
morve. G E B. 74 Rehd. fubigendam neceffaria, ícd fyllabae: dam fuperfcri-

Rehd. exfoluetur. GE B.
ferit: etiam. GEB.

ptum; a. do, alteri voci finalis s& non eft addita , quod: ea háberetur neutrum —

plurale. GE &. — 75 Bafil. zo/; Gagfágoc. BR. — 76 Rehd. falem, GEB, — 77
Hal. inferit: veipublicae. GEB. .. 78 Vulg. mauem. BR. 79 Rehd. iníe-
86 Rehd. inferit: asut condactore. GEB. — 8X

autem vel hic vel in antecedentibus id abundare. — Scriptorum codicum maior
pars ex aliqui id, fecit: aliquid. Wa fex ex vndecim. — Tres alii habent, vt
'Taur. nempe Vat, IV. Chriftin, et Barb. — Denique Vat, VI. et Pal. II. ab ali-
quo aliquid factum, & R. Mal. habet; mautaue aliquo facbum fit. Sexilli funt

. Vat. I. Pal. I. HI. S. Cruc. E. II. Magl. Rehbd. zautaue. aliqnid aut aut ab aliquo

id fathimn fit, fed illa: aut amt ab aliquo id, pun&is confofía funt, rectius
idem feruato: aliquo et antecedentia: aliquid aut ast ab , et fequens ;d deleuit-
fet. — Ceterum et hic duae le&iones in textum videntur receptae. GE B. 82
Gothofr. in nota: A. adficit. Ita nempe ipfe 'Taur, in margine, fed corre-
Gio eft recentior. B R. Hal. et Rehd. affiit. GEs. . 83 Halet Vulg. viudi-

canda. 8 R. $4 Hal. inferit: vel per fuos. GEB. 85 Taur. coufeCunn-
tur. GEB. — 86 Hal. tanti, et ita quoque Rehd, olim, fed ; in o mutata eft.
GER. $7 Hal quantaeque. GEB.. $88 Taur. temeritatiSint. GEB, — 89

91 Vulg. et ii, et
92, Gothofr.
94 Vulg.

9o Vulg. per Zuiuriam. BR.
paulo poft: wom exbibebuntmr. BR. .Jta etiam. Rehd. GE R.
in fiota: nen exhibebitur, Hal, GEz. — 93 Taur. fortaSis. GER.

2t0$

$. r Qvop.

inferit $-

:
(.»O(æa/,

pen

*

b
1 R
W at
f

l

u wa
T rwf.:f
Il«
m

.

DIGESTORVM LIB. XXXIX. XIT. IV.

- XIII. Garvs libro XIIL ad Edi&tum prouinciale. SEn
et hi qui falinas ?*?, et cretifodinas, et metalla ?5 habent,
publicanorum loco fuünt. $.-x. Praeterea et fi quis vectigal

conductum a Republica cuiusdam municipii habet ?7?, hoc-

Edictum locum habet. .$:-2: Siue autem vendidit feruum ?$,
vel manumifit, vel etiam fugit feruus: tenebitur ferui nomi-
ne, qui tam fattiofam familiam habuit. $.—3- Quid tamen,
fi feruus decefferit? videndum ?? an publicanus teneatur qua-
fi facti fui nomine: fed puto, quia facultatem non habet exhi-
bendi, nec dolus eius interceffit *??, deberef eum liberari.
S-—. Hanc aCtionem perpetuam dabimus, et heredi, cete-
risque fuccefforibus. R
XIV. Vrrriawvslibro VIITI. Difputationum. Co -
MISSA vectigalium nomine etiam ad heredem transmittun-
tur: nam quod commiffüm eft, ftatim definft eius effe , qui
crimen contraxit *: dominiumque rei vectigali ^ adquiritur:
eapropter commiffi perfecutio , ficut aduerfus quemlibet pof-

A 'an.,, feflorem , fic et ? aduerfus heredem competit.

XV. AugeNvs Vanvs libro VII. Digeftorum. CAx-

SAR, cum infulae Cretae cotorias locaret, legem ita dixerat,

*

4 c
,vaq TL «

í
Cm*

Vr N
l CAnued

L

NE QVIS PRAETER REDEMPTOREM PosT Ipvs
MARTIAS COTEM EX INSVLA CRETA FODITO, N E-
VE EXIMITO, NEVE AIVELLITO ^*: cuiusdam nauis
onufta cotibus ante [dus Martias ex portu Cretae profecta,a?
vento relata in portum erat: deinde iterum poft idus Martias
rofeCta erat. — Confulebatur, num contra legem poft Idus
gllartias ex infula Creta cotes $ exiífe viderentur ? Refpondit
7, tametfi portus quoque ?, qui infula£ ? effent, omnes eius
infulae effe viderentur *?: tamen eum, qui ante Idus Martias
profectus ex portu effet **, et relatus tempeftate in infulam
ideductus effet, fi inde exiffet, non videri contra legem fecil-
fe: praeterea, *^ quod iam initio euetCtae cotes viderentur,
cum et ex portu nauis profecta effet. u2
XVI. MAncrAmvs libro fingulari K Delatoribus.
IxTERDvM nec vendendus eft is *? feruus qui in commif-
fum cecidit **, fed pro eo aeftimatio a domino danda eft **,
Diui enim Seuerus et Antoninus reícripferunt, cum is feruus
qui actum domini geffiffe diceretur , in commiffum ceciditlet :
venire non debuiffe *9, fed pro eo viri boni arbitratu aeftima-

*

inferit: f BR. — 95 Hal.inferit: et avenarias. Vulg. et avemae , fcilicet : fodi-
*was. BR. Rehd. Sedet ii, qui baremas vel.cvetifodinas et falimas et metalla.
GEBR. 96 Vulg. inferit: conducla. B R. 97 Hal. babeat. 98 Vulg.
addit: proprium. BR. Etiam Rehd. GEz. — 99 Rehd. addit: eff. GEB. . 100
Rehd. iztevcefferit. GEB. 1 Hal.et Vulg. counnifit.BR. ^2 Hal. et Vulg.
vecigalib. BR. Etiam Rehd. GEB. — 3 Ap.Hal.et, abeft. GEB. ^ 4 Petr.
Pithoeus Aduerf. fubfec. lib. IT. c. 4. mauult: anebito. Docuit me Bynkersh. B R.
$ Hal. et Rehd. praefigunt: a, et fi foret neceffe, illud quaererem Florentiae
in litera finali anteeedentis vocis. GE B. 6 In Rehd. cotes abeít, et in fe-
quentibus videretur, loco: videremtur. GEB. — 7 Mal. et Vulg. refpondi. B R.
Etiam Rehd. GE z. 8 Ap. Hal. quoque, abeít. GEB. — 9 Scriptum Flor.
in fine verfus: 4ui in, et in fequentis initio: fzlae, at recentius mutatum :
qui in infula, quod placet. Etita fane Hal. et omnes. E R. Vat. f. et Chriftin.
qui in fula, Barb. im infulam. S. Cruc. 1. zn. infula. S. Cruc. IV. quz infula. Rehd.
qui in infula. vt S. Cruc. l. GE B. — 10 Rehd. videntur. GEB. — 11 Ap. Hal.
effet, abeft. GEB. — 12 Lege: feciffe: propterea quod cum Vulg, Nor. cete-
fis. BR. EtRehd. GER. 13 Ap.Hal. is, abeft. GEE. — 14 Hal. et Vulg. cecide-
Yit. BR. 15 Rehd. addit: zpfi emptori. GEB. — 16 Rehd. debuiffet, et in fe-
quentibus: oportuiffet. GEB. 17 Flor. eft: Idem autem. Hal. Eidem etiam. GE P.
18 Hal. probetur. GEB. — i9 Ap. Hal.et in Rehd. effe; abeft. GEg. 20 Rehd.
mifi bec quoque , et in fequentibus: zuciderint. GEB. 21 Rehd. quot, loco:
quotiens. G & B. 22 Vulg. praefigit: z. B R. 23 Adi Opwfc, de Latim.

Vet. ICt. pag. 245.et 24$. BRh. 24. Hal. et Vulg, feruierunt. BR. 2,5
Hal anno GEB. 26 Vulg. fermiergmt. BR. Etiam Rehd. GER. 27

Gothofr.in nota: fmes iugreffi. Cuiac. XIV. Obf. 3. "Tuetur commanem le-
€ionem Bynkersh. VI. Obf. 25. GEB. 28 Hal ficet, loco: ficut. GER.
29 Hal et Rehd. poteflati. Et poterat Taur. dare: poteflatE. GE B. 20
Yl. iufiruxerit. GEB. 31 Hal. conflituendum. GEkB.. 32 MHal. et Vulg.
voleuteu — Kecentiores: volentes, ct ita Flor. cft fadum. BR. — Et ita ctiam

781

tionem oportuiffe dari. $.—r. IJdem autem *? eadem epiftula
refcripferunt, fi quis inprofeffus feruus fuerit, et probabi-
tur *? in commiffum cecidiffe, et aut vxorem' corrupiífe do-
mini dicatur, aut aliud quid grauius admififfe, vt cognofcat
procurator: et i in his caufis effe *? compertus fit, aeftime-
tur, et ad poenam domino tradatur. $. 2. l/dem Diui Seue-
rus et Antoninus refcripferunt, mancipiis commiffis res pe-
culiares non effe in eadem cauía, nifi hoc, quod ?? proprio
nomine in caufam commifífi incidit. ..5 Quotiens ?* quis
mancipia inuecta profeffus non fuerit, fiue venalia, fiue vfua-

rint, non etiam veterana. Sunt autem veterana, quae anno
continuo in vrbe feruierint ^*: nouicia autem mancipia intel-
léguntur, quae annüim,25 nondum feruierint ^9. $. 4. Ser-
ui, qui in fuga funt, in commiffum non cadunt, cum fine vo-

ftitutionibus cauetur: ficut ^? Diuus quoque Pius faepiffime
refcripfit, ne, inquit, in poteftate feruorum fit, inuitis vel
ignorantibus dominis fugae fe tradendo, poteltate ?? domi-
norum fe fübtrahere. — $.—5- Licet qui$ fe ignoraffe dicat,
nihilo minus eum in poenam vectigalis incidere, Diuus Adria-
nus conftituit. $. 6. Diui quoque ;Marcus;et Commodus re-
fcripferunt, non imputari publicano, quod non inftruxit 39
tratnisgredientem : fed illud cuftodiendum 5*, nedecipiat pro-
fiteri volentis ??. $. 7. Species pertinentes ad ve(tigal 33:
cinnamomum, piper longum, piper album ?^, folium penta-
- fpherum, ??, folium barbaricum, coftum , coftamomum , nar-
di ftachys, caffia turiana, xylocaffia 39, (m$rna 7, amomum,
ingiberi, malabathrum, aroma Jndicum, ;chhlbane,
-*alchelucia 3?)5, fargogalla ??,-jonyx Arabicus, cardamo-
mum, xylocinnamomum , opus byfficum ^9, pelles Babyloni-
cae ^*, pelles Parthicae, ebur, ferrum, Indicum, carpafum
?2?, lapis vniuerfüs, margarita, fardonyx, ceraunium ,4hyá-
cinthus, fmaragdus, ,adamas, fafürinus ^?, callainus, be-
ryllus ^*, chelyniae, *hopiaf?) [ndica, vel adferta *9?, me-
taxa, veftis ferica vel fubferica, velattinCta ^7 , carbafea, ne-
ma fericum,. fpadones, Indici leones, leaenae, pardi, leo-
pardi, pantherae, purpura, *item,marocorum ^ ) lana, ;fu-
cus;*?, capilli Indici, ??. $. 8. Si propter neceffitatem ad-
| "encule, p | uerfae

Rehd. GEB. |.53 Gothofr. in nota : ad ve&tigal. puta cinnamomum. Háal. G E s.

lentem fpecies pertiuentes ad vechigal. puta etc. 34 Taur. alVm. GEB.
-35 Gothofr. in nota: Pentafphaeron. mévze edaígiz. ?xov, id eft, quinque glo-
bulos habens, Etita re&te habet Hal. pentafpbaerum. GER. 36 Lego: ca-
; fia. Tyriana xylocafia , nifi malis: cafia Suviama, a qua le&10one non videtur
. alienus Bynkersh. I7. Obf. , quem hic conferas. B R. 37 Taur. SimVrua.
38 Gothofr. in nota: Agallochum zzlg. agallochus. Hal Idem tamen Hal.
in margine: alas, alchelucia. GEBR. 39 Taur. farGogalla. GEB... Hal.
favcocolla. —— 40 "Taur. £V fficum. Gothofr. in nota: opus byffinum. Hal. G E n.
4I. Conf. Aug. Gislen. Busbequium Epiffol. "urc. PIT. p. m. 180. GEB. — 42
Gothofr. in nota : carbafum. Hal. male. Fíactenus tamen non adeo male, quod
- fides codicis Rehd. doceat, Hal. non ex ingenio ita Íícripfiffe. G EB. 43
Gothofr. in nota: fapphyrus vu/g. Hal. Nili quod Hal. fcribat: fapbirus.
GEB. 44 Gothofr. in nota: Beryllus chelidoniae. Fial. beryllus cylindrus,
vulg. Taur. veryllus. GE B. 45 Gothofr. in nota: opera indica. zz/gat. omnia
indica. Elal. Flor. fupra vocem: bopia, denuo fcriptum : opia. Videtur cor-

agnito errore videtur z2 opia inclufiffe vncis, fimul 5 in bopia, deleuiffe. p &.
Hal. hic habet in margine: qwidam leguwnt, opera. Gloflator codicis Rehd. ad
vocem: opia, notat: quae faciunt bomines dormive. GES. — 46 MHal vela Sar-
anatica. 47 Gothofr. in nota; vela tin&a. valg. Hal. Sed et Flor. prior t
eft deleta, vt fit: vela tzucla. 5 R. 48 Gothofr. in nota: a pecorum lana..
vule. item lana. Flal. Nempe ap. Hal. 75 marocorum , plane abeft..GxB. — 49
Gothofr. in nota: fuccus. vulg. fucus, purpuriflum. Ifal. in margine: guidazs
lesunt: laua fuccida. GE B. 50 Hal. addit: et caetera. . Mera monftra in

MSS. hic occurrere fatetur Drenkm. Nec meliora habet Rehd. cuius tamen locum
adícribam integrum in gratiam eorum, qui aliquid ex eo vellent eruere: fpe-
cies pertinentes ad. vecligal cinamomum pzper lengum piper album folium barbavi

CHNR

AXXXxX 2 |

*

lia: ^^ poena commiffi eft: fi tamen nouicia ?? mancipia fue-.

luntate domini fines egreffi ^" fünt: et ita Principalibus Con--

L.

«

2 It

Verum et hoc notandum erat, Hal. vno halitu legere: me decipiat profiter vo-. L

rigens credidifle hanc vocem effe omiffam, quod 5 haberet in fronte. — Mox-

) p [

lafer, L'zt'u/&xlöüük' :

* Y P t
9' Cccdoc o aay ,

- e 3 ] *
AO 71 [,(1,: 44. z. JLC

"Lab W*?Ml»ä A

£0 :
Z.,:. ffu'*ux ïu,i
— "272 moy (z./'/ï"(fr('», :
d ; / ,

j Ca&*ï;' "4 ÓCriueg

l- -—'ï'?wr*ora T.

XX DC RLT V, 0V.

dicimus, fed concedimus inter eas perfonas fieri donationem

* 782 DIGESTORVM LIB.

. merfae tempeftatis expofitum onus fuerit, non debere hoc :

commiffo 5* vindicari, Diui fratres refcripferunt. $. 9. Di- | eam, quae fub condicione foluatur. 4 : | i
- nder. uus quoque Pius refcripfit, cum quidam intra legitimam ae- II Ínew libro LX. Digeftorum. S1 cum filiusfamilias OE
tatem eH'e dicebat 52,- et VfUS 53 Cäüfa manmpl.a dülefet, e.t P?Cuniam donare Vellet, patris iUfo eim promiflt 19:' Valet :
in fola profeffione erraffet, ignofcendum effe ei. . $.—re. Di- ' donatio, perinde ac fi fideiufforem 29 dediffet. $. r. Si ve- j j
| . . ,wi quoque fratres refcripferunt, cum quidam non P95f4ffau"« ro pater donaturus Titio pecuniam, iufferit filium fuüum eam | ]mis
L./4 eà ujoms ^; dem, fed per errorem in ,caufam, commiffi .mcxdxH;eE : Vt ! promittere ?* : poterit dici, intereffe, ? debitor filius patri apel
. .. duplo ve&igali contenti publicani feruog reftituant ??. .$. 25 | fuoffuerit, necne: nam fi tantumdem filius patri debuit, quan- ä]'efon
/Set 5* Magnus ?* Antoninus -re'fc.ripi.it, fi colonus, vel ferui tum promifit: valere donatio intellégitur, perinde ac fi quem- ïü,t,
— domini praedii ferrum *? illicite in praedio fecerint ignoran- | jjbet alium debitorem pater iuffffet pecuniam promittere. "
te domino, nulla poena dominum teneri. $. I2. 5i QUIS | $. 2 Cum vero ego Titio pecuniam déyaturus, te, qui mihi T
profeífus apud publicanum fuerit, non tamen ve&xg.al.i folue- | tantundem donare volebas, iuífero 'Titio promittere: inter . imtei
rit, hoc concedente publicano, vt folefít facere: Diui 5eue- ! omnes perfonas donatio perfe&ta eft. -$.-3: Aliud iuris erit, a,l
rus et Antoninus refcripferunt, res in commiffum non cadere. | $ pecuniam, quam me tibi ?3 debere'exiftimabam, iuffü tuo fsf
Cum enim, inquiunt, profeffiones recitantur, commlffum- fpoponderim ei, cui ?* donare volebas: exceptione enim do- lo
ceffat: cum poterit fatislieri fifco ex bonis publicanorum Vel | li mali tueri me potero: et ^5 praeterea incerti condictione | accd
fideiufforum. — $. r3. Poenae ab heredibus peti non poffunt , ftipulatotem compellam, vt mihi acceptum 2* faciat flipula-
— fi non eft quaeftio mota viuo eo, qui deliquit: et hocíicut| tignem, — $& 4. Item fi ei, quem creditorem tuum putabas , MA
in ceteris poenis, ita et in vectigalibus eft. $. I4. Si quid | iuffu tuo pecuniam, quam me tibi debere exiftimabam, pro- tina
autem indebitum per errorem foluentis publicanus accepit, | inifero: petentem doli mali excepti Offl Dounnottbi4 ob ha . Ji a
retro eum reítituere oportere , Diui 69 Seuerus et Antoninus plius incerti agendo cum ftipulatione, confequar, vt mihi ac*-"Lfmæ : emol
refcripferunt. | — | ceptum ?* faciat ftipulationem. $. 5. Si pecuniam mihi Ti- —— qoia
d / ] tius dederit absque vlla ftipulatione, ea tamen condicione, vt : fmh?
OOETT. M. tss tunc demum mea fieret, cum Seius Conful factus effet: fiue - ;imm
LOl : N | furente ^* eo, fiue mortuo Seius Confulatum adeptus fuerit, Lt
i as us D MUUE d0 Npo Y S'./ .. | mea fiet. $.—6- Sed fi quis donaturus mihi pecuniam dederit ; eut/r!p«
Ivnirawvs'libro XVII. Digeftorum. [alicui ??, vt ad me perferret, et ante mortuus ?? erit, quam - nf colig

.ad me perferat ?*: non fieri pecuniam dominii mei conftat. ileri
S. T. Ti.tiöwdeöäm donaui ea condicione, vt inde ?^ Stichum - Cidlt

M i apcan quse NEPM L E r

ONATIONES complures? fünt. Dat aliquisea mente, vt

Cod. confpirare Hal. autumet, fiquidem Norica hoc caput expreffe Pomponio
- ' ' triuat

| Li9v ftatim velit accipientis fieri, nec vllo cafuiad/fe reuerti:| fibi emeret 3$, — Quaero, cum homo antequam emeretur, fs dim
et propter nu.llam ahamhcaufam facit, quam vt.hberahtatem .mortuus fit:'an aliqua actione decem recipiam ? Refpondit , míem
et munificentiam exerceat: haec proprie donatio appellatur. | 34 — f& magis, quam iuris quaeftio eft: nam fi décem Ti- morti
Dat aliquis, vtatunc demum accipientis fiat, cum 2hqmd fe- | tio in hoc dedi, vt Stichum emeret, aliter non daturus ?5, tris YO
L.'he. cutum fuerit:]" non proprie donatio aprf]l?þLülr : fe(ï to- ! mortuo Sticho, condictione repetam: fi vero alias qu&que do- i, .
al lnv tum hoc * donatio füb condicione .ze&' ,Item cum iquis ïïa naturgs Titio décem, ?* quia interim Stichum emere propo- . :
us mente dït, vtfiïatfm quidem faf?lat't acmFlggþsd. ;i.tametï.ait ^ fuerää ?*, dixerim in hocfie 39 dare, vt Stichum emeret , ^. W )
p quid fa&tum fuerit, aut non iuerit, vellt ^ adie reuert: " | eaufa magis donationis, quam condicio dandae pecuniae, ex- n
non proprie donatio dicitur ^7: fed Igotum hoc : 4donatïo iftimari ?? debebit: et mortuo Sticho, pecunia apud Titium hi
2atüeda., — Q.efR/*, quae füb condicione/foluatur ^* , qualis eft ^^ mortis | vemanebit, — | ! i
Q x " io. $. r. Igitur cum dicimus, inter fponfum et : : : |
d fff caufa donatio. $ . Q1 . A : . : ne [in
. fponfam donationem valere, propria appellatione vtimur, et ; IH'hVI:PïOAäVS lfïbrE)bLXä(yI: acä EdI&äm' IET E . i n
*5 fattum demonftramus, quod ab eo proficifeitur, qui libe- | Dersliter hoc in ** donationibusidefiniendum eft, multum in- - Z-4 w
ralitatis gratia *5 augtuid dat, vt confeftim faciat accipientis ; feï. PocMum Onand?f i diei! i m iegeiqa 1 Pca*ï&a n Mi
nec vmquam vllo facto *? ad fe reuerti velit. Cum vero di- |. ;?,e are repetltilonem. 1 condicio, repetx.tlom ocum tore; i tl' II
cimus, fi hac mente do fponfüs fponfae, vt nuptiis non "^"f IV.,.PAvrvs*?libro XVII. ad Sabinum. ET1AM per m pf
fecutis res *? auferatur, poífe repeti: non contrarium priori | interpofitam perfonam donatio confummari poteft. ' IX
eum folium peutapborum : coflum cafleram omum. mavdi flachysz caffia timiana: | Flor. qualis et. B R. I5 Rehd. vtimur id efl donationem et voluntate. quod
naxilocaffia. fmirina indicum. galbame. lafer. amonium. gingiber. malabaftrum. | factum demonftramus. GEB. — 16 Ap. Hal. gratia, abeft. GEB. — 7 Forte trbur,
avoma. indicum : galbame: laferalcbe lufia l. fargogalla: omisrabicus. cardamo- | reGius: vilo padto, ob fimilitudinem p et fin Pand. Flor. Vicinus error et- DuiSam,
mum xiloemmamomum. opusbyficum, pelles baumeflie. pelles babilonice. ebur. fer- | iam nunc eftin L. 2. $. 3. incepti condiclione , pro: iucerti, et $. 6. pevferpet, düobs h
vum. indicum carbafum. lapfupinflus. mavgavita: fardowis. ceuraumium. iacin- | pro: pevferret. BR. — 18 Rehd.fpecies, loco:ves. GEB. — 19 Rehd. promi- tclen, y
us. fiavagdus. adamams. [apbirus. callagimus. bevyllus cbelimieopia. indica. | fevit. GE. 20 Rehd. fideiuffores. GEB. — 21 Kehd. rvepromittere. GER. :g
yuelferta. metaxa. veflis fevica: vel fubferica. wela ciuta. cavbafea memaferi- | 22, Hal. et Vulg. praefigunt : az. BR. Rehd. am vero, quod mutatum in: GER,
cum. fpadones. indici. leones. leme. leopardi pamtbere. purpuva. item. apecorum | am vere. GEB. 23 Vulg. inferit: dare. BR. — 24 Taur. Qii. GEB. — 25 CODmate
lana fucus capill. indici. GE B. 51 Kehd. commif/um. GEB. ^^ 52 Rehd. | Ap. Hal. et, abeft. Gx p. 26 Rehd. acceptam. GEB. 27 Vulg. acce- inferit; ,
dicebatur. G E. B. 53 Hal. diceretur et vfus fui cauffa. G & B. 54 Hal in- | ptam. BR. Etiam Rehd. GER. 28 Hal. et Vulg. visente. Tle tamen in : 58 In Re
cidiffent. GER. — 55 Hal. reflituerent. GEB. — 56 Kcehd. praefigit: fed. GEB. | margine: alias, furente. BR. Etiam Rehd. visente. GEB. — 29 Taur. aliQiii. Bh, Reh.
57 Hal. Sed Mavcus. Autoninus. GEB. 58 Hal. feruüs, et mox: fecerit. | GEB. — 30 Rehd. inferit: donator. G E B. 31 Hal. pevferret. GEB. 32 Rehd, 6;
GE B. 59 Hal. et Rehd. furtum. GE B. 60 Rehd, vt diuus. GEB, Ap. Hal. inde, abceft. GE g. 33 Hal emat. 24 Hal. et Vulg. refpondi. Rehd, aj
n Vulg. VLPIANV'S. £n. : 2 Rehd. quamplures. GEB. — 3 Hal. | BR. 35 Vulg. donatuvus. &'R. Etiam Rehd, GER. 36 Rehd. praefigit: git: eade«q
praefigit: ea. Vulg. baec. B R. Rehd. vt Vulg. GE R. 4 Vulg. appellatur. | fed. G E. 37 FaQum Flor. propofuevit. B R. 538 Flor. me, in: ei eft ( Iocll
B R. 5 Ap. Hal. boc, abeft. GE s. G Hal. et Vulg. ipfe, loco: quis. | conuerfum, vnde omnes ita habent. BR. Etiam Hal. et R ehd. GER. 39 frübile 0
Et ita repofitum eft Flor. B R. .7 Hal.et Vulg. fiat. BR. 8 Vulg. in- | Ha!. aeflimavi. G E B. 4O Vulg. inferit: bzs. BR. Etiam Rehd. vbi temez "0 Vu!:ü'
ferit: id.BR. Et Rehd. GEB, — 9 Hal.praefigit: ea. Vulg. baec. BR. Rehd, | antecedens: boc, a correctore punctis confoflum eft, GE&. — 41 Hal. etVulz. Vil fb'.!
boc. GE B. 10 Hal. eff donatio, loco: domatio dicitur. GEB. — 11 Ap. | fuerit. BR. 42 Gothofr.in nota: Al Pomponius. Nempe ita ipfe Taur. in mzr- P"'Cä.t'wï
Hal. boc, abeft, GEB. I2 Vulg. dicitur. E R. Etiam Réhd. GEs. Immo | gine. Hal.et Rehd. VLPIANVS. GEm. Falliur in eo Geb. quod cum Reld. : äz. V
et Hal. 13 Vulg. vefoluitmr. BR. Wehd. foluitmv. GEB.. — 14 Erat olim 1 dl et

6 76

m
itri
M.

m
*&
hihl
r
n
t
d.
qUfe
Dl
li,
pro-
d.
TA
I
ET
: fue
jerit
derit
jrm
niat,
ium
A
t ^j
nT:-
ET

: t«
0«
,
, 08
dnn

W j
j i«* Jj* ^

j flt,
fe

g
J

" quod
" Fortt
g.rmf e
f
. p
202
j iti
À
yr, t*
st
j; d
. »
jj t
n
TU
chld-
jprió
u

-uf

L,.

Ut

: DIGESTORVM LIB. XXXIX. TIT. V.

V. Vrrrawvs *5 libro XXXII. ad Sabinum. Ar-
FECTIONIS gratia neque honeftae, neque inhoneftae dona-
tiones funt prohibitae: honeftae, erga bene merentes amicos,
vel neceffarios: inhoneltae, circa ^* meretrices.

VL IpEw libro XLIT. ad Sabinum. Qvzr faxum **

mihi eximere WÀ fuo permifit donatiotis caufa, Ratirg( , cum

lapis exemptus eft, ** meus fit: neque prohibendo me eue-
here **, efficit vt meus effe definat: quia quodammodo tra-
ditione meus,factus,eft: plane *? fi mercenarius ^? meus ex-
emit??, mihi exemit. Sed ?* fi is, qui a me emerat, fiue
52 mercede conduxerat, vt paterer eum fibi iure eximere, fi

antequam eximat, me paenituerit , meus lapis durat: fi *? poft-

ea, ipfius faCtum auocare ?* non poffum: quafi traditio enim
facta ?* videtur, cum eximitur domini voluntate. Quod in
faxo eft, idem erit etiam, fi in arbore caefa, vel ** dempta 5*
acciderit. .. . | | |
VII. IpEM« libro XLIV. ad Sabinum. FirrvsrAMr-
LIAS donare non poteft, neque fi liberam peculii adminiftra-
tionem habeat: non enim ad hocei 59 conceditur libera pecu-
lii adminiftratio, vt perdat. $.—t. Quid ergo, fi iufta ratio-
ne motus dffíet? numquid polfit dici, locum effe donationi?
quod magis probabitur. .$.—2» Item videamus, fi quis filio-
familias liberam peculii adminiftrationem concefferit, vt 5? no-
minatim adiceret, fic fe ei concedere, vt donare quoque pof-

fit: an locum habeat donatio ? Et non dubito donare quoque

eum poffe, $.-5-- Nonnumquam etiam ex perfona poterit hoc
colligi: pone enim ??, filium effe Senatotiae 5*, vel cuius
alterius dignitatis: quare non dicas, videri patrem, nifi ei fpe-
cialiter donandi facultatem ademit *?, hoc quoque conceffiffe ,
um ?? liberam dat peculii adminiftrationem? -$.-4. Pari
autem ratione, qua donare filiusfamilias prohibetur, 5* etiam
mortis caufa donare prohibebitur *5: quamuis enim ex pa-
tris voluntate mortis quoque caufa donare pofífit, attamen,

^. Cum, .Vbi 99 ceffat voluntas, inhibebitur 9? haec quoque donatio.

$—5« Sed enim meminiffe oportebit, 9* fi cui 5? donare quo-
que permiffum eft, nifi fpecialiter etiam. mortis caufa do-
nare fuerit permiffum, non poffe mortis caufa donare. -$.—6.
Haec omnia locum habebunt in paganis. — Ceterum qui ha-
bent caftrenfe peculium, vel quafi caftrenfe, in ea condicio-
ne funt, vt donare et mortis caufa, et non mortis caufa pof-
fint, cum teftamenti factionem habeant.

VIIL PAvrvs libro XV. ad Sabinum. Q V A El liber-

KXX dUL
IX. Powronrvs libro trigenfimo *tertio* ad Sabi-

num, lwaedibus alienis habitare gratis, donatio videtur:

tribuat, 43 Rehd. Pomponius. GEB. — 44 Rehd. erga. GEB. " 45 Taur.
QuiSaxum. Mlal.et Rehd. Qu [axum, pofitis in fequentibus poft: | caufa ,
duobus pun&is. GEB. 46 Flor. flatim, hic repetitur. BR. 47 Vulg.
webere. BR. Etiam Rehd. GER. 48 Hal. inferit: et. GEE. — 49 Flor.
eft : mercennarius. GEB. 50 Hal. exeimerit. 51 Hal inferit: et.
GER. 52 Hal. fiue, errore manifefto. 5 n. 53 Hal. fed, loco: fi, fed
commate poft: poflea, demto, GEB. — 54 Vulg. veuocare. B R. 5$5 Rehd.
inferit : effe. G EB. 56 Taur. Bel. GEB. —— 57 Kehd. inferit: id. GE B.
58 in Rehd. ei, abeft. GEB..— $9 Gothofr. in nota: Al et. Vulg. vt etiam.
BR. Rehd. vt et. GEB. 60 Hal. et Vulg. eum, loco: emim. BR. Etiam
Rehd. GE B. 61 Hal.et Vulg. Senatoris. BR. Etiam Rehd. GER. 62
Rehd. ademerit. GEB. —— 63 Rehd. inferit: ei. GEB. — 64 Rehd. praefi-
git: eadem vatione. GER. —65 Rehd. probibetur. GE B. — 66 Hal. et Vulg.
cum , locoz: vbi. BR. Etiam Rehd. GER. 67. Vulg. inbibetur. BR. Rehd.
probibetur. GEB. 68 Hal. praefigit: et. GER. 69 Taur. Qai. GEB.
4o Vulg. Quae flatu liberi. Florentinam firmant Bafil. $ éeasóSsgos. B R. Cum
Vulg.facit Rehd. GE ?. — 71 Hal. dationem , quod praefero. BR. — 72, Hal.
percepti. Vulg. vecepti. BR. Rehd. receptus. GEB. — 73 Vulg. n vatione, B R.
94 Hal. et Vulg. computantur. B R. 75 Vulg. fructuum. BR. Vt et Rehd.
GES. 76 Haliunfert; et;gm. GEB. — 77 Vulg. veniuut. B&..— 78 Rehd.

: ti "? impofital libertatis caufa praeftant, ea non donantur: res-
^ enim pro his interceffit, :

783
id enim ipfum capere videtur, qui habitat, quod mercedem
pro habitatione non foluit. Poteft enim et citra corporis do-
nationem 7* valere donatio: veluti fi donationis caufa cum
debitore meo pacifcar, ne ante certum tempus ab eo petam.

$. r. Ex rebus donatis fructus perceptus ?? in rationeyff 73 -

donationis non computatur *^, . Si vero non fundum, fed
fructus *? perceptionem tibi donem: fruétus 79 percepti ve-
nient ** in computationem ** donationis. $. 2. Quod filius-
familias patris iuffu aut voluntate donauit *?, perinde eft,
ac i pater ipfe donauerit: aut fi mea voluntate rem meam
tu nomine tuo Titio dones. — $. 3. Donari non poteft, nifi
quod 9? eius fit, cui donatur. : | jsun
X. PAvrvs libto XV. ad Sabinum. ^ Assxkwr,
fiue mittas, qui ** ferat, fiue, quod ipfe 37 habeat , fibi ha-
bere eum iubeas, donari re&te poteft. Sed fi nefcit rem , quae
apud fe jeft/, fibi effe donatam, vel miffam fibi non acceperit :
donatae rei dominus non fit 5*, etiam Ífi períferuum eius,
cui ?^ donabatur, miffa fuerit: nifi ea mente feruo eius data
fuerit, vt ftatim eius fiat. |
XI. Garvs libro IIT. de legatis ad Edictum Praetoris
Vrbani. Cv de modo donationis *5 quaeritur, neque par-
tus nomine, neque fructuum ;-meqwe-penfionum, neque mer-
cedum *5 vlla donatio facta effe videtur. -
XIl. VrPrANvs libroIIL Difputationum. Qvz ex
donatione fe obligauit, rex/refcripto Diui Pii, in quantum/fa-
cere poteft, conuenitur: fed enim id, quod)creditoribus de-
betur, erit detrahendum: haec vero, de quibus ex eadem
caufa quis obftrictus eft, non debebit detrahere. | |
XHI. InEw libro VII. Difputationum. Q vr mihi do-

natum volebat 957, feruo communi meo et Titii rem tradidit:

feruus *9 vel fic accepit, quafi focio ?? adquifiturus: vel
fic,[quafi mihi et focio. |
placet, quamuis feruus ?* hac mente acceperit, vt focio meo,
vel mihi et focio adquirat, mihi tamen ?? adquiri, — Nam etfi
ggocurat*ori meo hoc animo rem tradiderit, vt mihi adquirat
perfona, fed mihi adquirit. |
XIV. Ivrrawvs ?? libro XVII. Digeftorum. Qvr
alienum fundum donationis caufa excolit, nullam retentionem
propter impenfas faciet: quia domini res ab eo inieCtas ?$
continuo efficit.
| XV. Mancraxu vs libro III. Inftitutionum.
contractum capitale crimen donationes factae non ?? valent
ex Conftitutione Diuorum Seueri et Antonini, * nifi) ?9 con-
demnatio fecutafit. — . | n
XVI. VrPiANvs libro II. Refponforum. Ex hac

fcriptüra, SCIAN T HEREDES MEI ME VESTEM VNI-

VER-

o Rehd. in.
82 Vulg. inferit: apaud fe.
84 Taur. Qüj. GER.

veniunt ?u computatiome. GEB. 79 Taur. donaDit. GE B.
ferit: id. GEB. 8r Rehd. inferit: d. GER.
BR. EtiamRehd. GEB. 83 Rehd. efficitur. GEE.
85 Hal. et Vulg. de donatione. BR. Etiam Rehd. GEz.
dis. GEB. — $7 Taur. voleVat. GEB. — 88 Kehd. inferit: vero, GEB. . 89
Rehd. inferit: d. GEB. . 90 Hal. et Vulg. ágeretur. Ícriberem: ageret. lta
H. a Porta in IL, fed perperam velut ex Pand. Flor. BR. Etiam Rehd. ageres
tur. GE B. 91 'Taur. ferBus. G E B. 92 Vulg. tantum. B R. 93 Rehq.
acquiratuY. GEB. — 94 Vulg. agitur, et mox acquzvitur. BR. Ita etiam Rhd,
GEB. 95 Hal. CAIVS. Vulg. PAVLV'S. BR. 96 Rehd. rem ab eo die in-
iellam , fed 3 die gun&is deletum videtur. GER. 97 In Rehd. negatio ab-
eít. GEB. 98 " Gothofr. in nota: Íi condemnatio. Hal. 'Taur. in Ad-
notat. z!f, fic in P. putamus vnam fyllabam lapfu librarii. abuudave. f. Antoni-

Quaerebatur, quid agerei29 2 Et

, ille quafi fibi adquifiturus acceperit: nihil agit ?* in fua

86 Rehd.merce-

L4 & Jeno €4s€ , C o )

Posc

nimifi, pro: Antonini fii Nempe nihil quicquam in hac lege eft corre&um, .

cum alia duo manifefta vitia fuperfint. Annotauit autem manus recentiffima

feculi XIV. ad marginem: az credo vt indicet: Autoniui, legendum pro : oz-
tonini, quod etiam nnunc eft, et in ima ora paginae per compendia literarum,
vt eo feculo fieri folebat: fi comdewmatio fecuta mom fit. & R. — Habent: nifi ,
Vat. L. V. Barb. Chriftin. Pal. L. 11 $. Cruc. L IL. Bynkersh. In Magl. erat:
antonininfi Rehd. etiam habet: gntonini nifi, Íed ibi, vt iam di&um ptior
AXXxx 3

fic-

" C9uo-
CLdYhAAautn. , oL nnL ;
X

LA yïdn,

4

L. "a/m&,
L'j n.nï *

L^ mebc-

i F..'u.f j

794

VERSAM, AC RES CETERAS, QVASCVMQVE IN DI?JS
99 ORTIS MEAE MECVM HABVI,ILLI ET ILLIJ .
LIBERTIS ! MEIS VIVVM DONASSE, dominium 4d li-
bertos benigna interpretatione pertinere .
» . XVI. IpnEM libro LVI : . Srin i
tum iudicatum nouationis caufa deductum fit, et ftipulatio,
donationis caufa, accepto lata ?: dicendum eít, locum li-
tionem habere. .. «Xl« | d
. XVIII. Ing M libro,LXXI, ad Edictum. — Ani1sTO ait,
cum mixtum fit negotium cum donatæoine, obhgatlon.em non
contrahi eo cafu, quo donatio eft: et itaet * Pomponius eum
exiftimare 5 refert. .$.—: Denique refert, Ariftonem putare,
fi fernum tibi tradidero ad hoq, vt eum poüï. quinquennium
manumittas, non poffe ante quinquennium agt: quia donatio
aliqua ineffe videtur. — Aliter atque, 1nquit, íi ob«hoc tibi

tradidiffem, vt continuo manumittas *: hic enim * nec dona--
- tioni locum effe: et ideo effe obligationem. . Sed et 8 fupe-

riore cafü , quid,acti ? fit, infpiciendum Pomponius ait : pot-
eft 19 enim quinquennium non ad hoc effe pofitum, vt aliquid
donetur. $. 2. Idem Arifto ait, ü donationis caufa in hoc
tradatur feruus, vt|pofti quinquennium manumittatur, fit au-
tem alienus, poffe dubitari, an vfucapiatur: quia aliquid do-
nationis interueniret **,.et hoc genus quaeftionis 10 morus
caufa donationibus verfari Pomponius ait: et magis putat, vt
12 fj ita donetur, vt poft quinquennium manumittatur , poffe
dici vfucapionem fequi. —S$.-3. Labeo ait, fi quis .mlirg rem
alienam donauerit, inque eam fumpj:us magnos feceg'gm , et
(üc|I^ euincatur, nullam mihi aCtionem contra donatorem
competere: plane de dolo poffe me aduerfus eum habere
aCtionem , fi dolo fecit **. |
XIX. InEw libro LXXVI. ad Edictum.

vtimur, vt in rebus publicis, cum de donatione quaeritur,

illud folum fpectetur, vtrum ob caufam aliquam iuftam Rei--

publicae promittat quis, vel polliceatur, an non? vt Íi ob
honorem aliquem promittat, teneatur: fi minus, non. EE
Labeo ifcribit Iäf extra caufam donationum etle talium officio-

rum mercedes: vtputa, fi tibi adfuero **: fi fatis pro te de-

dero: fi qualibet in re opera vel gratia mea vfus guerig.
. 2. Non poteft liberalitas nolenti adquiri. — $. 3. Si quis
dederit pecuniam mutuam Titio, reddendam Seio, cui dona-
tum volebat, deinde Titius , mortuo donatore, Seio dediffe
proponatur: erit confequens dicete, pecuniam 5eli fieri, fiue
mortuum fciuit *5, fiue ignorauit is, qui dabat: quia pecu-
nia fuit dantis: fedfi quidem ignorauit mortuum, erit libera-
tus, fi fic mutuam pecuniam accepit foluendam Seio. $i r
autem mandeuero tibi, vt ?? pecuniam 'Titio des, cui do-
nare volebam: et tu ignorans me mortuum , hoc feceris: ha-
bebis aduerfuüs heredes meos mandati actionem: fi fciens, non
habebis. $. 4. Si quis feru0-pQgL111ia1n crediderit, deinde is
liber fattus eam expromiferit: nón étit donatio , fed,debiti fo-
lutio. Idem ?* in pupillo, qui fine tutoris auctoritate debue-
rit, dicendum eft, fi poftea tutore auctore promuttat. — $. 5.
Sed et hiàe ftipulationes, quae ob caufam hunt, non habent

negatio abeft. GE s. — 99 Rehd.m die. GEB. — 100 Rehd. zllis etillis. GE B.
Y Taur. LI4ERTIS. GEB. 2 Hal addit: dixi. GEs. . 3 Rehd. ad-
dit: fit, GE2. — 4 Vulgo: et,abeft. BR. .Etamin Rehd. GEB. — 5 Vulg.
exiflimaffe. &&. Eüam Rehd. Grg. 6 Hal. manmmittereso — ? Vulg. etenzm.
R. $ Hal. etiam, loco: et. Vulgo et, abeft. B. Rehd. zz, loco: et.
GEE. 9 Rehd. acfum. GER. 10 Hal poffe. GEB. 11 Hal. znter-
uenit. GEB. — 12 Ap. Hal. vt, abeft. 13 Hal. fecerim. ^ 14 Flor. hic
fuppletam : qmibi, quod Taur. fpreuit. Jnde tamen Hal. ficet smibi. BR. Kehd.
et fi ea. GEB. 15 Rehd. fecerit. GEE. 16 Vulg. ait. BR. Etiam Rehd.
GEE. »7 Bafil. $z« euveyógusá co. BR..— Y8 Vulg. feinérit, et in fequen-
tibus: ignorawerit, fuerit, iguovanerit. BR. Etiam Rehd. nifi quod priore in
loco fit: igmovauit. GEB. 19 Hal. Siu. * 20 Vulg. inferit: twam. BR.
21 Vulg, inferit: et. ER. Vt et Rehd. GER. 22, Hal. et Vulg. pracfi-
gunt; et. Vt Ct R.Chd- GER. '2/2 V-l],g..(þüpüll(i?ïit. B R. 2«4 Vldc DUkcr.

DIGESTORVM LIB.

Iljad Edictum. Sr in ftipula- :

Hoc iure-

amittat,

XXXDGCTIT.GY:

donationem. $. 6. Denique Pegafüs putabat, fi tibi ceghfm
fpopondero hac condicione, fi iuraffes te nomen meum latu-
rum: non effe donationem : /qui
cuta eft. LZqeatm s l'et.
XX. MancEerLvs libro fb(H. Digeftorum. . S1 pa-
tronus ex debita parte heres inftithatur, et libertus fidei eius
commifit, vt quid daret, et hoc füipulanti fideicommiflario
promiferit: non erit cogendus foluere: ne pars ex legibus

verecundiae patronali debita minuatur, $. i. De illo dubita-

ri poteff, qui, quod per Falcidiam retinere poterat, volunta-

tem teítatoris fecutus fpopondit ?? fe daturum. Sed magis J z.

eft, vt non poffit fuae confeffioni obuiare ^*, quemadmodum
enim, fi foluiffet, fidem teftatori fuo adimplefle videbatur,

.etnullá ei repetitio concefía fuerat ?? : ita et ftipulatione ?*

procedente ?? , contra fidem teftatoris, quam adgnouit, ve-
nienti ei merito occurretur. ,
XXI. Cersvs libro XXVIII Digeftorum. V T mihi do-
nares, creditori meo, delegante me, promififti: factum va-
let: ille enim fuum recepit.
tibi donationis immodicae ^* caufa promittere iuffi, an fum-
moueris ?? donationis ?? exceptione, necne, tractabitur? Et
meus quidem debitor exceptione te agentem repellere non
poteft: quia perinde fum ?* , quafi exátctam a debitore meo
fümmam tibi donauerim, et tu illam ei credideris. Sed ego,
fi quidem pecuniae 4 debitore meo nondum folutae fint ??,
habeo aduerfus debitorem -ememwr refcifloriam in id, quod fu-
pra legis ?5 modum tibi promifit: ita vt in reliquum tantum-
modo tibi maneat obligatus: fin autem pecunias ?* a debito-
re meo exegifti, in hoc ??, quod modum legis excedit, ha-
beo contra te condiftionem. — — : |
XXIL MopzesTiNvs libro VIIIL, Differentiarum.
Ev qui donationis caufz/pecuniam , vel'quid aliud promi-
fit, de mora folutionis pecuniae vfuras ?* non debere, fummae
aequitatis eft: maxime cum in bonae fidei contractibus dona-
tionis fpecies non deputetur, —— lu
XX]IL Ipnzw libro XV. Refponforum. Monpresmr-
Nvs refpóndit, creditorem futuri temporis vfuras et remit-
tere et minuere pacCto poífe: nec in ea donatione, ex fumma
quantitatis aliquid vitii incurrere. -$—. Modeftinus refpón-

[

dit, mente captum donare non poffe.-

XXIV. IAvorEwNvs ?* libro XIV. .hex 'Caffio. Fi-

DEIVSSORTI eius, qui donationis caufa pecuniam fupra mo-

dum legis ?? promifit, exceptio dari debet etiam inuito reo:
ne fi forte reus foluendo non fuerit, pecuniam fideiuflor
XXV. IpEM libro VI. Epiftularum. . Sx tibi dederim
rem, vt Titio meo nomine donares ??, et tutuo nomine eam

ei dederis: an factam eius putes? Refpondit *?, Ífi rem tibi.

dederim, vt Titio meo nomine donares, eamque tu tuo no-
mine ei dederis: quantum ad iuris fuptilitatem , accipientis

faéta non eft : et tu furti obligäris ^1: ifedi benignius 4* eu u E prome
fi agam contra eum, qui rem accepit, exceptione doli mali/7 4,,,. ,
cCO»80

me fummoueri. ! ' :

ad Opufc. de Latin. Vet. ICt. p. 399. u. 6. BR.
26 Vide Bynkersh. 717J. Obf. 16, GEB. . 2/7 Gothofr. in nota: praeceden-
te, Hal. Vt Hal. ita et Vulg. BR. Rehd. procedente, fed nonnemo poíta li-
neola fuper primae íyllabae compendio fícripturae voluit legi: praecedente.
GEB. 28 Ap.Hal. immodicae , abeft. GE B. — 29 Hal. fubmouearis. G EB.
30 Hal et Vulg. inferunt: zmmuodicae. Florentiam Balilica firmanr. BR. — Rehd.
facit cum Hal. et Vulg. et videtur huius vocis verfus effe deletus, et cum hac
voce reftitutus, G E B. 31 Vulg. eff. BR. Etiam Rehd. GER. 32 Hal. -
funt. |.33 Vulg. legitimmm. BR. Etiam Rehd. GEB. — 34 Kehd. pecunzam.
GEB. 35 Vulg. inid.BR. 36 Hal. et Rehd. inferunt; praeffáre. BR. — .37
Hal, IABOLENV S. Gr&. 38 Nomenlegis, puta Cinciae, hic non detratum
contendit Bynkersh. VII. Obf. :7. GE B. 39 Hal.dares, GEB. — 40 Kal. et
Vulg.refpondi.BR. 41 Mal.etVulg.ob/igaris.BR. EtiamRehd, GEB. — 42 Ba«
! | l.

uia ob rem facta eft, 4^ res fe- -

S$—& ,Sed /fi debitorem meum //4.

25 Rehd. faucrit. GER. :

3

"ob

M
f
hr

um

n

4 h pín

E.
"
Qu
patie

olfc
Jdeo
| i
| — p
erit:
cani

TW
| — quii
- Tw;"' eam-*r
(efen
l
Qui
(5
Cel €
f g
fiam
tuida
fl
lu
f

Y

yAT
I
&n,
ten m
tonpa
20
fine,

UT
Bi(l
Rhü(u
Fl |
finim
£K
Häl. [/
l.Cgem !
icrigtum
WUs (o
H f
Tttden
TT
) Hl
0 tl
?eJrPüïldi
Tt fj
lr
L

J : bv :

jj
"u
N
t »f m
r

W |

DIGESTORVM LIB. XXXIX. TIT. V.

XXVI. PoMprowv 1v s libro IV. ad Quintum Mucium.

Nvpa ratio non facit aliquem debitorem: vtputa quod do-

nare libero homini volumus, licet referamus in rationes no-
ftras, debere nos, tamen nulla donatio intellágitur.
— . XXVIL PariNriANvs libro XXIX. Quaeftionum.
Aovirrivs ^? Regulus iuuenis ad Nicoftratum j;Rhetorem *^
itajfcripht, QvoN1AM ET CVM PATRE MEO SEM-
PER FVISTI, ET ME ELOQVENTIA ET DILIGEN-
TIA TVA, MELIOREM REDDIDISTI, DONO ET PER-
MITTO TIBI*Ó HABITARE IN ILLO CENACVLO, EO-
QvE vT1 *?: defuncto Regulo, controuerfiam habitationis
patiebatur Nicoftratus : et cum de ea re mecum . contuliffet,

. dixi poffe defendi |*? , non meram donationem effe: verum

officium ^* magiftri quadam mercede remuneratum Regulum:
ideoque non videri donationem fequentis temporis irritam ef-
fe: quod fi expulfus Nicoftratus veniat ad iudicem, ad exem-
plum interdicti, |quod fructuario proponitur, defendendus
erit: quafi loco poffefforis conftitutus, qui vfum cenaculi ac-
cepit. | r : '
: XXVIIL IpnEew libro III. Refponforüm. . HenEpr-
TATEXM pater fibi relictam filiae fui iuris effeCtae donauit:

creditoribus hereditariis filia fatisfacere debet: vel, fi hoc mi-

nime faciat, et creditores contra [patrem veniant, cogendam

eam ?? per actionem gpraäfcriptis verbis patrem aduerfus eos

defendere. — —^ 34f j r vb x
. — XXIX. Ipnkw libro X&. Refponforum. |*DowaARI
videtur, quod nullo iure cogente conceditur*] $. r. *?
Quidam,in iure interrogatus, nihil fibi debere t,ätpris here-

des refpondit: eum actionem iure amififfe ?* refpondi ??: li-

cet enim non transactionem ??, fed donationis haec verba ef--

fe quis accipiat: attamen eum, qui in iure confeffus eft ?^,
füam confeílionem infirmare non poffe. $. 2. Donationem
quidem partis bonorum proximae cognatae viuentis nullam
fuiffe conftabat: verum ei, qui donauit , ac poftea iure Prae-
torio fucceífit, quoniam aduerfüs bonos mores etius gentium
feftinaffet, aCtiones hereditarias in totum denegandas/refpon-

XXX. MancrANvs libro üngulariägwf

NAM ei vt indigno aufertur hereditas.
XXXI. PAPIiNI1ANVS libro XII. Refponforum. D o-
NATIONES in concubinari, collatas, non poífe reuocari con-
uenit, nec fi matrimonium inter eosdem poftea fuerit contra-

€&tum , ad irritum recidere ?^, quod ante iure valuit: an au- .
tem maritalis honor et affeCo pridem praeceflerit, perfonis
comparatis, vitae ** coniunCtione confiderata, perpendendum

effe refpóndi: neque enim tabulas facere matrimonium.

Q. r. Species extra dotem a matre filiae nomine viro traditas,

filiae, quae praefens fuit, donatas, et ab &à viro traditas vi-

fÁül. xxX0cA4;. BR. — 43 Vulg. Attilius. BR. — 44 Vulg. praecepterem. Etiam

. Bafil. E&v yo&qu 7À 9i0zsxàAo uev. Scd hi liberius vertere folent. Rhetor eít in
45 Haec vox: TIBI, -
Flor. poftea eft addita. Erat tamen aliquod fpatium reli&um duarum fere lite- -
46 1n Rehd. vt , abeít. G E B.

Khetoricis praeceptor, BR. Rehd. pretorem. GEB.

rarum , vt librarius hic dubitaffe videatur. B R.
47 Kehd. dici poffe refpondi. GE . 48 Rehd. inferit: etiam. G E B.
Hal. cogenda erit. GEB.
legem inchoat. GERP. 51 Rehd. peremiffe. G EB. 32 Erat Flor. iam
fcriptum : refpondit: fed librarius in continenti t finale in /. initiale fequentis
vocis conuertit. B R. 53 Vulg. trausactionis. BR. Vt et Rehd. GE B. 54
Hal fit. GEB. — 55 Gothofr. in nota: refpondi. Hal. GEB. — 56 Flor. eft:
veccidere. Klal. et Vulg. addunt: potefj; Etiam Rehd. GE&B. — 57 Vulg. vitae-
que. BR. 58 Hal.e repetitienem. Vulg. petitionem. B R. Rehd. vt Vulg. GE B.
59 Hal. vel vecte eas res. vindicave. GERB.
61 Hal. et Vulg. diflinguatur. BR. — Etiam Rehd. GEB.
vefpondi. BR, Etiam Rehd. GE B.
ra vitio typographico addita, fed dubitare me facit Rehd. codicis le&io , qui
habet: oflenfam. -G E B. 64 In Rehd. 2ui, abeft. GEB. — 65 Vulg. vide-
tur. & R. Etiam Rehd. GEB.

49

62, Vulg. addit:

50. Hic Hal. et Rehd. repetito: IDEM , nouam .

60 Hal. praefigit: ev. GER. -

63. Hal. offenfsm. Videtur vltima lite--

66 Hal. et Vulg. nulla excepta: depofita. qmille
l

785
deri refpondi : nec matrem offenfam, repetitioneyfi 59 habere,
vel eas recte ?? vindicare, ??;quod vir, cauiffet, extra dotem
vfibus puellae fibi traditas: cum ea fignificatione non modus
donationis declaretur, nec ab vfu proprietas feparetur , fed
peculium a dote puellae diftinguefétur ** : iudicem tamen ae-
ftimaturum 97, fi mater iure contra filiam offenfa 93, eas reuo-
care velit, et verecundiae maternae congruam, bonique viri
arbitrio competentem ferre fententiam. | $. 2. Pater, qui .**
filiae, quam habuit in poteftatez: mancipia donauit, et pecu-
lium emancipatae non ademit, ex poftfacto donationem vide-
b;ïïtur 95 perfeciffe. -$,—5; Eiusmodi lege depofitajin aede/ar-
cà ?^, vt eam ipfe folus, qui depofuit, tolleret, aut poft
mortem domini /Aelius Speratus ?*, non videri celebratam
donationem r&ä&qggdj. $. 4.,Ratae19* donationes effe non

poffunt poft crimen perduellionis contractum: cum lïeredqni,l' ! Jegeec.,

$? quoque teneat, et fi nondum poftulatus "? vita decefferit.
AXXII. ScaAgvora ** lhbro V. Refponforum.
crvs Titius *^ epiftulam talem mifit: Inrix irr:1 sALv-
TEM. Hos»PiTrO 1iLLO, QVAMDIV VOLVERIS, VT A-
R1S, Ü? SVPERIORIBVS DIÁETIS/* OMNIBYS GRaA-
TVITO, IDQVE TE EX VOLVNTATE MEA FACERE,
HAC EPISTVLA NOTVM TIBÍ FACIO. Quaero, an he-
redes eius habitationem * prohibere poffunt *9? — Refpondit,

| fecundum ea, quae proponerentur, heredes eius poffe muta-

re voluntatem. |
XXXIIL. HgERMoGENrANVvS libro VI. iuris Epito-
marum. Qvfid, quod ex caufa donationis ftipulanti/fpopon-
derat, folui conftituit, actione conítitutae pecunide non in
folidum, fed in quantum facére poteft, conuenitur: caufam
enimeet originem conftitutae pecuniae, non iudicii poteftatem

praeualere placuit: fed et condemnatus. ex caufa. donationis,

in actione iudicati non fruftra -defideret; in, quantum facere
poteft, conueniri. $. r. Ea lege, donationis caufa, pecu-
nia Titio numerata, vt ftatim donatori mutuo detur, non im-

-* .:,À
"/ à

L.£mivnne. 9e,

p *
^«

Lv-

peditur dominii translatio: ac propterea,/4isdem nummis do-

natori creditis, nouum dominium in his quaeritur. $. 2.
Matus et furdus dgyare non prohibefítur. $.3. Si, cum Pri-
mus tibi donare veilet, et tu donandi Secundo; voluntatem
haberes, Primus Secundofex voluntate tua ftipulanti, promi-
ferit: perficitur donatio, et quia nihil Primus Secundo, a
quo conuenitur, donauit: ef quidem ** in folidum, non in
id, quod facere poteft, condemnatur. Idque.cuftoditur, et

p

[

f - ^ .b
( a-€ Lïux—vz:aï R. 21
a ;

fi delegante eo, qui dOnationzem erat accepturus, creditori

eius donator promiferit: et hóc énim 79 cafu creditor fuum
negotium gerit. Eu :
XXXIV. PAvrvs libro V. Sententiarum. . S1 pater
emancipati filii nomine donationis animo pecuniam faenerauit
7?, eamque filius ftipulatus 5?: etipfo iure ?* perfäätam
; ona-

de arca, ac proinde in fequentibus: ea, Si re&e fe habet nota marginalis ap.
H, a Porta in II. communis haec le&tio ipfis Pand, Florentinis originem debet:
P. Fl. inquit; depofita :inae de arca. — Sic ibi. Hoc eft, fialiter literas diui-
das: depofitam in aede arca , adeoque vna litera amplius, quam hic aji. Taur.
inuenitur. Aliter Recentiores, fed itidem non reGte: depofita im aede facra.
B R.
datae margine refpondit : depofitam in. aede arca. Rehd. vt Hal. et Vulg. depo-
fita 2nille de avcba, vt ea. GEB. 67 Rehd. elius feparatus. GEB. 68
Gothofr. in nota: perfe&tae Hal. Ita etiam Rehd. GzE5. 69 Vulg. baere-

des. B R. 7o Hal.et Vulg. inferunt: de. BR. Vt et Rehd. GEx. 7!
Taur. SCA;VOLA. GEB. — 72 'TIaur. Tlus. GER. 73 Hal. praefigit z
in. GEB. — "74 Vulg. inferit: et bis. BR. Etiam Rehd. GEn. 75 Hal

babitatione eum , et ita quoque Flor. eft fa&um, quod Taur. neglexit. GE B.
76 Hal. et Vulg. poffit, BR. Etiam Rehd. GEB. — 77 Rehd. eguidem, lo-
co: et quidem . GEB. 78 Hal. boc etemim. N ulg. etemim boc. B R. Rehd.
vt Vulg. GEE. 79 Hal. foenerauerit. 80 Hal. eamque flipulatus ef fi-

lius: et. Lego cum recentioribus: eamque filius flipulatus cfl: et. BR. — Et hoc
modoe ctiain Rehd. nifi quod copula et, abfit. Gaa. — $t Rehd. inferit: ef-

Confuluit de hoc loco Nofter Saluinimm, qui in Íchedulae faepius lau- -

Lcft Auére-lDE MORTIS .C

LA "

Lu Y m. ,

P

L

»d defwuet

.tim fiat accipienrtis.

donationem, ambigi non poteft, $. 1. Si quis aliquem a la-
trunculis ?? vel hoftibus ? eripuit, et aliquid pro eo ab ipfo
accipiat: haec donatio inreuocabilis eft: merr?* merces exi-
mii laboris appellanda eft: quod. contemplatione falutis certo

» .

modo aeftimari non placuit. d
XXXV. ScAEVOLA libro trigenfimo * primo* Dige-
frorum. Ap eum, quem manumiferat, epiftulam mifit in
haec verba: TirTivs STicÉo L1BERTO?? svo *$ s -
LVTEM, Év M TE MANVMISERIM, PECVLIVM QVO-
QVE TVVM OMNE, QVIDQVID HABES frAM IN IN[O-
MINIBVS,QVAM IN REBVS MOVENTIBVS, SIVE IN
NVMERATO, ME TIBI CONCEDERE,HAC EPISTVLA
MANV MEA SCRIPTA NOTVM TIBI FACIO: eundem
libertum teftamento ex beífe fcripfit heredem, Sempronium
ex triente, nec peculium Sticyo legauit, nec actiones prae-
ftari iuffit. — Quaefitum eft, vtrum in affem ** Stlc)(o a&þo
detur eorundem nominum, quaejin peculio habuit: an vtris-
que heredibus pro portiónibus hereditariis ? Elefpopdit , fecun-
dum ea, quae proponerentur, vtrisque heredibus pro here-
ditariis portionibusJcompetere. $. r. Lucius Titius fundum
Maeuiae 55 donauit, et ante traditionem eundem fundum poft
dies paucos Seio pignori obligauit, et intra dies trigifita Mae-
uiam in vacuam poffeffionem eiusdem fundi induxit. Quae-
ro, an donatio perfecta fit ? Refpondit, fecundum ea, quae
proponerentur, perfectam 9?: verum creditorem firmam pi-
gnoris obligationem habere.. $. 2. Auia fub nomine Labeonis
nepotis fui &xataem. pecuniam dedit, et vfnras femper Jcepit:
?9 et inftrumenta debitorum a ?* Labeone recepit, quae 1n
hereditate eius inuenta funt. Quaero an donatio perfecta ef-
fe videatur? ;Refpondit, cum debitor Labeoni obligatus eft
.992, perfettam donationem elfe,

AVSA DONATIONIBVS ET

CAPIONIBVS I./

ManciANvslibro IX. Inftitutionum.

M quam eum, cui donat: magisque eum, cui donat, quam
heredem fuum. -$.r. Sic et ^ apud Homerum [Telemachus
donat Pirfeo *. | U pae i i ortin. :
II. VLPIANXF libro XXXIL. ;ad ï;binuml' Ivu1A-
Nvs libro feptifodécimo 4Digeftorum, tres effe fpecies
mortis caufa donationum, ait. Vnam, cum quis nullo prae-
fentis periculi metu conterritus, fed fola cogjijatione mortali-
tatis donat.
cum quis imminente periculo commotus, ita donat, vt fta-
Tertium genus efle donationis ait, fi
quis periculo motus ?, non fic det, vt ftatim faciat accipien-
tis:| fed tunc demum, cum mors fuerit infecuta.
Hl. Pavrvslibro VII. ad Sabinum. Monrrzs cau-

4e. GEB. — 82 Vulg. inferit:captum. BR. — $3 Rehd. inferit: captum. GEB.

84 Gothofr. in nota: Al. nam. Nempe ita ipfe Taur. in margine. Et etiam
Hal. Rehd. znrenocabilis eff ; merces enim laboris. GEB. 85 Rehd. libero.
GE B. 86 Ap. Hal. fuo, abeft. GEs. — 87 Hal. affe. GERB. 88 Hal.
JMaeuio, et mox: Maeuiwm. GEB. — $89 MHal.et Vulg. addunt: effe. BR. Et-
iam Rehd. GEs. 9o Hal. percepit: fed et. Vulg."accepit: et. B R. Rehd.
vt Vulg. GEB. — 9I Gothotr. in nota: ad Labeonem. zulgat. Sed ita et Hal.
et Rehd. GE&. 92 Hal, et Vulg. effet. BR. j - :
| .. Y Gothofr. in nota: et captionibus. vulgat. Hal. Rehd. de donationi-
bus Twortis caufa, nec quicquam amplius. GEB. — 2 Rehd. inferit: magis.
GEB. 5 Gothofr. in nota: mauult. vulgat. vult magis. Hal. GER. 4
Vulg. et fi. BR. . 5 Hal. Piree. GEB... 6 Vulg. mortis. BR. Etiam Rhed.
GER, 7 dÓnRehd. ve/, abeft. Gzz.— g In Rehd. ast, abcd. GER.

3

4

onTIS caufa donatio eft, cum quis habere ? fe vult 3.

Aliam effe fpeciem mortis caufa donationum ait,|

| rum.

iffine

d

modum: vt promittat alicui

DIGESTORVM LIB. XXXIX. TIT. V. Vl

fa donare licet, non (tantum, infirmae valetudinis caufa, fed

periculi etiam propinquae mortis, vel? ab hoíte, vel a prae-
donibus, velab hominis potentis erudelitate aut odio, aut

jnauigationis ineundae: —— 56, .

IV. Garvs libro T, Rerum cottidianarum fitfé aureo»
A v T per infidiofa loca iturus: |
V. VrPiaANVSs libro II. Inftitutionum.
te feffus ?. ) . (
VI. Pavrvs libro VII. ad Sabinum. Haxc enim
omnia inftans periculum demonftrant. |1^t- .
. VIiI. VrnPrANVSs libro XXXII. ad Sabinum. $i ali.
quis mortis caufa donauerit, et poena fuerit capitis affectus z
remouetur donatio vt inperfe&ta: quamuis ceterae donationes
fufpicione poenae'factae '? valeant.
VIHI. IpEw libro VII. ad Sabinum.

À v T aetas

Qvz1 pretio ac«

cepto hereditatem praetermifit, fiue ad fubftitutum peruentu-

ra fit hereditas, fmfe ab eo ab inteftato fucceffurus **, mor-
tis caufa capére videtur: nam quidquid propter alicuius mor«
tem obuenit, mortis caufa capitur:
nus probat: et hoc iure vtimur.
condicionis implendae caufa capitur, vel a legatario, mortis
caufa accipitur: et quod pater dedit propter mortem filii vel
cognati, mortis caufa capi lulianus fcripfit. $—r- Denique
et fic poffe donari ait, vt fi conualuerit, recipiatur.
. IX. Pavrvs libro IIl. ad Sabinum.
mortis caufa capere permittitur, qui fcilicet *^ et legata ac-
cipere poffunt. - : !
cui mortis caufa donatum eft, poffe fübítitui conftat in huno
,Íiipfe capere non poffit, vel fub
alia condicione. b
XL IpgMw libro XXXIIL ad Sabinum *^. MonTtis
caufa filii füi pater recte donare poterit, etf/yh-con&ante maáe
trimonio filii. —— TAE |
: XIl. IpEw libro XLIV. ad Sabinum. $1 mulier ven-
tris nomine per calumniam, vt in poffeffionem ** mitti defi-
deret, pecuniam accepit, forte dum fübftituto patrocinatur,

vt inftitutum aliqua ratione excludat: mortis caufa eam cape-

e . 2.'-. e?3 *
re, [ulianus faepius fcribit *9, !

läuzam fententiam et Tulia--
am et quod a ftatulibero -

OuNIiBVS

^

O
V fu

gott
fl
en
u T
legitü

MT

rifL *

2 t
X tel
utilia:

jj ene f

m
um

- ^ wl

X. VnLPrANVs libro XXIV. ad Sabinum. E: '3,

d
r5 1
fis m
gaueris
quit
deme
1
quit
ditor
, E

- L: eito

Xlll.'IvrriANwvs libo XVITL. Digeftorum. Sr alie-
nam rem mortis caufa donauero , eaque víucapta fuerit: ve- -

rus dominus eam condicere non poteft *?, fed ego, fi con-
ualuero. $. r. Marcellus notat: in mortis caufa donationi«
bus etiam fatti quaeftiones funt.
vt omnimodo ex ea valetudine donator,e';'mortuo , res non red-
datur:-et-et-reddater-, etiam fi prior ex eadem valétudine do-

. Nam et fic poteft donari, .

nator decelfferit: fijiam,'? mutata voluntate reftitui fibi vo« famen.,

luerit. Sed et fic donari poteft *?, vt non aliter reddatur,
quam fi prior ille, qui acceperit, decefferit, Sic quoque pot-
eft ?? donari mortis caufa, vt nullo cafu fit eius repetitio :id.
eft;?*, nec ficonualuerit quidem donator ?^ ^ — . |
.. XIV. Ipz w?*?*libro XVIII. Digeftorum. Sx mortis cau-
fa donatus fundus,;eft?? , et in eum impenfae,; neceffariae at-
L1 exlet , "eA/JEn Je/f Q 7 , que

Rehd. ast etate confetus vel feffus. GE R, — 10 Vulg. quae fime fufpicione
poenae faflae funt. BR. — Rehd. fi fine fufpicione poenae factae fiut. GE B..— XX
Hal. fiue baereditas ad- fubfiitutum peruentura fit ab eo, [iue ab inteflato fuc-
ce(furus, quod. non difplicet. Vulg. fiwe ad fubflitutum peruentura fit fite ab
inteflato fucceffurum. — Poflet etiam legi vteft Flor, * a5 eo in: adeo, commu-
tato. BR. Rehd. vt Vulg. GEB. — 12 Hal. et Rehd. inferunt: fideicounniffa.
GEB. 13 Rehd.Sj, loco: Ej GERB. 14 Haec: ad Sabinumn , Flor. fup-
pleta funt fed ab ordinaria manu. BR. — 15 Hal. poffeffioue. GE B. — 16 Rehd,
feipfit. GE B. . Y7 Rehd. potevit. GEB. — 18 Hal. tamez, loco: iam. GER.
(9 Rehd. poterit. GxB. — 20 Kfal. potef?. quoque donari, omiflo: fic. GE B.
21 Gothofr. in nota: et ideo, nec fi- Hal. Etita quoque Rehd.ïG'EB. 224

. Gothofr. in nota: donator, reuocabitur. Hal. Rehd. donator, vemocetur. G . B.

E R.

24

224 Flor.eft: IVLIAN V S, 23 Hal. ex Vulg. fuudus exflet et in eum. G

TOE

( dMis4
llis d
w Ti
N
" N
piis
fee
t re

füitr
Contri
, VeDife
, fpile
lts s
tftone
Qm m
IN

24 H
CELI
i N
Mi
lil "
Color |
(i ca
lim In
f
10n f&
7111!, V
thdüt |

.

*
P

DIGESTORVM LIB. XXXIX. TIT. VI.

que vtiles fa&ae fint; fundum vindicantes doli mali exceptio-
ne fummouentur, nifi pretium earum reftituant. — :
XV. IpnEw libro XXVII. Digeftorum. MaRcELLvs
notat ?*: cum teftamento relinquendi, cui velint , adapti fint
filiifamilias ^* milites liberam facultatem, credi poteft, ea
etiam remiffa, quae donationes mortis caufa fieri prohibent
26. Paulus notat: hoc et conftitutum eft, et ad exemplum
legatorum mortis caufa donationes reuocatae funt. |
hs. XVLl.üdvrnraAwvs?!libro XXIX. Digeftorum. M on-
T1scaufa donatio , etiam dum pendet?5, an conualefcere pof-
.fit donator, reuocari poteft.Axx, :

XVII. Inkx libro;XLVII; Digeftorum. E fi debi-

tor confilium creditorum fraudandorumi &en-habefet, auelli |
29 res mortis caufa ab eo donata debet: nam cum ?? legata-
x teftamento eius, qui foluendo non fuit **, omnimodo in-

utilia fint, poffunt videri etiam donationes mortis caufa fa-

L: A&A;vKtae refcindi debere ??: quia legatorum inítar optinent,

c

'-L.J)uolore

E /'V///. ;

XVIIL. Inkw libroLX. Digeftorum. Momn-Trscaufa

capimus non tunc folum, cum quis fuae mortis caufa nobis

L,g, .. 1. don$it ?* : fedet fi propter alterius mortem ?* id faciat ??: vel-

wti fi quis filio, vel fratre füuo moriente, donet Maeuio ea
condicione, vt fi conualuerit alterater eorum, reddatur fibi
res, fi deceíferit, maneat apud Maeuium.
rus mihi mortis caufa, debitorem tuum creditori meo dele-
gaueris, omnimodo capere videbor ?^ tantam pecuniam,
quanta 377 3 creditore meo liberatus fuero. Quod fiab eo-
dem ego ftipulatus fuero, eatenus capere exiftimandus éro,

quaténus debitor foluendo fuerit: nam etíi conualuiffet cre-.-

ditor, idemque donator, condictione ?7^, aut in faCtum actione
debitoris obligationem dumtaxat reciperet. $. 2. Titia ?*
cfirographía debitorum füorum , Septicii et Maeuii, donatura
ilis Ágeriae dedit: et rogauit eam, vt ea ? ? (Y deceffitfet,
illis daret: fi conualuiffet, fibi redderet: morte fecuta, Mae-
uia Titiae filia heres extitit: Ágeria autem , vt rogata erat,
-icfirographa Septicio et Maeuio jfuprafcriptis dedit. Quaeri-
tur, fi Maeuia heres fummam , quae debebatur, ex cffirogra-
phis fupra(criptis ^? petat, vel ipfa cffirographa: an exceptio-
ne excludi poffit? Refpondit ^*, Maeuiam, vel pacti conuen-
ti, vel doli mali exceptione füummoueri poffe. $. 3. Qui ho-
minem noxae nomine , vel alias obligatum mortis *? caufa ac-
ceperit: tantum cepiffe intellegendus eft, quanti ^3 is homo
venire potuiflet.
ri poterit, vt pretium excutiatur. - :
XIX. Inew libro/LXXX; Digeftorum. Sr filiofami-
lias res mortis caufa data *^ fiferit, et conualuiffet donator:
aCtionem de peculio cum patre habet. At fi paterfamilias,
cüm mortis caufa donationem accepiffet, in adoptionem fe
dederit: res ipfa a donatore repetitur, Nec huic fimilis eft

24 Hal. hanc legem fuperiori iungit in hunc modum: reffituant. item; MAR-
CELLVS notat. GEB, ^ 25 MHal. filiifamiliarum. GEB. — 26 Hal. ea et-
iam permiffa, quae im domationibus mortis canffa fieri debemt. Eft etiam in
Rehd. debent, loco: probibent, fed hanc vocem initio adfuiffe, ita vt pro-
bib veríum finierit, ent, fequentem inchoauerit, indicio eft er fcabrities et
color vtriusque fpatii, et quod illud vox: debemt, occupet, hoc explen-
di caufa literas; em, nihil fignificantes exhibeat, quibus nonnemo lineo-
lam impofuit, alius pun&a fubnotauit. GEB. -
fetuata litera prima, reliquis deletis, factum: IDEM, quod, cur hic Taur.
non receperit, vt alias, nefcimus. Hal. feruauit primam fcripturam : Iulia-
-u$, vt et in lege antecedente habcet. In Bafil. eft: iAEM. BR. — 28 Rehd.
pendet et am, prioris vocis vltimis literis male repetitis.. GEB. — 29 Hal.
inferit: tamem. GEB. 30 Rehd. inferit: bec. GEB. — 31Hal fmerit. — 32
Hal. potefl videri etiam donationes mortis cauffa fattas refcindi debere.
Hal.douet. 34 Rehd.mortiscaufam. GEB. 35 Vulg.efficiat. BR. — 36 Hal.
gideor. GEB. — 37a Hal. iu quantum. Vulg. in.quantam.BR. Rehd. vt Vulg.
GE 57b Flor eít, Taur. tefte ; condicione. 38 Conf. Noodtius II. Obf. 4.
RR. 39 Vulgoea,abeft,gm. 40 Rehd. inferit: cum fcir bec, gloffema pun-
&ulis etíam notatum. GEB. 41 Hal etVulg.refpondi.BR. 42 Erat elim Flor.

$. r. Si donatu-

| nis, eaäque in huius condictionis transfufam 55.

ldem in fundo, qui obligatus eft, obferua-

2/7 la erat olim Flor. fed ,.

r

,gjg, qui rem, quam mortis caufa accepefat, alii porro de-
derit: nam donator huic non rem, fed pretium eius condice-
Pet **. yIr. | n
XX. InEw libro I. ad Vr('eïum Ferocem. Ér, qui

cem dediffet heredi: non Afftam fummam is *5 dare debet, vt
partem fundi haberet *7, fed partem dumtaxat pro rata, qua
legatum confequitur ^?. . | d
! XXI. Ingw libro II. ad Vrf'efum Ferocem. . Evw,
qui vt adiret hereditatem , pecuniam accepiffet, plerique, in
| quibus Prifcus quoque /*?,, tefponderunt, mortis caufa eum
.capere. |-eF. :
J XXII. Arn1caANvs libro T. Quaeftionum. Iw mortis
caufa donationibus non tempus donationis fed mortis intuen-
dum eft, an quis capere poftit ??, us d x
XXIII. Ingw libro II. Quaeftionum. Sr filiofamilias
mortis caufa donatum fit, etviuo donatore moriatur filius, ?*
pater viuat: quaefitum eft, guid iuris fit ? Re(póndit, morte
filii condictionem competere, fi modo ipfe ?? potius filio,
quam patri donaturus dederit: alioquin, fi quafi minifterio
eius pater vfus fit, ipfius patris mortem fpectandam effe. Id-
. que ?? iuris fore, et fi de perfona ferui quaeratur. :
XXIV. IÍpex libro IX. Quaeftionum. Qvonbp debi-
toïä: acceptum faCtum effet mortis caufa, fi conualuerit dona-
tof, etiam tempore liberato ei poteft ** condici: namque ac-
ceptilatione interueniente abitum/ab iure priftinae obligatio-

.. KXV. Manczianvs libroIX. Inftitutionum. 'TAw
is, qui teftamentum facit, quam qui non facit, mortis caufa
donare poteft 59, $.—r: Filiusfamilias, qui non poteft facere
teftamentum ,.nec voluntate patris, tamen mortis caufa do-
nare patre permittente poteft. daiclo. ELAT
- XXVI Ipzx libro IIT, Regularum. Sr ?? qui inui-
cem ?? fibi mortis caufa donauerunt, pariter decefferunt ?? ,
neutrius heres repetát: quia neuter alteri fuperuixit. Idem
iuris eft, fi pariter maritus et vxor fibi donauerunt ?9, — .
XXVII. Ingw libro V. Regularum. V Br ita donatur
mortis caufa, vt nullo cafu reuocetur, caufa donandi magis
eft, quam mortis caufa donatio: et ideo périnde haberi debet,
atque alia quaeuis inter viuos donatio: ideoque inter viros et
vxores non valet: et ideo 9* nec Falcidia locum habet, qua-
fi in mortis caufa donatione. | | !
XXVIIIL. MaRcELLvs $? libro fingulari Refponfo
rum. 4AvvwcvLo fuo debitori mortis caufa donaturus,
| quae debebat, ita fcripfit: tabulae vel cfÁirographum tot 93,
vbicumque funt 9?^, inanes effe ?? , j
re. Quüaero, an heredes 99, fi pecuniam ab auunculo defun-
.€ti petant, exceptione doli mali tueri fe poffijt 57 Marc'lel-'-
| us

martis , vt etiam in L, 17. fuprab. t. BR.
telligendus eft quantum. GEB. 44 Hal. et Vulg. domata. BR.
GER. .45 Hal et Vulg. coudicet. BR. Etiam Rehd. GEE. -
i$, abeft. GE B. 47 Hal. babeat. 48 Rehd. confequetur. G EB.
Rehd. addit: eff. G E s. 50 Hal. potuiffet, G E .
ferunt: et. BR. Vt et Rehd. GER. 52 Vulg. zpfi filio potius. BR.
Rcehd. idemque. G E. 54 Hal. poffe. GER.

Etiam Rehd,
46 Ap. Hal.

531 Hal. et Vulg. in-
53

55 Hal eamque im buius-

45 Rehd. tautum accepiffe in-

non amplius parte capere poterat, legatus eft fundus, fi de- -

j*," yuecges /Q)s"'

Jaqg

: 147?/

neque eum foluere debe-

49 —

inodi conditionem tvansfufam. Vulg. eamque im. buiusmodi condictionem trausfu-.

fam dicimus. & R. Rehd. eamque im ius conditionis ( forte pro: condi&ionis,
vt faepe alias)) trausfufam. G EB. 56 Gothofr, in nota: lum mom poteft.
Et fane Rehd. hic habet negationem, forte ex eiusmodi gloffula fubnatam.
GER. 57 Hal inferit: bz, Vulg. zi. B R. Rehd. vt Vulg. GEE. — 58 Taur.
QViNVICEM. GEE. . 59 Hal. decefferint , et mox : vopetit. 60 Hal. 4o-
"uanerint. 61 Hal. iz ea, loco: ideo. GEB. 62 Rehd. MARTIANV'S,
.GEB. . 63 Vulg. tot, abeft. p R. Etiam 1in.Rehd. GER. 64 Hal. et Vulg.
fint. BR. 65 Vulg. addit: volo. B R. 66 Vulg. baeres , et mox : petat,
et poffet. &R. Rehd. beres eius, et fequentia pariter in fingulart, GEB. 67
Gothofr. in nota: poffit. Nempe: auunculus. [ta legendum effe, gloffa iam

admonuit. Habet tamen et Hal, poffiut. R. Immo ipfíe Taur. habet: poffint.

XyYYY , Si -

t erv i G RUT

st rl ii La v

—HÜ d

] ) d'er.

. GER.

788

lus refpondit, poffe: nimirum enim contra voluntatem defun-

&i heres petit 95 ab eo. "MX o
XXIX. VrrriANvs 9? libro;XVIL, ad Edictum. S1
mortis caufa res donata eft, et conualuit, qui donauit: vi-
dendum, an habeat in rem actionem? Et fi quidem quis fic
donauit *?, vt fi mors contigiffet, tunc ** haberet,cui dona-
tum eft, fine dubio donator poterit rem vindicare: mortuo
eo, tunc is cui donatum eft. — Si vero fic, vt iam nunc habe-
ret, redderet *? fi conualuiffet, vel de proelio , vel peregre re-
diffet *? : poteft defendi, in rem competere donatori **, fi
quid horum contigiffet: interim autemei, cui donatum eft. Sed
et fi morte nraeuentus fit is, cui donatum eít, adhuc quis da-
bit in rem donatori *?. : | ( um
XXX. IpEw libro XXL ad Edictum. Qv1 mortis
caufa donauit, ipfe ex paenitentia condiftionem , vel vtilem/
aCctionem ** habet.

XXXI. Garivs libro VIIT. ad Edictum ,prouinciale.

MonTrs caufa capitur, cum propter mortem alicuius capien- |

di.occa(io obuenit: exceptis his capiendi figuris, quae pro-
prio nomine appellantur:[certe enim et qui hereditario, aut
legati, aut fideicommiffi iure capit, ex morte alterius nanci-
fcitur capiendi occafionem: fed quia proprio nomine hae fpe-
cies capiendi appellantur/ ideo ab hac definitione *7 feparan-
tur. $. r. Iuliano placet, licet foluendo non fit debitor, cui
acceptum *? latum fit 7?, videri ei mortis caufa donatum.
$—2: Sine donatione autem capitur, veluti *? pecunia, quam.
ftatuliber, aut legatarius alicuiu$* condicionis implendae gra-
tia nümerat: fiue extraneus fit, qui accepíit $2, fiue heres.
33 Eodeém numero eft pecunia, quam quis in hoc accipit 9*,
vt vel adeat|hereditatem, vel non adeat: quique in hoc acci-
pit pecuniam, vt legatum omittat. Sed et dos, quam quis
in mortem ?? mulieris a marito ftipulatur, capitur fane **
mortis caufa: cuius generis dotes recepticiae Vchgtur. Rur-
fus id quod mortis caufa donatur, aut in periculumi ?* mor-
tis datur, aut cogitationem ?? mortalitatis, quod nos quan-
doque imorituros intellégimus.. $. 3. Siiufferis mortis caufa
debitorem tuum mihi, aut creditori meo expromittere de&em:
quid iuris effet *? quaeritur, fi ifte debitor foluendo non fit?
Etait Iulianus, ft ego ftipulatus fuerim ??, tantam pecu-
miam videri me cepiffe ?*, in quantum ?? debitor foluendo
fuiffet: nam etí! conualuiffet, inquit, donator, obligationem
dumtaxat debitoris recipere deberet, Si vero creditor meus
füpulatus fuerit, tantam videri me pecuniam accepiffe, in
quantum a creditore meo liberatus efíem. $. 4..Per accepti

d.

$i Brenkmannum fequi luberet, Taurellii diftin&io foret immutanda , et com-
ma poft: beredes, ante hanc vocem poft: az collocandum. GE&. — 68 Hal.
baeredes petere. GER. 69 Rchd. PAVLVS. GEz. . *7o Hal. donauerit.
71 Rehd. rem, loco: tuuc. GEB. 72 Vulg. fed vedderet. Mlal. vedderet
autem. BR. Rehd. vt Vulg. GEB. — 73 Vulg. vel de peregrinatione vedüffet.
GE B. "74 Hal. et Vulg. actionem. BR. Etiam Rehd. GER. 75 Vulg.
quis dubitet in vem domatori competere. BR. Rehd. quis dubitat in vem dona-
tori competere. G E B. 416 Hal. iw vem, loco: actionem. Rehd. vtilem in
vem aclionem. GEB. 71 Rehd. diffinitione. GE B. 18 Hal. ec Vulg. ac-
cepto. B R. Etiam Rehd. GEz. 79 Vulg. eff..BR. $0 Ap. Hal. vela-
ti, abeft. GE&. 81 Hal. et Vulg. alicuius. B R. $2 Hal. accipit. . 83
Hal.et Vulg. praefigunt: Im. BR. — 84 Hal. hic et paulo poft: accepit. — 85
Rehd. morte. GE B. — 86 Ap. Hal. fane abeft. — 7 Gothofr. in nota: aut
in periculo mortis. Hal. Vt Hal. ita et Rehd. GEB. Integra tamen Hal. le&io
haec eft: vurfus id mortis cauffa donatur, quod aut im peviculo mortis. 88
Hal.cogitatione. GE B. — 89 Hal. fit. go Vulg. fuero. BR. Vt et Rehd.
91 Hal. et Vulg. accepzffe. BR. Etiam Rehd. GEB. 92 Vulg. in
quantam. BR. Etiam Rebd. GER. 93 Gothofr. in nota: Per acceptilatio-
nem quoque egenus debitor. Fal. Quocum facere Vulgatam, monet Brenkm.
94. Vulg. accepiffe. B R. 95 Verba: ad edictum , poítea adícripta funt. B R.
96 Hal. traditam v[ucepiffet : non videri ab eo accepi[fe. Rehd. videtur accepif- -
fe. GEB. 97 Hal. praeflaffet. G E B. 98 Rehd. MARTIANV'S. GER.
99. Ap. Hal. fic, abcft, GE s.

| poft mortem promifforis incipiat exactio. -

100 Hal. et Vulg, 42i$, quod malim. z .

DIGESTORVM LIB. XXXIX. TIT. VI.

quä(iue l'atighem egens ?3 debitor liberatus, totam eam pe-
cuniam, qudliberÁtus eft, cepiffe ** videtur. ". |
XXXII. Vrerawvs libro LXXVI. ad Edictum ?5..-
Now videtur perfeCta donatio mortis caufa faCta, antequam

mors infequatur. - :

XXXIII. PAvrvs libro IV. ad Plautium. Qviz alie-
nam rem mortis caufa traditam vfucepit, nonab eo videretur
cepiffe ?9?, cuius res fuiffet: fed ab eo, qui occafionem vfu-
capionis praeftitiffet ?*, !
XXXIV. MARCELLVS
Momn r1s caufa donatio etiam fic ?? conftitui poteft, vt quid
199 ftipuletur in annos fingulos quoad viueret: fcilicet vt'
LVH
XXXV. Pavrvslibro,Vl,ad legem Iüliam et Papiam.
SENATV S cenfuit, placere mortis caufa donationes factas in
eos, quos lex prohibet capere *, in eadem caufa haberi, in
qua effent, quae teftamento hislegata effent ?, gaibus cape-
re per legem non liceret. — Ex hoc Senatusconfulto multae
variaeque quaeftiones agitantur, de quibus pauca referamus.

98 libro XXVHL[,Dige&ofüfri. "

$. r. Donatio dicta eft a dono, quafi dono datum ? ,,rapta/*;- Lra a

à Graeco ?: nam hi dicunt/ógóv Xj dwpeiduj?. $. 2. Sed . -

mortis caufa donatio longe differt ab illa vera et abfoluta do- L jmö

natione, quae ita proficifcitur, vt nullo cafu reuocetur: et

ibi, qui donat *, illum potius, quam fe habere mauult: at

is, qui mortis caufa donat, fe cogitat, atque ? amore vitae
recepiffe potius quam dediffe mauult: et hoc eft, quare vul-

|go dicátur ?, fe potius habere vult, quam eum, cui donat: .
lum deinde ? potius, quam heredem fuum. .$.—3. Ergo

qui mortis caufa donat, qua parte fe cogitaf, negotium ge-
rit: fcilicet vt cum conualuerit, reddatur fibi. XNec dubita-
uerunt Caffiani, quin ** condictione repeti !'? poffit, quafi
re non fecuta, propter hanc rationem, quod ea, quae dan-
tur, aut ita dantur, vt aliquid facias, aut vt ego aliquid fa-

ciam, aut vt Lucius Titius *?, aut vt aliquid optingat *^,

et in iftis condictio *? fequitur, $. 4. Mortis caufa donatio.
fit multis modis.

fano et in bona ** valetudine pofito, et cui ex humana forte

mortis cogitatio eft. Alias ex metu mortis, aut ex praefen- -

ti periculo, aut ex *? futuro: fi quidem terra marique, *?

tam in pace, quam in bello, et *? tam domi , quam militiae,
multis generibus mortis periculum metui poteft. . Nam et fic.
poteft donari, vt omnimodo ?? ex ea valétudine donatore

mortuo, res non reddatur: et, vtreddatur ^*, etiam fi prior

ex gadem ?? valetudine decefferit, fi tamen mutata voluntate
j | reftitui

Ita etiam Rehd. — 1 Hal. accipere. GE B. 2 Hal. baberi, quae effet ,. fi
teflamento bis legata data effent. Vulg. baberi qua effent ea, quae in. teftámen-
to eis legata effent. BR. — 3 Hal. et Vulg. donz datio,BR. Rehd. dom doma-
tio. fuperícriptum z al. datio. Graeca plane abfunt. GEB. — 4 Gothofr. in no-
ta: tracta a. Graecis; Flor. erat: vaptaaegraeco. MSS. feptem habent: tra&a,
et tria: tra&um. BR. — Hal. tracfa vt et feptem illa: Vat. L. II. VI. Barb. Pal.
I. S. Cruc. L. et IL. quibus adde Bynkersh. et Rehd. — Tria funt: Chriitin. Pal.
I et Treuif. Magl. vt eft Flor. GER. 5 Hal.a Graecis. Et ita quoque
pleraque MSS. Vulg. tracta a Graeco; 3egs£ nam ita. Graeci dicunt. BR. — Ple-
raque illà MSS. funt Vat. I. HI. Darb. Pal. I. S, Cruc. I. Treuif. Magl. Bynkersh.
Habent.: a Graeco, Vat. VI. S, Cruc. II. Chriftin. Pal. II. . Cum iftis facere
voluit Rehd. licet per ícripturae compendium videatur habere: agervis. GEB.
6 lId eft: domum et domare. nec aliter Hal. in Graecis. GEz. — 7 KRehd. at-
que ibi bii, qui douaut, etin fequentibus: snalint. GX B.
loco: atque. Rehd. gqu0, loco: atque. GER. 9 Vulg. quod vulgo dicimus.
B R. IO Rehd. denique. GEB. I1 Vulg. inferit: et. Bx. — 12 Rehd.
inferit: id. GEB. — 13 Vulg.addit: aliquid faciat. BR. — 14 Vulg. contzn-
gat. BR. . I5 Flor. etiamnunc eít: condicio. Omnes tamen habent: condi.
&io, vt debebant. BR, . Etiam Hal. Sed Rehd. conditio, vt Flor. GEB. 16
1n Rehd. bona, abeft. GE B. — 17 In Rehd, ex, abeft. GEz. — 18 Hal prae-
figit: et. GEB. 19 Ap. Hal. et abeít. 20 Vulg. ommino. BR. . 2EL
Hal. et Vulg. wom reddantur et vt veddamtur. BmR. — 1n Rehd. wmom ab-
eft, fed a recentiori manu eft fuperfcriptum. G E. —— 22 Hal exes. GEE.

25

8 Hal. atqui ea, .

Alias,extra fufpicionem vllius periculi a, venra.,

|qdi
Q
|
, fcieta!
pl
eui
galne
o e
ficet

co aj

Pipiu
a
gt |
p
jr, hts
m
pf
exli

erütit

u
Cl
tis 1u!
&
vendi
.. 60
f aliog

— Byit
que n
w ts )
| d

/" m

(üs e

um
tür
tondic

trütts
f
f

23 Hl
TE
(ti GEx
Qf
tir. GxR,
6E
dt: q
& l ,
fCïip[um
Rehd. (
, abe
Yup, ],
(it i g
ierin:
Vtet R
3A Bu

[3 « :
| Qad&£ery miaeec

P
épue- 9 €

I *
£UuUMmA —.-fLL',.

. id eftqne ?* fijconualuerit quidem donator..

. nullam focietatem effe.

" et, abeít. B R.

. dit in eo, qui fic baeves infiitutus eff. BR. KRehd, vt Vulg, G E B.

DIGESTORVM LIB.

reftitui fibi voluerit. Et fic donari poteft, vt non aliter redda-
tur ??, quam fi prior ille, qui accepit, decefferit. Sic quo-
que poteft donari mortis caufa, vt nullo cafu fit ?* repetitio,
| $.. 5. Si quis fo-
cietatem per donationem mortis caufa inierit ^9 , dicendum eft,
$. 6. Si duobus debitoribus mortis
caufa donaturus creditor, vni acceptum ?* tulit ^9?, et con-
ualuerit: eligere poteft, vtri eorum condicat ??, $. 7. Sed
qui ?? mortis caüfa in annos fingulos pecuniam ftipulatus eft,

non eft fimilis ei, cui in annos fingulos legatum eft: nam,-

licet multa effent legata, ftipulatio tamen vna eft, et condi-
cio eiff, cui /Ypromiffum eft, femel intuenda eft.
AXVI. Vrurrawvs libro VIIL. ad legem Iuliam et
Papiam. Qvonp condicionis implendae caufa datur, licet non
ex bonis mortui proficifcitur ?*, capere tamen füpra modum
non poterit is, cui certum modum ad capiendum lex concef-
fit. Certe quod a ftatulibero coudicionis implendae caufa da-
tur, indubitate ?? modo legati conceffo imputatur: fic ta-

t. men, Ífi mortis tempore in peculio id habuit *?: ceterum fi

poít mortem, vel etiam fialijs pro eo dedit, quia non fuit

ex his bonis, quae mortis tempore teftator habuit, in eadem.

erunt caufa, in qua funt, quae a legatariis dantüur. | -
AXXVIL Ipxw libro XV. ad legem Iuliam et Papiam.
Inrvp generaliter meminiffe oportebit, donationes mórtis
caüfa fattas, legatis comparatas: quodcumgue igitur in lega-
tis luris eft, id 4t mortis cauía donationibus erit accipiendum.
$. r. lulianusait, fi quis feruum mortis caufa fibi donatum
vendiderit, et hoc viuo donatore fecerit: pretii condiCtionem
donator habebit, fi conualuiffet *^, et hoc donator elegerit:
alioquin et ipfum feruum reftituere,compellitur ??. - i
XXXVIII. MaARcErrvs libro l. ad legem Tuliam et
Papiam. IÍxTEmR mortis caufa donationem, et omnia ?*,
quae mortis caufa quis ceperit ?*, eft earum rerum differen-
tia. Nam mortis caufa donatur, quo ?? praefens praefenti
dat: aj?? mortis caufa capi intellégitur et *? quod non c3-
dit in fpeciem donationis. Etenim cum teftamento qüis fuo
*! Pamphilum feruum fuum liberum elfe iuffit ^?, fi mihi de-
cem dederit, nihil mihi donaífe videbitur: et tamen, fi acce-
ero a feruo décem, mortis caufa accepiffe me conuenit.
dem ^? accidit, quod quis fit heres inftitutus **, fi mihi de-
cem dederit: nam *? accipiendo ab eo, qui heres ** inftitu-
tus eft, condicionis explendae eius caufa, mortis caufa capio.

XXXIX. Pavrvs libro XVIL ad Plautium. Sr is,

cui mortis caufa feruus donatus eft, enm manumifit, tene- -

tur condi&tione in pretium ferui: quoniam fcit *" poffe fibi
condici, fi conualuerit donator. |
XL. PaAsiNrANVS libro XXIX. Quaeftionum. . Srz
mortis caufa inter virum et vxorem donatio facta fit, morte
fecuta reducitur ad id tempus donatio, quo interpofita fuií-
fet **; :

23 Hal, reddantar. 24 Hal. fiat. 25 Rehd. wec. GEz. — 26 Rehd. coierit.-

GEEBE 27 Kehd.accepto. GEB.— 28 Hal. et Vulg. tulerit. BR. — 29 Hal. condz-
eet. GEB. 30 Vulg. Si 4uis. BR. Etiam Rehd. GEgs. . 31 Rehd. prof-

dícaturv. GEB. — 32, Hal, et Vulg. indabitauter. BR. Etiam Rehd. GEB. — 33
Rehd. babuerit. GER. 234 Taur. con Baluzffet. GE B. 35 Hal. compelle-
iur. GEB. — 36 Hal.etea,quae. Vulg. et ea ommia , quae, B R. Kehd. vt Vulg.
GE B. 37 Hal coeperit ; male. 58 Florentiae ordinarius corrector fe-
cit: quod, quod omnes receperunt, et placet, ob fequens: dat. BR. Habent
et Hal. et Rehd. 440d. GEE. — 39 Flor. a eft deletum, quod Taur. priftinae
fcripturae tenacior fpreuit. Vulgo a, abeft. Hal. at mortis cauffa. BR. In
Rehd. v abeft, fed loco autecedentis: dat: eit: domat. G B. 40 Vulgo
41 In Rehd. fzo, abeft, GEB. — 42 Hal. iafferit. — 43
44 Hal. cum quis fic baeres. inflitutus efl.. Vulg. acci-
45 Rehd.
47 Wulg. inferit: id. BR.
49 Hal. et Vulg. petitionem.
50 Hal. proprie. GER. 51 Ap. Hal vita;

Vulg. Jdemque. B R.

inferit: fir. GE B. — 46 Hal. inferit: ;ta. GE B.
Vt et Rehd. GEB. 48 Hal. fuwit. GE B.
&R. Etiam Rehd. GEB.

.tem donare. !

" reddendi.BR. 69 Hal. velint. GEB. 'TO Taur. iufeQuta. GEB.

XLL Ipnrw libro II, Refponforum.

289

cidiae rationem venit, et in hereditatis petitione *? : item ex

Trebelliano reftituitur, |Ex peculio autem videtur dari, quo)(

ftatuliber donatum accepit, et dedit: et quod ab alio, nomine

ipfius, eo praefente datur, prope ? eft, vt ab ipfo datum in- .

tellegatur.

: : : Qvonp ftatuli- -
ber vni ex heredibus de peculio dedit, ei, qui accepit, in Fal-

XLIL Inrw libro XIIL-Refponforum. Skra, cum

bonis fuis, traditionibus fattis, Titio cognato donationis cau-

fa ceffiffet, vfümfructum fibi recepit, et conuenit, vt fi Ti--

tius ante ipfam vita ?* decefliffet 5?, proprietas ad eam 55:

rediret: 5* fi poftea füperftitibus liberis Titii mortua fuiffet,

tunc ad. feös bona pertinerent. Jgituríi res fingulas 5? here-
des Lucii Titii vindicent, doli non inutiliter;opponetur 59 ex-

an mulier prómittere debeat, fe bona, cum moreretur, filiis
Titii reftituturam ? incurrebat jhaefitatio non extorquendae
donationis, quae nondum in perfonam 57 filiorum initium ac-
ceperat.

gem in exordio datam,retinetur, non fecunda promittitur 99 ?
vtrum ergo certae condicionis donatio fuit, an ** quae mor-
tis confilium/ac titulum 5? haberet? Sed denegari 53 non pot-
eft, mortis caufa factam videri: fequitur **, vt foluta priore
donatione, quoniam Seia Titio fuperftes fuit,. fequens extor-
queri videatur: muliere denique poftea *5 diem functa 95 E

beri Titii fi cautionem ex confenfu mulieris acceperint, .con--

tributioni ** propter Falcidiam ex perfona fua tenebuntur.
$. 1. Cum pater iu extremis vitàe conftitutus, emancip
filio quaedam fine vlla condicione redhibendi 99 donaffet, ac

fratres,et coheredes eius bonis contribui donationes, Falci-
.diae cauía, vellent ^^: ius antiquum feruandum effe jrefpon-

di: non enim ad alia/Conftitutionem pertinere, quam quae le-
ge certa donarentur, et morte infecuta *? quodammodo **
bonis 'aufer/entur 72, fpe *? retinendi pererhpta: eum autem,
qui abfolute donaret, non tam mortis -eaufa, quam morien-
que Ox A. eauiale2n: Gl ouw: A
| XLII. NEeRAT1vs libro;L; Refponforum. Fvrci-
NIVS: inter virum et vxorem mortis cauía donationem ita fie-
ri **, fi donator iuftiffimum mortis metum habeat. Neratius :
fufficere exiftimationem donantis hanc effe, vt moriturum fe
putet: quam ?* iufte nec ne fufceperit, non ** quaerendum :
quod magis tuendum 7** eft. ".
— KLIV. PaAvrvs libro ,I., Manualium.
tis caufa donatum, fit, videamus, cuius mors infpici debeat,
vt fit locus condiftioni: domini, an ipíius ferui? Sed magis
eius infpicienda eft, ,cui; donatum eflet 7?: fed tamen poft
mortem *? ante apertas tabulas teftamenti manumiífum haec
donatio non fequitur. . |

|Winilos b hat l B ob as MLA ( olv p2 g, T.

abeft. GEB. — 52 Rehd. deceffevit. GEB. — $3 Hal. eum. GER.
praefigit: et. BR. — 55 Taur, reSingulas. GE B,
Etiam Rehd. GE 9. 57 Hal.et Vulg. zn perjona. BR. 58 Rehd. prius,
loco: pridem. GEB. — 59 Hal. effet. 60 Hal. et Vulg. datam perimetur ,
dum fecunda permittitur. Yle tamen in margine: alias, vetimeretur mom Jfe-
cunda promittitur. BR. Rehd. vt Hal.et Vulg. nifi quod habeat: perimeretar.
G E B. 61 Rehd. inferit: ez. GER. 62, AP. Hal. ac titulum , al)fuht.
G E B. 63. Hal. et Vulg. ztegavi. B R. 64 Vulg. addit: ergo. BR. Etiam
Rehd. GEE. 65 Ap. Hal. poflea, abeft. GE E. 66 Rchd. diem defun-
&a. GEB. . 67 Vulg. ad contributionem. BR. EtiamRehd. GE2. — 68 Vulg.
| 7b JHaL
Vulg.inferunt:a.BR. 72 Taur.aufeRentur. Rehd. auferentur.G E B. 73 Hal.
canffa,loco: fpe. GEB. — 74 Vulg. addit: putabat , demtis nempe duobus pun-
&is poft: Fulciuins. BR. lta et Rehd. GER. 45 Rehd. inferit: ita, GE F.
76 Hal. inferit: effe, quod Kehd. v«à qnaerendsum , fubiicit. G E z. 27 . HAL:
et Vulg. imtueudum. BR. Etiam Rehd. GEs. — 78 Hal, et Vulg. &ff. x n. 79

54 Vulg.
56 Vulg. proponuetur. B R.

Hal. et Vulg. inferunt: ez4j. R R. Etiam Rehd. G x z.
Yyyyy 3 | : : a

. eed numquid interpofita cautione prior donatio,
quae dominio translato pridem ?9 perfetta eft ??, propter le-

S1 feruo mor--

«

LAA€.

L U

LJcuaá,

*e

'yora/aoneü)vr,
ceptio: bonae fidei autem iudicio conftituto, quaerebatur , : :

&

/)ean/ »uevVéteev-

799
LIBER QVAD
TIT. L ORE
DE MANVMISSIONIBVS.
| "Vr»rANVS libro VI. ad Sabinum.-

irAcvrT eum, qui Calendis Ianuariis natus *, poft ?
fextam noctis pridie Kalendas quafi annum vicenfimum

viginti annis * permitti * manumittere, fed minorem manu-
mittere vetari: iam autem minor non eft, qui diem fupre-
mum agit anni vicenfimi. x

1l InEM libro XVII. ad Sabinum. S xheres, deliberan- :

te legatario, feruum legatum manumiferit, mox legatarius
repudiauerit, mánumiffum liberum fore placet 9. (
Hl Pavrvslibro XXXIX. ad Edi&um. Srxmvvs
? pignori datus, etiam fi debitor locuples ? , manumitti non
poteft. | | | :
IV. VrPrANvs libro VI. Difputationum. 1s, qui
fuüis nummis emitur, epiftula Diuorum fratrum ad Vrbium
Maximum in eam condicionem redigitur, vt libertatem adipi-
íÍcatur. $. r. Et primo quidem nummis füis non proprie vi-
detur emptus dici, cum fuos nummos feruus habere non pof-
fit. Verum conniuentibus ? oculis credendum eft, fuisnum-
mis eum '? redemptum, cum non nummis eius, qui eum

redemit, comparatur **. Proinde fiue ex peculio, quod ad.
venditorem pertinet , fiue ex aduenticio lucro, fiue etiam ami- |.

ci beneficio, vel liberalitate, vel prorogante eo, vel repro-
mittente *?, vel fe delegante, vel in fe recipiente debitum

redemptus fit: credendum eft, fuis nummis eum redemptum :
13: fatis eft enim, quod is, qui emptioni fuum nomen ac- .

commodauerit, nihil de füo inpendit. $. 2. Si ab ignoto em-
ptus fit, poftea autem pretium fuum optulerit, dicendum erit,

1^ non effe audiendum : ab initio enim hoc agi debet, vt ima--
ginaria fieret ** emptio, et per fidem contractus inter em- -

ptorem et feruum agatur, $. 3. Siue igitur non hoc ab ini-
tio effet * actum, vt fuis nummis redimeretur: fiue hoc
aCcto, nummos feruus non dedit '*: ceffabit libertas. $. 4.

J Vude quaeri poterit, fi, cum hoc ab initio effet aCtum, em-.

ptor feftinauit, et pretium numerauit *?: an poftea ei fatis-
faCto, feruus Conítitutione vti pofüt? Et puto, *? poffe.
$. 5. Proinde et fi ei nummos prorogauit ?? emptor, cum
ei pariauerit ?*, poteritad libertatem peruenire. $. 6. Siue

autem exprimetur ?? in contraCtu, velut in emptione, hoc,
vt manumittatur, fiue non exprumatur: verius eft libertatem :

Y Hal. addit: fity Vulg.efl. BR. Rehd. vt Vulg. GEB. — 2 Vulg.
ánferit : boram, BR. Vt et Rehd. GE R. 3 Hal. vicefimwm , et in fine le-
gis: vicefimi. G EB. 4 Flor. erat : saiori viginti ammis viginti, vt adeo et
prius: viginti, deleri potuiffet, et forte re&ius. BR. —— 5 Hal et Vulg. per-
müttitur, et in fequentibus: vetatur.BR. Prius illud etiam eft in Rehd. G E B.
6 Rehd. addit: et verum efl..GEB. 7 Rehd. inferit: fpecialiter. G EB.
8 Hal et Vulg. addunt: fit. BR. Etiam Rehd. GER. 9 Taur. commiBen-
tibus. GE B. IO Vulg, inferit: effe. BB. Etiam Rehd. GEs. — 11 Hal. et
Vulg. comparetur. BR. Etiam Rehd. GEB., — 12 Vulg. promittente. BR Et-
iam Rehd. G £ B. 13 Rehd. addit: effe. G. 14 Rehd. pracfigit;
euH. GEB. — I5 Gothofr. in nota: 4l. fiat. Ita Hal, GE B. 16 Hal. eff.
GE B. 17 Rehd. dederit. G EB. I8 Vulg. vt pretinm mumeraret. 9 R.
Etiam Rehd. G E?. 19 Vulg. praefigit: vti. B R. 20 Vulg. fi nummos
praerogauerit emptor. BR. 21 Gothofr. in nota: paruerit, Fal et male.
pariare eft, ita rationes reddere, vt paria fint expenía acceptis. Nempe haec
ex Auguftino 1. Emend. 12, Habet etiam Vulg. paraerit. BR.. Etiam Rehd.
G E B. 22, Hal.et Vulg. exprimatur, et ità factum Flor. BR. Et ita Rehd.
GEsR. 23 Vulg. inferit: feruum. BR. Rehd. ferumn, loco: fit. GEB. — 24
Hal. et Vulg, ei, loco: et. BR. Rehd. cum et eius nomen, et paulo poft: em-
ptor fibi accommodet. GE B. 25 Hal. inferit: a. GEB. — 26 Vulg. cuius-
cunque,.BR. Etiam Rehd. G E n. 27 Vulg. vendiderit. BR. Etiam Rehd.
G E B. 28 Rehd. interueuit. GE B. 29 Ap. Hal. fj, abeit. GEB.. . 30
Valg. addit: efl. £R. Etiam Rehd. G Es.

E

3 compleuerit, poffe manumittere: non enim maiori

DIGESTORVM LIB. XL. TIT. I.

RAGESIMVYS.

competere. $. 7. Ergo et fi forte quis fic ?* comparauerit
fuis nummis, ne eum manumittat: benigna eft opinio dicen-
tium, hunc ad libertatem peruenire: cum et ^* nomen em-
ptionis imaginarius ifte emptor accommodet , et praeterea ni-
.hileiabfit. $. 8. Nihil autem intereft , a quo quis fuis num-

que ?5 fit fexus is, qui emit, Sed et fi minor fit viginti an-
nis, qui vendidit ?7: interueniet ^9 Conftitutio. Nec com-
parantis quidem aetas fpeCtatur: nam et fi pupillus emat,
aequum eft, eum fidem implere, cum fine damno eius hoc

| fit futurum. JIdem, et fi feruus eft, $. 9. In illis fane fer-

uis non interuenit Conftitutio, qui in totum perduci ad liber-
tatem non poffuünt: vtputafi ^? exportandus ??, vel ?* hac
lege venierit, . vel teftamento hanc condicionem accepe-
rat ??, ne vmquam manumitteretur. $. 1o. Suis autem num-
mis redemptus, etfi totum pretium non numerauit ??, ex
operis tamen ipfius accefferit aliquid, vt repleri pretium pof-
fit, vel fi quid fuo merito adquifierit: dicendum eft liberta-
tem competere. $. ir. Quod fi partem fuis nummis redime-
ret ?^, cum partem ferui haberet, ad Conftitutionem non
pertinebit: non magis quam qui cum proprietatem haberet,
vfumfructum redemit ?*?, $. 12. Sed quid ?*^, cum fru&tua-
rius effet, et ?" proprietatem redemit *? ? in ea condicione
eft, vt ad Conftitutionem pertineret ??. $. 13. Sed et *? fi
duo feruum ** redemerint, alter propriis nummis, alter num-
mis ?? ferui: dicendum erit, Conftitutionem ceflare : nifi for-
te is, qui propriis nummis redemit, manumittere fuerit pa-
ratus. $. 14. Sed et fi partem quis redemit, pars altera ex
caufa lucratiua accefferit: dicendum erit, Conftitutionem lo-
cum habere. —— : PT N .
V. MancrawNvs ?? libro II. Inftitutionum. Szx quis
dicat, fe füis nummis emptum, poteít confiftere cum domi-
no füo, cuius in fidem confugit, et queri, quod ab eo non
manumittatur: Romae quidem apud Praefectum Vrbi ^*, in
Prouinciis vero apud Praefides ex facris Conftitutionibus Di-
uorum fratrum: fub ea tamen denuntiatione, vt is feruus,
qui hoc intenderit, nec inpleuerit, in opus metalli detur:
nifi forte dominus reddi eum fibi maluerit, vtique non maio-
rem ex ea caufa poenam conftituturus ^?, $. 1. Sed et fi ra-
tionibus redditis ** liber effe iuffus fuerit: arbiter in ^* fer-
uum et dominum, id eft, heredem, datur *? de rationibus
excutiendis. : : |

VL ArLPzskexvsVAnvs libroIV. Digeftorum. SER-

v vs pecuniam ob libertatem pactus erat *?, et eam domino
| : E de-

Hal. et Rehd. acceperit. G EB. 43 Hal. uuinevauerit. 34. Hal. et Vulg.
vedemerit. BR. Etiam Rehd. GEE. — 35 Rehd. redemiffet. GEP. — 36 Flor.
in: quid, olim vltima litera d fuit deleta. nempe corrector negle&a gemina-
'tione vltimarum duarum literarum in: effet, legit: fed qui, cum fruchuavius
effet, proprietatem redemit, iu ea condicione etc. Poflet et legi: Sed quid?
cum fructuarius effet, proprietatem vedemit. — In. ea condicione. BR. Kal. et
Rehd. fed qui , cum. fequenti et omiffo, GE B. 37 Taur. effEt. GEB. — 38
Hal. redemerit. 39 Hal. et Rehd. pertimeat. GEB. — 4O Ap. Hal. et, ab-
eft. GE n. 41 In Rehd. feruum, abeft. GE. 42 Ap. Hal. muemmis ,

fil. ómà &igsciy Aoyomoi i«c. B R. 47 Vulg. inter. BR. — 48 Rehd. detur. GER.
| 49 Scriptum elt Flor. ob libertatem: acceptus pacbus erat, et, acceptus, vncis
elt inclufum. — Legimus: acceptam, hoc eft, accipiendam , nifi hanc ipfam vo-
cem fubftitaere malis. Inde Vulg. ob libertatem accepevat. . E duodecim MSS.
feptem fimilitez habent. — Octauus Pal. IL. ob libertatem acceptam pa&bus evat,
vt nos couieci:äus. Chriftin. ob libertatem acceperat paclus erat. S.. Crucis: ob
libertatem acceptus evat. — Vat. VI. et Barb. vt Taur. et vt correctum Flor. iz
pofteriore tamen poft: libertatem , inter verfus adíciiptum : zmpetrandam a. do-
mino, et polt: pa&hus erat , adie&um: ab initio. BR. Septem ilfa: Vat. II. HT.

31 Hal inferit: fi. GEB. — 32 |

IV. V. Pal. I. S. Cruc. L. Treui, At Bynkersh. ob libertatém acceperat. vel pa-
' 5 &nus

mis ematur, a fifco, vel ?^* ciuitate, vela priuato: cuius- -

abeít. G E B. 43 Gothofr. in nota: Marcellus, Graeci. . Etiam Hal. Sed.
Bafil. MAPKIAN. BR. Etiam Rehd. Martiaumus. GEB. . 44 Clare Flor. eft:
vrbis;BR. , 45 Hal confliturus, forte errore typorum. GEB. 46 Ba-

p
wl
viti
Ws
.libe
qua
ye
e
foi
fer
bor

pO?D
qwa
TUf
l
€,
fün
f 3
Dia

mini

hyc ]
tusm
du
J

prol
debi
nt]
fato)
Tuet
fifal
tener
Téttr,

fb «
hn

( ü
rians;
Confo
SLN
5 l
GER,
Wt
et, p
i, [
lutiy,
edid (
petultim
filet R«
hä& Y
!s Qu
'mei'ir,m,(
qm alOC
MUET

À.

u

100

e-

Val
, Plor.
,cmïna-
huarthd
| g
p «
m
DL
»zam.*nfï,
T
yr d
éy
107
? aniS
m
j55

DIGESTORVM LIB. XL. TIT. L | 731

dederat: dominus, prius quam eum 5? manumitteret, mor-

tuus erat, teftamentoque ?* liberum effe iuíferat, et'ei pe-

culium fuum legauerat. Confulebat 5?, quam pecuniam do-

mino dediífet ob libertatem , an eam fibi heredes patroni red-
dere deberent, nec ne? Refpondit, fi eam pecuniam dominus,
pofteaquam accepiflet, in fuae pecuniae rationem ?? habuif-
fet, ftatim defiffe eius ** peculii effe: fed fi interea, dum eum

manumitteret, acceptum feruo rettuliffet, videri peculii fuif-

fe **, et debere heredes eam pecuniam manumiflo reddere.
VII. Inew libro VIL Digeftorum. Dvo filiifamilias
peculiares feruos feparatim vterque habebant: ex his alter fer-
uulum ?? füum peculiarem viuo patre manumifit 57: pater
vtrique teftamento peculium praelegauerat. Quaerebatur, fer-
uus ifte vtrum amborum, an eius , a quo manumiffus erat 59,

- libertus effet? Refpondit, fi prius teftamentum pater feciffet,

quam filius eum liberum eífe iuffiffet, vnius effe libertum:

ideo quod eum quoquein peculio legaffe videretur: fed fi poft--

ea teftamentum pater feciffet, non videri eam mentem eius
fuiffe, vt eum, qui manumiífus effet ??, legaret: eumque
feruum, quoniam . praelegatus non effet, mortuo patre am-
borum feruum fuiffe. | k x
VIIl. MARcCIANVvS *? libro XIII. Inftitutionum. Qvrx
poenae ferui efficiuntur, indubitate manumittere non poflunt:
quia et ipfi ferui fünt. $. 1. Sed nec rei capitalium crimi-
num manumittere feruos fuos poffunt, vt et Senatus cenfuit.
$. 2. Diuus quoque Pius Calpurnio refcripfit, libertates ab
eo, qui iam lege Cornelia damnatus effet, vel cum 9* futu-
rum profpiceret, vt damnaretur, leruis datas non competere.
$. 3. Sed ne ?* quidem illos ad iuftam libertatem peruenire

Diuus,Hadrianus refcripfit, qui ideo manumiffi funt, vt cri- |
. iini fuübtraherentur 93, : : |

IX. Pavrvs libro fingulati Regularum. SkEnvvs
hac lege venditus, ne manumittatur, vel teftamento prohibi-
tus manumitti, vel a Praefecto, vel a Praefide prohibitus ob
aliquod delictum ** manumitti, ad libertatem perduci non
poteM o 11 g Wa
.. K. IngMw Imperialium fententiarum in cognitionibus
prolatarum ex libris fex libro *9 fecundo. AEkrrANvs 97

debitorfifcalis Euemeriam $? ancillam ante annos multos eme-

rat hac lege, vt manumitteret, eamque manumiferat: procu-
rator, cum bona debitoris non fufficientia quaereret, etiam
Euemeriae ftatus quaeftionem faciebat. Placuit non effe iuri
fifcali locum , quo ?? omnia bona debitorum *? iure pignoris
tenerentur: quia ealege empta eft, et ** fi non: manumitte-
retur, ex Conftitutione Diui Marci ad libertatem perueniret.
. XI. Inxw libro LXIV. ad Edictum. SEeRvvMw, qui
fub condicione legatus eít, interim heres manumittendo li-
berum non facit. | : |

XIL. InExw libro L. ad Edictum. Lxax Fauia pro-

éhus erat. Kehd. noua ratione: ob libertatem accepevat alias matfus erat. Va-
rians nempe leCio videtur recepta in textum , quam tamen corrector pun&is
confodit, tres nempe voces vltimas. G E B. 50 Ap. kal, eum, abeít. GEB.
51 Rehd. teflamento quoque. GEB. 52 Flor. fa&um: confalebatur. BR.
55 Hal. ratione. GEB. 54 In Rehd. eius, abeft. GE. 55 Rehd. effe.
GEE. . 56 Halet Vulg. feruum. BR, Etiam Rehd. GEB... 57 Hal. et Vulg.
ananuniferat. B R. 58 Hal et Vulg. fzuerat. B R. 59 Hal. fuiffet. Vulg.
erat. BR. Rehd. vt Vulg. GE2. — 60 Vulg. MARCELLVS. gm. 61 Vulg.
iam, loco: cum. BR. 62 Hal. nec, loco: -e. GEB. — 63 Hal. fubtra-
hantur. 64 Hal. crzmen. GEB. —— 65 Hal. et Vulg. potevit. BR. Vt et
KRehd. GER.
penultima: /ijro, abfit. GER. 67 Vulg. luliawus, BR. . Et ita quoque ex-
hibet Rehd. coerulea tamen paragraphi nota poft vocem iftam adiecta, ac fi
haec vna cim illa altera: Jdem inícriptionis fit: in hunc modum: Jdem Iulia-
"»45, cum tamen legis praecedentis au&tor fit Paulus. GEB. 68 Hal. Eube-
meviati , quod malumus. Vulg. Eumeriam.BR. Et itaRehd. GER.
quod,loco:4uo. GEB. ^O Kal debitoris. "71 Hal. effet empta, vt et fi. Rehd,
empta efl, vt et fi. GER. — 'Tz Vulg. iutuebitur. BR. Etiam Rehd. GEB. — 75

"Rehd. poterit. GEKB. — 74 Hal. debet. GE B. — 75 Hal. praefigit : feruus. GE 9.

66 Hal. hanc infcriptionem habet integram , nifi quod vox

69 Rchd. .

hibetur feruus, qui plagium admifit, pro quo dominus poe-
nam intulit, intra decem annos manumitti : in hnoc tamen non
teftamenti fa&ti tempus, fed mortis intuebimur *?. — .
XIIL. PowProNzivs libro I. ex Plautio. SEgmvvs
fíriofi ab adgnato curatore manumitti non poteft *?, quia in
adminiftratione patrimonii manumiffio non eft. Si autem ex
fideicommiffi caufa deberet *^ libertatem fnriofus, dubitatio-
nis tollendae caufa, ab adgnato tradendum feruum, vt ab eo,

cui traditus effet, *5 manumittatur, Octauenus ait.

. £AIV. Pavrvs libro XVI. ad Plautium. APvp eum,
cui par imperium eft, manumittere non poffumus. — Sed Prae-
tor apud Confulem manumittere poteft. $. 1. Imperator cum
feruum manumittit, non vindictam imponit, fed cum voluit,
fit liber is, qui manumittitur, ex lege Augufti.-
XV. MancErLLVvs libro XXIIT. Digeftorum.. Mon-
TIS caufa feruum manumitti poffe, non eft dubitandum.
Quod non ita tibi ** intellegendum eft, vt ita liber eífe iu-
beatur, vt ** fi conualuerit dominus, non fiat liber: fed,
quemadmodum fi vindiéta eum liberaret abfolute, fcilicet quia
moriturum fe putet, mors eius exfpectabitur, fimiliter et in
hac fpecie in extremum tempus manumifforis vitae confertur
libertas: durante fcilicet propter mortis caufae ** tacitam
condicionem *? voluntate manumifforis: quemadtnodum cum
rem ita *? tradiderit, vt moriente eo fieret accipientis, quae
ita demum alienatur, fi donator in eadem permanferit volun-
tate. ! | | |
.XVI. MopesTINvs libro I. Regularum. $Sr con-
fentiente patre filius minor annis viginti feruum eius manu-
miferit, patris faciet libertum: et vacat 9* caufae probatio
32 ob patris confenfum. — . $g A
— XVIl.Ipenulibro VI. Regularum. Semnvr quos filius-

| familias in caftris quaefiit $5, non in patrisfamiliae ** com-

putabuntur: nec enim pater tales filii ferunos manumittere pot-

XVIIT. Garvslibro XII. ad legem Tuliam et Papiam.
Evw, qui venierit ?5, venditor et promiffor , et »- ?* ) quem
promiferit, manumittere poffunt. — | !
- , XIX. PAPrIN:1ANVS libro XXX. Quaeftionum. Sx
quis ab alio nummos acceperit, vt feruum füuum ?* manu-.
mittat, etiam àb inuito libertas extorqueri poteft, licet ple-
rumque pecunia eius numerata fit, maxime fi frater, vel pater
naturalis 5? pecuniam dedit: videbitur enim fimilis ei, qui
fuis nummis redemptus eft.. : |
XX. InEM libro X. Refponforum. CavsAw minor
viginti .annis, qui fernuum donatum manumittendi gratia
accepit, ex abundanti probat, poft Diui Marci litteras ad
Aufidium Victorinum ?9: etenim , Íi non manumife-

rit?*, ad libertatem feruus perueniet ??, $. 1. Non ?? idem

in

926 Ap. Hal. tibi,abeft. GE B. — 77 Hal. et, loco: vt. GEB. . '78 Hal. cauf-
fa. GEB. . 79 Vulg. propter tmortis cau[am tacita conditione ex voluutate. n R.
KRehd. vt Flor. eft, niüi quod vocula: ex, adíit. GER. 80 In Rehd. zta,
abeft. GEB. — 81 Taur. in Adnot. vacat. zz P. vagat. g pro c. Adeoque fcri-
bendum erat : vaGat. Hal. vacabit. GE B. 82 Vulg. inferit: et valet ma-
namiffo.BR. Etiam Rehd. GER. 835 Hal. filiifamiliarum iu caftris ad-
quirunt. GEB, — 84 Hal. et Vulg. familia. Nempe et Flor. e eft deleta, quod
fere malumus quam fubaudire: ferazs. B R. Rehd. quefiuit : non in bonis patris- -
jamilie. G E B. 85 Vulg. potefl, BR. 86 Hal. Et eum, quem zvendiderit.
Rehd. Ewm quem venirerit, priori tamen v pun&o notata. GEB. 87 Ap.
Hal. et, abeft. Vulg. mutat in: eu;. BR. Habent vt Hal. Vat. IT. III. S. Cruc.
L vt et Rehd.. At Chriftin. et promz(for, quod promifit. Plerique vt eft Flor.
Barb. Vat. IV. VL Pal. I. II. S. Cruc. II. Bynkersh. GEB. 88 Hal. ferues
fuos. GEB. 89 Hal. fi pater vel frater naturalis. 9o Vulg. addit: mif-
fa5. B R. 91 Vulg. manunifit. BR. 92 Hal. ad libertatem enim feruus
perueniet, et fi mon manumiferit. Rehd. ex babundanti probat, cum poft diut
mavci litteras ad aufidimn vittorinum ad libertatem fevuus perueniet. non idem
etc. illis nempe: eteuzm fi non manmniferit, plane omiffis. GE E. — 95 Vulg.

Yyyyy 38 in-

792 | DIGESTORVM LIB. XL. TIT. L IL

in fideicommiffaria libertate iutis eft , cuius caufam minor d.e..
bet probare: nam libertas nifi ita manumiffo non competit.
$. 2. Puellam ea lege vendidit, vt poft annum ab emptore

manumitteretur: quod fi non manumififfet **, conuenit, vti .

manum iniceret ?5, aut decem aureos emptor daret: non
feruata fide, nihilo minus liberam ex fententia Conftitutionis
fieri refpondit ?5: quoniam manus iniectio plerumque auxilii
ferendi caufa interuenit: itaque. nec pecunia petetur, cum
emolumentum legis voluntatem ?* vénditoris fecutum fit.

$. 3. Tempore alienationis conuenit, vt homo libertatis cau- -

fa traditus, poft quintum annum impletum manumitteretur,
et vt certam mercedem interea ?? menfítruam praeberet: con-
dicionem libertati ?? mercedes *?? non facere, fed obfequio
temporariae feruitutis modum praeftitutum * elfe refpondi:
neque enim in omnibus ? libertatis caufa traditum comparari
ftatulibero ?. 64
XXL IpEkm libro XIIT. Refponforum. SxEmRv v w do-
talem vir, qui foluendo eft, conftante matrimonio manumit-
tere poteít: fi autem foluendo non eft, licet alios creditores
non habeat, libertas ferui impedietur, vt conftante matrimo-
nio deberi dos intellegatur. |

XXII. Inz w libro IT. Definitionum. N»os ex fi-
lio voluntate aui, vt ^ filius voluntate patris poteft manumit-
tere, fed manumiffus patris vel aui libertus eft. |

XXIII. InEw ? libro XV. Refponforum. — Garvs
Seius Pamphilam hac lege emit, vt intra annum manumitte-
retur: deinde intra annum Seius feruus pronuntiatus eft.
Quaero, an ex . ? lege venditionis, finito anno, Pam-
phila libertatem confecuta fit? Paulus refpondit, cum ea con-
dicione ancillam emptam, domino adquifitam, cum qua con-
. dicione * veniffe proponeretur. n
XXIV. HeEnMoGENr1ANvSs libro T. Turis Epitoma-
rum. Lrgcklunia Patronia *, fi difífonantes pares ? iudi-
cum exiftant fententiae, pro libertate pronuntiari iuffum *?,
$. r. Sed etfi teftes non difpari numero tam pro libertate,
quam contra libertatem dixerint, ** pro libertate pronuntian-
dum effe, faepe conftitutum eft. !

! XXV. Garvs libro I. de Manumiffionibus. Iv nisra-
tio efficit, vt infantibus quoque competat libertas.

XXVI. Iavorexvs '? libro IV. ex Po&erigor'ibusx
Labeonis. SEeRvv M furiofüum omni genere manumiffum ,
ad libertatem perduci putat poffe Labeo, |

inferit:- e&zam. B R. 94 Flor. eft: wanunifhfet. GEB. 95 Hal. zniice-
yet. GEB. 96 Hal. et Vulg. refpondi. &R. 97 Hal. eoluntate. GEB.
98 Rehd. znterim. GEB. 99 Hal.et.Vulg. libertatis. BR. Etiam Rehd.
GE B. 1oo Vulg. snevcedem. B R. I Rehd. praeffitum , forte ex codice
pleno geminationum , vt legendum effet indicio Taurelliano : praefti T Vim. G E B.
2 Vulg.inferit: feruum. B R. quod Rehd. facit poft: traditum. GE B. 3 H.
a Porta in II. P. Fl. fflatuliberum. Yra ceft, fed manifefto errore. bR,. Eundem
tamen feruat et Rehd. GEB. — 4 Rehd. ast,loco: vt. GEB. — $ Hal. PAV-
. LVS. GEB. 6 Ap. Hal. ex, abeft. GEB. 7 Ap. Hal. condicione , abeft.
G EB, 8 Gothofr. in nota: A. Petronia. ta nempe habet Hal. in margi-
ne, et probat Ant. Auguftin. de Nom. propr. Paud. vti et eft in L. 11. $. 2.
iufra ad L. Cornel. de ficar. Sed Rehd. vt Floreutiae eft: Patromis GER.
9 Rehd. partes. GER. 10 Hal oifum. Vulg. prowwnciatae flare iuffum eft.
Rehd. prouumtiato flare oifum efl. GE B. 11 Hal. praefigit: tamen. 12
Rehd. labiuus. mira ratione compofito nomine a primis literis in abolenus, et
vltimis in: Sabiuus. Nempe Rehd. vt Hal. femper habet: labolemws. GEB.-
I Vulg.inferit: legatum.-uR. — 2 Hal.nam buic, loco : nam et bic. GE B.
3 Vulg.inteflatus.R R. — 4 Hal. smatatam , et mox: voluntatem. GEB. 5 Flor.
eft: maunniffiffet , et in fequeutibus manwmififf.GEB. 6 Hal. et Vulg. mann-
mattit.BR. Edam ehd, GEB.— 7 Vulg. volente domino. BR. Etiam Rchd. G E n.

idem fuafi.

i TIT. 1. |
pE MANVMISSIS VINDICTA.
^"Pg MPONIVS libro I. ad Sabinum,

AP-V'D Praetorem, eundemque . tutorem poffe pu,pill.un;
ipfo auCtore manumittere conftat. : )

Il. Vzerawvs libro XVIII. ad Sabinum. Sxr minor.

fit annis viginti fructuarius, an confentire libertati poffit? et
puto, confentiendo poffe ad libertatem perducere.
]. InExw libro IV. Difputationum. — Srz heres fer-
uum legatum manumittat, mox * repudiet legatarius:; retro
competit libertas. , Idemque eft, et fi duobus pure feruus le-
getur, et poft alterius manumiffionem alter repudiaueritz
nam et hic ? retro libertas competit, - |
IV. IvrraAmvs libro XLII. Digeftorum. - Srz pater
filio permiferit feruum manumittere, et interim decefferit in-

teftato ?, deinde filius ignorans patrem fuüum mortuum, li-
bertatem impofuerit : libertas feruo fauore libertatis contingit,.

cum non appareat mutata * effe domini voluntas. Sin autem

| ignorante filio vetuiffet pater per nuntium, et, antequam fi--

lius certior fieret, feruum manumififlet ?, liber non fit : nam
vt filio manumittente feruus ad libertatem perueniat, durare
oportet patris voluntatem: nam Ífi mutata fuerit, non erit
verum volente patre filium manumififfe. $. r. Quotiens do-

minus feruum manumittat $, quamuis exiítimet alienum effe -

eum, nihilo minus verum eít, voluntate domini ? feruum 9

manumiflum : et ideo liber erit. .|.Et ex contrario, fi fe Sti«

chus non putaret manumittentis effe: nihilo minus libertatem
contingere. Plus enim in re eft, quam in exiftimatione ?

.et vtroque cafü verum eft, Stichum voluntate domini *?-ma-
numiffum effe. ldemque iuris eft, et ** fi dominus et fer-

uus in eo errore effent, vt neque *? ille fe dominum, nec

hic fe feraum eius putaret. $. 2. Minor viginti annis domi--

nus nec communem quidem feruum fine confilio re&cte manu-
mittit. Paulus notat: fed *? fi pignori obligatum fibi minor

viginti annis manumitti patiatur, recte manumittitur: quia -
non tam. manumittere is, quam non impedire manumit«

tentem intellegitur. —— | | !
— —.M. IvrrANvs eodem libro **, Axw apud fe manu-
mittere poffit is, qui confilium praebeat **, faepe quaefitum
eft? Ego quum meminiffem *? Iauolenum *? praeceptorem
meum, et ** in Africa etin Syria !? feruos füos manumi-
fiffe ??, cum confilium praeberet, ^* exemplum eius fecutus,
et in Praetura et Confulatu meo quosdam ex feruis meis vin-
dicta liberaui: et quibusdam ?? Praetoribus confulentibus me

CR

8 Hal. inferit: effe, V. Aueran. F. Interpr. 16.2. 14. GEB. 9 Rehd. plus enim
efl, quod in ve efl, quam. quod eft in extimatione, vt faepe pro: exzflimatione.
GEE. IO Rehd. colente domino. GEB, — X1 Rehd. Idemque iuris effet, f.

GEB. 12 Rehd.mec.GER. 13 Hal.inferitzet. GEB.. 34 IV LIANVS eod.-

lib. claufum parenthefi in P. F. quae funt verba Hugonis a Porta in IX et ita
eft. Nomen: IVLIANVS 'ibidem rubrica . exaratum, et folenniter inchoata
lex eft.. Sed correder cum effet idem ille ICtus, qui et praecedentis legis eft
auctor, fuperfluam putauit hanc infcriptionem ,. et vncis inclufit. ^ Recte au-
tem hos Taur. neglexit, cum hoc caput ex alio prorfus loco huius libri defum-
tum videatur. Vulg. et Nor. hic: Paulus, habent, quod infolens fit nomen
repeti, idque alias per: Jdem, indicari foleat. B m. Rehd. feruat v2 Iulianns g.
vtÍcriptum Flor. GEB. — 15 Hal. et Vulg. praebet. B R. Rehd. preberet. G EB.
16 Etiamnunc Flor. cft: quem meminiffem. Hinc Vulg. et Hal. ego quidem ame-
mjni, hicin margine: ego quem merui[fogi, vt reor, pro: ego quem memini[-

fem. | Ap. Ruffardum eft:; qui meminijfem , quod fere placet, cum in his libris

cgn[*cantcr' cum. Ícribatur, non quum. BR. Kehd. egoque quideim memini.
GEB. 17 Hal. laboleuun. G x B. 18 Ap.. Hal. et Vulg. et, abeft. p n.
Etiam in Rehd. GEs. 19 Ap.Hal.etin Syria, abíunt. GEs, 20 Flor, eít:
manwmiffe. GE R. 21 Mal praeberet. et ego exemplum. GEB. — 22 H'arl-
4 : s infe-

l

eofm
(
prol

fu.
f
Jatar
gt

"n
nom
eaJf
gt
que
tete
D
r
eui

- pam's

fius

tnito:
at
tora

f lu

Ils
fllus
qup
i, d
Q
qui
ler
fnet

N
n
HI qu«

Wert:
at B
6H.
Q
a N
triby
u
2)'(186
ejïe j
epu
prr
H
m
30 H
vtmqu
1 H
Q: [
6E
,(äd It
: n
4 Erg
Tttt:
&r d
Nitet
ïw li
q

Mu

iil
lsl

U

ILUS,
Til«
li

DIGESTORVM LIB, XL. TIT. IL C - 0005

/^ VL Ingw libro IL, ad Vrfeium Ferocem. Sxmnvvs
eommunis quin a minoribus viginti annis dominis poffit apud
confilium manumitti, quamuis vnus ex fociis caufam ?? ad-
probauerit, dubium non eft.
Vil. GArvs libro T. Rerum cottidianarum fiue aureo-
rum., Now eít omnino neceffe pro tribunali manumittere:
itaque plerumque in tranfitu ferui manumitti folent, cum aut
lauandi, aut geftandi, aut ludorum gratia prodierit Praetor,
aut Proconful, legatusue Caefaris. | |
VIII. VrnPraAmwvs libro V. ad Edictum ?*. . Eco,
cum in villa cum Praetore fuiffem, paffus fum apud eum ma-
numitti, etfi liCtoris praefentia non effet. —— AE
IX. MaARcrzANvslibro XIII. Inftitutionum. IvsTA
caufa manumiffionis eft, fi periculo vitae infamiaeue domi-
num ferusliberauerit ^?, — $. z. .Sciendum eft, qualiscum-
que caufa probata fit, et recepta, libertatem tribuere ?9 opor-
tere: nam Diuus Pius refcripfit, caufas probatas reuocari non
oportere, dum ?? ne alienum feruum polfit quis manumitte-
re ??: nam caufae probationis ?? contradicendum, non etiam
caufa iam probata retractanda eft. —
X. InEgw libro IIL. Regularum. | Svgprz vel muti

patris filius iuffü eius manumittere poteft ??. Furiofi vero

filius non poteft manumittere. : |
| XlLl. VrPriaANvs libro VI. de Officio Proconfulis. Sz
minor annis viginti manumittit ?*, huiusmodi folent caufae
manumiffionis recipi, ?^ fi filius, filiaue, frater, fororue na-
turalis fit: - | "d
. . EXlL Ipxw libro II. ad legem Aeliam Sentiam. V xr
fi fanguine eum contingit ?: habetur enim ratio cognationis.
XIII. InEw libro de Officio Proconfulis. Szx collacta-
neus, fi ?* educator, fi paedagogus ipfius, fi ?? nutrix, vel
filius filiaue cuius eorum, velalumnus, vel capfarius, id eft,
qui portat libros: vel fi in hoc manumittatur, vt procurator
fit, dummodo non minor annis decem et octo ?? fit : praeter-
ea et illud exigitur, vt non vtique vnum feruum ?* habeat,
qui manumittit, Item ?* fi matrimonii caufa virgo vel mu-

. lier manumittatur, exacto prius iureiurando, vt intra fex

menfes vxorem eam duci oporteat: ita enim Senatus cenfuit.
XIV. Mancramwvs libro IV. Regularum. — Arv-

MNOS magis mulieribus conueniens eft manumittere: fed et.

in viris receptum eft, fatisque eft, permitti eum manumitti,
in quo nutriendo propenfiorem animum fecerint, $. r. Sunt

inferit: aliit. GEB. — 25 Hal. et Vulg. inferunt: swom. Florentinam. appro-
bant Bafil. «àv à eic 9síges YuAoyov diríuv. B R. Etiam Rehd. habet negationem.
GEB. . 24 Flor. aderat etiam: praetoris. Sed vncis eft inclufum, quam
corre&ionem fecutus eft Taur. non aeque in L. 35. 37. et 44. infra de Oblig.
et Adion, vbi? praetoris, pariter vncis inclufum eft. p . Kehd. hanc legem
tribuit luliano. GEB. 25 Hal. liberauit. GEB. 26 Vulg. tribui. BR.
27 Flor. fcriptum eft: oportedum , cumque fequatur: vetra&anda efl, non: re-
tractandam ejfe, malumus legere: mom oportet dum. Wulg. caufas probatas mom
effe permittendum reuocave , probibendumque me alienum. Yial. non nili: dum;

expungit, BR. Rehd. Vulgatam exhibere voluit, fed minus emendate: caafas .

probatas venocavi mou effe permittendum permitteudaumue ne alienum. GEB. 28
Hal. verba: we alieuum [evuum poffit quis manumittere , parenthefi includit, et
in margineaddit: glias baec defunt. G E B. 29 Hal. nam caufae probationi.
40 Hal. et Vulg. hic et mox iterum: poterit. , loco potefl. gR. — Vt et Rehd.
wtroque inloco. GEB. — 31 Hal. manwmittat. — 22, Hal. praefigit : vt. GE B.
33 Hal. contzugat. 34 Hal vel,loco:fi. GE B. . 35 Haliterum vel, lo-
co: fi. 36 Hal. et Vulg. feptem. 8 R. 36 Rehd. feruum vnum tantum.
GEB. 38 Hal. inferit: et. GER. 49 Hal. inferit: et. 40 Rehd.
fed ita forte fi cum. quoudam fevuus fuus. Nidetur. cuimn. fuiffe prima fyllaba vo-
Cis : couferuus. GE B. 41 Ap.Hal. ef?, abeft. GEE. 42 Vulg. eff. B R.

43 Erat Flor. u proelia, íed eit corre&um. BR. . 44 Hal. adiunerit. Rehd.

repetit :/q40d , ante: contra. GEB. 45 lta eft Flor. aegrum. — Sed corre-
&or aliquis recentior, cum caudam.literae G et femotam et pertenuem non
videret: eum, fubftituit. Et ita Hal. Vulg. ad vnam omnes. BR. Etiam Rehd.
licet Brenkmannum bic non fatis capiam. GEB. 46 Kehd. volaerit. G E B.
47 Hal quee GEB. | 48 MHal. agitar.

49 Ap. Hal. et Vulg. Hi, ab-

- qui putant etiam feminas poffe matrimonii caufa manumitte-

re: fed ita, fi forte, ?? conferuus ^? fuus in hoc ei legatus
eft, Et fi fpado velit matrimonii caufa manumittere, poteft,
Non idem eft ** in caftrato. — |
XV. PAvrvslibro I. ad legem Aeliam Sentiam. E T-
IAM condicionis implendae caufa minori viginti annis manu-
mittere permittendum eft: veluti fi quis ita heres inftitutus
fit ^?, (f feruum ad libertatem perduxerit. $. r. Ex prae-
terito tempore plures caufae effe poffunt: veluti quod domi- .
num in proelio *? adiuuauerit, ** contra latrones tuitus fit,
quod aegrum *? fanauerit , quod infidias detexerit: et longum
eft, fi exequi voluerimus *^?, quia multa merita incidere pof-
fünt, quibus honeftum fit libertatem cum decreto praeftare:
quas ^? aeftimare debebit is, apud quem de ea reagatur ^*.
$. 2. Plures vindicta pariter manumitti poffunt, et fufficit
praefentia fernorum, vt vel plures manumitti poflnt. $. 3.
Abfens quoque caufam probare per procuratorem poterit.
$. 4. Si duo matrimonii caufa manumittent, recipi caufa non
debet. $. 5. Hi *?, qui in Italia vel alia Prouincia domici-
lium habent, apud alterius Prouinciae Praefidem confilio ad-
hibito manumittere poffunt. : s |
- XVI. VrPIiANVS libro II. ad legem 5? Aeliam Sen-
tiam. Írrvp in caufis probandis ?* meminiffe iudices opor-
tet, vt non ex luxuria, fed ex affectu defcendentes caufas
probent 5?: neque enim deliciis, fed iuftis affectionibus ?3
dediffe iuftam libertatem legem Aeliam Sentiam credendum

|(9$4, «G. r. Si quis minori viginti annis hac lege feruum de-

derit aut 55 pretio accepto, vel ?9 donationis cauía, vt 57
eum- liberum faciat: poteft ?? ille caufam manumiffionis il-
lius iuftius *? probare, hoc ipfüm allegans, legem datam, et
99 perducere ad libertatem : ergo hic debetoftendere, hoc ?*
inter ipfos actum, vt proinde vel ex lege donationis, vel ex
affeCtione eius, qui dedit, res aeftimetur. : |
XVII. PaAvrvslibro L. ad Edictum. A»v Procon-
fülem, poftquam vrbem egrefius eft, vindicta manumittere
poffumus. — $. 1. Sed et apud legatum eius manumittere
poffumus. - | [
XVIIL Ipnkw libro XVI. ad Plautium. — APv» fi-
liumfamilias Magiftratum manumitti 9? poteft, etiam fi ipfe
filiusfamilias manumittere non poteft. $. 1. ?* Apud colle-
gam füum Praetor manumittere non ?? poteft. $. 2. Fiiius
quoque voluntate patris apud patrem manumittere poterit ^^.

XIX.

eít. BR. Etiam in Rehd. GzE. — 50 Flor. erat: ad legem fuliam Aeliam Sen-
tiam. correxit fe in continenti librarius et vox: Zuliam vncis eft inclufa. B n,
51 Rehd. aprobandis. GE B. 52, Vulg. approbent. B R. Etiam Rehd. Gz g.
$53 Rehd. inferit: fe, ideoque habet in fequentibus: /ege elia feutía. GER.
54 Vulg.addit: efl. BR. — 55 Elal.et Vulg. vt, loco: aut. BR. Etiam Rehd.
G E B. 56 Vulgo vel, abeft. pR. Etiam in Rehd. GEB. — 57 Ap. Hal.
et Vulg. vt, abeft. pm. Etiam in Rehd. GEB. — 58 Hal. et Vulg. poterit. B R.
Etiam Rehd. GEBR. - 59 Taur. in textu: V Stius, et in margine: zflius.
Nempe olim erat: manumiffionibusilliustiusprobibere, pro: mauwmifüonis illius
feu iflius iuflius probare, quod fane mirum ef in accurato ceteroquin fcriptore.
Elb. Leoninus VI. Emend. :0. 1. 4. putat Pauli Refponfum inüipidum effe,
ni geminando legatur: ilius iuflius, atque ita fane recentiores. At Vulg. et
Hal. correctionem receperunt. BR. — Nempe qu. vt et Rehd. habent: qmaua-
miffionis iflius approbare. — Ceterum hoc refponíum non eft Pauli, vt Leoninus.
alleg. loc. fcripfit, fed Vlpiani, nec de legato feruo hic fermo eít, vt idem fi-
bi perfuafit, quod in fequentibus verba: offendere boc imter ipfos aumi, fatis
oftendunt, G E. 60 Hal ewm, loco: et, deleta praecedente diftin&ione.
Rehd. legem dandam et fic perducere. GE R. 61 Vulg. inferit: ipfum. BR..
Etiam Rehd. GE 5. 62 Hal.et Vulg. addunt: ex 440 prouimciam ingre[fus.
efi. BR. Etiam Rehd. GEB. . 63 Hal. pater maummittere; Vulg. pater eius
manumittere. BR. Rehd. vt Vulg. GEB. —— 64 Rehd. pracfigit: Et. GEn.
65 IniRehd. negatio abeft. GEp. 66 Digua funt verba Auguftim IP.
Emend. vlt. quae adfcribantur: Apud Collegam fuum praetor mauumittere mon
poteft ( filius quoque voluntate patris apud patrem. manumittere uon. potefl ) fi-
lius quoque voluntate patris apud. patrem. inaummittere poterit. . Sic Flor. fcri-
ptum eit, et ita error fcrip;oris emendetus namque id illis nots fignificatur.

Quam- -

794 DIGESTORVM LIB. XL. TIT. IL. IIL IV.

XIX. Cersvs libro XXIX. Digeftorum. |Sx minor
annis " apud confilium matrimonii caufa praegnatem ma-
numiferit 99*, eaque interim pepererit: in pendenti erit , fer-

H

uus an liber fit, quem ea peperit. .
XX. VrPiANvs libroII. deOfficio Confulis, $1 ro-
gatus fit minor vigintiquinque annis ^? manumittere 7^ per
fideicommiffum, incun&tanter debet ei permitti: nifi fi *^
proprium feruum rogatus fuit *^ manumittere : hic enim con-
ferenda erit *? quantitas emolumenti, quae ad eum peruenit
ex iudicio eigs, qui rogauit *?,.cum pretio eorum , quos ro-
gatus eft manumittere.: $. 1. Sed et fi hac lege ei ? feruus
fuerit donatus, vt manumittatur: permittendum erit manu-

mittere, ne Conftitutio Diui Marci fuperueniens cunétatio-

nem Confulis dirimat. $. 2. Matrimonii caufa manumittere
fi quis velit, et is *? fit, qui non indigne huiusmodi condi-
cionis vxorem fortiturus ** fit: erit ei concedendum. $. 35.
Mulier quoque volenti fuum filium naturalem, vel quem **
ex fuprafcriptis manumittere, permittendum effe Marcellus
fcribit. $. 4. Conful apud fe poteft manumittere, etiam fi e-
uenerit, vt minor annis viginti lit. : p i
XXI. MopxsTiNvs libro I. PandeCcarum. A»Pv»p
Praefectum Aegypti poffüm *? feruum manumittere ex Con-
ftitutione Diui Augufti.
XXII. PAvrvslibro XII. Quaeftionum. PATERnex
prouincia ad filium fciens Romae agentem ?? epiftulam fecit:
quae ** permifit ei, quem vellet ex feruis ??^, quos in mi-
nifterio fecum hic 9? habebat, vindicta liberare: poftquam
filius Stichum manumifit apud Praetorem, quaero , an fécerit
liberum? Refpondi ?*, quare non hoc conceffum credamus
patri, vt permittere 9* poffit filio, ex his, quosin minifte-

rio haberet, manumittere? folam enim eleCtionem filio. con- -

ceffit: ceteruiu ipfe manumittit 99, : ,
XXIIL HeRMwoGENr1ANVS libro T. Iuris Epitoma-
rum. MawvnMissrio per lictores hodie, domino tacente,
expediri folet: et verba follemnia, licet non dicantur, vt di-
Ca accipiuntur. [
XXIV. Pavrvs libro Il. ad Neratium ?*. Pvrrir-
Lvs, qui infans non eft, apud confilium recte manumittit.

Paulus: fcilicet tutore auCtore: ita tamen, vt peculium eum

33 non fequatur.

XXV. Garvs ?? libro I. de Manumiffionibus. . S1
tutoris habendi caufa pupillus manumittat, probationis ?9 ef-
fe caufam Fufidius ?* ait. Nerua filius contra fentit ?^: quod
verius eft: namque perabfurdum cft, in eligendo tutore firmum
videri effe iudicium pupilli ?5, cuius in omnibus rebus vt in-

"

firnum iudicium tutore auctore regitur,

Quamobrem nonnulli habent: praetov sramumitteve potefl. alii, in quibus Hal.
apud patrem anamumittere mom poterit. Sed vt vides priori loco ; manumittere.
7,0m potef?, fcribendum eft, pofteriori: manammittere poterit. ta Auguftinus.
Nempe librarius, cum fcribere deberet: poterit, ad priora relapíus eft, et fcri-
pfit:z0» potefl, illisque omnibus, quae iam fcripferat, repetitis re&te finiit.
Media illa prorfus fuperuacua et mendofa corre&or inclufit vncis. BR. 67
Vulg. inferit: vigiutz BR. Etiam Rehd. GE s. — 68 Hal. manumifit , et mox :
peperit. 69 Hal. aumis viginti miuor. Sed et Vulg. refpuit : quinque. BR.
Etiam Rehd. GER. 7Oo Vulg. inferit: feruum. BR. "71 In-Rehd. ji, abeft.
G E B. 72, Rehd. fuerit. GEB. 73 Ap. Hal. erit, abeft. GEB, 74
Kehd. addit: eum. GE B. 75 ln Rehd. ei, abeft. GEs.
etin Rehd. z;, abeft. GER. 7 Hal. fortitus. GER. 78 Vulg. 4uem-
libet. BR. 79 Rehd. po([imus. GE B. 80 Rehd. degentem. G E B. 8I
.Hal et Vulg. q44. BR. Etiam Rehd. GEB. . 82 Vulg. addit: fuis. BR.
Et Rehd. GE£8. — 83 In Rehd. Pic, abeft. GEB. — $4 Kal. refpondit. GEB.
85 Vulg. remittere. BR. Etiam Rehd. GE B. — 86 Hal. manumifit. GE B. 87
Hal. PAVLV'S l;b. III. ad Plautium. GEB. 88 Rchd. eormm. GEB. — $9

476 Ap. Hal.

^ GEB. 9 In Rehd. vox: eum, eft pun&is confoffa. GE B.

DE MANVMISSIONIBVS, QVAE SERVIS AD

VNIVERSITATEM PERTINENTIBVS
IMPONVNTYR.

Vrrramwvslibro V. ad Sabinum.

1v v sMarcus omnibus collegiis , quibus co&undi ius eft *,

manumittendi poteftatem dedit. - FE
II. Inx x libro XIV. adSabinum. QvaAmnxhi quoque
legitimam hereditatem liberti vindicabunt.
II. PA»erNrzANvS^?libro XIV. Refponforum. Sxn-
vvs ciuitatis, iure manumiffus, non ademptum "peculium
retinet, ideoque debitor ei ? foluendo liberatur. ——

TPRÓIVs |
. DE. MANVMISSIS TESTAMENTO.

VrPiaNvs libro IV, ad Sabinum.

"v M faepius datur * feruo libertas, placet eam fauore vale«
re, ex qua peruenit ^ ad libertatem.

IL In&w libro V. ad Sabinum. Sx quis ita heredem.- |

inftituerit, T 1 1vs HegRES ESTO: S1 Ti1TIVS HERES
NON ERIT, STICHVS HERES ESTO: STICHVS LI-
BER ESTO ?, Non effe Stichum liberum Arifto ait, Titio
herede exiftente: mihi videtur poffe dici, liberum fore, quafi
non vtique alio gradu acceperit libertatem, fed dupliciterz
quo iure vtimur. | ".
lDl. PowPourzvs libro I. ad Sabinoum. Nerc militi

| minori annis viginti permittitur, poífe teftamento fuo feruum
Tnanunuitere. |

IV. Ipngw ^ libro II. ad Sabinum, Sz quis ita fcri-
pferit, STicHvs LiBER ESTO, EIQVE MEVS * DE-
CEM DATO: nulla dubitatio eft, quin debeantur ei *, etiam
fi eum paterfamilias viuus manumiferit, $. . Sed et fi fic,
STICHVS LIBER ESTO, SIYE STATIM, SIVE POST
TEMPVS, EIQVE CVM LIBER ERIT, HERES MEVS
DECEM DA'TO : idem dicendum eft, $. 2. Illud conftabit *,
fi libertate data fic fuerit * legatum, kiQvE, sx kvw ?
VINDICTA LIBERAVERO, HERES MEVS DECEM
DATO: licet ex nimia fuptilitate feparatum eft '? a tefta-

mento, attamen ** humanitatis intuitu valebit ** legatum, .

fi viuus eum manumiferit, d
V. IpEw libro III. ad Sabinum, Iw libertatibus le-
uiffima fcriptura fpectanda eft: vt fi plures fint, quae manu-
mifio facilior fit *? , ea leuiffima intellegatur. Sed !^ in fi-
deicommiffariis libertatibus nouiffima fcriptura fpettatur.
VI. VrnPriAwvs libro XVIII. ad Sabinum. Srfru-

Cuarium dominus proprietatis heredem fcripferit, et feruo -
| fub condicione fit libertas data: quoniam interim fit *5 here- -

Rehd. PAVLVS. GEs. — 9o Vulg. probmdam. BR. —^ 91 Hal. et Vulg.

Aufidius. BR. Rehd. Offidius. GE B. — 92, Hal. et Vulg. fenfit. BR. 93
Hal. ;udicimm ei pupillo. Nempe Flor. etiam: ei eft additum poft : videri. BR.
I Bafil, vv sócuum PriTeTQuuévov. BR, 2 Vulg. PAVLVS. BR.
3 Ap. Hal. et in Rehd. ei, abeft. GE R. 5 :
1- Hal. douatur. GEB. 2 Rehd. persenerit. GEB. — 5 Vulg. Sti-
chus liber baeresque eflo, B R. 4 Hal. et Vulg. PAVLVF'S. BR. 5 Go-
thofr. in nora: eique heres mieus. Vulg. Hal. Et ita quoque Vat. I. VI. S. Cruc.
l. II. Barb.. Chriftin. Bynkersh. vt et Rehd. Magl. vt eft Flor. GEB. — 6
Valde dubium, annon vox, ei, Flor. fit antiquiffime deleta. Abeft fane ab

.ommibus. BR. Etiam ab Hal. et Rehd. GEz. 7 Hal. et Vulg. conflat. BR.

S Hal libertate fic data, fuevit ei.
10 Hal. et
Vulg. inferunt: legatum. BR. Etiam Rehd. GER. 11 Rehd. poe, loco: at-
tamen, G ER. IZ2 Taur. valeV;it. GE B. 13 Hal. . qua mamnwmiffio faci-
Hior fit. Etiam Flor. e eft deleta in: 4zae. BR. Rehd, que manum:ffio facilior
fit. GER. 14 Hal inferit: et. GE z. — 15 Hal.et Vulg. fit. & R. Etiam
! R«hd.

Etiam Rehd, Taur. conjiaVit. GEB.

(f
Pef |

feri
jj
j
n
pofïfä

| quod

fen
(TA
dera
x

j
Ti
pete
Quc
pet
qm"t
git

lt
eli (
fjedi
940
ie
guti
emit
aditm
i, t

o
pian
N
yit
eri
V0
tin.

- berta

toris
fherit

- lert

ipur
an l
DN

Mil

GEL,
20 H
vt Il
vt THa]
Hl n
tj Y
frit: à
Quf
of q
D) digq
Credela
lii od
t coo
lletgs
29
dQ y ]

l«
100
"

- Hal. fatisfaciente. GE B. 38 Hal. expreffevit.

DIGBSTORVM LIB. XE STIREJV; 795

dis , confufione faCta vfüsfru&us, fi ** extiterit condicio,
perueniet ad libertatem. |
VII. InEM libro XIX. ad Sabinum. ^ NEemATIVvS
fcribit, eius **, cui libertas fic data eft, st wrH1 NvrLrLvs
FILIVS ERIT, CVM MORIAR, STICHVS LIBER
ESTO, impediri libertatem poftumo nato: fed dum fperatur
nafci, vtrum in feruitute *5 remanere dicimus, an vero ex
poftfatto, refpondemus retro liberum fuiffe, nullo filio nato?
quod magis arbitror probandum *?. :
VIIL. PowPourvs libro V. ad Sabinum. Sr ita fit
fcriptum, ST1CHvs,SI RATIONES DILIGEN TER TRA-
CTASSE VIDEBITVR, LIBER ESTO: diligentiam deli-
derandam ?? , quae domino, non quae feruo erit vtilis, con-
iuncta fidei bonae, et in reliquis quoque reddendis.
IX. VreraAxvs libro XXIV. ad Sabinum. $r quis
ita legatus fit, vt manumittatur: ?^* fi manumiffus non tue-
rit, liber efle iuffus eft ^*, eique legetur: et libertatem com-
petere, et legatum deberi, faepe refponfum ?? eít. $. r.
Quod conftitutum eft, vetitum in teftamento ad libertatem

perduci, non poíle manumitti: hoc ad eos pertinere puto,

qui teftatoris fuerunt vel heredis: feruo enim alieno id irro-
gari non poterit.

X. PavLvs libro IV. ad Sabinum. $1 peculium praeF :

legatum eft ^*, et vicarius liber eíle iuífus fit, liberum eum

efle conítat: multum enim intereít inter genus et fpeciem:

fpeciem enim eximi de genere placet: quod eft in peculio le-
gato, et vicario manumillo. $. r. Si feruus legatus, liber ef-
fe iuffus eft, liber' eft: fed i priusliber effe iutlus, pofteale-
gatus fit, fi quidem euidens voluntas fit teftatoris, quod ad-
emit ?? libertatem , 'cum placeat hodie etiam libertatem ^*
adimi poffe, ^* legato eum cedere puto: quod fi in obfcuro
fit, tung fauorabilius ?? refpondetur, liberum fore. — .
Xl. PowPowrvslibro VII. ad Sabinum. Sx legato
feruo fideicommiffa ?? libertas reliCcta eft, vel heres, vel le-
gatarius eum cogitur manumittere, $.1. Sx Sr1cnuvs ET
PAMPHILVS DECEM DEDERIT, LIBERI SVNTO:
poteft alter quinque dando liber effe, quamuis alter non de-
derit. $. 2. Cum teftamento feruus liber effe iuflus eft, vel

vno ex pluribus heredibus inftitutis adeunte hereditatem, fta- -

tim liber ett. |
XII. VrrrAwvs libro L. ad Edictum. — Srz quis li-

* bertatem füb iurisiurandi condicione reliquerit, Edicto Prae-
toris locus non erit, vt iurisiurandi condicio remittatur: et
Terito: nam Íi quis remiferit condicionem libertatis, ipfam |

libertatem impedit: dum competere aliter non poteft ??, quam
fi paritum fuerit condicioni. . $. r. Proinde et fi legatum quis

cum libertate acceperit, non aliter legatum habebit, nifi con- -

-----

dicioni iurisiurandi paruerit, $. 2. Sedíi pure libertatem ac-

Rehd. GE z, 16 Rehd. cuz, loco: fí. GEE.. — 17 Rehd, ei, loco: eius.
GEB. 18 ClareFlor. eft: z feruitute. BR. — 19 Rehd. addit: effe.GEE.
2o Hal. diligentia confidevanda. Vulg. diligentia defideranda efl. B m. Rehd.
vt Hal. GE B. 21 Eratolim Flor. vt fi, Sed vt eít deletum. malumus: et fi,
vt Hal. Vulg. omnes. BR. Etiam Rehd. GEP. 22, Hlal. fit. GEB. 23
Hal. vefcriptum. G EBy 24 Ap. Hal. ef? , abeft. GEs. 25 Hal. qui ad-
emit. Vulg. quod ademerit. B R. 26 Hal, libertates. GEB. — 2/7 Hal. prae-
figit: et. GEB. 28 Taur. faBoraVilius. GEB. 29 Hal. et Vulg. fidei-
cosmmiffaria. BR. Ita et. Rehd. fed ibi vltimae literae: ría, pun&is funt con-
fofíae. GE B. 50 Rehd. poffit, et fa&um* poffet. GE B. 3v Hal, tricefi-
3»0 digeflorum. Scriptor codicis E.ehd. legem cum voce: patat, finiit, quod
credebat fequens; lulianus, effe nouae legis infcriptionem et more folito hu-
ius vocis primam literam coerulo, fequentis: Remitti, primam rubro exorna-
uit colore , allegatione libri plane neglecta. GER. 32, Gothofr. in nota:
libertati quoque iuieca coudicio fit, fi teflator etc. Yta habent Hal. et Vulg.
BR. Vt et Rehd. GEB. — 33 In Rehd. et, abeft. GEB. ^ 34 Hal. et Vulg.
baec. B R. 35 Hal. et Vulg. remittitur. BR. 36 Vulg. ilawm.BR. . 37
39 Rehd. ea. GE B. 40

ceperit, legatum fub iurisiurandi condicione: putat Iulianus
libro trigenfimo primo ?* Digeftorum , remitti' ei condicio-
nem iurisiurandi, $. 3. Idem puto dicendum, et fi liberta-
te ?? quoque iniecta condicio fit; fed teftator eum viuus ma-
numiferit: nam et ? hic ?* condicio legati remittetur 35,
XIIL. Ingw.libro V. Difputationum. ^ Sr ita fuerit
feruis duobus libertas data , fi infülam aedificauerint, vel fi fta-
tuam pofuerint: diuidi haec condicio non poterit: folummo-
do illud ?? habebit dubitationem, an altero faciente T datis-
fattum voluntati videatur: ideoque ad libertatem perueniat?
quod magis eft: nifi aliud expreffit 59 teftator: faciendo ta-
men, fibi condicionem impleuit, alteri non: quinimmo ex-
tinguitur ei ?? condicio: nec ^? enim amplius parere condi-
cioni poteft, cum femel expleta fit, $. r. Idem. quaeri pot-
eft, et fi fabris duobus vel pictoribus, fi membrum ^* depin-
xiffent ^?, vel fi ^3 fabricaffent nauem, quid adícriptum fit :
nam voluntatis erit quaeftio, num alteri alterius facti condi-
cionem iunxerit ^*? quae res efficit, vt quoad * alter cef-
fat, alteri quoque, qui facere paratus eft, condicio deficiat 9:
quod fi ex his, quae fcripfit vel dixit, oftenditur ** conten-
tus efle teftator, vel alterum facere, res erit expedita: nam
alter faciendo, aut ^* et ^? fibi et focio proderit, aut fibi
tantum: prout voluiffe teftatorem apparuerit. $. 2. Haec
quaeftio et in eo tra&tatur, fi quis libertatem dederit 59 fer-
uis duobus , fi rationes reddiderint. Iulianus enim 5* tra&tat,
Íi alter reddere fit paratus , alter non fit: an alter per alterum
impediatur: et reCtiffime ait, fi quidem feparatim rationes
gellerunt , füfficere ad libertatem adipifcendam ei, qui fuas ra-
tiones reddit ?^: fi vero fimul, non alias, videri alterum pa-
ruiffe, nifi vtriusque reliqua exfoluerit. In reliquis accipere
debemus, vt et ipía volumina rationum reddantur. $. 3. Sed
et fi ancilla cum filiis libera effe iuffa fit, etfi nullos ?3 ha-

beat ?^*, erit libera ?5: velfi habeat quidem, filii autem eius

ad libertatem pertinere ^5 non poffint 5*: idem erit dicen-
dum: et fi ipfa libera effe non poffit, filii tamen eius perue--
nient ad libertatem 59, . Nam haec adiectio cvw FirLr1$
non facit condicionem , nifi mihi proponas aliam fententiam
teftatoris fuiffe: tunc enim pro condicione erunt haec verba
accipienda. . Condicionem autem nom facere, argumento eft
et ?? Edictum Praetoris, quo ita cauetur, vbkNTREM CV M
LIBERIS IN POSSESSIONEM ESSE IVBEBO: placet
enim, etfi nulli liberi $? fint, ventrem tamen ex Edicto in-
poíteffionem mittendum. | PüLeef
XIV. InEmw libro VIII. Difputationum. Cv feruus
pure liber fcribitur, et heres fub condicione: placet deficien-
te condicione habere eum libertatem. | ;
XV. IvriAmwvs 9* libro XXXII. Digeftorum. S-r1-
CHVMSEMPRONIO DO LEGO: SISEMPRONIVSSTr1-
: | | CHVM

Hal. son enim. — .4Y Vulg. templmam. BR. —— 42 Yta nempe ommnces,. Taur.
tamen dedit; depixiffent. Fuit nempe Flor. derixiffemt. Quod ex parte tan-
tum emendatum , demta ligulain R. atque ita v in p conuería, cum etz adiice-
re Oportuiffet. BR. — Etiam Hal. et Rehd. depiuxiffent. GERB. . 43 Ap. Hal.
fi, abeft. GE B. 44 Hal. zuiunxerit. 45 Flor. eft: quod ad. Kal vt fi
alter. Vulg. vt quod alter. BR. Rehd. vt Vulg. GEB. 46 Rehd. fiet. Sed
in gloffula adiecta legitur: alas deficiat. GE B. —— 47 Rehd. ofleudatur. GEx.
48 Vulgo: aut, abeit. BR. Vtet in Rehd. GEz. 49 Ap.Hal. et, abeft:
GE B. 50 Hal. dedit. GEB. 51 Hal. auter: GEB. 52 Vulg. ved-
diderit. B R. Vt et Rehd. GE B. 53 Vulg. mallum,BR. Wt et Rehd. GE F.
54 Hal. babet. GEB. 55 Vulg. libera tamen erit. B R. Etiam Rehd. GE E,
56 Hal, et Vulg. peruenre. BR. Etiam Rehd. GE2z. — 57 Hal poffunt. GER.
58 Hal. vt filii eius ad libertatem . pevueniant. Rehd. perueniant, loco: per-
uenient. GE B. 59 Ap. Hal. et' Vulg. et, abeft. Sed et Flor. eft deletum.

a folito corigente. BR. Abeft et in Rehd. GEz. — 0 Scriptum erat rlor,
nuli deberi fiut.. Fadum inde: muli de libevis fint. alius poftea corre&tor de
expunxit, $ non item, vt hodie Flor. legatur: ml liberis fiut. B R. Hal. zul-
li de libevis fint, et ita quoque Rehd. G&B.
L2z zX ! |

61 Flor. eft (criptum: 1DV-
LlIÀ-

796

cHVM INTRA ANNVM NON MANVMISERIT, IDEM
SricHVS LIBER ESTO. Qüaefitum eft, quid iuris fit?
Refpondit **, hoc modo libertate data, st SEMPRONIVS
NON MANVMISERIT, STICHVS LIBER ESTO, Sem-
pronium , nifi manumiferit , nihil iuris in Stichum habiturum,
fed liberum eum futurum. E |
: XVI. Inew libro XXXVI. Digeftorum. $r ita fcri-
ptum fuerit, cvw Tirivs ANNORVM TRIGINTA E-
RIT, STICHVS LIBER ESTO, EIQVE HERES MEVS
FVNDVM DATO, et Titius, antequam ad annum trigenfi-
mum 5? perueniret, decefferit: Sticho libertas competet , fed
legatum non debebitur 5^: nam ?? fauore libertatis $9 rece-
tum eft, vt mortuo Titio tempus fuperelfe videretur
quo impleto libertas contingeret ??: circa legatum defeciffe
condicio vifa eft $?. ! | : |
XVII. Inew libro XLII. Digeftorum. LrskRTAS,
quae in vltimum vitae *? tempus confertur, veluti, S TicHvs
CVM MORIETVR, LIBER ESTO, nullius momentt exifti-
manda elt. : :
CAPITOLIVM NON ASCENDERIT, LIBER ESTO;, ita
accipienda eft, fi, cum primum potuerit, Capitolium non
afcenderit: ifto enim modo perueniet Stichus ad libertatem,
fi facultate data afcendendi Capitolium abftinuerit. $. 2. Hac
. fcriptura teftamenti, PAMPHILVS LIBER ESTO, ITA

VT FILIIS MEIS RATIONEM !* REDDAT: àn fub con- -

dicione libertas data videretur *?^, quaefitum eft ? Refpondi,

pure quidem datam libertatem *?, et illam adiectionem, .

ITA VT RATIONES REDDAT **, condicionem libertati
non inicere: tamen ??, quia manifefta voluntas teftantis ex-
primeretur 7?, cogendum eum ** ad rationes reddendas.
$. 3. Poft annos indiftinéte liber effe iuffus, poft biennium
liber erit: idque et fauor libertatis exigit, et verbapatiuntur:
nifi &i *? aliud fenfiffe patremfarmilias manifeftiffimis rationi-
bus is, a quo libertas relicta eft; probauerit. ;

XVIIL. Ipnxkw libro IL ad Vrfeium Ferocem. Qv1 duos -

heredes inftituebat, poft alterius mortem feruum liberum ef-
fe iufferat: is, ex cuius morte libertas pendebat, viuo tefta-

tore decefferat: Sabinus refpondit, liberum futurum. $. r.-

Haec condicio, Cv M MORIAR, LIBER ESTO, vitae tem-
pus complectitur *?, et idcirco inutilis effe videtur: fed me-
lius eft, verba benignius interpretari, vt poft mortem fuam.
videatur teftator ei libertatem reliquiffe. — $. 2. Sed multo
magis haec ??, AD ANNVM LIBER ESTO, vel ?* ita ac-
cipi poteft, 382 pOST ANNVM, QVAM MORIAR, LIBER
EsTo: et licet hoc modo accipiatur, POST ANNVM,
QVAM HOC TESTAMENTVM FACTVM ERIT, LIBER
EKsTO: fi euenerit, vt intra annum teftator decedet ?* , in-

utilis non erit. | LOb
XIX. IptEw libroIIT. ad Vrfeium Ferocem. QvrpAM
heredem fuum rogauerat ?*, vt feruum manumitteret: de-

LIANVS. Nempe voluit librarius rarfum fcribere: IDEM, vt in lege ante-
cedente, fed polt fecundam literam fe ipfe correxit. B R, 62, Hal. et Vulg.
vefpondi. BR. — 63 Hal. tricefimum. G EB. — 64 Rehd. dabitur. GEB. 65
Hal.inferit: fi. GEB. — 66 Hal. et Vulg. inferunt: id. BR. ^ 67 Hal.et
Vulg. videatur. BR. Etiam Rehd. GE B. 68 Hal. contingat. GEB. — 69
Hal. videtuy. G EB. 7o Vulg. inferit: ferui.BR. 71 Hal. et Vulg. ra-
tiones. B R. 72 Hal. videatur. GF.B. 4135 Hal. et Rehd. addit: videri.
GE P. 74 Rehd. réddas. GEB. 75 Hal. iuiücere: fed tamen. Vulg.
iniiceve: fed quia. B R. Rehd. facit cum Hal. GEB. — 76 Erat Flor. exprime-
tuvr, forte pro: exprimitur, vt habet Hal. eft tamen correQio antiqua. B R.
Rehd. vt Hal. GEB. — 77 Rehd. inferit: effe. GEB,. 78 Ap. Hal. etVulg.
fi, abeft. BR. Etiam in Rehd. GER. 79 Hal. et Vulg. amplectitur. BR.
Etiam Rehd. GEB. . 80 Vulg. addit: comditio. BR. Etiam Rehd. GEB. $I
Ap. Hal. et Vulg. vel, abeit. nR. . Etiam in Rehd. G E. j
cedens vel, hoc loco collocat. GER. $3 Hal. decederet. Vulg. decedat. BR.
In Rehd. ex:.decederet , fa&um : decedat. G EB. 84 Kehd. rogauit. GER.
85 Hal. manumifife, vltima litera t vitio, vt reor, operarum omiffa. GE.

67
]

$. r. Haec autem fcriptura, ST1CHVS, SIY

82 Hal.ante- -
Hal et Rehd. zutelligendum. G EB.

DIGESTORVM LIB. XL. TIT. IV.

inde fi heres eum non. manumiferit *5, liberum 95 effe iuf-
ferat, eique legauerat: heres eum manumifit ??; plerique
exiftimant, hunc ex teftamento libertatem confequi: fecun-
dum 99'hoc legatum quoque ei debetur. o
XX. ArRICANVS libro I. Quaeftionum. SEenRvos
legauit, et cauitita, ROGO, SI TE PROMERVERVNT
89 prGNOS EOS ?? LIBERTATE EXISTIMES. Prae-
toris hae partes fünt, vt cogat libertatem praeftari : nifi fj ?*
quid tale hi ferui admiferint, vt indigni fint, quo ?? liberta-
tem confequantur: non etiam, vt talia officia ab his exigan-
tur, pro quibus libertatem mereri debent ?*. — Arbitrium ta-
men eius erit, qui rogatus fit ?*, quo tempore quemque ve-
lit manumittere: ita vt fi viuus non manumiliflet ?? , heres
eius ftatim libertatem praeftare cogatur.. d h^
XXI. Ip&kw libro IV. Quaeftionum. |STrcuvs

iMMO PAMPHILVS LIBER ESTO. Pamphilum liberum

futurum refpondit: quodammodo enim ?? emendaífe errorem
?? fuüum teftatorem: idemque iuris fore, etiam [i ita fcriptum
fuerit, STicuvs LiBER ESTO, 1MMO PaAMPHILVS
LIBER ESTO. | |

XXIL. Inxw libro IX. Quaeftionum. Q vx filium im«-

puberem heredem inftituit, Stichum ratione argenti, quod

Ífub cura eius effet, reddita, liberum efle iufferat: is feruus,

parte argenti fübtraCta ?*, cum tutore diuifit, atque ita tu-
tor ei parem rationem adícripfit. Confultus, an Stichus li-
ber eífet, refpondit, non effe liberum. — Nam quod alioquin
placeat ?? , fi ftatuliber pecuniam dare iuffus tutori det, vel
per tutorem Íítet, quo minus condicioni pareatur, perue-
nire eum ad libertatem: itaaccipiendum *??, vt bona fide, et
citra fraudem ftatuliberi et tutoris id fiat: ficut et in aliena-
tionibus rerum pupillarium feruatur. ^ ltaque et fi offerente
ftatulibero pecuniam tutor * in fraudem pupilli accipere no-
lit: non aliter libertatem contingere, quam fi feruus fraude

| careat: eademque et de ? curatore ? dicenda. ltem quaefi-

tum eft, * rationem argenti reddere iuffus *, in quem mo-
dum intellepgendus $ fit condicioni paruilfe *: id eft, an fi
quaedam vaía fine culpa eius perierint, atque ita reliqua vafa
$ heredi bona fide adfignauerit, perueniat ad libertatem?
Refpondit, peruenturum: nam fufficere, fi ex aequo et bono
rationem reddat: denique quam rationem bonus paterfamilias
reciperet, ? ea heredi reddita impletam condicionem videri.
XXIII MancrzANvs ? libro I Inftitutionum. T&-

STAMENTO manumiffus, ita demum fit liber, fi teftamen-

tum valeat, et ex eo adita fit hereditas: vel fi quis omiffa cau-.
fa teftamenti ab inteftato poffideat hereditatem. $. z. Tefta-
mento data libertas competit: purequidem data, ftati;n quam
adita fuerit hereditas vel ab vno ex heredibus: fi in diem au-
tem libertas data eft, vel fub condicione: tunc competit li-
bertas, cum dies venerit ** , vel condicio extiterit.

86 Hal. et Vulg. inferunt: eum. BR. Vt et Rehd. GER. $7 Hal. legaue;
rat. Licct emim baeres eum mowu mamumiferit; GEB,. 88 Hal.fed, loco: fe-

cundwm. GEB. — 89 Hal. rogote, fi promerueviut.. Vulg. vogo, fi dete pro- -

meruerint. B R. Rehd. vogo, fi te promeruerint vel te pro me vfi fuerint. intigne
exemplum variantis le&ionis in textum receptae. GEB.. — 9Oo Hal. effe, lo-
Co: eof. GEB. — 9I In Rehd. fi, abeft. G E. 92 Vulg. qui. BR. — 93:
Hal. debeant. — 94 Hal. eofl. GEB. — 95 Elor. eft: manumiffifet. GEB. — 96
In Rehd. enzm, abeft. G E B. 97 Kehd. meridiem, mira lectione forte ex ;
mendum , quod aequipollet 7Z errorem enata. G E B.
tem argenti [ubtraciam. BR. Vt et Rehd. GER. 99 Hal. et Vulg. placet.
BR. Rehd. Namque alioquin placet. GE B. 10O Vulg. addit: eff. ER.
Et Rehd. GEx. I Vulg. tutori, et ita fa&um Flor. BR. Etita eft in
Rehd. GEB. 2 Hal et.Vulg. i», loco: de. BR. .
funt. BR. — 4 Hl praefigit: fi. GEB. —— 5 Hal addit: eff. GEE. — 6
! 4 Rehd. vt condrioui paruiffet.
G E B. 8 Taur. Bafía. GEB. 9 Hal. praefigit: et. GEB. ^ 1O Rehd;
Marce. quod videtur efle: Marcellus. GEB. — 11 Hal et Rehd. euenerit. GEB.
12

98 Hal. et Vulg. par- .

3 Vulg. inferit: .

e
J
ex

yE
hete
ele!

Pius
qum
adlu
ibe

Qr:
tem
vl

$n
pEH
Mil

13l

REN
y fii
gt
qui
fnof
(ati
fuatre
fato ,
iedto
fondi
tteu
yiti
Rn
bt

i

el,

Ui, (
petta

h i |
5 M
UAET
fitrit C
bt
]thï uY
1!'ulg, t
g"'m) üf
W d
;. t a
micripm: '
*Edwqug)
d
Y Vulg. i

At — RE

Q
A

DIGESTORVM LIB. XL. TIT. IV. ( 297

XXXIV. Gazxvs libro L. Rerum cottidianarum, |fiue
aureorum. NomwrwamIM videntur liberi effe iuffi , qui vel
ex ortificio , vel officio;-vel.quolibetalio modo euidenter de-
notati effent *^: veluti difpenfator meus, cellarius *3 meus,

. cocus ** meus, Pamphili ferui mei filius.

XXV. VrP1ANvs libro IV. Regulatum. "TesrTA-
MEN'T O liber effe iuffus, tum fit **5 liber, cum adita fuerit
hereditas qualibet ex parte: fi modo ab eo gradu, quo liber
effe iuffus eft, adita fuerit, et pure quis manumiffus fit.
XXVL Mamcrawvs libro l. Regularum. Drvvs

Pius et Diui fratres fauorabiliter * refcripferunt, cum feruo

cum libertate fubftituto legatum erat, fi heres non effet, non
adferipta libertate: perinde haberi, atque Ífi adícripta effet et
libertas *7. : |

- XXVII. PAvrnvs libro L. ad '»legem- Aeliam Sentiam.-

Qvr potuerint *5 apud confilium manumittendo ad liberta-
tem perducere, poflunt *? etiam neceffarium heredem facere,
vt haec ipfa neceífitas probabilem faciat manumiffionem. .. .
XXVIIL Ip£gmw libro fingulari de Iure Codicillorum.
STICHVS, SI CODICILLIS EVM NON VETVERO LI-
BERYM ESSE, LIBER ESTO: fic eft, atque fi diceret,
STrricuvs??sr 1N CAPITOLIVM NON ASCENDERO,
LIBER ESTO: nàm et heres fic inftitui poteft ?.

XXIX. ScaAgvorualibro XXIII. Dige&orum,. . Vx O-
REM praegnatem repudiauerat, et aliam duxerat: prior eni-
xa filium expofuit: hicfuüblatus ab alio educatus eft, nomine |

patris vocitatus ^^ vsque ad vitae tempus patris, tam ab eo,
quam a matre, an ?? viuorum numero elfet, ignorabatur:
iortuo patre, teftamentoque eius, quo filius neque exhere-
datus, neque heres infítitutus fit ?*, recitato, filius et a
matre et ab auia paterna adgnitus, hereditatem patris ab inte-
ftato quali legitimus poffidet. Quaefitum eft, hi, qui tefta-
mento libertatem acceperunt, vtrum liberi, an ferui fint? Re-.
fpondit, filium. quidem nihil praeiudicii paffum fuiffe, fi.pa-

ter eum ignorauit: et ideo cum in potelftate et ?? ignorantis
patris effet, teftamentum non valere: ferui autem manumiffi.

fi per quinquennium in libertate morati (unt , femel datam li-
bärtatem infürmari, contrarium ítudium fauore ?* lihertatis
elta d | us
XXX. VrPriANVvslibro XIX. ad EdiCctum. S1 fer-
ui, qui apud hoftes funt, liberi effe iuffi funt, ad libertatem
perueniunt: quamuis neque teffamenti, neque mortis tempo-
re, ?* teíftantis, fed hoftium fuerunt. ! ;
XXXL PaAvrvs libro XXVI. ad Edictum ?^9. Cv
ex pluribus eodem nomine feruis vnus ?? liber ?? iuflfus , non
appareat qui fit ?*, nullusliber eft.. — E
XXXII. VnprraAwvs libo LXV,. ad Edictum. Sczi-
ENDVM elít, neceffario herede exiftente, quamuis fe ab-
ftineat, tamen libertates competere: fi modo non in fraudem

-

legis Aeliae Sentiae datae fuerint.

14 Vulg. focius. BR.
IG Taur. faBorabilitev. GER. 17 Hal. ad-
2pt I$ Vulg. potuerunt. BR. Etiam Rehd. GEB.
19 Hal poterumt. GE B. — 20 Ap. Hal. Sticbus, abeft. GE R. 21 Rehd.
poterit. GEB. 22, Vulg. vocatuüs efl. B R. 13 Hal. et Vulg. inferünt:
R. BR, In Rehd. haec vocula eft fuperícripta. GEE. 24 Hal fait. GEB.
25 Ap. Hal.etVulg. et, abeít, B R. 26 Hal. et Vulg. fauori. Et ita eft
legendum. BR. Ideoque a Taur. erat fcribendum: fauorE. GEB. 27 Hal. et
Vulg. praefigunt: in poteflate. B R. .28 De ordine huius et fequentium le-
gum;.qui etiam Flor. confufüs, fed literis Graecis adícriptis reftitutus eít,
vide A. Auguftin. I/1. Emend. :. |ta ex Contio Brenkm. Nempe ap. Hal.
L. cum ex pluribus eft L. $1. fed infcripta: IDEM. L. fciendum efl eft. L. 34. et
infcripta: PAVLV'S. L. libertas e L. 32. etinfcripta: PAVLVS, vt Flor. et
L. ideoque, e& L. 33 etin(cripta: VLPIANV'S. In Rehd. L. libertas Pauli an-
te hanc L. cum pluribus , legitur. GE B. 29 Hal viwis, loco: vnus. GEB.
30 Vulg.iníerit: effe. B& 31 Kal 4wis fit. — 32 "Taur. fuperua Qiia. GER.

12, Hal. funt. GER. 13 Rehd. celeravius. GEB.
I5 Rehd. touc fit. GER.
feripta ei effet libertas. G E B.

(.

TAS ad tempus dari non poteft.
XXXIV. InEw libro LXXIV. ad Edictum. Ipgo-
QvEfiita fcriptum fit, STicCHvs vsovkE AD'ANNOS
DECEM LIBER ESTO: temporis adiectio fuperuacua 3? eff;
00 XXXV. Ipew libro L. ad Edictum. Sgnmvivs exi-
ftimabat, iis ?? poffe feruis dari teftamento directam liberta-
tem, qui vtroque tempore, et quo teftamentum fit 3*, et quo
moritur, teftatoris fuerunt ?*: quae fententia vera eft.
XXXVI. InEM libro VIL:ad Plautium. SkRvvM
teftamento ita manumifi,?9 sry ivRAVERIT, SE CORN E-
LIO FILIO MEO DECEM OPERARVM ?* nATvRVyM,
LIBER ESTO. Quaeritur, quid iuris fit ? et fciendum eft,
iurando feruum condicionem implere, fed non teneri opera-
rum nomine: quia, nifi poft manumiffionem iuret, non obli-
gatur. — Eal - | :
XXXVIL. IngM libro IX. ad Plautium. Nowrwa-
TIM codicillis manumiffus videtur feruus, cuius nomen tefta-
mento continetur. . | : " : j
XXXVIII. InEx libro XII. ad Plautium. Lrisgn-
TAS teftamento feruo ita dari poteft ?, cvw pPkR LkGES
|LICEHIT, LIBER ESTO,. - "ir.. | AT
AXXIX. Ipnzw libro XVI. ad Plautium. STrcmvs
SERVVS MEVS, SI EVM HERES ALIENAVERIT, LI-
BER ESTO: inutiliter libertas datur, quia inid tempus con-
fertur ^, quo alienus faturus fit: nec contrarium eft, quod
ftatuliber, etiam fi venierit, ex teftamento libertatem confe-
quitur: COEppe *? vtiliter libertas data, facto heredis non.
peremitur. . Z [
diuerfum enim nulla ratione dicetur: nam inter libertatem et
legatum, quantum ad hanc caufam, nihil diftat. Igitur, nec
fi ^^ direCo dabitur libertas, sr HgREDIS MEI ESSK

habet. . . |
— .. KL. Pow?Powurvs libro V. ex Plautio. IvriAawNvs
ait, cum idem homo, et per fideicommiffum detur alicui,
.etliber effe iubeatur, heredem libertatem praeítare debere:
non enim cogetur, inquit ^*, ex caufa fideicommiffi aeftima-
tionem fufficere ^*, cum debitam libertatem reddiderit. $. r.
Sed et cum *? füb condicione feruo libertas ^* per fideicom-
miffum detur, et ipfe praefenti die daretur ^*, non aliter
tradere eum cogetur, quam vt caueatur, exiftente condicio-
ne libertati eum reftitutum iri ^*: nam in omnibus fere cau-
fis fideicommiffas ^? libertates pro directo datis habendas. Sed
Ofilius aiebat ??, fi adimendi legati caufa fideicommiffam 5*
libertatem teftator dediffet, ea vera eífe, fi vero onerari he-

minus legatario praeftandam.
XLI. InEM libro VII. ex Plautio. — Sx ita fuerit li-
bertas relidta, SrTicHvs sERVVS MEVS ANNO DVO-
| ! DE-

33 Taur. I;. Flor. antique adfcripta P. BR. In Rehd. eft ;2, loco: ij. 34
Hal. fachum efà, loco: fit. GEB. — 33 Hal.et Vulg. zm teffatoris fuerint. po-
teflate. BR. — 56 Hal. De feruo teflamento ita manwmiffo. GER. — 37 Sci-
licet, nomine. Hal. et Vulg. operas. BR. — 1n Rehd. fuit: operarmm nominuc,
fed pofterior haec vox pun&is fubnotatis eft deleta, illa prior in: operas, mu-
tata GEP. 38 Hal et Rehd. poterit. GEE. — 39 Hal.cum iu idtempus diffe-
vatur. GE B. — 4O Gothofr. in nota: quippe. FZal. Flor. matatio fa&ta in: cer-
te, fed recentius. B R. Rehd. tanten exhibet illud: certe. De cetero fex lite-
ras, alias commutari- folitas, hic concurrere, dubium non eft, C et Q, V ec
O,IetE.GEn. . 41 Hal.et Vulg. At. BR.. 42 Rehd. fic. GEB. — 43
In Rehd. iuquit, abeft. GEP. 44 Gothofr. in nota: Al fufferre. Nempe
ita ipfe Taur. in margine, Et ita habent Hal. et Rehd. G x ». 45 Vulg.
fi; loco: cum. GEB. 46 Rehd, inferit; fed. GE B. 47 Vulg. detar.

BR. 48 Taur. ref; TViri. Sed Hal. et omnes:; reffitutum iri. Sed et Flor.
49 Vulp.
51 Vulg.

ita corre&um eft, licet recenter. n R. Rehd. refEtuturum iri. GEB.
fideicoummiffarias. BR. Vt et Rehd. GEB. — 50 Hal. ait. GE B.

P. L4222z 2

XXXIII. PAvrvs libro. XII. Quae&ionum. Lisrg R-

DESIERIT, LIBER ESTO: quia nullum cafum vtilem

redem a teftatore legatarius oftenderit, aeftimationem nihilo

Aut ^* quid in legato eo modo dato dicemus?2 -

-

4

DECIMO, POSTQVAM EGO MORTVVS ERO, LIBER
xsTo: verifimile eft, 5^ principio duodecimi anni eum li-
berum effe: nam hoc mortuum fenfiffe: et in ?? hos fermo-
nes, DVODECIMO ANNO, ET POST DVODECIM A N-
Nos, multum intereft 5*: et ita loqui folemus, pvonpx-
CIMVS ANNVS EST, cumquantulumlibet ** ex duodecimo
anno veniffet, aut praeteriiffet: et qui duodeeimo anno ?*
liber effe iubetur, omnibus anni diebus liber effe iuffus eft.
$. r. Sed fi ita fit fcriptum in teftamento, ST1cHvs sER-
VVS MEVS HEREDI MEO MILLE NVMMOS ANNO,
BIENNIO, TRIENNIO, POSTQVAM EGO MORTVVS
ERO ?^, SI SOLVERIT, SATISVE FECERIT, LIBER
kKsTO: non poteft 59 is feruus, nifi triennio praeterito, li-
ber effe , nifi praefentem eam pecuniam foluat, aut fatisfaciat :
compenfanda etenim 5? eft neredi ?? libertatis celeritas prae-
maturae pecuniarum folutioni *. $. 2. Labeo 9? fcribit, fi
fic libertas relicta fit, STICHvS INTRA ANNVM POST
63 0vAM MORTVVS ERO, LIBER ESTO, ftatim eum
liberum effe: nam etífiitafit $^, st 3NTRA ANNVM DE-
CIMVMÜP^HEREDI MEO DEDERIT, LIBER ESTO: fta-
tim foluendo eo 9* liberum effe ** fine tnora futurum.
XLII. MARncErrLvslibro XVI. Digeftorum. S1 quis
ita fcripferit, 111 vM ILLIVS LIBERTVM ESSE VOLO:
et feruus libertatem petere poteft, et ille, vt habeat libertum.
-XXLIH. MopEesmT:iNvs libro fingulari de Manumif-
fionibus. 53 LaiskeaTATEs directae et teftamento et co-
dicillis teftamento confirmatis recte dantur: fideicommiffae 9?,
et ab inteftato et codicillis non confirmatis relinqui poffunt.
XLIV. IpnEw libro X. Refponforum. MaxrviaA de-
cedens feruis füis, nomine Sacco "?. et Eutychiae ** et Hi-

renae 7?, fub condicione libertatem reliquit his verbis, SAc- -

cvs??sEgRVVS MEVS, ET EÉvrTvcH1A kT HinkNE
ANCILLAE MEAE, OMNES SVB HAC CONDICIONE
LIBERI SYNTO, VT MONVMENTO MEO ALTERNIS
MENSIBVS LVCERNAM ACCENDANT, ET SOLLE-
MNIA MORTIS PERAGANT. Quaero, cum adfiduo **
monumento Maeuiae Saccus, et Eutychia et Hirene non ad-
fint, an liberi effe poffunt *? ? Modeftinus refpondit, neque
contextum verborum.totius fcripturae, neque mentem tefíta-
tricis eam eífe, vt libertas fub condicione fufpenfa fit, cum
liberos eos monumento adeffe voluit *5: officio tamen iudi-
cis eos effe compellendos, teítatricis iuffioni parere *7.
XLV. IpEM libro Pandectarum. | Qvop volgo **
dicitur, fub *? pluribus condicionibus data libertate leuiffi-
mam condicionem fpectandam effe, ita verum eft, fi fepara-
tim condiciones fint 5? datae: quod fi coniunctim datae funt,
nifl omnibus paruerit, liber non erit. — ia
XLVI. PowPoxivs libro VIL. ex variis LeCtioni-

fideicomnz(fariam. 8R. Et Rehd. GER.
BR. 53 Gothofr. in nota: Zj inter. Ita Taur. in margine et Hal. et Rehd.
GER. 54 Hal. znteveffe. GEB. 55 Hal. et Vulg. quantumlibet. BR.
Etiam Rehd. GEB 56 In Rehd. amno, abeft. GEB. ^ 57 Vulg. fuero. BR.
Etiam Rehd. GERE. 58 Rehd. potevit. GER. 59 Hal. enim. Rehd.
componenda enim. GEB. 6O Vulg. baeredibus. BR. Etiam Rhed. GEB,
61 Hal. praematura pecuniavum folutione. Rehd. premature pecuniarum folu-
tionibus. GE B. 62 Adi Bynkersh. 7II. Obf. 15. BR. — 63 Ap. Hal.poft,
abeft. GE B. 64 Hal. et Vulg. addunt: fcviptum, Bm. Vtet Rehd. G E.
65 Hal. et Vulg. decem. BR. Etiam Rehd. ita habere videtur: zntra amuum
X.GE&g. . 66 Hal et Vulg. enm. BR. Et Rehd. GEB. — 67 Ap. Hal.
e(fe, abeft. GER. 68 Rehd. pracfigit: Si. GER. 69 Hal. et Vulg. fi-
deicommi(fariae. BR. Etiam Rehd. Ggn. . o Flor. erat: facci, fed deleta z
repofitae ge, vt fit: faccoe. BR. — Vide Menag. Amoen. lur. Cim. c. 31. Rehd.

facci et eutichie et tivene. GEB. . "7Y Flor. eft: eytycbiae. GER. 72

Hal. , Hirene. GEE. 753 Flor. eft: faccys. GEB. 74 Hal. et Rehd.
affidue. B R. 75 Wulg. poffiut. BR. — 76 Hal.et Vulg. volwerit. BR. Et-
iam Rehd. GEsB. — 77 Rehd.addit: dixi. G R. 78 Taur. vOlgo. GER.

79 Rehd. Quod vulgo: de pluribus. GEB. — 80 Hal. fuut. g1 klal. Apiane.

52, Hal. et Vulg. praefigunt: zm.

798 J DIGESTORVM LIB. XL. TIT. IV.

bus. AmisTOo Neratio Appiano 9* refcripfit, teftamento

liber effe iuffus cum annorum triginta effet, antequam ad eam

áetatem perueniret, fi in *^ metallum damnatus fit, ac poft-

, ea reuocetur: fine dubitatione cum libertate legatum ad eum

pertinere, neque metallorum poena ius eius mutari. Nec
aliud, fi heres eífet füb condicione inftitutus: futurum enim
eum etiam neceffarium. H v
XLVII. Pae1x1AN vs?? libro VI. Quaeftionum. Cv w
ex falfis codicillis per errorem libertas, licet non debita,
praeftita tamen ab herede fuiffet: viginti folidos a fingulis ho-
minibus inferendos effe heredi, Princeps conftituit. $. r.
Sed etfi condicionis implendae gratia feruum inftitutus ma-
numiferit, ac poftea filius de inofficiofo agendo tenuerit ?^,
vel teftamentum falfüm fuerit pronuntiatum: confequens erit
85, idem ** in hac fpecie fieri, quod in falfis codicillis con-
fütutum eft. x n M
^ XLVIL. IpEgw libro X. Quaeftionum. $1 focius te-
ftamento libertatem ita dederit, PAwPHILvS, S1 EVM
SOCIVS MANVMISERIT,LIBER ESTO:Seruius refpon-
dit, focio manumittente, communem fieri libertum familiae

* e . ; H L LÀ .
.5* atque manumifforis. Neque enim nouum aut incognitum

eft, vario iure communi mancipio libertatem optingere ??.
^ KXLIX. IpnzgMw libro VI. Refponforum. TEesTAMEN-
TO militis ita manumiffam, SAMrIAM IN LIBERTATE

.ESSE IVSSI, directam libertatem iure militiae ?? cepiffe ??

placuit. | | :
^ — L. IpnE w libro IX. Refponforum. Qvonp DiuoMarco
prolibertatibus conferuandis placuit, locum habet irrito te-
ftamento facto, fi bona venitura ?* fint: alioquin vacantibus
?7 fifco vindicatis, non habere Conftitutionem locum , aper-
te cauetur. $. r. Seruos autem teftamento manumiffos, vt
bona fufcipiant ??, iure cautionem idoneam offerre, non mi-
nus quam ceteros defuncti libertos ?*, aut extrarios ?5 , de-
clarauit. Quod beneficium minoribus annis heredibus fcriptis
auxilium. bonis praeftitutum ?9 more folito defiderantibus
non auferetur ?*, - : | :
. . LI. Ingw libro XIV. Refponforum. TesTAMEN-
TO centurio feruos fuos venire prohibuit, ac petit ?5, prout

quisque meruiffet, eos manumitti: libertates vtiliter datas,

refpondit??: cum, fi nemo feruorum *?? offenderit, omnes ad
libertatem peruenire poffunt *: quibusdam ? per offen(am ex-

| c'ufis, refidui in libertatem perueniunt. $. 1. Cum ? ita te-

ftamento adícriptum * effet, sERvI, QV1 SINE OFFEN-
SA FVERVNT, LIBERI SVNTO: condicionem adfcri-
ptam videri placuit: cuius interpretationem ? talem facien-
dam, vtde hisin libertate danda cogitaffe non videatur, quos
$ poena coércuit, aut ab honore miniftrandi *, vel admini-
ftrandae rei negotio remouit *. Pt L j
! LII.

82, Hal. perueniffet , in metallum. — 83 Vulg. PAVLVS. 8R. Etiam Rehd.
84 Gothofr. in nota: id eft, obtinuerit. Hal. tamen et Vulg. obtinzerit. BR.
85 Vulg. addit: dicere. BR. 86 Hal. et Vulg. inferunt: et. BR. Etiam
Rehd. GE2. — $7 Vulg. addit: teflatorié. BR. Etiam Rehd. GEB. . 88
Hal. contingere. Rehd. attingere. GEB. 89 Rehd. wilitari. GEB. 9o
Hal. accepzffe. GEB. — 91 Hal. venum itura. Rehd. vendita. GE B. 92
Hal. inferit: bonis, et idem in Rehd. fuperfcriptum. GE R.
Rhed. faufcipiantur. G E B. 94 Hal. liberos. GEB. 95 Vulg. extraneos,
BR. Vt et Rehd. GEz. 96 Vulg. praeffitum. BR. Etiam Rehd. GER. 97

Elor. erat: amfertur. Re&ius itaque reftitutum. effet: aufertur, vti Hal. et-

Vulg. BR. Et Rehd. GEz. 98 Hal. et Vulg. petzt. BR. Etiam Rehd. et
lane erat Taur. dare: petft. GER. 99 Gothofr. in nota: Papinianus fc.
Hal. tamen et Vulg. refpoudi. BR. YOoo Hal. eorum , loco: feruorum. GEB.
1 Hal. et Vulg. poffint. BR. 2 Hal.et Vulg. inferunt: amtem. BR. Vt et
Rehd. GE z. 3 Hal. Cui.GrB. 4 Rehd. fcriptuym, et mox iterum:
feriptam. GEB. | 5 Hal. et Rehd. inferunt: placet. GEB. Hal. minime
placet , fed : placuit inferit. 6 Hal. inferit: aut. GE B. 7 Hal. et Vulg.
adminiflrandi. BR. —— 8 KRehd. cobercuit, et ab bonore adminiftvande vei ne-
gotium teflamente remonit, ícd vox : teflamento , et primae duac literac in: re-
monuit

93 Hal. et -

pE
fis
v
Jih
ni
u I
TM
Q0cd

Jier

(iUs
(ifi
fui
etiü
Chft
Tüs
fil
lus
net
fte
ni i
Ciof

habel
jEV
(nt
Cnt
(
teft
"Cred
a Dr
bertst
i d
Tbert:

BR
B
ts
eti
mmilf
Non
dutef
firui
bere
te dot
percip«

Woyt
duoa (
it m
GEB,
FIOr, q;
fünt: |
Yt Flor,
14 Hil
fie. GT
ditylog
!T
TO Qpergr
* Vilg. (
Tl i.
li, « Vu
Pt
EC
Tif L
t& Spundi
!Iiomm W

M
ld«

u
)

T

(l

o
ii
o
Ti
nitum
88'
T
ME
"

ltto
t0 t«
Qub
p
TM
Ml«
d
iytis
dbus

uEM
proi
(uts,
T
imdle
n
m
sl
scl
quos

L]

mll«

J

r ^
E
j

*

c»5 x

ia
".
Hgf, c
enh
à
]i d
L
n l
l (5
,a
jenm
qinme
etVUlg'
,-ei n
,in: La
stl

DIGESTORVM LIB. XL. TIT. IV. 799

LII. PAvrvs libro duodecimo ? Quaeftionum. Ixw-
PERATORES '? Miffenio ** Frontoni. Teftamento militis
his verbis adfcripta libertate, SrTEPHANVM SERVVM M E-
VM LIBERVM ESSE VOLO Vel 1v BxO: adita hereditate,
libertas competit, et ideo ea, quae poftea adiecta funt, si1c
TAMEN, VT CVM HEREDE MEO SIT, QVOADVSQVE
** 31VVENIS !? SIT: QVOD S1 NOLVERIT, AVT CON-
TEMPSERIT, IVRE SERVITVTI1S TENEATVR: ad re-
uocandam libertatem, quae competit **, non funt efficacia.
Idem etin paganorum teftamentis obferuatur. |
| LHI. IpeM libro XV. Refponforum. Lvcrvs Ti-

tius feruo libertatem dedit, fi rationem actus fui ex fide de-
diffet *5 Gaio Seio filio füo: cum annos pubertatis egretfus-
fuiffet Gaius Seius, a curatoribus eiusdem conuentus feruus,
etiam apud iudicem omnibus fatisfecit: exatta * cautione a.

curatoribus, pronuntiatum eft, liberum eum effe: nunc Ga-
ius Seius filius teftatoris negat, curatoribus fuis recte pecu-
niam inlatam *?:; quaero, an iure foluta fit quantitas? Pau-
lus refpondit, curatoribus quidem adulefcentis reliquam ratio-

nem, vt condicio teftamento adícripta impleatur *?, non iu-

re exfolutam !? videri: fed fi, praefente adulefcente, pecu-
nia illata eft, vel in rationibus ?? eius relata, impletam condi-
cionem videri, ac fi ipfi foluta fuiffet. -
"LIV. ScaEvoLaA ?* libro IV. Refponforum. . Qvz
habebat feruum Cratiftum ??, teftamento ita cauit, sERvvs
MEVS CRATINVS LIBER ESTO. Quaero, an feruus
Cratiftus ad libertatem peruenire poíffit, cum teftator fernum
Cratinum non habebat, fed hunc folum Cratiftum? Refpon-
dit ^*, nihil obeffe, quod in fyllaba erraffet. — $. r. Scripti
teftamento heredes, ante aditam hereditatem pacti funt cum

^ecreditoribus, vt parte dimidia contenti effent: et ita decreto

a Praetore interpofito hereditatem adierunt. Quaero, an li-
bertates in eo teftamento datae coimnpetierunt ^*? Refpondit
25 , fi teftator fraudandi confilium non habuiffet, competere
libertates. Pa | |
LV. MA EcraANvs ?? libro IT. Fideicommifforum. L1-
BERTAT E füb condicione data, huc iam decurfum eft, vt fi
per ftatuliberum non ftet, quo minus condicioni pareat: quam-
uis ne ?^* per heredem quidem ftet, tamen ad libertatem per-
ueniat. Quod credo refponderi oportere, et fi per fideicom-
miffum vtique hereditarüs feruis libertas data fuerit. $. r.
Non abfurde et de heredis feruis idem dicetur. $. 2. De his
autem, quos redimendos habebit, non iufte ?? dubitamus:
fiquidem eo cafü iniquum erit, heredem perinde compelli de-
bere redimere eos, atque li condicio impleta effet: quod for-
te dominus prohiberet condicioni parere, vt et ?? pretium
perciperet, et in condicionem non rogaret ?9, as
LVI, Pavrvs libro I. Fideicommifforum. : S1 quis

».04it punctulis funt fubnotatae. GEB. — 9 Erat Flor. decimo, et antique:
duo, elt adícriptum. BR. 10 Hal. * mperatores Seuervus et Antoninus ) et
in margine: *alias defunt. GEB. — 11 Vide Menag. Amoen. Dur. Cin. c. 31.
GEB. . 12 lÓta Hal. quem Taur. videtur effe fecutus. Eft enim etiamnunc
Flor. quodusque , forte pro: quou$que, vti habent MSS. et ceteri. BR. MSS.
funt: Vat. L. VI. Barb. Chriftin. $. Cruc. I. Bynkersh. At Magl, q420dusque ,
vt Flor. Rehd. 4402542e, vt plerique. GEB. 13 Taur. IVbPENIS. GER.
14 Hal. competiit. GEB. 15 Rehd. reddidiffet. G E B. 16 Hal. addit:
que. GEB. 17 Vulg. illatam effe.B R. Etiam Rehd. GER. 18 Rehd.
adimnpleatuv. GEB...—— 19 Hal et Vulg. folutam. B R. 20 Vulp. rationues.
B R. 21 Flor. SCEVOLA, fi non litera A excidit in Taurell. editione vi-
tio operarum. Sane Brenkm. nec notauit nec correxit quicquam. GE B. . 22 Hal.
et Vulg. Gratinum, et mox; Cratiflus, et ita in. fequentibus inuerfa ratione.
Flor. firmant Bafil, E& Keázisov Zx«v OojAov &AsvSeQüeu KQurivov. BR, 23
Hal. et Vulg. vefpondi. RR. . 24 Flor. erat: competerunt. Fieri poterat : com-
getevent. Hal. et Vulg. competierint. BR. — 25 Hal et Vulg. vefpondi. B R.
26 Rehd, Martianus. GEB. 27 Vulg. zec, RR. — 28 Hal. et Vulg. von
iniufle. BR. Vt et Rehd. GEB. . 29 Ap. Hal. et, abcít. Et Flor. etiam
eít expunctum. 8R. 30 Hal. nec couditionem: provogaret. Rehd. et i con-

ditionem »0n erogaret. GEB. — 31 Hal. reliquerit. GEB. — 32 Ap. Hal, ex,

feruo teftamento dederit?* libertatem et directo, et per fidei-
commifílum: in poteftate ferui eft, vtrum velit ex directo, an
ex ?? fideicommiffo ad libertatem peruenire: et ita Marcus
Imperator refcripfit.
: LVII. Garvs ?? libro III. de Manumiffionibus. S 1 ?^
locuples egenti heres extiterit, videamus, an ea res teftamen-
to datis libertatibus proficiat, vt creditores fraudari ( non) ?5
videantur? Et fane funt quidam, qui cum heres locuples
exifteret ?9, tale effe crediderunt, quale fi ipfe teftator ad- -
auétis ?? poftea facultatibus decefliffet: fed mihi traditum eft,
hoc iure nos vti, vt ad rem non pertineat, locuples, an egens
?5 heres extiterat ??: fed quarum facultatium teftator decef-
ferit. Quam fententiam Iulianus adeo fequitur *^?, vt exifti-
met, ne eum quidem libertatem confecuturum, quem is, qui
foluendo non elfet, ita liberum eífe iuffiffet, cv w As
ALIENVM SOLVTVM ERIT, STICHVS LIBER ESTO:
fed non hoc eft confequens Sabini et Caílii fententiae, quam
et ipfe fequi videtur: qui exiftimat **, confilium quemque
?? manumittentis fpe&are debere: nam *? qui fub ea condi-
cione feruum füum, liberum eífe iubet, adeo fine fraudis
| confilio liberum effeiubet, vt apertiffime curare videatur, ne
creditores fui fraudarentur ^*. |
LVIHL. MaxcrzANvs **libro III. Fideicommifforum.
VERvM eft, eum, qui liber effe iuffus effet **, alienatum
a teftatore, li ante aditam eius hereditatem rurfüs heredita-
rius fieret, mox ** adiretur hereditas, ad libertatem perue-
GU — 7 '- : :
. LIX. ScaEvoLA libro XXIIL. Digeftorum. TrTr4A
feruis quibusdam, et ancillis nominatim directas libertates de-
dit, deinde ita fcripfit, x Pkpi:iskQvAas oMwNks,
QVARVM NOMINA IN RATIONIBVS MEIS SCRIPTA
SVNT, LIBERAS ESSE VOLO. Quaefitum eft, an Eu-
tyclia, quae teftamenti faCti tempore inter pedifequas liber-
tatem acceperat, mortis autem tempore inueniatur ^9 aCtori
in contubernio *? tradita, ex generali capite pedifequarum li-
bertatem confequi poffet 59 ? Refpondit, nihil impediri liber-
tatem pedifequae, quod ** mortis demum tempore pedife-
qua efle defiit, $. r. ?? Puram et direCtam domini fui tefta-
mento libertatem Stichus acceperat, et ex hereditate multa
per fraudem amouiffe dicitur. Quaefitum eft, an non ? an-
te in libertatem proclamare debeat, quam ea, quae ex here-
ditate amouiffe probari poterit , heredibus reftitueret 5*2 Re-
fpondit, fecundum ea quae proponerentur, eum de quo quae-
reretur ??, liberum efle. Claudius: videtur abfoluiffe et id
de quo quaeritur, nam heredibus fatis confultum eft Edicto
de furtis. $. 2. Lucius Titius teftamento fuo ita cauit 55,
ONwNESIPHORE ?*, wisi ?? pILIGENTER RATIO-
NEM EXCVSSERIS ??, LIBER NE ESTO. Quaero, an
| | One-

abeft. G x s. 33 Rehd. PAVLVS. GEB. 54 Rehd, inferit: quis. GEP.-
35 Hanc negationem fupplerunt omnes fcripti et editi. R R. Etiam Hal. Scripti
fuut Vat. L. VI. Barb. Chriítin. $. Crucis V. Hl. Bynkersh. Rehd. GE E. 36
Hal. et Vulg. exffaret. BR. Vt et Rehd. G 8. 37 Hal. et Rehd. adidnétzs.
GEB, 38 Vulg. egenas.BR. Etam Rehd. GEB. — 39 Hal. et Vulg. exfti-
terit. BR. Etiam Rehd. GER. 40 Vulg. perfequitur. B R. Rehd. exeguitur,
quod tamen in: feguitur, eft mutatum. GEB. — 41 Hal exiffimant. Rchd.
exiflimabat. G E B. 42 Rehd. quoque. GE B. 43 Hal. et Vulg. inferuut:
et. BR. 44 Vulg. fraudentur. B. 45 Vulg. MARCELLV'S. Baíl.
MAPKIANOE. BR. Kehd. AMartianus. GER. 46 Hal. eff. 47 Vulg. in-
ferit: cum. BR, Et Rehd. GER. ' 48 Vid. Bynkersh. IV. Obf. 25. GER.
49 Vulg. im contubernium. BR. . 5O Hal.pofit. 51 Vulg. quae. BR. Ft-
iam Rehd. GEB. — 52 Hal. praefigit: Qui, fequenti: et omiflo. GE B. 53
Ap. Hal. 2102 , abeft. GE z. 54 Hal. probari potuevit ab baevedibus , vefti-
tuerit. Et ita Rehd. niíi quod in fine habeat: reflituere, fcil. debeat, -
T0U xowoU, GERB. . 55 Hal. quaeritur. 56 Kehd. camerat. GEB. 57
Vide Alciat. P. Paradox. 4. et Elb. Leoninum 1V. Emend. 16. n. 14. 1. et
18. BR. Vide Menag. ZAmoen. Iuv. Ciu. c. 31. GER. 58 Vide Bynkersh.
V. Obf. ;. GER. 59 Taur. excuSeris. GER. Balil. &vazuAadáec , quafi di-

LZzZz223 Cas :

HTere)

Onefiphorus ex his verbis libertatem fibi $9 vindicare poffit? | . . jua 1
n« certum fit, vtrum exiftat fucceffor, an non, ceffabit ? Con-

potius, quam dari. : z
LX. IpnEw libro XXIV. Digeftorum. T tsTAMENTO
ita cauit, Eddov, BávAouo 0o35von voulcqrrx aA , imel EQ3a-
Gsy ysyymdguwi , METO TO TV ;c:yräpacxlcx'vroä yevéddau ä),eu.fä*.ägæy, 5*
Quaero, an fi Eudo ** non 6* probet fe poft manumitfionem
matris fuae natum, . .
confequi? Refpondit, non oportere eiusmodi *? confultatio-
nem 99 praeiudicium parare. at ia
LXI PowPoxivs libro XL Epiftularum. — Sc1o
quosdam 97 efficere volentes 55, ne ferui füi ^* vnquam ad
libertatem perueniant, ha&enus fcribere folitos, ST1cnuvs

CVM MORERETVR /"?, LIBER ESTO. - Sed et Tulianus

ait, libertatem, quae in vltimum vitae tempus conferatur,
nullius momenti effe : cum teftator impediendae magis, quam
dandae libertatis gratia ita fcripfiffe intellegitur ^^. Etideo et-
áam fi ita fit fcriptum, Sricuvs sr 1N CaprTOLIvM
NON ASCENDERIT, LIBER ESTO: nullius momenti hoc
*2 effe, fi apparet in vltimae 7? vitae tempus conferri liber-
tatem teftatorem voluiffe: nec Mucianae cautioni locum effe.
d. t fi itain teftamento fcriptunt fuerit, STICHVS SI
CAPVAM IERIT, LIBER ESTO: aliter liberum non effe,
quam fi Capuam ierit. . $. 2. Hoc amplius Octauenus aiebat ,
fi quis in teftamento füb qualibet condicione libertate feruo
data ita fcripfiffet, ANTE CONDICIONEM NOLO EVM
AB.SHEREDE LIBERVM FIERI,. nihil valere hanc adie-
&ionem. Ts | d

Refpondit, 9* verbis quae proponerentur, libertatem adimi

DE FIDEICOMMISSARIIS LIBERTATIBVS.
VrPIANVS libro XIV. ad Edicum.

SI OovIDAM ex his, qui fideicommiffam * libertatem de-
beant, praefentes fint, alii ex iufta caufa abfint, alii lati-
tent: proinde ? is, cui fideicommiffaria libertas reli&ta eft ",
liber erit, atque fi foli qui adeffent, et qui ex iufta caufa ab-
effent, rogati effent: pars ergo latitantis ^ his proficit.
IL InEx libro LX. ad Edictum. . Sx quis inteftatus
decedens, codicillis dedit libertates *, neque adita fit * ab
inteftato hereditas, fauor Conftitutionis Diui Marci debet lo-
cum habere et hoc cáfü: quae iubet libertatem competere
feruo, et bona ei addici, fi idonee creditoribus cauerit de fo-
lido, quod cuique debetur, foluendo. '

III. Ingw libro LXV. ad Edictum 7. Iw quem et-
iam vtiles actiones plerumque creditoribus competunt..

€as: vecontredlauerit. BR. — 60 'Taur. fiVi. GER. 6t Hal. et Rehd.
praefigunt: ex bis. GE B. 62 ld eft, Volo, ct Eudoni dentur mille folidi ,
eo qugd. primo fit geuitus pofleaquam . mater eius ad. libertatem peraenit. nec ali-
ter Hal. in Graecis vertit, GE B. 65 Taur. EF'do. GEE. 64 Hal. annuon En-

do fi probet. G EB. 65. Hal. buiusmodi. GER. .* 66 Flor. fa&um :. confaul-

fatioue. BR. — 67 Mal. inferit: teffatores, et ita eft in Vat. L. gm. Et in Rehd. -

GEB. 68 Taur. in Adnotat. volentes. im P. nolentes. Sed 'Hal. omnes et
omnia quoque MSS. voleutes., B R. Vat. l. IL. HL. IV. VI, Pal. I. S. Cruc. I.
Bynkersh. Rehd; Sed ;Magl. vt Flor, GEE. —— 69 Ap. Hal. fui, abeít, et
Flor. eft deletum. E. R. 70 Hal. morietur. E R.
ligatur, BR. 72 Ap. Hal boc, abeft. GEE, 73 Hal. vltimum. GER.
1 Vulg. fideicommiffarimm. BR. Etiam Rehd. GEB. — 2 Gothofr. in
nota: A. perinde. Nempe ira Taur. in margine, et Hal. intextu. GEB. — 3
Haec vox : eff, a nóbis afterifcis eft inclufa, ( puta in exemplo a Breukm. typis
deftinato) Flor. enim olim aberat, et abeffe poterat. BR. — 4 Hal. latitans;
Vulg. latitantium. BR. Rehd. vt Vulg. GER. 5 Hal et Vulg. libertatem.
BR. Etiam Rehd. GE 5. 6 Hal.eff. 7 Flor. verba: ad edichmm, poftea
áàddita funt. pn. — 8 Taur. ceffaVit. GEB. — 9 Hal. et Vulg. poterit. W R.
Vt et Rehd. GEE. 1O Flor. erat: coripeterust. Inter verfus adícriptae

—

poffit his verbis teftamenti libertatem .

|eft: purae. GEB.

7X Hal. et Vulg. zutel- -

DIGESTORVM- LIB. XL.. TIT. IV.: V.

IV. Ingw libro LX. ad Editum. Enao quamdiu in-

ftitutio: cum certum effe coeperit, tunc erit Conftitutioni lo-

cus. $. F. Siis qui in integrum reftitui poteft, abftinuerit
. fe hereditate, an quamdiu poteft.? in integrum reftitui, ex-

iftimamus Conftitutionem ceffare, quia non eít certum ab in-

.teftato neminem füccefforem exftare? eft tamen verius admit-

tendam Conftitutionem. $. 2. Quid ergo, fi poft addittio-

nem libertatium conferuandarum caufa factam, in integrum.

fit reftitutus? vtique non erit dicendum, reuocari libertates,
quae femel competierunt r0, — $. 3. Illud videamus, vtrum
praefentes effe debent **, qui libertatem acceperunt, an ve-
ro non? Et cum inuitis illis poffunt *^ bona propter liberta-
tem addici *3, vtique etiam abfentibus **. $. 4. Quid ergo,

fi quidam .praefentes fint, quidam abfentes? Videamus, an

etiam abfentibus competat libertas? Et poteft dici, exemplo -

aditae hereditatis *? competere libertatem , etiam abfentibus.
$. 5. Si ex die data fit libertas, an dies exfpeCtandus fit ?
et puto exfpectandum: ante ergo non addicentur. Quid de-
inde, fi füb condicione data fit libertas ? Etfi quidem aliquae
pure **, aliquae ** fub condicione, vtique addici ftatim pof-
funt. Siomnesfuüb condicione, quid confequens erit dicere?.
vtrum exfpeCctandum *5, vt condicio exiftat: an vero ftatim

addicimus, tunc demum competitura libertate *?, fi exítite-

rit ?? condicio ? quod magis erit probandum. — Addi&tis ita-
que bonis ?*, direc&tae libertates purae ^? datae, ftatim com-

. petunt: ex die, cum dies venerit: condicionales, cum con-

dicio extiterit. . Nec erit ab re, exiftimare ?3 etiam pendente
condicione libertatium, licet omnes fub condicione datae fint,

Conftitutionem locum habere. Vbi enim libertatis fpes eft,
ibi dicendum eft, vel modica data occafione , quod fine damno.
creditorum fuüturum eft, addiCctionem admittendam. $. 6.
| Si füb condicione dandorum decem ?^ libertas data fit, fiue

heredi dare iuffus fit, qui libertatem accepit, fiue non fit di-
&tum cui ?5: an dando ei, cui bona addicenda funt, perueniat
ad libertatem , quaeri poteft ? Et magis eft, vt ei dare 6 de-
beat, cui bona addicta fint ?* : ?? quafi translata condicio vi-
deatur: certe Íi alii, quam . heredi, dare iuffus fit, ipfi, cui
29 iuffus 39 eft, dabit. $. 7. $i?* qui fideicommiffam liber-
tatem acceperünt, non ftatim, vbi addi&ta bona funt, liberi
funt, fed fideicommiffam ?? libertatem poffunt confequi, hoc
eft, manumittendi funt ab eo, cui additta bona Iuut. $ . 8
Addici ita demum bona voluit, fi idonee creditoribus cautum
fuerit de folido, quod cuique debetur. lirgo cauendum eft
idonee, Quid eit idonee? fatisdato ?? vtique, aut pignori-
bus datis. Sed ?^ fi ei fides habita fuerit promittenti ?? fine
fatisdatione, idonee cautum videbitur ?9. $. 9. Creditori-

bus ?? caueri quemadmodum debet? vtrum fingulis, an ve-

rO

literae: ;u. Sed "Taur. re&e priorem tantum recepit. Hal. competierimt. BR.
i1 Hal et Vulg. debeant. B R. | Etiam Rehd. GE E.

þ 12, Hal. et Vulg. zn-
nitis aliis poffiut. BR. Etiam Rehd. nifi quod habeat: poffunt. GEB. . 13
'Taur. aDizci. GER. I4 Hal. addit, gnibusdam poterunt addici. Rehd. ad-
dit: quibusdam poffumt. GEB. . 15 KRehd. inferit: 5is. GE R. 16 Flor.
- 7 Rehd. alie pure alie. fab.. GER. 18 Hal addit:
efl. GE B. 19 Hal. addicimns , et tunc demum competitura fit libertas. Vulg.
addicimus et. dicimus tunc demum .competituram libertatem. B R. Rehd. .et dice-
mu$ tunc demum ei competituram. libertatem. GEB. 20 Rehd. inferit : Ji-
ber?atis. GE B. -21 Bafil. vgoexugáóssec yiwouévué. BR. — 22 Gothofr. in no-

ta: pure. vulg. Et Hal. GE B. — 23 Rehd. exiflfimare. GEB.. — 24 ln Rehd.,

decem , abeft. GE . 25 ln Kehd. cui, abeft. GEn. 26 Hal. et: Vulg.
dari. B R. 27 Hal. funt.
inferit: dave. B R. Etiam Rehd. G. E B. 30 Taur. in Adnotat. cui iuffus. cu-
IunSus. nam cuiusus im P. GEB. . 531 Hal Hi, qui. Vulg. Ej, qui. BR.
Rehd. Hi, qui. G EB. 32; Kehd. fideicommiffariam, G F B. 33 Vulg.
fatisdatione. B R. Etiam Rehd. GE2. — 34 Hal inferit: et. Vulg. refpoudi: Et

fi éi. BR. Rehd. vt Vulg. GEB. 35 'Taur. promittenDi. Et ita Rehd. pro-

mittendi. GEB. 36 Erat Flor. videtur, quod ftare poterat. 8 R. 37 Halin-

28 Rehd. praefigit: vt. GE B. 29 Vulg.

f0f
(ic
(
ea
(0
UR
]
f1is,
feff |
«
j fot
ettaf
fiant
man
(om
hi el
berti
cort
moitt
que i
T
vtr
81 C
at
Pret
fit m
m
Yer
prie
f r
fi, :
fifto
(eten
(onft
fot.i
ts
(e
cul
$1
Imot
dem
Quia
dits
$3 ho
f ^
t
li *
Wltge
pann
Tün:
r (
[2

qutey,
GET,
Quoque
GEB,
Cpertm
( Tl
!

— 5$ Mi

6H 5
Df
i Quà d
Vil
V"lg- f
:
DN

jerit

DIGESTORVM LIB. XL. TIT. V. 801

f6 omnium nomine vni ab ipfis creato?: Et oportet officio iu-

dicis conftitui, conuenire creditores , vnumque creare, cui
caueatur omnium nomine. $. ro. Illud videndum ?$, ante
caueri debet 3? creditoribus, et fic addici bona: an vero füb
condicione haec ^? funt addicenda, fi fuerit cautum ? Et pu-
to, fic comprehendendum decreto, fi omnia ex Conftitutione

Diui Marci facta fint **. $. rr. Defolido vtique fic accipie- .

mus, deforte et vfuüris debitis. $. 12. Hi, qui ad liberta-
tem peruenerunt, quorum liberti fiant, Conftitutio oftendit:
vt qui ^^ directam libertatem *? , orcini erunt ** liberti: ni-
fi forte is, qui addici fibi bona defiderat, ita velit addici, vt
etiam hi, qui dire&tam libertatem acceperunt, ipfius liberti
fiant, $. 13. Qui autem volunt ipfius liberti fieri, vtrum
manumittendi fint ^* ab eo, an vero ipfa addictione hoc

comprehendendum, hac ^ condicione fibi addici bona, vt.
hi etiam, qui directam libertatem acceperunt, ipfius fiant li- -
berti? Et puto, hoc effe probandum, vt ipfa addictione hoc.
comprehendatur: idque*? verba quoque ^* Conftitutionis ad-
mittunt. $. 14. Cum autem feruus libertatem nanctus eft, vti- -

que etiam tutelam eius habebitis *?,cui bona additta fünt.
$. r5. Si alienos feruos rogauerat ?? hercdem manumittere,
vtrum dicimus Conftitutionem locum habere, an vero ceffabit

5: Conftitutio? Magisque eft ?? , vt locus fit Conftitutioni db :
addictis enim bonis, redimere et praeftare libertatem cogitur a .
Praetore. $. 16. Si non heres, fed legatarius rogatus fue--
rit manumittere: numquid ceífet Conftitutio, quod legatis

non debitis nec libertates poffunt deberi? Magisque eft, vt
idem fauor fit: ómnibus enim generaliter voluit libertatem
praeftare 5^, quibus competeret, [i hereditas adita fuiffet.

$. 17. Eadem Conftitutio profpexit, vt fi fifcus bona admife- .
rit, aeque libertates competant. Ergo fiue iacent 55 bona

fifco fpernente, fiue adgnouerit, Conftitutio locum habet.
Ceterum fi alià ratione adgnofcat, apparet, ceíflare debere

Confütutionem. — Quare et fi caducis ?? legionis bona delata |

fint,idem erit probandum. $. 18. Item fi minor viginti an-
nis dedit libertatem, dicemus non competere, nifi fi 5* fi-
deicommiífam 59: haecenim competeret, fi modo potuit ??
caufam probare minor viginti annis, fi viuus manumitteret.
$. 19. Si in fraudem creditorum libertas data fit ab eo, qui
mortis tempore foluendo non eft, an competat? Et fi qui-
dem fifcus bona non adgnouerit, forte competet libertas:
quia folidum creditoribus 5? offertur. . Atquin, Íi adita here-
ditas fuiffet 5*, non competeret ??: certe fi fifcus adgnouit
$3 hereditatem , facilius probabitur, ceffare libertatem: nifi
fi 5* quis verba Conftitutionis fecutus, dixerit, ipfum ** fi-
biimputare debere, qui addici fibi hac condicione bona vo-
luit *9, vt libertates competant. Si quis autem exemplum
aditae hereditatis füerit fecutus, directae libertates non com-
petent, fi confilium et euentus fuerit fraudandorum credito-

rum: nec fideicommiffae praeftabuntur, fi euentu frauden-

tur creditores, $. 20. Sibona fuerint a fifco non adgnita 9*,
eaque addi&ta 5* libertatis conferuandae gratia, an pollit fi-

autem. Vulg. tamen. BR. — 38 Hal. et Vulg. addunt: eff. B R. Etiam Rehd.
G E B. 39 Forte legas: as ante. Hal.et Vulg. am caueri debeat. BR. Et ita
quoque Rehd. GER. 40 Vulg. fub bac conditione. B R. 41 Hal. fant,
G E B. 42 Malim: qui ad diredlam. BR.' —— 43 Hal. et Vulg. addunt: ac-
ceperunt. B R. Etiam Rehd. GE z. 44 Hal. fiut. GEB., 45 Hal. funt.
46 Vulg. ea. B R. Rehd. comprebendendum eft , ea. GE B. 47 Vulg. id quod.
B R. 48 Ap.Hal. quoque, abeft, GER. 49 Ap. Hal. is, abeft. GE R.
50 Rehd. inferit: teflator. GEB. 51 Taur. ceffaV/it. Et Rehd. ceffauit.
GER. 32 Haletmagiseft. 53 Taur.conflitutionE. G EB. 54 Hal. et Vulg.
praeftari. BR. — 5$ Vulg. vaceut. BR. Hal. jaceamt. . 56 Gothofr. in nota:
íi qua ducis. Hal, Hal. tamen habet in margine: aHas, caducis. BR. Rehd.
caduci. 57 Ap. Hal. et Vulg. i, abeft. 8R. — Vr etin Rehd. GEB. — 58
Vulg. fideicommiffariam libertatem, &R. — 59 Rehd.potuerit. GEB. — 60 Hal.
et Rehd. creditori. GEB. — 61 Hal. fuerit. GEB. — 62, Hal. competet. GEB.
63 Hal. agnouerit. — 64 Ap. Hal. et in Rehd, fi, abeft. Gz s.

65 Vulg. j

fcus poftea adgnofcere? Et magis.efít, ne poffit. Plane, fi
non certioratis Praefectis aerario 5? bona fuerunt libertatis
conferuandae caufa addifta, videndum eft, an Conftitutioni
locus fit? Et fi quidem talia fuerunt, vt adgnoíci deberent,
addictio ceffat: fi vero non fuerunt *?, addictioni locus eft,
$. 21. Is autem, cui bona addiéta funt, bonorum poffeffori
adfimilari debet , et fecundum hoc ** et iura fepulchrorum pot-
erit habere. $. 22. Item videamus, an conueniri a credito-
ribus poffit hereditariis actionibus: an vero non nifi ex cau-
tione, quam interpofuit? Magisque eft, vt non aliter conue-
niatur, quam ex ea cautione, quam interpofuit. $. 23. Si
duobus pluribusue addiCta fuerint bona, et communem rem
et communes libertos habebunt, etfecum familiae hercifcun-
dae iudicio experientur. :
— V. PaAvrvs libro LVII. ad Edictum. Iw fideicom-
miffariis libertatibus fi abfente herede Praetor pronuntiaífet li-
bertatem deberi: eft et liber, et defuntti libertus, fi et feruus
eius fuit "^?^: aut heredis, fi feruus heredis fit "*?: immo et
fi fine fucceffore heres decefferit, conferuandam effe liberta-
tem, Senatus Hadriani **^ temporibus cenfuüit.
VI. Inkw libro LX. ad Edictum. Decrew legata
funt, et rogatus eft legatarius Stichum emere et manumitte-
re: ** Falcidia interuenit , et minoris emi feruus non potelt :
quidam putant, dodrantem accipere debere 75 legatarium , nec

.emere compellendum. Tidem *? putant, etiam fi fuum fer-
uum rogatus fit manumittere, et dodrantem ex legato acce-

perit: non effe compellendum manumittere. 75 Videamus,
ne vtique in hac fpecie aliud dicendum fit. Sed in fuperiore
7? funt, qui putant cogendum legatarium redimere feruum,
et fe oneri fubieciffe, dum accipit 59 vel dodrantem : fed fi
paratus fit retro reftituere, quod accepit 5*, an audiendus
fit, videndum ? Sed cogendus ** heres tota decem praeftare,
perinde atque fi adieciffet teftator, vt integra praeftentur 5?,
—— VII. Vzrr1ANvslibro LXIIT. ad Edictum. Sz cui le-

fgata fint centum ita, vt fernum alienum redimat et manu-

mittat, et bonis heredis venditis, partem, non totum perfe-
quatur ?*: non alias debet confequi legatum , quam fi caue-
rit, fe manumiffurum: fed hoc tunc ?** demum, fi largiatur

.portio, quam accepit, ad ferui pretium, paratusque fit do-

minus tanti eum 5* vendere: alioquin exceptione doli debe-
bit legatarius repelli. | .
"VIII. PouPoxrvs libro VII. exPlautio. Evx, cui
mille nummi legati fuiffent, fi rogatus fuiffet viginti fernum
manumittere, non cogi fideicommiltfam libertatem praeftare,
fi legatum non caperet, conftat. |
IX. MaARcE&rrLvs ?* libro XV. Digeftorum. Cvxwx
fidei heredis commifit 9?*, ne feruus alienam feruitutem pa-
tiatur: experiri poteft confeftim, vt fuerit alienatus, 9? pe-
tere libertatem. . Sed vbi ?? alienatio non eft voluntaria, fed
neceffitas alienandi ex caufa teftatoris pendeat ?*, prope eft,
vt nondum debeat praeftari fideicommitfum: quod poteft vi-
deri defunctus ?? nihil fenfiffe de huiusmodi cafu alienationis.

exm. BR. Etiam Rehd. GE B. — 66 Hal. et Vulg. voluerit. BR. Etiam Rehd.
G E B. 67 XVulg. fuevint fifco mondum agnita. BR. 68 Rehd. inferit :
funt. GEB. 69 Vulg. certzorato praefecto aerarii. E R. 7o Hal. fuerint.
71 Rehd. bec. GEB. 72 Hal. et Rehd. faerit. GEB. 75 Hal. fuerit.
GEB. 74 Vulg. diui Adriami. BR. Etiam Rehd. GE g. 75 Hal. prae-
figit: fed. GEB. - 76 Ap. Hal. debere, abeft. GEB. — 77 Flor. Idem. Hal.
ltem. GEBR. . 78 Hal. praefigit: fed. GE B. 19 Hal. fed fuperiore cafu.
GEBR. $0 Vulg. acceperit. BR. Hal. accepit. - 81 Vulg. acceperit. BR.
$&2 Vulg. inferit: eff. B R. Et Rehd. GERE. 83 Vulg. praeflarentur. B R.
Etiam Rehd. GEZ. 84 Rehd. cenfequatur. 85 Vulg. ita, loco: tamnc.
sR. Etiam Rehd. GEB. — 86 Ap. Hal. ewm, abeft. GEg. — 87 Hal. MAR-
TIANVS. GEB. $8 Hal. et Vulg. commiffum fit. BR. Etiam Rehd.
GEB. . $9 Hal praefigit: et. GEB. O Hal. vbi vero, loco: fed vbi.
GER. 9I Hal. pendet. Rebd. pendebat. GuB. — 92 lal. defuntium. GEP.
: ! 93

ER DIGESTORVM LIB. XL. TIT. V.

X. IpneM libro XVÍ. Digeftorum. Qvrpaw in te-
ftamento fcripferat, ILLVM ET 1LLVM SERVOS MEOS
VENIRE NOLO: fi ideo eos noluit venumdari, vt fi ?? ve-
neant, ad libertatem perueniant, praeítanda erit libertas:
nam et illi videtur libertas reli&ta, de quo ita fcriptum eft,
NOLO ALII QVAM TIBI SERVIAT. Secundum haec bes
igitur, fi ^* quoquomodo vendere temptauerit "^. feruum,
confeftim peti poterit libertas: nec, quominus praeftet liber-
-tatem, proderit heredi, fi eum redemerit: quia femel exftitit
condicio. $. r. Is cui libertas debebatur, veniit ?*: fi vult

ab herede manumitti, non erit interneniendum ei, cui 38 he--

res praefens erit, emptor latitauit ??: quoniam poterat TEM
vti Senatusconfulto, vt quafi ex teftamento ad libertatem per-
ueniat. $. 2. Is cui ex fideicommiffo libertas debþbatmr, ab
eo, qui foluendo non erat, paü't'xs-eü fe bonae fidei * empto-
ri tradi: exiftimas ^ in manumiffum conftituendam actionem
exemplo eius, qui liberi horninis emptorem fimulata feruitu-
te decepit. Ego quoque adducor, vt putem recte aduerfus

venditos ? a&ionem competere: et magis fimilem ^ videri fta- -

tülibero, qui pridie quam ex teftamento : ad libertatem perue-
niret, idem fieri paffus eft. .
XI. MopEÉsTiNvs ? libro T. Differentiarum. . Ex
caufa fideicommiffi feruo libertatem dare fine tutoris auctori-

tate pupillus non poteft. Ó ï
| XII. In E« libro fingulari de Manumiffionibus. Iw»-

WATOR ntoninus, cum Firmus * Titiano * 'Tragoedos tres -

legaffet, et adieciffet, Qvos TIBI COMMENDO, NE CV1

ALII SERVIANT: publicatis bonis Titiani, refcripfit, de-

bere eos publice manumitti. $. r. Et legaterius non minus

quam heres rogari potelt feruum manumittere: et fi ante ma-

numiífionem deceflerit, fücceffores eius debent manumittere.
$. 2. Diuus Antoninus et Pertinax refcripferunt, hereditate

fifco vindicata, quoniam ? tacite quis rogatus erat ei, qui ca--
pere non poterat, reftituere hereditatem: et directo, et per-

fideicommiffum datas libertates deberi. : :
XIII. Ingx libro IX. Regularum. Sr praegnas an-
cilla moram non ftudio manumifforis, fed fortuito ? patiatur,
ne manumitteretur !9, liberum quidem non pariet: fed coge-

eam perueniat ad libertatem.

tur qui manumittere debuit, natum matri tradere, vt per

XIV. InE&x libro X. Refponforum. Lvcrvs Titius.
teftamento fa&co Seiam vxorem.fuam, item Titiam filiam . !
| | petitarum ea, quae fibi legata funt.-

communem, aequis portionibus ** fcripfit heredes: item alio
capite, ÉRo TEM SERVVM MEVM, QVvI ET Psvrrvs
VOCATVR, LIBERVM ESSE VOLO, SI VXORI MEAE
PLACEAT: cum itaque Seia vxor Lucii Titii abftinuerit ab
eadem hereditate, et ex fuübftitutione portio eius ad Titiam
filiam peruenerit: quaero, an Eroti, qui et Pfyllus vocatur,
ex his verbis füpradiCtis libertas competit *?? Modeftinus:

Erot, quod vxor teftatoris hereditate fe abftinuit '?,. non.

obeffe refpondi **. ]Item quaero, an Seia vxor, quae fe here-

95 Rehd. inferit: quj. GE B. 94 Hal. et Vulg. boc. BR. — 95 Ap. Hal.
fi, abeft. GE B. — 96 Hal. tentauerit. GEB. — 97 Rehd, vemit. GEE. — 98
"Mal cum, loco: cui. Et fic eft fa&um Flor. BR.. Et ita eft in Rchd. GEs.
99 Hal. latitat. Videtur effe pro: latitabit. B R. 100 Flor. fa&um: pote-
vit. B R. I Hal et Vulg. £ona fide. BR. Etiam Kehd. GEB. — 2, Hal.
exiflimans. Nempe Flor. fuit: exflimas, ex quo fa&um: exiflinuumms. BR. 3
Gothofr.in nota: venditorem. dta Hal.et Vulg. BR. Vt et Rehd. GER. — 4
Hal. fimile. GEB. . 5 Rehd. IDEM. GE&. — 6 Hal. et Vulg. Firmius. B R.
7 Vulg. Mutiano. Bn. $8 Vulg. quam.BR. 9- Hal. et Rehd. fortuita.
GER. 1O Hal. et Vulg. imauumittatur. B R. II Hal partibus, et ita
fa&um Flor. BR. ^ 12 Hal. et Vulg. competat. BR. Etiam Rehd. GEB. — 13
Hal abflnniffet. — 14 Kal. vefpoudit. In Rehd. fupra eft:: Modeffinus vefpon-

dit, et hoc in loco iterum folitum illius vocis compendium eft adie&um. G &n. -

15 Hal et Vulg, I5 4w;. Et ita quoque Flor. eft corre&um. BR. — Et ita eft in
Rehd. GER. I6 Pro: zuterim. Vide Anon. u Opufc. de. Latin, Vet. '1Ct.
P. 3;7j. ibique Duker. ER. 17 Hal Licinius, non addito: Refimas |In

4

ditate abítinuit, petenti Eroti libertatem iufte contradicere
poffit? Modeftnus refpondit, Seiae diffenfum nullius efle
momenti. : :
XV. InE w libro IIT. PandeCtarum. — Sr quis !5 ex
caufa fideicommiffi manumiffurus eft, nullo modo deteriorem-
eius ferui condicionem facere poteft: ideoque nec vendere
eum interdum ** alii poteft, vt ab eo, cui traditus eft, ma-
numittatur: et i tradiderit, redimere illum cogitur et manu-
mittere: intereft enim nonnumquatn, a fene potius manumit-
ti, quam a iuuene, | : u |
XVI. Lreiwwivs !* Rvrriwvs libro V. Regula-
rum. LisEeRTATES etiam per fideicommiffum dari pof-

| funt, et quidem largius, quam directo: nam non tantum pro-

priis, fed et ** alienis feruis per fideicommilfum libertas dari
poteft: ita tamen, vt vulgaribus verbis, et quibus euidenter
voluntas teftatoris exprim! poffit. :H
XVII. Ex libro XXl. Digeftorum Scaeuolae. Claudius
I9 CvM rIBI VISVM ?? FVERIT MANVMITTERE:
vtiliter datur fideicommitfa ?^* libertas. '

XVIII. ScAEvoxr A ?? libro XXIIIL. Digeftorum. T x-
STAMENTO ita cauit: PAMPHILVS, SI BENE SE

| GESSERIT ? RATIONIBVS MEIS, LIBER ESTO.
| Quaefitum eft, cum manente eodem teftamento poft aliquot

annos deceflerit, nec *vllae ^* ) querellae locus de Pamphi-
lo circa rationes patroni fit, an ex teftamento libertatem fit
confecutus ? Refpondit ^?, nihil proponi, cur non fit confe-

XIX. Inrx libro XXIV. Digeftorum. HxnEpk in-
in quibus et Sticho actori mariti, Quaefitum eft, cum abfen-

tas fibi praeftaretur, quafi ? ex iufta caufa heres abeffet , et
Praefes Prouinciae pronuntiauerit ^? libertatem deberi: an
agi cum Sticho poffit, vt rationem actus a fe adminiftrati red-
dere compellatur? Refpondit 3?, non poffe. $. 1. Vxori do-
tem, et alias res plures legauit, et eius fidei commifit, vt
Aquilinum feruum proprium mulieris apud confilium manu-
mitteret: id negat ?* íe facere debere, quod ?^ ipfius pro-
prius effet: quaero, an libertas ei debeatur? Refpondit *?,
vxorem, fi ex teftamento non folum dotem, fed etiam cete-
ra legata praeftari fibi ?^ vellet, compellendam ex caufa fidei-
comiiffi Aquilinum manumittere, eumque, cum liber erit,

XX. Pomxrowurivs libro VIT, Epiftulatum. ApPvp
Tulianum ita fcriptum eft: fi heres rogatus feruum manumit-
'tere, ex Trebelliano Senatusconfulto hereditatem reftituerit,
cogi debebit manumittere: et fi latitabit 5^, vel fi ?? iufta ex
caufa aberit, Práetor, caufa cognita, fecundum Senatuscon-

ro feruum fufceperit is cui hereditas reftituta fuerit, ipfum
competit ?5 manumittere: et eadem in perfonam ?? eius ob-
: feruari

Rehd. eft: Iutius, an: luuentius? 18 Ap. Hal.et, abeít. GER. I9
Hal. loco infcriptionis habet: Ex libro V. digéflorum Scaeuolae. — Et legetn in-
^choat: Claudius notat,. Cia tibi. 20 Rehd. iwJum. GEB. . 21 Kal f-
deicommnifjaria. G EB. 22 Rhed. CELSVS, GER. . 23 Hal. et Vulg. in-

'VI. Barb. Pal. I. S. Cruc. 1. Magl. Bynkersh, et Rehd. vt eft Flor. GEE..— 24
Flor. eit: vilae fcriptum pro: vil;; vt Hal. et omnes. B R. Habent: vl: Vat.
I JL HL V. VI. S. Cruc. II. Bynkersh. Rehd. cllae. Vat. YV. Chriftin. $. Cruc.
L Magl. in Pal. L. eft corretum. GEs. — 25 Hal refpondi.GET. — 26 Hal.
maríto ifle. GEB.. Pofterius habet Rehd. G x B. 27 Mal. adiit. Rehd. adie-
rit. GE B. 28 Wulg. quod. BR. — 29 Hal promumciauit. GER. — 30 Hal.
et Vulg. vefpondi. BR. ' ,31 Hal et Vulg. neganit. BR. 32 Hal quia.
GEB. 33. Hal. et Vulg. vefpondi. BR. 34 Ap. Hal. fibi, abeft. GEB.
35 Hal.letitauerit. GE B. 46 Ap.Hal. etin Rehd, fj, abeft. GEB. 37 Taur.
debel/it. GEB. . 38 Gothofr.in nota: conuenit, Hal. Etiam Vulg. BR. Etiam
Rehd. a recentiori tamen manu fuperícriptum: cempetit. G EE. 39 Hal et

Vulg.

ftituto marito, per fideicommiffum libertatem feruis dedit, -

te domino ifti ?^* Praefidem Prouinciae adierint ^* , vt liber- -

falta ad eas caufas pertinentia pronuntiare debebit ?*: fi ve- -

ferunt: z&. BR. Et ita habent Vat. IV, er S. Cruc. l. Sed Vat. L 1. ill. V. .

fet
hi
yi
il
yl
7
ha
fiete
mmat
tam
qua

60
Lt
piic
Qu
deli
confe
5í Pe
Ü
Jetel
yutio
tjote

riof
feri
f
aip
F
flarc
bus .
exl
fitan
Q |
us
d
iQ
*
m
&UE (
null
Ciunt:
aj 8
(tbet,
te o
Qd
um d
Q
abü&

Vülg. )
&i i,
l, Ea
Hl et
M. Y
Ef dtg
l Qu 1
E?f?ugr
il pr
rfqllcsw
46 Hil,
L/$.
Vuig,
X Supp
EY Pp.
M Vul,
NU ad»h

]i
u
It
li
N

Yins
t

Ir
E
10
qui
ii«
; li
1l

Ei
pdit,
ia
[
m
r
fil-
i dO-
uM
Yite
; p

; i
URT

QUE

; fide

H

ntrlte
gl
"m
ol
[v
ii
ls Ub'
ff
y )
lto I
[ HM'

Nulg. zm perfona. B &. Etlam Rehd. GEB.

LVS. GER.

vox ad heredes pertineret. . G E B.

DIGESTORVM LIB. XL. TIT. V. 803

|feruari conueniet, quae circa emptores cuftodiri folent. An
haec vera putes? natm egó di(cendi cupiditate, quam folam

viuendi rationem optimam in oCtauum ^? et feptuagefimum
annum aetatis duxi, memor fum eius fententiae, qui ^* di-

,

xifle fertur *?, ziv vov Érspoy mó0c iv r3 cwpQ tw, Tpocua-

6dv vi BovAolugv *3. .^* Belliffime Arifto ^* et OCtauenus pu-
tabant, hunc feruum, de quo quaereretur, fideicommiffae
hereditatis non effe: .quia teftator rogando heredem, vt eum
anumitteret, non videtur *5 de eo reftituendo fenüiífe: fi

tamen per errorem ab herede datus fuerit, ea ^7 dicenda funt,
quae Iulianus fcribit. . | us

XXI. PaPe1NrzANVs ^5 libroXIX. Quaeftionum. R o-

GO, NE STICHVS ALTERIVS SERVITV TEM EXPE-

AiATVR: intellegi. datam fideicommiffam $? libertatem,
placuit Principi: quid enim tam contrarium eft feruituti, .

quam libertas? Nec tamen quati poft mortem heredis data vi-
debitur ?^?: quod eo pertinet, vt fi viuus eum alienauerit,
confeftim libertas petatur : nec profit ad impediendam libertatis
5* petitionem,. fi redemerit eum, cuius femel condicio exti-
tit. Idem probandum eft, et fi non voluntaria. alienatio ab
herede facta eft: nec refragabitur, quod non per ipfum alie-
natio facta eft: fuitenim quafi ftatuliber, et quacumque ra-
tione condicio impleta eft. .. À |
XXIL Lpgmw libro XXII. Quaeflionum. — Srz legata-
rio fundi decem pretii nornine reliCcta fint in hoc, €vt) 9?
feruum fuum manumittat: quamuis fundi legatum adgnoue-
rit, fi tamen pecuniae ?? propter interuentum-Falcidiae non
adgnouerit, cogendus eft et pecuniam accipere habita legis
Fa!lcidiae ratione, et feruo fideicommi(fariam libertatem prae-
ftare, cum femel fundi legatum adgnouit **. $. r. A duo-
bus heredibus, qui tres feruos habebat 5?, petit 95, vt duos
ex his quos.voluifent, manumittant ?7; altero heredum la-
titante, alter declarat, quos velit manumittere: poteft di-
ci, fieri liberos, vt perinde libertas competat, ac f prae-
fens folus manumittere potuiffet, . Quod fi ex feruis vnus de-

cefferit, fiue iufta ex caufa abfit heres, fiue fari non poffit,

2 quo petitum eft: decernente Praetore, dues, qui fuperfunt,
fieri libertos ** conuenit.' $. 2. Cum is, quifideicommiffam
5? libertatem praeftare debet, iufta ex caufa abeltt, aut latitat :
aut quidam praefentes fünt, alii ex iuífta caufa abfunt, non-
nulli frufirandi ?? gratia fideicommifli ** copiam füi non fa-
ciunt: aut ei, qui libertatem debuit 97?, heres non extitit,
aut 5* fuus heres hereditate fe abftinuit: Praetor pronuntiare
debet, ex teítamento Lucii Titii fideicommiffam $^ liberta-
tem competere: idque Senatusconfulto demonftratum eft:
quo Senatusconfulto comprehenfum 9?.eft, ne dubium etobfcu-
rum effet, cuius libertus fieret, Praetorem pronuntiare debe-
re, qui ex iufía caufa, et qui detraCtandae libertatis gratia
abfit.

40 Gothofr. in nota: Pomponius
ad octauun et feptuagefimum. aumumm aetatis peruenit. Sed dudum A. Auguftin.

l. Emend. $. docuit, haec verba non effe Pomponii fed Confulentis. BR, — 4t.

Hal.et Vulg. quam. BR. Etiam Rehd. GEF. 42 Vulg. addit: IJuliauss.
BR. Vt et Rehd. in hunc modum: ferzuv. Inliamus maimn et. fi. 43 Id eft:
Etfi alterum pedem in tumulo baberem , ot pigeret aliqguid addifcere. Atque
ita quoque Haloander in Graecis. Rehd. vero graeca iíta paulo aliter vertit:
Etfi vuum pedem in tumulo baberem , adbuc tamen difceve quid vellem. 44
Hal. praefigit: et. — 43 In Rehd. Zriflo, abeít: excidiffe autem illud, cum
fequens vocula et, tum verbum pluralis numero: putabant , fatis iudicant. GE R.
46 Hal.et Vulg.videretur. BR. — 4'7 Kehd.eadem. GEB. — 48 Rehd. PAV-
49 Hal. fideicommiffo. Vulg. fideicommiffariam. BR. Rehd. vt
Vulg. 50 Rehd. videtur. GER. 51 In Rehd. hertatis, abeft. GEB.
52 Supplementum hoc agnofcunt Vat. L. Barb. Chriftin. S. Cruc. I. vt et
Rehd — At Magl. vt eft Flor. GEn. 53 Rehd. inferit: legatum. G E B.
54 Vulg. aguouerit. BR. . Et Rehd. GxE. 55 Kehd. babebant, ac fi
56 Hal. petüt. —— 57 Ml et Vulg.

.XXIIL. Inzw libro IX. Refponforum. F1pbErcomw-
MISSARIA libertas praetextu compilatae 59 hereditatis, aut
rationis geftae non differtur. $. r. Fideicommiffariam liber-
tatem. ab. herede non praeftitam cogendus eít heredis lieres,
qui reftituit ex Trebelliano Senatusconfulto hereditatem, prae- -
ftare, fi eius perfonam eligat, qui manumittendus eft. NEEUD
Seruum peculii caftrenfis, quem 9* pater fideicommitfi verbis
' a legitimis filiis ^* heredibus liberari voluit, filium militem,
vel qui militauit, fi patris 5? heres extitit, manumittere co-
gendum refpondi: quoniam proprium manumififfe *9 defun-
&us poft donationem in filium collatam exiftimauit: portio-
nem enim a fratre domino fratrem eundemque coheredem ci-
tra damnum voluntatis redimere non cogendum: nec ob eun-
dem errorem cetera, quae pater in militia *! profecturo fi-
lio donauit, fratri , qui manfit in poteftate, conferenda: cum.
peculium caftrenfe filius etiam inter legitimos heredes praeci-
puum retineat *?, $. 3. Etiam fideicommiflaria libertas a fi-
lio poft certam aetatem eius data,.fi ad eam puer non perue-
nit **, ab herede filii praeftituta die reddatur ^*: quam fen-
tentiam iure fingulari réceptam, ad cetera fideicommiffa reli-
&a porrigi non placuit. — $. 4. Seruum a filio poft quinque
annos, fi eo tempore mercedem diurnam filio praeftitiffet,
manumitti voluit: biennio proximo vagatus, non praeftiteratz
condicione defectus videbatur: fi tamen heres filius, aut tu- -
tores eius minifterium ferui per biennium elegiffet *5, eam
rem ex *^ praeterito *?, qnod per heredem ftetiffet, impe-
dimento reliduae condiciont non effe confiitit. L
.. AXIV. Vrrrianvs libro V. Fideicommifforum. G-
NERALITER dicemus, eos poffe fideicommiffariam liberta- -
tem adícribere, qui fideicommiflüm pecuniarium poffunt re-
linquere. $. r. Et Principis feruo, vel municipii, et *9 cuius
alterius, fideicommiffa libertas adfcripta valet. $. 2. Ho-
ftium ferüo fi fideicommiffaria libertas fuerit adfcripta, poteft
tractari, an non fit inefficax ? Et fortaffis quis dixerit, in-
dignum efle, ciuem Romanum fieri hoftium feraum: fed fi
in cafum ** relinquatur, in quem 9? nofter effe incipit 9*:
quid prohibet dicere, libertatem valere $?? $. 5. Si homi-
ni libero fuerit libertas per fideicommiffüm adfcripta, et is
in feruitutem redactus proponatur: petere poteft libertatem ,
fi modo mortis tempore vel condicionis exiftentis inueniatur
feruus. $. 4. Seruo eius, qui nondum in rebus humanis eft,
libertas recte ?? per fideicommiffuüm relinquitur. $. 5. Si fer--
uus in metallum fuerit damnatus, libertatern fperare non pot-
erit. , Quid ergo, fi fideicommiffaria libertas et 9^ relicta fit,
et poena metalli indulgentia Principis fit liberatus? Et eft re-
fcriptum ab Imperatore noftro, hunt in dominum prioris do-
mini non reftitui: cuius tamen fit, non adicitur 55: certe,
cum fifci efficiatur, fperare poteft *5 fideicommiffariam liber--
tatem, $. 6. Ex damnata in metallum concepto et nato fi-
' | dei-

maumnnitterent. BR. Etiam Rehd. GEB. — 58 Gothofr. in nota: Al. liberos.
Nempe ita ipfe Taur. in margine, et Hal. GEB. — 59 Hal. fideicounniffariam.
GEB. 60 Hal et Vulg. fraudandi. BRR. Etiam Rehd.GE B. — 61 Hal. fidei-
commiüffi canfa, loco: gratía fideicommmiffi. GE B. — 62, Hal. debet. GEB. — 63
Gothofr. in nota: azt fi fuus. Ya Hal. GE B. 64 Hal. fideicouimilfariam. G E B.
65 Hal.compraebenfum. GEB. — 66 Hal. expilatae. — 67 Kehd. quanudo, lo-
Co: quem. GER. — 68 Ap. Hal filijs, abeft. GEB. — 69 Hal. et Vulg. pa-
tri. B R. 7o Flor. eft: manumiffWffe. GEB. 71 Hal. et Vulg. emilitzan,
BR. Etiam Rehd. GE E. 72, Kehd. detinent. GER. 753 Rehd. perne-
niat. GEB. 74 MHal. reddetur. GER. —— 75 Gothofr. in nota: elegiffeut.
Ita némpe Hal. Taur. elfeiffet. Rehd. elegiffet. GE g. 746 Ap.Hal.ex, ab-
cít. GER. 77 Wulg. excepto, loco: ex praeterito. BR. . Ita et Rehd. GER.
78 Vulg. vel cuiusuis. 79 Hal.ct Vulg. zt cafs. BR. Etiam Rehd. G EB,
&o Rehd. caum, loco: zu queu. GEB. 81 Vulg. zucipist. BR. 82 Ap.
Hal. dicere, libertatem valere, abíunt. GEB. $3 Rehd. re&fa. GEB. 84
Gothofr. in nota: A4/. ei. Nempe ita ipfe Taur. in margine. Ap. Hal. et in
Rehd. et plane abeft. GE. 85 Taur. adicitaur. G EB. $6 Hal. et Vulg.

Aaaaaa ge

804 , DIGESTORVM LIB. XL. TIT. V.

'deicommiffaria libertas dari poterit: quid mirum, cum etiam
venumdari eum poffe quafi feruum Diuus Pius refcripfit -
$. 7. Sipetitum a teftatore fuerit, ne poftea Stichus feruiret,
lacuit, fideicommiffariam libertatem datam videri: nam qui
igoc petity fie poftea feruiat, videtur petere, vt libertas ei
praeftetur. $. 8. Sed etfi itafcripfit, N EVM ALIENES,
NE 99 gvM VENDAS, idem erit dicendum: fi modo hoc
animo fuerit adícriptum 3?, quod voluerit eum teftator ad li-
bertatem perduci: ceterum Íi alia mente id fcripfit, vtputa
quia confilium dabat ?? heredi retinere talem feruum, vel
quia coércere voluit feruum, etcruciare, ne meliorem domi-
num experiatur ?*, vel aliqua ?? mente, non tribuendae li-
bertatisS animo: dicendum eft, ceffare libertatis praeftationem,
Cetita Celfus libro vicenfimo ?? tertio Digeftorum fcribit.
. Non tantum enim verba fideicommiffi, fed et mens teftatoris.
tribuere folet libertatem fideicommiffariam. Sed cum ex prae-
fumptione libertas praeftita effe videtur ?^, heredis eft, con-
trariam voluntatem teftatoris probare. $. 9. Si quis tutorem
ideo fcripferit ?^, quia liberum putauit: certiffimum eft, ne-
- que libertatem peti pofle, neque tatelam libertatis praeftatio-
ni patrocinari: et ita et ?* Marcellus libro quinto decimo Di-
geftorum, et Imperator nofter cum patre refcripfit. $. ro.
Si quis feruo pignerato directam libertatem dederit, licet vi-
etur ?* iure füptili inutiliter relinquiffe ?9: attamen, quafi
et fideicommiffaria libertate relicta ??, feruus petere poteft,
vt ex fideicommiffo liber fiat *99: fauor enim libertatis fua-
det, vt interpretemur, et * ad libertatis petitionem procedere
2 teftamenti verba, quafi ex fideicommiffo fuerat ? feruus li-
ber effeiuffus: nec enim * ignotum eíft, quod multa contra
iuris rigorem pro libertate fint conftituta. $. rr. Ex tefta-
mento, quod adgnatione poftumae ruptum effe conftitit ?,
neque directas libertates competere, neque fideicommiffarias
deberi, fi * quas non a legitimis quoque heredibus paterfa-
milias reliquerit, fatis conftat. $. 12. Si quis alienum vel
fuum feruum rogatus fit manumittere, et minus fit * in eo,
quod accepit ? iudicio teftatoris, 'plus fit in pretio ferui: an
cogatur vel alienum redimere, vel fuum manumittere, viden-
. dum e£2. et Marcellus ? fcripfit, cum ceperit legatum, co-
gendum omnimodo fuum manumittere, et fane hoc iure vti-
mur, vt multum interfit, fuum quisque rogatus fit manumit-
tere, an alienum: fi füuum, cogetur manumittere, etiam fi
modicum accepit *?: quod fi alienum, non alias erit cogen-
dus, quam fi tanti poffit redimere, quantum ex iudicio tefta-
toris confecutus fit. — $. 13. Proinde confequenter Marcel-
lus ait, eum quoque qui heres inftitutus eft, fi quidem ali-
quid ad eum dedu&to aere alieno peruenit, cogendum elfe
fuum manumittere : fi vero nihil peruenit, non efíe cogendum.

goteiit. BR. Etiam Rehd. GE&. $7 Hal.et Vulg. refcripfevit. 8 R. 88
Vulg.zeuze.BR. — 89 Rehd.fcviptum. GE B. — gO Vulg. confuluit. BR. Etiam
Rehd. GE 5. 91 Hal experiretur. GEB. — 92 Gothofr. in nota: vel alia.
Jta Hal. et Vulg. vel aliqua meute non tribuendae libertatis, fequenti: animo,
expundto. bR. Rehd. vt Flor. GEs. 93 Hal. vitefimo. G EB. 94 Vulg.
videbitur. BR. Rehd. videatarv. G E B. 95 Hal fcripfit. — 96 Ap. Hal. et
Vulg. et, abeft. BR VtetinRehd. GEE. — 97 Vulg. videatur. BR.. Rehd.
vt Flor. GEB. 98 Hal. reliquiffe. G E B. 99 Hal. attamen et quafi fidei-
eommijfaviam libertatem velilam, feruus. 1ta et Rehd. nifi quod habeat : quafi
et. GEB. 1oO Rehd. addit: feruus. GE R. 1 Vulg. et, abeft. BR.— 2
Hal. et Vulg. ad libertatis praeffationem accedere. 8 R. — Habet et Rehd. accede-
ve, reliqua vt Flor. GER. 3 Hal.et Vulg. fuevit. BR. Etiam Kehd.
G E B. 4 Ap. Hal. enim , abeít. GER. 5 Hal. raptum efl Vulg. rn-
ptum effe conflat. & R. Ft hocmodo etiam Rehd, GEB. — 6 Ap. Hal. et Vulg.
fi, abeft, et Flor. eft expun&um. gR.. Et in Rehd. abeft. GER. 7 Hal. in-
ferit : confecutus. GE. 8 Hal. inferit: ex, GE B. — 9 Vulg. inferit: qui-
dem. B R. 10 Hal. acceperit. G B. 11 Rehd. vel efure, et mox: ac-
eefferiut. GEB. I2 Hal. et Vulg. addunt: eff;. BR. Etiam Rehd. GER.
33 Gothofr. in nota: fperauit fe'legatum. — Ka Hal. et Vulg. Sed et Flor. vt
mox. Ap. Hal. tameu eft: fperauit legatum fe vbevius. BR. 14 Erat Flor.
fperauit legatmm. werins confecuturam., — Factum eft: fperamit fe legatum wbe-

$. 14. Plane fi forte minus reli&um eft alicui, verum creuit

legatum ex aliqua caufa: aequiffimum erit, tanti eum cogi
redimere, quantum ad eum peruenit? nec caufari debere, quod
minus illi reli&tum fit, cum creuerit eius legatum per tefta-
menti occafionem : nam etfi ex mora fructus, vfüraeue ** fidei-
commiffo acceffiffent, dicendum eft, libertatem praeftandam,
$. 15. Proinde etfi ferui pretium decreuit, dicendum eft, re-
dimere cogendum. $. 16. Quod fi legatum fit imminutum ,
videndum :?^, an cogatur feruum manumittere, qui fperauit
!3 Jegatum vberius *^ confecuturum? et putem, fi legatum
refundere fit paratus, non effe cogendum: idcirco, quia alia
contemplatione adgnouit legatum, quod ex inopinato demi-
nutum eft: parato igitur ei ?? a legato recedere; conceden-
dum *9 erit: nifi forte refiduum *? legatum ad pretium fuffi-
cit !9, $. 17. Quid ergo, fi plures *? feruos rogatus fit
manumittere, et ad quorundam pretium fufficiat id. quod re-
liétum eft, ad omnium ?? non fufficiat ? an cogendus fit quos-
dam manumittere? Et putem ?* , debere eum cogi, vel eos,
quorum pretium patitur ??, manumittere. Quis ergo ftatuet,
qui potius manumittitur ?3? vtrumne ipfe legatarius eligat
2^, quos manumittat, an heres eft ?? Et fortaffis quis re-
&e dixerit, ordinem fcripturae fequendum : quod fi ordo non
areat ?^9, aut fortiri eos oportebit, ne aliquam ambitionis

vel gratiae füfpicionem Praetor fubeat: aut meritis cuiusque-

allegatis arbitrari eos oportet. $. 18. Simili modo dicendum
eft, etüi redimere iuffus fit, libertatemque praeftare, nec pe-
cunia, quae legata eft, fufficiat ad redemptionem omnium,
quibus libertas data eft: nam et hic idem erit, quod fupra
probauimus. $. 19. Si cui legatum fit relictum ?^*, isque ^*
rogatus fit feruum proprium manumittere , et ^? id ??, quod
legatum eft, praeftare: an fideicommiflaria libertas praeftan-
da fit2 Quosdam mouet, quía, fi fuerit coactus ad liberta-
tem praeftandam, ex neceffitate ad fideicommiffi quoque prae-
ftationem erit cogendus: etfi ?* qui putant ?? non efle cogen-
dum. Nam et fi mihi legatum fuiffet relictum , et id rogatus
effem Titio reftituere confeftim , et praeterea fideicommiflam
libertatem feruo æmexo praeftare: fine dubio diceremus, non
effe me cogendum ad libertatis praeftationem, quia nihil pre-
tii nomine ?? videor ?* accepifie. Plane fi forte poft ternpus
fuerit rogatus reftituere fibi legatum reli&ctum, dici poteft,
propter medii temporis fructum cogendum eum manumittere,
$. 20. Si rogatus quis alii fündum, cum morietur, alii cen-
tum praeftare, fi ?5 tantum ex fructibus fundi perceperit ,
quantum eft in fideicommiffo: cogendum eum praeftare: fic

fit, vt fitin pendenti fideicommiffum pecuniarium, et fideicom-

miffae libertatis praeftatio. $. 21. Quotiens autem fideicom-
miffaria libertas relinquitur efficaciter, in ea caufa eft, vt ne-
s | p que

viu$ confecuturum , quarum. emendationum , cur fpreuerit alteram Taur. , cum
vtraque fit ab ordinaria manu, non video. BR. Rehd. legatum fe verius
confecuturum. GE B. 15 Hal et Vulg. eo. BR. Etiam Rehd.GEB. 16
Vulg. cogendus erit. BR. — Etiam Rehd. GER. p7 Rehd. inferit: quod
apud eum vemaneat. G E B. 18 Hal. wifi forte refiduum legatum , quod apud
emn vemanet , ad precium fufficiat. - .Y9 Taur. plaris. Flor, hodienum eft cor-
rupte: phurissmoue. BR. Et ita quoque Magl. et Bynkersh. Habent tamen-;
pluves fernos , Vat. 1. IV. Barb. Chriftin. Pal. L. S. Cruc. L Il. vt et Rehd,
GEB. 20 Vulg.inferit: vero.BR. Etiam Rehd. GE2. 21 Rehd. psto. GE B.
22 Hal.et Vulg. patiatur.BR. — 23 Klal.et Vulg. manumittantur. B R. Etiam
Rehd. GE 5. 24 Hal. eliget. GE B. 25 Hoc: eff , valde et fufpeQtum ,
maxime ob fequens: et. Ab omnibus etiam abeft. p R. Ap. Hal. eta Vat. I.
V. Barb. Chrittin. Pal. I. S. Cruc. L. II. vt et Rehd. Magl. tamen vt Flor. GEB.
26 Vulg. appareat. BR. Etiam Hal. GEz. — 27 Hal relichum eftl. . 28. Ap.
Hal 4ue, abeít. GE B. — 29 Taur. manwmitterEt. GEB. — 30 Flor in: ma-
mwmitteretid, finales literae tid . deletae funt, repofito: eigme, Sed maluit
Taur. antiquam fcripturam. Corre&ionem maluerunt Vulg. Noric. ceterae. BR.
Etiam Rehd. G E g. 31 Gothofr.innota: Al. et funt. Nempe ita Taur. in
margine, et Hal. et Rehd. GE». — 32 Vulg. puteut. BR. — 33 Taur. pretii
nomini. Sed eiiam Flor, eft corre&um in: momine. BR. Saltim Taur. dare de-
bebat: mominl. GXB. 24 Hal videer. — 35 Ap. Hal fi, abeít. GEB6
: zT

L
r
ht [
Tà ordit
33
UM !it,
Wg, e
hn
H

1

N

ogl
l

g.
It

mï
i
m
T

il
;f
]f
105«
e0$,
Quel,
1o

Ui
(
um
N

Lf«

; u
]
[! quod
T W!
dior
UE
Rudds
1117
um
Pg&um,
Vl
T
j
Tl qn*
malüit
j j
fit. f
"T
.'GEBo
j

'E
H
!

dicendum eft, Conftitutiones fupra fcriptas ceffare.

DIGESTORVM LIB. XL. TIT. V.

que alienatione, néque víucapione extingui poffit: ad quem-
cumque enim peruenerit is feraus, cui fideicommiffa libertas
relicta eft, cogi eum manumittere: et ita eft faepiffime con-
fütutum. . Cogetur igitur is, ad quem feruus peruenerit, fidei-
commiffam libertatem praeftare, fi hoc maluit 35 is, qui ro-
gatus eft ?^* : latius enim acceptum eft, vt et fi füb condicio-
ne fuit ?* ei libertas reli&ta, et pendente condicione aliena-
tus fit, attamen cum füa caufa alienatur 3?. Quod fi nolit

ab eo manumitti, fed potius ab eo velit ad libertatem perdu-

ci, qui erat rogatus eum ^? manumittere: audiri eum opor-

tere, Diuus Hadrianus et Diuus Pius refcripferunt. Quinim-

mo etÍfi iam ** manumiffus eft ^?, velit tamen potius eius

libertus fieri, qui erat rogatus eum manumittere: audiendum

eum, Diuus Pius refcriplit. Sed etíi ex perfona manumiffo-
ris, vel ex ^* quacumque caufa manumiílus oftendere poteft
ius füuum laedi manumiffione, vel etiam laefum *^: fuccurri
ei ex his Conftitutionibus oportet, ne contra voluntatem de-
functi durior eius condicio conftituatur. Plane fi ea fit de-
functi voluntas, vt vel a quacumque *? manumitti voluerit ;

XXV. PaAvrvs libro III. Fideicommifforum.

autem extet, et velit feruus defuncti libertus effe, non em-
ptoris: non effe eum audiendum, Valens feripfit, ne emptor
et pretium et libertum perdat. : i
. XXVI. VrPiAnvs libro V. Fideicommifforum. Cvw
vero is, quirogatus » non ) 49 eft alienum feruum manumit-
tere, mortalitatis neceffitate, vel bonorum publicatione, ad
alium ** ferüum perduxit, magis opinor, Conftitutionibus
eíle locum, ne deterior condicio fideicommifíae ^9 libertatis
fiat. .Nam et cum quidam rogatus effet, cum. moreretur, fer-
uum manumittere, isque deceffiffet libertate feruo non data:
perinde eum habendum, conftitutum eft, atque fi ad liberta-
tem ab eo perdu&tus effet: poteft enim eo teítamento dare li-
bertatem, vtique direCtam.
bertatem accepit fideicommiffariam, fi ab alio ; quam qui erat

rogatus , manumittatur, auxilium Conftitutionum habeat, per- -
indeque habeatur ,'atque fi ab eo manumiffus fuiffet: quoniam.
fideicommiffis libertatibus fauor exhibetur, nec intercidere

folet deftinata fideicommiffa 59 libertas: qui enim ea dona-
tus eft, in poffeffionem 5* libertatis interim eífe videtur.
$. r. Apparet igitur, fubuentum fideicommifíis libertatibus ,
vt in re ?? mora fa&ta effe his 53 videatur: et ex die quidem,
quo libertas peti potuit, matri traderentur ?* manumittendi
caufa:.ex die vero, quo petita eft, ingenui nafcantur ??.
Plerumque enim per ignauiam, vel per timiditatem eorum ,
quibus, relinquitur libertas fideicotmmiffa, vel ignorantiam iu-
ris fui, vel per auctoritatem et ?* dignitatem eorum, a qui-
bus reli&ta eft, vel ferius petitur, vel in totum non petitur
fideicommiffa libertas: quae res obeffe libertati non debet.
Quod igitur defendimus, ita determinandum eft, vt ingenui

36 Rehd. maluerit. GE B. — 37 Rehd. addit: manumitti. GEB.
fit. — 39 Kcehd. alienatus eft. GER. 4O Ap. Hal. eum abeft. — 41 Hal.
cum, loco: iam. GER, 42 Rehd. fjt. GEB. — 43 Ap. Hal. ex, abeft.
GERB. 44 Hal, ius fuum manumiffione cffe laefum. GX B. 45 Hal. et Vulg.
immo omnes fcripti: quocumque. BR. Barb. Vat, IV. VI. Chriftin. Pal. L Byn-
kersh. At Magl. et Rehd. vt eft Flor. GEB. — 46 Gothofr. in nota: Deefl baec
negatio Bafilicis et. Graecis. Abeft a Vulg. Nor, omnibus etiam fÍcriptis, quos
infpexi, quinque. B R. Vat. T. VI. Barb. Chriftin. S. Cruc, II quibus adde Byn-
kersh. In S. Crüc. L. negatio eft expun&a. — Sed adeft in Magl. Rehd. legem
ita orditur: Cum vero rogatus efl, GE B. — q'] Vulg.alterum. BR. Etiam Kehd.
GEB. 48 Hal. fideicommiffariae, GER. 49 Scriptuam in Codice Flor.
vtique directum. nonnemo praetermiffo vitio integrum inquinauit, mutato : fic ,
in: fit, ac fi legendum foret: vtique direclum fit. fatis ftolide. — Inde tamen
Vulg. et Nor. lbertatem vtique cum didum [fit, vt. BR. l1ta et Rehd. GER.

38 Hal.

. $o Hal. fideicommiffi. Vulg. fldeicominiffaria. BR. — $1 Flor. infine verfus eit

poffejfione. Flal. et Vulg. poffeffione. B R. Rehd. vt Flor. GER. 52, Hal. et

S1:he-

res , qui vendidit feruum, fine fucceffore decefferit : emptor .

Sic fit ^?, vt quotiens quis li- -

80$

quidem exinde 5* nafcantur, ex quo mora libertati fata eft:
manumitti autem partum dici debeat, ex quo peti libertas po« :
tuit *5, quamuis non fit petita. Certe minoribus viginti quin-
que annis , et in hoc tribuendum eft auxilium , Vt videatur in
re mora. ?? effe: nam qua ratione decretum 99, et a Diuo
Seuero ?* conftitutum eft, in re moram effe circa pecuniaria
fideicommiífa , quae minoribus relicta fünt, multo magis de-
bet etiam in libertatibus hoc idem admitti. $. 2. Cum qui-
dam Caecilius ancillam, quam pignori obligauerat, dimiffo
creditore, per fideicommiflum manumitti voluiffet: et here-
dibus creditorem non liberantibus, infantes, qui poftea erant
editi, veniffent a creditore: Imperator nofter cum patre re-
fcripfit **, fecundum ea, quae Diuo Pio placuerint 93 , ne
pueri ingenuitate deftinata fraudarentur, pretio emptori re-
Íftituto perinde eos ingenuos fore, ac fi mater eorum fuo tem-
pore manumifía fuiffet. $. 3. Idem Imperator nofter $* cum
patre refcripfit, fi poft quinquennium mortis teftatoris tabu-

lae teftamenti apertae effent, vel codicilli , et partus medio

tempore editus (it 5*^: ne fortuita mora fernitutem partui ir-
rogauerit ??^, matri partum tradendum 9*, vt ab ea ad liber-
tatem perducatur, $. 4. Apparet igitur ex hoc refcripto ,-
item eo, quod a Diuo Pio refcriptum diximus, noluiffe eos , -
moram libertati ?* fortuitam nocere edito 9? ex ea, cui fidei-
commiffa libertas data eft ^?9. $. 5. Non tamen fi a fubftitu-

| to impuberis fideicommiffa libertas data fit ancillae, quae?* -

viuo impubere partum ediderit: vel fi poft tempas, vel fuüb-
condicione.libertatem acceperit, et ante diem ; Vel condicio-
nem partum ediderit: ad libertatem partus perducetur: quia
horum alia condicio eft: non enim moram fortuitam, fed ex
voluntate teftantis, paffi funt. $. 6. Si pro non Ícripto habi-
tus fit feruus alicui legatus, cui feruo per fideicommiffum li-
bertas adícripta eft: quaeítionis eft, num ?? fideicommiffa li-
bertas debeat intercidere? et an, fi feruus petat fideicommif-
fam libertatem ab'eo, penes quem remanfifiet, pro non fcri-
pto habito legato, quod erat reli&tum ei, qui eum rogatus
fuerat manumittere: vel fi ipfe feruus, vt fupra dictum eft,
fuit *? legatus:an libertas non debeat intercidere2 Et putem, -
debere dici, fideicommiffam libertatem faluam effe, licet ad
eum nihil peruenerit, qui eum rogatus erat manumittere:
cogetur igitur libertatem praeftare is, ad quem peruenit le-
gatum : quia libertas fideicommiffa nullum impedimentum pa-
ti debet. $. 7. Subuentum libertatibus eft Senatusconfülto *
quod. faétum eft temporibus Diui Trahiani **, Rubrio Gallo
et.Caelio Hifpone *? Confulibus, in haec verba: sx ni, A
QVIBVS LIBERTATEM PRAESTARI OPORTET [
EVOCATI APRAETORE, ADESSE NOLVISSENT: SI
CAVSA.COGNITA PRAETOR PRONVNTIASSET, LI-
BERTATEM,HIS DEBERI: EODEM IVRE STATVM
SERVARI, AC'SI DIRECTO MANVMISSI- ESSENT.
V. 8. Hoc Senatusconfültum ad eos pertinet, quibus ex cau-
fa fideicommiffi libertas debeatur **. Proinde fi libertas non

Vulg. rem. BR. Etiam Rehd. GEB. — 53 Vulg. bis, abeft. p n. 54 Hal. et
Vulg. tradentur. £ &. Rehd. tradetur , omiffa forte füper e lineola. GE g. 5
Hal. mafcentur. GEB. 56 Vulg. vel, loco: et. BR. — 57 Vulg. ex eo die.
BR. Etiam Rehd. GER. 58 Rehd. potuerit. GE B. 59 Hal. et VuJg.
inferunt: fafa. Bk. —— 60 Hal. addit: efi. — 61 Hal. diuo Mavco. GER.
62 Rehd. vefcripferunt. G E B. 63 Hal. placuerant.- Vulg. placuerunt. BR.
64 In Rehd. woffer, abeft. GEB. — 65 Ap. Hal. fit, abeft. 66 Hal. et
Vulg. zvrogaret, BR. 67 Kehd. addit: effe. GER. 68 Hal. et Vulg.
libertatisS. BR. . Etiam Rehd. GER. 69 Hal. et Vulg.editis. BR. Etiam
Rehd. GEs. "70 Hal. effet. Vulg. fit. BR. Rehd. vt Vulg. Gr. 71 An-
te hoc: quae, Flor. 73 ea, eft adfcriptum , vt fit: amcilla ea, quae, cum fal-
tim: ei, efie deberet. Inde fcite Vulg. Nor. omnes: ncilae, eaque. BR, — Et«
iam Rehd. GE . 72 Rehd. a, loco: "wm. GERE. 43 Hal fuerit..
74 Flor. eft: Trabiani fub Rüubrio. Trabiaui, loco: Traiami. Bm. Hal. Tya-
iani fub. Rubrio. 75 Vulg. Pifome. BR. "WVt et Rehd. GEn. 76 Hal.
operteret. G E B. 71 Erat Flor. libertam debeatur. lbi z in ; mutata, hic a
Aaaaaa 2 ex-

906

deberetur 79, obreptum tamen Praetori eft ** de libertate, |

pronuntiatumque: ex hoc 89 Senatusconfulto libertas non
competit: et ita Imperator nofter cum patre fuo refcyxpüt,
. o. Euocari autem a Praetore oportet eos, qui fideicom-
miffam 9* libertatem debent: ceterum, nifi fuerint euocati,
ceflat Rubrianum Senatusconfultum. — Proinde denuntiationi-
bus ;et Edi&is, litterisque euocandi funt. $. ro. Hoc Sena-

tusconfultum ad omnes pertinet latitantes, quos fideicom- |

miffam libertatem praeftare oportet. Proinde ?? fiue heres
rogatus *?, fiue quis alius, Senatusconfülto locus eft: omnes
enim omnino, qui deberent ?^ fideicommiffam ?* libertatem
praeftare , in ea caufa fünt, vt ad Senatusconfultum perti-
neant. $. Irr. Quare fi heres quidem latitet, legatarius au-
tem vel fideicommiffarius, qui rogatus fit libertatem praefta-
re, praefens fit: Senatusconfültum deficit, et ^ nihilo mi-
nus impedietur 97 *libertas*: proponamus entm, legatarium
$8 nondum dominium ferui naétum efle. —— BRU
XXVII. Pavrvs librolll. Fideicommifforum. " Ir4-
Qv & hoc cafü Princeps $9 adeundus eft, vt et in hoc cafu li-
bertati profpiciatur. ii
XXVIIL VrpiaNvslibro V. Fideicommifforum. $1
eum feruum, cui erat fideicommiffa libertas reli&ta, diftraxe-
ritis, qui erat rogatus: et emptor quidem latitet, is autem
/qui rogatus erat, praefens fit, an Rubriano Senatusconfüulto
locus fit 2 Et ait Marcellus, Rubrianum locum habere, quia

nbeft, ?? quem manumittere oportet. $. r. Haec autem.

verba ADESSE NOLVISSEN T, non vtique exigunt, vt la-

titet is, qui libertatem praeftare debebit: nam etíi non lati- | p

tet, contemnat autem venite, Senatusconfultum locum ha-
bebit. $. 2. Idem obferuatur ?*, etiam fi plures heredes con-
fituti 9?, fideicommiffam libertatem praeftare rogati, non iu-
fta ex caufa ?3 abeffe pronuntiatum füerit?*. $. 3. Eorum,
qui ex iufta caufa abeffent ?^*, et eorum, qui praefentes fidei-
commiffae libertati moram non facient ?9, perinde libertus
erit, atque fi foli rogati ?* ad iuftam libertatem perduxifient.
$. 4. Si quis feruum ?? non hereditarium rogatus manumic-
tere latitet, factum eft Senatusconfültum ?? Aemilio Iunco
109 et [ulio Seuero Confulibus, in haec verba: PLACERE-,
SIQVIS EX HIS, QVI FIDEICOMMISSANM LIRBER-

TATEM EX QVACVMQVE CAVSA DEBERENT SER-:
vO, QVI MORTIS TEMPORE EIVS,QVI ROGAVIT,,

z

NON FVERIT, IiSQVE * ADESSE NEGABITVR ",

PRAETOR ÜCOGNOSCAT: ET SI IN EA' CAVSA ES-
SE VIDEBITVR, VT SI PRAESENS ESSET, MANV-
MITTERE COGI DEBERET: ID ^ ITÀ ESSE PRO-
NVNTIET, ÜvMQVE ITA PRONVNTI'AS.S;;T, IDEM
IVRIS ERIT?, QVOD ESSET, S1 ITA, VT EX FIDEI-
^"COMMISSO MANVMITTI DEBVISSET, MANVMIS-
svs ESSET. $. 5. Ex iufta caufa abeffe eos demum di-

expunca. Inde Vulg. Nor. omnes: debetgr. BR. Etiam Rehd. GE . 48

Hal. debeatur. Vulg. debetur. B R. Rehd. vt Vulg. GES. — 79 Hal. fit, G.E.
$o Vulg. boc, abeft. BR.. 81 Hal fideicomuni[jariam. 82 Hal. deinde.
G E B. 83 Vulg. addit: fit. BR. Et Rehd. GE z. Hal. vogatur. 84 Hal. et
Vulg. debent. B&. Etiam Rehd. GERB. 85 Rehd. fideicommiffariam , fequen-
i voce: libertatem, omüffa. GEB. Hal. fideicommi(fariam libertatem. — 86
Vulg. efficiet, vt. BR. Rehd.effecit, vt. GER. — 87 Hal. üimpeditur. N ulg. impe-
distur. BR. Vtet Rehd, GEB. 88 Rehd. inferit: vel fidecommiffarium. GEB.
$9 Alii legunt : praetor. Vid. Merill. ad L. Decif. cap. 3 1. Sed tuetur communem
l1e&ionem Bynkersh. VII. Obf..20. GEB. 9o Vulg. inferit : s. B R. Etiam Rehd.
GEE. 9I Rehd.obferuabitsr. GE B. — 92, Vulg. inflituti. BR. . 93 Vulg. non
iufle abe(Je. BR. 94 Hal. etVulg, prounnciati fuerint. Vulg. fequenti : Eorum ,
praefigit: Et. BR. —— 95 Hal. abfunt. GE R. 96 Hal. faeiunut. Vulg. fa-
cient. B R. 97 Hal. foli, qui rogatà effent, ad. G E B. 98 Vulg, addit:
fumm.BR. Etiam Rehd. cEz. — 99 Hal. fenatusconfulto, errore operarum,
vt reor, ob tot voces in. o definentes. GEB. — IOO Rehd. emilio vnico. G E B.
i Ap. Hal isquc, abeft. GEB. — 2 Rehd. denegabitur. G E B.

| Rehd. GE z.
,I5 Rehd. inferit: guidem. GEB.

3 Hal in-

DIGÉSTORVM LIB. XL. TIT. V.

cendum eft, qui non habent iniuftam caufam abfentiae * cum
fufficiat, quod non in fraudem libertatis abfint, quo nragis vi-
deantur ex iufta caufa abeffe. — Ceterum non eft * necefle, vt
Reipublicae caufa abfint. Proinde * fi alibi domicilium quis
habeat, alibi petatur fideicommiflaria ? libertas : dicendum eft,
non effe neceffe euocari ?, eum, qui fideicommiffam 79 li-
bertatem debere dicitur: quia etiam abfente eo, fi conftite-
rit libertatem deberi, pronuntiari poteft, iufta de caufa eum
abeffe, neclibertum perdit **: namque eos, qui apud fedes
:2 füas, et ** domicilium füum fünt, nemo dubitabit *^ ex
iufta caufa abeffe. b m

XXIX. PaAvrvs libro II Fideicommifforum. . Sx ;

quis, pofteaquam in ea caufa effe coeperit, vt ex fideicom-
miffo manumitti deberet, alienatus fit: 1s quidem, cuius in-
terim feruus erit, manumittere cogetur: fed hic I5 non di-
ftinguitur, iufta, an non iufta 16 caufa abfit: omnimodo e-
nim libertas ei feruatur. MU i

XXX. VrriANvs ** libo V.. Fideicommifforum..

Cv quafi abfente quodam, decretum fuiffet ** interpofi-
tum, ex iufta caufa eum 'abeffe, is autem mortuus iam *?

effet, Imperator nofter referipfit, in heredis perfonam.transfe-

rendum decretum, eoque loco ius eius effe, quafi hünc ipfum
ex eadem caufa abeffe pronuntiaffet. $. 1. 5i infaus fit inter
eos, qui manumittere debent 29, Senatus cenfuüit, cum vnius
aetas impedierit: vt liberi liberaeque fint hi, quibus liberta-
tes ex caufa fideicommiffi praeftari oportet.. $. 2. Hoc idem
erit dicendum, et fi folus fit heres inftitutus, qui fari non
oteft. $. 3. Si vero pupillus tutorem habet ^* , isque no-
lit.ad libertatem praeftandam auctor effe ^^: adeo non debet

impedimento effe neque ^? pupillo, vt libertos non habeat; -

neque libertati, vt Diui fratres refcripferint ^*^, ex cauía fi-
deicommiffi libertatem praeftari debere feruo ??, perinde at-
que- fi ab ipfo pupillo tutore auctore rianumiffus effet. $. 4.
Quicumque igitur cafuüs inciderit, quo is, qui fari non pot-

eft, fideicommifiae libertati fubieCtus eft: accommodabimus -

26 mentem Senatusconfulti: quae etiam ad heredem infan-
tem 2* rogati trahenda eft. . $. 5. Adeundus eft autem etiam
ex hac caufa Praetor: praefertim cum Refcripto Diui Pii effe-
Cum eft ?9, vt fi quidam ex rogatis praefentes funt ??, alii
latitent, alii ex 39 caufaabfint: intercedente infantis perfona,
non onihium liber-tus'efficiatur,""fed tantum infantis, et eorum,
qui ex iufta caufa abfunt, vel etiam praefentium. $. 6. Si
plures heredes funt ?* inftituti, et inter eos ?*, qui fari non
poteít: fed.non ipfe rogatus fit feruum manumittere: non
oportere ?? intercidere libertatem ob hoc, quod coheredibus

| fuis vendere eum infans non poffit Et exftat quidem Sena-

tusconfültum Vitrafianum ?*, fed et Diuus Pius Caffio Dex-
tro refcripfit, ita rem explicari, vt partes feruorum, quibus
per fideicommiffum libertas data eft, iufto pretio aeftimen-
- ! tursz

ferit: vt. GEB. — 4 Vulgo id, abeft. pR. — 5 Hal. fore, loco: erit. GE&.
6 Rehd. eff. GEB. — ^ Rehd. inferit: et. GEB. 8 Rehd. fideicommif[a.
GEE. . 9 Hal. et Vulg. vocari. B R. Etiam Rehd. GEn. 10 Hal. fidei-
commüffariam. — Y WVulg. perdet. BR. — 12 Hal. et Vulg. aedes. B R. Etiam
13 Rehd. inferit: apud. GEB. — 14 Taur. dubitaVit, GEBRs
46 Hal..et Rehd. inferunt: ex. GEFP.
17 Rehd. Idem. GERB. 18 Hal. effet. 19 Ap. Hal. mn, abeft. Gx R.
20 KRehd. deberet. G E B. 21 Hal et Vulg. babeat. BR. — 22 Hal. autbor
ade[fe. GEB. — 23 Rehd. in, loco: weque. GEB, — 24 Etiam nunc Flor. eft:
vefcripferunt, vt Yaurellius adeo et hic, vt alias, indicatiuum poft: vt, reti-
nere potuilfet. BR. — 25 Vulg. praeflavi feruo oportere. BR. 26 'Taur. ac-
commoda Vimtis. GE R. 27 Gothofr. in nota: znfantem rogatum. — Yta Hal,
et Vulg. 8R. Etiam Rehd. qui habet: beredem: infautem! rogatum ita trabeu-
daefl. GEB. — 28 Hal. et Vulg. fit. kR. — 29 Hal, fivt. 50 Vulg. inferit :
infla.BR. Vt et Rehd. GER. 31 Hal. fint.
dunt: is. Sed etFlor. id fuppletum. BR. Et ita quoque Rehd. GER. — 33
Hal. oportet. GX B. 34 Vulg. Thbrafiatmm. 8BR. Kchd. trabiamum. GEB.
! i epüe 3 E

32, Hal. et Vulg. ad.-

m
lib

p

Tef
lik
Tat
prat
El
pera

N0
elis
t
b
Qi

351
31
Hl
d. g
frm
RE
lm [
COrte hi
$ Vil
Wer],
dW.We
ditj, f
4 N

il flí

ftiy,

»m
intet
'Din
&flla
li
L0
ey
(ebet
iat,
1e il-
h4
jus
imus
ia«
.etum
d
d
erin,
entit
IT
ym
R
rodibus
1 Sen
oDer-
qubus
jmen«
tin

n on
gigmmniiïdj
jh D
jj P
";
j
gj af
d5 fü."
TA
p t
, j
PL
( j
gW!g' ,
p ?
T

]
Ó
)
4

DIGESTORVM LIB. XL. TIT. V. — — $o

tür: atque ita feruus ab his, qui rogati funt, manumittatur.
Hi autem, qui eos manumiferunt, pretii nomine perinde fra-
tribus et coheredibus fuis obligati erunt, atque fi ob eam rem
ex iudicati caufa cum his agi poffit. — $. 7. In furiofi perfona
Diuus Pius refcripfit, fideicommiffam libertatem non impedi-
ri füb condicione fcripti heredis, quem compotem mentis
non efle adürmatur. lgitur fi conftiterit, ei re&te datam per
fideicommi(fum libertatem: decretum interponetur, quo ??

id ipfum complectatur. $. 8. Ad exemplum infantis ergo et

.3n ?* muto, etin fürdo fübuenietur. $. 9. Sedet fi quis fi-

ne herede, vel alio fucceffore decefferit, qui fideicommiffam

. libertatem praeftare debebat ?7?: adito Praetore libertatem

praeftandam effe, cenfüit Senatus. $. ro. Sed etfi fuus he-
res fe ?? abftinuerit, libertati fideicommifíae per Senatuscon-
fultum fubuentum eft : tametfi non eft fine herede, qui fuum
heredem habet, licet abftinentem fe. $. rr. Idem dicendum
3?, et fi minor viginti quinque annis adierit hereditatem e-
lus, qui libertatem fideicommiffam debebat, et in integrum
fit reftitutus abftinendi caufa. . $. 12. Quaerendum eft autem,
cuius libertus ifte ^9 fit ^* : ex Conftitutione enim feruo li-
bertas ^? perinde competit, atque fi ex teftamento libertatem
confecutus effet? erit igitur libertus orcinus, non eius, qui
fideicommiflam libertatem debebat. $. 13. Si alter fine fuc-
ceffore deceflerit, alter ex iufta caufa abfit : extat refcriptum *3
Diuorum ** Marci et Veri ^?, perinde dicentium eum ad liber-
tatem peruenturum, acfiabeo, qui fine fucceffore' deceífit
^95,.etab eo, qui ex iufta caufa abeffet, ad libertatem, vt
oportuit, perduétus eflet. — $. 1i4. Eleganter quaeri poteft,
cum heres fine fücceflore decedit **, vtrum exfpectari debet
58,.donec certum fit ^?, heredem vel bonorum potfefforem
non extaturum "?: an vero etiam dum incertum eft, ?* for-
te deliberante herede fcripto, poffit ad libertatem peruenire ?
Et melius eft, exfpectari oportere, quoad certum effe. coepe-
rit, fuccefforem non extaturum. $. 15. Imperator nolfter
Antoninus refcripfit, eum cui fideicommifífa libertas debetur
??, fine libertate aliquid ex teftamento heredis accipere 5?
poffe. $. 16. Dinus etiam Marcus refcripfit, fideicommiffas

libertates neque aetate, neque condicione, neque mora non

praeftantium, tardiusue reddentium corrumpi, aut in deterio-
rem ftatum perduci. $. 17. Quamquam ex irritis codicillis
libertates non debeantur ?*, attamen, fi heres hos codicillos
ratos ?? habuit, etex his quaedam praeftitit ^9, et feruos,

praeftandae fideicommiffaelibertatis gratia, in libertate mora- |
. Ti voluit, ad iuftam libertatem eos perueniffe, refcripto Im-

peratoris noftri et Diui patris eius declaratur. — :
AAXI. PAvrLvslibro III. Fideicommifforum. ArrrE-
WO feruo dari poteft per fideicommiffum libertas: fi tamen
eius fit, cum quo teftamenti factio eft. $. r. Cum intefta-

to moriturus fidei filii commififfet ?", vt feraum manumitte- -

zet, et poftumus ei natus fuiffet: Diui fratres refcripferunt,

quia diuidi non poteft, ab vtroque praeftandum. $. 2. Qui

235 Hal et Vulg. quod. BR. — 36 Ap. Hal. in, abefít, et mox iterum. GEB.
$7 Vulg.deberet. BR. Etiam Rehd. GE s. — 38 InRehd. fe, abeft. GE B. — 39
Hal. et Vulg. addunt: efj. BR. Etiam Rehd. GER. 4O Ap. Hal. ifle , ab-
eft. GEB. — 41 Hal. et Vulg. fit. BR Etiam Rehd. GEB. — 42 Flor. deletis:
fer repofitae: fa, et poft: vo adie&a v, porro ex: libertas, fa&um: liberta-
ti5. imprudenter plane. Adfcripfit quis fuo exemplo: fauor libertatis, quod
cum nonnemo corre&tionem effe crederet, hanc Florentinae vim intulit. Inde

tamen Hal. Ex conflitutione enim fauore libertas perinde competit: et Vulg. vt .

corre&tum : fauor libertazis pervinde coipetit. B R. Ét hoc modo etiamRehd. G E £.

. 43 Vulg. edicum. BR. 44 Rehd. inferit: fratrum. GEB, 45 Hal. etRehd.

Seueri, qui tamen pofterior ita antecedentem lectionem defttuit. GEB. — 46 Hal.
decef[fiffet. 47 Hal. poteff, fi is, « quo feruwm ad libertatem oportuit per-
duci, fine fucceffore decefferit, vtrum. GEP. 48 Hal. et Vulg. debeat. B R.
49 Rehd. fit. GE B. 50 Rehd. hic et paulo poft? extiturum. G E B. 51
Hal. zucertum fit, fi forte. Sed et Rehd. habet 72 fi. G & B. 52, Hal. debe-

vétur. — 523 kHlal et Vulg. infetunt ; zou. BR. Etiam Rehd. GE B. — 64 Hal.

fideicommiffariam libertatem debet, etiam eo tempore, quo
alienare prohibitus erit , manumittere poterit. $. 3. Si pa«
tronus contra tabulas bonorum poffeffionem acceperit , qixia
eum praeterierit libertus ?* : non cogetur vendere feruumi
proprium, quem rogatus erat a liberto fuo . manumittere..
$. 4. Siis, cuius feruus eft, nolit eum vendere, vt manü-
mitteretur: nullae Praetoris partes fünt, Idem eft, et fi plu-
ris iufto ?? vendere velit, Sin autem certo quidem pretio
quod non prima facie videtur effe iniquum, dominus feruum
vendere paratus eft: is vero, qui rogatus eft 9? manumitte-
re, immodicum ** id effe nititur: Praetoris partes erunt in-
terponendae, vt iufto pretio volenti domino dato, libertas ab
emptore praeftetur... Quod fi et dominus vendere paratus fit,
et feruus velit manumitti, cogendus eít heres redimere et ma-
numittere: nifi dominus velit feraum manumittere, vt actio
fibi pretiiin heredem detur. Idque faciendum eft, etiam f
heres latitet: et ita Imperator Antoninus refcripfit.
AXXII. MaEcrANvs $? libro XV. Fideicommiffo-
rum. Szp fi alienarequidem fit paratus, non ante tamen 53
id velit facere, quam fibi in pretium fatisfiat, non erit manu-
mittere compellendus: ne et feruum manumittat, et inter-
dum ^^ nihil, aut minus confequatur, fi forte is qui rogatus
eft manumittere, foluendo non fit. $. 1. Inuito tamen feruo,
neque alii neque domino eam rem perfequi concedendum eftz
quia non tale fit hoc fideicommiffum, ex quo-domino quid.

adquiratur ??: alioquin ipfi datum videretur: quod poteft 99

contingere, Íi teftator pluris eum feruum, quam quanti eft,
redimi ac manumitti voluit; nam func et.domino erit fidei-
commiffi perfecutio, cuius intereft, praeter verum pretium,
id quod plus ei iuffüs eft dare, confequi: et ferui, vt 97 ad
libertatem perueniat. $. 2. Quod eueniet , et fi rem alienam
certa pecunia redimere, atque alii praeftare heres vel legata-
rius intellegerentur ?*: namque tunc et domino rei, et cui
?? eadem 7? praeftare ?* deberet, perfecutionem effe: vtrius-
que enim intereffe, et domini, vt praeter pretium accipiat, .
quo pluris eam teftator redimi iuífit *?^: et eius, cui relicta
eft, vti eam habeat. . Bb w :
AXXIIIL. Pavrvs libro. IIL. Fideicommifforum. Sx
filius defuncti rogatus fuerit feruum fui patris manumittere,
dicendum eft, poffe eum etiam 7? contra tabulas habere, et
operas imponere: hocenim potuiffet, etiam fi directam liber-
tatem accepiffet, quafi patroni filius. $. r. Erit Rubriano
Senatusconfulto locus, etiam Ífi fub condicione libertas data
fit, fi modo per ipfum feruum non fiet *^, quo minus con-
dicioni pareat. Nec refert "? in dando, an *5 in faciendo,
an in aliquo cafu condicio confiftat. Immo etiam amittit ?? li-
bertum heres, fi condicioni impedimentum fecerit, etfi filius
defuncti fit: quamuis alio iure. habiturus fit libertum: non-
nullam enim ethic poenam patitur: nam et fi in feruitutem
petierit, aut capitis accufauerit: perdit bonorum poffeffionem
contra tabulas, $. 2. Siis, cui feruus legatus eft, rosatus
| MA fuerat,
debentur. 55 Hal. frattes babeat. Rehd.. factos babuit. GER. 56 Hal.
praefliterit, et mox: voluerit. ..571 Flor. eft: commiffiffet. GEkB. — $8 Rehd.
addit: eius. GE B. — 59 Hal. plaus infio. Dafil. wrAsfova v Zgíne TuXY. BR. VC
Hal. ita Rehd. GE R. 60. Vulg, inferit: eum. BR. . 61 Vulg. vt imwe-
dicum aninnendum id cffe. B R; Rehd. vt Vulg. nifi quod.vt, abüt. GEB. 62
Hal. et Vulge; MAR CELLVS. Bgn. Etiam Rehd. GEgz. . 63 Rehd,
"0n. autem. ante id. GEB... 64 Hal iuterim. GER. 65 Vulg. . ad
quiratur aliquid. BR. — 66 Vulg. poterit. BR.....67 . Hal. coufequi, vt ferugg
ad. GE B. 68 Hal. et Vulg. zntelligeretur. BR.. Etiam Rehd. GER. 69
Scriptum erat Flor. domino vei cui, his corre&or. inferuit: et ei, quod vtrum-
que recipiendum credimus, cum fit ab eadem manu, et ita: vei;et ei caí , Hal.
Vulg. ceterae. B r. : Rehd. rez domiuo et ei cuí. GEB. . 7o Hal. eande:m, Ggg.
Z Taur. praeflarE ,. qui adeo legi voluit: praeffavi, fed Hal. praeftaye. GE ;
72, Vulg. voluit. B R. 13 Kal et Vulg. et, loco: etiam. B B. 74 Vulg.
fiat, BR. . 75 Rehd. referet, GER....76. Vulg. aqt, loco: 4à. BR, - 77 Rehd.
Áaaaaa 3- od :g dáe hs : athit-

$08 — . DIGESTORVM LIB. XL. TIT. V..

fuerat, vt *5 eum manumitteret, et nolit eum accipere , com-
pellendus eft aut *? aCiones fuas ei praeftare, Ccui ) 9? fer-
uus velit, ne intercidat libertas. :
XXXIV. PowPoxnrvs libro III. Fideicommifforum.
Ix viTrvsis, cui fideicommiffo 5* libertas relicta eft, non
eft tradendus alii, vt ab eo manumittatur, et fiat alterius liber-
tus, quam ?? qui rogatus eft manumittere. $. 1. Campanus
ait, fi minor annis viginti rogauerit heredem, vt proprium
feruum manumittat, praeftandam ei libertatem: quia hic lex
Aelia Sentia locum non habet. —$. 2. Seruus legatus erat
Calpurnio Flacco, isque rogatus erat eum manumittere ?? ;
et fi non manumififfet, idem feruus Titio legatus erat, et is
aeque rogatus erat, vt eum manumitteret 5*^: fi non manu-
mififfet $5, libereffe inffus erat: Sabinus dicit, inutiliter le-

gatum fore, et ex teftamento eum continuo liberum futu-.

86
XXXV.MaAzciANVvsSs 97 libro XV. Fideicommifforum.
Gax: Caffii non eft recepta fententia exiftimantis, et here-

rum

di et legatario remittendam interdum proprii ferui manutnit--

tendi neceffitatem, fi vel vfus 9 tam neceffarius effet, vt eo
carere non expediret, veluti difpenfatoris paedagogiue ?? li-
berorum: vel ?? tantum delictum eft, vt vltio remittenda non
effet: vifum eft enim ipfos in fua poteftate habuiffe: nam po-
tuiffent ?* difcedere a caufa teftamenti: qua ?? non orfiifla,
debere voluntati defuntti obfequi. - :
— XXXVL. Ingw libro XVI. Fideicommifforüm. — N &-
Q v infantes, neque furiofi, neque ab hoftibus capti, neque
hi ??, quos religio, aut honeftior caufa, vel calamitas aliqua,
vel maior res ?* familiaris, aut capitis famaeue ?? periculum,
aut fimilis caufa moretur, Rubriano Senatusconfulto conti-
nentur; ac ne pupilli quidem, qui tutores non habent: aut

eos habeant ?9, quos earum quae ?* caufa detinet. Sed nec

fi hi data opera fui poteftatem non faciunt, puto pupillis li-
bertos eripi: quia et iniquum eft, faCto tutoris, qui forfitan
foluendo non fit, pupillum damno adfici: et Senatusconfulto
non continetur alius'quis ?5, quam qui ex caufa fideicommifli
debet praeftare libertatem. Quid ergo eft? Dafumiano ** Sena-
tusconfulto fubuenitur his, quo caütüm eft de his, qui iufta
ex caufa abeffent: vt nec libertas impediatur, nec libertus eri-
piatur his, qui fraude careant. $. r. Si per procuratorem
quis defendatur, femper iuíftà ex caufa abeffe dicitur, nec li-

amittet. G EB. 78 Vulgo vt, abeft.: Sed in fequentibus eft: manumittere:
loco: manwmittevet. & R. — Hal. fuerit vogatus vt eum mauumitteret. 19
Ap. Hal ast, abeft. Vulg. habet: zt, loco, aut, et in fequentibus:
praeflet. BR, ^ Vt Vulg. ita Rehd. nifi quod loco: praeffet, habeat: prae-
flaret. GEB. 80 Vulg. (fi) feruus velit. Et hoc quidem fupplementum
mihi magis probabile eit, atque ita íane plerique fcripti. — Nam ex duo-
decim, quos adiui, hic habent feptem: Jjijferuus.. Solus Vat. IV. cai fer-
azus, et pro: velit, volet. ln quatuor reliquis omnia illa: fi, vel, cwi fer-
"as velit, plane defiderantur. . Deerant quoque in Barb. fed ibi recentius
fuppleta funt. &&. Hal, vt Taur. Septem illa: Vat. I. III. Barb. Chriftin. Pal. I.
II. S. Cruc. Il quibus adde Bynkersh. et Rehd, Quatuor: praeter Barb. Vat.
IV. VI. S. Cruc. l.. Sed Magl. vt Flor. GEB. — 81 Rehd. fideicommifja.
GEB. $2 Vulg.inferit; e; GEB. —— 83 Hal. vt eum manumitteret. — 84
Flor. inepte quis anté vltimam literam in sgmanamítteret , alteram e fuperfcripfit,
effecitque: manumittere et. Inde Hal. et Vulg. smanmamitteret et. BR. — Ita quo-
que Rehd. Et forte non adeo inepte Flor. e fuperfcripta eft, non equidem,
vt legatur : omonmnittere, et , fed vt indicio fit larere hic copulam et legendum
effe more Taurell. »anumitterE T. — Et. videtur omnino ICtus hic copulae repe-
titionem affeQtafle, G E B. 85 Flor. eft: emanumiffiffet. GER. $6 Rehd.
futurum . fore. Videtur effe varians le&io in textum . recepta. GEE.. —— 87 Hal.
et Vulg. MODESTINV S. Bafil. MAPKIANOZ. BR, -Rehd. vt Hal. et Vulg.
GE B. -88 Hal inferit: eius. Vulg. fermi eius. BR. Rehd. vt Vulg. GEB.
89 Gothofr. in notat jpaedagogi fui fiue liberorum. Yta Mal et WVulg. BR.
Etiam Rehd. GEB. .. 9Oo Hal. inferit: fi. GEB. 91 Hal. potuiffe. Vulg.
"114 potiny effet. B R. |
etiam. B R. 94 Reftituimus hunc locum. fola transpofitione: vel calamitas
aliqua maior vel ve$ familiaris , puta tenuior. "Olfecerunt mendum alii , et fcri-
píerunt; wel maioris rei familiaris, puta: pericu]um, quod fequitur. — Ita duo-

92 Vulg. quam. BR. ^^ 95 Hal. et Vulg. addunt: -

bertus eieripitur. $. 2. Nihil facitad interpellandam iurisdi-
&ionem eius, qui de fideicommiffa libertate cognofcit, pri-
uilegium cuiusque velciuitatis, vel corporis, vel officii, in
quo quisque eft, vel condicio perfonarum. — . |
XXXVIL VrrrawNvs libro VI. Fideicommifforum.
S1 pure data fit fideicommiffa libertas, et is feruus rationes
adminiftraffe dicatur: Diuus Marcus reícripfit, moram liber-
tati non effe faciendam, ex continenti tamen arbitrum dan-

dum eífe, qui computationem ineat. ^Verba refcripti ita fe..

habent. Aequius videtur Trophimo *?? ex caufa fideicommif-
fi praeftari libertatem , quam fine condicione reddendarum ra-
tionum datam effe conftat: neque * humanum fuerit ob rej
pecuniariae quaeftionem libertati moram fieri: qua tamen re-
praefentata, confeftim arbiter a Praetore erit dandus, apud
quem rationem , quam adminiftraffe eum apparuit, ex fide

reddat. "Tantum igitur rationes ? reddere cogetur. Sed.an .

et reliqua reftituere debeat, nihil dicitur? : nec puto cogen-

dum: nam de eo, quod in feruitute geffit, poft libertatem

conueniri non poteft. Corpora plane rationum, et fi quas res
vel pecunias ex his detinet, cogendus eft per Praetorem re-

ftituere: item de fingulis inftruere.

XXXVIIL Pavrvs libro III. Decretorum. T tefta-
mento ^, quod perfectum non erat, alumnae füae libertatem
et fideicommiffa dedit: cum omnia ? vt ab inteftato egiffent
, quaefiit Imperator, an * vt * ex caufa fideicommiffi ma-
numiífa fuiffet? Et interlocutus eft, etiam ? fi nihil ab inte-
ftato pater petiffet, pios tamen filios debuiffe manumittere
eam, quam pater dilexiffet: pronuntiauit igitur, reCte eam
manumifíam , et ideo fideicommiffa etiam ei praeftanda,
XXXIX. IpEexw libro XIII. Refponforum. Pavrvs
refpondit, etfi alienus inueniatur feruus, quem vt fuuüm te-
ftator ab vno ex heredibus voluerit *? manumitti: tamen co-

| gendum eum, qui rogatus eft, redimere eum, et manumitte-
re: quoniam non putauit fimilem effe caufam libertatis, et

fideicommiffi pecuniarii. $. r. Paulus refpondit, his verbis:
Tl/ceucov 0£ uoi, ZusiA& , 0Tt TXG S,Mpiric Gol oro0QGEL O UIOG 0U
MxpridAioc **, wl coi, x Tolc coic moucíy *?; plenam volun-
tatem *? defuncti contineri ** circa benefaciendum ** con-
iun&is perfonis *9 Zoilum: qui fi feruifint **, nihil eft gra-
tum *5 his praeftari poffe, quam libertatem : ideoque Praefidem
debere fequi voluntatem defuncti. ; HU !

decim MSS. Solum Barb. h;bebat: maz'oi iäs, fed: ipfum corre&um eft. Chri- .

ftin. codex ifta verba: alqua vel mazor ves familiaris, recidit prorfus. . Yta et
Editi praeter Hal. qui Florentinam expreffit. BR. Reliqua MSS. funt: Vat. I.
II. III. IV. VT. Pal. L IT. S. Cruc. L. II. Bynkersh. — Etiam Rehd. vel maioris vei
familiaris. GE B. — 95 Vulg. famaeque. BR. — 96 Hal. et Vulg. babent. BR.
97 Malumus: quos earum qua canfa, id eft, aliqua. Hal. earum quaeque. Vulg.
eorum quoque. BR. Rehd. vt Vulg. GEB. — 98 Vulg. u continentur alii quam

qui, et mox: debeut. Atque ita hodie legitur Flor. at ex recenti corre&tione. -

Hal. vt Taur. nifi quod z quis, abíit. p R. Rehd. vt Vulg. GEB. . 99 Go-
thofr. in nota: Dafumaiano. Hal. Vulg. Damafiauo. BR. — Et ita in Rehd. fa-
&um ex: Damufiano. G E B. Ioo Vulg. Tyipbonio. BR. EFt Rehd. GER.
| Vulg. zec emim. BR. . 2 Mal. vationem. GEB. — 53 Gothofr. in nota;
Al. adiicitur. Ipfe Taur. in margine habet: adicitur. Hal. adicitwr. Sed a Flor.
eft recentioris notae. BR. Etiam Rehd. adicitur. GEB. . 4 Vulg. inferit : qui-
dam.BR. . $ Kehd. inferit: filii. GE B. 6 Hal. oumia veluti ab inteflato
filii egiffent. Vulg. omnia filii veluti ab inteflato geffiffent. GEB. — 7 In Rehd.
eft: inperator ant : vt, ac fi legendum foret: Zmperator autominus. GEB. — 8

Ap. Hal. vt, abeft. Gez. — 9 Hal. et fi mibil. — 10 Hal. voluit. . 11 Hal.

MagríaAe.G EB. — 12 Hal vo?; s«fv sov. Rehd. gg(quod fignificat: Grae.
a, quae abfunt,) crede mübi, coile, quomiam gratias.tibi veddet filius meus

Martianus tibi et filiis tuis. Vulgata verfio ita fe habet: — Crede mibi, Zoile,

eratias tibi veferet. filius meus Mavtialis: immo mon tibi folum fed et filiis tuis.
Et ita quoque Hal. in Graecis. GEB. I3 Hal. et Vulg. u plena voluntate;
BR. Etiam Rehd. G ER. I4 Taur. contiuer. GER. — 15 Rehd. circa be-
neficium. GEB. — 16 Hal et Vulg. inferunt: et. BR. — 17 Hal. quid fi ferui
funt ? GE B. 18 Vulg. nibil gratius. Hal. mibiltam gratum. | Pro: efl , in
Vat. I. et Pal. L repofirum; enim, in Chriftin, miile(fe gratius. — Abeft au-
; : i | tem

t 4 í
bent, Y
Wi
VM
& Tr

€0: g
LT

fint [

Ms
ts
J
B

DIGESTORVM LIB. XL. TIT. V. 809

XL. Inrew *? libro XV. Refponforum: Lvervs Ti-
tius Septiciae filiae fuae naturali Concordiam ancillam. fuam
donauit: idem. poftea teftamento filiae füae cum aliis quibus-
dam ancillam fuprafcriptam legauit, vt manutnitteretur. Quae-
ro, an Septicia filia naturalis ancillam fuprafcriptam : mariu-
mittere cogi poffit? Paulus refpondit, fi viuo .patre naturali

donatio ancillae ?? fuit, neque patris naturalis iudicium in -

ceteris legatis filia adgnouit: non poffe eam compelli, ancil-
lam propriam ex caufa fideicommiffi manumittere. $. r. Lu-
cius Titius Stichum feruum Maeuio legauit, et petit ^*, vt
neque ab eo, neque ab herede eius vmquam manumitteretur.

Paulus refpondit, teftatorem potuiffe poftea hunc feruum ad .
libertatem perducere: quia non fibi legem dixiffet, fed lega-

tario.

ANCILLA MEA, CVM HEREDI MEO SERVIERIT AN-
NOS?^pECEM, VOLO ?? SIY T MEA LIBERTA: quae-

ritur, cum libertam füam eífe voluerit, nec id heres facere
potuerit, nec directa pure data fit libertas, an etiam.poft de--
/cem annos in feruitutem ?* remaneret? Refpondit, nihil pro-

poni cur non Thaidi libertas debeatur. $. r. Lucius Titius
itacauit, MAEVI FILI CARISSIME, TE ROGO, VT
sISTicuvs ETDAMAS?? r PAMPHILVS TE PRO-

MERVERINT ?*, AERE ALIENO LIBERATO ^",NE

ALTERIVS QVAM TVÀM SERVITVTEM EXPERIAN-
TVR. Quaero, an fi per heredem fteterit, quo minus aes
alienum exfolueretur ^?, ex caufa fideicommiifi libertatem

confequi poffint? Refpondit, non quidem impüutandum here- -

di, fi pro commoditatibus rei fuae admitnifirandae aes alié-
num tardius exfoluerit: verum Ífi manifefte ftudium non fol-
uentis el rei paratum , vt libertatibus mora fieret, probare-

tur, repraefentandas libertates. $. 2. Tutoris, quem et ipfüm -

2? teítamento liberis dederat, fidei commifit, de manumit-
tendis ferdis ipfius tutoris: fed is a tutela excu(atus fuerat.
Quaero, an eisdem feruis libertatem praeftare deberent ?? tu-
tores, qui in locum excufati dati tutelam adminiftrarent ?

Refpondit, fecandum ea . quae proponerentur, libertates et

ab heredibus fcriptis videri datas. — $. 3. SEr0 AvmrLr-
BRAS TRESP',kETrTSTICHVM NOTARIVM, QVEM P E-
TO MANVMITTAS. Seius eodem teftamento tutor datus,
a tutela fe excufauit. Quaeritur, an nihilo minus fideicom-
mifla libertas debeatur. Refpondit, nihil proponi, cur non
3? debeatur. $. 4. Sorore fua herede inítituta, de feruis ita

cauit : BoUAouas u TupauxÀAQ , yAvxuTÉT uU ddeA Qy, iy mxpa-

Moma-Y1wy o Exeiv Z [xov ul Aguay óvc mronytrsuTA uoU, 0U€
hpR » E » i M " , ,
&yu (ux yAsUJépuwOx, Xxpig 4v vog 39 Nfpove cmouxrasawoi*

ten a íolo Treuif, e tredecim, quot confului. — Horum porro quatuor ha-
bent, vt eft Fior. Habuerunt item alia duo, fed in his corre&um eft, re-
ofito: gratius$, quod ceteri ferme referunt. B R. — Habent 2 gratius Vat. II.
V. VI. . In IV. et Pal. Il ita fadum. — Efabent porro 72 gratius Chriftin.
et Treuif. apud quem *2 ef/, vel: effe, abeft. Vat. L. habet: gradus , lo-
co: gratum, vel: gratius. — Denique IV. Florentinam repraefentantes funt
Barb. Vat, IIf.. S. Cruc. L, I. quibus adde Bynkersh. Rehd. 4wod fi ferg
fint micbil gvatius bis praeflavi poffe. Gz: B. I9 Hal. Vlpianus. GEB. 20
Vulg. inferit: fuae. BR. Rehd. amcillae fuae fuevit. GEB. 21 Hal et
Vulg. petiit. B&. Etiam Rehd. et'faur. erat dare: pet]t. GEB.' 22 Hal.annis.
GERB. . 23 Vulg. inferit: zt. BR. Étiám Rehd. GER. 24 Hal. et Vulg.
feruitute. B R. 25 Hal. et Vulg. Dama. &R. Rehd. vt Flor. GEB. . 26
Vulg. Pampbilus demeruerint. $ 8. 27 Wulg. liberes. & R. 28 Hal. exfol-
xerett. GEB, — ' 29 Mal. ipfo. GEE. 30 Hal. debeant. GE B. 31 Vulg.
zuülle. BR. 32 1n Rehd. own, abeft. Sed hic varia. adíunt librarii.peccata.
G E E. 533 Alciat. J. Dispund. 27. vo)0c qhqove. male. Dicitur enim 5 -
Q»;. Ita tamen Vulg. Hal. ceteri. BR. — .34 Id eft, Volo et a te peto, fovor
fnauiffima, vt Stichum et Damam attores sneos , 4uos ego, qnoad vationes reta-
lerint , nou manamifi , tibi effe commendatiffimos. — Quod fi ipfi tibi quoque pro-

bentwr, expofui tibi mieam fenteutiam. — Kehd. habet turfus: 9g ( fignum

XLL ScaAEvora libro IV. Räfponforum. "TInar sl

EXv À xcl. gor pléawmiv, &ajvumd Gov mv yviduny uou 3* Quaero fi
paratis actoribus rationes reddere, heres 35 libertatem non
praeftet, dicendo, eos non placere fibi, an audienda effet ?
Refpondit, non . fpeCtandum, quod heredibus difpliceret 35
fed id, quod viro bono poffet 37 placere, vt libertatem 38
confequantur. $. 5. Lucia Titia heredum fidei commifi- , vti
Pamphilam ancillam Seiae cum filiis eius redimerent et manu-
mitterent: et iuridicus, quanti finguli effent redimendi aefti-
mauit: medio tempore Pamphila, antequam pecunia folnere-
tur, peperit. Quaero, id quod natum eft ex Pamphila, vteüm
ad heredes Seiae, an ad heredem Titiae pertineat 2 - Refpon-
dit, id quod natum eft ex Pamphila, eius quidem effe, cuins
ea fuerat tüunc, cum pareret: verum heredem, (i moram £-
deicemmiffae libertati fecit, compellendum partum quoque ad
libertatem perducere. $.6. Lucius Titius ita teftamento ca-
Ult, MEDICOS TIBI COMMENDO ILLVM ET ILLVM:
IN TVO IVDICIO ERIT,VT HABEAS BONOS LIBER-
TOS ET. MEDICOS: QVOD SI EGO LIBERTATEÉEM
EIS DEDISSEM, VERITVS SVM, QVOD SORORI
MEAE CARISSIMAE.FECERVNT MEDICI SERVI E-
IVS MANVMISSI AB EA, QVI SALARIO EXPLÉTO
RELINQVERVNT ?? gaMw, Quaero, an fideicommiffa li-
bertas fuprafcriptis competere poteft? Refpondit, fecundum
ea quae proponerentur, non neceflitatem heredibus impofitam,
fed arbitrium permiffum. *?. $. 7. Titius Sticlio feruo fuó
libertatem dedit, fi rationes fic dederit ^ *, Qüaei*o , an ra-
tio per eum gelfta ita putari ** debeat, vt damna, quae ca-
fü contingerunt **, ad onus reliquorum non pertineant?
Refpondi **, in negotio, quod voluntate Gomini adminiftraffe
proponatur, ea damna, quae cafü ita acciderint 455 Vb fbne
uo nihil poífit imputari, non pertinere ad reliquorum onus.
$. 8. Item quaero, cum , omne peculium reddere iuffus fit,
an ita peculium computari debeat, vt id folum peculii effe
videatur, quod quaque **5 ex caufa domino debenat 'fupereiïe-«?
Refpondit, in ea fpecie, de qua quaereretur ^*,. non debe-
re deduci ex peculio, quod ** domino debeatur. $. 9. [tem
quaero, an fi ex reliquis in peculio *? aliquid conuerterit, de-
duci hoc ex peculio reddendo debeat? Refpondit, fi id, quod
ex caufa quae proponeretur, in peculium ver(üm eft, reli-
quorum nomine defolutum ?? eft, fieri fatis condicioni, fi 5X
id, quod reliquum eft peculii, foluatur. $. ro. Libertatem
ita teftamento dedit, Cv PiTvM SERVYVM MEVM, CVM
MARCIANVS FILIVS MEYVS SEDECIM ANNOS IM-
PLEVERIT, RATIONIBVS REDDITIS LIBERVM ES-
SE VOLO: poft mortem teftatoris tutores Cupito exactio-
nem commiferunt, isque nunimos redactos expenfauit ?? eig-
n : .dem

Graecorum , vt fupra)) volo ct vogo daulciffüma wtea fovov im commmendatione te
babere flichum et damam megotiatoves queos., quos egso mom mauumifi, donec Tü-
t;ones reflituerent , fi autem. tibi placuevit, fienificaui tibi mentem meam. — Hal.
ita vertit:; Jolo atque obfecro , dulciffima forov, vt Stichum et Damam actoves
71005 tibi commendatos babeas: quos ego tamtisper mamumiffos effe molo , douec .
vationes reddiderint. faue fi tibi quoque placuerint: Jiguificaui tibà men-
tem 1Tteam. GE R. 35 Hal. bhaeredes, et mox: praeflent, et paulo poft:
audiendi fiut. GER. 36 Hal. quid beredibus difpliceat. GER. 37 Hal.
poffit. GE R. 38 In Rehd. ot libertatem, abíunt. GE R. 39 Hal. reli-
querunt. GEC. ;40 Hal. et Vulg. remiffum. B R. Etiam Rehd. G g. 4
Vulgatae editores crediderunt fequi formulam et quidem Graecam. — Sed re&ius
Hal. Jlibertatem fic dedit, fi rationes dederit. "Vulgares etiam fubftituunt: red-
diderit, fed ipfi Graeci habent: 3ejves 7o2e Abyove. $. 4. fupra. B R. Rehd. vt

Vulg. reddidevit, appofito etiam figno Graecorum: gg. G E B. 42 Vulg.
computari. BR. 43 Hal. coutigerunt. G EB. 44 Hal. refpoudit. GE .
45 Hal etVulg, acciderumt. GEB. — 46 Rehd. quacmuque. GEB. — 47 Rehd.
queritur. GER. 48 H. a Porta in IL P. Fl. a domino debeatur. 1ta cft, fed
ex correctione peffima. GEB. — 49 Hal. et Vulg. u peculiumt.. B R. . Rehd.
vt Flor. GE R. 50 Vulg. folutum. B R. Rehd. diffolutum. G E B. 51 Rehd.

fed, loco: fi. GE B. — 52 Vide Duker. ad Opufc. de Latin. Vet. ICt. p. 403.

810

dem tutoribus: deinde filius impubes deceffit, cui 53. matet
heres extitit, et tutorem tutelae iudicio filio 5^. condemna-
tum habuit: Cüpitus ad libertatem proclamat eo tempore»

quo fi viueret Marcianus, annos fedecim aetatis habiturus ef- |

m55 mortis teftatoris ,
Quaefitum eft, an eas
fuo egerunt, Cupitus

fet, offerens rationes vnius anni in die
quod 5$ ceterae fübfcriptae fuerunt.
quoque rationes, quas tutores periculo

reddere compelli debeat? Refpondit, eum de quo quaeri-

tür, condicioni rationis reddendae ita videri paruiffe, fi omne
57 ex eo, quod geffit, CeD 58 recte def.ld.erz.m poteft ,
reddiderit: nam alteram condicionem humaniore interpreta-
tione ita accipi poffe, vt defuncto pupillo, tempus, quo.-ü,
viueret, fedecim. annos impleret, exfpeCtare fatis fuerit.
$. i. ST1cuvs ET DaMAs ?? SERVI ME1, SI RA-
TIONES REDDIDERITIS, LIBERI ESTOTE. Quaefi-
.. tum eft, àn non folum rationes, verum fi qua alia confilio et
- frande eorum amota fuünt, praeftari ab his debeant, vt ad li-
bertatem perueniant? Refpo )
dicione 9? contineri omne quod quoquo $I genere ferui aCctum
fidemque refpiceret. $. 12. Intra certa tempora condicioni
reddendarum rationum non paruerunt: poftea parati erant.
Quaefitum eft, an perueniant ad libertatem 2 Refpondit , fi

peripfos ftetiffet, quo minus intra tempora praefcripta con- -

dicioni parerent: non idcirco liberos fore, quod poftea ratio-
nes velint reddere. $.13. ÁAB HEREDIBVS MEIS PETO,
TIDEIQVE EORVM COMMITTO;, CVM FILIVS MEVS
sgDECIM ^ ANNOS IMPLEVERIT, STICHVM RA-
TIONIBVS REDDITIS MANVMITTANT. iaero, an
eundem feruum teftator $? in diem vsque pubertatis filii fui
a&um agere voluerit? Refpondit, manifeftum efle **, tefta-
torem huius quoque aétus rationem a Sticho reddi voluitle.
G. Ij STiGHVS SERVVS MEVS, IVBEO, VT DET,
PRAESTETÓ?)FILIAE ET VXORI MEAE HEREDIBVS
MEIS, SINE VLLA CONTADNERSLIA TOT AYREOS:
ET VT IPSVM MANVMITTANT, FIDEI EORVM
coMmMiTTO. Quaefitum eft, cum vxor ab hereditate ab-
finuerit, vtrum duobus $9, an filiae praeftare debeat? Re-

fpondit , filiae, quae heres ex affe extitiffe proponeretur, pro-

folido dandum. $. 15. Herede filio füo ex affe inftituto, li-
bertatem deditin haec verba, DE&cEMBER DISPENSATOR
MEVS, SEVERVS VILICVS 67 kv VICTORINA Vi-
LICA SEVERI CONTVBERNALIS, IN ANNOS OCTO
LIBERI,SVNTO ??: QVOS IN MINISTERIO FILII
MEIESSE VOLO: $? TE AV TEM, 5EVERE 70 wip[T
CARISSIME, PETO, VTI DECEMBREM ET SEvE-
RVM COMMENDATOS HABEBEAS: QVIBVS PRAESEN-
TEM LIBERTATEM NON DEDI, VT IDONEA MINI-

4.4. BR. — 53 Rehd.cmiu. GEP. — 54 Flor. corre&tor quis ex: filio, fe-
cit: flii, et ita Blaubl. quod cum alii non quadrare viderent, Hal. puta alii-
que, iidem argute: tautorem flii tutelae iudicio condemmatum. babuit. — Sed
condemuari filio, eft condemnari matri, cidemque heredi filii nomine. BR.
Rehd. fiii, loco: filie, wt Flor, eft correctum. GE E. 55 Hal. et Vulg. u
die. BR. 56 Hal.et Vulg. quo. BR. — 57 Vulg. inferit: q40d. BR. ^ 5$
In Vulg. et, abeft. BR. — 59 Hal Dama. GEP. 6o Flor. eft: conudicio-
ni, vt et habet Taur. Vide L. j. fupra. V ufrad. quemadm, cau. et L. 57. fu-
pra de Aedilit, edicho. BR. 61 Hal q4uoque. GEE. 62, Gothofr.
in nota: quindccim. Hal. GE E. 63 In Rehd. teflator, abeft. GEB. — 64
Hal. cff. GEB. 65 Rehd. praeffetque. GE B. Klal. praefet et filiae. - 66
Hal.et Vulg. duabus. B R. Etiam Rehd. G EE. 67 Hal. villicus$, et mox:
zillica. Taur. nempe erat literam ] minorem appingere geminationis indicem.
GE B. 68 Hal. et Vulg. fiut. BR. Rehd. funt. GE B. 69 Malim: de te,
vt in L. $7. $. vlt. fupra ad SC. Trebell. B R. Nullus dubito, ita in antiquio-
ribus exemplaribus fuiffe, fed librarium veterem, qui d et t promiícue vfurpa-
re fclet, geminationis vitandae cauía vocem : de omififfe, G E B, 70 Vulga-
ta v) Seucre , deleuit, et omnino fufpectum eft, quod Villicus et Filius eodem
nomine veniant. BR. Haber tamen vocem fufpectam et Hal. et Rehd. GEE.

ndit, rationum reddendarum con--

Quaero, an.

DIGESTORVM LIB. XL. TIT. V.

STERIA HABERES, QVOS "* SPERO TE ET, ^^ L 1t-
BERTOS IDONEOS HABITVRVM, Quaero, cum eo tem-
poré, quo Titius teftamentum faciebat, filius natus annorum
fuerat nouem, et Titius poft biennium et fex menfes. decef-

ferit: anni oCto, in quos libertas erat dilata, ex teftamenti

fatti tempore, an vero ex mortis *? numerari debeant? Re-
fpondit, poffe videri, teftatorem eos annos o€to dilatae liberta-

tis comprehendiffe, qui computandi funta die teftamenti faCti; .

nifi aliud voluiffe teftatorem probaretur. $. 16. SeEND o-
PHORYVS/^,CVM FILIA MEA IN FAMILIA 75 NVPSE-
RIT, SI RATIONES IDONEE FILIAE MEAE ADMI-
NISTRATAS REDDIDERIT, LIBER ESTO: filia, cum
adhuc impubes 7* effet, viuo patre deceffit, et ex fubftitu-

| tione Seius heresextitit, Quaero, cum Spendophorus ratio-

nes pupillae non adminiftrauerit, et viuo patrefamilias defierit
ipfius rationes adminiftrare, et fi viueret Titia, annos habe-
ret amplius duodecim, an ex teftamento liber fit ?. Refpondit,
fi nullas rationes adminiftraffet, quas reddere heredi deberet,
* fecundum ea, quae proponerentur, liberum effe. $. 17.
STICHYM RATIONIBVS REDDITIS MANVMITTI V O-
LO. Stichus arcarius probante domino nomina fecit, et rationes
a domino fcriptas exhibet 79, nec poftea nomen vllum fecit.
Quaero , an fi qui minus foluendo fuerint debitores, quibus
alii exaCtores erant applicati, nondum videatur condicioni fa-
tisfactum? Refpondit, fecundum ea, quae proponerentur,
non pertinere ad onus reddendarum rationum , quod foluen-
do non effent *? debitores. E L. | |
XLIL Maxczraev s 9? libro VII. Fideicommifforum.

l ANroNiNvs Auguftus Pius ** nofter, quo militum fuo-

rum per omnia rata effet voluntas füprema, cum et inftitu-
tus et fübftitutus in continenti, priusquam adirent heredita-
tem, deceffiffent, eos, quibusab his et libertas et hereditas a

- milite per fideicommiffum data elfet 82. perinde liberos et he-

redes effe iulfit, ac fi vtrumque direCto accepiflent: eorum
autem, qui a pagano libertatem et hereditatem per fideicom-
miffum acceperant, cum ?? aeque in continenti et inftitutus
et fübftitutus deceffiffet **, fatis habuitlibertatem confirmare. .
- . XLIII. Pavrvs 55 libro IV. ad. Sabinum. : F1zp&r-
COMMISSA ?* libertas non debetur ei, quem poftea vinxit
dominus. | | " : aL üT
" —.—.—.XLIV. PouPourivslibro VII. ad Sabinum. Dz li-
bertate fideicommiffaria praeftanda feruus cum domino reéte
contendit. iib UI T
XLV. Vrr»rawvs libro V. Difputationum, $1 debi-
tor rogatus fit a creditore, ancillam füam pigneratam manu-
mittere, defendendum 57 eft, fideicommiffariam libertatem
vtiliter 9 relictam a debitore, ?? Quid enim intereft, cer-
: | ta

71 Vulg. fequens et , huc transfert. pR — 72 Ap. Hal. et in Rehd. et , ab*
et. GER. — 73 Rehd. inferit: tempore. GEB. — 774 Vulg. Spendoforus. Hal.
Spondopborus, quod praeferimus. BR. Rehd. vt Vulg. — 75 Hal. antecedens
mea, huc transfert, Vulg. illud hic repetit. BR. Idem facit Rehd. GE B. 76
P. F. pubes effet, fed mofira baec lefhio magis placet. — Yta H. a Porta in

II. Hoc fi verum eít, diligentiam noftram euafit, pR. — Ft omnino euafit. 1ta -

enim Saluinius in margine fchedulae faepius memoratae: pabes effet. GER.
7 Rehd. fuperius: refpondit, huc reuocat. GEB. Hal. refpondit. [ecundum
ea, quae proponerentur , liberum effe: fi uullas vationes etc. 78 Hal. exbi-
buit. 79 Hal fimt. — $o Hal.et Vulg. MARTIANV'S. BR. Etiam Rehd,
GEB. $81 Hal Amntoninus Pius Auguflus. Rehd. vt Flor. GE B. — 82 Hal.
erat. Rehd. effent. GEB. — 83 Rehd. inferit: bic. GEB. — 84 Hal. et Vulg.
deceffiffent. 8 R. 85 Hal. Cajws. GE B. — $6 Rehd. FideicommijJaria. G E B.
Nec aliter Hal. 87 Taur. def ENdum. | Sed Flor. deletis ef. fubftitutae : 2€,
vt fit: dicendum., Etita Hal. et Vulg. 8R. Et Rhed. GER. $8 Hal. et
Vulg. inferunt: effe. BR. Etiam Rhed. GEz. — 89 in Rehd. habetur: a de-
bitove: et nichz'lþz'nteref]ä vtrum a debitore quid enim iutevefl certa. etc. Sed
correCtor verba: a debitore quid emim intevefl , pun&is confodit, et e dua-
bus le&ionibus in textum, vt videtur, receptis Florentinam deleuit. G E B.

39

fin

f

"$
fLU
LVE
adíer
BER!
ttem
t
f
demi
Ceter
fius
deber
WT
Vgb
N
XE
0FF
i RO
811
Ver)
N
fdei
dis at
Amen
ferüos
QUE
i

v
Mi
fau,
&t ]
l'am N
96 o
Omittu
fibnot
Budo;
Hal. et
err Ml
Plerjt n
1 $ (
L
ln ta
dly
BL
iL in !
VC ff
Wi C

LUE

W
"
1l
I
"s
Y
A
0
(
f
Qbus
ni f
V,
il

m
u
fiti-
(ilie
51
L
Qrü
(Cofte
tott
if
D
r

;'g[fmdïf"f
JAL D
f "
1 W'ä'
jïiet f

HJ!' [

: . -—DIGESTORVM LIB, XL. TIT. V.

ta quantitas ab eo relinquatur, an fideicommiffaria libertas? ??
fiue plus fit in pretio, fiue minus, cogitur libertatem prae-
ftare, fi modo femel adgnouit voluntatem creditoris. Ad-
enouiffe autem fic accipimus, fi forte, cum conueniretur ab he-

- rede, vfus eft exceptione, vel alias voluntatem fuam oftendit:

nam íÍi conueniatur debitor ab herede creditoris: doli exce-

ptione vti poteftin id, quod intererit debitoris, ancillam fuam -

habere. $. r. In fideicommiffaria libertate ?*, quamuis quis
modicum legatum fuerit confecutus, neceffe habet feruum
fuum manumittere: pecuniarium enim fideicommiffum fi di-

— uifuüm fuerit, fatis ?^ iniuriam facit ?5 libertati, quam fidei-

commiílario. Satius?* eftigitur eum, qui adgnouit legatum,
onerari, quam libertatem intercidere. $. 2. Quotiens feruo
vel ancillae fideicommiffaria libertas relinquitur, in ea con-
dicione eft, vt quoad manumittatur, feruilis condicionis fit:
et quidem fi nullam moram praeftandae libertati, qui praefta-
re debet, fecit, nihil de ftatu eorum mutatur: ideoque eos
interim legari poffe, fed cum füa cauía, conítat, — :
XLVI. Ipgn libro VI. Difputationum. FrpErcomw-
MISSA libertas ita ?? poteft dari, HERES SI VOLVERIS,
FIDEI TVAE COMMITTO, VT STICHVM MANVMIT-

TAS, quamuis nihil aliud in teftamento ?? poteft valere ex.

pmutu heredis. $. r. Plane et fi ?* ita, szx ST1cHvs vo-
LVvERIT, poteft ?9 ei libertas adfcribi. $. 2. Sed et fi ita
adícriptum ?? fit, st SETvs vornvEenRiT, STICHVM LI-
BERVM ESSE VOLO: mihi videtur poffe dici, valere liber-
tatem, quia condicio potius eft: quemadmodum fi mihi lega-
tum effet, (i Titius Capitolium afcenderit. $. 3. Qvod fi ita
fcriptum fit, st HERES VOLVERIT, non valebit: fed ita
demum, fi totum in voluntate fecit heredis, fi ei libuerit.
Ceterum fi arbitrium illi quafi viro bono dedit, non dubitabi-
mus *9??, quin libertas debeatur. NNam et eam libertatem
deberi placuit, s1 TIBI VIDEBITVR, PETO ' MANV-
MITTAS: ita enim hoc accipiendum, fi tibi quafi viro bono
videbitur. Nam et ita reli£ftum, st vVOLVNTATEM ME-
AM PROBAYERIS: puto deberi. Quemadmodum, s1 TE
MERVERIT? QVASI VIRVM BONVM, Vel s1 TE NON
OFFENDERIT QVASI VIRVM BONVM, vel sr cow-

æROBAVERIsW-, vel st NON REPROBAVERIS ^, vel

SI DIGNVM' PVTAVERIS. Nam et cum quidam Graecis
verbis ita fideicommiffum dediffet 5, r óéivi 9, &iv donpuaawe,
&AsuJepíay dod3yo BouAow: * aDiuoSeuero refcriptum eft,
fideicommiffum peti poffe. $. 4. Quamquam autem in here-
dis arbitrium conferri, an debeatur ?, non poífit: quando
tamen ? debeatur, conferri poteft. $. 5. Quidam, cum tres

. feruos legaíffet, fidei heredis füi commifit, vt ex his duos,

quos vellet, manumitteret *?: fideicommifífa libertas vale-
bit **, et quos ex his vellet *^, heres manumittet: quare fi

]2

90 Hal. et Vulg. praefigunt: et, idemque Flor. adícriptum. & R. Et ita habet
Rehd. GE B. 91 Hal. In fideiconmi[fariam. libertatem. GEB. 92, Hal.
jane, loco: fatis. GE B. 93 Gothofr. in nota; facit tam libertati, quam
etc. Ita nempe Hal. et Vulg. Vide Auguftin. 1V. Emendat. $. BR. ]ta et-
lam Rehd. GEB. — 94 Hal.fandius. GER. — 95 In K ehd. ;ta, abeft. GEB.
96 Vulg.inferit: fit. BR. 97 Hoc fi, Flor. et deletum , nec forte male.
omittunt omnes, BR. Etiam Hal. In. Rehd. haec vocula duobus punüis eft
fubnotata. G E B. 98 Hal. et Vulg. poterit. BR.. Etiam Rehd. GEB. — 99
Baudoza: fcriptum. — 100 Taur. dubitaVimus. Rehd. dabitamus. GE B. I
Hal. et Vulg. inferunt: vt. BR. Etiam Rehd. GEB. 2, Gothofr. in nota:
obferuauerit. Ya vt in textu eft habent etiam MSS. et Hal. Vulg. fi te dente-

vuerit. BR. MSS. quae habent: fi te smevuerit Vat. Y. V. V. IV.. V. VI. Pal. L.

II. S. Cruc. L. IT. Barb, Chriftin. Bynkersh. quibus adde Rehd, GEB. — 3 Vulg.
fi eum probaueris. B R. 4 In Rehd. vel fi non veprobaueris, abfunt. Sed
fant et alia hic mendofa. GEB. — 5 Hal.veliquiffet. Kehd. veliquid. GEE. .6
H. a Porta in ll. dezui zm P. F. ielius deinui. — Verum enim vero non tan-
tum 73 3eive; hodienum in P, Flor. legitur, fed etiam 73 3exeuizews , quae do-
cent in pronunciatione Graeca « et « ifta tempeftate non fuiffe diftin&a, cum
nec ipfe corre&or relegendo .errorem animaduerteret. E R. 7 Vulgata
verfio Graecorum eft: IJi, fi proba(;cïis , litertatezm dari volo. Et ita quoque

| vindicavit, G E B.

G MEII

eos vindicaret *? legatarius **, quos heres vult manumitte-
re, exceptione doli ** repelletur. |

XLVII. Ivrriawvs *$libro XLII. Digeftorum. Sz

pater duos filios heredes inftituerit, et adgnatione poftumi -

ruptum teftamentum fuerit: quamuis hereditas pro duabus
partibus ad eos pertineat, tamen fldeicommifíae libertates
praeftari ** non debent, ficuti ne legata quidem aut fidei-
commiífa praeftare coguntur. $. 1. Si, cum alienum feruum

heres rogatus fit manumittere, item communem, vel eum in

quo vfusfructus alienus eft, !5 latitet: non inique Senatus-

confulto libertatibus fuccurretur. $. 2. Si Sticho libertas per
fideicommiffum data fuerit *? fub condicione, fi rationes rejd-
didiffet, et is abfente herede, paratus fit reliqua foluere:
Praetoris officio continetur, vt virüm bonum eligat, cuius
arbitrio rationes computentur: et pecuniam, quae ex com-
putatione colligitur ?^?, deponat: atque ita pronuntiet, liber-
tatem ?* ex caufa fideicommiffi deberi,. Haec ?^ autem fie-
ri conueniet, fi heres ex iufta caufa aberit, Nam fi latitauit
?3, fatis erit, liquere Praetori, per feruum non ftare, quo
minus condicioni pareat: atque ita pronuntiare de libertate
oportebit. $. 3. Cum fub condicione legato feruo libertas da-
tur, non aliter fideicommiffario tradi debet, quam vt cauea-
tur, exiftente condicione traditu iri ^* enum. $. 4. Quaedam
cum in extrema effet valetudine, praefentibus honeftis ^5 vi-

ris compluribus, et matre fua, ad quam legitima ?5 hereditas

eius pertinebat, ita locuta eff, ANc1ILLAS MEAS M.AEz-
VIAM ET SEIAM LIBERAS ESSE VOLO: et inteftata
deceffit. Quaero, fi mater ex Senatusconfülto legitimam he-
reditatem eius non vindicaffet, et ?? hereditas ad proximum.
cognatum pertinuiífet: an fideicommiffa libertas deberetur 292
Refpondi deberi: nam eam, quae in extremis dixiffet, A w-
CILLAS MEAS ILLAM ET ILLAM LIBERAS ESSE
VOLO, Videri ab omnibus, qui legitimi heredes aut bonorum
poffeffores futuri effent, petiffe, vt hoc fieri poffit.
XLVIIL IpEw libro LXII. Digeftorum. Cv in te-
ftamento fcriptum eft ??, SricnvMw TxrT10 rEGo; vel
HERES MEVS DATO ITA, VT EVM Ti11vs MANV-
MITTAT, dixi, petenti legatario Stichum exceptionem doli

mali obftaturam : nifi cauerit fe libertatem fecundum volunta-

tem defuncti praeftaturum. !

XLIX. ArnzcaNvs libro IX. Quaeftionum. Sr is,

cui feruus legatus eft, rogatus manumittere, latitet: orcinum
fieri libertum, refpondit. lIdem fore, etfi non legatarii, fed
heredis fidei commiffum effet ?9. Sed et ** fi non emnium,
fed.quorundam heredum fidei commiffum fit, ?? aeque dicen-
dum ?? orcinum fleri: in eos autem, qui latitauerint, cohe-
redibus, a quibus redimendac pertes effent, vtilem actionem

8 Hal. debevetur. GEB. Q Rehd. quantum ,.
loco: quando tamen. GEB. — YO Hal. connuifit, ex bis duos, anos vellet , ma-
unumittevre, — YY Taur. valeVit. GEB. —— I2 Hal volet. GEB, 153 Hal.
14 Rehd. addit: vel fideicommi[farius, G x B. 1*5 Hal.
16 Kehd. VLPIAINNVS. GER. 17 Vu!g. fideicom..
miffarias libertates praejtare. B R. 18 Vulg. pracfigit: 7s. B R, Rehd. et i2
latitet , loco: eff, latitet. G EB. 19 Hal. fuit. 20 lta et Rehd. fed ibi
fa&umt coligetur. GEB. . 2X Hal.et Vulg. inferunt: eorum. BR. Et ita im
Rehd. in margine vetuíta manu elt adfcriptum. G E B. 22, Hal. et Vulr.
Hoc. E R. 23 Forte legendum: jatitaVit. Mal. et Vulg. latitauerit. BR.
Et ita quoque Rehd. GEB. ' 24 Hal. traditum eum iri. Kehd. traditum iri
emu. GEB. — 25 Rehd. beneflioribus vel bonis vivis. GEB. —— 26 Taur. legiti-
mam, etita eft Flor. Sed lego cum Vulg. Nor. omnibus, vt hic, E quinque
MSS. nonnifi S. Cruc. II. Florentinam refert. In Barb. quoque adfuit, fed eft
corre&ta. BR. Habent: legztima Vat. l. VI. Chrftin. S. Cruc. I. quibus adde

Hal. inter Graeca. G Ez.

inferit: mali. G E B.

Bynkersh. vt et Rehd. GEB. 27 Kehd. fed, loco: et. GEB. 28 Hal,
debeatur. GEB. — 29 Hal et Vulg. effet. £ R. Etiam Rehd. GEB. 30 Hal.
fit. GEB. — 31 Ap. Hal. et, abeft. GEB. — 32, Hal. et Vulg. fideicommi[-
fu. effet: ita aeque. B R. Rghd. per fideicommiffum effet. GE2. — 33 Rehd.
bbbbb in-

L

$12 : DIGESTORVM LIB. XL. TIT. V.

eo nomine dati debere: vel etiati familiae hercifcundae iudi-
cio recte eos acturos. T
L. MancrAxvslibro VIt. Inftitutionum. Srferuus
legatus, et per fideicommiffum manumifíus fit, Ceruidius 31**
Scaeuola confultus putabat nouiffimam fcripturam valere, 1i-
ue libertas fit, fiue legatum: quia cum libertatem datam poft-
ea placeat ?? adimi, et per ?? legatum conftat poffe adimt.
Sed fi in obfcuro fit, qua mente poft libertatem legauit ?*
eundum feruum, in obfcuro libertatem praeualere: quae fen-
tentia mihi quoque verior effe videtur. o
. LL InExw libro IX. Inftitutionum. Nowtantum ipfe
39, qui rogatus eft manumittere, ad libertatem perducere
poteft: fed et fucceffores eius, fiue emptione, fiue quo ??
alio modo fuccefferint. Sed etfi nemo fucceffor extiterit, ad
fifcum ita tranfit, vt libertas ab eo praeftetur. $. r. Is au-
tem qui rogatus eft manumittere, etiam eo tempore, quo
alienare prohibetur, poteft manumi.tte.re.' $. 2. 51 alienum
feruum quis ^? rogatus fuerit manumittere, cum ei pecunia
certa legata effet, vt emat eum, et manumittat, et dominus
nolit eum vendere: legatum retinet ex voluntate defuncti.
$. 3. Cui per fideicommiffum libertas debetur, liberi quodam-
modo loco eft, et ftatuliberi locum optinet: vel eo magis,
quod nec in alium transferendus eft, ** vt autlibertas eius
impediatur, aut iurà patronorum grauiora experiatur. $. 4.
Senatusconfulto Dafumiano *? cautum eft, vt fi ex iufta cau-
fa abfit, qui fideicommiffam libertatem debet, et hoc pronun-
tiatum fuerit: perinde libertas competat, atque fi, vt opor-
tet, ex caufa fideicommiffi manumiffus effet. $. 5. Abeffc
autem is intellegitur, qui a tribunali abeft. $. 6. Et quia *?
heredibus tantum cautum erat, adieCtum eft eodem Senatus-
confulto, vt quicumque fideicommiífam libertatem **, ex
quacumque caufa *? pronuntiatum fuerit, eum eosue abeffe:

perinde habeatur, atque fi, vt oportet, ex- caufa fideicommif- -

fi ^? manumiffus effet. $. 4. Sed ^? Articuleiano *? Sena-
tusconfulto cauetur, vtin prouinciis Praefides prouinciae co-
enofcant, licet heres non fit eius prouinciae. — $. 8. Sed *?
fi non hereditarium feruum quis rogatus fuerit ? manumittere,

fed proprium: ex Senatusconfulto funciano ?* poft pronuntia--

tionem ?? peruenit adlibertatem. $. 9. Siue iufta ex caufa
abeít, fiue latitet *?, fiue praefens non vult manumittere:
pro abfente eum haberi, Diuus Pius refcripfit. $. 10. Em-
ptor quoque vt manumittat , eodem Senatusconfulto expreffum
eít. $. rr. Et ?* praefens coheres perinde manumittat, at-
que fi traditum a coherede accepiffet. Quod ?? et in ?* im-
puberis perfona coheredis, qui non erat rogatus manumitte-

re, eundem Principem refcripfiffe, relatum eft. $. 12. Sed.

fi matrimonii caufa quis manumittere rogatus eft, non eft co-

inferit: erit. GEB. Quod et facit Hal. 34 Hal. Serbidius , G E B. Aa
Rehd. placet. GEB. — 36 Vulg. per, abeft. BR. — 37 KRehd. lcgauerit. G E B.
88 Ap. Hal ipfe, abeft. GE B. — 39 Vulg. quo, abeft. GEB. — 40 Vulg.
quispiam. BR. - 41 Vulg. paefigit: ita. BR. 42 Hal. hic habet: Dafza-
Taiano. Vulg. Damafiamo, vt fupra. & R. Et Rehd. quoque, vt ífupra, Danma-
fizao, nec quicquani: correctum. G E B. 43 Excidille videtur: de, vt Hal.
ct Vulg. habent. BR. In Kehd. etiam minoribus literis infcriptum: 45. GE B.
44 Hal. hic inferit: debeat. Vulg. debet. locus difficilis. Vide Ant. Auguftin.
de LL. et SCtis voce Dafumianuum. — Ex fcriptis decem, quos hic contuli,
feptem 72 debet, agnofcunt, fed duo horum, non nifi ex correQione, quem-
admodum in tribus reliquis hoc verbum adhuc deficit. BR. — Inter illa feptem
và debet; habent ab initio Vat. V. Chriftin. Pal.J. S$. Cruc, I. Bynkersh. at ex
correctione Vat. IV. etPal.II.. Planenon habent: Vat. F. Barb. $. Cruc. IT. nec et-
iam Rehd. GEB. — 45 Hal. et ex quocumque cafu.. Vulg. ex quacuuque canfaiufta.
BR. 46 Hal ex fideicommiffa cauffa. GEB. — 4'7 Vulg.inferit : et. ER. — 48
Vulg. Artificuliano. B R. Et ita quoque Rehd. GEB. — 49 Hal. et Rehd. inte-
runt: et. GEB. . 50 Rehd.fit.GEB. 51 Vulg. Vinciauo. B R. Rehd. Iazntiano.
GEB. 352 Hal. wanciationem. GEB. — 53 Hal.letitat. 54 Hal. inferit: vt.
GEBR. 55 Hal quae. GEB. 56 In Rehd. zz excidit, aut forte latetin primis
literis vocis: iupuberis. G EB. 57 Bafil. MAPKEAAOS. BR, 58 Hal. qua-
tenui, forte errore typorum. GEB. 59.Hal. et Vulg. inferunt: et. BR.

loco: et. BR. Etiam Rehd. GrEx.

rl GEBR. $2 Hal fimt. GEE. 83 Vulg. MARCIANV S. Bafil. IAEM. E R.

gendus eam vxorem ducere, fed fufhicit fidéicommiffa. li-
bertas. * AUR cue r dd
LII. VuperaAwvs libro I. Refponforum. Posrza-
QVAM a creditore alienati funt ferui, quibus fideicommifía
libertas adfcripta eft, non nifi ex iufta caufa aduerfus heredem
fubueniri eis poffe. d | |
LIII. MancrzawNvs ?* libroIV. Regularum. S1 quis
rogatus ancillam manumittere, moram fecerit: fi interea eni-
xa fuerit, conítitutum eft, huiusmodi partum liberum nafci,
et quidem ingenuum: * fed funt Conftitutiones, quibus caue-
tur, ftatim ex quo libertas deberi coeperit, ingenuum * na-

"fci: et hoc magis eft fine dubio fequendum, quatenus ?5 li-

bertas non priuata, fed publica res eft, vt vltro is qui eam
debet, offerre debeat. $. r. Sed ?? fi nondum debita $? li-
bertate fideicommiffa ancilla peperit, ftudio tamen heredis
fuerit effectum , vt nondum libertas deberetur, vtique $*
quod tardius adiit ?^ hereditatem, vt qui nati fint ?? ex an-
cilla, ferui eius fiant: placet manumittendos, fed 9^* tradi
matri oportere, vt ab ea manumittentur 9?, et 99 liberti po-
tius matris fiant: .nam quos indignus eft heres feruos habere,
ne quidem libertos habebit. . . ! "
LIV. MaEcranwvs 9? libro XVI. Fideicommifforum,
S1 mater, poftquam filium 9* accepiffet *?, vel qui in eius
locum fuccelfit, praeftare noluit "? libertatem : compellendi
funt. Amplius fi mater aut nollet fibi filium tradi, aut in re-
rum natura effe defiffet, non ab re eft dicere, nihilo minus
ita natis ab herede libertatem praeftari. - !
LV. Mancranvs ** libro IV. Regularum. Sxepn
etfi non. data opera tardius adierit, fed dum 7^ de adeunda

hereditate deliberat: idem diCtum ?? eft: et ** fi poftea co- -

gnouit.7?, fe heredem inftitutum, quam ancilla peperit, pla-
cet hoc quoque cafu fuübueniendum effe: hoc tamen cafu ipfe
manumittere debebit, non matri tradere. — $. r. Sed fi dire-

. €to libertas data fuerit ancillae *9, et horum ?* aliquid eue-

nerit: quemadmodum natis fübuenietur? nam ibi quidem pe-
titur fideicommiffa libertas, et Praetor paruulis fubuenit: cum
vero directo libertas datur, non petitur: fed etiam hoc cafu

.puto nato fubueniendum effe 7?, vt aditus Praetor in rem
matri decernat actionem exemplo fideicommiffariae libertatis, -

Sic denique et *?^ Marcellus libro fexto decimo Digeftorum
Ícripfit 59, et ante aditam hereditatem vfucaptis, qui tefta-
mento manumiffi funt, fubueniendum effe, vt eis libertas con-
feruetur, vtique per Praetorem: quamuis his et ?* impnutari
poffit, quare vfucapti funt 9?: in paruulis autem nulla de-
prehenditur culpa. ! st
LVI. MARcEkrrLvs ?? libro fingulari Refponforum.
Lvcrivs Titius teftamento ita cauit, s1 Qvos conprcir-
: LOS

Rehd. et fi loco: fed fi. GEE. 60 Taur. deV;ta. GE2. . G1 Hal. veluti ,
loco: vtique, Flor. vel ante: vtique eft adícriptum. B.&. Rehd. vt Hal. GE R.
62, Hal. et Vulg. adierit. BR. "Vtet Rehd. Taur. adIt. GER. 63 Rehd.
[unt. GEB. . 64 Hal. inferit: tamen. GEB. . 65 Hal et Vulg. manumit-
terentur, et ita fadum Flor. BR. Etita Rehd, GE s. — 66 Hal.et Vulg. ct,
67 Vulg. IDEM. Etiam Bafil. MAP-
KXIANOX. Hal. MARCELLV'S. gg. Rehd. MARTIANVS, vt in lege ante-
cedente. GE E. 68 Kehd. inferit: fuum. GEB. 69 Halaccepit. — *7O
Hal. et Vulg. zolint. BR. — 1 Flor. minio fcriptum erat: MAECIANV S.
correctio autem atramento fa&da in: MARCIAN/'S. Contra in L. 15 ct 17.
de Legat. 3. erat MARCIANVS, quod MAECIANV'S effe debebat. Batil.
habeat: IAEM, id ePc/k.Martianus. Etiam Hal. MARTIANVS. nng. Rchd.
NERATIVS. GERE. 72 Wulg. cum, BR. 73 Rehd. dicendum. GEE.
74 Wulg. fed fi. BR. Etiam Rehd. GER. 45 Rehd. aguouit, G K B. 76
In Rehd. ancillae, abeft. GE B. — "77 Rehd.eorum. GER. — 78 Hal. puto fub-
uenieundum matis effe. — )9 Ap. Hal. et abeft, — 80 Vulg. fcribit. BR. Etiam
Rehd. G E p. 81 Corre&or fatis antiquus: cum literas legendo male diui-
deret, legeretque: etim putari, credidit a excidiffe, eaque adiecta fecit etzam-
putari. Kecentior corrector m adiecit. Inde Vulg. quamnuis etiam. bis impu-
tari, et Hal. quamuis et bis imputari. BR. — Rehd. quamuis bis etiam imputa-

84

£0
p
"T
|o
Y
x
y
J
fude
u)
pic
T
QTA
$61
ET
jis i
$V5
$7A
L
cum !
e Er
prae&g
bertat
tien
fin
fered
fs
m
ne!
milé
(üto,
a,

TER

ader

$ Y
Q G
Qj
li «
hn,
CER,
C
nempc

bit, (
3 Hl

lt
d c
Uque
Wg. (
X Tion
W f

t

Tn,
EU
lendi
1e-
Inui

GEb

yJh
pam
ul
i
pti
( IH

M

DIGESTORVM LIB. XL. TIT. V. VL VIL — — 81

£0S RELIQVERO, VALERE VOLO: SI QVIS MIHI
€6X PAVLA, QVAE VXOR MEA FVIT, INTRA DECEM

MENSES NATVS NATAVE ERIT, EX SEMISSE HE--

REDES SVNTO $^* (GAIVS SEIVS EX SEMISSE HE-

RES ESTO: SmTriCHVM ET PAMPHILVM S$ERVOS

MEOS ET ERoTEM ET DiPHuirrvw PETO, ET FIDEI
HEREDVM COMMITTO, VT CVM AD PVBERTATEM

LIBERI MEI.PERVENERINT, MANVMITTANT: de-
inde ?? nouiífima parte ita cauit, QvOoD Srz MIHI LIBE-

RINATI NON ERVNT, AVT INTRA PVBERTATEM
DECESSERINT, TVNC HEREDES EX PARIBVS PAR-
TIBVS SVNTO Mvcervs k&r MaEevivs: LEGATA
QVAE PKIORE ?* TESTAMENTO, QVO FILIOS ET
SEIVM "",RELIQVI, PRAESTARI VOLO: HOC EST
ET Ü5? A SEQVENTIBVS HEREDIBVS: deinde codicil-
lis ita cauit, Lvcivs Tirrivs HEREDIBVS PRIMIS ET
SVBSTITVTIS SALVTEM: PETO, VT EA, QVAE T £-
STAMENTO CAVI, LEGAVI, ET EA QVAE CODICIL-
LIS CAVERO, LEGAVERO, PRAESTETIS. Quzxel'p,
cum liberi Lucio Titio nati non fint, an Sticho et Pamphilo
et Eroti et Diphilo feruis confeftim fideicommiffa libertas
praeftari debeat? Marcellus refpondit, condicionem , quae li-

bertati eorum de quibus quaereretur 9?, fi filii heredes exfti-.
tiffent, adpofita effet, repetitam non videri: ideoque conte-

ftim. libertatem praeftandam efle et a primis et a fübftitutis
heredibus: nam, vt fupra fcriptum eft, petiit 6 vt quae te-
ftamento cauiffet, praeftarentur: cauit autem de libertate eo-
rum feruorum : atquin füb condicione cauit: et 11 alterius ge-
neris condicio effet ?* , exfpeCtanda effet: fed non eft verifi-

mile, vt hoc in ifta condicione cogitauerit, cum fidei fubfti-

£utorum committeret; et ?? admitti ad hereditatem non pof-

£ent, fi impleretur condicio. .

VIDLS VE |
DE ADEMPTIONE LIBERTATIS.
TaegnENTIVS CLEMENS libro XVIIL ad legem Iuliam et
-» Papiam. | |

CVM libertas lege adimatur*, aut pro non. data haberi ?
X2 debeat, aut certe perinde obferuari, acíi ? a teftatore
adempta efiet, ! Qs * |
: | TIT. VII.
DE-STATVLIBERLSA

Pavrvslibro V. ad Sabinum.

TATVLIBER eít, qui ftatutam et deftinatam in tempus
S vel * condicionem libertatem habet. $. I. Fiunt autem

^ $4 Vulg. baeres eflo.BR. ^ 85 Rehd. inferit: m. GE B..— 86 Hal. inferit :

ex. GE B. 87 Vulg. inferit: zmfüitui. Kíal. haevede.f imflitni. B R. B.ehd.
quo filios et Seimm veliqui beredem , vbi €t corre&or aliquis illa priora in: fe-
lüs et Seio mutare eft conatus. GER. 88 Hal praeflari volo et a fequenti-
bus. Wulg. praeflari volo baet a fequentibus. B R. 89 Taur. quaeREtur.
GER. go Taur. pet/t, GER. — 91 Hal.adefft. GEB, — 92 |
committeret , qui admitti. Malim: comnnuitteret (vt) admitti.nR. "Taur.
nempe habet: comnnitterEt. — Vt Hal. et Vulg. ita et Rehd. GE s. s
Hal adimitur. - 2, Gothofr. in nota: baberi debet. Hal ita ha-
bet, et etiam Flor..a eft expuncta. BR. — Seruat tamen Rehd, 72 debeat. GEB.
3 Hal et Vulg. inferunt: poflea. BR. — Etiam Rehd. GEB. :
1 n Rehd. haec rübrica per errorem poft legem primam h. t. eft col-
locata. GEB., — 2 Hal. et Vulg. inferunt: 7m. BR. 3 Ap. Hal. aatem ,
abeft. GEB. — 4 Gothofr. in nota: quid fit, 7-nnnife/?mn etc, 1ta Hal. et Flor;
quoque ita correctum. — Vulg. expreffa quidem mamfe]igm e]l: B R. Rehdh.vt
Vulg. GE E. 5 Hal. creditores. Etita quoque Rehd. licet vtranspo.fitxs,
vt non raro fit, verbis, hic tamen minus idonee: cum crezlzvtqres manunmittum-
tyr fraudandi caufa. Ypfe 'Taur. forte non male dediflet: creditorIs, G EB.

92, Hal. etVulg..

3 ftatuliberi vel condicione expreffa, vel vi ipfa. . Condieione.

exprefía quid * eft, manifeftum eft. Vi ipfa, cum creditoris
? fraudandi caufa manumittuntur: nam dum incertum eft, an
creditor iure fuo vtatur, interim ftatuliberi * funt: quoniam
fraus cum effecto * in lege Aelia Sentia accipitur.
]. VuPrANvs libro IV. ad Sabinum. . Qvz ftatuli-

beri caufam adprehendit ?, inea condicione eft, vt fiue tra-

detur ?, íalua fpe libertatis alienetur: fiue vfucapiatur, cum -

fua caufa vfucapiatur *?: fiue manumittatur, non perdat fpem
orcini liberti. Sed ftatuliberi caufam non prius feruus nanci-

Ícitur, nifi adita vel ab vno ex inftitutis hereditate, Ceterum
ante aditionem fiue tradetur !*, fiue vfücapietur, fiue ma-

numittetur, fpes ftatae *? libertatis intercidit. $. r. Sed fi
impuberis tabulis *? libertas ferno ** fit adfcripta, an viuo

pupillo , po& aditionem videlicet hereditatis patris, ftatuliber

fit? Caffius negat : Iulianus contra exiftimat *5: quae fenten-
tia verior habetur. $. 2. Plus fcripfit Iulianus, et fi legatus
fit feruus ab herede patris, liber effe iuffus in pupillaribus ta-

bulis, praeualere libertatis dationem. . $. 3. Si *5 .primis ta-.

bulis füb condicione feruus cura libertate ex parte dimidia he-
res fit infiitutus, an ftatuliberi caufam optineat, vt adeunte
coherede cum fua caufa vfucapiatur? cum. a. femetipfo accepe-
rit libertatem, non poteft ftatuliberi caufam optinere. Pla-
ne fi condicio hereditatis deficiat, quo caía fecundum Iulia-
num vel ** libertatem apifcitur: dicendum eft, ftatuliberi
caufam optinere, eo quod non a femetipfo, fed 2 coherede
accepiffe libertatem creditur. — &. 4. Quocumque gradu pu-
pillo feruus cum libertate fubftitutus fit, neceffarii caufam.
optinet: quae fententia vtilitatis caufa recepta eft , et a no-
bis probatur. ^ Celfus quoque putat libro quinto decimo *5,
cum libertate fubftitutum ftatuliberi caufam optinere. 5
Ill. Ipew libro XXVIL ad Sabinum. STATVLIBE-
Ros condicioni parere opottet, fi nemo eos impediat, et fit
condicio poflbilis. $. r. Sed fi in'heredis perfona iuffus fit
parere condicioni, quid dici debeat *?? Si quidem paruit con-
dicioni, ftatim liber eft, etiam inuito herede, quod fi non

patitur heres pareri, puta offert ?? decem, quae dare iuffus,
erat, procul dubio liber eft: quia per heredem ftare videtür,

quo minus condicionem impleat. Et parui refert, de peculio

ei offerat, an ab alio accepta: receptum eft enim, vt feruus:

peculiares quoque nummos ?* dando perueniat ad libertatem ,.
fiue ipfe heredi, fiue alii dare iuffus eft. $. 2. Inde quaeri-

tur, fi forte debeatur pecunia huic feruo vel ab herede, quod.

in domini rationem plus erogauerat ^*, yel ab extraneo, nec.
velit heres debitorem conuenire, vel ftatulibero foluere pecu-
niam: an debeat ad libertatem peruenire, quafi moram per
heredem patiatur ? Et autlegatum huic ftatulibero fuit pecu-
lium, aut non. Silegatum peculium fuit, ?^* Seruius fcri-

| bit, moram eum libertatis paffum ob hoc ipfüm, quod ei ali-

quid

Bafil. àv v us Agisnivos TOU $pevRiQXcua PmW. BR. .00 Hal efefdhw g

Hal. adprendit. Vulg. apprebendevit. BR. Rehd, vt Vulg. G. 9 Flor.
erat fcriptum : tvadetur(aiuéspe, vtraque e ini tradeinvr, ct false, expun&a
et vtroque in loco repofita a. "Taur. vnum recepit, nos vtrumque, tradetur, ob
fequens: alienetar ; eft corruptum. Etiam Eial. et ceteri : tradatmr. BR. Rehd-
traderetur., G E B. 10 In Rehd, verba: cwm fua caufa vfucapiatur ,. punctis:
confoffa funt. GEB. iI Gothofr. in nota: Lege im praefenti, traditur ,
vfucapitur, manumittitur, [Kta nempe Hal. Vulg. tradetav, «-vf;,fmz,gaïm,, AE
wumittatur. &R Frita quoque Rehd. GEB. — 12 Gothofr. in nota: Jfatu-
tütae. . lta nempe Taur. in margine, etHal. in textu, GEP. p9 Hal. Sed:
et/ fi in tabulis impubevit. GEB.« — Y4 Rehd. Sed et fi impuberis ferno libertag
fit-adfcripta. GEB. — Y5 Vulg. exzifiémabat. B R. 16 Hal et Vglg. ln.feruntl
jw.BR, C OYg Ap Hal et Vulg. vel, abeft. Bm. 18 Hal, libro viceffiw o.
GEB. 19 Vulg. debait. Sequenti: fj, Hal. et Xulg. praefigtïnt: et. BR.
Rehd. debuerit, fi auidem paruevit. G E B. 20 Vulg. 'ofeni fiti. B R. R.ehd,
pavere puta offerrz fibi decem. GEB. .. 21 Hal. et Rehd. mfemnt.: €i. GE B.
2Z Gothofr. in nota: erogaucrit. Hal GER. ; 2-31 H;».l-. Pf*mh?fm, ant fà

Bbbbbb 2 UT

*

$14 DIGESTORVM LIB. XL. TIT. VII.

quid ex ratione dominica deberetur, nec ei ab heredg praefta-
rétur: quam fententiam et Labeo probat. Idem Seruius pro-
bat,.et fi in eo moram faciat heres, quod nolit exigere a dg-
bitoribus: nam peruenturum ad libertatem ait: mihi quoque
videtur verum, quod Seruius ait. Cum igitur veram putemus
fententiam Seruii ?*: videamus, an etfi non fuerit praelegatum.
peculium feruo, idem debeat dici : cqnftag enim ftatuliberum
de peculio poffe dare, vel ipfi heredi ?? 1L.1fium, v:el alü: et
fi eum dare impediat, perueniet ^* ftatuliber ad libertatem.
Denique etiam remedii loco hoc monftratur ?? domino ftatu-
liberi, vt eum 'extraneo iuffum dare prohibeat, ne et num-
mos perdat cum ftatulibero: proinde defendi poteft, etfi non
vult exigere, vel ipfe foluere, vt hic habeat, vnde condicio-
ni pareat, libertatem competere: et ita Caffius quoque fcrg-
bit. $. 3. Non folum autem, fi dare iuffum dare ?5 prohi-
beat, ftatuliber ad libertatem peruenit ??: verum etiam fi
afcendere Capitolium iuffüm, afcendere vetet: item ?? fi Ca-
puae dare iuffum, Capuam ire prohibeat: nam, qui prohibet
feruim proficifci, intellegendus eft impedire magis ** velle
32 |ibertatem,, quam operis ferui vti. $. 4. Sed et fi iuflum
coheredi dare, non patiatur vnus ex heredibus dare, aeque
liber erit: fed is, cui iuffus erat dare, etliber effe, familiae
Bercifcundae iudicio ab eo, qui impedit ??, confequetur, quod
fua intererat, prohibitum ftatuliberum non effe. $. 5. 5i de-
cem iuffus dare et liber effe, quinque det : «non ?*) peruenit
ad libertatem, nifi totum det: interim igitur vindicare quin-
que nummos dominus eorum poteft: fed fi refiduum fuerit
folutum, tunc etiam id alienatum ??, cuius ante dominium
non erat translatum : ?9 ita pendebit praecedentis fummae
alienatio: fic tamen, vt non retro nummi fiant accipientis ,
fed tunc cum refidua fumma fuerit exfoluta ?*. $. 6. Si plus
quam iuffus erat, dederit 39 ftatuliber, puta decem iuflus ??
dare, viginti dedit: fiue numerauit, fiue in facculo dedit,
peruenit ad libertatem, et füperfluum poteft repetere. $. 7.
Si quis feruum iuffum decem dare, et liberum eífe, vendiderit
fine peculio: vtrum ftatim liber fit, quafi prohibitus videatur
de peculio dare, hoc ipfo, quod fine peculio diftrattus * eft*:
an vero, cum fuerit prohibitus peculium tangere? Et puto,
tunc demum liberum fore, cum volens dare prohibestur: non
ftatim vbi veniit ^9. $. 8. Siquis feruum iuffum decem da-
re.et liberum effe, operari prohibeat: vel fi, quod ex operis
fuis meret *^*, abftulerit ei heres: vel fi quod ex mercedibus
fuis coégit, heredi dederit: an ad libertatem perueniat? Et
puto, fi quidem ex operis dederit, vel vndecumque dederit,
ad libertatem peruenturum. . Quod fi prohibeatur operari,
non fore liberum *?: quia operari domino debet. Plane fi ei
ablata *? fuerit pecunia ex operis colleCta, liberum fore arbi-
tror: quia de peculio dare prohibetur: (ane fi teftator, vel ex
operis vt det, iuffit, prohibitum operari, ad libertatem per-

"m legatum fuevit peculiut , Seruius. GER. 24 Tair. SeruL, GEB. — 25
Hal. inferit: dare. Vulg. etiam poft fequens: iuffum. B &. Rehd. vt Hal. G E s.
26 Kehd. perueniat. GEB. 27 Vulg. demonfivatur. B R. Vr et Rehd. G & B.
28 Ap. Hal. et Vulg. dare, abeit. BR. Vt et in Rehd. GE B. 29 Hal. per-
veniet. 530 Hal. et item fi. Vulg. et fi. BR. 31 Vulgo sagis, abeit. B n.
32 Iu Rehd. veile. abeft. GEz. —— 33 Vulg. Zmpedierit. BR.. 34. Gothotr.
in nota: quinque det, ad libertatem non peruenit. ZJa], Hanc negationem ha-
bent omnes fcripii et editi. BR. — Nempe praeter Magl. Habent autem eandem
Vat. I. Barb. Chriftin. Pal. IL. S. Cruc. I. Bynkersh. Vt et Rehd. GEB. — 35
Hal. et Vulg. addunt: eff. BR. Etiam Rehd. GEB. — 36 Hal. et Vulg. prae
figunt: et. BR. 37 Hal. et Vulg. foluta. BR. — 38 Rehd. dederat. GER.
Hal. ec Rehd. inferunt: erat. GE R. 39 Hal. et Vulg. venit. BR. . Etiam
Rcehd.GEgsE. 41 Hal. meretur. male. Vide Ant. Auguftia. 11I. Emendat. 9. B R.
42 Hal. et Vulg. addunt: arbitror. BR. — 43 Hal. allata. GEB. — 44 Hal. vi-

deretur. — 45a. Hal. et Vulg.poffiut. BR. Etiam Rehd. GEB. — 455 Taur. coN- |

petet. 46 Rehd. fecerit. GEB. — 47 Ap. Hal. vel curator, abfunt. GER. — 48
Hal. morti. MSS. tamen : movtis. BR. Vat. l Barb. Chriftin. Pal. I. HI. S. Cruc.
K, I Bynkersh. Etiam Rehd. GE. 49 Scriptum Flor. anobisstatimadita.

uentuürum non dubito. $. 9. Sed et fi argento fubtra&to , vel
rebus aliis diftra&tis, nummos corrafos dederit: perueniet ad
libertatem: quamuisfi nummos fübtractos dediffet , ad liberta-
tem non perueniret: nec enim videtur ^^ dediffe, fed magis
reddidiffe: fed necfi aliis fubripuerit nummos, et heredi de-
derit, ad libertatem perueniet: quia auelli nummi ei, qui ac-
cepit, poffunt. Plane fi fic confümpti fuerint, vt nullo. cafu
auelli poffunt ^*?^, conpetet *?^libertas. $. 1o. Non folum au-
tem fi heres moram facit ^? libertati, fed et fi tutor vel cura-
tor ^7*, vel procurator, vel alius quiuis, in cuius perfona
condicioni parendum eft, libertatem competere dicemus: et
fane hoc iure vtimur in ftatulibero, vt fufficiat, per eum non
ftare, quo minus condicioni pareat. $. rir. Siquis heredi in
diebus triginta proximis mortis *^? teftatoris dare iuffus fue-
rit, deinde heres tardius adierit: 'lTrebatius et Labeo, fi fine
dolo malo tardius adierit, dantem eum intra dies triginta adi-
taé hereditatis, ad libertatem peruenire: quae fententia vera
eft. Sed quid, fi data opera traxit? an ob id ftatim, « vt) *?
adita eft hereditas, ad libertatem perueniat 5?2 quid enim , fi
tunc habuit **, poft adirtàm ?? habere defiit? fed et hic ex-
pleta videtur ?? condicio: quoniam per eum non fteterit 5^,
quo minus impleatur. $. 12. Siquis fic acceperit libertatem,
CVM DECEM DARE POTERIT, LIBER ESTO: Treba-
tius ait, licet habuerit decem, vel idoneus fuerit ad adqui-
rendum et conferuandum peculium, tamen non alias ad liber-
tatem peruenturum, nifi dederit, aut per eum non fteterit,

quo minus det: quae fententia vera eft. $. r5. Stichus, an- -

nua, bima, trima die?? denos avreos heredi fi dederit, liber
effe iuffus eft: fi prima penfione ftetit *9 per heredem, quo

minus acciperet decem, exfpectandam efle trimam ?* pen-
fionem, placet: quia et tempus adiectum eft, et adhuc fu-

perfunt duae penfiones. Sed íi eadem decem fola habeat,
quae optulit ad primam penfionem: an etiam ad fequentem
quoque profit, fi offerat ?*?? et an et ad tertiam, fi fequens
penfio non fit accepta? Et puto, fufficere haec eadem, et
paenitentiae heredi ?? locum non effe: quod et Pomponius

probat. $. 14. Quid *?, fi feruus, f?ui annua, bima, trima die

iuffus eft dena dare, tota fimul offerat heredi, non exfpecta-
ta die? vel decem primo anno datis, fecundo anno viginti
optulit? Benignius eft, eum.in libertatem peruenire, cum
vtriusque prouidentia infertur: etferui, quatenus ?* matu-
rus in libertatem perueniat: et heredis, quatenus dila-

tione interempta ilico accipiat, quod poft tempus confequi

poterit ?? $. r5. Siita fit libertas feruo data, fi quinquen-
nio heredr 9? feruierit, deinde eum heres manumiferit, fta-
tim liber fit: quafi per eum fit effectum, quo minus ei fer-
uiat: quamuis fi non pateretur eum fibi feruire, non ftatim
perueniret 5*, quam fi ?* quinquennium praeteriffet: ratio
huius rei euidens eft: manumiffus enim amplius feruire non
qevut. j | pot-
a nobis eft ex erronea coniun&tione: az ob id. Taur. pro fupplemento habet:

( vt) fed.nobis placet: ((4c) quod non folum elegantius, fed etiam ob fe-
quens: adita, excidifle videtur. M$S. nonnulla omni fíupplemento carent, in

aliis vt fuppletum. Nonnulla etiam: vt , habent demum ante: ad libertatem. .

Ita quinque e dnodecim, quot adii. B. Hal. vt Taur. Inter MSS. carent fup.
plemento: Vat. L IIL. Chriftin, Idem fuppletum in Vat. II. IV. VI. S. Cruc.
I Habent idem ante: ad libertatem Barb. Pal. 1. JY. S. Cruc. 1I. Bynkersh.
At Rehd. vtroque in loco: am ob id. flatim vt adita eft. beveditas vt ad liber-
tatem , fed pofterius; vt, eft pun&is confoffum. GER. 50 Hal. peraeniet.
GEB. /...51 Rehd. fi contra babuerit. GEB. 52, Vulg. inferit: baeredita-
tem. B R. Etiam Rehd. GER. 53 Hal videbituv. GE8. — 54 Hal. fle-
tit. GEB. ^ 55 Bafil. iuiavrd, 3wería, vQuTíz. BR. .. 56 Hal. fleterit. — 57
Vulg. fecundam., Y 8. Vt et Rehd. GEB. — 58 Hal. et Vulg. addunt: decem,
et fequens:-et, omittunt. BR. Itaet Rehd. GEE. — 59 Hal. et Rehd. Pberedis.
GEB. 60 Vulg. Ouod. BR. *6t. Hal, quatinus, et mox rurfus , et fupra etiam,
vt mendum non effe videatur. Et fane et Veteres dixere quatinus. Vide Feftum
fub hac voce. GEB. — 62 Hal. et Rehd. poterat. GER. — 63 Hal.inferit:

| £9. GRB. — 64 Vulg. addit : ad libertatem, B R. Ktaet Rchd, 6 &2. 65 Hal..

et

p
li

i
V00
re 10

i li

pub]i
fpcö(.»
(depol
(ecutt
h, t
temy
alb
jere
filet.
bit: (
Titio
fit,
(üb :
A
mon
Sid
TM
que
CRY

: VEL

WT
p
f
tio
qu
$
RI
Cipi
Qui
geht
àjt !
wniny
It

t
lN
giety
(àA
firt
& m
thif
ais
t u
615,
« Vil
1] la
Tar, (
mllhis |
Md
! fo
mille [
Nilg.
tilqt
lber) i!
int,

LO
tl«

n
yt)49
in i
lt
( Af
ütetn,
t«
!cgui.
ller.
ent,
j il
lbet
T
f
Ill«
j&t,
Yif
yens
9s
n de
p«
Uin
, Qu
Bu
; f
j [et-
hm
fito
'e 001
pot-

) hbt
?0 L
rut, i
pf
r HIF'
$ Ct
t
"172
ynatit
gt
p f
T
ii
j e[iälm
hum
i

J j

DIGESTORVM LIB, XL, TIT. VIL

poteft 55: atis, quem quis non patitur fibi feruire, poftea
$7 pati poteft ** intra quinquennii $? tempus. Atquin iam
quinquennio ei feruire non poteft: fed vel minus poteft.
$. 16. Item ?? Iulianus libro fexto decimo Digeftorum fcri-
püt, fi Arethufae ** libertas ita *^ fit data, fi tres feruos pe-
pererit *?, et per heredem fteterit, quo minus pepererit:
puta quod ei medicamentum dediffet, ne conciperet: fta-
tim liberam futurum ** eíle: quid enim exfpectamus ?
Idemque et ** fi egiffet heres, vt abortum faceret: quia et
vno vtero potuit tres edere *?. $. 17. ltem 1i heredi ferui-
re iuffum ftatuliberum heres vendidit et tradidit, credo ftatim
ad libertatem peruenire. ! ul
' lV. Pavrvs libro V. ad Sabinum. Cv heres Rei-
publicae caufa abeffet, et pecuniam ftatuliber haberet: velex-
fpettari ** eum debere, donec redeat is, cui dare debet, vel
deponere in aedem pecuniam confignatam oportet: quo fub-
fecuto, ftatim ad libertatem peruenit. $. r. Non eft ítatuli-
ber, cui libertas in tam longum tempus collata eft, vt eo
temporeis, qui manumiffus eft, viuere non poffit: aut fi tam

difficilem, ftnmo pene inpoffibilem condicionem adiecerit, vt

aliunde *? ea libertas "? optingere ?? non poflüit: veluti fi

heredi milies ** dediffet: aut, cum moreretur, liberum effeiuf- .
fifíet, fic enim libertas inutiliter datur: et ita Iulianus fcri- -

bit: quia nec animus dandae libertatis eit 9?. $. 2. Seruire
'itio auno, et liber effe iuffus, Titio mortuo non ftatim liber
fiet, fed cum annus tranfierit: quod videtur *? nontantum
füb condicione,' fed etiam ex tempore data libertas: etenim

abfurdum eft, maturius eum liberum fieri, cum condicionem -

non implet, quam ?*2 futurus *^^foret, i eamexpleret. $. 3.
Si duobus decem datis, liber effe iuffus fit, et vnus quinque
$5 accipere noluerit: melius eft dicere poffe eum eadem quin-
que alteri offerentem ad libertatem peruenire. $. 4. 5 T1-
€CHVS SI TirTi1O PER TRIENNIVM SERVIERIT,
VEL SI ILLI CENTVM OPERAS DEDERIT, LIBER
€sTO: conftiat ?? hoc modo libertatem vtiliter dari poffe:
nam et alienus feruus feruire nobis poteft, ficuti liber, et
multo magis ** operas dare: nifi teftator feruitutis appella-
tione dominium magis, quam operam intellexit 55 : ideo-
que, fi prohibet heres "Titio feruire, peruenit ad libertatem.

$. s. STrcHvs S1 HEREDI MEO "? ANNO SERVIE-

RIT, LIBER ESTO. Quaerendum eft, annus quomodo ac-
cipi debeat: an qui ex continuis ?? diebus trecentis fexaginta
quinque conftet, an quibuslibet ?* ? Sed fuperius magis intelle-
sendum Pomponius fcribit. Sed et ?^ fi quibusdam diebus
aut valetudo, aut alia iufta caufa, impedimento fuerit, quo
minus feruiat: et hi anno imputandi funt : feruire enim nobis
intelleguntur etiam hi, quos curamus aegros, qui cupientes

et Vulg. quaf. BR. Etiam Rehd. GER. 66 Rehd. poterit. GEB. . 67

ln Rehd. pofiea, abeft, fed idem librarius mox alium faltum fecit a: quin-

. quemnii, ad: quinqueunio, ilta voce cum reliquis mediis omiffis. GEE.

68 Vulg. poterit. B&. Etiam Rehd. GEB. . — 69 Hal. quiuquemnium, qui
forte fequens verbum in animo habuit delere. GE. 7o Vulg. IDEM,

et mox: fcribit.. B R. 71 Rehd. librarius hic nouam fecit legem: J2. Are-
tbufe fi , initialibus primae vocis coerulo, fecundae rubro, more folito, illu-
ftratis.. Hal. Arefcufae fi libertas. GEB. 72, 1n. Kehd, ;ta, abeft. GE B.
73 MHal feruos pepeviffet, et per beredem fletiffet, quo minus paveret, puta.
GEB. 74 Hal. et Vulg. futuram. 8 R, Etiam Rehd. GEB. — 75 Ap. Hal.
et Vulg. et, abeft, BR. . Etiam in Rehd. GEs. 76 Rehd. babere. GEB.
77 Legendum: exfpeclare, cum Vulg. et Hal. qui habet: exfpectare debet. B R.
(aur. dare debebat: exfpetdtav], — Kiabet tamen et Rehd. qui Florentinam in
multis locis exhibet: exfpe&ari. GE R. 78 Gronouius Pater : Zile znde, probante

: Noodtio I. de Vfufr. 19. Hal. alicunde. B R. 79 Vulg. aliunde libertas ei.

BR. 80 Rehd. attingere. GE B. 81 Gothofr. in nota: Flor. autem: miles.

mille.valg. Hal. Atque ita: miles Taur. dedit, loco: smilies. Habet et Rehd. .
"ille. . 82 Confer ad haec Aueran. JI. Intervpr. lIur. 24. GE B. 83 Hal.
videatuv. GE n. ^ 844 Flor. recentiori atramento inter verficulos adfcriptum :
liber, inde Vulg. ex qua liber futurus foret , quam fi. Hal. ex qua liber futurus
feret, fi. BB, — 846 Taur.futurOs. 85 In Kehd, quiuque, abeft. GEz. — 86

81j

feruire ??, propter aduerfam valetudinem impediuntur. $. 6
Item fi decem heredi dare iuffus fuerit, héres etiam per ;.)ar-.-
tes accipere, fauore libertatis cogendus eft. $. 7. Ita liber
effe iuflus, sr Tirivs CaPrTOLIVM ASCENDERIT:
fi Titius nolit ?^ afcendere, impedietur ?5 libertas. Idem.
que iuris eft in fimilibus caufis et condicionibus. 5:8 Item
25 Caffius ait, ei, qui feruire iuffus eft anno, illud te,mpus
?7 quo in fuga fit vel in controuerfia, pro libertate non pr ,
cedere. : P
. V. PouPonrvs libro VIIT. ad Sabinum. SmA« V-
LIBER rationem reddere iuffus, reliquum quod apparet» fol-
uit: de eo quod obfcurius eft, fatisdare paratus eft, Neratius
et Arifto reCte putantliberum fore, ne multi ad lïbertatenï
peruenire non poffint, incerta caufa rationis ?9, er genere
negotii huiusmodi. $. r. Statuliber, qui non rationes red-
dere, fed pecuniam iuífus eft dare: numerare debet, non fi
deiuflorem ??. dare. N : Q

VL Vrriawvs libro XXVIL ad Sabinum. Sz: fia-

tulibera ferua poenae facta fit, et poft damnationem ftatutae
libertatis condicio exftiterit: quamuis ipfi ftatuliberae nihil

proficiat, partui tamen proficere oporteat *99; vt perinde li-
ber nafcatur, atque fi mater damnata non effet. $. r. Quid
tamen; fi qua conceperit in feruitute, deinde ab hoftibus ca- -
pta peperit ^ ibi poft exiftentem condicionem: an liberum
pariat? Et interim quidem quin feruus hoftium fit , neqüa—

quam dubium eft: fed verius eft, poftliminio eum liberüm £eri :

quia, fi mater in ciuitate effet, liber nafceretur. $. 2. Pla-
ne fi apud hoftes éum concepiffet, et poft exiftentem condi-
cionem edidiffet, benignius dicetur ?, competere ei poüïlivmii-
nium, etliberum eum effe. $. 3. Statuliber parendo condi- ^
cioni in perfona emptoris peruenit ad libertatem. — Et fcien-
dum ?, hoc ad ftatuliberos omnis fexus pertinere. — Non fo-
lum autem fi venerit * haec condicio, ad eum tranfit. qui
emit: verum etiam ad omnes, quicumque quoquo iure domi-
nium in ftatulibero nati funt: fiue igitur legatus fit tibi ab.
herede ftatuliber, fiue adiudicatus, fiue vfücaptus a te, fiue
traditus, vel aliquo ? iure tuus factus 5: fine dubio * dice-
mus, parere * condicioni in perfona tua poffe, Sed etin he-
redem ? emptoris idem dicitur. $. 4. Si filiusfamilias heres
fit 1ni.htutus , etftatuliber filio dare iuffus eft, et liber effe: fi-
ue filio *?, fiue patri dando, peruenit ad libertatem: quia et
** ad patrem hereditatis emolumentum peruenit, Sed et fi
pq& mortem filii, patri dederit, quafi heredis' heredi: liber
erit. Nam et fi quis extraneo dare iuffüs fit, et liber effe.
deinde hic *? heredi heres extiterit, non quafi in extranei perfo-,-
na, fed quafi in heredis, condicioni parebit *3. $. 5. Statu-
liber decem dare iuffus, et liber effe, fi quinque datis diítra-

i ! | Ctus

In Vulg. conflat, abeft. Sed eadem poft: dari poffe , addit: placet.B R. Ita et Rehd.
GEB. $7 Vulg.inferit: nobis. BR. Vtet Rehd. GEB. 88 Vulg. intellexerit.
BR. Etiam Rehd. GE ». 89 Kehd. n eo, loco :qHe0. GEB. — 9O Hal.et Vulg.
continuatis. BR. Etiam Rehd.'GEB. | 91 Gothofr. in nota: an qui bis fexto?
vulg. Et Hal. au qui uom quibuslibet, et in margine: alias, qui bis fexto. Vi-
de Auguftin. . Emend. 2. B R. — Et Bynkersh. VI. Obf. 16. GEB. — 92, Vul-
go et, abeft. BR. .. 93 Rehd. addit: zobis. GEB. — 94 Rehd. amoluerit. GE g.
Etiam Hal. 95 Hal. zmpeditar. 96 Hal. et Rehd. Ita. GE. 7
Rehd. praefigit: zu. G E B. 98 Rehd. canfe ratione. GE B. Hal. cauffa , va-
tionue. 99 Vulg. fideinffores. B. 100 Hal. et Vulg. oportet. Vide-

| tur illud: oporteat, natum ex: proficiat. BR. — KHabet tamen illud : oporteat ,

et Rehd. GEB. I Hal. peperevit.. GEB. — 2, Rehd. diceretur. GEB. 3
Rehd. addit: eff. GEE. — 4 Gothofr. in nota: euenerit. Haloand. Scriptum
erat Flor. fi venzerit, et re&tiffime, vt remur. — Fa&um autem deinde fi ezene-

vit, pro quo Taur. minore primae fcripturae mutatione: fi venerit. BR. Etiam

Rehd. fi eueuerit, vt Flor. eft fa&um. GEB. . 6 Hal. vel quo alio, GX B. 7
Rehd. inferit: iure. GEE. — 8 Hal. pareri, quod magis placet. g R. Et idem
placere poterat Taur, dando: parer E. G E B. 9 Hal. et Vulg. baerede. B k. Rehd.
vt Flor, GE. 10 Vulg. addit: familiaj. B. II Ap. Hal. et, abeft,
GER. 12 Ap. Hal.Pic , abeft. Vulg. buic. & R. Rehd. vt Vulg. GER. — 13 Taur.
Bbbbbb 3 ' pá:

$16

&us Git, tefidua quinque emptori dabit. $. 6. Si feruus tuus
ftatuliberum emerit, tibi datur quod heredibus dare iuffus eft:
fed et fi tno feruo dederit, fi modo is eum peculiari nomine
emit, neque ei tu peculium ademifti: puto liberum fore:
fcilicet vt eo modo tibi dediffe intellegatur, perinde atque fi
tua voluntate cuiuis alii tuorum feruorum dediflet. $. 7. $i
uis non dare decem, liber effe *^: fed rationibus redditis li-
ber effe iuffus fit: an ad emptorem haec condicio transeat, vi-
deamus, Etalias fciendum eft, eas demum condiciones ad
emptorem tranfire, quae füntin dando: ceterum ^?, quae
funt in faciendo, non transeunt: vtputa fi filium eius litteras
edocuerit: hae enim perfonis eorum cohaerent, quibus ad-
fcribantur 19. Rationum autem reddendarum condicio, quod
ad reliqua quidem attinet, in danda pecuria confiftit: quo **
autem ad ipfa volumina rationum tradenda, percontandasque
et *5 examinandas rationes, et »in) *? dispungendas atque
excutiendas, factum habet. Numquid ergo, reliqua quidem
et ?? emptori dando perueniat ad libertatem: cetera in perfo-
na heredis confiftant? Puto igitur, et ad emptorem reliquo-
rum folutionem transmitti: fic fiet, vt diuidatur condicio: et
ita Pomponius libro oCtauo ** ex Sabino fcripfit ^^.
VIL. Pavnvs libro V. ad Sabinum.
cTvsalienatio condicionem ftatuliberi fecum non trahit.-
VHl Pow»oxsivs libro VIII. ad Sabinum. ITA
liber effe iuffus, sY DECEM DEDERIT, LIBER ESTO, he-
redi dare debet: nam qui non habet cui det, heredi ?* dan-

do, ad libertatem peruenit. $. 1. Si partes fuas quisque he-

redum diverífis ementibus vendiderit, quas portiones heredi-
bus dare ftatuliber debuit, easdem dabit ^* emptoribus. La-
- beo autem ait, fi nomina dumtaxat heredum in teftamento
polita fint ?^, viriles partes eis dandas: Íi vero ita, SI
HEREDIBVS DEDIT ?^?, hereditarias, d
IX. VnPiamNvs libro XXVIlI. ad Sabinum. | STA-
TYLIBERVM medio tempore feruum heredis. effe, nemo
eít, qui ignorare debeat: ea propter noxae dedi poterit: fed
deditus ?? fperare adhuc libertatem poterit : nec enim deditio
Ípem illi adimit libertatis. $. r. 5i ftatuliberum non eadem
condicione heres vendat, caufa eius immutabilis ?9 eft, et
luere fe ab eo. poteft limili modo, vt ab herede. Si tamen
fupprefferit condicionem ftatuliberi : et ^? ex empto quidem
tenetur: grauiores autem etiam ?? ftellionatus crimen inpor-
tant 3* ei, qui fciens diffimulata condicione ftatutae liberta-
tis, fimpliciter eum vendiderit. $. 2. lllud tractatum ?? eft,
an liberatio contingat ei, qui noxae dederit ?? ftatuliberum ?

pareVit. GER. 14 Duriora haec funt absque copula, vnde legimus: dare
decem et liber effe. Vulg.. Nor.. ceterae: liber effe, omittunt. Etiam codices
Ícripti. Ex vndecim folus Vat. II. habet, vt eft Flor. Sed et Pal, II. . Si quis
zon dare X. liber fed vationibus etc. BR. Omittunt: — Jiber effe Vat. T. IT. V.
VI. Chriftin. Pal. . $. Cruc, I. Il, Barb. Bynkersh. quibus adde Rehd. vbi ta-
men mox etiam 73 redditis, abeft. GEB. 15 Hal. addit: bae, 4uae funt,
et ita fadum Flor. Vulg. fü 4zae [umt. BR. Rehd. bee quae-funt, quod Hal.
fauet, nifi malis 72 bee ícriptum : pro: eae. GEB. — 16 Hal. et Vulg. adfcr;-
buntur, quod malim, BR. Etita Rehd. GER. ;
eft: quod autem. BR. Et hocmodo etiam Rehd. GEB. — 18 Vulg. percontan-
das utque examinandas. B R. I9 Fortaffe legendum:; et 2« difpungendis at-
que excutiendis, ita vt librarium praecedentes terminationes feduxerint, qui
etiam iftie duo vitia admiüt. . Fuit enim : percontantasqueexaminandas , credo
quod legit: tautasque examinandas. Editiones omnes zn, reiiciunt. Non ae-
que MSS. Ex vndecim folum Vat. HI. et Barb. eo modo referunt, in
reliquis praepofitio retinetur absque alia cafuum inflexione. — Ceterum pro: d;-
fpungendas Vat. VI. et $. Cruc. l. difponendas , fcripferunt. | At Vat. L. vtrum-
que- habet : 'et i difponendas et difpuugendas. Denique Codex S. Cruc. 1I. et
in difpurgandas. B R. Supereft vt addam reliqua quae habent vt 'Taur. Vat. II.
V. Chriftin. Pal. I. IL. et duodecimum Bynkersh. — Etiam Rehd. retinet praepo-
fitionem: im difpungandas, quod corre&um in: difpamgemdas. Ex ifto forte
nata leQio codicis S. Cruc. Il. Ap. Hal. z&, abeft. GEB. — 20 In Rehd. et,
abeft. GEB. — 21 Hal. zomo. GE B. ,22 Vulg.et Sabinus fcribunt. BR..— 23
In Rehd. dare debet. um 4ui non babet, cui det , beredi, abfunt, librario ab
vno; beredi ad alwerum dilapfo. GEB. — 24 Taur. daVit, GE E. — 25 Kal.

VSVSFRV-

17 lta Taur. et Hal. Flor. .

funt. GE R.

| Vipiauus. GEBR.

DIGESTORVM LIB. XL. TIT. VIL

Et Octauenus putabat liberari(: et ?* idem dicebat, et fi ex

35 ftipulatu Stichum deberet, eumque ftatuliberum foluiffetz

nam et ?9 fi ante folutionem ad libertatem perueniffet, ex.
tingueretur obligatio tota; ea enim ?* in obligaticne confi-
ftere, quae pecunia lui praeftarique. poffunt 995: libertas 39

autem pecunia lui non poteft, nec reparari poteft: quae fen-

tentia mihi videtur vera. — $. 3. Statuliberi condicio ita de.
mum immutabilis eft, fi adita hereditas fuerit: ceterum ante

aditam hereditatem in propriam vfucapitur feruitutem, liber-
tatisque fpes infringitur: fed adita poftea hereditate, fpes li- .

bertatis, fauore fui, redintegrabitur ^9,
X. Pavrvslibro V. ad Sabinum. Sz ^* decem da-
re iuffum heres vendiderit et tradiderit *?: dixeritque adfcri-
ptum libertati ^?, fi viginti dediffet: ex empto erit attio
cum venditore: aut fi dupla promiffa eft, ob euiCtionem dum-
taxat duplae repetitio erit: ** ex empto ob mendacium.

Xl. Powroxivs libro XIV. ad Sabinum. - S x heres-

pecuniam donaflet ftatulibero, vt fibi eam daret, et liber ef-
fet: non fieri liberum Arifto ait, fed fi in plenum ei donaffet
fieri liberum. : " OE :
. XIL IvrrAwvs ^* libro VIL. Digeftorum. | Sz quis
^9 teftamento libertatem acceperit fub condicione, fi ratio-
nem dederit ^7: debet pro hereditaria parte heredibus reli-
qua foluere, etiam fi nomina quorundam heredum fint in con-

dicione pofita. |

XIIIL. Ipzaw libro XLIIL. Digeftorum. Sr quis ita li-
bertatem dedifet, ST1cHvs, s: .EYM HERES MEVS
TESTAMENTO SVO NON MANVMISERIT, LIBER
xzSTO,Íecundum voluntatem defunCti hoc fignificari videtur:
fi teftamento fuo heres non adfcripferit ei libertatem : quare f

.quidem heres libertatem feruo teftamento fuo dederit, defe-

étus condicione videbitur: fi non. dederit, impleta condicio-

ne vltimo vitae tempore heredis ad libertatem . perueniet,. -

$. r. Seruus communis liber effe iuffus ita, fi.decem dederit
ex peculio dare poteft, quod ** quocumque modo ^? 'adquiü:
tum habuerit: nec refert, apud heredem id, an apud focium
fuerit: et heredi, an extraneo dare iuffus fit: nam per omrria
caufae ftatuliberi applicantur ??, qui condicionis implendae
gratia alienare peculiares nummos poteft. $. 2. Si duo ferui
rationibus redditis liberi effe iuffi fuerint, et feparatim ratio-
nes ?* gefferint: non dubie feparatim quoque condicioni pa-

rere poterunt ??, Sed fi aCtus eorum ?? communiter geftus,

ita immixtus ?^ fuerit, vt feparari non poffit: neceffario al-
ter ceffando alterius libertatemimpediet: nec videbitur ?? con-
! : ( ?4ts dieig

et Vulg. funt. BR. Etiám Rehd. GEB. 26 Hal. et Vulg. dederit. BR.
E;iam Rehd. GEB. 27 Taur. feDeditus. G E. 28 Rehd. zncommutas
bils. GER. 29 Vulgo et,abeít. B&R. — 30 Hal.et, loco: etiam. GE B.
31 Vulg. iwponunt. BR. n Kehd. fcriptum: Zmportaut, fed corre&um in;
imponunt. GEB. ^ 32 Vulg. trachaudum. & R, Etiam Rehd. GER. — 33 Vulp.
dediderit. BR. 34 Vulgo: et. abeft. BR. 35 In Rehd. ex, abeft. GE z.

36 Flor. nam, eftdeletum. — Inde Hal. at et fi. Vulg. at fi. R. 37 Hal.
eóligatio. tota emim ea. GEB. —— 28 Hal.poffint.GEB. . 39 Hal libertatem,
et mox bis: poffe. GE B, 4O Taur. vediutegraVitur. GEB. — 41 Hal. Si

baeves decem dave iuf[um vendiderit. GE B. 42 In Rehd. et tradiderit, abs
43 Hal. l/bertati. Rehd. vt Flor. GERB. Scilicet literam. $
voci: Jbertati adpinxerat Gebauerus, ac fi Hbertatis legatur Flor.. vnde
vero haec hauferit, nefcio, quandoquidem neque Taur. neque Brenkm. huius
rei ergo aliquid in medium proferant. — 44 Hal. praemittit: et.
46 Rehd. inferit: ex. GEB. 47 Fler. etiamnunc
eft: fi vatioue dederit. Hal. et Vulg. rationem veddiderit. E fex MSS.
quatuor retinent: dederit. BR. Nempe Vat. VI. Chriftin. S. Cruc. l. et
M. vt et habet Rehd. at fübftituunt: , veddiderit, Vat. l. et Batb. quibus adde
Bynkersh. GEs. — 48 Gothofr.in nota: A. id. Ap. Hal. et Vulg. quod, ab-
eft. BR. — 49 Hal. hic inferit: d. Gxs. 50 Gothofr. in nota:. Aj. applica«
tur. Hal. et Vulg. applicatur. B R. Etiam Rehd. GEz. 51 Hal. ratiouen.

.52, Flor. eft: poterint , ob praecedentia verba: gefferiut, fueriut. Et ita Taur.

at Hal. et Vulg. vt hic; BR. Rehd. vt Flor. GEB. — 553 In Rehd. eoraum , ab-
et. GEB.— 54. Bal. suiflus. Vulg. mixtus, 5 8, Kchd. vt Flor. GEB, .55 Taur.

L*

45 Rehd..

i
r

ton
g
« j
9',, 4*
d
hd
Haec
GIN
n
(ece'
nami
jnci
pni

SER
Jiber
fole
fertt
i^
p 0
berurn
frtt
notul
fuge
n
o
fat
elle
pott

TYO
p
- Thus
D
fot
Q
pto
fat
fpor
V g
hoc (
ft, Q

LIBE

en|
t
Q
(icn

quy
&is li
GEB,
Red,
& Vu]n
fft, abe
65 Hl
Tar,

"a Vl

VS
BER
Ls
a
dte jl

* oc4|
U

imt

DIGESTORVM LIB. XL, TIT. VIL "s $17

dicio in alterius perfona impleta, nifi id quod computatione
rationum habita reliquum fuerit, aut vterque, aut alter to-
tum foluerit ?9. . $. 3. Qui ita liber ?* iuffus eft, sr 1v-
RAVERIT SE CAPITOLI1VM ASCENSVRV M, COnfeftim

vt iurauerit ?5, quamuis Capitolium non afcenderit, liber erit. |

. 4. eeruus heredis, rem ipfius heredis dare iuffus, et liber
effe, ad libertatem perueniet: quia poteft teftator, et fine vl-
la dandi condicione, heredis feruum manumitti iubere, $. 5.
Haec fcriptura, SricHVS, cvM ERIT ANNORVM TRI-
GINTA, LIBER ESTO: STICHVS SI DECEM NON
DEDERIT, LIBER NE ESTO, hanc vim habet: Stichus fi
decem dederit, etad annos triginta peruenerit, liber efto:
namque ademptio libertatis vel legati fub condicione facta,
incipit contrariam condicionem legàto vel libertati, quae
prius data erat, inieciffe. - b |
: XIV. ALrkexvs Vanvs ?? libro IV. Digeftorum.
SEnvvs,qui teftamento domini, cum decem heredi dediffet,
liber effeiuffus erat, heredi mercedem referre pro operis fuis
folebat: cum ex mercede heres amplius decem recepiflet 9?,
feruus $* liberüm effe aiebat: de eare confulebatur. Refpon-
dit. $?, non videri liberum effe: non enim pro libertate, fed
pro operis eam pecuniam dediife, nec magis ob eam rem li-
berum effe, quam fi fundum a domino conduxillet, et pro
fruétu fundi pecuniam dediffet, $. 1. Seruus cum heredi an-
norum feptem: operas dediílet, liber eife iutlus erat: is feruus
fugerat, etannum in fuga fecerat: cum feptem anni praeter-
iffent, refpondit $?, non efle liberum : non enim fugidiuum
operas $* domino dediffe: quare nifi totidem dies, quot afuif-
fet 55, feruiffet, non fore liberum. Sed et ?? fi ita ícriptum
effet, vt tum ?* liber eíffet, cum feptem arnis feruifiet:
potuiffe liberum effe, fi ** tempus fugae reuerfus feruiltet.
XV. ArRIiCcANVSs libro IX. Quaeftionum. Mon-
TvoO herede, Íiftatuliber locupletiorem hereditatem tanta
pecunia, quantam darefit iuffus ??, fecerit: veluti credito-
ribus foluendo, cibaria *? familiae dando: fiatim eum ad li-
bertatem effe venturum ** exiftimauit "?. $. r. Heres , cum
ftatuliberum decem dare iuffim venderet, condicionem pro-
nuntiauit, et traditioni legem dixit, vt fibi potius, quam em-
ptori, eadem decem *? darentur. Quaerebatur, vtri eorum
Ítatuliber pecuniam dando, libertatem confequeretur ?*^? ke-
Ípondit, ** heredi dare debere. Sed fi talem legem dixiffet *^,
vt extraneo alicui ftatuliber pecuniam daret: refpondit, et
hoc cafu conuentionem valere: quia heredi videtur ?* folue-
re, qui voluntate eius alii foluit "9. .
XVI. Vrsiawvs *?libro ]V. Regularum, STATV-
LIBERA quidquid peperit *?, hoc feruum heredis eft $*.
: VII. NegRATIVvs libro Il. Membranarum. Srde-

cem heredi dediffet, iuffus eft liber effe: decem habet, et
. tantundem domino debet: dando haec decem, non liberabi-

tur: nam quod ftatulibero ex peculio fuo dare explendae con-
dicionis caufa conceffuüm eft, ita ?^ interpretari debemus, vt

videVitur, G X B. 56 1ü Rehd, fcriptum erat: foluerat, fed literae er pun-
&is notatae, et fadum: foluat. GEB. 57 1n Rehd. fuperfcriptum: effe.
G E B. 58 Hal. iarauit. 59 Hal et Vulg. VLPIANFVS. BR. o
Rehd. accepiffet. G £ B. 61 Hal. et Rehd. inferunt: fe. GE B. , — 62, Hal.
et Vulg. vefpondi. B R. 63 Hal. et Vulg. refpondi. B &. 64 Rchd. infe-
rt: fuas. GEB, — 65 Vulg. aufugiffei. BR. " Etiam Rehd. GE&. . 66 Vulg.
et, abelt. BR. Etin Rehd. GgB. 7 Hal. et Rehd. tuauc, loco: twim.GERB.

68 HalertRehd. et fi pofd tempus. GER. 69 Hal. iuffus fuit. GEB. . 7O

'Taur. ciVavia. GEP. 71 Vulg. peruentuvum. BR. Etiam Rhed. GE&E.
72 Vulg.exifizmaui. BR, . 73 Hal. ea decem. — *74 Kehd. cegfegquatur. G E B.

.. 95 kHal.et Vulg. praefigunt; ew;g, etid Flor. inter veríus eft adícriptum. £ R.
Kehd. refpoudz , beredi eum dave. — Sed et idem. mox iterum: refpondi. GER.:

76 WMulg.. Sed et fi legem dediffet talem. *5 et etiam Flor. infertum , et habet
quoque Hal. 8 R. 71 Hal. videatur. GEB. . 78 Hal. foluat. GEB. . '79
Hal. PAVLVS. GEB. 80 Vulg. pepererit. BR.. — 81 Hal. effe. GE 8.
$2 In Rehd. ita, abeft. GE R. 83 Ap. Hal. et Vulg. i2, ábett. BR. — $4

non etiam ex eo dare poffit, quod extra peculium eft. Nec
me praeterit/hos nummos peculiares poffe dici, quamuis, fi
nihil praeterea feruus habeat, peculium nullum fit: fed du-
bitari non oportet, quin haec mens fuerit id 93 conftituen-
tium , vt quafi ex patrimonio fuo dandi eo nomine feruo pote-
ftas effet: quia id maxime fine iniuria dominorum concedi
?^ videbatur *5: quod fi vltra quis progredietur $5, non
multum aberit, quin etiam eos nummos, quos domino füb-
rlpuesrät, dando, ftatuliberum condicioni fatisfaCcturum exifti-
inab *5 d n
—— XVIL PAvrvs 5$ libro fingulari de libertatibus dan-
dis. Srtriennio dena dare iuffus, primo anno viginti $? op-
tulerit: non accipiente herede, non ftatim liber ett: quia et-
fi accepiffet beres, nondum liber effet ?9. w
. —ÀIX. VrPrANvslibro XIV. ad Edictum. S1 feruus.
liber efie iuffus fit, etlegatum ei datum ?* , fi filius quartum
decimum annum ?? compleuerit: et filius ante deceflerit: li-
bertas fauore competet die veniente, legati autem condicio
deficit. 2 ! E
XX. Pavzrvslibro XVL ad Plautium. S1 peculium
feruo legatum fit, qui iuffus eft alii dare decem, et fic liber
efle: et heres eum prohibuerit dare, deinde manumiflus. pe-
culium petat ex caufa legati: an per doli exceptionem , eam
fummam, quam daturus effet, deducere heres poffit, vt ipfi

| profit, non manumitfo, quod ea pecunia data non eft: an ve-

ro indignus fit heres, qui contra voluntatem defunéti fecit,
éam pecuniam lucrari? Et cum feruo nihil abfit, et libertas.
ei competit ??: inuidiofum eft heredem fraudari. $. r. De
illo quaeritur, fi inuito herede det, aut nefciente: an faciat
nummos accipientis ? Et Iulianus vere ?^ exiftimat, ex hac cau-
fa conceffam ?5 videri ftatuliberis alienationem nummorum
etiam inuito herede, et ideo facere eos accipientis pecuniam.
$. 2. Quod fi heredi dare iuffus eft decem, et eam fummam
heres debeat feruo: fl velit feruus eam pecuniam compenfa-
re, erit liber. $. 3. Is, cui feruus pecuniam dare iuffus eft,
vt liber ?? eflet, deceffit. Sabinus ?7, fi decem habuiffet parata ,
liberum fore: quia non ftaret per eum, quo minus daret. Iu-
lianus autem ait, fauore libertatis, conítituto iure hunc ad
libertatem peruenturum, etiam fi poftea habere coeperit de-
cem. Adeo autem ?? conftituto potius iure, quam ex tefta-

mento, ad libertatem peruenit, vt fi eidem et ?? legatum fit

mortuo eo, cui dare iuffus eft, ad libertatem quidem perue-
niet, non autem et *?? legatum habiturus eft *: idque ?^ et
[ulianus putat, vt in hoc ceteris legatariis fimilis fit. Diuer-
fa caufa eft.eius, quem heres prohibet condicioni parere: hic
enim ex teftamento ad libertatem peruenit. $. 4. Heredi au-

tem iuffum dare, etiam heredis heredi dare poffe Diuus Ha-

drianus refcripfit: ? et, fi hoc fenfit teftator, etiam in lega-
tario idem ^ dicenduia eft. — $. 5. Quaedam condiciones na-
tura.fui nec poffunt eodem tempore impleri, fed neceffariam -
habent temporis diuifionem: velut cumsdecem operarum ? iuí-
E . fus

Vulg. conceffiffe. BR. — Etiam Rehd. G E B. 85 Hal.videatumr. GEB. |.— 86
Hal..et Vulg. progrediatur. B R. Rehd. vt Flor. GE g. 87 Hal. exiffimem. GER.

$8 Hal. VLPIANV'S. GEB. . 89 Rehd. XXX. fed videtur tertius denarius
, poftea additus efle. GE B. 9o Clare legitur Flor. Hberaffet. Taur. videtur

fpreuiffe , quod et in L. proxima liberaffe pro: liber effe fitpotitum. | Sed et in
L. 30. Attamen iis in locis eft correctum. B R. 91 Rhed. addit: fuiffet.
G E B. 92, Rehd. XIIIT. annos. GEB. 93 Hal. et Vulg. competat. B R.
94 Hal. recfe. GE B. 95 Hal. couce(/un. GE B. . 96 Hal et Vulg. et l-
ber effe, et ita factum Flor. BR. 97 Hal. et Vulg. addunt: ait. BR. Et
Rehd. GE B. 98 Vulg. inferit: ex. BR. Vt et Rehd. . GER. 99 Vulg.
et, abeít. gnz. Etiam in Rehd. GEB. — 100 Vulgo et hoc: et, abeft. BR.
I Hal. et Vulg. perueniat m. a. e..]. b. fit nifi quod , vt didum, et Vulgo ab-

fit. B R. 2 Vulg. idemque. B R. — 3 Hal. et Vulg. praefigunt:. fed. B R.
.Rehd. habet: f&d,æ fed negle&o: et. GER. 4 Ap. Hal. idem, abeft.
G E B. 5 Gotholr. in nota: àid eft, decem operas. Etita legit Hal. et
| Vulg.

$18 / DIGESTORVM LIB. XL. TIT. VIL

fus eft5 dare: quiá operaä per fingulos dies dantur : igitur et fi

fingulos aureos det ftatuliber, poteft dici, eum impleffe con- .

dicionem. — Alia caufa eft operarum: quia.hae neceffario fin-
gulae edendae funt. Sed et fi heres accipere noluerit, non
ftatim liber erit, fed cum tempus tranfierit, per quod opera-
rum quantitas confumatur ". Idem dicendum eft, fi iuffum
Capuam ire, et liberum effe, heres prohibeat ire: tunc enim
erit liber, cum peruenire Capuam potuiffet ?. Ineffe enim
videtur tempus tam operarum praeftationi, quam iüneri.
. $. 6. Si ita quis ? acceperit libertatem, 5 TICH VS, SI HE-
RES EVM NON MANVMISERIT, LIBER ESTO: pot-
erit ab herede manumitti: non '*? contra voluntatem teíta-
toris adimitur eilibertus **: fed non tam continuum tempus
!2 exigendum eft, vt praecipitari ^? cogatur heres, vel ex
-peregrinatione celerius reuerti ad manumittendum, vel ad-
miniftrationem rerum neceffariarum intermittere: nec rurfus

tam longum '^, vt, quamdiu viuat, protrahatur manumiffio :

fed modicum *?, quo primum '?' poffit fine magno incom-

modo fuo heres manumittere: quod fi tempus adieCtum fue- -

rit, illud fpectabitur *7.
XXIl. Powrouwrvs '? libro VII. ex Plautio. La-
BEOlibro *? pofteriorumita refert, CALENvs ?? pisPEN-
SATOR MEVS, SI RATIONES DILIGENTER TRA-
CTASSE VIDEBITVR, LIBER ESTO, SVAQVE OMNIA,
ET CENTVM ^' HABETO: diligentiam defiderare eam de-
bemus, quae domino, non.quae ä&ruo fuerit vtilis: erit au-
tem ei diligentiae coniuncta fides bona, non folum in ratio-

nibus ordinandis, fed etiam in reliquo reddendo. Et quod

ita fcriptum eft virpkBrz TVR, pro hoc accipi debet, videri
poterit: fic et verba legis duodecim Tabularum veteres inter-
pretati funt, st AQvA PLVVIA NOCET, id eft fi?? noce-
re poterit. Et fi quaereretur ??, cui eam diligentiam pro-
bari ?* oporteat: heredum arbitratum viri boni more agen-
tium fequi debebimus ??; veluti fi is, qui ?? certam pecu-
niam dediifet, liber effe iuffus eft, non adfícripto eo, cui:
fi deditfet ^", eo modo poterit ?? liber effe, quo pol1fet, fi
4ta fuiffet fcriptüm, s1 Hk&RED1 DpEDISSET ^??. $. r.

4 AC * j . * * L :
Pactum eius ?? Clemens aiebat, fi ita fit ideicommiffum re-.

li&tum, cv1x EóRvM vVOLES ROGO RESTITVAS, Íi nul-
lum elegiffet, cui reftitueret: omnibus deberi, Imperatorem
Antoninum conftituiffe. | :
.. AXXII. PAvrvslibro III. ad Vitellium. Qvzr pecu-
niam dare iuffus eft, nifi adiectum fit, cui det, heredibus
dare debet pro partibus hereditariis: pro ea enim parte quis-
que accipere debet, pro qua dominus eft. $. r. Si quidam
ex heredibus, (quibus) dare debeat, nominati ?* fint: da-

Vulg. BR. Sed et Rehd. GEE. . 6 Rehd. feruus juffus evat dave. GEm.
" Vulg. confunnnatur. BR. - 8 Hal. potuerzt, GEB. — 9 Rehd. quam , loco:
. qQuis, quod nonnemo in: qui, conuertere eít annifus. GER. IO Gothofr.
in nota: non enim contra. Hal. GEB. I Gothofr. in nota: libertas. Hal.
Etiam Vulg. et Flor, ita fa&um , fed male. BR. Rehd. habet primam fcriptu-
ram Florentinam vel vt Taurellius dedit. GEB. IZ Hal inferit: ad boc.
G E B. I3 Vulg. praecipitare. B R. I4 Vulg. addit: tempas exigendum
.eff. BR, Etiam Rehd. GEE. t5 Hal. et Vulg. addunt: felicet. BR. — 16

^ Malprwe. GEB. — 17 Taur.[pedaVitur. GEB.. — 18 Hal. PAPINIANV'S.

GEE. I9 Hal. /bris. Vulg. lóbro fecundo. BR. — 20 Rehd. Galieuus. GER,
21 Hal. fuaque omnia fibi babeto. Rehd. faaque omnia centum babeto , fed cor-
re&or v? centwm , punGis deleuit. GE B. — 22, Ap. Hal. fi, abeft. GEz. — 23
Hal. fed fi quaeretur. G x n. 24. Hal. probare eum. G E B. 25 Hal. bae-
vedum arbitratu an. boui viri? morem agentium fequi debebimus. Vulg.. baeredi
em arbitrio boni viri: movum agentium fequi debemus. BR. Rehd. beredi: am
avbitratu boni viri: morem agentimn fequi debemus. G. 26 Ap.Hal. is
qui, abeft. GEB. — 277 Gothofr. in nota: Ita quoque legit Haloander. de-
diffet, et $. .4. patbum. eius. Pithoeus 2 mot. Méo[aic. fol. 2 $. Vulg. pecuniam
dediffet, liber effe zuffus fit, non adfcripto eo, cui fi dediffet, liber effe iufus
eft : eo modo etc, BR. Ap. Hal. eft Pactumieius Cleueus. et $pbi 1. pactum eius,
démto puncto, Pithoeo adícribenda funt. GE E. 28 Hal. potait. GEB. — 29

*

.49 Vulg. refpouderetagr. BR.. Rehd. refpondetur.. G E E.

bit 32 his pro hereditariis portionibus. $. 2. Si heredibus
nominatis etiam extraneus iunctus fit, extraneo virilis , cete-
ris ?3 hereditariae dari debent. Et fi non folum Titium, fed
etiam alios adieciffet: hos virilem partem ?^ habituros, co-
heredes autem hereditarias, lulianus fcribit, !

XXIIL. CErsvs libro vicenfimo * fecundo* Digefto-
rum. Sx ISTRA QVINQVENNIVM STICHVS CENTVM
DEDERIT, LIBER ESTO: nec Titio, vel heredi, vel em-
ptori poft quinquennium dabit ?9. $. r. Si rationes reddidif-
fet, liberum effe iuffum, non patitur heres, rebus peculiari-
bus venditis, reliqua foluere: perinde liber eft 5*, quafi con-
dicioni paruerit ?*. | : | |

XXIV. MancEerzvs libro XVI. Digeftorum. Sor- |

CHVS,'SI HEREDI MEO DECEM PROMISERIT, VEL
OPERAS DATVRVM SE IVRAVERIT, LIBER ÉSTO:
poteft expleri ?? condicio, fi promiferit: mnam fpopondiffe
aliqua fignificatione dici poteft, etiam Ífi non fit fecuta ob-
ligatio. | : | i | ul
XXV.MoptrsTINv s libroIX. Differéntiarum. S T A-
TVLIBEROS venumdari poffe, leges duodecim Tabula-
rum putauerunt: duris autem condicionibus in venditione
minime onerandi funt: veluti ne intra ?? loca feruiant, ne-

|ue vnquam manumittantur.

| XXVI. Ingw libro IX. Regularum. LiskeRTATE
feruo fub condicione rationis redditae teftamento data, heres
non folum fcriptam ^? rationem exigit, verum etiam quae fi-
ne fcriptura ab eo adminiftrata eft, — $. 1. Seruus iuffus red-

dita ratione ad libertatem peruenire, licet nullam adminiftra- -

uerit rationem, nihilo minus erit liber.. ;
XXVIL Ipkw libro I. PandeCtarum. Srz is, cui da-
re iuffus eft, redemerit ^* ftatuliberum, eumque- rurfus alii
vendiderit: nouiffimo emptori dabit: iam enim cum apud ^*
eum, cui dare iuffus eft, dominium quoque ferui peruenit
*3, fi eum alienet, condicionem quoque ab eo ad emptorem
tranfire, luliano placuit ^^. : ALE
XXVIIL IAvorewvs ^* libro VL ex Caffio. Sr

hereditas eius, qui feruum intra dies triginta mortis fuae, fi

rationes reddidiflet, liberum effe iufferat, *9 poft dies trigin-

ta adita eft, iure quidem ftricto ita manumiffus liber effe non
poteft, quoniam condicione deficitur: fed fauor libertatis eo
rem ** perduxit ^*, vt refpondeatur *?, expletam ?? condi-

- cionem, fi per eum, cui data effet, non ftaret, quo minus ex-

pleretur. $. 1. Statuliber, antequam condicio libertatis opti-
| ; : gerit,

X

Hal. dederit. — 30 Vulgares fed et H. a Porta in vtraque: Pacuuius Clemeus ,
addit autem in margine: in P. F. pactum eius Clemens. Ymmo 1ta 'aur. edidit,

| cafu tamen an confulto dubitem. — Pro eadem lectione pugnat Pithoeus. Con-

tra fentit Bynkersh. ZIJ. Obf..7. "Yaur. tamen re&e habet in L. 92. fupva de
Heved. inflit. Klabet Hal. et hic Pachineius. B R. In Rehd. fuit: pacume ius,
fed corre&or hiatum duobus lineolis fuftulit. GzB. — 31 Etiam nunc eft Fiof'a
exberedibusdaredebeatnominatinifint. zb quibus , recepere omnes fcripti et editi ,
7b nominatun, ne ipfe quidem Taur. feruare annifus eft. B R. Scripti recepe-
runt 72 2zibus Vat. l. VI. Barb. Chriftin, S. Cruc. K II. Bynk. vt et inter editos
Hal. nentiquam Magl. Sed nec Rehd. qui habet: fic quidam ex beredibus dare
debeat momati (umt, GER. 32, Taur. daVit. G E B. 33 Vulg. inferit z
portiones. B R. 34 Vulg. viriles portiones. BR. Etiam Rehd. GER. 35
Taur. daVit. GEB. — 36 Vulg. erit. BR. 37 Hal paruifet. — 38 Rc.hd.
inferit: bec. GE B. Idem facit Hial. 39 Hal. inferit: certa, Rehd. etiam
poft: loca. GE B. — 40 Hal. fcripturae. GE B. — 41 Hal. vedemit. GEB. — 42«
Hal. et Vulg. ad, loco:apud. B&. . 43 Rehd. permenerit. GEB. — 44 Vulg.
placet.BR. — 45 Hal. IABOLENV'S. GEB. . 46 Hal. et Vulg. praefigunt:
forte. BR.. Etiam Rehd. GEE. — 47 Flor. fuper literam e Ícripta & , ac i eí-
fe deberet: eorum, fed ea mox correGio elt exficcata. Inde tamen haec vocu-
la: rem , Vulgo abeíft. BR. Etiam in Rehd. GEz. — 48 Hal. produxit. G EB.
5o Vulg. inferit:
effe.

set
;
bet
cd
cu
f

(it.
difer
nien
áem:
inp
cetef
jn t
y E
dein
heré
bat,
fiere
ftatn
hi, i
tentià
fenten
f ig
65 i
Qu
o
Wa
eum
fill
I p
i «
0.0
fT
utt
(he
Tin
für
i

U

a
jj u
;;!änf P

DIGESTORVM LIB, XL. TIT. VII. E m

gerit **, fi quid comparaffet, peculio legato non ceffurum,
in libris Gaii Caffii feriptum eft: nifi id legatumin tempus li-

bertatis collatum effet: videamus, ne, cum peculium et ac-

ceffionem et deceffionem habeat, augmentum quoque eius pe-
culii, fi módo ab herede ei ablatum non fit, legato ceffurum
fit? Et magis hoc iure vtimur. TM | t
XXIX. PowxPoxeNivs libro XVIIT. ad Quintum Ma-
cium. STATVLIBERI a ceteris feruis noftris nihilo paene
differunt, . Et ideo ?? quod ad aétiones, vel ex delicto ve-

nientes, vel ex negotio gefto, ?? contractu pertinet, eius-

dem condicionis funt ftatuliberi, cuius ceteri ?*. Et ideo 55
in publicis quoque iudiciis Keasde.m poenas Patiuntur, quas
ceteri ferui, $. r. Quintus Mucius ?* fcribit, paterfamilias
in teftamento ?* fcripferat, st ANDRONICVS SERVVS
MEVS HEREDI MEO DEDERIT DECEM, LIBER ESTO:
deinde de his bonis coeperat controuerfia effe: qui fe lege
heredem aiebat effe, is eam hereditatem ac'i fe pertinere dice-
bat, alter, qui hereditatem poffidebat, aiebat teftamehto fe

heredem effe: fecundum eum fententia dicta erat, qui 5* te-

Íftamento aiebat fe heredem effe: deinde Andronicus quaere-
bat, fi ipfi viginti *? dediffet, quoniam fecundum eum fen-
tentia dicta eft 99?, futurusne effet liber: an nihilvideatur **
fententia, qua vicit ^^, ad eam rem valere: quapropter 9?
fi viginti ^* heredi fcripto dediffet, et res contra poffefforem
65 iudicata effet: illum in feruitute $9 fore. Labeo hoc, quod
Quintus Mucius fcribit, ita putat verum effe, ü reuera I?ge
ab inteftato heres fuit 57 is, qui vicit: nam fi iniuria iudicis
viCctus eífet fcriptus verus heres ex teftamento: nihilo minus
eum.paruiffe condicioni, ei dando, et liberum fore. Sed ve-
rifimum eft, quod et 5$* Arifto Celfo refcripfit 5?, poffe da-
ri pecuniam heredi ab inteftato, fecundum quem Ofegtentla dl-
&a eít: quoniam lex duodecim Tabularum emptionis D LMEES
bo omnem. alienationem complexa videretur **, non interef-

fet *^, quo genere quisque dominus eius 7? fieret: et ideo-

hunc quoque ea lege contineri, fecundum quem fententia di-
Ca eft: et liberum futurum eum, qui ei dediffet pecuniam:

Ahunc.autem, id eft, potfefforem hereditatis, cui data effet

fumma **, fi viCtus effet hereditatis petitione, cum ceteris
eam quoque pecuniam victori reftituere.debere. - m
. .XXX. IpnEM libro VIL. ex variis leCtionibus, S1 ita
liber.effe iuffus fit, SrTxcHvs, s: kvM HeRES NON
ALIENAY ERIT,LIBKR ESTO: etiam fi ftatuliber eft, alie-
naritamen poterit. - . — BO d N d a *
| XXXI. Garvs ** libro XIII. ad legem TIuliam et Pa-
piam. $1 feruo füb condicione rationum editarum ** lega-

- effe. BR; 51 Hal. obtigit. 52 Vulg. ideoque. BR.. . $3 Hal. inferit:

vel. Vulg. vel ex. BR. Cum Vulg. facit Rehd. GEB. — 54 Rehd. addit: funt.
GEB. . 55 Hal.ideo et. GEB. — 56 De interpretatione huius $. vide Van
de Water JII..Obf.-6. GEB. — 57 Rehd. inferit: ita. GEB. —— 58 Hal in-

ferit: ex. GE B. 59 Hal. ipfi baeredi fcripto decem. G EB. 60 Hal. effet.

GEE. 61 Hal. videretur. — 62, Hal. vicerat. GEB, - — 63 Ante hanc vo-
cem: qnapropter, Hal. ftellulam ponit, et in margine addit: videtur aliqnid
deeffe. Rehd. que propter. GEB. 64 Hal, et Vulg. decem. BR. | 65 Hal. poffef-
Jores. GE B. — 66 Hal. zu feruitutem. GE B. 67 Vulg. fit. &&R. Etiam Rehd. G £ B.
68 Ap.Hal. et, abeft. GE E. — 69 Vulg. fcripfit. BR. - ^[o Rehd. emptoris.
GEBR. . 71 Hal. complexa videatur. Vulg. completti videtur. 8R. ^ Rehd. vt

Vulg. GEB. — 472 Hal. wec interfit. Vulg. mec iuteveffe. — Ipfe lego : on im- -

tereffe. B R. Rehd. vt Vulg. GEB. — 73 Vulgo eius, abeft. B. 44 Go-

thofr. in nota: Al. ax vel am &exaixdc pro: eam, vt L. £5. fupra de adquiv..-

bered. Cuiac. II.obferu. 7. — Immo etiamnunc Flor. eft: a5, vt ct.iam poffit
fcribi: banc.BR. 75 Hal.etRehd. PAVLVS.GEsB. "76 Vulg. vationmm. bae-
veditariarum veddendarum. & R.. Rehd. vationum bereditariarum , et huic voci eft
fuperfcriptum : reddendarum. GEB. 7 Ap.Hal.cum. abeft. GE n. — 78 Hal.
et Vulg. veddiderit. BR. Etiam Rehd. Ggz. — 79 Hal. et Rehd. et/am. GE B. 80
Hal.agitetur. GEB.. $1. Hal.et Vulg. addunt: lego. nR. Etiam Rehd. GE F.
$82 Hal. placeat. GER. 83 Vulgo ita, abeft. gzR. — 84 . Hal. couiunda fit.
& X B. 85 Hal. et Rehd. effet. GEs. 86 Gothotr. in nota: Al. eam.
ita nempe Taur. in margine, ecHial. et Rehd. GEz. — $7 Vid. Düker. ad

tum fit, per eam condicionem eum iuffum effe legatum acci-
pere, vt pecuniam reliquorum reddat, non dubitatur. $. 1.

Et ideo cum ** quaefitum eft, Sricsvs cvw RATIONES.

DEDERIT '*, CvM CONTVBERNALI SVA LIBER
ESTO, an mortuo Sticho ante condicionem, contubernalis
eius libera effe poffit? Tulianus dixit, quaeftionem effe in hac
fpecie, quae et ?? in legatis agitatur 59, i, 11 cvw 1110
D O **, an altero deficiente alter ad legatum admittatur: quod
magis fibi placere 5? ; perinde, ac fi ita ? fcriptum effet, rr. r r
ET ILLI. Aliam etiam effe quaeftionem , an contubernali quo-
que condicio iun&a fit **? quod magis effe *5. [taque fi
nulla reliqua Stichus habuerit, ftatim eam liberam effe: fi
habuerit reliqua, debere eum ** numerare pecuniam: nec ta-
men liciturum ?* ex fuo peculio dare: quia id illis permiffum
fit, qui principaliter pro fua libertate pecuniam dare iubentur.
XXXIL Lrcirxwivs Rvgiwvs ?5 libro I. Regu-

larum. .Sr duobus heredibus inftitutis, feruus liber effe iuf-
fus fit, fi decem heredibus dederit: ab altero ex heredibus $?

venierit, et traditus fuerit: pro parte alteri.
a quo non venierit, dando.pecuniam liber erit; — — :
XXXIIT. PaexNzANvslibroll. Quaeftionum. SqA-
TVLIBERORVM ^? iura per heredem fieri non poffunt ?*
duriora ??, | : | -
XXXIV. InEMw libro XXI. Quaeftionum. S ERVVS,

fi heredi decem dederit, liber effe iuffus eft : ftatuliberum he-

ex heredibus,

res eum manumifit, ac poftea defunctus eít: heredis heredi

77 pecunia danda non eft: quod enim placuit, heredis heredi
dari ?* oportere, tunc ?*- memineris locum habere, cüm
prior heres dominus accepturus pecuniam fuit ?5 : quae caufa

| facit ?* ambulatoriam, vt ita dixerim, condicionem: duae

funt enim caufae, per quas in primi heredis perfona condicio
impletur : dominii ratio , item ?9 perfonae demonftratio: prior
caufa tranfit in omnerm fuccefforem, ad quem peruenerit fta-
tuliber per dominii translati continuationem: fequens perfo-
naé dumtaxat eius, qui demonftratuseft, adhaeret. $. T. lm-
perator Antoninus refcripfit, iuffum rationes ?? reddere, et li-
berum *9? effe, fi heres caufabitur accipere rationes, nihilo
minus liberum fore. Quod refcriptum ita accipl debet, vt fi
reliqua non trahat, liber fit: quod fi trahat, ità demum, fi
optulerit ^ eam quantitatem, quae refundi debuit, ex fide ve-

ritatis: non enim libertati fufficit heredem in mora fuiffe, fi

non id fiat per. ftatuliberum, quod, remota ?^ mora, liberta-
ti aditum daret. Quid enim, fi ita manumiffüum, DAwA M
SI IN HISPANIAM * PROFECTVS ANNO PROXIMO
FRVCTVS COEGERIT, LIBER ESTO, Romae retineat

. *hetes,

Opufc. de-Latin. Vet. ICt. . 37f. 1. 15. B R. Rehd. largiturum. GER. — 88

Flor. et: RVPHINV'S. Hal. Licmius, nec quicquam amplius. Rehd. Tvi-

pbonius. GER. 89 Hal. et ab altero ex baeredibus quinque datis verierit.

Vulg. et vni ex baeredibus quinque datis ab eo feruus venierit. B R. Rehd. exhi-

bet Vulgatam. G EB, 90 Hal. Statulibevo. G E B. 91 Hal. poffe. GEB.
92 Vulg. addit: vel deteriora. B R. Etiam. Rehd. GE &. 93 Vulg. baere-
dibus baeredis. BR. Etiam Rehd. GEB. 94 Rehd. dare. GEB. — 93 Taur.
in Adnotat. tunc. fic redte. in. P. mec. Omnes editores tunc, edidere. Non idem
eft in fcriptis. quatuor eorum habent: wec, vt eft Flor. quatuor alii: tzuc.
Eodem inclinat nonus, Chriftinae, vbi vitiofae: tz"s. Verum duo alii, Pal
VI. et S. Cruc. I. boc snemineris , quod mihi minime difplicet, et in eum mo-
dum corre&us eft duodecimus. Barb. gR. — Habent: wec, Vat. HT. IV. Pal. II.
$. Cruc. II. habent: tzzc, Vat. L. II. Pal. I. Treuif. his adde Dynkersh. et ex
editoribus Hal. Rehd. tuuc boc meminevis. GE B. 96 Hal. et Vulg. fuerit.
BR. Etiam Rehd, GER. 97 Vulg. fecit. BR. 98 Vulg. itemque. 5 R.

| Etiam Rehd. GER. 99 Rehd. rationem, et mox iterum. GE B. IOO Íta

liberum effe, 'Yaur. et Hal, et Vulg. fed Flor. eft: Hber effe. &R. — Rehd. men-

dofe: et liberorum effe. lftis tamen propius accedit. Gx P. I Hal obtu- -

lerit. 2 Vulg. inferit: baeredis. BR. —5 Hal. et Vulg. Damam, dcleto
nempe praecedenti commate. BR. . Rehd. 4qwid enim fi manunifimm proponas
Damam , «bi tamen in fequentibus nihil mutatum. G EB. 4 Flor. eít: Ifpa-
niun, et mox: lfpawia, tertio loco : Hifpaniam. la et Rehd. diueríe : Fípa-

Cé Ccee tiaw,

E m

. cundis filio feruum ** data libertate fubftitutum, iure ftztu-

g | — DIGESTORVM LIB. XL. TIT. VII.

heres, neque proficifci patiatur? numquid di&uri fumus, fta-
tim ante fruétus coactos liberum fore? Nam et cum Romae
ftipulatio concipitur ita, ceN TVM IN HISPANIA DARE
spoNDEs? ineffe tempus ftipulationi, quo ? poffit in-Hi-
fpaniam peruenire *, necante iure agi placuit. Sed * fi he-
res, acceptis rationibus et reliquis computatis, donare fe eas
$ ftatulibero non habenti, quod inferat, profcribat, aut et-
;am litteris ad eum miffis palam faciat: condicio libertatis im-
pletä videbitur. Quid ergo, fi neget, fe rgli.qua»traxäü'ex "
atque ideo, quia per heredem fteterit, vt accipiat *? rationes,
liberum fa&tum: heres autem, neque fe feciffe moram , et

reliqua debere ftatuliberum , contendat ? Apud eum, qui de

libertate cognofcat **, an condicio fit impleta, conftabit: cu-

ius officio continebitur, de mora confiderare, nec minus coim-
putare rationes: et ii reliqua trahi compererit, non effe libe--

rum, pronuntiare, Sed i numquam negauit teliqua debere,
cum autem cónueniret *^ heredem, et rationes offerre pro-
feffus fit, refufurum *? quidquid in reliquis effe conftiterit,
et eius pecuniae reum numerare paratum idoneum optulit *^,
et heres in mora fuit: fententia pro libertate dicetur.

XXXV. In& « libro IX. Refponforum. Nox videbi- |

tur per ftatuliberum »non *?) ftare, quo minus condicio li-
bertatis exiftat, fi de peculio, quod apud venditorem feruus

" habuit, pecuniam condicionis offerre non poffit: ad alienum

j

enim peculium voluntas defuncti porrigi non potuit. Idem.

erit !9, et fi cum peculio feruus venier.it, et venditor fide ru-
pta peculium retinuerit: quamquam enim ex empto fit aCtio,
tamen apud emptorem peculium feruus non habuit, |
XXXVI. Inz w libro II. Definitionum. Iw tabulis fe-

liberi prudentes munierunt: quod vtilitas recipit: fcilicet vt.

cum füa caufa alienaretur !9 , ne patris teftamentum puer fi-
lius tefcindat. Quae iuris auctoritas, citra dilectum ** ordi-
nis, ad fecundum qüoque veltertium fubfütutum porrecta

XXXVIL Garvs libro fingulari de Cafibus, Sx ita

fcriptum fit, Srxcuvw TrT10 Do, VT EVM MANYV-

MITTAT: SÍf NON MANVMISERIT, LIBER ESTO:
ftatim Stichum liberum efíe. | :
) XXXVIIL.PAvrvslibrolL.ad Neratium. Now omne
ab heredis perfona interueniens inpedimentum ftatulibero pro
expleta condicione cedit: fed id dumtaxat, quod impedien-
dae libertatis ?? factum eft. | | |

«iam, Hifpania et Yfpaniawm. GE R. & Flor. eft: quod, et ita habet Taur.
malim tamen cum Vulg. et Hal. 44o. BR. — Etiam Rehd. quo. GE B. 6 Hal.
peruemiri. GE B. — "] Vulg.inferit: et. BR. — 8 Erat Flor. donarefeeafe , dele-
taque eít vltima e. Sed videtur debuiffe etiam deleri vltimam s cum vtraque

litera ex repetitione antecedentis. vocis: fe, videatur orta, Sanc ita: domare.
|fe ea, Vulg. Norica, omnes. E R. Rehd. donare fe eas, vt 'Taur. GEB. 9

Hal. et Vulg. coutraxiffe. BR. Rehd. vt Flor. GEB. 10 Baudoza: me acciperet.
11 Hal. et Vulg. cognofcit. BR. Etiam Rehd. GE2. / 12, Hal. conueniat. GE B.
13 Hal. baeredem , vationes offerre pvofeffus, et vofu[urus, quidquid. Vulg.
baeredem , et vatienes offervet; profe(Jus fit vefufurum, quidquid. BR. |Rehd.
fere vt Elal, beredem , et vationes offerre profeffus fit , et vefufurus , quicquid
in veliquas effe confliterit. GE B. 14. Hal. et Vulg. obtulevit, et mox: fue-
vit. BR. Pofterius exhibet Rehd. GEE. — 15 Gothofr. in nota: . Haec
particula : z02, non eft apud Haloaud. — E tamen hic re&e. Id enim figni-
ficatur, per ftatuliberum ipfum ftare, quo minus conditio impleatur. Haec
Gothofredus. — Negatio haec etiam adeft in plerisque MSS. abeft tamen ab
omnibus editis, et rece quidem, ni fallor, vt vox repetita. B R. Adeft in
Vat, L. II. IV. VI. Barb. Chriftin. Pal. II. S. Cruc. IT. Bynkersh. — Abeft in Pal.
L S. Cruc. . Treuif. — Aberat et ab Rehd. Sed non nemo eam fuppleuit, G E.
16 Vulg. addit: diceudwm. BR. Etiam Rehd. GER. 17 In P. F. filium
feruo data. libertate. fubflitutum , fed haec noftra le&io verior. . Sic H. a Por-
ta in lL. id autem compertum nobis non eft. BR. — Vt huius rei Nofter tamen
certior fieret, confuluit et hic in fchedula toties allegata Saluinium, qui in la-
tere fecundum Hugonem a Porta reípondit: filiwm feruo. Kehd. filiwm feruum
duta libertate , fubflitutum. GER, — 18 Hal alenetur. GEB.— 19 Gothofr.

XXXIX. IaAvorewvs ?* libro IV. ex pofterioribus

Labeonis. STicuvw ATT10?? pn0o, LEGO: ET S11S
EI NVMMOS CENTVM DEDERIT, LIBER ESTO: fi
feruus ex teftamento nummos Attio dediffet, eos repetere he- -

redem non poffe, Labeo exiftimat: quia Attius eosa feruo fuo

| acceperit, non ab heredis feruo. Eum autem ftatuliberum

effe, Quintus Mucius Gallus, et ipfe Labeo putant: Seruius,
23 Ofilius, non effe. Superiorem fententiam probo ?^ : ita
tamen, vt is?? feruus heredis, non legatarii fit: vtpote cum.

legatum ftatulibertate?^?tollatur. $. 1. ST1CcHvSs L1BER

ESTO, QVANDO AES ALIENVM MEVM SOLVTVM,
CREDITORIBVSVE MEIS SATISFACTVM ERIT:Qquam-

uis heres locuples extitiffet, tamen non prius Stichum libe- -

rum futarum, quam creditores pecuniam, aut fatis accepif-
fent, alioue quo ^* modo fibi cauiffent ?^*, Labeo ??, Ofi-
lius refponderunt. $. 2. Si heres feruo pecuniam ad nego-
tiandum dediffet, ftatuliberum eam ipfam numerando liberari

ex teftamento non poffe, Labeo, *9 'l'rebatius refponderunt:

quia reddere eam magis, quam dare videretur *^: ego puto,
fi peculiares nummi fuerunt, ex teftamento eum liberum fu-
turum. $.3. DAMA SERVVS, CVM HEREDI MEO AN-
NORVM (SEPTEM) ?^ OPERAS SOLVERIT, LIBER

ESTO: et ?? is feruus intra feptem annos in iudicio publi- -
.co effet, ?^ feptimus annus praeteriffet : Seruius ait, eum non

liberari debere: Labeo, etfi poftea foluiffet annorum feptem o-
peras, liberum füturum: quod verum ef. $. 4. $ I STI-
CivVSÁÀTTIAE?MILLE NVMMOS DEDERIT, LIBER
ESTO: Attia viuo teftatore deceffit **: non poffe Stichum
liberum ?* effe, Labeo, ?5 Ofilius refponderunt: Trebatius;
fi ante teftamentum fattum Attia deceffiffet, idem fi poftea,

eum liberum futurum ??: Labeonis et Ofilii fententia ratio-
nem quidem habet: fed hoc iure vtimur, vt is feruus ex te-.

ftamento liber fit. $. 5. Si feruus operas extraneo dare iuf-
fus effet, nullus nomine ferui fuas operas dando, liberare fer-
uum poteft, quod in pecunia aliter obferuatur: vtpote cum
extraneus, pro eo feruo dando pecuniam, feruum liberatet.
^" XL.ScakgvoraAlibroXXIV. Digeftorum. " Sr1cuo
libertas data eit ^?,, AB HEREDIBVS MEIS PETO, FI-
DEIQVE EORVM ^* COMMITTO, VT RATÍONIBVS
REDDITIS STiCHVM MANVMITTANT. Quaefitum eft,
cuim ampla pecunia exa&ta poft mortem teftatoris fibi commif-
fa reliquetur ^*, et quasdam fummasa colonis exaé&tis *? ra-
tionibus non intulerit, hereditatemque fpoliauerit, apertis clam

in nota: Tta: dileclumn legitur in L. 3. infra ad L I4l. Maie]l.-et L. t T

infra de Re muit. non dele&hgm , vt legit Haloand, Ipfe Taur. tamen edidit:
dIlefhym , quod eft, vt Hal. habet: dele&um. — Et ita vt Hal, etiam. Rehd..
GER.: 20 Hal et Vulg. addunt: caufa. BR. Étiam Rehd. GE s. 2l
Hal JIABOLENV'S. G&8... 22 Vulg. Títio, loco: Attio, hic et in fe-
quentibus. BR. Etiam ita Rehd. GE B. — 25 Vulg.inferit ; &t. BR.. 24 Vulg.
non effe fuperiorem. fenteutiam probandam. BR. Etiam Rehd. GEx. — 25 In
Rehd. i$, abef. GEB. — 26 Hl et Vulg. flatata libertate, &R Etiam Rehd.
GEB. 27 Vulg.quoquo.B R. 28 Xaur.fiF; caBiffeut. GEB . 29 Hal. et Vulgi
inferunt:et. BR. Etiam Rehd. Ggs. 30 Hal.et Vulg. inferunt; et. BR. Et-
iam Rehd. GEz.. — 31 Hal. videatur. Vulg. videtur. BR. .Ft ita quoque
Rehd. GzR. . 32 Hoc füpplementum habent omnes, et Graeci firmant :
£mfb Prüy Ümwerciag Di)o0c. R R. Hlábent fupplementum et MSS. Vat. I. Darb.
Chriftin. Bynkersh. S. Cruc. II in S. Cruc. I. eft: X7II. aunorum. At Magl.
vt Flor. Rehd. feptem annorum. GEB. — 33 Hal. et Vulg. cum, loco: et. BR.
Rehd. et cum. GE R. 34 Hal. et Vulg. praefigunt: et. Taur. petuiffet da-
re: effE T. BR. Etiam Rehd. et feptimas. GEB. — 35 Vulg. etiam hic et in
fequentibus: Titiae, loco: Attiae. BR. Vt et Rehd, GEB. 36 Hal. decef-
ferat. Rehd. decefferit. GE B. 37 Hal. flatuliberum , loco: Sticbum liberum.
GER. 38 Hal. et Vulg. inferunt: et. BR. Etiam Rehd.GEE. — 39 Hal.
et Rehd. decefiffet, eundem. poflea liberum futuvum. GEB.. — 40 Rehd. ad-
dit: boc modo. GE B. — 41 In Rehd. eorum, abeft. GEB. — 42 Hal. veli-
quatus fit. Vulg. relinqueretur. — Et fane et. Flor. licet recentius fa&um : relin-
quetur.BR. Etiam Rehd. vt WVulg. relzmqueretur, etex correctione non mae
gis bene:, relinquatwr. G & B. 43 Gotbofr, in nota; exadas lia H&a;u. Iþt

Y 1

forte
theci
Qebei
Qaé
p
pl
VERE
jj pecl
na fide
peüt?
Jumphi
cum f
JrA V'
(0N T]
8 pI
qnfe qui
t eoda
yI 7
D0XE
TILIO ]
$1A,ET
(meitm
Dor r
tise
fibertat
[us elt
NEN !
M
XSTI
GIN|
lones
ris, le
propter
fiberib
flb at
Ty
és, f
fuic adí
V k
fe ad ta
t eotu
qie à (
exeperi
fpondit
an 9
peculi
londi
teddet
lo d
HER

Vülg. t
BA, Ej
hic itfer
bus, 83,
tss et (
bt R
$. iterüm
55 Reh
I10$, ( E
Vulg, u
lübet: j;
r folitu]
lg, C
6 H
NI

»&erïngm
ET
5810
Mteteh
T
Tlenn
: Mi
MU
D
"w
u
At
lum j

NdL

Wl
? (
n W.
I bt
od
117
EHI
V LIMI
ito pl
, CO
ia t
TET
" LISER
j m
Ts
n n
aT
"]r3!
Jjento
ote cun
thenutel
jricmo
T0, TF
oyivi
fitum 6&9
B ent
a
yeti t
| 320.'1'31'5;
"n j :J.
unz t

;- w
um v

0$. G E B.

. dterum. G E B.

DIGESTORVM LIB. XL. TIT. VIL $21

horreis, fuüblatisque ** fupelle&ili 45 et vefte ^5, et apo-
thecis exhauítis: an non prius ei fideicommiíla ^* libertas
debeatur, quam ea, quae mala ratione reliquatus *? eft,
quae ^? furatus eft, repofuerit? Refpondit ??, non prius
ei fideicommiffam libertatem praeftandam, quam et reliqua,
et omnía, quae per eum abelfent, reftituiflet. $. 1. PAw-
PHILVS LIBER ESTO, PECVLIO SVO HEREDIBVS
VERE DATO, Quaefitum eft, cum plus domino debeat, quam
1h peculio habeat: et omnes res, quas in peculio habebat, bo-
na fide heredibus dederat ?*: an libertas ex teftamento com-
petat? Refpondit, nihil proponi, curnon competeret. $. a.
Pamphilo liberto *2, quem heredem ex parte inftituerat, Sti-
chum feruum praelegauerat, et ei libertatem his verbis dederat,
ITA VT SI TIBI EX DIE MORTIS MEAE PER ANNOS

CONTINVOS QVINQVE MENSTRVOS SEXAGENOS

?* DEDERIT, TVNC EVM MANVMITTAS. Pamphilus
ante quinquennium moriens, heredibus inftitutis filio et vxore,
de eodem Sticho ita cauit, STicuHvs skRvvs 5*, Qv1
MIHI TESTAMENTO PATRONI MEI CERTA CONDI-
CIONES? RELICTVS EST, IVBEO DET PRAESTET,
FILIO ET VXORI MEAE SINE VLLA CONTROVER-
SIA,ET EVM TEMPORE PERACTO MANVMITTAN T.
Quaefitum eft, €fi» Stichus fexagenos nummos ?? menítruos
non praeftiterit, an impleto quinquennio fideicommifía liber-
tas ei debeatur ? Refpondit, nifi praeftitiffet, fideicommiffam
libertatem nondeberi. $. 3. Seruus teftamento ita manumif-
fus et, SrTiCHvS SERVVS MEVS ACTOR, SI RATIO-
NEM OMNEM ACTVS SVI HEREDI MEO REDDIDE-
RIT, EOQVE NOMINE SATISFECERIT ?/, LIBER
ESTO:
GINTI, ET PECVLIVM SVVM. Quaefitum eft, an fi ra-
tiones, quas egit per multos annos, fine fubfcriptione teítato-
ris, heredi reddere paratus fit, liber ex teftamento fiat: cum
propter grauem valetudinem teftator non potuerit rationibus
fubícribere, teftamento tamen fubfcripferit? Refpondit, fi ex

fide ratio redderetur, reliquaque inferantur, liberum fore.

$. 4. Item quaero,-2n ea, quae exatta funt, per adiutores
eius, neque calendario illata ** funt, aut fraudulenter a&a,
huic adfcribi poffint, cum effet is ?? praepofitus? Refpondit

9, fi id ^* effet, quod culpae eius deberet imputari, fpecta- .

re ad rationis reddendae neceffitatem. $. 5. Item 9? quaero,
an eorum ?? quoque nomine ratio haberi debeat, quod ne-
que a conduttoribus praediorum neque a vilicis ** penfiones
exegerit, et infuper etiam promutuum 5* eis dederit? Re-
fpondit, 99 füpra refponfum eft 9*. $. 6. Item 5* quaero,

an ?? eo nomine teneatur, quod omnem rem íuüam, id eft,

peculium *? . exportauerit, antequam rationes redderet? Re-

fpondit, nihil eam rem impedire condicionem, fi modo ratio
redderetur. $. 7. Titius teftamento feruos actoris "* fingu-
los diueríis perfonislegauit, cum adietctione, s RATIONKS

HEREDI REDDIDERINT: deinde proprio capite ita fcri- .

V'ulg. et pfa,elfero.,BR. Rehd. vt Flor. GE B. 44 Hal.; et Vulg. fublataqu&. '

BR. Etiam Rehd. GER. ^
hic inferit; et vafis. GEB.
bus. B R. 48 Flor. etiam nunc eft: reliuquatus. BR. — 49 Hal. et reliqua-
tus, et quae furatns efl. Ypfe iolum repofuerim :. quaeque furatus eftl. B. R. Ha-
bet et Rehd. et que fuvatus eftl. GEB. 50 Rehd.. refpondi, et in fequenti
$. iterum, GEE. — 51 Hal. dederit. . 52, Vulg. addit: fuo. BR. Etiam Rehd. :
G E B. 53 KRehd. inferit: nammos. GER. - 54 Vulg, addit: gmeaus. B R.
55 Rehd. inferit: liber. GEB. — 56 Hal. fexaginta men[iruos , omiflo : wum-
57 Hal. fatis dedevit. GER. 58 Rehd. allata. GET. .. 59
Vulg. cum, effet bis. Flal. cum ejfet cetevis is. is acciperem pro: i. BR. Rehd. .
habet: biis, quod ad Brenkm. fententiam redirevidetur. GEB. 60 Rehd. prae-
ter folitum: vefpondeo. GEB. .. 6I Hal. quid, loco: id. GER. 62, Hal.
65 Hal. eo; loco: eorum. GEB. ^ 64 Hal. villicis. GEB.
66 Vulg. refpondi, vt. BR. 67 Hal. effe.

.45 Rehd. inferit: et vafis. GER. 46- Vulg.

65 Hal pro mutuo. GEB.

GzB. (68 Hal iterwm. GEB. . 69 Vulg.inferit: et. BR,

EIQVE CVM LIBER ERIT, DARI VOLO VI-

47 Vulg. fideicommijfaria , hic et in fequenti- .

fium. BR. .
Hal pariet, et mox iterum; loco: pareamt. GEB.
fpondit. GEB. ! |
recenter factum : quammis eg. ReQtius Taur. et ante eum Hal. 2uamqnuam. BR.
Nuda nempe geminatione vov quam. Kehd. quamuis. G E B.
Vulg. ea, abeft. ex ea lege, puta teftamento adícripta. B R.

pfit, OMNES ACTORES, QvOS LEGAYI, VEL MANV-
MISERO,INTRA QVARTVM MENSEM MORTIS MEAE
RATIONES REDDERE VOLO, ET DOMINIS, QVIBVS
A ME LEGATI SINT, REDDI: infra ? deinde alios acto-
res liberos effe iuffit aeque cum hac adiectione, fi rationes
heredi reddiderint. Quaero, cum per heredem fiat,-quo mi-
nus reddantur, vtrum ftatuliberi effe definant, am nihilo: mi-
nus quandoque poffint, reddita ratione et reliquis illatis, li-
bertatem ex teftamento confequi? Refpondit, legata quidem
et libertates non alias competere, quam *? rationes redditae
effent, aut per heredem ftaret, quo minus redderentur: ve-
rum iudicaturo ** aeftimandum, vtrüm tempus condicioni le-
gatorum libertatiumque additum videatur, an libero tempore '
reddere volentibus reliqua heredibus, quattuor menfes appofi-
ti fint, follicito teftatore cunctationi *5, et moram eorum
profcribente: melius autem eft, praefümptionem pro ftatuli- -
veris effe. $. 8. ArgentariuscoaCtor, cum paene totam for-
tunam in nominibus haberet, feruis aCtoribus libertatem ita
dedit: QvisQvis MIHI HERES ERIT, SI DAMA SEn-
VVS MEVS ACTVS SVI, QVI AGITVR NOMINE EIVS
ET PAMPHILI CONSERVI SVI, HEREDI MEO RaA-
TIONES REDDIDERIT, PARIAQVE FECERIT A DIEK
MORTIS MEAE, INTRA MENSEM SEXTVM: LIBER
ESTO. Quaefitum eít, an haec verba PAR1AQVE FECIT.
7* ad omnia * nomina * pertineant, exceptis perditis, vt hoc
fignificent **, fi omnem pecuniam ab omnibus . exegerint *5,
et heredi foluerint, vel eo *? nomine fatisfecerint: et fi in
exactione nominum ceffauerint intra fex menfes, libertas illis
non competat ? Refpondit, manifeftam ?? effe condicionem 8*
verbis teftamenti fuprafcriptis pofitam ??: igitur ita demum
liberos fore, fi aut ei pareant ??, aut per heredem ftet, quo
minus pareant. | ts EO E C s

XLI. LABEolibro I. Pithanon a Paulo epitomatofum.
S1i quem feruum tuum ad certum tempus ftatuliberum relin-
quere vis, nihil intereft vtro modo caueas, s1 sER v1ER1T,
alDSITRIENNIO OPERAS DEDERIT, LIBER ESTÓ,
$. r. Paulus **: fi quis liber effe iuffus fuerit, fi decem he-
redi promififfet ?^: quamquam ?* ea promiffio nullam rem
habitura eft, tamen promittendo liberabitur.

XLII. IpnEw libro III. Pithanon. S r quis eundem ho-
minem vxori fuae legauerit, et cum ea nupfiffet, liberum eí-
fe iuflerit, et ea ** ex lege nupferit: liber fiet is homo.

TIT.

Vulg. addunt: fuum. &m. —— '71 Hal et Vulg. a&ores, et fane 'Taur. fcribe-
re debebat:; a&orls.BR. "2 Hal.a me infralegati funt , veddi. deinde. G € n.
73 Vulg. inferunt: fj. BR. Etiam Rehd. GEB. — 74 Vulg. zudicatur. BR.
Etiam Rehd. GER. 75 Hal et Vulg. cun&lationem. BR. 46 Hal. et
Vulg, fecerit. BR.. Etiam Rehd. GE . 77 Hal.gertineant * et boc fieni-

ficent , et in margine: * al/as additur: .periude excepti$ perditis. Kehd. - perti-

nueadnt perinde vt boc fignificet: fi. GE B. 78 Hal. et Vulg. exegerit , folue-

vit, fatisfecevit , ceffauerít , et denique: zlli. BR. — Rehd. íimiliter, ni(ü quod

habeat: illis, vt Flor. GEB. 79 Wulg. eoram. BR.

.80 Vulg. manife-
81 Hal. inferiti z. GE B.

82 Vulg. propofitam. 5 R. 83
84 Rehd. addit: re-
85 Flor. promiffiffet. G & B. 86 Diu fuit Flor. quam eq.

87 Ap. Hal. et

4O Hal. et jl

Cccccc 2 : X

$22 DIGESTORVM LIB.
; v2 CTEESVII.
QVI SINE MANVMISSIONE AD LIBERTA-

^ TEM PERVENIVNT.
Pavrvs libro V. ad Plautium.

^rsERVvvs venditus eft, vt intra certum tempus manu-
mitteretur *: etiam fi fine herede deceffiffent ^ et vendi-
tor, et emptor, feruo libertas Qompeti't , et hoc Diuus Max:-
cus refcripfit. . Sed etfi mutauerit venditor voluntatem, nihi-
lo minus libertas competit. —— :

]. MonEesTINvs libro VI. REgularu.m. SERVO,
quem pro dereli&cto dominus ob grauem infirmitatem habuit ,
ex Edi&to Diui Claudii competit libertas.

JHL CarrisrTRATvs ?libro III. de Cognitionibus.
EvMw, quiita venit *, vt intra ? tempus.manumittexjetur,
eum dies praeftandae libertatis venerit 5., viuente yendltore,
-et perfeuerante in eàdem voluntate: perinde haberi, ac fiab
eo, a quo debuit manumitti, manumiffus effet: mortuo au-
tem venditore, non effe heredum ? eius voluntatem explo-
randam Diuus Marcus cum filio fuo refcripfit.
IV. VrnsraAwvs libro III. ad Sabinum. Er, qui ?
hac lege emptus fit, vt a viuo emptore manumittatur , ftatim
3nortuo eo competit libertas. , - mreny
— * N.Mamciaw vs libro V. Regularum. | Qvx ob ne-
cem deteCtam domini praemium libertatis confequitur, fit or-
cinus libertus. -

Vl. Inxw libro fihgularï ad formulam hypothecariam.

S: quis obligatum feruum hac lege emerit, vt manumittat :

cómpetit libertas ex Conftitutione Diui Marci, licet bona o--
mnia quis obligauerit, quae habet, habiturusue effet ?. $. 1.
'Tantundem dicendum eft, et filege hac emerit, ne proftitua-

tur, et proftituerit. 1
: * : $: lo . ?
VIL Pavrvs libro fingulari de libertatibus 'dandis.
IiwPERATOR nofter cum patre fuo conftituit in eo, qui,
cum poffit *?9.abducere proftitutam ancillam, pecunia accepta
qmanus inieCtionem ** vendidit *?, vt libera effet:. nihil enim

intereffe, ipfe abducas, et proftituas, an patiaris proftitutatn

effe pretio accepto, cum poffis eximere.

VIII. PAPrN1ANvS libro IX. Refponf()rufn:. Mas- :

CIPIA mater filiae donauerat, vt filia curaret ea poft mor-
tem fuam elfe libera: cum donàtionis legi non eflet obtempe-

ratum, ex fententia Conftitutionis Diui Marci, libertates **
optingere matre confentiente, refpondi: quod fi ante filiam .

mater vita deceffit *^, omnimodo.

IX. PaAvrvs libro V. Quaeftionum. La-rixvs Lar-:
gus ** vendidit ancillam ita, vt manumitteretur, non addi-.
to tempore. Quaero, quando ex Confütutione incipit ei li-.
'bertas competere, ceffante emptore in manumittendo? Re-:
fpondi **, infpiciendum eft, quid acCtum fit: vtrum, cum.

primum potuiffet, vt manumitteret: an vt ^* in poteftate ef-
fet emptoris, quando vellet manumittere? Priore cafu facile
tempus deprehendi *? poterit: pofteriore, vtique moriente

1 Hal manunittaturv. GEE. ^2 Hal. deceffiffet. Vulg. deccfferit. B R.
Rehd. vt Hal. GEB. ^ 3 Rehd. PAVLVS. GEB. — 4 Flor. eft: venit.
Sed Taur. fcribere debebat: venlt. GER. 5 Kehd. inferit: certum. GER.
6 Vulg. aduenerit. BR. 7 KRehd. beredis. G . 8 Vulg. Si qnis..B R.
9 Halefl. GEB. 10 Gothofr.innota: poffet. Flal. Etiam Vulg. BR. — 11
H.a Portain Hl, notat Flor. effe: iszeczone. Nempe ex correQtione. BR. 12
Hal. et Rehd. vendiderit. G E B.
BR. Rehd. vt Hal. GEB. 14 Hal. decefferit. 13 Conter Van de Wa-
ter I11. Obf. 9. GEB. 16 Hal. refpondit. G x R. 17 Ap. Hal. vt, ab-
eftt. GEeB. — 18 Halet Vulg. comprebendi. BR. Etita quoque Rehd. GER.
19 Vulg. praefigit: Sed.Bm. Etiam Rehd. GEz. —— 20 Hal. et Vulg. iudg-

13 Hal. libertatem. Vulg. libertatem eis.

XL, TIT. VIIL IX.

emptore competit libertas. *? Si non appareat, quid c,onuþ-nvg,.'.

rit, fauor priorem inducet ^? opinionem, id eft, vt intra

duos menfes, fi ambo praefto fünt ^^,tam feruus, quam em-
ptor eius: feruo enim abfente, nifi emptor intra quattuor
menfes impofuerit libertatem , ex Conftitutionibus ad liberta-
tem eripitur ??. J !

| TIT. IX | |
QVI ET A QVIBVS MANVMISSI LIBERI

.NON FIVNT!" ET AD LEGEM AELIAM
SENTIAM. 1096

VLPIANVSwliAbrO I. ad Sabinum.

C ELSvSslibro duodecimo Digeftorum, vtilitatis gratia mo-

tus ? , furdum ita natum manumittere poffe ait.
lL. In « libro IIl. ad Sabinum. SEnv o competere
libertas non poteft, fi relegatus moratus fit in vrbe. |
. IIl. Gaxvs libro IL. de legatis ad Edictum Vrbicum,

$1 optio hominis data fit, vel indiftin&te homo legatus fit z

non poteft heres quosdam feruos, vel omnes manumittendo ,

| aut euertere, aut minuere ius eleCtionis: nam optione, fiue

eleCtione ferui data, quodammodo finguli fub condicione le-
gati videntur. : ( ;
. IV. Vrrramwvslibro IIT. Difputationum. SERY YM
pignori datum manumittere non poffumus. :
.. . V. IvrxaNvs libro LXIV. Digeftorumn. Cv he-
reditas foluendo non eft, quamuis heres locuples exiftat, li-
bertas ex teftamento (non) ? competit. $. I. S1 autem *
is, qui foluendo non eft, hoc modo libertatem dederit, sx
CREDITORIBVS MEIS SOLIDVM SOLVTVM FVE-
RIT, STIiCHVS LIBER ESTO: non poteft videri fraudan-

dorum creditorum ? liberos * effe iuffiffe, $. 2. Si Titius ni-
| hil amplius in bonis, quam Stichum et Pamphilum habeat,

eosque ftipulanti Maeuio ita promiferit, Sr1cHVM AVT
PAMPHILVM DARE SPONDES? deinde, cum alium cre-

ditorem non haberet, Stichum manumiferit: libertas per le- -

gem Aeliam Sentiam refcinditur: quamuis enim fuitin pote-
ítate Titii, vt Pamphilum daret, tamen quamdiu eum non
dederit, quia interim mori poffit, non fine fraude ftipulatoris
Stichum manumifit. Quod fi folum Pamphilum dari promi-
fiffe£t, non dubitarem *, quin Stichus ad libertatem perueni-
ret, quamuis fimiliter Pamphilus mori poffit: multum enim
intereft, contineatur ipfa ftipulatione is, qui manümittitur,
an extra obligationem fit. — Nam,et qui ob aureos quinque
Stichum et Pamphilum pignori déderit, cum vterque eorum
quinum aureorum fit, neuter manumitti poteft ?: at fi Sti-
chum folum pignori dederit, Pamphilum non videtur in frau-

dem creditoris manumittere. -

r M ds CA EVOLA libro XVI. Quzge&idngm, IvVLIA-
WVYSs de eoloquitur, qui iu fuübftantia nihil aliud habeat ?:
nam fi habeat !?, quare non dicetur **, vnum pofie manu-
mitti? quia et *? yno mortuo, foluendo eft, et vno manumif-
fo foluendo eft: nec aduenticii cafus computandi fint. ^?:
| du ts a TT alio-
cit. BR Etiam Rehd. GEz. ^" 21 Hal fiut. ^ 22 Bafil. àvegmátecomi H
&AevSegíuv phrafis faepe occurrens. B R. ) a A .
x Hal.famt. ^^2 Gothofr. in nota: mutum furdum. Hal. VtHgL—
ita et Rehd. GE £. 3. Haec negativa füppleta in- omnibus fcriptis et editis.
.BR. Etiam ab Hal. et in.Vat. l. IV. Barb. Chriftin. Pal. 1. S. Cruc. T. Byn-
kersh.vt et Rehd. Sed Magl. vt Flor. GEE. 4 Ap. Hal. autemr, abeft.
GE. 5 Hal.inferit: canffa. Vulg. gratia. BR. Rehd. vt Vulg. GER.
6 Hal. et Rehd. liberum:. G EB. 7 Hal. dubitarim. GE B. — 8 Kehd. wen-
ter eorum manumitti poterit. G EP. 9 Hal. et Rehd. babet. GEB. — 1O
Rehd. babet. GEBR. !I Rchd. diceretur. GE B. — 12 Hal qui emim, lo-
Co: quia et. GED. — 3 Hal. et Vulg. funt. BR Etiam Rehd. fed ex äprre-
ia ' dl Ml Eub a T 1one,

cu

(0i
16
früü
coni
not
fiam
vt f
(uo

qui
jex
telt

et 1

feru
tat,
Jten
ïll C
jiac
prohi
tnani

qute
vi t
N
de f
ntes:
nes,
ferüo
t

fr
vt
ber
Sed
ràh
érat

$PE;
ftioni

Qiont, (
W marg
15 l
GEl
leuty,
Rtiam.
CO ha

. Vulg.

MAR
ileu,
li. G

' Hal. (

quod.
Pt qu

Tior ]o,
AMAR
36 Go

; Vu

T

V

]
PT
'fL"'-ïï;Uï

ller,

Tt, [ie
C'one f

BYV

y AVT
jum cte
s [

ii

[
Mf
- ;"?'L, j
,Jn |Ldiat
L L

mb
-

. Vulg. mauumittit. BR.

"i

alioquin et qui vnui, et certum ** ex feruis fuis promifit,
neminem ianumittet,
: VII. Ivrrawvs libro II. ad Vrfeium Ferocem. S:
quis integris facultatibus codicillos: confirmauit *5, deinde,
cum confilium creditorum fraudandorum cepiffet, libertates
codicillis dederit *: optineri *? hon poteft, quo minus lege
*5 libertates interpellarentur *?: nam confilium teftatoris
fraudulentum non eo tempore obferuatur, quod ?? codicilli
confirmantur, fed quod libertas codicillis datur. $. r. Mi-
nor annis viginti, cum feruum manumittere vellet, nec iu-
ftam caufam ad ?* confilium manumittendi haberet, tibi eum,
vt manumitteres, dedit: negauit eum Proculus liberum effe,
quoniam fraus legi facta effet. * n
| VIH. ArnR1cANvs libro III. Quaeftionum. Cv is,
qui fub condicione debet, manumittat ?? fideicommiffi caufa,
lex Aelia Sentia locum habet. $. r. Si miles iure militari

teftamento fatto, libertates ?? dederit in fraudem creditorum,

€t non foluendo moriatur : impediuntur libertates.
IX. MaRcriANvs ?* libro I. Infitatonum. Irnrre
ferus liber non erit, qui co&gerit, vt eum dominus manumit-
tat, et ille ^? perterritus fcripfit ^9, liberum eum effe. $ r.
Item nec ille liber fieri poteft, qui a domino non eft defenfus
in capitali crimine, pofteaque ?? abfolutus eft. $. 2. Qui
hac lege venierint, ne mànumittantur, vel qui teftamento

prohibiti fint manumitti, vel iuffu Praefidis Prouinciae, licet

manumittantur, tamen ad libertatem non perueniunt.
| A. Garvs ?? libro l. Rerum cottidianarum fiue ??
aureorum, Iw fraudem creditorum manumittere videtur, qui
vel iam eo tempore, quo manumittit, foluendo non eft, vel
3? datis libertatibus defiturus ?* eft foluendo eífe: faepe enim
de facultatibus fuis amplius, quam in his eft, fperant homi-
nes: quod frequenter accidit his, qui tratsmarinas negotiatio-
nes, etalis regionibus, quam in quibus ipfi morantur, per
feruos atque ?? libertos exercent: quod ?? faepe adtriti iftis
negotiationibus, longo tempore, id ignorant, et manumit-
tendo fine fraudis confilio indulgent feruis fuis libertatem. -
. . AL MaAnRcraANvs ?^* libro XIIL Inftitutionum. Iw
fraudem ciuitatium manumiffi, ad libertatem non veniunt,
vt Senatus cenfuit. $. 1. Sed nec in fraudem fifci datas li-
bertates proceuere, Principalibus Conftitutionibus cauetur.

Sed Diui fratres refcripferunt, non vtique, fi debitor fifci.

manumiferit, libertates impediuntur ??, fedita, fi, cum non
erat foluendo, in fraudem manumifit.

AII. VrPrAwvs libro V. ?5 de Adulteriis. Pmno-

SPEXIT legislator, ne mancipia per manumiffionem quae-

ftioni fübducantur: idcircoque prohibuit ea manumitti, cer-

Gione. GEB. "^ 14 Gothofr. in nota: A. incertum. Nempe ita ipfe Taur.
in margine, et Hal. , et Rehd. qui praeterea: owuum ferumm incerium. G EB.
15 Hal. confirmavit. GE 9. 16 Kehd, dedit. G E B. 17 Rehd. obtznere.
GEB. . 18 Vulg. inferit: Zelia Sentia. B R. 19 Hal. et Vulg. zuterpel-
lentur. BR. 20 Gothofr. in nota: Al quo. Nempe ita Hal. et Vulg. et
.etiam Flor. eft corre&um hic et paulo poft. BR. — Etiam Rehd. vtroque in lo-
co habet: quo. GEB. — 21 Hal. etVulg. apud. BR. Etiam Rehd. GEB. 22
' 23 Hal.et Rehd. lbertatem. GEB,
JMARCELLVS. &m. Et ita quoque Rehd. GEB. . 25 Rehd. inferit : qui-
Ylem.GEB. 26 Hal. feripferit. 277 Hial. et poffea. 2$ Hal.et Rehd. Paa-
lus. GEB. — 29 Flor. fadum: vel &R. —30 Rehd, inferit: quj. GEB. — 31
Hal. defliturus, GEBR. — 32, Taur. aD4ue. GEB. — 33 Taur. in Adnotat.
quod. in. P. quid aut legendum intevrogatiue quid? ant qui..— Omnes tam fcri-
pti quam editi: 440d, habent. Pro: adtriti, e tredecim MSS. quatuor ha-
bent: adflricti. Vat. Y. II. Chriftin. et Treuif. BR. Habet et Hal. 27od,. Re-
liqua MSS. funt Barb. Vat. III. IV. V. VI. Pal. I. IT. S. Cruc. I. II. qui pofte-
xiorloco: attriti, habet: attevi. Rehd. quos fepe ad[ivicli. GEB. — 34 Vulg.
MARCELLVS. g&. Rehd. MARCFS, GEB. 35 Hal zmpediri. GE B.
36 Gothofr. in nota; AL. quarto. lta nempe ipfe Taur. in margine. G EP.
37 Vulg. ergó. BR. 38 Flor. erat: emujmo, vt adeo reponendum videa-

DIGESTORYM LIB. XL. TIT. IX.

24 Vulg. |

823

tumque diem praeftituit, intra quem manumittere non liceat,
$- I. Ipfa igitur ?7, quae diuertit, omnes omnimodo ? fer-
uos fnos manumittere vel alienare prohibetur: quia ita verba
faciunt, vt ne eum quidem feruum, qui extra minifterium
eius mulieris fuit 3?, velin agro, vel in prouincia, poffit ma-
numnittere vel alienare: quod quidem perqnam durum eft:
fed ita lex fcripta eft. . $. 2. Sed etfi poft diuortium feruum
mulier parauit *?, aut alia ratione adquifiit ^*: aeque , quod
ad verba attinet, manumittere non poterit: et ita Sextus quo-
que Caecilius adnotat. $. 3. Pater vero, in cuius poteftate
filia fuerit, ea tantum mancipia prohibetur manumittere , alie-.
nareue, quae in vfu ^? filiae fnerunt *? tributa ^*. $. 4. Matrem
quoque prohibuit manumittere alienareue ea mancipia, quae
in minifterium filiae concefferat.-.$. 5. Sed et auum et auiam
prohibuit manumittere: cum horum quoque mancipia quae-
ftione ** poftulari poffe lex voluerit.. $. 6. Sextus Caecilius
recte ait, anguftiffimum tempus legem praeftitiffe *9 a]ie-
nandis manumittendisue feruis. Finge, inquit, ream adulte-
rii intra fexagefimum diem poftulatam , quae cognitio tam.
facile expediri potuit ^" adulterii, vt intra fexagefimum diem
finiatur? et tamen licere mulieri, quamuis poft:latae adulte-
rii, feruum fufpectum in adulterio, vel quaeftione *5 necefía-
rium , quod ad. verba. legis attinet *?, manumittere. $Sane
in hunc cafum fübueniendum eft, vt deftinati ferui quafi con-
fcii, vel quafi nocentes, non debeant manumitti ante finitam
cognitionem ?9, . 7. 9* Pater mulieris vel mater, fi in-
tra fexagefimum diem decedant 5?, ex his feruis. quos in
minifterium filiae dederint, neque manumittere neque aliena-
re poterunt, ER :

XIIL. PaAvrvs libro III. de Adulteriis ?. Qvop-
s1 intra ?* diem fexagelimum manumiferint ??, erit feruus
Ítatuliber 59. - OOA

XIV. VrPrANvs libro IV. de Adulteriis. SEp fi
maritus intra fexagefimum diem decefferit, an manumittere
vel alienare iam pofhit fuprafcriptas perfonas, videamus? Et
non puto poffe, quamuis accufatore mulier deficiatur ^" ma-
rito: cum pater accufare poffit. $. 1. Et (impliciter quidem
lex mulierem prohibuit intra fexagefimum diem diuortii ma-
numittere. '$. 2. Siue autem diuertit, fiue repudio dimiffa
fit: manumiffio impedietur. $. 3. Sed fi morte mariti folu-
tum fit matrimonium, vel aliqua poena: eius manumiffio non
impedietur. $. 4. Sed et ?? fi bona gratia finierit matrimo-
nium, dicetur, manumiffionem vel alienationem non impedi-
rl. $. 5. Sed et fi conftante matrimonio mulier, dum diuor-
tium cogitat, manumittat velalienet, et hoc ?? dilucidis pro-
| Hs | batio-

tür, ommino, vt Hal. et Vulg. Maluit Taur. corre&ionem fequi Florentinam,
quod ibidem alias fere: ourmodo, occurrat. B R. 39 Vuig. fz;eïit. E R.
40 Taur. in Adnotat. garattit. fic vifum mfäz'zzs. in P. paruit, vna litera onif-
fa. aptatmmu vecemtius vapuit. Kioc pofterius habent Blaublomm. H a Porta
alii. gR. Hal. vt Taur. Rehd. vapsit, vt Flor. aptatum. GE B. 41 Hal.
adquifiuit GEB. — 42 Hal. et Vulg. z vfuinu. BR. Rehd. vt Flor. GEB. . 43
'Rehd. filie fue. fuevint. GEB. 44 yulg, fiuae fuae fuevant attvibuta. € R.
45 Hal. vt Vulg. quaeflioui. BR. Et Vaur. dare debcb-at:' quaefiiou E. Habet
et Rehd. quaeflioni. GEB. 46 Hal etVulg. praeflitmiffe. quod malumus.
BR. Rehd.vt Flor, GE E. 47. Hal. et Vulg. poterit. BR. 48 Hal. er
Vulg. quaeffiomi, vt fupra. BR. Etiam Rehd. GEB. — 49 Rehd. pert;uet. G E B.
5o Rehd. aute litem fimitam. GER. — 51 Hal. et Vulg. praefigunt: cum. & Rg
Etiam Rehd. GER. 52 Vulg. decedast. BR. Rehd. vtFlor. GEB. Hal.
decedat. 53 Vulg. laliauus. BR. Hal hanc infcriptionem habet inte-
gram GEB. . 54 Hal. vitra. GER. 55 Hal et Rehd. manumiferit.
GE B. 56 Erat olim Flor. ffat libey. fadum autem: jlatim liber, etita
Hal, et Vulg. fed minus re&te. BR. Sg*d et R.ehdt feruus. flatzm libev erz'tT GEPB.
57 Wulg. quamuis accu[avi muliev defiuat a qmarito. B R. Rch.ci, quanmis acen-
fari mulier deficiat & marito. Hal. transponit: qmammis accufatorc marito quu-
lier defiiatur. GE B. — 58 Wulg. et, abett. BR. 59 Ap. lial boc, abceft.

Ccccecc 3 | GEB,

824

bationibus fuerit approbatum: quafi 9? in fraudem legis hoc
factum fit, non debet alienatio valere vel manumiffio. $. 6.
Alienationem omnem omnino accipere debemus.
XV. Pavrvslibro L. ad legem Iuliam. Qvassr-
TvM eft, an is, qui Maieftatis crimine reus faétus fit, ma-
numittere poffit, quoniam ante damnationem dominus eft?
Et Imperator Antoninus Calpurnio Critoni refcripfit, ex
$I eo tempore, quo quis proptet facinorum fuorum c.Oglgaz-
tionem iam de poena fua certus eífe poterat, multo prius
confcientia delictorum, quam damnatione ius datae ?? liberta-
tis eum amififfe 5*, $. r. Iulianus ait, fi pofteaquam filio
permifit 5* pater manumittere, filius ignorans patrem decef-
fiffe, manumifit vindicta: non fieri eum liberum : fed etfi vi-
uit pater, et voluntas *5 mutata erit : non videri volente pa-
tre filium manumififfe. — | du a
XVIL Iptkn libro III. ad legem Aeliam Sentiam. Sr,
cum fideicommifía ?* libertas debeatur, minor viginti annis
feruum vendat, vt manumittatur, vel quia hac lege emerat
$$- mon impedietur 9? alienatio. $. r. $i partem, quam in
communi feruo habet minor viginti annis, manumittendi cau-
fa tradat: nihil aget *?. Sed fi, cum ipfe caufam probare
poffet, tradiderit: nulla fraus intellegetur. $. 2. Ne quis
creditorum fraudandorum cauía feruum ** manumittat, hac
lege cauetur. Creditores autem appellantur, quibus quacum-
que ex caufa a&tio cum fraudatore competat *?, $. 3. Arifto
refpondit, a debitore fifci, qui foluendo non erat, manumil-
fum, ita reuocari in feruitutem debere, fi non diuin liber-
tate fuilfet, id eft, non *? minus decennio: plane ea, quae in

fraudem fifci in finus ** eius collata funt, reuocanda *5, .

$.. 4. Si füb condicione alicui pecunia debeatur: *quafi* fta-
tuliber erit, a debitore manumiffus: vt pendeat libertas ex
condicione, $. 5. Si voluntate patris filius manumiferit, fi-
ue pater fiue filius fciat foluendo patrem non effe: libertas
impedietür. - od V Y ! P de
XVIL Ipngw libro fingulari de Libertatibus. Sr pri-
uatus coactus a populo manumiferit, quamuis voluntatem ac-
commodauerit, tamen non erit liber: nam et Diuus Marcus
prohibuit, ex adclamatione populi manumittere. $. z. Item
non fit liber, fi mentitus dominus, ne a Magiftratibus cafti-
garetur, dixit effe liberum, fi non fuit voluntatis ** manu-
1mittendi. $. 2. In his, quos intra certa tempora non licet

manumittere, fi teftamento acceperint libertatem "*, non te--

ftamenti facti , fed competentis libertatis tempus infpiciendum
eft. v "
XVIIL Ipxkw libro XVI. ad Plautium. .. S1 mortis
tempore foluendo fit hereditas, fi *5 tamen (cum) *? aditur,
defierit effe foluendo: libertas a teftatore in fraudem credito-
rum relicta, non competet: nam ficut aucta hereditas prodett
libertatibus, ita nocet deminuta. $. I. Siis, cui libertas re-
licta eft, iuffus fit heredi dare tantum, quanti eft, et liber

!

GER. — 60 Vulg. quod. B &. 61 Ap. Hal. ex, abeft. GERB. 62, Hal.
32ulto plus. Vulg. multo plus cogitatiome et confcientia. BR. —Rehd. malto amn-
plius confciemtia et cogitatione. GE3.. — 63 Gothofr. in nota: Aj. dandae,
Nempe ita Taur. in niargine, et Hal. in textu. GEB. — 64 Flor. eft: amiffiffe,
etin fine legis: manumifffe. G EB, 65 Hal. permiferit et paulo poft : manumi-
ferit. 66 Gothofr. in nota; voluntas eius mutata. vulg. Itaet Rehd. GEB. — 67
Hal. et Vulg. fideicommiffaria. B& R. Etiam Rehd. GEB. 68 Hal. emit. |69
Rehd. zmpediatur. GX B. 7O Hal. egit, et ita fadum Flor. BR. ta quo-
que Rehd. GE £.
G EB. 72 Vulg. competit. BR. —— 73 Vulgo mon, abeft. BR. /— 74 Go-
thofr. in nota: Vide Petr. Fabrum 1. femeffrium. 22. — Qui Florentinam defen-
dit, cum Vulg. habeat: fumus. &R, Rehd. vt Vulg. GE B. — 75 Hal. reuo-
cantur. Vulg. reuocanda funt. B R. Rehd. vt Flor. GE B. 76 Hal. et Vulg.
"ou enim fuit volumtas. BR. Etiam Rehd. GEB. — . 77 Hal. libertates. — 78
Ap. Hal. hoc: fi, abeft. "79 Ita fupplent omnes fcripti et editi. BR. Etiam
Hal, et fcripti Vat. I. VI. Barb. Chriftin. Pal. I. S. Cruc. I. IT, Bynkersh. vt et

Rehd. Sed Magl. vt eft Flor. GEE. — 80 Hal. fed etfi baeves locuples fit , mou

71 Ap.Hal feruum , abeft. Vulg.feruos. £R. Etiam Rehd., -

DIGESTORVM LIB. XL. TIT. IX.

effe : videamus an adhuc fraus fit creditorum, quia heres mor-
tis caufa accepturus eft: an vero, fi alius pro eo, vel ipfe non

| de peculio det, nulla fit fraus? Sed fi heres locuples *9 non

proficit ad libertatem , nec, qui dat pecuniam, prodeífe pot-
Go Y : s |
XIX. MopgsTiNvS ?*libro I. Rerularum, Nvzr-
L A *? competit libertas data ab eo, qui poftea feruus ipfe pro-
nuntiatus eft. : : :
XX. In£M libro fingulari de Enucleatis cafibus. S

feruo alieno libertas, non confentiente domino data eft, va- .
lere ex auctoritate iuris non poteft: quamuis poftea manumif- -

for domino heres extitit *?: nam licet eius 9^, iure cogna-
tionis *?^, qui manumifit, heres extitit: non ideo aditione
hereditatis libertatis datio confirmatur.
.. XXI. IpEw libro T. Pandectarum. MaTRIiMONIÉE
caufa manumitti ancilla a nullo alio poteft, quam qui eam
vxorem ducturus eft. Quod fi alter manumiferit matrimonii
caufa, alter eam vxorem ducat: non erit libera: adeo vtnec
** f; intra fex quidem menfes eam repudiatam poftea manu-

miffor vxorem duxerit, liberam eam fieri Iulianus refpondit

37: quafi de his nuptiis Senatus fenferit 59 , quae poft ma-
numiifionem, nullis aliis interpofitis, fecutae fuerunt 9?.
AXII. PowPowivs libro XXV. ad Quintum Mu-
cium.. CvRATOmR furiofi feruum eius manumittere non
POteft- [ : r : ;
XXIIL. InEw libro IV. ex variis lectionibus. Skw-
PER in fraudem creditorum libertas datur ?? ab eo, qui fci-
iäet fg 2foh;uemdo non effe: quamuis bene ?* dediffet merenti
go:25.
XXIV. TE&nEN TIvS ÜrkMkNS ?? libro IX..ad le-
gem luliam et Papiam. $Sr quis habens creditores, plures
manumiferit, non omnium libertas impedietur: fed qui pri-
mi funt, liberi erunt, donec creditoribus fuum foluaturz
quam rationem lulianus folet dicere velut ?* duobus ma-
numiffis, fi vnius libertate fraudentur ??, non vtriusque,
fed alterutrius ?* impediri libertatem: et plerumque poftea
fcripti: nifi fi ?^* quando maioris pretii fit is, qui ante nomi«
natus fit ??, nec fufficiat, pofteriorem retrahi in feruitutem ,
prior ?? fufficiat: nam hoc cafu fequenti loco * fcriptum * fo-
lum ad libertatem peruenturum.
XXV. PaPiNIANVS *?? libro V. Refponforum. Iw
fraudem creditorum teftamento datae libertates, prioribus cre-
ditoribus dimiffis, propter nouos * creditores irritae funt.
.. KXVI. ScaEvora libro IV. Refponforum. PrGNo-
RI obligatum feruum debitoris heres manumifit: quaefitum
eft, àn liber eflet? Refpondit ^, fecundum ea quae propo-
nerentur, fi pecunia etiam nunc ? deberetur, non effe ma-
numiífione liberum factum. . Paulus *: foluta ergo pecunia,
ex illa * voluntate liber fit. a U Gd

CXXVIE

profiit etc. — 81 Hal. et Rehd. Idem. GEB. — 82 Ap. Hal, et Vulg. INa-
la, abeft. BR. In Rehd. éft: Non petit, forte pro: INon competit. GES. . 83
Vulg, extiterit. BR. 84 Hal. et Vulg. ez. BR.
GE B. 86 Hal we, loco: wec; — 87 Hal.et Vulg.. refponderit. BR. — 88
Rehd. cenfuerit vel fenferit.. Exemplum receptae Variantis. GEB. — 89 Hal.
et Vulg. fuerint. GER. 9o Hal. Jibertates dari, GEB. 91 Taur. Pene..
G E E. 92 Hal. quamuis benemerentibus dediffet, omiffo* bot. GEB. — 93
Flor. CLEMENS, exciderat, poftea additum. BR. — g
velut. G E B. 95 Hal. liberta$ fraudetur. Rehd. libertas defraudetur. G E B/
96 In Rehd, fed alterutrius, abfunt. GE B. ^ 97 Ap. Hal. fi, abeft. GEB.
98 Hal. efl. GER.
100 Hal.. POMPONÁÍVS.GER.
ditores, et 7 nonos punctis eft confoffum. G ER.
BR. . 3 Vulg. fi etiam pecunia iunc. BR.

I Rehd. propter vefiduos mouos crée
2, Hal. et Vulg. refpondi.
4 Ha. CLAVDIV S.

Et vix alibi reperies vllam notam Pauli ad Scaenolam. &m. In Rehd. eft
noua lex Pauli; foluta etc, vsque ad finem. GER. 5 Kal et Välg-
: r illius

85 Rehd. addit: zlle. .

94. Hal. et vel, locos .

99 Hal. inferit: autem. Wulg. priorem autem. BRo —

fütf
fe)
(iel
gati
jntd
a
jtet
Pigno
fine C
credit
prodel
fioni

fenu

hil &
dmi

NER
debit
lr À
do Íit
tondi
feredi
legiti

tv
Y
Conf
yide
eum
martü
dübit
bBHdU.*
vt f
Quàn
$ o
feter
lunt
an
Vnun

- funiü

f.5.
accu(à

elfo

tem [
us i
betet;

illit,)
B ]
fpioit,
den, i
nt feci
Hal. et
F]Ol'. I,
16 Rel
€n, a
Ap. Ha
RChd, r
tligaty
HZI. et-
ba: ad ]
faCCre dei
erint.

$ lii ]

VE Don

n

qi ice
Qetentl

m
Iu
la
t 10f«
jmten,

,

j* lo

w. Jj

T :
..--;:'['."r.
:UWJ "

quUA
ee ne
&UU

DIGESTORVM LIB.

XXVIIL. He£nwocENtANvs libroT. Iuris Epitoma-
rum. ^ Iw fraudem creditorum manumittitur, liberque ef-
fe prohibetur, fiue dies foluendae pecuniae iam ceffit, fiue in
diem, velfüb condicione fit debitum. Diuerfa caufa eft le-

gati füb condicione relicti: nam antequam condicio extiterit,

inter creditores legatarius ifte non habetur. Ex omni autem
caufa creditoribus in hac parte lex Aelia Sentia profpexit 7:
inter quos * fideicommiffarium etiam ? eífe placuit. $. r.
Pignori datus feruus, antequam debiti nomine fiat *? fatis,
fine confenfu creditorum manumitti non poteft: fed pupilli
creditoris citra tutoris au&toritatem confenfus nihil libertati
prodeft, ficuti non prodeft, fi fructuarius pupillus manumif-
fioni fimiliter confentiat. |

XXVIIL Pavrvs libro III. Sententiarum. Hxnxs

feruum proprium , quem teftator legauerat, manumittendo ni-
hil agit ^*: quia fcientiae vel ignorantiae eius nullam placuit
admitti rationem. '
XXIX. Garvs ?? libro I. de Manumiffionibus. Gr-
NERALITER pignori datus feruus, fine dubio pleno iure
debitoris eft, et iuftam libertatem ab eo confequi poteít, fi

lex Aelia *? Sentia non impediat libertatem, id eft, fi foluen- -

do fit, nec ob id creditores videantur fraudari. $. r. Sub
condicione feruus legatus, pendente condicione'pleno iure
heredis eft: fed nullam libertatem ab eo confequi poteft, ne
legatario iniuria fieret.
XXX. VrPriANvS'*libro IV. ad legem Aeliam Sen-
tiam. Sr quis hac lege feruum emerit, vt manumittat, et
non manumittente eo, feruus ad libertatem peruenerit *? ex
Conftitutione Diui Marci: an poflit vt ingratum ** accufare,
videamus? KEt dici poteft, cum non fit manumiffor, hoc ius
eum non habere. $. r. Si filius meus ex ** voluntate mea

manumiferit, an vt ingratum eum ** accufandi ius habeam, -

dubitari poterit idcirco, quia non manumifi. Sed proeo ha-
bendus fum, acfi manumiififfem. $. 2. Sed fi caftrenfem fer-
uur filius meus manumittat, dubio procul hoc ius non habebo,
quia non ^* ipfe manumiíi: ipfe plane filius accufare poterit.

$. 3. Tamdiu autem ?? accufare quis poterit, quamdiu per- -

feuerat patronus. $. 4. Quotiens autem patroni libertum vo-

lunt ^* accufare, vtrum omnium confenfuüs.neceffarius fit,

an vero et vnus poffit, videamus? Et eft verius, fi faltem in
vnum hoc commiferit, eum vt ingratum ?? accufari, fed o-
mnium confenfuüm neceffarium ??, fi fint eiusdem gradus.
$. 5. Si pater libertum vni ex filiis adfignauerit, folum eum
accufare poffe, Iulianus fcripfit: folum enim ?^* patronum ?5
effe. : | !
| XXNIL TEeRENTIVS ÜCrEkMwENSs ?5 libro V. ad le-
gem Iuliam et Papiam. QvAsrTvmw elít, fi libertam patro-
nus iureiurando adegiffet , ne ea liberos impuberes habens nu-
beret: quid iuris effet? [ulianus. dicit, non videri contra le-

iliW.-Bm. . 6 Hal. et Vulg. praefigunt? Qui, et delent: que, in liberque.
xn. Rehd. habet: Qui et retinet : libergus. GEB. — 7 Flor. fa&um: pro-
fpicit. Et ita Hal et Vulg. BR. Etiam Rehd. GEz. $ Vulg.inferit: qzi-
dem. BR. 9 Vulg. quoque. B R. IO Corre&tor, qui in L. 24. b.t. in fi-
ne fecit: fufficiet, pro: fufficiat, hic fecit: fiet, quod fequitur Hal. BR. — 11
Hal. et Rehd. egit. GEB. — 12 Rehd. PAVLVS. GEB. . 13 Scriptum erat
Flor, Zulia. BR. 14 Rehd. JIVLIANVS. GEB. I5 Hal. veniat. GEB.
16 Rehd. inferit:eum. GEB. — 17 Ap. Hal.ex, abeft. GEB. — 18 Ap. Hal.
eum, abeft. GEB. 19 In quibusdam deeft haec negatio; vt monet Baud. 20
Ap. Hal. autem, abeft. GEB, . 21 Vulg.velint. BR. EtiamRehd. GE2. — 22 In
Rehd. vt zngratum, abfunt. GEB. — 3. Vulg. meceffarium effe , vt in feruitutem
vedigatur, fi.BR. Etita quoque Rehd. GEs. 24 Vulg. etemim. BR. 25
Hal. et Vulg. inferunt: ewm. BR. 26 Rehd. NERATIV $. GEB. 27 Ver-
ba: ad Legem luliam et Papiam, afterifcis inclufit Brenkm. et Taurellium idem
facere debuiffe contendit, quod abeffe poffint, et, vt reor, initio in P. Flor.
abfuerint. G E B. 28 Wulg. iwreiwrando. BR. ^ 29 Hal. inferit: fi. GE B.
30 Hal. liberet. Rehd. lberanerit, GE2R. — 31 Hal. lifertam. 22 Rehd.

XLTER IX-X | $24

gem Aeliam Sentiam feciíffe eum, qui non perpetuam viduita-
tem libertae iniunxiffet. : :
| XXXIL IpxEw libro VIIL. ad legem Iuliam et Pa-
piam ?^*, Szi non voluntate patroni is, qui in eius poteftate.
fit , iusiurandum ?? adegerit, vel ftipulatus fuerit, ne nubat:
nifi ?? id patronus remittat, aut liberauit 39 libertum "E.
incidet ?? in legem : videbitur enim idipfum dolo malo fa-'
cere. $. 1. Non prohibentur ?? lege Aelia Sentia patroni a li-
bertis mercedes ?* capere: fed obligare eos: itaque fi fpon-
te fua libertus mercedem patrono praeftiterit, nullum huius
legis praemium confequetur. $. 2. Is, qui operas, aut in
fingulas eas certam füummam promifit, ad hanc legem non
pertinet: quoniam operas praeftando poteit liberari. TIdem
Octauenus probat: et adicit **, obligarefibi libertum , vt mer-
cedem operarum capiat, is intellegitur, qui hoc folum agit,

vt vtique mercedem capiat, etiam fi füb titulo operarum eam

ftipulatus fuerit. Aung
DE IVRE AVREORVM ANVLORVM *.
Cs PAPriNIiANVS libro L Refponforum.

INTER ceteros alimenta liberto reli&a non idcirco non *
debentur, qui ius aureorum anulorum ab Imperatore li-
bertus acceperit. $. r. Diuerfüm in eo probatur, qui iudi-
catus ingenuus, conlufione per alium patronum detecta con-
dicioni fuae redditus, alimenta fibi, quae tertius ? patronus
reliquerat, praeberi defiderat: hunc enim etiam beneficium
anulorum amittere placuit. n * Mj
L. Ingw libro XV. Refponforum. ^ IwTnA quin-
que annos pro ingenuitate fententia dicta refciffa fuerat: vi-
Ctum anulorum aureorum beneficium, quod ante fententiam
pro ingenuitate diCtam acceperit, ac depofuit 5, non retinuif-
fe refpondi.
III. MaRcrAxvs $ libro I. Inftitutionum. Drvvs
Commodus et * ius anulorum * datum ademit illis, qui inui-
tis aut ignorantibus patronis acceperant.
.IV. VrPriaANvs ? libro III. ad legem Iuliam et Pa-
piam. E-rrAMw feminae ius anulorum aureorum impetrare
*poffunt: *? et iura ingenuitatis impetrare *, et natalibus
reftitui poterunt. ! | | |
! V. PAvzrvs ?* libro IX. ad legem Iuliam et Papiam.
Is *?, qui ius *? anulorum impetrauit, vt ingenuus habe-
tur: quamuis ab ** hereditate eius patronus non excludatur,
VI. Vupr1ANvs ** libro I. adlegem Iuliam etPapiam.
LisrkRTiINVS, Íi ius anulorum impetrauerit *^, quamuis

.iura ingenuitatis faluo iure'patroni nactus fit, tamen inge-

nuus intellegitur: et hoc Diuus Hadrianus refcripfit. E

. incidit. GE $. Etiam Hal. 33 Vulg. inferit: bac. E R. Rehd. probibebuntur.

GEB. 34 Vulg. mercedem. B R. — 35 Hal. adiicit.

1 Flor. librarius fcripferat: DE INIVRIA fed errore animaduerfo
I in E conuertit et continuauit; DE INIVREAVREORVM, v IN poftea.
deletum, quod oftendit morem librariorum , qui duas literas delere verebantur,
ne fcripturae elegantiam cicatricibus deformarent, de vera loci le&ione plane
non folliciti. QOccafio erroris fuiffe videtur mala literarum continua ferie fcri-
ptarum diftin&io. Legit: DE IVREA , crediditque effe: DE INIVRIA,
donec vidit fequentia: VREORFM, nihil effe. BR. — 25 Hal. zyon idcirco
minus. GER. 3 Hal. Titius. GEB, 4 Hal. et Rehd. praefigunt: $i,

. GEB. $5 Hal.acceperat, ac depofuerat. — 6 Hal. NERATIV S. Vulg. Mar-

cellus. B R. * Hal etiam. 8 Kehd. inferit: awreorum. GEB. — 9 Hal.
PAVLV'S. GEB. 1O0 Hal praefigt: fed. — 11 Hal. VLPIANVS. — 14
Ap. Hal. et Vulg. Is, abeft. BR. FEtiam in Rehd. GEB, . 13 Rehd. in-
ferit: awreorum. GEB. ldem facit. Hal. 14 Flor. hi« olim erat; in. BR.
15 Hal. IDEM. Qxx. — 16 Vulg. impetrauit. BR.-

E

*4

da6 DIGESTORVM: LIB.
r avmaeno coa p Rn D« :
DE NATALIBVS RESTP'ITVENDIS.'
VL'PIANVQ übró IL Refponforüm. .. 7 —

»nrINCIPEnatalibus fuis reftitutum eum, qui fe ingenuum
A natum Principi adfirmauit , fi ex ancilla natus eft I, mi-
hil videri impetraffe; at
- — 1. Manctraxvs ? libro T. Inftitutionum. IwTER-
pvM et ferui nati ? ex poftfaCto iuris interuentu 1ngenut
funt: vt eccefi libertinus a Principe natalibus fuis reftitutus
fuerit. lilis enim vtique natalibus reftituitur, in quibus ini-
. tio omnes homines fuerunt, non in quibus ipfe nafcitur *,
cum feruus natus effet ^. Hic enim, quantum ad totum 1us
pertinet, perinde habetur, atque fi ingenuus natus -effet :
pnec patronus eius poteft.ad fucceffionem venire. Ideoque Im-
peratores non facile folent quemquam natalibus reftituere, ni-
ífi confentiente patrono. —— ". E
Il ScaEgvora libro VI. Refponforum refpondü:' ".
4QvAERIS, an ingenuitatis iure vtaturis, quem fanöbfü-
mu$, et nobilifimus Imperator natalibus fuis reftituit ? Sed
ea res nec dubitationem habet, nec vnquam habuit, quin ex-
loratum fit *, ad omnem ingenuitatis ftatum reftitui eum,
qui ifto beneficio Principis vtatur. a P
| IV. Pavrvs libro IV. Sententiarum. Nec filio pa-
troni inuito libertus natalibus fuis reftitui poteft: quid enim
intereft, ipfi patrono , an filiis eius fiat * iniuria? .

V. Monpesrixvs libro VIL. Regularum.. PATRO--

No confentiente-debet libertus ab Imperatore natalibus refti-

tni: ius enim patroni hoc ? impetrato amittitur. $. r. Li--

bertinus, qui natalibus reftitutus eft, perinde habetur, atque
fi ingenuus faCtus 7*?, medio tempore maculam feruitutis non
fuftinuiffet. pO iA nisos | WE
UO TIL E
DE LIBERALI CAVSA.
Vrerawvs lib LIV. ad Edittum. .

Sr ovàxDpo * is, qui in poffeffione feruitutis conftitutus
eít, litigare de condicione fua non patitur, quod forte fi-
bi fuoque generi vellet ? aliquam iniuriam inferri, in hoc
cafü aequum eft ,' quibusdam perfonis dari licentiam pro eo li-
tigare: vtputa parenti, qui dicat filium in fua poteftate effe:
nam etiam fi nolit filius, pro eo litigabit ?: fed etfi in po-
teftate non fit, parenti * dabitur hoc ius: quia femper paren-
tis intereft, filium feruitutem non fubire. $. 1. Verfa etiam
5 vice dicemus, liberis parentium etiam inuitorum eandem
facultatem dari: neque * enim modica filii ignominia eft, fi
parentem feruum habeat. $. 2. Idcirco vifum * eft, cogna-
tis etiam hoc dari debere. ! ; |
| IL. Garvs ? ad Edictum Praetoris Vrbani, titulo de
liberali caufa ?. QvowraAnferuitus eorum ad dolorem no-
ftrum iniuriamque noftram porrigitur. u

I Rehd. fit. GEE. 2, Hal. et Vulg. MARCELLVS.&R&. Etiam
Rehd. GER. 5 Hal. et Vulg. et. fi. ferui nati fit. BR. Etiam Rehd. nifi
quod habeat: fumt. GER. —.4 Hlal. nafcebatur. GEB. — 5 Hal. fit. Vulg. eft.
.BR.. Etiam Rehd. vt Vulg. fed. ex corre&tione.: G E B. 6 Haec inícriptio
ap. Hal. eft integra. GEs. 7 Hal. quoniam exploratum eft. GEB- $8 Ver-
ba: airjfiliis eius fiat , poftea dilutiore atramento eodem tamen feculo fuppleta
funt, reli&a a fcribente lacuna, a fupplente exa&to impleta. Hal. et Vulg. há-
bent: enfilio.BR. ^ 9 Vulg. inferit: Pemefiio. B R. — 1O Hal. matas. GE B.
.4 .. 1 Vulg. Si quidem. BR. 2 Hal cet.Vulg. velit. BR. ^ 3 Taur.
litigaVit.GEB. . 4 Hal. ct Rehd. aon fit pareutis$, dabitur. GEB.— "s
Hal. euim, loco: etiaüm, et mox:, dicimms. G EB. '

25. 7 Hal iwfum, Gkz. 8 Vulg. Panlus. & &- Vret Rehd, Gzm. . 9

'6 Hal. et. Vulg. zec. .

puto, naturalibus quoque hoc idem praeftandum, vt parens
filium in feruitute quaefitum. et manumiffum poffit in liberta-
tem vindicare. $. 1. Militi etiam pro neceffariis fibi perfonis
de libertate litigare permittitur. $. 2. Cum vero talis nemo-

alius eft, qui pro eo litiget, tunc neceffarium eft, dari facul-

tatem etiam matri, vel filiabus, vel fororibus eius, ceteris-
que mulieribus, quae de cognatione funt, vel etiam vxori,
adire Praetorem,.et hoc indicare, vt caufa cognita, et *? in-

uito ** ei füccurratur. . $. 3. Sed et fi libertum meum, vel

libertam dicam , idem erit dicendum. |
( v IV. Garvs :2 ad Edictum Praetoris Vrbani, titulo
deliberali caufa*3. Sx»p tunc patrono conceditur pro liber-

| tate liberti litigare, fi eo ignorante libertus venire fe paffus

elt.* | |
: V. VrPrANVS (ibro) quinquagenfimo quarto ad Edi-
&um. IxwTERExsT enim noftra, libertos libertasque habe-
re. $. r. Quod fi plures ex memoratis perfonis exiftant, qui
velint pro his litigare: Praetoris partes interponendae funt ,
vt eligat, quem potiffimum in hoc elfe exiftimat ^*: quod et
in pluribus patronis obferuari debet. —— |

NIGNIVS * autem hoc perfequendum ** eft, vt, fi furio-

fus et infans eft *5, qui in feruitutem *?'trahitur, ?? non

folum neceffariis perfonis, fed etiam extraneis hoc permit-
VIL VrsriaAwvs libro LIV. ad Edictum. Lrsrnrs

dari paffi funt, vel in feruitutem quaqua ratione deduci, ni-
hil obeft, quo minus poffifit in libertatem proclamare : nifi for-
te fe venumdari paffi fünt, vt participauerint ?^ pretium.
$. r. Si quis minor viginti annis ad partiendum ?? pretium,
venum Íe dari ?? paffus eft: nihil ei hoc poft viginti annos

| nocebit. Sed fiante quidem fe venum dedit, poft vicénfi-
| mum autem annum pretium partitus ^^ eft: poterit ei liber-
| tas denegari, $. 2. Si quis fciens liberum emerit, non de-

negatur ^* vendito in libertatem- proclamatio aduerfus eum,

| gui. eum comparauit , cuiusque ?^* fit aetatis, qui emptus eft:
idcirco, quia non eft venia dignus, qui emit, etiam fi fcien- -
tem prudentemque fe liberum emerit. Sed enim fi poítea alius -

. eum emefit ab hoc, qui fciuit, ignorans: deneganda eft ei
libertas. $. 3. Siduo fimul emerint partes, alter fciens, al-
ter ignorans: videndum erit, numquid'is, qui fcit, non de-
beatnocereignoranti? quodquidem magiseft. Sed enim illa
erit quaeftio: partem folam ?* habebit is, qui ignorauit, an
totum? et'quid dicemus dé alia parte, an ad eum, qui fcit;
pertineat? Sedille iridignus eft quid habere, quia fciens eme-
rit 29: rurfum ??, qui ignorauit, non poteft maiorem par-
tem dominii hzbere, quam emit: euenit igitur, vt ei profit,
qui eum comparauit fciens, quod alius ignorauit. $. 4. Sunt
et aliae caufae, ex quibus in libertatem proclamatio dene-

teftamen-

10 Áp. Hal. et , abeft,
12 Rehd. PAVLVS. GEE,
14 Hal exiffimet. GEB.

. Hal. hanc infcriptionem habet integram. GE.
GEB. . II Rehd. et zuaito eo ei. GEB.
13 Hanc etiam infcriptionem habet- Hal. GER.
15 Hal. haec eadem habet, et fupplet: de liberali caufa, G EB.
uENIGNIVS, GER. 17 Hal. et Vulg. feguendmm. BR. 'Etiam Rehd.
G E B. 18 Hal. et fi furiofus vel infaus fit. 19 Rehd. in feruitute, GER.
20 Hal. hic praefigit: vt. GEB. .' 21 Gothofr. in nota: «t participarent.
Ita Hal. et Vulg. &&. Et Rehd. GEsB. — 22 Vulg. participandum. BR. Vt et
Rehd. GEz. 22 Hal venamdari fé. ^ 24 /Wulg. participatus efl. BR. . 25
Vulg. denegabitur. BR. Etiam Rehd. GER. 26 Hal. et Vulg. cuinscumque.
BR. Etiam Rehd. GEr. — 27 Hal inferit: fuam. Vulg. habet: folum. fuam.

GEB,

II. VnPrANVvsS libro LIV..ad Edi&um. Aw»rrivs-

Vl Garvs ad Edictum Praetoris Vrbam r BEQ .

etiam hominibus , maxime fi maiores viginti annis venum fe

gatur: velutifi quis ex eo teftamento liber effe dicatur, quod

15 Taur.

CR. 728 Halqsi füiens emit. GEB. — * 29 Vulg. rarfus. B R. Etiam Rehd.

teft
neca
teli
eliit
nod
je tll
frind
fem pt
fertate
feruum
plt i
( libe
i fert
g, &
pilo
bit Mi |

' pI'OUUI

fiberta
(e [ut

Tibenti
relt, -
Qonttot
d ^
maittend
quisque
Senatü
cetur:
$45
tem fe
fatüm .
àt b 4
d
tb libera
tie litig
& a
tü t
(dehet dl
f redt
Ie, vt à

- Qum fin

tür? nif
o deb
f L
& quids
Que cif
üts u
v Q
protel
tünj

GE3,
Alitrio
ftnt g
ptrtey,
(It, IOCO
ütey, G
& t mar:
lt
itírit; à
&or m
GED,
TY
CM
vt Vul
W. GE Bl.
MW ij
54 B

Vi lg

AUE
4

i(,'tmu
WNLA-

Ts
t
fiej.
lr
Ij

n ïel

U

, 5 "

4 | P
! Egj.
AW

z

a
i
u7
i

3
m f
ht I
d

nl

i bet.
to de
Qs atf
riuit,
T lat
rseme
j p
ol
3:, QUi
p dge
,

L
eimd

— tatem. GEB.

DIGESTORVM LIB. XL. TIT. XIL 927

teftamentum aperiri Praetor vetat ??, quia teftator a familia
necatus effe dicatur:'cum enim in eo fit ifte, vt fupplicio for-
te fit adficiendus, non debet liberale iudicium ei concedi. Sed
etíi data ?* fuerit, quia dubitatur, vtrum nocens fit, an in-
nocens: differtur liberale iudicium , donec conftet ?^ de mor-
te eius, qui necatus eft: apparebit enim, vtrum füpplicio ad-
ficiendus fit, an non. $. 5. Si quis ex feruitute in liberta-

tem proclamat ??, petitoris partes ?* fuftinet: fi vero ex li-
bertate in feruitutem petatur, is pa?tes aCtoris fuftinet, qui

feruum fuum dicit.. fgitur cum de hoc incertum eft, vt ??
poffit iudicium ordinem accipere, hoc ante.apud eum, qui

de libertate cogniturus eft, difceptatur,' vtrum ex libertate

in feruititem, aut ?* contra, agatur?. Et fi forte apparue-
rit, eum, qui de libertate fua litigat, in libertate fine dolo
malo füiffe: 1s; qui fe dominum dicit, actoris: partes füftine-

bit ?*, et necefie habebit feruum fuum probare. Quod fi |

pronuntiatum fuerit, eo tempore, quo lis praeparabatur, in

libertate:33.eum non fuiffe, aut dolo malo.fuiffe: ipfe, qui -

de fua libertate litigat, debet fe liberum probare. -

. . VIIL- InkM libro LV. ad Edictum. CocNwrTro de-
liberali caufa vfufruCtuario datur, etiam fi dominus quoque |

velit,: hoc eft, qui fe. dominum dicit ??, mouere ftatus
controuerfiam.
cànt *?9, dicentes eíffe ** communem: ad eundem iudicem
xnittendi erunt: et ita Senatus ceníuit: ceterum fi vnus
quisque- fuum effe in folidum, non in partem dicat: ceffat
Senatusconfultum: neque enim timor eít, ne varie. ^^. iudi-
cetur: cum vnusquisque ^* folidum dominium fibi vindicet.
$. 2. Sedetíi alter víumfructum totum **, alter proprieta-
tem ferui ^? vindicet, item fi alter dominium *9, alter pigne-
ratum fibi dicat: idem iudex erit: et parui refert, ab eodem,
an ab alio ei pigneri datus fit. :

IX. Gairvs **-ad Edictum Pra.etorïs Vrbani, titülo'

de liberali caufa ^9.. S1 pariter aduerfus eum, qui de liber-
tate litigat, confiftant fructuarius et proprietarius: fieri pot-
elt, vt alterüter abífit: quo cafu, an praefenti foli permifífu-
rus fit Praetor aduerfus eum agere , dubitari poteft: quia non
debet alterius collufione aut inertia alteri ius *? corrumpi:

fed rectius dicitur, etiam alterutri eorum permittendum age-

fe, vt alterius ius incorruptum maneat. . Quod fi adhuc. non-
dum finito iudicio füperuenerit, ad eundem iudicem mitte-
tur: nifi fi ?? iuftam caufam adferat ?*, quare ad eum mitti
non debeat: forte fi eum iudicem inimicum fibi effe adfirmet.
$. r. Idem dicemus, et fi duo pluresue domini effe dicantur,
et quidam praefto fint, quidam aberint ??. $. 2. Vnde in vtro-
que cafu difpiciamus , an fiis ??, qui prior egerit ?* , victus
hit, profit ei, quod ?? pofterior vicerit, vel contra: id eft,
vt ?? cum omnino alteruter vicerit, profit etiam alteri: ficut
prodeft heredi ?? liberti, quod in fraudem patroni ferui ma-
numiíh fint 59* Si cui placeat prodeffe, confequens eft, vt

GE B. 50 Rehd, zetuit. GER. 31 Gothofr. in nota: 'datum. ita legit
Albericus, etliberale iudicium hac voce intelligit. Rehd. fi. datum iudicium
fuerit. GEB. 32 Rehd. inferit: quidem. GE B. 33 Hal. proclamet. 34 Rehd.
partem , et mox iterum. GEB. — 33 Hal. vó;, loco: vt. GEB. — 36 Rehd.
an, loco: aut. GEB. 37 Taur. fuflineVit. GE B. 38 Rehd. w liber-
39 Hal. boc efl, qui fe doeminum dicit, parenthe(i: includit,
et in margine addit: alias defunt. G E B. 40 Hal. et Vulg. vindicent. B R.
Et Rehd. fuo more: vendicent. GEB. — 41 Ap. Hal..effe, abeft. 42 Vulg.
inferit: m iudicio. BR. In Rehd. fuit fcriptum : var£o indicio iudicetur , corre-
&or mutauit o in varioin e, et n fuperícripfit. GEB.
G E E. 44 Vulg. tautuin. BR. . Etiam Rehd. GEB. 45 Vulg. inferit :
fibi. BR. 46 Hal. alter dominii fui, alter. 47 Rehd. PAVLVS. GE8.
48 Hal. hanc infcriptionem habet integram. GE R. 49 Hal. alterius ius,
vt et Vulg. nifi malis di&um : aitevi pro : alteriuws B R. Etiam Rehd. alterius
ius.GEB. 50 Ap. Hal. et Vulg. fi, abeft. BR. Etiam in Rehd. GEB. — 5t
Rehd. afferat. GEB. . 52, Vulg. abfint. BR. ..53 Ap. Hal. zs, abeft. GE B,
54 Hal.egit. GEB. . 55 Vulg. qui. BR. — 56 Vulgo vt, abeft. GEB. — 57
Vulg. hgeredibus. B R, — Etian Rehd. GEB. — 58 LHal. et Vulg.: funt. .5 &.

$. r. Si plures fibi dominium ferui vindi- |

| Etiam Rehd. GEB. — 59 Vulg. inferit: ozus. & n.

43 Hal. inferit: zn. .

cum idem ?? petat, exceptioni 9? rei iudicatae obiciatur re-
plicatio: fi cui vero placeat non prodeffe ,: is habebit fequen-
tem dubitationem : vtrum id **, in quo quis. victus eft, nul-
lius erit: an eius effe. debeat, cum quo a&tum fit: an potius
eius, qui vicerit ??^, fcilicet vt vtilis actio detur el, qui vi-
cerit: minime autem .Praetor pati debeat, vt pro paste quis
feruus fit. 25 : z
. .&. VrPramvs libro LV. ad Edi&um. |Qvop au-
tem diximus, IN LIBERTATE FVISSE, fic eft accipien-
dum, non vt fe liberum doceat is, qui liberale iudicium pati;
tur , fed in pofleffione libertatis fine dolo malo.fuiffe. . Quid fit.
autem fine dolo malo 9? fuiffe 9*, videamus? nam Iulianus
ait, omnes, qui fe liberos putant, fine dolo malo in libertate
?? fuiffe: fi modo fe pro liberis gerant; quamuis ferui fint,.
Varus autem $9 fcribit, eum, qui fe liberum .fciat, dum in
fuga fit, non videri fine dolo malo in libertate eífe: fed fimult
atque defieritquati fugitiuus fe celare, et pro libero agere,
tunc incipere fine dolo malo in libertate.97 effe: etenim- ait ,.
eum, qui fcit fe liberum, deinde pro fugitiuo agit, hoc ipfo
quodin fugafit, pro feruo 99 agere. .. — . .. . !
—5 AXL Garvs ad Edictum Praetoris Vrbani, titulo de
liberali caufa 9?, " Lickm fugae tempore pro libero fe gelffe-
rit: dicemus enim *? eum in eadem caufa effe 7*, — .
XlI. VuerAwvs libro LV. ad Edictnm. . Iarrvg&
fciendum eft, et liberum poffe dolo malo in libertate ?? effe,
et feruum poffe fine dolo malo 7? in libertate effe. . $. r. In-
fans fubreptus.bona fide in feruitute fuit, cum 7^ liber effetz
deinde:cum de ftatu ignarus effet, receffit, et clam in liber-
tate *? morari coepit: hic non fine dolo malo in libertate mo-
ratur. . $. 2. Poteft et feruus fine dolo malo in libertate mo--
rari:.vtputa teftamento accepit libertatem, quod nullius mo-
menti effe ignorat: vel vindicta ei impofita eft ab eo, quem
dominum elle putauit, cum non effet: *vel educatus eft qua-
filiber, cum feruus effet *. $. 3. Et generaliter dicendum
eft, quotiens quis iuftis rationibus ductus, vel non iuftis, fi-
ne calliditate tamen , putauit fe liberum 7?9, et in libertate
moratus eft, dicendum eft hunc in ea caufa effe, vt fine do-
lo malo in libertate fuerit: atque ? ideo poffefforis commo-
dofruatur. $. 4. Probatio autem ad id tempus referetur 75,
cum fine dolo malo in. libertate fuerit, quo primum in ius.
aditum eft. $. 5. Si operae alicui debeantur ??, is q"uocju,e
liberali iudicio experiri poteft... $. 6. Si quod damnum mihi
dederit 5?, qui ad libertatem proclamat, illo tempore, quo
bona fide mihi feruiebat, veluti fi ego bona fide dominus no-
xali iudicio conuentus et condemnatus, litis aeftimationem
pro eo optuli: in id mihi condemnabitur 9*, — —— . .
XIIL. Garvs ad Edictum Praetoris Vrbani, titulo
de liberali caufa 9?. — IrrvDp certum eft, damnum hoc
$3 (folum in hac in faCctum actione deduci, quod dolo 5^*,
| : ! non

60 'Taur. exception E.
GEEB. ^ 61 Vulg. i5; BR. In Rehd. d pláne abeft, G E. 62, Hal. vi«
cit. . 63 Vulg. inferit: m libertate. BR. Ftiam Rehd. GER. 64 Ap.
Hal. fuiffe, abeft. G EB. 65 Hal. im libertatem. GEB. 66 Hal. etiam.
GEBR. 67 Rcehd. m libertatem. GEB. — 68 Rehd. inferit: fu. GEBR. — 69
Hal. hanc infcriptionem habet integram. GER. 7O Hal. et Vulg; tamen ,
loco: euim. BR. n Rehd. emm: plane abeft. GE &. 71 Poftremace literaez
aufaeffe, alterius manus funt, fed admodum antiquae. B R. 72 KRehd. s*
libevtatem, fequenti: effe, omiffo. G. 73 Credimus legendum effe, fi-
4e dolo, quod: et feruum peífe fine dole n libertate effe, tanquam corrigendt
caufa Flor. repétita. Quin et Hal. habet:; jfine dolo in libertate offe. & R. Rehd.
fine dolo malo in libertatem effe.. G E B. 74 Kehd. quod , loco: cum. GER.
75 Rehd. zm libertatem. GE B. 76 Rehd. addit: effe. GE. 71 Taur,
uDque. GER. 78 Hal.et Vulg. refertav. BR.— Etiam Rehd. G &.
Vulg. fi opera alicui debeutur. B R, Etiam Rehd. GE g. 8o Rehd. addit:

i$. GE B. 81 Taur, condemma Vitur.GG E B. 82 Hal. hanc infcriptionem
habét integram. G £ B. $3 Vulg. inferiti 0H. BR« $4 Rehd. dolo ma-
Dddddd - le

$28

non $5 etiam quod culpa fa&um fit. Ideoque licet abfolutus
hoc iudicio fuerit, adhuc tamen poftea cum eo poterit lege
Aquilia agi , cum ea lege etiam 89 culpa teneatur. . $. T. Item
"certum eít, tam res noftras, quam res alienas, quae tamen
periculo noftro funt, in hanc aCtionem deduci: veluti com-
modatás, et locatas. . .
58 noftro periculo non funt, ad hanc actionem non pertinent.
XIV. VrPramvslibro LV. ad Edi&um. Rrcr1s-
sIME Praetor calliditati eorum, qui, cum fe .hbero»s .(:q1—
rent, dolo malo paífi funt fe pro feruis venumdari , occurrit:

dedit enim in eos aCctionem. $. r. Quae actio totiens locum -

habet, quotiens.non eft in' ea caufa is, qui fe venire paffus
eft, vt ei ad libertatem proclamatio denegetur. $. 2. Dolo
autem non $? eum feciffe accipimus, qui non/vltro, inftruxit
emptorem ?9, fed ?* qui decepit. LATE R UOE i /
Y *XV:.PL,AVL—VS libro LI. ad Edicum.. Ip ?? eft ??,

EX *

fue virilis fexus, fiue feminini fit, dummodo eius aetatis

fit, vt dolum capiat.

Hb V VL VrriANvslibro.LV.?*ad Edi&um. I»wwo

eum, qui finxit fe feruum, et fic . veniit decip-iepdi;ergngtorig
caufa. G. T. Si tamen v1 metuque compulfus fuit hic ^^ , qui
emptor hanc aCctionem, cum liberum ?$ effe nefciret: nam fi

fcit liberum, et. fic: emit ?*, ipfe.fe circumuenit. . $. 3.

Quare fi filiusfamilias emit, fi quidem ipfe fcit, pz;toeg ?? igno-
auit, non adquifiit patri aCtionem: 9? hoc fi. ?? peculiari
ä'mine egerit *. Ceterum fi patre mandante, hic quaeritur,
au fliifcientia noceat? Et puto adhuc nocere, quemadmo-
dum procuratoris nocet ?.. $. 4. Plane fi filius: ignorauit,
pater fcit, adhuc dico repellendum patrem , etiam fi peculiari
nomine filius emit, fi modo pater praefens fuit, potuitque
lium emere prohibere. s EV
ia XVII. g)AVL-V slibro LI. ad Edictum. . Iw feruo ?, et
in eo, qui mandato * noftro emit', tale eft, vt 1ï certum ho-:
minem mandauero emi, fciens liberum effe, licet is, cui
mandatum eft, ignoret , idem fit *,et non competet 6 ej a&iq.
Contra autem, fi ego ignoraui, procurator fcit: non eft mi-
hi deneganda *. . ^ |
. XVIHI. Vr»raAwvs libro LV. ad Edictum. Iw tan-
tum ergo tenetur, 5 quantum dedit, vel in quantum obli-
gatus eft: fcilicet in duplum. $. 1. Sed vtrum pretium tan-

tum, an etiam id quod pretio acceffit, duplicetur, videamus?

Et putem omne omnino , quod propter emptionem vel dedit,.

XIX. PAvrLvs libro LI. ad Edictum. .V r permu-
tauit, vel compenfauit eo nomine, nam et is dedifle intelle-

gendus eft, |

lo. Pofterius verbum pun&is nonnemo confodit, fed haec, vt Brenkm. loqui
àmat,iterum exficcata funt. GE s. $5 Vulg. fed, loco:mom. BR. $6 Vulg.
cn ea lege aliter ex ea culpa. Hal. inferit: ex. BR. Kehd. vt Vulg. GER.
$7 Vulg. Ceterum. Bm. $8 Hal. q4ae, loco: quia. GEB. 89 Vulg.
hic inferit: foluim. BR. Etiam Rehd. GEm. . 9o Kehd. vltro ewm empto-
vem inftruxit. G EB. 9t Vulg. etiaz. B R. Vt et Rehd. GE R. 92 Vulg.
ldem efl. BR. Etiam Rehd. GE z.. 93 Ap. Hal. id eft, abíunt. GEB. — 94

Etiamnunc eft Flor. feagefimto quanto, vt adeo inter: quarto et quinto le&io -

flu&uet, fed et. nos pofteriorem praeferimus. BR. — At (Taur. habet: quinqua-
gefimo , vt adeo et hic incerta fit le&io, et dubii haereamus inter Taurellii et
Brenkmanni fummam alias diligentiam. . GEB. — 95 Vulg. is. BR. Vt et
Rehd. GzB, |/ 96 Rehd. inferit: eum. GEE. — 97 Male H. a Porta in 1I.
in P. Flor, non eít: et fic emit. BR. 98 Hal. er Vulg. inferunt: autem.
BR. 99 Hal praefigit: et. GEB. . 100 Rehd. inferit: ipfe. GE R. I
Vulg. emerit. B R. 2 Kal. noceat. . 3 Vulg. inferit: emente. BR. Etiam
Rehd. GEB. 4 Hal. maudatu. GEB. .. .5 Hal. et Rehd. idem efl. GE B.
6 Vulg. competat. BR. Kehd. competit. GEP. 7 In Rehd. additum, fed
alia manu: a&io. GEPB.: 8 Rehd. paaefigit: Zm. GER. — 9 Hal. duplicari.
10 Hal. daplarique. Vulg. cadere dupluim. 5 &. Rehd. vt Vulg. GEB. II
Ap. Hal. ex, abeft, GEX. 12 Hal et Vulg. inferunt: pro.eo. Ap. iftum
etiam dederit, abeft. BR. Rehd. vt Vulg. GEZ. 13 Flor. male correctum:
venit, boc. Hal. vemit, banc. BR. Et ita Rehd. GE B. I4 Vulg. babebit.

Certe 97 depoüitae apud nos res, quia

tus eft, duplari ? debere.

€tum cadere, duplariue *?,

dicitur. BR. Etiam Rehd. GEB.

feruis venditis, vt adeo forte legendum fit ; de.fergis venditis. B R.

DIGESTORVM LIB. XL. TIT. XII.

XX.VrPraNw vslibro LV. adEdictum. V gr. obliga-
$. r. Proinde fi quid cuidam ob
hanc aCctionem licito iure dedit, dicendum eft, in hoc Edi-
$. 2. Obligatum, vel ipfi vendi-
tori accipere debemus, vel alii obligatum. . Nam quod dedit,
fiue ipfi venditori, fiue alii ex ** iuffu eius: fiue ipfe, fine
alius *? dederit, aeque cantinebitur. $. 3. Obligatum acci-
pere debemus, fi exceptione fe tueri non poteft: ceterum fi
poteft, dicendum non effe obligatum. $. 4. Interdum euenit,
vtis, qui comparauit, habeat in quadruplum actionem: nam

in ipfum quidem , qui fciens pro feruo veniit, hinc *? ha--

bet *^ in duplum !* actionem: et praeterea in venditorem
vel eum, qui duplam promifit, in duplum actio eft: — —
XXlI. MopEsTiNvs libro l. dePoenis. V T1Qv&
eius duplum, quod *9.propter emptionem vel dedit **, ob-

| ligatus eft. Secundum quae id, quod alter eorum foluerit *?,

nihil.ad exonerandüm alterum. pertinebit *?: quia placuit
hanc aCtionem poenalem effe. .Et ideo poft annüm non da-
tur. Nec cumfuccefforibus, cum fit poenalis, agetur. » Cum)??
aCionem quae ex hoc Edicto oritur, manumiilione non ex-
tingui re&iffime dicetur ^*: quia verum eft auctorem conue-

niri non poffe, poft quem ?? ad eum , qui ad libertatem pro-

clamauit, perueniebatur. | P
—XXIL VrrraANwvs libro LV. ad Edictum. Nox fo-
lus ?* autem emptor, fed et fucceffores eius hac in factum
aCtione agere poterunt. $. r. Emere fic accipiemus , etiam
fi per alium quis emerit, vtputa ^* procuratorem. $. 2. Sed
etíi plures emerint, omnes habebunt hanc actionem, fic ta-
men, vt fi quidem pro partibus emerint, pro parte pretii ha-
beant aCtionem: *enimuero fi vnusquisque in folidum ?5,
quisque in folidum habeat ^9 a&tionem, nec alterius fcientia
alteri nocebit ^*, vel ignorantia proderit. $. 3. Si eum ?*
liberüm effe emptor nefciit ^? , poftea autem fcire coepit, hoc
ei non nocebit ?? : quiatuncignorauit. Sed fi tunc fciit?*, poft-
ea ?? dübitare coepit, nihilum ?? proderit. . $. 4. ?* Heredi et
cetetis fuccefforibus fcientia füa nihil nocet, ignorantia ?*
nihil prodeft. $. 5. Sed fi per procuratorem fcientem quis

emerit, ei nocet: ficuti tutoris quoque ?? nocere Labeo pu- .

tat. $. 6. Haec actio poft annum non datur, cum fit hono-
raria:-.eft.?" autenf et poenalis. — . . VPUR E.
XXIII. Pavrvs?$?libro L. ad Edictum. 'S1 vfüm-
fru&uin tibi vendidero liberi hominis, et ceffero: feruum ef-
fici eum.dicebat Quintus Mucius: fed dominium ita demum

fieri meum, fi bona fide vendidiffem ?? : alioquin fine domi-

no ^? fore, $. 1. In fumma fciendum eft, quae de venditis
feruis **, quibus denegatur *? ad libertatem proclamatio ,
| hicaps UE ; dicta

BR. Etiam Rehd. GEB. — 15 Ab eodem corre&ore Flor. eft: n duplo. B R.
16 Vulg. inferit: quis. BR. Etiam Rehd. GEB. . 17 Vulg. dederit. BR.
18 Hal. foluit. Vulg. exfoluerit. BR. Rehd. vt Vulg. GER. — 19 Taur. per-
tineVit. GEZ. . 20 Hoc: cum , fatis perfpicue eft a duobus praecedentibus.

Sed et deletum eft, quod Taur. neglexit, quod et alia hic temere ab eadem .
manu fint corre&ta, Vulg. ex: agetur, effinxit: igitur, legitque: mec cum fuc- .

ce(foribus, cum fit poenalis. . Igitur aclionem. . Ande Hal. H. aPorta et Baudo-
za: mec cum fucce[foribus , cum . fit poenalis , agetur.. Igitur actionem, B R. Rehd.
habet vt Vulg. nifi quod loco: mec cum. fuccefforibus, exhibeat: mec mmo fuc-
cefforibus : forte loco : ec omuno cum fuccefforibus. GEB. . 21 Hal. et Vulg.
: 22 Hal.et Vulg. poffquam , et in finez
perueniatur. BR. Etiam Rehd. babet: poflquam , et in fine: perueniebatur.
GE B. 25 Vulg. folum. B R. 24 Rehd. inferit: per. GEB.. 25 Flor.
additum: emerit, quod fufpe&um vifum Taur. Inde tamen Hal. et Vulg.
addunt: emit. BR. 26 Hal. babebit. GEB.
28 In Rehd. eum, abeít. GER. 29 Hal. mefcit. GER. 30 Taur.
noceVit. GEB. 31 Hal. fciuit. GERB. 32 Hal et Vulg. infernut: au-
tem. BR. 33 Vulg. mibil &BR. Etiam Rhed. GEB. 34 Hal. et Vulg.
praefigunt: Et. BR. 35 Rehd. inferit: fza. G EB. 36 Hal. et Vulg.
inferunt: fcientiam.B R. 37 Hal.fit. GEB. 38 Bafil, IABOAENOE. BR. — 39
Hal. vendidiffet. GEB... 40 Rehd. dominio, GEB. . 41 Flor. erat: de wmii.tzi:
42 Hal.

negatar.

27 'Yaur. moceVit. GEB. -

áic
fe: 1
tet
fürn]
tre d
g
flis:
s fic |

fiberal
j t
aftione
quid &
eut? (
eis red
apnuis (
( 29
jj otdin
aliguo q
excndan
vtl t
pes inte
fe iudic
fülcipet
judicitn
cium f
monm
jabetu
el: c
i cont
Tibertst
PULCOT,
ye meli
Qu cet
us at
Peïlïï., |
Cumy
in i
(icit

de li
pas f
Qem e
810 da
fimat j
Dondun
Licet w
li, e
iL fertn
V f

fl C
fj«
ltptre,
priipi:
km:uoxf
Tünt: di,
Rehd, li
iuferit:
Hal. et !
Metuy.
tj« r
Üitüre
65 Hal,z
& Vulg,
Wum 0

1 tl
"n f
Qj
V.t
h
i,

T
P d
lus

1 hnj

N
p
rinta
a
Pa
""
tem qui
ibe0 p
[ Done

errílte
riim d
Ti
ye ln
: rendis
lat
üta
i 1
j 1
Tus P
cedent
,'323 ul
"

]j R'A thd.

( W W'
n
04 HOF-
») ',ig
T
j 0*
j ng'
r
" -;'andztzï
" fj

,;ggdtuf'

——

dem et de optione tra&ari poffunt.

DIGESTORVM LIB. XL. TIT. XII

di&a funt, etiam ad donatos, et in dotem datos referri pof-
fe: item ad eos, qui pignori fe dari paffi- funt. - $. 2. Si ma-
ter et filius de libertate litigant, aut coniungenda funt vtro-
rumque iudicia, aut differenda eít caufa filii, donec de ma-
tre conftet: ficut Diuus quoque Hadrianus decreuit: nam
cum apud alium iudicem mater litigabat, apud alium autem
filius: ** Auguftus dixit, ante de matre conftare oportere,
^* fic dein de filio cognofci. TOE NNUATURT M
XXIV. InEM libro LI. ad Edictum.
liberali caufa, liberi loco habetur is, qui de ftatu fuo litigat:
ita vt aduerfus eum quoque, qui fe dominum effe dicit *5,
aCctiones ei non denegentur, quascumque intendere velit:
quid enim fi quae tales fint, vt ^* tempore aut morte inter-
eant? quare non concedatur ei litem conteftando in tutuüm
eas redigere ? $. r. Quin etiam Seruius ait, in actionibus
annuis ex eo tempore annum cedere, ex quo lis ordinata fit.
$- 2. Sed fi cum aliis experiri velit, non eft quaerendum, an
lis ordinata fit: ne inueniatur ratio, quemadmodum fübiecto
aliquo qui libertati controuerfiam moueat, interim aCtiones
excludantur: aeque enim, ex euentu iudicii liberalis, aut
vtilis aut inanis àctio eius efficietur. $. 3. Sed fi quas actio-
nes inferat dominus, quaeritur, an compellendus tit fufcipe-

re iudicium ? Et plerique éxiftimant, fi in perfonam agat, |

fufcipere ipfum ^*" ad litis conteitationem, fed füftinendum
iudicium, donec de libertate iudicetur: nec videri praeiudi-
cium libertati fieri, aut voluntate domini in libertate eum

1norari: nam ordinato liberali iudicio, *9 interim pro libero .

habetur: et ficut ipfe agere *?, ita cum ipfo quoque agi pot-
eft: ceterüm ex euentu, aut vtile iudicium erit, aut nullum,
Íi contra libertatem pronuntiatum fuerit, $. 4. Si is, qui in

libertatem proclamat, furti aut damni iniuria ab aliquo ar- |

guatur, Mela ait, interim eum cauere debere iudicio fe fitti:
ne melioris condicionis fit, qui dubiae libertatis eft, quam
qui certae ? fed fuftinendum iudicium, ne praeiudicium liber-
tati fiat. Aeque fi cum poffeffore hominis furti agi *9 coe-
perit, deinde is, cuius nomine agebatur, in libertatem pro-

.clamauerit, fuftinendum iudicium, vt fi liber iudicatus 5* fit,

in ipfum transferatur iudicium:. et fi damnatio facta fit, iu-
dicati actionem potius in eum dandam.

XXV. Gaivs ad Edi&um Praetoris Vrbani, titulo

de liberali caufa. Sz cui de libertate fua litiganti optio le-

gata fit, quaecumque ?^ hereditate ei relicta dicuntur, ea-
$. I. Interdum ex inte-
ro datur ad libertatem proclamatio, veluti eius ??, qui ad-
1girmat ideo fe primo iudicio victum, quod ftatuta libertas 5^

nondum ei optigerat, quam nunc dicit fibi optigiffe. $. 2.
. Licet vulgo dicatur, poft ordinatum liberale iudicium homi-

nem, cuius de ftatu controuerfia eft, liberi loco effe: tamen
fi feruus fit, certuni eft nihilo minus eum, quod ei tradatur,

vel ftipuletur, perinde domino adquirere, atque fi non de li-

siegatur. GER.
figit! et. GER.
tempore. GEB.-
pracfigit: et. B R.

/43 Rehd. praefigit: diuus, GER.
45 Rehd. dixit. GER.
41 Rehd. fufcipere emm iudicium ad. GEB. 48 Vulg.
49 Hal. aget. Et Flor. t adiecta, BR. $o Rehd. in-
ferit: woxgli. GEB. — 51 Rehd. promunciatus. GEE. — $2 Hal.et Rehd. infe-
runt: de. GE B. 53 Hal. et Vulg. ei.BR. Vt et Rehd. GEB. 54 1n
Kehd. libertas, abeft. GER. — 55 Hal. et Vulg. quaereretur.. BR. — 56 Vulg.
inferit: eus. BR. Etiam Rehd. GEF. 537 TYaur. videVimus. G E B. 55
Hal. ct Vulg. quaerimus. BR. Etiam Rehd. GEE.- 59 Hal. et Vulg. cou-
nenietuv. B R. 6o Vulg. Maetiano. B R. Rehd. Mutio. GEB. — 61 Rehd.
effct. GEB. 62, Hal.' Variabedone. 63 Hal. et Vulg. confentiente eius
tutore, Toi; Vario Flermete, omiffis. R R. 64 Vulg. inferit: camfa. BR.
65 Hal. pateretur. Vulg. patiebatur. BR.. — 66 Mal. fecit. GEB. — 67 Hal.
et Vulg. praefigunt: Sed. GERB. 68 Hal. et Vulg. fecuti. Scripti tamen,
quorum octo vidi, omnes Florentipam tenent, B R. Vat, L. IV. Barb. Chriftin.

44 Rehd. prae-

46 Hal. fi tales fiut, quae :

OnDINATA.

. cium.

. go Vulg. inferit: boc. BR.

N F.

$29.

bertate eius quaerebatur at : tantum de poffeffione 55 videbi-
mus ?*, cum ipfum poft litem ordinatam definat dominus

poffidere. Sed magis eft vt adquirat, licet ab eo non poffi-

deatur: et cum placuit per fugitiuum quoque nos pofleffio-
nem adquirere poffe, quid mirum , etiam per hunc, de quó
quaeramus ?$, adquiri ? RE
,. AXVI. InEwlibro XX. ad Edictum prouinciale, Q vx
ex libertate in feruitutem petit, fi iudicii de eui&tione feruan-
di caufa, contra libertatem agit: iniuriarum actione non con-
denitur ??, ' ris.
| XXVII. VrPrANvslibro II. de Officio Confulis, D z-
v1 fratres Pfoculo et Munatio 5? refcripferunt: cum Romulus,
de cuius ftatu quaeritur, pupillaris aetatis fit **: an exigen-
te Varia Hedone 9? matre, et confentiente Vario Hermete
9? tutore, ad tempus pubertatis caufa differenda fit, veftrae
grauitatis eft, ex fide perfonarum, quod vtile eft pupillo, con-
ftituere. $. x. Si ea perfona defit cognitioni, quae alicui 54
ftatus controuerfiam faciebat: in eadem caufà eft, qui de li-
bertate fua litigat, qua fuit, priusquam de libertate contro-
uerfiam patiatur **, Sane hoc lucratur, quod is, qui eam
ftatus controuerfiam faciebat 5* , amittit fuam caufam. — Nec
ea res ingenuum facit eum , qui non fuit: nec enim penuria
aduerfarii ingenuitatem folet tribuere, 97 Reéte atque ordi-
ne iudices puto facturos , fi hanc formam fuerint confecuti 99 ;
vt vbi deeft is, qui in feruitutem petit, ele&tionem aduerfa-
rio deferant , vtrum malit cognitionem circumduci 525 M. as
dita cauífa fententiam proferri: et fi cognouerint, pronuntia-
re debebunt, feruum illius non videri: neque haec res captio-

1

| nem vllam habet: cum non ingenuus pronuntietur, fed fer-
uus ^? non videri, Quod fi ex feruitute in ingenuitatem ?*

fe allegat, melius fecerint, fi cognitionem circumduxerint,
ne fine adueríario pronuntient, ingenuum videri: nifi magna
caufa fuadeat *?, et euidentes probationes fuggerant, fecun-
dum libertatem pronuntiandum: vt etiam reícripto 73 Ha-
driani continetur.. $. 2. Quod fi is, qui pro fua libertate li-
tigat, defit, contradi&ctor vero praefens fit: melius erit inau-
geri *^ caufam eius, fententiamque proferri: fi enim liquebit ,
contra libertatem dabit: euenire autem poteft, vt etiam. ab-
gens. vincat: nam poteft fententia etiam fecundum libertatem
erri. ! MC

XXVIIL PowPoxrvs libro XII. ad Quintum Mu-
Now videtur domini voluntate fernus in libertate effe
**, quem dominus ignoraffet *5 füum effe: et eft hoc verum:
Is enim demum voluntate domini in libertate eft, qui poffef-
fionem libertatis ex voluntate domini confequitur,

XXIX. Annivs MEeNANDER libro I. deRe milita-
Qvz de libertate fua litigans necdum fententia data
*8 militiae fe dedit, in pari caufa *?'ceteris feruis habendus
eft: nec ?? exonerat eum, quod pro libero habeatur in qui-
busdam: et licet liber apparuerit, 9* exauctoratus, id e'ilï',
| | mili-

n**

Pal. I. II. S. Cruc. E. II. quibus adde Bynkersh. vt et Rehd. GEB. — 69 Rehd.
addit: et differri. G B. 7o Malumus: feruum , ex formula paulo ante al--
lata. v? feruus, ex antecedenti: zmgenuu$, ortum videtur. BR. 71 Hal. et
Rehd. inferunt: guis. GEE. 72 Vulgo fmadeat, abeft. B&&. In Rehd. haec
vox videtur deleta, vt ita eius fpatium vacet. GES. 73 Rehd. inferit: di-
ni. G E. 74 Gothofr. in nota: imaudiri. ita legit Cuiac, V. obfern.: 27.
vel agi. Pofterius habet Hal. et Vulg. Flor. deleta eft prima fyllaba, vt fitz
auge;z'.' BR, In Rehd. fcriptum fuit: au;o;evi, fed partim fubnotatis pun&tis ad
literas z 7 7, partim media e in z conuerfa facum: agi, GER. 75 In Rehd.
effe, abeft. G E. 416 Hal. ignovamit. Vulg. ignorat. BR. —— 77 Hal FF-
RIVS ANTHINV'S lib. I, ad edi&tum. Bafil. AePIKAN. BR. 73 Rehd,
dida. GERB. 79 Hal. et Vulg. inferunt: cum. BR. Etiam Rehd. GEB.
$1 Vltimis literis in: apparuerit, geminatis

Steph. Ncr. Baudoza habent: apparmerit, evit exaucforatus. Sed et Hal. fe-
quentia verba: id eff militia remetus cafiris. deiicitur , parenthefi includit, et

Dddddd 2 in

$30

militia remotus, caftris reicietur. $7: vtique qui ex feru.itut.e
in libertatem petitus fit 5?, vel qui non fine dolo malo in li-
bertate $* moratus eft. ,Qui vero per calumniam petitus
in feruitutem eft, in militia retinebitur. $. r. Qui ingenuus
pronuntiatus eft, fi fe militiae dedit, intra quinquennium
retraétata fententia, nouo domino reddendus eft.
XXX. Iv L1AxXvs ?? libro V. ex Minicio. DvoBvs
petentibus hominem in feruitutem 35 pro parte dimidia fe-
paratim , fi vno iudicio liber, altero feruus iudicatus eft, com-
modiffimum eft eo vsque cogi iudices, donec confentiant: fi
id non continget, Sabinum refertur exiülmaiïe, duci feruum
debere ab eo qui viciffet: cuius fententiae Caffius quoque eft,
et ego fum ?*. — Et fane ridiculum eft, arbitrari eum pro par-
te dimidia duci, pro parte libertatem eius tueri **: commo-
dius autem eft, fauore libertatis liberum quidem eum effe,
compelli autem pretii fui partem viri boni arbitratu. victori
düo peeliqe o upo L gudd '
XXXI. VrPIANVS librol. Refponforum. . Fxv1v «
ob hoc, quod patri heres extitit, prohiberi a patre fuum fer--
uum manumiffum in feruitutem petere. . D TM
XXXIL Pavrvs libro VI. Regularüm. Dx bonis
eorum, qui ex feruitute aut libertate ?? in ingenuitatem vin-
dicati funt, Senatusconfultum fattum eft, quo cauetur, de
: his quidem qui ex feruitute (.iefenü e.'fient', vt id fiumtaxat fer-
rent, quod in domo ?? cuiusque intuliflent: in eorum au-
tem bonis, qui poft manumiflionem repetere originem fuam
voluiffent, hoc amplius, vt, quod poft manurmiffionem quo-
que adquififfent non ex re manumifforis, fecum ferant ?I, ce-
tera bona relinquerent illi, ex cuius familia exiffent. |
; XXXIILI. I p Ev libro fingulari de liberali caufa. Qv

- fciens liberum emit, quamuis et ille fe pateretur venire, ta-

men non poteít contradicere ei, qui ad libertatem proclamat :

fed fi alii eum ignoranti vendiderit, denegabitur ei ?^-pro-
clamatio. . MM " : U
XXXIV. VreraANvs libro fingulari PandeCtarum.
ÍIwbPERATOR Antoninus conftituit, non alias ad libertatem
proclamationem cuiquam permittendam "*, mifi prius admi-
niftrationum rationes reddiderit ?* quas, cum in feruitute
effet, geffilfet. PU | 2 3 3.
- XXXV. Parprwri2wvs ?5 libro IX. Refponforum.
SknRvos ?? ad templi cuftodiam, quod aedificari Titia vo-
luit, deftinatos, neque manumiffos, ?? heredis effe conftitit.
XXXVI. IpEM libro XII. Refponforum. DowiNvs,

qui optinuit , fi velit feruum fuum abducere , litis aeftimatio- |

üem pro eo accipere non cogetur. : x 1
XXXVII. Carr:isTRATVS ? libroII. Quaeftionum.
CowNvENTIO priuata neque feruum quemquam , neque li-
bertum alicuius facere poteft. ^ ^ - D
XXXVIII. Pavrvslibro XV. Refponforum. PaAv-
Lvs refpondit, fi, vt proponitur, poft perfectam fine vlla

» t

in margine addit: baec alias defamt. 'Tu vide Duker. ad Opnfc. de Latin. Vet.

ICt. p. 487. R. Rehd. vt Flor. GEB. — 82 Vulg. eiicietur. BR.— 85 Hal.
jfuit. 84 Rehd, zm libertatem. GEB. . 85 Rehd. VLPIANVS.GESR. $86
Rehd. im feruitute. GEB. , — 87 Hunc innominatum ICtum effe Minicium,
nec a Triboniano buic legi quicquam effe additum , contendit Bynkersh. 7II.
Obf. 11. GER. 88 Rehd. tenerí. GEB. — 89 Hal.et Vulg. lbertinitate.

Bafil. £ &mexevSegéTuToz, R R.. Etiam Rehd. vt ifti. GER. 90 Hal. et Vulg..

in domum. BR. KRehd. vt Florentiae. GE B. 91 Hal. et Vulg. ferrent. B R.
92 In Rehd. e;, abeft. GEB. — 93 Hal. concedendam cuiquam. G E B.
Hal. adminiflrationem. ratiouum. veddidiffet. GEB. . 95 Rehd. MARCEL-
LVS.GER.
hic librarius correxit feipfum , et gularum , et verbo, abundant, quae etiam
poftea vncis funt inclufa, B R. 97 Vulg. praefigit: meque. male. BR. — lta
tamen et Rehd. GE B. .. 98 Rehd. PAVLV'S. GER. . $9 Erat olim Flor.
amiferit. BR. — 100 Hal. et Vulg. vemiffent. BR. —— 1 Hal. accepiffet. Vulg.
acceperit. BR. Rehd. vt Vulg. GEB. — 2, Rhed. manunitteret. idem etiam do-

minus litertam. GEB. ....3 Hal.effet.GEB. — 4 Hal fit. GEB. — 5 Taur. |

DIGESTORVM LIB. XL. TIT. XII.

96 Scriptum Flor. librononoregularum(ponforumverboferuos. Bis -

/

condicione emptionem , poftea emptor ex voluntate fua litte-
ras emifit ??, quibus profiteretur, fe poft certum tempus
manumiffurum eum, quem emerat: non videri eas litteras ad
Conftitutionem Diui Marci pertinere. $. 1. Idem refpondit,
Conftitutionem quidem Diui Marci ad libertatem eorum manci-
piorum pertinere, quae hac lege venierint ^??,vt poft tempus
manumitterentur: fed eundem fauorem, libertatis confequendae
caufa etiam eam mereri, pro qua dominus pretium accepit *,
vt ancillam fuam manumitteret: cum idem etiam ? libertam
habiturusfit?. $. 2. Quaefitum eft, an emptor feruo recte
libertatem dederit nondum pretio foluto? Paulus refpondit,
feruum, quem venditor emptori tradidit, fi ei pro pretio fa-
tisfactum eft ^, et nondum pretio foluto, in bonis emptoris
effe coepiffe. $. 3. Gaius Seius Stichum feruum Lucio Ti-
tio vendidit ita, vt Titius Stichum poft triennium manumit-
teret, fi continuo triennio feruiffet : fed nondüm exacto tem-
pore triennii *, Stichus fugit *, et poft aliquantulum ? tem-
poris defuntto Titio reuertit *. — Quaero, an obftet Sticho
ad adfequendam ? ex venditione libertatem , quod ante trien-
nium difcefferit *?? Paulus refpondit, fecundum ea, quae
proponuntur, expleto tempore , poíft quod Stichus manumit-
ti debuit, libertatem ei competiffe. . L.
: XXXIX. In&M libro V. Sententiarum. . Cv 1 neceffi-
tas probandi de ingenuitate fua non incumbit, vltro fi ipfe
probare defideret, audiendus eft. — $. 1. Qui de ingenuitate
cognofcunt, de calumnia eius, qui temere controuerfiam
mouit, ad modum exilii poffunt ferre fententiam. . $. 2. Tu-

tores vel curatores pupillorum, quorum tutelam **et res ad-

miniftrauerunt, poítea ftatus quaeftionem facere non poftunt.,

. $. 3. Maritus vxori eidemque libertae ftatus quaeftionem in-

ferre non prohibetur. . r Ut
XL. HE&guMOGENIANVS libro V, Iuris Epitomarum.
Cv pacto partitionis *? pretii maior viginti annis venalem
fe praebuit, nec poft manumiífionem ad libertatem proclama-
re poteft. - ao : u
XLI Pavrvslibro fingulari de Articulis liberalis cau-
fae. Szi !?in obfcuro fit, in quo fuerit *^ ftatu is, qui pro
libertate fua litigat, prior audiendus eft probare volens fe

ipfum in libertatis effe poífeffionem **.. $. r. ludex autem, —
qui de libertate cognofcit, etiam de rebus amotis, damnoue -

magno 79 faéto cognofcere debet: fieri enim poteft, vt fidu-
cia libertatis et fübripere quaedam, et corrumpere, atque
confumere ex bonis **, quibus feruiebat, aufus fit.
" -XLII. LAsBzo libro IV. Pofteriorum *?, Sr feruus,
quem emeras, ad libertatem proclamauit, et ab iudice per-
peram pro eo iudicatum eft, et dominus eius ferui, poft rem
contra te iudicatam, te heredem fecit, aut aliquo "? nomi-
ne is tuus effe coepiffet ??, petere eum tuum effe poteris ,
nectibi obítabit ^* rei iudicatae praefcriptio ??^. lauolenus:
haec vera fünt ??, | ET ^.
k XLII.

; $£4

triemmI. GER. —6 Vulg. fugerat. 8 R. InRehd. ita fa&um. GEs. — 77 Rehd.
aliquautum. GER. — 8 Hal. reuertitur. Vulg. reuerfus eff. B R. Rehd. vt Vulg.
GER. . 9 Gothofr. in nota: ad confequendum. Hal. At hic habet: ad con-
fequendam. 'Taur.. ADfequendam. Rehd. ad. coufequendam , vt Hal. GEB. — IO
Vulg. decefferit. BR.. Vt et Rehd. GE2. — 11 Hal.tatelas.. . 12 Vulg. parti-
cipationis.BR. . 13 Gothofr.in nota: Liberalis caufa fi-in obfcuro fit. Hal.
Et Vulg. Liberali caufa fi im obfcuro. Immo Flor. in vltima voce infcriptionis
e eft deleta. gR. — Etiam Rehd. Liberalis caufa fi iu obfeuro fit, G E B. 14.
Vulg. u quormm evit. BR. Rehd. m quo erit. GEB.
feffione. YtaHal.et Vulg. B&. Et Rehd. GEE. . 16 Flor. vox : smagno, eft inter
vncos, et videtur effe gloffema ob fequens: quaedam. BR. 17 Hal. et Vulg.ad-
dunt: eormm. s R.. Habet et Rehd. eorum, fed a quodam linea wansuerfa deletum.
GEB. 18 Hal. JABOLENV'S lib. VI.ésisoAov. GEB. — 19 Gothofr. if no-
ta: Al.alio quo. Ita Taur. in margine, et Hal.et Rehd. GE s. 20 Hal. coepit.
GE R. 21 Taur. obflaVit. GEB. . 22 Taur. in Adnotat. praefcriptio i
P. profcriptio. G E B. 23 Scriptum erat in Pand. Flor. Janoleuu$ baec Df'eïba
: 4Ht,

15. Gothofr. in nota: pof-.-

!
|
|

Vener
W

L

odb

Vfbl
G.

?taeügu

IN

H ntte.
ET
CH
Xj
IDànt.
Hmpus
lendae
t
Tib
o tene
M
et Sdi
lte Lrere
2, que

Df

teceff.
L iple
eniltte
xuerfam
. d Tl
£ resade

|poln
QD6T 1

IDf
[uirat
DW

J's càt-
qupo
glens fe
y attem,
damnoie
E
re, 4
p ferots
je t
iL rem
? gofri
ooterïs ,
ylemos?

XJL

hd. Vilb
t u av
gt
NI

& Il
m,

DIGESTORVM LIB. XL. TIT. XIL XIIL XIV.

XLIII. PowPoszvs libro IIT. Senatusconfultorum.
Dxz his, qui bona eorum, quibus feruiebant, intercepiífent,
deinde ad libertatem proclamabant ?*, Hadrianus Imperator

refcripfit: cuius refcripti verba haec funt. Sicut non eftae-

uum fiducia libertatis, quae ex fideicommiffi caufa prae-
q' e e. 3 , Ea " a - t - ; . "
ftanda eft, intercipere hereditariam pecuniam: ita nec liber-

tati praeftandae moram quaeri oportet. ^Quamprimum ergo |

arbitrum dare debeat ??, apud quem conftaret , quid feruari
poteft ?^? heredi, antequam ad feruum manumittendum com-
pelleretür.; - - ! | |

. XLIV. VEgwvrEivs libro VIL. ACionum. LickeT
dubitatum antea fuit ^7, vtrum feruus dumtaxat, an libertus -
iurando ?? patrono obligaretur in his, quae libertatis eaufa -
imponuntur: tamen verius eft, non aliter quam liberum

obligari. —^ Ideo autem folet iusiurandum a feruis exige-

re ??^, vt hi religione adítridti, pofteaquam fuae poteftatis - |
effe coepiffent, iurandi neceffitatem haberent: dummodo in | veneat: in libero autem homine neque venditio confitit *7
continenti, cum manumiífus eít, aut iuret, aut promit- ) ;

teret.^^. . $. r. Licet autem circa donum, munus, ope-
ras, etiam vxorum perfonas inferere. $. 2. In eum, qui im-

pubes iurauerit, fcilicet ?? qui et iurare potuerit, danda eft |
?? vtilis aCtio operarum nomine, cum pubes tamen factus erit: -
poteft tamen et impubes operas dare: veluti fi nomenculator -

34 fit, vel hiftrio. .

QVIBVS AD LIBERTATEM PROCLAMARE

NON LICET.

VrPI A N YS libro II. de Officio Proconfulis.

mare non poffunt, fi pretium ad ipfum, qui veniit, per-

uenetit. Ex ceteris autem caufis, quamuis maior viginti an- -

nis fe venum dari paffus fit, ad libertatem ei proclamare licet.
$. r. Minori autem viginti annis ne quidem ex caufa fuüpra

fcripta debet denegari libertatis proclamatio: nifi maior annis

viginti faCctus, durauit in feruitute: tunc enim fi pretium par-
titus fit ^, dicendum erit, denegari ei debere?^ libertatis pro-
clamationem. |

fe iufit: quamquam foluendo decefferit, non erit ille liber:
alioquin fraudabitur Titius, qui, non procedente quidem li-
bertate, cum herede eius agere poteít: at 3 fi ad libertatem
feruus peruenerit, nullam actionem habiturus eft, quia nihil
videbitur heres ex defuncti dolo confecutus.

; Ill. PowPownivs libro XI. Epiftularum et variarum
le&Cionum. . Ezs.*, qui fe ,pafü- fint ? venire, ad libertatem

funt.. Vnde aliquis fecit: lauoleni baec verba fünt. Sed cum in continenti
animaduerteret, 72 verba hic pros cera, effe, deléta fuperflua 9 priorem cor-
re&tionem exficcauit. Hal. habet:' Labeonis baec verba funt. Conf. Ant. Au-
guftin. ZII. Emend. 9. vbi eandem le&ionis Flor. hiftoriaim retulit. B R. Rehd.
labolen. bec verba funt. GER. 24 Hal. preclemaffemt. In. Rehd. fuit: pro-
clamabant, et fa&um: proclamamt. GEBR. — 25 Hal. davi debere. GEB. — 26
Hal.poffét. GEB. — 27 Rehd. fuerit.GEB. — 28 Vulg. iuvreiurando. BR. 29
Vulg. folemus. BR. Rehd. Adee autem folemus. GER. 3O Hal. exigi. G E E.
51 Hal. promittat. G E B. 32 Ap. Hal. fcilicet, abeft. GEg. — 33 Rehd.

inferit: ei. GEB. —— 34 Hal. zomenclator.. Vulg. miniculator. B R. Rehd. na-
iculator. G E B. ARU ' j

I Vulg. participatus efl. BR, — 2a 'Taur. deberi. — 2b Bafil.HATAOX.
BR. 35 Taur.a D. Hal. et,loco : at. Rehd. at fi libertatem ad. fevuus, transpofitis
vocibus, GE2. 4 Hal.et Vulg. His, qui. BR. Rehd. Fs, qui i. e. Iis. GE B.
5 Hal. et Vulg. funt. BR. Etiam Rehd. GEE.. 6 Hal. funt. 7 Hal. et Vulg.
?ia. Etiam Rehd. GEs. $8 Hal. et Vulg. pertzueant. BR. Etiam Rehd. G E B.
9 Hal Licinius. Rehd. Licinius Ruphinus. GEB. / YO Rehd. poff XX. aunos.
GEB. II Taur. veniri, cum dare poffet: cenirl. GEB, — 12, Hal. etVulg.
praefigunt: am. BR. Et Rehd. GER. 13 Vulg. etfi confecutus libertatem.
Sed re&tius Hal. et fi cum confecutus effet libertatem. — Plura hic mendofa funt.

. M. MancrrLLvslibro XXIV. Digeftorum. Skn--
V VM quis per vim a Titio accepit, et teftamento liberum ef-

Rehd. GER.

GEB. . ^ 20 Vulg. inferit: et. B R.

$31

proclamandi licentiam denegari, Quaero, an et ad eos qui
ex mulieribus, quae fe paffae fint 9 VenWe ;onafcmtur ita :
Senatusconfulta pertinent $? Dubitari non poteft, q,uin ei
quoque, quae maior annis viginti venire fe paffa eft, ad li-
bertatem proclamandi licentia fuerit deneganda. His quoque
danda non eft, qui ex ea nati tempore feruitutis eius erunt.
IV. PA:VLVS libro XIT. Quaeftionum. LriciwwNrI vs
?. Rufinus Iulio Paulo. Is, cui fideicommiffa libertas debeba-
tur, poft vicenfimum annum ?? venire ** fe paffus eft, Quae-
ro, ^^ denegandum fit ei ad libertatem proclamare ? Mouet
me exemplum cuiusuis liberi hominis: nam etfi confecutus
»- effet) *? libertatem, fe vendidiffet, denegaretur ei ad liber-
tatem proclamare: nec debet meliori loco intellegi, quod 14
in feruitute conftitutus , paffus eft.fe venum dari, GDsmrf d.
fet- libertatem confecutus: fed e:contrario mouet me, quod
in hoc **, de quo quaeritur, venditio conftitit 16 ; et eff qui

et nihil eft, quoniam *? veneat, Peto itaque pleniffime *?

| inftruas. Refpondit, venditio quidem tam ferui, quam liberi

contrahi.poteft, et ftipulatio. de euictione. contrahitur: non
enim de eo loquimur, qui fciens liberum emit: nam-.aduerfus
hunc nec ad:/libertatem proclamatio denegatur. ' Sed 29 is,
qui adhuc feruus eft, etiam inuitus venire ?* poteft: quamuis
et ipfe in eo malus fit, quod de'condicione fua diffimulat:
cum in fua poteftate habeat, vt ftatim ad libertatem perueniat.

| Quod quidem non poteft ei itmputari , cui nondum libertas de-

betur: pone ftatuliberum paffum fe venum dari: némo dictu-

| rus eft, fuperueniente condicione, quae non fuit in eius po-
| teftate, libertatis: petitionem: ei denegandam. Idem puto et-
| iam fi ^* in ipfius poteftate fuit condicio. Sed in propofito

MAIORES viginti annis ita demum ad libertatem procla-

?3 magis probandum eft, vt denegetur ei libertatis petitio;
qui ^* potuit. ?? petere libertatem , et maluit fe venum dari:
quia indignus eft auxilio Praetoris fideicommiffarii. - !
| V. Ib libro fingulari ad Senatusconfuültum Claudia-
num. Sr duo liberum hominem maiorem annis viginti eme-
rimus, vnus fciens eius condicionem, alter ignorans: an 29
non propter eum, qui fcit, ad libertatem ei proclamare per-
mittitur, fed propter eum , qui ignorat, feruus effücietur?
Sed ?^* non etiam eius, qui fcit, fed tantum alterius, -

SI * INGENVVS ESSE DICETVR.
, " MARCELLv s libro VII. Digeftorum.
S'I libertus ,alferiu*-s alio agente ingenuus pronuritiatus effe

.dicetur, fine vlla exceptione temporis, patronus eius co- -
guitionem folet exercere. | |

II

Quod ad: fcriptös attinet, quinque e duodecim hàbent, vt hic eft in Pand.
Abeft 75 e(fet a Vat. VI. Chriftin. Barb. et S. Cruc. II. in. Vat. IV. et V. fcri-

ptum : confecutus effet libertatem et fe vendidiffet. In priori tamen poftea cum :

effet, tum : et, expuncta. Pal. L. denique: conmfecutus étiam libertatem. BR.
Quinque illi funt Vat. T. HI. VI. Pal. II. S. Cruc. I. Bynkersh. facit cum Vat.
IV. et V. Iu Rehd. z3effet, abeft. GEB. — 14 Hal. et Vulg. 1Hi.B R. Edam Rehd.
GER. I5 Vulg.eo.B R. EtiamRehd. GE&. 16 Flor. olim erat: confifiitit, vbi
fe librarius correxit. Vulg. tamen habet: confiflit. E &. 17 Rehd..conþjfit.
GEB. 8 Gothofr. in nota: Zl. quod. quod teneat. Hal. Sed Hal. habet: 4404
veneut. Et boc ipfum: quod,etiam Taur. habet in margivne, et ità quoque
. 19 Hal me vt pleniffine. Vulg. plemius me. fitanta et pro-
nominis neceffitas fcribas: pleniffimE. BR. Etiam Rehd. plenius infivuas me.
21 Flor. iterum eít: venivi, vtetiam
i . 22 Hal. et fi. et mox: fuerit. 23
Rehd. inferit: zwre, GEB, 24 Rehd. quia. G E&. 25 Vulg. potuerit,,
et mox: malwerit. BR. — 26 Hoc: an, Flor. eft expunctum , fed perperam.
Inde tamen ap. Hal. et Vulg. abeft. BR. . Etiam in Rehd. abeft. GER. 27
Hal. efficitur: licet non etiam. Rehd. hic vt Flor. GE n.
I Gothofr. in nota; $i libértus ingenuus effe dicetur. Vulg. Haleand.

Dddddd3 : : : 2

habet Taur. fed pro : venire. BR.

$32 - DIGESTORVM LIB.

IL SarvnxINvs 7^ libro I. de Officio Proconfulis.
Q v1 fe venire paffus effet maiorem, fcilicet vt pretium ad
ápfüm perueniret, prohibendum de libertate contendere Diuus
Hadrianus conftituit: fed interdum 1ta cont.:endend.um permi-
fit,fi pretium fuum? reddidifler. - $. r. Quifeex libertinitate
ingenuitati | . .
numiífü fuiffent, audientur. . $. 2. Qui poft quinquennium
repperiífe inftrumenta * ingenuitatis fuae * adfeuerant, de ea
re ipfos Principes adire oportere 9 cognituros. - d
Ill PowPox1vs libro V. Senatusconfultorum. Hoc
fermone, ADGNITIS NATALIBVS, de nullis aliis intelle-
gendum eft Senatum fenfiffe, quam ingenuis. $- I Verbo
Sutem RELINQVERENT ?, etiam hoc intellegendum ett ,
vt quaecumque.ex re eius, a quo manumiffi erant *?, ad-
quifita habeant **, reftituant. 1 |Cci-
iendum fit, videndum eft: vtrumne ** quae ignorantibus
dominis abftuliffent, item quod ex his adquifitum 7?, redd.e-
re debeant: an vero etiam ^* conceiï'a&ec donata a manumif-
foribus amplexi fint ** ? quod magis eit. f |
'f(.) IV. I])PAPINIANV:? libro. XXII. Quaeftionum. .** O-
RATIO, quae prohibet apud Confules , aut *7 Praefides Pro-
uinciarum poft quinquennium a die manumiffionis in ingenut-
tate *? proclamare, nullam caufam aut perfonam excipit.
V. Inkx libro X. Refponforum. PATRowvM poft
quinquennium fententiae pro ingenuitate dictae, quo igno-
rante res iudicata eft, non effe praefcripiione temporis ium-
mouendum , refpondi. | |

VL VrsiaNvs libro XXXVIIL ad Editum.| Qvo-.

c1ENS de hoc contenditur, an quis libertus fit: fiue operae

petantur, fiue obfequium defideretur, fiue etiam famofa actio

intendatur !?, fiue in ius vocetur ??, qui.fe patronum. di-
cit, fiue nulla caufa interueniat, redditur praeiudicium. oed
et quotiens quis libertinum ^* quidem fe confitetur, libertum
autem Gaii Seii fe negat, idem praeiudicium datur. , Reddi-
tur autemalterutro defiderante. Sed actoris ?? partibus fem-
per, qui fe patronum dicit, fungitur, probareque libertum
fuum neceífe habet: aut, fi non probet, vincitur,

j TU XV- Wuurie u UT
NE DE STATV DEFVNCTORVM POST
QVIIFQVENN'IVM* QVAERATVR. .
ManRCIANVYS libfo fingulati de delatoribus. '

WE sTrATvV defunCtorum poft quinquennium quaerere non
J licet, neque priuatim *, neque fifci homine. . $. 1. Sed

2 Hal. MASVRIVS SABINV'S. Rehd. MATVRN. quod ad.Hal. le&io-

nem alludere videtur. GEB. — 3 Ap. Hal. fuum , abeft. GEB. — 4 Erat Flcr.
ingenuitate. forte legendum: n ingemuitatem. — Similiter in L. 2 . fupra de l-
berali cauf. eratz ex feruitute. ingenuitatem [e allegat pro:. z. àngeuuitatem. et
L. 12. tit. vlt. ex libertate fe ingenuitatem petit, vbi vh im recenter demum fu-
| perícriptum eft, atque ideo a Taur. diffimulatum. E R. Florentinam Hal. ha-
bet, fed MS. nullum refert. Noftri Brenkmanni coniecuram exhibent Vat.
Vi. Pal. I. S. Cruc. F. II. Treuif.. At: 22 ingenuitate Vat. lM. V. Bynkersh.
Porro: zugemuitatem absque praepofitione Var. I HiI. IV. vbi tamen 77 appo-
fitum, Pal. II. Denique Barb. zugenuitate , vt olim fuit Flor. Sed et nonnul-
laloco: libertimitate, habent: libertate, vt Barb. et Treuif, Tandem: affe-
yant, Vat. lII. et Chriftin. in: afferuut , Vat. lL. in: affeuerat, Vat. l. V.
VI. Barb. Dynkersh. et "Treuif. in: affewerant et S. Cruc. L. II. in: affeueran-
tur, mutant, qui poftremus tamen corretus eft. Rehd. 4ui ex libertate inge-
nuitatem fe affenerant , fimul vocula: zm, ingennuitatem , fed. recentius , fu-
perfcripta. GEB. — 5 Gothofr. in nota: aífferunt. Hal. GEz. . 6 Hal. in-
ferit: fe, GE B. 7 Ap Hal.fuae, abeft. GEB. — 8 Hal.oportet. GEB. . 9
Hal. reliquerunt. Et ita Flor. fadum. BR. lta etiam Rehd. GEB. — 10 KRehd.
erunt. GEB. II Hal. babebant. Wulg. babeut. BR. 12 Hal. vtramnue
ea. Vulg. vtrum. ea. BR. Rehd. vt Vulg. GER. 13 Hal. quod ex ve eius
adquifitun effet. Vulg. quae ex rebus eoram adquififfent. B R. Rehd. quod ex
ve eius acquifitum eft. GEB. I4 Hal. et Vulg. inferunt: qzae. E R. 15
Hal. effent. 16 Hal et Vulg. praefigunt; Haec. BR. Etiam Rehd. GE s.

4 adferant?, non vltra quinquennium, quam ma-

. ^Sed id quemadmodum acci- -

nec eius ftatus retraCtandus eft, qui intra quinquennium de-

. €effit, fi per huius ^ quaeftionem praeiudicium futurum eft

ante quinquennium mortuo. $. 2. Immo nec de viui ftatu

quaerendum eft, fi quaeftio huius ? praeiudicium facit * ei,

qui ante quinqnennium deceffit: et ita Diuus Hadrianus con-

ftituit, $. 3. Sed interdum et intra quinquennium non licet .
de ftatu defunéti dicere ^? Nam oratione Diui Marci cauetur, "
vt fi.quis ingenuus pronuntiatus fuerit, liceat ingenuitatis.
fententiam retraCtare: fed viuo €eo, qui ingenuus pronuntia-
tus eft, non etiam ? poft mortem: in tantum, vt etiam fi -

coepta quaeftio fuit retraCtationis, morte eius extinguatur,

| vt eadem oratione cauetur. $. 4. Si quidem in deteriorem

condicionem quis ftatum * retractaret, fecundum ea, quae
dixi, praefcribendum eft. Quid ergo, fi in meliorem: velu-
ti,pro feruo libertus dicatur " quare non admittatur? quid

enim; fifernus quis dicatur*: quafi ex ancilla natus, quae.

ante quinquennium mortua eft ? quare ? non liceat probare libe-

ram fuiffe? hoc enim et ? pro mortua eft. Et Marcellus libro -

quinto de officio Confulis fcripfit, poffe: ego quoque in au-
ditorio publico idem fecutus fum. UTO EE |

b PA PIl)TIANV'S libro XIV. Refponforum. Noxef-
fe libertatis quaeftionem filiis inferendam *? propter matris

vel patris memoriam poft quinquennium a morte non retra-

&atam **, conuenit. $. 1. Nec in ea fe, quae publicam tu-
telam meruit **^, pupillis agentibus reftitutionis auxilium tri-
buüendum eít, quod quinque annorum tempus, cüm tutores
non haberent, excefferit. $. 2. Praefcriptio quinque anno-

rum, quae ftatum defunctorum tuetur, fpecie litis ante mor- -

tem illatae non fit irrita, fi veterem caüfam, defiftente 73 qui
mouit, longo filentio finitam probetur. U N R EU

III. HgRMoGENIANVS libroVI.Turis Epitomarum.
AwTk quinguennium defuncto ^^ ftatus honeftior, quam
mortis tempore fuiífe exiftimabatur, vindicari ** non prohi-

betur. ldcirco etfi quis in fernitute:.*?, moriatur, poft quin-.
| queunium liber deceíüíffe probari poteft **. — . !

!.

Mvs omnium Diuus Nerua Edicto ** vetuit, poft quinquen-
nium mortis cuiusque de ftatu quaeri. $. r. Sed et Diuus
Claudius Claudiano *? refcripfit, fi per quaeftionem numma-

riam praeiudicium ftatui videbitur ?? fieri, ceffare quaeftio-

nem.

TIT.

17 Vulg.et.BR. 18 Hal et Vulg.im éugenuitatem. BR. Etiam Rehd.GER.
19 Vulg. zntentetur. BR, 20 Vide vàn de Water 1]. Obferw.'9. GERB,
241 Hal. libertum. GER. 22, 'Taur. in Adnotat. a&oris in P. au&toris. Re&te

editi et fcripti, nifi quod in Vat. HL fit: agdoris. BR.' Kecte Hal. et Vat, .

L. 1I. IV. VE Barb.' Chriftin. Pal, I. II. S. Cruc. I II etiam Rehd. GE.
1 Hal et Vulg. prizati. BR. . Etiam Rehd. GER. 2, Vulg. bnius-
modi,BR. . 3 Vulg. buiusmodi. BR. .. 4 Vulg. facigt , et mox: decefferit.
BR. .5 Hal.quaerere. GER. — 6 Ap. 'Hal. etiam , abeít. GEB, 7 Yaur.
quiStatum. Hal. hic ita habet: Si quidem deteriovem. conditionem faceret, qui
flatum. G EB. 8 In Rehd. 4aare, abeft. GER. 9 Hal. et Vulg. baec

enim pro mortua efl. BR. Rehd. baec enim et pro mortua eff. GEs. 1O Ita
Hal. et Vulg. fed Flor fuit: inferendum, wti et Taur. edidit. Sed et Flor. eít
corre&um in: znferendam.BR. Etiam Rehd. imferendam. GEE. 11 Flor.

fuit: retraatamdam , nempe librario fe corrigente, vt fit : vetractandam. Sed

omnes codices habent: retra&fatam, vt etiam poftea correctum in Archetypo. .

BR. Etiam Hal. et Rehd. vetracfatam. GE B. 12 Hal. et Vulg. aneruerst.
BR. . 13 Hal. et Vulg. inferunt: eo. BR. Etiam Rehd. GEz. — 14 Gothofr.

in nota: fcribe: defundi vel: defunclam. —Pofteriori modo dudum fcripferunt :

Hal.et Vulg. BR. Etiam Rehd. GEz. ^ 15 Hal et Rehd. isdicari. GE B.
16 Rehd. feruitutem. GEB. — 17 Vulg. poterit. BR. — 18 Gothofr, in nota:

hoc edi&o. Flaj. G&3. — 19 Reþd. diuus adrianns elaudio, GEB. — 20 Hal..

videatur, G E B, :
E * t

IV. CarrrsTRATVS libro T. de Iure Fifci,.*PRI;..

(

proyr
qmi
prius
t
Volit

quie

fun *
panti
fs 7
it al
i ctpa
OT
r
DO

3A |
Dotat,.
in Ba[f
Yat.
Hi], $
t omi
& Vulg
LL
lOCO: j
Áp. H
CEp,

d. V
(Tar.
dttm

ls
Ibà
if
r
3 0l
ld
r
linty

.

Voyd
' tj
] felfte
At («
ümtr
tütore
X
fe m
D

Durtt
qum
|prote
t Qu

i D
quaef'iu-

Jl

hd 6fb
l 62b
jj t
M. Vi
E
P
» Tat.
Jcer'et.,?'"

1 M

fs d
j Ht
yor
; WIW.:'

'
;

GOIäOh'- j

» ^ fynifil

j 0^

3n alieno.

GEB.

. Sbeft. Vulg. antiquum. B R.

DIGESTORVM LIB. XL. TIT. XVL LIB. XLL TIT; I

SGGBETE C XVI
DE COLLVSIONE DETEGENDA.

^^Garxvs libro IL ad Edi&um Praetoris Vrbani : titu*l'oh'd—e !

liberali caufa.

N E QVORVNDAM dominorum erga feruos nimia indulgen- -

À.* tia inquinaret ampliffimum ordinem, eo:quod paterentur
feruos fuos in ingenuitatem proclamare, |liberosqueiudicari:
Senatusconfultum factum eft Domitiani temporibus, quo cau-

. tum eít, vt fi quis probaffet per collufionem quicquam fa-

Cum *, fi ifte homo feruus fit, fieret eius feruus, qui dete- -

xiffet collufionem. .. . :

IL VrPraxvs libro IL. de officio Confüliss/ Cow--
LVSIONEM detegere ingenuitatis poft fententiam intra quin- :

quennium poffe, Diuus Marcus conftituit...$. 1. Quinquen-

nium autem continuum vtique accipiemus. $. 2. Sicubi pla-

ne aetas eius, cuius retraCtatur conlufio, differendam retra-

. &tationem in tempus pubertatis vel alterius reifuadet ? : quin- -
. quennium non currere dicendum eft. . $. 3. Quinquennium ;

autem non ad perficiendam retratCtationem, fed ad inchoan--

333

-dam puto praefinitum : aliter atque circa enm;, qui ex liber-

tinitate fein ingenuitatem ? petit. $. 4. Oratione Diui Mar-
ci cauetur, vt etiam extraneis, qui pro altero. poítulandi ius
haberent, liceret ^ detegere collufionem, T :

: Ill. CarrisTRATVS libro IV, de Cognitionibus
Cv w non iufto contradictore? quis ingenuus pronuntiatus eft,
perinde inefficax eft deceretum, atque fi nulla iudicata res in-,-
terueniflet: idque principalibus Conftitutionibus cauetur.
. IV. VrPrANwvs libro. T. ad legem Iuliam et Papiam
S1 libertinus per collufionem fuerit pronuntiatus ingenuus .
conlufione dete&ta, in quibusdam caufis quafi libertiäus inci—,-
pit ^ effe. . Medio tamen tempore, * antequam collufio de-
tegatur, et poft fententiam de ingenuitate latam, vtique quafi

! ingenuus accipitur.

V. HgRMoGENrANYvs libro V, Turis Epitomarum.
SENTENTIAM pro ? ingenuitate dictam ? , et *? collufio-
nis praetextu. femel retràCtare permittitur. - $, r. Si plures
ad collufionem. detegendam pariter accedant, caufa cognita,
quis debeat admitti, comparatis ómnium moribus, et aetati-
bus, et cuius magis intereft **, ftatui oportet pb

LIBER QVADRAGESIMVSPRIMVS -

s "PPE L :
DE ADOVIRENDO RERVM
RU m c W uge MsIO.
-Garivs libro IL. Rerum cottidianarum fiue aureorum ".

|VARVNDAM rerüm dominium nancifcimur iure gen-

aeque feruatur: quàárundam iure ciuili, id eít, iure

proprio ciuitatis noftrae. Et quia antiquius ? ius gentium :
;

cum ipío genere humano proditum eft, opus eft, vt de hoc
prius referendum fit.

volucres, pifces, capientium fiunt. — . :

quae ex his apud nos funt edita.

IIT. Garvs libro II. Rerum cottidianarum fiue aureo--

rum ?. Qvonp enim nullius eft, id ratione naturali occu-

panti conceditur. — $. r. Nec intereft, quod ad ? feras be-
ítias '? et volucres, vtrum in fuo fundo quisque capiat, an
Plane qui in alienum fundum ingreditur venandi
aucupandiue gratia, poteft a domino, fi is prouiderit, iure
prohiberi, ne ingrederetur **. $. 2. Quidquid autem eorum

ceperimus, eo vsque noftrum effe intellegitur, donec noftra
cuítodia co&rcetur: cum vero euaferit cuftodiam noftram, et |

..X Rehd. fadum quicquam fuiffe. GE R.
BR. Etiam Rehd. GEB. |.3 Taur. INNgenuitatem. GE .

Hal. Sed Florentinam exhibent Vat. V. et Magl. In Rehd, cít: queret , for-
tc omiffis: . GER. 5 Rehd. uon iufla coutradictione, GEB. —
et Vulg. inczpiet. BR. Etiam Rehd. GEgB. — 7 Hal. et Vulg. inferunt: id eff.
A R. Rehd. idem , fed vltimae literae fuperfcriptae: st. GER. 8 Vulg..4e;
loco: pro. BR. Etiam Rehd. GrRP.
Ap. Hal. et Vulg. et, abeft, et Flor. eft deletum. BR.
- II Hal. zntevfit. — !
..Y Hal CAIV'S lib. IT. Inflitutionum. GEB. — 2 Ap. Hal. antiquius,
Rehd. vt Vulg. GE B. 3 Vulg. coeloque. B R.
5 Ap. Hal.et Vulg. et, abeft, et in omnibus MSS.

Et in Rehd. abeit.

4 Taur. Vefliae. GEB.

..E decem tamen Vat..II. habet: ferae beftiae velucres. pifcesque. reliqui prorfus :

tium, quod ratione naturali inter omnes homines per- .

$. r. Omnia igitur animalia, quae.
terra, mari, caelo ? capiuntur, id eft, ferae beftiae *, et ?.

2, Hal. et Vulg. fuadeat.
: 4 Taur.in Ad- :
, notat. [;ceret. m P. liqueret. Sed omnes editi et fcripti re&e habent , nifi . quod .
in Barb. le&io Flor. fit in margine adie&a. B R. Scripti cum Taur. facientes -
- Vat. l. II. HI. IV. VI. Chriftin. Pal. I. II. S. Cruc. I. Bynkersh. ' inter editos ;

6 Hal. -

9 Hal et Vulg. lataw. BR. — !O

—

| in naturalem libertatem fe receperit: noftrum effe definit, et

rurfus occupantis fit. :3 ! :
IV. FLonEN T1 Nvs libro VI. Inftitutionum !2. Ní-

i

| S1, fi manfuefacta emitti àc reuerti folita funt !3,

V. G ArvsSs libro Il Rerüm cottidianàrum fiue aureo-
rum ^^. Na-cvRALEM autem libertatem recipere intelle-
gitur, cum vel oculos noftros effugerit, vel ita fit in con-
fpectu notiro, vt difficilis fiteius perfecutio. $. r. Tllud quae-
fitum eft, an fera beftia *?, quae ita vulnerata fit, vt capi
poffit, ftatim noftra effe intellegatur. 'Trebatio placuit, ftatim
noftram effe, et eo vsque noftram videri, donec éam perfe-
quamur: quod fi defierimus eam perfequi, definere noftram
efle, et rurfus fieri occupantis: itaque fi per hoc tempus,

| i ! ! quo *? eam perfequimur, alius eam ceperit ** eo animo, vt
Il. FroREN TINvs libro VI. Inftitationum *. Vr*

ipfe ** lucrifaceret: furtum videri nobis eum commififfe *?.
Plerique non aliter putauerunt eam noftram effe, quam fi eam
ceperimus: quia multa accidere poffunt ??, vt eam non ca-
piamus: quod verius eft. $. 2. Apium quoque natura fera
eft. Itaque quae in arbore noftra confederint, antequam a
nobis ^* alueo concludantur, non magis noftrae effe intelle-
guntur, quam volucres, quae in noftra arbore nidum fece-
rint. . Ideo ?? fi alius eas incluferit, earum dominus erit.
$. 3. Fauos quoque fi quos hae ?? fecerint, fine furto quili-
bet poffidere poteft. Sed, vt fupra quoque diximus, qui in
alienum fündum ingreditur, poteft a domino; fi is prouide-
H | Es rit,

&suyBéruc, B R. . Puta Barb. Vat. T. IIT. IV. V. VI, Chriftin. Pal. IT S.. Cruc.
L. quibus adde Bynkersh. vt et Rehd. GE &. 6 Hal. hanc infcriptionem ha-
bet integram, :nifi quod librum primum fubftituat fexto. GER. 7 Hal..et
Rehd. inferünt: ea. , G E B. 8 Hal. CAIVS libro II. inflitutionum. G E B.
9 Hal. et Vulg. 44oad. BR. Etiam Rehd. ex correQione.GEB. - 10 Taur.
Veflas. GEB. . 11 Hal et Vulg. ingrediatur. B R. Etidm Rehd. GEzs. | [2
Hal. hanc infcriptionem habet integram, nifi quod et hic Jib. 1. habeat loco:
lib. VI. GER. 13 Hal. uifi fi manfuetae faclae, mitti ac venerti folitae fint.
Et ita fere Rehd. nifi fiut man(uete facle et mitti et veuerti folite fiut.-.G E B.
14. Hal. CAIV'S lib. 1. iuflitutionum. GEB. . 15 Taur. Feflia. GEB. — 16
Hal. guoad , et Flor. ad, fuperfcriptum. BR. — Rehd. vt fuit Flor. GEB. 17
Rehd. acceperit. GEB. — 8 Hal, inferit: eam, et ita Flor. eft fuperfcriptum.
BR. Rehd. vt Hal. GEE. 19. Flor. eft: commiffff. GEB. .. 20 Rehd.
folent, loco: poffunt. GEB.. 21 Vulg. inferit: zm. BR. Et Rehd. GE a.

22, Hal. adeo vt fi. Vulg. ideoque fi. BR. Rehd. vt Flor. fed 7Z ideo, nonnemo
23 Rehd. bee i. c. eae. GER.

24

infcripfit: al. adeo vt, nempe vt Hal. G Ez.

$34

rit, iure prohiberi ne ingrederetur ^*, $. 4. Examen, quod
ex alueo noftro euolauerit, eousque noftrum -effe.:* intelle-
gitur, donec in confpectu noftro eft, nec difficilis enis perfe-
cutio eft: alioquin occupantis fit. $. 5. Pauonum ^" et co-
lumbarum fera natura eft. Nec ad rem pertinet, quod ex
confüetudine auolare et reuolare folent. Nam et apes idem
faciunt, quarum conftat feram eífe naturam. Ceruos quoque
itaquidam manfuetos ?5 habent, vt in filuas eant, et re-
deant: quorum et ipforum feram effe naturam nemo negat. In
his autem ?? animalibus, quae ^9 confuetudine abire et re-
dire folent, talis regula comprobata fe&, vt eousque noftra ef-
fe intellegantur, donec reuertendi animum habeant: quod cfi)
defierint reuertendi animum habere, definant noftra effe, et

fiant ?? occupantium. — Intelleguntur autem defiffe ?? re- .

uertendi animum habere tunc, cum reuertendi confuetu-
dinem deferüerint. $. 6. Gallinarum et'anferum non eft
fera natura: palam eft : enim alias effe:feras gallinas, et
alios-feros anferes. Itaque ?* fi quolibet modo anferes met;
et gallinae meae, turbati- turbataeue adf:o.longfus 3.2 euola-
uerint, vt ignoremus vbi fint: tamen mhllg minus in npfcrq
dominio tenentur. |.Qua de caufa furti nobis tenebitur,. qui
quid eorum lucrandi animo adpyaehend:erit. $. 7. ltem quae
ex hoftibus capiuntur, iure gentium ftatim capientium 33 fiunt,
VL FronEewTiNvs libro VI. Infttutionum ?*.
ITrM quae ex animalibus dominio aoftro eodem iure fübie-
ftis. nata-funt ?. CR ! | :
: VII. Garzvslibro IL Rerum cottidianarum fiue aureo-
rum ?5. Apso quidem, vt et liberi homines in feruitutem
deducantur 37: qui tamen, fi euaferint hoftium poteftatem,
recipiunt priftinam libertatem. $. r. Praeterea quod per al-
]uuionem agro noftro flumen adicit 35, iure gentium nobis
adquiritur. Per alluuionem autem id videtur adici, quod ita
paulatim adicitur , vt intellegere non poffimus, quantum quo-
quo ?? momento temporisadiciatur. $. 2. Quod fi vis flumi-
nis partem aliquam ex tuo praedio detraxerit, et meo praedio
attulerit *?: palam eft, eam tuam permanere. Plane fi lon-
giore tempore fundo meo haeferit, arboresque, quas fecum
traxerit ^* , in meum fundum radices egerint, ex eo tempo-

re videtur *? meo fundo adquifita effe. $. 3. Infuüla, quaein .

mari nafcitur, quod raro accidit, occupantis fit: nullius enim
eífe creditur. ^*? In flamine nata, quod frequenter accidit,
fi quidem mediam partem fluminis tenet, communis eft ^*
eorum, qui ab vtraque parte fluminis prope ripam praedia pof-
fident, pro modo ?? latitudinis cuiusque praedii, quae latitu-
do prope ripam fit: quod fi alteri parti proximior fit, eorum
eft tantum, qui ab ea parte prope ripam praedia poffident.
$. 4.. Quod fi ** vno latere perruperit ** flumen, et alia
. parte nouo riuo fluere coeperit, deinde infra nouus ifte riuus
^$ in veterem fe conuerterit: ager, qui a *? duobus riuis
comprehenfus, in formam infulae redactus eft, eius eft fcili-

24 Hal ingrediatur. |— 255 Vulg. inferit: 4uoque. BR. Etiam Rehd. GE R.
26 Flor. erat: smam[uetos apud babent, vt forte legendum fit: apud fe, mifi
natum eft ex antecedenti: apes. Bm. 27 Hal. et Rehd. enzm. GE P. 28
Vulg. inferit: ex, et etiam Flor. quidam e addidit. 8 R. Rehd. vt Vulg. GE&.
29 Rehd. fient. GE B. 30 KRehd. defimere. GEB. 31 Hal inferit: et.
GEB. 22 Vulg. louge. GEB. . 33 Rehd. occupanutium, GEB. — 34 Hal.
hauc infcriptionem habet integram ni(i quod et hic/ij. J. fexto fubftituat. G E B,
35 Hal. dominio moflvo fubiectis. mata [umt eodem iuve funt. Vulg. eodem mo-
do nifi quod in fine habeat: eodem iure moflva funt. B R. Rehd. vt Vulg. GEB.
36 Hal. CAIV'S lib. II. iufiitutionum. GERB. 37 Hal redigantur. G EB.
38 Hal et Vulg. adiecit. Bm. Etiam Rehd. GE . 29 Vulg. quoque. B R.
4O Vulg. appulerit. BR. Etiam. Rehd. GE B. 41 Hal.traxit. — 442 Hal.
et Vulg. videntur, et mox: adquifitav. BR. Etiam Rehd. GEB. — 43 Vulg.
praefigit: At.BR. — 44 Vulg. fit. BR.. Etiam Rehd. GEz. 45 Hal . in-
ferit: fcilicet. GEB.' 46 Hal.inferit: ex. GEB. — 47 Hal. et Vulg. prora-
perit. B.R. Rehd. prorupit. GEB. 48 Taur. riBus. GER. — 49 Hal. qui
ex duobus. GEB. 50 Vide Noodt. J. Pvobab. 1.E R. .. 51 Vulg. alia. BR.
52, Ap. Hal. latitudo,abeft, GE B, 53 Hal. et Vulg, addunt: eff. E R. Etiam

.DIGESTORVM LIB. XLL .TIT. 1,

cet, cuius et fuit. $. 5 Quod fi 5? toto naturali alueo reli«

Cto flumen alias 5* fluere coeperit, prior quidem alueus eo-
rum eft, qui prope ripam praedia poffident, pro modo fcili-

cet latitudinis cuiusque praedii, quae latitudo ?? prope ripám -

fit: nouus autem alueus eius iuris effe incipit , cuius et ipfum
flumen 5?, id eft, publicus ?* iuris gentium. . Quod fi poft
aliquot 55 temporis ** ad priorem alueum reuerfum fuerit et
57 flumen: ?* rurfüs nouus alueus eorum effe incipit, qui
prope ripam eius praedia poffident. ?? Cuius tamen totum

agrum nouus alueus occupauerit, licet ad priorem alüeum -

reuerfum fuerit flumen , non tathen is cuius is $9 ager füe-
rat, ftriéta **. ratione quicquam in eo alueo habere poteft:
quia et 9? ille ager, qui fuerat, defiit 9? effe, amif& pro-
pria ^* forma: etquia ^* vicinum praedium nullum habet ,

non poteft ratione vicinitatis vllam partem in eo alueo habere*

fed vix eft, vt id optineat. . $. 6. Aliud fane eft, fi cuius aget

totus inundatus fuerit: namque ?* inundatio fpeciem fundi

non mutat: et ob id cum recefferit aqua, palam eft, eiusdem

effe, cuius etfuit *^*, $. 7. Cum quis ex aliena materia fpe-

ciem aliquam füo nomine fecerit, Nerüa et Proculus putant,

hunc dominum effe qui fecerit: quia quod fattum eft, antea.

nullius fuerat ?. Sabinus et $? Caffius magis naturalem ra-
tionem efficere putant, vt qui materiae dominus fuerit 79 :
idem eius quoque, quod ex eadem materia fa&tum fit, domi-
nus effet ^*: quia fine materia nulla fpecies effici poffit: vel-

| uti fi ex auro, vel argento, vel aere *? vas aliquod ?? fece-

ro **: vel ex tabulis tuis nauem, aut armarium, aut fubfel-

lia fecero *5: vel ex lana tua veltimentum: vel ex vino et

melle tuo mulfum: vel ex medicamentis tuis emplaftrum , aut
collyrium: vel ex vuis *?, aut oliuis, aut 7* fpicis tuis vi-

num, veloleum, vel frumentum. — Eft tamen etiam media .

fententia reCte exiftimantium, Ífi fpecies ad. *5 materiam re-
uerti poffit, verius effíe, quod et *? Sabinus et Caffius fen-
ferunt: fi *? non poffit reuerti, verius effe, quod Neruae et
Proculo placuit: vt ecce vas. conflatum, ad rudem mafíam
auri vel argenti vel aeris reuerti poteft: vinum vero, vel o-
leum, vel frumentum, ad vuas, et oliuas, et fpicas reuerti
non poteft: ac ne mulfüum quidem ad mel et vinum: vel.em-
plaftrum , aut collyria, ad medicatmienta reuerti poffunt. Vi-
dentur 5$* tamen mihi recte quidam dixiffe, non debere dubi-
tari, quin ?? alienis fpicis excuffum frumentum eius fit, cu-
ius et fpicae fuerunt ??: cum enim grana, quae fpicis con-
tinentur, perfectam habeant fuam fpeciem, qui excuffit 5*
fpicas, non nouam fpeciem facit, fed eam quae eft, detegit ? 5,
$. 8. Voluntas duorum dominorum mifcentium materias,
commune totum corpus efficit: fiue eiusdem generis fint ma-

teriae, : veluti 99 vina mifcuerunt, vel argentum conflaue-
runt, fiue diuerfae: veluti fi alius vinum contulerit, alius

mel, vel alius aurum, alius argentum: quamuis et mulfi et
EURT | | ele-

Rehd.GEsz. 54 Hal et Vulg. publici.R R. EtRehd. GEE. . 55 Taur. ita, fed
dare debebat: aliquo T. GE R. 56 Hal.etVulg. tempus. BR. . 57 Ap. Hal. et
Vulg. et, abeft. BR Et in Rehd. GER. 58 Rehd. librarius antecedens et
hic collocaffe videtur, non male, fi idem valet, quod etiagm GEB. — 59 Hal.
et Vulg. praefiguot: Si.BR. Etiam Rehd. GEz. 60 Ap. Hal. et Vulg.
i$, abcft. B R. Etiam in Rehd. GEB, 61 Rehd, affrida. GEB. .. 62 Ap.
Hal. et Vulg. et, abeít. BR. Etiam in Rehd. GEB. — 63 Hal defmit. — 64
Hal. prima. GERB. 65 Hal. et Vulg. 4ui. BR. 66 Rehd. wam. G EB.
67 Vulg. fuerat. BR. . Et Rehd. GEBR.. 68 Hal fuerit. — 69 Ap. Hal.
et, abeft. GEB. 7O Vulg. fuerat. BR. Etiam Rehd. GEB. .. 71 Hal.
dominus fit. 72, Hal. et Vulg. inferunt: tzo. BR. — 73 Vulg. aliqua vafa.
BR. 74 Rehd, aliqua fecero vafa. GEB. — 75 Ap. Hal. fecero, abeft. GEB.
76 Rehd. addit: tuis. GE B. 7] MHal. inferit: ex. GE B. 78 Vulg. in-
ferit: eandem. BR. — 79 Rehd.boc quod, loco: quod et. GEB. 80 Vulg.
quod fi. &R. Etiam Rehd. GEB. — 81 Hal. et Vulg, videtur. BR. — 82 Hal.
et Vulg. inferunt: ex. BR. - Etian Rehd. G.
.84 Vulg. excutit. BR. 85 Fuit in Rehd. detegit, fed fa&um: detexit.

GEB. 86 Hal. et Vulg. inferunt: fi, haec etiam habet smfcuerint, com-
' : : : RT flaue-

83 Hal. et Vulg. fuerint. -

fuer
61
Cih
tlite
GCEL
lm |
GE
109 |
l nj
P
Häf. !t
3 Rcht

TM p

E ü

lil i
QUj ü
1 h
dn; ,
üEL,
W q

- w
"
r
TU
putnt,
» (
lnn.
-1'- 0

l
L

; '!
u
P.
ftg.
fbid.
Tito d
WW
m
D.
1l fj
jlite
ue t
m
qde
tejet]
vden
lh

n
Md

!
L rl
(
Pfe ((
]
NU
TT (l

y!
swn
pl

iv

cr

Täi;f' MT
jt I
jf
E
ylli d
d

« f
If. xta,ïd
j I^
A M

n :
us (b
h n
" H&L
u
"
j
, m

d

DIGESTORVM .LIB. XLI TIT. L

ele&tri **, noui corporis fit fpecies.. $. 9. Sed etfi fine- vo-
luntate dominorum cafü confufae fint duorum materiae, vel
eiusdem generis, vel diuerfae: idem iuris eft. $. ro. Cum
in fuo loco ?* aliquis ?? aliena materia aedificauerit, ipfe do-
minus intellegitur aedificii: quia omne quod inaedificatur , fo-
lo cedit. Nec tamen ideo is, qui materiae dominus fuit ?9,

defit eius dominus effe: fed tantifper neque . vindicare eam-

poteíft, neque ad exhibendum de. ea agere, propter legem
duodecim Tabularum, qua cauetur, ne quis tignum alienum
aedibus fuis iunctum ?* eximere cogatur, fed duplum pro eo
praeftet, Appellatione. autem tigni omnes materiae fignifi-
cantur, ex quibus ?? aedificia fiunt. Ergo fi aliqua ex.cau-
fa dirutum fit aedificiuin , poterit materiae dominus nunc ??

?^, et ab emptore longo tempore captum ?? poftea dirutum
fit, adhuc dominus materiae vindicationem eius habeat? cau-

fa dubitationis eft, an eo ipfo, quo ?* vniuerfitas aedificii lon-

£o tempore capta eft, fingulae quoque res, ex quibus con- |
ftabat, captae ?* effent: quod non placuit. $. i2. Ex diuer-

fo fi quis in alieno folo fua materia aedificauerit, illius fit ae-
dificium, cuius et folum eft:.et fi fcit alienum folum effe,

fua voluntate amififfe ?9 proprietatem :materiae intellegitur:-

itaque neque ?? diruto quidem aedificio vindicatio eius materiae
competit.- Certe fi dominus foli petat aedificium, nec foluat
pretium materiae, et mercedes fabrorum, poterit per exce-
ptionem doli mali repelli: vtique fi nefcit *9?, qui aedifica-
uit, alienum effe folum,. et tamquam in fuo bona fide aedi-
ficanit : nam fi fcit, culpa ei obici poteft, quod ? temere
aedificauit in eo folo, quod intellegeretalienum. $. r3. Si

alienam plantamin meo folo.pofüero, mea erit: ex diuerfo,

fi meam plantam in alieno folo pofüuero, illius erit: fi modo

vtroque caíu radices egerit: antequam enim radices ageret ?,

ilius permanet, cuius et fuit. His conueniens eft, quod fi
vicini arborem ita terrra prefferim *, vt in meum fündum ra-
dices egerit, meam efífici arborem: rationem enim non per-
mittere, vt alterius arbor intellegatur, quam cuius 5 fundo
radices egiflet, Etideo prope confinium atbor pofita, fi etiam
jn vicinum fundum radices egerit, communis eft,
VIII. MaRcrANvs?libro III. Inftitutionum. Pno
regione cuiusque praedii. — $. r. Sed et (i in confinio lapis

naícatur, etíunt * pro indiuifo communia praedia; tunc erit-

lapis pro indiuifo communis, fi terra exemptus fit.
IX..Garvs libro Il. Rerum cottidianarum fiue aureo-
rum. Quva ratione autem plantae, quae terra ? coalefcunt,
folo cedunt, eadem ratione frumenta quoque , quae fata funt,
Íolo cedere intelleguntur. — Ceterum [icut is, qui in alieno

flauevint, 8 &, Rehd. vt Hal. G. 87 Hal quammis mulfum et eletirum.
GEBR. 88 Hal etVulg. folo. BR. — 89 Vulg. inferit: ex. BR. Etiam Rehd.
GEB. gO Vulg.fuerit. BR. — g1 Vulg. iniuucum. &m. — 92, Rehd. oumis

materia fignificatuv , ex quá. GEB. ^ 93 Hal. et Vulg. tunc. BR. Etiam Rehd. :

GEE. 94. Hal. aedificauit. G E B. 95 Hal.et Vulg. vfucaptum. BR. Et-
jiam Rehd. GEz. — 96 Vulg. qwod, quod malim. RR. — 97 Haal. cfucaptae.
GEB. 98 Flor. eft: amififfe. GEn. 99 Hal. «e, loco: neque. GEB.
100 Hal. nefciuit. Vulg. nefciuerit , qui aedificauerit. &R. Rehd. vt Vulg. GE z.
1 in Rehd. alenum effe folum, et tanquam in fu. bona fide aedificauit, nem-
peab vno: aedificauit, librarius ad alterum et fequens eft dilapfus. GEB. — 2
Hal. uam [oieuti alienum effe folum , poteft culpa obici, quia temere. GER.
3 Rehd. ante enim quam vadices egerit. GEB. 4 Erat antea Flor. ;ta ter-
vam, praeferrim. Sed et alia in hoc $. mirum in modum deprauata fuerunt.
KHal. vicini avbor ita terrram. meam prefferit. BR. Kehd. vt Hal. GE &. 5

. Hal. inferit: ;2, et hoc quoque Flor. inter verficulos eft adfcriptum. — Vulg.

cuiu$ in fuudin. BR. Rehd. vt Hal. GEB. . 6 Hal. MARCELLV'S. GER.
"] Gothofr. in nota: et fint pro indiuifo. Cuiac. iuflit. eod. Kal et Vulg. du-
dum: et fint. Sed et Cuiacius vult legere: pro diui[o. B R. 8 Rehd. terre.
GEEBE, . 9 Ap, Hal. in, abeít, aft iu Rehd. ex poftfa&o eft infertum a pri-
ma, vt videtur, manu. G E B. IG Vulg. mermbranisne. B. R. II Hal at-

$35

folo aedificauit, ftab eo dominus foli petát aedificium, de-
fendi poteft per exceptionem doli mali: ita eiusdem exce-
ptionis auxilio tutus effe poterit, qui in ? alienum fundum
fua impenía confeuit. $. 1. Litterae quoque, licet aureae
fint, perinde chartis membranisque *? cedunt, ac ** folo
cedere folent ea, quae aedificantur, aut feruntur '?, Ideoque
fi in chartis membranisue tuis carmen, vel hiftoriam, vel
orationem- fcripfero: huius corporis *5 non eco, fed tu do-

minus effe intellegeris. Sed fi a me petas tuos libros, tuas-

ue membranas, nec impenfas fcripturae foluere velis: potero
me defendere per exceptionem doli mali, vtique fi bona fide
eorum poffeffionem nanctus fim. $. 2. Sed non, vti litterae

tum | | chartis membranisue cedunt, ita folent picturae tabulis cede-
eam vindicare, et ad exhibendum agere. $. rr. Illud re&te

quaeritur, an fi id aedificium vendiderit is, qui aedificauerit

re: fed ex diuerfo placuit, tabulas picturae cedere. Vtique
tamen conueniens eft, domino tabularnm aduerfüs eum, qui
pinxerit, fi is tabulas pofífidebat **, vtilem actionem dari:
qua ita efficaciter experiri poterit, fi pi&turae impenfam exfol-
uat ^* : alioquin nocebit ei doli mali exceptio: vtique fi bona
fide poffelfor fuerit, cui *9 foluerit *7. Aduerfüs dominum
vero tabularum ei qui pinxerit *5, rectam *? vindicationem
competere dicimus : vt tamen pretium tabularum inferat: alio-

| quin nocebit ?? ei doli maliexceptio. $. 3. Hae quoque res,
quae traditione noftrae fiunt, iure gentium nobis adquirun-

tür: nihil enim tam conueniens eft naturali aequitati, quam
voluntatem domini volentis rem füam in.alium transferre ^ *,

ratam haberi. $. 4. Nihii autem intereft, vtrum ipfe domi- -
nus per fe tradat alicui rem, an voluntate eius aliquis ?2,.

Qua ratione fi cui libera negotiorum adminiftratio ab eo, qui
peregre proficifcitur , permifla fuerit, et is ex ?? negotiisrem
vendiderit et tradiderit, facit ^* eam accipientis. $. 5. In-
terdum etiam fine traditione nuda voluntas domini fufficit ad
rem transferendam: veluti fi rem, quam commodaui, aut lo-
caui tibi, aut apud te depofui, vendidero tibi: licet enim ex
ea caufa tibi eam non tradiderim, eo tamen ?? , quod patior
eam ex caufa emptionis apud te effe, tuam efücio. $. 6.
Item fi quis merces in horreo repofitas vendiderit, fimulat-
que claues horrei tradiderit emptori, transfert proprietatem
mercium ad emptorem. $. 7. Hoc ?* amplius, interdum et
in incertam perfonam collocata ?* voluntas domini , transfert
rei proprietatem, vtecce, qui miífilia iaCctat ?^* in vulgus:

ignorat enim, quid ?? eorum quisque excepturus ?? fit, et

tamen, quia vult, quod quisque ?* exceperit, eius effe, fta-
tim eum dominum efficit. $. 8. Alia caufg eft earum rerum,
quae in tempeftate maris ?^, leuandae nauis cauía eiciuntur
33, hae enim dominorum permanent, quia non eo animo ei-
ciuntur, quod ?* quis 3? eas habere non vult ?^, fed quod
5* magis cum ipfía naue periculum maris ?? effugiat: qua dfe
caufa

que. GEB. — 12 Vulg. inaedificautur et inferuntur. R R. Yta et Rehd. GE B.
13 Hal.operis. GEB. — 14 Hal. et Vulg. poffideat. B R. Etiam Rehd. G E s.

15 Hal. exfoluerit. GEB. I6 Taur. Qüi. GEn. — mwT7 Halet Vulg. qui
pinxerit. BR. Etiam Rehd. GEs. —— 18 Hal pinxit. — :9 Vulg. diredham.
BR. Et Rehd. GERB. 20 Taur. &occI//';it, GEB. 21 Rehd. transferri,
GEBR. 22 Hal etVulg.alius. BR. — 22 Vulg. ir.xfen.t: bis.BR. Et Rehd.
G E. 24 Hal. fgciet. GEE. 2,5 Rehd. addit: ZPfG. G E B. 26 Vlllg.
dnferit: antem. BR. Vt et Rehd. GER. 27 Hal. et Rehd. collata. GE.
28 Vulg. iaclaut, atque ita porro : iemorsnt, voluut, eficimnt. BR. — Etiam

"Rehd. iacdlaut, ignoraut, reliqua vt Flor. GEB, — 29 Hal. quod. GEB. — 30

Rehd. recepturus. GE B. 31 Vulg.inferit: eoram. B R. 32 Ap: Hal, "a-
ris,abeft. GES. 33 Hal hic et paulo poft: eziciuntur.. Sed Rehd. hic, vtalias ,
Flor. fcripturam exhibet. G E B. 34 Vulg. quo. BR. Et Rehd. GEz. — 35
Ap. Hal. quis, abeft. GER. 36. Hal. velit. GEB. 37 Hal. et Vulg. quo.
Et d Flor. eíft deleta. BR. Etiam Rehd. 44o. GEB. 38 Taur. in Ádnotat.

] maris. iu P. nauis. In hoc communem lectionem eft fecutus. — Omnes editio-

nes ita exhibent, et fcripti feptem. e decem, quot contuli. Iu Chriftin. et

'Magl. adhuc.eft: wauis. In S. Cruc. H.. tota di&tio abeft, quemadmodum et

deerat in Vat. IV. Denique in Vat. VI. habetur: oagis effugzat. BR, liti fe-
ptem funt Barb. Vat. I. Pal. L. Il. $. Croc. L. Treuif. Bynkersh, — Etign Rehd.
Eeeeee WE

f

$36

caufa fi quis eas flu&tibus expulfas, vel etiam in ipfo mari nan-
&us, lucrandi animo abftulerit , furtum committit.

X. IpEM libro If. Inftitutionum. Apn QVIRVNTVR.

. 89 gobis ^? non folum per nosmetipfos, fed etiam per eos,
quos in poteftate habemus: item per feruos, 1n quibus vfum-
fructum habemus: item per homines liberos et feruos alienos,
quos bonafide poflidemus: de quibus fingulis diligentius difpi-
ciamus^*. $. r. Igitur quod ferui noftri ex traditione nanci-
fcuntur, fiue quid ftipulentur, velex qualibet alia caufa ad-

L] . . . . . . LÀ : 43 4 .. * * á
quirunt ^?, id nobis adquiritur: ipfe enim ^* qui in potefta- .

te alterius eft, nihil füum habere poteft. Ideoque 1i heres
infütutus fit, nifi noftro iuffu, hereditatem adire non potelt ,
et fi iubentibus nobis adierit, hereditas nobis adqumturä per-
inde atque fi nos ipfi heredes inftituti effemus. 4!-Et ^* his
/ €onuenienter fcilicet.legatum nobis per eundem. ^" adquiri-
^tur. $. 2. Non folum autem proprietas per eos , quos 1n po-
teftate habemus, adquiritur nobis, fed etiam. polleffio: cu-
. jusque ** enim rei poffeffionem adepti fuerint, id nos poffi-
J dere videmur. Vnde'etiam per eorum longam polfeffionem
dominium nobis adquiritur. : ) . .
quibus tantüm vfümfru&um habemus , ita placuit, vt quid-
quid ex re noftra, vel ex ;
adquiratur: fi quid vero extra eas caufas perfecuti * fint* **,
id ad dominum proprietatis pertinet ^?. [taque fi is fernus

fheres inftitutus fit, legatumue quid, aut ei donatum fuerit,

non mihi, fed domino proprietatis adquiritur. $. 4. Idem ;

placet de eo qui ?? nobis bona fide poflidetur, fiue liber fit,

fiue alienus feruus: quod enim placuit de vfufructuario, idem .

probatur etiam de bonae fidei poffeffore. ltaque quod extra
duas ?* caufas adquiritur, id *? vekad ipfum pertinet, fili-
ber eft: vel ad dominum eius 5?, fi feruus eft. — $. 5. Sed
54 bonae fidei poffeffor, cum vfüceperit feruum, quia eo mo-
do dominus fit, ex omnibus caufis per eum fibi adquirere pot-
eft: vfufrué&tuarius vero vfücapere feruum ?? non poteft:
' primum 5$, quia non poffidet, fed habet ius vtendi fruendi:
deinde 57, quoniam fcit feruum alienum elle.
XI. MancramNvs 5 libro IIL. Infitutionum. | P v-
PILLVS, quantum ad adquirendum, non indiget tutoris au-
Coritate: alienare vero nullam rem poteft, nifi praefente tu-
tore auctore, et ne quidem poffeflionem ??, quae eft natu-
- ralis, vt Sabinianis *? vifum e&ä quae fententia vera eft..
XII. CArrisTRATVS libro II. Inftitutionum. L a-
evs etítagna, licet interdum crefcant, interdum exarefcant,
fuos tamen terminos retinent: ideoque in his ius alluuionis
non adgnofcitur.
flato, aliqua fpecies facta fit, non erit ea noftra * commu-
nis: quia cum diuerfae materiae ?? aes atque argentum fit,
ab artificibus feparari, et in priftinam materiam reduci folet,

XIIL. NknAT1IvSs libro VI. Regularum. 5r procura-
tor rem mihi emerit ex mandato ?* meo, eique fit tradita

habet: smavis, et inter editos Hal. GEE.
Rehd. G x z. 40 Hal inferit: res. GER.
-42 Hal adquirant. G EB. 43 Hal. inferit; fevuus. GEB.
"Aerit t "ex; G.ER. 45 Hal. eosdem. GE n.
. EKt ita Flor. eft fa&um, E g. Et ita Rehd. GE F. 47 Vulg. acquirunt. R.
48 Hal. funt. 49 Hal. et Vuig. pertineat. BR. Etiam Rehd. ex correctio-
ne. GEB. 750 Hal. et Vulg. inferunt: a. BR. . Etiam Rehd. G E. 51
Hal. íflas, loco: duas. Vulg, extra duas iflas. BR, Rehd. vt Vulg. GE B.
52 Ap. Hal. et in. Rehd. id, abeft. GEE. 53 Vulg. domzuum proprieta-
— tis BR. In Rehd. eius, abeíft. GE R. — 54 In Rehd. Sed, abeft. GEB. — 55
- Rehd. inferit: aliemum, GE. 56 Vulg. addit: quidem. BR. Etiam Rehd.

39 Vulg. Acquirituv. BR. Etiam
41 Kehd. znfpiciamus. GE x.
44. Hal. in-

GE B. 57 Vulg. addit: vero. B R. 58 Hal et Vulg. MARCELLV'S.
B R. 59 Hal. ac «me poffeffionem. quidem. GER. 60 Vulg. Sabinuo. BR.

EtiamRehd. GEg. —— 61 Vulg, inferit; ex. B. Vtet Rehd. GEB, — 62

/

$. 3. De his autem feruis, in |.-

operis fuis adquirant ^* . id nobis -

$. r. Si?* aere meo, et argento tuo con- -

46 Hal. et Vulg. euiuscunque. .

DIGESTORVM LIB.:XLL. TIT. [.

meo:nomine : dominium mihi , id eft 55, proprietas adquiritur,
etiam ignoranti. $. r. Et tutor pupilli, pupillae *9, fimili-

ter vt procurator, 9* emendo nomine pupilli, pupillae, pro-
prietatem illis adquirit etiam ignorantibus. — M 162
. XIV. IpnkeMlibro V. Membranarum.: Qvonin litore

| quis aedificauerit, eius erit: nam litora püblica non ita fünt,

vt ea quae in patrimanio funt populi ,. fed vt. ea quae primum
a ?3 natura prodita funt, etin nullius adhuc dominium per-
uenerunt:' nec diífimilis .condicio eorum eft, atque pifcium.

et ferarum: quae fimul atque adprehenfae funt, fine dubio
eius, in cuius poteftatem peruenerunt, domipniifiunt, $. r.
Illud videndum eft, füblato ?? aedificio, quod in litore pofi-
tum erat, cuius condicionis is locus fit: hoc eft, vtrum ma- -

neat eius, cuius fuit aedificium, an rurfus in priftiriam cau-
fam reccidit *?, perindeque publicus fit, ac fi numquani in eo
aedificatum fuiffet, quod propius eft, vt exiftimari debeat:
fi modo recipit *^ priftinam litoris fpeciem.- |
XV. IpnEmw libro V. Regularum. Qvz autem in ripa

fluminis aedificat ,. non fuum facit. ,.

XVI. FroneNTINVS *^ libro VI. Inftitutionum.
Iw agrislimitatis ius alluuionis locum non habere' conftat:
idque et Diuus Pius 'conftituit, Et Trebatius ait,: agrum,
qui *? hoftibus deuictis ea condicione conceffus fit, vt in ci-

| uitatem ** veniret, habere alluuionem, neque effe limitatum:
agrum autem manucaptum, limitatum fuiffe, vt fciretur, .

quid cuique datum effet, quid veniffet **, quid in publico
relictum effet. A I DITW d CAU (CHOBUA
XVII. VrsrzANVvs libro l. ad Sabinum. $1 duo.do-
mini feruo communi rem tradiderint, adquirit *? alteri ab
altero. : ! 208 AMOTEL
- XVIII. Inkew libro IV. ad Sabinum. Prm heredita-
rium feruum, quod ** eft eiusdem hereditatis, heredi adqui-

ri non poteft; et maxime ipfa hereditas.

XIX. Pow?eoxuivs libro Ill. ad Sabinum. Liskm
homo, qui bona fide mihi feruit, id quod ex operis fuis, aut ex
re mea pararet, ad me pertinere fine dubio, Arifto ait: quod
vero quis ei donauerit, aut ex negotio gefto adquifierit, **
ad ipfum pertinere. Sed *? hereditatem legatumue non ad-
quiri mihi per eum : quia neque ex re mea, neque ex operis

fuis id fit: nec vlla eius opera effet in legato: in, hereditate

aliquatenus, quia per ipfum adiretur: quod et Varium Lucul-

lum 39 aliquando dubitaffe: fed verius effe **, non adquiri,

etiamfi teftator ad me voluiffet pertinere. Sed licet ei mini-
me adquirit 5?, attamen, fi voluntas euidens teftatoris appa-
reat, reftituendam effe ei hereditatem. Sed Trebatius *?, fi
liber homo bora fide feruiens, iuffu eius, cui feruiet 9* ,
hereditatem adiffet, heredem ipfüm fieri: nec intereffe, quid
fenferit, fed quid fecerit. Labeo contra, fi ex neceffitate id
feciffet: quod fi ita, vt et ipfe vellet, ipfüum fieri heredem..
— XX. VrriaAwvslibro XXIX. ad Sabinum. Tmna-
piTIO nihil amplius transferre debet vel poteft ad eum, qui
| | : | .ACCi-
Hal. stería, loco: moffra, GE B. — 63 Hal. et Vulg. diwerfa suateria. E. R.
Etiam Rehd. GER. 64 Hal. mandatu, loco: ex mandato. GEB. — 63
Hal.'etVulg. et, loco: id eff. BR. ta et Rehd. fed ex correctione. GER.
66 Hal. et Rehd. papillaeue, et mox iterum. GEB. 67 Hal. et Vulg. hic
inferunt? rem. BR. Etiam Rehd. G ER. 68 Vulgo a, abeít. BR. Etiam in
Rchd. G E s. 69 Hal. et Vulg. inferunt: eo, B R. Etiam Rehd. GEs. ' 70
Gothofr. in nota: recidat. vulg. Hial. GEE. 71 Hal. recepit. GEB.— "]2
In Rehd, haec lex antecedentem praeit. GEB. — 73 Rehd. inferit? ab. GE B.
74 Hal. et Rehd. ciuitate. G ER.
BR, 76 Gothofr. in nota: AL adquiritur. 1ta Hal. et Vulg. BR. 71
Vulg. qui, loco: quod. Bm. Etita Rehd. GER. 78 Hal. et Vulg. praefi-
gunt: id. BER, Etiam Rehd. GEs. ^9 Hal.et Vulg. inferunt: et. BR. 80
Hal. inferit: at. Rehd. variwm lucilum ait. GEB. 81 Hal et Vulg. eff,
BR, $2 Hal et Vulg. adquiratuy, B R. $5 Vulg. addit: ajf. 83« 84 HfaL

75 Hal. et Vulg. quidque veuiet et quid. .

(l
miini
bUit:
gutel
ferti
(us, !
fe £
pituti
rit b
vitutis
bebitQ
emeri
puto |
beram
pr li
meus (
d ellet:
fieim "
ber bot
geit p
poiï'eiïl(
)
fernom
lantem

fide al
éi, (
u
fierit,
ex fe i
hübere
qurit
elen
Quel
mv

$2
[
€m :
ftfe

Ói i

fenira,
tj
$8 Hl
lg (
] et Darl
pun, d
W n
Vaï. u.n
b Bynk
EM
d abeR.
mäm,' l
Wl&'m', ij
tüm, Q
lu nj
(duy; üt,
(tborg
R
Vlb [m
Ultrit:
f ^
itferit:
foipfit;
6Ep,
U TC titig
RChd. GE
!t Gpp
hher fn t

4

um
Qton,
tonft;
igus,
Ytind
Ditlons
lC
hu

od*
d )

1 $
Defette

* t.t
L]

ln
'.MDER

T

—

'
?
ü

"d

!
TUb
Ul w
, i

"
'N
() !
K C d

W.
j
Á
at
q

- 32

!

UWJ,BR.
TEU
yt, 61
[Vü]g: ii
p i
p
p
"
"m ?"i'/"
"T.
i
rjg-

DIGESTORVM LIB. XLL TIT. L. — — o

&ccipit, quam eft ** apud eum, qui tradit. Si igitur quis do-
minium in fundo habuit ?5, id tradendo transfert: fi non ha-
buit, ad eum qui accipit, nihil transfert.
autem dominium transfertur, ad eum qui accipit, tale trans-
fertur, quale fuit apud eum qui tradit ??: fi feruus fuit fun-
dus, cum feruitutibus tranfit: filiber ?9, vti fuit: etfi for-
te feruitutes debebantur fundo, qui traditus eft, cumi iure fer-

uitutium debitarum transfertur. Si quis igitur fundum dixe--

rit liberum, cum traderet.eum qui feruus fit, nihil iuris fer-
uitutis *? fundi detrahit: verumtamen obligatque ?? fe, de-

bebitque praeftare, quod dixit. $. 2. Si ego et Titius rem
emerimus, eaque Titio et ?* quafi meo procuratori tradita fit,.

puto mihi quoque quaefitum dominium: quia placet, per li-

beram perfonam omnium rerum pofleffionem quaeri poffe, et.

per hanc dominium. Ls .- | |
XXI. PowrPoNrvslibro XI. ad Sabinum.. S1 feruus
meus tibi bona fide feruiret, et ?? rem emi(fet, traditaque

ei effet: Proculus ??, nec meam fieri, quia feruum non pof--
. fideam ?* : nectuam, fi non ex retua fit parata ?5, Sedfi ?? li-
ber bona fide tibi feruiens emerit, ipfius fieri.. $. 1. Si rem.

rieam poffideas, et eam velim .tuam effe: fiet tua, quamuis
pofleffio apud me non fuerit. — — . — i

XXII. VrPrANvs libro XL. ad Sabinum. Nxwo

feruum vi poffidens, aut clam, aut precario, per hunc ftipu-
Tantem, vel rem ?* accipientem poteft adquirere. |
( XXIIL .Ipgw hbro XLIII. ad Sabinum. Qvzx bona

eft, quidquid ex re eius, cui feruit, adquirit, ei adquirit,
cui ?? bona fide feruit. . Sed et fi quid ex operis fuis adqui-
fierit, fimili modo ei adquirit: nam et operae quodammodo
ex re eius, cui feruit, habentur: quia *9? iure operas ei ex-
hibere debet, cui bona fide feruit. $. r. Tamdiu autem ad-

quirit *, quamdiu bona fide feruit: ceterum fi coeperit fcire,

efle eum alienum, vel liberum : videamus, an ei adquirit ??
Quaeftio in eo eft, vtrum initium ? fpeCtamus *, an fingula
ynomenta? et magis eít, vt fingula momenta ? ípeCtemus.

.$. 2. * Generaliter. dicendum eíft, quod ex re (ua, hoc eft
. eius, cui bona fide quis feruit, ei adquirere non poteft,. fibi

eum adquifiturum: quod autem non * ex re eius fibi adqui-
rere non poteít, ei adquifiturum, cui bona fide feruit. $. 3.
5iquis * duobus ? bona fide feruiat, vtrique adquiret, fed
feruiret. Vulg. feruit. &R. Et ita Rehd. GE R.
Tradidit. GEPR. — &6 Hal. babuerit. 87 Hal. et Rehd. tradidit.. GEB.
$8 Hal. addit: fuit fundus. GE B. 89 Hal. Nor. omnes: feraituti. forte
legas: feruitutibus. MSS. valde flu&uant. Chriftin. vt Flor. Ita habebant Var.
Y. et Darb. fed s expuncta eft. -In S. Cruc. L. vbi vt in. Vat. IV. feruituti fcri-
ptum, eft s adiecta. — Quatuor alii: wibil iuri feruitutis. In Vat. VL. mibil
jure feruituti. BR. — lfti quatuor Vat. IIL. Pal. I, IL. S. Cruc. I Ita quoque
Vat, II. nifi quod in fequentibus: fundi, abíit. Vt Flor. praeter Chriftin. ha-
bet Bynkersh. et Magl. Iu Rehd, fuit: feruituti, et fa&um: feruitutis. GE B.
9O Ap. Hal. et Vulg. 44e, abeft. pR. Etiam in Rehd. GER. 91 Vulgo
et, abeft. BR. Vt et in Rehd. GEn. 92 Taur. feruirEt, nempe proprio
marte; nam omnes codices ícripti et editi hoc modo fupplerunt: Si feraus
eneus, cum tibi bona fide feruiret, vem emiffet. BR. Habeut illud fupplemen-
tum, absque copula: Vat. L. IE. II IV. VE Chriftin. Pal. I. IT. S. Cruc. I. il
Barb. Bynkersh. vt et Rehd. et ex editis Hal. GER. — 93 Hal. et Vulg. ad-
dunt; ajt. BR. Etiam Rehd. GEz. — 94 Vulg. poffidebzm. BR.. 95 Vulg.
comparata. BR. Rehd. preparata. GEB.
jam Rehd. GEB. 97 Hal.et Vulg. inferunt: aliquam. BB.

98. Hal. et
Vulg, feruit. BR. Etiam Rehd. GER. 99 Taur. Qii. GE B.

(Xoo Rehd.

inferit: ciwili. GEB. — Y Hal et Rehd. addunt: ez. GE B. — 2, Hal. adqui-:

vat. 5$ Vulg. inferit: m eo. BR. — 4 Rehd. fpe&emus. GEB. 5 Rehd.
inferit: quantum ad iuvis augufliam , fed recentior manus antehaec verba. ad-
Íciipfit: va, et poft ea: cat, quod innuere videtur, haec verba abundare.
GEPR. . 6 Rehd. praefigit: Et. GEg. Gothofr. in nota; quod autem
ex re eius. 2ulg. Hal. Vt Hal. et Vulg. nempe quod abíit vocula: mom, etiam
Rehd. GE F. 8 Vid. Noodt IJ. Obf. 13. BR. — 9 Rehd. inferit: domi-
"is. GEB. IO Rehd. praefigit: a« vero. GEB. 11 Gothofr. in nota:
liber fit tibi, an vero ei debeat, Cuiac, IV. Qbferg, 1, — Kta vero dudum Hal.

$. I. Quotiens.

85 Rehd. erat, et "mosfc':'

- 96 Vulg. inferit: bomo. BR. Et-

fingulis ex re fua, Quod antem ex re alterius eft, vtrum
pro parte ei cui bona fide feruit, '? pro parte domino, íi
feruus fit, aut fi liber fit ^* , ei cui bona fide feruit, an ve-
ro ei debeat adquitere totum, ex cuius re eft, videamus: quam
fpeciem Scaeuola quoque tra&tat libro fecundo Quaeftionum :

ait enim, fi.alienus feruus duobus bona fide feruiat, et ex

vnius eorum, re adquirat, rationem facere, vt ei dumtaxat in.
folidum adquirat, fed *? fi adiciat eius. nomen, ex cuius re

ftipulatur: nec dubitandum effe ait, quin ei foli adquiraturz

quia et fi ex re ipfius ftipularetur *5, alteri ex dominis nomi--
natim flipulando, *folidum * ei adquiret **. Et in *5 infe-

rioribus *probat*, vt quamuis non * nominatim, nec iuffu
meo, exretamen mea ftipulatus fit, ** cum pluribus bona
fide feruiret, mihi foli adquirat: nam et illud. receptum eft,
vt *5 quotiens communis feruus omnibus adquirere non pot-
eft, ei foli eum adquirere, cui *? poteft: et hoc Iulianum
quoque fcribere, faepe rettuli: eoque ?? iure vtimur.

| XXIV. PAvrLys libro XIV. ad Sabinum. Iw omni-
bus, quae ad eandem fpeciem reuerti »non) poflunt ?*,
dicendum eft, fi materia manente ?? fpecies. dumtaxat forte-
mutata fit, veluti fi. ^* meo aere ftatuam, aut argento föy-

phum feciffes, me eorum dominum manere ?*,

|XXV. CarrisTEATVslibro II. Inftitutionum, N-

.sr voluntate domini alterius nomine id factum fit, propter
.confenfüm enim domini tota res eius fit, cuius nomine facta
eft. :

fide alicui feruiat ??, fiue feruus alienus eft, fiue homo liber |

XXVI. Pavrvslibro XIV. ad Sabinum. SED fi **5

meis tabulis nauem feciffes, tuam nauem effe: quia cupref-
füs non.maneret ??, ficuti nec lana veftimento facto: fed
cuprefleum aut laneum cbrpus fieret. $. 1. Proculus indicat,
hoc.?* iure nos vti, quod Seruio et Labeoni placniffet: in

quibus propria qualitas exfpeCtaretur ?5, fi quid additum erit,

toto cedit ??: vt ftatuae pes, aut manus, fcypho fundus,

aut.anfa, leCto fulcrum , naui tabula , aedificio cementum 3?z

.tota enim eius funt, cuius ** ante fuerant. $. 2. Arbor ra-

dicitus eruta, etin alio ?? pofita, priusquam coaluerit, prio-
ris domini eft: vbi coaluit ?*, agro cedit: etfi rurfus eruta
fit, non ad priorem dominum reuertitur: nam credibile eft,
alio terrae alimento aliam factam ?*, $. 3. Si meam lanam

.35 feceris purpuram, nihilo minus meam efle Labeo ait: quia

. nihil

adde Noodt, alleg. 1T. Obf. 1. Vulg. fi liber fit fibi vel ei cui etc. n R. Rehd.
vt Vulg. GEB. . Immo et Hal. non tzb fed fibi habet.
'et. GEB. 13 Hal. flipulatur. Vulg. flipuletur. BR.
'cisoadqueret, vbi và fo fatis innuit, vocem: folidum , abeffe. Bm.. Sed et vtra-
.que e aut faltim altera innuit, fcribendum fuiffe a Taur. adquErEt , aut ad-
" quEvet.. Rehd. folidum ei acquivet. GX B.

12, Rehd. inferit z
14 Scriptum eratz

15 Hal. et id znfervioribus. G E B.
16 Vulg. nec. BR. .. V7 Vulg. praefigit: etzam. BR. 18 Vulgo vt, ab-
eft. BR. — I9 Taur. Qij. GEB. — 20 Hal. et Vulg. et boc. B R. 21 Go-
thofr. in nota: reuerti' poffunt. Hal. et recte. Sed ita quoque ómnes fcripti
et editi. BR. ' Ábeft nempe: zo*, a Barþ. Vat. L. HI. VI. Chriftin. Pal. II
S. Cruc. I. Bynkersh. vt et a Rehd. non aeque a Magl.. G E B. 22 Rehd.
inferit: eadem. G EB. 23 Vulg.inferit: ex. BR. — Etiam Rehd. GEB.- 24
Vulg. seum dominium manere eorum. B R. Rehd. Wemn, eorum dominium ma-
nere. GE B. 25 Hal. et Vulg. inferunt: ex. BR. Etiam Rehd. GEB. 26
Rehd. maomet. GEB. — 277 Vulg. eo. BR.. Et Rehd. GEB.. 28 Gothofr.
in nota: fpe&taretur vwlg. Immo Hal. et. Vulg. qualitas vei fpe&avetur , et fic
malumus. In MSS. reperi: qmalitas fpectaretur in. Vat. II. VI. Chriftin. Pal.
IL S. Cruc. L. At in folo Vat. II qualitas vei fpedhavetur. — Sex alii: qualitas
exfpectaretur, in quorum vno Pal. I. fxxpra: exfpectaretzv , Ícriptum $.. remane-
vet. BR. . Reliqua quinque funt: Barb. Vat. 1. IV. V S. Cruc. I. quibus adde
Magl. et Bynkersh. Et ita: qualitas exfpeftaretur: etiam Rehd. GE . 29
Gothofr. in nota: toto cedere. lal Pleraque MSS. habent: toti. BR. m-
mo omnia Vat. I. III. S. Cruc. 1. Il. Bynkersh. et ex correctione Darb. Etiam
Rehd. Sed et Gothofredus male expreffit jectionem Haloandri, apud quem
eít : additum effet , toti cedere. GEB. 50 Hal. caementum. GEB. 51 Taur.
Quius. G E. 32, Hal. et alio. Vulg. m alio loco, et ita Flor. inter ver-
fus fuppletum, B R. Rehd. vt Vulg. G EB. 33 Hal. et Vulg.-coaluerit. B R.
Etiam Rehd. G x B. 24 Vulg. addit: erberem effé. &R. — 35 Gothofr. in
! g9-

Eceeee2 -

tuum totum argentum, £ , . ontra
fcyphum alieno plumbo plumbaueris, alienoue argento fer- !

938

nihil intereft ?5 inter purpuram, et eam lanam, quae in lu-

tum aut caenum ?* cecidiffet, atque ita priftinum colorem .

perhdet ^ —— ; o
XXVII. PouPouivslibro XXX. ad Sabinum. Qv rp-
QviD in fatto ?5 argento alieni argenti addideris, non effe
fatendum eft: at ?? contra fi tuum.

ruminaueris, non dubitatur ^? fcyphum tuum effe, et a te re-
&e vindicari. $. 1. Vbi fimul plura contribuuntur, ex qui-
bus vnum medicamentum fit, aüt co&tis odoribus vnguenta
facimus, nihil hic füum vere ** dicere poteft prior dominus :
quare potiffimum ^? exiftimari, cuius nomine factum fit,
eius effe. $. 2. Cum partes duorum dominorum ferrumine
43 cohaereant ^^, hae *^? cum ^* quaereretur vtri cedant *,
Caffius ait, pro portione rei aeftimandum ^*, vel pro pretio
cuiusque partis. Sed fi neutra alteri acceffioni ^? eft, videa-

- mus, ne aut vtriusque effe dicenda fit ??, ficuti malfía confu-
fa, aut eius cuius nomine ferruminata eft? Sed Proculns et

Pegafus exiftimant, fuam cüiusque rem manere. [ -
? XXVIIL IpgM libo XXXIIL ad Sabinum. $1 fu-
pra tuum parietem vicinus ?* aedificauerit, proprium eius id
quod aedificauerit fieri, Labeo et Sabinus aiunt. Sed Procu-
lus, tuum proprium, quemadmodum tuum fieret, quod in
folo tuo alius aedificaffet: quod verius eft. |

XXIX. Pavrvs libro XVI. ad Sabinum. IN/T,ERBOS,V

qui fecundum vnam ripam praedia habent, infula in flumine
nata, non proó indiuifo communis fit ?^, fed regionibus
quoque diuilis: quantum enim ante 5 cuiusque eorum ^^
ripam eft, tantum, veluti linea in direCtum per infulam trans-
duCta, quisque eorum in ea habebit certis regionibus.
) XXX. PowPonivs libroXXXIlV. adSabinum. Én-
co fiinfula nata adcreuerit.fundo meo, et inferiorem par-
tem fundi vendidero, ad cuius frontem infula non refpicit ,
nihil ex ea infula pertinebit ** ad emptorem: eadem ex cau-

faà, qua nec 5* ab initio quidem eius fieret, fi iam tunc, cum

infüla nafceretur, eiusdem partis dominus fuiffet. $. r.
Celfus filius, fi in ripa fluminis, quae fecundum agrum meum
fit ^* , arbor nata fit, meam elfe ait: quia folum ipfum meum
priuatum eft, vfus autem eius publicus intellegitur: et ideo,
cum exficcatus effet ?5 alueus, proximorum fit: quia iam po-
pulus eo non vtitur. — $. 2. Tribus modis infula in tlumine
fit: vno *?, cum agrum, qui aluei non fuit, amnis circum-
fluit: altero, cum locum qui aluei effet ,. ficcum relinquit *^,
et circumfluere coepit: tertio, cum paulatim colluendo **
locum eminentem fupra alueum fecit, et eum alluendo auxit.
Duobus pofterioribus modis priuata infula fit eius , cuius ager
propior fuerit ^, cum primum extitit: nam et natura flumi-

-nota: infe&am fcil. Ipfe Taur. in margine habet: z'nfec'evz's.ï Si MSS. confu-

las, videtur in Pal. II. fuiffe: znfeceris purpura , fed fuper finalem literam du-

. &a lineola fa&um : parpuram. | Yta certe habuerunt Barb. et $. Cruc. Il..— Sed

ibi: aut, ante: purpuram ,Íícriptum, vt femper fuit in Vat. V , hic repofitum ;
iutiuxeris aut purpuram. — Et ita Vat. I. II. HI. S. Cruc. I. Pal. I. qui verbum
collocat poft: parpurami, et'Trenif. qui: vel, habet loco: amt. -In Vat. IV.
fuit: zmtexeris pupuram , vecentius autem inter verfus pofitum: zntznxeris aut;
et tandem 75 zntexeris, expunQum. — In Vat. VI. Janam infeceris vel intexeris
purpuram. BR. Bynkersh. habet: timxeris aut purpuram, et Rehd. zutinxeris
aut purpuram. Sed et Hal. habet : infecevis purpura. GEB. — 36 Hal. imter-
ft. ^ 37 Hal. fcoenun. GER. 38 Gothofr, in nota: Quidquid infe&o
argento, valgat. quidquid fa&o argento. Flal, Kklal. in margine Vulgatam ha-

bet. Sed et MSS. eandem referunt Barb. Vat. I. II. II IV. V. Chriftin. Pal. -

I. IL. S. Cruc. I. Hl. Magl. Bynkersh. vt et Rehd. GEB. — 39 Taur. aD. GER.

40 Rehd. daubitabitur. GF B. — 41 Vulg. mibil bic borum fuum effe dicere. BR.

Etam Rehd. pro: vere, habet: effe. GEB. — 42 Hal. et Vulg. addunt: eff.
BR. Etiam Rehd. GER. 43 Vulg. ferrumiztatione. BR. Etiam Rehd. GE .
44 Hal.et Vulg. cobaereremt. B R. —— 45 Hal. baeque. Kehd. bee. i. e. eae.
GEB. 46 WVulg. et, loco: bae cum. B R. Hal. et Vulg. cederent. B R.

- 48 Vulg. exiflimandum. BR. . 49 Vulg. acceffo. BR. — Kehd. meutram alteri

acceffie. G E B. 50 Rehd, fiut. G E B. 51 Vulg.inferit: tums. 8R. — 52

i r

DIGESTORVM LIB. XLL TIT. L

nis haec eft, vt curfu fuo mutato, aluei eaufam mutet: nee

quicquam interfit 5?, vtrum de aluei dumtaxat folo mutato,

an de eo quod fuperfufum folo et terrae ** fit, quaeratur?
vtrumque enim eiusdem generis eft,. Primo autem illo *5 mo-
do caufa proprietatis non.mutatur. $..3. Alluuio ** agrum
reftituit eum, quem impetus fluminis totum abftulit. Itaque
fi ager, qui inter viam publicam et flumen fuit, inundatione
fluminis occupatus effet 9*, fiue paulatim occupatus eft *5,
fiue non paulatim, fed eodem impetu receffu fluminis refti-
tutus *?, ad priftinum dominum pertinet: flumina enim cen-
fitorum *? vice funguntur, vt ex priuato in publicum addi-
cant **, et ex publico in priuatum. . Itaque ficuti hic fundus,
cum alueus fluminis factus effet, fuiffet publicus: ita nunc
priuatus eius effe debet, cuius antea fuit. $. 4. Si pilas in
mare iaCtauerim *?, et füpra *? eas inaedificauerim **, con-
tinuo aedificium meum 7? tit, ltem fi infulam ** in mari ae-«
dificauerim, continuo mea fit: quoniam id quod nullius fit **,
occupantis fit. E : d
XXXIL. Pavrvs libo XXXL ad Edictum, Nv»w-
QYAM nuda traditio transfert dominium: fed ita, fi venditio,
aut aliqua *5 iufta caufa- praecefferit, propter quam traditio
fequeretur. $. r. Thenfaurus*? eft vetus quaedam depofitio
pecuníiae, cuius non exftat memoria, vt iam dominum non

habeat: fic enim fit eius, qui inuenerit, quod non alterius fit. -

Alioquin fi quis aliquid vel lucri caufa, vel metus, vel cufto-

diae, condiderit fub terra, non eft theníaurus: cuius etiam

füurtüm Dit-^ « - | :
XXXII. Garvs 39 libro XI. ad Edictum prouinciale..

| ET1AM inuitis nobis per feruos ** adquiritur paene ex omnie

bus caufis. — |
XXXIIL VrrraAwvs ?? libro IV. Difputationum.

Iw eo quod feruo caftrenfi ante aditam hereditatem filiifamis
lias militis legatur, vel ** eo, quod ftipulatur feruus, tra-

&atur apud Marcellum libro vicenfimo **,ex cuius perfona -

vel ftipulatio vires habeat, vel legatum: et puto verius, quod
et Scaeuolae videtur, et ipfe Marcellus trattat, fi quidem ad-
eatur hereditas, omnia vt in hereditario feruo: fi ** adita non

fit, vt in proprio patris effe fpe&tanda, Et fi vfusfru&tus fue-

rit huic feruo reliéctus, modo patri videri delatum, modo he-
redi; nec a perfona in perfonam creditur tranfiffe. $. 1. Ea-
dem diftinctione quis vtetur, etiam fi res fuerit fubtrata;
aut ceffare, aut non, furti aCctionem dicet, fi ex teftaménto
adierit: quoniam hereditati furtum non fit: aut fi non adie-
rit, patri dabitur furti a&ctio: nam et condictio, $. 2. Quo-
tiens feruus hereditarius ftipulatur, vel per traditionem acci-

pit, ex perfona defuncti vires confumit *9, vt Iuliano placetz
| | cuius

Rehd. fit. GEB, — $3 Ap. Hal. anute, abeft, GER.— 54 Hal. inferit: iuxta. -

Kehd. vtramque le&ionem exhibet: amte cuiusque eorum iuxta vipam efl, GE B.

55 'Taur. pertineVit. G E B. 56 Hal. quia ne. Rehd. quia mec. GEB. 57 -

Hal.e/l. 58 Hal. exficcatus eff, alueus. $9 Vulg. addit: ;do. BR.
Etiam Rehd. GE s. 60 Hal. veliquit. — 61 Vulg. coalluendo. BR. — 62, Hal.
et Vulg. fuerat. &R. Etiam Rehd. fed fa&um : fuerit. GE B. 63 Hal. nteref?,
64 Vulg.folo veteri fit. 8R. — 65 Rehd. vel alio, loco: illo. GE R. 66 Contu-
le inprimis Noodt. 1. Probab. 1. et IT. de Vfufr. 11. BR. 67 Vulg. eff.BR,
68 Rehd. effet. GEB. — 69 Rehd. addit: efl. Gx B. 40 Hial. cenforum ,
et in margine: alia$, cemfitorum. GE B. —— '74 Rehd. addwcamt. GES. — 72
Vulg. jaclamero. BR, Rehd. vt Vulg. GER. 73 Vulg. fuper. 8 R. 74
Hal. aedificauerim. Vulg. aedificauero. 8 R. Rehd. zmaedificauero. 75 Taur.
aedificiu Meum. GER. 26 Vulg. inferit: vel villam. BR. n Rehd. fuit:
infulem, et fa&um: vilam. GEB. '77 Hal efi. '78 Mauult Bynkersh.
alia qua, vid, V. Obf. 25$. GEB. — '19 Hal. Tbefaurus. GEB. $o Vulg.
VLPIANV'S. &R. 81 Hal, et Vulg. inferunt: z0ffros. B R. Etiam Rehd.

GER. $82 Vulg. PAVLVS. &R. — $83 Hal.et Vulg. inferunt: i. BR.

In Rehd. eadem vox eft fuperfcripta. GEB. — 84 Hal. tricefimo. Vulg. XXIT.
&R. Rehd. XXV. GERE. $5 Hal er Vulg. inferunt: vero. BR. Etiam
Rehd. G E E. 86 Gothofr. in nota: ,4j. affumit, Nempe ita ipfe Taur. in
margiue, et' €ft corre&tio valde antiqua, vt et duae fequentes, g R, — Ita etiam

Hal;

enit
eie
eli
Vg

fibot

"

n COf
veto !
vdut
vt i
Nam

tü eà

B

atque

vum,
Quia 1
do pet
f a
pecuniz
ferto
wl
yobit t
fenuo t
lemus
93 hl
contit
ptopri
fordur
utto
trotis
du
ton:
fis
nb
Qua
- adqu
frof
Quod
Vtrüm
fl f
lem ac
D (ta

Bd n
Vul. t
lt ntyy,
tey f
t E[hOc
lfeit: i
ilantered
92 tl e
MT
91 Tar,
TM

[

6E
I Bd
mfcrit; ,.
Mi j
V et
H&l. V()ä
Mi [
W Qtg

,äïk: Ó

Tuin
U
hm
j it",

M
vendin,
trdito
bepolto
m n
ros f
l atf«
T

onenle,
ODDLe

BOf
]i
$, f
n
»qui
jem at«
ij not
&ns o
yoio l
dnit
y, ii
AU
g tt*
) Pl;cht ;
Qdb

E
"m
i 537
u J
: (j B
J iutm[?-
j Cotiie
p i
;m[anm:

i fit
Bynktf;h'
ph
j
[ gl
?

j Euaq!

DIGESTORVM LIB. XLL TIT. [ OR 839

cuius et valuit ** fententia, teftantis perfonam fpe&andam
effe, opinantis. u m
XXXIV. Inkew libro IV. deCenfibus. Hknxpt1TAS
enim non heredis perfonam, fed defuncti fuftinet, vt multis
argumentis iuris ciullis comprobatum eft. ——
XXXV. IpnEw libro VII. Difputationum. .St procu-
rator meus vel tutor pupilli, rem fuam, quafi meam , vel pu-
filli , alii tradiderint 9?, non receífit ab eis dominium, et nul-
a eft alienatio : quia nemo errans rem fuam emittit 9?,
^OXXXVI. Ivrriamwvs libro XIII. Digeftorum. Cv«
in corpus quidem, quod traditur, confentiamus, in caufis
vero diffentiamus : non animaduerto, cur inefficax fit traditio :
veluti fi ego credam, me ex teftamento tibi obligatum effe,
vt fundum tradam, tu exiftimes ex ftipulatu tibi eum deberi,
Nam et fi pecuniam numeratam tibi tradam donandi gratia,
tu eam quafi creditam accipias: conftat proprietatem ad te
tranfire *?, nec impedimento effe, quod circa caufam dandi
atque accipiendi diffenferimus. . . ixEr EOR L
| XXXVIIL. InEgw libro XLIV. Digeftorum. Pxn fer-
uum, qui pignori datus eft , creditori nec poffeffio adquiritur:
quia nec ftipulatione, nec mandatione ?* , nec vllo alio mo-
do per eum feruum quicquam ei adquiritur, quamuis poflef-
fio penes eum fit. $. r. Si vnus ex dominis feruo communi
pecuniam donauit, in poteftate domini eft, quemadmodunr
feruo communi pecuniam donet ?? : nam fi hoc folum egerit,
vt ea feparetur a fuis rationibus, etin peculio ferui fit: mà-

feruo conimuni donauerit, quomodo alienis feruis donare fo-
lemus: fiet fociorum communis pro portione, quam in feruo
?3 habebunt. .$. 2. Sed, vt fequens quaeftio locum habeat ,
conftituamus focium ita feruo communi pecuniam donaffe, vt

Sroprietatem fuam manere vellet: fi ex hác pecunia feruus .

fundum comparauerit, erit is füundus communis fociorum pro
portione ?* dominii. Nam et fi furtiuis nummis feruus com-
munis fundum comparauerit ?*, fociorum erit pro portione
dominii. Neque enim vt fructuarius feruus ex re fru&tuarii
non adquirit proprietario, ita et communis feruus ex re alte-
rius domini non adquirit alteri domino. Sed quemadmodum
in his, quae aliunde adquiruntur, diuerfa condicio eft fru-
€tuarii, et ferui communis: veluti cum alter fructuario non

- adquirat, alter dominis ?* adquirat: ita quod ex re quidem
fructuarii adquifitum fuerit, ad eum folum- pertinebi

t55
quod ex re alterius domini feraus communis adquifierit, ad

vtrumque dominum pertinebit. $. 3. Sicut feruus commu-

nis ftipulando nominatim alteri ex dominis, ita per traditio-
nem accipiendo, foli ei adquirit. $. 4. Quod vnius feruus,
per traditionem accipiendo, fe accipere dixerit domino et Ti-

Hal. et Rehd. GE . $7 Vulg. praenaluit,loco:et valuit. BR. — 88 Hal. et

Vulg. tradiderit. BR. Etiam Rehd. GE B.( 89 Gothofr. in nota: Al. amittit..

lta nempe Taur. in margine, et Hal et Rehd. GE2. 9o Confer Averan. J. Ia-
terpr. Invr. 17.. Rehd. hichabettranfiffe. GEB. — 91 Gothofr. in nota: traditio-
z. Ethochabet Taür. in margine, et ita Hal, etRehd. GE B. — 92 Rehd. hic
inferit: intereff , qua mrente donet. Eadem verba Vulg. tribuit Brenkm. in nota
ád antecedentia verba: m poteflate, quo qui referri poffint, non video. GEB.
93 Hal. et Vulg. inferunt : commumi.WR. Etiam Rehd. GEB. 94 Vulg. pro par-

te. BR. 95 Hal. coimmaumis feruus comparauit fandum, | 96. Hal. domino. GEB..-

97 Taur. pertineVit. Val. fequenti: quod, praefigit: et. GEB. Etiam Vulg.
B R. 98 Hal. adquirit, im partem. 99 Hal. et Rehd. praefigunt: ;4.
G E B. 100 Hal. fic. Vulgo: fi, prorfus abeft. B R. — Etiam in Rehd. GE s.
X Haladquiret. GER. — ^2 Hal. et Vulg. praefigunt: et."BR. — 3 Vulg.
inferit: vem. BR. 4 Vulg. rurfus addit: rem. BR. — 5 Vulg. Martzus. BR.
Rehd. Martinus, íed m eft pun&is fubnotatis deleta. G E B. 6 Hal. znter

viam et flumen. — Vulg, vltra vimn publicam. BR. Rehd. vt Vulg. GEB. "
Hal. voce: fluit, omiffa pergit: fhlumen paulatim primum ommem agrum.
Rehd. flumen. fluit paulatim primum owmem agrum. GEB. ^ $ Gothofr.
in nota: aboleuit. vslgst, Rehd. vt Vulg. abolewit, Klal. fequentibus prae-
figit: deinde, quod.et facit Rehd. GE», ^ 9 Vulg. abfinhfet. BR. Et-

| rum faceret, in parte alterius domini nihil agetur.

tio, partem domino adquiret, in parte ?? nihil agit. $. z. -
Frué&tuarius feruus, fi dixerit, fe domino proprietatis per tra-
ditionem accipere ex re fruCtuarii, ?? totum domino adqui-
ret: nam et fi *?? . ftipulando ex re fru&tuarii, domino pro-
prietatis adquireret *. $. 6. Si cum mihi donare velles, iuf-
ferim te feruo communi meo et Titii rem tradere , isque hac
mente acciperet, vt rem Titii faceret: nihil agetur. ^"Nam et
fi procuratori meo rem tradideris, vt meam faceres, ? is hac

mente acceperit, vt ? fuam faceret: nihil agetur. Quod fi

feruus communis hac mente acceperit *, vt duorum domino-

XXXVIIL Arrewvs Vanvs libro IV. Digeftorum

.a Paulo epitomatorum. A-'-m1vs * fundum habebat fecun- .

dum viam publicam, vltra viam * flumen erat, et ager Lucii
Titii: fluit " lumen paulatim, primum omnium agrum, qui
inter viam et flumen eifet , ambedit *, et viam fuftulit: poft-
ea rurfus minutatim receffit, et alluuione in antiquum locum
rediit. Refpondit, cum flumen agrum et viam publicam fu-
ituliffet *, eum agrum eius fa&um effe, qui trans flumen fun-
dum habuiffet: poftea cum paulatim. retro rediffet, -ademiffe

| ei *? , cuius factus effet, et addidiffe ei **, cuius trans viam **

effet, quoniam eius fundus proximus flumini effet: id autem
** quod publicum fuiffet, nemini accelfiffe **^: nec tamen im-
pedimento viam effe ait *5, quo minus ager, qui trans viam allu-.

, uioni * relictus eft *", Attii ?* fieret: nam ipfa quoque via
oecul ' . fundi effet. |
nebit eiusdem domini proprietas: fi vero eo modo pecuniam | -

- .XXXIX. Ivrrawvs *? libro III. ex Minicio. ET-

IAM vfuvr'!i:.iuus feruus bonae fidei emptori adquirit, quod ex
re eius ftipulatur, aut per traditionem accipit. - :

'"XL. ArnricaAwvs libro VIL Quaeftionum. Qvax- -
siTVM eft, fiis, cui liber homo bona fide feruiret, deceffe-

. rit: eique is heres extiterit, qui liberum eum effe fciat, an ali-

quid per eum adquirat??? Non effeait, vt hic bona fide?* pof-
fellor videatur, quando ?? fciens liberum poffidere coeperit:
quia, et fi fundum fuum quis legauerit, heres, qui eum lega-
tum effe íciat, procul dubio fructus ex eo fuos non faciet
?3: et multo magis fi teftator eum alienum bona fide emptum
poffedit ^*: et *? circa feruorum igitur operam ?* ac mi-
nifterium eandem rationem fequendam: vt fiue proprii, fiue
alieni, vel legati, vel manumiffi teftamento fuerint, nihil per
eos heredibus, qui modo eorum id non ignorarent, adqui-
ratur: etenim fimul haec ?* fere cedere ??, vt quo cafu fru-

€tus praediorum confamptos fuos faciat bona fide ?? poffeffor,

eodem per feruum ex opera et ex re ipfius ei adquiratur.
XLI. VrPrANvs libro IX. ad Edictum. SrATvAS
in ciuitate pofitas, ciuium non effe: idque ?? Trebatius ct
Pegafus ?* : dare tamen operam Praetorem oportere, vt quod
: m ea

iam Rehd. Gr?. .yo Hal.et Vulg. et ademijfet ei. BR. Etiam Rehd, GEn..
11 Hal. et addidiffet ei. Vulg. omiffo : et, habet: addidiffe ei. BR. Rehd, vt
Hal. GER. 12 Vulg. inferit: ager. BR. . 13 Hal. quidem,; loco: autem,
G E B. 14 Nor. nenminiacceffiffet. Ex vndecim MSS. quatuor eo modo ex-
hibent, fed duo horum ex correctione. — Habebat et quintus,. Vat. IV.. accef-
fiffe, verum iftic t adiecta. B R. Habent: memiui acceffiffet, Vat. l. V. Barb.
S. Cruc. II difcrimen codicum, qui ab initio et qui ex corre&ione habent,
riOn/x'gperi. -In Vat. L. fuit; memini acceffione, fed eft corredum. In Vat. II,
et VL fa&um: acceffiffe. . Habent vt Flor. zemini acceffife Chriftin, Pal. II. et
Bynkersh. quo poft nothlam fcriptam addito, funt codices duodecim. .In Vat.
IV. erat : acceffife. Rehd. vt Nor. G E 8. Immo et Taurell. zemini acceffiffet. 15
Vulgo ait,abeft. BR. — 16 Vulg. inferit: fuminis. Hal. habet : alluuione, quod
probo. pz. — 17 HaletVulg. effet.gR. 18 Rehd.Martii. GEB. — 19 Hal,
IDEM.GEB, 20 Hal et Rehd.. adquiratmr. GEB. — 21 Hal.et Rehd. £a-
uaefidei. GEB. 22 Vulg. qui, loco: quando. B R. Etiam Rehd. GEB. . 23 Hal.
et Rehd. faciat. GEB. . 24 Hal. poffederit. 25 Ap. Hal.et,àbeít. GEB.. 26
Hal. operas. GE B. 27 Hal. et Rehd. boc. GEB. 28 Vulg. recidere. BR.
Ita etRehd. fed a fere, omiffo. GEs. — 29 Hal. et Rehd. bonae fidei. GEB.
30 Hal.id et, loco: idque, GEB. — 21 Eal et Vulg. addunt: aignt. B n.
Eeeece a — . -

840

ea mente in püblico pofitum eft, ne liceret priuato auferre,
nec ei qui pofuerit: tuendi ergo ciues erunt et aduerfus * pe-
tentem exceptione, et actione aduerfus * poffidentem 1u-

andi. 2 T
A XLIL Pàvrvs libro XI. ad Edictum. SvBSTITV-
q10 quae nondum competit, extra bona noftraeft. — . ——
XLIII. Ga1vs libro VII. ad Edictum prouinciale. Srm-
vvsqui bona fide poffidetur, id quod ex re alterxu.s.efc , pot-
feffori non adquirit. — $. I. Incorporales res traditionem et
vfucapionem non recipere, manifeftum eft. $. 2. Cum feruus,
in quo alterius v et ei
ditäs fit: antequam pretium foluat 33, in pendenti H elt,
cui proprietatem adquifierit, et cum. ex peculio, .gläosd.'ad
fru&tuarium pertinet, foluerit, intellegitur fructuarii ?* ho-
mo fuille: cum vero ex eo ?* peculio, quod proprietarium
fequitur, foluerit, proprietarii ex poftfatto fuiffe videtur.
XLIV. VrPiawvslibro XIX. ad Edictum. Pomw-
pPONIVS tractat, cum paftori meo lupi porcos eriperent,
hos vicinae villae colonus cum robuftis canibus et fortibus,
quos pecoris füi gratia paícebat, confecutus, lupis eripuit,
aut canes extorferunt: et cum paftor meus peteret porcos,
quaerebatur, vtrum eius fa&ti fint porci, qui eripuit, an noftri

maneant? nam ?* genere quodam venandi id erant nancti: |

cogitabat tamen *?, quemadmodum terra marique capta, cum
iníuam naturalem laxitatem peruenerant ??, definerent eo-

rum eífe qui ceperunt. ?: ita ex bonis quoque noftris capta | vei
rat per longum tempus capio, an 9^ fructus meos faciam ?

. a beftiis marinis. et terreftribus , definant noftra effe, cum
effugerunt ^* beftiae noftram perfecutionem: quis denique
manere nofäum dicit ^?, quod auis transuolans, ex area, aut
ex agro noftro transtulit ^?? aut quod nobis ** eripuit? fi
igitur definit, fi fuerit ore beftiae liberatum, occupantis erit:
quemadmodum pifícis, vel aper, velauis, ^5 qui poteftatem no-
firam euafit ^9, fi ab alio capiatur, ipfius fit. Sed putat po--
tius, noftrum manere tamdiu, quamdiu. reciperari poffit: li-
cet inauibus, et pifcibus et feris verum fit, quod fcribit.
idem ait, et fi naufragio ^* quid amiílum fit, non ftatim
noftrum eífe definere: denique quadruplo teneri eum, qui
rapuit ^9. . Et fane melius eft dicere, et quod a lupo eripi-
tur, hoftrum manere, quamdiu recipi pollit id, quod ereptum

eft. Siigitur manet ^?, ego arbitror, etiam furti compete- |

re attionem: licet enim : non animo furandi fuerit colonus
perfecutus, quamuis et hocanimo potuerit eífe 59, fed etfi non
hoc animo perfecutus:fit, tamen cum repofcenti non reddit
51 füpprimere et intercipere videtur: quare et furti ^^, et
ad exhibendum teneri eum arbitror: et vindicari, , exhibito
53 .ab eo porcos poffe.

2oXLV..Gaivs libro VII. ad Edi&um . prouinciale,

Etiam Rehd. GE F. 22, Hal. et Vulg. emerit. BR. EtiamRehd. GER. .33
Hal.(olustwr. GEB. — 34 Etiam nunc Flor. eft zmpendenti. B R..- 35 Vulg.
wfafru&uarii. sR, 36 Ap.Hal.et Vulg. eo, abeft. &n. Vt et in . Rehd..
GEBR. ^ 37 Hal. et taien quod genere, duobus puudis poft: man&, collo-
catis, et z8 tameu, poft: cogitabat , fublato. GER. . 38 Vulg. enzm, loco:
tamen. BR. Etiam Rehd. GER. 39 Vulg. perzenzffent. Vulg. peruenivent..
BR. Rehd. persemiant. GEB. — 40 MHal. cepiffent. GEB. 4X Hal. effuge-
viut. Vulg. effuzereut. & R. . Rehd. vt Vulg. GEB... immo et Hal. habet: ef-
fugevent. — 42 Hal. dicat. Vulg. dicet. BR. Rehd. vt Flor. GEB. — 43 Hal
fubflulit. Vulg. fuftulit. p R,. Rehd. vt Vulg. 44. Hal, et. Vulg. quod a o-
bis miluus eripuit. BR. — Kta et Rehd. nifi quod a abfit. GE. 45 Hal. et
Vulg. cum , inferunt, 8R. Et Rehd. GEz. 46 Hal, et Vulg. enaferit. B R.
EKtiam Rehd. GEz. 47 Flor. eft: mauphragio. GER. 48 Vulg. vapue-
rit. 53. — 49 Vulg. addit: mofirum. BR. 50 In Rehd. effe, abeít. GE B.
51 Hal. veddiderit. &R. Et Rehd. GER. 52, Rehd. addit: aclone. G E B.
53 Scriptum erat Flor. vindicariexbibitobabeopercos, et fa&um diferte: viudica-
ri exbibitos ab eo porcos, etita re&e Hal.et Vulg. Quid Taur. fibi velit cum
fuo: exbibito, nefcimus, crederemusque typographi errorem, ni duobus com-
matibus inclufiffet. B R. Ego vero facile video, quid voluerit Taur. nempe-
hoc, vt pro fua nimia religione, feruaret antiquam Ícripturam correctionem-

DIGESTORVM LIB. XLI. TIT. L

fusfructus eft, hominem emit ?^, et ei tra- |

,

CoMmmwvszs feruus fi ex re alterius dominorum adquifierit,
nihilo minus commune id erit: fed 5^ is ex cuius re adquifi-
tum fuerit, communi dinidundo iudicio eam fummam praeci-
pere 55 poteft, ^ Nam fidei bonae conuenit , vt. vnusquisque
praecipuum habeat, quod ex re eius feruus adquifierit: fed
fi aliunde feruus communis adquiflerit, omnibus fociis pro
parte dominii hoc adquiritur. '

XLVL VrrraANvs libro LXV. ad Edictum, .KN Q'N |

eft nouuin, vt qui dominium. non habeat ?^ , alii dominium
praebeat.. Nam et creditor, pignus vendendo, caufam domi-
nii praeftat, quam ipfe non ?? habuit. — . . |
. XLVIL. Pav rvslibro L. ad Edictum. FRvcTva-
n10 hereditas adquiri non poteft, 5? quod in operis ferui he-
reditas non eft *?. |

XLVIIL In a libro Vll.ad Plautium. Bowa fi-

dei emptor non dubie percipiendo fructus etiam ex aliena

re, fuos interim facit, non tantum eos, qui diligentia et ope-

ra eius peruenerunt 5?, fed omnes: quia quod ad fructus

.attinet, loco domini paene eft. Denique etiam priusquam -

percipiat, ftatim vbi a folo feparati funt, bonae fidei empto-
ris fiunt, Nec intereft, ea res, quam bona fideemi, longo

tempore capi poffit,nec ne: veluti fi pupilli fit, aut vi poflef^ .
fa, aut Praefidi contra legem repetundarum donata, ab eo- ^
que abalienata $? fit bonae fidei emptori. $. r. In contra- -

rium quaeritur, fi eo tempore, quo mihi res traditur, putem
vendentis effe, deinde cognouero alienam effe: quia perfeue-,

Pomponius 95, verendum, ne non $* fit bonae fidei poflef-

for, quamuis capiat: hoc enim ad ius, id eft capionem **, .
illud ad factum pertinere, vt »fi) $9 quis bona aut mala fi-
.de poffideat. Nec contrarium eft, quod lohgum tempus cur-

rit: nam e contrario is, qui non poteít capere propter rei vi-
tium, fructus fuos facit, — $. 2. Et ouium fetus in fructu

fünt, et ideo ad bonae fidei emptorem pertinent, etiam fi -

praegnates venierint, vel fübreptae fint, Et fane, quin lac
faum faciat, quamuis plenis vberibus venierint, dubitari no;
poteft. Idemque in lana iuris eft. ,

"m

^XLIX. Ipzw libro IX. ad Plautium. Qvop fru- -
&uarius ex re füa donat, ex re eius eft: fed fi eo animo id fe-

cerit, vtad proprietatis dominum pertineát, dicendum eft,
illi adquiri: fi 9* autem extraneus ei donet *5 , indiítincte 9?

foli proprietario adquiritur. Eadem dicemus "? in homine

libero, qui bona fide mihi feruit: vt fi ei aliquid donauerim,
meum fit. Et ideo Pomponius fcribit, quamuis donauerim

ei operas fuas: tamen quidquid ex operis fuis adquiret ** , -

mihi adquiri *2,.

que qua licebat, effugeret, eaque fini « exhbibito voluit effe alterum ex ablati-
uis, quos Grammatici confequentiarum appellant,

57 Rehd. wou-

56 Vulg. babet. ER. R«
59 Rehd. beredi-

dum. GEB. . 58 Hal. et Rehd. praefigunt; e0. GEB. -
tas effe non poteft. G E B. 6o Vulg. prouenerunut. B R.

pio am ante. 63 Hal. et Pomponius putat. Kehd.. fimpliciter: puto, loco

Pomponius. GEB. |
Difputot. 11. BR. 65 Vulg. vfucapionem. B R. Jta et Rehd. víucapionem ,
loco: ius id efl capionem. GEB. — 66 Ap. Vulg. Nor. omnes : fi, abeft,. Ad-
eft tamen in tribus fcriptis. , Aderat etiam in Barb. Sed hodie non eft. . De-

nique femper abfuit in Var. I. S. Cruc. Í. Chriftin. Certe et nobis expüngen- -

dum videtur. BR. Sed adeft in quinque: Vat. VE Pal. II. S. Cruc, Il. Magl.
et Bynkersh. In Rehd. abeft. GE z. 67 Rehd. fiu. GER. 68 Hal. do-
mauerit. GEB. . 69 Vide Noodt. I. de V[ufr. 16. BR. — TO Rehd. inferit :

et, GER, . 21 Vulg. acquirit. 8By Euam Rehd. GX &. 42 Kal adquire-
( jj | 3 2f | MM ^

altero ex antecedentibus -
- fübintelle&o ,. proximo nempe fubitantiuo: furto ; Rehd. etiam habet: vendi-
,cavi ab eo exbibitos porcos poffe. GER. $4 Halinferit: et... .55 Hal. et Vulg.
percipere. B R. Etiam Rchd. GEB. .
61 Hal. alieuatas —

Vulg. amtea aliemata, BR, — Rehd. poflea alienata. GEB. . 62 Vulg. inferit $ . |
anite, BR. Rehd. quia perfeuerat per longum tempus poffe vfucapi, etin mar-.-
gine antiqua manu: alias eff ljttera quia perfeuerat per lougum tempus v[ucas.

64 Vide Noodt. 1Í. Obf. 6, in fine. adde Duaren. II.-

ha y

qui
fat
lice
ceti
C

ïüf f
9^

g Do
eicu

faber

qui
funt,
adqui
tiobis ä

xo Ib
p fte
eondi
ii ne
etd.
ltem p
«V
obliga
m
od
Crate
yel al
enit u
n f
86 ger
yefa
lo
eüeïzt |
que*) ï

t Y
Em |
erunt:
*5 NI
&o Flo
po a
Quintum
thd, jl
redur, 2
Ti etV
d ]
Magï. n
fu.
Guf Y
vider
H ej
£t d)
Hl et
fee lt
Dthis
3 Tày
Ttitt, Ne
& Nehd.
Q ltre
A: (
Wl-*flfïfyer.l
q*;i.'!?j*eïet

um ü

]

AE T.
t al
&
I
üsqum
p
ltgo
| lt
d
QOlff
Dotem
"
xüm?
i
a
if
l CUf
ftl j
nit
an i

i he
r nog

)D ftt
o fe
um df,
M
fonite

" M&d'
cedentb
t ',';*ndl"
L et Vilb
ebd, n
t u
| dub
Ü TL
«l g
"L
i UP
gatel ^"
m
j V

1 hs
]^

L
TM
j m
[
[ m[dl[ ,
p
fh

"widetur fuiffe: cepit, et fa&um : ceperint. GER.
"Hal. etiam fi,

DIGESTORVM LIB. XLL TIT. I ' V g

— L.Powrouxivs libro VI. ex Plautio. QvAwvts
quod in litore publico vel in mari exftrüxerimus, noftrum
fiat: tamen decretum Praetoris adhibendum .eft, .vt 1d facere
liceat: immo etiam manu prohibendus eft, ficum incommodo
ceterorum id faciet 7?: nam, ciuilem' eum attionem de fa-
ciendo nullam habere, non dubito. F |

LI. Ckrsvs libro II. Digeftorum. "TRANSFVGAM

iure bellirecipimus. $. r. Et quae res hoftiles apud nos funt,
non ** publicae, fed occupantium fiunt.

LIL MoprsTINvs libro VII. Regularum. R&gw-
in bonis noftris habere intellegimur, quotiens poffidentes

exceptionem, aut amittentes, ad reciperandam eam , actionem
habemus. | j | !

LIT. IpEw libro XIV. a;.ï Quintum Mucium. Ea

.xuae ciuiliter adquiruntur, per eos, qui in poteftate noftra

funt, adquirimus: veluti *? ftipulationem : quod naturaliter

adquiritur, ficuti eft poffeffio , per quemlibet *5 volentibus
.Amobis poffidere adquirimus. : :

. - LIV. Inzn libro XXXI. ad Quintum Mucium. H -
240 liber hereditatem nobis adquirere non poteft: ** qui bo-

. ma fide nobis feruit, adquiret 7*: fi tamen fponte füa fciens -
. «ondicionem fuam adierit: nam fi iuffu noftro adierit, neque

Ádibi neque nobis adquiret, fi non habuerit animum fibi adqui-

rendi: quod fi eam mentem habuit, fibi adquirit *?. $. 1.

Ttem promittendo nobis liber homo qui bona fide nobis ferüit,
vt ? emendo, vel vendundo, vel locando, vel conducendo,

obligari ipfo iure poterit. $. 2. Sed ?*-damnum dando, da--

mni iniuriae.tenebitur: vt tamen culpam in damno dando ex-
igere debeamus grauiorem, nectamen ? euem, quam ab. ex-
traneo, $..3. At fi iuflu noftro quid in re noftra *?. gerant,

.vel abfentibus nobis quafi procuratores aliquid agant: danda

erit in eos actio, non folum 1i eos emerimus, fed etiam fi do-
nati fuerint nobis , aut ** ex dotis nomine ** aut ex legati
59 pertinere ad nos coeperunt ??, aut ex hereditate, idem
praeftabunt: nec ?? folum fi noftros putauerimüs, fed et 9?
fi communes aut fruCtuarios; vt tamen, quod adquifituri non
€lfent, fi reuera communes aut víuarii ?9 effent, id hodie-

que?^non adquirant, $. 4. Quidquid tamen liber homo, vel-

re. Vulg. acquirit. BR. Rehd. acquivet, G ER. 75 Hal.et Vulg. faciat. B R.
E£tiam Rehd. G E B. 74 Rehd. inferit:fumt. GEB. —— 75 'Hal. et Vulg. in-
ferunt:-per. BR. Rehd. per fpulationes. GE B. — 76 Taur. quemliVet. GE B.
77 Rehd. praefigit: Sed. GEB. — *78 Hal. adquirit. 79 Hal. adquiret.
8o Flor. erat: wuobis fevuitute emendo, et fa&um, mobis feruit et emendo , et
pro vendundo, repofitum : vemdendo. 'Yamr. priftinae — fcripturae adhaefit
quantum potuit. Hal. vt Flor. eft fa&dum. Vulg. ferwit vel emendo. BR.
Rehd. nobis feruierit emendo. GEB.

eít. n1. MSS. funt Vat. I. Chriftin. Pal. IL. $. Cruc, L. Bynkersh. vt et Rehd.
Magl. vt Flor. GEB. — 85 Rehd. zu vem nofiram. GER. . 84 Rehd. inferit:
f GEB. 85 Ap. Hal. somine, abeft. GEE. — 86 Hal. et Vulg. inferunt:
cauffa. bR, . In Rehd. nonnemo zálegati, adícripfit s. GEB. 87 In Rehd,
88 Hal. wom. GEB. . 89
9o Hal frucuarii, loco: v[uarii GER. 9t Ap. Hal.
«ue, abeft. Vulg. bodie quoque. BR. In Rehd. 4ue, pariter abeft. GE B. — 92
Hal. et Vulg. alienus feruu$, qui. Quia alia in hoc loco in mendo cubant,
fere legendum cenfeo: Jiber bomo 4ui bona fide nobis feruit, vel feruus alienus.
De his enim duobus in fequentibus fermo. g R. Rehd. vt Hal. et Vulg. GER.

93 Taur. feru Os. Hal. id, filiber bomo eft, fibi, vel fi alienus feruus eft, do- j
5ino. Rehd. 74 vel fibi liber, velalienus feruus fieft , domino. GEP. 94 Hal.|
.et Rehd. 2uod ius eff. GEB. — 95 Hal. et Rehd. inferunt: zom. GEB. 96

K.ehd. poffidetur. G EB. Hal. poffideatur. , 97 Klal.mec. —— 98 Vide Noodt
JI. Probab. 6. n. 3. et ad L. Aquil. c. 18. init. BR.-. — 99 hlelumus: cum in
eo baereret, confer L. 7. n fin. b. t. Vulg. habet: cum im eo cobaeveret. prae-
ftaret: cuwa cobaereret, Et ita decem fcripti e duodecim. in vno horum; nem-

pe Vat. Vi. fuppletum: z» eo. Solus S. Cruc. 1. ab initio habuit: cum im eo

cobaereret. Vat. L vt ipfi malumus: cwm zn eo baereret. RR. Habent: cum
cobaereret DBarb. Vat. If. IIl IV. V. Pal I. II. S, Cruc. II. Bynkersh. - Sed
Chriftin. cum eo coberet. Rehd. cum cobereret , fed primae fyllabae fuperícriptum ;
4l e9, GE B. — OO klal fequens: 4w4ero, hic collocaj. GR 3. — -a Hal.

fevit. BR 9 Hal. diutinus. Rehd. dis. GE B.

| 81 Hal et Vulg. inferunt: et, forte -
gedius . BR. Ita quoque Rehd. GEB. — 82 Gothofr. in nota: Al. tam. Ita
XHal. et Vulg. Sed et MSS. habent: tam, excepto Darb. qui tamen corre&us

. Hal. qui vt et Rehd. babet; iuitio mata. GER.

alienus, quiue ?? bona fide nobis feruit, non adquirit nobis,
id vel fibi liber, vel alienus feruus ?* domino füo adquiret ;
excepto eo, quod vix ?^* eft, vt liber homo poffiderfdo víuca-
pere ** poffit, quia nec poffidere intellegitur, qui ipfe poffi-
deretur ?*: fed nec per feruum alienüm, quem nos bona fi-
de poffidemus , dominus peculiari nomine ignorans vfücapere
poterit: ficuti ne ?* per fugitiuum quidem, quem non pof-
fidet. -COE GEREEO , MT
LV. PRocvrvs libro IL Epiftularum, . Iw laqueum
quem venandi caufa pofüeras, aper incidit: cum ?? eo
haererét, exemptum eum abftuli: *9? num tibi videor * tuum
aprum abftuliffe? et fi tuüm putas fuiffe, fi folutum eum in
filuam dimififfem ? : eo cafu tuus effe defiffet, an 3 maneret?2.
et quam actionem mecum haberes, fi defiffet tuus effe: num
in fa&um dari oporteret quaero ^, Refpondit 5, laqueum,
videamus , ne interfit in publico an in priuato pofuerim: et
fiin priuato pofui ?, vtrum in meo, an in alieno: et fi in alie-
no, vtrum permiflu eius,cuius fundus erat,'an non permiffu
eius pofuerim * praeterea, vtrum in eo * ita haeferit 9 aper,
vt expedire fe non poffit ipfé, an diutius ? luétando expe-
diturus fe fuerit. Summam tamen hanc puto effe, vt (i
in meam poteftatem peruenit *?, meus fatus fit: fin autem
aprum meum ferum ** in fuám naturalem laxitatem dimifif-
fes *?, eo *? facto meus effe defiflet, et 1* actionem mihi
in factum dari oportere *5: veluti refponfum eft, cum qui-
dam poculum alterius ex. naue eieciffet 16 — —— . . 7-
| LVL Ip£&w libro VIII. Epiftularum. . IxsSvraA eft
enata ** in flumine contra frontem agri mei, ita vt nihil ex-
cederet longitudo regionem praedii mei: ** poftea aucta eft
paulatim ,. et proceffit contra frontes *?. et fuperioris vicini;
et inferioris. Quaero, quod adcreuit, vtrum meum fit,quo-
niam meo adiunctum eft: an eius iuris fit, cuius effet ; - inis
tio ea ?? nata ?* eius longitudinis fuiffet? Proculus refpon-
dit, flumen iftud, in quo 1nfulam contra ?? frontem agri tui
eam ?? natam ?^ effe Ícripfifti, ita vt non excederet longitu- -
dinem agri tui, fi alluuionis ius habet ?5, et infula 2* initio
propior ** fundo tuo fuit, quam eius, qui trans (lumen ha- -

98

videav. GE B. — 2 Flor, eft: dimififfesw. GE s. — $ Vulg. inferit: tuss. & R.
4 Ap. Hal. vt dictum hic: quaero, abeft, GERE. 5 Hal. Refpoudi. GE R.
6 Hal.etVulg. pofuerim. B R. .. 7 Ynferunt hic aliqui; cafa, .. 8 Vulg.cóbae-
Io Hal. peraemerit. . XX
Hal. et Vulg. weum facwm. BR. .Rehd. vt Flor. GEB. . .12, Flor. eft: di-
miffes. GEB. 13 Rehd. eoque. GE . —— 14 Taur. defiffEt athionew. Hal.
etiam : defiffet et achionem. — Magis placet Vulg. eoque facto meus effe defiiffet ,
actionem , nifi .quod mallem ; et eo.. Conf, Bynkersh. ZV. Obf.. 24. 8 &. Rehd.
vt Vulg. GEE. 15 Hal oporteret, — 16 Hal. proieciffet. Vulg. deieciffet.
BR. In Rehd. eft: ezeciffet, fed nonnemo primae literae füperfcripfit: de. GE R,
17 Hal. et Vulg. uáta. BR. Et Rehd. GE z. — 18 Hal. et Vulg. praefigunt s.
et. BR. Etiam Rehd. Gzn. — 19 Hal frontem agri. Rehd. frontem , fed z
dgri, abeft. GE B. — 20 In Rehd. ea, abeft. GEB. — 21 Gothofr. in notaz
Al. enata. Nempe ita ipfe Taur. in margine. Flor. olim erati fi imtioeanata.
factum antique; fi znitio emáta. Poltea e quoque deleta. Et ita babet H. &
Porta in II. fed prior emendatio omnino reCta, n R, Hugoni a Porta praeiuit
— ..22, Hal. circa , loco: coz-
tra. GER, 23 Ap. Hal, et in Rehd. eai , abeft. GE B, 24 Gothofr. ia
nota: 4l. enatam. Ipíe Taur. hic habet in margine: ematam. — Cceterum vi-
detur et hic corrector in litera e aliquid tentaffe, vt reftaret: matam, íed tan-
tum leui expun&dione, cum 72 am linea traie&tum fit. Denique $. z. fuit;
Vipde teae nata pro: vipae mieae emata, abíorpta altera e, quod forte priora
vellicandi occafionem dedit. BR. Forte altera e non eft Aabíorpta, fed latet
in ;zege vt poflet fcribi; meaEmata. Etiam hic Hal.et Rehd. habent: matam..
GEB, ^ 25 Hal.Lbabeat. — 26 Rehd. inferit: im. GE B. — 27 Taur. in Ad-.
notat. propior 7 P. prior. Putat tamen Dynkersh. 7, Obf. 4. et alibi: prior ,
denotare: propior, proximior. 1n fequentibus facpius eft; propior, in quo ta-
men etiam fluctuatur. nam mox:; t prior, erat, repofito: pro. Ruríus clare
adhuc: cai þropiorr. Tum vero: ficum prior, mutatum tamen. Denique bisz
proprior, fed corré&tum in: propior, expun&a r. Eftque haec lex perquam vi-

tiofe fcripte, QGmpes edis habeni; gropigft ejam Fal MSS. valde difíen-
od n i C V

$

942

bebat 25 : tota tua fa&ta eft: ^? et quod poftea ei infulae al-
luuione acceffit, id tuum eft, etiamfi ita acceffit ^?^, vt pro-

cederet infula contra frontes ?* vicinorum füperioris atque |
32 inferioris : yel etiam vt propior effet fundo eius, qui trans .
$. I. Item quaero, fi cum propior ripae meae -

flumen habet. !
enata ?? eft infula, et poftea totum flumen fluere inter me,

et infulam coepit ?*, relicto fuo alueo, quo 1aior amnis |
fluerat 35: numquid dubites, quin etiam infula mea maneat *
et nihilo minus eius foli, quod flumen reliquit, pars fiat mea *-

rogo 35, quid fentias, fcribas ^? mihi. Proculus refpondit ,
fi, cum propior fundo tuo initio fuiffet infula, flumen, reli-
&o alueo maiore, qui inter eam. infulam fuerat et eum fun-

dum vicini, qui trans flumen erat, fluere coepit ?5 inter eam

infülam et füundum tuum: nihilo minus infula tua manet: fed
39 aluens , qui fuit inter-eam infulam et fundum vicini, me-

dius diuidi debet: ita vt pars propior infülae tuae ^?, tua:

pars autem propior agro vicini, eius effe intellegatur: intel-
lego, vt et ** cum ex altera parte infulae alueus fluminis ex-
aruüerit, defiffe infulam effe:;fed quo facilius res intellege-
retur, ^^ agrum , .qui infula ^? fuerat, infulam appellant a.
j -.LVII. PAvrvs libro VI:.ad Plautium. P ER feruum
donatum 4^? a marito, nec ex re quidem eius cui donatus *^
éft, adquiri quicquam pofle, Tulianus fcribit: hoc enim in
eorum perfona conceffum eft, qui bona fide feruiunt d m
LVIiIl.Tavorrewvs ^*?libro XI. ex Caffio.

effe, qui extraxit, quam dominus/eam pro derelicto habere
gpoepit:?9,; &« ,: r |soultdibem s
LIX. CartüisTRATVslibro ILl.Quaeftionum. R&s

ex 5* mandatu ?? meo empta, non prius mea fiet, quam fi ??

. amihi tradiderit, qui emit. j U5 DT
.. 5 LX. ScaxEvoraA libroI. Refponforum. 5* TrTivs.
horreum frumentarium nouum, ex tabulis ligneis fattum, ,

mobile in Seii praedio pofuit: quaeritur, vter ?? horrei do-
minus fit2 Refpondit, fecundum ?? quae proponererntur, non
eífe factum Seii. : : ! :
* LXL HeRwocGEwrANVvs libro VI. Turis Epitoma-
rum, HmEDITAS in multis partibus iuris pro domino
habetur, adeoque ?* hereditati quoque vt domino äer feruum
hereditarium adquiritur. In his fane in quibus factut !
nae operaeue fübftantia defideratur, nihil hereditati quaeri
per feruum poteft : ac propterea, quamuis feruus hereditarius
heres infütui poffit, tamen, quia adire iubentis domini ??

perfona defideratur, heres exfpettandus eft. $. I. Víusfru-

thunt. "Habent: iu initio proprior Vat, VI. Chriftin. S. Cruc. Y. IT. et Treuif. |
at Pal. I. etBarb. proprims. Pro: Znitio propior in Vat. I. H. III. IV. fcriptam :-

vicinior proprius. — Sed in horum vltimo repofitum : z2 inmitio. rurfum Vat. V.
vicinior propviov. poftremo Pal. II. habebat, vt Vat. L. fed repofitum: zn ini-
tio proprior. BR. Cum Vat. VI. et reliquis facitetiám Bynkersh. vt et Rehd. GE g.
28 Vulg. babeat. BR. | ^ 29 MHl praefigit: fed. GEB. — 30 Vulg. acceffif-
fet. BR.. 31 Vulg. frontem. g. Etiam Kehd. — 32 Vulg. vel. B R. 45
Vulg. nata. BR. .

Et ita quoque Rehd. nifi quod male habeat: ceperit.
prtam: s. vipam. GE B.
placet. Hal. fluebat. BR.
37 Vulg. refcribas. BR.

Ibidem fuper: eam fcri-
35 Gothofr. in nota: 4l. fluxerat. ta Vulg. quod
Rehd. vt Vulg. GE E. 36 Vulg. addit: te. B B.
39 Taur. fe T. GER. 40 Ap. Hal.
tuae, abeit. GE x.
telligpo eniwi, vt cum. GERB. — 42 Hal.pracfigit: etiam. Vulg. emm. BR. — 43
Etiam nunc Flor, eft: ;nfulam. BR. — 44 Wulg. appellafli. BR. . Etiam Rehd.
GER 45 Gothofr. in nota: vxori. Et hoc inferit Vulg. B R. Etiam Rehd.
G EB, 46 Rehd. donatum. GE B. 47 Hal. conceffum effe, qui bona fi-
de feruiant. 48 Hal. IABOLENVS. GER. — 49 Gothofr. in nota: Al.
mari, Jta Hal. et ita in Rehd. videtur fadum. GE R. 50 Hal. coeperit.
51 Ap. Hal. ex, abeft. GE n.
53 Hal.et Vulg. inferunt:; ille. BR. Etiam Rehd. GE B. 54 Hal. et Rehd.
Si Titius. GEB. .55 Vulg. vtrum. BR.. . 56 Hal et Vulg. inferünt: ea.BR.
küam Rehd. GEP. 57 Mal.et Vulg, ideoque. Et ita Flor. eft factum. B R.

um perfo-

34 Flor. erat: coerit, corre&tor fuit: coeperit. fuffecerat
cum Taur, y mutáre in p. BR. Hal. flumen inter eaui et infulam fluere coeperit. -

- : 58 Hal. et Vulg. ceeperit. ER. . Kehd. ceperit, .
euitata diphthongo, vt fupra. GEB.
41 Hal et Vulg, zntelligo emim, cmm. BR. Kehd. im-

52 Vulg. mandato. B R. Etiam Rehd. GEB.-

DIGESTORVM LIB. XLL TIT. L

étus , qui fine. perföna conftitui non poteft, hereditati per fer-
^ uum non adquiritur. 2 vb L

LXII. PAvrvs libro IT. Manualiumd. ^QvaAxpAM
5? quae non poffunt fola alienari, $? per vniuerfitatem trans-
eunt **, vt fundus- dotalis, ad heredem: et 9? res, cuius
aliquis commercium non habet 9??: nam etífi legari ei non
poffit, tamen hetes 9^ inftitutus dominus eius. efficitur.
. LXIIL. TRvprzHoNiwvs libro VII. Difputationum.
Sris, qui in aliena poteftate eft, thenfaurum $? inueneritez
in-perfona eius cui adquirit 9*, hoc 9* erit dicenduüm, vt fi
in alieno *? agro inuenerit, partem eiadquirat: fi vero in pa-
rentis dominiue loco inuenerit, illius. totus fit: fi autem in
alieno, pars 9?. — $. r. Si communis feruus in alieno inue-
nerit, vtrüm pro dominii partibus, an femper aequis adqui-
ret *9?? et fimile eft, atque in hereditate, vel legato, vel

quod ab. aliis donatum feruo traditur: quia et ** thenfaürus. -

donum fortunae creditur: fcilicet vt pars quae inwentori ce«

dit, ad focios, pro qua parte ferui quisque dominus eft, pet--

tineat. .. $. 2. Si communis feruus in domini vnius fundo pro-
prio inuenit 7?, de parte, quae foli domino femper cedit,
non eft dubium, quin folius domini praedii fit: verum, an

aliquid ex parte ?? ferat alter focius, videndum eft: et num- -

quid fimile fit, atque cum ftipulatur feruus iuffu vnius domi-

| ni, aut per traditionem aliquid accipit ** vel nominatim alte-
QvaAE-.
CVMQVE res ex mare ^? extraCta eft, non ante eius incipit.

ri? quod magis dici poterit. $. 3. Quod fi feruus, in quo **
vfusfructus alienus eft, inuenerit in eius locum *9, qui fer-
uum proprium habet ** : an totum illius fit? et fi in alieno,

an partem eidem adquirat, an véro fru&tuario? Infpectio in -

illo. eft, num ex operis ferui adquiratur. Finge, terram fo-
dientem inueniífe:; vt hoc dicatur fructuarii effe :: quod vero
fubito in abdito loco pofitum, nihil agens, fed aliter ** am-
bulans inuenit: proprietatis domini fit. Ego nec illius ad frü-
€tuarium pertinere partem arbitror: nemo,enim feruorum
operathenfaurum quaerit "?: nec ea propter tunc 9? terram

1 fodiebat, fed alii ** rei operam infumebat, et fortuna aliud
dedit, 1taqueífi in ipfius fru&tuarii agro inuenerit, puto ?*
partem folam, vt agrt dominum, habiturum: alteram ad eum, .

cuius in feruo proprietas eft, pertinere. .$. 4. Quod fi cre-
ditorinuenerit, in alieno videbitur inueniffe: partem itaque
fibi, partem debitori praeftabit *?.: nec recepta pecunia refti-
tuet, quod iure inuentoris, non creditoris *^, ex thenfau-
ro apud eum permanfit *^, Quae cuin ita fint, et cum ex
Principis auctoritate creditor vt proprium agrum tenere coe-
pit ** iure dominii: intra conftitutum luendi tempus pignoris
| | - cau-

ftaet Rehd. Grz. — 48 Vulg. adire iubentis quoque per[ona. 2 R. Rehd. adi-
ve inbentis quoque domiui pev[ona. GE B. 59 Hal. et Vulg. inferunt: funt.
BR. Efthaec vox etiam in Rehd. fed pun&is confoffa. Gzz, . 60 Hal. et
Vulg. praefigunt: téwen. BR. | 6I Verba in fequentibus: ad beredem, Kial.
et Vülg. huc transferünt. BR. Leguntur eadem in Rehd. et hic et fuo in lo-
co. hic ramen pun&is confeffa funt. GEB. . 62 Hal. et Vulg. vel, lo-
CO:'et. BR. 63 Hal et Vulg. babeat. BRR. Etiam Rehd. GEE. | 64
Hal. inferit: eizs. GEB. 65 Hal. tbefaurum ; ;Bic. t inlfcquentibus.
G E B. 66 Vulg. am perfomae eius, im cuius efl poteflate, acquirit. BR.
Itaet Rehd. GEB. — 67 Rehd. inferit : enim. GE BP. 68 Vulg. altérius ,
loco: alieno. 8 R. Ita et Rehd, GER.

&enerit. 73 Rehd. inferit: alje. GE , . 14 Hal. acceperit. — [5 Hal.
cuius, loco: im quo. GEB. . "76 Gothofr. in nota: 4.loco. Ita Hal. et

Vulg. B z. Rehd. vt Flor. GE s. — 77 Vulg. babeat. BR. — 78 Videntur
haec transponeugda: mibil aliter agens fed ambulans. B R. S. Cruc. L. et Bynkersh.
nibil agens fi alter ambulat. | Sed Florentinam habent Barb. Vat. I. II IV. V.
.VI. Chriftin. Pal. II. Etiam. Rehd. GER. 79 Vulg. inuenerit. B R. 8O
Vulg. tuuc , abeft. g. 81 Hal. alteri. Vulg. alterius, et mox: fumebat.
BR. Rehd. vt Vulg. GE z.. 82 Ap. Hal. puto, abeft. GEs. — 83 Taur.
praeflaVit. Rehd. praeflat. GEB. 84 Vulg. addit: momine. BR. 85

Gothofr. in nota: A. remanfit, ^ Nempe ita ipfe Taur. in margine. Hal. et
. Rehd, priftinam fcripturam: permanfit exhibent, GEs. , 86 Hal WFP"gfz'

69 Ap. Hal. fi autem zn alieno, pavs, -
abíunt. Vulg. fiu anutein in alieno, pars domino acquiratuv. BR. Rehd. vt Vulg. -

?4
1
N

ctil
j &
tO v«
n
"ii
p ]

gulari
(i, 1

ritt.
tibi r
ris àd
tibi n
]dem
guilet
et &
infil
Puil
tofa i
gent
biico|
(etmü
flmin
f ità
qu ip
tylts
Tad t

utaed
UT

prie
ii
feür

Dr

Poss
T
$ fl
fl
$9 M
TC
No
34 Lri
fht ity
f
6Eb .
Y ].
abfunt. l
(f
Hü]. €v
Rähd. 6
! irgi

R n

h ix
L.
C'uïus
& 10

oty,
Mlenite
t
m

1'1' q;-.' i
SENUM

"M
Cion t
X tj
ttün, a
& DI
i5 domi-
tin ilte
1 ?
qu i.
|dieno,
xto in
mn f
ul vet
M
TT
m
^ teym
a aol
n "
al en,
x d ete
D gt
utia rf
x tnenli
&an
enete n
i gt
tl

l Kf/ï'i AIJZ"
j fih
o T. &
edem; Hd'
fio i lo
" h r
30
fcqutmlb'if.
l üiïff- h
iij du
d 1
d Wzrgo
n
quit
j Videti
| (czB?nkfüff
» p
. P
,3 füt«
TO
«;m:: Hal- ,et

DIGESTORVM LIB. XLL TIT. L IL.

caufa vertitur, poft tansa&tum autem tempus, thenfaurum
in eo inuentum ante folutam pecuniam totum tenebit: obla-
to vero intra conftitutum tempus debito , quoniam vniuerfa
praeftantur, atque in fimplici petitozge 97 reuocantur, refti-

tui debebit, fed pro parte fola: quia dimidium inuentori fem- -

per placet relinqui.. . ^ . ! :
LXIV. Qvxu Tvs Mvcervs ScaEvorA libro fin-

gulari Opedv ** Qva x quisque ?? aliena in. cenfum dedu-

cit, nihilo magis eius fiunt, . ^ — - : :
.LXV. LaAzEo libro VI. Pithanon a Paulo epitomato-
rum. — $r epiftulam tibi mifero non.erit ea tua, antequam

tibi reddita ?? fuerit. |Paulus: immo contra: nam fi mife- |
ris ad me tabellarium tuum, 'et ego refcribendi caufa litteras:

tibi mifero: fimul atque tabellario tuo tradidero , tuae fient ?*.
Idem accidet ?^?in his litteris, quas tuae dumtaxat rei gratia
mifero: veluti, fi petieris a me, vti te.alicui commendarem,
et eas commendaticias tibi mifero litteras. $. 1. Si qua?3
infula in flumine ?^ propria tua eft, nihil in ea publici ?? eft.
Paulus: immoin eo genere infülarum, ripae ?9 flumini, et li-

tora mari proxima publica funt , non fecus atque in conti-

nenti agro idem iuriseft ?^*. $. 2. Siqua infula in flumine pu-

blico proxima tuo fundo nata eft, ea tua eft. /Paulus: vi-.
deamus, ne hoc falfum fit de ea infula, quae non ipfi alueo-
fluminis cohaeret, fed virgultis, aut alia qualibet leui. mate- .
ria ita fuftinetur ?? in flumine, vt folum eius non tangat, at-
que ipfa mouetur: haec enim propemodum publica, atque
ipfius fluminis eft infula. $. 3. Paulus: fi infula in flumine

nata tua fuerit, deinde. inter eam infülam et contrariam ri-
pam alia infula nata fuerit: menfura eo nomine erit inftruen-
da ?? a tua infula, non ab agro tuo, propter quem ea infula
tua facta fuerit: nam quid intereft, qualis ager fit, cuius

propter propinquitatem pofterior infula, cuius fit, quaeratur?
$. 4. Labeo libro eodem *??;.fiid quod in publico innatum.

autaedificatum ^ eft, publicum eft, infula ^ quoque, quae
in flumine ? publico nata eft, publica effe debet. :

LXVL VxuvrEivslibro VI. Interdiétorum. Cv w-
praegnas mulier legata, aut vfucapta, alioue quo. modo alie-:

nata pariat ^: eius fient ? partus, cuius eftea, cui * eme-
retur: non cuius tunc fuiffet, cum conciperet. .. w

Wib 0s UER |
DE ADQVIRENDA, VEL AMITTENDA *

», POSSESSIONE.
PaAvrvslibro LIV. ad Edi&um ?.

P ossrEssro appellata eft, vt et Labeo ait, a fedibus3, qua--

li pofitio: quia naturaliter tenetur ab eo, qui ei infiftit:

367 Hal. et Vulg. atque «t iu jimplici pfgnözfe venocantur. BR. Rehd. atque in :

fimplici petitione. G E B. 88 Hal. hanc infcriptionem habet integram. G E B.
$9 Rehd. 4uis. GX B. 9o Rehd. tradita. G E B. 91 Vulg. taas efficio.
B&. Rehd. tuam effici. GEB. 92 Hal. accidit. 93 .Ad hunc et fequentem
$. confer Van de Water I. Obf. 7. Gr s. 94 Hal et Rehd. inferunt: mata,
&R. Eüam Rehd. GEB. ^ 95 Hal. publicuw. GEB. . 96 Hal. in(ularum eft ,

quo vipa in. flumine. vipae autem fluniui et litora. Rehd. eo genere eff znfula,-

quo vipe in flumine. — Etlittora. GEB. — 97 Hal.agro. Idem iuris eft, figna.
GEBR. 98 Hal fubflinetur. | 99 Kal inflituenda. GEB...— 100 Flor. haec
verba: Labeo libro eodem , funt nouae legis infcriptio. . Sed ap. Hal. et Vulg.
abfunt. BR. .Et in Rehd. GEB. . 1 Forte legas: matum aut inaedificatum
efl, B R. 2 Hal. in infula quoque. 3 Vulgo fhumine, abeft. B R. 4
Klal.et Vulg. pariet. BR. Et Rehd. GEB.. — 5 Hal.et Vulg. fiet. BR. Etiam
Wehd. GER.

in margine. Et exhibet quoque Rehd. Hal. cum. emiteretur. GEB. — ]
1 Taur. in Adnotat. amittenda. in P. omittenda. in.iudice tamen. Pan-
dectarum amittenda. — Sed et Hal. amittenda. MSS. variant: Barb. et Vat. V.
et Vat. l. admittenda, fedin vltimo d eft expun&ta. Vat, IL. et retiuenda. Byn-.
kersh. et amittenda.. Vt'Yaur. Vat. HII. IV. VI. Chrittiu. Pal. L II. S. Cruc.
J. Il. Rehd. de acquirenda admittenda poffeffioue. — Sed: $3 et eft fuperfcriprum,
2 kianc infcriptionem integram quoque

litera d tamen non deleta, G E B.

6 Gothofr. in nota: Aj.quae. llud 4uae.ipfe Taur. habet.

843
quam Graeciwxrox;jv ^dicunt. $. r. Dominiumque' retum ex
naturali poffeffione coepiffe Nerua filius ait: eiusque rei vefti-
gium remanere de 5 his, quae terra, mari, caeloque capiun-
tur: nam haec protinus eorum fiant $, qui primi poffeffionem.
eorum adpraehenderint. ltem bello capta, etinfula in mari
enata*, et gemmae, lapilli, margaritae in litoribus inuentae,
eius fiunt, qui primus eorum polffeffionem nanctus eft. $. 2.
Apifecimur * antem poffeffionem per nosmetipfos. $. . 9
Furiofus et pupillus fine tutoris auétoritate *? non poteft **
incipere poffidere: quia affe&tionem tenendi non habent, li-
cet maxime corpore fuo rem contingant: ficuti fi quis dormi-
enti aliquid in manu ponat. ^ Sed pupillus tutore auctore in-
cipiet poffidere *?, Ofilius quidem et Nerua filius, etiam fi-
ne tutoris auctoritate poffidere incipere poffe pupillum aiunt:
eam enim rem fa&i, non iuris effe: quae fententia recipi pot-

| eft, fi eius aetatis fint *5, vt intelle&um capiant. $. 4. Si

vir vxori cedat poffeffione **, donationis caufa, plerique pu-
tant poffideré eam: quoniam res facti infirmari iure ciuili non
;poteft ; et quid attinet dicere, non poffidere mulierem , cum
maritus, vbi noluit poffidere, protinus amiferit poffeffionem ?
. 5. Item adquirimus poffeffionem per feruum, aut filium,
qui in ** poteftate eft, et quidem ** earum rerum, quas pe-
culiariter tenent, etiam ignorantes, ficut Sabino, et Caffio "
.et Iuliano Placuitv, quia noftra voluntate intellegantur *? pof-
fidere, qui ** eis peculium habere permiferimus. Igiturex caufa-
peculiari et infans et furiofus adquirunt poffeffionem , et vfu-
capiunt: et heres, fi hereditarius feruus emat. $. 6. Sed et.
per eum, quem bona fide poffidemus, quamuis alienus fit, vel

liber, poffeffionem adquiremus ?. * Quod * fi mala fide eum pof-

fideamus, non puto adquiri nobis poffeffionem per eum. , Sed
nec véro domino, aut fibi adquiret ??, qui ab alio poffide-
tur.. $. 7. Per communem ?*, ficut per proprium, adqui-
rimus ?? etiam finguli in folidum, (i hoc agat feruus, .vt vni
adquirat: ficut in dominio adquirendo. $. 8. Pereum,in
quo vfümfructum habemus, poffidere poffumus, ficut ex ?*
operis fuis adquirere nobis folet: nec ad rem pertinet, quod -
ipfam ^* non poflidemus: nam nec filium. ^ $. 9. Ceterum
ile, per quem volumus pofífidere, talis effe debet, vt ha-
beat intellectum pofífidendi. $. ro. Et ideo fi furiofüm fer-
uum miferis, vt poífideas, nequaquam videris adprehendif-

| fe poflefhonem. ..$. r1. Quod fi impuberem miferis ad poffi-
| dendum, incipies poffidere: ficut ?? pupillus, maxime tutore

auctore, adquirit poffeffionem.. $. r2. Nam per ancillam, -
quin poffis nancifci poffeffionem , non dubitatur. $. 15. Pu-
pillus per feruum ?? fiue puberem, fiue inpuberem adquirit

| poffeffionem , fi ?? tutore auctore iufferit eum irein poffeífio-

nem. $. I4. Per feruum, qui in fuga fit, nihil poffe ng;S«
"n Cv j | : poíii-

exhibet Hal. 3 Gothofr. in nota: a pedibus, et Labeo ait, quafi pedum .
pofitio. valg. . Confer Duker. ad opufc. de Lat.. Vet. ICt. p. $5. BR... Et Me-
nag. in Amoen. Lur. Ciu. c. 39. Kehd. vt Vulgata habet: ait, 4mafi pedune
pofitio. G E B. 4 Hal. vertit ««vox3v detentionem, poffeffionem. Rehd. guauz
Graeci »«toxu vocant. facile agnofcitar vox xarexj. GE B. — 5 Gothotr. in
nota: Al.in. Et hoc ipfe Taur. habet in margine, et Hal. amplechitur, et
Rehd. habet. GER. 6 Hal. fieri. | 7 Hal et Vulg. wata. BR. Et Rehd.
GE R. $ Rehd.adipifcimur. GER. 9 Vulg: 'p.ra-efïgi.t: Sed. BR. R
Hal. verba: fime tutoris autboritate , parenthefi includit, et in margine -
addit: alias deefl. GE B. I1 Hal. won poffunt. GE B. 12 Erat Flor. iu--
cipiet poffe, id cum fenfum habeat, miramur Taurellio correül.onem placuifle. '
B R. 13 Hal.fit, et mox: capiat. GEB. " — 14 Gothofr. in nota: poffef-
fionem, vt Hal. Etiam Rehd. poffefionem , vtHal. GEB. — 15 Rehd. inferit:
uoffra. GEB. ^ 16 In Rehd. et quidem, abíunt. GEB. - — 17 Hal.et Vulg.
intelliguntur. BR. Etiam Rehd. GEs. — 18 Hal. quod.Vulg. 4uia. 8 R. 'Rei.xd.,
quia eis peculimn. GEB.. t9 Hal.et Vulg. adquivimus. B R. Re-hdm,acqm-ye-» ,
muswt Flor. GEB. 20 Vulg. addit: poffeffioucm. B R.^ ^ 21 Vulg. additz
feruum. B R. Etiam Rehd. GEB. — 22 Vulg. inferit poffeffonem. BR. — 23

| Ap. Hal. ex, abeft, GeB. — 24 Rehd. ilism, loco: ipfum. GEB. ^ 25 Hal.-
fiquidem et, loco: figgt. GEB« — 26 Hal. inferit: fugm« € EB..— 27 Volg. -

844

poffidere Nerua filius ait: licet refpondeatur, quamdiu ab alio
non poffideatur, a nobis eum polflideri : ideoque interim etiam
vfücapi. Sed vtilitatis caufa receptum eft, vt impleatur vfu-
capio, quamdiu nemo nactus fit eius poffeffionem. z
nem autemi per eum adquiri, ficut per eos quos 1n prouincia
"habemus, Caffii et Iuliani fententia efc.. S. ES5. Pser feguum
corporaliter pignori datum, non adquirere nos ? poffeffio-
nem Iulianus ait: ad vnam enim tantum caufam v1d.e1;;10eum a
debitore poffideri: ad vfücapionem ??: nec creditori ^": quia
nec ftipulatione, nec vllo alio modo per eum adquirat, quam-
uiseum poffideat, $. 16. Veteres putauerunt, non pofie nos
per feruum hereditarium adquirere , quod fit eiusdem heredi-
tatis. Itaque agitatur, num haec regula longius producen-
da fit: vt fi plures ferui legati fint, per vnum an poifint ce-
teri poffideri? Idem tractatus ?* eft, li pariter empti vel do-
nati funt2 Sed verius eft, ex his caufis pofle me per vnum

reliquorum adquirere poffeffionem. $. 17. Si ex parte here--
di inftituto feruus legatus fit, propter partem, quam ex cau-

fa legati habet, adquiret fundi hereditarii poffeffionem. — $. 18.
Idem dicendum eft, fi feruum communem iuflero adire here-
ditatem: quia propter partem meam adquiro. $. 19. Haec
quae de feruis diximus, ita fe ha.bent, fi et ipfi velint nobis
adquirere poffeflionem. Nam fi iubeas feruum tuum Pgiïide-
re, et is eo animo intret in poffeffionem, vt nolit tibi, fed
potius Titio adquirere: non elt tibi adquifita poffeffio. $. 20.
Per procuratorem, tutorem, curatoremue poffeffio nobis ad-

. quiritur. Cum autem füo nomine naCti fuerint poffeffionem ,

non cum ea mente, vt operam dumtaxat füuam accommoda-
rent: nobis non poffunt adquirere ??. Alioquin, fi dicamus,
per eos non adquiri nobis poffeffionem , qui noftro nomine
accipiunt: futurum ??, vt neque is poffideat, cui res tradita
fit, quia non habeat animum poffldenus5 34: neque is qui tra-
diderit, quoniam cefferit poffeffionem ??. — $. 2r. 5i iufferim

' venditorem procuratori rem tradere, cum ea ?? in praefentia

fit: videri * mihi * traditam Prifcus ait: idemque effe, fi num-

» mos debitorem iufferim alii dare: non eft ** enim corpore et

actu 39 neceffe adprehendere poffeffionem , fed etiam oculis
et affe&u: et argumento effe eas res, quae propter magni-

tudinem ponderis moueri non poffunt, vt columnas: nam pro

traditis eas ?? haberi, fi in re praefenti confenferint: et vina
tradita videri, cum claues cellae vinariae emptori traditae
fuerint. $. 22. Municipes per fe nihil poffidere poffunt, quia
vni ^?' confentire non poffünt. Forum autem, et bafilicam ,
hisque fimilia ** non poffident: fed promifcue:his vtuntur.
Sed Nerua filius ait, per feruum, quae ^? peculiariter ad-
quifierint ^* , et poffidere et vfucapere poffe: fed ^* quidam
contra putant: quoniam ipfos feruos non poffideant. - |
IL. VnrrANvslibro LXX. ad Edictum. S»p hociu-
re vtimur, vt et poffidere, et vfucapere municipes poffint:

idque eis et per feruum, et per liberam perfonam adquiratur.-

II PAvrvslibro LIV. ad Edictum. Possipkemnr
autem poffunt, quae funt corporalia. $. 1. Et apifcimur pof-

inferit: tazem. BR. Etiam Rehd. GER, 28 Vulg. nobis, loco: n0s. B R.
29 Vulg. vfacapionem fcilicet. fed wmec. BR. 30 Hal. fed mec creditorem.
GEB. 31 Vulg. tra&lat:m. BR. Et ita Rehd. GEB. —— 32 Hal. mobis ac-
commodarent: won poffunt adquirere. — 33 Mlal.addit:efl. . 34 Hal. et Vulg.
poffidendi.BR. Etiam Rhed. GER. 35 Malim: poffeffioue, vt H. a Porta.
BR. 36 Vulg. inferit: ves. BRR. 37 Hal.effe. GE B. .. 58 Vide Noodt.
Probab. II. 6. 9. $. BR. 39 Ap. Hal. eas, abeft. GEB.
innota: vniuerfi. FIal. Sed et Vulg. ita, et MSS. et Flor. etiam 72 verfi, adie-
&um, quod tamen íenfum prorfus inuertit. BR. MSS. funt Barb. Vat. I. IV.
Vi, Chrifin. Pal. L. II. S. Cruc. L II. Magl. Bynkersh.
GER. 41 Rehd. inferit: smanicipes. GEB. 4L Rehd. q4j. GER. — 43
Hal. et Vulg. adquifierit. BR. Ftiam Rehd. GEz. 44 Hal. licet , loco:
fed .. et mox : putent. GEB. . .45 Flor, erat fcriptum: vtraque. B R. 46
'Taur. gleVas. G E B. Vulg. addit: eius. BR.
ti; bac, omiffo. GEB. — 48 Hal. ptaefigit: Zt emim. GEB. — 49 Ap..Hal.

Poffeffio-

cuftodia noftra: quibus confentio.
fis poffidere eandem rem poffumus, vt *? quidam putant: et.

| rit accedere: amififfe ?^ eum poffeffionem placet.

40 Gothotfr,

Etiam Rehd. -
| GEB, 62 In Rehd. 440que, abeft. GEs.

47 Hal. inferit: ea, fequen- |

DIGESTORVM LIB. XLL TIT. If

| feffionem corpore, et animo: neque pet fe animo ,ant per fe

corpore. Quod autem diximus, et corpore, et animo adqui-

rere nos debere poffeffionem , non vtique *? ita accipiendum
. eft, vt qui fundum poffidere velit, omnes glebas *9 circum-
ambulet: fed fufficit quamlibet partem eius fundi introire,

dum ^? mente et cogitatione hac fit, vti totum fundum vs-
que ad terminum velit. poffidere. $. 2. ^* Incertam partem
rei poffidere nemo poteft: veluti fi hac mente fis, vt quidquid
Titius poffidet, tu quoque velis poffidere. $. 3. Neratius et
Proculus, et ^? folo animo non 59 poffe nos adquirere pof-

feffionem ?*, fi non antecedat naturalis poffeffio. Ideoque fi

thenfaurum ?? in fundo meo pofitum fciam, continuo me pof-

fidere, fimul atque poffidendi affe&um habuero: quia, quod

defit ?? naturali poffeffioni, id animus implet. Ceterüm quod
Brutus et Manilius putant, eum, qui fundum longa poffeffio-
ne cepit ?*, etiam thenfaurum cepiffe, quamuis nefciat in
fundo effe, ** non eft verum: is enim, qui nefcit, non pof-
fidet thenfaurum, quamuis fundum poffideat : fed et fi fciat,
non capiet longa poffeffione: quia fcit alienum effe, Quidam
putant, Sabini fententiam veriorem effe: nec alias eum , qui
fcit, poffidere, nifi fi ** loco motus ?* fit: quia non fit fub
$. 4. Ex plurimis ?? cau-

eum qui vfuceperit, et pro emptore, et pro fuo poffiderez

fic enim et fi ei qui pro emptore poffidebat, heres fim, ean-
dem rem, et pro emptore, et pro herede poffideo: nec enim,-

ficut dominium non poteft nifi ex vna caufa cohtingere, ita
et poffidere ex vna dumtaxat caufa poffumus. $. 5. Ex con-
trario plures eandem rem in folidum poffidere non poffunt..
Contra naturam quippe $? eft, vt cum ego aliquid teneam,
tu quoque id tenere videaris. Sabinus tamen fcribit, eum , qui
precario dederit, et ipfuüm poffidere, et eum, qui precario
acceperit. — Idem Trebatius probabat $* exiftimans, poffe

alium iufte, alium iniufte poffidere: * duos * iniufte, vel
duos iufte non poffe: * quem* Labeo reprehendit: quoniam-

in fumma poffeffionis non multum intereft, iufte quis, an in-

iufte poffideat: quod eft verius: non magis enim eadem pof- .

feffio apud duos effe poteft, quam vt tu ftare videaris in eo
loco, in quo ego fto: vel in quo ego fedeo, tu federe videa-
ris. $. 6. In amittenda quoque 9? poffeffione affeCtio eius ,
qui poffidet, intuenda eft. ltaque fi in fundo fis, et tamen
nolis ?? eum poffidere: protinus amittes pofleffionem. — lgi-
tur amitti et animo folo poteft, quamuis adquiri non poteft,
$& 7. Sed et fi animo folo poffideas, licet alius in fundo fit,
adhuc tamen poffides. $. 8. Si quis nuntiet, domum a la-
tronibus occupatam, et dominus timore conterritus , nolue«
Quod fi
feruus vel colonus, per quos corpore poffidebam , decefferint,
difcefferintue, *5* animo retinebo poffeffionem. | $. 9. Et fi alii
tradiderim 98, amitto poffeffionem. Nam conftat poffidere nos,
donec aut noftra voluntate difcefferimus 97, aut vi deiecti
: | fuerimus.

et Vulg. et, abeft. Et Flor, eft deletum. BR. Et in Rehd. abeft. GER. — 50
Vide Noodt II. Probab. 6. m. 4. BR. 51 Hal. et Vulg. addunt: aimmt.
Forte poft: Proculus , in antecedentibus duo pun&ta re&e ponentur. & R. Kehd.
vt Hal. et Vulg. GEs. 52 Hal. hic et in fequentibus: tbefaurum. GEB.
53 Hal. deeff. 54 Vulg. ceperit. BR. Etiam Rehd. GEB. — 55 Vulg. 7à
quod, ante: Brutus, huc transfert. BR. — Etiam Rehd. G E B. 56 In Rehd.
fi, abeft. GE E. 57 Mauult Bynkershoekius Joco notus fit, quem vide VII.
Obf.. 1. Rehd. vt Flor. GER. 58 Hal. et Vulg. Ex pluribus. B R. Etiam
Rehd. GzEs. 59 Hal. poffe mos, quidam , et in margine: alias poffumus ,
vt quidam. GER. 60 Flor. eft: coeppe. GER. 61 Rehd. approbat,
63 Hal. molueris. GEB.
64 Flor. eft: mwiffife. GxE. 65 Hal. poffidebam, difcefferint , vel
animo, Kehd. poffidebam, dece[ferit, wvel amimo. GER. 66 Gothofr.

in nota: t fi alii tradiderint. Hal.. Immo apud Hal. eft: fed fi alii tra- .
67 Hal. difcefferint, et mox: fuerint, et in margine: -

diderint. G E R.

füet
fe g
tus :
t1t
al
9 j
font
nunti
müs,
(etet
ficüt
bet ,
e,
156
ya Ti
dia 1
velit
cus í
inuel
poiïïd«
Ueniat
93 int
qus j
Coniec
fliguo
gatu
bertat
eum -
auten
taníi
Quida
Cs 0
etolant
fileri
tire m
puuert
fa con
tis, t
Qabin
Defe:
DC à
tetibu
fionis.
Comm
yidebo.

at d
4 M
"o H
E
ipurpy
dit, l.
$, Cruc
Hd, et
quaedm
jutauer;
Taur. j
* moy:
d. v
Eibus, q
i, GQ
ü, G
iiferit:

. Ültcergg

Hal. er !
£€ndUm :
Nodt, ]
X HOT. (
fä&ae. T

f
L
CU
lol
AtD g.
Wtem
/ty

i
l

.
,
IÓ m

h
4
a
M
L

!

Delut n
on v*
t g,
(uim
tm, qi
on d f
s? i.
ltdere
ID &if
1 etift,
vte, t
b
&tm, Qu
idem p
g
un 1
j HO!Ue"
(uoi l
ecfenit
gf
(efe 00?3
v deietà

J

Fnerimi

g ?

y o
Vü-g' ]
Á j
$

, Dl

"n

N
N
L 'JX

DIGESTORVM LIB. XLL TIT. II

fuerimus. $. to. Si feruus, quem poffidebam, pro libero
fe gerat, vt fecit Spartacus ??, et iudicium liberale pati para-
tus fit: non videbitur a domino poffideri, cui fe aduerfarium
praeparat: fed hoc ita verum eft, fi diu in libertate moratur:
alioquin fi ex poffeffione feruitutis in libertatem reclamauerit
$? , et liberale iudicium implorauerit, nihilo minus in poflef-
fione mea eft , et animo eum poffideo , donec liber fuerit pro-
nuntiatus, $. rr. Saltus hibernos aeftiuosque animo poffide-
mus, quamuis certis temporibus eos relinquamus. $. r2.
Ceterum animo noftro, corpore etiam ?? alieno poffidemus ,
ficut diximus per colonum et feruum. . Nec mouere nos de-
bet, quod quasdam ** etiam ignorantes poffidemus ??, id
eit, quas *? ferui peculiariter parauerunt ^*: nam videmur
75 eas eorundem et animo et corpore pofífidere. $. 13. Ner-
ua filius, res mobiles *5, excepto homine, quatenus fub cufto-
dia noftra fint, hattenus ** poffideri: id eft, quatenus fi *5
velimus , naturalem poffeffionem nancifci poffimus. — Nam pe-
cus fimul atque aberrauerit *?, aut vas ita exciderit, vt non
inueniatur, protinus definere a nobis poffideri, licet a nullo
potfideatur: diffimiliter atque fi-fub cuftodia mea fit, nec in-
ueniatur:; quia ?? praefentia eius fit, et ** tantum ?? ceflat
53 interim diligens inquifitio. . $.. r4. Item feras beftias ?*,

quas ?? viuariis incluferimus, ct pifces, quos in pifcinas ?9.

coniecerimus ?*, a nobis polflideri. Sed eos pifces, qui in
fagno fint *5, aut feras, quae in filuis circumfeptis ?? va-
gantur ??, a nobis non pofiideri: quoniam relictae fint in li-
bertate naturali: alioquin, etiam fi quis filuam emerit, videri
eum omnes feras poíüidere: quod falfum eft. $. 15. Aues
autem ?* poífidemus,: quas inclufas habemus, aut fi quae
manífuetae factae ?? , cuftodiae noftrae fubiectae funt, . r6.
Quidam ?? réCte putant, columbas. quoque , quae ab aedifi-
ciis noftris volant ?*, item. apes, quae ex alueis ?? noftris
euolant, et fecundum confuetudinem redeunt, a nobis pof-
fideri. . $. 17. Labeo et Nerua filius refponderunt, defi-
nere me poffidere eum locum , quem flumen aut mare occu-
pauerit. $. r8. Sirem apud te depofitam, furti faciendi cau-
fa contrettaueris, de(ino poífidere: fed fi eamloco non moue-

Fis,et ?^ infitiandi animum habeas, plerique veterum, et ?* -

Sabinus et Caflius re&e refponderunt, ?9 poflefforem me ma-

mere: quia furtum fine contrectatione ?? fieri non poteft *??,

nec animo ^ fnrtum admittatur..- $. rg. Illud quoque a ve-
teribus praeceptum ?^ eft, neminem fibi ipfüm? caufam poffef-

fionis mutare pofle. $. 20. Sed fi isqui apud me depofuit, vel .

commodauit, * eam rem vendiderit mihi, vel donauerit: non
videbor ? caufam pofleifionis mihi mutare, qui ne * poffide-

alias, difcefferimus , item fuerimus. Rehd. vtroque in loco, vt Flor. GEB.
68 Rehd. fpartanus. GER. — 69 Vulg. proclamauevit. B R. Etiam Rehd. GE
7o Hal twm etiam corpore alieno. GE B. . 71 Nempe: ves. nifi malis adde-
xe, vt fecit Vulg. et. fane excidere potuit, vt etiam in proximis.fcriptum:
ignorpo[fideamus , emiffis: amtes, quae polt additae literae, Hal. habet: guae-
dam, loco: quasdam. B R. Supplent: ves, etiam MSS. Barb. Vat. I. Chriftin.
$, Cruc. L. Bynkersh. | Etiam Rehd. debet boc, quod qaasdam ves. GEB. — *2
klal. et Vulg. poffideainus. BR. Etiam Rehd. G E. 73 Hal. fuperiori :
quaedam , conuenienter: quae, et in fequentibus: ea. GEB. — 75 Vulg. conr
parauerint. BR.. Etiam. Rehd. GE 5. 75 KRehd. inferit: et. GE B. 76
'Taur. z0Viles. GEB. 71 Vulg. eatemus. BR. 18 Ap. Hal. fi, abeit,
et mox: poffuüünnus. G EB. — "79 Vulg. oberrauerit. BR. 'Taur. aVerrauerit.
Rehd. vt Vulg. fed addit: aut fi ita euaferit, fupplementum forte. ex fequen-
tibus, quae ibidem leguntur, enatum. GE B. &£o Hal. et Rehd. inferunt :
i. GEB. $1. Vulg. fed, loco: et. RR. . 82 Rehd. tamen, loco: tan-
tum. GER. 83 Hal. ceffet. G EB. 84 Taur. Feflias. GE B. 85 Rehd.
inferit: i. GEB. 86 Hal. pifcinam. Wulg. pifcina. BR. 87 EFlor. eít:

coiecerimus. in. Rehd. iu pifcina collegerimus. GxB. lra et Vulg. BR. 88

Hal.et Vulg. funt. Rhed. vt Flor. GE B. 89 Gothofr.in nota; videtur le-
gendum: mom circumfeptis. Vt Oobferuauit Hotmann. P'III. Obf. 7. et tuetur
Noodt, 1. Obf. 11. E R. 9o Hal. euagentur. Vulg. euagautur. BR. Rehd.
vt Flor. GEB. 91 Hal. etiam, loco: autem. GEBR. ' 92 Wulg. manfuc-
fatfae. B R. 94 Ap.

93 Vulg. inferit ; auteit. B& Vt et Rehd. G s.

Rehd. praefigit: aut. GEB.

. Barb. Var. I. V. VI. Pal I. H. Chriftin; Bynkersh.

-et fiue , loco: fi "on. G E B.

845 -
bam quidem. $. 21r. Genera poffeffionum tot fünt, quot? et
caufae adquirendi eius, quod noftrum non fit: velut pro
emptore, pro donato, pro legato, pro dote, pro herede, pro
noxae dedito, pro fuo: ficut in his, quae terra, marique ,
vel ex hoftibus capimus, vel quae ipli, vt in rerum natura
eflent, fecimus. Etin fümma magis vnum genus eft poffi-
dendi, fpecies infinitae ?. — $. 22. Vel etiam poteft diuidi
poffeffionis genus in duas fpecies, vt poílideatur *9 aut 1**
bona fide, aut non bona fide. $. 23. Quod autem Quintus
Mucius inter genera poffeffionum pofuit, fi quando iuffu Ma-
giftratus rei feruandae caufa, vel quia damni infecti non ca-
ueatur mitti *?, poffidemus, ineptiffimum eft: nam qui cre-
ditorem rei feruandae caufa, vel quia damni infecti non ca-
ueatur, mittit in poffeffionem, vel ventris nomine: non pof-

feffionem, fed cuftodiam rerum et obferuationem concedit :

et ideo cum damni infeCti' non cauente vicino, in poffeffio-
nem mifh fümus, fi id longo tempore fiat; etiam poffidere
nobis, et per longam poffeffionem capere Praetor caufa co-
gnita permittit. | l RRM d w
IV. VrnerAwvs libro LXVIT. ad Edictum. Qvrp-
QvriD filius peculiari nomine adprehenderit, id ftatim pater
eius poffidet, quamuis ignoret in fua poteftate filium *3, Am-
plius, etiam fi filius ab alio tamquam feruus poffideatur, idem

erit probandum. | |
V. Pavrvslibro LXIIL ad Edictum. Sz ex ftipu--
latione tibi Stichum debeam, et non tradam eum, tu aütem
nanétus fueris pofleffionem: praedo es. Aeque fi vendidero,
nec tradidero rem , fi non ** voluntate mea nan(tus fis pof-

feffionem: non pro emptore poílides, fed praedo es.

VL VrriaAwvs libo LXX. ad Edicum. CrAw
poffidere eum dicimus, qui furtiue ingreffüs eft poffeffionem ,
ignorante eo, quem fibi controuerfiam facturüm fufpicabatur,

et ne faceret, timebat. Is autem, qui cum poffüideret *5 non

clam, fe celauit *^, in ea caufa eft, vt non videatur clam
poffidere: non enim ratio optinendae pofleffionis, fed origo

| nancifcendae exquirenda eft: nec quemquam clam poflidere

incipere, qui fciente aut volente eo, ad quem ea res perti-
net, aut aliqua ratione bonae fidei ** pofleffionem nanciíci-
tur. ltaque, inquit Pomponius, clam nancifcitur poffeíffio-
nem, qui futuram controuerfiam metuens, ignorante eo,
quem metuit, furtiuein ** poffeffionem ingreditur *?. $. r.
Qui ad nundinas profectus , 'neminem ?? reliquerit 2*, et ?2
dum ille a nundinis redit ^* , aliquis occupauerit poffeffionem,
videri eum clam poffidere, Labeo fcribit. Retinet ergo pof-
feffionem is qui ad nundinas abiit, — Verum fi reuertentemà
vricHN | : p s Ht J domi-

Hal. volaut, abeft. Rehd. euolamt. GE R, 95 Taur. alBeirt. GER. 96
Hal. inferit: fj. Rehd. vt, habet loco: et. GEB. . 97 Vulg. vt. 98
Hal. et Rehd. Caffius refponderunt, rve&e poffefforem. GEE. 99 Conf.
Pauli fententiam tuentem Aueran. J. Inuterp. It 27. GEB. .. 1cO . Hal. poffit,
G E B. [ Vulg. inferit: jf0lo. BR. Etiam Rehd. G Eg. 2 Vulg. rece-
ptum.BR. Vtet Rehd. GEg. . 3 Al. ipfi.. Hal. veroet Rehd. «t Flor. G k . 4
5. Hal. et Vulg. videor. BR. Rehd. vt Flor. GER.
6 Vulg. quia neg. B R. Rehd. qui nec. GE E. 4 Rehd. inferit: funt. GER,-
8 Hal et Vulg. terra, mari, coeloque. BR. —— 9 Rehd. addit: funt. G Ez. .
1O Hal. poffideautur. Rehd. poffileamus. GEB. .. 11 Vulg. aat, abeft. B n
Etiam:in Kehd. GER. 12 Ap. Hal. et omnes: uitti, abeft, (imiliter et.
Ícripti codices, excepto Magl. qui habet: smittit. Praeterea omnia haec: cel
quia damni infetli uon caucatur mitti, in Cod. Flor. parenthefi funt. inclufa,
forte vt fuperflua aut anticipata, dum fequitur, vel quza damni iufecli non ca-
neatur, Wüttit.: Sed Taur. reQtius noftra fententia. p R. — Omittunt: mitti,
Adefle tamen videtur in
S, Crac. l et II.. Abeft etiam in Rehd. vbi tamen: cauebatur , eft loco: ca-
ueatur. G EB. 13 Rehd.ignuoraret in fua poteflate filium effe. GE2. 14 Rehd.
15 Rehd. poffidebat. GEs. — 16 Hal. caelauerit.
GER. . U7 Hal. etRehd. £oua fide. GEB. — 18 Ap. Hal iu,abeft. GEB. — 19
Vulg. ingre(fus ef.BR. 20 Kehd. inferit: domi.GEB. 21 Hal. et Vulg. reli-
quit, ev infequentibus - eccupaxit. GEB. .. 22 Hal.fi,loco: et. GEB. . 23 Hal, ^

FHHIIL3 ved-

$46 . s. DIGESTORVM TLIB. XLI. TIT. If

dominum non admifert, vi magis intellegi poflidere, non
clam. | Yest .
( VIL Pavrvs libro LIV. ?* ad Edictum. ?^* Ev
fi nolit in fundum reuerti, quod vim maiorem vereatur, ami-
fiffe poffeffionem videbitur: et ita Neratius quoque fcribit.
VIII. Ipgw libro LXV. ad Edictum. Qv&wADMo-
nv M nulla poffeffio adquiri, nifi animo et corpore poteft: ita
nulla amittitur, nifi in qua vtrumque in contrarium actum eft.
IX. Garvslibro XXV. ad Edictum prouinciale. G-
NERALITER quisquis omnino noftro nomine ?* fit in pof-
feifionem ?7?, veluti procurator, hofpes, amicus, nos poffi-
dere videmur. . . | | ! |
.. X, VrP1ANvS libro LXIX. ad Edi&tum. S1 quis an-
te conduxit, poftea precario rogauit ??, videbitur difceffiffe

a conductione: quod fi ante rogauit, poftea conduxit, con-

duxiffe videbitur ??: potius enim '?? hoc procedere videtur,
quod nouiffime factum eft: ethoc Pomponius ait. $. 1. Idem
Pomponius belliffime temptat ?* dicere, numquid qui condu-
xerit ?? quidem praedium, praecario autem rogauit, non vt
poffideret, fed vtin poffeffione effet? eft autem longe diuer-
fum: aliud eft enim poífidere, longe aliud in pofleífionem
effe: denique rei feruandae caufa, legatorum, damni infe&i,
non poffident, fed fünt in poffeffione cuftodiae caufa: quod fi
factum eft, vtrumque procedit. $. 2. Siquis et conduxerit,
et rogauerit precario, vti poílideret: fi quidem nummo vno
conduxit, nulla dubitatio eft, quin ei precarium folum te-
neat: quia conductio nulla eft, quae eft in vno nummo: fin
vero pretio, tunc diftinguendum, quid prius factum eft.
J XI. Pavrvs libro LXV. ad Edictum. 1vsTmk poffi-
det, qui auctore Praetore poffidet. - o
XIL VrriaAwvs libo LXX. ad Edictum. Narv-
RALITER videtur poffidere is qui vfumfructum habet. $. 1.
Nihil commune habet proprietas cum poffeffione: et ideo non
denegatur ei interdictum vti poffidetis, qui coepit rem vindi-
care: non enim videtur pofieffioni renuntiaffe, qui rem ??
| XIIL IpEw libro ?^* LXXIL ad Edictum. PowPo-
xivs refert, cum lapides in Tiberim demerfi effent naufra-
gio, et poft tempus ?? extracti: an dominium in integro
fuit ?* per id tempus, quo erant merfi ? Ego dominium me
retinere puto, poffeifionem non puto. . Nec eft ?* fimile fu-
gitiuo: namque fugitiuus idcirco a nobis poffideri videtur,
me ipfe nos priuet poffeffione ?*5: at in lapidibus diuerfum
eft. $. r. Cum quis vtitur adminiculo ex perfona auctoris:
vti debet cum fua caufa, fuisque vitiis: denique ?? addimus
in acceffione de vi, et clam *?, et precario venditoris.

védiret. GEB. — 24 Taur. habet: PAVLV'S quinquagenfimo quarto ad. Edi-
&um. Nocem: libro, cum hic tum in L. 13. fupplendam effe duximus ( pu-
ta in exemploa Brenkm. typis deftinato ) quod vel ipfe Taurellius alibi hoc de
fuo fecit. ^Manifeftiffmus autem eft hic librarii lapfus ex L. 27. vbi fcriptum:

PROCVLV'S glibroguinto , vbi nempe numerum librarius iam coeperat antici-

pare. BR. — 25 Flor. factum : Sedet fi. Inde Hal. et Vulg. Sed fi. 8R. Rehd.
vt fa&um eft Flor. GE B. 26 Hal. inferit: mobis volentibus. GEB. 27
Flor. s; eft expun&a. B. Et Rehd. poffeffione. GEB. — 28 Rehd. roganerit.
GEB. . 29 Taur. videVitwr. GEB. —— 30 Rehd. inferit: ex. GEB. — 31
Hal. tentat. Rehd. vt Flor. GEB. — 32 Hal. et Vulg. conduxit. BR. Etiam
Rehd. GEz. 33 Rehd. inferit: aliquam. GEB. ^ 34 Vide notata ad in-
fcriptionem /egis 7. B R. 35 Rehd. pofl tempore. G E B. 36 . Hal. fuerit.
Sed Vulg. dominium meum fuerit integrum. BR. Rehd. vt Vulg. nifi quod vox:
integrum , ablit. GE B. 37 Hal et Vulg. eff. BR. ^ 38'Rehd. addit:
fui. GEB. 39 Hal. idem4ue, loco: demique. G ER. 40 Hal. clandeffi-
n0, loco: clam. GEB.
.42. Hal. quia vedhibitio venditionis vefolutio eft. 43 Hal. et Vulg. ferairet,
comparauerit, adquifierit. BR. Etiam Rehd. GEB.
fi. primus heres poffideret. Flaloaud. Sed Hal. negationem omnino habet: fi
prunus beres nom po[fideret. G EX. — 45 Flor. eft: poffidevat, et ita Taur. qui

maiufculam literam inferere neglexit. Vulg. poffideat. BR. Ita quoque Rehd.

1. Hal. et Vulg. putant.B R. Etiam Rehd. GEsB.-

44 Gothofr. in nota: -

| clam habita eft praedone poffidente.

| j1 Vulg. fuerat, GE &. Hal, fuit.

$. 2. Praeterea quaeritur, fi quis hominem venditori redhi-
buerit: an acceífione vti poffit ex perfona eius? et funt, qui
putent ^*, non poffe: quia venditionis eft refolutio, redhi-
bitio ^?: alii, emptorem venditoris acceffione v(urum, et
venditorem emptoris: quod magis probandum puto. $. 3.
Si liber homo vel alienus feruus , cum bona fide feruirent ^3,
comparauerint, et alii adquifierint poffeffionem: neque libe-
rum, neque ferui dominum, debere vti acceffione. — $. 4.
Quaefitum eft, fi ^* heres prius non poffederat *5, an tefta-
toris poffeffio ei accedat? Et quidem in emptoribus ** pof-
feffio interrumpitur, fed non idem in heredibus plerique pro-
bant: quoniam plenius eft ius fucceifionis, quam emptionis:
fed füptilius eft, quod in emptorem, et in heredem id ^* quo-
que probari. $. 5. Non autem ea tantum poffeffio teftatoris
heredi ^* procedit, quae morti fuit iniuntta *?: verum ea
quoque, quae vnquam ?? teftatoris fuerit ?*. $. 6. In do-
te ?? quoque, fi data res fuerit, vel ex dote recepta 5?: ac-
ceffio dabitur, vel marito, vel vxori. $. 7. Si is, qui pre-
cario conceffit, acceffione velit vti ex perfona eius cui con-
ceffit : an poffit, quaeritur? Ego puto, eum qui precario con-
ceffit, quamdiu manet precarium, acceffione vti non poffez
fi tamen receperit poffeffionem rupto precario, dicendum ef-
fe *^, accedere potfeffionem eius temporis 55 , quo precario
poífidebatur. $. 8. Ex facto quaeritur, fi quis manumiffus,
ex caufa peculiari habeat rem , non conceffo fibi peculio: de-
inde dominus velit, retracta ?* pofífeffione, acceffione vti,
an poffit, et placuit, non effe dandam hanc acceffionem, quae
$. 9. Siiuffu iudicis res
mihi reftituta fit, acceffionem effe mihi dandam placuit. $. fo,

| Sed et legatario dandam acceffionem eius temporis, quo fuit

apud teftatorem , fciendum eft. An heredis poffeffio ei acce-

fuerit reliétum, dicendum effe id temporis, quo heres pof-
fedit ante exiftentem condicionem vel reftitutionem rei, 5*
legatario proficere. "Teftatoris autem ?* femper proderit le-
gatario, fi legatum vere fuit, ?? vel fideicommiffum. . $. 1r.
Sed et is, cui res donata eft, acceífione vtetur ex períona
eius, qui donauit. $. 12. Acceffiones in eorum perfona 99
locum habent, qui habent propriam poffeffionem: -ceterum
acceffio nemini proficit, nifi ei qui ipfe^* poffedit ?. $. 15..
Praeterea ne vitiofae quidem poffeflioni vlla poteft accedere:
fed ne 9? vitiofa ei quae vitiofa non eft. . . . : ;
| XIV. Pavrvs libro LXVIII. ad Edictum. Sr fer-
qus vel filiusfamilias ** vendiderit, dabitur 95 acceffio eius,
quod $9 penes me fuit: fcilicet fi volente me, aut de pecu-
lio, cuius liberam peculii ?5* adminiftrationem habuerunt,
: ven.

GEBR. 46 Hal. in margine: alias, m emptionibus et venditionibus. GER.
471 Hal. quod in emptore id et in. berede quoque probari. Vulg. quod im empto-
ve efl et in berede id quoque probavi, BR. Rehd. fed fubtilius effl quidem in
emptore et zn berede id quoque probari. fed voci: quidem, a nonnemine fuper-
ftriptum: alias vacat. GEB. — 48 Vulg. baeredibus. BR. ^ 49 Rehd. que
Tiortis tempore fuevat iniunca. GEB. — 50 Gothofr. in nota: quae nunquam.
Hal. Vt habet Hal. ita et Rehd. fuperfcriptum tamen: alia$, vnquam. GEB.
- 52 Hal. et Vulg. z dotem. B R. Etiam
Rehd. G E B, 53 Rehd. accepta. GE B. $4 Hal.efl GEB. .. 55 Hal.
ddit: emptori. G EB. 56 Vulg. retractata. & R. Rehd. vetra&tata fibi poffef-
[ione. GEB. — 57 Hal. praefigit: et. GEB. — 58 Vulg. inferit: tempus. B R.
Etiam Rehd. GEz. — 59 Vulg. ei fuerit, BR, Rehd. vt Vulg. fed praeceden-
ti vere, omiffo. Conf. Bynkersh. VII. Obf. 25..et VII. Obf. 21. GEBR. . 6O
|Hal. et Vulg. perfonis. BR. Etiam Rehd. fed ibi fa&um: perfonas; forte cor-
ire&or finalem s delere neglexit, vt fit: perfoma. GEB. ^ 61 In Rehd. ipfe,
labeft. GEB. . 62, Hal. et Vulg. poffidet. Et ita fa&um Flor. E R. Ita et Rehd.
GEB. . 63 Hal et Vulg. zec. BR. Etiam Rehd. GEB. — 64 Rehd. Si fi-
liusfamilias vel feruus. GEB. .. 63 'Yaur. daVituv. GEE. —— 66 Vulg. eius
temporis, quo. BR. — 67 Legendum videtur: de peculto cumtliberam peculii
adminifirationem babuerunt, aut faltim transponendum: caius peculii liberam etc.

fed omnes editores excepto Blauübl, repetitum; peculi, infuper habuerunt;

dat, videamus? Et puto, fiue pure, fiue fuüb condicione, :

vendï
te, ;

pol

hi
p
u Il
fit 65
modi
quite
modur
ia ne

yaxor

e po
fidere
facult
feffto
qui &
que o
fionen
fne0-n
fiec eti
et at
filere,
106 ho
fit m
fe **
quieti
tdentg
(imitfe
fidicul
qum.
trangl
fhe (
ttemo
eio '
fe p
um
fündi.
deife
ibus |
füs ef.
Optinet
)
ho f
E

Prtetty
fs Tt
fut; )
Bynkcrs
betet j
M. B
6z1,
inftrit
Ha!. " |
6Ep,
Hal. &t
Wouz's. :
ïge) abd
Uïimam.
T à

hn d

ij
It qui
T.
me a
.
&t
ie llb
[ teltse
4 þOF-
Ts
P h
tehun
I w
. bb
P 53: n
u
t QU
30 (l«
t pole:
um ef-
Drezutio
omifis,
l: d
e vt
, que
ts fef
. t
Qu f
&t
li, -

— -

——

peron
r M
cetetum
40
aecedere

B
ffo &if
i pette
JQefünt,
yell

jy, GEP
j m anpt
iuide'm n
n iuftt
EL
j nunquam.
jull 6B
n Ea
ul pa,ïfef'
quipo YV
jyict
(£)
; t
pd$^
; r M
T

us um

7 feculii
j d
boeilto
gt

DIGESTORVM LIB.XLL TIT. II.

vendiderunt 6*, $. r. Tutore quoque vel curatore venden-
te, dabitur acceífio eius temporis, quo pupillus vel furiofus

poffedit 9?.

XV. Garvs libro XXVI. ad Edictum Prouinciale.
R« quae nobis fübrepta eft, perinde intellegimur definere
poffidere, atque eam, quae vi/*? nobis erepta eft. Sed fi is,
qui in poteftate noftra eft, fubripuerit, quamdiu apud ipfum

fit res, tamdiu non amittimus poffeffionem : quia per huius-

modi perfonas ** adquiritur nobis poffeffio: et haec ratio eft,
quare videamur fugitiuum *? poffidere: quod is, quemad-

modum aliarum. rerum poffeffionem interuertere non poteft,

ita ne fuam quidem potett *?, : | | |
XVI. VrPrANVvs libro LXXIIL ad Edictum. Qvop
vxor viro, aut vir vxori donauit **, pro poffeflore poffidetur.
« KVIL InEM libro LXXVI. ad Edictum. $1 quis vi
de poffeffione deiectus fit *?, perinde haberi debet, ac fi pof-
fideret: cum ** interdicto de vi ^* reciperandae polfeífionis
facultatem habeat, $. r. Differentia inter dominium et pof-

feffionem haec eft, quod dominium nihilo minus eius manet , -

qui dominus effe non vult: poffeffio autem recedit, vt quis-
que conftituit nolle poffidere. Si quis igitur ea mente poflef-
fionem tradidit, vt poftea ei reftituatur, definit poffidere.
XVIIL CErsvs libro XXIII. Digefitornum. Qvop
meo nomine poffideo, poífum ** alieno nomine pofhdere:

- pec enim muto mihi caufam poffeffionis, fed defino polfidere,

et alium poffefforem minifterio meo facio: nec idem elt, pof-

/fidere, et alieno *? nomine poffidere. Nam ?? poffidet, cu-
ius nomine poffidetur. ^ Procurator alienae pofleffioni ? * prae--

ftat minifterium, $. r. Si furiofo, quem fuae ?? mentis ef-
fe 9? exiftimas 5*, eo quod forte ?? in confpectu inumbratae
quietis fuit 59 conftitutus , rem tradideris : licet ille non erit
adeptus poffeffionem, tu poffidere delinis: fufficit quippe **
dimittere poffeffionem , etiam. fi non transferas. illud. enim
fidiculum eít, dicere, quod non aliter vult quis dimittere,

quam.ífi transferat: immo vult dimittere, quia exiftimat fe

transferre. . $..2. Si venditorem, quod emerim, deponere in
mea domo iulferim: poffidere me certum. eft, quamquam id

cato ?? venditor in ?* mea turre demonftret, vacuamque ??
fe poffeffionem tradere dicat: non minus poífidere coepi,
quam fi pedem finibus intuliffem. . $. 3. Si dum in alia parte
fundi fum, alius quis clam animo poffefloris intrauerit: non

detiffe ilico poffidere exiftimandus. fum, facile expulfurus fi-

nibus fimul ?? fciero. $; 4. Rurfus fi cum magna vi ingret-
fus eft exercitus, eam tantummodo partem, quam intrauerit,
optinet. . j |
.. . KXIX. Manckrrvs libro XVII. Digeftorum. Qvzi
bona fide alienum fundum emit, eundem ?* a domino con-
duxit: quaero ??, vtrum de(inat poffidere, an non? Refpon-

. graeeuntibus MSS, .Ex iis, quae vidi, folus Vat. VI. iftam vocem retinuit,

fed mutato: cuius,in: eius qui. BR. Hal.vt reliqui editores, Reliqua.MSS.
funt: Barb. Vat. I. Chriftin. Pal. If. S. Cruc. I. Il. Magl. Tfeuif. Habet tamen
Bynkersh. transpofitis vocibus: cuius liberam dmmini]imtionem peculii. a-
bet et Rehd. eo ordine, qui eft Flor. GE B. 68 Hal.et Vulg. vendiderint.
&R.. Etiam Rehd. GEE. . 69 Hal. et Vulg. poffederit. BR. Etiam Rehd.
GE B. 70 Hal. inferit; a.GEB. . . ^71 Vulg. perfomam. BR. — 72 Vulg
inferit: feruum. B R. 73 Rehd. ita quidem mec fuam poteft. GEB. 74
Hal. et Vulg. domauerit. BR. : 75 Vulg. fuevit. BR. — 76 Vulg. inferit:
ex. BR, Etiam Rehd. GEB. — 77 Vulg. vnde, loco: de. BR. Ita etiam Rehd.
GEB. 78 Hal inferit: et, GE B. — 79 Hal. alio, loco: alieno. GE 2. — 8C
Hal. et Vulg. inferunt; is. ER. Etiam Rehd. GEB. — 81 Hal. et Vulg. pof-
fe(fionis. BR. . Etiam Rehd. GEBR. . 82 Vulg. fanae, .BR. 835 Ap. Hal.
e(e, abeft. GEB. .. 84 Hal. ewiflimafli. Vulg. exiffÜmabas. BR. Rehd. ex-
zfimmans. G E B. 85 Vulg. eo forte, quod. BR. .. .:86 Hal. fuerit. 87
Flor. eft: coeppe. Vulg. inferit: te. E R. Etiam Rehd..GEB. ^ 88 Vulgo
*un, abell.BR. . Etiam in Rehd. GER. —— $89 Hal. attigerit. GE B. go

abeft. Sed hic eft fuperícriptum. GER.

Es

947

di ,?5 , in promptu ?* eft, vt poffidere defierit. $. r. Quod.
fcriptum eft apud veteres, neminem fibi caufam poffeífionis
pofle mutare, credibile eft, de eo cogitatum, quiet corpore
et animo poffeffioni incumbens, hoc folum ftatuit, vt alia ex
caufa id poffideret: non .?5 fi quis dimiffa polffetfione prima ,
eiusdem rei denuo ex alia cauía ?? po(leffionem nancifci velit.
XX. Ingw libro XIX. Digeftorum. . Sr quis rem,
quam vtendam dederat, vendiderit, emptorique tradi iufferit,
nec ille tradiderit: alias videbitur poffeffione dominum *9? in-
teruertifle, alias contra. Nam nec tunc quidem femper do-
minus amittit poffeffionem , cum repofcenti ei commodatum
non redditur: quid enim, fi alia quaepiam fuit iufta et ratio-
nabilis caufa non reddendi, non vtique vt poífeffionem eius
interuerteret *? Ed o u 0
XXI. lavorewvs ? libro VII. ex Caífio. Ixw-
TERDVM eius ? poffeffionem, cuius ipfi non habemus, alii
* tradere poffumus: veluti cum is, qui pro herede rem poíüi- :
debat, antequam dominus fieret, precario ab herede eam ro-
gauit ?. $. r. Quod ex naufragio expulfum eft, vfücapi non
poteft: quoniam non eft in * dereliécto, fed in deperdito.
$. 2. Idem iuris effe exiftimo in his rebus quae iactae funt:-
quoniam non poteft videri id pro derelicto habitum, quod
falutis caufa interim dimiffum eft. $. 3. Quialienam rem
precario rogauit, fi eandem ?* a dominó conduxit: poffeffio
ad dominum reuertitur. [ dU NU us J
XXII. Inkw libro XIIL ex Caffio. Now videtur pof-
feffionem adeptus is, qui ita naétus eft, vt eam retinere non
poffüit. hs | Cs
XXIII. InEw libro I. Epiftularum. . Cv heredes in-
ftituti fumus, adita hereditate, omnia quidem iura ad nos
transeunt: poífeffio tamen ? nifi naturaliter comprehenfa ad
mnos non pertinet. $. r. In his, qui in hoftium poteftatem
peruenerunt, in ? retinendo iura *? rerum fuarum fingula-
re ius eft: corporaliter ** tamen poffeffionem amittunt: ne-
que enim polfunt videri aliquid poífidere, cum ipfi ab . alio
poíffideantur: fequitur ergo, vt reuerfis his noua poffeffione

. ! er , qi opus fit, etiam fi nemo medio tempore res eorum poffederit
nemo dum .** attingerit 89. aut fi vicinum mihi fundum mer- |

*?, $. 2. ltem *? quaero, fi vinxero liberum hominem , ita-

vt eum poffideam: an omnia quae is poffidebat, ego polfideam
per illum ? Refpondit, fi vinxeris hominem liberum, eum te
poffidere ** non puto: quod cum ita fe habeat, multo minus
per illum res eius a te poffidebuntur: neque enim rerum na-
tura recipit, vt per eum aliquid poffidere poffimus *?, quem
'ciuiliter in mea poteftate non habeo. : ER
.XXIV. In w libro XIV. Epiftularum. Qvop feruus
tuus, ignorante te, vi poffidet, id tu non poffides: quoniam
is qui in tua poteftate eft, ignoranti tibi non corporalem pof-
feffionem, fed iuftam poteft adquirere: ficut id quod ex pe-
culio ad eum peruenerit, poífidet: nam tum per feruum do-
! minus

Vuig. mercatum. BR. .. 91 Vulg. ex. 8BR. — 92 Taur. vaQiamque. GER.
93 Hal. et Vulg. inferunt: atque. BR. Etiam Rehd. GER. — 94 Kelid. eun-
demque. GEB. — 95 Hal.et Vulg. quaeritur. BR. Rehd. vt Flor. GEB. — 96

. Hal. et Vulg. refpondit. BR. — 97 Etiamnunc Flor. eft : inpromptu. BR. 98

Vulg. inferit: autem. BR. . 99 In Rehd. cazfa , abeft. G E B. ICO Vi-
detur lcgenöum; po[[effione dominium , wcl: po[feffionem lgomz"no, B R. Hal. paf-
feffioném. domini.. Et ita MSS. Barb. Vat. L. H. V. VI. Chriftin. P. I. H. S. Cruc.
L.I Treuif. Bynkersh. — In. Vat, IIl erat: domi , fed fa&um: domini. In Vat.

- IV. fa&um: domino poffeffionem interuertijfe. Magl. vt Flor. Rehd. vt Hal. et

plerique fcripti. 6 E B- 1 Hal. uow vtique eius vei poffeffionem interuertit.
In Rehd. vt abeft. reliqua vt Flor. GER. 2 Hal. JIABOLENV'S. GER.
3 Hal. et Vulg. inferunt; vez. BR. Etiam Rehd. GEz. — 4 Hal. et Vulg,
aliis. B R. 5 Hal. et Vulg. rogauerit. BR. .. 6 Vulg. pro-BR. .. 7 Hal. et .
Rehd. inferunt: vem. BR. —— $8 Hal aautem. |— 9 Ap. Hal. et in Rehd. zu,
IO Vulg. iuré. BR. , . lI Vulg.
corporalem. BR.. 12 Taur, po[fIderit. GEB. 13 Rehd. lterum. GEB.
14 Vulg. a te poffideri. BR« — 15 Hal. poffi. Etiam Rehd. fed ex corre&tio-
| Ffffff3 ; at ne,

$48 — - DIGESTORVM LIB, XLI TIT. IL

minus quoque poffidere dicitur: fumma fcilicet cum ratione :
quia quod ex iufta caufa corporaliter a feruo tenetur, id in
peculio ferui eft: et peculium, quod feruus ciuiliter quidem
16 poffüidere non poffet !*, fed naturaliter tenet, d.omnïtäs
creditur poffidere. . Quod vero ex maleficiis adprehenditur ^^,
id ad domini poffeffionem ideo non pertinet, quia nec pecu-
lii caufam *? adprehendit. .
XXV. PowPonurvs libro XXIII. ad Quintum Mu-
cium. Sr id quod pollidemus, ita perdiderimus, vt ignore-
mus, vbi fit: definimus poffidere. $. r. Et per colonos, et
inquilinos, aut feruos noftros poffidemus. ?? Etfi morian-
tur, aut furere incipiant, aut alii locent, intellegimur nos
21 retinere poffefonem. — Nec inter colonum, et ferqum no-
'ftrum, per quem poffeffionem 'retinemus, quicquam intereft.
$. 2. Quod autem folo animo poifidemus, quaeritur, vtrum-
ne vsque eo poffidemus ??, donec alius corpore ingreffus fit,
— vt potior fit illius. corporalis poffeffio ? an vero, quod quafi
magis probatur, vsque eo poflideamus, donec reuertentes
non ?? aliquis repellat: aut nos ita animo definamus poffide-
re, quod fufpicemur repelli nos poffe ab eo, qui ingreffus fit
in poffeffionem ? et ?* videtur vtilius elle. |
XXVI. Ipcw libro XXVI. ad Quintum Mucium. Lo-
cvs certus ex fundo et poffideri et per longam pofleffionem
capi ?5 poteft: ? et certa pars pro indiuifo, quae introdu-
citur vel ex emptione, vel ex donatione, vel qualibet alia ex
caufa. Incerta autem pars nectradi, nec capi^" poteft: vel-
uti fiitatibitradam, QviDQVID MEI IVRIS IN. EO FV N-
Do EST: nam qui ignorat, nec tradere, nec accipere id quod
incertum- eft, poteft. WE Ut |
XXVII. PRocvrvslibro V. Epiftularum. | S1 is qui
animo poffeffionem faltus retineret ?9, furere coepiffet, non
poteft, dum fureret, eius faltus poffeffionem amittere: quia
furiofus non poteft definere animo poffidere. |
XXVIII. TERTvrLLIANVSlibro l. Quaeftionum. S1-
aliquam rem poffideam, et eandem ?? poftea. conducam: an
amittam poffeffionem ? Multum refert, in his quid agatur:
primum enim refert, vtrum fciam me poffidere, an ignorem:
.et vtrum quafi non meam rem conducam, an quafi meam: et
fciens meam effe 5?, vtrum quafi proprietatis refpeCctu, an
poffeffionis tantum, — Nam et?* fi rem meam tu poffideas, et
ego emam a te poffeffionem eius rei, vel ftipuler: vtilis erit
et ?? emptio et ftipulatio: et fequitur, vt et precarium, et con-
ductio, (fi) fpecialiter poffeffionis folius conducendae, vel pre-
cario rogandae animus ?? interueniat..- :

^ XXIX. VrPrANvslibro XXX.ad Sabinum. PossEes-

ne. GEB. — 16 Vulgo: quidem, abeft. BR. Vt et in Rehd. GEz. — 1* Hal.
et Vulg. potefl. BR. 18 . Vulg. apprebendevit. BR. Rehd, vt Flor. GER.
19 Vulg. canfa. BR. — Rehd. vt Flor. GEB. 20 Hal. et Vulg. praefigunt:
Sed. BR. Rehid. Sed, loco: Et.GEB. 21 Hal. per eos, loco: «os, GE B.
22 Hal.et Vulg. poffideamus. £ &... Rehd. vt Flor. GEB. 23 Haec nega-
tio videtur conuertenda in: zos, ficut in L. 9. etiamnunc 710* eft pro: mos.
Immo quid fi contendamus re&e 72 n retineri , transponendo in hunc modum:
an vero vsque eo poffideamus , donec reuertentes uos aliquis repellat, aut non.ita
" amnuuo defimamus poffidere etc. Aut non hoc eft: Aaut amnon. Hal. Florentinam
tenct, Aliter MSS. quae contuli, quae: »0os, habent, nifi quod $, Cruc. Í.
initio, habuerit: dofec vegertentes aliquis vepellat. BR. — . MSS.funt Barb. Vat.
L. Vf. Chriftn. Pal. l. S. Cruc. W. Bynkersh. — In S, Cruc. I, etiam : z05, fup-
pletum..Magl. vt Flor. Rehd. vt illi plures habet: wos. GER. 24 Hal. et
Vulg. inferunt: id. p R. Eriam Rehd. G. 25 Vulg. vfacapi. BR. — 26
Hal pracfpit: fed. GEB. . 27 Hal. et Vulg. vfucapi. Et ita Flor. correctum.
BR. Et ita quoque Rehd. GER. 28 Hal retinet, et mox: coepii, et:
potut. GEE. 29 Hal. inferit: vem. — 30 Vulg. effe, abeft. B n. 31 Vul-
got et, abeft. Bn. 32 Rehd. bec, loco: et. GER. 33 Vulg. inferit:
vtilter. BR. Kehd. etiam addit, fed in fine. GExz; 34 - Gothofr. in. nota:
Al. poffedit. Nempe ita ipfe Taur. in margine. |Flor. reapfe erat: quinmmi-
nar(asaedespoffideat. B R. .Mal. poffidet. GEB. 35 Rehd. poffidere. GEn.
36 Hal. inferit: zec. GEB. 37 Hal. et Vulg. hic inferunt: ire, Satius

cft vnius literae traiectione ex: rei, facere: jre, vt fit: im poffeffionem ire inf- |

STONEM pupillum fine tutoris auctoritàte amittere poffe con-
ftat: non vt animo, fed vt corpore definat poffidere: quod e&
enim faCti, poteft amittere. Alia caufa eft, fi forte animo
poffeffionem velit amittere: boc enim non poteft. -
XXX. PaAvrvslibro XV. ad Sabinum. Qvr vniuer-
fas aedes poffidet ?*, fingulas res, quae in aedificio funt, non
videtur poffediffe ?* Idem dici debet et de naue, et de ar-

mario. $. r. Poffeffionem amittimus multis modis, veluti fi -

mortuum in eum locum intulimus, quem poífidebamus: nam-
?uïe locum religiofum aut faerum non poffumus poffidere, et-
| contemnamus religionem, et pro priuato eum teneamusz
ficut ?* hominem liberum. $. 2. Item cum Praetor idcirco

inpoffeffionem rei ?* iuffit, quod damni infe&ti non promitte-
batur ?? : poffeffionem inuitum dominum amittere Labeo ait, .

$..3. Item, quod mari aut ?? flumine occupatum fit, poffi-
dere nos definimus: aut fi is, qui poffidet, in alterius pote-
ftatem peruenit *?. $. 4. Item quod mobile eft, multis mo-
dis definimus poffidere: fi aut nolimus, aut feruum puta ma-
numittamus: item fi ** quod poffidebam ^?^, in aliam fpe-
ciem translatum eft *?: veluti' veftimentum ex lana factum.
$. 5. Quod per colonum pofífideo, heres meus, nifi ipfe **
naCtus ^* poffeffionem, non poterit poffidere: retinere enim
auimo pofleffionem poffuümus , apifci non poffurmus. Sed quod
pro emptore poffideo, per colonum etiam víucapiet etiam **

heres meus. $. 6. Si ego tibi commodauero, tu Titio, qui-

putet tuum effe: nihilo minus ego id poffidebo **. Et idem
erit, fi colonus meus fundum locauerit, aut is spud quem

depofueram, apud alium rurfus depofuerit. . Et id quamlibet.

per *? plurium perfonam ^? factum obferüandum ita erit, - -
XXXI. PouProNurvs libro XXXII. ad Sabinum. S1
colonus non deferendae poffeffionis caufa exiffet d
eo rediffet :; eundem locatorem poffidere placet. — " .
XXXIL PaAvrvslibro XV. ad Sabinum. Qvaw-
v1s pupillus fine tütoris auCtoritate non obligetur, poffeffio-
nem tamen per eum retinemus, $. r. Si condu&tor rem ven-
didit ??, et eam ab emptore conduxit, et vtrique mercedes
praeftitit: prior locator poffeffionemi per condu&torem rectif-
fime retinet. $. 2. Infans poffidere rete potett , fi tutore au-
&ore coepit: nam iudicium infantis fuppletur auctoritate tu-
toris: vtilitatis enim caufa hoc receptum eft: nam alioquin
nullus fenfus fit ** infantis accipiendi poffeffionem. — Pupillus
tamen etiam fine tutoris auctoritate poffeffionem nancifci pot-
eft, ltem infans peculiari nomine per feruum poffidere poteft,
AXXIIL Powrouisvs Bibro XXXII. ad Sabinum.

EvNwDni venditor etiàm fi mandauerit alicui, vt emptorem in.

Ya

fit-. t ita habent MSS. quatuor: Vat. VI. Pal II. Barb. et Chriftin, Qua-

tuor alii, vt Vulgo editur. Denique in Pal. L. 72 rei vel ;re, quodcunque fue-
rit, eft erafum. E z. — Vulgatam habent Var. I. V. S. Cruc. 1. II. quibus adde
Rehd. iftis autem quatuor primis Bynkersh. Magl, vt Flor. GEB. — 58 Hal.
promitteretur. G ER. 39 Vulg. a mri vel flumine. B R. 40 Hal. perue-
nwit. — 4X Rehd. inferit: d. GEz. — 42 Hal. et Rehd. poffidebamus. — 43
Hal. fit. 44 Scriptum eft Flor. nifiplenacfus, vt reftituendum videatur ; z-
fi plenam naclus. BR. — 45 Rehd. inferit; fit. GE B. 46 Vnum etiam re*

dundat. Deleuerunt pofterius editores: videtur delendum effe prius, vt anti«-

dpatum. Ita in fequentibus fcriptum: qmam per libet per plurium , loco: quam-
libet per plurium. 8 R,. Abcft alterum : etiam, quoque in MSS, DBairb. Vat. I. V.
Pal. II $. Cruc. L II. Bynkersh. Habet Chriftin, fingulariter: et vfucapiet he-
1. In Rehd. abeft pofterius: alterum, vt et ap. Hal. forte etiam in reliquis
£odicibus. Brenkm. enim hocnon notauit, notauifletque forte, fi fuae fententiae
forent conformes, G E b. 47 Hal et Rehd. id ego poffideo. GEB. — . 48
Hal. et Vulg. et id per quamlibet plrrium. B R. Etiam Rehd. GE R. — 49 Hal.
perfonarum. G E B. 50 Hal. veudiderit et in fequentibus comduxerit, prae-
fHterit. : $Y Yta Taur. Florentiae infine verfus fcriptum: fenfuse, reliquis li-

Iteris o2 efl , in alterum verfum feruatis, vbi librarius ex: st fecit: fit. 'Sed
| et corre&um eft Flor. in: fenfus efl, et ita Vulg. Nor. omnes. BR. Sed Hal.
| traiicit voces: fenfus ihfantis efl, vt nunc exiftimo , au&toritate alicuius codi-

cis fuffultus, ":Nam et. Rehd. habet: wwllus coufeufus imfamtis eff accipienti

Poffe(fionem. — Ybidem alia manu: aceipienti, ef mutatum in; accipientis, quod -

ài

e fundo, et -

(v
r
ve
beti
$uU
(

pe i
$1 PU
(ornt
potnil
Quoni
qen T
poïfef
potef:
adq
amit
fit dé
poü'e;
tmeus
u '
(ürat
meeiï
Quiret
feribit
Quire
&il

ITY
punti
elt de
gO
1
yigtori
i |
m
imel
netto
bt
]
It
T tradi
htht
Aütem '
ütr

)
Qu
fente

feü thi

diuerfi
Hal. i
$, lu
Q
59 Hi
do (tti
Qten
IHC fatr
lac. et
fecedt,
Hal, et
GEB,
Qutem F
lm Hal
: Ide
V, Gj
Quoque h
Hü, n

; u
d
i

TIunet
l of
173
a f
b
i
h:
il
Qd
10j
l, i
s us
lls
Yib m
m f
Lfbun
L*
eréenim
Se d
t
ft, t
Dd
W qen
namid
T
"MA

m -

(rav
olfhoe
2
yrodts
n r
Qtore d
yibtet
p
Pl
do p
a
hu
xoram i
fl«

h QU&'
'--anue fit
Luïous di
nb
W. p
at h
gt
g um
" vt u
loco;gu.w'
Val
j ul
" u

j
, p
i
lt [l
Z:?ïm
l i
, uBl
b* d"
j «
"n
]
l

jl

[

"Ti

TUUT quï-v

DIGESTORVM LIB. XLI. TIT. II 849

vacuam 5? poffeflionem induceret: priusquam id fieret, non
reCte emptor per fe in poffeffionem veniet, Item fi amicus
venditoris, mortuo eo, priusquam id fciret, aut non prohi-
bentibus heredibus, id fecerit: recte poffetfio tradita erit ??,
Sed fi id ** fecerit, cum íciret dominum mortuum ??, aut
cum fciret heredes id facere nolle: contra erit.
XXXIV. VrPrawvs libro VII. Difputationum. S1
me in vacuam ?* poffeffionem fundi Corneliani miferis, ego
57 putarem me in fundum Sempronianum miífum, et ?? in
Cornelianum iero, non adquiram polleffionem, nifi forte in
nomine tantum errauerimus, ?? in corpore confenferimus.
Quoniam autem 9? in corpore ?* confenferimus, an a te ta-
men recedet 97 poffeífio , quia animo deponere et mutare nos
poffeffionem poffe et Celfus et Marcellus feribunt, dubitari
poteft: et fi animo adquiri pofleffio poteft, numquid etiam
adquifita eft? Sed non puto errantem adquirere: ergo nec
amittet poffeffionem, qui quodammodo fub condicione recef-
fit de poffeffione. $. 1. Sed finon mihi, fed procuratori meo
poffeffionem tradas, videndum eít, fi ego errem ,' procurator

meus non erret, an mihi poffeffio adquiratur? Et cum pla-
ceat 5?, ignoranti ?* adquiri, poterit et erranti. Sed fi pro-.

curator meus erret, ego non errem: magis eft, vt adquiram
poffeffionem. .$. 2. Seruus quoque meus ighoranti mihi ad-

- quiret poffeffionem. — Nam et feruus alienus, Vitellius **
fcribit, fiue a me, fiue a nemine poiüdeatur ,."p.otefc mihi ad-
quirere poffeffionem , fi nomine meo eam adipifcatur: quod.

t ipfum àdmittendum eft. . á v |
x XXXV.IpEenMlibro V. de omnibus Tribunalibus. E x-

1iTvscontroueríiae poffeffionis hic-eft tantum, vt prius pro--

nuntiet iudex, vter poffideat: ita enim fiet, vtis qui victus
eft de poffeffione, petitoris partibus fungatur , et tunc de do-
ino 99 quaeratur. |
Es XX?XVI. IvrzAwvs libro XIIT. Digeftorum. Qvr
pignoris caufa fundum creditori tradit, intellegitur poffi-
dere. Sed etfi eundem precario rogauerit, aeque per diuti-
nam 97 poffeffionem capiet: nam cum poffeffio creditoris non
impediat capionem ?*, longe minus precarii rogatio impedi-
mento effe »non) $? debet: cum plus iuris in polleffione ha-
beat , qui precario rogauerit, quam qui omnino non poflide
XXXVH. MaRcriaNvs libro fingulari ad formulam

hypothecariam. Rs ^** pignoris nomine data, et pollefiio--

ne tradita, deinde a creditore conducta: conuenit, vt is qui
hypothecam dediífet **, pro colono in agro, *? aedibus
autem *^ pro inquilino fit: ** per eos creditor poífidere vi-
detur * ^. | T D
XXXVIIL Ivrrawvs ** libro XLIV.. Digeftorum.
Q v 1 abfenti feruo fcribit, vt in libertate moretur, non eam
mentem habet, vt ítatim velit ferui polfeffionem dimittere:
fed magis deftinationem *fuam * in id tempus conferre, quo

diuerfitas atramenti, etiam indicat. GE B. 52 Taur. vaQiam. GE B. 53
Hal. et Vulg. vecfe poffeffio. e? tradita efl. BR, Etidàm Rehd. GEz. 54 Hal.
i$, loco: id. GER. 55 Hal. et Vulg. addunt: effe. B h. 56 Taar. va-
Qiüam. GEB. 57 Hal. inferit : cum. G E B. 58 Apud Hal. et,gbe&. GE B.
59 Hal. et Vulg. praefigunt: et. B R. Euan.l Rehd. GE R. 60 anl. Quan-
do autem , etin margine: alias, quoniam " covpore confens. .R.chd. quaudo
autem nom conufevimus im corpore. GE B. 6.1 Hal. et Vulg. inferunt: qoz,
ille tamen alias non adeffe in. margine fubinnuit. . Probant tamen v "on , Cu-
iac. et Charond. et ante: con facile excidere potuit. BR, | '6'2.» Hal. et Vulg.
$ecedat. BR. 1n Rehd. fuiffe videtur: recedit, et f'a&qr.n.: ïece:(at. GEB. 63
Hal, et Rehd. placet. GEB. 64 Vulg. inferxtï mzlgz. ,BR. Etla.m Rchc.ï.
GEEB. 65 Gothofr. in nota: Al. vt Celfus. Ita ipfe l'aur. in margine. Fuit
autem Florentiae ante correGionem: «vitellus. Taur. dedit: ViteLzus. BR. E-
iam Hal. vt Celfus, et Rehd. vt Celfus qu0que.. G E B. 66 Gothofr. in no-
ta: ld eft, domznio. |ta Hal. et Vulg. de dominio. BR. 67 Hal. diutur-
dam. GEB. 68 Hal.et Vulg. vfucapionem. Et ita fa&um Flor. Bm. Etita

quoque habet Rehd.GEB. — 69 Gothofr. in nota: Haec particula expungeü- -

da eít, nec legitur quoque ab Haloandro. Legitur tamen in fex fcriptis et in

t?O.W

feruus certior faCtus fuerit, $. r. Si quis poffeffionem fun-
di ita tradiderit, vt ita demum cedere ea *9 dicat, fi ipfius
fundus effet: non videfur poffeffio tradita, fi fundus alienus
fit. Hoc amplius exiftimandum etít, poffeffiones *? füb con-

' dicione tradi poffe, ficut res füb condicione traduntur, ne-

5i is, qui Titio feruum vendiderat, heredi eius eum tradide-
rit, poterit heres rerum hereditariarum poffeffionem per eum
adprehendere: quia non feruus iure hereditario, fed actio $9
ex empto ad eum peruenit: nam et fi ex ftipulatu, vel ex te-
ftamento feruus teftatori debitus fuiffet, et heres 3* eum ac-
cepiffet: non prohiberetur ?? rerum hereditariarum poffeffio-

que aliter accipientis fiunt, quam condicio exftiterit. $. 2

nem per eundem ?? adquirere. |
XXXIX. IngM libro II. ex Minicio. IxTERESsE
puto, qua mente apud fequeftrum deponitur ?* res: nam fi
omittendae ?* poffeffionis caufa, et hoc aperte fuerit appro-
batum: ad vfücapionem pofleffio eius partibus non procede-

ret *^: at fi cuftodiae caufa deponatur, ad vfücapionem eam

poffeffionem victori procedere conftat. :
-« KL. Arnr1caAuvslibro VII. Quaeftionum. S1 de eo
fundo, quem, cum poffiderem, pignori tibi dedi, feruus
tuus te deiciat ?*: adhuc te poffidere, ait: quoniam nihilo
minus per ipfum feruum poffeifionem retineas. $. I. Si for-
te colonus, per quem dominus poffideret , deceffiffet , propter
vtilitatem receptum eft, vt per colonum poffeffio et 58 reti-
neretur et contineretur ??: quo mortuo, non ftatim dicen-
dum ??, eam interpellari: fed tunc demum, cum dominus
poffeffionem apifci neglexerit. Aliud exiftimandum ait, fi
colonus fponte ?* poíleffione difcefferit ?* : — fed haec ita ef-
fe vera, li nemo extraneus eam rem interim poffederit, fed
femper in hereditate coloni manferit. $. 2. Seruum tuuma
Titio bona fide emi, et traditum poffedi: deinde cum com-
periflem tuum effe, ?? ne eum peteres, celare coepi: non
ideo magis hoc tempore clam poffidere videri me, ait. Nam
retro quoque, íi fciens tuum feruum non a domino ?* eme-
rim, et tum ?? clam eum poltfidere coepiffem , poftea certio-

rem te fecerim, non ideo definere me clam poffidere. $. 3.

Si ferüum meum bonae fidei emptori clam abduxerim , refpon-
dit, non videri me clam poffidere: quia neque precarii roga-
tione, neque conductione. fuae rei dominum teneri: et non

pofle caufam clandeftinae poffeffionis ab his duabus caufis fe-

parari. - !
XLI. Pavrvs libro I. Inftitutionum. Qvz iure fa-

miliaritatis amici fundum ingreditur, non videtur poffidere:

quia non: eo animo ingreffus eft, vt poffideat, licet corpore
in fundo fit. cr
XLII. VnerANvs libro IV. Regularum. CoMwnwv-
NIS feruus, etiam fi ab vno ex dominis omnium nomine pof-

fideatur, ab omnibus poffideri intellegitur. $. 1. Procurator,

fi

| feptimo S.-Cruc. L. addita eft. BR. — Legitur in Barb. Vat. I. Chriftin. Pa], II

S. Cruc. IL. Magl. quibus adde Bynkersh. vt et Rehd. GEs. 70 Hal. 4uí
cum. plus iuris im poffeffionem babeat, qui precario rogauevit, quam omminuo nou
po[fidet. G E B. 71 Hal. et Vulg. Re. BR. Etiam Rehd. G ER. 72 Hal.

dedit. G E E. 753 Hal et Vulg. inferunt: zm. BR. Vt et Rehd. GEB. — 74
Ap. Hal. autem , abeíft. GEB. — 75 Hal.et Vulg. praefigunt: et. BR. Etiam
Ed chm! 76 Hal. videatur. : . 77 Hal. Vipiamus. GER. 78 Hal.

et Vulg. eam. BR. Etiam Rehd. GER. 79 Vulg. poffeffionem , quod malim ,
quod poffeffioues ipfae res, et agri dicantur. B R. — Etiam Rehd. vt Vulg. GE &.
80 Hal. et Vulg. acfione , et ita factum Flor. et forte reCtius, BR. — Et ita quo-
que Rehd. GE B. 81 Vulg. inferit: ezus. BR. Etiam Rehd. GEn. 82
Kehd. probibetur. GEB.- 83-Hal. eum. G EB. 84 Hal. et Vulg. depona-
tur. BR. Rehd. vt Flor. GEB. — 85 Hal. amittendae; Vulg. dimittendae. B R.
Rehd. vt Flor. GEB. 86 Hal. procedet. G E. $7 Hal. deiiciat. G EB.
88 Ap. Hal. et Rehd. et abeft. GER. 89 Gothofr. in nota: continuare-
tur, Hal. Rehd. vt Hal. GEB. 9o Hal.et Rehd. dicendum, nou flatim eam.
GEB. . 9I Vulg. inferit: de. BR. Etiam Rehd. G ER. 92 Hal. decefferit.
GEEB. 93 Hal pracfigit: et. GEB. — 94 Vulg. amon domino, BR. — 95 Kal.
et.

3 v.

8:0

fi quidem mandante domino rem emerit , protinus illi adquirit

polieffionem: quod fi fua fponte emerit, non: nifi ratam ha-
buerit dominus emptionem. . . , d
XLIIL. MagcrANvs?5libro IIT. Regularum, $1 quis
fundum emerit, cuius particulam fciebat efle alienam : Iulia-
nus ait, fi pro diuifo fciat alienam effe, pofle eum reliquas
partes longa polffeffione capere: fed ?? fi pro indiuifo , licet
ignoret, quis fit locus: aeque eum capere poffe: quod fine
vllius damno pars, quae putatur effe vendentis, per longam
poffeffionem ad emptorem tranfit. $. 1. Sed et Pomponius

fcripfit ?* libro quinto variarum leCtionum, fi fciat, vel pu- -

tet alienum effe vfumfructum , bona fide diutina poffeffione

99 capere poffe, $. 2. Idem, inquit, et fi emero "?? rem,-

quam fciam pignori obligatam.

XLIV. PA»PzwiANYSlibro vicenfimo *tertio* Quae- |

fionum. PxmEGmnk profecturüs, pecuniam in terra * cufto-
diae caufa condiderat: cum reuerfüs locum thenfauri.^ imme-
moría ? non repeteret, an defiffet pecuniam poffidere, vel fi
poftea recognouiffet locum , an * confeftim poffidere incipe-
ret, quaefitum eft? Dixi, quoniam cuftodiae cauía pecunia
condita proponeretur, ius poffeffionis ei, qui condidiffet, noh
videri peremptum: nec infirmitatem memoriae damnum ad-
ferre poffeffionis ", quam alius non inuafit: alioquin refpon-
furos $, per momenta ferüorum quos non viderimus *, in-
terire pofleffionem. | Ét nihil intereft, pecuniam in meo , an
in alieno condidiffem: cum fi * alius in meo condidiffet ",
non alias poffiderem, quam fi ipfius rei pofleffionem fupra ter-
ram adeptus fuiffem. ltaque nec alienus locus meam propriam
aufert poffeffionem: cum füpra terram, an infra terram pof-
fideam, nihil interfit. $. x. Quaefitum eft, cur ex peculii *?

caufa per feruum ignorantibus poffeffio quaereretur? Dixi, v-
tilitatis caufa iure fingulari receptum , ne cogerentur domini.

per momenta fpecies et caufas peculiorum inquirere *^: nec
tamen eo pertinere fpeciem iftam, vt animo '? videatur ad-
quiri poffeffio: nam *? fi non ex caufa peculiari quaeratur ali-
quid, fcientiam quidem domini effe neceflariam, fed corpore
ferui quaeri poffeffionem. $. 2. Quibus explicitis, cum de
amittenda poffeffione quaeratur, multum intereffe dicam,, per
nosmetipfos, an per alios poffideremus. Nam eius quidem ,
quod corpore noftro teneremus *^, pofleffionem amitti vel
ahimo, vel etiam corpore: fi modo eo animo inde digrefh
fuiffemus *5, ne poffideremus: eius vero, quod ferui, vel
etiam coloni corpore poffidetur *?, non aliter amitti poffeffio-
nem, quam eam ** alius ingreffus fuiffet, eamque amitti no-
bis quoque ignorantibus. 1lla quoque poffeffionis amittendae
feparatio eft, nam faltus hibernos et aeftiuos, quorum poffef-
fio retinetur animo. | ! s :
XLV. IpEew libro IL. Definitionum. LicErm neque
feruum neque colonum ibi habeamus,. . . . .. -

!

et Vulg. cum. BR. Etiam Rehd. GER. — 96 Hal. et Vulg. MARCELLV'S.
BR. Etiam Rehd. GEB. — 97 Vulg. inferit:et. BR. — 98 Hal. et Vulg. fcri-
bit. BR. Etiam Rehd. GEBR. — 99 Hal. per diutinam pofle(f20nem. & B. IOÓ
Hal. emerim. — x Hal, et Vulg. n terram. 8 R. Rehd. vt Flor. GER. 2 Hal.
tbefauri. GEB. 3 Flor. eft: immemoria, et ita Taur. dedit. tanquam fit
fubftantiuum obliuionem notans ab zmmemor. Sed reapfe eft pro: zm memoria,

vt hic ipfe librarius etiam alibi habet : zmpromptu, impraefenti etc. BR.. MSS.

habent: meemoria Barb. Vat, Y. II IIT. VI. Chriftin. Pal. II. S. Cruc. I. 1I. Byn-
kersh. At Magl. zm memoria, .In Rehd. vox: tbefauri, claudit verfum ap-
pofita alia , quod aliquis fubtus pun&o notauit, ac fi foret haec litera im-

, plendi fpatii cauífa addita, — Dubium tamen manet, annon librarius lineolam

imponere tantum neglexerit, vt cum prima voce verfus fequentis fit: zm memo-
via. GE B. Hal. m memoria. — 4 Hal.et Vulg. hic repetunt inferuntque: po-
Jlea. & R. Etiam Rehd. GExE, 5 Vulg. poffeffioni. 8 R. 6 Van de Wa-
ter 411. Obf. 12, ob notiffimam fcribendi rationem a librariis Florentinis víur-
patam mauult: refponfurus. GEB. .^ 7 Vulg, videmus. 9 R, 8 Hal. hic

pofita ftellula in margine addit: alias, im aliemo. GE m, — 9 Vulg. addit : fam-
do. B. . 10 Vulg. peculiari, B. , Etiam Rehd. /— 11 Flor. eff ; in4uae-

d

etiam Hal. GE. |
"et)r. BR. — Etiam Rehd. GE g.

"Taur. coMfeflim. GER.

DIGESTORYM LIB. XLL TIT. IL

.^ . XLVL IpngM libro XXIIT. Quaeftionüim. OvAwvzs
| faltus propofito äoi-ïidendi fuerit alius ingreffus, tamdiu prio- -
rem poffidere dictum eft, quamdiu poffeffionem ab alio occu-

patam ignoraret. Vt enim eodem modo vinculum obligatio-
num.*? foluitur, quo quaeri adfolet; ita non debet ignoran-

ti tolli poffeffio, quae folo animo tenetur *?.

.XLVIL IpEex libro XXVI, Quaeftionum. S1 rem mos

bilem apud te depofitam, aut ex commodato ?? tibi poffide-
re, neque reddere conftitueris: «confeftim amififfe ?* me
poffeffionem vel ignorantem, refponfum eft: cuius rei forfi-
tan illa ratio eft, quod rerurm mobilium neglecta atque omif-
fa ?? cuftodia, quamuis eas nemo alius inuaferit, veteris pof-
feffionis damnum . adferre. confueuit: idque Nerua filius libris
?3 de vfücapionibus réttulit. Idem fcribit, aliam caufam ef-
fe hominis commodati omilffa cuftodia: nam poffeffionem tam-
diu veterem fieri, quamdiu nemo alius eum ?* poffidere coe-

perit: videlicet ideo, quia poteft homo , propolito redeundi,

e *ä' * ) *
domino poffeffionem fuüi conferuare, cuius corpore ceteras

quoque res poffumus poffidere. Igitur earum quidem rerum,
quae ratione vel anima carent, confeftim ^* amittitur poffef-
(io: homines autem retinentur ?9, fi reuertendi animum ha-
berent ?7..; . - | qus

XLVIIL Inxw libro X. Refponforum. . PRAEDIA

cum feruis donauit, eorumque fe tradidiffe poffeffionem, lit-.
| teris declarauit: fi vel vnus ex feruis, qui fimul cum prae«
diis donatus eft, ad eum, qui donum accepit ??, peruenit ?*, .
. mox in praedia remiffus eft ?9: per feruum praediorum Pof-,

feffionem quaefitam ceterorumque feruorum, conftabit ?*.

| XLIX. IpgM libro II. Definitionum. . PossEss1ro
quoque perferuum, cuius vfusfruCtus meus eft, ex re mea,.
vel ex operis ferui adquiritur mihi: cum et naturaliter a fru-.

Cuario teneatur, et plurimum ex iure pofíeffio mutuetur.
$. r. Qui in aliena poteftate funt, rem peculiarem tenere

. poffunt, habere ?? poffidere non poffunt: quia poffeffio non
tantum corporis, fed et iuris ?* eft. $. 2. Etfi poffeffio per.
. procuratorem ignoranti quaeritur, vfücapio vero fcienti com-
. petit, tamen euictionis aCtio domino contra venditorem inui-
|'to procuratore non datur: fed per aCtionem mandati e
cedere cogitur.

L. HenMocGENrxANvs?*libro V. Turis Epitomarum,

Pxm eum, quem iufto ductus errore, filium meum, et in.
. mes poteftate effe exiftimo *5, neque poffeffio, neque domi-
nium, nec quicquam aliud ex re mea mihi quaeritur. $. I..
,Perferuum in fuga agentem, fi neque ab alio poffideatur ,.

neque fe liberum elfe credat, poffeffio nobis adquiritur.
^^ LL IAvoremvs?*libro V. exPofterioribus Labeonis.

'QvanvNDAM ?? rerum animo poffeffionem ?? apifci nos ait:
Labeo: veluti fi aceruum lignorum emero, et eum venditor.
| tollere me.iufferit: fimul atque cuftodiam pofuitlem , traditus

mihi

réfe, et etiam habet Taur. Bm. — 12 Vulg.addit: folo. BR. — 13 Hal. in-

feriti et. GE B. — 14 Rehd. teuemus. GEB. — 15 Vulg. fuerimus. BR. — 16
Hal. poff2devent. Vulg. poffideretur. BR. — Rehd. vt Vulg. GEz. —— 17 Flor. .
elt ftriptum: quamcumalius, et corre&um: quam fi eam alius. — Et fic omnes.

Taur. 72 fj, neglexit. Poffemus etiam legere: quam cum eam, wt credamus:
cum eam, in: cwm, degenerafle. BR. Rehd. quam fi eam. — Et ita inter editos
18 Rehd, obligutiomis, GE B. .. 19 Hal. et Vulg. reti-

commodato. BR. Rehd. vtFlor. GEB. — 21 Taur. amlSse. GEB. — 22 Hal.
dimifja. GEB. 23 Hal. libro. GEB. — 24 Ap.Hal. eum, abeft. GEB.. 25
26 Hal. et Rehd. bominis autem retimetur. GEB.
2'] Hal. babuerit. Rehd. baberet. GE B. — 28 Vulg. acceperit. BR. — 29 Hal.
petuemerit. GEB. 30 Hal.fit. GEB. 31 Taur.conflaVit. Hal. conflitit. GE E.
32 Hal. inferit:et; Vulg. etiamet. BR, Rehd. vt Hal. GE &. — 32 Hal. etzam
iis. 534 Halet Rehd.eam. GEB. 35 Hal. TERENTIVS CLEMENS.

Rehd. HERENNIVS. GEB. — 36 Rehd. exiflimami. GEB. 37 Hal. 14-

BOLENVS. Gzsz. 38 Vids Noodt. II, Probab, 6. n. 2. &m. — $9 Rehd.

sofz
EU

a E.

20 Hal. et Vulg, commodatam, loco: ex.-

u !

g
yei
jeh
n
put(
u
j
at
hiqie

TE
quem
gt
alteri
Jum
ri m
Qu
dere
ubl

taneo

DE

0
i
cum !
ris [p:
1

evlüc
frequen
I
nod
temo
|
üe v
Ilj (
p
fumilas
P
Ínon &
(icemus
fütorem
lm
p g

fdfin
ferut:
Mehd
V. GE
Rehd
inferunt
5L Ha]
hüCC Y0)
GEB,
371
la ipf
PWMW;
I
Rririo f«
C ica
) Vil j
W6 adoy
tin

LUR
(
il
QT

lf(

M
LE

N
l f«
&l
'v Vs
u v
:Taö .L*p
3 00
A t
Te Q
QeQn0,
Cetetüs
feün,
M a
t Dollel«
um hi«

EDIA

n, li

ra mAi

pt 1f

m

v

ii
MTA I
?'I,d'..o.w!

"""

DIGESTORVM LIB.

mihi videtur *9. Idem iaris effe ^* vino vendito, cum vni-
uerfae amphorae vini fimul effent. . Sed videamus, inquit,
ne haec ipía corporis *? traditio fit: quia nihil intereft , vtrum
mihi, an et cuilibet *? iufferim, ^* cuftodia tradatur?2 In eo
puto hanc quaeftionem confiftere, an etiam fi corpore acer-
uus *?, aut amphorae adpraehenfae non funt **5, nihilo. mi-
nus traditae * videantur : nihil video intereffe, vtrum ** ipfe
aceruum ^?, àn mandato ?? meo aliquis ?* cuftodiat: vtru-
bique ?? animi quodam genere poffeffio erit aeftimanda. .
LIL. VENvLEriVs libro L. Interdictorum, PmRwr-
ScERI caufas, poffeffionis, et vfusfrüfctus non oportet:
quemadmodum nec poffeffio , et proprietasmifceri 55 debent:
namque ?* impediri.poffeffionem ** ,.fi alius fruatur: neque
alterius fru&um * computari 5*, fi alter poffideat. $. 1.
Eum, qui aedificare prohibeatur 5* , poffidere quoque ptohibe-
ri manifeftum eft. — $. 2. Species inducendi in poffeffionem ali-
cuius rel eft, prohibere ingredienti vim fieri: ftatim enim ce-
dere aduer(íarium, 'et vacuam ?? .relinquere poffeffionem
iubet: quod multo plus eft, quam reftituere.. .. — . 5 —
LIII. Ipew libro V.Interdictorum, ApvEeRsvs ex-
traneos vitiofa poíleffio prodeffe folet. ! us *

TLT HL

PIONIBVS, .

" Garvs libro XXI. ad Edi&u:th*ï p(lq'QuinCï-ale-

B oNo publico vfücapio introducta eft, ne fcilicet quarun-
dam rerum. did, et fere femper incerta dominia effent,
cum füfficeret dominis:ad inquirendas res fuas ftatuti tempo-
ris fpatium. ' "egce a dH
^ IL Pavrvs libro LIV. ad Edictum. VsvRPbPATIO
eft vfücapionis interrumptio ?. . Oratores autem vfucapionem
frequentem vfum vocant.- |

Hl MoprsTiINvslibro V. Pän'de&arum. Vsvca-

P1O eft? adieCtio ^ dominii per continuationem poffeffionis
temporis lege definiti.. . a La D CR MM
oIV. PaAvrvs libro LIV. ad Ediétum. Seovt1rvn
áe vfücapione dicere.. Et hoc ordine eundum eft, vt videa-

ainus, quis poteft ? vfuücapere, et quas res, et quanto tem- |
pore. $. r. Vfucapere ? poteft fcilicet paterfamilias. Filius-
familias, et maxime miles, in caftris adquifitum vfücapiet *. -
$. 2. Pupillus, fi tutore auctore coeperit poffidere, vfucapit:

fi non tutore auCtore poffideat , et animum polfidendi habeat:
dicemus, poíffe eum vfucapere. $. 3. Furiofus, quod ante
furorem poffidere coepit, vfucapit *. | Sed haec perfona ita
demum víucapere poteft, fi ex ea caufa poffideat, ex qua vfuca-
pio fequitur. $. 4. Seruus pro herede poífidere non potett.

poffeffiones. GE B. 40 Hal.traditus mibi videri. GEB. . 41 Hal. ecRehd, in-
ferunt: m. GEB. — 42 Hal. et Vulg. corporalis. BR. Etiam Rehd. GEB. — 43
Rehd. inferit: cwj. GEB. Hal. etiam cuilibet iufferim. |.— 44 Hal. praefigit:
wt. GEB. . 45 Taur. acerBus. GEB. — 46 Hal. et Vulg. fzuerznt. BR, Etiam
Rehd. GEB. — 47 Hal. et Vulg. inferunt ; mibi BR. ^^ 48 Hal.et Vulg.
inferunt : ego. BR. 49 Taur. acerBum. GEB. — .50 Hal wumndatu; GE
51 Hal. etVulg.alius.BR. . 52 Hal. et Vulg.inferunti emim. BR In Rehd.
haec vox eítfuperfcripta. GEB. ' 53 Vulg. permifteri. BR. 'Etiam Rehd.
GEB. 54 Hal. et Vulg. 1eque. BR Etiam Rehd. GEB. — 55 Vulg. poffef-
fio. B R. 56 Vulg. vfusfruclus. BR. — 57 Gothofr, in nota: Al. amputari,
Ita ipfe Taur. in margine et ita Hal. vt et Rehd. GEB. .. 58 Hal. et Rehd.
probibetur. G E B. 59 Taur. vaQiam. G E B. upENC C IOe. |
[ Flor. fcripferat librarius: DE VSVCAPIONIBVS, fed eodem
minio fe correxit: ifta tamen ratione habent omnes. BR. Etiam Hal. etRehd.
De v[ucapionibus et vfurpationibus. GEB. — 2 Hal. ec Rehd. znterruptio. G EB.
3 Vulg. inferit: acgquifitio et. BR. . Etiam Rehd. GE R. 4 Gothofr. in no-
ta: adeptio. ita legit Vlpian. tit. XIX. $. $.et g. lidot. 25. Tuentur támen
elteram iectionem Marcil. s Interpretam. XII, Tab. €. 41..€t Hieron, Groslot.

DE VSVRPATIONIBVS t ET VSVCA- .

| fet: item fi donaffet. . $. 18. Siantequam pariat, alienam 9? efz

| de Vfucap. Lib. Initio. GE B.
| dem. BR. Etiam Rehd. GE B. — 7 Vide Bynkersh. VILI. Obf. 3s. GEB. .
. Hal. et Vulg. vfucaptet. BR. — Etiam Rehd. GE z.
»Baudoza: dixit.

: aunt ei, GE B.

. Auguftin. . Emend. 3. B R.

. 45 Hal. concefferimus. GEB.

. 31 Vulgo: et, abeft. GERE.
| acceperzm. G E B. /
'efGEB. 36 Hal. woceat. GR &.. 37 Ap. Hal, etiam ,abeft. G&B. — 38 Hal.

XLL'TIT. IL IIL $r

$. 5. Fru&us et partus ancillarum , et fetus pecorum ; fi de-

funéti non fuerunt? , vfücapi poffunt. — $.. 6..Quod autem di«

cit "?lex Atinia, vt ** res furtiua non vfücapiatur, nifi in po«
teftatem eius, cui fübrepta eft, reuertatur, ficacceptum eft-

.vtin domini poteftatem debeat reuerti: non in eius vtique,
. cui fubreptum ?? eft, Tpitur *? creditori fübrepta, et **ei, -

cui commodata eft, in poteftatem domini redire debet, | $. 7.
Labeo quoque ait, fi res peculiaris ferui mei fubrepta fit me
ignorante, deinde eam nanttus fit : videri*5in potettatem meam

rediffe. Commodius dicitur,:etiam fi fciero, rediffe eam 1*

in meam poteftatem. " Nec enim fufficit;-fi eam rem, quam
perdidit **, ignorante me feruus ** adpraehendat, fi modo
in peculio eam effe volui: nam fi nolui *?, tunc exigendum
eft, vt ego facultatem eius na&tus fim.. $. & Ideoque et ??
fi feruus meus rem mihi fübripuerit, deinde eandem loco fuo
reponat, poterit vfücapi, quafi in poteftatem meam ?* redies
rit: vtique fi nefcii ??^: nam fi I?:iui,' exigimus, vt rediffe

.fciam in meam poteftatem. . $. 9. Item fi eam rem, quam
|feruus ?? fubripuerit, peculiari nomine teneat, non videri

in poteftatem meam reueríam, Pomponius ait, nifi ita habe-

.re coeperimus, quemadmodum habuimus , antequam fubripes

retur: aut, cum refciffemus ?^, in peculio eum habere cone
ceffimus ?5, $. ro. ltem Labeo ?5, fi rem, quam apud te
depofueram, lucri faciendi caufa vendideris, deinde ex paeni-
tentia redemeris, et eodem ftatu habeas, fiue ipnorante me;
fiue fcienté, ea gefta fint,' videri in poteftatem meam rediffe;

| fecundüm Proculi fententiam, quae et vera eft. $. rr. Si

pupilli ^* res fubrepta fit, fufficere. dicendum eft, fi tutor
eius fciat, rediffe eam in domum pupilli: ?*.et fi furiofo;
fufficere curatores fcire. : $. 12. Tunc'in poteftate ?? domi-

. mi rediffe dicendum eft, cum poffeffionem eius naétus fit iu-

fte, vt 3? auelli non poffit: fed et ?* tamquam fuae rci: nam

| fiighorans rem mihi fübreptam, emam, non videri in potes-
| ftatem meam reuerfam. .$. 13. Sed etfi ?? vindicauero rem

mihi fubreptam, et litis aeftimationem accépero ?3, licet core
poraliter eius ?^ non fim na&us . poffeffionem, . vfucapietur.
$. 14. Idem dicendum eft, etiamíi voluntate mea alii tradita
fit. $. 15. Heres, qui inius defuncti füccedit, licet apud
eum , ignorantem ancillam furtiuam effe, conceperit ea 35,
et pepererit, non tamen vfucapiet. $. 16. De illo quaeritur,
fi feruus meus ancillam, quam fübripuit, pro libertate fua mi-
hi dederit: an parturn apud me conceptum vfücapere poffim ?
Sabinus et Caffius non putant: quia poffeffio, quam feruus vi»
tiofe nanctus fit, domino noceret ?9: et hoc verum eft.
$. 17. Sed et fi, vt feruum.meum manumitterem, alius mi-

| hi furtiuam ancillam dederit, eaque apud me conceperit, et
| pepererit: vfu me non capturum. Idemque fore etiam ?? fi

quis eam ancillam mecum perrautaffet, aut in folutum dedif-

fe
.5 Hal. pofft.GEB. — 6 Vnulg. inferit: 4ui-

9 Hal. fueriut. lo
11 Hal et, loco: vt. GEB. . 12 Hal. fubrepta.
Rehd. furrepta. GEB. 13 Hal. inferit: fi. GE B. 14 Hal. fubrepta ef ,
15 Hal. et Vulg. inferunt: eam. B R. I6 Ap. Hal. eam ,
abeft..GEB. .. 17 Vulg. perdidi.BR. Etiam Rehd. GEB. - 18 Vulg. in-
ferit: meus, BR, 19 Hal. in margine : alias , nolui. nam fi volui. Vide Ant.
20 Ap. Hal. et Vulg. et, abeít. BR. Etiam
in Rehd. GEz. — 21 Hal ez, loco: meam, GEB. — 22 Hal. weftiw 23
Hal. inferit: wibi GEB. 24 Hal. vefciuerimus. Rehd. vefciremus, GEBR.
26 Hal. et Vulg, addunt: ait. Et ita Flor:
fuppletum. ER. - Et ita Rehd. GEB. . . 2/7 Hal. pupillo. GE B. 28 Hal.
praefigit: fed, GE B. 29 Hal, et Vulg. u poteflaten,. B R. Etiam Rehd.
GE B. 50 Hal, et Vulg. »a&us eft, vt iufle auelli.B R, Etiam Rehd. GEB.
32 Rehd. fed fi. GE x. 33 Hal. et Rehd.
34 Vulg. inferit : nomine. BR. 35 Ap. Hal. ea, ab-

Gggggg

$52 "DIGESTORVM' LIB. XLL: TIT. III.

fe refcierit 9. emptor: diximus non. poffe eum vfucapere::
quod fi nefcierit, poffe: *quod* ^?, fi, cum iam 4*. vfuca-
peret, cognouerit alienam ^? effe: initium vfuücapionis intue-
ri debemus, ficut in emptis rebus placuit. $. 19. Lana ouium

furtiuarum, fi quidem apud furem detonfa eft, vfucapi non |

poteft : fi vero apud bonae fidei emptorem, contra: quoniam
in fru&u eft, nec -vfuücapi debet. *?, fed ftatim . emptoris fit.
idem in agnis dicendum ^*, fi confumpti fint: quod verum
eft...$..20. Si ex lana furtiua veftimentum feceris, verius
eft, vt fübftantiam.. fpectemus:. et£ ideo veltisfurtiua erit;
$..21. Si rem pignori datam debitor fübripuerit etvendiderit,
vfucapi eam poffe , Caffius fcribit ^? ; quia in poteftate ** do-
mini videtur perueniffe, qui pigneri dederit * *;.quamuis cum
eo furti agi poteft ? quod puto re&tius dici. $. 22..5i tu me
vi expuleris de furidi poffeffione, nec adprehenderis poffeffio-
ném, fed Titius in vacuam poffeffionem intrauerit: poteft **
longo tempore capi *? res: quamuis enim Interdictum vnde
vilocum habeat, quia verum eft, vi me deiectum: non tamen
verum eít, etvi poffeffum ?9?. $. .23. Ceterum etiam fi mala
fide fundum me poffidentem deieceris et vendideris, non pot-
erit capi ^* ;.quoniam verum eft vi pofleffum effe, licet non
a domino. $. 24. Ildem dicendum eft in eo .5?, qui eum ex-
pulit 5?, qui pro herede poffidebat, quamuis fciat effe here-
ditarium. .. $. 25. «Si fundum alienum bona fide poffidentem,
quis fciens effe alienum expulerit, vfucapere non poteft) , quo-
niam vi poffidet ?^. . $. 26. Si dominus fundi poffefforem vi
deiecerit, Caffius ait, non videri in poteftatem eius ?? ; redif-
fe, quando 59 interdi&to vnde vi reftituturus fit poffeffionem.
$..27. Si viam habeam per tuum fündum, ettu me ab ea vi
expuleris: per longum tempus non vtendo amittam viam:
quia. nec poffideri intellegitur ius incorporale, nec de via quis,
id eft 5*, mero iure detruditur.. $. 28. Item fi occupaueris

vacuam 59 poffeffionem, deinde venientem : dominum prohi- |

bueris: non videberis 5? vi poffediffe. $. 29. Libertatem fer-
uitutium vfucapi poffe, verius eft: quia eam vfucapionem fu-

ftulit lex Scribonia 59, quae feruitutem conftituebat ?^: non |

etiam eam, quae libertatem praeftat fublata feruitute. Itaque,
fi, cum tibi fernitutem deberem, ne mihi, puta, liceret al-
tius aedificare, et per ftatutum tempus altius aedificatum ha-
buero: fublata erit feruitus. . | :
V. Garvs libro XXL ad Edictum prouinciale. N A-
TVRALITER interrumpitur poffeffio, cam quis.de poffeffio-
ne vi deiicitur 9?, vel alicui res ?* eripitur: quo cafu non ad-
uerfus eum tantum qui ^ eripit *?, interrumpitur poffeífio :
fed aduerfus omnes. .Nec eo cafu-quicquam intereft, 1s, qui

vfurpauerit, dominus fit, necne. Ácne illud quidem inter- |

eft, pro fao quisque poffideat, an.ex lucratiua caufa. .
.. V. VnPiAwNvslibro XI. ad Edictum. | Iw vfucapio-

nibus non a momento ad momentum, fed totum 9* pottre- | .

mum diem computarmus.

inferit : -ancilam. GEB. :59 Hal fcerit. Rehd, alienam - effe vem . fcie-
Tit. GEB.,.. . 40 Supplementum pene coaeuum. B R. 41 In Rehd. am, ab-
eít. GE R. . 42 Rehd. inferit: rem. GEB. . 43 Rehd. potefl. GEB. — 44
Hal. et Vulg. adduut: eff. BR. Etiam Rehd. GEB.. 43 Taur. ftriVit.
GEE. 46 Hal.et Vulg. poteflatem. &R. Rehd. vt Flor: GEB. — 47 Hal.
dedit. GEE. : 48 Vulg. poterit. BR. .. : 49 Vulg. inferit: ea. BR. 5o
Hal. et Vulg. addunt: effe. BR. . 51 Hal. et Vulg. vfucapi.BR. Etiam Rehd.
G E B. 52 Xlal et Rehd. m euwm. GEB.- 53 Klal;et Vulg. qui expule-
yit eum. B R. 54 Hal. hunc $. inclufit parenthefi, et. in margine .addidit:
baec alias defumt. Flor. tamen, vt figna monitrant, tria vltima verba adíünt.
Quod ad MSS. attinet, aberat fupplementum a Pal. II. et Barb. fed hic anti-
quius , illic ferius eft. fuppletum. .-In ifto tamen adhuc deeft: effe alemum ; vt
in $. Cruc. L. At in Var. II. III. IV. deeft: alienum, in IV. tamen fupple-
tum. : In Vat. VL deeft: effe. .In:S. Cruc. 1. prius: alieuum , defideratur ,
Vat. L. eo. amplius habet: fcens effe aliemum. expulevit eum , qui pro berede.
polfidebat , vfucapere non potefl. Sex MSS. exhibent ,. vt hic et in Vulgatis..;B h.
At Bynkersh. quis fciens eum.effe al... Ya Magl. haec plane abfunt, n Rehd.
omnia huius $, adfunt. GEB«; 55 Vulg. domini , loco:eius. B R.. Vt et Rehd..
GEER. 56 Vulg.4uod,loco:quande. BR. Etiam Rehd. GEB. 57 Ap. Hal. et

VII. Ipngw libro XXVII. ad' Sabinum. IpEoovk-
. qui hora fexta diei Kalendarum Ianuariarum poffidere coepit 97, .

.hora fexta noCtis pridie Kalendas lanuarias 99 implet vfuca-
| pionem. ol s o V
- VHI. Pavrvs libro-XII. ad Edicttum. LaAsro ??,

' Neratius refponderunt, :ea quae ferui peculiariter nan&ti funt,

76...[dem Tulianus fcribit. $. r. Sed eum, qui füo nomine
nihil. vfücapere poteft, ne per feruum quidem poffe, Pedius

CAPIONEM recipiunt maxime res corporales, exceptis re-
bus facris, fanctis, publicis populi Romani, 'et ciuitatium, item
liberis hominibus. .^. UGPMRRHIOY - |
- UUoX.VnPIANVSlibro XVLI. adEdictum. | $1 aliena res
emptionis initium, :vt;bonam fidem habeat, exigimus,. an
traditionis?: Et-optinuit Sabini et. Caffii fententia, traditionis
initium fpettantium 777« $. 1. Hoc-iure: vtimur, vt fergitu-
| te$ pér:fe nusquam ^^:]longo tempore *? capi ** pofhnt,

Quaeftionum fcribit "*, Marcellum exiftimaffe, fi bos apud
furem concepit ^*, vel apud furis heredem, pariatque apud
furis, heredem, vfucapi ab herede diftractum iuuencum non
poífe: fic, inquit; quemadmodüm riec ancillae partus. "Scae-
uola autem fcribit "*, fe putare , vfücapere 7? poffe et par-
tum: nec enim eífe partum rei furtiuae partem.. , Ceterum fi
edptipoberat; 9 9] «t LTb eosaso UE Olgeogir . u 3
,UUudqXL Pavrvs libo XIX..ad. Edictum. NEovk fer-
Fus, neque per feruum dominus, qui-apud hoftes.eft, pof-
idet. ' i
— "; XII. InEew libro.XXI. ad. Edittum... Sr ab eo emas,

potes. : MOR : dot.
XIIL.IpxMw libro V. ad Plautium. | PzxGNonr rem
acceptam.víu non :capimus: quia pro alieno ?* poffidemus.
$. r. Eum, qui a furiofo bona fide emit, vfüucapere -pofíe
refponfum:eft. .$..2. Si mandauero tibi, vt fundum . emas,
9* ex ea caufa traditum 9? tibi dintina- poffeffione -capis z

fit, quod mandati iudicio tenearis.; . |

ditoris prodeft emptori, quo , antequam: venderet, poffedit:
nam fi poftea nactus eft poffeffionem venditor ,. haec pofieffio
emptori non proficiet. $. r. Inre legata, in acceffione tem-
poris, qua.5* teftator poffedit, legatarius quodammodo quafi
| hirese elt. — opobuteq CIUHEÁANROT CuoJon OISHENDTY I Gu

y

M

| Valg. zd ef? , abfünt, B R.. ^ Vt et in Rehd. GE z. ^.58 "Taur.. vaDiam. GEB. -
. 69 "Taur. videVeris.... ::60. Gothofr. in nota: Voconia. Hal. Sed et Hal. in -

margine: alias , Scribonia. ..De ipfa L. Scribonia.vide differentem Van:de Wa-
| ter IHI. Obf. 18. GEB. .. 61.Halk confütuit: GER. .. 62; Flor. eft: deieci-

lo ante: alicVIves eripitur. GEB. / | 65 Rehd. eripuit.GEB. ; 66 Hal.
- tbtum. ad. pofiremuri diem, GEB. 67 Hal. et.Vulg. coeperit. & R; 'Etiam Rehd.

é9 Rehd. inferit:.et. GEs. .^ TO Hal. vfacapiaut. .^ '"7Y Vuilg. fpectandunt

72, Hal.'et Vulg. usnquam.BR. Etiam Rehd. GEz. . 73 Vide Van:de Wa-
. ter JI. Obf. 18.GEB. — 74 Vulg. vfucapi. GEB. ^5 Rehd. praefigit : fed. GE B,
6 Vulpg. fcripfit. & R.:-Etiam Rehd. GEB.....77. Hal. conceperit.. .. "78 Hal.
| Scaenola lib. XII..fcripfit.m R. Etiam . Rehd. GEB. . 79 Vulg. vjucapi. BRe
|8o Rehd. pofft. GEz. $81 Vulg. inferitz. prorfus. BR.. 82 Hal. -p.r,acfigit:

»

lt

| et: GEB, . :83: Hal. inferit:. l-G EE««

vfaücapi poffe: quia haec;etiam ignorantes domini vfücapiunt.

IX. Ga1vs libroIV. ad EdiGtum prouinciale. Vsv-.
bona fide empta fit, quaeritur, vt vfücapio currat, vtrum .

75 cum aedificiis poffint. .. $..2. Scaenola libro. vndecimo:

effet pars , nec fi apud bonae fidei emptorem peperiffet, vfu-.

quem Praetor vetuit alienare, idque tu feias: vfücapere non.

quamuis poffis.videri non pro tuo poffidere, cum:nihil inter- -

— XIV. Ens libro XIIL. ad Plautium. : Ip -fgmþusi-þxfen-x |

O tr, vt et Taur. habet,; qüi tamen rïe&i.usï.fcrip-üifet: d'ez'Ec'z'tmj. Rehd. vt :
alias: deicitur. GEB. . 63 Vulg. inferit : qmobilis.B R.. — 64 Hal. inferit : v«
Vid..Bynkersh. IV. Obf..25. BR, Poterat Taur. fcribere: 4V/I eripit, et pau- -

| gegle&a diphtongo: ceperit. GEB.. — 68. Vulg. Calendarum. Ianuariarum. B R.

effe. BR. Rehd. fpedtandum fit, (ed pofterius. linea transuerfa deletum. GEB. .

$4. Gothofr. in nota; /4l..quo.. .

$i
fribt
aj
proü
elil
Ü pr
julian
cathI
ad fy
gem |
fis pl
fis '
ftes p
moe f
habe
gerit
deni:
füs f
fi pif
qu
ädens !
rem al
vio: q
S ert
euus te
trálto

N

$o

momit
fe, Il
at vfit
eufas|
ia
um
(om
peti

vVI$
fis ;
x hi

il

fiefm el

etis ti

liT
(ti.
topola
Qu i
9 Hl
CEL,
lm
W Ri
dd. n
Bd etY
4i£1, qu
100 i
PUAT
K, |
fu.
Qub
LTAE
udtun.
GE

m
m

: s.

EO*
1 i
m
lümine
iite

!

lum
Ls, d
tlenm.
E
U 000
CA
dpit
enm d
àt Vil«

1350
d p

2
f nl

U m
ylems,
r qie
m eni
e t5

s u«
O N i
n
Ws
(ILe Lf«
a^

jp l

W.

m. 6H
" H'Aï,. !
M "aE
Mi
ifert:
" u P p
éH
j "
AL
d
"
,5 (
1l de W'
3A
AL auov ;
h1 ^

DIGESTORVM

XV. Inx M $5 libro quinto decimo 5* ad Plautium.
S: is,qui pro emptore poffidebat, ante vfuücapionem ab ho-
ftibus captus fit: videndum eft, an heredi eius procedat vfu-

capio? nam interrumpitur vfücapio: et fi ipfi reuerfo non.
x x u * i ,
. prodeft, quemadmodum . heredi eius proderit ? Sed verum eft,

eum in fua' vita defiffe poffidere: ideoque nec poftliminium
ei prodeft, vt videatur vfucepiffe. Quod fi feruus eius, qui in
hoftium poteftate eft, emerit: in pendenti effe vfucapionem,
Iulianus ait: nam fi dominus reuerfus fuerit, intellegi vfu-
captum : fi ibi decefferit, dubitari an per legem Corneliam
ad fuücceffores eius pertineat? Marcellus, pofle plenius fictio-
nem legis 57 accipi: quemadmodum enim poftliminio reuer-

füs plus iuris habere poteft in his, quàáe ferui egerunt, quam

his 99, quae per fe, vel per feruum poffidebat, cum ad ho-
ftes peruenit? Nam hereditatem ?? in quibusdam vice perfo-
nae fungi receptum eft: ideoque in fuccefforibus locum non
habere vfucapionem. $. r. Si feruus, quem poffidebam, fu-
gerit: fi ?? pro libero fe gerat, videbitur ?* a domino poffi-
deri: fed hoc tunc intellegendum eft , cum, fi ?^ adprehen-

fus fuerit, non fit paratus pro fua ?? libertate litigare: nam

fi paratus fit litigare, non videbitur ?^ a domino poffideri,
cui fe aduerfarium praeparauit. ^ $. 2. Si quis bona fide pot-
fidens, ante vfucapionem amiífa poffeffione, cognouerit effe
rem alienam, etiterum nanci(ícatur poffeffionem , non capiet
vífu: quia initium fecundae pofleffionis vitiofum eft. $. 3.
Si ex teftamento velex ftipulatu res debita nobis ?? tradatur,

eius temporis exiftimationem nofítram ?9 intuendam uo
9

traditur: quia concéflum elt ftipulari rem , etiam quae pro-
snifforis non fit.
XVI. Iavornewvs ?* libro IV. ex Plautio. Senvi
nomine, qui pignori datus eft, ad exhibendum cum credito-
re, non cum debitore, agendum eft: quia qui pignori dedit,
ad vífucapionem tantum poflidet: quod ?? ad reliquas omnes
caufas pertinet, qui accepit, podfidet: adeo vt addici?"? pof-
fit et *9? poffeffio eius, qui pignori dedit. / |
XVIL. ManRcErrvs libro XVII. Digeftorum. Sr per
errorem de alienis fündis, quafi de communibus, iudicio
communi diuidundo accepto, ex adiudicatione poffidere coe-
periin, longo tempore capere * poffum. -
XVIIl. MopnEsTINvslibro V. Regularum. QvAnw-
v 1s aduerfus fifcum vfücapio non procedat, ? tamen ex bo-
nis vacantibus, nondum tamen ? nuntiatis, emptor praedii
ex hisdem bonis exítiterit, reCte diutina poffelfione capiet:
idque conftitutum eft. EU
XIX. IaAvongmwvs*libro I. Epiftularum.
nem emifti, vt, fialiqua condicio extitiffet, inemptus fieret,
etis tibi traditus eft, et poftea condicio emptionem refoluit * :

w

Et ita Taur. in margine et Hal.et Rehd. GE B. — 85 Hal. in margine: alzus,
Caius$. GER. — 86 Flor. erat: libro quarto , faCtum antique: 4uinto, aliquan-
to poít adie&um : decimo. BR. — 87 Vulg.inferit: Cormeliae. BR. — 88 Rehd.
quam inis. GEB. Hal. quam :n bis. 89 Hal. et Vulg. baeredztates. BR.
9o Hal. et Velg. m;fi. Vide Ant. Auguftin. [ Emend. 2. ER. Rehd. aifi fi.
G E B. 91 Taur. videVitur. GE B. 92 Hal. et Vulg. inferunt: zs. BR.
Etiam Rehd. GE B. 93 In Rehd. fuza, abelt. GER. 94 Vulg, videtw.
BR. Etiam Rehd. GEE, 95 Taur. noVis. GE B. 96 Vulgo: "ofiram,
abeít. BR. . Etiam in Rehd. GE B.
Kal. et Vulg. quantum. BR. Vt et Rehd. GER.
vt dubium fit, an legas: addici, an veto: adiüci. Hal. et Vulg. habent: ad-
dici, quos Íecutus eft Taur. qui habet: aDici. BR. Rehd. vt Flor. adzcz. GE2.
100 Hal.et Vulg. ei, loco: et. BR, "Vt et Rehd. GEB. I Vulg. vfuca-
pere.BR. —— 2 Hal.et Vulg. praefigunt: fi. BR. Etiam Rehd. G Es. 3
Rehd. inferit: fifco. GE n. 4 Hal. IABOLENV'S. GEB. 5 Vulg. re
foluevit. BR. Etiam Rehd. GEB. —6 Hal.et Vulg. praefigunt: fuo. BR. Hoc
abeft in Rehd. Idem tamen habet: redibwerat, GEB. — 7 Hal. et Vulg. a»
sinllius. B R. 8 Hal et Vulg. capiomem , et Flor. antiquius 73 vfu eít ex-
punéum, BR. Rehd. vt Flor. eft prima fcriptura. G E B. 9 Rehd. eiusdem.
GEB. 10 Hal refpendi. GEB, — 11 Hal, et Rehd. effe lecationem. GE s.

S 1 homi-

97 Hal. IABOLENF'S. GER. 98.|
99 Flor. eit: ADICT,

LIB. XLE

)

fonae tamen vice funguntur.

poffeffa.

. quod malim. 8 R. Rehd. vt Flor. R.2 R.

TIIT. HL 313

tempus, quo apud emptorem fuit, accedere venditori debere
exiftimo: quoniam eo genere retroacta venditio eflet redhibi-
tioni fimilis, in qua non dubito tempus eius, qui redhibuerit,
? venditori acceflurum , quoniam ea venditio proprie dici non
poteft. | | :
.. XX. Inxw libro IV. Epiftularum. Possrssro te-
gcätoms ita heredi procedit, fi medio tempore a nullo poffeffa
XXI. InEw libro VI. Epiftularum. Erz,a quo fundum
pro herede diutius poffidendo capturus eram, locaui eum: an
vllius * momenti eam locationem exiftimes, quaero: quod fi
nullius momenti exiftimas, an durare nihilo minus vfücapio- -
nem * eius ?. fundi putes? Item quaero, fi eidem vendidero
eum fundum: quid de his caufis, de quibus fupra quaefii ,

. exiftimes? Refpondit *?, fi is, qui pro herede fundum poffi-

debat, domino eum locauit, nullius momenti locatio eft **:
quia dominus füam rem conduxi(fet: fequitur ergo, vt ne **
pofleffionem quidem locator !? retinuerit: ideoque longi tem-
poris praefcriptio non durabit ** : in venditione idem iuris eit,
quod in locatione, vt emptio fuae rei confiftere non poffit.
. XXII. Ipn&w libro VIT. Epiftularum. Hrnks et he-
reditas , tametfi ** duas appellationes recipiunt *$, vnius per-
XXIIL IpnEx libro IX. Epiftularum. Ev w, qui se-
des mercatus eft, non puto aliud, quamipfas aedes, poffide-
re: nam fifingulas res poffidere intellegetur *?, ipfas * aedes*
non poffidebit '5 : feparatis enim corporibus, ex quibus aedes
conftant, vniuerfitas aedium intellegi non poterit: accidit *?
eos .quociïü qqis' gngulas res Roff:ld.ere dixerit, neceffe erit,
dicat ^* poffeffone ?? fuperficiei temporibus de mobilibus
ftatutis 53 locum effe, ?* folum fe capturum effe ?5 ampliori ?5:
quod abfürdum, eét minime 4uri ciuili conueniens eft, vt vna

| res diuerfis temporibus capiatur?*: vtputa cum aedes ex dua-

bus rebus conftant ^?, ex folo, et füperficie, et vniuerfitas
earum pofleffionem ?? temporis immobilium rerum omnium
mutet. $. r. Si autem columna euicta fuerit, puto, te ex
empto cum venditore reCte aCturum, et ?? eo genere rem
faluam habiturum. $. 2. Si autem demolita domus eft, ex
integro res mobiles 5* poffidendae funt, vt tempore, quod
in vfucapione rerum mobilium conftitutum eft, vfucapiantur:
et non poteft ?? recte vti eo tempore, quo in aedificio fue-
runt: nam quemadmodum eas folas et feparatas ab aedificio
non pofledifti, fic nec penes te fingulae, aut feparatae fue-
runt et ?? cohaerentibus his in aedificio, ?* depolitis aedi-
bus, quae hoc quoque ipfum continent: neque enim recipi
poteíit, vt eadem res et vt res foli et tamquam mobilis ?* fit

AXXIV.

I2, Hal. et Vulg. wec. B R. 153 Hal. locatori, GE B. 14 Taur. duraVit,
Rehd. duïm't. GER. 15 Rehd. quamuis. GEB. — 16 Vulg. recipiant. B R.
Rehd. vt INor. GE x. 17 Hal. et V ulg. zutelligevetuv. B R. Etiam Rehd.
GE B. I8 Taur. PoiTz'deVit. GEB. Hal. et Vulg, poffideret. B R. 19 Hal.
et omnes: accedit, P R. Taur. erat fcribere: accidit. KHabet tamen et Rehd.
accidit. G E B. 20 Hal. et Vulg. praefigunt: vt. BR. Etiam Rehd. GER.
21 Hal. et Vulg. inferunt: zm. B R. 22 Kehd. poffeffzomem , vltimae fylla-
bae fuperfcriptum: a/. 2e. G E B. 25 Erat Flor. flatutae. Poftea fa&um : f?a-
tuto, 7À temporibus fimul in: tempore , conuerfo. Ita etiam fcripti , nii quod
in Chriftin. fit: tempori ln S. Cruc. I. fcriptum: tempori de mobilibus flatu-

tum efl. Editi omness zempori de mobilibus flatuto. BR. Etiam Hal, Habent:

tempove de sobilibus flatuto Vat. I. IHI, VI. Pal. II. S. Cruc. II. Bynkersh. et ex
correctione Barb. Sed et ab initio Rehd. GEB. — 24 Hal. praefigit: et. GEB.
25 Ap. Hal. effe, abcít, G E B. 26 Hal. ampliore tempore. Rehd.x'amplz'ont
tempore. GE B. 272 Rehd. efucapiatur. GE B. — 28 Hal. et Vulg. conflent.
BR. Etiam Rehd. GER. 29 Gothofr.in nota: poffeffione témporis im-
mobilium rerum dominium mutet. Hal. Vt Hal. ita et Rehd. GEB. / 30 Hal,
et Rehd. inferunt: ex. GE B. 31 Taur, zw0Viles. GEB. — 32 Vulg. potes,
33 Ap. Hal. et Rehd. et, abeft.
B R. 24 Hal praefigit.: "ec, G X. 25 Hal et Rehd. inferunt: ves.

Ggzggg 2 | GER

$54
XXIV. PouPowrivs libro XXIV. ad Quintum Mu-
cium. Vsrlex inhibet vfucapionem, bona fides poffidenti
nihil prodeft. — $. 1. Interdum, etiam fi non fuerit inchoata
vfücapio a defuncto, procedit heredi eius: veluti fi vitium,
quod obftabat, non ex perfona, fed ex re, purgatum fuerit.
Ex re ?5, vt puta, fi.fifci res effe delierit, aut furtiua, aut
vi poffeffa. , | ! AL
XXV. LrierNNzvs Rvrinvs ?? libro T. Regula-
Sixk poffeffione vfucapio contingere non poteft.
| XXVIL. VrPrAwvs libro XXIX. adSabinum. |.N v w-
QvAM fuperficies fine folo capi longo tempore poteft.
XXVIL Ipgw libro XXXI. ad Sabinum. Cgrsvs

rum,.

libro trigenfimo quarto ?* erraré eos ait, qui exiftimarent.

3?, cuius rei quisque bona fide adeptus fit poffeffionem, pro
fuo vfucapere eum poffe: *? nihil referre, emerit, nec ne,
^* donatum fit, nec ne, fi modo emptum, vel donatum fibi
exiftimauerit: quia neque pro legato, neque pro donato , ne-
que pro dote víucapio valeat ^?, fi nulla donatio, nulla dos,
nullum ^? legatum fit. Idem et in litis aeftimatione placet,
"vt nifi vere quis litis aeftimationem fübierit, vfücapere non
poffit. : H d
XXVIII. Pourouxrivslibro XVII. ad Sabinum.. 51
feruo furiofi vel infantis res tradita fit, vfu per eum.eas per-
fonas capere poffe conftat. ] Db d EE
0. XXIX. InEgw libro XXII. ad Sabinum. . Cv« folus
heres effem, exiftimarem autem, te quoque pro parte here-
dem ^** effe, res hereditarias pro parte tibi tradidi: propius
eft, vt vfu eas capere non poffis: quia nec pro herede vfuca-

pi poteft, quod ab herede *5 poffetfum eft, neque aliam vl- .
lam habes caufam poffidendi: ita tamen hoc ^* verüm eft, fi-

non ex transaCtione id faCtum fuerit. Idem dicimus, fi tu
quoque exiftimes , te heredem . effe: nam hic-quoque poflef-
Íio veri heredis obftabit ^? tibi. . :
—— 0 XXX. Ingw libro XXX. ad Sabinum. REgnv w mix-
tura fa&ta an vfücapionem cuiusque ^? praecedentem inter-
rumpit *?, quaeritur. 'Tria autem genera funt corporum:
vnum, quod continetur vno fpiritu, . et Graece yvwuévoy ??
. vocatur: vt homo, tignum ?*, lapis, et fimilia: alterum,
quod ex contingentibus ?*, hoc eft, 5? pluribus inter fe co-

haerentibus conítat, quod cuvguuévoy 5* vocatur: vt aedifi-

cium , nauis, armarium: tertium, quod ex diftantibus con-
ftat: vt corpora plura non foluta, fed vni nomini fubiecta,
veluti populus, legio, grex. Primum genus ?? vfucapione
quaeítionem non habet: fecundum et tertium habet 56. . $. r.
Labeo ** libris epiftularum ait, fi is, cui ad tegulorum ??
vel columnarum vfucapionem ,decem dies fupereflent, in ae-
dificium eas coniecillet ??, nihilo minus eum vfucapturum,
fi. aedificium poffediffet. Quid ergo in his, quae non quidem
implicantur rebus foli, fed mobilia permanent,,vt in anulo
?? gemma? In quo verum eft, et aurumet gemmam poffide-
ri, et víucapi, cum vtrumque maneat ?* integrum.
De tertio ?? genere corporum videndum eft: rion autem grex
vniuerfus fic capiatur vfu *?, quomodo fingulae res: nec fic,

GEER. . 36 Ap. Hal et Vulg. ex ve,:abfunt. Sunt etiam Flor. expundta,
Sed rede retinüit Taur. BR. | Abfunt etiam a Rehd. GEB. — 37 Hal. LTI-
CINIVS RVFINVS. GER.
qui non legitur, Celíum ad Sabinum fcripliffe. Pato intelligi libros digefto-
run, BR. . Rehd. vt Vulg. GER. 39. Hal. exiffiment. GEB. . 4O0 Vulg.
praefigit: et. Hal. và wibil, anneQit: 4ue. BR. Rehd. vt Flor. GER. 41
Vulg. praefigit: a* ei. RR. Etiam Rehd. GER. 42 Hal et Vulg. valet.
BR. Rehd. vt Flor. G Eg. 43 Rehd. mailumque. GEB. . 44 MHal co-
baeredem. G E B. 45 Hal inferit: vero. GE B. — 46 In Rehd. boc, abelt.
GEP. 47 Taur. obfiaVit. GEB.
49 Hal. interrumpat.
Vulg. ligumm, BR.
vt Vulg. GER. .

48 Hal. et Rehd. euzuscunque vei. G E B.
50 ld eft: vmitum. Yta quoque Hal. GER. 51
52 Hal.addit:fz. Vulg. ex contiuemtibus.BR. Rehd.
553 Hal.et Vulg. praefigunt: ex. BR. — 54. Id eft: conne-

terceffit, ad vfücapionem heredi procedit.

$2

xun. Etita Hal. GER. .

38. Vulg. libro XX XIV. ad Sabinum. At-

^DIGESTORVM LIB. XLL TIT. l.

quomodo cohaerentes: quid ergo eft $*^? Etfi ea natura eius
eft, vt adiecCtionibus corporum maneat: non item 95 tamen

| vniuerfi gregis vlla eft vfucapio : fed fingulorum animalium

ficuti poffeffio, ita et vfucapio: nec fi quid emptum immix-
tum fuerit gregi, augendi eius gratia, idcirco poffeffionis cau-
fa mutabitur ; vt fi reliquus grex. dosminii mel fit, haec quo-
que ouis: fed fingulae füam caufam habebunt, ita vt fi quae
furtiuae erunt, fint quidem ex grege, non tamen vfucapian-
pur | - Pt *
—CXXXI. Pavzrvs libro XXXII. ad Sabinum. . Nv w-
QvAM in vfucapionibus iuris error poffeflori ** prodeít: et
ideo Proculus ait, fi per errorem initio venditionis tutor pu-
pillo auctor fattus fit: vel poft longum tempus venditionis
peractum, vfücapi non polfe: quia iuris error eft 9*. $. r.
Ín vfucapionibus mobilium continuum tempus numeratur.

$- 2. Seruus, licetin libertate moretur, nihil poffidet, nec.
per,eum alius: atquin ** fi nomine alicuius 9?, dum in li- .

bertate moratur , nactus fuerit poffeffionem , adquiret ei, cuius
nomine nactus fuerit.
liari , vel etiam meo nomine quid tenét, vt ego per eum igno-
rans poffideam, vel etiam vfucapiam :, fi is furere coeperit,
donec in eadem canfa res fuerit, intellependum eft, et pof-
feffionem apud me remanere, et v(ücapionem procedere : fic-
uti per dormientes quoque eos idem nobis contingeret. Idem-
que *? in colono et ** inquilino, per quos. poffidemus, di-
cendum eft. — $. 4. Si vi, aut clam, aut precario pofleffio-
nem naétus quis, poftea furere coeperit: et poffeffio et caufa

eadem durat de hoc , quod precario furiofus habet: quemad-

modum interdicto quoque vti poffidetis furiofi nomine re-
C&e experimur eius poffeffionis nomine, quam ante-furorem
per fe, velpoft furorem per alium naCtus eft. $. 5. Vacuum
tempus, quod ante aditam hereditatem, vel poft aditam in-
$. 6. Sidefunctus
emit, heres autem putat eum ex donationis caufa poflediffe:
vfü eum capturum, lulianusait, - . f SOST .
.5 XXXII. PowuPouivs libro XXXIT. ad Sabinum. Sr
fur rem furtiuam a domino emerit, et pro tradita habueritz
definet eam pro furtiua poffidere, et incipiet pro fuo poffide-
re. $. r. Si quisid , quod poffidet, non putat fibi per leges
licere vfuücapere: dicendum eft, etiam fi erret, non procede-
ré tamen eius vfucapionem: vel quia non bona fide videatur
poffüdere, vel quia in iure erranti non . procedat vfucapio.
$. .2. Incertam partem poffidere nemo poteft. deo fi plures
fint in fundo, qui ignorent, quotam quisque partem pojti-
deat: neminem eorum mera fuptilitate poffidere Làbeo fcri-

Now folum bonae fidei emptores, fed et omnes, qui poffident
ex ea caufa, quam vfucapio fequi folet, partum ancillae fur-
tipae vfu füum faciunt: idque ratione iuris introductum ar-
biror: nam ex qua caufa quis ancillam vfucaperet, nifi lex
düodecim Tabularum, vel Atinia obítaret, ex ea caufa necet-
feeft partum vfücapi, *3 Ífi apud eum conceptus, et editus
d. : * eo

. 56 Hal. et Vulg. babent. BR. Rehd. vt Flor. GE£. 57 Vulg.
iuferit: ". BR. 58 . Gothofr. in. nota: tegularum. Fal. 1ta etiam Vulg.
et Florentiae ita fadum. BR. Et ita Rehd. GER. 59 Flor. eft: coieci[fet.
GEB. . 60 Hal. inferit: et. GEB. — G1 Vulg. permaneat. BR. — 62, Rehd.
iaferit: vero. G E B. 63 Hal. et Vulg. vfucapitur. . Sed et Flor. a, expun-
Ga in: capiatur. B R. Kehd. fic capitur vfu, vt nempe Flor. corre&um. G E B.
(4. Ap. Hal. ef? , abeft. GE . 65 Omnes editores habent : smaueat idem,
120n.tamen. BR. Etiam Haloand. Taur, ;Dem , quod íi fequaris, non opus
traiectione quam tamen er Iauchius de Negat. pag. 334. ample&itur. Rehd.
btiam, vt editi. GEB. 66 Rehd. poffefforibus. GE B. — 67 Hal.fit. 68
Hal. atqui. GE B, 69 Vulg. alterius. BR. .. ']O Hal, et Vulg. inferunt:
7V Vulg. inferit; zm. BR. 71 ka. ddem. G&B. . 73 Vulg.
prae-

GE B.

$. 3. Si feruus meus vel filius pecu-

XXXII. Ivrraxvs ?? lib;fö XLIV : Digäfcorum;

55 Hal. et Vulg. inferunt: z. BR. Etiam R ehd. |

|

e let
é T
fiotis
(ciret
inci
rit J
poüäiït
fote
ia
qim €
miino |
pem à
bonor
pdüw
(un.
felitot
pec v
certe.
exift
jncipi
Ti
rii, QU
je(tus !
$n pote
pitür: (
poükük
Dus vt Q
Qpl
tolam.
voleban
fii; 6
YT.
Qitorem
yiibit
jniis
d iein
NU
Vhne
Vitci
eum ]
ele,.
ghis
Tüerit
Qiüllor
hm
(eret:

pdgit:
t D.
H&]. ltf!.!:
$1 Tar,
$3 H
1. B.
MM
$8 il
T. i
GE,
Md if
91 Vg
GE
It &
iA D
Hal. et f
If ex (
diï! Val
ttid f g

i
[
l

m 100
«-nul-"'uu
0
;

'ynnamt
*UCPCLA:.
E

M

Qefe: fit-
u n
"E
b ^^ f
ecanta
emat«
n fes

^
tOrofeft

, LU

iïäiïnt
um af
p l
; nete
t edits

i

DIGESTORVM LIB. XLL TIT. II : 855

eo tempore fuerit, quo furtitam effe matrem eius ignorabat.
$. r. Quod vulgo refpondetur, ipfum fibi ** caufam poffef-
fionis mutare non poffe:. totiens verum eft, quotiens quis
fciret, fe bona fide *? non poffidere, et lucri faciendi caufa
inciperet poffidere: idque per haec probari poffe: fi quis eme-
rit fundum fciens ab eo, cuius non erat, poffidebit *9 pro
poffeffore: fed fi eundém a domino emerit, incipiet pro em-
ptore poffidere: nec videbitur ** fibi ipfe caufam poffeffionis

mutaffe. Idemque iuris erit, etiam fi a non domino emerit, -

cum exiftimaret eum dominum efle. Idem 79 hic, fi a do-
mino heres inftitutus fuerit, vel bonorum eius ?? poffeffio-
nem acceperit, incipiet fundum pro herede poffidere. Hoc
amplius fi iuftam caufam habuerit exiftimandi, fe heredem vel

.bonorum pofleflorem domino extitifle, fundum pro herede

poffidebit *? , nec caufam 'poffeffionis fibi ** mutare videbitur.
Cum haec igitur ?? recipiantur in eius perfonam ??, qui pof-
feifionem habet: quanto magis in colono recipienda fünt, qui
nec viuo, nec mortuo domino vllam poffeffionem habet? et
certe fi colonus mortuo domino emerit fundum ab eo, qui
exiftimabat fe heredem eius, vel bonorum poffefforem efle:
incipiet pro emptore poffidere. $. 2. Si dominus fundi ho-
1ines armatos venientes exiftimauerit, atque ita ?* profuge-
rit, quamuis nemo eorum ?? fundum ingreffus fuerit, vi de-
jeCtus videtur: fed nihilo minus id praedium, etiam antequam
in poteftate *5 domini redeat, a bonae fidei poffeffore vfuca-
pitur: quia lex Plautia et Tulia ** ea demum vetuit longa
poífeffione capi, quae vi polleffa fuiffent: non etiam ex qui-
bus vi quis deiectus fuiffet. $. 3. Si mihi Titius, a quo fun-
dum petere volebam , pofleffione *? cefferit: vfucapionis caufam
iuftam habebo. Sed et is, a quo ex ftipulatu fundum petere
volebam, cedendo mihi poffeffione, fi (oluendi caufa id fece-
rit: eo ipfo efficiet, vt fundum longo tempore capiam.
$. 4. Qui pignori rem dat, vfucapit, quamdiu res apud cre-
ditorem eít: fi creditor eius pofífeffiónem alii tradiderit, inter-
pellabitur 5? vfüucapio: et quantum ad vfücapionem attinet,
fimilis eft ei, qui quid depotuit, vel commodauit: quos palam
eft definere vfucapere, fi commodata vel depofita res, alii tra-
dita fuerit ab eo, qui commodatum vel depofitum accepit ??.
Plane fi creditor nuda conuentione hypothecam contraxerit,
vfücapere debitor perfeuerabit ?*. — $. 5. Si ?? rem tuam,
cum bona fide poffiderem, pignori tibi dem ignoranti tuam
effe , defino vfucapere: quia non intellegitur quis fuae rei pi-

gnus contrahere. . At fi nuda conuentione pignus contractum

fuerit, nihilo minus vfucapiam: quia ?5 hoc quoque modo
nullum pignus contractum videtur ?^. . 6. Si remi pignori
datam creditoris feruus fübripuerit, cum eam creditor poffi-
deret: non interpellabitur ??- vfucapio debitoris ?9: quia fer-

praefigit: etiami. BR. 74 Taur. fjVi. GEB. 75 Vulg. inferit: ab imi-
120. B R. 76 'Taur. po[fideVit. GER. 77 Taur. videVitwr. GEB. .. 8
Hal.ltem. GEB. — 79 Vulgo: eius, abeft. BR...— 80 Taur. poffideVit. GEB.
$1 Taur. fjiVi. GE B. 82 Vulg. Cwum ergo baec. RR. Etiam Rehd. GERB.
$3 Hai.et Vulg. perfona. BR. Kehd. vt Flor. GER. 84 Vulg. ideo, loco:
;ta. BR. Etiam Rehd. GER.
et Rehd. poteflatem. G E B. 87 Rehd. iulia et plautia. GEB. Etiam Hl
88 Hal et Vulg. hic et paulo poft: poffef/ionem. B R. Et Rehd. GER. $9
"Taur. zuterpella Vitur. G E B. 90 Hal.et Vulg. acceperit. BR. Etiam Rehd.
GE E. 91 Taur. perfeueraVit. Kehd. pevfeueramit, vt Flor, G E B. 92
Rehd. inferit: autem. GEB. — 93 Hal in margine: alias, quamquam. G E.
94 Vulg. videbitur. BR. Etiam Rehd. GEs. 95 Taur. interpellaVitur.

G EB. 96 Taur. deVitoris. GE B. — 97 Vulg. domini fui poffeffionem. B R.

Ita et Rehd. GE x. 98 Rehd. debitoris. .G E B. 99 Vulg. vfaucaptonem.
ERR. Etiam Rehd. GEB. .^ 100 Hal. praefigit: et. — 1 Taur. optineV'itur.
Hal. et Rehd. obtinebit. GEB. "Vt hiita et Vulg. ER. — 2, Vulg. addit: vel
cum ex condu&tione po[fideret. Hal. fequens: wam, non habet. BR. Rehd. ad-
dit: vel fi ex conducto poffideo. nam. GER. 53 Hal. et Vulg. 424fi, loco:
quod fi. BR. ltà et Rehd, GEB. 4 Hal. inferit; et. GEB. — 4 Ap. Hal.

$5 Rehd. inferit: eum. GEB. 86 Hal. |

uus dominum füum poffeffione ?" non fübuertit. Sed et fi
debitoris feruus fubripuerit, quamuis creditor poffidere definat,
tamen debitori ?5 víücapio durat: non fecus, ac fi eam cre-
ditor debitori tradidiflet: nam quantum ad vfucapiones ?? at-
tinet, *9? ferui fübtrahendo res, non faciunt deteriorem do-
minorum condicionem. — Facilius optinebitur *, fi precario pof-
fidente debitore, feruus eius fübripuerit: ? nam conduéctio
idem praeftat, quod fi ? apud creditorem res effet: poffidet
enim * hoc cafü creditor. Sed et?Íi vtrumque intercefflerit,
et precarii rogatio et conductio: intellegitur creditor poffide-
re: et precarii rogatio non in hoc interponitur, vt debitor
poffeffionem habeat, fed vt ei tenere 9 rem liceat. |
. XXXIV. ArrENvs Vanvs libro L Digeftorum
a Paulo epitomatorum. Srferuus infciente domino rem pe-

culiarem vendidiffet, emptorem vfucapere poffe.

OXXXV. Ivrriawvs libro IIL. ad Vrfeium. Ferocem.
$1 homo cuius vfüsfructus legatus erat,.ab herede numquam
poffeffus, fubreptus fuiffet: quaefitum eft, quia heres furti
aCtionem non haberet, an vfücapi poffit? Sabinus refpondit,
nullam eius rei vfücapionem effe, cuius nomine furti agi pof-
fet.^: agere autem furti eum , qui frui deberet, poffe 9. Quod
fi ? accipiendum eft, vt fructuarius poterit *? vti früi: aliter
enim homo in caufa ** non perduceretur: fed fi vtenti iam
et fruenti abductus homo. fuerit, non folum ipfe, fed etiam
heres furti agere poterit. [
XXXVI. GaArvs *? libro IT. Rerum cottidianarum,

fiue aureorum. Po'Esrm pluribus modis accidere, vt quis

rem alienam aliquo *? errore deceptus tamquam füam vendat
forte aut donet: et ob id a bonae fidei poffeffore res vfuca-
pi poífit: veluti fi heres rern defuntto commodatam aut 1lo-

. catam , vel apud eum depofitam , exiftimans hereditariam effe,

alienauerit. $. r. Item fi quis aliqua exiftimatione deceptus,

.crediderit ad fe hereditatem pertinere , quae ad eum non per- .

tineat, et rem hereditariam alienauerit: aut fi is, ad quem

. vfusfructus ancillae pertinet, partum eius ** exiftimans füum:

effe, quia et fetus pecudum *? ad fruCtuarium pertinet, alie-
nauerit : : ! s
XXXVII. Ipngw libro II. Infitutionum. FvnTvw
non committitur *5: furtum enim fíine affe&ctu furandi non-
committitur. . $. 1. Fundi quoque alieni poteft aliquis fine
vi nancifci pofleffionem: quae vel ex neglegentia domini vacet,
vel quia dominus fine fucceflore decefferit, vel longo tempo-
re afuerit. í |
XXXVIIL IpEw libro II. Rerum cottidianarum fiue:
aureorum. Qvaw ** rem ipfe quidem non poteft vfucape-
re: quia intellegit alienum fe poífidere, et ob id mala fide

poffidet: fed fi alii bona fide accipienti tradiderit , poterit is

^ vius

et Vulg. et, abeft. pBR. In Rehd. adeft. GER. 6 Hal. et Rehd. retinere.
G E B. 7 Scriptum erat: poffe, correctum in: pofft, deleta e. Et ita Hal-
et Vulg. re&ius Taur. BR. Rehd. poffit, vt ifi. GEB. 8 Hal. qui frai
deberet poffeffione. G EB. — 9 Flor. fi, recentiflime mutatum in: fic. et ita (cri-
pti et editi, BR. Etiam Hal. et fcripti: Barb. Vat. L. Chriftin. S. Cruc. I. Magl.
etiam Rehd. GEB. 10 Hal. et Vulg. poffit.BR. Etiam Rehd. GEzE. 11
Hal.et Vulg. i2 eam canffam. 8 R. Etiam Rcehd. G E B. I2, Hal. et Rehd.
Paulus. GE &. . 13 Rehd. aliquomodo. GEB. — 14 Ap.Hal.eins,abeft. GE B.
15 Hal. et Vulg. pecoram. BR. Etiam Rehd. GEZ. 16 Sic reuera Ícriptum
erat Flor. antique tamen vltimae litel'ae 4r expuncae. Cum autem pundula.
deletionis iam fere difparuiffent , recenti atramento fuperdu&tae funt, atque hoc
videtur Taur. fefelliffe. ^ Legimus iraque cum Vulg. Nor. omnibus: committit,
continuata nimiruüm locutione praecedentis capitis. Non tamen diffimulauerim ,
in plerisqne fcriptis iftam corre&ionem pariter effe negle&dam. — Nam e nouem
tres tantum: Chrtftin. Treuif. et Magl. habent: comsmittit. In Barb. quoque et

'S. Cruc. L ar deletae. Iu ifto Chriftin. praeterea eft: Fartmm mwamque nonm

committit. S. Cruc. l. habet: committere. B R. Hal. commnittit. Reliqua MSS.
quae corredionem negligunt, funt Vat. L. HI. Pal. Il. Bynkersh. Rehd. vt Chri-
ftin. Furtum namqué mon commitiit. GEB. . 17 Ial ex Rehd. Quare. GE z.

Gggggg 3 T

$«6 .. . DIGESTORVM LIB. XLL TIT. [IL

vfucapere: quia neque *? vi poffeffum , neque furtiuum pof-
fidet: abolita eft enim quorundam veterum fententia exifti-
- mantium , etiam fundi lociue furtum fieri. EU d :
XXXIX. Mancramwvs '? libro III. Inftitutionum,
$1 folum vfucapi non poterit, nec füperficies vfucapietur.
XL. NenATrvs libro V. Regularum. COEPTf*.M
vfucapionem a defuncto, pofle et ante aditam hereditatem im-
pleri, conftitutum eft. u7
XLL Ip&x libro VII. Membranarum. Sr: R&w fub-
reptam mihi procurator meus adprehendit, quamuis per pro-
curatorem poffeffionem api(ci nos, iam fere conueniat: nihi-
lo magis eam in poteftatem meam rediffe, vfuque capi poffe ex-
iftimandum eft: quia contra ftatui captiofum erit.
XLIL PAPrwNiANvslibro lll. Quaeftionum. Cv«
vir praedium dotale vendidit fcienti, vel ignoranti rem dotis
29 effe: venditio non valet: quam ?* defuncta poftea mulie-
re in matrimonio, confirmari conuenit, fi tota dos lucro ma-
riti ceffit, Idem iuris eft, cum is, qui rem furtiuam vendi-
dit, poftea domino heres exfítitit ^^. UT .
XLIIL InEw libro XXIL Quaeftionum. H enEs eius,
qui bona fide rem emit, vfu non capiet fciens alienum, fi
modo ipfi poffeffio tradita fit: continuatione ?? vero non im-
pedietur ?^ heredis fcientia ??. — $. r. Patrem vfu non ca-
pturüm, quod filius emit, propter fuam vel filii fcientiam ,

certum eft. :

XLIV. IpnEw libro XXIII. Quaeftionum. Ivsrmo er-

rore ductus Titium filium meum, et in mea poteftate effe ex-
ifimaui, cum adrogatio non iure interueniflet: eum ex re
mea quaerere mihi non exiftimo: non enim conftitutum eft in
hoc ?^?, quod in homine libero, qui ^* bona fide feruit, pla-
cuit: ibi ^* propter adfiduam et cottidianam comparationem
feruorum ita conftitui, publice interfuit: nam frequenter igno-
rantia liberos emimus: non autem tam facilis ?^?, frequens,
adoptio vel adrogatio filiorum eft. $. 1. Conftat ??, fi rem
alienam fcienti mihi vendas, tradas autem eo tempore, quo
dominus ratum habet ?*, traditionis tempus infpiciendum,
remque meam fieri. $. 2. Etfi poffeffionis, non contractus
iniium, quo ?^ ad víücapionem pertinet, infpici placet:
nonnumquam tameneuenit, vt non initium praefentis poffef-

fionis, fed caufam antiquiorem traditionis , quae bonam fidem |

habuit, infpiciamus: veluti circa partum eius mulieris, quam
bona fide coepit ?? poffidere: non enim ideo minus capietur
vfü puer, quod alienam matrem , priusquam eniteretur, effe
cognouit 5^», Idem in feruo poftliminio reuerfo dictum eft.
$. 3. Nondum aditae hereditati ?^^ tempus vfucapioni datum
eft, iue feruus hereditarius aliquid comparat ?5, fiue defunctus
vfucapere coeperat : fed haeciure fingulari recepta fünt, $. 4.
Filiusfamilias emptor alienaerei, cum patremfamilias fe factum

r& Vulg. »ec, bis. &R, — 19 Vulg. Marcellus. BR. Etiam Rehd. GEB. 20

21 Vide Dynkersh. Obfera. lib. et cap. fupvenio. B R.
22 Hal.etVulg. exfliterit. GER. 23 Gothofr. in nota: Zl. continuatio.
lta Taur. in margine, et Hal. et Rehd. GEB. 24 Hal. et Rehd. impedi-
tur. GEB. | 25 aur. berediScientia. GEB. — 26 Hal. addit: £d. G E n. 27
Hal. et Vulg. inferunt: smibiBR. Rehd.vt Flor. GEB. — 28 Hal. et Vulg. infe-
runt: emim.BR. VtetRehd. GEB. 29 Gothofr. in nota : A. tam facilis et tam
frequens. Ita Hal.et Vulg. 8R. Itaet Rehd. GE g. 30 Rehd. addit: enim.
GEB. 31 Rehd.babuit. GEB. |.32, Hal. quod ad. Vulg. quantum ad. n R. In
Rehd. videtur fuifle : 2404 , fed factum: q«o. GEB, ^ 33 Hal. coepi. Vulg. coe-
perit. BR. 34 Hal, coguoui. Vulg. cognouevit. BR. 345 Hal. baereditatis. 35
Hal. et Vulg.comparauit.BR. Yta et Rehd. Forte erat Taurellii dare : compa R At.
GER. 36 Hal. et Vulg. zgnovaret. B R. 37 Erat fcriptum Flor. 2ui rem
ex caufa peculiari veu quaefitmm , ct ibidem prius: vem, eft expun&um. B.
38 Gothofr. in nota: dominio. Hal. Etiam Vulg. BR. — 59 Rehd. Ewm
vel ei. nempe recepta emendatione. GEE. — 4O Hal. inciderit. — 4Y Gothofr.
in nota: receptum. Ial quod placet Cuiacio. ali. refériptum. alzi. refcitum.
Bynkersh. VIL Obf. 25. mauult: relatum. Vt Hal. ita et Rehd. GEB. — 42
Vulg. e?, loco: et. BR. Etiam Rehd, G & &. 43 Hal. et Vulg. intelligitur.
B R. 44 Rehd. dirupto. G E B. 45 Gothofr. in nota: depofucrat, Hal.

Rehd. dotalem. GEB.

vfncapiamus. 8 R. Rehd. vt Flor. G B.

P.

ignoret ?9, coepit rem fibi traditam poffidere: cur non ca-

piat vfuü, cum bona fides initio poffeffionis adfit, quamuis
eum fe ger errorem effe arbitretur, qui rem ex caufa peculiari
?7 quaefitam nec poffidere poffit? Idem dicendum erit, et fi
ex patris hereditate ad fe perueniffe rem emptam non leui prae-
fumptione credat. $. 5. Non mutat vfíücapio fuperueniens
pro emptore, vel pro herede, quo minus pignoris perfecutio
falua fit: vt enim. vfusfructus vfucapi non poteft, ita perfe-
cuütio pignoris, quae nulla focietate dominii ? coniungitur;
fed fola conuentione conftituitur, vfücapione rei non peremi-
tur. $. 6. Eum ??, qui pofteaquam vfucapere coepit, in fu-
rorem incidit ^^, vtilitate fnadente reliCctum ** eft, ne languor
animi damnum etiam in bonis adferat, ex omni caufa imple-
re vfucapionem. $. 7. Si cum apud hoftes dominus, aut pa-
ter agat, feruus aut filius emat: an et *? tenere incipiat? Si
quidem ex caufa peculii poffedit, vfücapionem inchoari: nec
impedimento domini captiuitatem eífe, cuius fcientia non ef-
fet in ciuitate neceffaria: fi vero non ex caufa peculii com-
paretur, vfu non capi, nec iure poftliminii quaefitum intel-
legi ^?: cum prius effet, vt quod vfucaptum diceretur, pof-
felfum foret: fin autem pater ibi decefferit, quia tempora ca-
ptiuitatisex die, quo capitur, morti iungerentur, poteft filium
dici et poffediffe fibi, et vfucepiffe intellegi. | |

XLV. IpnxEw libro X. Refponforum. . PRAESCRr-

P T10 longae poffeffionis ad optinenda loca iuris gentium pu- -

blica concedi non folet: quod ita procedit, fi quis aedificio
funditus diruto *^, quod in litore pofuerat ^5, aut derelin-

querat ^* aedificium, alterius poftea eodem loco extruCto oc- -

cupantis ** datam exceptionem opponat: vel fi quis, quod in

fluminis publici deuerticulo *9 folus pluribus annis pifcatus -

fit, alterum eodem iure ^? prohibeat. $. r. Poft mortem
domini feruus hereditarius peculii nomine rem coepit tenerez
vfucapionis primordium erit tempus hereditatis aditae: quem-
admodum etenim vfucapietur, quod ante defun&us non pof-
federat ? r

XLVI. HeRMOGENIANVS libro V. Turis Épitoma-
rum. PRo ?? foluto vfucapit, qui rem debiti caufa recipit
5r.

.* et non tantum quod debetur, fed et quodlibet pro debito
folutum, hoc titulo vfucapi poteft. - 2

XLVII. Pavrvslibro III. ad Netatium. Sr emptam
rem mihi procurator ignorante me, meo nomine adprehende-
rit, quamuis poffideam , eam non vfücapiam: quia vt 5? igno-
rantes vfuceperimus ??, in peculiaribus tantum rebus rece-
ptum eft. | L

XLVIIL IpEw libro II. Manualium. Sz exiftimans 5*
débere tibi tradam , ita demum vfücapio fequitur, fi et tu pu-
: j ' » tes
quod non placet Caiacio, bic. ^ Otiofa tamen manus etiam Flor. ita fecit. B R.
Ita quoque Rehd. GE &, 46 Gothofr.in nota; Hoc verbum ab interprete
aliquo additum notat Cuiac. bic. — :47 Hal dereliquevat; aedificio alte-
riu$ poffea eodem loco exfiru&to, occupanti datam. ^ Etiam Rehd. occupam-
ti.| GE B. 48 Hal. et Rehd. dizerticulo. GEB. 49 Rehd. inferit: vtz
GEB. 50 Ab hac lege in Pand. Flor. noua pagina incipit, in cuiusg
funmitate ad marginem fcriptum ; ? foluto, manu feculi XIII. vel XIV. Inde

ifte error, hic collocandum effe tituium: PRO SOLVTO, omnes libros -

innafit, vt oftendit pluribus Ant. Auguftin. 71I. Emend. i. Idem hoc tan-
quam tertio argumento vtitur ad ftabiliendam archetypi Florentini au&oritatem,

quare omnes codices fcriptos, quos mihi infpicere datum, ad hanc normam -

diligenter exegi, er vbiuis inueni confirmatam Ant. Augufítini fententiam , vi-

deicet in VI. Vaticanis, in X. Palatinis, Chriftinae, Barberino, $. Ctrucis

duobus, D, Marci, 'Treuifano et Magliabechiano. lllud notandum, quod in
S. Cruc. L. rubrica: pro foluto erafa fit, infuper linea per medium rraie&ta. z R.
Tot codicibus adiiciendus eft Bynkershoekianus ; qui in collationibus reliquis
ddfcriptus eft. — Sed et Rehdigeranus hoc rubrum : pro foluto, minio, vt cete-
fa, Ícriptum agnofcit. Denique et ap. Hal. occurrit. GE B. 51 Hal. rece-
pit. GEB. — 52, Rehd. quod autem,loco: quia vt. GEB. — 53 Hal. et Vulg.
54 Kal. et Vulg. inferunt: me. BR.
Etiam

/x

TT
gtl
enpi
lo el
nej)
fufto
(íne
gf [il

n p!'(

um
qur
tan,
ripuet
meum

Pass
rei
[
pofídet
ele eum
(übele c
BLm
? n ve
n celef
que; t
(itur * 1
fempts 1
f dbet,
i d
Qu eni
dnn t
N
eto
feme
Qui pi
d fe

fttm w
g, vid
pitni, Bol
EE
Vs: od
? tl |
jul, N
Mj i
URT
f& GI)
li, i,
G

Uei
Quett;
At [anCS
qitit v
C itiden
T. Bg,
LNTME
QWQH
af i

ü Vulgf.

DIGESTORVM .LIB. XLI. TIT. IIL. IV.

857

qumïs tes debitum effe. A('h.ud.5 5 fi putem me exs-gau('a venditi te- | quam opinionem,' vfucapere eum. Eft tamen nonnulla diuer«
xii neri, et ideo tradam; hic enim nifi a&io ** praecedat, pro | fitas: quod ibi, cum rem 77 putat alienam, quàe fit vendi-
" femptore.vüäczfpw locam norfl'fhabet, . Diuerfitatis caufa in il- toris, affe&tionem emptoris habeat: at cum nondum putat.
TA lo eft ,.q?o ern cetegs cïau P foäufxomsr tempusffm('plmturï condicionem exftitiffe, quafi nondum putat fibi emiffe *? ; quod
Ufnieng ?eg.u?ïln fgre , cumtää 1Ipuior ,5801311.1 aiijlenuim e f?,. I?'GC ne; apertius quagr;:poye&, fi . cum dert.l?—tus emiffe-t, leredi eius
nj fufficit enim me.putare meurä efle, cum. foluis: in em- tradatur, qui nefciat Qefupöztu;n jemiffe, fed ex alia caüfa fibi
V. g&xï.nf . .allyteäm et ^* contractus tempus 1nfp1c1tu.r, et qugd, tradi: an vfuga:plo cefie.t 1.1,4 2 ,.5:' 3. Sabinus ! 5 fific *9 em-
" ** foluitur: nec poteft pro emptore vfucapere, qui non emit, | pta fit, vt nili pecunia intra diem certum foluta effet, in-;
AU nec pro foluto, ficut in ceteris.contractibus. ^ | empta res T? fieret, non vfueapturum, nifi ** perfoluta pe-.
E "anspgb . jiga T : s . [ cunia 7? : fed videamus, vtrum condicio fit hoc 29, an con- -
M rum, Sr quid eft fubreptum , id vfucapi non poteft, ante- | tur. $. 4. Si in diem addiétio facta fit, id eit, nifi fi quis-.:.,
Ti quam in domini poteftatem peruenerit, Paulus: immo forli- | meliorem condicionem attulerit, perfe&tam effe emptionem--;
Hay tan, et contra. Nam fiid, quod mihi pignori dederis, fub- | et fruCtus.emptoris effici, et vfücapionem procedereluiianu;
&ïw ripueris ??: erit ea res furtiua faCta: Íed. fimul atque in | putabat ?*: alii; et hanc fub condicione effe contractam : ille.

i ,
d DUH.

meam poteftatem venerit, víucapi potefit, -

.non contrahi, fed refolui dicebat: quae fententia vera eft,

$. 5. Sed et illa emptio pura eft, vbi conuenit, vt, fi difpli-

u v B EE BV | . .. 7 ^|cuerit intra-diem certum, inempta fit..' $.. 6.. Cum Stichum
. SidenuP u- ! u C u W MA , viu- noncapturum:; quia id, quod em-
v .. GArvs.* libro VI. ad Edictum prouinciale. . |Pt"um non fit,. pro emptore vfücapi non poteft ?*.. Sed ?? fi
&t n ! AUE at | od , . |fundus emptus fit, et ampliores tines poffeffi ?* fint, totum.
PO'S SESSOR, qui litis aeftimationem optulit, pro empto- | longo tempore capi: quoniam "vniuerfitas. eius - poffideatur;.
BCH - re incipit pofhdere. — ss isno o . , Renfigulae ?* partes. $. 7.'Eius bona emifti, apud quem.
x f 1. .'P,J.XVLVSV'lïlgþI-'*:O LIV. ad Edl&um: PRO elrr.lp-t,org .. manc1pia:depoüta erant?-Trebatzus ait, vfüite ^^ non captu-
telifrin Pomdet., qui reuerai»eml*t: nec fufficit, tanþung Vm——ea opqulpnïe' rum: quia empta ^non 'e.fint ?7.. $. 8. Tutor ex pupilli au-
drd. effe eum, vt putet fe pro emptore Pof,üd,?ïfï fed'debet;eþlar'n €ione ?* rem, quam eius putabat effe, emit : Seruius ait,
o ft.ïþeïie'qau;f:a e*qmqptlomä.' Si tamen cx;;fhmgns' me debere, ti- | poffe eum: quc*apere: in cuius opinione 225 dec—grï'um eft,
( 21 1-'gnqran*!;1-'tradam, : y:fu'c-:apxes. qure*eräczz etífi putem | eo quod deterior caufa pupilli non fit ??,, fi propius.?* ha-
T CO MH Vefldldlfï.eg et tmdam , þOn*jca.pges?;vfu- ; f»cllicetd, quia | beatf emptorem:"et.h. 3.2f..m1.n.o.ïlg emerit, tutelae iudicio te-
"us in ceteris contrattibus fufücit traditionis tempus : fic deni- | nebitur, . ac fi alii minoris addixiflet: idque et ?? a .Diuo Tra-
uf que; fi (éiens ftipuler tém alienam,, vfücapiam, fi, cum tra- | iano conftitutum dicitur. $. 9. Procuratorem quoque, qui
ii ditur * mihi, exiftimem illias effe: atin emptione et illud | ex auctione ?*, quam mandatu ?? domini facit, emerit, ple-

tempus infpicitur, quo contrahitur: igitur et bona fide emif-
fe debet, e£ pofleffionem boha fide adeptus effe. $. r. Se-
parata'eft caufa poffeffionis et vfucapionis: nam vere dicitur

.rique putant, vtilitatis caufa pro emptore vfucapturum. Idem.
poteft dici; etfi negotia domini gerens ignorantis emerit ,
propter eandem vtilitatem. .. $. 1o. Si feruus: tuus peculiari

D. quis emiffe, fed * mala fide: quemadmodum qui fciens alie- | nomine'emat rem , quam fcit alienam: licet tu ignores alienam.
ia nam rem emit, pro emptore poffidet, licet víu non capiat *. | effe, tamen vfü non capies, $. rr. Celfus fcribit, fi feruus
10 ceb $. 2. Sifüb condicione emptio fatta fit, pendente condicióne | meus peculiari nomine apifcatur poffeffionem, id etiam igno-
emptor vfu'non capit. ldemque ? eft, et fi putet condicio- | rantem ?? me vfucapere: quod fi non peculiari nomine, non
TM nem ?ït?fliïe*, quae nondum ? exftitit ; fimilis *9 eft enim ei, | nifi fcientem me: et fi vitiofe coeperit poffidere, meam $*
v a qui pütat fe emiffe, Contra fi exftitit, et ** ignoret: potelt | vitiofam effe poffefionem. . $. 12. Pomponius quoque in his;
p dici fecutüdum Sabinum, qui potius fubftantiam intuetur, | quae nomine domini poffideantur, domini potius, quam fer-
| - Ktiam Rehd. poft: debere. GE B. ^ 58 Hal.aliud eft. — 56 Gothofr. in notz: | Vulg. addit: fedmibi vfucapere pofä,a&idetur. Sabinis etc. ;,15' Hal. et Vulg., 2
u andie. vid. Vlp. XXII.'$. 16. Vox: antlio , .eft Cuiacii ad. iftum locum Vl- | addunt: ait, B R, .,16 Hal. et Vulg. inferunt: res. B R. Etiam Rehd,. GE 5-
4t p piani. Hal.;et Vulg. habent: emptio. Ego a:tam. modefta. emendatione Cuiz- | 17 Ap. Hal. res abeft. 18 Vulg. inferit: priws. BR. — 19 Hal. mifi pofé
4 i cii non fum alienus. &R. Eripit primae inuentionis gloriam Cuiacio codex | pevfolutam pecumiam. GEB. ^ 20 Hal baec. —— 21 Vulg. probat. BR. — 2*
Rehd. vbi non. tantum atramento pene euanido quis literam « primis duabis |. Hal. poffit. GER. 23 Hal et Vulg. inferunt: e& BR. — ' 24 Hal . poffef-
Ia vocis: ao literis inferuit, íed et in glofla habetur: al. emptio et al. aufbi. | fae. GEB. —— 25 Klal. inferit; eius. 26 Ap. Ha,l..te.,« abelt. GEB. 27
t j, ewiptio quia vtrumque auget vnum re, alterum precio. GE B. 57 Hal fü- | Rehd. .fzunt. GEB. 28 Hal. acione. Pt Flor.. gu;dan; deleuit s. BR.'
liin dit puler.. Rehd. cum flipulor , vt.fciati. GE. 58 Gothofr. in nota:, A. tuum, | Etiam Rehd. a&iome. GEB. —— 29 I:ïaI: et Vulg, opinionem. BR. n Rehd.
,g,'ac:upan- , iNempe ita Taur. in margine, et receperunt omnes natum errore ex proxime | lineola vltimae literae s; eft impolita , fed ex poüfaaox GEP.' 30 Hal. et
iect: d ántecedenti; ze. BR. Eüam Hal.et Rehd. tuum. GEB. —— 59 Hal.im.epto- | Vulg.fit. BR. Etiam Rehd. GEB. — 31 Rehd. pliris, locó: propius. GE B.
it u 7e. GEB, — 6o Vulgo et. abeft. GEz. — 61 Hal. et Vulg. quo, quod ma- | Pluris etiam hábet Hal. — 32 Ap. Hal. fj abeft. — 33 Vulgo et, abeft. B R.
x ] lm.BR. Et ita quoque Rehd. GER. 62 Rehd. dederit, [urripuerit. | 34 Hal. et Vulg. aclione. Et Flor. litera w deleta; fed tenuiter ob conftantiam
i"ö . — [ GEB. | i j j » g hn : ^ . . | le&ionis. 8R. Rehd. a&ioté. GEB. — 35 Vulg. ma?zflato,et ita quoque Flor.
w:hvfäü' (f üabohisd ov gwa p hdsd o ^ "] fa&dum.BR. Itaetiam Rehd. GEÉB, ^ 536 Gothotr. in nota: ignorante me- -
l;f?,;:;:::em, .X Rehd. PAVLVS. GEE. . 2 Rehd. mom vfucapies, forte ex fe] Hal. Wt Hal. ità quoque Vulgati et feripti codices, . ^ Sed et iidem cum

u m

'
("1.

quenti: z05 capies. GEB. 3 Vulg.putes. BR. — 4 Etiamnunc Flor. eft:

2.0m capies v[um , et in L. j. $. 2. diutinam poe[fionemi capere , vbi tàmen vtro-

Hal. mox: fenté me. B R. Scripti funt Barb. Vat. I, IT. VI. Chriftin. Pal. H.:

S. Cruc. L. IT. Bynkersh. Etiam Rehd. vtroque in loco vt Hal. GE B. 37

;äþm que in vocabulo m deleta. — Rurfum L. 3. pro fuo : cfum autemi mou capies, de- | Legunt omnes et interpungunt : fi vitiofe coeperit po[fidere vem eam, vitiofam effe
* g leta itidem m. — Nempe librarii crediderunt 73 capere, quartum cafüm require- poffeffiouem , eftque hoc ab inepta .corrg«&xon.e. v.,C.ufn. enim rectiffime fcriptum.
i IC. BR. 5 Rehd. traditum ef., GE E. 6 Hal.licet, Vulg« etfi, loco: | effet, in fine .vqrfus: pojfzderg., et in f.equentls.mxtu?: megt, nonnemo h'um-.r;
fed. BR. Rehd. vt Flor. GEB. - 7 Rehd. capiet. GEB. 8 Hal. idem eft. | vocis literam initialem zi deleuit, adiemtqugfim vgr-lfus antecedentis, quafi perp -
j o 41 Vulg. |. ram diuifa dictione, vt Flor. fit infulfe : coeperit poff?derem eam. Vnde omnes nrinc:

9. Vulg. 105. B R. Rehd, vt Flor. GEB. — 10 Hal. fimile. GEE.

exfHitiffe ignoret. Rehd. extitiffet et ignoret. GE B. —Fial. exflitit ét ignovut.
X2 Vulg. quod vbicunque putat. BR.-

13 Hal ewptam ejfe EKB. — 14

poffidere rem eam. B R. Xta et Hal. et fane. potuit fuiffe mens correctoris, vt
more Táur, legatur fcribaurque: poffdeREm. Etiam Rehd. habetz vem eum.

$: — — & pIGESTORVM LIB. XLL TIT. 1V.

i voluntatem fpeCtandam ait: . quod fi peculiari ^^, tunc] - — V. Mi : :
ui volun p q .quam.tibi pigneraui, fubripuero, eamque diftraxero:. de
. Vfucapione dubitatum eft: et verius eft, vtiliter cedere tem-
pora vfucapionis. !oPrd. |

mentem ferui quaerendam: et fi feruus mala fide poffideat,
eamque dominus nanctus fit, vt fuo. nomine poffdeat, ad-
empto püta peculio: dicendum eft, vt eadem caufa fit poflet-.
füonis: et ideo vfücapio ei non. magis procedat. $. I3. Si
feruus ?? bona fide emerit peculiari nomine, ^? ego, vbi pri-
mum cognoui, fciam alienam. ^*: proceffuram vfucapionem
Celfus ait; initium. enim poffeffionis fine vitio fuiffe: fed fi
eo *ipfo* tempore, quo emit, quamquam id bona fide faciat,
ego alienam rem effe fciam, vfu me non capturum. $. 14.
Etfi, quod non bona fide ^? feruus meus emerit, 1n pactio-

nem ^? libertatis mihi dederit: non ideo me magis vfucaptu-

rum: durare enim primam caufam poffeffionis, idem Celfus
ait. $. 15. Sia pupillo emero fine tutoris auctoritate , quem.
puberem effe-putem: dicimus ** vfucapionem fequi: vt hic

plus fit in re; quam in exiftimationez quod fi fcias pupillum |

effe, putes tamen pupillis licere res fuas fine tutoris aucto-
ritate adminiftrare *^, non capiés vfu: quiaiuris error nulli
*6 prodeft. $. 16. Si a füriofo, quem putem fanae mentis ,
emero : conftitit ? vfucapere vtilitatis caufa me poffe, quamuis
nulla effet emptio, et ideo neque de euictione actio .-na('mt.ux"
mihi, nec Publiciana competit, nec acceffio poffeffionis.
$. 17. Si eam rem , quam pro emptqreävfucapxebas, fCl(.entl
mihi alienam effe vendideris: non capiam vfu. $. 18. Etiam

heres poffeffionem' eius nanCtus non fit. $. 19. Si defunttus
bona fide emerit ^9*, vfücapietur res, quamuis he:-res fcx.t. ali-
nam eífe. Hoc *et * in bonorum poffeffione *?, et in fideicom-
miffariis , quibus ex Trebelliano reftituitur hereditas, ceteris-
| iis fuccefforibus obferuatum ?? eft. — $..20. Em-
.que Praetoriis fuccefforibus obferuatum ^" eft. ^ $. .20.
ptori tempus venditoris ad vfucapionem procedit, $. 2r. 5i
rem alienam emero, et cum vfücaperem, eandem rem domi-

nusa me petierit: non interpellari vfucapionem meam litis
conteftatione. Sed filitis aeftimationem fufferre maluerim ,.

ait lulianus , caufam poffeffionis mutari ei, qui litis aeftima-
- tionem fuftulerit.' Idemque: poffe, fi dominus ?* ei, quirem
emiffet a non domino, donaffet. |Eaque fententia vera eft. -
- JH Vrriawvs libtoo LXXV. ad Edictum, Lziris
aeftimatio fimilis eft emptioni, ! v u :
« [1V. IAvorEw vs ??libro II. ex Plautio. EÉwPrTon
fundi partem eius alienam ?? non effe ignorauerat: refpon-
füm eít, nihil eum ex eo fundo longa vpolfeffione capturum:
quod ita verum effe exiftimo, fi quae pars aliena effet in eo
fundo, emptor ignorauerat. Quod fi certum locum effe fci-
fet, reliquas partes longa poffeffione capi poffe, non dubito.
$. r. Idem iuris eft, fiis, qui totum fundum emebat ?* , pro
indiuifo partem aliquam alienam effe fcit: eam enim dumta-
xat non capiet: caeterarum partium non impedietur longa

poffeffione capio *?, Jv ob

GEE. 38 Rehd. addit: momine. GEB. | 39 Vulg. inferit: mwweus. BR.
40 Hal. praefigit: et fí. GEz. — 41 Hal. alienum. GEB. 42 Ap. Hal.
fide, abeft. GEB. .. .43 Rehd. partioue, GEB. .. 44 Hal. et Vulg. dice-
JT4$. BR. Etiam Rehd. Gz , 45 Rehd. diffirabere, loco: adminifivare.
GE B. 46 1n Rehd. videtur fuiffe: eulli, et factum:. mibil. GE B. 47
Gothofr. in nota: conítitutum eft. Ha]. Non tantum Hal. fed et Vulg. habent:
conflitutum eft capere. Nempe Flor. fuit fcriptum: conflitutuscapeve. — Prior
equidem z eft mutata in z. Sed 4 quae in ví4 deerat, non efít adpofita. B.
Rehd..vt Hal. et Vulg, conflitutum ef? capere.. Mlius enim. le&ionem Goth.
non dedit integram , . eoque fufpicandi reliquit occafionem ac fi Hal. haberet:
conftitutum efl v[ucapere. G E B. 48 Flor. literae er expun&tae , quod nemo
fequitur. B R, Sequitur tamen Rehd. GEB. |— 49 Gothofr in nota: Al. poffef-
fore, Yta ipfe Taur. in margine,et Hal.etRehd. GE2. Flor. erat: bocinbono-
vumpoffeffionem , et omnia ab eadem manu correcta funt. BR. 50. Vulg.
ob(eruandum, B R. 51 Tlaur. dominOs. GEB.... 52, Hal. IABOLENV S.
GE B. 53 Gothofr. in nota: alienam effe non. Caiac. lta dudum Hal.
GE B; 54 Hal. emerat. GE B. 55 Vulg. vfucapio. BR. Etiam Rehd.
fuiffe tamen videtur primitus: capio. GER. 56 Rehd. Quicunque. GEB.
57 Mial. ex Kehd. ef precario roganerit. GEB. .^ 58 Vulg. inferit: effe. BR.

| :Exiläm* Rehd. GE z.

|BR. Neutiquam Rehd. GEB. — 80 Vulg. expoliat. GEB.
|rit, et mox: amiferit. BR. Prius etiam Rehd. G E5. |
! bendit po[feffionem. — Vulg. tacus eff. poffeffionem.'E R.- Rehd. vt Flor. GE s.

V. MopnresTiNvs libro X. Pande&arum. Sr: rem,

VI. PoueoNrvs libro XXXIT. ad Sabinum. Qvr,
cum 5* pro herede vel pro emptore vfücaperet, precario ro-
gauit 5*, vfücapere non poteft: quid porro inter eas res in-

tereft, cum vtrubique definat ex prima cauía poffidere, qui
precario vult habere? $. 1. Si ex decem feruis, quos eme-
rim, aliquos putem ?? alienos, et qui fint $?, fciam: reli-

quos vfücapiam: quod fi ignorem, qui fint alieni, neminem
vfucapere poffum, $. 2. Poft mortem eius, qui hominem

emerit, expleto tempore, quod defuiffet ad vfücapionem,
quamuis eum hominem heres poffidere non coepiffet, fiet ta« -

L

men eius: fedita hoc, fi nemo eum *? poffediffet.

VIL IvrrawNvslibro XLIV. Digeftorum. Qvz fun-
. dum pro emptore poffidebat , antequam diutinam poffeffionem

impleret, deceffit: ferui, qui in poffeffionem ** relicti 'fue-

rant, diíceflerunt relinquendae eius gratia. Quaefitum eft,
.an nihilo minus heredi tempus longae poffeffionis procedere-
, poteft ??^? Refpondit 95, etiam difcedentibus feruis hoc tem-
pus heredi procedere 9^. $. r. Si fundum Cornelianum pro
ämpïorä:. lpngaggoffeïïïone capiam $5, et partem ex vicini fun-
. ii o . amui«s medius | d9 €l adiciam 95: ytrum eam quoque partem reliquo tempo-
heredi vlteriori-defuncti poffeffio proderit, quamuis medius H dC d intggrä &jatäto temporg"? Refpgn-

di, partes, quae emptioni fundi adiciuntur 5?, propriam ac

feparatam condicionem habent 5 : et ideo poffeffionem 9? quo-
.que earum feparatim nancifci oportere;- et longam poffeílio-
nem earum *? integro ítatuto tempore impleri. $. 2. Ser-
.uus meus Titio mandauit, vt fundum ei emeret: eique ma-

numiffo Titius ** poffeffionem tradidit. Quaefitum. eft, an

longa poffeffione caperet? Refpondit 7?, fi feruus meus man-

dauerit Titio, vt fundum ?? emeret, et manumiffo ei Titius

. fundum tradiderit, cum putaret et *^ peculium ei conceffum

*5 effe, vel etiam cum igne «ret peculium ** conceffum non

. effe: nihilo minus ** feruum diutina poffeffione capere: quia

aut fcit feruus peculium fibi conceflum non effe, aut fcire

debet: et per hoc ümilis,ie&'ei', qui fe creditorem effe fimulat z
quod fi fcierit Titius peculium manumifío conceffum non ef- -

fe, donare potius, quam indebitum fundum foluere intelle-

-gendus *? eft. . $. 3. Situtor rem pupilli "? fübripuerit, et
vendiderit: vfucapio non contingit, prius quam res in. pote-

ftatem pupilli redeat: nam tutor in re pupilli tunc domini lo-

.co habetur, cum tutelam adminiftrat, non cum pupillum fpo-
liat5?. . $. 4. Qui bona fide alienum fuündum emit 5*, et
poffeffionem eius amifit, deinde eo tempore adpraehendiffet

$^, quo fcit rem alienam effe: gon capiet longo tempore :

59 Vulg. addit: aliemi. BR. 60 Ap. Hal. eum,
abeft, G E B. 61 Hal.et Vulg. poffeffione. B R. Rehd. w eadem poffeffione.
GEB, 62 Vulg. poffet. BR. — 63 Hal.et Vulg. refpondi. BR. Etiam Rehd.
GEB. . 64 Vulg. addit: debere. BR. — 65 Vulg. vfucapiam. BR. — 66

, Flor. eft fcriptum: adicam. et nuper áddita i fa&um: adiciam , vt H. a Porta
. vériffime notat in II. BR. Rehd. adiciam, vt Flor. fadium. GEB. — 67 Vulg.

quae empto fundo. adiiciuntur. B R. Rehd. quae emptori fundi adiciuntur. GE B.
68 Vulg. babere. BR. 69 Rehd, poffeffiones. GE B. — 'To Rehd. inferit :
ek. GEB,. - 71 Hal, et Vulg, inferunt: fundi. BR. Etiam Rehd. GEB. — 72
Hal. et Vulg. refpondi. BR. Etiam Rehd. GEs. 73 Hal.inferit: ei, — 74

Ap. Hal. et, abeft. GEz. — 75 Rehd. cum et peculium eius ceffum effe puta-

Tet. G EB. 76 Wulg. inferit;ei; BR. — 77 Gothofr.in nota: nihilo magis.
Hal, Taur. in Adnotat. mibilo minus. fic in P. im vet. nibilo magis. Pofterius
habent: Barb. Vat. I. II. V. VI. Pal. II. S. Cruc. I. Chriftin. et in S. Crüc. II.
ita facdum. At Florentinam referunt Pal [. et Bynkersh. vt et Rehd. GEB.
78 Hal. intellisendum. Rehd. vt Flor. GEB. — 79 Hal. et Vulg. inferunt: fai.
j 81 Vulg. ese-
$2 Hal. adprae-

83

qii
Áimi
vent
eliit
ol
hd
gont
ft, "l
(usi]
gum *
« fü
. Ó
(eTe p
damt
quin
alien
gi po
eum j
tclleg
eu
eel vol
u dl
mrini po
tügerit-
fs €
et folut
guerit'
modis (
firom :
pione !
li pecul
füerit,

veritor
enie:
etyior
fe vie
fitlo,
V

pacto,

patam

)
foin0 r
&^
fipete
um víà
& p

C

$5 Tu
Ti d
nifi quy
li , Barb
ptum fni
Ptrattiqu
adCO Diüni
n Gg
Hal. &t
GERB, |
6EB,
YÀ Fti
a
d?'"", C
"i, GER.
thg. "

Ut

t

m
10 .
f
R, qm'
Q .
Q gl
nemïum
hüminem

: |
:

A

lifira
limn d

ts

heten
hu m
ID tj«
i
Dfim qe
059 qmq
yielo,
YT
eï.qug l
DAST
t
p qi
N
o imitt
n n
"u
p d

E
qii

a hm
, hn Mi
-
"L

u

as
ub i
T
Mmlo m&gli:
B

|
I

|
|

DIGESTORVM LIB.

quia initium fecundae poffeffionis vitio non carebit *5, —|Nec?^
fimilis eft ei, qui emptionis quidem tempore putat fundum
vendentis effe, fed, cum traditur, fcit alienum effe. Cum
enim femel amifía fuerit poffeffio , initium rurfus reciperatae
pofleffionis fpeCtari *5 oportet. Quare fi eo 55 tempore red-
hibeatur homo, quo emptor fcit alienum effe, vfücapio non
contingit: quamuis, antequam venderet ?7?, in ea caufa fue-
rit, vt vfücaperet. Idem iuris eft in eo, qui de fundo deie-
&us; poffeffionem per Interdictum reciperauit, fciens iam alie-
num eífe, $. 5. Qui fciens ?? emit ab eo, quem Praetor
vt fufpectum heredem deminuere vetuit, víu non capiet.
$. 6. Procurator tuus fi fundum, quem centum aureis ven-
dere poterat, addixerit triginta aureis in hoc folum, vt te
damno adficeret, ignorante emptore, dubitari non oportet,
quin emptor longo tempore capiat. Nam et cum fciens quis
alienum fundum vendidit 9? ignoranti, non interpellatur lon-
ga poffeffio.

eum praemio corrupit ??, quo vilius mercaretur ?* : non in-

tellegetur ?? bonae fidei emptor, nec longo tempore capiet:

et fi aduerfus petentem dominum vti coeperit exceptione ??
vei voluntate eius venditae, replicationem doli vtilem futu-
ram effe ?*, $. 7. Furtiua res non intellegitur rediífe in do-
fini poteftatem, quamuis poffideret eam: fi ?? modo igno-
rauerit fübreptam fibi effe: fi igitur feruum, quitibi ?9 fub-
feptus erat ?* , ignoranti tibi tuum *effe* pignori dedero,
et foluta pecunia, eum Titio vendidero: Titius vfucapere non
poterit ?$. $. 8. Liber homo, qui bona fide nobis feruit, hisdem
modis ex re noftra adquirit ?? nobis, quibus per feruum no-
ftrum adqüirere folemus: quare ficut traditione, ita vfuca-

» pione rem noftram faciemus, interueniente libera perfona: et

fi peculii nomine, quod nos fequi debet, emptio contracta
fuerit, etiam ignorantes vfucapiemus.

VIIL Ip x libro IT. ex Minicio, Sz quis cum fciret |

venditorem pecuniam ftatim confumpturum, feruos ab eo
emiffet: plerique refponderunt, eum nihilo minus bona fide .
emptorem effe: idque verius eft: quomodo enim mala fide emif-
fe videtur, qui a domino emit? nifi forte et is, qui a luxu-
riofo, et protinus fcorto daturo pecuniam, feruos emit, non
vfucapiet. - ! d ora

.TX. InEM libro III. ad Vrfeium'F;erOCem. Qvzr ob
pactionem libertatis ancillam furtiuam a feruo accepit, poteft
partum eius, quafi emptor vfücapere. | !

: X. Ip&M libro II. ad Minicium *?9?, Sgmvvs do-
ynino ancillam * , quam fübripuerat, pro capite fuo dedit:
ea ? concepit. Quaefitum eft, an dominus eum ? partum v-
fücapere poffit? Refpondit *, hic dominus quafi emptor par-
tum vfucapere poteíft: namque res ei abeft pro hac muliere,
et genere quodammodo venditio inter feruum et dominum
contracCta eft.

$85 TYaur. careVit. GE . Hal. caret. 84 Taur. in Adnotat, fenuilis. fic i. P.
veclius diffunilis vel abfinilis. Omnes omnino Ícripti et editi habent: diffimuilis,
nifi quod in S. Cruc. Y. fuerit initio: fimzlis, vt Flor.Bm. Elabent: diffmi-
lis, Barb. Vat. 1. IV. Chriftin.-Pal. IL. S. Cruc. H.. Bynkersh. In Rehd. fcri-
ptum fuit vt Flor, mec fimilis, fed cum vox prior: wec, verfum finiat, manus
perantiqua , fere iisdem du&ibus, fed nigriori atramento, addidit: dis,. v!
adeo nunc fit : wec diffmilit. Etiam Hal. mec diffimilis. GE B. 85 Hal. fpe
clare. GEB. — 86 Rehd.eodem. GEE. — , $7 Hal. veuderetur. GEB. — 88
Hal. et Vulg. inferunt: rem. BR. Rehd. qui fciens alienum. effe, quod. emit.
GEB. . $89 Vulg. vendiderit. BR. . 9o Vulg. corruperit.. BR. . Etiam Rehd.
GEB. 91 Vulg. emerit. BR. Etiam Rehd. GEz. | 92 Vulg. intelligitur.
BR. Etiam Rehd. GE2. . 93 Flor. eft: . exceptionem, vt etiam habet Taur,
B R. 94 Hal. replicatio doli mali vtilis futura eftl. GE B. 95 Hal. po[fi-
deret , cum modo. G EB. 96 In Rehd. ti£i, abeít. GEB. 97 Hal. fue-
vit GER... 98 Hal. et Vulg. potefl. BR. . Etiam Rehd. GEB. — 99 Hal.
ex Vulg. adquiret. BR. Iehd; vt Flor. GR s. 100 Erat olim Flor. adguinan-

Quod fi emptor cum procuratore collufit, et |

| redum vfücapere non poffit..

XELIOBIDAIV. Void 859

XL ArnRrCANvs libro VIL. Quaeftionum. Qvoon
vulgo ? traditum eft, eum, qui exiftimat 9 fe quid emiffe,
nec * emerit, non pofle pro emptore vfucapere: haCtenus ve--
rum effe ait, fi nullam iuftam caufam eius erroris emptor ha--
beat: nam fi forte feruus vel procurator, cui emendatn rern
mandaflet, perfuaferit ei fe emifle, atque ita tradiderit: ma-
gis effe, vt vfucapio fequatur. |
XII. PAe1N1ANVS ? libro X. Refponforum. Mrs-
s o legatario in poffeffione ?, res pro.emptore vfucapiuntur,
falua praetorii pignoris caufa. — — —
XIIIL. ScaEvoralibro V. Refponforum. AL 1ENAM
aream bona fide emit, et ante impletam diutinam poffeffio-
nem aedificare coepit: ei denuntiante *? domino: foli"intrà -
tempora diutinae poffeffionis perfeuerauit. Quaero, vtrum
interpellata fit, an coepta durauerit? Refpondit,'fecundu
ea, quae proponerentur, non efíe interpellatum **, "pH
XIV. InEenlibro XXV. Digeftorum. IwTESTATAE
fororis hereditas obuenit duobus fratribus, quorum alter ab-
fens erat, alter praefens: praefens etiam abfentis caufam age-
bat: ex qua hereditate füo et fratris fui nomine fundum in
folidum vendidit Lucio Titio bona fide ementi. Quaefitum
eft, cum fcierit ** partem fundi abfentis effe,' an totum fun-
dum longa poffeffione ceperit? Refpondit, fi credidiffet man-
datu fratris veniffe, per longum tempus cepiffe.
PRO HEREDE, VEL PRO *
TL POSSESSOR E. P

Powrosivs ^ libro XXXIL ad Sabinum,'

| PRo HEREDE ex viui bonis nihil vfücapi poteft, etiamft

. poffeffor mortui rem fuiffe exiftimauerit. L00
II. Ivrrawvs ? libro XLIV. Digeftorum. . Qvz le-
gatorum feruandorum caufa in poffeffionem mittitur, non in-
terpellat poffeffionem eius, qui pro herede vfücapit: cufto-
diae enim caufa * rem tenet: quid ergo eft? etiam impleta
vfucapione ius pignoris retinebit *, vt non prius difcedat,
quam fi folutum ei legatum fuerit, aut eo nomine fatisdatum.
$. r. Quod vulgo * refpondetur, caufam pofleffionis nemi-
nem fibi mutare poffe, fic accipiendum eft: vt polffeffio non
folum ciuilis, fed etiam naturalis intellegatur. Et propterea
refponfum eft, neque * colonim, neque eum, apuüd quem
res ? depofita, aut cui commodata eft, lucri faciendi cauífa
pro herede vfucapere poffe. $. 2. Filium quoque donatam
rem a patre, pro herede negauit vfucapere Seruius: fcilicet
qui * exiftimabat, naturalem poffeífionem penes eum fuifle
viuo patre. Cui confequens eft, vt filius a patre heres infti-
tutus, res hereditarias a patre fibi donatas, pro parte cohe-

i.

dum.BR. 1 Rehd. addit: furtiuam. GEB. 4 Mal et Vulg. eagme. 8 R. Vt
et Rehd. GEsg. . 3 Rehd. ezus, loco: ezmm. GEP. — 4 Halet Vulg. refpon-
di.BR. Et Rehd. GEE. 5 Taur. PVoLGO. GEBR. . 6 Hah exiftimet.
G£B. 7 Hal cwm nou emevrit. GER.... 8 Hal. PAVLVS. GER. 9 Hal.
et Vulg. poffeffionem. Et Flor. ab ordinaria manu ;; addita. & R. Et ita quo-
que Rehd. GE z. Io Hal. et denanciante. [1 Gothofr. in. nota: inter-
pellatam. Hlal. Sed et Vulg. ita habet, et Florentiae ita faQdum. BR. Et ita
Rehd. GER. 12 Hal. fciret. G € B. .

1 Hal. VEL POSSESSORE omiffo hoc-altero: PRO. .. 5 Hal.
et Vulg. PAVLVS. BR. Etiam Rehd. GEB, — 3 Hal. IDEM. GEnB. 4
Vulg. inferit: eazm. BR. Etiam Rehd. GE. 5 'Xaur.'retneVit. klal. et
Rehd. pertzmebit, GEB. 6 Taur. 1 Olgo. GE B. 7 Vulg. 9&ec, bis. £ R,
9 Hl et Vulg.

8 Hal. et Vulg. inferunt: eff BR. Etiam Rehd, GEB.
quia. B R. !

Ektian Rehd. G&B.

bb Hbhhhh ' d f qas dv d

860

III. PowPeowNt1vs libro XXIII. ad Quintum Mucium.
PrEeRIOVvE putauerunt, fi heres fim, et putem rem aliquam
ex hereditate effe, quae non fit: poffe me vfucapere. ——
IV. PAvrvs libro V. ad legem luliam et Papiam.
Cowx$rAT eum, qui teftamenti facionem habet, pro here-

de vfucapere poffe. — --* —
: pb L AEPTC E
v,PAV*L'vs.li*bro' TLIV. ad Edictum.
Yjao» aiüiö is nvfucapitï,f- cui donationis caufa res tradita
P eft:.nec fufficit opinari, fed. et. donatum. effe oportet.

$. 1. Si pater filio, quem in poteftate habet, dgnet, deinde
decedat: filius pro donato non capiet vfü * : quoniam nulla do-

natio fuit.. $. 2. Si inter virum et vxorem donatio fa£ta 16 ]

ceffat vfacapio. Item fi vir vxori rem donauerit, et diuortium
intercefferit, ceffare vfücapionem ? Caffius refpondit: quoniam
non poffit caufam poffeffionis fibi ipfa * mutare: alias ait, polt
dinortium ita vfucapturam, fi eam maritus concefferit, quafi
nunc donaffe intellegatur. .Poffidere autem vxorem rem a
viro donatam, Iulianus pütát. — .. ! u
Il. MARc&rLvslibro XXII. Digeftorum. Sr is, qui
alienam rem donauerit *, reuocare conftituerit donationem,
etiam fi iudicium ediderit, remque coeperit vindicare, curret
vfücapio.; 4«5 : 2 m
— IHl Pow»soenrvslibro vicenfimo* quarto ad Quintum
Mucium. Sr vir vxori, vel vxor viro donauerit, fi aliena res
donata fueritz.verum eft; quod Trebatius putabat, fi paupe-
rior is, qui donaffet, non fieret, vfucapionem poffidenti pro--
Pédepesi5upeg igpLcstr IU V i r

IV. Ipxw libro XXXIIL ad Sabinum; $ pater filiae

donauerit, quae in poteftate eius erat, et. eam . exheredauerit: |

fi id heres eius ratum liabeat, exinde ea * vfücapiet donatio-
nem ^?, qua ex.die ratam heres.donationem habuerit *. |
. . M. ScaAEVvOLA libro. V. Refponforum. — Qvr pro
donato coeperat vfücapere, manumittendo nihil egit, quia nec
dominium nan&tus fuerit: quaefitum eft, an vfucapere defie-
rit2 Refpondi ? , eum, de quo quaeritur *?., omififle II yi.
deri poffeffionem, et ideo vfucapionem interruptam.
VI. He&awocEwNrANvs libro II. Iuris Epitomarum.
DowAT:roNrs.cauía facta venditione, non pro emptore,
fed pro donato res tradita vfucapitur. | ;

. UIT. Vl *
PRO DERELICTO:
Vuriawvs.libro XIL ad Ediétum,

SI RES pro dereli&o habita fit; ftatim noftra effe definit, |

.et occupantis ftatim * fit: quia hisdem modis res definunt
effe noftrae, quibus adquiruntur ?. :

1 Taur. habet: vfum, licet Flor. z finalis recenter fit deleta, et
Idem L. 2. fupra Pro emptore, habeat: 707 capies vfu, licet Flor. étiamnunc
fit: vfum. BR. 2 Rehd. vfucapionem quoque ceffare Caffius. GEB. .5 Vulg. fib
ipfi.BR. 4 Hal. et Vulg. donauit. BR. 5 lmmo: vigenfmmo. cauda literae G
. remotior éft, et valde fubtilis, vt adeo Taurellium fügerit. BR. . 6 In Rehd.,
€a, abeft. GEB. * Wal vfucapiet rem: donatam. GER. 8 Hal. babuit.
9 Hal. refpondit. GE B. 10 Hal. quaereretur. GE B. Ir Hal. et Vulg.
amifife.BR.' Flor.eft: omiffife. G E B. :

I Ap. Hal. flatim , abeft. GEB. — 2, Bafil. áe yàg. wróps8u , oUv x«
d&moxrGue3a. BR. 3 Hal et Vulg. dereliqguerit. BR. — Etiam Rehd. GEB.
4. Rehd. addit: eff. G EB. 5 Rehd. ego fciens effe, 1. eam caufam. abs te.
GEB, 6 Hal et Vulg. domina. BR.
Hal. et Vulg. quique.. BR. — Etiam Rehd. GE B.

| tentabat. GE B.

Rehd. donataria id feceris. GEB. — 7 4
: 8 Gothofr. in nota:; emi-/

DIGESTORVM:/ LIB." XLL. TIE.-V,.-:VI. .VIL

IL Pavrvs lbro LIV. ad Edi&um. Pno dereli-

| €&o rem a domino habitam fi fciamus, poffümus adquirere.

$. r. Sed Proculus, non definere eam rem domini effe, nifi
ab alio poffeffa fuerit: Iulianus, definere quidem omittentis
effe, non fieri autem alterius, nifi poffefa fuerit: et recte.

I MoprsTixNvs libro "VI. Differentiarum. . Ax
pars pro derelicto haberi poffit, quaeri folet. ..Et quidem fi

| in re communi focius partem fuam reliquerit ? , .eius effe de-

finit.:,vt hoc fit.in parte, quod in toto. Atquin totius rei
dominus efficere non poteft, vt partem retineat , partem pro
derelicto habeat. — . ia ial

. IV. Pavrvs libro XV. ad Sabinum. Ip, quod pro
derelicto habitum eít, et haberi putamus , vfücapere polfu-
mus, etiam fi ignoramus , a quo derelictum fit. |

— .NV. Powrourivslibro XXXII. ad Sabinum. . $1 id;
quod pro derelicto habitum * poffidebas, ego fciens in eà cau-
fa effe 5, abs te emerim, me vfucapturum conftat: nec obfta-
re, quod in bonis tuis non fuerit. Nam et fi tibi rem ab vxo-
re donatam fciens emero, quia quafi volente et concedente
domino * id faceres, idem iuris eft. $. r. Id , quod quis *
pro dereli&o habuerit, continuo meum fit: ficuti cum quis
aes fparferit, aut aues amiferit *: quamuis ? incertae perfo-
nae voluerit eas effe, tamen eius fierent *?, cui cafus tulerit
*! : eaque *? cum quis *? pro derelicto habeat, fimul intel-
legitur voluiffe alicuius fieri.- ' |

.VI. IvrzANvs libro III. ad Vrfeium Ferocem. . N-
MO poteft pro derelicto vfucapere, qui falfo exiftimauerit
rem pro derelicto habitam effe ^^. d t M
J VIIl. InkMx libro II. ex Minicio. Sr quis merces ex
naue iaCtatas *5 inueniffet, num ideo vfucapere non poffit

*6, quia non "viderentur derelictae, quaeritur. Sed verius -

eft, eum pro derelicto vfucapere non pofle.

VIII. Pavrvs libro XVIII. Refponforun;. SEMPRO-«

w1ivs Thetidi ftatus quaeftionem facere temptabat *7, quafi

de ferua fua nata fit: qui iam teftato conuentus a Procula nu- -

trice Thetidis in *5 foluendis alimentis , refpondit, non fe ha-
bere, vndealimenta eiusdem *? exfoluat, fed debere eam pa-

| tti fuo reftituere Lucio Titio: idque ea ?? illa in teftationem

redegiffet, vt poftea nullam quaeftionem pateretur ab eodem
Sempronio: Lucius Titius Seiae Proculae folutis alimentis,
puellam vindicta manumifit. Quaero, an poffit refcindi liber-
tis Thetidis? Paulus refpondit, quoniam dominus ancillae;
ex qua Thetis nata eft, Thetidem pro derelicto habuiffe vide-
tür 2*, potuiffe eam a Lucio Titio ad libertatem ?^ perduci,

TIT.

: firit. . Tta Hal, et Vulg. quod fane malim. BR. [ta etiam Rehd. GE s. —9

Hal. inferit: enmim. GEB. IO Hal. et Vulg. fient. BR. Et ita fa&um in
Rehd. GEB. 11 "Gothofr. in nota: Al. qui eas füftulerit. Nempe ita ipfe
Taur. in margine. Erat Flor. quicaffiustulerit. . Corre&ionem fequuntur Vulg,
Nor. onines. B R.- Etiam Rehd. Taur, in textu habet: Qui GEB. 12 Hal.
et. Vulg. easque. BR. ' Etiam Rehd. GER. 13 Ap. Hal. quis, abeft. GE B.
14 Hal omittit:'effe. 15 Hal jadas. GEB. ^ 16 Hal.poffet. 17 Hal.
18 Hal. et Vulg. de. 8R. Rehd. vt Flor. GER. 19
Hal. et Rehd. eideim, fed hic fa&um: eiusdem. GEB. — 20 Erat Flor. initio z
idque ex illa. Hal. et Vulg. idque cum illa, praeeuntibus MSS. quorum hic de-

'cem contuli. BR&. — Nempe Barb. Vat. I. HI. III, Pal. I. II. S. Cruc. II Bynkersh.

At Vat. VI. idemque illa cum in teft. Chriftin. idemque cum illa iv tefl. S. Cruc.
L cum illa iu tefl. Rehd. vt Hal. et Vulg. GEB. - 21 Hal. et Vulg. videre-
tur. BR, Rhed. vt Flor. GE E. 22, Hal. inferit; t41c. GE B. !
. É

j

1qji le

(iquam

ro leg.
"d

fn2g!$
g [
potet i
dem i,
erfona !
fdem pot
£ legitt
cogitatqm

Jiti t
itorum t
g Vl
Is, QUi t
et legit
ti atb
y
$r nont
legatie n
IX
mm, Pr
d fde
« i
DN

Tm
p
Bere pof
apiünt
erfe in.
Vieums,
tempor n
Yulpi *
e&s tem
fponfn
Quam w

l
GER, j
Vilg ig,
Fal hic
GE
B RI
PECN

l
5 Hal, et
U. GER.
7 Talll'. (t
T Vl

teli-

fre,
tii
ontie
i

Áx
nf
def
fel
W

j iU
wl

& Cj
t ob
D Yxo.
edente
quis *
n quig
perlo-
tülerit
intels

N
nauerit

ts EX
poflt
ier]us

[PRO«
, quii
la Dü«
j fe Di«
m p«
'onerm
eodem
senlis,
ibet«
cillae,
vde«
rdc

TIT.

E. J
um ii
elti ipfe
"
!j Ha.
ft GEb
17 HZL
[4M
j :
lt de«
rnkaShv
; Crüc.
i

1

-DIGESTORVM LIB. XLL TIT. VIIL IX X. $a

GIT. o V IH
Q PROLEGÀATU
VrPraxvs libro VI. Difputationum.

L EGATORVM nomine is videtur poffidere, 'cui legatum
eft: prolegato enim pofíeffio et vfucapio nulli alii, quam
* cui legatum' eft, competit.. ^ . N
^[Il. PAvrvs libro LIV. ad Edictum. . Sr pofüd.e.am
aliquam rem, quam putabam mihi legatam, :cum non efíet,
pro legato non vfucapiam. d lgt UM
IIl PaAexN1ANvs^libro XXIIL. Quaeftionum. Nowv
magis, quam fi quis emptum exiftimet , quod non emerit. -

IV. Pavrvs?libroLIV. ad Edictum. Pmo- legato.

poteft vfucapi, * fi res aliena legata fit: aut teftatoris qui-
dem fit, fed adempta codicillis ignoratur ?: in horum enim
erfona fubeít iufta caufa, quae fufficit ad víucapionem.
fdem poteft dici, ét fi in nomine erit dubitatio: veluti fi Ti-
tio legatum fit, cum fint duo Titii, vt * alter eorunr de fe
cogitatum.exiftimauerit. . RUs* iA

| V. lavorzwvs * libro VIL ex Caffio. EA res, quae
legati nomine tradita eft, quamuis dominus eius viuat, le- |

gatorum tamen nomine vfücapietur. . .

. V.. Powm»Pourvs ? libro XXXII. ad /'Sa'b:inum'.- S1|

1s, cul tradita eft, mortui ? effe exiftimauerit. -

| Vil. lAvorENvs .libro VII. ex Caífio. NEMO pot-|
eft legatorum nomine vfucapere, nifi is, cum quo teftamen- |

ti faCtio eft: quia ea poffeffio ex iure teftamenti proficifcitur.

VIII. PaPrNrzANvS '? libro XXIII. Quaeftionum..
S1 non traditam poffeffionem ingrediatur fine vitio legatarius ,.

legatae rei vfucapio competit. |
. . I1X. HERMOGENIANVS libro V. Iuris ** Epitoma-
rum. Pmno legato vfucapit *^, cui recte legatum relictum
eft: fed et fi non iure legatum relinquatur, vel legatum ad-

emptum eft *?, pro legato vfucapi poft magnas varietates
p P $ B p gua

optinuit. | T L U
| ET p
PRO DOTE.
Vrrrawvslibro XXXI. ad Sabinum,

TITVLVS eft vfucapionis, et quidem iuftiffiinus , qui ap-
. pellatur pro dote: vt qui in dotem rem accipiat, vfuca-
pere poffit fpatio follemni, quo folent, qui pro emptore vfu-
capiunt. $. r. Et nihil refert, fingulae res, an pariter yni-
ueríae in dotem ^ darentur ?. $. 2. Et primum de tempore
yideamus, quando pro dote quis vfücapere poffit: vtrum poft
tempora nuptiarum , an vero et ante nuptias. ? Eft quaeftio
vulgata ^, an fponfus poffit, hoc eft, qui-nondum maritus
eit, rem pro dote vfucapere? Et Iulianus inquit, fi fponfía
fponfo ea mente tradiderit res, vt non ante eius fieri vellet,
quam nuptiae fecutae ? fint, vfus * quoque capio ceffabit * :

1 Hol.etVulg. inferunt:ez. BR. Etiam Rehd. GEB. — 2 Hal, 1DEM.
GEE. 3 Hal. IDEM, et hoc quidem redte. GE . 4 Hal etfives, .5
Vulg. zenuoretur. B R. 6 Vulg. et, loco: vt. BR. Vt et Rehd. GEB. . 7
Hal. hic et in L. 7. vt et alias femper: labolenus. GEB. —— 8 Hal. PAVLV'S.
GEB. 9 Hal.inferit: rem. GEB. —' 10 Hal. et Vulg. POMPONIV 'S.
Bn. Rehd. vt Flor. GEB. — 11 Hacec vox ab ordinaria manu eft addita. B R.
12 Rehd. addit: bic. GEE, — 13 Hal. fit. GER. |

I Hal. dot;, loco: im dotem. GEB. 2 Hal. et Vulg. dentur.. B R.
5 Hal. et Vulg. praefigunt: et. bR. Etiam Rehd. GEB. 4 Taur. s Olga-
td. GEB, 5 lu Rehd. fecutae, abcit. GEB. — 6 Hal. et Rehd. vfu. GEB.
7 'Yaur. ceffaVit. GEB.. 8 Hal won enidenter,,quid afum fuerit, appa-
veat. Vulg. mom videtur , quid a&um fucrit. BR. . Kehd. vt Flor. GE n. 9
Taur. probaVilir. G E B. 19 Hal et Vulg. addunt: contracium. BR. — 11

. xon. de[imere pojfidere.. G E B.

'| f tamen non euidenter id a&um fuerit ; credendum effe id

agi lulianus ait, vt ftatim res eius fiant: et fi alienae fint,
vfucapi poffint: quae fententia mihi probabilis? videtur. An-

.| te nuptias autem.non pro dote vfucapit, fed proífuo. $. 3.
| Conftante autem matrimonio , pro dote vfucapio inter eos lo-

cum haþetz, i.nter quos eft-matrimonium *?, Ceterum fi cefz
fet matrimonium ,- Caffius ait ceffare !* vfucapionem : quia ei
s dos nulla fit. : $. 4. Idem ftribit, et fi putauit maritus ef-
fe fibi matrimonium, cum non effet, vfucapere eum non pof-
fe, quia nulla dos fit: quae fententia habet rátionetm.
— 1. Pavrvs libro LIV. ad Edictam. Sr aeftimata
res ante nuptias tradita fit, nec pro emptore , nec pro fuo an-
te nuptias vfücapietur. . ! | D de - T5
ill, ScaEvoOLAlibro XXV. Digeftorum. Dvagf-
liae inteftato patri heredes exftiterunt, et mancipia commu-
nia fingulaein dotem dederunt, et poft aliquot annos * mor-
te:patris familiae hercifcundae iudicium inter eas dictatum ef
Quaefitum eft, cum mariti bona fide mancipia in dotem ac-
cepta vt dotalia, multis annis poffederunt **: an t5 v(uce.
pifle videantur, fi qui * aceipiebant, dantis credidiffent efíe ?
Refpondit ^* , nihil proponi, cur non víücepiflent,
PRO SVO.
VriPrANvSs libio XV. ad Edictum. .
| P"RO"S'VO poffeffio talis eft, * cum dominium nobis adqui-
ri putamus, et ex ea caufa poffidemus ?^, ex qua adquiri-
tur, et ? praeterea pro fuo: vtputa ex cauía emptionis, et
pro emptore.et pro fuo poffideo: item * donata, vel legata,

vel pro donato , vel pro legato, etiam pro fuo poffideo. $. r.
Sed fi res. mihi ex caufa iufta, puta emptionis, tradita fit, et

| Vfucapiam: incipio quidem et ante vfucapionem pro meo pof-

fidere. Sed an definam ex caufa emptionis poft vfucapionem,

.| dubitatur. ?? et Mauricianus * dicitur exiftimaffe non defi-

nere *, |
5f IL Pavrvs?libro LIV. ad Edi&tum. Esr fpecies
pofieffionis, quae vocatur pro fuo: hoc enim modo poffi-
demus 'omnia, quae mari, terra, caelo ? capimus, aut
quae alluuione *? fluminum noftra fiunt. . Item.quae ex re-
bus alieno. nomine poffeffis nata poffidemus, veluti partum
hereditariae, aut emptae ancillae, pro noftro poffidemus.

. Similiter fruCtus rei emptae, aut donatae, aut quae in heredi-

tate inuenta eft. :
Ill. Povwroxuzvslibro XXIL ad Sabinum. Howr-
NEM, quem ex ftipulatione te mihi debere falfo exiftimabas,
tradidifti mihi: fi (ciffem mihi nihil debere **, vfu eum non

capiam: quia *? fi nefcio , vetius eft, vt vfucapiam: quia ipfa

traditio ex caufa, quam veram effe exiftimo, fufficit ad elfi-

ciendum, vt id, quod mihi traditum eft, pro meo poffideam :

et ita Neratius fcripfit, idque verum puto.

IX.

Hal. inferit : et. GE £. I2, Ap. Hal; ei, abeft, et Flor. elt deletum. 5 a.
Et in Rehd.. abeft, GER, 13 Hal.et Vulg. inferunt: a, et ita lego. 5 R.
Et ita Rehd. GEnR. I4 Hal et Vulg. poffederint, 'Taur. qui habet: po[fide-
vant, dare debebat: poffIderunt. BR. — Etiam. Rehd. poffederant. G & B. 15
Rehd. inferit: ez, GEB. 16 Hal. fi cun , loco: fi quj.. Rehd, fi ài, qui.
GEBR. . 17 Rehd, refpondi. GE&. j*

1 Hal praefigit: vt. GEB. — 5 Hal poffideemus. — 3 Vulg. adqu;-
rituv. Efl praetevea. BR. — 4 Hal. inferit: ve, Rehd. im ve. GER. -
Hal. dubitabatur , Kehd. poffidere, dubitabatur. GEB. — 6 Hal. et Vulg. Mar-
tiauus.BR. Rehd. vt Flor. GEB. — 7 Vulg. addit: poffidere, B R,. Rehd. ipfiim
| 8 Hal. et Vulg. ZDEM. 8R. 9 Rehd, ce«
10 HalaliBioue. GES. — 11 Hal. et Vulg. deberz. 8R, Etiam
12 Hal. et Vulg. 2uod, loco: quig RR« — Etiam Rehd. GE z.

lodue. G E B.
Rehd, GE 5.

Hhhhnh 2 13

/

$62 DIGESTORVM LIB. XLL TIT. X. LIB. XLIL TIT. I

- TV. To x M libro XXXII. ad Sabinum. 1 *? ancillam
fartiuam emifti fide boria, *^ ex ea natum et apud te conce-
ptum eft: ita poffedifti , vt intra *5 conftitutum vfücapiont.
tempus cognofceres matrem elus furtiuam effe: "Trebatius

omni modo , quod ita poffeffum effet , *? vfucaptum effe. Ego |

fic puto difïinguendugn, vt, fi nefcieris. il.ltr'd" ftatutum tem-
pus, cuius id mancipium effet: aut fi fcieris, neque potueris

certiorem dominum facere: aut fi potueris quoque, et feceris | vt aliquis litiu ffet. . id, quo 1
| effe exiftimaret, .poffederit ?^7, vfucapiet, etiam fi falía fuerit

certiorem ;- v(ucaperes *?: fin vero , cum ícires, et..poü'esf,
non feceris certiorem, contra effe *?: tum 29 enim clam
offediffe videberis: neque ^* idem e-t.Pro,fuo , et clam poffi-
dere ?? poteft. $.. r. Si pater cum filiis bona, quae habebat;
partitus fit, et ex ea caufa poft mortem patris ea teneant,
qnod inter eos conueniret 23. vtea diuifio rata effet : vfuca-

LIBER QVADRAG

DE RE IVDICATA, ET DE EFFECTV
SENTENTIARVM, ET DE INTERLO-

CVTIONIBVS ^.

D

MopEsriNvs libro VIL. Pande&arum,

ES IVDICATA dicitur, quae finem controuerfiarum
pronuntiatione iudicis accipit ^: quod vel condemnatio-
ne vel abfolutione contineit. COTK
IL. VrPraXvs ? libro Vl. ad Edictum. Qv pro
tribunali cognofcit, non femper tempus iudicati * feruat,

fed nonnumquam artat *, nonnumquam prorogat, pfo cau- ;

fae qualitate, et quantitate *, vel perfonarum obfequio, vel
contumacia: fed perraro intra ftatutum tempus fententiae ex-
fequentur *: veluti fi alimenta $ conftituantur, vel minori
vigintiquinque annis fübuenitur ?. - : : |
Ill. Pavrvs libro XVII. ad Edi£ctum. Qv damna-
re *? poteft, is abfoluendi quoque poteftatem habet.
IV. VrPriaAwNvs libro ** quinquagenfimo o&tauo ad
Edi&um. Srfe non optulit procurator, iudicati aCtio in
eum denegabitur, et in dominum dabitur: fi fe optulit, in
ipfüm dabitur. Optuliffe autem fe liti videtur *?, non is, qui
in rem fuam procurator datus fit: nam hic alia ratione recufa-
re iudicati aCctionem non poteft, quia hic *? non in alienam,
fed in füuam rem procurator factus eft. $. 1. Tutor quoque

13 Haec vocula frequentiffima in legum initiis hic valde fufpe&a eft. B&.— 14
Hal. hic praefigit: et, fequenti: eff, fimul commate deleto. Rehd. praefigit:
et quod. GE B. I5 Rehd. iufra. GEB... 16 Gothofr. in nota: vfucapio-
nis. Hal. GEB. 17 Réhd. poffe([ ef?, putat v[ucaptum effe. GEB. — 18
Hal. zfucapias. GEB. 19 Hal. contra fit. G E. 20 Rehd. tunc. GER.
21 Vulg. inferit: euzm. BR. 22, Vulg. poffiderz. B R. 23 Hal. et Vulg.
conuenevit. 8 R. 24 Hal. et Vulg. procedet. Et ita Flor. fadtum. B R. — Et
ita Rehd. GEB. — 25 Hal. et Vulg. inferunt: effe. BR. — Etiam Rehd. GEE,
26 Kehd. pofidemus. GEB. —— 2/7 Kehd. poffideret. Et forte Flor. erat legen-
dum: poffEdevIt. G E&. 28 Vaur. probaVils. GEn. — 29 Bafil. x«và -a&-
v4) üux KAOyOV. B R, 30 Hal.et Vulg. eum, loco: eius. BR. Rehd. vt Flor,
GEB. 31 Vulg. fucceffiffem. & R. Etiam Rehd. G s.
I Rehd. addit: ommium iudicum. GE R. 2 Vulg. accepit. GER.
4 Rehd. ZDEM. GER. 4 Confule Bynkersh. IV. Obf. $. BR. — 5 Vulg.
coarctat. BR. — Rehd. cobartat. GE B. 6 In Rehd. integer hic locus ita fe
habet: fed tonnunquam prorogat noumunquam cobartat pro qualitate vel quan-
titate caufe velperfonarum. GER. "7 Hal.et Rehd. exfequuntur , in hoc autem
faperfcriptum : z. paffiue. GEB. — 8 Rehd.inferit: aliquibus. GEB. — 9 Hal.
et Vulg. fubueniatur. BR, Rehd. vt Flor. GE s.

| pio his procedat ?^* pro fuo in his rebüs, quae alenae in bo-
nis patris inueniuntur, $. 2. Quod legatum non fit, ab he-
rede tamen perperam traditum fit, placet, a legatario vfuca-
|pi, quia pro fuo poffidet. | : ,
V. NenRa Trvs libro V. Membranarum. Vsvca-
. PIO rerum etiam eX aliis caufis conceffa, interim propter ea,
quae noftra ^* exiftimantes poflderemus ??, conftituta eft,
vt aliquis litium finis effet. $. r. Sedid, quod quis cum fuum

eius exiftimatio: .quod tamen ita interpretandum eft, vt pro-
babilis ^5 error ?? poffidentis vfuücapioni non obftet: veluti
fi ob id aliquid poffideam, quod feruum meum, aut eius ??,
cuius in locum hereditario iure fücceffi ?*, emiffe id falfo

4* vel curator in ea ** condicione fünt , vt non videantur

IO Gothofr. in nota: qui|

E-IMVSSEUCVNDSYOS
, | I5 vis
deri fe liti optuliffe: idcircoque *? debet denegari in eos iudi-
cati aCtio. $. 2. ACtor ** municipum poteft rem iudicatam re-
cufare: in municipes enim iudicati attio dabitur. $. 3. Ait
Praetor, CONDEMNATVS VT PECVNIAM SOLVAT: *
a iudicato ergo hoc exigitur, vt pecuniam foluat. * Quid er-

|go, fi foluere quidem paratus non fit: fatisfacere autem pa- -

ratus fit, quid dicimus '? ? Etait Labeo, debuiffe hoc quo-

enim poffe, vt idoneum expromifforem habeat: fed ratio pe-
cuniae exigendae haec fuit, quod noluerit Praetor obligatio-
nes ex obligationipus fieri: idcirco ait, vt pecunia foluatur,
Ex magna tamen et idonea caufa accedendum erit ad Labeo-
nis fententiam. $. 4. Si ex conuentione litigantium cautum
fit poft rem iudicatam ei, cui quis condemnatus eft: eueniet,
. vt hic *? et retendatur, fi modo nouatio interceffit: ceterum
| fi non nouandi caufa id fattum eft, manebit ordo exfecutionis,
| Sed , et fi pignora accepta fint, vel fideiuffores in rem iudica-
tam: confequens erit dicere, non ceffare exfecutionem: quip-
| pe cum accefferit aliquid rei iudicatae, non fit ?? a re iudica-
! ta receffum. . Idem obferuandum eft in eo, cuius procurator
! condemnatus eft. $. 5. Siquis condemnatus fit, vt intra cer-
tos dies foluat, vnde ei tempus iudicati actionis ^* computa-
mus ??? vtrum ex quo fententia prolata eft, an vero ex eo,
23 ex quo dies ítatutus praeteriit? Sed fi quidem minorem

, quod fententiae ?? iudicis deeft. Sin autem ampliorem nume-
u rüm

Ll

condemnare. valg. .Ita et Rehd. GER. It Taur. ?2 libro, non fuppleuit,
| vli nec in.L. 7. fupva. de acquir. vel amitt. poffeff. B R. *2 Supplent omnes,
excepto Haloandro, poft vocem: videtur, ea, quae tamen idem babet in mar-
gine: 4ui indicio pro domino fe obtulit. Ego lego: mou widetur is, qui. BR.
Rehd. obtulz([e autem videbitur feliti nou i$, qui. GEB. — 13 Ap. Hal. bic,
abeft. GEB. — 14 Rehd. eadem. GEB, — 15 Gothofr. in nota: A/. debeant.,
Ita nempe Taur. in margine et Hal. et Rehd. GEB. I6 Rehd. et zdcirco
quoque. GEB. 17 Hal. inferit: etiam. Bafil. eóvàuxoe móAsuc. B R. 18
, Hal. et Vulg. dicemus. BR. Etiam Rehd. GE R. 19 Gothofr, in nota?
! yt hicetiam recedatur. Hal. vel accedatur. Supple ad Labeonis fententiam. Lo-
. cus eft vitiofus. tredecimMSS. habent conftanter; recedatar, nifi quod in Vat.
lL. fitícriptum: vecedat, et inter verfus adícriptum : a ve zudicata, BR. MSS.
jreliqua: Barb. Vat, L. HL IV. V. VI. Chriftin, Treuif. Pal. T. II. S. Cruc. I.
/|X, . Sed adde Magl. qui cum Flor. facit, et Bynkersh. qui cum Vat. 1f. fed
, et Rehd. qui habet: recedatur fed et. fuperícriptum : a re zudicata, vt in Vat.
|Il, GER. . 20 Hal. et Vulg. ef?, etita Flor. factum. B. Etita Rehd. G E B.
| 21 Vulg. ait iudicati actionem. Flor. etiam fa&dum : aéfiomes. B. Rehd. vt
| Vulg. GER. 22, Hal. computemns , quaevitur. 23 Ap. Hal. ex eo , ab-
;füunt. GE 24 Hal. «t Vulg. repletzr. R. Etigm Rehd. GEE. .25 Taur.

exiftimem: 'quia in alieni facti ignorantia tolerabilis error eft, -

que adicij NEQVE EO NOMINE SATISFACIAT: fieri

diem ftatuerit iudex tempore legitimo, repleatur ?* ex lege,.

sEN-* |

n
pitür
ne
vite
qua f
dant
Jemu
Ü e
?cend
ferut
cum
git.

CV
pfxü
Viis
nof
Sii
o !
ei,
"i
pron

füb :
qu
(ete
ten
füpi
tere.
fingu
dediti
quitur
Qemna
tu. (
ov
N
teli,

teiu
m

:ENT;
tum pra
fd hoc
He'.. et
üa Zbd
30 6
3t lnl

-. GER,

n
Hl ?
VC et
Dynk:
39
men v
4t Vi
Tünt :
GE
Ttam
Etian
cripn
buiffot
GER,
AC lal
GER,
um
Gothof'r
n

CM

'8l,
d,
lm
tnt
I«

htl

—

f
W

—

I—-—

«

Ü

E?

: ld-
il f«
. Ait
n
det.
p
n
- fer
p
Ab
À
in«
um
st
etem
TO
tudice
: qui
tUt
euratot
1 tf
n
X &0,
Va
legey
J)rme«
nm

g??l&ük,
t omntsy
t i mie
g iV
Hä,bü,
dCbCänïl
t ij
Ij
j fott-
i L
d Vl
, M5
(ac.!
. l d
[
" (i o
thd- «
L ab.
; Tut

j
i

u W

DIGESTORVM LIB. XLIL. TIT. I

rum dierum fua definitione ?5 tudex amplexus eft, computa-
bitur ?? reo et legitimum tempus, et quod fupra id ?? iudex
praeftitit. $. 6. Condemnatum accipere debemus eum, qui
rite condemnatus eft ??, vt fententia valeat: ceterum fi ali-
qua ratione fententia nullius momenti fit, dicendum eft, con-
demnationis verbum non tenere. $. 7. Soluiffe accipere de-
bemus, non tantum eum , qui foluit, verüim omnem omnino,
ui ea obligatione liberatus eft, quae ex caufa iudicati de-
cendit. q$. s. Celfus fcribit, Ífi noxali condemnatus eum
feruum, in quo vfusfructus alienus eft, noxae dedifti, poffe te-
cum adhuc agi iudicati: fed fi vfüsfructus interierit, liberari
ait. | MA x D !
V. InEMw libro LIX. ad Edictum. — Ar-T Praetor,
CVIVS DE EA RE IVRISDICTIO EST;: melius fcri-

pfiffet, cvivs pE &A RE NoTIO ?? EsT: etenim notio- |

nis nomen etiam ?* ad eos pertineret ??^, qui iurisdictionem
non liabent, fed habent de quauis alia caufa notionem. $.. 1.

, Si iudex aliquem fic condemnet, vt quod habet ex teftamen-

to vel codicillis Maeuii, reftitueret ?? 'Titio: fic accipiendum
eft, quaífi quantitatem nominauit ?^, quae teftamento vel
codicillis reliCcta eft. Sed et fi fideicommiflum fine fcriptura
pronuntiatum ?*, idem erit probandum. . — :
VI. InEgw ?*libro LXVI. ad Edictum. M rrks, qui
fuüb armatà militia ftipendia meruit, condemnatus, eatenus,
3ua,37« facere poteft, cogiturfoluere. $. 1. Decem, aut noxae
dedere condemnatus, iudicati ?9 in decem tenetur: faculta-
tem enim noxae dedendae ?? ex lege accipit. Atis *? qui
füpulatus eft decem, aut noxae dedere, non poteft decem pe-
tere, quia in füipulatione fingula ** per fe veniunt, eaque
fingula feparatim ftipulari poffümus: at iudicium folius noxae

quitur, et ideo iudicati ^* decem agitur: his enim folis con--
demnatur: noxae deditio in folutione eft, quae e lege tribui-
tur.
acCtione et vl bonorum raptorum ei ^? tenetur. $. 3. Iudica-

ti aCtio perpetua eft, et rei perfecutionem continet. Item he- |

redi, et in heredem competit. |
VII. Garzvs ad Edictum Praetoris Vrbani, titulo de
re iudicata. IwTRA dies conftitutos, quamuis iudicati agi
non poffit, multis tamen modis iudicatum liberari poífe, ho-

sENTiae. GEB. 26 Scriptum erat Flor, f4a defmitio, quod muta-
tum praefixa etiam praepofitione: z. —Vnde KHial. et Vulg. i& faa definitione,
fed hoc niminm vifum Taurellio. 8 R. Rehd. u fua diffmitione. G E B. 27
He:. et Vulg. inferunt: pro, BR; Etiam Rehd. GE2R, — 28 Ap. Hal. et Vulg.
id, abeft, BR. Etiam in Rehd. G EB. 29 Vulg. fit. BR. Vtet Rehd. GER.
30 Graeci iurisdidionem vocant: ?izi03ocízv : notionem vero Ouhyvocw. BR.
431 In Rehd. etam, abeit. GEB. — 32 Hal. et Vulg. pertzuet. BR. Etiam Rehd.
GEB.. 53 Rehd. reflitueretur. GEB. — 34 Hal. et Vulg. mominauerit, B R. Et-
iamRehd.GEP. 35 HaletVulg.addunt: eff.gm. Etiam Rehd. GEz. — 36
Hal. PAVLVS.Vulg. MODESTINV'S.BR. Rehd. vt Vulg. GEB. . 37 Vulg.
vt et fcripri: quatenus. BR, — Puta Barb. Vat. T. VI. Chriftin. S. Cruc. I. II.
Bynkersh. Rehd. At Magl. vt Flor. GE B. 38 Rehd. inferit: mibi. GEB.-
39 Putamuslegendum: Zedendi, diremta falfa foni concordia. BR. — Rehd. ta-
men vt Flor. GEB. 40 Hal. et Vulg. Js autem. BR. Etiam Rehd. GE s.
41 Vulg. fingulae pavtes. BR. — Etiam Rehd. GER. 42 Hal. et Vulg. infe-
runt: fu. BR. Etiam Rehd. GEZ. 43 Ap. Hal et in Rehd. ei, abeft.
GEB. 44 Rehd. fed, loco: et. GEE. 45 Vulg, fe patremfamilias. 8 R.
Etiam Rehd. GEB. 46 Hal. gereret. GEB. — 47 Vulg. exbaeredatus. B R.
Etiam Rehd. G E&. 48 Hal. addit: feriptus. G EB. 49 Hal.efl. 50
Scriptum Flor. lbro quinto tertio, et prius retentum , cum forte pofterius de-
buiffet. B&. 51 Ap. Hal. et Vulg. tamen, abcft, BR. Etiam in Rehd.

GE E. 52, Hal. quidque, etita Flor. corre&um. Vulg. q40dque. £ k. Rehd.
vt Hal. GEB. — 53 Legimus cumVulg. Nor. omnibus: 440. B R. Ita et Rehd.
GERB. 54 Hal. et Vulg. potuit. BR. Rehd. vt Flor. GEB. 55 Vulg.

Etiam Rehd. GE2. — 57

56 Hal.et Vulg. quanti. BR.
Etiam Rehd.

acliones fuas. B R.
Ita Hal. et Vulg. E R.

Gothoft. in nota: Al. aut nullum iam.
GEB. . 58 Rehd. exfolutum. GER.

$. 2. Qui iudicati bona auctoritate fua diftraxit, furti

d

.quia non facit, quod promifit:

. vncis inclufa funt.

- damnum füipulator patiatur fecit quod promifit. B.

4

59 Hal. et Vulg. tautum de aeflima- |.

863

die non dubitatur : quia conftitutorum dierum *fpatïum pro iu-
dicato, non contra iudicatum per legem conftitutum eft.

VIII. PAvrvs libro V. ad Plautium. S1 homo ex fii-

| pulatu petitus.., poft litem conteítatam deceíferit, abfolutio-
nem non faciendam, et ^^ fruCctuum rationem habendam

placet. | 0
j IX. Powprowrvs libro V. ex Plautio. Fvg1oso
fententia a iudice, vel ab arbitro dici non poteft.

X. MaAncErrvslibro II. Digeftorum.. — Qvx cum fe
pro patrefamilias *? fingeret ^*, mutuam pecuniam accepit,
et exheres ** a patre **?, vel emancipatus fit *?, quamuis
facere non poffit, debet condemnari.

u XT. .CELS vslibro quinto?? Digeftorum. S: Kalen-
dis fieri aliquid ftipulatus. fum, nempe quandocumque poft
Kalendas accepto iudicio, tanti tamen ?* aeftimanda lis eft ,

.quanti interfuit mea, Kalendis id fieri: ex eo enim tempore

quidquid ?? aeftimatur, quod *? nouiffime folui poterit 5*.
XIL. MancELLvslibro IV. Digeftorum. Iw depo-

fiti vel commodati iudicio, quamquam dolo aduerfarii res ab-
fit, condemnato fuüccurri folet, vt ei actionibus fuis 55 do-
minus cedat. |

. XIIL. CErsvslibro VI. Digeftorum. .Sr quis ab alio
decem, ab alio fatisdari ftipulatus eft: aeftimandum erit, quan-
tum ?? ftipulatoris inter(it fatisdari: idque aut tantundem erit,
aut minus, aut interdum etiam nihil: neque enim vani timo-
ris vlla aeftimatio eft: verum forte foluta ?*, nullum iam pre-

| tium aeltimationis eft: aut quantum ex forte fuerit folutum 58,

tantundem ex ?? aeftimatione decedet 99,

$. r. Si quis pro-

J * , OM * mi 1 1 : 6I agl iits . "
deditionis nullum eft, fed pecuniariam condemnationem fe- | miferit prohibere fe, vt aliquid damnum ftipulator patia-

| tur, et faciat: neque ?? ex ea re damnum ftipulator patietur

et faciat: ita habeatur ?? facit, quod promifit 5^: fi minus, .
in pecuniam numeratam
?? condemnatur, ficut euenit in omnibus faciendi obligatio-
nibus.

XIV. InEw libro XXV. Digeftorum. Qvonp iuffit
vetuitue Praetor, contrario imperio tollere et repetere 9* ]i-
cet: de fententiis ?* contra,

XV.

tj0"e. BR. Etiam Rehd. fed ex corre&ione. Fuit nempe fcriptum tantumdem
extimatione , et vltima qm in : tautumdem pun&is eft confoffa. GEB. — 60 Hal. de-
cedat. GEB. . 61 Rehd.me, loco:vt. Hal. ze quid damni.GExE. 62 Hal. et
Rehd. «e q40d ,loco: meque. GEB. 63 Hal. et Rehd. Jamnum flipulator babeat -
facit, quod promifit, eliquis omiffis. GEB, — 64 Haec male fana funt in Pand. Flor,
Primum ex: meque, fa&um: me quod, Deinde fuit: damnum flipulatur , et vlti-
mum verbum reformatum in. fPipaulatori. Sequitur: patietur et faciat. Sed haec
Taum : "bitababeaturfacitquodpromifit, deleto bita. Rur-
fus inter vncos: fi minus quia mom facit quod promifit. Adeoque nunc in Tu-
fco efiemplari legitur, detractis, quae pro deletis habenda funt, in hunc mo-
dum: me quod ex ea ve damuwm fiipulatori babeatur fücit quod promifit. Non
itaque mirum eft, iummam eífle codicum diffenfionem. . In Vat. I.-et V. legi-
tur: ze quid ex ea re dammum babeat facit quod promzfit. Vat. Yl.. me aliquid
damnum flipulator pociatuv et f'ani(zt, ne quid ex ea ve dammum fiipulator ba-
beat fzcit. Vat. MI. IV. et Treuif. ue quod ex ea ve. damuum . flipulator babeat z
facit. Et ite corretus S. Cruc. I. In Pal.L.erat: ze quod ex ea . ve dammum fli-
pulator patiatuv et faciat neque ex ea ve. dammmn flipulator babeat, facit, cor-
rectumque: «el patiatuv vel faciat neque ex ea re damnuum flipulator vt babeat ,
facit. Deinde vero deletis illis fa&tum vt in Vat. et tribus aliis. Ab iisdem
fola traie&ione differt Pal. II At Vat. VL et Chriftin. habent: - ex ea re
flipulator dammum babeat facit. S. Cruc. M. we quid ex ea re dammi ffipulator
patiatur et faciat. Magl. ne quod ex ea ve. damuum flipulatori babeatur. facit.
Bynkersh. »e aliquod damumm . flipulator patiatur et faciat, me quid ex .ea ve
65 Vulg. £n pecunia
numerata. BER. Et ita quoque Rehd. GEB. — 66 Gothofr. in nota: Aj remit-
tere.. Nempe ita ipfe Taur. in margine. Hal. et Vulg. vemittere poteft , fed de;
BR. Rehd. remittere potefl licet de. GEB. 67 Taur. SENTÀs. GER.

Hhhhhh 3 6&

A J . DIGESTORVM .LIB. XLIL. TIT. &

XV. VLeraNvs $9 libro IIT. de officio Confulis.
A n1vo Pio referiptum eft, Magiftratus ^? populi Romani ,
vt iudicum a fe datorum vel arbitrorum fententiam exfequan-
tur hi, qui.eos dederunt. $. T. Sententiam Romae d.ïl:tani,
etiam in prouinciis poffe "? Praefides, fi hoc iuffi fuerint Bs
ad finem perfequi, Imperator nofter cum patre *? refcripfit..
$. 2. In venditione itaque pignorum captorum facienda , pri-^
mo quidem res mobiles ^3 animales pignori capi iubent d
-mox diftrahi: quarum pretium fi fuffecerit, bene 7^ eft : fi

non fuffecerit, etiam foli pignora capi iubent, et 16 diftrahi: .

quod fi nulla mouentia fint, a pignoribus foli initium faciunt.
Sic denique interloqui folent, ** fi mouentia non fint, vt fo-
li quoque capiantur: nam a pignoribus foli initium faciendum
non eft: quod fi nec 7?, quae foli funt, fufficiant, vel nulla
fint foli pignora, tunc peruenietur etiam ad iura: ,e,x['eqïg.uq-
tur itaque rem iudicatam Praefides ifto modo, /$. 5. 5i pt-
gnora, quae-capta funt, egnpto.r.em non mu.emant: refc.rlptum
eft ab Imperatore noftro, et Diuo patre eius, vt addlcaptur»
ipfi, cuj quis condemnatus eft. Addicantur autem 7? vtique
ea quantitate, quae debetur; nam ?? fi creditor maluerit pi-
enora in creditum poffidere, iisque S'ixefie contentus, refcri-
ptum eft, non pofle eum,' quod amplius 37 fibi debetur, pe-
tere: quia velut pacto transegiffe de credito 75 videtur ?*,
qui contentus fuit ?* pignora poffidere: nec poffe eum in
quantitatem certam ?* pignora tenere, et fupertluum petere.

$. 4. Si rerum ?7?, quae pignoris iure captae fünt, contro-.

uerfia fiat, conftitutum eft ab Imperatore noftro, ipfos, qui
rem iudicatam exfequuntur, cognofcere debere de proprieta-
te: et fi cognouerint eius fuiffe, qui condemnatus eft, rem
iudicatam exfequentür $9. Sed fciendüm eft, fummatim ??
eos cognofcere debere: nec fententiam eorum poffe debitori
praeiudicare, fi forte hi dimittendam eam rem putauerint du
quali eius fit, qui controuerfiam mouit, non eius, cuius no-
mine capta eft: nec eum, cui reftituta eft, ftatim habere per
fententiam debere, fi forte iure ordinario coeperit ab eo res
peti: fic euenit **, vt omnibus integris tantum capioni ??
res iudicata proficiat. Sed ?? illud debet dici, vbi controuer-
fia eft de pignore; id dimitti debere, et capi aliud, fi quod
eít fine controuerfia. $. 5. Quod fi res fit ^* pignerata, quae
pignori capta eit, videndum eft, an fic diftrahi pofhit, vt
dimiífo creditore, fuperfluum in caufam iudicati conuértatur?
et quamquam ?? non cogatur creditor rem , quam pignori ac-
cepit, diftrahere, tamen in iudicati exfecutionem ?? feruatur,
vt fi emptorem inuenerit res, quae capta eft, qui dimiífo prio-
re creditore füperfluum foluere fit paratus , admittenda fit hu-

ius ?* quoque rei diftraCtio: nec videtuür deterior condicio

creditoris fieri füum coufecuturi, nec prius ius pignoris di-
miffuri, quam fi ei fuerit fatisdatum 98,. $. 6. Si poft addi-
&um pignus aliqua controuerfia emptori moueatur, an fit co-

68 Flor.erat: IDEM. h. e. Celfus. fed 73 VLPIANVS ab ordinaria manu
eft appofitum. B R. 69 Gothofr. in nota: magiftratibus populi. Hal . Vt

Hal. ita ct Vulg. et ita Flor. fa&um, et nos pracferimus, BR. — Et ita Rehd..

G E B. 7o Hal. et Vulg. inferunt; per. male. tunc enim 72 perfequi , paffiue
accipiendum eít. B R. 71 Vulg. vifim. fuerit. B R. Rehd. per praefidem , fi
boc iu([um fuevit. GEB. 72 Kchd. inferit: fzo. G EB. 73 Gothotr. in
-nota: Lego: mobiles , animales. — Qui hoc notaffe videtur contra Haloandrum ,
qui bic et , inferit, Idem tamen facit Rehd. Gx B. 74 Rehd. cap iubeutur.
GE B. 75 Yaur. Venue. G EB. 46 Kehd. capi iubentur et mox difivabi.
GERB. . 7] R«chd. praefigit: ,quod. GER. 78 KRehd. addit:.ea, et mox
habet: fimt. GEB. — 79 Vulgo autem, abeft.BR. — gO Hal.inferit: et. GER.
$1 Taur. Isqu&. GEB. — 82 Rehd. mom poffe amplius eum, qnod fibi. G EB.
83 Hal. dé caetero, et in margine: alias, detveto. GEB. — 84 Hal. videatur.
GE B. 85 Hal. fuerit. G E p. $6 In Rehd. certam, abeft, GE B. 87
Vulg. fi fuper vebus. BR. . 88 Hal. et Vulg. exfequantur. B R. 89 Bafil.
xt$aAauD s. B R. 9o Hal. putauerunt, et ita Flor. fa&tum, B R. Rehd. effe
putauévamit. G E B. 91 Hal et Rehd. euemiet. GEB. — 92, Vulg. vfucapio-

qü. B R. Rehd. tamen vfacapioni, GEB. — 93 Hal.et Vulg. inferunt: et, et|

ueniuntur: focium autem ?? omnium bonorum accipiendu

gnitio eiusdem iudicis, qui fententiam exfecutus fuerit, vi-

'dendum eft: et cum femel emptio perfecta fit, eiusque, qui
.2? comparauit, periculum vertatur ^^.
fe cognitioni: !certe, pofteaquam inductus eft emptor in pof-

79?, non puto locum ef-

fefionem, nonne ? ceffabunt partes eorundem iudicum?
idemque et fi ipfi, cui quis iudicatus eft, res fuerit addiCta.
$. 7. Sed fi emptor, cui pignora funt addiCta, exfequente
iudice, pretium non foluat: vtrum aduerfus emptorem por-
rigere manus debeant iidem ? iudices ^, qui fententiam ex-
fequuntur, videndum eft? Et non puto eos vltra procedere,
Ceterum, longe res abiit *: quid enim dicemus? ? condemna-
bunt emptorem, et fic exfequentur aduerfüs eum fententiam?
an ftatim pro iudicato habebunt? et quid fi neget fe emiffe,
aut exfoluiffe contendat? Melius igitur erit, f1 non fe inter-
ponant: * maxime cum nec habeat actionem aduerfus eum is,
cui iudicatum fieri defideratur, nec iniuria adficietur?. Opor-

tet enim res captas pignori, et diftraCtas,' praefenti pecunia.

diftrahi, non fic, vt poft tempus pecunia foluatur. Certe fi

fe interponant, haCtenus debebunt interuenire, vt ipfam rem
addictam capiant, et diftrahant, quafi non ?* vinculo pignoris , .

liberatam. $. 8. Sic quoque iudices exfequentur iudicatum ,
vt nomina iure pignoris capiant, fi nihil aliud fit, quod. capi

poffit: poffe enim nomen iure pignoris capi, Imperator no--
íter refcripfit. $. 9. Sed vtrum confeffum "? nomen tantum

capi poffit, an etiam fi neget quis fe debere ** , videamus: et
magis eft, vt id dumtaxat *?^ capiatur, quod confitetur *3 z

ceterum fi negetur, aequiífimum erit, difcedi a nomine: nift
forte quis exemplum fecutus corporalium pignerum, vitra.

procefferit, dixeritque ipfos debere iudices de nomine cogno-
fcere, vt cognofcunt de proprietate: fed contra refcriptum.
eft. $. 1o. ltem quid dicemus?. vtrum ipfi iudices conue-
nient ** nomen, exigentque id quod debetur, et in caufa **

iudicati conuertent: an vero vendent nomen, vt pignora cor-.
poralia *9 folent ? Et necefle eft, vt quod eis facilius videa-.

tur ad rem exfequendam, hoc faciant. $. rir. Sed etíi pe-

cunia penes argentarios fit, aeque capi folet. Hoc amplius -

et fi ** penes alium quem , deftinata tamen ei , qui condemna-
tus eft: folet pignoris iure capi, et conuerti in caufam iüdi-
cati.. $. r2. Praeterea pecuniam quoque depofitàm nomine
condemnati, velin arcam *? reclufam folent capere, vt iu-

. dicato fatisfiat. Hoc amplius, et fi pupillaris pecunia in ar- -

càm *? repofita fit ad praediorum comparationem: et ?? citra

permiffum Praetoris ab eo, qui exfequitur iudicatum, folet

capi, et in caufam iudicati conuerti.

XVI. Ingw ?* libro LXIII. ad Edictum. Svxwr qui-
.in id, quod facere poffunt, conueniuntur, id eft, non dedu-

&o aere alieno. Et quidem funt hi fere, qui pro focio con-

ef ^?, ]tem parens,

ita Flor. eft fa&um. &R, Et ita Rehd. GER. 94 Hal fuerit. GEB. — 95
Valg. quamuis. BR. Etiam Kehd. G E p. 96 Hal. et Vulg. exfecutione. B R.
Etam Rehd. GER. :
9j Gothofr. in nota: Al.fatisfadum. 1ta et Taur. in margine, et Hal. et
Rehd. GE B. — 99 Hal. et Vulg. inferunt: fic. B R. 1cOo Hal. et Vulg.

verfetur: immo. Flor. fa&um: verfatur. Bg. Wehd. vt fa&um Flor. GEE..
| Rehd. praefigit: et. GE B. .2, Rehd. zon , fed fuperícriptum: al moune. -

GEB. 3 Taur. Idem. GEB. — 4 In Rehd. zudices, abeit. GEB.. 5 Taur.
dbiVit. GEX. —— 6 Kehd. pracfigit: ill;. GE B.
$ Vulg. afficzatur. B R. Et ità Rehd. GE s. 9 Hal. et Vulg. nondum. Et
ita Flor. eíit aptatum. BR. Etita Rehd. GEB. — 10 Rehd. confeffi. GE B.
i1 Hal addit: e;. GER.
inferit: demum. GEB. I3 Vide Anonym. de- Latin. Vet. ICt. p. 35 $. BR..
144 Rehd. comseniaut. GER.

GEBR. . IÓ Vulg. inferunt: vendi. BR. 17 Hal, et Rehd. inferunt: fit.

|BR. 18 Vulg. arce. & R. . 19 Hal. et Vulg. arca. 8 R. Etiam Rehd, GEB. -

20 Hal. et Vulg. etiam. BR. 21 Erat olim Flor, VLPIANVS. BR.
22, Rehd. enim. GEE. 23 Gothofr. in nota: focius autem omrmnium bono-
| : rum

97 Hal et Vulg. buiusmodi.BR. Etiam Rehd. GE B.

7 Vulg. pracfigit: et. BR. —

12 Hal. et Vulg. inferunt: piguori. BR. Rehd.

15 Hal. et Vulg. can[asm. BmR. . Etiam Rehd. -

pe
(os
fi
»
türm
Praeu
guti
Cüttatt
|
Cürator
Cohden
tlo 3*:

l, dà

dutot:
fom,

; Tonani

f «
44 D
Etitn ]
W, et
Qrtige
gut;
Haï. qy
Netü
inferi
Häl. (
fücere
iti noi
€ii, g
dtgene
Qpto,
Wr d

Y
Q
r
ol«
Q

hte

Qs

0r«
d.

v E

in?
li,
Itf
n g
Opg.
CUOR
otte f
1 fen
Pnori
itm,
i pl
t -
um
8:et
"As
: n
vitu
'gne
Tf
J
Y
(f*
llede
Lpe
as
ampt-
; ld-
Jomite
C
dn df*
? citrà
folt

T qii
deti«
| COf
ndm

XiT.

9
m V
4 615
p d
c Ti
71
Palv
: TAf
r2
hn 1
; ib
pl
"18
,);(ehd.

bono

egeat.

DIGESTORVM LIB. XLIL TIT. I

XVIL. IpEw libro X. ad Edictum. PaTrRoxvs,
patrona, libetique eofüm, et parentes. ]Item maritus de do-
te in id quod facere poteft, conuenitur. ;
. XVIII. Ingw libro ELXVI. ad Edictum. IT miles,
qui füb armata militia ftipendia meruit, condemnatus, eate-

nus quatenus ?^ facere poteft, cogitur foluere, .. — .

XIX. Pavrvs libro VI. ad Plautium. . INTER eos,
quibüs ex eadem caufa debetur, occupantis melior condicio
eft: nec deducitur, quod eiusdem condicionis hominibus de-
betur, ficuti fitin de peculio aCtione: nam et hic occupantis
melior eft caufa. Sed etfi cum patre patronoue agetur, non

. eft deducendum aes alienum: maxime quod eiusdem condi-

cionis perfonis debebitur, vt liberis, libertis ^^. — $. r. 1s
quoque, qui ex caufa doriationis conuenitur, in quantum fa-
cere poteft, condemnatur: et quidem is folus deducto aere
alieno. Et inter eos , quibus ex fimili caufa pecunia debetur,
occupantis potior erit caufa. Immo nec totum , quod habet,
extorquendum ei puto: fed et ipfi ^* ratio habenda elt, ne

XX. MopksTINv s libro IL. Differentiarum. Now

tantum dotis nomine maritus , in quantum facere polfit , con- |
demnatur, fed ex aliis quoque contrattibus ab vxore iudicio:

conuentus, in quantut facere poteft, condemnandus eft ex
Diui Pii Conftitutione. Quod et in perfona mulieris aequa

jlance feruari aequitatis függerit ratio. ' -

XXIL. PAvrvslibro fexto ?^* ad Plautium. Srzcv-T
autem cum marito agitur, ita e£ cum focero, vt non vltra
facultates damnetur. ?^5 An fi cum focero ex promiffione do-
tis agatur, inid quod fa-cere.pofeit,.da;mnandps .2/..9 fit? qugg
et id aequum effe videtur ??: fed alio iure vtimur, vt et ^^
Neratius ?^ feribi 09 :v v t ours 11 .
: XXIL PowPowrvs libro XXI. ad Quintum Mucium.
S k hoc ita accipiendum eft, fi a focero dos ex promiffione
petatur foluto matrimonio: verum fi manente matrimonto
dos ab eo ?? petatur, füccurrendum vtique eft, vt ne maio-
ris fummae condemnetur, quam quantum facere. poteft ?^.
$. r. Quod autem de fociis dictum eft, vt et hi ??, in quan-
tum fácere poffint , condemnentur: caufa cognita fe faCturum
Praetor edicit. Caufae cognitio autem in hoc erit, vt ne-

ganti fe focium effe, aut ex doli claufula obligato non fuc-.
curratur. ' d |

'-XXII. Pavrvslibro VL ad Plautium. Srcum pro-
curatore mariti de dote aCtum fuerit, fi quidem viuo marito
condemnátio ?9 fiet ??,in quantum facére poteft, fiet damna-
tio ?5: nam et defenfor mariti in id quod ille ?? facere pot-

eft, damnatur: mortuo vero marito, in folidum.

^ 1 XXIV. PouPoNzvslibroIV. exPlautio. E r s1 fide-
iuffor acceptus fit rei, vel aCtionis, non proderit * ei *, fi per-
fona, pro qua fideiuffit, in quantum facere poteft, conde-
imnanda eft. $. 1. Si maritus foluendo non fuerit, licet ipfi

rum accipiendus eft. Hal. Vide Elb. Leoninum VT. Emend, 14. w. 4. BR.
24 Hal 444,.loco: quatenus. GERB. 25 Hal. et Vulg. libertisque. BR.
Etiam Rehd. G£B. — 26 Gothofr. in nota: Al.ipfius. lta Taur. in margi-
n»e, et Hal. Rehd. fed ipfius. GEB. 27 Flor eft: feptimoxto, librario fe
corrigente, poftquam feptimo perícripfiffet. BR. — . 28 al et Vulg. praefi-
gunt: fed. BR. Etiam Rehd. GE R. 29 Vulg. condemnandas. BR. 30

.. .:Hal. videatur. 31 Ap. Hal. et abeft. 32, Rehd. fed, alio iuve vtimur ,

Netarius fcripfit. exemplum transpofitionis literarum. GEB..— 33 Hal. et Vulg.
inferunt: qui promifit. BR. . 34 Hl pofft. 35 Rehd. vt z. GEB. 36

Hal. dammatio. GEB. — 37 Vulg. fieret. BR. Etiam Rehd. GEB. — 38 Hal.-

facere. poteft , condemmnatur. 39 In Rehd, ille, abeft. GE2. — 4o Gothofr.
in nota: in vfuras. Fal Et ita quoque Rehd. GEB. 41 Vulg. fi, loco:
€um. BR. .42 Erat olim Flor. fecundum . legem inflituit titius , quod forte
degeneratum ex : ife tztius. Sane: bicabeítab omnibus MSS. folo. Chriftin. ex-
cepto. Vidi autem XIV. Ex his quatuor exhibent: Lacius Titius. BR. Qua-

tuor hi funt Barb. Vat, V. $. Cruc. L. II quibus adde Bynkersh. Rcliqui.xþ

/
/

865
marito profit, quod facere non poffit, id enim petfonae ma-
riti praeftatur, heredi eius hoc non prodeft. |
XXV. Pavrvs libro LX. ad Edictum. Scikw-
DvM eft, heredes earum perfonarum non in id ; quod facere
poffunt: fed in integruri teneri. | 4
-XXVI. VrPiaswvslibro LXXVII. ad Edictum. St

conuenerit inter litigatores, quid pronuntietür: non ab re

erit, iudicem huiusmodi fententiam proferre.
AXXVIIL MopEsTINvSlibrol. Refponforum. P Ax-

.SES prouinciae *? vfuras vfürarüm condemnauüit contra le-

ges, et facras Conftitutiones, ideoque Lucius Titius contra
prolatam fententiam iniuftam Praefidis appellauit. Quaero,

cum ^^ nor fecundum legem *hic* *? Titius prouocaffet, .

an exigi poffit pecunia fecundum condemnationem? Modefti-

| nuscrefpondit , fi fententiae *? certa quantitas continetur **,
| nihil proponi, curiudicati agi non poffit. - ER

XXVIII. Ip Ew libro XII. Refponforum. - D v o iudices

| ^^. dati diuerfas fententias dederunt. Modeftinus refpondit,
| vtramque fententiam in pendenti *9 effe, donec competens

iudex vnam earum ^* confirmauerit. ^ -
XXIX. Ipgw libro VIL PandeCarum. 'CTEgmw»pv $,

quod datur iudicati ^9? , etiam heredibus eius, ceterisque,

qui in locum eius fuccedunt, tribuitur, videlicet, quod ex

tempore deeft: quia caufae magis quam perfonae, beneficium
praeftituitur 4?. : wWNEIReRAL m
XXX. PowPourivslibro VII. Variarum lectionum.
Cv w ex caufü donationis promifía pecunia éft, fi dubium fit,
an €a res eo vsque donatoris facultates exhaurire poffit, vt

vix quicquam ei in bonis reli&iim fit: a&io in id quod face-

re.poffit, danda eft: ita vt et ipfi donatori aliquid fufficiens
relinquatur: quod maxime inter liberos et parentes ?? obfei-
uandum eft. . n | . :
! XXXL CarrrsTRATVs libro II. Cogr;ïtionum.
DkB1TORIBVvSs nontantum petentibus dies ad foluendum
dandi fünt, fed et prorogandi, fi res exigat, fi qui tamen
per contumaciam magis, quam quia non poffint explicare 5*

| pecuniam, differant ?? folutionem: pignoribus captis com-

pellendi funt ad fatisfaciendum ex forma, quam Caffio Procon-
fuli Diuus Pius in haec verba refcripfit: his qui fatebuntur
debere, aut ex re iudicata neceffe habebunt reddere, tempus
ad foluendum detur, quod fufficere pro facultate cuiusque
videbitur: eorum *?, qui intra diem vel ab initio datum, vel
ex ea cauía poftea prorogatum fibi, non reddiderint 5^*, pi-
gnora capi ??: eaque, fi intra duos menfes non foluerint,
vendantur: fi quid ex pretiis füperfit, reddatur ei, cuius pi-
gnora vendita erant 55. ! d o Md
XXXII. Ipw libro III. Cognitionum ?^?, Cvawy gro—
latisConftitutionibus *5 contra eas pronuntiátiudex, 5? eo
quod non exiftimat caufam, de qua iudicat, per eas iuuariz
non videtur contra Conftitutiones fententiam dediífe: ideo-

qué -

haBentj. Lucius.,.qnegle'&o-: Titius, Vat. L II IIL IV. VI. Pal I. IL. Treuifz
fed et cum codice Chriftin. facit Tagrin. et Magl. vt et Rehd. nifi quod: £Lmu-
cius habeat loco: J?tius, nempe: biclatius prouocaffet.. G E B. 43 Hal. et

Vulg. fi.zm: fententia. BR. RKehd. fj fententia. GEB. 44 Hal. contineatur,

45 Bafll. xajeidixocel. *B R. 46 Flor. émpendenti. GEB. 47 Gothofr.
in nota: Zl. eorum. . 1ta nempe fuit Flor. et habet Taur. hanc primam fcri-
pturam in textu fed et correCtionem: earzm, in mergine. Hal. et Rehd. eg-
vum. GEB. 48 Gothofr. in nota: iudicato. vule. Flal. Immo ita ipfe
Taur. in margine, et quoque ita Rehd. G E B. 49 Hal.et Vulg. praeffatur.
BR. Etiam Rehd. GEB. 50 Hal. quod ipfum maxime et inter paventes. et
libevos. 51 Vide Bynkersh. O»f. lib. et cap. fupremo. B. 52 Erat olim
Flor. differrent. BR.' 53 Vulg. eorumque qui.BR. Etiam Rehd. GEB. 54
Rehd. dederust, loco: veddideriut. GERB. 55 Hal. capiant. GER. 56
Vulg.' erynt. B R. 57 Erat olim Flor. decognitionum. B. 58 Hal ia
margine: alia5, cognitionibus. Et ita Rehd. GEs. — 59 Kal inferit; ex, fpe-

-ciofe. -

866 DIGESTORVM LIB. XLII. TIT. L.

que ab eiusmodi 9? fententia appellandum eft: alioquin rei

iudicatae ftabitur. | |
.. XXXIII Ine« libro V. Cognitionum. Divvs Ha-
drianus aditus per libellum a Tulio Tarentino, et 6I iudicante
62 eo falfis teftimoniis, confpiratione adueríariorum teftibus
pecunia corruptis, relicionem iudicis $? circumuentam efle,
in integrum caufam reftituendam in haec verba refcripfit. Ex-
emplum libelli dati mihi a Tulio Tarentino mitti tibi iuffi: tu
e4. fitibi probauerit , confpiratione aduerfariorum , et ** te-
ftibus pecunia corruptis oppreffum fe: et rem feuere vindica,
et fi qua $? a iudice tam malo exemplo circumfcripto iudica-
tafünt, in integrum reftitue. — v Pa
XXXIV. Lreizx N1vs ?^* Rvrrnuvs libro XIIL Re-
cularum. 91 victum vel ftratum $? inferri ?? quis iudicato
non patiatur, vtilis in eum poenalis actio danda eft: vel, vt
quidam putant, iniuriarum cum eo agi poterit. |
.XXXV. PapPin:vs Ivsmcvs Conftitutionum libro

jl 7*9. IweERATORES Antoninus et Verus ?* refcripfe-

runt, quamquam fub obtentu nouorum inftrumentorum refti- |
tui negotia minime oporteat; tamen in negotio publico, ex
]

cauía permittere fe huiusmodi inftrumentis vti. — .
! XXXVI. "^ Pavrvs libro XVIIL. ad Edictum. . P o w-
poNivs libro trigenfimo feptimo ?? ad Edictum ** fcribit,
fivni ex pluribus iudicibus de liberali caufa cognoícenti de
re non liqueat, ceteri autem confentiant, fi is iurauerit, fibi
nonliquere,.eo quiefcente, ceteros, qui confentiant, fen-
tentiam proferre: quia etfi diffentiret.*?, plurium fententia
optineret. .. . | diqi s a u !
. .. XXXVII. MancErrvs libro III. Digeftorum. Tvwc
autem vniuerfi iudices intelleguntur iudicare , cum omnes ad-

XXXVIIL Pavrvslibro XVII. ad Edictum. IwTER
ares numero iudices fi diffonae * fententiae proferantur, in
de 7 liberalibus quidem caufis, fecundum quod a. Diuo Pio
conftitutum 79 eft, pro libertate ftatutum ?? optinet: in aliis

autem caufis pro reo: quod et in iudiciis publicis optinere |

oportet. $, r. Si diueríis fummis *? condemnent iudices,
minimam ** fpectandam effe Iulianus fcribit.
: XXXIX. Cegrsvs libro III. Digeftorum. Dvo ex tri-
bus iudicibus vno abfente iudicare non poffünt: quippe omnes
iudicare iuffi funt. . Sed fi adfit, et contra fentiat, ftatur duo-
rum fententiae: quid enim minus verum eft , omnes iudicaffe ?
J .XL.PaPiwiANVvs|libro X. Refponforum. CoMwo-

D1S praemiorum,. quae propter coronas facras praeftantur,.
condemnato placuit interdici, et eam pecuniam ?? iure pi-

euoris in caufam iudicati capi. TP
XLL Pavrvs libro XIV. Quaeftionum. Nxsxex-
wxivs Apollinaris: fi te donaturum mihi delegauero credito-

ciofe. BR. FEt forte fuit Taur. dare: zudEXquo. GEB. .60 Vulg. buius-
^ 7odi BR. WVt et Rehd. GER. 61 Ap. Hal. et abeft. — 62 Gothofr. in
nota: Zl. iudicante. '"Taur. habet in textu: iudicamte, etin margine: zndican-
té, quae corredio'recte fe habere videtur. Hial. tamen maluit: zudicante, at
Rehd. zudicante. G E B. 63 Rehd. zudicantis, GERB. 64 Vulg. Vt,lo-
co: T, fed tunc: vindices, et rveflituas, reponendum. B R. Ia Rehd. tz;
fimpliciter abeft. GEB. — 65 Ap. Hal. et abeft. — 66 Hal. fi quod , et mox:
indicatum efl. GER. 67 Hal. Licimius Rufinus. GE B. .. 68 Vide Anon.
de Latin. Vct. ICt. p. 134. et 229. BR. .. 69 Vulg. inferit: im cavcerem. BR.
Etiam Rehd. GEEP. 7o Hal. PAPIRIVS IVSTVS li. XIIII. conflitu-
tionun. GE B. 7Y Rehd. feuerus. G E B. 72 Yn Rehd. haec lex poft fe-
quentem Ícripta eft. — Quidam tamen adícriptis literis B. et A. re&um ordinem
indicauit. Sed et haec lex hic Pomponio tribuitur, Pauli nomine, vt et reli-
quis quae fequuntur /bro XXXVII. ad edictuin. fcribit, omiffis. — Adícripfit
iamen non nemo íat antiqua manu: alias lex pomponius, quo ipfo indicauit le-
gem ex alio ICto fumtam ab allegatione. Pomponii incipere. GEB. — 73 Hal.
et Vulg. tricefimo o&auo. B R. "14 'Yaur. in Adnotat. ad edictum. fupra pag.
$3. lin. 33. citatur idem. Pomponius libro fexto ad. edictum. / Quid hac nota fi-

bi velit Taur. nefcio, cum et alibi citetur Pomponius ex libris ad edictum, B . | L

neficio Conftitutionis.

ri meo, an in folidum conueniendus fi$? etfi ?? in folidum
conueniendus, an diuerfum putes, Ífi non creditori meo, fed
ei cui dare volebam, te delegauero? . et quid de eo, qui pto
muliere, cui donare volebat ?^, marito eius dotem promife-
rit? Refpondit **, nulla creditor exceptione fummoueretur
35: licet is, qui ei ?* delegatus eft, poterit *5 vti aduerfus
eum, cuius nomine promifit: cui fimilis eft maritus: maxi-
me fi conftaate matrimonio petat: et ficut heres donatoris in,

folidum condemnatur, et ipfe fideiuffor, quem in donando

adhibuit: ita et ei, cui non donauit, in folidum condemna-
tur. $. r. Fundum quis donauit: fi non reftituat, vt quiuis
poffeffor, damnandus eft: fi autem. fundum reftituit, fru-
&uum nomine, fi non eos confumpfit, in folidum conde-

mnandus eft: potuit enim non periclitari, fi ftatim reftituifletz

fi dolo defiit poffidere, in litem iurabitur, et tanti fequetur

| condemnatio. $. 2. In folidum condemnatus donator , actio-
ne iudicati, nifi in quantum facere poteft, non tenetur be-

XLII. Inew libro IH Refpönferum. PAvrvs refpon-

| dit, refcindere quidem fententiam fuam praecedentem Prae-
torem non poffe: reliqua autem quae ad confequentiam qui-

dem iam ftatutorum pertinent, priori tamen fententiae defunt ,
circa condemnandum reum vel abfoluendum debere fupplere,
fcilicet eodem die. :; | j
XLIIL Ipxm libro XVTI. Refponforum. PAvrvs re-
fpondit, eos, qui vna fententia in vnam quantitatem conde-
mnati funt; pro portione virili ex .caufa iudicati conueniri,
et fi ex fententia aduerfüs tres di&ta Titius portionem fibi
competentem 9? exfoluit, ex perfona ceterorum ex eadem

fententia conueniri eum non poffe.

XLIV. ScaEgvora libro V. Refponforum. . Ex con-
tractu paterno actum eft cüm pupilla tutore auctore, et con-
demnata eft: poftea tutores abftinuerunt eam: bonis paternis,
et ita bona defuncti ad fubftitutum, vel ad coheredes perue-
nerunt. Quaeritur, an hi ex caufa iudicati teneantur? Re-
fcripfit ?9?, dandam in eos aCtionem ?^ , nifi culpa tutorum
pupilla condemnata eft ??. : * EUR -
. XLV. Pavrvs libro I. Sententiarum. AcraA apud

fe habita, fi partes confentiant, etiudex hoc permiferit, pot-

eít iubere ea die ?? circumduci: nifi vel negotium, vel lis
terminata eft. $. r. De amplianda vel minuenda poena da-

mmnatorum poftfententiam dictam, fine Principali auctoritate - |

nihil eft ftatuendum. . $. 2. Contra indefenfos minores tuto-
rem vel curatorem ?* non habentes, nulla fententia profe-
renda eft, b ( ETRT p | ' -
XLVI. HegMocENrANVS libro IL. Turis Epitoma-
rum. AcToRvM verba emendare, tenore fententiae perfe-
uerante, non eft prohibitum. bt as m
d) XLVII.

Mihi interea. videtur probabile ifto loco, qui erat in promptu, Taurellium
voluiffe occurrere Haloandro, dpud quem ifta verba: ad edictum , non legun-
tur, GEZ. 75 Hal. et Rehd. diffentireut. GEE. 76 Vulg. diuev(ae.
BR. Etiam Rehd. GER. 77 Ap. Hal. et Vulg. de, abeft, et ita fimpli-

citer legimus, cum etiam ita habeant MSS. B R. Nat. I. Ií. HL . V..Pal. L. I

S. Crac. L II. Chriftin. Bynkersh. n Barb. vtraque vocula: z de abeft. . In
Rehd. vnice vocula: de. GEB. 78 Hal. flatutum. GEB. 79 Hal con-

Ritutum. G E E. 8o Bafil. die 9iedógove mrocóruTas. B R. 81 Hal. inferit:
feutentiam. Vulg. Jummam. 8 R. Rehd. vt Vulg. GE B. $2, Kehd. et zam
petumie, et in fine: capi poffunt. GER. $3 Hal et Vulg. inferunt :: es.

BR. Vtet Rehd. GEz. 84 Rehd. volebam. GEB. 85 Hal. et Vulg.
vdpondi &£R, Vt et Rehd. GER. 86 Hal.et Vulg. fubmonetur , et lite-
rde ve etiam Flor. deletae. BR. — EtjRehd. vt iili. G E. $7 In Rehd. e,
abeft. GE B. 88 Rehd. inferit: exceptiome. G E B. 89 Vulg. pro. portzo-
we fibi competente. BR. 90 Hal. et Vulg. vefpoudit. BbR. |Etiam Rehd.
fed per folitum fcripturae compendium, vt neícias uum prima perfona effe de-
beat, an tertia? GEB. 91 Vulg. addit; udicati. BR. Q2, Hal, con-
demnata fit. |— 93 Bafll 4vuusghv. BR. 94 Hal. tutores vel cnuratores.

yi

tf
foln

Wi
Q
T
t

iny

V
À

— —— t
—

N

þ!x, 4

W

W

N

Il«

IN
i.
1"

D
u-
Qu
ünt,
bt

f«
&«
,
i
m

(0f«
tül«
1ij
h

m

i

iil*

DIGESTORVM LIB. XLIL TIT. L . $67

XLVIL PaAvrvs libro V. Sententiarum. D vno-
quoque negotio praefentibus omnibus, quos caufa contingit,
iudicari oportet: aliter enim iudicatum tantum inter praefen-
tes tene&. — $. r. Qui apud fifcum caufam defendere faepius
conuenti neglexerint, rebus iudicatis fübiciendi funt: quod

?5 eo apparet, fi faepe conuenti praefentiam fuam ? facere |

noluerint. | |
XLVIIL. TanvPHowriNvs libro II. Difputationum.
DecRETA a Praetoribus latine interponi debent. |
XLIX. Pavrvs libro II. Manualium. Erc ?* exhe-
redatum, vel eum, qui fe paterna hereditate abftinuit, necex
ipfius contraCtu , nifi ?? id, quod facere poteft, condemnan-
dum. Quemadmodum autem facere poffe credatur, viden-
dum eft, vtrum deducto omni aere alieno, vt is, qui ex do-
natione conuenitur: an vt maritus et patronus, nullo dedu-

€&to aere alieno. ; Et indubitati iuris eft, ad fimilitudinem vi-

ri et patroni eum ?? detrahendum *9??:; pinguius enim dona-
tori füccurrere debemus, quam ei, qui verum debitum per-
foluere compellitur. a
| L. TnvPrHourswvs libro XII. Difputationum. Nkx
X [iberalitate fua. inops fieri periclitetur. s

LI. PAvrvs libro If. Manualium. SI^qüiS'dölol.fe;-

"cerit, vt bona eius venirent, in folidum tenetur. $. I. Si

. quis creditorem miíffum in poffeffionem, rei feruandae caufa,

non admiferit, ? fi venditor praeftiterit creditori, quanti eius
interfuüerit : quaefitum eft, an debitor liberetur? Et puto ?,
improbum efífe eum, qui velit iterum confequi, quod accepit.
— ^—LH. TavrHourxNvs libro XII. Difputationum. S1

Terum amotarum cum viro agatur, quamquam videatur ea

quoque actio praecedentis focietatis vitae * caufam. habuiffe,
in folidum condemnari debet: quoniam ex male ? contractu
et delicto oritur. d. an iom : ! UW :
: LllIl. HERMoGENrIANVS libroL. luris Epitomarum.

CoNTVMACIA eorüum, qui ius dicenti non obtemperant, li-
tis damno coércetur.. $. r. Contumax eft, qui tribus Edictis

propofitis, vel vno pro tribus, quod. vulgo * peremptorium
appellatur, litteris euocatus 7 praefentiam fui facere conte-
mnet ?. $. 3. Poenam contumacis non patitur, quem ad-
uería valetudo, vel maioris caufae occupatio defendit. $. 3.
Contumaces non videntur, nifi qui ?, cum obedire deberent,

mon obfequuntur: id eft qui ad iurisdictionem eius, cui negant

obfequi, pertinent. . - -s pOT |
- . "LIV. PAvrvs libro I. Sententiarum. CoxTRA pv-
pillum indefenfum, eumque, qui Reipublicae caufa abeft, vel
minorem viginti quinque annis propofitum peremptorium ni-
hil momenti habet. $. r. Is qui ad. maius auditorium voca-

tus eft, fi litem inchoatam "? deferuit, contumax mnon vi-

detar.

. LV. VrrPiawvs libro LI. ad Sabinum. IvDEX,

95 Vulg. inferit: ex. BR. , 96 Hal. et Vulg. f5, quod tamen e feptem co-
dicibus tantum duo Vat, I, et Chriftin. referunt. BR. Reliqui funt: Darb. Vat.
VI. Pal. II. S. Cruc. 1. II. quibus adde Magl. et Bynkersh. vt et Rehd. GE.
97 In Rehd. Et, abeít. GER. 98 Hal. et Vulg. inferunt: i, et videtur
excidiffe. & R. Inferitet Rehd. GEz. — 99 Hal. ei. GEB. IOO Vulg. con-
demnandwum. 9 R. Etiam Rehd. ezm . condeumandum. G EB. 1 Hal. inferit:
ex. G EB. 2, Blaubl. praefigit: et, quod et Flor. eft fa&um. Reliqui: et
wenditor, expuncto: fi. BR. |ta etiam Hal. fed Rehd. et fi venditor. G E B.
53 Rehd. putat. G E B. 4 Vulg. iure, loco: vitae. BR. Vt et Rehd. GER.
5 Hal. et Vulg. »alo, et ita quoque fcripti codices. B& Barb. Vat. I. Chri-
ftin. Pal. I. S. Cruc. L Bynkersh. vt et Rehd. fed Magl. vt Flor. B. — Ó
'Taur. 2 Olgo. GE &. 7 Hal. euocatis. Vide Noodt. [. Obf., $. BR. 8
Hal. contemnit. :9 1n Rehd. qui, abeft. GzB. . 10 Hal, imcobatam. — YX1
Ap. Hal. poflea, abcít. GE B. 12 Hal.et Vulg. confulebant. BR. Rehd. vt
Flor. GE P. I3 Hal. Sed, loco: Et. GER. I4 Vulg. erzt. BR. Et ita

quoque Vat. l. n S. Cruc. L verbum fubftantiuum prorfus aberat, fed fupple-
tum:; eff, vt ab initio habent Barb. Vat. II. VE Chriftin. S. Cruc, II.,. Etiam
Rehd. GE B.

135 Vulg. praefigit: Sed. B R. 16 Kal. inferit: et. GER.

pofteaquam femel fententiam dixit, poftea ** iudex effe defi-
nit: et hoc iure vtimur, vt iudex, qui femel vel pluris vel
minoris condemnauit, amplius corrigere fententiam fuam non
poffit: femel enim male feu bene officio functus eft. |
LVI. Inew libro XXVII. ad Edictum. Posqc rem

| judicatam, *vel* iureiurando decifam , vel confeffionem in iu-

re faCctam, nihil quaeritur poft orationem Diui Marci: quia
in iure confeffi pro iudicatis habentur. |
LVII. Ipxw libroTI. Difputationum. Q vripAM con-
fülebat *7, an valeret fententia a minore vivinti quinque annis
iudice data? Et *? aequiffimum eft 7^4, tueri fententiam ab
eo dictam, nifi minor decem 'et octo annis fit. Certe fi ma-
giftratum tiinor gerit, dicendum eít, iurisdictionem eius non
improbari. . *? Et fi forte ex confenfu iudex minor datus fit
fcientibus his, qui in eum confentiebant, re&tiffime dicitur-,
valere fententiam : proinde ** fi minor Praetor, !* fi Confuï
ius dixerit, fententiamue protulerit, valebit: Princeps enim
qui ei magiftratum dedit, omnia gerere decreuit, u
— ^LVIII. *IpEw libro VII. Difputationum. — Sr, cum
nulla fententia praeceffiffet, capta funt et diftracta pignora,
poffunt reuocari '? *, : o ;
— LIX. Ipzw libro IV. de omnibus Tribunalibus. IN
fententiis *? fufficiet ^?, fi exprefferit iudex fümmam in fen-
tentia ?^^, foluique iufferit, vel praeftari, vel quo alio verbo
hoc fignificauerit. . $. r. Amplius eft refcriptum, - etfi in
fententia non fit fümma adiecta, fi tamen isqui petit, füm- -
mam exprefferit, et iudex ait, soLvE, Qvop PETITV M
EST, Vel QVANTVM PETITVM EsT: valere fententiam,
$. 2. Qui fortis quidem condemnationem faciunt, de vfuris
autem 1ta pronuntiant, VSVRAE SI QVAE COMPETVNT,
vell QVAE COMPETVNT, VT // PRAESTENTVR: non
re&te pronuntiant: debent enim de vfuris quoque cognofcere,

.et certam facere condemnationem. : $. 3. Si quis ex Ediéto

peremptorio poft mortem fit condemnatus, non valet fententia:
quia morte rei ?^? peremptorium foluitur: ideoque, vt in 2*

re integra, de caufa notio praeftabitur ^^, et quod optimum

patuerit, ftatuetur. |
C CLX. Iv riawvs ?9 libro V. Digeftorum;: Qvaxsr-

TVM eft, cum alter ex litigatoribus febricitans difceffiffet 27,

et iudex abfente eo pronuntiaffet: an iure videretur pronun-
tiaffe? Refpondit , morbus fonticus, etiam inuitis litigatori-
bus ac iudice, diem differt. . Sonticus autem exiftimandus

,2* :eft, qui cuiusque ?? rei agendae impedimento eft; litigan-

ti ?? porro quid magis impedimento eft, quam motus corpo-
ris contra naturam, quem febrem appellant? igitur fi rei iu-
dicandae tempore altg* ex litigatoribus febrem habuit, res noft
videtur iudicata. Poteft tamen dici, effe aliquam et febrium
differentiam : nam fi quis fanus alias ac robuftus, tempore iu-
dicandi leuiffima febre correptus fuerit: aut fi quis tam ve-
terem

17 Hal. et Vulg. vel fi. Et ita fadum Flor. BR. Et ita quoque Rehd. GEr.
Perperam Brenkm. 73 fi tribuit Noricae, quum ibi fit: $el couful ius dixeviti
18 Vulg. recuperari. BR. Etiam Rehd, GER. — 19 Erat olim Flor. zufentus-
sufficiet. inde pro:' féntus fubititutum: fumma, | Inde Vulg. in fmmnma fufficiet..
Re&ius Hal. m fententii:, quod etíecutus Taur. illud folita geminatione ex-
preffit. gR. Nempe sEN TZis. Rehd. vt Vulg. GEB. — 20 Hal. fufficit. GE B.
21 Ap. Hal.zn fententia, abfunt. GE B. 22 Ap. Hal. et Rehd. vel 4uae com- —
petuut, vt,abfunt. in Rehd. eft: zfurae fi competent, praefientuy. GER. — 23
Vulg. inferit: edi£um. GEB. — 24 Vulg. zu, abe&. &R. . 23 Taur. peaefta-
Vitur.GEB. 26 Hal. MARCELLVS.GER. 27 Hal.etRehd. deceffiffet.
In hoc tamen fuperfcriptum: v. receffiffet. G & B. 28 Rehd. aatem ita efli-
inandus. G E B. 29 Vulg. Nor. ceterae praeter Daudozam, cuique vei. Vide
A. Auguftin. J. Emend. vlt. iu fine. Ex XII. MSS. quae contuli., quinque cum
archetypo habent? c«zzsque. — Habuerat etiam S. Cruc. I. fed fa&tum ibi: cai-
que, vti femper habuerunt quinque alii. Denique Barb. habet: CHinscunque
rei. Conf. Bynkersh. III. Obf. vit. BR. Quinque priora Vat. L. HI. VI,
Pal. I $. Cruc. 1I. quibus adde Bynkersh. et Rehd, | Quinque pofteriora Vat,
II. IV. V. (?h.rz':/l.z'n. Pal. li. GE E. 30 Hal. et Réhd, ita diftinguunt ; ef? j;-
i tisanti.

—igaenti. Porro. GE ?.

tem, RR. Etiam Rehd. GEB.

$68 —— J DIGESTORVM LIB. XLIL TIT..L. 1l

terem quartanam habeat, vt in ea omnibus negotiis. fuper-
effe foleat: poterit dici, morbum fonticum non habere.

LXI. InkEM libro XLV. Digeftorum. Iw iudicati actio--

ne non priusratio haberi debet eius, cui prior reus condemna-
tus fuerit. : i :
. LXIL ArPnEeNvs VaRvs ?* libro VI. Digeftorum

a Paulo epitom iaet , iU
ram iudicaffet , an poffet eodem die iterum iudicare? KRefpon-

dit, non poffe. - |

LXIIL. Macen ?? libro II. de Appellationibus. $ A E-*- :

» E conftitutum eft, res inter alios iuc.iicatas aliis non praeiu-
dicare. Quod tamen quandam di&inftlonem,.habet;: nam fen-
tentia inter alios diéta aliis ?? quibusdam etiam fcientibu
obeft: quibusdam vero, etiam fi contra ipfos iudicatum fit,
üihil nocet. Nam.fcientibus nihil praeiudicat, veluti fi ex

duobus heredibus debitoris alter condemnatur: nam alteri in- |

atorum. Cv quaerebatur, iudex, fi perpe--

s3^|.

tegra defenfio eft, etiam fi cum herede fuo agi fcierit, Item.

fi ex duobus petitoribus alter vi&tus adquieuerit, alterius pe-
titioni non praeiudicatur: idque ita refcriptum eft. ?* Scien-
tibus fententia, quae inter alios data ?? eft, obeft, cum quis
de ea re, cuius actio vel defenfio primum fibi competit, fe-

quenti ?? agere patiatur : veluti fi creditor experiri paffus fit.

debitorem ?5 de proprietate pignoris, aut maritüs focerum,
vel vxorem de proprietate rei in dote ?? acceptae, aut pollef-

fcientia nocet *?, fuperioribus vero ^* non nocet, illa ra-
tio eft: quod qui fcit coheredem füum agere 4^?, prohibere
eum, quo minus vti velit, propria aCtione vel defeïgione
vtatur *?, non poteít: is vero, qui priorem dominum ^^ de-
fendere caufam patitur, ideo propter fcientiam praefcriptione
rei, quamuis inter alios iudicatae , fümmouetur, quia ex vo-

- Juntate eius de iure, quod ex perfona agentis habuit , iudica-

tum eft. .Nam etfi libertus meus, me interueniente, feruus

vel libertus alterius iudicetur, mihi praeiudicatur. Diuerfa.

caufa eft, fi fundum a te Titius petierit, quem ego quoque,
fed non ex perfona Titii, ad me petinere dico: nam quam-
uis contra Titium, me fciente, iudicatum fit, nullum tamen
praeiudicium patior: quia neque ex eo iure, quo Titius vi-
&us eft, vindico: neque potui Titio intercedere *^, quo mi-
nus iure fuo vtatur *9: ficuti et de coherede fupra diximus.

— for venditorem de proprietate rei emptae: et haec ita ex mul- |
tis Conftitutionibus intellegenda funt. Cur autem his quidem

LXIV. ScAkvora libro XXV. Digeftorum. Nx-

GoTroRvM geítorum condemnatus appellauit, et diu ne- .

gotium tracum ^* eft: quaefitum eft, appellatione eius in-
jufta pronuntiata, an , quo tardius iudicatum fit, vfuürae pe-
cuniae in condemnatum ^? deductae medii temporis debean-

tur? Refpondit ^?, fecundum ea quae proponentur 5?,

dandam vtilem aCtionem. — i

31 Hanc vocem: VARV'S. Brenkmannus in fuo
exemplo ftellulis inclufit, vt poftea fuppletam. Taur. habet: ALFENVS, fed
Brenkmanno tefte ícriptura in ALPHEN/VS, eft manifefta. G E. 32
Halet Vulg. MARCELLV'S. BR. Etiam Rehd. GER. !
GE B. 34 Gothofr. in nota: non obeft. Ha/. quod Cuiacius probat XIJ.
obf. 25. GEB. 35 Hal et Vulg. praefigunt: fed. Flor. eft praefixum: fi.
ERR. In Rehd. fed. GEB. — 36 Hal. dicfa. GEn. — 377 Hal. et Vulg. fequen-
38 Hal. fi creditorem experiri. debitor paffus
fit. Vulg. fi debitor expevivi pa[fus fit creditovem. BR. Rehd. vt Vulg. GER.
39 Hal.et Vulg. in dotem. Sed et Bafil. £ wgovà. B R. Rehd. 7n dotem. GER.
qo Hal.hic et paulo poft: moceat. — 41 In Rehd. vero, abeft. GEB. — 42
Vulg. addit : vel conueniri. BR. Etiam Rehd. GEB. -

Vulg. interdicere. E R. Etiam Rehd. G E 5. 46 Hal, vteretur. 47 Hal.

! 43 Ap. Hal. vel de-
fenfione vtatur, abfunt, GEB. —— 44 In Rehd. domiuum, abeft. GER. — 45

33 Hal. alias..

et Vulg, propenerentur. neque aliter MSS. — Ex o&o folus Vat. VT. habet: pro-:

2

tralatum. GEB. — ^ 48 Gothofr. in nota: 4l. condemnationem. Ita nempe:
Hal.er Vulg. BR.. Etiam Rehd. GEs. — 49 Hal. refpondetur. 50 Hal. |

TIT, ii
DE CONFESSIS.

Ia » Pavrvs libro LVI. ad Edictum.

"CWowxrEssvs pro iudicato eft, qui * quodammodo fua fens
^ tentia damnatur. -, 1 | .
II. VneriAmvs libro LVIILI. ad Edictum. Now fate-
tur, qui errat, nifi ius ignorauit. ! ! |
.. IIl Pavrvslibro IX. ad Plautium. IvrxaAwvs ait,
confeffum certum fe debere legatum, omnimodo damnan-
dum, etiam fi in rerum natura ^ non fuiffet, etfi * iam a na-
.tura receffit *: ita tamen, vt in .aeftimationem eius damnee

tur: quia confeffus pro iudicato habetur. ; |

occiderit, fi tamen occifus fit homo, ex confeffo ? tenetur. .
— V. VrpPr1ANvs libro XXVII. ad Edictum. Q vr Sti-
chum debere fe confeius eft, fiue mortuus iam Stichus erat,
fiue poft litis conteftationem decefferit, condemnandus eft. -
- "Ml IpEmwlibro V.5 de omnibus Tribunalibus. Ckmn-
T VM confeffus, proiudicato erit: incertum ", nonerit. $. r.
5i quis incertum confiteatur, vel ? corpus fit confeffus, ?
Stichum vel fundum dare fe oportere: vrgueri debet, vt cer-

certam quantitatem fateatur. , $. 2. Sed et fi fundum vindi-
cem meum effe, tuque confeffus fis: perinde habearis ** , at-

alia quacumque attione ciuili, vel honoraria, .vel interdicto
exhibitorio, vel reftitutorio, vel prohibitorio, dum quis con-

Praetorem voluntatem orationis Diui Marci debere: et omne
*5 omnino, quod quis confeffüs eft, pro iudicato haberi !^.
Dabitur igitur ex his aCtionibus, ex quibus dies datur ad re-
ftituendam rem, confeffo tempus ad reftitutionem: et, finon
reftituatur *?, lis aeftimabitur *9.. $. 3. Si quis, abfente ad-
uerfario, confeffus fit, videndum numquid non debeat pro iu-
dicato haberi *?: quia nec qui iurat de operis, obligatur *5,

tutorem , curatoremue ?? praefentem effe fufficit. . $.. 4;: Sed

ficiat, videamus?. Et. non puto fufficere. .$. 5. In pupillo tu-
toris auCtoritatem exigimus. Minorem a confeffione fua re-
flituemus. $. 6. Confeffi vtique poft confeffionem tempora
quafi ex caufa iudicati habebunt. [ : H
^ ^ VIL. ArR1cANvs libro V. Quaeftionum. Cv« fi-
deicommiffum peteretur, heres confeífus eft debere: arbiter
al reftituendum datus comperit nihil deberi: quaefitum eft,
an poffit abfoluere ? Refpondi , poffe intereffe, ?* qua ex cau-
fà nihil debeatur. Nam fi ob id, quod nullum fideicomr?iffum
| 1 uerit,

Gruc. I et I qui tamen mendofe: proporentur. His adde Bynkersh. et Rehd.
At Magl. vt Flor. GER.

f Hal et Vulg. qwia, loco: qui. BR. Rebd. vt Flor. GER. 2
Rehd. inferit: ves. G E B.
GEB. .4 Hal. recefferit. GER. 5 Vulg. ex coufe(fiene fua. B R. Rehd. ex
tonfeffione tenetur. GEB. ^ 6 Erat Flor. libro z. Sed vltimalitera z per obli-

mota: fi incertum. Hal. GEB. . 8 Hal. et Rehd. velati fi corpus. GEB. — 9
'Hal. praefigit: fí. Vulg. fed et fi. BR&. — Rehd. vt Vulg. GER. —
|Vulg. ztem i$, qui. BR. — .114 Flor. fa&um: babeberis. Hal. et. alii: tenebe-
|ris. BR. Rehd. vt Flor, factum. GE R.
,BR. Et in Rehd. GE2. .. 13 Vulg. et m omhi. BR.-
berE. Hal. et Rehd. babere, GEB. . 15 Hal. veflituat. GEB. . 16 Taur.
' aeftimaVitur. GEB. - 17 Taur. baberE. Etiam Hal.et Rehd. baberi. GEB.
48 Hal. obligetar. — 19 VWulg. folet. B8R. Hal. et Rehd. vt Flor. GEER. . 20

men ,

.. IV. Ipnxw libro XV. ad Plautium. — Sx is, cüm quo.
lege Aquilia agitur , confeffus eft, feruum occidiffe: licet non.

tum confiteatur. . Item eum *?, qui rem confeffus eft, vt -
que fi dominii mei fundum.effe pronuntiatum effet. Et '?fi.

uenitur, confiteatiír: dici poteft, in his omnibus fubfequi

nec foleat *? quis abfenti condemnari. Certe procuratorem,

an et ipfos procuratores, vel tutores, vel curatores fateri fuf- .

pimuntur. RR. Habent: proponerehtur Barb. Vàát. L. Chriftin. Pal. I. I..S. —

3 Hal. «on fit, aut iam.. n Rehd. et, abeft,-

quum traiecta ab ordinario relegente repofitum ; quinto. BR. . "7 Gothofr. in -
10 Hal. et ..

12, Ap. Hal..et Vulg. Et, abeft. .
15 Taur. ba- .

Rehd. tutoremue, 7à euratorem , emiffo.G£B. . 21 Hal pb)fl'e.-interef]ä ta-. -

CR
|
aftion
yii &
Ti

cd
(u'

jf
Uenit
eefit

loris
vt

yisl
qui
J
tüm
tele
iq
Ve i
h
ls c
gtl
Diomi

lufis
h
qua
Qul

m
fies

Ya
[
h
l.

nl
Tar.
(s
tuerj
UT

ïhofr.
Ts
d
u deï
defkï;

ertito
D t«
ii
Fünte
u^
t
RU
nle d
pro i
n ?
orett,
j M
lt
TU t
[n
ppit

foet
j e&:
T
n
foert

n
nu

) !
, i
UL

DIGESTORVM LIB. XLIL TIT. IL IIL IV. 869

fuerit, non debere eum abfoluere, . Si vero quia teftator for-
te foluendo non erat, aut ?? quod heres ?^5 omne folutum ef-
fe apud Praetorem dixerat, et cum controuerfia et conputatio
2* difficilior effet, arbiter datus fuerit: faluo officio eum abfo-
luturum: has enim partes eius effe, vt , fi in computatione ni-

hil inueniatur, poffit abfoluere: fed et ex fuperiore cafu ad

Praþtorem remittere debeot ?5, vt abfoluatur.

VIIIL. Pavrvs libro IV. ad Sabinum. . Now omni- |

modo confeffus condemnari debet ^* rei nomine, quae an in
rerum natura effet, incertum fit. dood |

JEITYS IIRO

DE CESSIONE BONOR V M.
/ Vrriaxvs libo XVIL ad'Edi&tum. —

rit, priuilepgium exigendi datur.

| II. Ingw libro XXI. ad Edictum. ' Iw perfonalibus
aCionibus, qui poftea quidem contraxerunt, verum vt pecu-

nia eorum ad priores creditores perueniat, in locum eorum
fuccedunt. CC gpa um BENEANC T | Vg
II..* Ingw libro LVIII. ad Edictum. Is qui bonis

ceffit, ante rerum venditionem vtique bonis fuüis non caret:

.quare, fi paratus fuerit fe defendere, bona eius non veneunt.

: IV. Ipngw libro LIX. ad Edictum. Is qui bonis cef-
fit, fi quid poftea adquifierit, in quantum facere poteft, con-
uenitur. $. r. Sabinus et Caffius putabant, eum, qui bonis
ceffit, ne quidem ab aliis, quibus debet, poffe inquietari.

V. PavrvslibroLVI. ad Edictum. Qv w paenitet |

bonis ceffiffe, poteft, defendendo fe, confequi, ne bona eius
veneant. | | |
VI. Vrrraxvslibro LXIV. ad Edictum. Qvr bo-
nis fuis ceffit, fi modicum aliquid poft bona fua vendita ad-
quifiuit: iterum bona eius non veneunt. Vnde ergo modum
hunc aeftimabimus *2 vtrum ex quantitate eius quod adquifi-
tum eft, an vero ex qualitate? Et putem, ex quantitate id

.. aeftimandum effe eius , quod quaefiit : dummodo illud fciamus,

Íi quid mifericordiae cauía ei fuerit reli&tum, puta menfttuum,
vel annuum, alimentorum nomine, non oportere propter hoc
bona eius iterato venundari: necenim fraudandus eft alimen-
tis cottidianis, Idem, et i vfusfructus ei fit concetfus vel.1e-
gatus, ex quo tantum percipitur, quantum ei alimentorum
nomine fatis eft. — . e i. n n nl o*
. VII. MopEsTi1Nvs libro IL PandeCtarum. | Sx debi-
toris bona venierint, poftulantibus creditoribus permittitur
rurfum eiusdem debitoris bona diftrahi, donec fuum confe-

'quantur: fi tales tamen facultates adquifitae funt ? debitori,

quibus Praetor moueri poffit.

fiteatur, audiri non debet.

men, qua. Vulg. poffc. intereft enim , qua. B R. Rehd. poffe. intereffe enim , qua. |

GEE. 22 Hal ast quia. GE B. . 23 Vulg. iuferit: aes. BR.. Rehd. absque

. diphtongo habet: es, loco: beres. GEB. — 24 "Taur. coNputatio. — 25 Hal. |

debet. GEB. — 26 Hal. et Vulg. inferunt: eius. BR. , Rehd. vt Flor. GE z.
I In Rehd. haec lex poft fequeutem fcripta. Erroris occafio eft ma-
nifefta, initiorum fimilitudo , neé monebát ICti diuerfüum nomen. GEB. — 7
Taur. aeffimaVimus. GEB. 4 Hal.fint. 4 Vulg. vel condemuetur. Hal.
condémneturue admodum probabiliter. Bn. .« Ob fequens: vel, vt Taur. po-
tuerit Ícribere coudemmetur V El. Immo Rehd. vt Hal.GEE, — 4 Hal. et Vulg.
in iure. BR. Rehd. vt Flor. GEB. — 6 Ap. Hal. Et, abcft. GE&. b
I Ap. Hal, et Vulg. zz, abeft. pz. Rehd. vt Flor. GEB. — 4 Go-
thofr. in nota: Al.timetur. lta' nempe ipfe Taur. in margine, et habent o-

mnes. alias commode fieri poffet: metuetur, maxinte ob literam finalem prae-

cedentis vocis. Sic in proximia lege $. 2. et 3. erat: facere fendi, pro: face-
ve defendi. BR. Etiam Hal. et Rehd. tzmetur, GEB.- — 3 Voulg. fideiuffores

dederit, BR, Etiam Rehd. GER. . 4 Vulg. faciat. 8 & Etiam Rehd. Gzz. |

CREDITORI, qui ob reftitutionem aedificiorum credide- | — | :
BONA EIVS, QVI IVDICIO SISTENDI CAVSA FIDE-

vt Vulgata: fufims et cum extenfione.] GE B.
.H. a Porta in II. fed confudit hunc locum cum fequenti. B R, 12 Ap.

IER MAncIA Nvslibro XV. Infitutionum. Boxrs
cedi non tantum in iure, fed etiam extra ius poteft. Et*
fufficit, et per nuntium vel per epiftulam id declarari.

: TIT. IV. !
QVIBVS EX CAVSIS IN POSSESSIONEM

| EATVR. LO
V LPIANVS libro XII. ad Edi&um.,

! I 'RxS fere caufae fünt, ex quibus in poffeffionem mitti
. folét, rei feruandae caufa, item legatorum feruandorum

gratia, et ventris nomine: damni enim infeéti nomine, ft.

non caueatur, non in ^ vniuerforum nomine fit miffio: fed.
rei tantum, de qua damnum tuetur ?. '

II. Inew libro V. ad Edictum. APRA-ETOR ait, rN

IVSSOREM DEDIT ?, S1 NEQVE POTESTATEM SVI
FACIET ^,NEQVE DEFENDERETVR ?, IRI IVBEBO,
$. 1. Poteftatem autem fui non facit, qui id agit, ne aduer-
farius eius copiam fui habeat. Ergo latitantis bona iubet pof-
fideri. $. 2. Quid *, fi non latitet, fed abfens non defen-
datur? nonne videtur poteftatem fui non facere? | $. 5. De-
fendi autem . videtur, qui per abfentiam (nam in nnullo dete-

riorem caufam aduerfarii " faciat?. $. 4. Haec verba, ? p g-
.FENDERETYVYR, 7xoxr(TUGc ? fcripta füntz vt neque fuf-.

ficiat vnquam defendiffe, fi non duret defenfio: neque ob:
fit, fi nunc offeratur. | Qu p d u
— Hl IpEM libro LIX. ad Edictum. A»v»p Iulianum
quaeritur, fi communem rem cum Titio pater pupilli habue-
rit, e£ communi diuidundo iudicio pupillus non defendatur,
nihilque erit, cuius nomine propter perfonam- patris conde-

mnatio fieri debeat: vtrum venire bona patris ** oporteat,

an vero rei feruandae caufa poffideantur? Et ait Iulianus *2,
fi quidem pater aliquos fruétus percepit, aut fecerit rem dete-
riorem ^*, bona eius venire poffunt: fi vero nihil fit, pro-
pter quod patris bona veneant,. '* pupilli poffideri, Marcel-
lus autem notat: perquam iniquum effet **, eum qui nihil

'cum pupillo contraxit, expeCtare eius ** pubertatem: quae

fententia habet rationem: ideoque cum contractus ex perfona
patris defcendat , dicendum erit, non effe exfpectandam pupil-
li pubertatem. | $. r. Contractum cum pupillo poteft dici, et

Í[fi cum feruo eius contraCctum Í(it: competit enim: aduerfus
.eum de.peculio actio. .
|caufis, ex quibus aduerfus pupillum a€tio datur, hoc idem
: ferüandum. Et facilius erit hoc probandum in feruo, qui in
reti domini vertit, aut iuffu eius^ * , aut fi inftitoria cum eo
- Wi d 0005 0. Pagi poffit. $. 2. Ego puto, et fi cum tutore eius contractum
VIII. VrPrANvslibro XXVI. Qvz cedit bonis, an- |
tequam debitum adgnofcat, condemnetur *, velinius 5 con-

Vnude probandum eft,.ex omnibus

eft, ex qua caufa attio in pupillum datur, magis eft *8, vt
Ediéto locus, fit, quafi cum €eo contratctum fit, $. 3. Si pu-
| : ^. pillus

5 Hal. defeudetuv. GEB. — 6 Vulg. Quod. BR. 7 Vulg. inférit: fu.
BR. EÉtiam Rehd. GEB. $ Hal. et Vulg. facit. BR. Etiám Rehd. GE R.
9 Rehd. praefigit: "egue. Hal. weque defendetur. GEB. .1O Vulg. ita
feripta fant. BR. Etiam Rehd. omiffa voce graeca, quam etiam Hal. vertit
II Non eft in Pand. Flor. ita

Hal. Iuliamus, abeft. GEE. — Y3 Hal et Vulg. aut vem deteriovem fecit.
Sed et Flor. v? fecerit , correQum eft. GER. Rehd. vt ifti. GER. 14
Vulg. praefigit: bona, quod ipfum Flor. abeffe notare voluit H. a Porta,
B R. 15 Vulg. effe. BR. Etiam Rehd. GEB. — 16 In Rehd, eius, abeft.
GEB, . 717 Hal et Vulg. fupplent: comtraxit. Et ita quoque Bafil. 2 ?«w

, &&Aeürti T0U Deemó]ou DoUAO; GUVRAMAEd peTÁ Tivóc, Malim tamen: egit. Libra-

rius etiam alia ratione peccauit in hoc loco; fcripferat enim : znuretmdominiuer-
titautiuffadominuseius, et redundans di&io: domings, deinde expun&a eft.
BR, Etiam Rehd. contraxit. G EE. 18 Hal et Vulg. effe. B&. Rehd. vt

liiiii2 Elor.

$70 DIGESTORVM LIB^XLIL TIT[. W. . .. ^

pillus heres extiterit álicui, exque ea *? caufa legata debeat:
videndum eft, an huic Edicto locus fit? maglsqqege&, vt
Marcellus fcribit, etiam pupilli poffe bona poffideri: effeque

etenim videtur impubes contrahere, cum adiit ^? heredi-

tatem. |
- IV. Pavrvs libro LVIII. ad Edictum. Sk» et is
qui mifcuit ^* fe, contrahere videtur. . — '
V. VrPriaANvs libro LIX. ad Edicttum. HaAtc au-
tem locum habent, quotiens pupillus non defendatur a quo-
cumque, fiue a tutore, vel curatore: [iue habeag tutorem
upillus, fiue non habeat: ceterum [i exiftat aliquis qui de-

fendere fit paratus, ceffabit rei feruandae caufa pofleffio. $. 1. -

Non defendi pupillum conftare debet, liquereque Praetori , vt
fic permittat bonorum poffeffionem. . Hoc autem conftare de-
bet fic: ?? euocandi funt ad Praetorem tutores pupilli, vt de-
fendant: fiautem non habet ?? tutores, requirendi cognati
2* yeladfines, et fi qui alii forte funt, quos verifimile eft
defenfionem pupilli, pupillae ?^?, non omifluros ?* , vel pro-
pter neceffitudinem , vel propter caritatem, vel qua alia ra-
tione: liberti etiam, fiqui funt idonei, euocandi, exquiren-
daque ?? defenfio. Si aut ^* negent fe defendere, aut non
negent, fed taceant, tunc Praetor poffeffionem dabit: tamdiu
fcilicet, quoad non defendatur ??: fi defendi coeperit ?? pu-
pillus vel pupilla, definet poffideri: idem eft et ** in furio-
fo: $. 2. Ait Praetor, sr 18 PVPILLVS IN SYAM T V-
TELAM VENERIT, EAVE PVPILLA. VIRIPOTENS
FVERIT, ET RECTE DEFENDETVR ??: EOS, QVI
BONA POSSIDENT, DE ?? POSSESSIONE DECEDE-
RE ?* Iv BEBO. $. 3. Recte defendi quid fit, videamus:
vtrum tantum copiam fui facere, et ad fufcipiendum iudicium

paratum efle, an vero et fatisdare omnimodo? Et quidem

non folum ipfis fe defendere volentibus hoc Edictum fcriptum
eft, fed ?* in rem: et ?? reCte defendetur. ?7?, hoc eft, vel
a fe, vel ab alio quocumque: fed fi alius defendat, erit ne-
ceffaria fatisdatio: fi ipfe, non puto necelffariam fatisdationem
$8: ergo oblata defenfione deici poterit interdicto reddito.
VI. Pavrvs libro quinquagenfimo * feptimo * ad Edi-
€&um, Iw poffeffionem mitti folet creditor ?? , etíi fub con-
dicione ei pecunia promifía fit. $. r. Cum dicitur, r E1vs
CVIVS BONA POSSESSA SVNT A CREDITORIBVS,
VENEANT, PRAETERQVAM ^? PyPILLI ET EIVS,
.QVI REIPVBLICAE CAVSA SINE DOLO MALO A-
rviT *': intellegimus, *^ eius qui dolo malo afuerit , pof-
fevenire, $. 2. *? Si ab hoftibus quis ^* captus fit, credito-

Flor. GE B. !
et Vulg. zmmüfcuit. RR. Rehd. vt Flor. GEE. — . 22 Rehd. conflare. de-
bet, et fic euocandi. G E B. 23 Kehd. babuerit. GER. Hal. fi tutores mon
babedt. —— 24 Kehd. inferit: funt. GEB. — 25 Hal. et Vulg, pupillaeue, 8 R.
Etiam Rehd. GE2. — 26 Taur. omiSuros. Sed et hodienum Flor. eft: ommi-
furos. B R. Rehd. obmiffuros. GE B. 27 Kehd. exequendaque. GE B. 28
Hal. et Vulg. autem. BR. Etiam Rehd. GEz.
30. Hal. coepit.. — 31 Ap. Hal. et. abeft.. . 32, Vulg, defendantur. BR. — 33
In Norica abeft: de. -
Íerunt: et. BR.

folemt creditores, et mox: eis. Bm. Etiam ita Rehd. GEB. — 40 Hal. et
Vulg. inferunt: et. BR. Etiam Rehd. GEz. 41 Hal et Vulg. abfuerit.
RR. Etiam Rehd. GEE. — 42, Vulg. praefigit: bona. BR. . 43 Hal. praefigit:
Sed et. Vulg. Et. BR. Rehd.vtVulg. GEB. — 44 In Rehd. auis, abeft. GE B.

Rehd. defendatur. G E B.

Reliqua MSS. funt; Vat. II IIL IV VI. Chriftin. Pal. T. S. Cruc. II. Bynkersh,
Vat. L et Pal, II Haec duo poftrema referunt; baéet, reliqua: babeat. lftis

Lj

detur;
in arbitrio hereditariorum creditorum, quid potius eligant: |

—.19 Rehd. ex qua. G'E..B'.*'. 20 Vulg. adit. B R. ; 21 Hal.

29 Vulg. defenduntur. & R. | eft. Sed diferte Bafil. Aey34veiw £ei. àv. 70 &ixpée xgóm]ec9m, B R. — Etiam in
34 Rehd. dïfcefiere. GEB. . 35 Hal. et Vulg. in- |
36 Hal. et Vulg. iuferunt: fic. BR. Rehd. fi. GEB. . 37

] | |/56. Hal. et Rehd. Jatitat, GER.
Rehd. defenderetur. GE B. — 38 Kehd. addit: effe. GEB.. — 39 Hal. et Vulg. |

| Rehd. GER.
4j Pro: latitabit, vt reor. Vulg. latitat. BR. Rehd. vt Vulg. GEÉ. 46 |
47 Quod vi et effe&u idem eft, ac fi foret: vt
boc edittum locum babeat. Et in $. Cruc, L fcriptum erat: Vt, pro: Cum; |
fed coaeue mutatum eft. ^Praeterea fuper: Cmum, in Barb. infertum : z. ad boc ||
vt. Pro: babeat, nonnulli fcripti exhibent: babet: atque ita etiam Hal. B. |

. res eius in- poffeffionem mittendi fünt: vt tamen non ftatim

bonorum venditio permittatur, fed interim bonis curator

VII. VunrriAwvslibro LIX. ad Edictum. . Fvrcr-
NIVvsS exiftimat, creditores rei feruandae caufa miffos n pof-
feffionem, ex his rebus ali non debere. $. rz. Praetor ait,
QVI FRAVDATIONIS/CAVSA LATITAVIT ^^,S1 BO-

NI VIRI ARBITRATY NON DEFENDETVR *?, x1vSs
.BONAPOSSIDERI VENDIQVE IVBEBO. $. 2. Cum**hoc
Edictum locum habeat , non fufficit ^*latitare, fed et ^? necef-

fe eft fraudationis caufa id fieri: neque quod ?? fraudationis
caufa fine latitatione fit, fatis eft ad poffeffionem et venditio-
nem: fed oportet fraudationis caufa latitare: et eft frequen-
tiffima haec caufa poffeffionis: nam in vfu 5* latitantium bo-
na poffidentur. $. 3. Si quis poffederit bona alicuius quafi

latitantis, qui non latitabat, et vendiderit: confequens erit .

dicere, venditionem bonorum fecutam nullius momenti effe,
$. 4. Quid fit autem latitare, videamus. Latitare eft , non ??,

| vt Cicero definit, turpis occultatio fui: potéft enim quis lati-
tare non turpi de caufa, veluti qui tyranni crudelitatem timet,

aut vim hoftium , aut domefticas feditiones. $. 5. Sed ?? is,

. qui fraudationis caufa latitet 5*, non tamen propter' credito-

res, etfi haec latitatio creditores fraudet, in ea tamen erit

caufa, ne hinc poffidere 5* bona eius poffint: quia non hoc.-
. animo latitet ?9?, vt fraudentur ?* creditores: animus . enim

latitantis quaeritur, quo animo latitet: vt fraudet creditores
?*, an alia ex caufa. $. 6. Quid ergo, fi duas caufas lati-
tandi habuit, vel plures, inter quas etiam fraudandi credito-

fes? an venditio reCte procedat? et puto probandum, fi plu-
. res caufae fintlatitationis, inter quas eft et fraudationis caufa,

nocere debere, pofleque hinc bona vendi, $. 7. Quid ??, fi
aduerfüs quosdam occultare fe confilium non eft, aduertus

quosdam eft? quid dicemus? et rectiffime Pomponius feribit ,
non aduerfus omnes latitationem exigendam, fed aduerfus
| eum,quem quisdecipere et fraudare latitatione deftinat. Vtrum

ergo omnes bona eius vendere poffuünt 9?, quia 9* latitat:
hoc eft, etiam hi 9?* aduerfus quos non latitat, quia verum

| efteum 9?, latitare: àn vero is folus , aduerfus quem latitat 5^? -
Et quidem verum.eft, eum latitare, et fraudationis caufa la-
titare, etfi non adüerfus :e 9? latitet. Sed illud tractan-
. dum ** Pomponius putat, an aduerfus me ?7, eumque 9? fo-.

.]um poffe hinc ?? venditionem impetrare, aduerfus quem lati-

tetur *9? $. 8. Latitare autem eft, cum tractu aliquo latere -

.f*: quemadmodum factitare "?, frequenter facere. — $. 9.
. Adeo autem latitatio animum et affe&tum latitantis *? fe defi-
ID T. PUR 4* : M ' : yderat,

; duobus fimilis eft Rehd. Gx &. 48 Rehd. inferit: eos. GER. — 49 Vulg.

ét, abeft. BR. Etiam Rehd. GEB. — 50 Ap. Hal.et Vulg. quod , abeíft. bie

. dem tamen poft : caufa, inferitur: fi. ER.. Kehd, wec fraudationis caufa fi fine
| latitatiome fit. GEB. — - 51 Id eft: zu vfum. Vulg. tamen hic comma ponit.
.BR. Etiam MSS. zu xvfu , conftanter feruant Barb. Vat. I. II. III, VI. Chriftin,
: Pal, 1. S. Cruc. L IT. Bynkersh. Etiam Rehd. GEz. — 52 Vulgo: ?t07, ab-
. Rehd. zoz, abeft. GE B. ^. 53 Hal. inferit: et. —— 54 Hal.latitat. — 55
Hal. et Vulg. poffideri. Etita Flor. fa&um. BR. Et ita etiam Rehd. GER.
57 Scriptum erat Flor. vt fraudetur credi-
tores, et deletis: ur, remanet: vt fraudet creditores, quod malumus. Taurel-
|lio pro regula fuit, a prima fcriptura quam minime abire, B. Rehd. vt Flor,
,corre&um. GEB. Et ita quoque habet Hal. nempe: fraudet creditores. 58
Ap..Hal. et in Kehd. creditores, abeft. GER. 59 Vulg. Quod. B R. Etiam
6o Vulg. peffrnt. BR. . 61 Hal.et Rehd. qui, loco: quia.
GER. .. 62, Flor. aliquis fecit: etiamfi. BR. . 63 Ap.Hal. eum , ebeft. G E B..
64 Rehd. latitatury. GEB. 65 Vulg. ommes, loco: me. BR. 66 Go«
thofr.in nota; A4j.ípe&andum. Et ita Taur,in margine: et Hal. et Rehd. G E .
67 Hal. et Vulg. aduerfus ommes. BR. Etiam Rehd. GER. 68. In Rehd.
que , abeft. GE z. 69 Hal et Vulg. bamc. BR. Etiam Rehd. GE s. . '7O
Hal. et Vulg. latitet.;BR.. Etiam Rehd. GER. 7X Hal. latitave. GE E.

"2 Rehd. addit: efft. GEz. Etüam Hal —— 73 Gothofr. in nota: 4l occul--
] d | i* tantis.

h.
o

jm i

61
atl
'au!d-
f

fram
jith
jb
6
2
d

32
DCCUI'
d

. 1 Àp. Hal. et, abeft. GE s.

DIGESTORVM LIB. XLIL TIT. IV. 871

derat; vt re&e di&um fit, furiofum hinc ^? venditionem pati
non poffe: quia non fe occultat, qui fuus non eft. $. 10..

Plane fi non defendatur furiofus, curatorem ei dandum: aut
bona eius vt poffideantür, nominatim permittendum eft *5.

Labeo autem [cribit, fi non inueniatur curator vel defenfor-

furiofi, fed et fi curator datus, eum non defendat: tunc re-
mouendum eum, et oportere Praetorem dare curatorem ali-
quem ex creditoribus, vt non amplius, quam neceffe eft, ex

bonis furiofi veneat: eaque feruanda Labeo ait, quae folent .

feruatri, cum venter in poffeffionem mittitur. $. rr. Plane

interdum bona eius, caufa cognita, vendenda erunt, fi vr-

gueat aes alienum, et dilatio damnum fit allatura creditori-

bus. ltaautem vendenda, vt quod fuperfit, furiofo detur: -

quia hominis eius ftatus 79 et habitus a pupilli condicione

Ton multum abhorret:. quod quidem non eft fine ratio-

ne. $. 12. Idemque et ?? in prodigo dicendum eft, ceteris-
que qui curatorum ope iunantur ^*: nec enim quisquam pro-
prie latitare eos dixerit. . $. r3. Illud fciendum eít, polffe

guemin— 79 eadem ciuitate effe, et latitare: et in alia ciuitate
o

, et non atitare. Etenim ?* qui in alia ciuitate fit, co-
piamque füi faciat in publico, ibique pareat *?, an latitet vi-
deamus? et ?? hodie hoc iure vtimur, vt fiue quis eodem
loci ** agát, fiue alio, fiue peregre agat ?^ , fi tamen occur-
fum creditoris euitet, latitare videatur. Denique eum quo-
que qui in foroeodem agat *9, (i circa columnas aut ftationes
fe occultet , videri latitare veteres'refponderunt: et poffe quem
aduerfüs alterum latitare, aduérfus alterum non: conftat au-
tem vt ipfe eius ?7 poffit bona vendere, aduerfus quem lati-
tat 99 . $. r4. Siin diem vel füb condicionem ?? debitor la-
titet: antequam dies vel condicio veniat, nón poffunt ?? bo-
na eius venire: quid enim intereft, debitor quis non fit, an

nondum conueniri poffit? nam'etfi non fit debitor, idem

dicemius. ldem erit dicendum, et fi quis habeat ?* quidem
actionem, fed talem, quae per exceptionem repellitur. $. 15.
Si quis ?^ aCtione de peculio, filii vel ferui nomine, conueniri
poffit: fi?9 latitet, eo iure vtimur, vt poffint bona eius poffi-

deri et venire, tametfi nihil fuerit in peculio: quia effe pot--

eft: et rei iüdicatae tempus fpectamus, vtrum fit, an non fit:
et quod ?^ teneat aCtio, etiam fi nihil in peculio fuerit.
$. 16. Item videamus, fi quis aduerfus in rem aCtionem lati-
tet, an bona eius poffideri venumque dari poffint? ?? Extat
Neratii fententia exiftimantis bona effe vendenda: *et* hoc
reícripto Hadriani continetur: quo iure vtimur. $. 17. Cel-
fus autem Sexto ?* refpondit, fi füundum, quem petere vo-

- lo, Titius poffideat, neque abfens defendatur: commodius

fe exiftimare, in fundum ?* pofleffione mittendum,. quam
bona eius poffideri: hoc ?? adnotandum eft, Celfum confuül-
tum non de latitante: fed de abfente. $. r8. Idem Celfus
exiftimat, fi is, a quo hereditatem petere velim, latitat ?? :

tantis. . Cum Flor. fit: latitantise, vt etiam Taur. fuo modo indicauit, fatius
eft, abundans e delere, quam tantam mutationem admittere. B R. -. Habet nem-
pe Taur. in textu: latitantiSe, at in margine occultawtis, eodemque, modo
praeter Hal, etiam Rehd. GEB. . 74 Baudoza. hanc. 75 Ap. Hal. ef?,
abeft. GEB. — 76 Vulg. quia omnis flatus eius. B R. Etita quoque Rehd. GE B.
78 Taur. z Bantur. GE B. 79 Flor. fuit:
quo iniuus, fed aptatum vt in Vulgatis. BR. — 8O Hal. et Rehd. addunt: effe.
GER. $1. Hal. Atenzm. Rehd. et eum. GEB. 82 Vulg. appareat. B R.
Etiam Rehd. GER. $3 Hal. et Vulg. fed, loco: et, BR. Etiam Rehd.
$84 Rehd. loco. G E B. 85. Ap. Hal. agat, abeít, GEB. 86 Rehd. agit.
GE B, 87 In Rehd. eius, abeft. GER. $8 Hal. latitet. GEE. 89
Hal.et Vulg. couditione. et Flor. s; deleta. BR. — Etiam Rehd, vt ifti. GEB.
9o Rehd. poffe. GEB. — 91 Hal babet. . 92 Hal. S? qui. GEB. — 93
Ap. Hal. fí, abeft. GEB. 94 Hal. quid. GE B. — 95 Hal. et Vulg. prae-
fipunt: Et. BR. — 96 Hal.et Vulg. Jibro fexto, loco: Sexto. &m. Etiam Rehd.
fexto l. GEB.. — 97 Gothofr. in nota; in fundi poffeffionem. Hal, Vt Hal.
ita et Vulg, et ita fa&tum Flor. BR. — Et ità quoque Rehd. GER. — 98 Hal,

F

commodiffime fieri poffe, vt in pofféffioiem mittar rerum , quas
pro herede, vel pro poffeffore poffidet: fed fi dolo fecit *99,
quo minus poffideret, bona eius poffidenda et vendenda funt *.
$. 19. Diuus quoque Piusin perfona eius, qui hereditatem
poffidens copiam fui non faciebat, referipfit, in poffeffionem
rerum hereditariarüm aduerfarium inducendum: in quo refcri-
pto ?.et fructum percipere iuíffit eum, qui per nimiam contu-
maciam poffefforis hereditatis, * vt lucro eius cedat, in pof-
feffionem induttus eft rerum hereditariarum.
VIH. IpEw libro LX. ad Edictum, S1 diu incertum
fit, heres extaturus ^, nec ne fit: caufa cognita permitti o-
portebit, bona rei feruandae cauía poffideri ?: et fi ita res
vrgueat vel condicio, bonum ? etiam hoc erit concedendum,
vt curator conftituatur : COUR COW :
: IX. PAvrvs libro quinquagenfimo * feptimo ad Edi-
C&um.. VNvs ex creditoribus. $. r. Si alter ex heredibus

intra tempors fiti praeftituta deliberet adire hereditatem , alter

vero neget fe aditurum: videndum eft, quid creditoribus agen-
dum fit? Et placet, interim eos in poffeffonem mittendos
cuí£todiae cauía, donec appareat, is qui deliberat, vtrum ad-
gnofcat partem fuam, an non adgnofcat, ,
X. VrP1ANVvs libro oCtacenfimo ? primo ad Edictum.
Sr1 pupillus praefens fit, tutorem autem non habeat, pro ab-
fente habendus eft. . | |
XI. PAvrvs libro VIII. ad Plautium. . S1 filiofami-
lias legatum vel fideicommiffum fub condicione relictum fit,
dicendum eít, tam ipfüm quam patrem in pofleffionem mit-
tendos effe: quia ambo fpem commodi habent.
Xll. PouwroNivslibro XXIII. ad Quintum Mucium.
Cv legatorum ? vel fideicommitfi *? feruandi caufa, vel
quia damni infeCti nobis non caueatur, bona poffidere Prae-:
tor permittit, vel ventris nomine in poffeffionem nos mit-
tit, non poffidemus: fed magis cuftodiam rerum, et obfer-
uationem nobis concedit. j EC
XHI. ParrwrANvs libro XIV. Refponforum. .Ap
cognitionem Imperatorum a Praefide prouinciae remiffus, et
fi in ceteris litibus Romae defendere fe non cogitur: tamen
in prouincia defendendus eft. . Nam et exilio temporario pu-
niti, fi defenfor non exiftat, bona veneunt. [
: XIV. Pavrvs libro II. Quaeftionum. . S1 quis **
creditorem prohibuerit bona debitoris ingredi *?^, datur in
eum actio *? quanti ea resfit **. $. r. Sed etfi quis legato-
rum feruandorum caufa miffus in poffeffionem admiffus non
eft, fi legati condicio pendeat, licet poffit deficere, aeftime-
tur *5 tamen id quod legatum eft: quia intereft eius cautum
habere. $. 2. Creditor autem condicionalis in poffeffionem
non mittitur; quiais mittitur, qui poteft bona ex Edicto ven-
dere. | / |

XV.

bie. Etita faQdum Flor. BR. Etita Rehd. GEB. — 99 Hal. lattet. IOO0
Hal. fecerit. | Hal vendenda effe. — 2 Etiamnunc eft Flor. u quo vefcri-
ptum et fruclum. BR. 3 Rehd. praefigit: et. GEB. — 4 Vulg. fit, ex te-
flumento baeres extiturus. Hal. quoque habet; exflitwrus. B R. Et Rehd. GE s.
5 Etiamnunc Flor. eft: poffidere. B R. 'Faur. forte erat dare: poffiderE. GE B.
6 Steph. H. a Porta in vtraque Baudoza et Hervag. vel couditio bouorum, et
fane fünt alia in hoc tra&u mendofa. Scripti tamen omnes, quos adiui, exhis
bent: bonum. BR. Barb. Vat. I. II. IlI. VI. Chriftin. Pal. L. II. S. Cruc. L Iól.
Bynkersh. Etiam Hal. et Relid. GEE, 7 Flor. olim' erat: quinonoagenft«
"0. BR. 8 Ita Taur. fed Flor. cft : ocfagenfimo. cauda literae G eft tenuif-
fima, et a literae corpore remota, vt literae fubiectae adhaereat. BR. 9
Hal. et Vulg. legati. BR. Etiam Kehd. GE &. 10 Erat olim Flor. fidei-
comuiffum , quafi pro fideicommifforum. b R. — Sed tunc fequi deberet: fernan-
dorum. GE B. 11 Hal. 44j, et in fequentibus probibait, et imgreditnr.
BR. I2 Vulg. we bona debitoris mmgrediatur. B R. Etiam Rehd. GEB. — 13
Vulg. addit: n fachum. B R. Etiam Rehd. Ggz. — 14 Halef.GEsB. 15 Hal.
diiiiig ! ^

872 — DIGESTORVM LIB.

. XV. VrPIANYS]libro VI. Fideicommifforum. Is qui
rem permutatam accepit, emptori fimilis eft. Item is, qui rem
án folutum accepit, vel qui lite aeftimata retinuit *9^, vel ex
caufa ftipulationis,. non ob liberalitatem, eft confecutus.

à i LP IT. V.
DE REBVS * AVCTORITATE IVDICIS

POSSIDENDIS *SEV VENDVNDIS * ?,.
Gaivs libro XXIII. ad Edictum prouinciale.

VEäISRE bona ibi oportet, vbi quisque defendi debet: id
eÍt.74 !
IIL. Pavrvs libro quinquagenfimo quarto * ad Edi-
&um. Vsmszr domicilium habet: [
A. Garvslibro XXIII. ad EdiCtum prouinciale. Av T
vbi quisque contraxerit ?. —Contratctum autem non vtique eo
loco intellegitur, quo negotium geftum fit $: fed quo fol-
uenda eft pecunia. |

IV. PAvrvslibro LVIT. ad Edi&um. S1 feruus füb |

condicione * heres inftitutus fit, aut dubium fit, an is heres
liberque futurus fit: non eft iniquum, poftulantibus creditori-
bus ita decerni, vt, fi ante certum tempus is heres non ex-
. titerit, proinde ? omnia obferuentur, ac fi is heres ita infti-
tutus non effet : quod plerumque accidere ?, fi füb condicio-

ne dandae alicui pecuniae heres inftitutus fit, nec dies adpo- |

fitus fit. Sed hoc, quantum ad bona, ita obferuandum '?.

Ceterum libertas ei quandoque ** competet !^, et a Praeto-
re conferuanda eft, etiam fi certum fit, neque heredem, ne-
que bonorum poffefforem futurum. $. 1. Si quis tamen he-
redem fe fpondendo *?, vel actiones patiendo, defunctum de-
fendat, bona defuncti venire non poterunt. . !
: V. VrPiANvslibro LX. ad Edictum. |Sx minor vi-
gintiquinque annis, qui habet curatores, a curatoribus **
non defendatur, nec alium defenforem inueniat: bonorum
venditionem patitur, etfi non latitet: licet non *? fraudatio-
nis caufa latitare videtur.*5, qui fui non eft idoneus defenfor.
VI. Pavrvs libro LVIII. ad Edictum, Sz non ex-
pedierit pupillo hereditatem parentis retinere, Praetor bona
defun&ti venire permittit, vt quod fuüperauerit *?, pupillo re-
fütuatur. $. r. Sipupillus antequam abftineret, aliquid gef-
ferit; feruandum eft: vtique fi bona fide geffit. ' $. 2. Quid
ergo, fi quibusdam creditoribus foluit *9, deinde bona ve-
nierint ? 5i quaeratuür, an repetitio fit, ex caufa id ftatuendum
. Tulianus ait: ne alterius aut neglegentia, aut cupiditas, huic
. Squi diligens fuit, noceat. - Quod fi vtroque inftante tibi gra-
tificatus tutor foluit *?, aequum effe ??, aut prius eandem

portionem mihi quaeri, aut communicandum quod accepifti: |

et Vulg. eeffiatur. BR. Etiam Rehd. GEsz. —— 16 Vulg. rem temuit. Bn.
Etiam Rehd. GEB. | i | kev.

1 Gothofr. in nota: fex bomis. Ktita Vulg. DE DONIS. &R. 5
Haec Flor. addita ab ordinaria manu. Vulg. feu venuudandis. BR. Vt et R ehd.
GEB. . 3 Halet Vulg. voces: id efl, verbis legis fequentis praefigunt. — Et
ita quoque Graeci in L. fequ. zeóresiw , Vmov ó;«sz. BR. Rehd. vt Flor. GE ,
4 Scriptum erat Flor. quinquagenfumo feptimo, nempe a L. 4. fequente. BR.
.5 Mal. coutraxit, GEB. — 6 Hal. eft. .2 Bafil óxà &igssiv voU 3otvas v2 xeh-
ATU BR. 8 Hal. et Vulg. perinde, et ita quoque Flor. eft. fa&tum a fo-
lita manu. BR. 9 Erat Flor. acciderefub , omiílo: fi. .Ab eodem au-
. tem, a quo fi fuppletum , etiam t addita ad : accidere, quod nec ipfum fper-
nendum videbatur. Atque ita fane e fcriptis: Vat. 11. VI. Chriftin. S. Cruc.
lIIl At Vat. I. et IV accidit , atque ita quoque Pal, I. fed hic mutatum in:
accideret. Denique Vat. III. Pal. IL. Barb. accidet. BR. — Hal, quoque habet:
eccidet ; et Bynkersh. accidit, et Rehd. accideret, vt Flor.fa&um. GEB. — IO
Rehd. addit: e/z. GER. II Vulg, quaudocumque, BR. I2 Hal. compe-
tit. GE B. I3 Gothofr. in nota: refpondendo. Hal. ta autem, vt Hal.

etiam habet Taur. in margine. Pro prima fcriptura funt Bafil. . émayyeiAdqeevos

Vulg. PAVLVS. BR.

Hal. quacumque ex ve debitoris perueuerjut. — Vulg. quaecyuque ex. ve delitoris

COX CTH GINSSY.-

et hoc Tulianus ait. Apparet autem loqui eum ?*, fi ex bo-
nis paternis folutum fit. Quid ergo, fi aliunde pupillus fol-
uerit ? reddi ei debebit, necne? et vtrum a creditore, an ex
hereditate?2 Scaeuola nofter ait, fi aliquid fit in bonis, dedu-

| cendum ex ?? hereditate folidum , exemplo eius, qui geffit ne-
| gotia. Sed fi nihil fit in bonis, non effe iniquum aduerfus .

creditorem dandam repetitionem, quafi indebiti foluti.
. VII. Garzvs ?? libro XXIII. ad Edictum prouinciale.
HenED1TARnRIVM aes alienum intellegitur etiam id ^*, de
quo'cum defuncto agi non potuit: veluti, quod is cum mo-
reretur, daturum fe promififfet ^?.. Item quod is qui pro de-
fun&to fideiuffit, poft mortem eius foluit. | icn
VIIL. Vy.exANvs ?5 libro LXI. ad Edictum. Iw ven-
ditionem ^" bonorum etiam vfüsfructus veniat ?9?, quia ap-
pellatione domini fructuarius quoque continetur, | $. rx. Si

quis fructus ex praedio debitoris ?? capi poterit, hunc credi-

tor, qui in pofleffionem praedii miffus eft, vendere vel loca-
re debet, . Sed hoc ita demum; fi ante neque venierit, neque

locatus 39 erit: nam fi iam a debitore vel locatus erat, vel
venierat, feruabit Praetor venditionem et locationem a debi-
tore faCtam, etfi minoris diftractum eft, vel locatum: nifíi
. fi ?* in fraudem creditorum hoc fiat: tunc enim Praetor arbi-

trium dat creditoribus, vt ex integro locationem vel vendi-
tionem faciant. $. 2. De ceterarum quoque rerum fruttibus

idem erit dicendum ??, vt fi qui locari poffint, locentur: pu-

ta mercedes feruorum vel ?? iumentorum , ceterorumque quae
poffunt locari. $. 3. De tempore locationis nihil Praetor lo-
cutus eft: et ideo liberum arbitrium creditoribus datum vi-
detur, quanto tempore locent ?** : quemadmodum illud eft in
arbitrio eorum, vendant, vel locent, fcilicet fine dolo maloz
ex culpa autem rei non fiunt. .. $. 4. Si vnus fit qui poffideat

| bona, expeditum erit de locatione, Quod fi non vnus, fed

plures fint , quis eorum debeat locare vel vendere, quaeritur?

Et fi quidem conuenit inter eos, expeditiffimum eft:: nam.

et omnes poffunt locare, et vni hoc negotium dare: fi vero
non conuenit ?* , tunc dicendum eft, Praetorem caufa cogni-
ta eligere debere, qui ?* locet vel vendat. vine
. IX. InEM libro LXIH. ad Edictum. PRAETOR ait,
SI QVIS CVM IN POSSESSIONE BONORVM ESSET,

.QvOD ?* EO NOMINE FRVCTVS CEPERIT, EI AD

QVEM EA RES PERTINET, NON RESTITVAT ??: sr-
VE QVOD IMPENSAEP?? SINE DOLO MALO FECERIT,
EINON PRAESTABITVR: SIVE DOLO MALO EIVS
DETERIOR CAVSA POSSESSIONIS FACTA ESSE DI-
CETVR: DE EA RE IVDICIVM IN FACTVM DABO,
$. 1. Quod de fructibus ait, etiam de ceteris, quaecumque
ex re debitoris peruenerunt *? intellepyendum eft: et fane de-
buit hoc ita effe: quid enim, fiex compromiffo, vel alio cafu

. poenam

xAugtvopsiy. BR. Etiam Rehd. vefpondendo. GEB. — 14 Hal. et Vulg. czura-
tore'w , & curatore. BR. — Rehd. ex parte feruat Flor.. curatorem a. curatovibus.
G E B. 15 Hal. latitet, mec fraudatiomis. GEB. I6 Hal. et Vulg. vi-
deatyr. BR. Rehd. vt Flor. GER. 17 Vide Duker. ad Opufc.. de Latim.

— Vet. ICt. p. 380. 1. 25. In Bafil. 7à zegirzv. BR. — 18 Rehd. foluerit. GEB.
' 21 Hal..

Necnon Hal. I9 Hal.foluerit. 20 Hal et Rehd. eff. GE s.
et Rehd. aautem effe verum. GEB. 22 Yn Rehd. ex, abeft. GEB. — 23
, 24 Hal. etiam id quoque. GEB. ^ 25 Flor. eftz
promiffiffet. G € B. 26 Vulg. CAIV'S. Et ita primum fuit Flor. ex lege an-
tecedente, BR. Hal. PAVLVS. Rehd. GAIV'S. GER. 27 Hal. et Vulg.
venditione. B R. Etiam Rehd. GE B. [
eft deleta. BR. Et Rehd. venit. GEB. 29 In Rehd. debitoris, abeft. GEE.
30 Rehd. fi autequam venierit, locatus mom evit. GE B. 31 In Rehd. fi,
abeft. G E B. 32, Scriptum erat Flor. idem erit , dicendum evit, et alterum
erit, more corrigentium eft deletum. B R. 33 Vulg. inferit:? vechurae. B R.
34 Hal. et Rehd. /ocetur. GEB. — 35 Hal. conuenerit. — 36 Hal. et Vulg.
qHis.BR. Etiam Rehd. GEZ. . 37 Vulg. quos, B R. 38 Hal. reffztuet.
GE B. 39 Vulg. inferit: nomine, ex $. 2. BR. Etiam Rehd. GER. — 4O

ad

28 Hal. et Vulg. veuzt. Et Flor.a

|
l

T

DIGESTORVM LIB. XLIL TIT. V.

poenam confecutus eft? nam eam poenam, quam confecutus
eft, praeftare debet, $. 2. Quod ait Praetor, sive ovopn
IMPENSAE NOMINE ** SINE DOLO *MALO* FECIT
**, EI NON PRAESTABITVR: hoc eo fpeCtat, vt fi quid
ipfe erogauit *? creditor, & modo fine dolo malo ^* eroga-
uit, hoc ei praeftetur: fufficit igitur fine dolo ^* erogaffe,
etiam fi nihil profuit erogatio eius rei debitori. $. 3. His

verbis, ^* AD QVEM EA RES PERTINET, etiam curator

bonis diftrahendis datus continebitur, etipfe debitor, fi con-
tigerit ne bona eius veneant. Et ipfi itaque creditori aduer-
fus hos dabitur aCtio, quos enumerauimus, fiue quid in fru-
Cibus percigiendis ** 'erogauit ** , fiue irí familia alenda cu-
randaue, *? praediis fulciendis vel reficiendis, vel damno
infeCto 5? promittendo, vel ** feruo noxali iudicio defenfo:

fi modo non magis eum expedit ?? dedere, quam retinere: |
quod fi dedere expedit, confequens erit repetere eum non ??

debere. $. 4. Generaliter etiam dicendum eft, quidquid im-

pendit in rem, f: modo fine dolo malo impendit, repetere ?*

eum poffe: nam .negotiorum geftorum agere non magis pot-

eíft, quam fi focius commune aedificium fulfit: quia hic quo- -

que creditor commune non alienum negotium geffiffe videtur.

$. 5. Eft praeterea quaefitum, fi deteriora praedia fata ?? .

fuerint fine dolo malo creditoris, vel iura eorum amifía, vel
aedificia. diruta, vel exufta: item familiae pecorumque acta
cura non fit, aut poffeffio alii tradita, fine dolo tamen malo:
56 an teneatur? Etapparet eum non teneri: quia dolo tnalo
caret: eritque melior eius condicio, quam in pignore credito-

ris, qui non tantum dolum. malum, verum culpam quoque

débet.. Eadem caufa eft curatoris ** bonorum: nam et is te-
netür *9, vt creditores *?, $. 6. In eum quoque, qui ne-
que locauit *? fructum praedii, neque vendidit, in factum
aCtionem dat Praetor: et in hoc condemnabitur, quanto mi-
nus propter hoc perceptum eft, quia neque.vendidit, neque
locauit. Ceterum fi tantum perceptum eft, quantum perci-

peretur, fi locatus vel diftractus fructus 9* effet: nihil ei im- |

putabitur 9?

Praeftat: autem per id ?? tantum temporis, |

quo in poffeffionem fuit 9*, vel ipfe, vel iuffu eius alius, |
quoad inde de poffeffione difceffum eft: nam neque hoc im-.
putatur.creditori, cur in poffeffionem non venerit: neque il- :

lud, cur de poffeffione decefferit 5*: cum voluntarium et

füum potius negotium creditor gerat. Aeftimatio autem fit, |
quantum $9 intereft eius qui experitur. |$. 7. Hae actiones -
neque temporariae fünt: et tam heredibus, quam in heredes :

dabuntur, ceterosque fucceffores.

$. 8. Si polffeffionis cau- -
fa deterior fatta effe-dicetur dolo . eius, qui in poffeffionem |

ad creditorem. peruenerint. £R. Rehd. vt Vulg; GEBR. — 41 Ap. Hal, womi- -

st6 , abeít. GE B. 42 Hal. et Vulg. fecerit. BR. Rehd. erogauerit. GE B.
43 Hel. erogauerit. —— 44 Ap.Hal. malo, abeft. GE 8. 45 Hal. et Vulg.
inferunt: smalo. BR. Etiam Rehd. GEB. : 46 Hal. et Vulg. praefigunt: ei,
BR. Etiam Rehd. Gzzs. . 47 Hal. et Rehd. reczpiendis. GEB. — 48 Hal.
et Vulg. erogauerit. BR. Etiam Rehd. GEB.
vel.GEB. - 50 Hal dammi imfecdhi. Vulg. de dawmmo imfeilo. BR.

49 Hal. praefigit: fi»e, Rehd.:
Et ita -

MSS. vt Vulg. Barb. Vat. L. II. VI. Chriftin, S, Cruc. I. Bynkersh. Etiam

Rehd. At S. Cruc. I. vt Flor. GE F.
Hal. expediit, et mox iterum. 53 ln Pand. Flor. hic deeft negatio, quam

51 Rehd.inferit: pro. GEB. — 52

adeo absque omni indicio non debebat inferere Taurellius. Monuit tamen -
idem in Adnotat. u P. deeffe mou, iu vet. effe additum. — Ceterum 73 repetere .
eum , finit verfum et 7à debere fequentem inchoat, vt adeo haec particula faci- |

le excidere potüerit.
Sed et diferte Bafil. àvx, ££e« &v&Aspuv. B R. Scripti funt Barb, Vat. I. Chri-
ftin. $. Cruc. V. II. Bynkersh. vt et Rehd. et Hal. GE B.
BR. Etiam Rehd. GEB. — 55 In Rehd. facta, abeft. GEn. 56 Vulg.
praefigit: debitov. B R. 51 Vulg. n curatoribus. BR. Etiam Rehd. GEP.
58 Vulg. ifli tenentur. B R. Etiam Rehd. GX B. 59 Hal. ifle tenetar , «t
creditor. GEB. — Go Vulg. locauerit, et mox: vendiderit , fimul traiectis his
Vocibus. BR. Etiám Rehd. voces: locawit, et: vendidit, traiüicit, quod co
ordine in fequentibus occurrant. GEB. — 61 Vulgo: fraiius, abeft. gm. — 62

54 .Vulg. petere..

Nec aliter habent tam Íícripti quam editi, quos vidi. :

1

$83 Rehd. in.actione. G E B.

. Haloandrum Ant. Auguftin. I7. Emend. 3.

873
miffus fit: aCio in eum ex dolo datur, quae neque poft an-
num, neque in heredes ceterosque fucceflores dabitur: cum
ex delicto oriatur, poenaeque nomine concipiatur.
. X. Pavrvs ?* libro LIX. ad Edi&um. Nisr qua-
tenus ad eum peruenit. :
XI. VrrraAwvs libro LXIL ad Edi&um. Hkmnzxpr
autem dabitur: quia et rei continet perfecutionem. :
. KIl. Pavrvslibro LIX. ad Edicum.. Cv vnus ex
creditoribus poftulat in bona 9? debitoris fe mitti: quaeritur
vtrum folus is qui petit, poffidere poteft ?*? an cum vnus
petit, et praetor permifit 7?, omnibus creditoribus aditus
fit? et commodius dicitur, cum Praetor permiferit **, non
tam perfonae folius petentis, quam 77 creditoribus, et in rem
permiffum videri: quod et Labeo *5 putat. Nec videbitur li-
bera perfona adquirere alii: quia. nec fibi quicquam adquirit
cui Praetor permittit **: fed aliquid ex ordine facit: et ideo
ceteris quoque prodeft. Plane fi is poftulauerit, qui credi-
tor non eft: minime dicendum eft, vel eum qui creditor eft
poffidere poffe: quia nihil egit talis poftulatio. Aliter atqu(;
fi creditor, cui permiffum ?* eft poffidere, poftea recepit de-

bitum fuum: ceteri enim ** poterunt peragere bonorum ven-

ditionem. $. r. Is qui poffidere iubetur, eo loco iuffüs vi-
detur, cuius cura ad iubentem pertinet. $. 2. Si propter na-
turam rei, veluti fi praedium inundatum fit, aut propter la-

tronum potentiam , non poteft poffideri: recte dicitur, non ef.

fe quod poffideatur. | :
XHL Gaivs ?? libro XXIII. ad Edictum prouinciale. -

QvaMvis poffeffa non fint bona, quia forte nihil fuerit

quod poffideatur, aut fine controuerfia non poffideatur: cre-
ditor, qui in poffelfionem iniffus eft, perinde habetur, ac fi
etiam ** poffeffa bona fuiffent. - i p :
. XIV. Pavrvs libro LIX. ad Edictum, CnREDI1ToO-
REin pofleffionem rerum debitoris miffo, cürator conftitui
debet , fi *?. quaedam actiones periturae fünt $9. $. 1. Da-
tur in creditorem actio, qui in poffeffionem miffus eft, de eo
quod ex bonis debitoris ad eum peruenit: fi 8* nondum fit-
aliquid confecutus, a&tiones füas praeftabit 52: datur autem
in factum actio aduerfüs eum: et omne quod in actionem 33
negotiorum geftorum veniret, fi poffet agi, reftituendum a ^
creditore. — J j '
.. XV. VrPriaNvs libro LXIL. ad Edi&tum. Cv pla-
res creditores in poffeffionem rerum debitoris mittantur, nec
corrumpantur?^ rationes, vni hoc negotium a creditoribus 9*
effe dandum , quem maior pars creditorum elegerit. Ego puto
creditoribus inftrumentorum 'etiam »vaygaQ»jv 99 facere 97,
— | | - d. non

Hal. zmputatur. GE &. — 63 Vulg. pracflat autem id pev tantum temporis,.
quod malim. Ita Graeci: wagéxu 93 7à ómg oU xoóvov uívou, «6 Ctc. BR.
Rehd. vt Flor. GER. 64; Hal. et Vulg. in poffeffione fuerit. BR. Etiam
Rehd. GEB. — 65 Hal. difcejferit. GE . 66 Hal. et Vulg. quanti. Bn.
Etiam Rehd. GE B. 67 Hal. CAIVS. GEB. . 68 Rehd. iu bonis. GEB. -
69 Hal. poffit. GE B. *70o Hal. et Vulg. permiferit. BR. Etiam Rehd. GE s.
41 Hal. permifit. G EB. 72 MHal. et Vulg. inferunt: ali;s. BR. Rehd, vt
Flor. 73. Yaur. LaVeo, G E B. ^4 Hal. et Vulg. addant: boc. B n. . Et-
iam Rehd, GE s. . 475 Taur. permiSum. GEB. 76 Kehd. autem, loco -
enim. GEB. — T7 Vulg. PAVLV'S. & R. Etiam Rehd. GE g. .28 In Rehd.
etiam, abeftt. GEn. — 79 Rehd. inferit: ez, GER. 80 Hal.fiut. ^|.$8t
Vulg. inferit: autem. BR. Etiam Rehd. GEE. 82 Taur. praeflaVit. GEB.
84 Gothofr. in nota: mittuntur, ne corrum- -
pantur. Hal. Sed ita etiam habet Vulg. quod probo. — Sola geminatione pec-
catum . et Vulgatam firmant Bafil. 2ià 72 u5 $Seígec9us và Aoyomoiiut, BR. — Et-
iam Rehd. we corrumpantur, G ER. 85 Rehd. creditori, lóco: a creditori-
bus. GER. , 86 ld eft: defcriptionem. 87 Gothofr. elegerat puto: et-
&yaypadxv fe facere, infttumentorum; non vt deícribantur etc, Hal. Correxit
3 Interim tamen in. Pande&arum
quoque Florentinarum le&ione aliquid eft fupplendum, et id. etiam Graeci fa-
ciunt: 3:7 32 &vwygaQhw yíveo3un. BR. Eal genuina le&io eft: pars creditorim
elegerit, puto: et àvwyguQv [cilicet facere infirumeutorum: mon vt defcribaut

ipfa

.et inter creditores potior is, cui maior pecunia debebitu

974

non vt defcribant ipfa corpora inftrumentorüm, . fed. quot
fint, ?? de qua re fint, fubnotent fibi, et guaü.muentz.trmm
faciant: quod etiam vniuerforum facere eis erit permitten-

dum. Praeterea nonnumquam Praetor caufa cognita 1 S:etlam
defcribere aliquid ex inftrumentis creditoribus debebit ^* per-.

mittere, fi qua idonea caufa interueniat. $. I. Vtrum fe-
mel, an etiam faepius recognitio, difpunctio ?? concedenda
fit creditoribus, videamus. Et ait Labeo ?* , amplius quam
femel non effe * concedendam*: fi quis tamen , inquit, iura-

uerit non calumniae caufa fe poftulare, neque habere quae
difpunxerit, iterum ei faciendam poteftatem ait, nec amplius

quam bis i

CvM ?3 bona veneunt débitoris, in comparationem ?^ ex-
tranel, etxeius qui creditor cognatusue fit, potior habetur
creditor cognatusue : magis tamen creditor, quam co'gr,matlsl,s5 ;
f:295

XVII. VnP1iANVSlibro LXIIT. ad Edictum. . QvaAx-

-siTvM eft, vtrum ità demum priuilegium habet ?? funeraria,
-fiis, cuius bona veneurnt, funeratus fit: an etiam fi propo-

nas alium effe füuneratum ? et hoc iure vtimur, vt quicümque
fit funeratus, id eft ?*, fiue is cuius de bonis agitur,. fiue
quid is debuit, quod reddere eum, fi viueret, funeraria a-
étione cogi oporteret, priuilegio locusfit. Paruique referre

" dicamus, qua a€tione hic ?* fümptus repetatur, funeraria,

NX

an familiae hercifcundae, an qua alia? dummodo fumptus fu-
neris caufa faCtus fit. Quacumque igitur. actione ob fune-
ris fümptum vtatur: etiam funerariam ei competere, — Quare

fi in ftipulatum funeris inpenfa deducta eft ??, dicendum eft,
locum effe priuilegio, fi modo quis non abiciendi priuilegii
caufa ftipulatus eft *??.

$. 1. Si fponfa dedit dotem, et nu-
ptiis renuntiatum eft: tametíi ipfa dotem condicit, tamen ae-

quum. eft. hanc ad. priuilegium admitti, licet nullum matri

monium contractum eft, Idem puto dicendum, etiam fi mi-

nor duodecim annisin domum quaíi vxor deducta fit, licet :
mondum vxor fit. | ! d

XVIL Pavrvs lbrosLX.-ad EdidumicimTEÉdRe

xsT enim Reipublicae, et hanc folidum confequi, vt aetate
permittente nubere poffit. —— . . |
XIX. VrPiaAmvs libro LXIIT. ad Edictum.. Dazgr--

$. 1.. 51

MVSQYVE ex his caufis ipfr mulieri priuilegium. ,

quis, cum tutor non effet, pro tutore negotia geffit : priui- |
qui geffit, fiue heres . eius, .ceterique fuccelfores : ipfe autem
pupillüs habet priuilegium,.fed eius fucceflores non habent.
"Sed aequiffimum erit, ceteros * quoque, quibus curatores ? |
quafi debilibus vel prodigis dantur, ' | | :

ipfa etc. Rehd. hunc: locum ita exhibet: pars creditovmmi elegerit. ego. puto:

creditoribus inflrumentorum copiani facere. debere Grete et. datorum ct accepto- -

vum collationem facere mon vt defcribant ipfa etc. Videtur librarius vocis Grae--

cae expofitiohem r textum recepiffe. "Céterum vocem Graecam Vulgata et
HaL vertit: deferzptionem , hic autem addit: vt Cicero? vel vt 9ulgus , iuuen- '
88 Hal. ct Vulg, praefigunt: et. g. R. Rehd. etía. GEB.
9o Erat Fior. defuniio. Vna manus fecit: et di- .
Cur Taur. et hcn hábeat, nefcio. !

tarium. GESB; -
89 Taur. debeVit. GER.
fpuuctio, quod et habent Hal. et oinnes.
BR.- Non poterat nefcire Nofter, qui paulo ante ipfe monuit, Taurellium ,
qua poteft , religiofe fequi primam fcripturam, et occurrunt in Pand. Flor.
pluria talia &cívberz, quae etiam paffim ample&titur Drenkmann.
Rehd. carct copula. GEB. — 9t Taur. LaVeo. GER.

DE PRIVILEGIIS CREDITORVM. Ymprobat autem Ant. Auguftinus
Lib. I11. Emend. cap. 1. hanc rubricam, — Habent tamen eandem MSS, quae vi- -
di omnia, non tamen vno modo. Var. L habéet: DE PRIVILEGIIS CV-

RATORVM CREDITORVM. Vàt. I DE PRIV. CREDITORVM .

vubrico. n Vat. VI. rubrica ad marginem pofita eft, coaete tamen, et mi- .

nio. . In Chriftin. habetur ;. DE PRIVILEGIO CREDITOR. n Barb. j.

XVI. 'GAIVS libro XXIV. ad Edi&uml, .pr.ouinciale.

:Rä'hd. GER.
bi. GEB.

immo et
: x 92 Taur. Pis. GE B. .
93 Gothotr. in nota: In Vulgata et Haloandri le&tione hic incipit. Titulus : ;

DIGESTORVM .LIB. XLII. TIT..V.

XXI. GAr1vs libro viceffimo quarto ad Edictum pto-
uinciale ?. . Vr fatuo, - AC o
XXIL. VrPriamwvs libro LXIII. ad Ediftum. In&w
priuilegium competere. $. 1. Sed fi bonis curator datus fit,
vel abfentis, velab hoftibus capti, vel dum deliberant fcripti
heredes de adeunda hereditate, non oportebit 9 priuilegium
dari: non enim in eadem caufa eft. T
XXII. Pavrvs libro LX. ad Edictum. |S: nego-
tium impuberis aliquis ex officio amicitiae gefferit, debet bo-
nis eius venditis priuilegium pupillo conferuari: et ita ac«
cepi. t . d
XXIV. VrsraANvs libro LXIIL ad Edictum. Sr
ventri curator datus fit, nec partus editus, priuilegium cef-
fabit. $. 1. Diuus Marcus ita edixit: creditor, qui ob refti-
tutionem aedificiorum crediderit,.in pecunia, quae. credita
erit ^, priuilegium exigendi habebit: quod ad eum quoque
pertinet, qui redemptori domino mandante, pecuniam füb-
miniftrauit. $. 2. In bonis menfularii vendundis, poft pri-
uilegia potiorem. eorum caufam effe placuit, qui. pecunias
apud menfam , fidem publicam fecuti, depofüerunt. Sed enim
qui depofitis nummis vfuras a tmenfulariis acceperunt , a cete-
ris creditoribus non feparantur:.et merito: aliud eft enim
credere, aliud deponere. . Si tamen nummi exítent, vindica-

ri eos poffe puto a -depofitariis : et futurum eum qui vindicat ;

ante priuilegia. .. $..3. Eorumi ratio prior eft creditorum ,
quorum pecunia ad creditores priuilegiarios peruenit.. Perue-
nifle autem quemadmodum. accipimus ? vtrum fi ftatim pro-
fe&ta eft ab inferioribus ad priuilegiarios? an vero, etífi per
debitoris perfonam ? -hoc eft, fi ante.* ei numerata fit, et fic
debitoris taCta, creditori priuilegiario numerata eft? ? Quod
quidem poteft benigne dici, fi modo. non poft aliquod inter-
uallum id fattum fit. — Y* n G. ia
XXV.IpnEgw libro LXIV. ad Edictum. Arc Praetor,
QVOD POSTEA CONTRACTVM ERIT, QVAM IS, CV-
xtgs BONA VENIERINT, CONSILIVM RECEPERIT
RIT: NE ACTIO EO NOMINE DETV R. ,
. XXVlI. Pavrnvs libro XVI. breuis Edicti. Qvz in

nauem exítruendam, vel inftruendam "? credidit *?,. vel et-

iam emendam: priuilegium habet. ! |
- XXVH. VrtPrAmwvs libro L de officio Confulis. Srx
magiftratus fideicommiffi fernandi caufa in poffeffionem mife-
rint, dare arbitrum poffunt ad. ea diftrahenda , quae mora de-

teriora futura funt: ita vt pretium. ex his reda&ctum apud fi-

deicommiffarium in caufa depofiti fit, donec de fideicommiffo b
quod ei debetur *^, conftet. ( :
.XXVIII. lAvorewvs ** libro I. Epiftularum. | P A-
TERFAMILIAS ** impuberi filio, fi ante pubertatem de-
qosan ssM VaL ii valev as R ceffiffet ,

deüque DE PRIVIL, CREDITORIS, Sed alii codices vt eft in editis.

BR, Hi alii codices funt Vat. II IV. Pal. I. Il. S. Cruc, I. II. Treuif.. At

Bynkersh. habct vt eft in. Chriftin. Magl. vero nouum titulum nefcit. | Deni-
que Rehd. vc plurimi fed in minio : de primilegós creditorum. GEB. — 94
Hal. et Vulg. comparatione. BR. Rehd. vt Flor. GER. 95 Hal. et Vulg,
deletur. BR. Rehd. vt Flor. GE8. 96 Hal. et Vulg. babeat. BR. Etiam
.97 in Rehd. id eff, abfunt. GEB. — 98 Rehd. is, loco:
99 Hal. et Vulg. Jit. BR. Etiam Rehd. GER. IOO Hal,
füpulutus fit. — X Hal.ad caeteros. Vulg. caetevis, BR. — Rehd. vt Vulg. GE s.
2,Hal. curator, et in fequentibus: datzr. GEP. — 3 Hal. hac rubrica omiffa,
vérba eidem fubie&ta anne&it legi antecedenti. Vid. Auguftin, III. Emend. 1,
BR. . 4 Hal et Vulg. inferunt: vel. B. Etiam Rehd. GEE. 5 Hil,
hanc infcriptionem haber integram. GEB. . Ó Hal. ez Rehd. oportere. GE R.
7 Hal,erat. GER. .. 8 Rehd. ante eu ei. GEr. 9 Ap. Hal. ef?, abeft.
GEB. . 1O Malim cum Stephano: ceperit. BR. 11 Hal. confiliam frau-
dandi veceperit. Rehd. coufilimm veceperit fraudandi. GES. —— 12 Vulg. vel
avmandam. | B R. 13 Hal. et Vulg. crediderit, BR. — Etiam Rehd. GER.
14 Rehd. debeatur, G & 8. 15 Hal. labolemus. GE B, 46 Vide noftrum

,
Aa
d
ELj
5
3
i
j
1
|

FRAVDARE !'*, SCIENTE EO QVI CONTRA XE-

i
fim
Qu
n
tané
ld
(
18; E
P
m
psn
qepto
üt^
pet ,
tir,
geddà
quom'z
g m
U
d
flint
jLom!
TO
h
tc !
fu.
bus?
diit
rei
nl
ts

hr
N
Y
CA
&l

bus
f

(Í0
MT

Sra
pet

Tud
CO
N
GH
d.
ts
DR.
nt
ini
n
hnj
Etian
Qu
31
Fl
YV
(iji
nj
hUT
6tr
u
Ty
l

i
"
lll

Ia
m
Cete«
Ti
lt«
"P

lt«
J«
L
lo

l(v

Ea
fs
HAL'
;Eb
n'![fh
]. ^
nl
(f
gbt&.

/'3':15'

r

um

DIGESTORVM LIB. XLIL TIT. V. " 875

ceffiffet , fübftituit heredem: is filius paterna hereditate fe ab-
füinuit, ideoque bona patris venierunt: poftea filio hereditas
obuenit, qua adita deceffit. Quaero, cum Praetor in ipfum
pupillum, quamuis poftea hereditas obueniffet, creditoribus
tamen patris aCtionem non daret: an in fubftitutum creditori-
bus patris danda fit aCctio, cum ex bonis paternis, quae fcili-
cet ad creditores miffos ad *? bona pertinent, nihil adquirat

18: et cum creditores nihil iuris in bonis pupilli habuerint, |

eorumque nihil interfuerit, adiretur nec ne pupilli hereditas,
cum ea bona admiffa *? a fubftituto hereditate ^? ad credito-
res non pertinebant ?*2 Me illud maxime mouet, quod prae-
ceptoribus tuis ^? placet, vnum effe teftamentum. — Refpon-
dit ?^?, quod Praetor filio, qui a paterna hereditate fe abfti-
net, praeftat, ne bonis patris eius venditis in eum actio de-
tur, ^* tametíi poítea ei hereditas obuenit, creditoribus non
reddat: idem infubítituto filio herede feruandum non ?? eft:
quoniam filii pudori parcitur, vt potius patris quam eius bo-
na veneant. ([taque in id, quod poltea ei obuenit ?9, actio
creditoribus denegatur: quia id ?* ex aduenticio adquifitum
eft, non per patrem ad eum peruenit. At cum fubftitutus
filio hereditatem adiit, poftquam pupillus fe paternae mifcue-
rit ?9 hereditati, tunc hereditas et patris et filii vna eft, et
in omni aere alieno, quod aut patris aut filii fuerit, etiam
inuitusheres obligatur: et quemadmodum ?? liberum ei non
$9 eft poft obligationem, vt non omnimodo , fi non defendi-
tur ?!, ipfius bona veneant: ita ne feparare quidem aes alie-

. mum patris et filii poterit: quo cafu efücietur, vt creditori-

busin eum actio dari debeat. . Quod fi fubftitutus heres here-
ditatem non adierit, creditoribus patris in id, quod pupillus
reliquit, aCctio dari non debet: quoniam neque pupilli bona
venire debent propter aes alienum patris, neque in bonis pa-
tris eft, quod pupiilus adquifiüit *?. i u |
.. «XXIX. PaAvrvs libro V. ad legem Iuliam et Papiam.

Fvrrpnivs ?? refert, ftatuas in publico pofitas, bonis di-.

firactis eius cuius in honorem pofitae ?^ fünt, non effe em-

ptoris bonorum eius: fed aut publicas, fi ornandi municipii.

caufa pofitae fint: aut eius, cuius in honorem pofitae fint?^:
et nullo modo eas detrahi ?9 poffe,

XXX. PaPinivs ÍvsTvslibro I. de Conftitutioni-

bus ?**. I«PERATORES Ántoninus et Verus ?" Augulti re-
fcripferunt, eos, qui bona fua negant iure veniffe, praeiudi-
cio experiri debere, et fruftra Principem ?? defiderare refcin-

di venditionem. ..

wv o i asslb H d Genbus Cribungtiua

S:1 creditores heredem íufpectum putent, fatisdationem exi-
gere poffunt pro fuo debito reddendo: cuius rei gratia co-

"racfat. ve() EveuuzriwZy c. 7. $. 6. et 7. BR, 17 Rehd. z4, loco: ad.
GEB. 18 Flor. eft fa&um: adquirant, fed nemo eft fecutus. BR. — 19
Gothofr: in nota: A. omiffa. Ita Taur. in margine, et Hal. R'ehd. obmiffa.
GER. ^X 20 Vulg. a fubflituto baerede, B. Ita et Relid. fed fuperfcriptum:
al. bereditate. G'EB. 21 Hal pertiuerent. G EB. 22, Vulg. £aris , loco:
tuis.BR. 1n Rehd. twis prorfus abeft, G EB. 25 Hal et Vulg. refpond:.
&n. EtiamRehd. GEB. 24 Hal. praefigit: et. GEB. 25 Gothofr. in
nota: Haec negatio videtur expungenda propter L. 42. de adquiv. bered. — Et
in idem dudum confénfi c. 7. de Éuremat. $. 6. w. 6. Bafil. tamen Florenti-
ham difertiffime firmant. BR. Etiam in Rehd. negatio abeft. GEE. — 26 Vulg.
obueniat. BR. Etiam KRehd. GE R. 2/ Hal. et Vulg. inferunt: qwod. BR.
Etiam Rehd. GE E. 28 Hal. mifcuerat. Rehd. mifcuit. GE B. 29 Vulg.
quemadmodum enin. BR. ln Rehd. et, ante: quemadmodum , abeft. GEE.
30 In Rehd. ei non, abfunt. GEE. 3r Hal. defendatur. — 32, Erat olim
Flor.adquifitBR. ^ 33 Gothofr. in notá: Fulcinius. Hal. Aufidius. vulg. Rehd.
vt Vulg. GEER. — 534 Hal. propofitae. G E B. 35 Hal. funt. 36 Vulg.
diflrabi. n&. Etiam Rehd. GEn. — 37 Hal. PAPFRIVS IVSTVS lib. XÍ.
Conflitutionum. GE B. 38 Vulg. Seuerus. Sed et Flor. fe fuperfcriptae. B R.
Etiam Rehd. vt Vulg. GEB, — 39 Hal. etVulg. à priucipe. BR. Etiam Rehd.
G E B. 40 Rehd. inferit: beredem. GEPB. 41 Vulg. poffulauerint. B R.
42 Vulg. exffzmatur. GE B. 43 Hal. et Vulg. vel, et ita và fed, etiam

Flor. eft aptatum. B R. Etiam MSS. habent: vel, Vat. l. IV. V. VI. Pal. l..

IL S. Cruc. f I. vt et Rehd. GEB. 44 Erat Flor. commendit, poht-

gnofcere Praetorem oportet: nec ftatim eum ^4? fatisdationis
neceffitati fübicere debet: nifi caufa cognita conftiterit, pro-
fpici debere his, qui fufpectum eum poftulauerunt ^. $. r.
5Sed fufpectus heres non isdem modis, quibus fufpectus tu-
tor aeftimatur ^?; fiquidem tutorem non facultates, fed frau-
dulenta in rebus pupillaribus, fed ^? callida conuerfatio fu-
fpectum corpmendet *^*, heredem vero ^*5 folae facultates.
$. 2. Plane in recenti aditae hereditatis ^9 audiendi erunt
qui fufpectum poftulant: ceterum fi probentur paffi eum in
hereditate morari, nec quicquam ** poffint ^8 obicere cri-
minis, quafi dolofe verfato eo, non debebit poft multum tem-
oris ad hanc neceffitatem. compelli. $. 3. Quod fi *quafi*
* fu.f'pe&us fatisdare iuffus, decreto Praetoris non obtempe-
rauerit, tunc ?? bona hereditatis poífidere 5* , venum pue
dari 5? ex Edicto fuo permittere iubebit 55?. S., 4 Plang fi
doceatur nihil ex bonis alienaffe, nec fit quod ei iufte | rae-
.tär paupertatem obiciatur: contentus effe Praetor debetP vt
iubeat eum nihil minuere. .$. 5. Quod fi nec inopia labc;ran-
tem eum creditores oftendere poterint ?*, iniuriarum actio-

ne ei tenebuntur. . d |
XXXIL Pavrvs libro fingulari Regularum. Pnzr-

'V.*ILEGI.;? non ex tempore*ae&imantur, fed ex caufa: et f1
. eiusdem tituli fuerunt ?? , concurrunt, licet diuerfitates tem-

poris in his fuerint. - pE T. L
XXXIII. VrPrAwvs libro IIL Regularum. Sr pu-

pillus ex contractu fuo non defendatur, ideoque bona eius

creditores poffidere coeperint: deminutio ex his bonis fieri
debet, vefcendi pupilli caufa. « $. r. Defendere debitorem, fi-
cut antequam ?? bona eius poffiderentur, licet: ita 57 ;,)oft
bonorum quoque poffeffionem eius, fiue ipfe fui 58, fiue alius
defenfionem eius fufcipiat, debet fatisdare: vt fatisdatione in-

| terpofita iudicium accipiatur, et a poffeffione difcedatur. .

.. XXXIV. Mancriawvs ?? libro V. Regularum.'

Qvonp quis nauis fabricandae, vel emendae 9?, vel arman-

3b : | | | :
dae ?*, vel inftruendae caufa, vel ?? quoquo $? modo credi-

derit, vel ob nauem venditam petat, habet priuilegium poft

fifcum. !
.. XXXV. Ip&x libro fingulari ad Formulam hypothe-
cariam. Evw,quiin poffeffionem miffus fit ** eius, qui Rei-

publicae caufa afuit ??, íi apparuerit eum dolo malo Reipubli-

. cae caufa abeffe, iure in pofleffione 95 effe placet, donec fo-

lidum foluatur. Eum autem, qui rerum eius, qui fine dolo

| malo Reipublicae caufa afuit, in poffeffionem miffus fit, pi-

gnus non contrahere, et ideo difcedere oportere de poflef-

.XXXVI.

ea fa&um:. commuendet. Bynkersh. J. Obf. v]t. mauult, comdemmet, cum
fit in Bafil. xeíverz«, vbi tamen 73 fufpechum, in: fufpedti, foret commu-
tandum. Pro communi fcriptura, quam omnes fcripti et editi habent, Sal-

! fione. |

uittius facere exiftimat Graecum zagewsas , quod et: commendave notat et: fi-
flere, vel: exbibere. B R. Scripti funt Barb. Vat. I, HII. IV. V. VI. Chriftin.

Pal. I. If. S. Cruc. IL. Bynkersh. — At Vat. L conmendat, et S. Cruc. L. con-
temnet, qui Bynkershoekio fauet , fi literas t et d commutes. Etiam Rehd. et
Hal.commendet.G &£B. ^ 45 Rehd. inferit: fufpeclum.G EB. — 46 Hal.in ve-
centi adita baeyeditate. G E B. 47 Rehd. inferit: n ewm. GEB. — 48 Hal.
poffunt. 49 In Rehd, voci: quafi , in verfu infimo occurrente fabfcripium z
alia$, quis. GE B. 50 Ita et Hal. et Rehd.fed S. L. bunc. GEB. — 51 Hal.
et Rehd. poffideri. GEB. — 52 Vulg. venundavique. BR. — 53 'Taur. iubeVit.
G E B. 54 Flor. fuperfcripta s fa&um : potuerimt. B R. Et ita Hal. etRehd.
GEB, /55 Hal.et Vulg. fuerint. 8 &. Rehd. vt Flor. GE B. 56 Hal. antea
quam. GE fE. 57 Hal. inferit: quoqne. GEB. 58 Vulgo. fui, abeft. BR.
Rehd. et fize fui, íed vltimae voci fuperfcriptum: a. zpfe. G E B. 59 Vulg.
MARCELLV S.BgR. — 60 Vulgo vel emendae, abíunt. B R. Etiam in Rehd.
GE B. 61 Ap. Hal. vel emendae vel armandae , abíunt. 62 Vulgo vel,
abeft. pü, . Etiam in Rehd. GEB, 63 Gothofr. in nota: Flor. al. quoque.
Florentiae fuit: 4ogue, et fa&um : 4noquo, vt Taur. notat in margi-
ne, et habent omnes. ER. — Etiam Rehd. et Hal. GEB. 64 Vulg. infe-
rit; reram. BR. k65 Vulg. gbfuerit: 8 &, — 66 Rehd.zn poffefionem. G & &.

67

876 DIGESTORVM LIB.
XXXVI. VL P iAN'V s libro XLV. ad Sabinum. EvMw,

qui circa columnas fe occultet $7,' vt creditorem $8 elälgtet,
latitare placet. Nam et eum; qui recedit, hoc eít, vt ^? fu-
pterfugit, ?? ne fecum aliqua aCtio moueatur , latitare placet.
'am ** et qui ?? vrbe profugit, vtique fraudandi caufa: nec
enim 73 intereft, quod attinet ad latitandum, vtrum quis
profugerit, an vero Romae agens copiam füi non facit 74115
| XXXVII. PAPrNiaNvs libro X. Refponforum *^.
AwTrocHENstIVM Caelae Syriae 79 ciuitati **, quod 7*
lege füa priuilegium in bonis defuntti debitoris accepit, 1us
perfequendi pignoris durare conttitit. r
-XXXVliL Pavrvs libro I. Sententiarum. Bo NIS
venditis excipiuntur concubina, et liberi maturales. $.. 1. Kes-
publica créditrix omnibus chirographariis creditoribus prae-

fi non defendatur, in polffeffione *?' creditoribus conftitutis ,

minoribus 9? ex his vsque ad' pubertatem alimenta praeftan-

da funt. $. 1. Eius, qui ab hoftibus captus eft, bona venire

non poffunt, quamdiu reuertatur. — — —
DE SEPARATÍONIBVS

, g crENDv M eft, feparationem folere impetrari decreto Prae-
k

toris, $. 1. Solet autem feparatio perinitti^ creditoribus
ex his caufis: vtputa debitorém quis Seium habuit, hic * de-

ceffit, heres ei extitit Titius: hic non eft foluendo, patitur

bonorum venditionem: creditores Seii dicunt bona Seii fufti-
cere fibi, ^ creditores Titit contentos effe debere bonis Ti-

tii, et ficquafi duorum fieri bonorum venditionem: fieri enim.

poteft, vt Seius quidem foluendo fuerit, potueritque fatis ?

creditoribus fuis, vel ita femel, etfi non in affem, in aliquid

tamen fatisfacere, admiífis autem commixtisque creditoribus.

Titii, mings fint * confecuturi, quia ille non eft f'oqu.en.do,
aut minus confequantur, quia plures fünt: hic ? eft igitur

aequiffimum, creditores Seii' defiderantes feparationem audi-

ri, impetrareque a Praetore, vt feparatim quantüm ? cuius-
que creditoribus praeftetur. $. 2. Ex coóntrario eutem cte-

ditores Titii non imipetrabunt feparationem : nam licet alicui

adiciendo fibi creditorem *, creditoris fui facere deteriorem

condicionem. - Atqui igituft ? adiit hereditatem debitoris mei,.

non faciet meam deteriorem condicionem adeundo: qua:* li-
cet mihi feparationem impetrare: fuos vero creditores onera-

61 Hal. et Vulg. occultat. 5 R. Etianf Rehd. GEz. 68 Rehd. creditores. a x n..
69 Malumus: qui recedit boc eft fubterfugit, tanquam nato: UT ab C1T ..

cumj vtrobique eodem numero pedes feu .. ductus lint. Omnes tamen codices.

fcripti et editi: boc.eft. qui. fubtevfugit. B R. . Etiam Hal. et fcripti Barb. Var. I.
I. IiI, VI. Chriftin. Pal. 1. S. Cruc. L. Bynkersh. vt et Rehd. niüi. quod. habeat :
fubtevfugerit. Magl. vt Flor. GE2. .. 70 Hal..praefigit:. vt.. GEB.- .. 71
Gothofr in nota: tum et.qui. Fal. Vulg.. "Tasiquam et qui. BR. Et ita-Rehd.

GE B. 72 Hal.et Vulg. inferunt; ab..Bahl. Z73 zóAswe Qeiysuy, BR. Kehd..

vt Flotr GEB. . 73 Ap..Hal. enzm, abett. GE B. , 74 Hal. et Vulg, fa-
ciat. BR. Etiam Rehd. GEB.. . 75 Hal. hanc infcriptionem habet integram.
GzB. Vulg. PAVLVS. BR. 76 Yta Taur. fed Flor. fa&um Coelae Syriae
deleta a, repofita o. Hal. Coelae Syriae.. Vulg. Coelefyriae. Bafil. -Ze Kobws
Evgíuc. B R. 71 Wulg. ciwitatis. B R.. Etiam Rehd. GEs. .
Vulg. inferunt: de. Bm. Etiam Rehd. GEB. 79 Rehd. zm, poffeffionem.
G E B. 8o Hal. «minori. G E B. : Y ;

N I Vulg. is.BR. . 2, Hal. et Valg. praefigunt: et dicunt. B R.. Etiam
Rehd. GEE&. . 3 In Tufco. exemplari inter verficulos adícriptum, facere. Sed
ita fequens: facere, otiaretur. Ideo et hic.72 fatis, Hal. omittit. . Cenfemus
tamen effe elegantem pleonafmum. — Ceteri habent: fatzsfacere., Solum .fatis ha-
bet Barb. Habuere Vat. IL. et $. Cruc. L. fed deinceps adie&um : fievi. ta

XXXIX. IpnkMlibro V. Sententiarum. Pvprrrrvs

dis ?* eius impetrare.

. Vulg. funt, etpaulo poít: comfeguentur. BR. Etiam Rehd. G EB.

tur, BR. . Tta et Rehd. nià quod pro: Ji, fit bii. GEB. -

78 Bal.et |
« paffimt. — I4 Hal. talibus. GEB.

RFIL TÜDT 9 vT

wit, dum adiit hereditatem quae foluendo non eft: nec pot-

etunt creditores eius feparationem impetrare, . 3. Scien-

.dum eft autem, etiam fiobligata res effe proponatur ab here-

de iure pignoris vel hypothecae, attamen fi hereditaria fuit,

jjure feparationis hypothecario creditori *? potiorem effe eum,

qui feparationem impetrauit **: et ita Seuerus et Antoninus
refcripferunt, $. 4. Sed etiam aduerfüs fifcum et municipes
impetraretur *? féparatio. $. s. Quaefitumeft, an interdum

etiam heredis creditores poffunt *? feparationem impetrare,

fi forte ille in fraudem ipforum adierit hereditatem ? Sed nul-
lütn remedium eít proditum : fibi enim imputent, qui cum ta-
li ** contraxerunt *5: nifi fi ** extra ordinem putamus !**
Praetorem aduerfüs calliditatem eius fubuenire , qui talem

fraudem commentüs eft: quod non facile admiffim eft. . $. 6.

Sed fi quis füfpettam hereditatem dicens, compulfus fuerit
adire et refütuere hereditatem *9, deinde non fit cui refti-

tuat, ex quibus caufis *? folet hoc euenire: et ipfi quidem.
dehfieranti fuccurri fibi aduerfus creditores heréditarios , fub-
üeniemus ; hoc ét Diuus Pius referipfit, vt perinde teftatoris
| bona venirent, atque fi adita hereditas non fuiffet. Credito-

ribus quoque huiusmodi heredis defiderantibus, hoc idem
praeftandum puto, licet ?? ipfe non defiderauit: vt quafi fe-

paratio quaedam praeftetur. $. 7. Item videamus, 1i quis
heres parenti extitefit, cum éffet impubes, deinde intra pu-
'bertatem deceflerit, et fübftituti bona veneant, qui impube-
ris hereditatem adiit: an patris creditores poffint feparationem
impetrare? 'Et puto polífe: hoc amplius puto, etiam impu-
beris creditores poffe feparationem aduerfus creditores here-
$. 8. Secundum haec ?? videamus ,

fi PrimusSecundum heredem fcripferit, Secundus Tertium, et
Tertii bona veneant: qui creditores poffint feparationem im-

petrare? Et putem , fi quidem Primi creditores petant, vti-
que audiendos, et ?? aduerfüs Secundi, et aduerfus Tertii .

creditores: fi vero Secundi creditores petant, aduerfus Ter-
tüi vtique eos impetrare poífe, aduerfus Primi autem non

poffe. ?^*TIn fumma, Primiquidem creditores aduerfüs omnes

impetrare poffunt feparationem , Secundi creditores aduerfus

Primi non poflünt, aduerfüs Tertii poffunt. $. 9. Si filiifa-
milias bona veneant, qui caftrenfé peculium habet: an fepa-
.ratio fiat inter caftrenfes creditores ceterosque videamus? Si-

mul ergo admittentur, dummodo fi qui cum eo contraxerunt

.25, ante quam militaret, fortaíffe ^* debeant feparari: quod
.puto probandum:,ergo qui ante contraxerunt, fi bona ca-
Atrenfia diftrahantur, non' poffunt venire cum caftrenfibus cre-

ditoribus. ltem fi quid in rem patris verfum eft, forte pot-

erit et creditori contradici, ne caftrenfe peculium inquietet,

.cum

etiam legitur in Vat. I. IV. V.. Sed Vat. III. VI. Pal. If. S. Cruc. IT. exhibent:

fatisfacere. .. Denique in Chriftin. eft: fatis creditoribus facere fuis. RR. His
adde Dynkersh. et Rehd, qui etiam habent: fatzsfacere. G E E. 4 Klal. et
5 Flor.
ex: bic, fa&um: bi creditores, inde Hal. et Vulg, funt bi creditores. — Efl igi-
-6 MHal. quanutum-
cunque , loco: quantum cuiusque. In Rehd. quantum , abeft. GEB..... 7 Vulg.
creditore$. B R. 8 Vulgo igitur, abeft. E R. — Etiam in Rehd. GEz. ..9
Gothofr. in, nota: A. qui. 44l. quia. — Pofterius ipíe Taur. habet in margine
et Hal. et Rehd. GE R. Io Hal.et Vulg. creditore.. B R. Nempe Taur. erat
dare: creditorl. Etiam Rehd. creditore.. G E.R. 11 Hal et Vulg. zmpetra-
uetit, BR. Etiam Rehd. GEB.
er| Vulg. Zmpetratur, et ita Flor. fa&dum. B R. Et ita Rehd. GEB. . 13 Hal.
15 Flor, erat: contraxerit; .poterat
adeo etiam :- Zmpztet, Ícribi,! pro: zmpatant. BR. IG In Rehd. fi, abeft.
GEB. . 7 Hal.putemus. * 18 Ap. Hal. bereditatem , abett. GEB. — 19
Hal. cafibus.: 20 Hal. et Vulg. inferunt: idem. BR. Etiam Rehd. qui prae-.
terea habet: defiderauerit.. G E B. 21 Vulgo: .beredis, abceít. BR. . .22
Vulg. fed boc. BR. Rehd. fecundum boc. GEB. — 23 Vulg. fed, loco: et. BR.
B R. 24:Vulg. praefigit: Et. B R. -Etiam Rehd. fed fequentibus: zm fum-
"a, omiffis GEB. — 25 KHal. contraxerint. 26 Hal. et Vulg. forte. BR.
Etiam

I2 Gothofr. in nota: . 4l. impetrabitur. Hal. .

(ut.
[
f0
d
3l
li,
(
fik
s
bu
t
j
:
u
fet
(
u
fitio
ey
fi:
li
Qu
th e
fint
qii
e

m

0 :
Nj
i
Mi
51
U
lito :
M
GrR
LT
IPP«W
fmïr.
l,

- P .,
-—9 qp 5
—

—— L
« £
L & —

m

DIGESTORVM LIB. XLIL TIT. VI. u auy

cum: poffit potius cum patre experiri, $. ro. Illud fciendum
eft, eos demum creditores poffe impetrare feparationem, qui
non nouandi animo ab herede ftipulati fünt:' ceterum fi eum
hoc animo fecuti fuünt, amiferunt feparationis commodum:
quippe cum fecuti funt nomen heredis, nec poffunt iam fe ab
eo feparare, qui quodammodo eum elegerunt, Sed etfi vfu-
ras ab eo, ea mente, quafi eum eligendo, exegerunt?": idem
erit probandum. $. 11. Item quaeritur, fi (atis acceperunt
ab eo, an impetrent feparationem ? Et non puto: hi enim fe-
cuti funt eum : forte quem mouebit ??, Quid ergo, fifatis non
idoneum ?? acceperunt? Et ?? fibi imputent, cur minus ido-
neos fideiuffores accipiebant ?T. $. I2. Praeterea fciendum
eít, poíteaquam ?? bona hereditaria bonis heredis mixta funt,

tis, feparatio impetrari non poterit 3?, ^ Quid ergo, fi prae--
dia extent, vel mancipia, vel pecora, vel aliud quod fepara-
ri poteft ?^? Hic vtique poterit impetrari feparatio: nec fe-

rendus eft qui caufatur bona contributa, cum praedia contri-
bui non poffint: nifi ita coniunCtae poffeffiones 35 et permix-

tae propriis, vt impoffibilem feparationem effecerint: quod

quidem perraro contingere poteft. $. r3. Quod dicitur ?5,

rationem indulturus eft. | $.. 15. Siquis pignusab herede ac-

ceperit, non eft ei concedenda feparatio, quafi eum fecutus -
fit: neque enim ferendus eft, qui qualiter qualiter ?, eligen- -
tis ?? tamen mente, heredis perfonam fecutus eft. $. 16.
. Quaefitum eft, fi forte fint plures creditores, quidam fecuti
heredem, quidam non fecuti: et hi qui heredem fecuti .non

funt, impetrauerint feparationem: an eos fecum admittant,
qui fecuti füunt? Et putem, nihil eis prodeffe: hos enim cum
creditoribus heredis numerandos. $. r7. Item *? fciendum
eft vulgo placere, creditores quidem heredis, fi quid füper-
fuerit ex bonis teftatoris, poffe habere in fuum debitum: cre-

ditores vero teftatoris ex bonis heredisnihil. Cuius rei ratio

illaeft, quod qui impetrauit ^' feparationem, fibi debet impu-
tare fuam facilitatem, fi cum effent bona idonea heredis, illi

maluerint bona potius defuncti fibi feparari: heredis autem -

creditoribus hoc imputari non poffit. At fi creditores defun-
Ci defiderent, vt etiam in bonis heredis fuübftituantur, non
funt audiendi: feparatio enim, quam ipfi petierunt, eos ab i,[?:is
4* bonis feparauit *?. Si tamen temere feparationem petie-

runt creditores defunCti, impetrare veniam pofífunt, iuftiffi-.-

ma fcilicet ignorantiae caufa allegata. . $. r8. Ita ^* fciendum
eít, neceílarium heredem feruum cum libertate inftitutum
impetrare poffe feparationem: fcilicet vt fi non attigerit bona
patroni, in ea caufa fit, vt ei **, quidquid poftea adquifie-
rit, feparetur, fed et fi quid ei a teítatore debetur.
Il. PaP1iN1ANvs libro XXV. Quaeftionum. — An

Etiam Rehd. GE?. 27 Hal. et Vulg. exegevint. BR.. Etiam Rehd. GEz.
28 Hal. fecut funt .eum, quem mouerunt. Rehd. bii euim fecuti. funt : forte
eum quem mouebit. GEB. 29 Hal. «on fatis idoneun. — Vulg. mon fatis ido-
-».0$. BR. Rehd. fi fatis idoneum mon acceperint. GEB. 30 In Rehd. Et
abeft. GEB. 31 Hal. minus idoueum fidejufforem accepevrint. G E B. 32,
Rehd. pofiguam. GE B. 33 Hal. potefl. GE B. 34 Rehd. poterit. GEB.
35 Hal. etVulg. inferunt: fint. BR. Etiam Rehd. GER. 36 Vulg. dicdum
€fl. BR. Etiam Rehd. GER. 37 Hal. praefigit: et. 38 Altgrum: qua-
litev, Flor. eft expunctum. Inde Vulg. qualitercusque. BR. Et ita quoque
Rehd. GE B. 39 Taur. eligen Dis. GEB. 4o Rehd. Illud , loco: Item.
GE B. 41 Vulg. zmpetrauerint , et mox: debent. B R. Hal. vt Flor. zmpe-
tranit, fed mox: debeat. 42 Flor. erat: biflis. BR. 43 Flor. fa&tum:

feparabit, etita Hal. b R. Rehd. habet primam fcripturam. GEB. . 44 Go-
thofr. in nota: Zj item. — Flor. erat: itssciemdum. Inde fa&um;: item fcien-
dum. Kioc habet Taur. in margine. BR. Et Hal, in textu vt et Rehd. GE z.

2tum. GERE. :

.BR.- Etiam Rehd. GEP.

herede vendita hereditate, feparatio fruftra defiderabitur:
vtique fi nulla fraudis incurrat fufpicio. Nam quae bona fide
inedio tempore per heredem gefta fünt, rata conferuari fo-
ent. | : -
III. Ipgw libro XXVII. Quaeftionum. DxstTonR
fideiuffori heres extitit, eiusque bona venierunt: quamuis ob-
ligatio fideiuffionis ^* extinCta fit, nihilo minus feparatio
impetrabitur *7, petente eo, cui fideiuflor fuerat obliga-
tus: fiue folus fit hereditarius creditor, fiue plures: neque
enim ratio iuris, (quae) caufam fideiuffionis, propter principa-

lem obligationem, quae maior fuit, exclufit, damno debet adfi-
| cere creditorem, qui fibi diligenter profpexerat. $. r. Quid
| ergo, fi bonis fideiufforis feparatis folidum ex hereditate fti-
non poffe impetrari feparationem : confufis enim bonis et vni- | pulator confequi non poffit ? vtrum portio cum ceteris here-

.dis creditoribus ei quaerenda ** erit? an contentus effe debe-

bit bonis, quae feparari maluit *?? fed cum ftipulator ifte,
non adita fideiufforis a reo hereditate, bonis fideiufforis ven-
ditis, in refiduum promifceri 59 debitoris creditoribus potue-
rit:.ratio non patitur eum in propofito fümmoueri. $. 3.
sed in quolibet alio creditore, qui feparationem impetrauit,

75 ] probari commodius eft, vt fi folidum ex hereditate fernari non
poít multum temporis feparationem impetrari non poffe, ita

erit accipiendum, vt vltra quinquennium poft aditionem nu- :
smerandum feparatio non poftuletur. . $. r4. De his autem .
omnibus an admittenda feparatio fit, nec ne, Praetoris erit |

. vel Praefidis notio, ?* nullius alterius: hoc eft eius, qui fepa- | nvs, qui ?* ex die vel fub condicione debentur odR -

propter hoc nondum pecuniam petere poffunt, aeque fepara-

poífit, ita demum aliquid ex bonis heredis ferat, fi proprii
creditores heredis fuerint dimiífi: quod fine dubio admitten-

| dum eft circa creditores heredis, dimiffs hereditariis.

IV. IpEw libro XII. Refponforum. CmxpriTomr-

tio dabitur, quoniam et ipfis cautione communi confuletur.
$. I. Legatarios autem in ea tantum parte, quae de bonis fer-
uari potuit, habere pignoris caufam conuenit. - Bo
V. Pavrvs libro XIII. Quaeftionum. S1 creditores
hereditarii feparationem bonorum impetrauerunt 53 , et inue-
niatur non idonea hereditas, heres autem idoneus: non pot-
erunt reuerti ad heredem, fed 5* eo quod femel poftulaue-
runt ?^, ftare debent 55. Sed fi poft impetratam feparatio-
nem aliquid heres adquifierit, fi quidem ex hereditate, ad- -
mitti debebunt ad id, quod adquifitum eft illis *?, qui fepa-
rationem impetrauerunt. Sed fi illis 53 fatisfaCctum fuerit,
quod fupereít, tribuetur propriis heredis creditoribus. At fi
ex alia caufa heres adquifierit, non admittentur hereditarii
creditores. Quod fi proprii ad folidum peruenerunt, id quod
fupererit *?, tribuendum hereditzriis quidam putant, mihi
autem id non videtur: cum enim feparationem petierunt, re-
ceflerunt a perfona heredis, et bona fecuti funt, et quafi de-
functi bona vendiderunt, quae augmenta non poffünt reci-
pere ?^?. . [demque exiftimo dicendum, etiam fi ** circa fe-
parationem bonorum decepti, minus confecuti funt, quam
proprii heredis creditores. Proprii autem heredis creditores
habent propria eius bona, et perfonam, quae poteft, donec
viuit, adquirere.
VL Ivrrawvs libro XLVI. Digeftorum. | Qvo-

TIENS heredis bona foluendo non funt, non folum creditores

tefta-

45 Vulgo: e;, abeft. BR. Aberat et in Rehd. .Scd inter verfus antique adfcrip-
46 Vulg. fidejufforis. B R. -Etiam Rehd. GE z. 47 Taur.
impetraVitur. GEB. . 48 Hal. exfequenda, Rehd. exquirenda, loco: ei
quaerenda. GE . 49 Vulg.maluerit. B R. 50 Hal. et Vulg. permifceri.
51 Gothofr. in nota: Flüï.qui. Vt in textu . eft,
Hal. et Vulg.quibus. BR. Etiam Rehd. GEB. — 52 Gothofr. in ncta: Flor.
debentür. Vt in textu. Hal, et Vulg. debetur.BR. Etiam Rehd. Gz g. 53
Hal, et Vulg. zmpetrauerimt. BR. — Vtet Rehd. GER. 54 Gothofr. in nota:
fed ei. Hal. Et Vulg. BR. Et Rehd. GER. 55 Vulg. pofiulauevint. B R.
Vt et Rehd. GEB. 56 Hal.debebunt. GEB. 57 Hal. et Vulg. zlli. Sed
et Flor. s expuncta. BR. Rehd. quoque: ;/, ut mox: nupetrauerint. GEB.
58 Rehd. i, vel vltima litera a prima fequentis abforpta, vel ex emendatione

intempeftiua ad exemplum antecedentis in eadem voce. G E B. 59 Vulg. fa-
perfuerit. BR. 6o Rehd.percpere. GEB. — 61 Rchd. fimpliciter : fi, abs-
Kkkkkk 2 ii

978 DIGESTORVM LIB. XLIL TIT. VI VII VIII

teftatoris, fed etiam eos quibus legatum fuerit ??, impetrare
bonorum feparationem aequum eft: ita vt cum in ?? credito-
ribus folidum adquifitum fuerit, legatariis vel folidum , vel
portio quaeratur. $. r. Siliberta heres inftituta bonorum
poffeffionem fecundum tabulas petiffet eius, qui foluendo non
erat: quaefitum eft, an bona eius feparariab hereditariis de-
bent 9$*? Refpondit 5?, non eft iniquum fuccurri patrono,
ne oneraretur 9? aere alieno, quod liberta retinendo ?* bo-
norum poffeífionem fecundum tabulas contraxerit. -

VIIL. MancraAwvs libro II. Regularum. Qvr iudi--

cium dictauerunt 99 heredi ^?, feparationem quafi hereditarii
poffunt impetraré: quia ex neceffitate hoc fecerunt,
DE CVRATORE BONIS DAND O.

Pavrvs libro LVII. ad Edictum.
SI Qvis * fub condicione heres inftitutus eft, cogendus eft

condicioni parere, fi poteft: aut fi refponderit fe non adi- -

turum, etiam fi condicio. extiterit, vendenda erunt bona de-
funéti. $. r. Quod fi nihil facere poteft, curator bonis con-
ftituendus erit, aut bona vendenda. $. 2. Sed fi graue aes
alienum fit, quod ex poena crefcat, percuratorem foluendum

2 aes alienum: ficuti cum venter in poffelfione fit, aut pupil- |

lus heres tütorem non habeat, decerni folet.
IIL. VrPraNvs libro LXV. ad Edictum. D cura-
tore conftituendo hoc iure vtimur, vt Praetor adeatur, isque
curatorem curatoresque conftituat ex confenfu maioris partis
creditorum : vel Praefes prouinciae, fi bona diftrahenda in pro-
uincia funt, $. r. Quaeque per eum eosue, qui ita creatus
creatiue 'effent, aCta, fatta, geftaquefun*, rata habebuntur:
eisque a&tiones, et in eos, vtiles competunt. . Et fi quein ?
curatores ^ mitterent * ad agendum vel defendendum vti ius
eílet, nec ab eo fatis, neque de rato, neque iudicatum folui,
nomine eius, cuius bona veneant ?, exigetur, fed nomine
ipfiuscuratoris, qui eum mifit. $. 2. Si pluresautem confti-
tuantur curatores, Celfusait, in folidum eos etagere * et con-
ueniri, non pro portionibus. Quod íi per reziones fuerint
conftituti curatores, vnus forte rei [talicae, alius in prouin-
'€ia, puco regiones eos fuas conferuare debere. $. 3. Quae-
ritur, an inuitus curator fieri poteft * ? Et Caffius fcribit, ne-
minem inuitum cogendum fieri bonorum curatorem : quod ve-
rius eft: voluntarius itaque quaerendus eít: nifi et ?^ magna
necelfitate, et Imperatoris arbitrio hoc procedat, vt etinuitus
crearetur !19, $. 4. Nec omnimodo creditorem efíe oportet
eum, qui curator conftituitur: fed poffunt et ** non credito-
res. $. 5. Si tres curatores fuerint, et vnus ex his nihil at-
tigerit *?, an in eum, qui nihil tetigit *?, actio danda eft?
Et Caffius exiftimat, modumactori non debere conftitui, pof-
feque eum cum quo vult experiri: *^ puto Caffii fententiam
veriorem : fpectandum enim ** quid redactum eít, non quid

"

que: etiam. GEB. —62 Rehd. fuerat. GER. 65 Ap. Hal. et in Rehd.
n, abeft. GE B. 64 Hal. et Vulg. debeant.BR. Etiam Rehd. G E B. 65
Hal.et Vulg. refpondi. Etiam Flor. t. deleta. B R. 66 Gothofr. in nota:
oneretur. Ia. Et Vulg. p R. Et Rehd. GER. 67 Gothofr. in nota:; Al.
petendo. Ita ipfe Taur. in margine, et habent omnes. Flor. erat: retemedo. B R.
Etiam Hal. et Rehd. petendo. GEB. — 68 Vulg. diclauevint.BR. — 69 Rehd,
beredis, GE B. ! | m TM
1 Flor. fa&dum: Is qwi, et ita Hal. Vulgo qwis, abeft. BR. Rehd.
Si cui. GEB. 2 Rehd. inferit: eff, GE B. 3 Hal. Et fi quidem. GE B.
4 Vulg. curatorem. B R. 5 Gothofr. in nota : suittent. ta Hal. et Vulg.

nR. 6 Hal. veneunt. GER. 7 Vulg. inferit : poffe. BR. 8 Hal.pof-
fit. GEB. 9 Vulg. zfi ex magna. . Etiam DBafil. & & &x uey22ue &vríze. B R.
Etiam Rehd. zifi ex sagna. G E B. 1O Vulg. vt znuztus creetur. B R. II

Hal. etiam. 12 Hal. tetigerit. G EB. 13 Vulg. attigerít. 5 R. Rehd.

egit. GEBR. . 14. Hal.et Vulg. praefigunt: et. p R. Rehd. vt Flor. GE . 15
Rehd. inferit: eff. GEB.

16 Hal. redacbum of ex bonis, quibus curatov da-

*6 ad curatorem vnum peruenerit: et ita vtimur, nifi inui-
tus factus eft: nam fi ita eft, dicendum ** , non eum conue-
tiiendum. | ! ( MM

dem bonorum curatores facti funt, in quem eorum' vuit actor,
in folidum ei datur actio, tamquam quiuis *? eorum in foli-
dum aget *?, * 22 Brcra
IV. Paern1vs IvsTvs libroI. de Conftitutionibus

fcripferunt, bonis per curatorem ex Senatusconfulto diftras
Cis, nullam actionem ex ante gefto fraudatori competere ??,
V. Ivrramvs libro XLVII. Digeftorum. . S1 debi-.
tor foro cefferit, et creditores priuato confilio coierint, et.
elegerint vnum, per quem bona diftrahantur, et ?? portio ip-
fis, quae ex ?* redatto ?? fieret, folueretur, mox exfítiterit

uerfus curatorem habebit, fed bona debitoris vna cum cuüra-
tore vendere poterit, ita vt quae a curatore eta ?^* creditore ex
bonis contrahantur ^?, omnibus pro portione praeftarentur ^*,

| TIT, VILHEZ- |
QVAE IN FRAVDEM CREDITORVM FACTA

SVNT , VT RESTITVANTVR. !
VrrPiANvSlibro LXVI. ad Edi&um. .

Ar'r Praetorj Qv AE FRAVDATIONIS CAVSA GESTÁ
ERVNT, CVM EO QVI FRAVDEM NON IGNORA-
VERIT,DE HIS CVRATORI BONORVM, VEL EI CVI
DE EA RE ACTIONEM^ DARE ? OPORTEBIT, INTRA
ANNVM, QVO,EXPERIVNDI POTESTAS FVERIT, A-
CTIONEM DABO:IDQVE^ETIAM ADVERSVS IPSV M,
QVI FRAVDEM FECIT, SERVABO. $. 1. Neceffario
lraetor hoc Edictum propofuit: quo Edicto confuluit credi-
toribus, reuocando ea; quaecumque ? in fraudem eorum ?
alienata funt. $. 2. Ait ergo Praetor, QvVAE FRAVD A-
TIONIS CAVSA GESTA ERVNT: haec verba generalia
funt, et continent in fe omnem omnino in fraudem factam
vel alienationem, vel quemcumque contraCctum. |Quodcum-
que igitur fraudis caufa faCtum eft, videtur his verbis reuo-
cati, qualecumque fuerit: nam late ifta verba patent. Siue
ergo rem alienauit *, fiue acceptilatione vel pacto aliquem
liberauit, | ; ** |

bandum. Etfíipignora liberet, vel quem alium in fraudem cre-
ditorum praeponat, | --
II. Ingw libro LXVI. ad Edictum. Vr ei prae-
| buit exceptionem , fiue fe obligauit fraudandorum credito-
rum caufa, ífiue numerauit pecuniam, vel quodcümque a-
liud fecit in fraudem creditorum: palam eft Edictum lo-
cum habere. $. 1. Geíta fraudationis caufa accipere debe-
; ! mus,

tugefl, mom quare ad cuvatorem etc. Rehd. mumquid, loco: mom quid. GEB.
17 Rehd. addit: efj. GE s. 18 Hal. qui iu$, loco: quimis. Bafil. x roó-
vuy 9B Exmcos he 62 uAuQoy vive?, B R. Rehd. vt Hal. GE B. 19 Hal. et Vulg.
ageret. BR. Etniam Rehd. GER. 20 Hal. PAPF RIVS IVSTVS lb. IX.
conflitutionum. GEB. 21 Rehd. feverus. GEB. —— 22, Rehd. addit: cre-
. ditori. forte anticipata voce ex lege fequenti. GEB. 25 Vulg. vt, loco;
et; BR. — 24 Hal. im, loco: ex. GEB. 25 Vide Bynkersh. 7. Obf. vlt.
Codices omnes fcripti et editi habent: vedacfo.BR. Etiam Hal. et fcripti Barb.
Vat. I. VI. Chriftin. Pal. I. $. Cruc. E. H. Magl. Bynk. vt et Rehd. GER.
26 1n Rehd. a, abeft. GER. 27 Vulg. contrabuntur. BR. — " 28 Hal. et
Vulg. praeflentaur, B R. Rehd. vt Flor. GE &. : 2 |

1 Hal. fint. Rehd. de biis, qui in frandem creditorum facta fant, vt
refliituantur..qui mendose pro: que. GER. 2, Rehd. acliones.dare. G E B.
3 Hal. et Vulg. darí. B R. 4 Kehd. idemque. GE B. 5 Rehd. que, loco:
(quaccunque. GEB. — 6 Vulg. quae im framdem creditorygm. BR. — 7 Vulg.

U alie-

IIT. C csvslibro XXIV. Digeftorum. ' Sx plureseius- '

?9, IwPERATORES ÁAntoninus et Verus ^* Augufti re- .

alius, qui fe creditorem dicat: nullam quidem actioném ad-

IL Inxw libro LXXIIL ad Edi&um. Inrweritpro-

l
fej

eli:
frat
Ti
t
&

«

fe

r
bitu
qua
pert
fb
C

)rte
(ito
je t
j lo
jele
mus,

(5

3
ng-

DIGESTORVM LIB. XLIL TIT. VIII, 879

mus, non folum ea, quae contrahens gefferit aliquis,, verüm
etiam fi forte data opera ad iudicium non adfuit $,. vel litem
mori patiatur, vel a debitore non petit ?, vt tempore libere-
tur, aut vfümfructum, vel feruitutem amittit, . 2 Et ?
qui aliquid fecit, vt definat habere quod habet, ad hoc Edi-
Cum pertinet, a 2 AA
IV. Pavrvs libro LXVIII. ad. Edictum. Iw frau-
dem facere videri etiam eum, qui non facit ** quod debet fa-
c.ebre *^, intellegendum eft: id eft, fi non vtatur feruitu-
tibus. ' :

etfi rem füam pro derelicto habuerit, vt quis eam fuam faciat,
" VL VrPrawvs libo LXVI. ad Edictum. |Qvop
*? autem, cum pofhit aliquid *^ quaerere, non id agit, vt *?
adquirat, ad hoc * Edictum non pertinet: pertinet *enim * !7

V. Garvs libro XXVI. ad Edi&um prouinciale. Sz p |

Edictum ad deminuentes ** patrimonium fuum, non ad eos -

qui id agunt, ne locupletentur. $. x. Vnde íi quis ideo
condicioni non paret **, ne committatur ftipulatio, in ea con-
dicione eft, ne faciat huic Edicto locum.: $. 2. Proinde, et

qui repudiauit hereditatem, vel legitimam, ?? vel teftamen-

tariam , non eft in ea caufa, vt huic Edicto locum faciat ?^*:
noluit enim adquirere, non fuum propriüm ?? patrimonium
deminuit ?^?. $. 3. Simili modo dicendum eft, et fi filium
fuum emancipauit, vt fuo arbitrio adeat hereditatem , ceffare
hoc Edictum. $. 4. Sedetillud ?^ probandum ?*, fi legatum
repudiauit, ceflare ^* Edictum: quod Tulianus quoque fcribit.

$.. 5. Si feruum faüum heredem inftitutum ?7 alienauit, vt

juffu emptoris adeat ?*: fi quidem in venditione nulla fraus
eíft ??, fed in hereditate fit, ceffat Edictum: quia licuit ei
etiam repudiare hereditatem: at fi in ipfa ferui alienatione
fraus eft, reuocabitur: quemadmodum f1 eum in fraudem ma-
numififfet 3^,

eum , qui quod fibi debetur, receperat ??: eum enim , quem

Praefes ?? inuitum foluere cogat, impune non foluere, ini--
quum effe ?^: totum enim hoc Edictum ad-contractus perti-
: vtputa pigno-.|
$. 7. Sciendum ?*, Tulianum fcribere, |.

nere, in quibus fe Praetor non interponit ?*:
ra, venditionesque. :
eoque iure nos vti, vt qui debitam pecüniam recepit ?* , an-
tequam bona debitoris poffideantur, quamuis fciens prudens-
que ?? foluendo non effe recipiat, non timere ?? hoc Edi-
Ctum: fibi enim vigilauit.
bitum fuum recepit **, hunc in portionem vocandum, exae-
quandumque ceteris creditoribus: neque enim debuit praeri-
pere *? ceteris poft bona poffeffa, cum iam par condicio o-
mnium *5 creditorum fatta effet. $. 8. Hoc Edictum. eum

" co&rcet, qui fciens eum in fraudem creditorum hoc facere,

aliemaerit, et mox: libevauerit. BR. Prius habet Relid. GE x.
in nota: non adfit, Hal. Vulg. affuerit. BR. Etiam Kehd. abfuerit. GEE.
9 Gothofr. in nota: non petat. Hal. GE B. — 10 Vulg. inferit: onrüino. BR.
II Hal. faciat. GEE. 12, In Rehd. facere, abeíft. GER. 13 Gothofr.
innota: 4l.qui autem. ItaRehd, G E B. 14 Hal. guis, loco: aliquid. G E8.
I5 Rehd. inferit: jd. GEB. — 16 Ap. Hal. boc, abeft. GEB. — 17 Hal.
et Vulg. inferunt: boc. BR. Etiam Rehd. GE z. I8 Rehd. snuentes. . G E B.
19 Hal. pareat. 20 Vulg. inferit: vel bonuorariam. B R. Etiam Rehd. GEZ.
ei Rehd. locus fiat. GEz.
Hal. deminuere. GE B. — 24 Rehd. idem, loco: illud. GEB. 25 Hal.'ad-
dit: efl. GEP. 26 Hal. inferit: Poc. 27 Kehd. inferit: 4uis. GEB.
28 Hal et Vulg. addunt: baereditatem. BR. Etiam Rehd. GEE. - . 29 Ap.
Hal. eff, abeft. GE B. 30 Flor.eft: wanmmiffeffet. GER. ^ ^ 31 Rehd.re-
cipit. G E B. 32 Hal. vecipiat. idem verba: boc eff, emim, qui quod fibi
debetur , vecipiat, parenthefi includit, et in margine addit: Pbaec alias defunt.
Rehd. quoque: recipiat. G EB. 33 Van de WAater III. Obf 12. mauult
legere: praetor.GEE. — 34 Rehd.effet. GEB. — 35 Hal. iuterponat. GE B.
36 Hal. et Rchd. addunt; eff. GE&. 47 Vulg. accepit. B R. Etiam Rehd.

$. 6. Apud Labeonem fcriptum eft, eum, qui.
fuum recipiat ?*, nullam videri fraudem facere, hoc eft,

Qui vero poft bona *? poflefía de-

$ Gothofr. |

22 Ap. Hal. proprium, abeft. GE B. 23

fufcepit ^^, quod in fraudem creditorum fiebat ** : quare fi quid
in fraüdem creditorum fattum fit, fi tamen is, qui cepit ^*,
ignorauit, ceffare videntur verba Edicti. $. 9. Praeterea il-
lud fciendum eft, eum, qui confentientibus .creditoribus ali-
quid a fraudatore vel emit, vel ftipulatus eft, vel quid aliud
contraxit **, non videri in fraude ^? creditorum fecifle: ne-
mo enim videtur fraudare eos, qui fciunt, et *? confentiunt.
$. ro. Siquid cum pupillo geftum fit in fraudem creditorum,
Labeo ait, omnimodo reuocandum, fi fraudati fint credito-
res: quia pupilli- ignorantia. quae per aetatem contingit . ?9,
non debet effe:captiofa creditoribus, et ipfi Incrofa: eoque
iure vtimur.. $. 1t. Simili ?* modo dicimus, et fi eui dona-
| tum eít ??, non effe.quaerendum, an fciente eo, cui dona-
tum ??, geftum fit: fed hoc tantum, an fraudefitur credito-
res?. nec videtur iniuria adfici is, qui ignorauit: cum 5* lu-
crum extorqueatur, non damnum infligatur. n hos tamen,
qui ignorantes ab eo, qui foluendo non fit, liberalitatem ac-
ceperunt, hactenus actio erit danda, quatenus locupletiores
fatti funt: vltra non. $. 12. Simili modo quaeritur, fi fer-
uus ab eo, qui foluendo non fit, ignorante domino, ipfe
fciens rem acceperit: an dominus teneretur *^2 Et ait La-
.beo, hactenus eum teneri, vt reftituat, quod ad fe peruenitz
.aut ?? dumtaxat de peculio damnetur, vel fi quid in rem eius
verfum eít. Eadem in filiofamilias probanda faünt. . Sed fi do-
minus fcit, fuo nomine conuenietur. $. r3. Item fi neceffa-
rius heres legata praeftiterit, deinde eius bona venierintz
Proculus ait, etiam fi ignorauerint legatarii, tamen vtilem
aCtionem dandam : quod nequaquam dubium eft. . $. 14. Hu-
ius aCtionis annum computamus vtilem, quo experiundi po-
teftas fuit, ex die factae venditionis. | | |
. VIL Pavrvs libro LXII. ad Edifctum. . S1 debitor
in fraudem creditorum minore pretio fundum fcienti emptort
vendiderit, deinde hi, quibus de reuocando eo attio datur,
.eum petant: quaefitum eft, an pretium reftituere debent ?? 2:
Proculus exiftimat, omnimodo reftituendum effe fundum, et-
jam fi pretium non foluatur ?? : et refcriptum eft fecundum.
. Proculi fententiam. | ;

VIIIL. VENvrLEIVS SATv RnNINVvsS libro VI. Inter-
dictorum. .Ex his colligi poteft, nequidem portionem empto-
'ri reddendam ex pretio: poffe tamen dici, eam ?? rem apud
arbitrum ex caufa animaduertendam: vtfinummi foluti in bo-
nis exftent, iubeat eos reddi: quia ea ratione nemo fraude-
Ktoris?, :

| IX. Pavrvs libro LXII. ad Edictum. Is **, qui
a debitore, cuius bona poffeffa *? funt, íciens rem emit,
iterum alii bona fide ementi vendidit: quaefitum eft, an fe- .
cundus emptor conueniri poteft $? ? Sed verior eft Sabini fen-
| d tentia.,

GER., 38 Vulgo: prudensque, abeft. BR. Etïam in Rehd. GER. 29
Hal. timeat. GE B. 40 Rehd. inferit: f24, cui voci aliquis fuperfcripfitz
$. debitoriW. GEB. ^ 41 Hal. et Vvlg. fummn fecerit. BR. Etiam Rehd. Sed
. hic non nemo füperfcripfit : a/. veceperit. GEE.- 42 Hal. et Vulg. prae-
cipere. BR. Forte inductilecione, qualis eft in Kehd. percipere. G E. 45
In Rehd. ommium, abeft., Videntur tamen huius vocis adeíle veftigia. | Scri-
prum enim erat: conditiomum ; fed corre&or vltimam fyllabam pun&is confodit.
GEE. 44 R.ehd, accezpit. Corre&or e puncto deleuit. G E B. 45. Hal.
bic faciebat. - Etiam Kehd. faciebat. GE B. 46 kial. et'Vulg. accepit. B R.
Etiam Rehd. G £ B. 47 Vulg. contraxerit. BR. 48 Hal. et omnes: fran-
dem. BR. - 49 Hal. inferit: ad boc. GE B. 50 Vulg. comtiserit. BR. . $K
Rehd. inferit: quoque. GE B. $3^. Hal. Jit. 53 Hal. addit : eff. 54.
Vulg. inferit:. ez. B R. 55 Hal tenetur. Vulg. teneatuv. B R. Rehd. vt Flor.

GER. 56 Vulg. inferit: vt. BR. 57 Hal. et Vulg. debeont. B R. Rehd.
vt Flor. GEB. . 58 Vulg. reffituatuy. B R. 39 Wulg. illaw. BR, Etiam

Rehd. GE E. 60 Vulg. fraudatur. BR. Etam Rehd. GEB. 61 Ap.
Hal. et'Vulg, J5, abeft. BR. WVt et in Rehd. GEE. 62 Vulg. inferitz
."0u. BR, Euam Rehd. GEB. 63 Hal. e: Vulg. poffit. & R, Rchd. poterit.
i G k B.

|

| Kkkkkk 5

!

880 , DIGESTORVM LIB. XLIL TIT. VIII.

tentia, bona fide ** emptorem non teneri: quia dolus ei dum-

taxat nocere debeat, qui eum admifit: quemadmodum dixi-

'mus non teneri eum , fi ab ipfo debitore ignorans ** emerit :
is autem, qui dolo malo emit, bona fide autem ementi ven-
didit, in folidum pretium rei, quod accepit, tenebitur.

X. Vrrraxvslibro LXXIIL ad Edictum. ArT

Praetor, ovag Lvcrvs Tir1VS FRAVDANDI CAV-
SA,SCIENTE TE, IN BONIS, QVIBVS DEMXEA RE?9)
AGITVR, FECIT: EA ILLIS, SI EO NOMINE, QVO
DE AGITVR, ACTIOÓ" E1 EX EDICTO . MEO COMP E-
TERE, ESSEVE OPORTET, EI $" Si NON PLVS-
QVAM ANNVS EST, CVM DE EA RE, QVA DE AGI-
TVR, EXPERIVNDI POTESTAS EST: RESTITV AS,
INTERDVM CAVSA COGNITA, ETSI SCLIENTIA NON
SIT, IN FACTVM ACTIONEM PERMITTAM. $. I.
[ta demum reuocatur, quod fraudandorum creditorum caufa
fattum eft, fi euentum fraus habuit 9? , (cilicet fi hi credito-
res, quorum fraudandorum caufa fecit, bona ipfius vendide-
runt. Ceterum fi illos dimifit, quorum fraudandorum caufa
fecit, et alios "? fortitus eft: fi quidem fimpliciter dimiffis
prioribus, quos fraudare voluit, alios poftea fortitus eft, cel-
fat reuocatio: fi autem horum pecunia, quos fraudare noluit
.11, priores dimifit, quos fraudare voluit: Marcellus dicit,
reuocationi locum fore: fecundum hanc diftinttionem, et ab

Imperatore Seuero ?? et Antonino refcriptum eft: eoque iure.

vtimur. $. 2. Quod ait Praetor, SCIENTE 13 ; .fic accipi-
mus *^, te confcio et fraudem participante: non enim, fi
fimpliciter fcio, illum creditores habere, hoc fufficit ad con-
tendendum, teneri eüm in factum actione: fed ?* i particeps
fraudis eft. $. 3. Si quis particeps quidem fraudis non fuit,
verumtamen vendente debitore, teítato conuentus eft a cre-
ditoribus, ne emeret: an in factum actione teneatur, fi com-
parauerit *9? Et magis eft, vt teneri debeat: non enim ca-
ret fraude, qui conuentus teftato perfeuerat. $. 4. Alias au-

tem qui fcit aliquem creditores habere, fi cum eo contrahat

fimpliciter fine fraudis confcientia: non videtur hac a&tione
teneri, $. 5. AitPraetor,sctEN T & ^*, ideft, eo, qui con-
uenietur ^? hac aCtione. Quid ergo, fi forte tutor pupilli
fcit, ipfe pupillus ignorauit? videamus, an aCioni locus fit,
vt fcientia tutoris noceat: idem et in curatore furiofi et adu-
Jefcentis? Et putem ha&tenus iftis nocere confcientiam *?tu-
torum fiue curatorum , quatenus quid ad eos peruenit. $. 6.

Praeterea fciendum eft, poffe quaeri, quod dicitur, in frau-

GrB. 64 Vulg. bonae fidei. BR. 65 Rehd. zgnoranter. GX B. 66
Gothofr. in nota: quibus de agi&ur. Haloa. WVt Hal. ita Vglg. immo quoque
Vat. I. et IIL. nifi quod in polteriore: de praetermiffum fit. — Alii decem codi-
ces habent vt Flor. 8m. Barb. Vat. . IV. VI. Chriftin. Pal. I. II, S. Cruc. I.
Il Magl. quibus adde Bynk. et Rehd. GEz. 67 Gothofr. in nota:; A[.
a&ionem. lta lego: a&onem, loco: acio ei cum Vulg. Nor. ceteris. BR.
Etiam Rehd. G E. 68 Hal. et fi ei, non plus. Malim: et fi mon. plus. B R.
Rehd. absque: et, et: e. habet: fi mom amplius quam etc. GEB. 69
Hal. babuerit. — "7o Vulg. inferit: poflea. BR. — 71 Hal. volwit. GEB. — T2
Vulg. ab imperatoribus Vero. BR. 73 Hal. et omnes hic et in $. j. fciente
te, fola geminatione : et vt in formula. Sed et Bafil. habent: é367zes, cum
in formula fit:. à3óros cov. E R. Rehd. vtroque in loco: fciente te. GEB. — 74
Hal. accipiamus. 75 Rehd. inferit: jta. GEB. — 776 kHal. et Rehd. com-
parauit. G EB. 77 Hal et omnes: fciente te. — Et ita hoc in loco Flor. eft
fuppletum. . Vide fupra $. 2. B R. 728 Wulg. conzenitur. BR. Et Rehd.
G E B. 79 Vulg. fcientiam. & R. Et Rehd. GE B. $0 Taur. Idem. G & B.
$r Rehd. ;5, loco: bic. GER. 82 Ap. Hal. quis, abeft. GEB. 83
Hal. et Rehd. addunt: fraudari. GEB. 84 Hal. elidat. GE B. 85 Vulg.
babuerit. B R. 86 Hal.fecit. — 87 Vulg. quia fe immifcuerat. BR. — 88
Hal. et Rehd. 4uid. GE B. 89 Rehd. inferit: bereg. GEB. . 90 Flor.
. etiam eft deletum. — Subftituo cum Hal. et plerisque: et. Scd et Vulg. fupplet
praeeuntibus MSS. vocem: baeres. Hanc vocem ex duodecim agnofcunt o&o :
Chriftin, ante: fecerit. Pal. Y. V. poft: voluntarius, reliqui ante hanc vocem.

In nono eft fuppleta. Pro: fi qu/5, vndecim habent: fi qwid, ex inepta corre- |

d

vt et Rehd. GEE.

Rehd. debitum, abeíft, GER. — 4 Vulg. fuerit. BR.— Rehd. fauerit fadla. GEB.

dem creditorum alienatum reuocari poffe: fi idem ?? fint
creditores:, etfi vnus creditor fit ex illis, qui fraudati funt,
fiue folus tunc fuit, fiue, cum ceteris fatisfattum eft, hic 9*
folus remanfit, probandum effe, adhuc aftioni fore locum.
$. 7. lllud.certe fufficit,. et(i vnum fcit creditorem fraudari,
ceteros ignorauit: fore locum aCtioni. $. 8. Quid ergo, fi
ei, quem quis ?? fcit 9?, (atisfactum eft: numquid deficiat
aCtio,. quia, qui füperfunt, non funt fraudati? Et hoc puto

|| probandum. Non tamen, fi dicat aliquis, oFFERO, Qv oD

DEBETVR EI, QV EM SCIO CREDITOREM, áudiendüs
erit, vt aCctionem eludat ?^. $. 9. Si fraudator heredem ha-
buit 5*, et heredis bona venierint: non eft in bonis, quibus
de' agitur, faCctum: et ideo ceffat haec a€tio. $. 10. Si quid
in fraudem creditorum fecerit ?9 filius, qui fe poterat abíti-
nere, et in integrum fit re(titutus, quod fe mifcuerat ?* ; vel
fi quis 39 fecit *? voluntarius etiam ??, vel per aetatem, vel
quam ?* aliam caufam iuftam in integrum meruit reftitutio-
nem: dicendum erit vtilem aCtionem competere. Idem et in
feruo neceffario. Sane cum illa diftinCtione hoc admittendum
effe Labeo fcribit, vt, fi quidem protinus bona vendiderunt ?^
creditores: vel abfentibus ?3, vel pacifcentibus creditoribus
fe. neceffarius mifcuit ?*: vtriusque fraus reuocetur, id eft,
teftatoris, et ipfius: fi vero paffi fünt neceffarium creditores
?5, etquafi in creditum habuerunt nomen eius, vel dulcitu-
dine ?* vfürarum, vel qua alia ratione fecuti funt ?* : dicendum
eft, nihil reuocari ex his, quae teftator alienauit. $. rr. Si
impubes patri ?? heres extiterit, eiusque mortui bona ve-
neant: feparatione impetrata, vtriusque fraus erit reuocanda,
pupili, vel etiam tutoris, item curatoris. $. 12. Sicum in
diem * mihi* deberetur, fraudator praefens foluerit, dicen-

:dum erit, » quod)?? in eo quod fenfi commodum in reprae-

fentatione, in factum actioni locum fore: nam Praetor frau-

dem intellegit etiam in tempore fieri. $. 13. Si, cui folutum -

199 quidem non fuerit *, fed in vetus creditum pignus acce-
perit: hac ? actione.tenebitur,. vt eft faepiffime conftitutum.
$- 14. Si, cum mulier fraudandorum creditorum confilium in-
iflet, marito fuo eidemque debitori in fraudem creditorum
acceptum debitum ? fecerit, dotis conítituendae caufa: lo-

cum habet haec aCtio: et per hanc omnis pecunia, quam ma-

ritus debuerat, exigitur: nec mulier de dote habet actionem:
neque enim dos in fraudem creditorum conftituenda eft: et
hoc certo certius eft, et faepiffime conftitutum. . Exitus au-
tem aCtionis erit, vt ftipulatio, quae accepta facta fuerat *,
exintegro interponatur. $. 15. Per hanc aCtionem et vfus-
! j fructus,

&ione cod. Flor, vbi d fupra s fcripfit, Natquxe rurfus. fuftulit. In feptem deeft:-

etimn, pro quo in Vat. I. I. Barb. Treuif. et repofitum. BR. — Agnofcunt và
beres Vat. I. II. VT. S. Cruc. I. HI. quibus adde Treuif. et praeterea Bynkersh. No-
nu$ eft Vat. IV. — Non agnofcunt Barb. et Magl. vt adeo nullus dubitem,
Brenkm. voluiffe fcribere, nouem agnofcere vocem: baeres, in decimo effe
fuppletam. — Si quis folus Barb. habet. |Seprem s5etiam omitténtes funt: Vat.
IV, VI. S. Cruc. I. II. Chriftin. Pal. I. Il At Magl. caret 7à et, et 7à etzam.
Sed Bynkersh. haber cum Vat. L. et reliquis. Rehd. vt ex parte iam indicatum :
vel. fi quid fecevit beres voluntariuset vel. GEB. 91 Ap.Hal. 44am, abeít;
in Rehd. eft: per, loco: quam. GEB. 92 Hal. zendiderint. ^ :93 Flor.
velabfentibus, vncis funt inclufa, et abfunt a Bafil. et editis. BR. Ab Hal. et
Rehd. GE B. 94 Hal. mifcuerit. 95 Vulg. paffi funt baeredem: neceffa-
rium effe in poffeffione. Rehd. paffi funt neceffaráum creditores effe, fequenti: et
omiffo, quod antecedeas: effe abforpfiffe videtur. G E B. 96 .Adi Opufcula
de Lativ. Vet. ICt. p. 370. BR. Rehd. in creditum babierumt, et fi nomen
eius vel a dulcediue etc. GER. 97 Hal. vel quam aliam vationem fecuti:
dicendum eftl. G E B. 98 Rehd. patris. GEB. —— 99 Scriptum erat Flor.
quod im ea quod, pro a repofita o; et fecundum: 4uod, vncis at recentioribus
inclufum. . Sed Hal. et omnes dudum animaduerterunt, prius: 420d, delen-
dum effe. Idem in MSS. B R. Barb. Vat. I. IV. Chrittin. S. Cruc. 1. Bynkersh.
1CO Erat olim Flor. Si cui legatum quidem. BR. I
Hal. fuit, et mox: accepit. GE B. 2 in Rehd. bac, abeit. GEB. — 5 In

5

pl
üer

5 l
1
foit
dd*übm
6U.
l
t G
.6; f
Q
33
lt
4 t
LT

endm
int ^
OrDus
l di,
ILofeg
lritl
m
L. 9l
1 Ye.
d
n in
d-
Jfie
frij
j
it0te
Qm,
nit
. nm

Bl

m
onem.
i d
15 dl*
j , j
TUge
dus,

dels
yt n
j N
jbitent
10 d
TAU
;ftimc
catum
d
)3 HOI-
Hgi, d
sj
:n:i: d
?ujï'tlla
s
j"gcuti-'
| HOF.
j
j
"
[
D
jj

*

DENA * DARE * sPONDES? exigi poteft. $. 16. Si de-
bitorem meum, et complurium creditorum confecutus effem
fugientem, * fecum ferentem pecuniain, et abftuliffem ei id ?,
quod mihi debeatur *?: placet Iuliani fententia dicentis ,. mul-
tum intereffe, antequam in poffeffionem bonorum eius credi-
tores mittantur, hoc factum fit, an poftea: fi ante, ceffare in
fattum aCtionem, fi poftea, huic locum foré. $. r7. Si'ex
Conftitutione Diui Marci bona fint addicta alicui, libertatium
conferuandarum caufa: dicendum erit !*, actionem ceffare:
ita enim fuccedunt, vt rata fint, quae paterfamilias gefferat.
$. 18. Áunus huius in factum aCtionis computabitur ex die
venditionis bonorum. '$. rg. Per hanc actionem *res* re-

ftitui debet *? cum fua fcilicet caufa. ^ $. 20. Et fructus,

non tantüm, qui percepti fünt, verum etiam hi *?, qui per-
cipi potuerunt a fraudatore, veniunt: fed cum aliquo modo,
fcilicet vt fumptus fatti deducantur: nam arbitrio iudicis nón
prius cogendus eft rem reftituere, quam fi impenfas neceffa-
riás confequatur: idemque erit probandum , et fi quis alius !^
fümptüs ex volüntate fideiufforum creditorumque fecerit **.
$. 21. Partüm quoque in hanc actionem venire, puto verius

elfe. $. 22. Praeterea generaliter fciendüum eft, ex hac a&tio--

he reftitutionem fieri oportere in priftinum ftatum: fiue res
fuerunt *9, fiue obligationes: vt perinde omnia reuocentur,
àcÍfi ** liberatio faCta non effet: propter quod etiam medii
temporis commodum, 'quod quis confequeretur liberatione
non facta, praeftandum erit: dum vfürae non praeftentur, fi

n füipulatum deduCtae non fuerunt *5: autífi *? talis con-

tractus fuit??, in quo vfurae deberi potuerunt etiam non de-
ductae. $. 23. Si condicionalis fuit obligatio, cum fua con-
dicione? fi in diem, cum fua die reftauranda ^* eft. $i ta-
men eà erat, cuius dies finitur: poteft dici reftitutionem intra
id tempus poffe poftulari, quod tempus ?? fupererat obliga-
tioni: non vtique intra annum. $. 24. Haec attio poft an-
num de eo, quod ad eum peruenit , aduerfus quem actio mo-
Uuetur, competit: iniquum enim Praetor putauit, in lucro
motrari eüm, qui lucrum fénfit ex fraude: idcirco lucrum ei
extorquendum- putauit. ^Siue igitur ipfe fraudator fit, ad
quem peruenit, fiue alius quiuis: competit actio in id, quod
ad eum peruenit, doJoue malo eius fatctum eft, quo minus

perueniret. $. 25. Haecacttio heredi, ceterisque fuccefforibus

competit : fed et in heredes, fimilesque perfonas datur.- ;
XI. VENvrLErvs SamrvnRNiwNvs ?? libro VL Tn-
terdictorum ^^. CaAssrvs aCtionemintroduxit in id, quod ad
heredem peruenit. .^ -^ — i Q E o
XII. MaRcELLvslibro XVIII. Digeftorum. Sr pa-
ter filiofamilias liberam peculit adminiftrationem dederit, non
videtur ei et ?? hoc conceffiffe, vt in fraudem creditorum
alienaret: talem enim alienationem non habet. Atíi hoc quo-
que conceffit filio pater, vt vel in fraudem creditorum facere
poffit: videbitur ipfe feciffe, et füfficient ^* competentes ad-

uerfus eum aCtiones: etenim filii creditores etiam ?* patris

5 Hal..et Rehd. eiusmodi. GEB. — 6 Conf, Aueran. . Interpr. Inv. 24. GEB.
* Hal. dari, et ita Flor. fadum. B R. | Et ita Rehd, G E. 8. Rehd. prae-
hgit: et. GEE. Hal. ac. 9 in Rehd. id, abeft. G E B. 1O Hal. et Vulg.
debebatur. BR. — Etiam .Rehd. .GE 9. II Hal. effi.. * 12 Rehd. debent.

. GER. 13 Hal. verum bi quoque, Kehd. verum bii 7 quoque omiffo. G E B.

14. Vulg. q40$ alios, quod probo. & R, Itaet Rehd. GEB. — 15 Hal. factus
erit. GEB. .. 16 Hal. etVulg. fuerint. BR. Rehd.vtFlor. GEB. — 17 Flor
fi, exciderat. BR. ^ . 18 Vulg. fuerimt. B R.
20 Hal.et Vulg. fuerit. et ita Flor. eft corre&um. BR. Et ita etiam Réhd.
G E B. 21 Vulg. reflituenda. BR. |Etiam Rehd. GER. 22, Ap. Hal.
tempus, abeít. GEB. 22 Hal Venuleius, và Saturninus, omiffo. GEB.
24, Flor. erat: deznterdiclorum. 8 R. 25 Vulg.et, abeft. GE z. 26 Hal.
vt fuficiaut. GEB. .. 277 In Rehd. etiam, abeft. GE B. 28 Vulg. et cum
eo einsdem generis. BR. taet Rehd. nifi quod vocula: et, abfit. Et haec
elt ap. Hal. qui reliqua habet vt cít Flor. GEB. — 29 In Rehd, et, abeft.

.GEB. .. 37 Hal. praefigit: et. GEB.

I9 Vulg. inferit:. z0u. BR. .

DIGESTORVM LIB. XLIL TIT. VIII. : $81

früctus, et huiusmodi 5 fipülatio, N ANNOS SINGVLOS

funt creditores: eum eius ?? generis videlicet hnabebunt actio-
nem, vt his de peculio praeftari necetfe fit. : *'
XIIL. Pavrvs libro LXVIII. ad Edictum. Irrvp
conftat, eüm, qui pignus tenet, hac aCtione non teneri: fuo
enim iure, et ?? vt pignus ??, non rei feruandae caufa ; pof-
fidet. | Bw
.XIV. VrPrawvs libro VI. Difputationum. Hac in
fatctum aCtione non folum dominia 'reuocantür, verum etiam
aCtiones reftaurantur. Ea propter competit haec a€tio et.ad-
uerfus eos, quires non ?* pofífident, vt reftituant: et 52 ag
uerfus eos, quibus actio competit, vt aCtione ?3' cedarit,
Proinde fi interpofuerit quis perfonam Titii, vt ei frandator

res tradat: aCtione ?* mandati cedere debet. : Ergo et (i frau-

dator pro filia fua: dotem - dediffet. fcienti fraudari creditores:
filia tenetur, vt cedat actione de dote aduerfus maritum.-
|——XV. IvrraNVvs libro XLIX. Digeftorüm. $1 quis,
|cum haberet Titium creditorem,; et fciret fe foluendo non
effe, libertates dederit teftamento: deinde dimiffo Titio, poft-
ea Sempronium creditorem habere coeperit, ét eodem refta-
mento manente decefferit: libertates datae ratae effe debent,
etfi hereditas foluendo non fit: quia, libertates vt refcindan-
tur, vtrümque in eorumdem perfonam ?? exigimus, et con-
filium, et euentum: et fi quidem ?9 creditor, cuius fraudan-
di confilium initum erat, non fraudatur, ?7 aduerfus eum,
.qui fraudatur, confilium initum non eft: libertates itaque ra-
taé fünté - À | | pOl n M.
|' . — XVI. PaAvrvs libro V. Refponforum - Papiniani 38,
NiS1 priores pecunia pofteriorum dimiffi probentur. ^. :
- -XVIL. Ivriawvs??libro XLIX. Digeftorum. OwxEs
d'ebitores' qui in fraudem creditorum liberantur, - per .hanc
. aCtionem reuocanturin priftinam obligationem. ^ &. r. Lucius
Titius, cum haberet creditores, libertis fuis, hisdemque ^?

| filiis naturalibus vniuerfas res fuas tradidit. Refpondit^t,

quamuis'non proponatur confilium fraudandi habuiífe, tamen
qui ^^ creditores habere fe fcit, et vniuería bona fua aliena-
uit, intellegendus ^? eft frandandorum creditorüm confilium

| habuiffe: ideoque étfi filii eius ignorauerunt hanc mentem
| patris fui fuiffe, hac aCtione tenentur. . $. 2. Si vir vxori,
| cum creditores fuos fraudare vellet, foluto matrimonio prae-

fentem dotem reddiditfet, quam ftatuto tempore reddere de-
buit: hac actione mulier tantum praeftabit ^*, quanti credi-
torum intererat, dotem fuo tempore reddi: nam Praetor frau«

dem etiam in tempore fieri intellegit.

— XVIIL PAPINI1IANVS libro XXVI. Quaeftionum. ET
^? fi pignusvir vxori, vel vxor viro remiferit: verior fenten-
tia eft nullam fleri donatieonem exiftimantium. - Quod fine
dubio, fi in fraüdem creditorum fiat, actione vtili reuocabi-
tur. Idemque eft, etfi quiuis debitorum ^* in fraudem cre-
ditorum pignus omiferit. $ LC
XIX. IpEw libro XI. Refponforum. PaATcREw ^7,
qui non exfpectata morte fua, fideicommiffum hereditatis ma-
ternae filio foluto ^9 poteftate reftituit, omiífa ratione Fal-
a s cidiae
GEE. 30 Vulg. iure vt pignus tenet. BR. 31 Ap. Hal. , abefít,
GER. 32 Rehd. fed,loco: et. GEB. .33 Vulg. a&ionem. BR. Rehd. adio-
ues. GEB. ...34 Rehd. aclionem, et verfus finem iterum..G E B, 25 Hal.
et. Vulg. perfona. .E R. Etian Rehd. GEE. 36. Hal. Siguidem et creditor.
38 Hal. haic infcriptioni , quam
habet integram ,. addit: motat. .Sed et in Rehd. eft infcriptionis veftigium.
Ita enim lex incipit:; szulus Papiuiamus mifi etc. G EEB. .39 Vulg. VL-
PIANV 'S. B R. 40 Hal. zisdemque. Rehd. biisdemque. GE B. —— 41 Hal.
refpondi. GEB. . .42, Hal. et Vulg. 2uia. BR. Rehd. tamen creditoves quia
babere etc-.GEB. - 43 Vulg. zutelligendum. BR.. 44 Taur. praeflaVit.
GEB. . . 45 Ap. Hal. et Vulg. Et, abeft, fed et Flor. eft expunctum, B R,
Et in Rehd. abeft. GEB, — 46 Taur. deVitorum. Flor. etiamnunc: deVi-
torem. Hal.et Vulg. Idemque et fi quis debitor. B-R. Etita quoque Rehd.
GEB. 47 Conf. Aneran. II. Interpr. Inr. 16. GER. 48 Rchd. filio

fuo

$82 DIGESTORVM LIB. XLIL .TIT. VIIIL

cidiae, ^? plenam fidem ac so.debitam pietatem fecutus ex-
hibitionis, refpondi, non credlto.res fraudatfe.. . n
XX. CALLISTRATVS libro II. Quaefmonum, E-
BITOREM, qui ex Senatusconfulto Tr.ebelhano totarrä.t
hereditatem reítituit, placet . non y1der1 in f.'rz!uder? dcre ito-
rum alienaffe portionem, quam retinere potuiffet, fed magis
l ere.
fidehte;()äl? ScAEVOLA libro I. .Refponfom.l'm. DrEBITOR
in fraudem creditoris 5* cum vicino de finibus pignori dsa?
fundi pactus eft. Quaefitum, an 1s, qui a creditore emit ,
de finibus agere poffit? Refpondit, fecundum ea, quae pro-
ponerentur, non i(ä:irco älinus agere poffe, quod debitor 1gno-
editore pactus eflet. : | :
ss C;(XII. IDPEM libro V. Refponforum. Cv in vetus
creditum vnus creditor pignora accepiflet, quaero, an.,13
fraudem ceterorum creditorum factum nu.lhus momenti effet ?
Refpondit, creditorem non idcirco pr.qh1benfilum aþperfäq-
tione pignorum, quod in vetus creditum vt obligaretur, pa fus
eflet: nifi id ?* in fraudem ceterorum creditorum factum fit,
et ea via iuris occurratur *^, qua creditorum fraudes refcindi
fOlent.XXHI. IpnxMlibro XXXII. Digeftorum. P R1Mogradu
fcripti heredes, cum animaduerterent, bona defu-nfþ v1xfad
quartam partem aeris alieni fufficere, famae defuntti confer-
uandae ?? gratia, ex confenfu creditorum, auétoritate Praä-
fidis prouinciae, fecundum conftitutionem ea condicione ad-
ierunt hereditatem, vt creditoribus dumtaxat partem praefta-
rent. Quaefitum eft, an manumiffi te&ameptq et libertates
51 et alimenta confequi poffint? Refpondit *", libertates qui-
dem, fi in fraudem creditorum datae non eifgpt, competere :
legata vero ??, fi foluendo hereditas non .eüeït, .non deberi.
: XXIV. Inxw libro fingulari Quaeftionum publice tra-
Catarum. Pvrirrvs patri heres extitit, et vni creditorum
foluit: mox abftinuit hereditate paterna: bona patris veneunt :
an id, quod accepit creditor, re-uocan:iz,sm ?g, ne melioris
condicionis fit, quam ceteri creditores * an diftinguimus,
$I per gratificationem acceperit, an non *?? vt fi per grati-
ficationem tutorum, reuocetur ad eandem portionem, quam
ceteri creditores fuerintlaturiz fin vero iufte exegerit, ceteri
creditores neglexerint exaCtionem, ^^ interea res. fleteräc;r
faCta fit, vel mortalitate, vel fubductis rebus mobilibus ^*,
vel rebus foli ad irritum perdu&tis: id, quod acceperit credi-
tor, reuocari nullo pacto poteft: quoniam ?? alii creditores
fuae neglegentiae expenfum ferre debeant. Quid ergo, íi,

cum in eo eífent ?9, vt bona debitoris mei venirent, foluerit :

mihi pecuniam: an aCtione reuocari ea poíffit a me? an $* (-11-
ftinguendum eft, 5? is optulerit mihi, an ego illi extorferim
inuito? et 9? fi extorferim inuito, reuocetur: fi non extor-
ferim , non reuocetur? Sed *? vigilaui, meliorem meam COn-
dicionem feci, ** ius ciuile vigilantibus fcriptum eft: ideo *?
uoque nonreuocatur id, quod percepi. — .
5 XXV. VENVLKEZVS libroVI. Interdictorum. Sr frau-

luto a potejlate, GE£. — 49 Vulg.praefigit: et. BR.
f:i(: gal. et öulg. et. BR. Etiam Rehd. et. GE B. 51 Vulgo totam, abeft.
. BR. Etiam in Rehd. GER. 52, Rehd. creditorum. G E B. 53 Vulg. eme-

vit. B R. 54. Hal. et Vulg. inferunt: et, et eft Flor. fuperfcriptum , vt du--

dum monuit Áuguftin. 71Z, Emend. 9. Poterat Taur. cum afteriscis admitt.erg.
$R. Etiam Rehd. habet: et. GEE. 55 Hal. et Vulg. et fic cauffa iuris
occurrat, nili quod haec 75 fic,. o.mitt'flt. BR. Rehd, vt Vulg. GEB. — 56
Hal. femandae. G E B. 51 Vulg. fnfent: ex teflamento et legatum. B R. Rehd.
quoque inferit: ex teflamento, reliqua non. GEB. 5'8 .Hal. et Vulg. ve-
fpondi. E. 59 Vulg. autem. BR. Etiam Rehd. G E. 60 In Rehd.
am , abeít, fuperfcriptum tamen: al. aw. GE&. — 61 Rehd. hic habet: am,
in textu, et ita quoque. Hal. —62 Hal. vel now. GEEB, — 65 Ha.l.. et Vglg.
praefigunt: et. B R. Rehd. intereaet res. GEB. 64 Taur. mo Vilibus. GI?Bf
65 Hal. quia. G E B. 66 Hal. effet. GEB. 67 Hal,et, 10Q02 an. (.,341'«3-
63 Rehd. antecedens: au, huc reuocat. GEE. — 69 Gothofr. in nota; 4j.

50 Flor. erat:

tobaefiffent. & R. Etiam Rehd. GER.

dator fideiuffori fuo fcienti acceptum tulerit, fi et *? reus -

non ignorauerit, vterque tenebitur: fi minus, is, qui fcierit,
Si tamen ille, cui acceptum 7^ fattum eft, foluendo non fit:
videndum eít , an in reum, etiam fi ignorauerit, actio danda
fit: quia ex donatione capit. Contra fi reo fciente acceptum
7* latum ?* fit, fideiuffor quoque , fi et ipfe fcierit, tenebi-
tur ^*; fi vero ignorauerit, numquid non aeque a&tio in eum
dari debeat, quoniam magis detrimentum non patitur ??, quam

lucrum faciat? In duobus autem reis par vtriusque caufa eft,

$. 1. 51 a focero fraudatore fciens gener accepit dotem, te-
nebitur hac aCtione: et fi reítituerit eam, definit dotem ha-
bere: nec quicquam emancipatae, diuortio facto, reftitutu-
rum Labeo ait: quia haec actio rei reftituendae gratia, non
poenae nomine darétur: ideoque abfolui foletreus, fi reftitue-
rit. Sed fi prius quam creditores cum eo experirentur, red-
diderit filiae dotem, *? iudicio dotis nomine conuentüs, nihilo.
minus eum hac ?? aCtione teneri, Labeo ait: nec vllum re-

greffüm habiturum ad mulierem. Sin vero fine iudice, vi-
dendum ?^, an vlla repetitio competat ei? ?? Quod fi is.

ignorauerit, filia autem fcierit: tenebiturfilia. . Sivero vterque
Ícierit, vterque tenebitur. At fi neuter fcierit, quidam exi-
ftimant, nihilo minus in filiam dandam aCtionem : quia intel-

legitur quafi ex donatione aliquid ad eam perueniffe: autéerte.

cauere eam debere, quod confecuta fuerit, fe reftituturam.
In maritum autem , qui ignorauerit5?, non dandam actionem z
non magis quam in creditorem, qui a fraudatore, qued ei de-
beretur, acceperit ?^: cum is indotatam vxorem ducturus

non fuerit. $. 2. Item fi extraneus filiaefamiliae nomine

fraudandi caufa dotem dederit, tenebitur maritus, fi fcieritz
aeque mulier, nec minus et pater, fi non ignorauerit: ita vt
caueat, fi ad fe dos peruenerit, reftitui 5* eam. — $. 3. Si
procurator, ignorante domino, cum fciret 55 debitorem .eius
fraudandi cepiffe confilium, iuffit feruo ab eo accipere: hac
actione ipfe tenebitur, non dominus. $.4. Non folum autem
ipfam rem alienatam reftitui oportet, fed et 9* fructus, qui
alienationis tempore terrae cohaerent: quiain bonis frauda-
toris fuerunt, [tem eos, qui poft inchoatum iudicium rece-
pti fint 5*?, Medio autem tempore perceptos. ?? in reftitu-
tionem non venire. Item partum ancillae per fraudem alie-
natae, medio tempore editum, in reftitutionem non venire:
quiain bonis non fuerit. $. 5. Proculus ait, fi mulier poft
alenationem conceperit, et antequam ageretur, pepererit,
nullam effe dubitationem, quin partus reftitui non debeatz
fi vero, cum alienaretur, praegnas fuerit, poffe dici,
partum quoque ?? reftitui oportere. — $. 6. Fructus autem
fundo cohaefiffe ?*, non fatis intellegere fe, Labeo ait,
vtrum dumtaxat, qui maturi, an etiam, qui inmaturi fue-
rint, Praetor fignificet. —Ceterum etiam fi de, his fenfe-
rit, qui maturi fuerint, nihilo magis ?? poffeffionem reftitui
oportere. — Nam cum fundus alienaretur, quod ad eum fru-
Ctusque eius attineret ??, vriam quandam rem fuiffe, id eft,
fundum, cuius omnis generis alienationem fructus fequi ?^:

nec

vt. Ita nempe Taur. in margine, et Hal. et Rehd. GEB. —— 7O Vulg. inferit:
fi. BR. . Etiam Rehd. GE g. 71 Rehd.praefigit : 2am. GEB. 72 Go-
thofr.in nota: 4J. ideoque. Ita Taur. in margine, ét Hal. et Kehd. GER.
73 Ap. Hal. et, abeft. Sed habent DBafil, i3érog 92 s ToU mQuvovómsw. Sciente
et reo przncipali. B R. "74 Wulg. accepto. BR. 75 Rehd. fcienti accepto.
GEB. . 76 Hal. factum. GEB. 77 Vaur. teneVitur. GER. 78 Hal.
patiatur. 79 Rehd. praefigit: ;n. GEB. ^ $0 In Rehd.bac, abeft. GER.
81 Hal et Vulg. addunt: eft. B. $2 Vulg. addit: et certe competit. B R.
83 Hal. ignorauit. GE B, 84 Hal.et Vulg. accepit. BR. Etiam Rehd. GE B.
85 Vulg. vt vefiituat. BR. Rehd. veflituturum. GEB. 86 Rehd. fcerit.
G E B. 87 Hal. etzam. 88 Hal. et Vulg. funt. PR. ' $89 Hal. re-
teptos. G E B. 9o Vulg.editum quoque partum. B R. 9I Vulg. 4ui fundo.
92 Vulg. wibilominus. BR. Etiam

Rehd. ceterum haec verba in gloffematis fufpicionem adducit Van de Water
Il. Obf. 17. GER. 93 Rehd, ettinet. GEB.—— 94 Hal. fequantur. G E B,
' 95

n
[
ft.
us
fin
fot
M

pr

ih
(nnt
gull
perlbr

h

d
qut
of
deti
ttes
tamel
dul
WE
?)oïï
st
t5j
Qui

e
(
ex
(Ai
d
at
Ht

.perfonae, de quibus exhibendis ?, ducendis. ?, interdi-

aut ad vniuerfitatem pertinent, vt interdictuüm quorum bo-
norum: aut ad fingulares 9. res, vt eft interdictum vti poffi-

fuünt etexhibitoria. $. 2. InterdiCtorum quaedam in praefens,
»quaedam in praeteritum regeruntur *?: in praefens, vt vti

dicta autem competunt, vel hominum caufa , vel diuini iuris,

. .DIGESTORVM LIB. XLIL TIT. VIIL LIB. XLIIL TIT. L - 383

nec ?* eum, qui ?5 hiberno habuerit ?? fundum centum , fi
füb tempus ?* meffis, vindemiaeue, fructus eius vendere pof-
fit decem: idcirco duasres, id eft, fundum centum,, et fru-
€tus decem ,, eum habere intellependum: fed vnam ??, id eft,
fundum centum , *??: ficut is.quoque vnam rem haberet, qui

feparatim. folum aedium.yendere. poffit. . $. 7. Haec a£tio et-

fraudatorem eam dandam, quia nulla a&io in eum ex ante ge«
fto poft bonorum venditionem daretur: et iniquum effet,
aCctionem dari in eum , cui bona ablata effent. Si vere * quae-
dam ? difperdidiffet ?, fi nulla reftitutione 4 reciperari polfent,
nihilominus aétio.in eum dabitur: et Praetor non tantum *

jam in ipfum fraudatorem datur; licet Mela non putabat, in |

DE INTERDICTIS SIVE EXTRAORDINA-
"o .ocRIiS ACTIONIBVS QVAE PRO HIS . -
Qv A M ICOMPEPVNT, . *
" VrPIANVS libro fexagenfimo * feptimo ad Edi&um,

$

IDEAMYVS, de quibus rebus interdi&cta competunt.
" Et fciendum eft, interdicta aut de diuinis rebus, ant de
^2 dumanis competere. ? Diuinis, vt de locis facris, vel
de locis * religiofis. : De rebus.hominum interdicta . red-
duntur, aut de his, -quae funt alicuius, aut de his,'quae
nullius fuünt. : Quae funt nullius, haec *.funt, liberae

éta competunt; : Quae fünt alicuius, haec. funt aut publi-
ca, aut fingulorum. ^ Publica *, de locis publicis, de viis,
deque fluminibus publicis. "Quae autem fingulorum . funt,

detis, ? de itinere actuque *?, . $. 1. Interdictorum autem
tres fpecies funt, exhibitoria, prohibitoria , reftitutoria: funt
tamen quaedam interdicta et.mixta, quae et ** prohibitoria

poffidetis: in praeteritum , vt de itinere, aCtuque, *? de aqua

aeftiua. $. 3. Interdicta omnia, licet in rem videantur con-
cepta, vi tamen ipfa perfonalia funt. . $. 4. Interdictorum
quaedam .annalia funt, quaedam perpetua. 4 ,,
Il. PAvrvs libro LXIII. ad Ediéctum. IwTERpDr-|
cTORV M quaedam duplicia funt, quaedam fimplicia. Dupli-
cia dicuntur, vt vrr POSSIDETIS. Sitüplicia funt ea, veluti
exhibitoria, et reftitutoria, item prohibitoriaD E ARBORIBVS
CAEDENDIS, eCEDE I TINERE ACTVQVE. $. I. Inter-

aut'^ de religione: ficuteft, x E ov1D 1N LOCO SACRO
FIAT,VelQVoD FACTVM EST, RESTI TVATVR:etDE
MORTVOINFERENDO,VelSEPVLCHROAEDIFICAN-
po. Hominum caufa competunt, velad publicam vtilitatem per-
tinentia, vel fui iuris tuendi caufa *5, vel officii tuendi caufa
:6 velreifamiliaris. Publicae vtilitatis caufa competit interdi-
€tum,VvT VIA PVBLICA VT1 ** LICEAT, ET FLVMI-

95 Vulg.inferit: emim. BR. — 96 Hal.et Vulg.inferunt: tempore. Vide Ant.
Auguftin. IJ. Emend. :. BR. Rehd. qui pro yberuo tempore babuerit. G EB.
7 Hal babuit. — 98 Rehd. fub tempore. GEB. Et ita Hal. 99 Hal.
addit: vem babere. GEB.' — Y0O Vulg.addit: et decem, nefcio annon redtius.
B R. I Gothofr.in nota: vero. Ita quoque olim erat Flor. et forían non
ita male. BR. Ita etiam Rehd..GER. 2 Vulg. inferit: de his. BR. 31
Hial. deperdidiffet fic, vt mulla. Yta etiam Rehd. nifi quod teneat, disperdi- |
diffet. GEB. . 4 Gothofr. in nota: ^. ratione. Ita Taur. in margine, et
Hal. et Rehd. GE B. 5 Gothotfr. in nota: Zl tam. lta Taur. in margine,
&t Hal. GEE. d ;
I Erat Flor. fextoagenfimo, librario feipfum corrigente. B R. 2 Hal.
et Vulg. praefigunt: De. BR. Etiam Rehd. G E &. 3 In Rehd. de locis, ab-
funt. GEB. 4 Hal. et Vulg. bae, deletis duobus pun&is poft: funt. BR.
Rehd. vt Flor. GER. 5 Taut. exbiVendis. GEB. 6 'Tanr. dacenTis.
Hal. et deducendis. Yta et Rehd. fed lego: et de ducendzs. GE* 7 Hal
addit: funt. GEB. $8 Hal fiugaulas. 9 Hal et Vulg. jraefigunt : et.

/Taur. EXHI4ENDIS.

. Vulg. addit: opus. pR.

BR. IO Gothofr. in nota: prizato. Et hoc ipfum: priwato, addit Rehd. |

emolumentum actionis intueri videturin eo, qui exutus eft
bonis, quam poenam. |

—LIBER QVADRAGESIMVSTERTIVS

NE PVBLICO, €t NE QVID FIAT IN VIA PVBLICA.
.I-urxg iui tuendi caufa, pE LIBERTS &x HIBENDIS/!?, item
DE LIBERTO EXHIBENDO. Officii caufa, pE HOMINE

LIBERO EXHIBENDO. Reliqua.*? interdicta rei familia-

ris caufa dantur. $. 2. Quaedam interdiCta rei perfecutionem
continent, velutüi DE ITINERE ACTVQVE PRIVATO:
nam proprietatis caufam continet hoc interdictum. ^ Sed

.et illa interdicta, quae de locis facris et de ?? religiofis pro-
ponuntur,. veluti proprietatis caüfam continent. [tem illa de
|liberis exhibéendis ?^*, quae ?? iuris tuendi caufa diximus
| competere: vtnon fit mirum, fi, quae interdi&ta àd rem fa-
| miliarem pertinent ??, proprietatis, non poffeffionis caufam
| habeant.. $. 3. Haec autem interdicta, quaead rem familia-

rem fple&ant., aut'apifcendae funt poffeffionis, adt reciperan-
dae, aut retinendae., Apiícendae ^* poffeffionis funt inter-

| dicta, quae competunt his, qui ante non funt nan&ti poffef-
fionem : funt autem. interdiCta apifcendae potfeffionis, . Q v o-

RVM BONORV M. Saluianum quoque interdictum, quod eft
depignoribus, ex hoc?? genere eít: et Qv O 1 TINER E V E N-

.DITOR VSVS,EST, QVO MINVS EMPTOR.VTATVR,
VIM FIERI VETO. Reciperandae poffeffionis caufa?9 pro-

ponunturíub rubrica, vNDE v: aliqua enim ?* fub hoc ti-

tulo interdicta funt.. Retinendae poffeffionis ?? fuünt irterdicta,

?? VTI POSSIDETIS.- Sunt ?? interditta, vt diximus , du-
plicia, tam reciperandae, quam apifcendae poffeffionis. —
, HL VrerAwvs?*libroLXIX. ad Edictum. Iw in-
terdictis exinde ratio habetur fruCtuum, ex quo edita funt,

, non retro.

IV. Pavrvs libro LXVII. ad Edictum. Exiqu'ibu*s,

caufis annua interdicta funt, ex his de eo, quod ad eum,

cum quo agitur, peruenit, poft annum iudicium. dandum,

Sabinus refpondit. ;
.. " M. Inkw libro XIII. ad Sabinum. IwNTERDI€TA
noxalia ea funt, quae ob delictum eorum, quos in poteftate
habemus, dantur: veluti cum vi deiecerunt, aut vi, aut clam

. opus fecerunt. .Sed officio iudicis continetur, vt dominum
fuainpenfa opus reftituentem abfoluat: patientiam tollendo ope-

ri praeftantem, noxae dedere iubeat et abfoluat:íi non dedat
quantum impenfae in tollendo opere erogatum fit, tanti con-
demnet: ?^ fi neque patientiam praeftet, neque ipfe tollat 33 ,
: | | cum

GEB. . II Hal et quae. GEB. I2 Taur. in margine: referuntuv, et
ita Hal. et Rehd. G E&. 13 Hal. praefigit: et. GER. 14 Vulg. vt ,
loCo: aut. BR. ita et Rebd. GE B. Hal. et. I5 Flor. vel fui zuris tueuM£é
caufa, ex fupplemento íunt, fed neceffario, cum mox exemplo illüftrentur.
BR. Hal. gratia , loco: caufa. GEB. I6 In Rehd. tuendi canfa, abfunt.
GEB. [7 Rehd. inferit: 4ll;, et poffet latere in: vtILIceat. GEB. 18
I9 Vulg. inférit: vero. B R. Etiam Rehd. GEE.
20.Rehd. vel, loco: «t de. GEB. 21 Ap. Hal. de liberis exbibeudis, ab-
funt. GE 2. 22 Hal. et Rehd. inferunt; fui. G B. 23 Hal. pertiuen-
tia. .GÉB. 24 Vulg. adipifcendae , hic et faepe alias;B R. Ita et Rehd.
GEE. 25. Vulg. inferit: eodem. BR. 26 Vulg. inferit: iuterdidla. BR.
Etiam Rehd. GEB. 27 lal tamen, loco: emim. GERB. 28 Hal et
Vulg. addunt: cazffa. B R. 29 Kehd. praefigit: vt. GE B. 30. Gothofr.
in.nota: A. funt etiam interdicta. Ita Hal. funtetiam iuterdila,; GEB. — 3Y
Erat Flor. initio IVLIANFS, BR. — 32 Vulg. pracfigit: fed, 8 R. 33

L1111 ! a iil 0

884 - ^i pIGESTORVM LIB. XLIIL' TÍT. IL. H

cum poffit, in tantum condemnet, in quantum iudex aefti-
mauerit, atque fi ipfe feciffet.

'TIT, II
O-V-O R VM -B ON O UMX

VLPIANVS libro LXVII. ad Edi&dm. r

ä IT Praetor, QVORVM BONORVM EX EDICTO MEO.
ILLI POSSESSIO DATA EST:; QVOD DE HIS BO-

NIS ! PRO HEREDÉ AVT PRO POSSESSORE ^ POS-
SIDES, POSSIDERESVE, SI NIHIL VSVCAPTVM
ESSET: QVOD QVIDEM ? DOLO MALO FECISTI,
vT1 ^ DESINERES POSSIDERE: ID ILLI RESTI-
TVAS. $. r. Hoc interdictum reftitutorium eft, et ad vni-
uerfitatem bonorum, non ad fingulas res pertinet: et appel-
latur, quorum bonorum, et* eft*apifcendae poffeffionis vni-
uerforum bonotum. . : |
| Il. Pavnvslibro XX. ad Editum. IwTrERDICTO
quorum bonorum debitores hereditarii non tenentur: fed tan-

L

tum corporum poffeffores. |
3 TIT H Jf df
Q V.O.D*. .L E. G .A-T O. R-V-M. «
'VLP—IANVS libro LXVII. ad Edictum. . !

oc iNTERDICTVM Vulgo ?? quod legatorum appel-
latur. $. r. Eft autem et ipfum apifcendae poffeffionis.
$. 2. Et continet- hanc caufam, vt *^, quod quis ? lega-
torum nomine non ex voluntate heredis occupauit, id re-
ftituat heredi. Etenim aequiffimum Praetori vifum eft, vnum-
quemque non fibi ipfum ius dicere occupatis legatis, fed * ab
herede petere. Redigit ? igitur ad heredes per hoc interdi-
&um ea , quae legatorum nomine poffidentur, vt perinde ^ le-
gatarii poffint eum conuenire. $. 3. Hoc interdictum et here-
dem heredis bonorumque poffefforis habere, propter vtilita-
.tem huius dicendum * eft: nec non ceteros quoque fücceffo-
res. $. 4. Quia autem nonnumquam incertum eft, vtrum
uis pro legato, an pro herede, vel pro poffeffore poffideat,
belliffime Arrianus fcribit, 9 hereditatis petitionem ? infti-
tuendam, et hoc interdictum reddendum, vt fiue quis pro
herede, vel pro poffeffore *?, fiue pro legato poffideat
Z1. fhoc interdicto teneatur: quemadmodum folemus face-

re, quotiens incertum eft, quae potius aCtio teneat: nam |

duas !? diCctamus, proteftati ex altera nos velle confequi,
quod nos contingit *?. $. 5. Siquis *ex* mortis caufa do-
natione poffideat, vtique ceffabit ^^ interdictum : quia

portio legis Falcidiae apud heredem ipfo iure remanet,

1 Rehd. bonorum, loco: bonis. GEB.
&omat. BR. 3 Vulg. q4uodque , loco: quod quidem. B R. Etiam Rehd. G E B.
4 Hal. vt id, loco: vti. GE B. : VTR
| 1 Rehd. quormnm legatorum , et itaquoquein L. 1, GEB. 22 Taur. v Olgo.
2 Erat Flor. otboquodquis, forte: vt boc, quod quis. BR. 3 Vulg. quisque.
BR. Etiam Rehd. GEs. — 4 Hal. et Rehd. inferunt: baec. GEB. — 53 Go-
thofr. in nota: rediguntur ad heredem. vulgat. Et ita Rehd. quoque, nifi quod :
beredes,habeat. GE B. . 6 Vulg. proinde. GEB. — 7 Hal. redte propter vtilita-
tem diceudum. eft. Vulg. veffe proptev vtilitatem buius edicli dicendum efl. B n.
Rehd.vt Vulg. GEB. .. 8 Hal. praefigit: et. GEB. — 9 Hal. inferit: i eum. GEB
10 Vulg. inferit : poffideat, petitioue beveditatis teneatur fiue. & R. Etiam Rehd.
G E B. II Rehd. addit: qui$. GE B. .. 12 Vulg. inferit: a&zomes. B R.
Etiam Rehd. GE B. I3 Hal. contzgat. GEB.- 14 Taur. ce(JaVit. Hal.
et Vulg. inferunt; boc, BR. Etiam Rehd. GEB. I5 Hal. addit: poffidet.
GEP. IÓ In Rehd. fed, abeft. GEB. . 17 Erat olim Flor. parti, et
mox iterum. B R. 18 Rehd, inferit: autem. GEB. 19 Vulg. praefigit:
fi.BR. Etiam Rehd. GE z. . 20 Vulg. inferit: feruandorum. BR. 21
Vulg. reddat. B R. Etiam Rehd. GEB.-
Flor. fadum, BR. Et ita quoque Rehd. GEX — 23 Vulg. inferit: eius. BR.

Z

4, Bafil. óg wAwgovópeg 3 àc .

22 Hal. et Vulg. dicimus, et ita

1

margine refpondit: rezocari. G E B.
Rehd. ex voluntate , altera par$, abíunt. Potuit in fcribendo aberraffe librarius : .

etfi corporaliter res in folidum translatae fuut. $. 6.
Qui vero ex caufa praeceptionis **, vtique tenetur hoc
interdicto: fed ** pro ea ícilicéet parte ** , quam iure legati
habet, non etiam pro ea, quam quafi heres habet.' "Idemque
erit dicendum, et fi alio genere-Jegáti vni ex héredibus lega-
tum fit: nam et hic dicendum eft, pfó'ea partej qua heres

eít, ceffare interdictum. - $. 7. Qüàod *? ait Praetor, Av
|Dporo pEsirT POSSIDERE, fic accipere debemus, '?
:defiit.facultatemi habere reftituendi.. $. 8. Vnde eft quaefi-

tum, fi vfüsfructus vel vfus fuerit alicui relictus , eumque oc-
cupauerit: an hoc interdicto reftituere fit compellendus? mo-
uet ,. quod neque vfosfruttus. neque vfus poffidetur: fed. ma-

| gis tenetur: poteft tamen. defendi competere interdictum.

Idem dicendum eftet in feruitute reli&ta. $. 9. Quaefitum
eft, fi quis legatorum feruandorum caufa miffus fit in poffef-
fionem, an hoc interdicto teneatur ad reftitutionem ? :mouet

illud primurhá , quod non poffidet is, qui miífus eft in poffef-

fionem legatorum ?? caufa, fed potius 'cuftoZit: deinde, quod
Praetorem habet huius rei auctorem. . Tutius tamen erit di-
cendum, hoc interdictum competere: maxime fi fatisdatum

| fit iam legatorum nomine, nec recedat ^*: tunc enim etiam

poffidere videtur. — $. ro. Legatorum.nomine non tantum
ipfüm poffidere dicemus ??, cui legatum eft: verum heredem

quoque eius, ceterosque fucceffores. - $. 11. Quod ait Prae- -

tor, VOLVNTATE EIVS, AD QVEM EA R ES PERTI-

.NET, itaerit interpretandum, vt, fi poft aditam hereditatem,
vel bonorum poffeffionem adgnitam, voluntas ?* accommo-

data eft legatario, vt poffideret, interdictum ceffet. quod fi
ante aditam hereditatem , bonorumue pofleffionem adgnitam
hoc factum eft, reCtius dicetur, eam voluntatem non nocere

debere. $. 12. Si duae res legatae fint, altera ex voluntate -

occupata, altera non ex voluntate: eueniet, vt 2ltera reuo-
cari ^* poffit, altera non ?5, Idemque erit probardum et in
vna re, cuius pars ex voluntate, altera pars ^? non ex vo-

-]untate occupata eft: nam pars fola per interdictum aufere-

tur ?*. $. r3. Illud tenendum ?*, fiue a te, fiue ab eo,
in cuius locum füucceffifti, poffideri aliquid coeptum eft: ??
interdicto hoc 3? locum fore. In locuin fucceffiffe accipimus,

fiue per vniuerfitatem , fiue inrem his?* fit fucceffum. $. 14..

Prodeft autem poffediffe ??, quotiens voluntate eius, ad quem
ea res pertinet, poffideri coeptum eft. Sed et fi poftea vo-
luntas acceffit eius, ad quem ea res pertinebat ??^: tamen
prodeffe poffeffori debere. ^ Vnde fi quis coepit quidem
ex voluntate eius, ad quem ea res pertinet, polífidere,

poftea vero voluntas non perfeuerat, nmihil noceat ?*;

quia femel poffideri ?5 coepit ex ?^ voluntate. — $. 15.
Si alter 'ex heredibus, iisue ?7*, d quos ea res perti-
net, voluerit rem a legatario poffideri, alter non: ei, qui no-
i | luit

Etiam Rehd. GER. 24..In P. F. egocari. Sic H.a Porta in II. fi verum eft,

, id diligentiam ioftram effugit. — Omnes interea ediderunt: vemocari. BR. Con-

fuluit Nofter etiam de hoc loco Saluwinium, etile ex P. F. in iisdem legi in
25 Hal. addit: poffit. GE B. 26 In

potuit etiam a breuitatis amatore ftudio effe fadum. GEB. — 27 Hal. aufer-
tur. G E B. 28 Rehd. tenendum efl, quod fiue, ied ifti: quod, quod etiam
margini eft allitum, nihil refpondet. G EB. Hal. inidem : tenendum eff. 29
Vulg. praefigit: aeque. BR. Etiam Rehd. GER. 30 Diferte in Pand, Flor.
eit: buc, et i adícripta a corrigente. Verum. equidem eft, illam « ctiam in
6 effe rotundatam, fed ab eodem ftatim exficcata erafaue videtur. Taur. huius-
modi locutionum ftudiofus refpexit ad L. 1. $. 4. infra me.quid im loc. publ.
vbi, vt et alibi, clare fimilis locutio occurrit. B R. Hal. et Rehd. bwic. GEB.
31 Vocula: bis, Hal. caret. Nempe Flor. erat: inremmussitsucceffum. Dele-

^uit nonnemo alteram 5, vt nunc fit: zu rem mifit fuccefjum; Nt etiam H. a Porta
/in HI. annotat. Taur. locum fuo marte reftituit, priítinae fcripturae, quapotuit, -
| inhaerens. & R. In Rehd. bis, pariter abeft. GER..
. Etiam Rehd. G E B.
| poffidere. B R. Etiam Rehd. GEB. — 36 Hal. eius, loco: et. GER. 37 Rehd.

32 Vulg. po[fidere. B R.
33 Rehd. pertimet. GEB. — 34 Hal.mocet. — 35 Vulg.

vel,

x

An
Y
t
N0R
"I E
5$
Md
Tulfeh
bt

N

M 1
6),
[

t
N
W
Qu
»ga.
fej

(t«
u1
i

DIGESTORVM LIB.

luit ?5, interdiCctum competet ??: ei, qui voluit, non com-
petere palam eft.. $. 16. Quod ait Praetor, wrs1 sA T1s-
DATVM SIT, accipere debemus, fi perfeueret fatisdatum,
fcilicet, vt fi. non perfeueret cautum, mittatur in poffeffio-
nem legatorum feruandorum caufa. $. 17. Satisdatum fic ar-
bitror, fi fic fatisdatum fit, vt legatario vel ipfo iure adquifi-
ta fit idonea cautio, vel per mandati actionem adquiri poffit :
et tunc interdicto locüm fore. $. r8. Si quarundam rerum
nomine fatisdatum fit, quarundam non fit fatisdatum: earum
rerum nomine fine impedimento agi poterit, de quibus fatis-
datum eít: ceterarum non poterit. d. T
! Il. Pavrvs libro LXIII. ad Edictum. DrvkensvMw

eft, fi poftea pars legato adcreuerit: nam hoc nomine tenen--

tur fideiuffores in totum. $.. 1. Quod ait Praétor, sr PER
BONORVM POSSESSOREM,NON STAT, VT SATIS-
DETVR, fic accipimus, fi paratus fit fatisdare: non ergo of-

. ferre debet fatisdationem , fed petenti fatis moram non face-

re. $. 2. Ex hoc interdicto, qui non reftituit, in id, quod
intereft, debet condemnari. $. 3. Si legatarius repromilffio-

ne retentus *? fuit, dandum eft interdictum. . Idem dicen-.

dum eft, fi legatarius pignoribus noluit ** fibi caueri. .$. 4.
Si per legatarium factum fit, quo minus fatisdetur: licet cau-
tum non fit, tenetur interdicto. Sed fi forte fatctum fit per

legatarium, . quo minus fatisdetur, eo autem tempore, quo
editur interdictum, fatis accipere paratus fit: non competit

interdictum , nifi fatisdatum fit. ltem 1fi per bonorum pof-

fefforem ftetit, quo minus fatisdaret, fed modo . paratus eft.
Illud enim tempus infpicitur, .

cauere: tenet interdictum.
quo interdictum editur.

NE VIS FIAT EI OVI IN POSSESSIONEM

MISSVS ERIT *.

"VirriANVvS libro LXXIIL ad Edi&tum.

.AIT Praetor, s1 QVIS DOLO MALO FECERIT, QVO|

MiNVS QVIS PERMISSV MEO, EIVSVE, CVIVS
&A IVRISDICTIO FVIT^, IN POSSESSIONEM ? BO-
NORVM SIT, IN EVM IN FACTVM IVDICIVM, QVAN-
TI EA RES FVIT, OB QVAM IN POSSESSIONEM
MisSVS ERIT , DABO. $. r. Hoc Edictum ? fumma

prouidentia Praetor propofuit: fruftra enim in poffeffionem |
mitteret rei feruandae caüfa, nifi miffos tueretur, et prohi--

bentes venire in poffeíffionem coétceret. . $. .2. Eft autem ge-
nerale hoc Editctum: pertinet enim ad omnes, qui in pofief-

fionem a Praetore miffi füunt: conuenit enim Praetori, omnes, |

vel, loco: iisque. GER. 38 Taur. in Adnotat: oluit. in P. voluit.
Sed ita: «welwit, dudum Hal. et MSS, Ex VILnon nifi vnus Chriftin. 70-
luit. B&.: Habent vt Taur. Barb. Vat. I, VI. S. Cruc. I. l.. At Bynkersh.
etiam fupplet: ei qui eum 'po[fidere ioluit. Euam Rehd. woluit. GE2. Hal. ta-
men non: 90luit, led: moluevit, habet. —— 39 Rehd. competere. GE B. — Et fic
quoque Hal. . 40 Gothofr. in nofa: contentus. Ita Hal. et Vulg. et recipi
poteít, cum hae leges fint ofcitanter relectae, BR. Etiam Rehd. contentis.
GEB. 41 Hal et omnes: voluit. BR. Etiam Rehd. GE.

Y Vulg. eff. BR.
BR. Etiam Rehd. GEB. ^'3 Hal. et Vulg. poffeffione. BR. — Etiam Rehd.
GE B. 4 Vulg. fuit. BR. "Rehd. fuerit. GEB. 5 Hal. et Rehd. zzter-

dicium, et ita legiffe videtur Goth. cum' fuam notulam confcriberet. GEE. |

6 Gothofr. in nota: fiue dominus. Hal. £wre 36Au. 9. Eclog. 6. Vta. etiam Da-
fil. pato adeo legendum: dolo./B R. Sed Gothofr. debebat dare Haloandwi
le&ionem integram : fiue dominnus fiue alter probibuerit. GEB. : — *'] Graeci: &t
WAAue xoAvSacw. Vnde Leunclauius legit: probibit? fuerint , probante Elb. Leo-
nino /. Emend. 6. f. Ceterum hic MSS. quae vidi, omnia habent: fise domi-

na$ fine alter probibuerit. B R, Barb. Vat. I. I II IV. VI. Chriftin, Pal. I. Hl

9. Hal. et Vulg. cuius de ea ve iuris. ditlio fuerit. -

DO as

' doli ^, fiue aliter prohibuerint *.

poffeffionem mitfus eft.
neque furiofum teneri conítat: quia affectu carent.
. pillum eum debemus accipere, qui doli capax non eft: cete-

confequens erit dicere interdictum locum habere.

XLHI TIT. HIL IV. "$ lg

quos ipfe in poffeffionem mifit, tueri. Sed fiue rei feruandae
caufa, fiue legatorum, aut ventris nomine in poffeffionem
miffi fuerint, habentex hoc Édicto in fattum aCtionem, fiue
$. 3- Haec actio non tan-
tum eum tenet, qui prohibuit * quem venire in poffeffionem z
fed etiam eum, qui ? poffetfione pulfus eft, cum veniffet *?
in poflefionem. |Nec exigitur, vt vi ** fecerit, qui prohi-
buit. $. 4. Siquis ideo poffeffione arcuerit *?, quia rem **
fuam *^ putabat, vel fibi nexam *?, vel certe non effe de-
bitoris: confequens eft, vt hoc Edicto *9 non teneatur.
$. 5. Haec verba, QvAN T1 EA RES ERIT7, OB QVAM
IN POSSESSIONEM MISSVS ERIT , continent vtilita-
tem creditoris, vt, quantum ** eius intereft poffeffionem ha-
bere, tantum ei *?, qui prohibuit, condemnetur. Proinde
fi ob falfum creditum, vel ob falfam petitionem miffus eft in -

poffeffionem , vel fi exceptione fümmoueri potuit: nihil ei

debet prodeffe hoc Edictum : quia propter nullam caufam in
$. 6. Hoc Edicto neque pupillum
Sed pu-

rum ?? fi iam doli capax fit, contra erit dicendum. — Ergo »t

fi tutor dolo fecerit, in pupillum dabimus ?* a&tionem: fi
modo foluendo fit tutor. .
niri, Iulianus fcribit. . $. 7. Si domini vel patris voluntate

Sed et ipfüm tutorem poffe conue-

prohibitus quis fit a poffeffione, in ipfos dabitur aCtio: quafi.-
?? per alios ^? hoc fecerint. $..8. Hanc actionem, excepta
legatorum miffione, intra annum competere, et non poftea,
fciendum eft :: cum fit poenalis. . Nec in heredes, fimilesque-

| perfonas dabitur ^^, nifi in id, quod ad eas ?? peruenit. Sed
. heredi ?*, fimilibusque perfonis dabitur.

Nam ?* cum pro-
hibitus quis eft, legatorum, vel fideicommifforum caufa, poffef-

. fionem adipifci ?^9, tunc actio et perpetua eft, etin heredem
dabitur ??: quia eft in poteftate fuccefforum, euitare interdi-
. €tum fatisdatione oblata; Lj eceta b MU

Il. Pavrvs libro LIX. ad Edictum. SSAf,o quis, an.

, alieno nomine' prohibitus fit4-nihil intereít: haec enim verba,

QVANTI EA RES EST ??^, referenda funt ad perfonam do-
mini. $. r. Item tam is tenetur, qui fuo nomíne, quam qui
alieno nomine prohibuit. — . uT |

Ill. Vrseiawvs libro LXVIIT. ad Edictum. r quis

miffus fuerit in poffeffionem, fideicommiffi feruandi caufa, et
.mon admittatur:. poteftate eius inducendus eft in polfeffio-

nem, qui eum mifit: aut ?* fi quis volet ?? vti interdicto,
. Sed me-
lius erit ?? dicere,' extra ordinem ipfos iure füae poteftatis

exfequi oportere decretum füum: nonnumquam etiam per

manum militarem. $. r. Conftitutum eft ab Antonino, vt
: | ! : etiam,

S. Crücil Byhkersh. "fxxpplet: ]ïue ipfe dominus ]z'ate/ aite*f.' Ita et Hal. vt ex
parte indicauit Gothofr. in fuperiore notula, Vt et Rehd. GE z.

probibuerit. BR. ; 2" :
euma quo quis de poffeffione. Et adftipulantur Bafil. 5 xoAó«v xe3 ó dguSv, B R.

8 Vules.
9 Gothofr. in nota: ewm, a quo quis. a. dudum Hal,

1O Rehd. eum a quo quis pojfeffione vi pulfus eft , cum veniffet iam im poffeffio-
nenm. GE B. 11 Hal et Vulg. oim. BR. Etiam Rehd. GE P. 12 Vulg.
probibuerit. BR. Etiam Rehd. GE R. 13 In Rehd. rem, abeft. GEx. 14.
Vulgo: fuam, abeft. GE. 15 Hal et Vulg. obuoxiam. & R. Rehd. vt
Flo. GEB. . r6 Vulg. znzterdiclo. BR. — 1'7 MHal. fuit. GEB. a18 Vulg.
quamti..B R. Et Rehd. G E B, 19 Hal. in tantum, qui. Sed MSS. nonad-
ftipulantur, licet ipfa varient. Vt Tafk. Vat. VI. Pal. H. S. Cruc. L. JI. Sed
habent Barb. Vat. Il. HI. IV. tantum ei ile qui. Vat. l. tantum eis$ ile, qui.
Chrifin. tantum ei, qui probibuerit. Pal. 1. poft : ez, fupplet: zs. Bynkersh.
tantum eis$, qui. BR. Denique Rehd. tawtwm ei, qui probibuit, wt Flor.
G E B. 20 Rehd. certe, loco : ceterum. GE B. 21 Taur. daVimus.GEB.
22 Hal.inferit: qui. GE £. — 23 Vulg. aliwm. BR. Etiam Rehd. GEB. — 24
Hal.datur. GE B. 25 Vulg. eos. BR. EtiamRehd. G &. — 26 Rehd. beredibus.
GEB. . 27 Hal. 4tloco: Nam.GEB. 28 Hal apifi. 29 Hal.datmr. | 30
Hal.f«it.Gkz. 31 Halet,loco: eut.GA B. 32 Vulg. velit.BR. 33 Hal..

L1114115 : L effet

*

?
[j

$86 DIGESTORVM LIB.

etiam in bona heredis quis admittatur ?* certis tnodis. .Si
quis igitur in bis bonis non admittatur, dicendum eft, actio-
nem hanc vtilém competere: ceterum poterit vti et extraordi-
naria exfecutione. $. 2. 39 Praetor ventrem in poffeffionem
mittit: et hoc interdictum prohibitorium et reftitutorium eft.
Sed fi mulier velit in faCctum actione vti, ad exemplum credi-
torum magis quam interdicto pofle eam experiri, fciendum
eft. $.3. 39 Si mulier dicatur calumniae caufa in polfeffio-
nem veniffe, ?? quod non fit praegnas, vel non äx eo prae-
'gnas, vel fi de ftatu mulieris aliquid dicatur: ex ** epiftula
Diui Hadriani, ad exemplum .pxjaäfumptloms Carbomam Edicti,
- ventri Praetor pollicetur poffeffionem. . j

IV. IpngM libro LXIX. ad Edi&tum. P interdictum
etiam ei fübuenit Praetor, qui damni infecti ab eo in poffef-
fionem miífus eft, ne ei vis fiat. $. r. Poena autem eius,
qui non promittit, vel fatis non dat, haec ?? e.&, vt in pof-
feffionem mittatur aduerfarius. Siue ergo promittat, fiue per
eum non fiat, quo minus promittat, non tenebit interdictum,
repulfo per exceptionem eo, qui experitur, $. 2. Praetor in
eum, qui neque cauit, neque poffidere paffus eft eum, qui
miffus eft, iudicium pollicetur in tantum, *? quantum prae-
ftare eum oporteret **, fi de ea re cautum fuerat ^?. . $. 3.
Sed et ^? ex alia caufa hoc iudicium propofuit, fi eo tempore,
quo in poffeffionem mitti defiderabat, Praetorisadeundi pote-

Ítas non fuerit: fcilicet vt fi, cum poteftas Praetoris adeundi.
non effet, damnum interim datum eft, haberet 1udicium, qui |

damnum paffus eft. $. 4. Item fubiectum ** , fiex alia cau.f'a
^5 in pofleffionem milfüs prohibitus effe dicetur: habere in
factum actionem. A EM d Em |

DE- TABVLIS EXHOTIBENDIS.
VrPiANvs libro LXVIII ad Edictum.

RAETOR ait, QvASs TABVLASLvcivs TrTIivS AD
P CAVSAM TESTAMENTI^SVI PERTINENTES R E-
LIQVISSE DICETVR, SI^HAE PENES TE SVNT,AVT
DOLO MALO TVO FACTVM EST, VT DESINERENT
ESSE:ITA EAS ILLI EXHIBEAS. lTEM S1 LIBEL-
LVS ALIVDVE QVID RELICTVM ESSE DICETVR,
DECRETO COMPREHENDAM. $. I. Si quis forte con-
fiteatur penes fe effe teftamentum, iubendus eft exhibere:

et tempus ei dandum eft, vt exhibeat, Ífi non poteft in prae--

fentiarum ? exhibere. Sed fi neget fe exhibere poffe, vel
oportere: interdictum hoc competit. $. 2 Hoc interdictum
pertinet non tantum ad teftamenti tabulas: verum ad omnia,

. quae ad caufam teftamenti pertinent: vtputa, etad codicillos

pertnet ^. $. 3. Siue autem valet teftamentum, fiue non 5,
vel quod ab initio inutiliter factum eft, fiue ruptum fit 5,.

effet. GER. — 34 Vulg. mittatur. BR.. — 55 Hal. et Vulg. praefigunt : Cumt.
BR. Etiam Rehd. GEB. 36 Rehd. pracfigit: .Sed. GEBR. 37 Hal. et
Vulg. praefigunt: eo. B R. 38 Ap. Hal. ex , abeft, GER. d ralg. M
loco: baec. BR. — 40 Rehd. pratfigit: im.GEB. — 41 Hal. oportet. GEB.
42 Vulg. fuifet. BR. — 43 Vulg. et, abeft. BR. Etiam in Rchd: GEB. 44
Vulg. addit: eff. B R. Etiam Rehd. GzBP 45 Hal.et Vulg. inferunt : qui,
et poft: miffus, addunt: eff. BR. Ita etiam Rehd. GEB. — 46 Vulg. dici-
tur. BR, Et Rebd. GEB. - - :

t Hal. flatus, loco: tejiamehti., G EE. 2, Hal. et Vulg, fiue. BR.

Etiam Rehd. vbi tamen: bae, abeft. GEB. Immo et apud Hal. bae deeft.
4 Vulg. impraefentiarum. BR. —— 4 Ap. Hal. pertinet, abeft. GER. 5
Vulg. addit: valet..BR. Etiam Rehd. GER.
* Mal. et Vulg, addunti fit. BR. — Etiam Rehd. G.
GEER. — 9 Rehd. addit: ef. GER.

6 Ap. Hal. fit, abeft. GEE.

prehendendae copiam facere.

Rehd. GER.

. Etiam Rehd. G x s.

8 Hal fed et fi. |
10 Ap. Hal et decft. — 11 Hl |

XLIH, TIT;-DV. - V,

vel in quo ajio vitio *: fed etiam 9 fi falfum effe dicatur , vel

| ab eo faCctum, qui teftamenti factionem non habuerit: dicen-

dum eft interdictum valere. $. 4. Siue fupremae tabulae fint,
fiue non fint, fed priores: dicendum ? interdictum hoc lo«
cum habere. $. 5. Itaque dicendum eft, ad omnem omnino
fcripturam teftamenti, fiue perfeCtam, fiue imperfeCtam, in-

terdictum hoc pertinere. $. 6. Proinde et *? fi plures tabu-

lae fint teftamenti *!, quia *? faepius fecerat, dicendum eft
interdicto locum fore: eft enim *? quod ad caufam teftamen-
ti pertineat, quidquid quoquo tempore factum ** exhiberi *5
debeat. $. 7. Sed etfi de ftatu difceptetur, fi teftator *5 fi-
liusfamilias, vel feruus hoc feciffe dicatur: et hoc exhibebitur,
$. 8. Item fi filiusfamilias fecerit teftamentum, qui de ca-
ftrenfi peculio teftabatur: habet locum *? interdictum. | $. 9.
Idem eít, et *? fi is, qui.teftamentum fecit *?, apud hoftes
deceffit??, $. 1ro. Hocinterdictum ad viui tabulas non perti-
net, quia verba Praetoris REL 19 v ERIT fecerunt mentio-
Tnem. $. rr. Sed et fi deletum fine ?* dolo ?? fit te-
ftamentum ?3, . | : ! :
Il Pavrvs libro LXIV. ad Edictum. Vr totum,
velparseisg44: 0. 5 | u j
IIl. Vreramwvs libro LXVIIL ad Editum. Locvw

.habet hoc interdictum. $. r. Si tabulae in pluribüs codici-
. bus fcriptae fint ^*, omnes interdicto ifto continentur: quia

vnum teftamentum eft. $. 2. Si tabulae teftamenti apud ali-

.quem depofitae funt ?* a Titio, hoc interdicto agendum eft,

et cum eo, qui detinet, et cum eo, qui depofuit. $. 3. Pro-
inde et fi cuftodiam tabularum aedituus vel tabularius fufcepit,

. dicendum eft teneri eum interdiCcto. $. 4. Si penes feruum
:29 tabulae fuerint, dominus interdiCto tenebitur. $. 5. Si
Apfe teftator, dum viuit, tabulas fuas effe dicat, et exhiberi

defideret, interdictum hoc locum ^* non habebit, fed ad ex-
hibendumerit agendum, vt exhibitas vindicet. Quod in omni«
bus, qui corpora fua-effe dicunt inftrumentorum , probandum
eft... $. 6. Siquis dolo trnalo fecerit, quo minus penes eum
tabulae effent: nihilo minus hoc interdicto tenebitur ?8,
Nec praeiudicatur aliquid legi Corneliae teftamentariae, quafi
dolo malo teftamentum fupprefferit: nemo enim ideo impune

retinet tabulas, quod maius facinus admifit: cum exhibiti$

tabulis admiffam eius magis manifeftetur: et poffe aliquem
dolo malo facere, vt in eam legem non incidat: vtputa fj ne-

que amouerit, neque celauerit tabulas, fed idcirco alii tradi-

derit, ne eas interdicenti ?? exhiberet: hoc eft, fi non füp-
primendi animo vel confilio fecit ?9, fed ne huic exhiberet,
$. 7. Hoc interdictum exhibitorium eft. . $. 8. Quid fit ex-
hibere, videamus? Exhibere, hoc eft, tateriae ipfius ad-
$. 9. Exhibere autem apud
Praetorem oportet, vt ex auctoritate eius fignatores admo-
niti venirent ** ad recognofcenda figna: et fi forte non op-

temperent teftes, Labeo fcribit coérceri eos a ?? Praetore de-
bere. . $. 10. Solentautem exhiberi tabulas defiderare omnes

omnino.

et Vulg. addunt: eius. Bm. Etiam Rehd, qui et loco: 4uig, habet: qmi,
GER. . 12 Vulg, 4ui. BR. 13 Vulg. etenim, et mox: pertinet. B R.
14 Vulg. addit: eff. BR. I5 Hal exbibere. GER. 16 Hal. inferit:
forte. GE B. 17 Vulg. inferit: boc. BR. 18 Ap. Hal. et in Rehd, et,
abeít. GE B. — 19 Hal. fecerit. GEB. 20 Vulg.decefferit. BR. — 21 Go-
thofr. in nota: Haec mnegatio deeft apud. Hal. Hal. habet: Sed et fi dolo te-

flamentum fit deletum. G EB. — 22, Vulg. inferit: z4alo. BR. — 23 Rehd. fed et. ——

fi mou. dolo 1nalo teflamentum deletum fit. GE B. 24 Vulg. funt. BR. Etiam
25 Hal. fint. Flor. haec vox olim aberat, quare fignis (puta
26 Vulg. feruos. B R.
27 Ap. Hal. locum, abeft. GE s. 28 Taur. tene-
Vitur. GE B. 29 Etiamnunc Flor. eft: interdicents. B R. Taur. itaque. erat
dare: interdicentE. GE B. 30 Rehd. feciffet. GEB. 31 Hal. e* Vulg.
veniant. BR, Rehd, vt Flor. GES. 32 .Ap. Hal. a, abeft, errore, vt reor,

type-

afterifcis in exemplo typis deftinato?) inclufimus. BR.

$ii
ts

Voto
ii

s D
lits
fem
fun

'an

[
l
M
!

d
eat
ftof,

q

DIGÉSTORVM LIB. XLIIL TIÍ. V/. VL VIE' VIH, $87

omnino, qui quidin teftamento adícriptüm habent ?, $. rr.

Condemnatio autem huius iudicii, quanti interfuit, aeftimari

debet. $. 12. Quare fi heres fcriptus hoc interdicto experia-
. tur, ad hereditatem referenda eft aeftimatio. . $. 13. Etfi

Jegatum fit, tantum vehit in aeftimationem, quantum fitin le-
gato. S. r4. Et fi füb condicione legatum lit, quafi condi-
cione exiftente, fic aeftimandum efít: nec compelli debebit
ad cauendum ?^, vt fe reftituturum caueat quidquid confecu-
tus eft, fi condicio defecerit: quia poena contumaciae praefta-
turab eo, qui non exhibet. $. 15. Inde quaeritur, fi hinc

confecutus ?? aeftimationem legatarius, poftea legatum petat:

an fit audiendus? Et putem, fi heres idem praettitit ?^, ex-
ceptione doli repellendum: fi alius, repelli non oportere.
Et ?* ideo, et fi heres fit, qui interdicto vfus eft aeftimatio-
nem confecutus ?9, eadem eft ?? diftirictio. $. 16. Interdi-

&um hoc et ^? poft annum competere conftat. $. 17. Sed-

et heredi, ceterisque fuccefloribus competit. — — — .
IV. Pavrvslibro LXIX. ad Edictum. Sr fint tabu-

. ]ae ** apud pupillum , et dolo tutoris defierint effe: in ipfum
tutorem competit interdictum: aequum enim eft, ipfum ex

delicto fuo teneri, non pupillum. ;

V. IaAvorLENvs *? libro XIIL ex Caffio. D tabu-

. lis proferendis interdié&tum competere non oportet, fi heredi--
tatis controuerfia ex his pendet, aut fi ad publicam quaeftio- -

nem pertinet ^?: itaque in aede facra interim deponendae
funt, aut apud virum idoneum, a '
sT iharaocibeo
J.NE QVID IN LOCO SACRO FIAT.
VrrrANvs libro LXVIII. ad Edi&um.

AIT Praetor, IN LOCO SACRO FACERE, INVE EVM
IMMITTERE QVID vETO. $& I. Hoc interdictum

. de facro loco, non de facrario competit. $. 2. Quod ait Prae-

tor, ne quid in loco facro fiat, non ad hoc pertinet, quod
ornamenti caufa fit, fed quod deformitatis, vel incommodi.

$. 3. Sed et cura aedium, locorumque facrorum mandata eft

his, qui aedes facras curant.

1l HeRMoGENIANVvs libro III. Iuris Epitomarum.
IN muris, itemque portis, et aliis fanctis * locis aliquid face-
re, ex ? quo damnum aut incommodum irrogetur, non per-
mittitur. TEPSÁD quudsce u ts

4 - TT Pavrvsliro V. Sentehtiarüm.- Nrgovt mu-
ti neque portae habitari fine permiffu Principis, propter fortui-
ta incendia poffunt, —.. N , ysc i -

typorum, G E B. 353 Rehd. baberent. GEB..-
abfunt. In Rehd. haec adíunt, fedíequens? vt, etmox: caueat, abfunt. GEB.
35 Hal. inferit: efl. GEB. 36 Hal. praefliterit. 34 Ap. Hal. et Vulg.
Et, abeft. BR.... Vr er in Rehd. GEB. 38 Hal. qui interdicdto vfus , aeffi-
anatiouem confecutus e[f. 39 Flor. erat: eadem eff aeffimatio difüintlio, re-
petità voce ex antecedentibus, quae etiam vncis inclufa, atque ita deleta. Inde
tamen Hal. eadem. erit aeflimationis diflinclio , ex Vulg. eadem efl ae[flimatio-
mis diflintlio, BR. Rehd. vt Vulg. GEB. — 40 Ap. Hal.et abeft. — 41 Rehd.
Si funt tabulae teflamenti. G E B. 42 Hal. IABOLENV'S. GEBE. 43
Hal.et Vulg. pertinent. puta tabulae, quod placet. BR. Ita et Rehd. GEB.

1 Gothofr. in nota: facris. vulgat, etre&te, Rehd. vtVulg;. GE R, — 2
In Rehd. ex, abeft. Gzz. N *

—

34 Ap. Hal. ad cauendum, |

-TITo VHL |
DE LOCIS ET ITINERIBVS PVBLICIS.
"»Powrourvs libro XXX. ad Sabinum.

C,VIL IBE'T in publicum petere permittendum eft id, quod
AN— ad vfüm omnium * pertineat ^: veluti vias publicas, ?
Itinera publica: etideo quolibet poftulante de his interdicitur.
Il. Vrsrawvs * libro XLVIIL. Digeftorum. N-
MINI licet? in via publica monumentum exftruere.
.; HL VrPraANvs libo XXXIIL. ad Sabinum. VxAE
vicinales, quae ex agris priuatorum collatis fa&tae funt, qua-
rum menioria non extat, publicarum viarum numero funt.
$. 1. Sed inter eas, et ceteras vias militares hocintereft, quod
.viae militares exitum ad mare, aut in vrbes *, aut in* flumi-
na publica *, áut adaliam viam militarem habent: harum au-
tem vicinalium viarum diffimilis condicio eft: nam pars earum
in militares vias exitum habent ?, pars fine vllo exitu inter-.
moriuntur,. | :

p

| | TIT XHIL
NE QVID IN LOCO PVBLICO, VEL ITI-

: NERE FIAT.
Pavrvs *libro LXIV. ad Edictum.

&um proponit. :
IIL. VrPriANvs ? libro LXVIII. ad Edictum. PgAkx-
TOR àlt, NE QVID IN LOCO PVBLICO FACIAS, IN-
VE EVM LOCVM IMMITTAS,QVA EX RE QVID ILLI
DAMNI DETVR?: PRAETERQVAM QVO ? LEGE, Sg-
NATVSCONSVLTO, ÉpnicrO, DECRETOVE PnriNcir-
PVM TIBI CONCESSVM EST: DE EO, QVOD FACTVM
ERIT, INTERDICTVM NON * DABO. $. 1. Hoc inter-
dictum prohibitorium eft. $. 2. Et tam publicis vtilitatibus .
quam priuatorum per hoc profpicitur. Loca enim publicá
vtique priuatorum vfibus deferuiunt, iure Íícilicet ciuitatis,
. non quafi propriacuiusque: et tantum iuris habemus ad opti-

| IN LOco publico Praetor prohibet aedificare, et interdi-

| nendum, quantum quilibet ex populo ad prohibendum habet:

propter quod fi quod ? forte opus in publico fiet, quod ad
priuati damnum redundet: prohibitorio interdicto poteft con-
ueniri, propter quam * rem hoc interdictum propofitum eft.
$.. 5. Publici loci appellatio quemadmodum accipiatur, Labeo
definit: vt et ad areas, et ad infülas, et ad agros, et ad vias
publicas,itineraque publica pertineat. $. 4. Hoc interdictum
ad ealoca, quae funt in fifci patrimonio, non puto * perti-
nere: in his enim neque facere quicquam, neque prohibere
priuatus ? poteft: res enim chal-es qpaü propriae et priuatae
| Principis funt: igitur fi quis 1n his aliquid faciat, nequaquam
hoc interdictum locum habebit: fed fi forte de his fit contro-
uerfia, Praefe&ti eorum iudices funt. $. 5. Ad ea igitur lo-
ca hoc interdictum pertinet, quae publico vfui deftinata funt:
4 | vt

» Vulg. bominum. BR. Etiam Rehd. GEBR. —2 Hal pertinet. GER.
/4 Rehd.inferit: et. GEBR. — 4 Gronouius ad fudicem ICtorum vocez 1cvAa-
vov vult legi: I/LIANV'S. Rehd. háàbet; Paulus. GEB. 5 Rehd. liceat.
BR. 6 Vulg. iu Vrbem. BR. Rehd. m vrbe. GEB. " Hal ad. GER.
$ Rehd. iu flumine publico. GEB. 9 Hal. babet, etin fine: zmtermovitur.

G E B.
— 3 Rehd. VLPIANVS. GEB. ? Vulg. PAVLV'S.2 R. Rehd, IV-
LIANVS.GEB. 3 Hal et Vulg. quod, e: praefero. Namet efex MSS. fo-
lus Var. Vl. habet, vt eft Flor. BR. Reliqui funt: Barb. Vat. L. Chriftin. S,
Cruc. I. II. quibus adde Bynkersh. vtet Rehd. GE . 4 Gothofr. in nota i

Negatio haec quibusdam meis manuícriptis deeft. Etiam in Rehd. GEz. — 5
Ap. Hal. et in Rehd, 4uod, abeft. GER.
.4 Flor. olim erat: puta, forte; putat. BR

6 Hal. proptergue eam. GERB.
$ Taur. prinat Os , fed contra

dla-

La - N

888 DIGESTORVM LIB. XLIIIL TIT. VIII.

vt fi quid illic fiat ?, quod priuato noceret, Praetor interce-
deret !? interdicto fuo. $. 6. Cum quidam velum in mae-
niano immiflum haberet, qui ** vicini luminibus officiebat :
vtile interdictum competit '?,

"habuit, reficere voluit *?, hoc !* interdicto locum effe, Ari-

fto ait, ad prohibendum eum reficere, $. 8. Aduerfus eum,
qui molem in mare proiecit, interdictum vtile. competit ei,
cui forte haec res nocitura fit: fi autem nemo damnum fentit,
tuendus eft is, qui in litore aedificat, vel molem in mare 1a-
cit. $. 9. Siquis in mari pifcari, aut nauigare prohibeatur,

non habebit *7? interdictum: quemadmodum nec is, qui in
X7

:campo publico ludere, vel in publico balineo *? lauare ^*,

aut in theatro fpectare arceatur: fed in omnibus his cafibus
iniuriarum actione vtendum eft. $. ro. Merito ait.Praetor,
QVA EX RE QVID ILLI DAMNI DETVR: Dam quotiens-

que?? aliquid in publico fieri permittitur, ita oportet permit-

ti, vt fine iniuria cuiusquam ?* fiat: et ita folet Princeps,
quotiens aliud ?? noui operis inftituendum petitur, permittere.
$. 1rr. Damnum autem pati videtur, qui commodum amittit,
quod-ex publico: confequebatur, qualequale ^* fit. $. 12.
Proinde fi cui profpeCtus, fi cui ?* aditus fit deterior, aut

. 25 anguftior, interdicto opus eft. $. r3. Si quid in loco pu-

. nullum opus factum fuerit, officio iudicis continetur, vti ca- -

E

blico aedificauero, vt ea, quae ex meo ad te nullo iure de-
fluebant, definant fluere : interdiCto me non teneti, Labeo pu-

tat. $. I4. Plane fi aedificium hoc effecerit, vt minus lumi-

nis infula tua habeat: interdictum hoc competit. $. 15. Idem
ait, fi in publico aedificem, deinde hoc aedificium ei ?* ob-
ftet, qtiod tu ^* in publico aedificaueras: ceffare hoc inter-
dictum , cum tuü quoque illicite aedificaueris: nifi forte tu ?*
iure tibi conceífo aedificaueras. us :
fimpliciter impetrauerit, vt in publico loco aedificet: non eft
credendus ?? fic aedificare, vt cum incommodo alicuius id fiat :
neque ficconceditur , nifi forte quishoc impetrauerit. $. r7.
Si quis nemine prohibente in publico aedificauerit, non effe
eum cogendum tollere, ne ruinis vrbs deformetur : et quis "
prohibitorium -eft interdictum, non reftitutorium: Ífi tamen

- Obftet id aedificium publico vfui, vtique is, qui operibus pu-

blicis procurat, debebit id deporiere: aót fi non obftet, fola-
rium ei imponere: vectigal enim hoc fic ?* appellatur, fola-
rium, ex eo quod profolo pendatur. $. 18. Si tamen adhuc

ueatur non fleri, et ?^ ea omnia etiam in perfona heredum
ceterorumque füccefforum erunt cauenda. $. 19. Locorum
facrorum diuería caufa eft: in loco enim facro non folum fa-
cere vetamur, fed et faCctum reftituere iubemur: hoc propter

claram fcripturam. BR.: — 9 Hal.fieret. GEB, — 10 Hal. et Rehd. znter-
dicevet. B R. II Gothofr. in nota: Al. quod. al. quo. Hal. et Vulg. quod.
BR. Etiam Rehd. GE B. 12, Hal. competit. GEB. (
qmittas. GE B. I4 Hal mferit: 3. G EÉ: — 153 Wulg. velit. BR; ^ . 16
Gothoft. in nota: 4l. huic. Ita Hal. et Vulg. BR. Etiam Rehd. GER. 17
'Taur. babeVit. GEB.
"[aur. laBave.. GEB. 20 Erat Flor. quotiensquae. deleta a adícriptae cmm.
Inde Vulg. quotieseuuque. .Mal. habet-qHoties. BR. Rehd. quotiescumque, vt
Flor. corre&um. GE A. 21 Hal, et Vulg, cuiusque. BR. Etiam Rehd. G E g.
22, Hal. et Vulg. aliquid, et ita Flor. factum ab ordinaria manu. BR. Et ita
Rehd. G E E. 23 Hal. qualecunque. G E B. 24 Vulg..vel, loco: fi cuz.
BR.. .25 Vulg. vel, loco. aut. kR. — 2,6 Hal. deimde boc ei aedificio obflet.
GEP. . 27 lÓn Rehd. tu, abeft. GE B. — 28 Rehd. iu, loco: tg. GEE. — 29
Hal. concedendum. G E B. 30 Hal.et quanquam. GEB. . $91 Videtur vel:

fic, abundare, vel: folarium, quod tamen Taur. ingeniofl.ffïme interpunctione -
molliuit. Blaublomm. Poc fic appellatur folarium ex eo, et ita Chrift, et S.
Cruc. l. Stephan. boc fic appellatuv. . Solariwm ex eo, et ita Vat. I. et IT. Pal.
II et Barb. nifi quod tertius amplius habet: Solarium emim ex eo. n S.
Cruc. II. reperi: boc appellatur folavium ex eo. Klal. folavium. omifit. Sed. nec
defunt MSS. qui eo legunt modo et difpungunt, vt Taur. puta Vat. V. Tau-
rin. VI. Magl. In quibusdum MSS. vitiofe elt falarium. 2 R. Bynkersh. $tepnani

^

^NE QVID IN.PVBLICO.
IMMiTTASÜ?, QVA EX RE LVMINIBVS GaAi11 Skr:1.
OFFICIAS. $ 7. Siquis **, quod in publico loco. pofitum -

$. 16. Si quis a Principe- er cloacam . :
| Labeo fcribit: immiliffe *? enim eum videri. $. 27. Proinde
. et fi. foffam quis in fundo füo ?? fecerit, vt ibi aqua collecta .

13 Hal zn publicum |

: 20l i$.GEB.
18 Vulg. balneo. BR. Etiam Rcehd. GE B. I9 |
; Hal. fit.

fed mon vrecipit. GE B.

religionem. $. 20. Ait Praetor, IN VIA PVBLICA ITI-
NEREVE ?? PVBLICO FACERE, IMMITTERE QV ID;

| QVO EA VIA IDVE ITER DETERIVS SIT, FIAT, V E-

TO. G$.21. Viam publicam eam dicimus, cuius etiam folum
püblicum eft: non enim, ficuti in priuata via, ita et inpublica

accipimus: viae ?^ priuatae folum alienum eft, ius tantum

35. eundi et ?5 agendi nobis ?* competit: viae autem publi-

1 cae folum publicum eft, relictum ad ?? directum certis fini-

bus latitudinis ab eo, qui iuspublicandi habuit, vt ea publice
iretur, commearetur. $. 22 Viarum quaedam publicae funt,
-quaedam priuatae, quaedem vicinales, |Publicas vias dicimus,
quas Giraeci /jaciug ??, noftri.praetorias, alii confulares
vias appellant. Priuatae funt, qnas agrarias quidam dicunt.
Vicinales funt.viae, quae in vicis funt, vel quae in vicos du-
cunt: has quoque-puüblicas effe quidam dicunt: quod ita verum
eft, fi non ex collatione priuatorum hoc iter conttitutum eft ^?z

aliter, atque fi ex collatione priuatorum reficiatur: nam fi ex

collatione priuatorum reficiatur, non vtique priuata eft: re-
fictio ^* enim idcirco de commuüni fit, quia vfum vtilitatem-

que communem habet. $. 23. Priuatae viae dupliciter accipi

poffunt: vel hae *?, quae funt in agris, quibus impofita eft
feruitus, vt ad agrum alterius ducant: vel hae, quae ad agros
ducunt, per quas omnibus permeare *? liceat, in quas exitur

de vià, confulari: et fic poft illam excipit via, vel iter, vel

actus ad villam ducens: hàs ergo, quae poft confuülarem ex-
cipiunt ^^ in villas, velin alias colonias ducentes, putemet-
iam ipfas *9 publicas effe. $. 24. Hoc interdictum tantum
^9 ad vias ruíticas pertinet, ad vrbicasvero non: harum enim
cura pertinet ad magiftratus. $. 25. Si viae publicae ** ex-
emptus commeatus fit, vel.via coartata : interueniunt magiftra-
tus. $. 26. Si quis cloacam in viam publicam immitteret, ex-
que ea re minus habilis via per cloacam fiat ^*, teneri eum

in viam decurrat, .hóc interdicto tenebitur: immiffum . enim
habere etiam hunc videri. $. 28. Idem ?* Labeo fcribit, fi
quis in füo ita aedificauerit, vt aqua in via ?^ collecta refta-
gnet, non teneri eum interdicto: quia non immittat ?? aquam,
fed non recipit 5*. .Nerua autem melius (cribit, vtrumque te-
neri, Plane fi fundus viam publicam contingat, et ex eoaqua
deriuata deteriorem viam faciat, quae tamen aqua ex vicini
fundo in tuum veniat: fi quidem.neceffe habeas eam aquam
recipere, interdictum locum habebit aduerfus vicinum tuum:

fi autem neceffe non fit, non teneri vicinum tuum,. te tamen

55 teneri: eum enim videri factum habere, qui vfüm eius
aquae habeat. Idem 59 Neruafcribit, fi tecum interdicto aga-
tur, nihil vltra te facere cogendum, quam vt arbitratu eius,

habet le&ionom. Rehd. 5oc fic :appellatm*: folarimm. Nempe pleriqne codices

non nifi in interpun&tionibus difcrepant. G EB. — 32 Rehd.inferit: ad.G E B.
33 Rehd. vel itineve. G'EB. 34 Rehd. inferit: emzm. GEB. 35 Vulg.
tamen. BR. Etiam Rehd. GE B. 536 Ap.Hal. et, abeft. GEB. 37 Taur.
48 Rehd. ac, loco: ad. GERE. 39 Id eft, vegias. ta
et Hal.in Graecis. habet tamen in makrgine textus fui: alia$, &m3uuíaug. 40
41 Gothofr. in nota: refe&tio. Hal. Sed et Flor. fa&um: refectio.
BR. Et ita Rehd. GEB. — 42 Rehd. bee i. eae, ét ita quoque paulo poft.
GER. . 43 Gothofr. in nota: 4]. commeare. Nempe ita ipfe" Taur. in mar-
gine, et Hal. et Rehd. GEz. : — 44 Rehd. excipiuutur. GEB. 45 Ap. Hal.
ipfas, abeft. GEa. ^ . 46 1n Rehd. tautum,-abeft. GEB. — 47 Hal. et fiue
publice, loco: fi vide publicae, et Rehd. fi vie publice, at prioribus duabus vo-
cibus eft fuperfcriptum : al fiue. GE B.. 48 Hal fieret. GX B. 49 Flor.
eft: ammiffffe. G*mn. 50 1n Rehd. fzo, abeft. GEE. 51 Hal. ldeo.
GEB. 52 Gothofr. in nota: publicaíc. Et Rehd. hicinferit: paublica. GE B.
53 Rehd. immittit. GEB. — 54 Blaublomm. fed mec recipit, et ita duo e
decem , Pal. D. et Barb. Hfal. fed »on vetipiat, Peffime in Chriftinae negatio
expuncta. B R. Reliqua MSS, funt Vat. L. HL IV. V. S. Cruc. F. IL. Bynkersh.
Sed. Vat. VI. vt Taur. vt ego quidem exiftimo, quod habear : zmmittat, non immit-
tit, vt reliqui omnes, et; vt iam monitum, etiam Kehd. qui in fequentibus $
535 R«ehd. tantum, loco: temen. GEB. — 56 Hal.
Item.

/

DIGESTORVM

qui ?* tecum experitur, cum vicino experiaris: ceterum ali-
ter obferuantibus futurum ?* , vt tenearis, etiam Ífi iam 5?
bona fide cum vicino egeris, neque per te ftet, quo minus
arbitratu aCtoris cum vicino experiaris. $. 29. Idem ait, fi
odore folo locus peftilentiofus 5? fiat, non effe ab ** re, de ea in-
terdicto vti. $. 30. Hoc interdictum etiam ad ea, quae pa-
fcuntur in via publica,: itinereue publico, et 5? deteriorem fa-

.ciant $? viam, locum habet. $. 51. Deinde ait praetor, Q v'o

EA VIA, IDQVE ITER DETERIVS SIT, à^ F1AT: hoc
**, fiue ftatim deterior via fit, fiue poftea: ad hoc enim per-
tinent haec verba, s1T, F1AT: etenim quaedam funt talia,
vt ftatim faCto füo noceant: quaedam taliaj vt in praefentiarum
9* quidem nihil noceant, in futurüm autem nocere debeant.
$. 32. Deteriorem autem viam fieri, fic accipiendum eft, fi
vfus eius ad commeandum corrumpatur: hoc eft, ad eundum
vel agendum: vt cum plane 97 fuerit, cliuofa fiat, vel ex
molli afpera, aut'angufítior ex latiore, aut paluftris ex ficca.
$. 33- Scio traCtatum ??, an permittendum fit 9? fpecus et
pontem per viam publicam facere? et plerique probant *?,
interdiécto eum teneri: non enim oportere eüm dete-
riorem viam facere.

sTIiTVAS. $. 36. Hoc interdictum ex eadem caufa profi-

cifcitur, ex qua et fuperius: et tantum intereft, quod hoc

reftitutorium, illud prohibitorium eft. $. 37. Hoc interdi-
Cto non is tenetur, qui in via publica aliquid ** fecit, fed
is, qui fatctum habet: proinde fi alius fecit, alius factum

habet, is tenetur, qui factum habet: et eít hoc vtilius:.

quia is *^ poteft reftituere, qui factum immiffüm *? ha-
bet. $. 38. Habere eum dicimus, qui vtitur, et iure pof-
feffionis fruitur: fiue ipfe opus fecit, fiue ex caufa emptionis
vel conduCtionis, vel legato, vel hereditate, vel quo alio
modo adquifiüit **, $. 39. Vnde Ofilius putat eum, qui pro
derelicto reliquit id opus, quod fecit; fi viam publicam cor-
rupit, et reliquit, non teneri hoc interdicto: non enim ha-
bet **, quod fecit. Sed an in eum attio debeat dari, vide-
bimus *^? et puto vtile interdictum competere: vt quod in
via publicá aedificauit, reftituat. $. 40- Si ex fundo tuo ar-

bor in via publica fic ceciderit, vt itineri fit impedimento,

eamque pro derelicto habeas, non teneri *? Labeo fcribit: fi

. tatnen, inquit, actor fua impenfa arborem tollere paratus fue-
rit *95, recte tecum acturum interdiéto de via publica reficien- -

da. Sed fi pro derelicto non habeas, recte tecum agi hoc

Item. GE 8. 57 Yaur. Cui. GE B. 58 Vulg. addit: erit. p R. Etiam
Rehd. GE &. 59 Ap. Hal. iam, abeft. GEB. 60 Gothofr. in /nota:
odore foli. vulsat. Hal. Etredecim MSS. feptem habent: fi im vicimo folo, in
vno tamen ex his adícriptum : al. fi odore foli, vt'habetur in Vat. l. V. et S.
Cruc. IH, vtque corre&um in $, Cruc, l, In Chriftin. eft: odove folis, In Vat.
VI. qui etiam eft inter illos feptem : fuperfcriptum eft: al. fi viciofo folo. BR.
Ad illos feptem referas Barb. Vat. Wil. IV. Pal. L. 1. et addas Bynkersh. Vt
Vat. L ita et Treuif. Illis feptem addas et Rehd. qui omnino habet: zm vicimo
folo. G E . 61 Taur. ingeniofez ab RE de ea. Sed ego «b abredeea, cor-
ruptum réor ex verbis fequentis verfus, quae iftis fubieGta: etiam ad ea, atque
s? de ea effe expungendum. Hal. ab ve de ea ve. BR. Et hoc modo vt Hal. ha-
bent pleraque MSS. Barb. Vat. E. Pal. I. $. Cruc. Il. Bynkersh. vt et Kehd.
Non habent alterum: ve, Vat. V. et Treuif. ab re .de eo, Vat. VI. et $.
Cruc. l. abs-ve de ea ve Chriftin. GEB. — 62 Vulg. »e, loco: et. BR. Rehd.
et ne. GEE. — 63 Hal. faciunt. GEB.
Vulg, addit: efl. BR. Etiam Rehd. GER. 66 Hal. im praefentia. Vulg.
impraefentiarum. BR, 67 Gothofr. in nota: plana. v«lgat. Hal. MSS. quae
vidi, omnia habent: plama. BR. Barb. Vat. I. V. Chriftin. Pal. H. S. Cruc. I.
II. Bynkersh. quibus adde Rehd. GE E,
tra&atum. BR. Et ita Rehd. GERE. 69 Rehd. inferit: intevditlo. GEB.
"?O Vulg. inferit: boc, BR. Etiam Rehd. GER. 71 Taur. aliqui T. GER.
"2 inRehd. ;5, abeft. GEB. — 73 Vulg. immiffumue. BR. Etiam Rehd. GE E.

$. 34. Hoc interdictum perpetuum et |
populare eft: condemnatioque ex eo facienda eft , quanti acto- |
ris interfit. $. 35. Praetor ait, Qv oD IN VI1A PVBLICA |
ITINEREVE PVBLICO FACTVM,IMMISSVM HABES; -
QVO EA VIA, IDVE ITER DETERIVS SIT, FIAT, RE- |

64 Rehd. inferit: vel. GE2. — 65 ]

68 Vulg. tractatum. eft, loco: ftio |

i Flor. a/ioqui. & R.

LIB. XLIIB VH VILIL : 889

interdiCto. $. 4r. Idem Labeo fcribit, fi vicinus meus viam

opere corruperit, quamuis opus , quod fecit, tam mihi, quam
ipfi *? vtile fit, tamen fiis vicinus fundi fui caufa id fe
me tamen ?? non poffe hoc interdicto conueniri :

cerit,

ter l r r 2d fi antem
communiter hoc opus fieri curauerimus $T, vtrumque noftrum

teneri. $. 42. Hoc interdictum locum habet ?? etiam aduer-

| fus eum, qui dolo malo fecit, quo minus poffideret, vel ha-

beret: etenim parem effe condicionem oportet ?3 eius qui quid
poffideat, vel habeat, atque eius cuius dolo malo factum fit,

quo minus poffideret, vel haberet: et mihi videtur vera La-
-beonis fententia.

! $. 43. ?^ RgsTiTVAs 95 inquit: re-
füituere videtur, qui in priftinum ftatum reducit, quod fit:
fiue quis tollit ^^ id, quod faCtum eft, vel 37 reponat quozi
fublatum eft: et ?9 interdüm fuo fumptu: nam fi ipfe, quo»
qui *? interdixit,?? fecerit, vel iuffu eius alius, aut ratu,m ha-
bitum fit quod fecit, ipfe fuis fumptibus debet reftituere: fi
vero nihil horum interuenit, fed habet faCtum , tunc dicemus;
patientiam folam eum praeftare debere ?', 4$..44. Interdi:
um hoc non effe temporarium, fciendum eft: pertinet enim
ad publicam-vtiïitatem:.condemnatioque ex €o facienda elft;
quanti aCtoris interfit tolli quod factum eft. S. 452 -P?'rae-,- |
tor ait, QVO MINVS ILLI VIA PYBLICA ITINEREVE
7^ PVBLICO IRE AGERE LICEAT,VIM FIERI VETO.
.. ML Ckrsvs libro XXXIX. Digeftorum. LiroRma,
in quae populus Romarus imperium habet, populi Romahi
effe arbitror. — $. 1. Maris ?* communem vfüt omnibus ho-
minibus, vt aéris: iaCtasque in id pilas, eius effe, qui iece«
rit:.fed id concedendum non efífe, fi deterior litoris marisue
vfüs eo ?^ modo futurus fit. Ed |
IV. Scagvora libro ?5 V. Refponforum refpondi't;
Iw litore iure gentium aedificare licere, nifi ?9 vfüs publicus
impediret ?*7, a CeXeg
" . M. Pavrvslibro XVI. ad Sabinum, Si per publi-

cum locum riuus aquaeductus priuato nocebit, erit actio pri-

.uato ?? ex lege duodecim tabularum, vt ?? noxa 199 domino

caueatur. . E t !
.Vl. Ivrrawvs libro XLIII. Digeftorum. Er, qui
hoc * interdicto experitur, ne quid in loco publico fiat, quo
damnum priuato detur: quamnuis de loco publico interdicat,

| nihilo minus procuratoris dandi facultas eft.

VII..Ipgw ? libro XLVIIT. Digeftorum.. Srzcv is,
qui nullo prohibente in loco publico aedificauerat, cogendus
non eft demolire *, ne ruinis vrbs deformetur: ita qui ad-
uerfus Edictum Praetoris aedificauerit, tollere aedificium de-

bet, alioquin * inane et luforium ? Praetoris imperium erit $.

TIT.

74 Vulg. acquifiuit.BR. Vtet Rehd. GEE, — 75 Hal, babere. GEB. . 76
Vulg. videamus. BR. — 77 Hal et Vulg. inferunt: te. BR. Etiam Rehd. fed
forte latet in:; T'Emeri. GEB. — 78 Vulg. fit. BR. Etiam Rehd. GEB..- 79
Hal. tam ipfi , quam mibi. GEB. 80 Ap. Hal. tamen, abeft. GER. £tf
Hal. curauinus. 82 Hal. babere. GER. 83 Ap. Hal. oportet, abeít.
GEB. - $84 Rehd.pracfigit: vt. GER. 85 Hal.praefigit: praetor. G p.
86 Hal, et Vulg. tollat. BR. Rehd. vt Flor. GEz. — 87 Hal. five loco: vel.
88 Hal. inferit: zd. GE B. 89 Vulg. cum quo quis interdixerit, et itaMSS.
quae vidi, decem. Hal. 45o cum interdixit. Prope malim: cui quis "iterdáxit,
fi forte in exemplo, ex quo Florentinum defcriptum, - fuerit; Qiii quis; BR.
Decem illa Barb. Vat. I. V. VE 'Chriftin. Pal. I. II. S. Cruc. I. Il.. Treuif. qui-
bus addas Bynkersh. vt et Rehd.. Magl. vt Flor. GEk. '90 Kehd. praefi-
git: vel. GEE. . 9t Taur. deVere. GEB. — 92 Taur. ITeENEREVE. GER.
93. Hal. et Rehd. inferunt: effe..G E E. 94 Hal. quo: eo. snodo. Vulg.. quo-
quo modo. B R. Rehd. vt Vulg. GEB. 95 Hal. Hb. 11, qui de reliquo hanc .
infcriptionem hábet integram. G E. 96 Hal. et Vulg. mifi fí. BR. Rehd.
vt Flor. GEB. . 97 Hal. et Vulg. impediretur. et ita olim fuit Flor. g R.
Et ita Rehd. GEB. — 98 In Rehd. prizato, abeft. G B. 99 Hal. et Vulg.
inferunt: deéé BR. — 100 Gothofr. in nota: Al. noxae. Rehd. ct noxia. GE B.
I Ap. Hal. boc, abeft. GER. 2Hal PAVLVS, GER. 3 Gotliofr.
in nota: Zl|. demoliri. Ita Hal. et Vulg. E R. Etiam Rehd. GER. 4 Erat
5 Rehd. eluforimn. GE . 6 Hal. fuerit. GEE. -

*b

290 DIGESTORVM LIB.

T ETO 45
"pE LOCO PVBLICO FRVENDO.
Vrriawvs libo LXVIII. ad Edictum.

PRAETORait, QVO MINVS LOCO PVBLICO, QVEM

IS, CVI LOCANDI IVS FVERIT, FRVENDVM

ALICVI'LOCAVIT: EI, QVI CONDVXIT ?^, SOCIO-
vE EIVS E ? LEGE LOCATIONIS ^ FRVI LICEAT,
vIM FIERI VETO. $. r. Ínterdictum hoc publicae vtili-
tatis caufa proponi palam eft, tuetur enim vettigalia publica,

dum prohibetur quis vim facere ei, qui id ? fruendum con--

duxit. $. 2. Sed fi fimul veniant * ad interdictum mouen-
dum ipfe, qui conduxerit ?, et focius eius: magis eft, vt
ipfe condu€tor praeferatur.. $. 3. Ait praetor, (;'V'O.MIN/VS
ELEGELOCATIONIS FRVI LICEAT: merito at E L E-
GE LOCATIONIS: Vltra legem enim, vel contra legem, non
debet audiri, qui frui defiderat. « — . b
: Il. Pavrvs libro V. Sententiarum. CoNxcxpit folet,
vt imagines et ftatuae, quae ornamenta ? Reipublicae funt ?
futurae, in publicum *9 ponantur. . ( v

pE VIA PVBLICA, ET SI QVID IN EA.

FACTVM ESSE DICATVR .

Exlibro fingulari PAP1NrAa-
. N1 deofficio Aedilium ?7.
A'E,DILES 23 (tudeant, vt
À quae fecundum ciuitates
funt viae, ^* adaequentur , et
effluxiones nonnoceant domi-
bus, et pontes fiant ?5 , vbi-

*Ex «00 dsUvoumoU ^ wovopi-
— Bkov? roo llatriN 1 ANOT.

e()1: asuvopaxol ..5 - EripeAel-
: cJucay, * Q^ rX TyV.
P. eN N el &otte ^
ztóÀiy 00QV, Omtoc Xv OAl 3-
cw 9, uxl rX óeuuora. u) DÀx-
z2 * i omlo o yéQupou" -

giy , 09 Xv 0£y. S. 1. EoriueAel-
eSwoav ? d& omug * ? oi1dioi 0i-

* "m » ^ & x, X
e;01, 3] TOV X ÀWV, 2 TOV TTeQE TU .

*

.cunque oportet. $. r. Stu-

deant etiam, ne eorum aut
aliorum parietes, . etiam do-

éilug , & * àerzw ód0» Qpoi, morum, qui ad viam ducunt,

2, Hal. et Vulg. conduxerit. BR. . Etiam Hal.
GER. . 3 Olim Flor. e aberat, fed re&te fuppletum. n R. 4 Rehd. focioue
ex lege locationis eius. G E B. 5 Hal ad, loco: ;d. GER. 6 Rehd. ve-
nient. GEB. 4 Mal. conduxit. 8 Hal. et Vulg. ornamento. BR. — Etiam
Rehd. GER. 9 Hal. er Vulg. fiut. BR. IO Hal z« pablico. —
m 1 Hal. hunc titulum et fequentem in vnum contraxit ; quod et alii fa-
ciunt, et rubricam hoc modo ampliauit: De via publica et fi quid n ea factum
dicatur, et de ea ex edi&to aedilium. cuvulium a. fmgulis veficienda. Lex vnica
huius tituli in locum tertium relata, et quidem Graece. Conf. Anton. Augu-
ftinum Emend. lib. III. c. 1. 8R..— 2, Flor. olimr erat : &ovou fj4Aov. E R.

1 Hal. ali. GEB.

Scriptum erat Flor. éevopuxov;, et.» pofterior deinde expuncta eft, vt ideo

perluadear legendum effe asuvouos, corrupta voce ab wsvvoyixov in. rubrica, cui
librarius errore animaduerfo : adícripfit, feipfum corrigendo. E R. Probabilior
foret fententia haec, filegeretur: svvowsxovo:, nifi exiftimes, librarium vo-

luiffe, vt feruato o pofteriore in «svvoyixowr, tres illae « x v delerentur. GEB.

5 Ap.Hal. v4v, abeft. G E B. 6 Hal. iuz2ic3óei,
GEB. 7 Hal. £A£v ]6 GEB. 8 Hal. yé$vez. GEE. '9 Hal. érige-
AcírTucuy, G EB. 10 Hal &av, loco: f$-44. GEB, II ,Eïi'c debebat o«
non «, vti mox edzAego; pro. eaAegu, quod praecedat.o; TOuX0. — Atqui ita
Hal. H. a Porta in:vtraque et Baudoza. Forte ICtus in. mente habuit 7& veix»,
quod idem notat. B R. 12, Hal. H.a Porta in vtraque et Baudoza: qegóuevoi
eQaAsgnh Gow. Taur. hic habet male interpungendo: eQzAegs , s. Sed in erra-
tis correxit: eQaAegz 5 Sed amplius iota adfcribere .debuiffet: »& , vt mani-
feíte Flor. hic et infra: «goxemevov s. BR, 13 Hal Ów» GEB. . 14
Hal Av GEB. . I5 Hal inferit; xzx. GEB. 16 Hoc: zàe - Taur, habet
in margine, fed etiam nunc Flor. eft 74c, fed re&ta eft Taur. in margine col-
locata emiendatio. B R. Et ita: vàe, etiam Hal. GEB. — 17 Erat olim Elor.
euyrou, et hoc reponendum putamus, vt longe melius. BR. — 18. Ap. Hal.
epuiay abeít. GEB. I9 Quondam erat ezixsvazeiy ,. quod etiam . defendi
poterat. B R. , 20 Hal. e'mus)»'s.f-r.wo'.av. GEB. : . 21 Flor, eft: euxriz, fed
male. legendum omnino ««rie, — Similiter in praccedentibus etiamnunc eft émi-

4 Hal. évzipeAcfcvucov.

XLIUL TIT. - IX X.

? 1 A^
gaj oQaAspo 3 *7, Tyo uic 021 , -
Jopwaoiv 0. ÓgcmÓTOL TV OIMIQ V
25 ):4 ^ '"Exv
, xxl émIOMEUXQUOM,
T^ $i uj uaSaipeci, woE Erri-
i* p6 ,
OXEUQwGIV QuWioUTUGXy . U-
TOUc, Ewc Gy &o(uAg Tonpow-
ciw, . $. 2. 'EmipsAsl3wony 08
T5, QmwG jujüslg OpUco TXC
e X ; T
0düUc, uxÓi «wvyuum , myjos wTi-
? N €N N E E
05 &gTéc 0doUc pyóiv. . Ea 08
$ OP & la
M. 0 uày ÓoUAog UTO TOU ÉV-
/ " j " ,
TU oyTOc MxsryoUG i, 0 Q& SA&U-
Jepoc. évoeimvuoduw Toic xsUVO-

Moig* 01 Óà xsvyüpo QuuoUTu- .

OXJ MXTU TOV VOMOY, XX TO vy&-
yovog xaTxAuírQGxy. $. 3. E-
TiGX&UXQ i Óà TX 0OdoUg TC
19 jyuocíxc uxro Tv curoU **
oixy Éuxsov, wxl Txg vÓpop-
Qooic éxxac X ol oery mocc £X TOU UTrXu-
J'píou* al émwoxSUE sV OUTUG,
Q Xy ux) uwÀUg kpax£xy *9 émi-
elvai* 0coi dà picOywosqueyor Oi-
XoÜciy , égyv uj émioxeuxog ^*
0 deozróTsc cuT 0i ériGWeUOxYTSG
VmroÀoyiQécJuwcay O VX Acpux
xxTo TOV puoJOV. -S. 4. Emi-
usAsiaSuwoay ^9. 0à, wal Omwc
Trpo iv épgyatewplmv wojéév mpoxei-
ueyov 2, agv &xy uvodpeuc lua-
TiX * Nyoyg , ] uT wV Tp0x,0Uc
S£w T37. riJécQwoxy Ób al oU-
T0, 688 q2] xwAUsiV, GEX [Da-
diduv. $. 5. Mj dxrucay di
pajda p eg-dou &y T 0dolc, u-
dà xómwpoy éxaAAsw, uojdà ve-
xpx, ujds dépuora. QUmTEI.

- et-conftruant.

hiculum ire.

fint caduci: fed ?5 vt oportet,
emundent domini domorum;
Si autem non
emundauerint, neque. con-
ftruxerint, multent eos , quo-
usque firmos. effecerint ?7,
$. 2. Curent autem. ??, vt
nullus effodiat vias, neque fub«
ruat, neque conftruat in viis

. aliquid. S$i autem feruus qui-

dem fuerit, ab obuiante fuftia
getür: fi liber, demonftretur
Aedilibus: Aediles autem mul«
tent fecundum legem ??, et
quod factum eft, diífoluant,
$..3. Conftruat autem vias pu-
blicas vnusquisque . fecundum
propriam domum, et aquae-
düctus purget, qui füb dio
funt, id eft, coelo libero ?9,

et conftruat ita, vt non pto-

hibeatur. vehiculum . transire,
Quicumque ?* autem: merce-
de habitant, fi non. conftruat
dominus, ipfi. conftrüentes
computent difpendium in mer-

cedem. $. 4. Studeantautem,

vt ante officinas ?* nihil pro-
iectum fit,

ta ficcet, aut faber currus ?3
exterius ponat. Ponant autem
et hi, vt non prohibeant ve-
. $. s. Non per-

mittant autem rixari in viis,

neque ftercora proiicere, ne-
que morticina, neque pelles
?^ lacere ?5.-

vel propofitum, -
praeterquam fi fullo veftimen- .

usMrbueuy , antea veros ezuAeiiorav , tandem tertia vice recte habetur: ézi-
usAcislacay. . Praeterea in Pand. hic loci, praeter ea, quaecorrecta funt, men-
dofe leguntur e3si6 ,. evBiuvucm , eicxvmDiw , swxabugew et egyasepiv. — Cum au-

| tem haec errata ex confuía vitiofaque recentiorum Graecorum pronunciatione
proueniant, non eft mirum, in relegendo eadem non fuiffe animaduerfa. - ,

lud magis miror, Taur. cum cetera emendaffet, hoc vnum exhibere voluiffe. 8 R;
22, Huius infcriptionis veftigia quaedam exhibet Rekhd. in hunc modum: .Ex-

| edilimm. Ediles exc. ita vt prioris vocis prima litera coerulo colore niteat, vt
alias prima litera in nomine ICti, pofterioris vocis autem litera prima minio

rubeat, vtalias primá vox ipfius legis. GEB.. . 23 Rehd. addit: curales.

GEB. 24 Kehd. fiudeant eas, quae fecundum cinitates viae funt, vt vtique

adequentur. GE.B. 25 Kehd. pontem faciant. 26 Rchd. f/udeant autem
vt proprii parietes et aliorum aliquid domos que ad,viam ducunt mon labilia funt
quatemus vt oportet etc. paflim mengdofe. GE B.
quoad. illabilia faciunt. G E B. 28 Rehd. curam autem babeant. G E B. 29
Rehd. dampnificent fecundum leges. G E B. 30 ln Rehd. gai fub dio. funt, id

efl, coelo libero, abfunt. G E B. 31 Rehd. Qualicunque. GEB. 52, Rehd.
ante ergaflevia. 33 Rehd. aut recfor trocbos z. votas. GE B. 34 Rehd.

coria. G E. B. 35 'Hal. ita vertit: Ex libro fiugulari Papiniani de officio aedi-
liuym. Aediles cuvam gerant pev vrbem publicorum itinerum , vt complanentur :
neue flumina, dasmium dent aedibus: et vt ponticuli fiut , quocumque loco opu$
fuerit. / Curae item babeant, vt, fi priuati pavietes , cum alii, tum domef[lici,
qui in publicam viam feruntur , vuinazn minentur: aedium domini eos , vtopor-
tet, demoliantuv ac veparent. — Quod fi vel nou, demoliantur ; velnon reparent :
multam in eo$ dicant ,| quousque vitium. emendauerint. — Procurent etiam , . ne

quis publica itineva pevfodiat , aut aggevibus congeflis obruat , neue quid n u-
blico itineve exaedificet. fim minus factum evit: feruus quidem flagellis a quocun-
que, qui eum depraebenderit , caedatur: liber vero aedilibus indicetur. | aediles
autem. lege in eum animaduertant , et quod fattum efl opus , deftruant.. praeterea
vt ante fuas quisque. aedes publicas.vias veparet , repurgetque aquagia, quae fub
! dio fuut ( fcilicet curent) ità quidem , vt ne quid impedümeuto. fit , quo aniuus
: | eatur

24 Kehd. wmltent eo$, -

fl
J
&hi

bl

tit
f
]nit!
fQui

)

AT

utur
LT
Trtir

LE
Vr
dem, [
Hor. fa
G
At
E
lib
(nttyi
tj
NY
H&[. ]
WH', ;
]

Tu,

W
,ïxm'
N
(f«

Qu
"H

"u
füb-'
Ts
Q
;) r
Juuj
i&spn.
d
Qu
b d
9À
] pro.
1sife
f(«
tit
[ifeg
of«
qm,
1pf-
lh
IT£
j J
m
Y
4
V,
(
xl

"

;DIGESTORVM LIB. XLIIL TIT. XL XIL —— $or

DE VIA PVBLICA. ET ITINERE PVBLICO

| REFICIENDO , |
"VrPraxvslibro LXVIII. ad Edi&um.

"'PR"A'ET"OR aiü, QVO MINVS ILLI V1AM PVBLICAM,;

A ITERVE PVBLICVM APERIRE, REFICERE LI-
CEAT, DVM NE EA' VIA, IDVE ITER DETERIVS

FIAT: VIM FIERT VETO. $. r. Viam aperire eft, ad ve- -

terem altitudinem latitudinémque reftituere. .Sed et purgáre

refectionis ^ portio eft. -Pürgari ? aütem proprie dicitur ad -

libramentum proprium redigere, füblato eo quod füper eam
eflet ^. Reficit enim, et qui aperit et qui purgat, et oinnes
omnino, qui in- priftinum ftatum reducunt. * $.. 2. Si quis
in fpecie ? refictionis *' deteriorem viam facit, impune vim

patietur:;fpropterquöd neque latiorem, neque longiorem,

neque altiorem, neque humiliorem viam, füb nomiine refi-

Cionis is, qui interdicit, poteft' facere, vel.in viam terre-

nam glaream inicere ", aut fterneré viam lapide, quae ter-

rena fit, vel contra, lápide ftratam ? terrenam facére. '$. 3..
Interdictum hoc ? perpetuó dabitur, et omnibus, et in omnes: -
et habet condemnationém in'id, quod àétoris intererit "9.
"" IL PAvorgwvs 'tlibro X. ex Cáffio, .« Vraw pu- |

blicam populus non vtendo amittere *non* poteft.. ^ « ^
" *-HL Pavrvs libro T. Sententiarüm. ^ Sx in agrum
vicini viam püblicam quis reiecerit, tantum '? in eum' viae

réceptae *? actio dabitur, quanti eiüs intereft, cuius fundo
iniuria irrogata eft. $. r. Qui viam publicam exarauerit, àd -

munitionem eius folus compellitur, .

Y E

PVBLICO ^,RIPAVE EIVS FFfAT; QVO PEIVS

4 q'l T Praetor; NE Qv1b IN FLVMIÍNE PVBLICO RI-
PAVE EIVS FACIAS, NE QVID IN FLVMINE PV-
BLICO NEVE IN RIPA'EIVS IMMITTAS, QVO STA-

Pa *
lKa H

eatuv agatur. — Quodfi qui im condudis aedibus babitamt, quod aedium domi-
wH$ eas n0n reparet, ipfi repavauerint: eum fumptums im penfionem veputabunt.
Procureüit infuper ; me quid ante officimas: propofitumn. fit : praeterquain fi fullo ve-

flimenta ab - excoclione ad-auram:vecreet, vel faber votas expouat? vt tamen ita.
€ollocentt , ne impedimento fint dncendo vebiculo. " Sed négue rixari in itineribus, -

meque flercora proiicere, meque'morticima, aut pelles jatlare pevmittant.

I In Rehd. haec rubrica legitür. "Vide notata ad rubricam anteceden-
2, Taur: pzrga REfectionis , eft tàmen : veab ordinaria manu -

tis tituli, G E B.
additum. 8R; ^ 3 Hal ét Vülg. pergare, quod fere malim. gm. Rehd. vt
Flor. GEB. ^ .4 Flor. quod fuper eam effe. "Addenda erat t, vt 'Taur. fecit,
fed corre&um : fupereffet ,' réliquis deletis. Inde ita Vülg. Hal. quod.faupra
eam effet.BR. Rehd. quod [uper efi. GEB. - 5 Hal. fub fpecie. Scripta ex-
emplaria vt Flor. nifi quod e feptem duo Pal. II. et Chriftin. habeant: m fpe-
ciem, non male. Bafil. etiam cum Flor. faciunt: ivexAuzri àvaveüceuc B R. Cum

Flor. faciunt Vat. I. V. Barb. S. Cruc. L II quibus adde Bynkersh. et Rehd. -
GEBP. 6 Gothofr. in nota: refedtionis. Hal. Sed et Elor. eft corre&um. |
BR. Et Rehd. habet: refeclionis, hic et paulo poft. GEB. : 7 Etiam nunc-

Flor. legitur: glaream znire. Sed re&e 'Taur. et ante eum Hal. et. ceteri qui
habent; imiicere.BR. EtiamRéhd. zmicere. GEB, . $8 Flor. in fine verfus elt:
contra, et in initio fequéntis: pideflratam. — Ynde recentior corrector fecit: de
firata terrenam..— Sed re&e fuppleuit 'Taur. Japide firatam, et ante eum Hal.
BR. Erante hos Rehd. GEE. — 9 Rehd. astem, loco: boc. GEE. —— 10
Hal. intererat. GEB. — 11 Hal. IABOLENV'S. GER. — 12 InRehd.tan-
twm, abeft. GE B. —— 153 Hal reie&fae, et in margine : alias, veceptde. Rehd.
veic(le, vt Hal. GEB. ; : db -
: t Vulg. praefigit: et. BR. 2 Ap. Hal. publico, abeft. GEB. — 3
Tau. NAMUIGETVR. GEB. — 4 Vulg. nauigii. BR. Etiam Rehd. GE .

: recte diffmietur. G E B.

emm, licet: flumen, receperit. G EB.

| de WaterI. Obf. 5. GEB. — 25 Ap. Hal. efl, abeft, GER.

. iam Rehd. absque fupplemento. GEB. -

TIO ITERVE NAVIGIO ^ DETERIOR *5 SIT, FIA'
$. r. Flumen a riuo magnitudine difcernendum eft, aut exi-
ftimatione circumcolentium. : $. 2. Item fluminum quaedam
funtgerfzïmla,. quaedam tprrgrätla: perenne eít, quod femper
Hluat. aévy)xoc * :torrens, 96 * ewdbéovc?. Si tamen ali-

| qua aeftate *? exaruerit **, quod alioquin perenne fluebat:
mon ideo minus perenne eft. . $. 3. Flüminum quaedam. pu-

blica funt, quaedam non. : Publicum flumen effe Caffius. de-

finit, quod perennefit. : Haec fententia Caffii, quam et *? Cel-

füs'probat, videtur eífe probabilis. $. 4. Hoc interdictum
ad flumina publica pertinet: fi autem flumen priuatum fit,
ceflabit *? interdi&tum: nihil enim differt a ceteris locis pri-

watis lumen priuatum. | $. 5. Ripa autem ita recte definie-

tur *^, id, quod flumen continet, naturalem rigorem cur-
fus fui tenens. " Ceterum fi quando vel imbribus, vel mari,

'vel quà alia ratione ad tempus excreuit: ripas non mutat;

Nemo denique dixit, Nilum, qui incremento fuo Aegyptum
operit **, ripas fuas mutare, vel ampliare. Nam cum ad per-
petuam fui *5 menfüram redierit, ripae aluei eius muniendae
funt. $Si tamen ** naturaliter creuerit !5 ,. vt perpetuum-in-
crementum napctus *? fit vel alio flumine admixto, vel quà
alia ratione: dubio procul dicendum eft, ripas quoque eum ??
mutaffe: quemadmodum (i alueo:mutato alia ^* coepit cur-
rere ??, . $. 6. Si infula in publico flumine 'fuerit nata, in-

| que ea aliquid fiat,' non videtur in publico fieri ?3, Illa enim

infula aut occupantis eft, fi limitati agri fuerunt:. aut eius
cuius ripath' contingit ^*: aut fi in medio alueo nata eft, eo-
ruti eft ?^?, qui prope vtrasque ripas ^9 poffident. $. 7. Si-
mili modo et fi flumen alueum fuum reliquit ?? , et alia flu-
ere ?^?' coeperit, quidquid in veteri alueo faCtum eft , ad hoc
interdictüm rnon pertinet : non enim in flumine publico factum
erit, quod eft vtriusque vicini: aut *?, fi limitatus eft ager,

| occupantis alueus fiet: certe ?? definit effe publicus. '[lle

DE FLVMINIBVS, *'NE QVID IN-FLVMINE.

etiam alueus, quem fibi flumen fecit, etíi priuatus ante fuit,

]incipit tamen efle publicus: quia impoffibile eft,' vt: alueus

flaminis püblici non-fit publicus. $. 8. Si foffa manu fatta

fit, per quam fluit püblicuin flumen, nihilo minus publicà

fit: et ideo, fi quid ibi fiat; in flumine publico factum vide-
tur. $. 9- Aliter, atque fi flumen aliquam terram inunda-
uerit, non alueum fibi fecerit: tunc enim non fit publicum,
quod aqua opértum ?* eft. ' $. 1o. Item fi anminis aliquid cir- -
5 Hal. et Vulg. deterius. Sane hic plura mendofa. p R. Etiam Rehd., deterizs.
G E B. 6 Hal. et Vulg. fluit. ille addit: ;4 eff. B R. Rehd. vt Vulg. G.
4 Erat Flor; evauclorrens ; confufis vtriusque linguae characteribus, fed. factum :
«t»xece, omiffa altera v,. vt adeo legendum: fit: 4evwe, non vt Taur. cum
Hal. £éwzoc. B R. Idem Hal. hanc vocem vertit: perenmis. GERB. 8 Hal.
poft: torrens, inferit: boc eflü, v2 $ omiffo. GEB. 9 Id eft byeme fluens.
Vulg. loco vocis Graecae habet: torrens ofh, quod femper byente fluit.B R. Rehd,
omiffis Graecis : perbeune eft , quod femper fluit. torvens eff quod ex. yeme. Hal.
vocem graecam vertit: torreus quafi dicas byeme fiuens. GE B. . — YO Flor. et-
iamnunc eft: aliguaeflate , quod Taur. fuo more (aliquAeffate) indicare negle-
xit; B R. 1I Hal exarut. — 12 Ap. Halet, abcít. GE z. I3 Rehd;
inferit: bot. GEB. : ^ 14 Hal.;et Vulg. defiuitur. BR. Rehd. vipa autew ejus
15 Hal. cooperit. GEB. 16 Hal fuam. GERB.
17 Flor. eft fuperfcriptum : f/men , quod adeo receperunt Hal. et Vulg. 5 R.
Et Rehd. GE £. 18 Hal. crexit. I9 Hal. et Vulg. «a&un. Flor. ' cor-
re&or nihil mutauit, nifi quod » expunxerit. BR. Etiam in Rehd. eít: nactum.
GEB. X 20 Vulg. ipfum , et ita re&te, ob receptum: flinnen, quod Hal. non
obferuauit. 5 R. Forte fecutus religiofe ccdicem , qualis Rehd; qui ét ipfe haber;
21 Kehd. alias. GEE. 22 Hal:
coepiffet fluere.'G EB. - 23 Gothofr. in neta: quid hinc fequitut? huic in-
terdi&o in hac fpecie locum non effe. Et ita diferte Bafil. ivz &ouiQt TD m«
Qayys^um ToUTo, BR. KRchd. addit: loco. GE B. 24 Hunclocum tuetur Van
26 Hal. et
Vulg. inferunt: praedia. Sed et Bafil. zZy éxaTégu3ev xex1uuévuv icw. BR. Et-
27 Hal. et Vulg. reliquerit, BR.. Et-
iam Rehd. GEB. 28 Vulg. currere. BR. Rehd. et alias currere. GER.
29 Hal et. GEEP. — 30 Hal.in márgine: alia;, fi definit. GR8. 31 Hal.
Mmmmnmm et

DT

.guior faCta, minus fit nauigabilis: vel fi dilatetur, aut 5? |

g9z DIGESTORVM LIB, XLIH. TIT. XIL XIIL

cumeat, fciendum eft, eius manere ??, cuius fuit ?? : fi quid |
34 jpgitur illic fatctum eft, non eft faftum in publico flumine:
nec pertinet ad hoc interdictum, fi quid in priuato factum
fit: ne quidemífi in priuatoflumine fiat: nam . quod fit in pri- -
uato flumine, perinde eft, atque fiin alio priuato loco fiat. .
G. ir. In flumine publico faétum accipere debemus, quid-
quid in aqua fiat 355: nam fiquid extra factum fit, non eft influ- -

mine 39 factum: et quod in ripa fiat ?*, non videtur in flu- |

mine ?5 factum. $. 12. Non autém ?? omne, quod in flu-
mine publico ripaue fit, coércet Praetor: fed fi quid fiat, quo
deterior ftatio et nauigatio fiat. Ergo. hoc interdictum ad
ea tantum flumina publica ^? pertinet, quae funt nauigabilia:
ad cetera non pertinet. Sed'Labeo fcribit, non efle iniquum,
etiam , fi quid in eo flumine, quod nauigabile nonu fit, fiat,
vt exarefcat, vel aquae curfus impediatur, vtile interdictum
competere, ne vis ei fiat, quo minus id opus, quod in alueo
fluminis ripaue ** ita faCctum.fit, vt iter, curfus ^2 fluminis,
deterior fit, fiat, tollere, demoliri,, purgare, reftituere viri
boni arbitratu poffit. $. r3. Stationem dicimus a ftatuendo
43: js igitur locus demonftratur , vbicumque.naues tuto ^^*

ftare poffunt. $. r4. Ait Praetor, rrERQVE NAviIGII ** |
DETERIVS FIAT: hoc pro nauigatione pofitum eft: immo-

nauigium folemus dicere etiam ipfam nauem. Iter ergo na-
uigio ** poteft et fic accipi, iter naui ^" deterius fiat. Na-
uigii appellatione etiam rates continentur: quia plerumque et
yatium vfüs neceffarius eft. Si pedeftre iter impediatur, non

ideo minus iter nauigio *? deterius fit. $. 15. Deterior fta- -

tio, itemque iter nauigio *?'fieri videtur, fivfus eius corrum-

patur, vel difficilior fiat, aut minor yel ?? rarior, aut a

in totum auferatur. Proinde, fiue deriuetur aqua, vt exi-

diffufa, breuem aquam faciat: vel ?? contra ?* fic.coangu-

tetur, et 55 rapidius flumen faciat: vel fi quid aliud fiat,-

quod nauigationem incommodet, difficiliorem 56 faciat, vel
prorfüs impediat: interdicto locus erit. $. 16. Labeo fcri-
bit, non effe 57 dandam exceptionem ei, qui interdicto con-
uenitur, AVT NISI RIPAE TVENDAE CAVSA FACTVM

siT: fed ita excipiendum ait,, EXTRA QVAM STI QVID

IYTA FACTVM SIT, VTI DE/?? LEGE FIERI. LICVIT.
$. 17. Si in mari aliquid fiat, Labeo ait *?, competere tale
interdictlum, NE Qv1D IN MARI, INVE LITORE, QVO
PORTVS, STATIO ??, ITERVE NAVIGIO ** DE'T E-
RIVS FIAT. $. I8. Sedetfi in flumine publico, non tamen

et Vulg. coopertum. BR. 22 I(ethp.ewnanei*e eins. GEB. .. 33 Hal, fue-
vit. Vulg. fuerat. BR. 44 Vulg. quod. BR. . 35 Hal factum eft. 36
Rehd. inferit: publico. GEE. Etiam Hal. 37 Hal. et Rehd. fit. GEB. — 58

ARehd. inferit: paublico. G E &. Quod et facit Hal. .. 39 Rehd. tamen, loco : auten,

GE B. 40 Ap. Hal.et Vulg. publica, abeft. n R. CEüam in Rehd. GER.
4V Rehd. inferit: eius. GE p. 42 Hal. et Vulg. curfusue. BR.. Rehd. vt

Flor GEB. — 43 Florentiae ab ordinaria manu fa&tum: flando.. Hal. tamen

vt Taur. Erat porro: flatuendosigitur, pro , flatneudo , feu flando. is igitur,
per apoftrophen. B &. Nofter de huius correctionis veritate ita fuit. per(uafus,
vt 7) flatueudo in exemplo Taurelliano typis déftinatoin: flamdo, conuerterit.
Habet et Rehd. fdazdo. G£B. — 44 Hal. et Vulg. tute. BR. Etiam Rehd.
GE B. 45 Erat Flor. NAVICV I. Superius erat : wanigio.... Sed.non viden-
tur ICti eadem verba tam accurate femper repetiiffe, Eft in hoc ipfo. $. rurfus :

manigio , quod tamen in: mauigu, corre&um. Rurfus in fine $. erat mauigi,

quod inz "auigzo, conuerfum eft, pR.. Ap. Hal. eít: iter wamigio, ct reliqua:
deteriu$ fiat , abfunt, Rehd.-zter mauigi? deterius fit fiat. GER. 46 Rehd.
zanuigii. G EB. 47 Vulg. mauis. BR. Etiam Rehd, GEmB. . 48 Vulg.
mauigii. BR. Etiam Rehd. GEs. . 49 Hal et Vulg. inferunt: deterius, haec
etiam habet: nauigii.BR. Rehd. habet vt Vulg. nifi quod et 23 item4ue , omit-
tat. GEB. 30 Hal. et Vulg. aut, loco: vel. BR. 51 Hal, vel. GEE.

.. 2, Gothofr. in nota: vt diffufa. Hal. In S. Cruc. I. eft: ant fi diffufa. Vt Hal.

ita et Vulg. 2 R. Habent: vt diffuf(a: Vat, I. V. VI. Pal. I. Chriftin. S. Cruc,
H.DBynkersh. Hitres vltimi loco: breuem , habent breniorem. Habet et Rehd.
«t diffufa. G E. 535 Hal.fiue. GEP. 54 Kehd.inferit: fi, et forte la-
et iu; SÍc. GER. . 45 Gothofr. in. nota: vt rapidius. Ha]j;. KRehd. vt Hal.

| ad aquam. -

nauigabili, fiat, idem putat. $. r9.. Deinde aitPraetor, Qvo p
IN FLVMINE PVBLICO RIPAVE EIVS FIAT, SIVE
QVID IN ID FLVMEN RIPAMVE EIVS 57 ywMISSVM
HABES 9?, Qvo STATIO ITERVÉ NAVIGIO DETE-
RIOR $^ SIT, FIAT, RESTITVAS, $. 20, Superius in-
terdi&tum prohibitorium eft, hoc reftitutorium, ad eandem
caufam pertinens, . $. 21, lubetur autem is , qui, factum vel
immiffüm habet, reftituere quod habet:. fi modo id, quod
habet, ftationem.vel nauigium Jdeterius faciat, $. 22. Haec
verba, FAcTV.M.-HABES $?,, V.ELIMMISSYM HARBES
55..oftendunt, non $* eum.teneri, qui fecit vel imtifitz
fed.qui faCtum ,. 59, immiffum habet. Denique Labeo fcribit,
fi au&tor. tuus :aquam. deriuauerit, .et *? hoc interdicto, fi
. AL . Powrowzvs libro XXXIV. ad Sabinum.. Qvo
minus.ex publico flumine ducatur.aqua, nihil impedit, nifi
Imperator, aut Senatusvetet: fimodo ea aqua in vfu. publico
non erit; fed fi aut nauigabile 7* eft, aut ex eo aliud .naui-
ga;bile fit?*?: non permittiturid facere. . p d h

J]IL Pavrvs libo XVlI. ad Sabinun?l.f' FLV MI,&A |

publica, quae ?? fluunt, ripaeque eorum publicae funt..; $. 1.
Ripa ea putatur effe, quae pleniffimum flumen continet. $..2.
Secundum ripas fluminum loca non omnia publica funt,, cum
ripae cedant, ex quo primum a plano ,vergere incipit vsque
sosd1V. ScAEv oLA libro; V. Refponforum. . OvAxs1-
TVM eft, an is, qui in vtraque ripa fluminis publici domus
** habeat, pontem priuati iuris "? facere poteft ** ? Refpon-

NE OVID IN FLVMINE PVBLICO * FIAT, QVO

, 'ALITER AQYA FELVAT, ATQVE ^, VTL BRIO* |
d 0s RESAESTATE FLVXIT.. |

J VxriANVS libro LXVIII. ad Edictum.

A.IT Práetor, IN FLVMINE PVBLICO INVE RIPA*
ÁÀà kivs FACERE, AVT IN ID,FLVMEN, RIPAMYE
EIVS IMMITTERE, QVO ALITER AQYA, FLYAT,
QVAM PRIORE AESTATE FLV XIT, VETO. , $. 1. Hoc
interdicto profpexit Praetor, ne deriuationibus minus con-
ceffis, flumina excrefcant ^, vel mutatus alueus vicinis iniu-

GER. . 56 Hal. iuconmodiorem difficilioremne, Rehd. iucommodam. diffici-
lioremue. GEE. — 57 Hal. inferit: dicendwm. GEB. — .58 In Rehd. de, ab-
eít. GE z. 59 Brenkmannus hoc: ait, in fuo. exemplo typis deftinato afte-
rifcis inclufit, vt additum ,, nec de neceffitate. GEB. — 60 In Rehd. flatio,
abeft. GE B. 61 Rehd. sauigií. GEB. . 62 Hal. inferit:. fa&um vel.
Rehd. facum, absque: vel| GEB.. . 653 Hal. babeas. 64 Hal. detevius,
Rehd. hic vt Flor. nauigio deterior. GEB.....:63 Ap. Hal. babes , abeft. GE B,
66 Hal. habeas. G E B. 67. Vulg. 202 folum emn, et mox: fed et emm qui.
BR. Et itaquoque Rehd. Grz. ^ Ó$8 Hal inferit: finc. Rehd, vel. G E B.
69 Hal.et Rehd. teneri te boc interdiclo. G E B. 7o Ap. Hal. t4, abeft.
GEB. . 71 Taur. uaB:gabile; et. mox iterum. GEB. . 72 Hal. fit. GEB.
75 Hal. inferit: femper. GEB. | . 74 Scriptum erat: f/uminis publico, domus
babeat, cadem , manus fecit: publico, et: domum. . Videtur correctio recens
efle, &i non recenti atramento eft obducta. . Inde Vulg. dommwm babet. E R.
Hal. vt Taur. Rehd. dowmum, babeat. GEB. .. 76 Noodt IV. Probab. 1.
mauult: primato iuré. i. e. priuata auctoritate. £R. ..' 76 Hal. poffit. GEE.

I Hal. inferitz Zuge vipa eius. Vulg, ripauc eius. B R. Rchd. omiffo:
publico, vt Vulg. GER. 2, Rehd. quanm., loco: atque. BR. 3 Ap.Hal.

wti, abeft. GEB. — 4 Rehd. vel in vipaueeius, Ícd ve pundtis deletac. GE B.

5 Gothofr. in nota: exarefcant. Hal. lta vt.Hal. etiam habet Valg. et.e

| duodecim fcriptis decem , quorum tamen tres, Vat. Il. Chriftin. et Barb. olim

habuere: excrefcant. — Et ita adhuc habent Var. VI. et Pal, lL. gn., Reliqui e
decem funt: Vat. L. III. V. Pal. I..S. Cruc. L. II. Treuif, , At Magl. et Byn-
kersh. vt Vat. VI, et Pal. 1. Rehd. ewarefeaut, vt Hal et plerique. GE 5,

ó

tl

Uis |
u

DIGESTORVM LIB. XLIIL TIT. XIIL XIV.

riam aliquam adferat. $. 2. Pertinet autem ad flumina pu-
blica, fiue nauigabilia * funt, fiue non funt *. $. 3. Ait
Praetor, QvO ALITER AQVA FLVAT, QVAM PRIORE
AESTATE FLVXIT: non omnis ergo, qui immifit vel qui
fecit, tenetur: fed qui faciendo vel immittendo efficit aliter,
quam priore aeftate fluxit, aquam fluere. Quod autem ait,
ALITER FLVAT, DOn ad quantitatem aquae fluentis pexi-

net, fed ad modum, et ad rigorem curfus aquae referen- |

dum eft. Et generaliter dicendum eít, ita demum interdicto
Qquem teneri, fi mutetur aquae curfus per hoc, quod fatctum
eft, dum vel depreffior vel artior 9 fiat aqua, ac per hoc ra-
pidior fit? cum incommodo accolentium. . Et fi quod *? aliud
vitii accolae ex faCto eiüs, qui conuenitur, fentient **, in-

terdicto locus erit. $. 4: Siquis ex riuo teCto per apertum .

ducere velit , vel contra, qui ante aperto duxit, nunc operto

velit: interdicto teneri placuit, fi modo hoc fattum eius in- |.
commodum circa colentibus *^ adferat. . $. 5. Simili modo, -

et fi incile ducat, aut !? alio loco fiat **, aut fi alueum flu-

minis mutet: hoc interdicto tenebitur. $. 6. Sunt *5 qui

putent *?, excipiendum hoc interdicto **, Q vop Ervs
RIPAE MVNIENDAE CAVSA.NON FIET: fcilicet vt, fi

?uid fiat, quo aliter aqua fluat, fi tamen muniendae ripae cau-
à

fiaty interdicto locus non fit: fed nec hoc quibusdam pla-
cet, neque enim ripae cum incommodo accolentium munien-
dae funt: hoc tamen iure vtimur, vt Praetor ex caufa aefti-
met **, an hanc exceptionem dare debeat 7?: plerumque
enim vtilitas fuadet exceptionem iftam dari. $. 7. Sed etfi
alia ^? vtilitas vertatur eius, qui quid in flumine publico fe-
cit: pone enim grande damnum flumen ei dare folitum, prae-
dia eius depopulari: fi forte aggeres, vel quam aliam muni-
tionem adhibuit, vt agrum fuum tueretur, eaque res cur-

fum fluminis ad aliquid immutauit ^*, cur ei non confulatur

?22? plerosque ício prorfus flumina auertiffe,; alueosque mu-
taffe, dum praediis fuis confulunt: oportet enim in huiusmo-

di rebus ?* vtilitatem et tutelam facientis fpectari, fine iniu--
ria vtique accolarum. $. 8. Is autem hoc interdicto tenetur,

qui aliter fecit fluere ^*, quam priore aeftate fluxit: et id-
circo aiunt Praetorem priorem aeftatem comprehenditfe , quia

femper certior eft naturalis curfus fluminum aeftate potius ^5,-

quam hieme. . Nec ad inítantem aeftatem , fed ad priorem
interdictum ?? hoc refertur: quia illius aeftatis fluxus in-

dubitatior eft. |Aeftas ad aequinoCtium autumnale refertur.
Et fi forte aeftate interdicetur, proxima fuüperior aeftas erit

intuenda: fi vero hieme, tunc non proxima hieme ?* aeftas,
fed fuperior erit infpicienda ^?. $. 9. Hoc interdictum cui-
uis ex populo competit, fed non aduerfus omnes, verum ad-
uerfus eum, qui ?? deneget, vt aliter aqua flueret, cum ius

non haberet. $. ro. Hoc interdiCctum et in heredes compe- |

tit. $. 1r. Deinde ait Praetor, QvoD rN FLV MINE PV-

6 Taur. raDigabilia. GE B. *5 Ín Rehd. funt, abeft. GEgB. $8 Gothofr.
in nota: altior. Hal. Sed et reliqui habent: altor. Et ita Flor. factum. BR.
Et ita Rehd. GEB. .. 9 Hal. et Rehd. fit. GEB. — 10 Hal. et Vulg. quid.
BR. Etiam Rehd. GER. It Vulg. fentiant. GEB. I2, Vulg. circa ac-
colentes. BR. Kehd. accolentibus circa. Potuiffet a Taur. fcribi : «czrcAColen-
tibus. GE B. 13 Vulg. bis vel, loco: zut. B R. Etiam Rehd. GEBR. — 14
Gothofr, in nota: Al. faciat. Sed ita ipíe Taur. in margine, et ita etiam Rehd.
Hal. tamen exhibet: fiat. GEB. — 15 Vulg. inferit: autem. BR. — 16 Hal.
et Vulg. putant. BR. Etiam Rehd. GE R. 17 Hal. contra. boc interdictum
excipieudum. G EB. I$ Rehd. exzffimet. GEB.. I9 Rehd. debet. GE B.
20 Hal. et Vulg. al/qua. BR. Etiam Rehd. GE B. 21 Hal. et Vulg. zm-
mutauevit. BR. . 22, Rehd. confuleretur. GEB. — 23 Taur. reVus. GEB. — 24
Hal. et Rehd. addunt: aquam. GE B. 25 Ap. Hal. potius, abeít. GER.
26 In Rehd. zuterdichum, abeft. GER. 27 Kal byemi. Et forte Taur.
erat dare: byemE. Sane et Rehd. byemi. GER. 28 Rehd. zutuenda. GE B.
29 Gothofr. in nota: qui adegit. Vlgat..Hal. Immo Hal. et Vulg. habent:
qui id egit. B R. 30 Hal.et Vulg.quod. GEB. . 3* Vulg. inferit : publi-

Cum. B R. 32 Hal.fiwat. — 33 Ap. Hal. et Vulg. vt, abeft. p n. 34

g

893

BLICO RIPAVE EIVS FACTVM, SIVE QVID 9? zN
FLVMEN ?* RIPAMVE EIVS IMMISSVM HABES, SI
OB ID ALITER AQVA FLvIT j?^, ATQvE vg] 33
PRIORE AESTATE FLVXIT: RESTITVAS. $. I^.
Hoc interdi&tum reftitutorium proponitur: füuperius enim
pyohlþltqri.um eft, et pertinet ad ea, quae nondum faéta funt
Si quid igitur iam. factum eft, per hoc interdictum reftitue-
tur: fi quid ne 3* fiat, profpicitur, fuperiore interdi&o erit
vtendum: et fi quid, poft interdictum redditum fuerit fa&tum,
coércebitur. . .$.. 13. In hoc interdicto reftitutorio non eP,c
iniquum , vt Labeo ait, venire etiam ?5, quod dolo 39 fa.
Cum eft, quo minus haberes. d-

"i

VT IN FLVMINE PVBLICO NAVIGARE

LICEAT. |

»"Xzrp IAANVS libro LXVIII. ad Edictum.

PRAET—O-R alí, QVO MINVS ILLI IN FLVMINE DPV-
BLICO NAVEM, RATEM AGERE, QVOV E'MIst
PER * RIPAM ONERARE, EXONERARE LICEAT, VIM
FIERI VETO. lTEM VT PER LACVM, FOSSAM, STA-
GNVM PVBLICVM NAVIGARE LICEAT,INTERDICAM.
$. 1. Hoc interdicto profpicitur, ne quis ?. flumine publico
nauigare prohibeatur: ficuti enim ei, qui via publica vti pro-
hibeatur * , interdictum fupra propofitum * eft: ita hoc quo-
que proponendum Praetor putauit. $. 2. Si priuata funt
fuprafcripta, interdictum ceffat. $. 5. Lacus eft, quod 5
perpetuam habet aquam. $. 4. Stagnum eft, quod tempo-
ralem contineat ? aquam ibidem ftagnantem, quae quidem -
aqua plerumque hieme, cogitur. $. 5. Foffa eft * receptacu-
lum aquae, manu facta ?. $. 6. Poífunt autem etiam haec
effe publica. $. 7. Publicano ? plane, qui lacum vel ftagnum
*? conduxit, fi pifcari prohibeatur, vtile interdictum compe-
tere, Sabiaus confentit **: et ita Labeo; Ergoet fra muni-
cipibus conductum habeat *?, aequiffimum erit, ob vectiga-
lis fauorem interdicto eum tueri. $. 8. Si quis.velit interdi-
Cum tale mouere, vt locus *? deprimatur pecoris appellan-
di gratia, non debet audiri: et ita Mel» fcribit. . Idem *^ ait,
tale interdiCctum, competere, ne cui vis fiat, qüo minus pe-
:us Iasd Üumen publicum ripamue fluminis publici appelle-

L

Rehd. inferit: id. Gr s. — 55 Rehd. addit: boc, GEE. — 36 Vulg. inferit:
1Halo.BR. Etiam Rehd. GE B. " j
I Rehd. zm ripau. GEB. 2 Vulg. inferit: zz. BR. ' Etiam Rehd.
"GER. .3 Hal et Vulg. probibetur. BR. Rehd. vt Flor. GER. 4 Vulg.
pofitum. B R.. Etiam Rehd. GER. 5 Vulg. qui. BR. Etiam Rehd. perpe-
tuam qui babet. GE B. 6 Hal. et Vulg. continet. BR. Rehd. vt Flor. GE.
7 Ap. Hal. ef?, abeft. GEB. — 8 Gothofr. in nota: manufa&um. Hal. E:iam
"Vulg,BR. Rehd. vt Flor. GER. — 9 Hal. baec publica effe mon paublita. Plane.
-Vulg. baec effe publica et non publica. Plame. E R. Rehd. vt Vulg; GEB.— 10
Rehd. inferit: publicmm. GEB. | 11 Halconfenft.GEB. I2 Hal et Vulg
babet. B R. 13 Forte legendum: lacus. Sane in principio olim clare fuit';
per locum foffam , pro: -per lacum foffam. BR. |Probabili admodum coniectura,
fi emendationis facilitatem fpectes. — Attamen MSS. quoque in: /ocum, con-
fpirant: Vat. L. IL, vbi fuperfcriptum : fize vipa MI. V. VI. Barb. Chriftin. Pal.
II. S. Cruc. I. Bynkersh. vt et Rehd. — Et fane quid fit: Jacum deprimi, máxi-
me pecoris appellendi caufa, non fatis capio, adeoque facile in illa gloffula

Vat. II, acquiefco. GEB. — I14.Flor. fa&um: Ibidem. BR. 15 Hal. a4-
. pellatur. Vulg. appellat. 8R.. Rehd. appellatur. G E B.
Mmmmrmm 2 FUb 1

"

394 DIGESTORVM LIB. XLIIL TIT. XV. XVL-

: TrEAsXV.s 0.
D E. .R I.P A.MVNIEN.BA
VLPIANVS blibrc.) LXVIII. ad Edictum.

PRAETOR àit; QVO MINVS ILLIIN FLVMINE PV-
BLICO RIPAVE EIVS OPVS FACERE, RIPAE * A-
GRIVE, QVI CIRCA RIPAM EST, TVENDI CAVSA,
LICEAT,DVM NE OB ID NAVIGATIO DETERIOR FI-
AT, SI TIBl DAMNI INFECTI IN ANNOS DECEM,
VIR!I BONI ARBITRATV, VEL CAVTVM VEL SA-
TISDATVM EST, AVT PER ILLVM NON STAT, QVO
MINVS VIRIBONI ARBITRATV^CAVEATVR VEL SA-
TISDETYR: VIM FIERI VETO. $. I. Ripas fluminum
publicorum reficere, munire, vtiliffiqum eft. Sicuti igitur.
de via' publica reficienda interdictum propofitum eft, ita et-
iàm de ripa fluminis munienda proponendum fuit. $.2. Me-.
rito adicit, DvM NE OB ID NAVIGATIO DETERIOR
r1AT: illa enim folarefictio * toleranda eft, quae nauigio ^
non eftimpedimento. $. 3. Is autem , qui ripam vult muni-

re, dedamno futuro debet vel cauere vel fatisdare fecundum .
-qualitatem perfonae. Et hoc interdiécto expreffum eft, vt da-
Wmni infecti in annos decem viri boni arbitratu vel caueatur,
-vel fatisdetur. $. 4. Dabitur autem fatis vicinis: fed et his
.5, qui trans'flumen poffidebunt. $. 5. Etenim curandum .
fuit, vt'eis ante opus fa&tuim caueretur. Nam poft opus fa-

&um, perfequendi hoc interdi&to nulla facultas füpereft, et-
iam fi quid damni poftea datum fuerit: fed lege Aquilia expe-

riendum eft. $. 6. 9 Illud notandum eft, quod ripae * la--

cus, foílae, ftagni muniendi * nihil Praetor hic ? cauit:

-fed idem erit obferuandum, quod in ripa fluminis munienda.

DE VI*, ET DE VI ARMATA-

VrPriANVvs librofexagenfimo * nono* ad Edi&um.

'ïPRAETORfaxt, YVNDE TV ILLVM VI DEIECISTI,

AVT FAMILÍA TVA DEIECIT: DE EO, QVAEQVE

/253L1LE TVNC IBI HABVIT, TANTVMMODO " INTRA

ANNVM, POST ANNVM * DE EO, QVOD AD EVM,
QVI VI DEIECIT, PERVENERIT, IVDICIVM DABO.
$. r. Hoc interdictum proponitur ei, qui vi deieCtus eft: et-
enim fuit aequiffimum, vi deieCto fübuenire ?, propter quod
ad reciperandam polfeffionem interdictum hoc proponitur.
$. 2. Ne quid autem per vim admittatur $, etiam legibus
Iuliis profpicitur publicorum et priuatorum, necnon et * Con-
fütutionibus Principum. $. 3. Hoc irggerdi&um non ad.

( Pt * Rehd.vipseue. GES. — 2 Taur. AR&ITRATV.GER. |.3 Go-
thofr. in nota: vefecfio, 1ta Hial. et Vulg. refecfio. BR. Etiam Rehd. G.
.4 Hal. et Vulg. nauigatiomi. BR. Etiam Rehd. GER. 5. Rehd. vel iis, loco:
fed et,bis. GER. 6 Hal. praefigit: Et. GEB. — 7 Hal. et. Vulg. habent,
commate inter: vipae, lacus, pofito. bR. — 8 Hal. et Vulg. inferunt: cauf-
fa. BR. 9 Ap. Hal. bic, abeft. GEE. , |

I Gothofr. in nota: V/ude vi. et ita legendum. — Sed Cuiacius dudum
obferuauit hoc interdidum 7nde vi. dici, etiam fimpliciter: zuterdiclum de vi.
pR. 2 Hal. de eo quodque ille. Vulg. de eoque quod 1lle. Sed Graeci vt Flor.
xu) ctQ) &àwrOU xal "reQl &y &xsv dxe?, B R. Rehd. vt Vulg. GEB. 3 In Rehd.
modo, abeft. GEB. . 4 Hal. et Vulg. inferunt: vero. BR. Etiam Rehd. GERn.
5 Hal. et Vulg. fubueniri. BR. Etiam Rehd. GE£s. — 6 Hal. am:ttatur. GE B.
7 In Rehd. et, abeft. GEB. — 8 Rehd. addit: tautum. GEB. Quod et fa--
cit Hal. . 9 Hal et Vulg. inferunt: de, pR. — 10 Vulg. qualiscunque. BR.
Etiam Rehd. fed fequenti: emim negle&to. GER. I1 Vulg. praefigit: de.
BR. I2 Rehd. buic interdicto locum fore appavet. GEP. I3 Taur. 7s70-
Viles. G € B. 14 Hal.et Rehd. poterít. GER. 15 Hal et Vulg. faunt.
BR. 16 Rehd. inferit ; vj. GE B. 17 Vulg. eargm etiam rerum momine. |

omnem vim pertinet, verum ad eos?, qui de poffeffione dei-
ciuntur. -Ad folam autem atrocem vim pertinet hoc interdi-
Cum, et ad eos tantum, qui de folo deiciuntur: vtputa de
fundo, fiue ? aedificio: ad alium autem non pertinet. Et fi
quis de area-deiectus fit, fine dubio interdicto locus . eft.
$. 4. Et generaliter ad omnes hoc pertinet interdiéctum, qui
de.re folo cohaerenti deiciuntur: qualisqualis *? enim fuerit
locüs, vnde quis vi deiectus eft, interdicto locus erit. $. 5.
Proinde et fi fuperficiaria infula fuerit, ** qua quis deiectus
eft, apparet interdicto: fore locum *?. $. 6. Illud vtique in
dubivm non venit, interdictum hoc ad res mobiles *? non
pertinere, Nam ex caufa furti, vel vi bonorum raptorum a&io
competit: poteft *^ et ad exhibendum agi. Plane fi quae res
fint *5 in fundo, velin aedibus, vnde **5 quis deiectus eft :
etiam earum *7 nomine interdictum competere, non eft am-
bigendum. $. 7. Si quis de naue vi deiectus eft, hoc ** in-
terdicto locus non eft: argumento eius, qui de vehiculo de-
tractus *? eít, quem nemo dixit interdicto hoc vti pofle. $. 8.
Plane fi quis de ligneis aedibus deiectus fuerit, nemo ambi-
git, interdicto locum fore: quia qualequale ?? fit, quod folo
cohaáereat, inde, qui ?* vi deiectus eft, habet ?? interdictum.

$.. 9. Deiicitur ?? is, qui poffidet, fiue ciuiliter fiue natura-

liter poffideat: nam et naturalis poffeffio ^* ad hoc.interdi-
&um pertinet. $.-10. Denique et fi maritus vxori donauit,
eaque deiecta fit: poterit interdicto vti: non tamen, fi.colo-

nus ?*. $. rr. Ait Praetor, DEIECISTI, AVT FAMILIA
.26 pgrEciT: merito familiae mentio habita ^*: nam cuüm

pErECiSTI verbum referttir ?5 ad perfonam eius, qui de-
iecit, nec pertineat ad eum , cuius familia deiecit, nec enim
ego videor deieciffe, fi familia mea deiecérit, ^? confequens
fuit addere, Av T FAMILIA TVA DEIECIT. $. 12. De-
ieciffe autem etiam is videtur, qui mandauit vel iuffit, vtali-

quis deiiceretur ??:: parui enim referre vifum eft, fuis ma- .
|mnibus quis deiciat, an vero per alium. Quare et ?* fi fa.
| milia mea ex voluntate mea deiecerit, ego videor deieciífe,
$. 13. Quotiens vérus procurator deiecerit ??, cum vtrolibet

eorum, id eft, fiue ?^ domino fiue procuratore, agi potfe,
Sabinus ait, et alterius nomine alteri ?* eximi: fic tamen,
fi ab altero eorum litis aeftimatio fuerit praeftita, non enim
excufatus eft, qui iuffu alicuius deiecit: non magis, quam fi
iuffu alicuius occidit, Cum autem falfüs eft procurator, cum
ipfo tantum procuratore interdici debere, Sabini fententia
vera eft. $. I4. Sed et fi, quod alius ?? deiecit, ratum ha-

buero: fünt, qui putent ?* fecundum Sabinum et Caffium,

qui ratibabitionem mandato comparant, me videri deiecille,
interdi&toque ifto teneri: et hoc verum ?* eft: reCtius enim
dicitur,in maleficio ratihabitionem mandato comparari. $. 15.
Quod igitur ?* additur, Av T FAMILIA TVA ?? pk1i&E-
[ o d ! CIT,

BR. Etam Rehd. GEz. — 18 Gothofr, in nota: Aj. huic, Ita Hal. et Vulg.

L3

BR EtRehd. GEB. — 19 Vulg. deie&us. Sed diferte Bafil. à. £mà aaofou

dw849e)g, * &m üxhpAvoc ÉAxUCOei. B R. Etiam Rehd. detractus. G E B. 20
Rehd. 44a quale quidue fit. G E. 21 Rehd. vnde quis. vi. GEB. — 22
Hal. vnde, quis deiectus eft vi , babet locum interditbum. GEB. — 23 Hor. eft:
Deiecitur , vt etiam habet 'Taur. absque maioris literae indicio, G E R, 24
Vulg. inferit: et pro fuo. BR. Etiam Rehd. GER. 25 Klal. addit: fit.

.266: Hal. et Vulg. inferunt: tua. BR. Etiam Rehd. GE2. — 277 Rehd. addit:
efl. GEB. 28 Hal. referatur. —— 29 Kehd. praefigit: ideo. G E B. 30

Flor. eft: deiecevetur, vt fupra. BR. — In Kehd. hic eft: deiceretur. et fupra :
déicitur, wt et alias. GE B. 31 Ap. Hal. et Vulg. et, abeít. GEE. 32
Hal. deiecit. GEs. . 33 Vulg. repetit: cum , ante: domino, et ante: pro-
curatore. 3 R. 34 Gothofr. in nota: Al. alterum. Ita ipfe Taur. in mar-
gine, et habet Hal. et funt pro corre&tione Bafil. £Aeu3ago? vóv &AAov, RBR. Et
ita etiam Rehd. G. 35 Vulg. Sed et fi cum quis alium deiecit. Hal. fed

et fi quod alium. deiecit. Bafil. ii 38 AAAov s£«35eavros iyà Oox]v Wyhconew.
BR, Rehd. Sed et.fi cum quis alius deiecit. GE B. . 36 Hal. et Vulg. putant.

BR. Etiam Rehd. Gx». — 27 Vulg. veriuj. GEB. — 38 Mlalerge | 39 Vulg.
| W ne. inÍe-

(1T
fj
p
Qu
g

jf
quod
repü!
(icio
tinet
tine
veti
fit,
et el
(end
pilia
(clie
|ua
k
":
iU
pun
fefto
coloh
CU
(eie
Q
gi&
null
debà
Gite
ln
,
tol
Ü
a
(
ET
&

i.
X foo
lum
D tàe
1Letdle
Iul
(olo«
IL1À
Cüm
d
enm
Queni
. De
iil
fl«
ii
i,
oet
pofe,
iIDé]
enim
um
um
antig
lie
jun,
ö"»:tü.e,
Ti
Ms
i
n

[ Vü.'g.
zil

deici. GE B.

DIGESTORVM LIB. XLHLD mnmT xqyf 895

crT, merito fcriptum eft in eum ^? cafüm, in quem fami-
lia mea vi deiecit. Ceterum fi iuffit, ipfe ** deiecit, nec gra-
uari debet dominus, qui non iuffit, fi *^ feruorum fuorum fa-
&um praeftaret ^?, et ** fi non iuffu eius deiecerunt: nam
non grauabitur *? hoc nomine: quippe cum aut peruenit 49
ad eum aliquid, et reftitueret ^*, aut non peruenit *?, et
ipfos feruos maleficii caufa noxae dedendo, indemnis erit:

quod *? enim noxae dedere compellitur, in damno ?? debet

reputare ?*, cum feruus hoc poffit 5^? domini deteriorem con-
dicionem facere. $. 16. Familiae autem appellatio feruos con-
tinet. $. 17. Sed quaeritur, quem numerum feruorum con-
tineat: vtrum plurium, an vero et dugym ?? vel trium? Sed

verius eft, in hoc interdicto, etiam fi vnus feruus vi deiece- |

rit, familiam videri deieciffe, $. 18. Familiae appellatione

et eos, quos loco feruorum habemus, contineri oportere di- :

cendum eft. $. 19. Si quis tamen neget, fe feruum vel fa-
miliam defendere: cogendus eft pati hoc interdictum , ad hoc
fcilicet, vt quod ad eum peruenit 5*, reftituat. $. 20. Si fi-
liusfamilias vel mercenarius ?? vi deiecerit, vtile interdi-
€&um- competit. $. 21. Si aduerfus eum, qui in libertatem
ex feruitute, vel contra petitur, poft inchoatum liberale 5*
iudicium vtar ?* interdiécto, et liber ?* iudicatus fuerit, et ap-
paruerit ignorante eo, aferuis eius ?? vime deiectum, in pol-
feffionem reftituar. $. 22. Quod feruus, vel procurator, vel
colonus tenent, dominus videtur pofüdere: et ideo his de-
ieCtis ipfe deici de pofleffione videtur, etiam [fi ignoret eos
deieCtos, perf quos poffidebat. Et íi quis igitur alius, per
quem poffidebam 9?, deieCtus fuerit: mihi competere inter-

dictum, nemini dubium eft. $. 23. Interdictum autem hoc .

nulli competit, nifi ei, qui tunc, cum deiiceretur ?*, poffi-
debat: nec alius deiici?? vifus eft, quam qui poffidet. $. 24.

.Siue autem corpore fiue animo poffidens quis deiectus eft , pa-

lam eft, eum vi deiectum videri. . Idcircoque fi quis de agro
fuo, vel de domo proceffiffet nemine fuorum ?? relicto, mox
reuertens, prohibitus fit ingredi vel ^* ipfum praedium, vel

fi quis eum in medio itinere detinuerit, et ipfe poffederit, vi

deiectus videatur ?? : ademifti enim ei 9? potleffionem , quam
animo retinebat, etfi non corpore. $. 25. Quod vulgo **
dicitur, aeftiuorum hibernorumque faltuum nos pofíeffiones
animo retinere : id exempli caufa didici Proculum dicere : nam
ex omnibus praediis, ex quibus non hac mente recedemus ??,

ferit: v BR. Etiam Rehd. GER. 4O Hal. inferit; fcilicét, nempe com-
mate poít: €ff, pofito. GEB... . 41 Vulg. inferit: vi. BR. Rehd. vi deiecit
ipfe. GEB. 42 Ap. Hal. fi, abeít. Vulg. fed , loco: fi. BR, Rehd. vt
Vulg. GEE. — 45 Hal. et Vulg. praeflare. & . Etiam Rehd. GEB. — 44 Ap.
Hal. et, abeft. GE E. 45 Yaur. graBabitor. GEB. Vulg. addit: dominus.
BR. Vtet Rehd. GE z. 46 Hal. peruenerit. GEB. 47 Mlal.et Vulg.

veflituet. BR. Kehd. veflituerit. GEB. —— 48 Hal. et Rehd. peruenerit. GEB. -

49 Kelid. 4ui, loco: 4uod. GE B. . $0 Kal inferit: mom, et ita' ipfe^cen-
íco. BR. Habet et Rehd. negationem. GE B. 51 Hal computari. GEB.
52, Hal. ferui in boc poffint.. Rehd. feruus zn boc poffit. GE&. 53 Hal. et
Rehd. a& vero duorum, omiffo: et. GEB. 54 Hal et Vulg. peruenerit.
BR. Etiam Rehd. GER. 55 Flor. eft mercenuarius. Et ita etiam Rehd.
GE B. 56 Taur. liVerale. GER. 57 Hal. vtatur. GEB. 58 Taur.
liVer. GEE. 59 Hal.fuis,GEB. ^ 60 Hal peffidebat. GEB. — 61 Flor.
eft: deieceretur. 1n Rehd. deiceretur. GEB. 62, Flor. eft: deieci. In Rehd.
63 Hal,et Vulg. feruorzm , locot fuorum. BR. Etiam Rehd.
GEB. . 64 Hal. ad, Vulg. in, loco: vel. Ego transpono: vel ingredi.
$R. Rehd. vt Vulg. fere: probibitus fit in ipfum ingredi praedium. GE B. . 65
Hal. et Vulg. videtzr. Ex Flor. a eft expuncta. & R. Etiam Rehd. videtur. GEF.
66 Rehd. inferit: v;. GEB. 67 Taur. z Olgo. B R. 68 Hal. et Vulg.
vecedimns , etita malo. BR. — Et ita quoque Rehd. GzB. — 69 Taur.omISSe.
Dubius haereo, num Taur. per errorem ita fcripferit loco: omlISse, quod eft;
omififfe, an idem indicare voluerit, librarium legiffe: omiffffe, qualis gemina-
tio primae 5 alias etiam occurrit, et id per: ow:;ISSe, expreífife. Ceterum
Rehd. habet: amittere. G EB. 40 Hal et Vulg. velimus. BR. Et ita quo-
que Rehd. GE. 7X Vulg. inferit: vi. BR. Etiam Rehd. et poffet quo-
que Flor. haec vox latere in; Flderi. GEB. 72 Flor. eft: deiecitur. ln

Rehd. vt Vulg, GEE.

|/ Hal. GEB,

vt omififfe 9? poffeffionem vellémus 7?, idem eft. $. 26.
Eum, qui neque animo neque corpore poffidebat, ingredi au-
tem et incipere poflidere prohibeatur, non videri ** deiectum,
verius eft: deiicitur *^ enim, qui amittit poffeffionem, non
qui non accipitur *?, $. 27. Vim *vi* repellere licere, Caf-
fius fcribit: idque ius natura comparatur. JApparet autem,
inquit, ex eo, arma armis repellerelicere. $. 28. Vi poffi-
dere eum definiendum eft, qui expulfo vetere poffe(fore, ad-
quifitam per vira *^ poffeffionem optinet *5: aut qui in hoc
ipfum aptatus et praeparatus venit, vt contra bonos mores,
auxilio, ne ** prohiberi poffit ingrediens in poffeffionem , fa-
cit **, Sed qui per vim poffeffionem fuam retinuerit ?35,
Labeo ait, non *? vi poffidere. $. 29. Idem Labeo ait, eum;,
qui metu turbae perterritus fugerit, ?? videri deieCctum. Sed
Pomponius ait, vim fine corporali vi ** locum non habere,
Ego ??, etíam eum, qui fugatus eft fuperuenientibus quibus-
dam, fi illi vi occupauerunt ?? poffeffionem, videri vi deie-
Ctum. $. 30. Qui ?* a me vi poffidebat, fiab alio *5 deicia-
tur, habet ?9 interdictum. $. 3r. Qui ?* vi deiectus eft,
quidquid damni fenferit ob hoc, quod 95 deiectus eft, reci-
perare debet: priftina enim caufa reftitui 9? debet, quam ha-
biturus erat, fi non fui(fet ?? deieCtus. $. 32. Si fundus,
a quo vi expulfus fim ?* , mihi re(titutus effet, ceterae vero
res, quae vi ablatae fünt, non reftituantur ??: hic dicendum
eft, interdictum nihilo minus tenere: quia verum eft, ?3 vi
efie deiectum. Plane, fi quis velit de poffeffione quidem rei
foli per hoc interdictum experiri ?*^, de rebus vero mobili-
bus ?? ad exhibendum actione, poteft hoc ?* fuo arbitrio ha-
bere: et ita lulianus fcribit. Idem íÍcribit ?* , et fi quis vi
bonorum raptorum de huiusmodi rebus velit experiri. $. 33.
Quod autem ait Praetor, QvAEgQVE IBI HABVIT, fic ac--
cipimus, vt omnes res contineantur, non folum quae pro-
priae ipfius ?9 fuerunt, verum etiam ?? fi quae apüd eum de-
pofitae *9?, vel ei commodatae, vel pigneratae, quarumque
* vfum, vel vfumfructum, vel cuftodiam habuit, vel fi quae -
ei collocatae ^ funt: cum enim dicat Praetor, HABvIT,
omnia haec habendi verbo continentur. $. 34. Rectiffime autem
Praetor addidit, TvNc 181 HABVIT: TVNC, fic accipi-
mus, cum deiceretur. Et ideo, et * fi quid poftea defiit illic
effe, dicendum erit, in interdictum venire. $Sic fit, vt et-
iam, i homines, vel pecora demortua fint poft deiectionem ,
: inter-

Rehd. deicitur. GE E. 74 YIn Paud. Flor. literae vltimae sur funt expunctae.
Inde Hal. et Vulg. accipit. Et e duodecim MSS. pro: accipit, tantum duo
habent: accepit, Vat. Vl. ct Pal. E. praeterea obferugui in Vat. IiI. fupra: «om
accipit, Ícriptum effe: accipere impeditur. B R. — Reliqua nouem funt: Vat. T.
vbi tamen pofterior negatio abeft, IT. II. V. Chriftin. Pal. It. 5..Cruc. I. 1T. Magl.
quibus adde Bynkersh. vt et Rehd. GE B. — 74 Vulg. inferit: vermm , quod
forte ex antecedentibus : per vim , enatum eft, ob magnam P et & affmxtatem.
75 Kal. teuet. GEB. 76 Hal. ue auxilie. male.
B R. 77 Hal. faciat. Vulg. viu: faciat. B R. Rehd. vcim adt. GEB.. — 78
Hal. et Vulg. vetztiuit. BR. Etniam Rehd. GEzB. —479 Vulg.inferit: videvi. B R.
80 Hal. et Vulg. praefigunt: vi, quod malim. Profe&o palam Bafil. g2 in-
É£üauTss. BR.. Rehd. videri vi deicélum. Vide quae fupraad $. 28. notaui. GEB.
$1 Vulg. fize corpore aliquo locum. BR. Et ita quoque Rehd. GEB. 82 Vulg.
Ergo, loco: Ego.BR. Et ita quoque Rehd. GE B. 83 Hal.. occupauerint.
84 Hal. inferit: etiam. GX B. 85 Hal. et Vulg. inferunt: vi, cít etiam ia Bafil.
Bía infEAX4S5. B R. 86 Rehd. inferit: boc. GEB, $7 Vulg. inferit: aa-
tem.BR. Euam Rehd. GER. $8 Vulg.inferit: vi. BR. 89 Vulg. in-
ferit: ej; BR, Etiam Rehd. GE B. — 9o Vulg. inferit: vi. BR. 91 Hal.
et Vulg. fim. BR.. Rehd. vi fum expulfus. GEB. — 92, Hal. reflitwereutur. GE B.
93 Hal. et Vulg. pracfigunt: me. RR. Etiam Rehd. GER. 94 Taur. ex-
peRI. GER. 95. Taur. moVlibus. GEB. 6 Hal. et Vulg. inferunt: zn.
BR. Etiam Rehd. GEr. 97 in Rehd. Idem fcribit, abíunt. GER. 98
Vulg. illi«ws. 8 R. Etiam Rehd. GEE. — 99 Hal. ct Vulg. verum et. BR. . 100
Vulg. additz fumt. BR. — Y Hal quorwmque. GEB. — 2 Gothofr, in nota:
locatae funt. v»lg. Hal. Flor. etiam primae literae: col,erafae funt, vt vix
appareant, et Bafil. habent, uc343évru, BR. lal retinet: fumt. Rchd. vt
3 Ap. Hal, et Vulg. et, abeít. z&. — Rehd. Et ideo, etiam

Mmmmmnm 3 Á.

'-:'—*&.l,,,—-.m« ia

896 DIGESTORVM LIB. XLIIL TIT. XVL

interdicto locus fit. Denique fcribit Iulianus, eum qui vi de-
iecit ex eo praedio, in quo homines fuerant, propius efle,
vt etiam fine culpa eius mortuis hominibus aeftimationem
eorum per * interdictum reftituere debeat: ficuti fur homi-
nis etiam mortuo eo tenetur. $. 35. Huic confequens effe
ait, vt villae quoque, et aedium incendio confumptarum pre-
tium reftituere cogatur ? : vbi enim quis, inquit, * deiecit, per
eum ftetiffe videtur, quo minus reítitueret. S. 36. * Idcir-
co conítare ait, eum qui vi deiecit *, quique ? vi fine dolo
malo defierit poffidere, *? interdiCto teneri. $. 37. Ia 1 autem,
ait Praetor, vt ne quis, et quae illic non habuit, complecta-
tur. $. 38. Sane, quod ait Praetor, 181, quomodo accipi-
mus? vtrum in eoloco, vnde quis vi deieCtus eft: an vero
in omni polfeffione ? Et melius dicetur, non ad angulum **
referendüm, vellocum, in quo fuerit, verum etiam 1.2 ad O-
mnem partem *? poffeífionis, qua quis caruit, cum deicitur ^^.
$. 39. Annus in hoc interdicto vtilis eft. — $. 4o. Ex die,
quo quis deiectus eft, frutctuum ratio habetur: quamuis 1in
ceteris interdictis, ex quo edita füunt, non retro computantur.
Idem eít et in rebus mobilibus **, quaeibi erant: nam et
eorum *5 fructus computandi funt, ex quo quis vi deiectus eft.
G. 41. Non folum autem fructuum ratio in hoc interdicto ha-
betur, verum ceterarum etiam vtilitatium habenda eft : nam
et Viuianus *? refert, in hocinterdicto omnia, quaecumque
habiturus vel adfecuturus erat is qui deieCtus eft, fi vi deie-
&tus non effet, reftitui, aut eorum ** litem a iudice aeftima-
ri debere: eumque tantum confecuturum, quanti fua intereffet,
fe vi deieCctum non effe *?. $. 42 Ex interdicto vxDE v1
etiam is, quinon poffidet, reftituere cogetur. $. 43. Inter-
dictum hoc, quia atrocitatem facinoris in fe habet ?? , quae-
fitum eft, an liberto in patronum, vel liberis aduerfus paren-
tes competit ^* ? Et verius eft, nec liberto in patronum, nec
in parentes liberis dandum effe: meliusque erit, in fattum
aCtionem his ?* competere: aliter, atque fi vi armata vfus fit
aduerfüs libertum patronus, vel adueríus liberos parens ??:
nam ?^* hic 25 interdictum competit. $. 44. Hoc interdi-
étum et heredi et ceteris fuccefforibus competit. $. 45. Non
alii autem, quam ei qui ?5 poffidet, interdictum vnde vi com-
petere, argumentum praebet, quod apud Viuianum ?* rela-
tum eft, fi quis me vi deiecerit, meos ?^* non deiecerit, non
poffe me hoc interdicto experiri: quia per eos retineo pollef-
fionem, qui ?? deieCti non fünt. $. 46. Idem Viuianus re-
fert, 39 feruos quosdam vi depulit ?* , alios retinuit ?? et
vinxit, aut etiam eis imperauit ??^: vi te deiectum intellegi:
defiffe enim ?^ poffidere, cum ferui ab alio poffideantur. Et
quod in parte feruorum dictum eft, idem in omnibus dici ait
35 fi forte nemo depulfus effet, fed poffideri ab eo coepif-
fent, quiingreffus in poffeffionem effet. $. 47. Quid dicturi

fi. GEB. . 4 Vulg. inferit: boc. BR. — 5 Vulg. compellatur. BR. — 6 Vulg.
praefigit? vj BR. Hal. dezecit vi. 7 Hal et Vulg. praefigunt: Et. BR.
Rehd. Jdcircogue. GEB. — 8 Vulg. deiecerit. BR. — 9 Gothotr. in nota: qui-
ue dolo malo defierit. vulgat. Hal. Sed Florentina tamen probari poteft argum.
L. j. infra eod. — Et Baüil. habent: 93ev xàv 9/xa 3óAou Ó Hu3msc ixaócaTo vé-
qus3ei, Üaóxsvros. Vde et, fi absque dolo, qui deiecit , defievit po.,,/]id/ere, tene-
tur. BR. — IO Vulg. praefigit: boc. BR. — 11 Hal. et Vulg, inferunt: vnum.
BR. Etam Rehd. GER. 12 Vulgo etzam, abeft. B. I3 Vulg. ad
onmmesparvtes. BR. Etiam Rehd. ad ommes partes poffeffionis quibus aliquis ca-
ruit. — 14 Hal et Vulg. deiiceretur. B R. Etiam Kehd. deiceretur. GEB. — 15
'Taur. sH0Vilibus. GEB. 16 Vulg. éarum. BR. Vt et Rehd. GER. 17
Vulg. Julianus. etiam infra $. 45. BR. Etiam Rehd. GEB. 18. Vulg. ve-
flitui. Eorum autem litem. B R. Et itaquoque Rehd. GER. — 19 Hal. et Vulg.
fi vi deiecfus v101. effet. BR. Vt et Rehd. GEB. — - 20 Hal. facmovis conti-
anet in fe. Etiam Rehd. facinoris in fe contiuet. GER. 21 Hal. et Vulg.
competat. BR. Rehd. vt Flor. GEB. — 22, Vulg. iisdem. BR. — 23 Rehd. pa-
rentej. GEB. 24 Hal et Vulg. inferunt: et. BR. 25 Vulg. inferit:

boc. B R. 26 Vulg. inferit: 202. Florentinam firmant Bafil. zà 32 veuopévo
xu) uóvoy &puózs., BR, " Rehd. vt Vulg. GE B.
iterum; Zdem Iulianus ait, loco: refert. GE B.

28 Rehd, inferit: aautem.

27 Rehd. Iuliamum, et poft.

effemus, tractat, fi aliquo poffidente ego quoque ingreffus -

fum 3* in poffeffionem, et non.deiciam poffefforem , fed vin-
Ctum opus facere cogam: quatenus res, inquit, effet ?7?
Ego verius puto, eum quoque deiectum videri, qui illic vin-
Ctus eft ?9, $. 48. Ex cauía huius interdicti, in heredem,
et bonorum poffefforem , ceterosque fucceífores, in faCtum.
aCüio competit in id quod ad eos peruenit. | WRECUM
II. Pavrvslibro LXV. ad Edictum. Dorovkxma-
lo eorum factum eft, quo minus perueniret. |
Ill. VrerAwvs libro LXIX. ad Edictum. Qvop
eft 3?, et fi quis armis deieCtus eft: quia ^? ex facinoribus
defunctorum, de eo quod ad heredem peruenit, actio datur:
fufüicit enim, non in lucro veríari eum beredem, non etiam
damnumfubire. $. 1. Haec actio quae aduerfuüs heredem ce-
terosque fucceffores pertinet, perpetuo competit : quia in ea
rei perfecutio continetur. $. 2. Armis deiectum quomodo
accipimus? Arma funt omnia tela: hoc eft, et fuftes, et la-

pides, non folum gladii, haftae, ^* frameae, id ett, rhom-

phaeae ^?, $. 3. Plane et fi vnus vel alter fuftem *^?, vel
gladium tenuit, armis deieCtus poffeffor videtur. $. 4. Plus
dicitur, etfi inermes venerant **, fi in ipía concertatione *5,
qui inermes venerant *5, eo procefferunt, vt fuftes aut lapi-

des fumerent, vis erit armata. $. 5. Qui armati venerunt, -

etfi armis non fünt vfi ad deiciendum, fed deiecerunt ^7 : ar-

mata vis facta effe videtur: fufficit enim terror armorum, vt -

videantur armis deieciffe. $. 6. Si quis autem vifis armatis,
qui alibi ^* tendebant, metu hoc deterritus profugerit, non

videtur *? deieCtus: quia non hoc animo fuerunt, qui arma--

ti erant,fed alio tendebant, $. 7. Proinde et fi, cum armatos
audiffet venire, metu decefferit ?? de poffeffione ?* : fiue ve-
rum fiue falfum audiffet, dicendum eft, non effe eum armis
deiectum, nifi poffeffio ab nis fuerit occupata. — $. 8. Si autem,
cum dominus veniret in poffeffionem , armati eum prohibue-
runt, qui inuaferant poffeffionem: videri eum armis deieCtum,
$. 9. Eum igitur, qui cum armis venit ??, poffumus ?? ar-
mis repellere, fed hoc confeftim,. non. ex interuallo: dum-
modo fciamus, non folum refifteré permiffum , ne deiciatur:
fed etfi deiectus quis fuerit, eundem deiicere ?^ non ex in-
teruallo, fed ex continenti 59?. — $. 1o. Cum procurator ar-
matus venit, et ipfe dominus armis deieciffe videtur, fiue
mandauit, fiue, vt Iulianus ait, ratum habuit. $. 1r. Hoc
etin familia dicendum eft: nam ?? cum familia fine me ar-
mata venit, ego non videor veniffe, fed familia: nifi ?* iuffi,
velratum habui. $. 12. Hoc interdictum etiam aduerfus eum
proponitur, qui dolo malo fecit, quo quis armis deiiceretur
58, et poft annum reddetur in id quod peruenit ad eum, qui
prohibuit. $. 13. Vnde vi interdictum neceflarium fuiiö'ff fru-
' * uario

GERB. .. 29 Hal. et Vulg. inferunt: vj. BR. 20 Vulg. praefigit: fi. BR.
Etiam Rehd. GE2. — 531 Hal. expulit. Vulg. depulerit , vetinuerit, viuxervit ,

inperamerit. BR. — Kta et Rehd. nifi quod habeat : vepulerit. GEB. — 32 Hal..-

detinuit. GEB. . 33 Operas fcilicet. Bafil. &veyxásw égyácuc3us BR. 34
Hal.inferit: te. GEB. ^ 35 Hal. placuit, loco: ait. GEB. — 56 Hal. et Vulg.
fun.B R. Rehd. vt Flor. Ges. — .37 Vulg. erit. BR. 38 Hal. illinc viu-
&ug effet. GEB. 39 Gothofr. in nota:; Idem eft. v»lgat. Quod quidem
eft. Hal. Rehd. vt Vulg. GzB. — 40 Hal inferit: et. GEB. — 41 Hal.
et Vulg. inferunt: et. BR. . Vr et Rcehd. GER. 42 Flor. diferte eft : rom-
pbaeae. Sed Taur. fecutus eft Haloandrum. BR. 43 Hal. fufles. GEB., 44
Hal. venerunt. 45 S. L. in nota: Hal. contrectatione. |Atin DBafil. eít:
iy uáxn. BR. — 46 Vulg.venerunt. BR. — 47 Hal. fi deiecerint. 48 Hal,
et Vulg. alo. Graeci: ZAA«xXov. BR, Rehd. quoque vt Flor, GER. 49
Hal. et Vulg. inferunt: oi. BR. Etiam Rehd. et forte et hiclatet in: v;de-
tur. GEB. 50 Vulg. difcefferit. B R. 51 Hal, metu poffeffione decefferit.
GEB. 52 Kehd. veni[fet. GEB. 583 Rehd. fequens: confeflim, huc
transfert. G E B. 54 Flor. eft; deiecere. In Kehd. eít: dezcere. GES. — 55
Hal. addit: poffe. GER. 56 In Rehd. adícriptum: et. GEB. 57 Hal.
inferit: vel. G E B. 58 Flor. eít: deieceretur. Y1n Rehd. deiceretwr. GE R.

du
nor

(Ite

pof

8j
Vi
(
(
Tar

K

Vi
T
H

B

Y j
&T
hiC: |
«lit
"t (
ffl"'lï;
ff
n
[ito

[UTT
lY

j

j;s eun
Jceretf

Toano

; )n h
enantiy
k5
n
j fiü
g n
TE
jil, d
i f
)

1427

€tuario apparet, .f1 prohbibeatur .vti. frui vfufructa 5?. fundi.
$. r4. Vti frui autem prohibuiffe is videtur, qui vi deiecit
vtentem et.fruentem : aut non-admifit *?, cum.ex fundo exif-
fet non vfüsfruétus deferendi caufa. .. Ceterum fi. quis. ab ini-

| tio volentem incipere vti 9* frui, prohibuit, hoc interdictum

locum non. habet: quid ergo eft? debet fructuarius ?? vfum-
früctum Yindicare, $.. 15. Pertinet autem. hoc interdictum
ad eum qui fundo vti 9? frui prohibitus eft: 9* pertinebit 9*

etiam ad :eum, qui aedificiis vti frui prohibetur. Confequen-

ter autem dicemus ad. res. mobiles 9* hoc interdictum non
ertinere, fi quis vti frui prohibitus eft $" re mobili, nifi fi
*5 rej foli.accedebant $? res mobiles *?. Si igitur ibi fue-
runt, dicendum eft , etiam ad eas ** referri hoc interdictum
debere. . $. 16.. Item fi non vfusfructus, fed vfus fit relictus,
competit hoc interdictum: ex quacumque enim caufía confti-
tutus eft vfusfru&tus, vel vfus, hoc interdictum locum habe-
bit. :$. rz. Qui vfusfructus nomine qualiterqualiter. *? fuit
73 quafiin poffeffione, vtetur hoc interdiCto. | Sed fi quis,

pofteaquam prohibitus eft, capite minutus fit, vel mortuus:

recte dicitür,. heredibus.et füccefforibus competere hoc inter-
dictum, non vt in futurüm conftituatur vfüsfrucCtus, fed vt

praeterita caufa, et damnun. praeteritum,farciatur. — $.. I8. |

Heres quoque fimili modo. debebit in faCctum actionem fufci-

pere in id quod ad fe peruenit,

IV. InEM libro X. ad Edictum. .. Sr.vi me deiecerit
quis nomine municipum, in municipes mihi interdictum red-
dendum, Pomponius fcribit, fi quid ad eos peruenit. ..
«; W. InEM libro XI, ad Edictum. . $1 rerum ** tibi pof-

feffionem '*? .tradidero, ; dicit. Pomponius, vnde vi interdi-

Cum cefíare: quoniam non eft * vi * deie&tus, qui compulfus-

eft in.poffeffionem inducere, . e Y M QMESE Pb d
$055 0ME. Pavrvs libro XVII. ad Edictum. Iw 75 inter-

diCto vnde vi tanti condemnatio facienda eft, quanti interfit |

poffidere: et hoc iure nos vti, Pomponius fcribit; id eft, tanti
rem videri, quanti aCtoris interfit **: quod alias minus efle
78, glias:plus, nam faepe actoris pluris intereffe, hominem

fetinere, quam quanti is eft: veluti cum quaeftionis . haben-

dae, aut rei probandae gratia,; aut hereditatis adeundae, in-
terfit eius:eum poffideri 7?,. . ! |

LX M

VIE. -InEMw libro. XXIV. ad Edictum. Cvmw ate vi
deie&ctus fim, fi Titius *9? eandem rem 5* .poffidere coeperit:
non poflum cum alio, quam tecum, interdicto experirk — .
VIH, Inw libro LIV. ad Edictum. Fvrcriwivs
dicebat, vipoffideri, quotiens vel non dominus , cum tamen

poffideret, vi deiectus eft 9?. .

IX. Ing libroLXV. ** ad Edictum. , S1 plures he-

£9 Vulg. frutiu, loco: vfufruffu. BR. Et ita quoquö Rehd. GEE. 60
Vulg. addit: euwm. BR. Etiam Rehd. GEmz. 61 Vulgo: cti, abeft. B R.
62 Vulg. vfufructuarius. B R. — Etiam Rehd. GEB. — 63 In Rehd. cti, abeft.
GEB. . 64 Kal .et Vulg. praefigunt: fed. BR.
Taur. pertineVit. GER. 66 Taur. moViles. GEB. .. 67 Hal. probibitus
Jit. — 68 Ap. Hal. et Vulg, fi, abeít. B&. — Etiam in Rehd. GE £. 69
Vulg. cedebant. BR. Rehd. cedaut. GEB. — 70 Taur. moViles. GEB, — .l
Hal. inferit: res. — '72, Vulg. qualiterceumque. BR. Et ita Rehd. GEB. — 73
Hal. fuerit. : 74 Gothofr. in nota: Íi iterum tibi. Hal. Rehd. Sz me-
tu verum tibi. GEB. 75 Hal et Vulg. inferunt; z. et Bafil. habent:
xarà (íav vmgubosm cos vouxv, vt adeo fere exiftimem, fubfequens: vi, quod
et Taur. fufpe&tum fuit vifum, Flor. non fuo loco effe collocatum, B R. : Habet
hic: vi, etiam. Rehd. GEBR. 76 In Rehd. In , abeft. GEB. — 77 Vulg.
addit: poffidere. B R. Etiam Rehd. GE z. 78 Hal. minas fit. Vulg. wü-
«s efl. BR, Rhed. vt Vulg. GEB. — 79 Vulg. poffidere. BR. $0 Hal. in-
ferit: vj. Rehd. fi quis vi eandem. GER. 81 Vulg. fi quis vi eandem po[-
felffionem poffidere. 8 R. 82 Hoc: eft , ftellulis includi poterat, vt poft adie-
&tuni, B R. 83 Brenkmanngs hoc in hunc modum dare voluit: /bro fexage-
fumo *quinto* eít. enim et haec po'P:eriQr vox poftea adiéQa. GER. 84
Ap. Hal. zn, abeft. GE E. $85 Hal. et Rehd. z» eadem caufa praetor vefli-
tuere debet. GEB. .. 86 In Rehd, eftz pev interdicium , (ed partim punGis,

partim lineolis rubris in transuerfum ducdtis fa&um: inmterdwm. GEB. — 87

1!;;,DIGESTORVM LIB. XLIII. n XVE:

| terfit: quia'in:eo ipfo culpa tua p
| vi deiecifti, aut vi, aut clam fecifti.

Edam Rehd. GEEB. ^ 65
iam Rehd. fiue iu redigendo. GEB.

$97

redes fünt, vnusquisque non in ** amplius quam ad eum per-
uenerit, tenetur.. Qua de cauía interdum in folidum .tene-
bitur is, ad quem totum. peruenerit, quamuis ex parte heres

fit.. $. r. Deie&tum ab vfufru&tu, in eandem caufam Praetor

reftitui iubet ?5: id eft, in qua futurus effet, fi deieCtus non

effet: itaque fi tempore vfusfructus finitus fuerit, poftquam

deiectus eft a domino : nihilo minus cogendus erit reftituere;

id eft, vfumfructum iterum 3$ conftituere,
20 X..GaArvs libro Il. ad. Edictum Praetoris Vrbani, ti-
tulo «;de liberali caufa.. S x de fundo proprietarium et 87;"1'u-
&uarium praedo expulerit, atque, ob id fruéctuarius conftituto
tempore non vfus, perdiderit ius füuum: nemo dubitat, quin

8 1 . .' « * 3 * : E
*5 dominus, fiue experiatur cum fructuario aduerfl-,splgaedg-

nem, [iue non experiatur, retinere debeat reuerfüm. ad fe
vfumfructum:, et.quod fru&tuarius perdidit, id ad damnum

ii ;

-€ius pertineat, cuius facto periit.

. .—L Powrowivs libro VI. ex Plautio.. .Viw facit
qui non finit poffidentem eo, quod poffidebit, 39 vti arbitrio
gUIO ; fiue inferendo, fiue fodiendo,, fiue arando ?9,. fiuequid
. aedificando : ; fiue quid omnino faciendo, per quod liberam
poffeffionem aduerfarii ?? non relinguit ?3,. — ^ —— . —
Xll. MAncELLVSs libro XIX. Digefïoi:urh. 2* r O.

N Vs eum, cuilocator fundum vendiderat ?^, cumis in pof-

feffionem mitfus ?* effet, non admifit: deinde colonus vi ab

alio deiectus eft: quaerebatur, quis ?* haberet interdictum
vnde vi?, Dixi, nihil intereffe, colonus dominüni;inlgf:ädi: Vo-
lentem prohibuiffet, an emptorem, cui iuffiffet dominus tradi
poffeffionem, non admifit ?*. Ieitur interdictum vnde vi co-
lono competiturum, ipfümque fimili interdicto locatori obftri-
&ï.nüforeg,d quem deieciffe tunc videretur . ?8, cum 1
poileftionem non tradidit ??, nifi forte propter iuftam et pro-
babilem *?9 caufam id feciffet, —— : P à 1u&am,,et at
.. XIIL Vrrrawvs libro VIIL. ad Sabinum. Nv
vnde vi, neque aliud interdictum , famofum eft. ^ — ..
: XIV. PowmPourivs libro XXIX. ad Sabinum. Srp
fi vi armata deieCtus es, ficut ipfum fundum recipis *, etiam.
fi vi, aut clam , aut precario eum poffideres: ita rés quoque
mobiles omnimodo recipies, P ; "
.. XV. Pavrvs libro XIII ad Sabinum. Sx: vi me de-
jieceris, vel viadt clam feceris: quamuis fine dolo et culpa
amiferis poffeffionem, tamen damnandus es, quanti mea in-
raeceffit *^, quod omnino *

. , AVL VrPi1ANvs libro XXIX. ad Edi&um, 1w in-
terdiCto vnde vi ? dicendum eft, vt eius caufa quod ad patrem.
peruenit, ipfe teneatur. E

Hal. vel. Sed Bafïl Tiy Beemó]w) a TM Txovra wpüciw, qubd et contra Vulg.

e

. notandum, quae: zec frucbüarium , non habet. BR. Vti nec Rehd. GEE. 8g

Hal. et Vulg. inferunt: tznc. BR. Non Rehd. GER. 89 Hal. poffidebat.
Vulg. poffideat. R R. 'Taur. poffideV:t. Rehd. vt Hal. GE B. — 90 Hal. fiue i&
ferendo , fiue in fodiendo, fiue in arando. G E B. Vulg. loco: fiue fodiendo, ha-
bet: fiue vedigendo. . Sed Dafil. emeígovrz ii bgóscovru , * àporQuvra. BR. Et-
9t Vulgo: quid, abeft. B g. 92 Cor-
re&or Flor. vltimam 7 expunxit, nec tamen aufus eft, o addere. B R... Etiam
MSS. habent. : aduerfarii, Vat. T. Barb. Pal. I. S. Cruc. I. Dynkersh. vt et Rehd.
93 Hal. veliquit. GEB. 94 Vulg. vendidit. B R..Etiam Rehd. G £ g.
95 Ap. Hal. miffus, abeft. Vulg. zn poffeffionem ire iuffus effet. B R. Rehd.-vt
Vulg. ita vt etiam : 25, abfit. GEB. — 96 Rehd. inferit: eorum. G ER.
Hal. admififfet. Vulg. admifevit. BR. Rehd, vt Flor. GEB. |../98 Vulg. vide-
tur. BR,. :99 Hal. tradidiflet. GEB. — 10O Taur. probaVilem. GE B. Li
Hal. et Vulg. recepiffes. B R. Etiam Rehd. GE g. 2, Hal. praecefferit. Vulg.
procefferit. & R. :«Rehd. proceffiffet. G & 8.: 3 Hal. enmimodo. .4 Gothofr..
in nota: Vnde vi vti potes, fi a filio familias deieéctus es, vt eius caufa, etc.
vulgat. Hal. . Sed hic non debebat negligere, Vulgatam 73 jm ipfo in. initio
tollere, Hal. illud feruare, fed poft: vt, inferere; et. B R. Rehd. «t Vulg.
GEB. Vereor tamen, vt ex Brenkmanni admonitione vera ac integra Haloan-
dri le&io erui poffit, quae fequens eft: Iu interdido VINDE F I, fi.a filio-
familiae

cum emptori

-

u-

$& . DIGESTORYM LIB. XLIII TIT. XVL XVII.

XVIL IvrrAxvslibro XLVIIL Digeftorum. Qv
offeffionem vi * ereptam , vi in ipfo congreífu reciperat ^,
in priftinam caufam reuerti potius quam vi poflidere intelle-
gendus eft: ideoque fi te * vi* Qexegero,..lïlico tu me, deinde
ego te: vnde vi interdictum tibi gtlle erit. J
' XVIH. PAPiNrIANVS * libro XXVI. Quaeftionum.
€ v M fundum, qui locauerat, vendidiffet , l;ufflt emptorem in
vacuam $ pofieffionem ire; quem .colonqsgntrare proþlbuxt:
poftea emptor vi colonum exptïilt : '"m'terq&hs" ? vnde vi quae-
fitum eft. Placebat *?, colonum interdicto ** venditori te-
neri: quia nihil intereflet, ipfum an alium ex voluntate eius
imiffum intrare prohibuerit: neque enim ante omiffam *? pof-
feffionem videri, quam fi tradita fuiffet emptori: quia nemo
eo animo elffet, vt poffeffionem omitteret ^?, propter em-
ptorem, quám emptor adeptus non fuiflet: emptorem quoque,
qui poftea vim adhibuit, et ipfüm, interdiCcto colono teneri:
non enim ab ipfo. fed a venditore, pervim furndum effe poí- |
feffum, cui pofleffio *^ effetablata. Quaefitum eft, an em-
ptori füccurri debeat, fi voluntate venditoris colonum poftea
vi expuliffet? 'Dixi, non effé iuuandum, qui *5 mandatum
illicitum fufceperit *5. $. r. Eum, qui fundum vindicauit
&b eo, cum quo interdicto vnde vi potuit experiri, pendente
iudicio nihilo minus interdicto reCte agere, placuit. — ' |
XIX. TngvenoxuiNVvS libro XV. Difputationum.
ManrTo lulianus refpondit, fi me de fündo vi deieceris, in
. quo res mouentes fuerünt **, cum mihi 4nterdicto vnde vi
reftituere' debeas non folum poffeffionem foli, fed et ea, quae
ibi füérurit : quamquam ego moram fecero, quo minus inter-
dicto te conüenirem: fubtraétis tamen mortalitate feruis, aut
pecoribus, aliisue rebus caufa intercidentibus, tuum tamen
8 onus nihilo minus in eis reftituendis effe: quiaex ipfo tem-
— pore deli&i plus quam fruftrator debitor conftitutus elt 7*
^ — XX. Lasko ?? libro IIL Pithanon aà Paulo epitoma-
torum. Szr colonuüs tuus vi deiectus eft, ages vnde vi inter-
di&ó. Idem fi inquilinus tüus vi deie&tus fuerit. Paulus:
idem dici poteft de coloni colono, item ?! jnquilini inquilino.
4 o 4 1 X V LT. $
oocuNWN TO POSSIDETISy:
VrLriAwNvs libo LXIX. ad Editctum.
AI'I,' Praetor, vTI EAS AEDES, QVIBVS DE AGI-
TVR, NEC VI, NEC CLAM, NEC PRECARIO AL-
ER AB ALTERO POSSIDETIS: QVO MINVS ITA
POSSIDEATIS, VIM FIERI VETO. JDk croacis

HOc INTERDICTVM NON DABÓ: NEQVE PLVRIS,
QVAM QVANTI * RES ERIT, INTRA ANNVM,.QVO

PRIMVM EXPERIVNDI POTESTAS FVERIT, AGERE |

familias deiedlus es:. dicendum eff , vt et eius canffa, etc. — 5 Vulg. fibi , lo-
/co: vi, Sed etBafil. c;s mentionem bis faciunt. BR. . Rehd. Qui poffeffionem-3
fibi vi ereptam. in ipfo, etc. GEB. 6 Hal. recipit.. Rehd. veceperit. GE R.
Rehd. Paslus. GEB.. ^ 8 Taur.vaQüam. GEB. 9 Gothofr. in nota:
Al, de interdi&is vulgat. Hal. Yta Hal. et Vulg, et Florentiae adeít ab ordi-
naria manu. fPoterat adeo cum cautela afterifcorum admitti. BR. — Etiam in
Rehd. adeft. G E 5. 10 Rehd, Placebit. G E B. 11 In Rehd. ;nterdico ,

abeft. GEB. 12, Gothofr. in nota: amiffam. Hal. Et ita quoque Vulg.
Prope eít, «t; Florentinam deferam. g R. — Etiam Rehd. amiffum. GE B. 13
Etiam in Rehd. eft: omitteret, fed fuperfcriptum: al. amitteret. G E B. 14

Hal. et' Vulg. inferürnt: per vim. BR. Etiam Rehd. GEE. — 15 Gothofr. in
wota? quia. Fial. Etiam Vulg. B& B. Etiam Rehd. GER. 16. Hal. fufcepit.
G E B. 17 Hal.fuerint. | 18 Ap. Hal. et Vulg. tamen , abeft. BR. — 19
Hal. et Vulg. es; BR. . Etiam Rehd. GE &. 20 Vulg. lauolenus. B R. Etiam
Rehd. GE s. ^ 21 Rehd. Idem de, loco: ltem. GEB.-

& Halet Vulg. inferunt: eg. BR. Vt et Rehd. GEB, — 2 Gothofr.

PERMITTAM. $. r. Hoc interdictum de foli poffeffofe
fcriptum eft, quem potiorem Praetor in foli poffeffione habe-
bat ?, et eft prohibitorium ad retinendam poffeffionem. $. 2.
Huüius autem interdi&ti proponendi caufa haec fuit, quod fe-
parata effe debet ? poffeffio a proprietate: fieri etenim poteft,
vt alter poffeffor fit, dominus non fit: alter dominus quidem
fit; poffeffor vero non fit: fieri * poteft, vt et'? poffeffor
idem et dominus fit. ' $. 3. Inter litigatores ergo quotiens
eft proprietatis controuerfia, aut conuenit inter litigatores ^,
vter poffeffor fit, vter petitor, aut non conuenit.:. $i conue-
nit, abfolutum eft: ? ille poffefforis commodo, quem con-
uenit poffidere, ilie petitoris onere fungetur ?.' Sed fi inter
ipfos contendatur, vter poffideat, quia'alteruter fe magis pof-
fidere adfirmat: tunce, fires foli fit, in ? cuius poffeffione *?
contenditur, ad hoc interdictum remittentur. $. 4. Eftigi-
tuf hoc interdictum, quod vulgo ** v Tx POSSIDETIS ap-
pellatur, retinendae poffeffionis: nam huius rei caüfa reddi-
tur, ne vis fiat ei qui poffidet. Et confequenter proponitur
poft interditum vNDpE v1: illud enim reftituit vi amiflam
poffeffionem : lioc interdictum '? tuetur, ne amittatur pof-
feffio ** : denique Praetor poffidenti vim fieri vetht: et illud
quidem interdictum obpugnat poffefforem : hoc tuetur. Et,
vt !^ Pedius ait, omnis de poffeffione controuerfia aut eo **

| hoc, vt retinere nobis liceat quod poffidemus. — Reftitutae **
poffeffionis ordo aut interdiCto expeditur, aut per actionem,
Retinendae itaque pofíeffionis duplex via eft, aut exceptio,
aut interdictum: exceptio datur ex multis caufis ei qui poffi-
det. $. 5. Perpetuo autem hoc 7*.interdicto infunt haec,
QVOD NEC VI, NEC CLAM, NECPRECARIO, AB IL«
LO *5 possipEs *?. $. 6. Interdictum autem :pofleffo-

numquam vltro poffeffori datur: quippe fufficit ^? ei quod
poffideat. $. 7. Hoc interdictum locum babet, fiue quisto-
tum fundum poffidere fe dicat, fiue pro certa parte, fiuepro
indiuifo poffideat ^*. $. 8. Hoc interdictum in omnibus et-
iam poffeffionibus quae funt foli, fine dubio locum habebit
22, dummodo poffideri poffit ^?. $. 9. Quod ait Praetor in
2^ interdicto, NEC VI, NEC CLAM, NEC PRECARIO,

vt, fi quis poffidet vi, aut clam, aut precario, fi quidem ab
alio, profitei poffeffio: fi vero ab aduerfario fuo, non debeat
| eum propter hoc, quod ab eo poffidet, vincerez has enim pof-
| feffiones non debere proficere, palam eft, — ^ . -
Il. Pavrvs?Slibro LXV. ad Edictum. IvsTAenim
an iniufta aduerfüs 'ceteros polfeffio (it, in hoc interdicto ni-
. hil refert: qualiscumque enim poffeffor, ?^" hoc ipfo, quod
poffeffor eft, plus iuris habet, quam ille ?*, qui non poffidet,

in pota: habet. vulg. habeat. Hal. Sed et Flor. altera P eft deleta. BR. Rehd.
rvt Vulg. GEB. 5 Hal. debeat. GEB. 4 Hal. et Vulg. inferunt: etzam.
B R. $ Vulgo: et, abeft. B. Etiam in Rehd. GER. 6 Ap. Hal. znter
litigatores, abfunt. G EB. 7 Hal. praefigit: et. GEB. 8 Hal. fuugitur.
GEB. . 9 Hal.et omnes, de, loco: in. Septem tamen MSS. quae vidi , Flo-

adde Dynkersh. vt et Rehd. GEB. 10 Rehd. po[ffeffionem. GE B. IÉ
Taur. 4 Olgo. GE B. 12, Ap. Hal. zuterdibum , abeit. GEB. — 13 Rehd.
addit: vi. G E P. I4 Rehd. vt et. GEB. — 15 Hal. et Vulg. ad boc. BR,
Etiam Rehd, GEB. — 16 Gothofr. in nota: reffituendae. et ita Bartolus, Al-
bericüs. Et ita quoque Hal. et Rehd. GEs. 17 Hal. et Vulg. buic. E R.
Rehd. vt Flor. GEE. 18 Vulg. ab alio. BR. . 19 Hal. et Vulg. poffideas.

20 Hal. et Vulg. quippe cum fuffiiat. Et quoque Flor. fufficit, im: fuffi-iat ,
eft aptatum. BR, Rehd. vt Hal. et Vulg. GER.
22, Taur. babeVit. GEB.
24 In Rehd. ;2, abeft. GEB.
. 24 R«hd. praefigit: z. GEB.-

21 Ap. Hal. poffideat,
23 Gotbofr. in nota: , poffiit.
25 Rehd. eodem. GEB. — 26
28 Vulg. ipfe. BR.

abeft. GE £.
. Hal. GE R.
Hal. Caim, GEB.

pertinet, vt quod nón poffidemus, nobis reftituatur: aut ad

ALTER AB ALTERO POSSIDETIS, hoc eo ?? pertinet, -

rentinam feruant. BR. — Vat. I. V. VI. Barb. Chriftin. Pal.I. S. Cruc. I. quibus.

Etiam .

rem praediituetur, quod eft vrr PossipEkTiS: a&tio enim -

— .

s Mdb — —

h
N

M
P
tl
n
i
B
»
l
um
t
Y
y^
"
Fedi.
)nit
n
r xf
tll
874
AT
t al
y 16
!nemu
0
wl
lgt
u^
[f
&
o
Isl
i
J5 d
abait
od
A NIl
n
j
g

gt
fl*
quol
»H.ldeto

*

| DIGESTORVM LIB. XLIIL TIT; XVIL - XVIIL um
. MIE-VrrrAwvs?? libro LXIX. ad Edi&um. .Sz duo

poffideant in folidum , .videamus, quid.fit dicendum 3* ;
.quod q.u.ah.t"exf procedat, ttaCctemus; . Si quis proponeret pof-
feffionem iuftam, .et iniuftam: ego pofídeo ex iufta caufa,

tu vi, aut clam: fi a me poffides, fuperior fum ?? interdicto:

fi vero non a me, neuter noftrum. vincetur, nam et tu poffi-
des et ego. S. 3- Hoc interdictum duplex eft: .et hi, qui-
büs-competit, et aCtores et rei fünt. $. 2. Hocinterdictum

fufficit ei, qui aedificare in. fuo prohibetur: etenim videris.

mihi poffeffionis. controuerfiam facere, qui prohibes me vti
mea poffeffione, . $.. 3. Cum inquilinus dominum aedes refi-
cere volentem prohiberet, aeque competere interdiCctum vti
poffidetis, placuit: teftarique dominum ,. non ?? prohibere in-

quilinum, ne habitaret, fed ne poffideret. $. 4. Item. videa--
mus, fi auCtor vicini tui ex fundo tuo vites in fuas arbores .

transduxit ?^, quid iuris fit? et ait Pomponius,: poffe te. ??
ei denuntiare , et ?5 yites praecidere: idque et ?* Labeo fcri-
bit: aut vti eum debere interdicto vti poflidetis de eo loco,
quo radices continentur vitium : nam fi tibi *vim* fecerit, quo
minus eas vites vel praecidas, veltransducas, vim tibi facere
videtur, quo minus-poffideas: etenim qui colere fundum pró-

hibetur, poffidere prohibetur, inquit Pomponius ??. $. 5. | .
Atem videamus, fi proiectio ?? fupra vicini folum, noniure| . . - : |
-AITPraetor,f VTI EX LEGE LOCATIONIS SIVE.CON-

haberi *^? dicatur, an interdictum vti poffidetis. fit vtile alteri

aduerfus alterum ? Et eft apud Caffium relatum, vtrique effe:
| NEC VI, NEC CLAM,NEC PRECARIO, ALTER AB AL-
TERO FRVEMINI !', QVO MÍNVS ? FRVAMINI, VIM
FIERI VETO: SI QVA ALIA ACTIO DE SVPERFICIE
.quo lUS| POSTVLABITVR,CAVSA COGNITA ? DABO. $. 1. Qui
poffim retinere poffeffionem eius ** proiectionis, interdico |

inutile, quia alter folum poffidet, alter cum aedibus.fuper-
ficiem. $. 6. Labeo quoque fcribit, ** ex aedibus meis in

» aedes tuas proiectum ^? habeo: interdicis mecum, .fi eumlo-

cum poffideamus, qui proiecto tegetur *^? : an, quo facilius

tecum , ficuti nunc poffidetis eas aedes, ex quibus proiectus
*5 eft, $. 7. Sed fi fupra ^* aedes,. quas.poffideo, cenacu-
lum fit, in quo alius quafi dominus moretur, interdicto vti
poffidetis me vti poffe, Labeo ait, non eum, quiin cenaculo
moraretur: femper enim fuperficiem folo cedere. . Plane fice-
naculum ex publico aditum habeat, ait Labeo, videri non ab
&o aedes poffideri qui zpumT«c ** polfideret *?: fed ab eo,
éuius aedes füpra zpmrae effent: *?. verum elft hoc in eo, qui
áditüm ex publico habuit ?*9, Ceterum fuperficiarii proprio
interdicto ^* et aCtionibus a Praetore vtentur. ??:. dominus
autem foli, tam aduerfus alium, quam aduerfus fuperficia-
rium potior erit ?? interdiCto vti poffidetis: fed Praetor fupgr—
ficiarium tuebitur fecundum legem locationis: et ita Pompo-
nius quoque probat. . $. 8. Creditores:miflos in poffeffionem
rei feruandae caufía, interdicto vti poffidetis vti non poffe: et
merito: quia non poffident. ldemque et in ceteris omnibus,

Etiam Rehd. GEz. 9,9 Hal. et Vulg. PAVLVS.zR. Etiam Rehd. G x ».
30 Hal. et Vulg. inferunt: 440que. BR. Etiam Rehd. GEB. . 231 Hal. fa-
ciendum. GEB. . 232 Hal.etVulg. inferunt: z. BR. 33 Hal. inferit: fe,

.GEZ. 34 Vulg. traduxit. BR. — 35 Vulgo: te, abeft. B. Etiam in Rehd.

GER. 36 Ap. Hal et, abeft. Vulg. mutat in:^vt, et mox habet: prae-
cideret. BR. Rehd. vt Vulg. GEB. 37 1n Rehd. et, abeít. GEz. . 38

Hal. vt Pomponius inquit. GEP. 59 Gothofr. in nota: proie&um. vzalgat. |

Hal. Et ita quoque Rehd, GE B. : 40. Hal,ert Vulg. babere. BR. .. 41 Hal.
et Vulg. praefigunt: SiBR. Vr et Rehd. GER. .. 42 Rehd. prote&um , et

ita in fequentibus quoquez' prote&o, prote(lionis, et protedhum. GEB. 43]

Vulg. tegitur.BR.. , 44 Kal poffeffionem , ius prote&hionis intevdico. tecum.
45 Gothofr. in nota: proiectum eft. vu/gat. Flal. Et ita Taur. etiam in mar-
gine. Rehd. .a quibus proteum efl. GEB...— 46 Vulg. inferit: eas. BR. 47
Videtur Gothofr. in fua nota notare Haloandrum, qui in Graecis latine verfis
haec habet: xeum7às vefugia. quemadimodum. V.lpianus. de vfufruclu. latine
appelat. GEB. .. 48 Hal.et Vulg. poffidet. B R. ^ :49 Hal praefigit: et.
G E B. 50 Hal. et Vulg. babuerit. BR. — 51 Rehd. inferit: vt po[[;detis.
G E B. 52 Etiamnunc Flor. eft: vtetur. et ideo nonnemo. in praecedenti-
bus repofuit: fupevficiavius. 'Taur. videtur fecutus Hal. qui habet: vtentar,
cum ceteri fingularem habeant, vt correctum eft, BR. Rehd. ceterum fi fuper-
ficiavii -- -- vtetur. GEB. 53 Hal inferit: z. GEB. . 54 Scriptum erat

Flor. iu parte meo tedorio babeat et in parte fua.. Fa&um bis; im pariete, et:

. dandum.

qui cuftodiae.cau(a miffi füunt in. poffeffionem,. dicendum eft.
9- 9. 5i vicinus meus in partemea teCtoria habeat, et in parte
fua 5*: vti poffidetis 5* mihi efficax eft, vt ea tollere com-
pellatur. $. ro. Nonvideor vi poffidere, qui ** ab eo, quem
fcirem vi ?* in poffeffionem ?* effe, fundum.accipiam. $. ir.
In hoc interdiCcto, condemnationis fumma refertur ad refipfius
aeftimationem. QVANTI??nES EST,fÍic accipimus 9?, quan-
ti vniuscuiusque intereft, poffeffionem retinere. Seruii autem
fententia eft, exiftimantis, tanti poffeffionem aeftimandam,
quanti ipfa res eft: fed hoc nequaquam opinandum eft: longe

enim aliud eft rei pretium; aliud poffeffionis.

. IV. IngM libro LXX. ad Edictum. Iw fumma puto
dicendum, et inter fructuarios hoc. interdictum reddendum,
etfi alter. vfumfruCtum, alter potfeffionem fibi 9* . defendat.
Idem erit probandum, et fi vfusfruCtus quis fibi defendat 9?
poffeffionem: et ita Pomponius fcribit. Proinde 9? etfi alter
vfum, alter fructum íibi tueatur, et his interdictum erit

b -,'.,VLPIANVS lib?O,LXX' ia Edi&um.'

DVCTIONIS, SVPERFICIE, QVA D£ AGITVR,
füperficiem in alieno folo habet, ciuili aCtione fuübnixus eft:

nam fi conduxit füperficiem *, ex conducto *: fi émit, ex em-
pto agere cum.domino foli poteít. Etenim fi ipfe eum prohibeat,

| quod ? intereft, agendo confequetur. Sin autem ab alio pro-

hibeatur,:praeftare ei aCtiones fuas debet dominus, et cedere.

Sed longe vtile.* vifum eft, quia et.9 incertum.erat, an lo-

cati ? exifteret, .et quia melius eft poffidere potius, quam in

perfonam experiri, hoc interdictum proponere, et qualíi in

rem actionem polliceri.: $. 2. Proponitur autem *? interdi-
Cum -duplex, exemplo interdicti vti poffidetis. "Tuetur ita-
que Praetor eum, qui fuperficiem petit, veluti vti. ** poffide-
tis interdicto: neque exigit ab eo, quam *? caufam polffidendi
habeat: vnum tantum requirit, num forte vi, clam, preca-
rio *? aduerfario poffideat. Omnia quoque, quae in vti pof-
fidetis interdicto feruantur, hic. quoque feruabuntur. $. 3.
Quod ** ait Praetor, sx *? AcTIO DE SVPERFICIE PO-
W. L ofur, ( , ib i | STV-

fuo, pro: fua. in: te&orio, nihil tentatum. "Taur. fecutus Hal. priftinam fcri-
pturam reduxit.. Alii omnes habent, vt correctum Flor. Etiam Dafil. £v 7á
ToíXo. BR. Etiam MSS. znu pariete meo. Vat. .. Barb. Chriftin. S. Cruc. I. 1.
Dynkersh. vt et Rehd. Solus Magl. im partem seo teclorio. GEB. — 55 Hal.
et Rehd. inferunt: interdiflam. G EB. |— 56 Gothofr. in nota: fi ab eo. valg.
Hal. Etiam. Rehd. GEB, ^ 57 .In Rehd. vi, abeft. GEB. . 58 Hal, et Vulg.
iu poffeffione. Et Flor. m deleta. BR. Etiam Rehd. GEB. — 59 Rehd. inferit:
ea. GEB. . 60 Rehd.accipiemas. GEB. — 61 Taur. jVi. GEB. . 62 Rehd.

inferit; quafi. GEB. .. .. 63. Etiamnunc Flor. eft: Perinde, B R. )
| 1 Volg.fraimini. BR. Rehd. vtimimi. GEB. . 2, Hal. inferit : ifa.
GEB, . 53 Vvlg.inferit: iudiciwm; BR. Etiam Rehd. G &z. 4 Yaur. in

A.dnotat. fauperficiem in. P. fuperficium. | Hoc modo in L. 32. fupra de Inv. dot.
vbi . Taur. fuperficium , .retinuit. .. Codices. fcripti et editi: faperficiem. BR.

| Ktiam Rehd. et Hal. GEÉ. 5 Vulg. addit: eff a&fio. B R. 6 Vulg. in-

lerit: fud. BR. Etiam Rehd. G E B. 7 Hal. et Vulg. vtilius. 'Tu vide L. 2.

| $. 2 3. infr. de dol. mal. et mnet. exc, et SanGtii. Mineruanilib. IV. c. 7. ibique Pe-

rizon. 7..4. BD R. . Rehd. vt Flor. GEs. 8 Ap. Hal. et Vulg. et, abeft.

BR Etiam,in Rehd. GEB. |. 9 Hal. et Vulg. Jocatio. B R. Etiam Rehd.
. GEB. . IO Vulg.inferit: boc. £ R. . I1 Taur. velV TI. GEB. 12, Vulg.

qualem.BR. . X3 Hal. et Vulg. inferunt: ab, et ita fcripti omnes. B R. Vat.

.. K. Barb. Chriftin. Pal. IL. S;, Cruc.I. Bynkersh. vt et Rehd. GER. — 14 . Vulg.

inferit:. autem. BR. Etiam Rehd. G x a. 15 Hal. inferit: alia. Vulg. qua
Nnnnnn : alia

d DIGESTORVM LIB. XLIIL TIT. XVIIL XIX.

'moditatefh riui, aut propterea quia vla publica interrupta erat,

STVLABITVR, CAVSA COGNITA '5 pAno, fic intelle-
gendum eft, vt, fi ad tempus quis füperficiem conduxerit, ne-
getur ei in rem a&tio. Et fane caufa cognita ei, qui non ad
modicum tempus conduxit füperficiem, in rem a&tio compe-
tet. $. 4. Is autem, in cuius folo fuperficies eft, vtique non
indiget vtili actione, fed habet in rem, qualem habet ** de
folo. Plane fi aduerfus fuperficiarium velit vindicare, dicen-
dum eít, exceptione vtendum ** in fattum data: nam cui da-
mus aétionem, eidem et *? exceptionem competere multo
magis quis dixerit. $. 5. Sifoli poffeffori füperficies euinca-
. tüur, aequiffimum erit, fubuenire?? ei vel ex ftipulatu de eui-
.&ione, vel certe ex ernpto actione. $. 6. Quia ?* autem ét-
iam ?? in rem a&tio de füperficie dabitur, petitori quoque in fu-
perficiem dari, et quafi vfumfructum,. fiue vfüm quendam
eius effe ?^?, et conftitui poffe per vtiles aCctiones, credendum
eít. $. 7. Sed et tradi poffe intellegendum eft, vtet legari
et donari poffit, $. $. Etfi duobus fit communis, etiam vtile
communi diuidundoiudicium dabimus. $. 9. Seruitutes quo-
que Praetorio iure conftituentur ^*: t ipfae ad exemplum
earum,. quae ipfo 1ure conftitutae fuünt, vtilibus .g&ignibus
petentüur: fed et interdictum de his vtile competet. —
II. Gazvs libro XXV. ad Edictum. prouinciale, $ v-
PERFICIARIAS aedes appellamus, quaein conduéto folo po-
fitae fint ?^*, quarum proprietas et ciuili, et naturáli, iure
eius eft, cuius et folum. — ^" . | |

s2 TET X TX
DEITINERE ACTVQVE PRIVATO. .
VrPrANVS libro ILXX; Aäd' | Ed1&um | |

PRAETOR'ait, QVO ITINERE ACTVQVE * PRIVA- |

E TO, OVO DE AGITVB, VEL VIA, HOC ANNO

NEC VI,NEC CLAM, NEC PRECARIO AB ILLO VSVS -

EKs: QVO MINVS ITA VTARIS, VIM FIERI VETO.
. 1. Hoc interdi&tum prohibitorium eft, pertinens ad tuen-
das rufücas tantummodo feruitutes. $. 2. Hoc interdicto
Praetor non inquirit, vtrum habuit iure feruitutem. impofi-

tam, an non: fed hoc tantum, an itinere actuque ^ hoc anno -

víus fit, non vi, non clam, non precario: et tuetur eum, ]i-
cet eo tempore, quointerdictum redditur, vfus non fit. Siue
igitur habuit ius viae, fiue non habuit, in ea condicione eft,
vt ad tuitionem Praetoris pertineat: fi modo ? anno vfus eft
vel modico tempore, id eft, non minus quam triginta diebus.

Neque ad. praefens tempus refertur vfüs, quia plerumque iti- :

neribus vel via non femper vtimur, nifi cum vfus exegerit ^:
ita * annui temporis fpatio conclufit vfum. $. 3. Annum ex
die interdi&cti retrorfum computare debemus. $. 4. 5i quis
hoc interdicto vtatur, fufficit alterutrum probare, vel iter,
velactum in vfu habuiffe. $. 5. Iulianus ait, quoad vsque
ingreffus eft 5, eo vsque ei interdictum competere: quodve-
rum eft. $. 6. Viuianus * re&te ait, eum qui propter incom-

alia. ER Etiam in Rehd. poft: fi, duae a fibi inuicem fuper impofitae in fi-
ne verfus apparent. G EE. 16 Vulg. inferit: zudicium. B R. .Etiam Rehd.
G E B. 17 iIn Rehd. babet, abeft. GER. 18 Vulg. exceptione eumm re-
quonendum. BR. Etiam Rehd. GER, . 19 Ap. Hal. et Vulg. et; abeft.'B R.
20 Hal. et Vulg. fa&neniri. BR. Etiam Rehd. GEB. — 21 Rehd. Qzod, loco:
Quia. GEB. 22 Wulg. Qrod autem et im vem. B R. 23 Hal. et Vulg.
vjum quendam, ineffe. BR. Etiam Kehd. GEE. 24 Rehd. confhituumtur.
GE B. 25 Hal. funt. , |
I Flor. olim: 44e, aberat. BR. 2, Rehd. inferit: prizato. GERP.
3 Gothofr. in nctá: fi modo hoc anno. valgat. fi modo eo anno. Hal. Rehd.
vt Vulg. Hal. pergit: vel modico tempore vfus fit, idefl etc. GEB. . 4 Hal,
exegit. GE B. 5 Hal. ;taque. Rehd, et ideo. GE B. 6 Vulg .addit: fun-
dum. 5 R. 7 Wulg. Iuliauus. BR. 8 Hal. et Rehd. facit. GER. 9
Hal. et Rehd. addunt: effe. GE E. IO Gothofr. in nota: neutro. vzlgat.
Hal. Va vt in textu cít, habet Taur. tanquam v? boc, non effet Florentiae ;

per proximi vicini agrum iter fecerit: quamuis id frequenter.
fecit *, non videri omnino vfum ?: itaque inutile effe inter-
dié&tum, non quafi precario vfüm, fed quafi nec vfum: ergo

ditatem riui, aut propterea, quia via *? praerupta "^ erat.
uatum: nam et hic eadem quaeftio eft *^. $. 7. Is cuiusco-

vfus videtur itinere, vel.actu, vel via, et idcirco interdictum.

uituyem. .$..8. Si quis autem ,. cum putaret fundum ad fe
pertinere, fuo nomine iter fecerit amicus meus: vtique fibi
non mihiinterdi&tum adquififfe intellegitur ^9. $. 9. $i quis
^* propter inundationem vfus non fit itinere actuque hoc.
anno, cum füperiore ?? vfus fit: poteft repetita die hoc in-
terdicto vti per in integrum reftitutionem ex illa parte, sx
QVA ?? Mm1HI IVSTA CAVSA ESSE VIDEBITVR., Sed
etfi per vim hoc ei contigerit, in integrum eum reftitui opor-
tere, Marcellus probat. Praeterea et aliis cafibusinterdictum
repetita die competit, ex quibus in integrum quis reftitutio-
.nem impetrare folet. $. 1o. Praeterea fciendum eft, fi, di-
latione data aduerfario, füturum eft vt caufa interdiCti. met.
deterior fiat, aequiffimüm. effe, repetita die reddi interdi-
Cum. $. rr. Si tibi fundum precario conceffero , cui via.
debebatür: .deinde tu a domino fundi precario rogaueris, vt
ea ?* via ad eum fundum vtaris: an noceat tibi exceptio,. ft
aduerfus eum velis interdicere, a quo precario viam rogafti

| Et magis eft, vt noceat. Idquecolligi poteft ex eo, .quod,

Iulianus fcribit in fpecie huiusmodi.-. Quaerit ?? enim, fi ego
tibi fundum precario dedero , cui via debebatur, et tu.roga-
ueris precario, vt ea via vtaris, nihilo minus vtile interdi-
C&um mihi effe: quia ficuti me precarium rei meae non tenet,
ita ?9 nec perte precario poffidere intellegor: quotiens enim.
colonus meus, aut is, cui precario fundum dedi, vià vtiturz
ego ire intellegor: proptér quod et reCte dico, me itinere
vfum ??: quae ratio, inquit, efficit, vt et ^* fi ego ?? viam,
precario rogauero , et tibi fundum precario dedero: quamuis

interdictum 3*: et precario eo itinere vfüs effe videar non
immerito: non enim opinio tua, fed mea quaerenda eft, tui
tamen, 3? credó, poteris interdicto vti, etfi de hoc nihil feri-
bat Iulianus. $. 12. Si quis fupradicto temporeanni, non vi,
non clam, non precario itinere vfus fit, verum poftea non
|fit vfus, fed clam, precarioue: videndum eft, an ei noceat:
et magis eft, vt nihil ei noceat, quod attinet ad interdictum.
J [L PavrvslibroLXVI.ad Edicum, Ngc enim cor-

niente delicto poteft,

( quod tamen ibi fuppletum, licet recentius, nifi forte vetus emendatio recenter
fuperducta et, fed et c in: mec, eft deleta, vt fit: meutro. Inde Hal. ergo
fecundum baec neutro..— Vulg. evgo fecumdum boc meutvo. fundo. pR, Rehd. er-
go fecundum hoc mentvo agro. GER. Ii In Rehd. enzn,abeft. GEB. . IZ
Flor. erat: fit, indeque fa&um : zuzt. Sed re&tius, vt reor, Taur, BR. Rehd.
it.GEB. . I4 Hal inferit: publica. G EB.. — 14 Vulg. zmterrupta. BR. . 15
Hal.et Rehd. inferunt: fit. GEP. — 16 Rehd. addit: et eadem folutzo. G E R.
17 Vulg. aligmis. & &. Etiam Rehd. GEz.. 18 Vulg. boc. BR. Etiam Rehd;
GER. . I9 Vulg. iretur. BR. . 20 Rehd. zutelligetur. GEB.. , Nec non Hal.

inferit: alia. GE B. . 24. Vulg. bac. & R. Rehd. vt et bac. GER. — 25 Vulg.
quaeritur. BR. Etiam Rehd. GEE.. —— 26 Hal. et Vulg. inferunt: etiam. BR.
27 Vulg. addit. effe. s. Etiam Rehd. GE B. . 28 Ap. Hal. et,-abeft.
G E B. 29 Ap. Hal. et Vulg. ego , abeit. GE z. 30 Flor. eft z adícripta ,

vt fit: iueris. GE B. 31 Hal. interdiélgm iuatile fit. Vulg. offet. R. | 32 Hal.
' m | | ; ct

fecundum «hoc) nec vtro *? vfus videtur: multo enim **
minus illo vfus eft, per quem noniit *?^, propter incommo- -

Idem erit dicendum, et fi non erat via publica, fed?iterpri- -
lonus, aut hofpes,-aut quis: 7 alius iter ad fundum fecit, -

habebit: et . haec *? ita Pedius fcribit, et adicit, etiam fi igno-.-
.rauit, cuius fundus effet, perquem iret.*?, retinere eumfer- -

hac mente ieris:??, quafi fundo meo deberetur, inutile effe-

rumpi, aut mutari, quod reCe transactum eft, füperue- |

21 Hal.inferit: autem. GEB. — 22 Rehd. inferit: auso. GEE. . 23 Kehd.

4
)
h
"

WeUow C . d —

DIGESTORVM LIB. XLIIL TIT. XIX. 180 Vsb

III. VrerAwvs libro LXX. ad Edictum. Iwpx ??
etiam illud Labeo fcribit, fi, cum a me recte via vtebaris, fun-
dum vendidero, per quem vtebaris ?*, deinde emptor te pro-
hibuit ?*?: licet clam videaris ab eo vti, nam qui prohibitus
vtitur, clam vtitur, tamen interdictum tibi competere intra
annum: quia hoc anno non vi, non clam, non precario vfus
es ??, $. r. Item fciendum eft, non tantum eum clam via
vti, qui ipfe prohibitus vtitur: verum eum quoque, perquem
quis id ?? ius retinebat, fi eo prohibito, per quem retinebat,

vtatur. Plane fi ignoraui prohibitum , et ?9 perfeuero ??

vti, nihil mihi nocere dicendum eft. $. 2. Si quis ab au-
Ctore *? vi, aut clam, aut precario vfüs eft: reCte a me via
vti prohibetur, et interdiCtum ei inutile eft: quia a me vide-
tur vi, vel clam, vel precario poffidere, qui ab auctore meo
vitiofe poffidet. mNam et Pedius fcribit, fi vi, aut clam, aut
precario ab eo fit vfus, in cuius locum hereditate, vel em-
ptione, alioue quo iure fücceffi, idem effe dicendum: cum enim
fuccefferit ^* quis in locum eorum, aequum 'on eft, nos
noceri ^? hoc, quod aduerfus eum non nocuit, in cuius lo-

cum fücceffimus. $. 3. In hoc interdicto examinatur *?, .

quanti eius intereffe **, via non prohiberi, fiueitinere. $. 4.
Vti videmur feruitutibus etiam per feruos, vel colonos, vel

-amicos, vel etiam hofpites: et. fere per eos omnes, qui nobis

retinentferuitutes: fed enim per fructuarium ^? quidem ferui-
tus retinetur: per fructuarium autem interdictum hoc domino

mon competere, Tulianus ait. $. 5. Idem Iulianus Ícribit, fi

meus vfusfructus in fundo tuo *?, proprietas vero tua fuerit,
et vterque noftrum per vicini fundum ierit, vtile interdictum

de itinere nos habere, et fiue forte ab extraneo fruéctuarius

prohibeatur, fiue etiam a domino: fed et, fi dominus a fru-
étuario, competet: nam et fi quilibet ^" prohibeat ire, inter-
dictum aduerfus eum competit. $. 6. . Hoc interdictum et ei
competit, qui donationis caufa fundi vacuam poffeffionem
adeptus eft. $. 7. Si quis ex ** mandatu *? meo fundum

emerit, aequiífimum eft, mihi hoc interdictum dari, vt ??

ille vfus eft, qui mandatu meo emit. $. 8. Sed et, fi quis
vfumfruCctum emit, vel v(um, velcuilegatuseft, et traditus:
vti hoc interdicto poterit. $. 9. Hoc amplius et is, cui do-
tis caufa fundus traditus eft, experiri hoc interdicto poterit.
$. ro. Et generaliter ex omnibus caufis, quae inftar habent
venditionis, vel ex ?* alterius contractus, dicendum eft, hoc
52 interdicto locum fore. $. 1r. Ait Praetor, ov1 *? xmra-
NERE ACTVQVE HOC ANNO, NON VI, NON CLAM,

et Rehd. prac&gunt',- vt. GEE. zri Vulg. Vude. BR Etiarln"REBd',;

GEB. 34 Taur. vtePavris. GEE. 35 Hal. probibuerit. GER. 36 Hal.

et Rehd. fis..G E s. 37 In Rehd. id, abeft. GEs. ^ 38 Hal inferit: fi.
GEB. 39 Vulg. perfeuerauero. B'R. Etiam Rehd. GEB, . 40 Vulg. in-
ferit: aut. BR. 41 Gothofr. in nota: fuccefferimus. Hal. Nempe Hal.
ita habet, immo et Vulg. loco: faccefferit qmis. — B. Rehd. fucceffimus.
GEB. 42 Gothofr. in nota: Al. nobis nocere. FHíal. nocere adueríus nos
hoc. v»ig. aduerfus nos nocere hoc. . Vt Hal. habent fcripti duo, vt Vulg.
decem. ER. Duo funt: Vat. I. et V. decem: Barb. Vat. H. IHI. IV. VI.
Chrittin. Pal. I. H $. Cruc, E. II quibus adde Dynkersh. vt et Kehd.
GEB. . 43 Vulg. aeffimatur. BR. 44 Gothofr. in nota: 4l. intercft.
Legit Iacob Lectius: intereffet. — Vt LeGius, ita dudum Vulg. Hal. zmter-
fit. BR. Rehd. vt Vulg. GE s. 45 Vulg. inferit: mob;s. BR. Etiam Rehd.

GEE. 46 Rehd. eff, loco: tuo. GER. 47 Hal. inferit: alius. GEB. |

48 Ap. Hal ex, abeft. GEsz. 49 Vulg. mandato. BR. : 50 Hal. et
Vulg. vb;, loco: vt. BR. Rehd. vt Flor. GER. 51 Hoc: ex, abeit ab
omnibus MSS, quae vidi, omittit et Vulg. et videtur ex antecedentibus repe-

titum, Hal.loco: ex, habet: etiam. & R. MSS. funt; Vat, I. VI. Barb. Chriftin. |

S. Cruc. L. Il. Bynkersh. etiam Rehd. G ER. 52; Loco: buic, quod habent
omnes, BR. Etiam Hal, et Rehd..GE&. 53 Hal. et Vulg. 440. BR. Et-
iam Rehd. GEB. 54 Ap. Hal. id, abeft. GER. 55 Hal, et Vulg. eff.
BR. Etiam Rehd. GEB. —— 56 Hal. et Vulg, e£. BR. Etiam Rehd. GE&.
57 Hal.inferit: etiam. GEB. ^ 538 Hal. s, et mox: potefl. GEB. 59
Gothofr. in nota: reficiendi doceat. vzlg. reficiendi docet, Hal. GE g. —— 60

NON PRECARIO AB ALIO VSVS ES, QVO MINVS ID
5* ITER ACTVMQVE, VT TIBIIVS ESSET ??, REkFrI-
CIAS, VIM FIERI VETO: QVI HOC INTERDICTO VTE
VOLET, IS ADVERSARIO DAMNI INFECTI, QVOD
PER EIVS VITIVM DATVM SIT, CAVEAT. $. 12. Vti-
litas fuafit, hoc quoque interdictum proponere: namque con-
fequens erat, eum ??, qui itinere vtitur, interdictum pro-
ponere, vt refici iter poffit: quemadmoódum enim alias vti
poteft itinere vel ** actu commode, quam fi refecerit? cor-
rupto enim itinere, minus commode frui aut agi poteft.
$. 13. Hoc autem a füperiore diffat, quod illo quidem inter-
dicto omnes vti poffunt, qui hoc anno vfi füunt, hoc autem
interdicto eum ?5 demum vti poffe, qui hoc anno vfus eft,
et.ius fibieffereficiendi, oporteat ??. . Ius autem effe videtur
ei 9? , cui feruitus debetur. . Itaque qui hoc interdicto vti-
tur, duas res debet docere ?*: et . hoc anno fe vfum, et ei
feruitutem competere. Ceterum, fi defiit ? alterutrum, de-
ficit interdictum: nec immerito: qui enim vult ire agere tan-
tisper, quoad de feruitute conftet, non 9? de iure fuo do-
cere: quid enim perdit, qui eum patitur hoc facere, qui 9^
hoc anno fecit? Enimuero qui vult reficere, aliquid noui
facit: neque debet ei in alieno permitti id moliri, nifi vere

eundi habeat 9? et agendi, reficiendi ius non habeat: quia in
feruitute conftituenda cautum fit, ne ei reficiendi ius fit: aut
fic, vt, fi velit reicere, vsque ad certum modum reficiendi
ius fit: merito ergo ad refictionem 9* fePraetor rettulit. VT
TIBI1, inquit ?, 1vs EST, REFICIAS: VTI $? 1vs ksr,
hoc eft, *? ficuti per feruitutem impofitam licet **, $. 15.
- Reficere fic accipimus, ad priftinam formam iteret actum re-
ducere: hoc eft, ne quis dilatet, aut producat, aut depri-
mat, autexaggeret: et *?^ aliud eft enimreficere, longe aliud
facere. .$. 16. Apud-Labeonem quaeritur, fi pontem quis
. nouum velit facere viae muniendae caufa: an ei permittatur?
. etait permittendum, quafi pars fit refiCctionis *5 huiusmodi
munitio. Etego puto veram Labeonis fententiam, íi modo
.fine hoc commeari non poffit, A D tbr. DP
b JV. VESNvrLErivslibroI. Interdictorum. V egTknRES
nominatim. adiciebant, vt.éa quoque, quae ad refictionem
7* vtilia effent, adportanti visnonfieret: quod füperuacuum
.eft: quoniam qui adportari ?? non patitur ea, fine quibus re-
fici iter *? non polfit, vim faceré videtur, quo minus refi-
ciatur.. $. 1. Si quis autem, cum poffet *7 compendiaria *$
ad-

. Hal. fus autem videtur ei effe veficiendi,cni. GE B. — 61 Hal offeudere. GE B.
621 Vulg. defit. BR. — 63 Gothofr. in nota: non debet de iure fuo. vwlgat.

ve babest. GEB. —— 66 Hal. babet. GE B. 67 Gothofr. in nota: refedio-
nem. Hal. Et omnes. Rurfus ita occurritin $. 16.et L. fequ, pr. et $. 1. Flor.
'in omnibus locis vox correcta eft. &R&; — Habuit hic et Rehd. reficionem , fed
. correctum eft. Et fane vbique dare debebat Taur. reffüones. — Neque enim

69 Hal. inferit: autem. GERB. 7o Hal. et Vulg. inferunt:- veficías. E R.
Etiam Rehd. GER. 71 Vide Noodt. 4. Probab. 3. m. €. 72 Hoc:
.ét, potelt effe enatum a literis finalibus vocis antecedentis. Sed et poteft effe
. tmefis oU etenim. Hal. et Vulg. omittunt. IMle in fequentibus ita: lenge emint
aliud eft veficere , aliud facere. Vulg. alud en£m eff veficere , longe aliud facere,
et ita Vat. Il et IIL.' At habent: alzzd ef? enim exc. Pal. 1. I.. S. Cruc. I. 4K.
et Chriftin. Sed Vat. I. VI. Barb. nihil a Flor. defleQunt. , 8 R. Cum Pal. I.
et reliquis facit Bynkersh. Rehd. alud euim longe refiere , aliud facere. G & 8.
73 Gothofr. in nota: refeflionis. Yta Hal. et Rehd. GEB. . 74 Gothofr,
|in nota: refeclionem. Ya Hal. et Rehd. GE . 75 Hal. adportare. GE&.

| 76 Ir Rehd. iter, abeft: videtur tamen adeffe vocis veftigium in: veficit. 1ta
enim fcriptum pro: refici, vltima t deinde deleta. GEs. — 77 Hal. poffit per ,
et ita quoque habet Vat. I. et Pal. 1. per compendiaria. BR. In Rehd. libra-
rius fcripferat: cum , fed ad vocem: compendiaria , oculis delatus, credidit fe
hanc vocem iam coepiffe fcribere, s in o rotundauit, atque ita apud eundem
ifta: cum poffit, plane abfunt. G E. - 78 Gothofr. ia nota: poflet per com-

peü-

Nnnnnn s

habet 9? feruitutem. . $. r4. Fieri autem poteft, vt qui ius

P d

. Hal. GEB. 64 Hal et Vulg. quod, loco: qui. GER. 63 Hal. wifi iu- —

hic de refingendo , fed de veficiendo eft fermo. GEB. — 68 Hal. inquiens. GEB. -

-

902 | DIGESTORVM LIB. XLIIL TIT. XIX. XX.

adportare quae refictioni 79.neceü'aria funt, longiori. itin.ere
velit 59 adportare, vt deteriorem caufam eundi faciat: im-
pune ei vis fiet, quia ipfe fibi impedimento fit, quo minus
reficiat. | ?
V. Vrrriawvs libro XX. ad Edictum. A»PraAnET
ergo, eum qui non patiturhaec conger!, vim facere, quo mi-
nus quis perficiat **. $. r. Planefi quis, cum poffet alia
parte agri 5? fine incommodo domint fund;41mpenfam adpor-
tare, id egit, vt alia ?? parte adportet ": impune ei vim
fieri, recte placuit. $. 2. Hoc interdiétum non folum ipfi,
verum füccefforibus quoque effe dandum, non eft ambigen-
dum. Emptori 5 quoque dabitur, et in emptorem. $. 3- N
quis feruitutem iure impofitam non 395 habeat, habeat autem
velut longae poffeffionis praerogatiuam ex eo, quod diu vfus
eft feruitute ?7, interdi&to hoc vti poteft. $. 4. Qui hoc 1n-
terdiécto vfurus eft, de vitio operis cauere aduerfario debet.
— "Vi Pavrvs libro LXVI. ad Edictum. 51cvT
non nocet ei qui fine vitio vfus eft, quod eodem anno vitiofe
vfus eft: ita emptori heredique non nocebit ??, quod ipfi vi-
tiofe vfi funt: fi teftator venditorue recte vfi funt.

88

VIL. Cxrsvs libro XXV. Digeftorum. Sr per fun-

dum tuum.nec vi, nec clam, nec precario commeauit aliquis :
non tamen tamquam id fuo iure faceret, fed, fi prohiberetur,
non fa&urus: inutile eft ei ?? interdictum de itinere actuque:
nam vt hoc interdictum competat, ius fundi poffediíle oportet.

TIT. XX.

DE AQVA COTTIDIANA ET AESTIVA.
Vrriaxvslibro LXX. ad Edium, — — —

IT Praetot, vTi HOC ANNO AQVAM, QVA DE
A AGITVR, NON * vI, NON' CLAM;, NON PRECA-
RIO AB ILLO DVXISTI: QVO MINVS ITA DVCAS,
vIM FIERIVETO. $. I. Hocinterdictum prohibitorium ?,
et interdum reftitutorium eft, et pertinet ad aquam cottidia-
nami, G. 2. Cottidiana autem aqua non illa eft, quae cotti-
die ducitur: fed ea, qua quis cottidie poffit ? vti, fi vellet:
quamquam cottidianam interdum hieme ducere non expediat,
etfi poffit düci. $. 3. Duo autem funt genera * aquarum:
eft ? cottidiana, eftet aeftiua, — Cottidiana ab aeftiua vfu dif-
fert, non iure. ^ Cottidiana * ea ? eft, quae duci adfidue fo-
let, vel aeftiuo tempore, velhiberno, etiam fi aliquando ducta

pendiaria. Hal. Vulg. addit: via, et ita Pal. II Sex alii Flor. exhibent. In.

Barb. ad marginem adie&tum : Z, compendiaria via. In Vat. VI. mendofe: ap-
pendiaria. Vat. V. pev compendia. B R. Sex illi : Barb. Vat. IL III. Chriftin, $,

Cruc. L. IT. quibus adde Bynkersh. GEzB. — 79 Hal. et Rehd. refecfioni. G E E..

&o Hal. inferit: ita. GE B. 81 Videlicet: refeclionem.. Sed Hal. reficiat ,
et ita e fcriptis vndecim quinque: Vat. If.. V. VI. Pal, II. et Chriftin. — Praerer-
ea in Pal. L. legi: ve perficiat, velut fluQuante librario. Denique in Barb. fu-
pra: perficiat, Ícriptum : al veficiat. BR. . Mihi videtur librarius in Pal. L.
non flu&tuaffe ,. fed fe correxiffe. — Vt Var. II. et reliqui, ita Bynkersh. Floren-

tinam exhibent Var. I. III. S. Cruc. I. IL quibus. adde Magl. Rehd. habet:
preficiat, prima litera pun&o deleta. Forte librarius hic inuería ratione fe cor-

rexit, poftquam nempe ícribere coeperat; perficere, GEB. . 82 Rehd. inferit:
et. GEB. 83. Hal. et Rehd. altera. GE R. $4 Hal. et Vulg. adportaret.
BR. Etiam Rehd. GEB. — $5 Rehd. inferit: eius. GEB. 86 Gothotr.
in nota: Hanc negatiuam Haloander non legit. GE B. . $87 In Rehd. fera;-
tute, abeft. GEB. 88 Vulg, inferit:'emim. BR. Etiam Rehd. GEB. . 89
Taur. noceVit. GE&. — 90 Hal. et Vulg. irifelrunt-: boc. BR. . |

i Vulg. hic ter habet: wec. BR. Etiam Rehd. GEE, .. 2 Hal. et
Rehd. addunt: effl. GEB. 3 Vulg. poffet. BR. Etiam Rehd. vbi tamen 7?
vti, excidit, GE B. 4 Diferte eft Flor. Dzo aautem . geneva funt aquavrum.
Parum intereft. omnes tamen vt Taur. Etiam Rehd. etHal. GEB. . 5 In Rehd.
hoc, et fequens: effj, abíunt. GEB. . 6 Vulg. inferit: aqwa. BR. Etiam
Rehd. GrB. 7 Ap. Hal. et in Rehd. eg, abeft. GEB. . 8 Rehd. ab aqua
cottidiana. G E B. 9 Hal autem, loco: tamen. G ER. . |1O Hal. et Vulg.

quv(us.BR. Etiam Rehd. GES.
.Hal. et Vulg. inferunt: vma. BR. Etiam Rehd, GEB,
.abeft. Vulg. ea, loco: alia. BR. Rehd. vt Vulg. GEB. -
. mnota: du&a non fit. vulgat. Hal. EKtiam Rehd. GEB.
autem aqua eft, quae. Vulg. Aefliua autem ea efl , quae. BR. — Rehd. effua au-
tem aqua ea efl, quae.

Tit. GEB.

non eft: ea quoque dicitur cottidiana, cuius feruitus inter-

miffione temporis diuifa eft. Aeftiua autem ea eft, qua aefta-

te fola vti expedit: ficuti dicimus veftimenta aeftiua, faltus.
aeftiuos, caftra aeftiua, quibus interdum etiam hieme, ple-
rumque autem aeftate vtamur. Ego puto probandum, ex
propofito vtentis, et ex natura locorum, aquam aeftiuam a ?
cottidiana difcerni. - Nam fi fit ea aqua, quae perpetuo duci

poffit, ego tamen ? aeftate fola ea vtar: dicendum eft, hanc-

aquam efíe aeftiuam. Rurfum *? fi ea fit aqua, quae non nifi
aeftate ^" duci poffit, aeíftiua dicetur: et fi eafintloca, quae
natura non admittant aquam nifi aeftate, dicendum erit, recte
aeftiuam dici. $. 3. Quod autem fcriptum eft in interdicto,

| VTI HOC ANNO AQVAM DVXISTI, hoc eft: non cotti-
die, fed hoc anno, vel vna die, vel *? notte. Ergo cotti-

diana quidem aqua alia *? eft, quae cottidie duci poffit, vel

hieme vel aeftate, etfi aliquo momento temporis duéta ** fit, .

Aeftiua ea *5, quae cottidie quidem duci poffit, vel fola ae-
Pca!:e: ducatur autem aeftate tantum; non et hieme '5: non
quia ^* non poffit et hieme, fed quia non folet. $. 5. Lo-
quitur autem Praetor in hoc interdicto de ea aqua fola, quae
perennis eft: nulla enim alia aqua duci poteft, nifi quae per-

ennis eft. . $. 6. Quamquam *autem * ad perennes aquas di-

xerimus hoc interdiCctum pertinere, ad eas tamen perennes

| pertinet, quae duci poffunt. Ceterum funt quaedam **, quae,

etíi perennes funt *?, duci tamen non poffunt: vtputa pu-
teales, et quae ita fünt fummerfae, vt defluere extra ter-
ram ??, et vfui effe non poífint: fed huiusmodi aquis, quae
duci.non poffint *, hauftus feruitus imponi poteft. $. 7.

Haec interdicta de aqua, item de fonte, ad eam aquam per-

tinere videntur, quae a capite ducitur, non aliunde: harum

enimaquarum etiam feruitus ?? iure ciuili conftitui poteft. $. 8.
Caput aquae illud eft, vnde aqua nafcitur: fi ex fonte nafcatür,.
ipfefons: fi ex flumine vel lacu, prima incilia, vel principia fof-
farum, quibus quae?? ex flumine, vel ex lacuin primum riuum
communem pelli ?^* folent. Plane fi aqua, fudoribus manan-
do, in aliquem primum locum effluere ?^, atque ibi apparere in«
.cipit: eius hoc caput dicemus, vbi primum emergit?9. $. g.
. Et qualiter ^* fit conftitutum ius aquae, dicendum eft, hoc
interdictum locum habere. $. 1io. Sed etfi iure aqua non de-
. betur alicui, fi ^* tamen iure ducere fe putauit: cum non in

iure, fed in faCto errauit ??, dicendum eft, eoque iure vti-
mur, vt interdicto hoc vti poffit: fufficit enim, fi iure fe du-
cere putauit, nec vi nec clam nec precario duxit. $. ir. Il-
z N N lud

II Vulg. inferit: fua matura. BR. . 12
' 13 Ap. Hal. alia,
I4. Gothofr. in
15 Hal. Aefliua

16 Hal. duci po[fit, vt tamen aeflate ducatur tan-.
tum, nonetiam byeme, omiffis: vel fola aejffate. 17 Rehd. inferit: duci.,

. GEB. . 18 HaletVulg.addunt: aggae. BR. — 19 Erat Flor. fiint, et mox:
| poffiznt, ïibi altera z deleta, hic ambae zi in conqerfae. inde Vulg. fiut, et
poffunt.. Hal. funt, et poffint. BR. Rehd. vt Taur. funt, et pof[unt. GEB.

20 Áp. Hal. et in Rehd. terram, abeft. GEB. — 21 Hal. et Rehd. poffunt,
GEB. . 22 Vulg. inferit: Zmponi, et poft: ciuili, et.BR. 23 Videtur hic

omnino reponendum: a424e, licet in Pand. Flor. a fit deleta. Eodem modo

in initio $. fequ. erat Flor. eatantumqua, pro: ea tantwm aqua. — Habent Vul-
gati: aquae, et MSS. Hal. emendationi Flor.congruenter: quibusque. BR. Ex-
iftimo, Florentiae non effe deletam primam literam in: a44ae, fed mediam
in: quae; ita fane ambigua Brenkm. verba capio, vt adeo Taur. veterem pri-
mamque fcripturam dederit; Hal. corre&am, MS$S. quae: a44ae, habent, funt
Vat. I. Barb. Chriftin. S.. Cruc. I. H. Bynkersh. vt et Rehd. GER. 24 Go-

thofr. in nota: 44/. compelli. Ita Taur. habet in margine nempe pro: come-

munem peli, lta omnes editi et fcripti. BR. — Etiam Hal. et ícripti Barb.
Vat. II. HI. V. Chriftin. S. Cruc. L. Hl. Bynkersh. vt et Rehd. Var, I. z pri-
Jiinum viuum compelli. G EB.
27 Hal. qualiterqualiter. Vulg. qualitereunque. BR. Rehd. vt

Vulg. GE&». — 28 Hal.fed, loco: fi. GE R. 29 Vulg. errawerit. BR. Vt-

25 Vulg. coufluere. BR. — 26 Rehd. emerfe- .

1
"

fen
fir

ij
H 2
U
N
iUs |

"M
dot, n
6EB,
p
REU
fi, GE
3
Fhr.
Q t
lut
euus
LP
N
LT
«
5
Reh.
It g
hiota.
lil
&t 4
Güthl
C

L

] Vä
l) fm
-la Q
: D]
37
Qu
t p
i5 («
ele$
Qu
| fl«
gf
que
H
p
b
m
at
:lü füf-
fu.
m
ore ]
X
, hx
onde
not il
fedie

Jf
y pfi'
, lf

14

Barþ-
Pfl'
uU

|
j
] «

DIGESTORVM LIB.

lud quaeritur, vtrum ea tantum aqua his interdictis conti-
neatur, quae ad agrum irrigandum pertinet, an vero omnis,
etiam ea quae ad vfüum quoque et commodum noftrum ???
Et hociure vtimur, vt haec quoque contineatur. Propter
quod, etiam fi in vrbana praedia quis aquam ducere velit, hoc
interdictum locum habere poteft. $. r2. Praeterea Labeo
fcribit, etfi quidam ?* ductus aquarum non fit ?? fundi, quia
a ?? quocumque duci poffint 5^, tamen ad hoc interdictum

/pertinere. $. r3. Idem Labeo ícribit, etiam fi Praetor hoc

interdicto de aquis frigidis fentiat: tamen de calidis aquis in-
terdicta non effe deneganda. Namque harum quoque aqua-
rum vfum effe neceflarium: nonnumquam enim refrigeratae
vfum irrigandis agris praeftant: his accedit, quod in quibus-
dam locis, et cum calidae funt, irrigandis tamen agris necef-
fariae funt, vt Hierapoli: conftat enim apud Hierapolitanos
35 in Afia agrum aqua calida rigari ?9. — Et quamuis ea fit
aqua, quae ad rigandos ?* non fit neceffaria, tamen nemo
ambiget, his interdictis locum fore. $. 14. Siue autem intra

vrbemfit aqua, fiue extra vrbem: hoc ?? interdicto locus erit. -

$. r5. Illud tamen hic ?? intellegendum eft, eodem modo
Praetorem duci aquam iuffiffe, quo ducta eft hocanno. Pro-
inde neque amplioris modi, neque alia permififfe *? poteft vi-
deri. Quarefi alia aqua fit, quamquisvelit ** ducere, quam
hoc anno duxit ^?, vel eadem ^*?, per aliam tamen regio-
nem velit dücere: impune ei vis fiet. $. 16. Illud Labeo di-
cit, omnes partes illius fundi, in quem loci ** aqua ducitur,
eiusdem ** numero effe. Ergo et, fi forte aCtor confinem
agrum emerit, et ex agro, in quem hoc anno aquam duxe-
rit, poftea fundi empti nomine velit aquam ducere: ita de-
imum eum recte hoc interdiCcto, vt de itinere aCctuque, vti pu-
tant *9, vt femel in fuum ** ingreffus, inde egredi, qua ve-
lit, poffit: nifi ei nocitum fit, exquoaquam ducit^?. $. 17.
Item quaeritur, fi quis aquae, quam hoc anno ducebat, aliam
aquam admifcuerit ^?, an impune prohibeatur? Et extat Ofilii
fententia exiftimantis, reCte eum prohiberi, fed eo loci 5?,
in quo primum ?* aquam aliam in riuum admittit: et Ofilius
5? in tota aqua ?* recte eum prohiberi ait ?*: ego Ofilio ad-
fentio, non poffe diuidi: quia non poteft ita in parte ?? vis

fieri, vt non in tota aqua ?9 fiat. $. 18. Trebatius: cum.

amplior numerus pecoris ad aquam appelletur ?*, quam debet

58 appelli, poffe vniuerfum pecus impune prohiberi: quia.

iunctum 5? pecus ei pecori, cui adpulfüs debeatur, totum
corrampat $? pecoris adpulfum. — Marcellus autem ait, fi quis
ius habens pecoris ad aquam ?* appellendi, plura ?* pecora

et Rehd. G ER. 30 Vulg. addit: pertiuet. B R.
dem. BR. Etiam Rehd. GEB. — 32 Hal. et Vuig. fint. BR, Etiam Rehd.

.GEB. 233 Taur. quiA quocumque. Hal. qui a quocunque. GEB. — 34 Rehd.
|poffuut. GEB.

535 . Hal. Hieropolitauos, Habet tamen idem: EHierapoli,
vt illud vitium typorum effe fere exiftimem. GER. — 36 Hal. et Rehd. ;rriga-
yi. G E B. 37 Hal. quae irrigando. Kehd. quae ad irrigandos agros. GE P.
48 Hal et Rehd. bsic. GER. 39 Rehd. illic, loco: bic. GEB. 40
Flor. et: permiffiffe. GEB. Hal. aliam permififfe. | 41 Kehd. voluerit. GEB.
42 Hal. et Vulg. daxerit. B R. 43 Gothofr. in nota: eaddem. valgat. Hal.
Ita et Rehd.. GE s. 44 Hal locum. GEEB. . — 45 Gothofr. in nota: Al
emsmodi. Hal, eodem: mainero effe. Rehd. eiusdem modi effe. Conf. Noodt.
l. Probab. 2. GE B. 46 Hal. iuterdidlo vti, vt de itinere acfuque poterit.
Vulg. interdiffo vti, de itinere atluque vti putant. B R. Rehd. interdicto vti ,
vt de itinere aciuque putaut. 47 Rehd. inferit: agrum. GEB. — 48 Hal.
et Rehd. dzxit. GE B. 49 Hal. mifcuerit. GEB. 50 Rehd. loco. GE B.
51 Hal. priws$. GEB. 52 Ap. Hal. Ofilius, abeft. GEB. —— 55 Hal. et
Rehd. n totam aquam. GEB. 54 Ap. Hal. ait, abeft. GE z. — 55 Rehd.
in partem. eiu$ vis, G E B. 56 Kehd. inferit: vis. GE B. 57 Gothofr. in
nota: appellitur. oslg. adpelleretur. Hal. Rehd. vt Hal. GER. 58 Hal.
deberet. GEB. 59 Rehd. imiun&hum.GEB. .. 60 Rehd. corrumpit. GEB.
61 Ap. Hal. ad aquam , abfunt. G E B. 62 Rehd. per plura. GEB. - 63
Gothofr. in nota: appellarit. v»lg. adpulerit. Hal E quinque fcriptis folus
Chrifin. habet: appalferit. Conf. Duker. ad Opufc. de Latin. Vet. ICt. p. 368.
n.47. BR. Vulgatam videtur exprimere voluiffe Vat. I Haloandrinam Barb.

1 Hal. et Vulg. qui-

| etita omnes. BR, EEtiam Hal. et Rehd. GEB.

ALIUNE TIE- XX N 903

adpulferit $5, non in omnibus pecoribus eum prohibendum:
quod eft verum: quia pecora feparari poffunt. $. r9. Arifto
putat, eum demum interdictum hoc habere, qui fe putat funo
iure vti: non eum, qui fcit fe nullum ius habere, et vtitur.
$. 20. Idem ait, eum , qui hoc anno aquam duxerit, nec vi,
nec clam , nec precario, et eodem anno vitiofe vfuseft, recte
tamen hoc interdicto vfurum: quod referri ad id tempus 9^,
quod fine vitio fuerit: effe enim verum, hoc anno non vi,
non clam , non precario vfum. $. 21. Quaefitum eft, fi quis
ante annum aquam duxit ??^, deinde fequenti tempore, hoc
eft, intra annum, aqua influxeritipfa ** fibi, me non ducen-
te, an hoc $7 interdicto locus fit? Et refert Seuerus Vale-
rius, competere hoc ei 9? interdictum , quafi duxiffe videa-
tur: licet penitus profpicientibus ?? non videtur 7?? ifte du-

Xiffe. $. 22. Item quaefitum eít, fi quis, dum putat, tertio

quoque die habere fe ius aquae ducendae, duxerit vna die:

anrecte, et fine captione poffefforis reCte ** duxiffe videa-

tur, vt hoc interdiéttum *?^ habeat: ait enim Praetor, vcx
HOC ANNO AQVAM DVXISTI, id eft *?, alternis diebus.

.Illud autem nihil intereft, vtrum quinto die aqua debeatur,

an alternis diebus, an cottidie, ei, qui hoc interdicto vti ve-
lit: nam cum fufficiat, vel vno die hoc anno aquam duxiffe,

| nihil refert, qualem aquaeduéctum habens duxerit, dum, fi

quis, cum quinto quoque die vteretur, quafi alternis diebus
ducens, interdixerit, nihil ei prodeffe videtur **. $. 23. Prae-
terea illud fciendum eft, fi, cum aquam duxiffes, aduerfarius

te prohibuerit, deinde tu interimius aquae ducendae amiferis,
in reftitutionem hoc venire, vttibi praeftetur per hoc inter-

dictum, quod amififti: et hoc verum puto. $. 24. Si fun-
dum, ad quem aquam ducebas, vendideris et tradideris: ni- -
hilo minus interdiCctum tibi vtile eft. $. 25. Competit hoc
interdictum aduüerfüs eum, qui prohibet me aquam ducere.
Et nihil intereft, vtrum quis dominium fundi habeat, an non:
idcircoque is tenetur interdiCcto: nam etíi feruitus coepit *?,
aduerfus quemuis poffe vindicari. $. 26. Si inter riuales,
id eft, qui per eundem riuum aquam ducunt, fit contentio de
aquae vfu, vtroque füuum vfuüm effe contendente: duplex in-
terdiéctum vtrique competit. $. 27. Labeo putat, per hoc
interdictum prohiberi quem, ne quid in illo fundo faciat, fo-
diat, ferat, fuccidat, putet, aedificet, quare * ex re ea
aqua, quam ille hoc anno per fundum tuum fine vitio duxit,
inquinetur, vitietur, corrumpatur, deteriorue fiat: et fimi- -
liter de aeftiua aqua debere *7 interdici ait. $. 28. Si quis

hoc cefferit, ne liceat fibi aquam quaerere: ea ceffio valet.

D — $- 29.

S, Cruc. L. If. vt et Rehd. GEz&. — 64 Hal. et Vulg. addunt: poteff. n R.
Rehd. debet. GEB, 65 Hal. duxerit. 66 Gothofr. in nota:; ipía fibi-
met. vulg, ipfamet. Hal. —Qui addere debebat, pergere Vulgatam: z0"- eo
ducetüte, Haloandrum : »0m dacente aliquo. BR. — Rehd.zpfa fibimet non ducen-
te aliquo , partim Vulgatam partim Haloandrinam exprimens. GEE. . 67 Hal.
et Vulg. buic. B R, Etiam Rehd. G E B. 68 Flor. lineolis transpofita: ei boc,
| 69 Hal. et Vulg. perfpi-
ciemtibus, quod malim. BR. Rehd. vt Flor. GEB. — 7O Hal. et Vulg. videa-
tur. BR. Etiam Rehd. GEB. 71 Alterum: recte, abeffe debere opinamur,
Pofterius abeft ab Hal. et in Vat. VI. in aliis nouem fcriptis prius. In S. Cruc.
L ifta: et fine captione poffefforis vedte , abfunt. .Pro: captioue, in Vat. L. erat:
vfacapione, etin Vat. V. pro: poffefforis , etiam nunc eft: poffeffionis. BR.
Ad nouem illá MSS. refero tria ex alio capite iam nominata , et Barb. Vat. II.
IlI. Pal. II. S. Cruc. I. quodnam faciam nomntüm, haereo. Supereft Bynkersh.

et Chriiftin. 1lle facpe?umcro in computum non venit: et hic a reliquis dif-

fidet, 73 recte bis exhibens, quod et facit Rehd. qui et habet: poffeffionis, wt
Vat. V. GEE. . 72 Vulg. inferit: locum. BR. Etiam Rehd. GER. 73
Vulg. idem fi, loco: zd efl. Vat. V. idem. íex alii vt Flor. £R. . Vt et Hal.
Illi fex : Vat. I. VI. Barb. Pal. II. $. Cruc. I. II. quibus adde Magl. et Bynkersh.
At Rehd. zdem vel. GE B. 74 Hal. videatur. GE R. 75 Hal. coeperit ,
et mox : poterit , loco: poffe. GEB. 26 Hal et Vulg. q4a ex ve. Et pu-
to, librarium re anticipafle, et fe deinde correxiffe ipfum. E R. Etiam R ehd.
vt Hal. etVulg. GEB. — 77 Hal. inferit: ei, modeftum eft fupplementum ,

Nnnnnn $ . quod

4

DIGESTORVM LIB. XLIIL TIT. XX.

204

$. 29. Deinde ait Praetor, vTY PRIORE AESTATE-EA(-:-
QVAM,QVA DE AGITVR, NEO VI, NEG.CLAMs N
PRECARIO.AB ILLO DVXASTI, QVO,MINVS ATA DV-
18 [N TER HEREDES, EMP T O-
CAS,VIM FIERI VETO. !
RES, ET BONORVM POSSESSORES INTERDICAM.
$. 30. Hoc interdiétum de aqua aeftiua pg'opogl*äucl)r.d as
Quia 7? autem diximus aeftiuam aquam Iaþquod. : ld .ärea.
aqua cottidiana, fciendum eft, etiam "^ inter 'll&ls'd' 1.ta1£g :
quod qui de aqua ?? cottidiana interdicit, ita inter i17[(;1 d
VTI HOC ANNO AQVAM DVXISTI, at qui .wde.ae iua fic
S4. vTI PRIORE AESTATE: nec immerito, nam, quia
85 hieme non vtitur, referre fe non ad praefentem aeftatem,
fed ad priorem debuit. $. 32. Aeftatem incipere fic peritio-
res tradiderunt, ab aequinoCtio verno ^^, et finiri aequino-
&tio autumnali: et ita fenis menübus aeítas atque hiemps
57 diuiditur, $. 33. Priorem aeftatem ex comparatione dua-
rum aeítatium accipi $9. $. 34. Propter hoc, fi aeftate in-
terdicatur, nonnumquam annum et fex menfes continere ^':
quod ita contingit, fiinitio verni aequinoCtii duécta fit aqua,

et fequenti aeftate pridie aequinoCctium autumnale ?9 inter-

dicatur. .Et proinde fi hieme interdicagur,. eti?m in 'bläen-
nium haec res extendetur ?*, $. 35. Si quis hieme tantum
aquam folitus fuit ?? ducere, aeftate non fuit folitus, vtl.le
interdictum ei competit. $. 36. Qui ?? hac aeftate ,duxlt,
non fuperiore: vtile interdictum habet. $. 37. Ait Praetor,
3NTER HEREDES ET EMPTORES, ET BONORVM POS-
SESSORES INTERDICAM: haec verba non folum ad aetti-
uam aquam ,verum etiam ?^ ad cottidianam quoque referenda
eífe , fciendum eft: nam ficuti de itinere actuque et ?? fuccef-
foribus dantur interdicta, et emptori, ita haec quoque danda
Praetor putauit. $. 38. Ait Praetor, Qvo 95 EX .CA-
|STELLO ILLI AQVAM DVCERE AB EO, CVI EIVS
REIIVS FVIT, PERMISSVM EST, QVO MINVS ITA,
VTI PERMISSVM EST DVCAT, VIM FIERI VETO.

QvANDOQVE DE OPERE FACIENDO INTERDICTVM.

ERIT, DAMNI INFECTI CAVERI IVBEBO. $. 39.
Hoc interdictum neceffario propofitum eft : namque ?* fupe-
riora interdicta ad eos pertinent, qui a capite ducunt, vel
impofita feruitute, vel quia putant impofitam: aequiffimum
vifum eft, ei quoque qui ex caftello ducit, interdictum dari:
id eft, ex eo receptaculo, quod aquam publicam fufcipit, ca-
ftellum accipe. $. 40. Si ex caftello permiffum eft ??, dan-
dum erit interdictum. — $. 4r. Permittitur autem aquam ??

ex caftello, vel ex riuo , vel ex quo alio loco publico ducere.

$. 42. Idque a Principe conceditur: alii nulli competit ius
^ ; : 8

quod fola geminatione conftat. B R.
yes, praefigit : et. GEB. — Quod pofteriori loco etiam facit Hal. 79 Vulg.
Quod;, loco: Quia. BR. Etiam Rehd. GE R. 8O P«Q; alqQuid, vt habet
Kial. Sed.Flor. d eft deleta, forte non male ob fequentis.v(ätis primam literam.
Vulg. aliquando. BR. Rehd. vt Hal. GER. 81 Hal. inferit: im, et forte
latet vocula in primis literis fequentis vocis. G E B. 82 In Rehd: a44a, ab-
eít. GEB. .. 83 Hal. znterdicat, quod malim. Bn. Rehd. vt Flor. GEB. — 84
Ap. Hal. fic, abeft. Vulg. duas voces cóniungit, ficutz. BR, Rehd. vt Vulg.
85"Hal. et Vulg. 4ui, loco: 4uia. BR. Rehd. vt Flor. GEB. . 86 Vulg,
wernali. BR. Etiam Rehd. GEB. 87 Flor, litera p eft deleta. B. 88
Hal, et Rehd. aeflatum . accipe. GEB. 89 Hal. continet. GE B, 9o Vulg.
aequinoClii autwmmalis. BR. Etiam Rehd. GxB. - 91 Hal. extenditur. GE B.
92 Hal. hic et in proxime fequentibus : fuerit. 93 Rehd. inferit : aztem.
GER. 94 Apud Hal. etiam abeft. — 95 In Rehd, et, abeft. GEz. . 96
Rehd. Qzuod. GE R. 97 Hal. Nam cum. Vulg. Nam. quia.BR. Rehd. vt
Flor. GEB.
aquam publicam [nfcipit, intevdi&dum davi. — Caflellum accipe, fi ex caftello per-
miffun eflO. Sed et fi alio ex loco perimiffum eft, dandwum etc. Hial, cum Pand.
facit vsque ad vocem: fnfcipit. tunc pergit: éta enim callellum.accipe , fi ex ca-
fiello permiffum efl. — Sed et fi, et reliqua ex Vulgatis. BR.| Vt Hal. itaRehd,
G E B. 99 Rehd. inferit: vel. GEB. IOO Taur. zmpetraVile. GEB, .. I
Hal. fluxiffet, neque aliter MSS. quorum hic o&o contuli. BR. . Immo nouem :
Vat. L. 1l. Barb. Chriftin. Pal. I, II. S. Cruc. I. qui tamen habet; effluxiffet, S.

^.

$. 3I..

.tio ex fonte meo vt aquam duceret, ?* ceffi.
eft, an et Maeuio cedere poífim, vt per eundem aquaedu-
Ctum aquam ducat? *et* fi putaueris poífe cedi per euridem -

78 Rehd. hic et ante fequöns: empto-

.BR. IO Hal et Rehd. zoceat. GEB.

98 Vulg. qui ex cafleilo ducit , id cff , ex eo véceptaculo, quod:

aquae dandae, $. 45. Et datur interdum praediis, interdum
perfonis. Quod praediis datur, extinCta perfona non extin-
guitur: quod datur perfonis, cum perfonis amittitur: ideo-
que neque ad alium dominum praediorum, neque ad here-
dem, vel qualemcumque fuccefforem tranfit. $. 44. Plane

ei, ad quem dominium tranfit, impetrabile 199 eft; nam fi

docuerit praediis fuis aquam debitam, et fi nomine eius flu-
xiffe ^, a quo dominium ad fe tranfiit: indubitate impetrat

| ius aquae ducendae: nec eft hoc beneficium , fed iniuria, fi

quis forte non/impetrauerit. $. 45. Meminiffe autem debe-
mus, in hoc interdifcto totam quaeftionem finiri adfignatio-
nis ^:non enim praeparat hoc interdiCcum caufam, vt fupe-
riora interdicta, nec ad polfeffionem temporariam pertinet:z

fed aut habet ius 'adfignatum fibi, aut non habet, et ? inter-

dictum totum finitur.
! Il. PouvPowNr1vs ^ libro XXXII. ad Sabinum. Sr
diurnarum aut nocturnarum hcrarum aquaeductum habeam,
nond poffum alia hora ducere, quam ? qua ius habeam du-
cendi, | *

II. Ipew 5libro XXXIV. ad Sabinum. Hoc iure.

vtimur *, vt etiam non ? ad irrigandum, fed ? pecoris caufa
vel amoenitatis, aqua duci poffit. $. r. Ex flumine aquam
ducere plures poffunt: ita tamen vt vicinis non noceant !9,
vel fi anguítus amnis fit, etiam ei qui in alia ripa fit. $. 2.
5i aquam ex flumine. publico duxeris, et flumen recefleritz
non potes ^* fübfequi flumen: quia ei *loco* *^ feruitus im-
pofita non fit, quamuis is locus meus fit. Sed fi alluuione
paulatim accefferit fundo tuo,'fübfequi potes *3: quia locus
totus fluminis feruiat du&tioni **, Sed Ífi circumfluere coe-
perit mutato alueo, non potes: quia medius locus non fer-
uiat, interruptaque fit feruitus. $. 3. Aqua quae in riuo
naícitur, tacite lucrifitab eo qui ducit, $. 4. Ductus aquae,
cuius origo memoriam exceffit. !* 5, iure conftituti loco habe-
tur. $. 5. Ís qui aquae cottidianae Gius) ** habet, vel fiftulam
in riuo ponere, vel aliud quodlibet facere poteft, dummodo

ne ** fundum domino, aut aquagium *$ riualibus deterius fa-

ciat. $. 6. Si aqua ducatur, *? fupraeam alia aqua per pon-
tem, qui fupra ?? riuum factus fit, iure ducitur: dum infe-
riori riuo non noceatur, X |
| IV. IviraAwvs libro XLI. Digeftorum. Lvcr1oTi-
Quaefitum

aquaeductum ?? duobus: quemadmodum vti debeant? Re-
fpondit ^?, ficut iter, aCtus, via pluribus cedi vel fimul vel
| 3 | fepa-

Cruc. II. et Bynk/crsh. quibus adde Rehd; GEP. . 4 Gothofr. in nota: ad-
fignationibus. Hal. Libri tamen fcripti feptem , quot contuli cum Flor. faciunt.
BR. Vat. L H. Barb, Chriftin. Pal. I. $. Cruc. I. II quibus adde Bynkersh.
yt et Rehd. GEz. 3 Gothofr. in nota: et hoc interdictum. valg. Hal.
Rehd. vt Hal. et Vulg. GEB. 4 Hal. IVLIANV'S. GER. 5 Gothofr.
innota: quam in qua. vu/g. Flal. Yta et Rehd. GEB. — 6 Hal. VLPIA-
NVS. GEZ. ./7 Conf. Noodt. £. Probab. 2. m. 5. fiu. BR. 8 Vulg. vt
"0n folum. BR. Rehd. vt etiam non folum. G E B. 9 Vulg. inferit: etiam.
11 Vulg. potefl. BR. Etiam Rehd.
vbi tamen nonnemo adícripfit: potes, GE B. 12 Hoc: loco, antiquiffime
quidem fuperfcriptum eft, forte tamen e fequenti: locus, enatum, vbi olim
erat: locous. BR. Rehd. eo loco. GEB. 13 Vulg. potef/, hic et paulo poft
iterum. BR. . Ita et in Rehd, vtroque in loco, fed et vtrobique fuperfcriptum :
potes. GE B. 14 Rehd. addaclioni, et fuperfcriptum : al. bus. GEB. — 15
Hal. exceffevit. I6 Hoc fupplementum agnoícunt omnes, fed inter: qaui,
et: aquae; Idem videas in MSS. BR. Vat. I. Chriftin. Barb. Pal. L. S. Cruc.
I H. Bynkersh. vt ec Rehd. Ita et Hal.. GE E. 17 Rehd. nec. GEB. 18
Vulg. aquarium. £ &. — Rehd. aquarum ,. cui quis tenuem z fuperícripfit. GEB.
19 Hal. praefigit: et, Rehd. etiam. GEE. 20 Rehd. fuper. G E B. 2K
Vulg. conceffi, et mox: concedeve, et verfus finem : conceffa. alias reQte. B R.
Rehd. primo loco: conceffi, in teliquis vt Flor. GER. 22, Scriptum erat :
aquaeductaeum. — Nempe librarius poftquam : aquae duclae, harmonia deceptus
fcripferat, additis: sm, ícipfum correxit. BR.-

23 Hal. vefpondi. GEB.

*X

r nenter
amiflüent

m
terdilo deï
confitneno
igm r
dontat t
ye dcent
ap ex f
d:an
, at
ue loott
ïue às ]
fieme Q
em ipfi
Qucitor,
(ierelur,

VL
pett, a
ftanda l
torum «
Quot i
Citete f
Quieto.

Vi
Qu ier
fs **

14 F hi
GE
Mi Wt
"ontys, uY
u R'x*hd.q
hitc ts
6EB, j
i'nfcrit: (id
lo i
?tiitas ]
0 GE
dfiüntyo 1
Wittir, 1
4LHa] i

u

qui !

jh
T
j
j

—— Gd

DIGESTORVM. LIB. XLIL .TIT. XX. XXL i

feparatim poteft, ita aquae ducendae ius recte cedetur: fed
fi inter eos, quibus aqua eeffa eft, non conuenit, quemad-
modum vtantur, nonerit iniquum, vtile iudicium reddi: fic-
utinter eos, ad quos vfusfruCtus pertinet, vtile communi
diuidundo iudicium reddi, plerisque placuit,

V. IDEM,libro IV. ei( Minicio. Cv« conítet, non
folum temporibus, fed etiam menfuris poffe aquam diuidi,

poteft eodem tempore alius cottidianam, alius aeftiuam aquam .

ducere: ita vt aeftate diuidatur inter eos aqua, hieme folus
ducatis, qui cottidianae ius habeat ^^. $. r. Inter duos, qui
eodem riuo aquam certis horis feparatim ducebant, conuenit,
vt permutatis inter fe temporibus aqua vterentur: quaero,
cum amplius tempore feruitutibus praefinito ?? ita duxiflent,
vt neuter eorum fuo tempore vfas effet, num ? ius vtendi
amiüífent ^*2. negauit ^95, amififfe, .. ,5

.. NI Nrenarr:vs ?? libro IIL. Membranarum. D in-
terdicto de aqua aeítiua, item cottidiana quaerentes, primum
conftituendum. exiftimabamus 3?, :
de qua proprium interdictum ad prioris aeftatis tempus. rela-

tum reddi folet: hoc eft, aeftiua aqua vtrumneex iure aeftiuo:
dumtaxat tempore vtendi diceretur, an ex mente propofito-

que ducentis, quae ?* aeftate eam ducendi confilium haberet:
an ex natura ipfius aquae, quod ?? aeftate tantum duci pot-.
eít ??: an ex vtilitate locorum in quae duceretur? Placebat

igitur, aquam ob has duas res, ?* naturam fuam, vtilitatem- -

ue locorum in quae ?? deducitur, proprie appellari: ita vt,
jue eius natura erit, vt.nifi aeftate duci non poffit, etiam fi
hieme quoque defideraretur: fiue omni tempore anni duci.
eam ipfius natura permitteret, fi vtilitas ?? perfonisiin quam.
ducitur, aeftate dumtaxat vfum eius exigeret, aeftiua recte.
diceretur. : j dR sls | | :

VIL Pavrvslibro V. Sententiarum. . Sx de via, iti-
pere, aCtu, ?* aquaedu&u agatur, huiusmodi cautio prae-
ftanda eft, quamdiu quis de iure fuo doceat, non fe impedi-
turum agentem, et aquam ducentem,. et iter. facientem.

Quod fi neget ius effe aduerfario agendi, aquae ducendae ^; |

cauere fine.praeiudicio amittendae feruitutis debebit, donec

quaeftio finietur ??, non fe vfurum.

2.434

dum iter aquae debetur, quacumque vult, in.eo riuum licet
faciat *?, dum ne aquaeductum interuerteret ^*,

Y

25 Rehd. inferit: aquaw. GEB. . 26 Rehd. inferit: et.
GEB. . 727 Flor. gft: amiffiffent, et mox: amififfe. GEB. . 28 Hal.et
Rhehd, megami. GEB. .. 29 Hal. MARTIANV'S. GER. 30 Vulg. exzfli-
gHamus. bR. — 31 Taur. in margine: quod , et eft correctio antiqua. B R. Hal..
et Rehd. quod. GE B. .32, Gothofr, in nota: Flor. al, quae. Valde vereor, ne
haec nota ad : 4104 aeffate praecedentia pertineat, quamuis Hal. hic habeat : quae.
GEB. 33 Hal poffet. 34 Rehd. pracfigit: id eff ob. GEB. . 35 Vulg.
inferit: aqua. BR. — .36 S. L. in nota. Flov. vtilitas. perfonis. Hlal. vtilitas
locorum in.quae ducitur.
otilitas locgorum ,. in quam deducitur, G E B. 47 Rehd. acfuque et aquae du-
&u, GEB. 38 Etam nunc Flor. eft: a4wae ducendií. Inde Hal. et Vulg.
aquamue ducendi. BR. Et Rehd. omiffo: ve. GE R. 39 Hal et Vulg. fi-
siatuv. BR. Etam Rehd. GEB. . 40 Rehd.;m eo víuo facere licet. GEB.
41 Hal. internertat. G EB. 2 | RA

24 Hel, babet. .

I Scriptum erat Flor. DE VIRIS.GEB. 2 Baud.in margine: vet.

X Riuem. 5 Rehd.azte,loco a:te. GEB. 4 Hal. et Rehd. vfíus. G EB. .5 Hal.

addit: fepta. GEB. — 6 ld eft: a fluendo. — Yta et. Hal. Iucunditatis gratia ad-
dam, quomodo Rehd. librarius graeca haec fcripferit: amotoyreem , 47 799

Tnen eft c0 ToU jeiy 9.

quae effet aqua aeftiua,.

"VIIL. Scag v oLAlibro ünv'gulari ópdvy. Cv x perfun-,

)a. GE B.
.fed, loco: et. GES.

.Ap. Hal. vt, abeft. Rehd. et, loco: vt. GEB.

Florentiae nempe: locorzm, plane abeft. Rehd.

miT..Xxr
DE &rvISE.
Vuerawvs libro LXX. ad Edi&tum.

PRAETOR ait£; RIVOS^, SPECVS, SEPTA REFICERE,
. PVRGARE, AQVAE DVCENDAE CAVSA, QVO MI-
NVS LICEAT ILLI: DVM NE ALITER AQVAM DV-
CAT, QVAM YTI PRIORE AESTATE, NON VI, NON

.GLAM NON PRECARIO A TE ? DVXIT: VIM FIERE

vETO. V Ir. Hoc interdictum vtiliffimum eft: nam nifi per-
mittatur alicui reficere, alia ratione vfu * incommodabitur.
$. 2. Aitergo Praetor nzvvM, sPECVS. - Riuus eft lo-
cus perlongitudinem depreffus, quo aqua decurrat, cui no-
en e 5 $- 3. Specus autem eft locus, exquo.
defpicitur. . Inde fpectacula fünt.dicta. $. 4. Septa funt *,.
quae ad incileopponuntur, aquae deriuandae compellendaeue
ex flumine caufa, fiue ea lignea funt, (iuelapidea, fiue ? qua-
libet.alia materia fint ? ad continendam transmittendamque :
aquam excogitata. $. 5. Incile eft autem locus depreffus ad .
latus fluminis *?, ex eo dictus, quod incidatur: inciditur
enim vellapis, velterra, vnde primum aqua ex flumine agi
poffit. Sed etfoffae et putei hoc interdiéto continentur. .$. 6. -
Deinde ait Praetor RgrrckERE, PvRGARE. Reficere ett,.

. quod corruptum eft, in priftinum ftatum reftaurare. . Verbo .

reficiendi, tegere, fubftruere, farcire, aedificare, item adue-
here adportareque ea, quae ad eandem rem opus effent, .con-.
tinentur. $. 7. Purgandi verbum plerique quidem pütant ad -
eum riuum pertinere, qui integer eft: et ** palàm eft, et.
ad.eum ^? pertinere, qui refiCctione ** indiget: plerumque -
enim vt *^refictione etpurgationeindigent ?. $. 8. AQV AE,.
inquit, DYVCENDAE CAVSA: merito hoc *^ additur, vt ei.-

demum permittatur et reficere et purgare riuum, qui aquae

ducendae caufa id fecit **. $. 9. Hoc interdictum competit
etiam ei , qui ius aquae ducendae non habet, fi modo aut pri-.
ore aeftate, aut eodem anno aquam duxerit: cum fufficiat,
T$ notí vi, non clam, non precario duxiffe. $. rzo. *? Si
quis terrenum riuum figninum ??,id ?* eft lapideum ?* facere
velit, videri eum non recte hoc interdicto vti: non enim re-
ficit, qui hoc facit: et itaOfilio videtur. $. rr. Proinde etft.
per alium locum- velit ducere ?5, impune prohibetur. Sed

.etfi eundem riuum deprimat, vel adtollat, aut dilatet, vel ex-

tendat, veloperiat apertum, vel contra. Ego ceteros. qui-.
dem impune prohiberi puto: at enim ?* eum ?? qui operiat

29 apertum, vel contra: eum ?^* non puto prohibendum, nift
fi quam maiorem vtilitatem fuam aduerfarius oftendat.

LaABEO non

]l PaAvrvs libro LXVI. ad Edictum.

poffe , ait , ex aperto riuo terrenum fieri : quia commodüm do-

. mino

7 Kehd. addit:

b£ei, V'Conf.'e'ti;qm 'Mcn,aig. AAmoent. Iur. Ciu. c. 29. GER. !
9 Ap. Hal. fint ,'

8 Hal. inferit : ex. malim e geminando. B R.
abeft. Rehd. fumt. GE R. — 10 Hal. fluminumn. GEB. . II Hal.et Rehd.
. I2 Rehd. inferit: vinmm. GEB. I3 Vulg. vefe-
&ione, et mox rurfus. Flal. hic Flor. fequitur. & R. Rehd. vt Vulg. GEE: — 14
| 15 Hal vzuus iudiget.
Rehd. fimpliciter: ndiget. G EB. 16 Hal ic, loco: bot. GEE. — 17
Vulg. facit. BR. —— 18 Rehd.inferit: boc amho. GEB. — I9 Vulg, praefigitz
Sed. & R. 20 MSS. hic decem contuli, Var. L. IV. V. Pal. I. habent: fi-
ghati. Sed IV. ex correctione. In Vat. IV. et Chriftin. eft: filicinam. 8 R-

Reliqua quatuor funt Barb. Vat. IT. HI. S. Cruc. H. Sed et contulit Magl. qui

cum proximis et Flor. facit, S. Cruc. I. qui habct: fi quis tervenum. vinum fi-
gninum fecevit, idem lapideum facere velit, Pal. M. qui habet: fignaueris et la-
pidemm , et denique Bynkersh. vbii filiciuum , alias fignum i. lapidem. Rehá.
vbique Florentinam, vt dedit Taur. refert. Sed etHal. GEB. — 21 Gothofr.
in nota: vel. Hal. Quid hoc fibi velit, nefcio. Ap. Hal. 7d eff lapzdeum ,
plane abíunt. GEB. — 22 Flor. etiam. nunc eft: id efl lapidem. BR. 25
Rehd, inducere. GEB. — 24 Vulgo euim, abeit. GER. 25 Ap. Hal. cuint
éum , abfunt. G ER. 26 Kal operit. G E x. 27 Vvlgo ewm, abef;:. B R.
' PT d. j -tam

ss . DIGESTORVM LIB. XLIIL TIT. XXL XXII

mino foli auferetur ^5 appellendi pecus, ve! hauriendi ??.
aquam : quod fibi nonplacere, Pomponius ait: quia id do-
mino magisex occafione, quam ex iure contingere ??: nififi.-

31 ab initio in imponenda feruitute ?? id aCtum, effet ??, —
HL VrrraxNvslibro LXX. ad Edictum. Sgnvtvs
autem fícribit, aliter duci aquam, quaeante per fp?CUg, 3::, d?'
&a eft ?5, fi nunc per apertum ducatur, nam fi operis aliquid fa-
ciat quis, quo magis aquam conferuet, vel cg?tmeat: nonim-
pune prohiberi: ego ?? et in fpecu contra ^*, fi non maior
vtilitas verfetur aduerfarii. $. r. Seruius et Labeo fcribunt,

» * .9,* . Y 3 : 3250299-— ;
fi riuum, qui ab initio terrenus fuit *^, qui aquam non

continebat , cementicium Veli.t face;re: audiendumïeffe. Sed
et fi eum riuum, qui ftructilis fuit ^^, poftea terïeznum A
faciat, ant partem riui: aeque non feïie 'Proh;b.e'ndumü . Mihi
videtur vrguens et neceffaria refictio eüe;- admittenda *?. $. 2.
Si quis nouum canalem vel fiPt.ulas.-44 in riuo y.ellt collqcare,
cum id numquam habuerit: vtile ei hoc interdictum futürum
Labeo ait: nos et hic opinamur, vtilitatem eius, qui ducit
fine incommoditate eius, cuius ager eft, fpeCtandam. $. 3.
Si aqua in vnum lacum conducatur T* wet mdq per pluges
duCtus ducatur: hoc interdiCtum vtile erit volenti reficere 1p-
fum lacum. $. 4. Hoc interdittum ad onines riuos pertinet,
fiue in publico, fiue in priuato fint conftituti. $. 5. Sedetfi
calidae aquae riuus fit, de hoc reficiendo competit interdi-
Cctum. $. 6. Arifto et de cuniculo reftituendo, per quem va-

por trahitur in balneariis ^? vaporibus *^*, putat vtilem actio-

nem competere: et erit dicendum, vtile interdictum ** ex
lac caufa competere. $. 7. Isdem ^? autem perfonis, et 5?
in easdem interdictum hoc dátur, quibus et in quas etdeaqua
interdi&ta redduntur, quae füpra fünt enumerata. $. 8. Si
quis riuum reficienti opus nouum nuntiat, belle ys dlätqm
eft, poíffe contemni operis noui nuntiationem: cum enim

Praetor ei vim fieri vetet, ab(furdum eft, per operis noui nun-'

tiationem eum impediri. : Plane per in rem actionem dicen-

dum eft ??, poffe aduerfus eum vindicari, ius ei non effe, .

53 dubium non eft. $. 9. De damno quoque infacto 5* ca-

uere eum debere, minime dubitari oportet. $. 1ro. Si quis.

eum ?? éxportare, vehere *^, quae refictioni ?? neceffaria
.funt, prohibeat, hoc interdictum ei competere Ofilius putat:
quod eft verum., | z ii
: IV. VENvrErvslibroI. Interdictorum. D & riuis re-
ficiendis *ita* interdicetur ??, vt non quaeratur, an aquam
ducere aCtori liceret? non enim tam neceflariam refictionem
5? itinerum, quam riuorum effe: quando 9?, non refectis

riuis, omnis vfus aquae auferretur ?*, et homines fiti ne- |

carentur: et fane aqua $? peruenire, nifi refe&to riuo, non

poteft: at non refecto itinere, difficultas tantum eundi agen- |.

dique fieret, quae temporibus aeftiuis leuior effet. .. .

Etiam in Rehd, GE E. *2)!8 Hal. et Vulg. aufevretur. BR. Rehd. anfertur..
.30 Hal. et Vulg. contingerct. B R.

GEEB. 29 Flor. eft: auriendi. GEB. -
Etiam Rehd. GEB. ^ 51 Ap. Hal. et Rehd. fi; ábeft. GE B. 32, Rehd.
interponenda feruitutem , loco: im imponenda feruitute. Coepit nonnemo m
delere, fed idem re&tins 4 in o mütaffet. GE B.
Hal. et Vulg. fpecum. BR. Rehd. vt Flor. GE B.
Etiam hic Rehd. vt Flor. GE B. 36 Vulg. inferit: puto. BR. — 37 Rehd.
et ego in fpecu comtra puto. G EB. 38 Hal. fuerit. 39 Malumus: quia,
leui aut nulla mutatione, B R. Nempe ope geminationis: quidquam. GEB. 40
Vulg. fuevit. B R. 41 Vulg. inferit: 4uis. BR. Etiam Rehd. G E g. 42
Taur. probzVendum. GEB. — 43 Hal. videtur vrgentes et neceffarias vefeclio-
"es effe adinitendas. Wulg. videtuv verius vrgentem et mece(Javiam vefeclionem
effe adiittendam. Rehd. vt Vulg. nifi quod: . verius, abfit, et fcribatur: vr-
- guentem. GEB. 44 Vulg. fifiulam. BR. Etiam Rehd. GER. 45 Vulg.
ducatur. B. 46 Taur. Valneaviis. GE B. 47 Ap. Hal. vaporibus, ab-
eit. GE R. 48 Hal. inferit: etiam. 49 Hal. Zisdem. Rehd. vt Flor. Is-
dem. G E B. 50 In Rehd. et, abeft. GE B. $I Vulg. bene. BR. Etiam
Rehd. GE R. 52 Ap. Hal. eff, abeft. 53 Hal. praefigit: boc. Vulg. et
boc. &R, Rehd. vt Vulg. GEB. . 54 Hal. et Vulg. infecfo. BR. Etiam Rehd.
GEB. .55 Ap. Hal.emm, abcft.Rchd. ca. GE B.— 56 Hal; vobereque en.

4I-

IGER-. .57 Hal, et Rehd. refetlioni. G E B.

33 Rehd. efj. GE R. 24
55 Hal. et Vulg. fit. BR

VrrtANvs libro ;LXX:.f ad Edictum;

,PRAETOR ait, vTI DE EO FONTE QVO DE AGÍTVR,

HOC ANNO AQVAM * NEC VI, NEC CLAM, NEC
PRECARIO AB ILLO VSVS ES: QVO MINVS ITA ^
VTARIS, VIM FIERI VETO. D rAcv,PvTEO, Pr-
SCINA ? ITEM INTERDICANM. $. I. Hoc interdictum
proponitur.ei qui fontana aqua vti prohibetür: feruitutes

enim non tantum aquae ducendae effe folent, verum etiam

hauriendae: etÍficut difcretae fünt feruitutes duétus aquae,
et hauftus aquae, ita interdicta feparatim redduntur. $. 2.
Hoc autem interdictum locum habet, fi quis vti prohibeatur
aqua: hoc eft, fiue haurire ^ prohibeatur, fiue etiam pecus
ad aquam appellere. $. 3. Et eadem funt hic dicenda, quae

ad perfonam attinent ?, quaecumque in füperioribus interdi- -

Cis diximus. $. 4. Hoc interdictum de cifterria non compe-
tit: nam cifterna non habet perpetuam caufam; nec'viuam 9
aquam. Ex quo apparet, in his omnibus exigendum, vt viua
aqua fit. Cifternae autem imbribus concipiuntur. Denique
conftat interdiCtum ceffare, fi lacus, pifcina, puteus viuam

aquam non habeat. $. 5. Plane fi quis ire ad hauftum * pro-
hibeatur, aeque interdictum : fufficiet 9.

| : $. 6. Deinde ait
Praetor, QY O MINVS FONTEM QVO DE AGITYR, PVR-

GES, REFICIAS, VT AQVAM COERCERE, VTIQVE EA

POSSIS: DVM NE ALITER VTARIS, ATQVE VTI

HOC ANNO, NON VI, NON CLAM, NO N PRECARIÓ
AB ILLO VSVS ES, VIM FIERI VETO. $. 7. Hoc in-
terdictum eandem habet vtilitatem quam habet interdictum

de riuis reficiendis: nifi enim purgare et reficere fontem li-

cuerit, nullus vfus eius erit. $.. 8. Purgandus autem, etre-

ficiendus eft ad aquam coércendam, vt vti quis aqua 'poffit,.

dummodo non aliter vtatur, quam fi vti *? hocanno víus eft.
$. 9. Coércere aquam, eft continere fic ne diffluat **; ne **
dilabatur: dummodo non permittatur cui *? mnouas quae-
rere, vel aperire: hic enim innouat aliquid praeter id, quam.
*^-praecedenti anho vfuüs eft.' $. 1o. Sed' et de lacu, puteo,

pifcina, reficiendis purgandis interdictum competit. $. II.
Xt omnibus perfonis dabitur, quibus permittitur interdictum

de -aqxp"af aeiïi;uþa. ia

TIT.

£$ Rehd. interdicitur. GE B.
59 Hal et Rehd. refeclionem. G EB. ^ 60 Valg. quomiam. BR. 6t Taur.
aufeRetur. Rehd, auferetuv. GEB. — 62 Rehd. aque, et*mox :' poffunt. GE B.
: I Hal. et Rehd. a4444. GEB.. ^ z Rehd. inferit: eà. GEB. . 3 Ba-
fil. T& Ü3urs .. . . voU Ugocmeíou 9 TOU dp£uvoc, 3 vüc vicxÍyuc, B'R.. Rehd.
hic inferit: ztimere, ex fequenti: item , dubie procul enatum ,. quod tamen et:
ipfum adeft. G E s. ! :
5 Hal. quod ad perfonam attinet. G EB.— G Vulg. inferit: babet. BR. Etiam
Rehd. GEB. — 7 Rehd. auffum , licet Flor. adfit afpiratio. GE£z. ^ 8 Rehd..
fufficiat. GEB. — 9 Pal.II. cobercerevtique eam po[fis. Sedin. eft deleta, et cumx
Flor. faciunt Vat. F. II, Barb. S. Cruc. I. Il. Magl. Treuif. vt et Rehd. GE R.

.1o Hal. et Vulg. ficuti, quod malim. BR. Et ira quoque Rehd. GEB. — 11

Vulg. def/hsat. BR. . Etiam Rehd. GEm. Hal. difluat.

' . 12, Hàl. et Vulg.
vel, loco: me. BR. Etiam Rehd. GER.

13 S L. in nota: Flor.et Ha-

loand. legunt: mon permittatur cui nouas quaerere. Hal. et Vulg. inferunt: ve-
"ua$, et ita Flor. fuppletum, fed recentius. Male recentiores inferunt: vias.

BR. Hoc ipfum ex voce: cui, exfculpferunt, quae ideo et hic abeit. Sed
Hal. non vt Flor. habet: quod ait S. L. Sed : s0n permittatur cui nonas venas

quaereve.. Rehd. non permittütur ei nouas veuas quaerere, GER, I4 Rehd -

1

.4 Flor. eft: aurire, vt et ià Rehd. hic'et alias. GEB..

J
n
(td
at
fa.
r
C

10
de |
fel
Qil
f
Ym
(los
(uia
Jiate
i
CA
pue
pu
El
pro
fici
Qm
t

Y
t,
ab
tur,
GE
th«
i P4
GE
(ue,
r Pþ
ii
lo
lnfe
Lj
Quoc
iftr
LT
J
1

E

t
LP
NY
3' 3
J
Itf
um
D
lh
1 p
4 Q
llir
þümpe.
un
T
Jl
3
M
ibfe i
j DYR
YE
PRUI
LUMTO
HGC ins
n um
yem ].

Tr,

if 6Eb
p Tats
j 6b
j
, Mil
|un &
]s 653
TU
T
j, et qm

R

|

addit: ait. GEB. -

- feindat. BR.

DIGESTORVM LIB. XLHIL TIT. XXIIL XXIV.

TITe XXIILC
SDE LU TL
VrPrawvs libo LXXI. ad Edi&um.

PRAE,T.OR ait,.QVO "MINVS ILLI CLOACAM, QVAE
A. EX AEDIBVS EIVS IN TVAS PERTINET *, QVA
DE AGITVR, PVRGARE, REFICERE LICEAT:
FIERI VETO. DAMNI INFECTI, QVOD OPERIS VI-
TIO FACGTVM SIT, CAVERI IVBEBO. $. I. Sub hoc
titulo.duo interdicta Praetor fuübiecit ^, vnum prohibitorium,
alterum reftitutorium : et primum prohibitorium. $. 2. Cu-
rauit aütem Praetor per haec interdiCta, vt cloacae, et pur-
gentur, et reficiantur, quorum vtrumque et ad. falubritatem
ciuitatium , et ad tutelam pertinet: nam et caelum peftilens
3,.et ruinas minantur imimunditiae*clocarum, *item*.^* fi
non reficiantur.
de cloacis priuatis:: publicae enim cloacae publicam curam me-

rentur. $. 4. Cloaca autem eft locus cauus, per.quem ?

colluuies. quaedam fluat.::$. 5. Hoc interdictum, quod pri-
mum proponitur, prohibitorium eft: quo prohibetur vicinus
vim facere, quo minus cloaca purgeturet.reficiatur ?. . $. .6.

Cloacae appellatione''et tubus et fiftula continetur ". $. 7.

Quia autem cloacarum refictio * et purgatio ad publicam vti-
litatem fpeCtare videtur ?, idcirco placuit, non eífe in' inter-
dicto. addendum; QVOD NON VI, NON.CLAM, NON PRE-
CARIO, AB ILLO VSVvS '?: vtetiam fi quis talem vfum ha-
buerit, tamen non prohibeatur volens cloacam reficere vel **
[ prohibeatur . : :
purgare. $..8. Deinde ait Praetor;, QvAE EX AEDIBVS.

EIVS IN TVAS PERTINET ^^, Aedeshic áccipere debes |
pro omni aedificio, hóc eft, ex aedificio eius in tuum aedi- |
ficium.' Hoc amplius Labeo putabat *?, hoc *^ interdictolo- |

cum effe, et fi area ab vtralibet ** parte aedium fit: et fi
p

forte, inquit, cloaca dutta fit ex vrbano aedificio in proxi- |

mum agrüm. $. 9. Idem Labeo *5, etiam eum qui priuatam
cloacam in. publicam .*7 immittere velit, tuendum *? , ne ei
vis fiaat. Sed et fi quis velit talem .cloacam .*? facere, vt ??
exitum .habeat in publicam:cloacam: .non efíe: eum impedien-
dum, Pomponius fcribit ^'. $. ro. Quod ait Praetor P ER-
TINET, hoc fignificat, quod ex aedibus eius in tuas ?? pet-
tinet, hoc eft, derigitur ??, extenditur, peruenit. $. rr.

Et tam ad proximum vicinum hoc interdictum pertinet, quam

aduerfus vlteriores, per.quorum aedes cloaca currit. - $. 12.
Vnde Fauius?? Mela fcribit, competere hoc interdictum, vt
in vicini aedes veniat, et refcindat pauimenta purgandae cloa-

cae gratia; verendum tamen effe, Pomponius fcribit, ne ??

I Vulg.addit: aedes. BR. Etiam Rehd. GEB. —^ 2 Vulg. fubiicit.
BR. 3 Flor. fcriptum eft: pefiiles. et ita Taur. fed et Florentiae z eft addi-
ta, et Hal.et Vulg. peflilens. BR. . Etiam Rehd. GEs. — 4 In Rehd. item
abeft. GEB.^ ^ 5 Hal quam.GEB. — 6 Vulg. cloacae purgentur et refician-.
tur. Hlal. cloacae. veficiantur; veliquis omiffis, BR. 7 Rehd. continentur.
GE E. $ Hal et Rehd. refeélio, GE B. — 9 Rehd. videretur. GEB. — 10
Rehd.' ab aljo v[u$ es. GEB,. — 114 Vulg.et. BR.— 12 Vulg. addit: aedes,
et pergit: bic aedes accipere. BR. ^ Kehd. et Vulg. GEB. 13 Hal. patat.
GEB. .. I4 Hal. et Vulg. buic. gR. Etiam Rehd. GEB. | 15 Rehd. ctra-
que , faperfcriptum: al. libet. GE&.' . 16 Rehd.addit: ait,GEE. — 17 Hal.
in publicum.. Et ia Dafil. àc 73 2uuóciov, Kehd. vt Flor. GEB. — 18 Hal. hic
I9 Erat olim Flor. cloaclam. BR. — 20 Hal. et Vulg. 44ae ,
loco: vt. BR. Etiam Rehd. GER. 21 Hal. putat. GEB. 22, Vulg.
inferit: aedes. BR. . 23 |ta et Hal. derigitur. Vulg. dirigitur. BR. Rehd.
«t Vulg. GEB.. 24 lta et Hal. Fauius, vti et Taunr. Fauius, non FaVius,
quod foret: PFabius. Vulg. Flauius. BR. Rehd. Flawiamus. GEB. — 25 Hal.
inferit; im. GER. 26 Hal. inferit: »0u. GEB. ^ 2/7 Hal. et Vulg. com-
wüttetur. BR, . Etiam Rehd. GE E. 28 .Pro: re&*idemt. Hal. et.Vulg. ve-
Vt hae ita et Rehd. GEB. ^ 29 Rehd, inferit: iam. GEB.
30 Hal. fi quid ibi operis vitio factum fit. Vulg. nifi paratus fit veflituere, quod
operis vitio fatlum fit. BR. Rehd. fi. garatus fit reflamrare , quod operis vitio fa-

VIM

$. 3. Hocaautem interdictum propofitum eft |

.Hoc interdiCctum ad ea fola opera pertinet, quaecumque in

207

-)?

- eo eafü damni infecti ftipulatio ^* comtmittatur: fed haec fti-

pulatio non committitur ^7, fi paratus fit reftaurare id quod
ex neceffitate reficiendae cloacae caufa refcinderat??. $. 15.
Si quis purganti.mihi cloacam vel reficienti, opus nouum
nuntiauerit: reCtiffime dicetur, contempta nuntiatione me
poffe reficere id quod ?? inftitueram, $. 14. Sed et damni

infe&ti cautionem pollicetur, fi quid operisvitio faétum ett 39 ;
nam ficuti reficere cloacas et purgare permittendum fuit, ita

dicendum ?* , ne damnum aedibus alienis detur.. $. 15. De-
inde ait Praetor, Qv oD 1N CLOACA PVBEICA FACTVM,
SIVE EA ?? 1MMiSSVM HABES, QVO VSVS EIVS DE-
TERIOR SIT, FIAT: RESTITVAS??. IvyEM NE Qv1D
FIAT,IMMITTATVRVE, INTERDICAM. $.16. Hocin-
terdictum ad publicas cloacas pertinet, ne quid ad ?^ cloa-
cam immittas, neue facias: quo vfus ??. deterior fit, ne-

"ue At . |

1. VewvrkErvs libro I. Interdictorum. . QvAw-
QVAM de reficienda cloaca, non etiam de noua facienda, hoc
interdicto comprehendatur, tamen aeque interdicendum , La-
beo ait, ne facienti cloacam vis fiat : quia eadem, vtilitas fit.
Praetorem:enim fic interdixiffe, ne vis fieret, quo minus cloa-
cam in püblico ?* facere liceret: idqueOfilio et'Trebatio pla-

cuiíffe: ipfe 57 dicendum ait, vt.ne ?* faCctam cloacam pur-
gareet reftituere permittendum fit per interdictum: nouam

vero facere is demum concedere debeat, cui viarum publica-
rum cura fit, . MO ICSU Ed

.QVWQOD VJ. LVT UCLAJO
VLPIANV s'l'libi;o LXXI. ad Edï&üm,

PRAETOR ait(, QVOD VI AVT CLAM. FACTVM . EST,
QVA DE RE AGITVR, ID, CVM EXPERIENDI 'POo-
TESTAS EST, RESTITVAS. $. r. Hoc interdictum re-
ftitutorium eft; et per hoc occurfum eft calliditati eorum, qui
vi aut clam quaedam moliuntur : iubentur enim ea refti-
tuere. .$. 2. Et parui refert, vtrum ius habuerit ?^ fa-
ciendi ?, an non: fiue enim ius habuit, fiue non, tamen te-

| netur ^ interdicto, propter * quod.vi aut clam. fecit:. tueri

enim ius füuum debuit, non iniuriam comminifci ?, — $. 3.
Denique eft quaefitum , an hoc interdiCto vtenti exceptionem
poffit * obicere, Qvop ? NON IVRE MEO RECEPERIM
?? Et magis eft, ne pofífit: nam aduerfus vim, vel quod
clam factum eft, nulla iufta exceptione fe tueri poteft. $. 4.

folo

üwnefl.GEB. — 31 Rehd. permi(fum eft , ita dicendum eftl. GE. — 32, Hoc
pronomen redundare vifum eft omnibus. Ego addendam p-racpoütixonem.ar-,
bitror; fiwe im ea immuijfum. ^ ProfeQto : ea immif[um, pro: in ea mz[fum., ido-
neam auctoritatem habere diffido, && — Miror Noftrum non animaduertiffe 73
ea hic aduetbialiter poffe accipi, vt faepe apud veteres. Etiam apud Hal. et
in Rehd. es abeft. GEE. 33 Adhuc Flor. et: FIAT RESTITVAT,
atque inde fine dubio Vulg. Nor. omnes: fiat , veftituatur. Florentinam firmant
Bafil, yévera: , &moxevásusov. BR. . Nempe emendatam. Rehd. etiam habet: ve-
flituatur , et fuperfcripram. eft: deffrsatzr. GER. — 34 Lego cum Vulg. Nor.
omnibus: im cloacam, et puto và im ex antecedentibus in ad corrupmfn—ef.fe.
Vulg. z pu^licam cloacam. BR.. Rehd. m cloacam. G E B. 35 Vulg. inferitz
eius$. BR. Etiam Rehd. GEB. 26 Hal. i& publicum. GER8. 37 Vulg.
idem, loco: ipfe. BR, Etiam Rehd. G£R. 38 Ap. Hal, et Vulg. ze, ab-
eft. BR Etiam in Rehd. GER. PX j
I Rehd. refiituendi. GE B. — , Hal. batuit. GEB. .5 Vulg.int fa-
ciendi babuerit quis. GEB. 4 Vulg. inferit:-boc. BR. 5 Ya MSS, octo,
quae contuli. Hal. propterea quod. BR. — Q&o illa: Vat. L. IV. V. VI. qui an-
te: vi, habet: azt, Barb. Chriftin. S. Cruc, I. Il. At Bynkersh. propter boc
quod. Rehd.vt ifti. GEs. — 6 Vulg. committere. BR. Etiam Rehd. GEB.-
Hal.et Vulg. inferunt: quis. BR. Etiam Rehd. GEB. 8 Hal. fi eaut, loco;
quod. GE B. Gothofr, in nota: iure meo fecerim. vulgat. lta et Rehd.

Oooooo GEB.

9 "& - JC"DIGESTORVM LIB:

folo vi aut cïam-fïunt 19 5 & - qiOuid üt vä fa&um'",, yel-
clam factum *7,videamus. Vi faCtum videri Quintus Mucius
fcripfit, fi quis contra, quam prohiberetur, fecerit: et mihi

videtur plena ** effe Quinti Mucii definitio. .$.6. Sed et, fi-

quis iactu vel minimi lapilli prohiþitug facerg,- perfeuerauit
facere, hunc quoque vi 7^ feciffe videri, Pedius etI:,, Pompo-
nius feribunt: eoque iure vtimur. .$. 7. Sed etfi ^? contra
teftationem , denuntiationemque *^ fecerit: idem effe Cafcel-
lius ** et Trebatius putant: q.uod verum eft. $. 08s Sed et
Arifto ait, eum quoque vi *? facere, qui, cum fqnjet fe pro-
hibere *?, per vim molitus eft, ne prohiberi poffit. $. g.
]tem Labeo dicit; fi quem faeientem prohibuero, isque de-
ftituerit ?? in praefentiarum , rurfusque poftea facere coeperit,
vi ?* eum videri feciffe, nifi. permiffu meo facere coeperit,
vel qua alia iufta caufa acg/zdente. $. 1o. Si quis.tamen ??
imbecillitate?? impeditur ^* , vel étiam ne offenderet vel te,
veleum qui te magnifaciebat ??, ideo non venérit ad pro-
hibendum: non videbitur aduerfarius vi ^5 feciffez et ita La-
beo fcribit. :$. 1r. Jdem ?* ait, et fi te volentem ad prohi-
bendum venire deterruerit aliquis, armis forte, fine vllo dolo
malo meo, acpropter hoc non veneris; non videri ^" me

vim feciffe. : j

IL VgxuvrEervs libro II Interdictorum. ^ Nec in|
aliena poteftate ??, condicionem meam nihil delinquentis de- | |uam. deni
w 3 n a . | TE | *d quem pertinuit non facere: vel confulto tum denuntiat ad-
uerfario, cum eum fcit non poffe prohibere: vel tam fero pro-

teriorem facere. ^" . Jb D. dopI- |
III. VuerANvVslibro LXXI. ad Edictum. PRouzr-
BERE ?? autem non vtique per femetipfam neceffe eft: fed
et, fi quis per feruum fuum vel. procuratorem prohibuerit, re-
&e videturprohibuiífe: idem etiam ?* fi mercenarius *^ meus
prohibuerit. Nec quem "mioueat, ?? quod per liberam per-
fonam . a&tio adquiri/non folet; ?*: ;nam prohibitio haec de-
monfítrat, vi ?5 te facere. Quid mirum ?5, cum, etfi clam
tu m fecéris ?? ,;; habeam ?* actionem? ergo fatto magis
tuo' delinquentis, quam alieno, adquiritur mihi aCtio. — $. r.
Illàd fciendum eft, non omnibus.momentis vim effe facien-
dàm: fed femel inter initia facta ?? perfeuerat. $. 2. Sed
fi permiferit, aduerfüs eum qui.vtatur ^? interdicto ,. excep-
^tio erit neceflaria. $. 3. Non tantum autem fi ego permi-
fero: fed et f procurator meus, vel tutor, qui tutelam ad-
miniftrat, vel curator pupilli, furiofi, fiue adulefcentis; di-
cendum erit, éexceptioni locum fore. .$. 4. Planefi Praefes,
vel Curator Reipublicae permiferit in publico facere: Nerua
fcribit, exceptionem locum non habere: quia etíi ei loco-
rum, inquit, publicorum procuratio data eft: conceifio ta-

!

GEBR. . IO Vulg. fada fuerint. 9 R. II Ap. Hal. facum, abeft. GE B.
12, Vulg. aut clam , videamus. BR. I3 Hal, et Vulg. plaua. 8 &. Rehd. vt
Flor. GEB. . 14 Hal. et Vulg. vim. BR. , Etiam Rehd. GE E. t5 Rehd.
inferit: 4uis. GEB. 16 Erat Flor, denuntzationemde , vt adeo-fieri forte
.debebat: denuntiatiomemue. BR. 17 Vulg. Caffius. 8 R. Rehd: Caffellins ;
vndeforte Vulg. GEB. — 18 Hal. et Vulg. vis. BR. Etiam Rehd, GER.
19 Hal probiberi. Vulg. probibendum. ^ Qnuid fi legamus: probiberi debere.

llabent enim Bafil. àQeíAsv xwAvS3wz.. B R. Ego reor Taui. debuiffe dare;.

probiberE. — Etiam Rehd. probiberi. GEB. / ^ 20 Gothofr. in. nota: Al. defti-
terit. Nempe ita Hal. et Vulg. quod malim. E fex MSS. vnus $. Cruc. I.
habet vt Flor. BR Reliqua MSS. Vat. I. VI. Barb. Chriftin. S; Cruc. 1I. qui--
bus adde Bynkersh. et Rehd. GEB. . 21 Hal.et Vulg. vim. . ^Etiam Rehd,
GER. 22 Hal tantwm, loco: tamen. ln Rehd. tamen fimpliciter. abeft.
GEB, 25 Vide Duker ad Opufc. de Latin. Vet. ICtor, p. 357. GEB. 24
Hal. et Rehd. zmpeditus. B R. 25 Flor. eft smagnificiebat. — Vide Duker 'ad
Opufc. de Latin. Vet. ICtor. p. 354. ti. 19. BR. 26 Hal. et Rehd. vim.
GE B. 27 Rehd.inferit: Labeo. GEB.' — 28 Rehd. inferit : tamen. G E B.
29 Gothofr. in nota: l. ne in aliena poteftate fit. Yta Hal. et Vulg. B R.
Etiam Rehd. GEE. 30 Hal. probiberi. GEB. — 31 Hal. inferit: et. .52
Flor, eft : mevcennavius. vt etin Rehd. GEB. — 33. Vulg. inferit: quis probi-
buerit. &R. Rehd. mec moneat quem , quis probibuerit , nec quem moueat , quod
perliberam. GEB. — 534 Rehd. debeat,loco: folet. GEB. — 35 Hal. et Vulg.
vim.BR. 'Etiam Rehd. GE B. 36 Rehd. addit: eff. GE B. 37 Vulg.
etfi clam ine feceris. . Hal. et fi clam 1e vitt feceris. BR. — Rehd. etfi clam tu

47 Hal. et Vuig. animum. BR.

.BR. Rehd. vt Vulg. GEB. .

| men data non eft. Hoc ita verum eft, fi non lex munici-
palis Curatori Reipublicae amplius concedat. Sed et fi a Prin-

cipe, vel ab eo cui Princeps hoc ius concedendi dederit: ^*
idem erit probandum.. $. 5. Siquis paratus fit fe.^? iudicio
defendere aduerfus eos, qui interdicendum putant, ne opus
fiat : an videatur definere vi *? facere ? et magis eft, vt de-
finat: fi modo fatis offerat, et defendere paratus eft, fi quis
agat: etita Sabinus,fcribit. $. 6. Sed et fi quis damui in-
fecti paratus fit cauere, eum propter hoc tantum effet prohi-
bitus, vel quia non defendebat, vel damni infecti non repro-

| mittebat **: confequeris eft dicere, definere eum vi facere.
. $. 7..Clam facere videri, Caffius fcribit, eum qui celauit ad-
uerfarium ^? , neque ei denuntiauit: fi modotimuit eius con-
trouerfiam, aut debuit timere. $. 8. Jtem 49 Arifto. putat,

eum quoque clam facere, qui.celandi: animo ^? habet eum

^* , quem prohibiturum .fe intellegerit *?, et id. exiftimat,

aut exiftimare debet, fe prohibitum iri.

. V.. VgwvrLEIivs libro IL. Interdift-orulm. : S E R2

. VIVS, etiam eum clam facere 5?, qui exiftimare debeat 9F

fibi-?? controuerfiam füturàm: quia non opinionem cuius- 53;

et re(upinam exiftimationem effe ?^ oporteat: ne melioris
condicionis fint ftulti, quam periti. « .. plospr D
^ V. VrPiamwvslibro LXX. ad Editum. Avm5*qui -

aliter fecit, quam: denuntiauit: vel qui decepto facit 9* eo,

nuntiat ?*, vt obire ?? prohibiturus, prius quam fiat, non

. poffit: et haec ?* ita Labeonem probare, Arifto ait. $. 1.
.Si quis fe-denuntiauerit opus facturum, non femper non $9
videtur clam feciffe, fi poít denuntiationem fecerit. — Debe-
'bit enim, et ita Labeo, et diem et horam denuntiatione com-
»ple&i, et vbi, et quod opus futurum 5* fit: neque 9? per-
. fuforie ?* aut obfcure dicere, aut denuntiare: neque tam ar-
'tare aduerfarium, vt intra diem occurrere ad prohibendum
. non poffit. $. 2. Etfi forte non fit, cui denuntietur, ne-
.que dolo malo faétum fit, nefit $* : amicis denique, aut pro-

curatori, aut ad domum denuntiandum eft. $. 3. Sed etSer-
uius re&te ait, fufficere feminae viro notum facere, opus fe
facturum, vel denique fciente eo facere: quamquam etiam il-
lud füfficiat, celandi animum non habere, $. 4. Item 9* ait,
fi quis in publico municipii ?* velit facere: fufficere ei, i
curatori ** Reipublicae denuntiet $9?, /$. 5. Siquis, dum pu-

tatlocum tuum eífe, qui eft meus, celandi tni, non met
.cauía fecerit: mihi interdictum competere, $. 6. Idem di-

b P

| feceris vim. G EB. 38 Hal. et Vulg. inferunt; tamem, BR. Etiam Rehd,
GEE. - 39 Vulg. inferit: vis. BR. Etiam Rehd. GER.

g. Y 40 Hal. vte-
tur, — 44 Hal. inferit:- periniffum fit. GER.
promittebat. GEB..— 45 Kehd. aduerfario. GEB. .. 46 Taur. I Dem. GEB.
48 1n Rehd, eumm, abeft, fed. nonnemo

recentius . fuperícripfit.. G E B. 49 Gothofr. in nota: intellexerit vulg. Hal.

. Erat Flor. probibitdurum fe intellegerit. Sed et illud et hoc ibidem corre&um
.eft, BR. . Pofteriorem corre&tionem Taur. neglexit. Etiam Rehd. zutellexerit.

GEP. ^ 50 Rehd. addit: ait. GEB. Immo et Hal. 51 Rehd. débebat..
GEB. 52 Taur. fj/Vi. GEB.. — 53 ld eft: alicuims. Sed Hal et Vulg.
eiws. BR. Ftiam Rehd. GEB. . 54 Hal. et Vulg. fegqui, loco: effe. BR.
Rehd, eius fequi. GEB. . 55 Hal Et, loco: Zut. GEB. 56. Vulg. fe-
cit. BR. — 57 Hal. et Vulg. demunciat. BR. Rehd. vt Flor. GER. 58
Gothofr. in nota: aj. abire. al. obuiare. Taur. /bire. Hal. abire. Vulg. obniave.

Vulgo:non,abeft. BR. . 61 Hal.et Vulg. facturus. BR. Rehd. vt Flor. GE B.

. 62 Hal. et Rehd. inferunti qwidem. GEE. . 63 Gothofr. in nota: perfun-

&orie. vulgat. — Rehd. perfuforie. pevfunctorie aut obfcure etc. Exemplum va-
riae lectionis in textum receptae. Sed et nonnemo zi perfuforie voci: va - -
cat inclufit, re&ius idem in fequenti voce: perfunctorie , aufurus. G E B. .64 In

.Rehd. wefit, abfunt. GE2R. . 65 Vulg. Idem.B R. Etiam Rehd. GE B. 66 Rehd.

municipio. G EB. — 67 WVulg. procratori. BR. Etiam Rehd.GEB. — óg Hal,
denun-

-

| t 42 Hal. et Vulg. inferuntz-
i BR. Etiam Rehd. GER. . 43 Hal.et Rehd. vim. GER. 44 Hal.

59 Vulg. boc. R. Etiam Rehd. Gx 2. 60

quid7
id 80
fnetn
guon)
friné:
ld
jf 00
Ku ]
V g
fs o
erfs
qus
fon tec
ptum,
Qv0D
A
u
f ]

$r
et d
&
"!
tenu

feceri
9
feti
bet,
Xie d
tj ^
M
üet, il
Qüente,
fir, ]

du
It r
&j j
3 M
fei Y
li u
LE
V i
tl quw
QR . Ji [/
Qnt, H
H h
it
(0; (
Md ,
FE l
l fhdroj
Mi ä
H&L etd'
T

m
uN
at
À ij
. 6b
D
'g. hl
(;e&um
J
at
p
jf fe
2

?Z(Wiü?'fl

[
ufite
9
;4 n
hi
fid

m

i
|

DIGESTORVM LIB. XLIIL TIT. XXIV. : 909

cit 9?, et fi ferui mei vel procuratoris celandi "? caufa factum
fit, mihi interdictum competere. $. 7. Si quis, cum non
T* denuntiaffet opus.fe faCturum, eique denuntiatum ?? effet,
ne faceret, 7? fecerit: vtilius puto probandum, vi ?** eum
fecifle.. $. 8. Haecverba, QvoD vx AVT CLAM FACTVM
EKsT, ait Mucius ita effe, quod tu, aut tuorum quis *5 , aut
tuo iuffu fattum eft. $. 9. Labeo autem ait, plures perfo-
nas contineri his verbis: nam ecce primum heredes eorum,
quos enumerat Mucius, contineri?*9 putat. $. 1o. Iderh ait,
et aduerfus procuratorem, tutorem *curatorem* municipum-

ue.** fyndicum alieno. nomine 7*? interdici poffe. $. rr. Si

quid *? feruus meus fecit, non obid mecum actio eft : fed (fi)
id ?? meo nomine, aut fuüo fecit: nam ** fi tuum feruum
mercenarium ?? habuero: quidquid ab eo faCtum fuerit meo
nomine, ob id non tecum, fed mecum, cuius iuffu aut no-
mine id opus a feruo tuo factum fuerit, agendum erit hoc in-
terdicto. $. 12. Similiter qucd iuffu cuius fattum erit, ob
id non cum eo ?3, fed cuius nomine iufferit, haec actio eft.
Nam fi procurator, tutor, curator, duumuir municipii, quod
5* eius nomine ageret, cuius negotium procuraret, fieri iuf-
ferit: ob id agendum erit cum eo, cuiüs nomine factum quid
erit: non cum eo, qui ita iufferit. Etfíitibi mandauero, vt
opus fieri iuberes, et in ea re mihi parueris: mecum, inquit,
non tecum erit aCtio. . $. r3. Et cum interdictum fic fit fcri-
ptum, QvOD VX AVT CLAM FACTVM EST, non ita,

QVOD V1 AVT CLAM FECISTI: latius porrigi 55, quam
ad has *5 perfonas, quas fupra numerauimus ?", Labeo pu-

tat. $. 14. Et hoc iure vtimur, vtíiue ego feciffem, íiue

. fieri iuffi *5, interdi&to quod vi aut clam tenear.

, VML P Avrvs libro fexagenfimo *feptimo* ad EdiCtum.
$1 ego tibi mandauero opus nouum facere, tu alii: non pot-
eft videri meo iuffu fa&tum; teneberis ergo 9? tu et ille: an
et ego tenear, videamus? Et magis eft, et me, qui initium
ei ?? praeftiterim, teneri: fed vno ex his fatisfaciente, ce-
teri liberantur, - i d odl " a p
. .. Ml VrerAmvs]libro LXXL ad Edictum. Sx alius
fecerit me inuüito: tenebor ad hoc, vt patientiam praeftem.
$. r. Neratius quoque fcribit, eum, cuius feruus vi aut clam
fecit ?* , aut fua impenfa ex ?? interdicto opus reftituere de-
bere, aut patientiam reftituendi praeitare, et ?? feruum no-

xae dedere: ?^* plane fi mortuo alienatoue ferüo interdicere-

tur ?*, patientiam dumtaxat praeftare debere ait: ita vt e£ |
?5 emptor eo interdicto poffit conueniri, vt ?* impenfam prae- |
fiet, aut noxam det: dominoque operis ?* fua impenfa refti- |
! fru&um aufert, furti debet conueniri. Itaque fi quid operis
in folo fiat, interdiCtum. locum habet, . In. folo, fieri accipi-

tuente, aut damnato, quia non reítitueret, emptorem libe-
rari, Eadem, et fi contra dominus ferui, vel opus reftituif-

.demmciqt.fj ., 69 Hal. et Rehd. diitur. GEB. .. 'jo Taur. caelandi. Et
ita erat Flor. fed a eít clariffime deleta. BR. .. 71 Hal. in margine: alias
deef? negatio. Et omnino deeft in Rehd. GzEB.. . '7z Hal renuuciatum.
73 Rehd. praefigit: et. GEB. . 14 Rehd. vim. GEB. .. 75 Hal. addit "

fecit. Volg. fecerit. B R, . Rehd. vt Vulg. GEE.; .. 76 Hal, inferit: bis ver- |
"tur, fupra occu lT o hr 1* ,
| dem verba et hic et fupra occurrunt, . vt adeo dubium omnino fit, annon in

6if. GEB. .. '7 Hal. «nratovem imnunicipii vel fyndicum. .. Vulg. curatorem-
«we municipum .el fyndicum. BR. . Rehd. vt Vulg. nifi quod ve abfit. GEs.
48 Vulg. fi alieno. nomine aut. (uo. fecerit , interdici poffe. B.&... Rhed. vt. Vulg.
nifi quod habeat : fecit. 79 Baud.in margine: Vet. Si quis. o Hal ao
€ft : fi mon id 1&eo n. a. s. fecevit. Vulg. adlio eft: fed ob id quod meo m. a. s. fe-
«erit. BR. Rehd. vt Vulg. nifi quod habeat : fecit. GEB. . 81 Vulg. inferit : et.
S R. Et Rehd. GEz. .. $82 Flor. eft: mércennarium, wt etin Rehd. GER.
immo et,in Norica, . $3 Vulg. addit: 4ui iuffit. B R. $4. Hal. 4uid , lo-
co: quod , Íequenti: agevet, omiflo. GEB. — 85 Hal. addit: id. GEP. —.86
Rehd. eas. GEB. .
GEB. .. 89 Hal. inferit: et. — go Gothofr. in'nota: Al rei. Et ita Taur,
in margine, et Hal. et Rehd. G E. 91 Hal. et Vulg. fecerit. B R. Etiam

Rehd. GER.| — 92 Hal. et Rehd. inferunt: boc.GEE. . 93 Hal. inferit:
e;. Rehd, habet: eigue. GE B.
Hal. et plane. B R. ZE
ponat: debere dedere. GEB.

94 Vulg. dedere debere. et plame. Etiam
tiam Rehd. vc Vulg. nifi quod duas priores voces trans-.
95 Hal. imterdicetur. GED. — 96 In Rchd.

. yo Vide.Noodt ad L. 4quil. c. 7..et 9-.3:-3- | n d . ejj«
- ficin P. im wet. excipi. Et hoc pofteriori modo omnes fcripti et. editi. B R.
Etiam Hal.Scripti funt Vat, I. V. VI. Chriftin, S. Cruc. L. II Barb. Treuif.

87. Rehd, smemorauimus. GkB.. 88 Hal imffiffem. |

fet ?? , vellitis aeftimatione *?? damnatus effet: quod fitan-
tum noxae dediffet *, aduerfus dominum operis vtiliter inter-
dici. $. 2. Aitlulianus, qui ante remiffionem nuntiationis,
contra quam prohibitus fuerit, opus fecerit, duobus interdi-
&is tenebitur ^: vno, quod ex? operis noui nuntiatione com-
petit: altero, quod vi aut.clam. — Remifífione autem facta in-
tellegehdus non erit vi aut clatm facere, quamuis prohibeatur

licere enim debet aedificare ei, qui fatisdederit, cum poffef-

for hoc ipfo conftituatur: clamque facere *, nec ante remif-
fionem nec poftea exittimandus eft: cum is qui opus nonum

nuntiat, hon poffit videri celatus, et praeoccupatus, ante-

quam controuerfiam faceret. $. 3. Belliffime apud Tulianum
quaeritur, an haec exceptio noceat in hoc interdicto, Qv op
NON TV VI AVT CLAM FECERIS? vtputa vtor aduerfus
te interdiCcto quod vi aut clam *: non poffis obicere mihi ean-
dem exceptionem, QVOD NON TV ? vI AVT CLAM FE-
cisT1i? Etait ulianus, aequiffimum effe, hanc exceptio-
nem dare?: nam fi tu, inquit, aedificaueris viautclam: ego
idem demolitus fuero vi aut clam, et vtaris aduerfus me in-
terdicto: hanc exceptionem * profüturam: quod' non aliter
procedere debet, nifi ex magna et fatis neceffaria caufa : alio-
quin haec omnia officio iudicis celebrari oportet. $. 4. Eft ?
et alia exceptio, de qua Celfüs dubitat, an fit obicienda: vt-
puta fi incendii arcendi caufa vicini aedes intercidi, et quod
vi aut clam mecum agatur, aut damni iniuria. Gallus 79
enim dubitat, an effici ** oporteret *^, Qvop rNckNDIE
DEFENDENDI,CAVSA FACTVM NON ?? st1T? Seruius
autem ait, fiid magiítratus feciffet, dandam ** effe:. pri-
uato non effe idem concedendum: fi tamen quid vi aut clam
faCtum fit *5, neque ignis vsque eo perueniffet, fimpli litem
aeftimandam: fi perüeniffet, abfolui eum oportere. — Idem ait
effe, fi damni iniuria aCtum foret: quoniam nullam iniuriam
aut damnum dare videtur *5, aeque perituris aedibus. .Quod
fi nullo ** incendio id feceris, deinde poftea incendium ^or-
tum fuerit: non idem erit dicendum: quia non ex poftfacto,

fed ex praefenti ftatu damnum factum fit, necne, aeftimari

oportere, Labeo ait. $. 5. Notauimus fupra, quod, quarm-
üis verba interdicti late pateant, tamen ad ea fola opera per-
tinere interdictum placere, quaecumque fiant in folo: eum
enim , qui fruCtum tangit, non teneri interdicto quod vi aut
clam: nullum enim opus in folo facit. At qui arbores fuc-
cidit, vtique tenebitur: ?? et qui harundinem *?; et qui fa-
lictum: terrae enim, et quodammodo folo ipfi; corrumpendo
29 manusinfert. Idem et im vineis fuccifis. " Ceterum, qui

NI E

et, abeft, GEB. . 97 Hal. et Rehd. inferunt: sel, fetento in fequentibus :
aut. GEB. .. 98 Ap. Hal. operis, abvcqu.l.;Ix.ïi.chd, opus. GER. — 99 Rehd. re-
fütweret. GE B. — XOo . Hal. im litis aefiimatione. Rehd. n litis aeffimationem.
GEE. 1 Hal dedidiffet. GEB. . 2 Taur. teneVitur. GEB. 3 Vulg.
de, loco: ex . BR. Etiam Rehd. GEB. , 4 Hal. verba: qmamuis probibea-
| occurrentia huc transfert, parenthefi inclufa. bR. — At in. Rehd. ea-

MS. ita repererit. Hal. GER. . . 5 Hal. addit: feciffi;. GEB. ^ 6 Ap. Hal.

|erin Rehd. tu, abeft. GEB. — 7 Hal. et Vulg. dari. 8 R. Etiam Rehd. GE R.

& Vulg. inferit: mibi. BR. Etiam Rehd. GEB. ^ 9 Hal. inferit: autem.
II Taur. in Adnotat. effici.

Bynkersh. vt et Rehd. Magl. vt Flor. GEB. — 12 Hal. etVulg. oporteat. B R,
Ita Vat. V. S. Cruc. IT. Treuif. Rehd. vt Flor. GEB. — 13 Ap. Hal. sozx,
abeft. GEB. .. 14 Hal. dandam. GEB. ]ta etiam Flor. legitur , quare hoc ,
loco: dandum. xepofuimus. I5 Hal. efft, — 16 Hal. et Vulg. videretur.

! B R. L7 Vulg. inferit; orto.BR. — 18 Hal pracfigit: fed. GEB. — 19

Hal. arundinem. GEB. 20. Gothofr. in nota: corrumpendo. vwlgat.
Hal.. Nempe Taur. habet: corrspendo. Sed fi talia vitia notare voluiffet Taur.
Qooooo 2 ! | , plu-

910 DIGESTORVM LIB.

mus, et fi quid circa arbores fiat, non 2 .fz quid circa fru&um
arborum. . $. 6. Si quis aceruum Pcergoms circa agrum pin-
guem ?? disiecerit, cum eo, quod vi aut clam fgt".r.—um eft,
agi poteft: et hoc verum eft, quia folo vitium adhibitum fit.
$. 7. Plane fi quid agri colendi caufa factum fit, interdictüm
quod vi aut clam locum non hgbet, fi m*ehoï cauía facta fit
agri, quamuis prohibitus quis vi vel cla.m fecerit. $. 8. Prae-
terea fi foffam feceris ?? in filua publica, et bos. meus in eam
inciderit ^*^, agere poffum hoc. ïnterdi&o:. quia iP publico
fa&um eft. $. 9. Si quis aedificium demolitus fuerit, quam-
uis non vsque ad folum: uin interdicto teneatur, .dgbltarl
defiit. $. ro. Proinde et fi tegulas de aedificio fuftulerit, ma-
gis eft, vt interdicto teneatur. —— . l
VIII. VEeNvLErivs libro II. Interdictorum. NAM
origo huius rei a folo proficifcitur. - per fe ^
gulae non poffidentur, fed cum vniuerfitate aedificii: nec ad
rem pertinet, adfixae füunt ?9*, an tantum pofitae ?.
IX. Vrbr1iaNvs libro LXXI. ad Edictum. NaMet fi
ramos quis de arboribus abftulerit, adhuc 28 interdictum hoc
admittimus. Haec ita fi de aedificio tegulas fuftulerit: cete-

. rum fi non de aedificio, fed feorfüm pofitas, ceffat hoc inter-

. lim: at fi. BR.

dictum. $. r. Si tamen ferra ??, vel clauis, vel cancellus,
vel fpecularium fit ablatum ?? , quod vi aut clam agi non po-
terit. $. 2. Sed fi quis aliquid aedibus adfixum euellerit ? *,
ftatuam forte, vel quid aliud, quod vi aut clam interdicto te-
nebitur. $. 3. Si quis clam aut vi agrum inarauerit ?? , vel
foffam fecerit, hoc interditto tenebitur: et ?? fi aceruum fuc-
cenderit, vel difperferit fic, vt ?* non ad vfum agri conuer-
tat ?5, interdicto locus erit. — T
. .. KX. VENvVLEIVS libroIL Interdictorum. QvraAacer-
uus folo non cohaeret, fed ?9 terra fuftinetur: aedificia au-
tem folo cohaerent. o : :
.XL VrP1iANvSs libro LXXI. ad Edictum. Is, qui
in puteum vicini aliquid effuderit ??, vt ?5 hoc factó aquam
corrumperet ??, ait Labeo, interdicto quod vi aut clam eum
teneri: portio enim agri videtur aqua viua: quemadmodum
fi quid operis in aqua *? feciffet, $. 1. Quaefitum eft, fi
ftatuam in municipio ex ** loco publico quis fuftulerit vel vi,
vel ^* clam: an hoc interdifcto teneatur ? Et extat Caffii fen-
tentia, eum, cuius ftatua in loco publico in municipio pofita
fit, quod vi aut clam agere poffe: quia interfuerit ^? eius,
eam non tolli: municipes autem ** etiam furti aCturos: quia
res eorum fit.quafi publicata . **: Ííi tamen deciderit, ipfi
eam detrahunt: et haec fententia vera eft. $. 2. Si quis de

plura paffim repraefentanda fuiffent. BR. ^ Zt Hal. inferit: tamen.GEB. | 22
Vulg. pinguedinis caufa. BR. Etiam Rehd. pingaedimis caufa deiecevit, GE B.
23 Rehd.fecerit. GEB. . 24 Hal.ceciderit. GEB. 25 Vulg. inferit : folae. B R.
Etiam Rehd. GEB. — 26 Hal.etVulg. finut. BR. Etiam Rehd. GEB. . 27 Rehd.
appofite. GEB. — 28 Hal. ad boc, fequenti: boc , omiffo. GEB. ^^ 29 Gothofr.
in nota: fera. valgat. Hal. GEB. — 30 Hal. vel clauis , vel fpecularium, vel can-
cellus fit ablatus. — 34 Gothofr. in nota: auulferit. vu]g. euulferit. Hal. G E a.
22, Taur. in. Adnotat. inarauerit. fic re(le. mam d folo cobaevet. fatium in
P. intrawerit. E tredecim MSS. quae contuli, Vat. VI. Pal. L. IL. habent:
intrawerit. — Reliqua fere, et prima fcriptura et. corre&tione nepgle&is: ara
werit. Vat. L et V. mendofe: aruerit. Hal. inarauerit, reliqui? arauerit.
De verbo: inarare, Duker. ad Opufc. de Latin. Vet. ICt. p. 420. n. 3. qui ta-
men et ipfe praefert: aramerit. BR. Reliqua MSS. (unt Vat, Il. lII. IV. Chri-
ftin. S. Cruc. I, II. Treuif. qui omnes habent: arauérit, Barb. qui habet: ara-
wit, quibus adde Magl. et Bynkersh. qui cum Vat. VI. et ceteris habent: in-
trauerit , et Rehd, qui et ipfe habet: arauerit. GEB. —— 533 Hal. fed fi. Ma-
34 Vulg. difperferit , fi non. BR. Rehd. difperferit, fi id
won. GEB. — 35 Hal. et Rehd. conuertatur. GE B. 36 Hal. et Rehd. in-
ferunt: a. GEB. — 37 Hal. effuderat. Rehd, iufuderit. GEB. — 38 Ap. Hal.
vt, abeft. Vulg. et, loco: vt. BR. Rehd. vbi, loco: vt. GEB. 39 Hal.
corrupit , addito pun&o. Vulg. corruperit. B R. MSS. habent: corrumperet. Vat.
1. II. Barb. Pal. II. S. Cruc. l. Bynkersh. — Át Chriftin. corrumpat, vt et Rehd.
GEB. 40 Rehd. in aquam. GEB. — 41 Rehd. im, loco: ex, GEB. — 42
Hal. ast, loco: vel. GER. 43 Hal.et Vulg. interfit. BR. Rehd. inter-
[wit. GE B. — 44 ÁAp. Hal. astem, abei, GEB. 45 Vulg. addit; licet

Ceterum per fe ^5 te-

. 47 Hal. et Vuig. permittatur. BR. Ftiam Rehd. GEB.
| nandi, et ita eft in S. L. et aliis recentioribus, quae tamen Florentinam ia-

. funt. GE B.
' boc. — Ap. Hal. fequens: id, abeít. GEB,

XLHL. TLT XXQV. «

monumento ftatuam fuftulerit, an ei ad quem ius fepulchri
pertineret *9, agere permittitur ** ? Et placet, etin his in-
terdicto locum effe. Et fane dicendum eft, fi qua fepulchri
ornandi *5 caufa adpofita fint, fepulchri effe videri. — Idem
eft, et fi oftium auellet *? vel etfringat. $. 3. Si quis in
vineas meas venerit, et inde *? ridicas ** abftulerit: hoc in-
terdicto tenebitur. $. 4. Quod ait Praetor, ovop vrx Av
CLAM FACTVM EST, ad quod tempusreferatur, videamuse

vtrum ad praeteritum, an ad praefens, quae fpecies ?? apud -

lulianum expofita eft: ait enim, in hoc interdicto praefentis
temporis fignificationem accipi debere: fi tamen, inquit, ex
opere damnum datum fuerit, aut dominus , aut 5? is, cuius
fundo nocitum erit, fua impenfa id fuftulerit: vtilius probari,
quod lulianus temptat **, vt et damnum faciatur, et impen-
dia reftituantur. $. 5. 55 Interdictum complectitur id quod-

cumque aut ?* vi aut clam fatctum eft. Sed interdum eue-

nit, vt quid et vi et clam fiat partim, et partim 5* in eodem
opere: vtputa, cum ?* prohíberem, fundamenta pofuifti, poft-
ea cum conueniffem *?, ne reliquum opus fieret, abfente et
ignorante me, reliquum opus perfecifti: velcontra, funda-
menta clam iecifti ??, deinde cetera prohibente me aedifi-
cafti: hoc iure vtimur, vt, etfi vi et clam factum fit, inter-
dictum hoc fufficiat. $. 6. Si tutoris iuffu aut curatoris fa-
&um fit, cum placeat, quod Caffius probat, ex dolo tutoris
vel ** curatoris pupillum vel ?? furiofuüm non teneri: eue-
niet, vt in ipfum tutorem curatoremque aut vtilis aCtio com-

petat, aut etiam vtile interdictum. — Certe ad patientiam tol- .

lendi operis vtique tenebuntur pupillus et furiofüs, et ad no-
xam, $. 7. Àn ignofcitur feruo 5?, qui obtemperauit tutori,
aut curatori? nam ad quaedam , quae non habent atrocitatem
facinoris vel fceleris, ignofcitur feruis, Ífi vel 9* dominis,
vel *5 his qui vice dominorum funt, obtemperauerint: quod
et in hoc cafu admittendum eft. $. 8. Si, pofteaquam vi aut
clam factum eít,.venierit füundus: an venditor nihilo minus

hoc interdicto experiri poffit? videamus. Et exítat fententia

exiftimantium nihilo minus competere ei 59 interdictum, nec
finiri venditione: fed nec ex empto actione quicquam ei $*
praeftandum emptori ex eo opere, quod ante venditionem fa-
Ctum eít: fatis enim effe, quod vtique propter hoc opus vi-
liori praedium diftraxerit. Certe, etfi non viliori *9 vendidit,
idem erit probandum. $. 9. Plane fi poft venditionem fundi
opus factum eft, etfi ipfe experiatur venditor, quia nondum
traditio facta eft: tamen ex empto aCtione emptori ? tene-
bitur: omne enim et *? commodum et incommodum ad em-
pto-

intérdilum fit. eius cuius. flatua. fuerit, manifeftam nempe gloffam. p R. - Ha»
bet eadem Rehd. GEE. — 46 Hal. et Vulg. pertiuet. BR. Etiam Rehd. GE n.
48 Kehd. ordi-

Qant. GEB. — 49 Hal. euellat, reliqui: awellat. BR. Rehd. vt Flor. auellet.
vel effringat. GE B. 50 Vulgo: ;inde, abeft. B R. 51 Hal. et Vulg. ra-
dices. BR. Etiam Rehd. GEE. 42 Hal inferit: et. — 553 In Rehd. ast
dominus aut, abfunt. GEB. 54 Ap. Hal. qwod Iuliamus temptat, ab-
55 Hal. et Vulg. praefigunt: Et boc. BR. Rehd. praefigit?
56 Vulgo: aut, abeft. BR. — 57
Hal. vt qwid et vi et clam fiat: partim vi ét pavtim. clam in. eodem. G EB.
58 Hal, fi,loco: cum. GEB. — 59 Vulg. conaeniffet. BR. Etiam Rehd. GER,
60 Vulg. fecifli. BR. Etiam Rehd. GER. — 61 Hal et, loco: vel. GEB.
62 Vulg. et, loco: vel. B R. 63 Hal. furiofus. fed an. ignofcitur feruo ad
noxam , qui obtemperauerit etc. 64 KRehd. fiue, loco: fi vel. GEB. 65
Hal. et Vulg. feruis fiue dominis fiue bis. G E B. 66 Rehd. inferit: iz boc.
GEB. . 67 Forte: eff praeffandum. Vulg. Nor. 73 ei pro fuperuacuo habue-

runt. Abeft quoque a plerisque fcriptis. — In Pal. II. et S. Crucis L. eft: ei

quicquam praeflandum emptori, quod ideo noto, quoniam eodem ordine habet
cod. Chriftin. fed 74 ei fubftituto và effe. Denique Barb. effe ei quicquam
praeflandum emptori. BR. . Hal. r? ei non nude omififfe, fed in: erit conuer-

tiffe videtur. Ceterum ei abeft a Vat. I. II. HT. V. S. Cruc. II.. At Bynkersh.

vt et Rehd. vt Flor. GEB. .. 68 Hal. inferit: praedium. GEB. — 69 Fior.

i deleta in; emptori. BR. — ^O Vulgo et, abeft, gà&..— Vt etin Rehd. Gz z.

?l H
t Ml
frtent,
tii fcrip
flrä, u
Quitur
e s
6
Q« m
librari
R
i H
Pïimam
83'Rel
t [
W t
r ) h(

YT
ljs:
ul
at
! q
t
g,
ïmþen.
lQu
1 8
&n
i9 POR-
itted
us
tlf«
llefe
nf
us
L
Jf
t
DI
tito
diiten
Qrrj
qui
k 'I't ut
) nj
Dtentà
n, h
TA
em/e
pis ï'f-
af
Ti
n
d-
i a

P

E
T
W
um it
n
nlg t
hi, al
Ht , ab'
i
u
"107
"1217
j 61
n u
44
n
i
d
! bübez
jpm
a
lkmh-
,le()f-
Gb
L

DIGESTORVM LIB.

ptorem pertinere debet. $. ro. Si fundus in diem addictus fit,

, cui competat ** interdictum? et ait Iulianus, interdictum

quod vi aut clam éi competere, cuius interfuit, opus non
fieri: fundo enim in diem addicto, et commodum et incom-
modum omne ad emptorem, inquit, pertinet, antequam ven-

ditio transferatur: et ideo fi quid tunc vi aut clam fa&tum eft,

quamuis melior condicic allata fuerit, ipfe vtile interdictum
habebit: fed eam actionem, ficut fructus medio tempore per-

ceptos, venditiiudicio praeftare cogendumait. $. rr. Arifto

autem fcribit, non *? poffeffori effe denuntiandum: nam fi
quis, inquit, fundum mihi vendiderit, et nec dum tradide-

rit: etvicinus, cum opus facere vellet, et fciret me emilfe,

etin fundo morari, mihi denuntiauerit: effe eum tutum fu-
turum, quod *? ad fufpicionem clam facti operis pertinere ** :

quod fane verum eft. $. 12. Ego??, fi poft in diem addi- |

Ctionem factam fundus precario traditus fit, putem emptorem

interdictum quod vi aut clam habere. $i vero aut nondum .

traditio facta eft ^*, aut etiam fatta eft ** precarii rogatio:
non puto dubitandum, quin venditor interdiCctum habeat: ei
enim competere debet, etíi res ipfius periculo non fit: nec
78 multum facit, quod res emptoris periculo eft *?: nam et
flatim poft venditionem contrattam periculum ad emptorem
fpeCtat, ettamen, antequam vlla traditio fiat, nemo dixit 9?

interdictum ei competere. Si tamen precario fit in polfeffio--
nem ?', videamusne, quia intereft ipfius, qualiter quali-.

ter ?? poffidet, iam ?? interdicto vti poffit? Ergo, et ficon-

duxit, multo magis: nam et colonum poffe interdiCto expe-

riri, in dubium non venit, Plane fi poftea quam melior con-

dicio allata eft, aliquid operis vi aut clam faCtum fit: nec
Iulianus dubitaret **, interdictum venditori competere : nam.

55 jnter Caífium et Iulianum de illo, quod medio tempore

accidit, quaeftio eft: non de eo opere, quod poftea contigit
89, G. 13. Siita praedium venierit, vt, fi difplicuiffet, in- -

emptum eífet: facilius admittimus, interdictum emptorem

Tabere, fi modo eft in poffeffione. Et fi refciffio emptionis.
in alterius arbitrium 9?* conferatur, idem erit probandum. .

Idemque et fi ita veniffet, vt, fi aliquid: ?* eueniffet, inem-
ptum eífet praedium. — Et fi forte eommilforia venierit, idem
dicendum eít. $. r4. Idem Iulianus fcribit, interdictum hoc
non folum domino praedii, fed et his quorum intereft opus
fattum non efle, competere. icu E |
XII. VENvrLEivs libro IL. Interdictorum. Qvaw-
QVAM autem colonus et fructuarius, fructuum nomine, in ??
hoc interdictüm ?? admittantur: tamen et domino id com-
petet ?* , fi quid praeterea eius interfit. |
XIIL. ViPrANvslibro LXXI. ad Edictum. Dgwi-
QvE fiarbores in fundo, cuius vfusfructus ad Titium per-
tinet, ab extraneo, vel a ?? proprietario fuccifae fuerint, Ti-

tius et ?? lege Aquilia, et interdicto quod vi aut clam, cum-

vtroque eorum recte experietur, $. 1. Labeo fícribit, fi filio

91 MHal. competet. GEB. —— "72 Vulg. poffeffori non femper effe. &m. Tta

et Rehd. GgB. — 75 Rehd. quantum, loco: 4quod. Ggs. —— ']4 Hal. per-

tiueret , et ita cod. Chriftin. quod probamus. Vulg. pertimet, etita quatuor -
alii fcripti. — Adde ad ifta priora, $. 2. adhuc Flor. legi: imemptwm effe, pro: -
effet, et L. 13. $. 1y. haberi: wallins effe, fimili peccato omiffionis. B R. Illi .

quataor fünt Vat. L. VL S. Cruc. L. I Sed et Barb. et Bynkersh. annotatus
eft inter illos, qui habent: pertzneret. Rehd. autem cum quatuor : pertinet.
GER. 75 Vulg. Evgo. ER. Vtet Rehd. GER. 76 Hal fada fit,
et mox iterum. — 77 In Rehd. aut etiam fatla efl, ab(unt, frequenti lapfu
librariorum in vocibus recurrentibus. GEB. — 78 Rehd. inferit; emzm. GE B.
9 Rehd. fit. GEB. $o Vulg. et Hal. dixerit. &R. Rehd. vt Flor. GEF.

.$1 Hal. et Vulg. z poffeffione, et Flor. w deleta. BR. - Rehd. tamen exhibet

primam fcripturam. GEB. — 82 Vulg. qualitercunque. B R. Et ita Rehd. GER.
$3 Rehd. au, loco: iam. GEE. 84 Hal. dubitat, G £ B. 85 Rehd. in-
ferit : et. GEB. 86 Rehd. contingit. GEB. . 87 Rehd. arbitrio, GEB.
$8 Flor. olim erat: 4uid, fed và al antiquiffime additum. G EB. 89 Ha.l.
ad, loco: iw. GER. — go Vulg. interdidlo. BR, — 91 Hal. et Vulg. competit.

Rehd. zec. GEB.

XLIL, TIT XXIV.- : 91

?* prohibente opus faCtum fit ?5: et te habere interdiCtum,
ac ?*5 fi te prohibente opus factum eft ?*, et filium tuum
nihilo minus, $. 2. Idem ait, aduerfus filiumfamilias in re
peculiari neminem clam videri feciffe: namque, íi fcit eum
filiumfamilias effe, non videtur eius celandi gratia feciífe,
quem certus ?* eft nullam fecum actionem habere. $. 3. Si
eX fociis comtunis fundi vnus arbores fucciderit, focius cum
eo hoc ?? interdicto experiri poteft: cum ei competat, cuius
intereft. $. 4. Vnde apud Seruium amplius relatum eft, cfi»
mihi concefferis , vt ex fundo tuo arbores caedam, deinde eas
alius vi aut clam caeciderit, mihi hoc interdi&tum competere:
quia ego fim *??, cuius intereft: quod facilius erit admit-
tendum, fia te emi *, vel ex aliquo ^ contra&tu hoc confe-
cutusfim, vt mihi caedere liceat ?. $. 5. Quaefitum eft, fi,
cum praedium interim nullius effet, aliquid vi aut clam fa-

€tum fit, an poftea, dominio ad aliquem deuoluto, interdi-

€o locus fit: vtputa hereditas iacebat, polítea adiit heredi-
tatem Titius: an ei interdictum competat? Et eft apud Vi-
uianum ^ faepiffime relatum , heredi competere hoc interdi-
Ctum eius ? quod ante aditam hereditatem factum fit. Nec
referre, Labeo ait, quod non fcierit, qui heredes futuri 9 ef-
fent: hoc enim poffe quem caufari etiam poft aditam. heredi-

tatem. . Ne* illud quidem obftare, Labeo ait, quod eo ? tem-

pore nemo dominus fuerit: nam et fepulchri nemo dominus
fuit, et tamen fi quid in eo fiat, experiri poffum quod vi aut

clam. Accedit his, quod hereditas dominae ? locum opti-

net 7?, et recte dicetur, heredi quoque competere, et cete-
ris fuccefloribus, fiue antequam fuccefferit **, fiue poftea ali-
quid fit vi aut clam admiffum. $. 6. Si colonus meus opus
fecerit, fi quidem me volente, vel ratum habente: perinde
eft, atque fi procurator meus feciffet: in quo placet, fiue ex
voluntate mea fecerit, teneri me, fiue ratum habuero, quod
procurator fecit, $. 7. lulianus ait, fi colonus arborem, de
qua controuerfia erat, fucciderat *^, vel quid ** aliud opus
fecerit: fi quidem iuffu domini id factum fit, ambo tenebun-
tur, non ** vt patientiam praeftent, fed vt impenfam quoque
ad reftituendum praebeant: fiautem dominus non iufferit, co-
lonus quidem tenebitur, vt patientiam et impenfam praeftet z
dominus vero nihil amplius quam patientiam praeftare cogen-
dus erit. . :
XIV. IvrriaAwvs !* libro LXVIII. Digeftorum. NA«w

et fi feruus meus, ignorante me, opus fecerit, eumque ven-

didero vel manumifero: mecum in hoc folum *9 agi poterit,
vt patiar opus tolli: cum ,eemptore autem ferui, vt aut !*
noxae dedat , aut impenfíam ,. quae in reftitutione facta fuerit,
praeftet: fed et cum ipfo manumiffo recte agi poterit. .
[ XV. VrP1aANVslibro LXXI. ad Edictum. SEM-
PER aduerfus poffefforem operis hoc interdictum competit :
idcircoque fi quilibet, infcio, vel etiam inuito me, opus in
fundo meo fecerit, interdicto locus erit. $. r. Is cui ä'un—
d üm

&R. Etiam Rehd. GE». — 92 Ap. Hal. et Vulg. a abeft. gR. Etiam in Rehd.
GEB. 93 Rehd. ex, et itaS. L. et Recentiores. GEB. — 94 Hal. et Vulg.
inferunt: tzo. BR. n Rehd. fuperícriptum: $. two. GPEB. 95 Hal. eff.
96 Hal. interdidlum. at fi. GEB. .. 97 Hal. fit. 98 Hal.et Vulg. certun.
BR. Vt et Rehd. GEB. 99 In Rehd. boc, abeft. GE B. ICO Hal. fu.
1 Hal. emerim. GE B. 2 Rehd. alio qQuo. GEB. |..3 Rehd. liceret. G E B.
4 Hal. et Vulg. Iulianum. BR. Etiam Rehd. GEB. — 3 Hal. boc interdictune

- peredi competere eius , quod. Vulg. boc interdictum beredi competere . eius nomi-

ne, quod. BR. Rehd. vt Vulg. GE£B. — G. Ap. Hal. futuri, abeft. GE R. 7
8 Hal. inferit: i, quod et. Flor. fuppletum. BR.
Gothofr. in nota: domini, vslgat. Mal. G EB. 1O Hal. obtineat. GEB.
i1 Hal et Vulg. fuccefferint , quod malim. plura enim id. genus vitia fuperfunt.
pBR. Etiam Rehd. fuccefferint. G E B. 12, Hal. et Vulg. fuccidevit. BR. Et-
iam Rehd. GE s. 13 Hal. et Vulg. q4od. BR. Etiam Rehd. GEB. 14
Hal. inferit: tamtum. GEB. 15 Vulg. VLPIANVS. B R. 16 Rehd.
in boc in boc folo. infigne exemplum repetitarum vocum. GEB. 17 Vulg.
Oooooo 3 st

gf DIGESTORVM LIB. XLIIL TIT. XXIV.

dum paftinandum locaueras , lapides fuftulit ** , et in vicini
proiecit praedium : ait Labeo, te *? vi aut clam non teneri,
nifi iuffu tuo id fa&tum fit: ego puto conductorem teneri : lo-
catorem autem non alias, nifi aut patientiam praeftare poffit,
aut ?? aliquam actionem habeat, quam praeftet, ceterum te-
neri non oportere ?*. $. 2. Si iu fepulchro alieno terra
congefta fuerit iuffü meo, ageudum effe ?;u.o;'i 'vi aut clam
mecum, Labeo fcribit: et fi communi confilio plurium id fa-
étum fit, licere, vel cum vno vel cum firigulis experiri: opus
enim quod a pluribus pro indiuifo fa&um eft, ün'gqlos in fo-
lidum obligare: fi tamen proprio quis eorum confilio hoc fe-
cerit; cum omnibus effe agendum, fcilicet in folidum. — Tta-
"que alter conuentus alterum non liberabit ^*: quinimmo per-
ceptio ab altero: füperiore etenim cafu alterius conuentio al-

terum liberat. Praeterea fepulchri quoque violati agi poteft..

$. 3. Hoc interdictum in heredem ?? ceterosque fücceffores
daturin id quod ad eos peruenit: et poft annüm . non com-
petit. $. 4. Annus autem cedere incipit, ex quo id opus fa-
"&um ?* perfe&tüm ?* eft, aut fieri defiit, licet péerfectum non
fit: alioquin, fi a principio operis coepti annum quis nume-
ret, neceffe eft, cum his qui opus tardiffime facerent, íae-

pius agi. $. 5. Sed 26 fj is fit locus, in quo opus factum.-

eft, qui facile non adiretur, vtputa in' fepulchro ?^* vi aut
clam fatctum eft, vel in abdito alio loco, fed etfi fub terrafie-
ret ?? opus; vel füb aqua, vel'?? cloaca aliquid factum fit:

etiam poft annum caufa cognita competit interdictum de eo.
"quod fa&tum elt, nam caufa cognita anntuiaam exceptionem re- .

smittendam ??, hoc eft, ?* magna et iufta caufa ignorantiae

interueniente. " $. 6. Si quis Reipublicae caufa afuiffet, de-

inde reuerfus interdicto quod vi aut clam vti vellet, verius
eft, non excludi anno eum, fed reuerfüm, annum habere:
nam et fi minor viginti quinque annis Reipublicae caufa abeffe
coepiffet ??, deinde maior effeCtus fit, dum abeft Reipubli-
cae caufa: futurum ??, vt, ex quo redit, annus ei compu-

tetur, non ex quo impleuit vicenfimum quintum . annum ?*:-

et ita Diuus Pius, et deinceps omnes Principes refcripferunt.
$. 7. ?? Hoc interdiCto tanti lis aeftimatur, quanti actoris

intereft id opus faCtum ?5 effe. Officio autem iudicis ita opor- |

tere fieri réftitutionem, iudicandum eft, vt in omni caufa ea-
dem condicio fit aCtoris, quae futura eífet, fi id opus, de

quo actum eft, neque vi nequeclam factumeffet. $. 8. Ergo-

nonnumquam etiam ?" dominii ratio habenda eft: vtputa fi
propter hoc opus, quod factum eft, feruitutes amittantur,
aut vfusfru&tüs intereat: quod non tantum tunc eueniet, cum

quis opus aedificauérit, verumetiam ?? fi diruiffe opus pro--
ponatur, et deteriorem cóndicionem feciffe, vel feruitutium, .
vel vfusfructus, vel ipfius proprietatis. $. 9. Sed quod in- ?'
terfuit *?, aut per iusiurandum, quod in litem a&or iuta-

uerit, aut, fi iurare non poífit, iudicis officio aeftimandum

ef. $. 1o. Eum autem, qui dolo malo fecerit *?, quo mi-

l

«t ferutim moxae. B R.' Rehd. ot ferumn aut noxae. GEB:. « 18 Halet Rehd.-

abflulit. G B. 19. Hal. inferit? qwod.. :20 Rehd. inferit: fí.GEB. — 21
Hal. oportet. GEB. /'^ 22 Taur. liberaVit. Gr.g. 23 Vulg. baeredes. B R.
24 Ap. Hal fathum, abcft. GEB. . 25 Vulg. perfetlumnue. BR...——— 26 Vulg.
inferit: et,BR. Etiam Rehd. GEB. 277 Hal. inferit:: quid. Rehd. 4uod.
GER. . 28 Hal'fat. GEB. .. 29 Rehd. inferit: fub. GEB. 30 -Hal.
annua exceptio vemittenda efl.: GE B. 31 Hal. et Vulg. praéfigunt? ex.
BR. Etiam Rehd. GEB.. .. 32, Hal. coeperit. 33 Hal. addit: efj. 34
Hal. vigimti quinque amnos. GEB. 359 Vulg. praefigit: Im. BR. Etiam
Rehd..GEz..... 36: Hal, et; Rehd. inferunt: non. GEg. 37 In Rehd. et-
iam , abeft. GEB. . :58 Rehd. quoque, loco: etiam. GEB. . 39 Vulg.
interfuerit. BR....Etiam Rehd. G£B. ^. 40 Hal. fecit. GER. 41 Hal. in-
terdichun. GBB.^, 42 Hal.boc, loco: id. ; 43 Rehd. acliome, quod inter-
efl, fuevit confecutus, GEB. .. 44 Hal. opus mon effe t faclum. Gx B. 45
Vulg. inferit: boc. BR. Etiam Rehd. fed negle&o: ex. . GEB. :|. 46 Rehd.
inferit: autem. GEB. ^ 47 Vulg. frutliferas. BR. — ^ 48 Gothofr. in. nota:
cypreffos. vulgat. Hal. GEB.

clam videris 55 opus feciffe, quod interim feceris. -

49 Rehd, debet tamtwmwiodo. GEB. —— 50

'nus poffit reftituere, perinde habendut, ac fi poffet. $. tr.

Culpam quoque in hoc interdicto ^^ venite, erit probandum:
quae tamen arbitrio iudicis aeftimanda erit. $. 12. Quia au-
tem hoc interdiCctum, id *? quod intereft, continet: Ííi quis
alia aCtione fuerit confecutus id quod interfuit *3, opus non
effe ^* fattum, confequens erit dicere, ex *? interdicto nihil
eum confequi oportere. T

XVLI Pavrvs libo LXVIL ad Edi&um, Comw-

PETIT $ hoc interdictum etiam his, qui non poffident: fi

modo eorum intereft. $. 1. Si quis vi aut clai arbores non
frugiferas *" caeciderit, veluti cupreffos *^?: domino dumta-

Xat competit interdictum. . Sed fi amoenitas quaedam ex hu-

iusmodi arboribus praeftetur: poteít dici, et fructuarii inter-
effe propter voluptatem et geftationem, et effe huic interdi-
Co locum. $. 2. In fumma, qui vi aut clam fecit, fi polfi-
det, patientiam et impenfam.tollendi operis: qui fecit, nec

poffidet, impenfam: qui poffidet, nec fecit, patientiam tan-

tum debet *?, d ntiea n Mp
. XVIL IpEgMw *? libro L XIX. ad Edictum. IwTxn-
DICTV M quod vi aut clam, pcr quemuis domino adquiritur,
Hcér-peramdulndde. * - ALE RTa
.. AXVIIL . Cxrsvs libro XXV. Digeftorum. S1 inmatu-
ram filuam caeduam ?* caecidit?? quis, interdicto quod vi aut
clam tenetur: fi maturam fimiliter caeduam, neque damno do-
minus adfe&tus eft: nihil praeftabit ??. $. r. Nonabfurde re-
fponfum eft, fi Magiftratum rogaffes, vt adueríarium tuum
adeífe ad iudicium 5* iuberet, ne opus nouum tibi nuntiaret :

| XIX. VrPiANvs libro LVII. ad Edictum *5. Iw-
TERDICTVM quod vi aut clam. competere, filiofamilias co-
lono arboribus fuccenfis **, Sabinus ait. Wl r
XX. PAvrvslibro XIII. ad Sabinum. V 15* facit tam
is, qui prohibitus fecit, quam is, qui, quo minus prohibea-
tur, confecutus eft: periculo ?? puta aduerfario denuntiante,
aut ianua puta 9? praeclufa. $. 1. Prohibitus autem intelle-
gitur quolibet prohibentis aC&u: id eft, vel dicentis fe pro-
hibere, vel manum opponentis,.lapillumue iactantis prohi-
bendi gratia. $. 2. Tamdiu autem vi 9* facit ?? prohibitus,
quamdiu res in eodem ftatu permanebit 9?: nam fi pofteacon-
uenerit cum aduerfario, definit vi 9^ facere. . 3. Item fi
prohibiti heres, velis qui.ab eo emerit, ignorans caufam

praecedentem , fecerit: dicendum effe, Pomponius ait, non .

incidere eum in interdiCctum. $. 4. Quod in haue fit, velin
alia qualibet re vel ampliffima, mobili tamen, non continetur
hoc interdicto. — $. 5. Siue in priuato, fiue in- publico opus

fiat, fiue *in loco facro, fiue* in 5 religiofo $9: interdictum

competit.

XXI. PouProutivs libro XXIX. -ad Sabinum. Sr

opus, quod quis iuffus eft a 5? iudice, qui ex hoc iuterdicto
füumptus effet 59, reftituere, alius quis vi aut clam fuftuliffet:
Hal.etVulg. IVLIANVS. BR. — 51 Rehd. inferit: wteam. GEB. 52
'Hal. ceciderit, — 33 'Yaur. praeflaVit. GE B. 54 Vulg. adeffe indicio. B R.
55 Hal. videri te. GEB. — $& Hal. hanc infcriptionem habet integram. G E B.
57 Gothofr. in nota: fuccifis. vulgat. Hal. Etiamnunc Flor. eft: fucceffis.
Sed omnes, etiam fcripti, habent: faccifis; BR. — Adeoque et Hal. et Vat. I,
IK Barb. Chriflin. Pal. I.. S. Cruc. I. Il. Bynkersh. vt et Rehd. . Sed Magl.
fucceffis, vt Flor. GEB. ^. 58 Gothofr. in nota: l. Vim facit. Et ita Rehd.
GEB. 59 Gothofr, in nota: Al periculum, . Et ita. dudum Hal. et Vulg.
et probo. BR. Etiam Rehd. habet: periculum , et mox cum Hal..et Vulg, de-
nunciando. quod Brenkm. fe neutiquam probare ait, ob. Bafil. quae habeant:
6 uirà xX&AvCI moOhcouo, x«l Ó ATtARCaG T&. Àv]PoÉxo , dvu u3 X AUSS, Sed fi
tam ftri&e Bafil. effet inhaerendum , etiam 72 denamciante in; denunciams; fo-
ret conuertendum. G E B. 60 Ap. Hal. et Vulg. puta, abeft.BR. Rehd. vt
Flor. GER. . 61 Vulg. vim. BR. Etiam Rehd. GEB. .. 62 Hal. faciet. GEB.
63 Taur. permaneVit. GEB. . 64 Rehd. vim. GEB. 65 Ap. Hal. in

abeft. 66 Bafil.3 ày iegd Tómo 3 uvwueío. BR. 67 Flor. olim fuit: adiudice,
et d demuim recenter delcta.. Forte legendum : ab 14dice. BR..— 68 Klal. eff.
| 69

lm f
a
g d
fnine
tois !
gri)e
0
[ocis
hat
ientn
(AX
fondtr
jihi d
lener
V o
quem
tenes
Chru
ptre,
Qum
djunat
mitt (
ROW
fl

fj

| M
T
QY
j
Dil]

M.
J
!
It«

Ynett
qui

T2l

(

$t
«
j
f

TE
j h
6jb

jb

DIGESTORVM . LIB. XLIIL' TÍT. XXIV. XXV. XXVL - p13

nihilo minus idem ille omnimodo iubetur opus reftituere.
$. r. Si iuffero feruum meum opus facere, cum, quantum ad me

. pertinet, in clandeftini füfpicionem non veniret 5?, feruus

autem meus putauerit, fi refciffet *?9 aduerfarius, prohibitu-

rum eum: an tenear? et non puto: cum mea perfona fit in-

tuenda. $. 2. In opere nouo tam foli.quam czeli menfura

facienda eft. $. 3. Si quis propter opus factum ius aliquod |

praedii amifit ** , id reftitui ex hoc interdi&to debet.-
| AXXII. VENvzLErIVS libro II. Interdictorum. S 1 vi-

tem meam eéx fundo meo in fundum tuum deprehenderis ??,.

eaque in fundo tuo coaluerit, vtile eft interdictum quod vi
aut clam intra annum, fed fi annus praeterierit, nullam re-
manere aCtionem: 7? radices ^^, quae in fündo meo fint,
tuas fieri: quia his acceffiones fint. $. r. $i quis vi aut clam
arauerit, puto eum teneri hoc interdicto , perinde atque *?

- fi foffam feciffet: non enim ex qualitate operis huicinterdicto
locus eft, fed ex opere faCto, quod cohaeret folo. $. 2. Si ,

ad ianuam meam tabulas fixeris, et ego eas prius, quamtibi

denuntiarem , refixero,'deinde inuicem interdicto quod viaut
clam exégerimus 79: nifi remittas mihi, vt abfoluar, conde-
fnnandum te,quafi rem tion reftituas, quanti mea interfit: aut -

*7 exceptionem mihi profuturam, sr wNON vi, NEkC *?
CLAM, NEC PRECARIO FECERIS. $. 3. Si ftercus per
fundum meumtuleris, cum id te facere vetuiffem: quamquam
fihil damni feceris mihi, nec fundi mei *? mutaueris, tamen

teneri te quod vi aut clam, 'Trebatius ait: Labeo contra, ne

3? etiam is, qui dumtaxat iter per fundum meum fecerit, aut
auem egerit, venatusue fuerit line vllo opere, hoc interdicto
teneatur. $. 4. Si quis proiectum aut füillicidium in fepul-
éhrum ?* immiferit ?^: etiam fi ipfum monumentum non tan-

geret, recte cüm eo agi , quod in fepulchro vi aut clam fa-

€tum fit: quia fepulchri fit non folum is locus, qui recipiát
humationetn *?, fed omne etiam fupra id caelum: eoque no-
mine etiam fepulchri violati agi pofíe, $. 5. Siis, qui de-
nuntiauerit fe opus facturum, confeftim ?^ opns fecerit, clam
feciffe nor intellegitur: nam fi poft tempus, videbitur clam
fecile, — d ul il n | |
E s E XXV..
DE REMISSIONIBVS
VrPraxvs libro LXXI. ad Edi&um.

'AIT Praetor, QVOD IVS SIT ILLI PROHIBERE, NE
SE INVITO'FIAT, IN EO NVN TIATIO TENEAT
2:cETERVM NVNTIATIONEM MISSAM FACIO *.
$. r. Sub hoc titulo remiffiones proponuntur. $. 2. Etverba
Praetoris oftendunt, remiffionem ibi demum factam *, vbi
nuntiatio non ? tenet: et nüntiationem ibi demum voluiffe
Praetorem tenere, vbi ius eft nuntianti prohibere, ne fe in-
uito fiat. Ceterum fiue fatisdatio interueniat, fiue non: re-
iniffo facta hoc tantum remittit, in quo non * tenuit nun-
tiatio. Plane fi fatisdatum eít, * exinde remiffio facta eft:

—

69 Hal cemirem. GEBR. . 7O Hal. et Vulg, vem fciffet. BR. Etiam Rehd. -

GrB. 70 Halamiferit. — 'J2/ Gothofr. in nota: deprelfferis. valgat. Hal.
Sed Hal.habet: depraebenderis, vt et Kehd.Ceterum 72 deprefferis , tuetur Me-
wag. Amoen. Lir. Ciu. c. 3. GEB. '73 Rehd. praefigit: et. GEB. "4 Hal.
addit: quoque. 75 Taur. aDque. GEB. *16 Gothofr. in nota: egeri-
mus. Hal. Sed et Taur. ita in margine, et Rehd. GEB. ^ 77 Hal. inferit:
certe , et fane ita quoque Flor. inter verfus eft adícriptum, & R. Inferit et Rehd.
GEB. . "$8 Rehd. »non. GEB. Hal. habet: fundi mei faciem. G E B.

Vulg. fpeciem , et ita XI. MSS. Pal. L. faciem, Chriftin. formam. B R. Vndecim
illa MSS. Vat. I. H. III. fV. V. VI, Barb. Pal. II. S$. Cruc. L. IT. Treuif. quibus
adde Bynkersh. vt et Rehd. GEB. 80 Hal. wec. GE B. 81 Hal. zm . fepulchbro.
GE R. 82 Hal et Vulg. miferit BR. Etiam Rehd. GEs. 83 Floren-
tiae legitur; bumanitionem. BR. — Eft forte correQio librarii bumanitatem cum:
bumatione . confundentis, exiftimantisque, fuperfluas literas zj correctoris in-
duitria tollendas effe. GE B. — 84 Taur. coMfeflim. GE R.

Taur. aedigMearmmn. GX n. 9 Rehd.et tenebitgr. GEB. — 10 Ita quoque Hal.

non eft neceffaria remiffio. $. 3. Ius $ habet opus nouum
nuntiandi, qui aut dominiumautferuitutem habet. $. 4. Item

Iuliano placet, fraétuario vindicandarum feruitutium ius effe: -

fecundum quod opus nouum nuntiare poterit vicino, et re-
miffio vtilis erit: ipfi aütem domino praedii fi nuntiauerit,
remiffio inutilis erit: neque ficut aduerfüs vicinum, ita ad-

uerfus dominüm agere poteft, ius ei non effe inuito fe altius -
aedificare: fed fi hoc fa&o vfüsfru&us deterior fiat, petere -

vfumfructum debebit. Idem Tulianus dicit? de ceteris, qui-

bus aliqua ferüitus a vicino: debetur. $. 5. Ei quoque, qui
pignori fundum acceperit *?, fcribit lulianus, non effe ini-

quum detentionem ** feruitutis dari.
TIT. XXVL
QUE POR E GUARIO.,
x VLPI ANVS libro I. Inftitutionum.
'R ECARIVM'eft, quod precibus petenti^ vtendum conce-

L ditur tamdiu , quamdiu is, qui conceffit, patitur, $. r.
Quod genus liberalitatis ex iure gentium deícendit. $. 2.

.Et diftat a donatione, eo quod qui donat, fic dat, ne reci-

piat: at * qui precario concedit, fic dat, quafi tunc receptu-
rus, cum fibi * libuerit precarium foluere. $. 3. Et eft fi-
mile commodato: namet qui comimodat rem ?, 'fic commo-
dat, vt non faciat rem accipientis, fed vt ei vti re commo-
data permittat. p 2 r r ROE
j ll. Tpgw * libro LXXT. ad Edictum. Arm Praetor,
QVOD PRECARIO AB ILLO HABES, AVT DOLO MA-

| LO FECISTI VT DESINERES HABERE, QVA DE RE
AGITVR, ID ILLI RESTITVAS. $. r. Hoc interdictum

refitutorium eft. $. 2. Et naturalem habetin fe aequitatem :
rtiamque precarium reuocare volenti competit. Eft enim na-

tura aequum, tamdiu te liberalitate mea vti, quamdiu ego .
velim: et * yt poffim reuocare, cum mutauero voluntatem-

Itaque cum quid * precario rogatum eft, non folum hoc in-
terdicto vti poffumus: fed etiam praefcriptis verbis actione
quae ex bona fide oritur. $. 3. Habere precario videtur,
qui pofíeffionem vel corporis vel iuris adeptus eft, ex hac fo-
lummodo cauía,' quod preces adhibuit, et impetrauit *, vt
fibi poffidere aut vti liceat. MP -—
IHI. Gazvs libro XXV. ad Edictum prouinciale. VEr-

vTI Ífi me precario rogaueris, vt per fundum meum ire,

velagere tibiliceat: vel vt in teCtum vel in aream aedium

mearum$ ftillicidium, vel tignum in parietem immiffum ha-

beas. i
IV. Vnrrawvs libo LXXI. ad Edictum. Iw rebus
etiam mobilibus precarii rogatio conftitit. $. r. Meminiffe
autem nos oportet, eum, qui precario habet, etiam poífi-

dere. $. 2. Tenetur ? hoc interdicto non vtique ille, qui
"precario rogauit, fed qui precario habet: etenim fieri poteft, :
vt quis non rogauit *?, fed habeat precario: vtputa feruus

ineus

1 Rehd. ze eo zuuito. GEB. 2 Hal. et Rehd. tesnet. GER. 3
Hal. facite. — Vulg. muuciatioue vemifa faciet. BR. — Rehd, muntiatione remifja
faciat. |G E B. 4 Vulg. addit: valere. BR. 5 Vulgo: won, abeft. BR. Vt
etin Rehd. GE E. ' — 6 Vulgo, nou, abeft. BR. " Etiam in Rehd. GEs. . 7
Hal. et Vulg. praefigunt: et. BR. Etiam Rehd. GEs. — 8 Hal. inferit: z.
9 Vulg. fcribit. B R. IO Hal. accepit. ^ 11 Gothofr. in nota: petitio-

. nem. Cuiac. — Nempe 1. Obf. 14. Mauult: zutentionem Van de Water, l1[.

Obf. $. et: defenfionem Bynkersh. V. Obf. 25. GxB.

I In Rehd. at, abeft. Poteft haec: vocula effe abforpta, potuit Flo-
rentiae effe enata ex vltimis antecedentis vocis literis. GEB. . 2, Taur. fiV;i. GE B.
3 Rehd. addit: fzam. GEB. 4 Vulg. IVLIANV'S. BR. 5 InRehd. et ab-
eft. ^6 Rehd. quidem,loco: quid. GEB. — 7 Vulg. addit: precibus. BR. 8

et

s x DIGESTORVM LIB.

meus rogauit, mihi adquifiuit precarium , vel quis ** alius
qui iuri meo fubieCtus eft. $. 3. Item fi rem meam preca-
rio rogauero, rogaui quidem precario, fed non habeo pre-
cario : idcirco quia receptum elt, rei fuae precarium non efle.
$.. 4. Item qui precario *? ad tempus rogauit, finito tempore,
etiamfi ad hoc temporis *5 non rogauit, tamen precario pof-
fidere videtur: intellegitur enim dominus, cum patitur eum,
qui precario rogauerit ! ^, poffidere, rurfus precario concedere.
: V..PowPowNrivs libro XXIX. ad Sabinum. SEp
. fi manente adhuc precario, tu in vlterius tempus rogafti, pro-
rogatur precarium: nam nec mutatur caufa pofleffionis, et
non conftituitur eo modo precarium: fed in longius tempus
profertur. Si vero praeterita die rogas, propius eft, vt fo-
luta iam caufa precarii non redintegretur, fed noua ** con-
ftituatur. | : 2
' VLl VrrraNvs libro LXXI. ad Edictum. CenTE
fi interim dominus furere coeperit, vel decefferit, fieri non
poffe, Marcellusait, vt precarium redintegretur: 'et hoc verum
eít... $.. 1. Si procurator meus , me mandante ,. vel ratum ha-
bente, .precario rogauerit !*, ego precario habere proprie
dicor. $. 2. Is, qui rogauit, vt precario in fundo moretur,
non poffidet: fed poífeffio apud eum, qui conceifi&, remanet:
nam et fruCtuarius, inquit, et colonus et inquilinus funt in
raedio:.et,tamen non.poflident. $. 3. lulianus ait, eurm,
qui alterum deiecit, et ab eodem precario rogauit, I8 defi-
nere vi poffidere, et incipere precario: neque exiftimare, fibi
. ápfüm caufam poffeffionis mntare, cum voluntate eius, quem

19 deiecit, coeperit precario poffidere: namfi ab eodem emif- .

fet, incipere ?? etiam pro emptore poiï;e dominium capere.
$. 4. Quaefitum eft, fi quis rem fuam pignori mihi dederit,
et precario rogauerit: an hocinterdictum locum habeat: quae-
ftio in eo eft, vt ^* precarium confiftere rei fuae poffit ?? ?
Mihi videtur verius, precarium confiftere in pignore: cum
poífeffionis rogetur, non proprietatis: et eft haec fententia
etiam vtiliffima ?3?: cottidie enim precario rogantur creditores
ab his, qui pignori dederunt: et debet. confiftere precarium.
Vil. VENvrE:vs libroIll. Interdictorum. . Sgp et
fi eam rem, cuius poffeffionem per interdictum vti poffidetis
retinere poffim , quamuis futurum. effet, vt tenear de pro-
prietate, precario tibi councefferim: teneberis hoc interdicto.
VII. VrPrawvs ?^ libro LXXLl. ad Edictum.

QvarsiTvM eft, fi Titius me rogauerit, vt re Sempro-.
nii vtatur , deinde ego Sempronium rogauero vt concederet, |
, CAR10.?? poffeffio conftitui. ?* poteft, vel inter praefentes,

etille, dum mihi vult praeftitum ?*, concefferit. . ^9 'T'itius
a mehabet ?? precario, et ego cum eo agaminterdicto de pre-
cario. Sempronius autem non aget?? cum eo: quia haécverba,
AB ILLO PRECARIO HABES, oftendunt, ei demum com-
petere interdictum, a quo quis precario rogauit , non ?? cuius
res eft. An tamen Sempronius mecum , quafi a me rogatus,

interdictum habeat? Et magis eft, ne habeat: quia non ha-

beo precario ??, cum non mihi, fed alii impetraui: mandati
tamen actionem poteft aduerfus me habere: quia me mandante

.et quinque fcripti. « Vnus Chriftin. rogawerit. Editi ceteri: vogarit. Saltum
hic fecerat librarius, fcripferatque: vt qmis mom vogauit mibi adquifit. Omit-
fa adpofita funt ad marginem poft verbum: vogauit: fed babeat precario, vt-
puia feruus meus rogauit, cum reponi debuiffent ante verbum: vogauit, haec:
rogauerit, fed babeat precario vt puta feruus meus. bR. — Quinque illa: Vat. I.

IV. Barb. S. Cruc. I. II. quibus adde Bynkersh. et Rehd. GEs. 1I Vulg.

aliquis. B R. 12, Vulg. pvecavium.B R. Etiam Rehd. GER. 13 Hal. et
Vulg. ad boc tempus. BR. Etiam Rehd. GEB. . 14 Hal. rogauit. GER.
15' Vulg. inferit: et. B R. P N
nit. GEB. . I8 Rehd. praefigit:et. GEB. . Ig Hal.4wi GEB. 20 Rehd.
inciperet. GEB. — 21 Hal. quwod, loco: vt. GE B. 22 Gothofr. in nota:
non poffit. Ha/. Rehd.vt Hal. GEB. — 23 Rehd. fubtiliffima. perperam. G E B.
24 Vulg. IDEM. &R. Vt et Rehd. VENVLEIVS. GEB. — 25 Rehd.
pracflari. GE B. . 26 Hal. et Rehd. concefferit: es Titius. GEB. — 27 Hal.

L95"

16 Vulg. inferit: caufa. B R. 17 Hal voga-

. fecerit. B R.

LALPL:UTILUXAVL,

dedit tibi: aut 3* fi qhis dixerit, non mandatu 32 meo, fed

magis mihi credentem ?? hoc feciffe, dicendum eft, in fa-
Ctum. dandam actionem et aduerfüs me. $. 1. Quod a Titio

precario quis rogauit, id etiam ab herede eius precario habere

videtur: et ita et Sabinus et Celfus fcribunt, eoque iure vti-

mur. Ergo etaceteris füccefforibus habere quis precario vi-

detur.. Idem et Labeo probat, . et adicit, etiam fi ignoret

quis heredem, tamen videri eum.ab herede precario habere,

$. 2. Illud tamen videamus, quale fit, fiaà me precario ro-

gaueris, et ego eam rem alienanero; an precariumeduret, re -

ad alium translata? Et magis eft, vt, fi ille non reuocet, poffe
3^ interdicere, quafiab illo precario habeas, non quafi a.mez
et fi paffus eft aliquo tempore a fe precario habere, . recte in-

| terdicet *^, quafi.a fe precario habeas. $. 3. Eum quoque pre-
| cario teneri voluit Praetor, qui dolo fecit, vt habere define-

ret. ?$ [llud adnotatur, quod culpam non praeftat is ** qui
precario rogauit, fed folum dolum praeftat ?5: quamquam ??

is;:qui commodatum fuüfcepit *?, non tantum dolum, fed et-

iam culpatm praeftat: nec immerito dolum folum praeftat is,

qui precario rogauit:;: cum totum *hoc* ex liberalitate defcen-
.dat eius, qui precario conceffit, et fatis fit, fi dolus tantum

praeftetur. . Culpam tamen dolo proximam contineri quis me-
rito dixerit. . $. 4. Ex hoc interdicto reftitui debet in prifti-
nam caufam: quod fi non fuerit faCtum, condemnatio in tan-

tum fiet, quanti interfuit actoris, ei rem reftitui ** ex eo

tempore, ex quo interdictum editum eft. Ergo et fructus
ex die interdicti editi praeftabuntur. . $.. 5. Si feruitute. vfus
non fuit ^^ is, qui precario rogauit, ac.per hoc amiffa fit: vi-

deamus, an *? interdié(to teneatur?. Ego arbitror, non alias,
quam fi dolo fecerit. . $. 6. Et generaliter erit dicendum, in .

reftitationem venire dolum et.culpam latam . dumtaxat, ce-
tera non venire, Piane poft interdictum editum oportebit **

- et ^? dolum;, et culpam, et omnem . caufam venire: nam vbi

moram quis fecit: *?. precario,; omnem caufam debebit contti-
tuere **, $. 7. Interdictum hoc et ** poft annum compe-
tere.Labeo foribit, eoque iure vtimur: cum enim nonnum-
quam in longum tempus precarium concedatur, abfurdum eft
dicere, interdictum locum non habere poft annum. . $. 8.

| Hoc interdicto heres eius, qui-precario rogauit, tenetur,
| quemadmodum ipfe : vt, fiue habet ^? , fiue dolo fecit, quo

minus haberet vel ad:fe perueniret, teneatur: ex dolo autem
defun&ti hactenus , quatenus ad eum peruenit. . . j
. IX. Gatvs libro XXVL ad Edictum prouinciale, Pn &-

vel inter abfentes: veluti per epiftulam, vel per nuntium.
| X. PowpPonrvs libro V. ex Plautio. QvAMvis

ancillam quis precàrio rogauerit, id aCtum videtur, vt etiam -

quod ex ancilla natum efiet,-in eadem caufa haberetur.

| .Xl. Garvslibro VIL. Digeftorum, $1 debitor. rem .
pigneratam precario rogauerit ??, foluta pecunia, precarium

foluitur: quippe id aCctum eft, vt vsque eo precarium teneret.
. XIL. Ipnkw ?? libro XXV. Digeftorum. Cv pre-

.cario

babesat. GEB. .. 28 Hal.egat. GEB. . | 29 Rehd. inferit: ez; GEB. . 30
Vulg. precarium. BR... . 31 Halacfi. GBB. .. 32 Vulg. mandato. BR. Et-
iam Rehd. hic et alias. G E B. 33 Vulg..qme intercedente, BR. , Et ita quo-
que Rehd. G ER. 34 Hal poffib. GEB. . 33 Vulg. interdicere. BR. — 26
Vulg. praefigit: Et. BR. Vt et Rehd. GEz. — 37 Ap. Hal. i, abeft. GE z.
38 Ap. Hal, praeflat, abeft. G EB. 39. Vulg, quamuis. BR. ^ 40 Hal. et
Vulg. fufceperit. BR... 41 Hal.inferit: et. GE F.
rit.BR. Rehd. vt Vulg. GER. 43 Vulg. inferit: boc, BR. —— 44 Taur.
oporteVit. G E B. 45.Vulgo: et, abeft. GEna. — 46 Hal. et Vulg. facit.
BR. Etiam Rehd. GEB. — 47 Hal. et Vulg. reffituere. BR. . Etiam Rehd.
GER. 48 Ap. Hal. et Valg. et, abeft. B. 49 Vulg. babeat, et mox :
50. Vulg. Precaria. B R. 51 Ea Hal, et Vulg. Flor. eft:

Cónsissti, pro quo, Taur. habet: confifli, quod ftare non poffe aibitror. B R.
52 Hal. rogauit. G E. 53 Mlal. IV LIA-
| Ri NVS.

Etiam Rehd. coufitui. G & B.

42 Hal. fit. Vulg. fue--

fttd
p

(ri$Q
(4te &
i

frnm
fiidur
lf :
Wnm
lw
Vi

N
feri: j
6H
j
li
Wt
f]m.
ïPIfC Ta
Ti
titit Y
6n,
GE
1 H
LT
60

i
|
|
|

[fiftunt, poffümus, vt'immiífa vel protecta 9^.

DIGESTORVM LIB. XLIIL . TIT. XXVL

cario aliquid datur, fi conuenit, vt in Kalendas Tulias preca-
rio poffideat: numquid exceptione adiuuandus eít, ne ante
ei poffeffio auferatur? Sed nulla vis eft huius conuentionis,
vt rem alienam dominoinuito poffidereliceat. $. 1. Precario
$* rogatio et ad heredem eius, qui 5? conceffit, tranfit: ad
heredem autem eius, qui precario rogauit, non tranfit: quippe

jpfi dumtaxat, non etiam heredi ?9 conceffa poffeffio eft.

. XIII. PoxPoNurvs libro XXXIIL ad Quintum Mu-
cium. S: feruus tuus tuo mandato ?* precario rogauerit,
vel ratum habueris, quod ille rogauit tuo nomine: teneberis,
quafi precario habeas. Sed fi te ignorante, ífuo nomine vel
feruus ?? vel filius rogauerit, non videris tu precario habere:
fed illi erit aCctio de peculio, vel dein rem verfo 5?. .. -
XIV. PAvrvs libro XHI. ad Sabinum.-
€TvM de precariis ?? merito introductum eft, quia nulla eo
nomine iuris ?* ciuilis actio eflet 5?^: magis enim ad donatio-
nes 9? et beneficii caufam, quam ad negotii contracti , fpectat
precarii condicio. E H |
* XV. PowPonurvs libro XXIX..ad Sabinum. . ET
habet füummam aequitatem, vt eatenus quisque noftro 9* vta-
tur, quatenus ei tribuere velimus.. $. r. Hofpites, et qui
gratuitam habitationem accipiunt, non intelleguntur précario
habitare. $. 2.' Precario habere etiam ea, quae in iure con-
$. 3. Cum
quis de re fibi reftituenda cautum habet 5*, precarium inter-
dictum ei non competit. $. 4. Eum, qui precario rogaue-

. rit, vt fibi poffidere liceat, nancifci poffeffionem non eít du-
. bium. Anis quoque poífideat, qui rogatus fit, dubitatum

eft? placet autem, penes vtrumque effe eum hominem, . qui
precario datus effet: penes eum, qui rogaffet, qua 9?* poffe-
derat corpore: penes dominum, quia non discefferit. animo
poffeffione??. — $. 5. Quo quis loco precario aut poffideat,
aut coeperit poffidere, nihil refert, quod ad hoc 9? interdi-
Gum pertinet. - $ 59 | : -

XVL IpnEkw ?? libro XXXII. ad Sabinum. Srad-| - B icinst
| q IT Praetort, QVAE ARBOR EX AEDIBVS TVIS IN

Ooptauero eum,

m, qui precario. rogauerit, ego quoque preca-
tio poffidebo **. u | TOE TU DN

XVII. Ipgw7?? libi*o AXIII. adSabmum Q vr t. precariö f

fundum poffidet, is interdicto vti poffidetis aduerfus omnes,
praeter eum., quem rogauit, vti poteft. .. . BL
.^ —XVHI. Ivrrawvslibro XIII. Digeftornum. Vxwvs-
QVISQVE poteft rem fuam , quamuis.non poffideat, precario
daté.ei, qui poflideat 23,. 035 55 0s* | al
XIX. IpEgw **libro XLIX. Digeftorum. .Dvo in fo-
lidum:precario'7?* habere non magis poffunt, quam duo in
folidum vi poffidere,-aut clam: nam neque iuftae neque in-
iuftae poífeffiones duae concurrere poflunt. /$.'/x. Qui fer-
uum meum precario rogat, videtur a me precario habere, fi
hoc ratum habuero: et ideo precario interdiCto mihi tene-
bitur *?. $. 3. Cum quid precario rogatum eft, non folum

NPFS.GEB.. : 54 Vulg. Precarii. BR. Etiam Rehd. GEB... 53 Hal. in-
fcritr: precario. GE B, 56 Rehd. inferit: eius. GEB.,.|.,57 Hal. mandatnz.
GEB. . 58 Taur. feruOs. GE B. — 59 Hal. addit: danda.G &B. — 60 Vulg.
precario. BR. Ita et Rehd. GEB. — Ó1 Gothofr. in nota: iure ciuili. vulgat.
Hal. GEB. — 62 Hal.ef. GEg. — 63 Rehd. douationem, GEB. — 64 Vulg.
inferit: beneficio. BR.. . 695 Vulg. imumifum et protecum. BR. Etiam Rehd.
GEE. . 66 Rehd. babeat. GEB. ' 67 Gothofr, in nota: Z4l. quia. [ta
ipíe Taur. in margine: Erat autem Flor. 444 poffiderat te orrore penes domi-
mium, atfaGum: quia, et: corpore relidtis: poffideYat et. dominium. prius re-
tinuit Taur. Vulg. quia poffideat. Xlal. quia poffederat. BR. Kehd. vt Vulg.
GEB. 68 S. L. in nota: Haleander legit: a poffeffioue. Rehd. vt Hal.
GEBR. 69 In Rehd. /oc, abeft. GEs. — 7o Hal. IVLIANVS. GEB. 71
Rehd. po[fideo. G E B. 72 Hal. lJuliauus. G ER. 413 Hal. poffidet. GE E.
74 Hal. [ulianus, repetito nempe ICti nomine. GEB. 75 Hal. et Rehd,
precakium. G EB. 76 Taur. teneVitur. GEB. . "77 Kehd. zncerta actione.
GEB. 78 Àp. Hal, id efd, abíunt. GE B. 49 Hal. et Rehd. emptores.

INTERDI-

.RIO HABEs ?*;
| deat, ex qua rogauerit: nihilque noui Cper) Praetorem ?9

BR Rehd. vt Vulg. GE 8.

XXVIL. - 915

interdiCcto vti poffumus , fed et incerti condi&tione TT o d eft
78 , ptaefcriptis verbis.

. XX. VrPrANvs libro II. Refponforum. EA, quae

diftraCta funt, vt precario penes emptorem *?. effent, quoad

pretium vniuerfum perfolueretur, fi per emptorem ftetit 59,
quo minus perfolueretur, venditorem poffe confequi. .
.. XXI. VEsNvrEIvs libro IV. ACionum. Cv pre-
cario quis rogat, vt ipfi in eo fundo morari liceat, fuperua-
cuumeftadici, rPSr, svisQv&: nam per ipfum fuis quoque
permiffum vti videtur. |
AXIL. DpE w ** libro III. InterdiCctorum. Sx is, qui pro
poffeflore. poffideret, precario $? dominum rogauerit, vt fibi
retinere rem liceret: velis, qui alienam rem emiffet, domi-
num rogauerit: apparet eos precario poffidere: nec exiftiman-
dos mutare fibi caufam pofleffionis, quibus a domino conce-
datur precario poffidere: nam etíi id, quod poffideas, alium
7* precario rogaueris, videri te de(inere ex prima caufa poffi-

| dere, et incipere ex ?^ precario habere: etcontra f. poffefío-

rem precario rogauerit 55, qui rem auocare ei poffet, tene-
ri eum precario , quoniam aliquid ad eum per hanc precarii
rogationem peruenit, id eft, poffeffio, quae aliena fit. $. r.
5i pupillus fine tutoris auctoritate precario rogauerit, Labeo
ait.habere eum precariam polleffionem, et hoc interdicto te-
neri: nam quo magis naturaliter poffideretur ?9, nullum lo-
cum effe tutoris auctoritate ?*, recteque dici Qvop PRECA-
355: quia quod poffideat *?, ex ea caufa poffi-

conftituendum.?^: quoniam, fiue habeat rem, officio iudicis
teneretur ??; fiue non habeat, non.teneatur. xx

| TIT. .XXVII.

DE ARBORIBVS CAEDENDISEL.

VrPiamvs libro LXXI. ad Edicum. -

AEDES ILLIVS IMPENDET, SI PER TE STAT
QVO MINVS EAM ADIMAS: TVNC, QVO MINVS ILLI
EAM ARBOREM ^ZADIMERE SIBIQVE HAHERE LI-
CEAT, VIM FIERI VETO. $. I. Hoc interdictum prohi-
bitorium eft. $. 2. Siarboraedibus alienis impendeat, vtrum
totam arborem iubeat Praetor adimi, an vero id folum, quod
fuperexcurrit ?, quaeritur? — Et Rutilius ait, a ^* ftirpe
excindendam ? , idQue plerisque videtur verius: et nifi ad-
imet * dominus arborem, Labeo ait permitti ei, cui arbof
offüceret, 'vt, Ífi vellet, füccideret eam, lignaque tolle-
ret. . $. 3. Arboris appellatione etiam vites * continen-
tur. $. 4. Non folum autem domino aefiium , fed etiam
ei, .qui vfumfructum habet, competit hoc interdiCctum: quia

et ipfius intereft, arborem iftam non impendere. $. 5. Prae-
b : : | j | ter-
E. L. 80 Hal. ]?etþrit. &1 Hal. VLPIANVS, GER... .Sz Hal. et

Rehd. precario po(fideret , dominum. G EB.. : 83 Rehd. quïdes: aliunde. GE B.
84 Vulgo ex, abeit. BR. — 85 Hal. et Vulg. addunt: s. B R. Etiam Rehd,
GEB.* $6 Gothofr.' in nota: poffideret. vnulgat. FHal. Etiam Rehd. GEsB.
87 Gothofr. in nota: auctoritati. vulgat. Flal. Et Taur. dare debebat: aa-
GoritatE, Etiam Rehd. azZevitati. GEB. 88 Hal. babeat. 89 Hal.
páfjder. 90 Hal. a praetàre. GE B. TT Vulg. mibilgme moni praetorem
conflitueve. BR. ^ Vulgatam exhibent Chriftin. S. Cruc. I. iI. Bynkersh. vt et
Rehd. GEB. ^ 92 Hal. teueatur. '.

I Ettamnunc FIOT. et: CEDENDIS. &&. 5 Rcehd. quominus il-
laws arborem ei. GEB.' 53 Vulg. faper aede$ excuvrit. B. 4 Hal. et
Vulg. ex, loco: a; BR: . Rehd. vt Flor. GEsB. — 5 Ità eft Flor. et ita Taur.
vtfit pro: exfcindendam.: Sed Hal. et Vulg. habenti excidendam, a cae-
dere. BR. Et ita Rehd. quoque. GER. 6 Hal. adimeret. Vulg. adimat.
7 Confer Menag. Amvenit. Inr. Cin. €. 9. GER.

PpPPPP- 8

916

terea probandum * eft, fi arbor communibus aedibus impen-
deat, fingulos dominos habere hoc int.,erdi&um , et quidem
in folidum: quia et feruitutium vindicationem finguli habeant.
$. 6. Ait Praetor, s1 PER TE STAT, QVO MINVS EAM
ADIMAS: QVO MINVS ? ILLI EAM ARBOREM ADI-
MERE LICEAT, VIM FIERI VETO. Priusitaque tibi da-
tur *? adimendi facultas: fi tu non facias, tunc vicino pro-
hibet vim fieri adimere volenti. $. 7. Deinde ait Praetor,
/'QVAE ARBOR EX AGRO TVO IN AGRVM ILLIVS IM-
PpENDET /!',S1 PER TE STAT, QVO MINVS PEDES
QVINDECIM A TERRA EAM ALTIVS COERCEAS "?
TVNC, QVO MINVS ILLI ITA COERCERE, LIGN A-
QVE SIBI HABERE LICEAT, VIM FIERI VETO.
$. 8. Quod ait Praetor, et lex duodecim Tabularum efficere
voluit, vt quindecim pedes altius rami arboris circumcidan-
tur: et hoc idcirco effectum eft, ne vmbra arboris vicino prae-
dio noceret, $. 9. Differentia duorum capitum interdicti
haec eft, fi quidem arbor aedibus impendeat, fuccidi eam
praecipitur: fi vero agro impendeat, tantum vsque ad quin-
decim pedes a terra coérceri. — — j
IL. PowPoNurvs libro XXXIV. ad Sabinum. ^ Sr ar-
bor ex vicini fundo vento inclinatain tuüm fundum fit, ex

lege duodecim Tabularum de adimenda ea recte agere potes,-
| tus retinet, dolo malo non caret.

ius ei non effe ita arborem habere. :

. CUTET. XX VH
JD.E GLANDE LEGIENDA.
* : VLPIANV& libro LXXI. ad Edictum.

P IT Praetor, GLANDEM, QVAE EX ILLIVS AGRO
LÀ 1N TVVM CADAT ", QVO MINVS ILLI TEKTIO
QVOQVE DIE LEGERE, AVFERRE LICEAT: VIM FI-
ERI vkETO. $. I. Glandis nomine omnes fructus conti-
nentur ?,
TIT. XXIX.

DE HOMINE LIBERO EXHIBENDO.
Vrrraxvslibro LXXI ad Ediétum.

AIT Praetor, ov EM LIBERVM * DOLO MALO RE-

TINES, EXHIBEAS. $. t. Hoc interdiCctum propo-
nitur tuendae libertatis caufa: videlicet, ne homines liberi
retineantur.a quoquam. F x
VguvrLEIVS ? libro IV.Interdictorum. Nruzr
3 enim multum a fpecie feruientium differunt, quibus facul-
tas non datur recedendi, ; :
III VrPrawvslibro LXXL ad Edictum. Qvo»p et
lex Fauia profpexit, neque hoc interdictum aufert legis Fa-
uiae exfecutionem: nam et hoc interdicto agi poterit, et ni-
hilo minus accufatio legis Fauiae inftitui: et verfa vice, qui
egit Fauia, poterit nihilo minus etiam hoc interdiCctum ha-
bere, praefertim cum alius interdictum, alius Fauiae actio-
nem habere poífit. $. 1. Haec verba, QvEM LIBERVYM,

8 Rehd. Propterea adprobandum ofl. GEB. — 9 Hal. tunc quo minus. — 1o
Rehd, detur. GEB. — 11 Rehd. zmpendeat. GEB. — 12, Balil. xAa3éveuc. BR.
I Hal. cadit. GEz. . 2, Rehd. onmis fruclus continetur. G E.
1 Hal et Vulg. inferunt: bominem. BR. 2, Vulg. VLPIANV'S.
, BR. Etiam Rehd. GE B. 3 Hal. Neque, loco: Nibil. GEB. 4 Hal.
inferit: bominem. G EB. 5 Hal. hic inferit: five vnus, quod Vulg. facit
an:: fiue plures. . Sed et/Bafil. habent : xv wAsíovee , nec quicquam praeter-

ea. BR. Habent tamen MSS. fize vnus fiue plures. Vat. l. V. Barb. S. Cruc.-

IL Bynkersh. vt et Rehd. — In Chriftin. fime smafculus fiue femima fie plures ,
ab(unt. S. Cruc. L. vt eft Flor, Gz z. 6 Rehd. fecit. GEs. "7 Mal. et
Rehd. offeratur. B R. 9 Taur. videFitwr, GE B. — 9 In Rehd. fi, abeft.

DIGESTORVM LIB. XLIII.

dem fine exceptione, vel alii.

TIT. XXVIL: XXVIIL aXXIX.

ad omnem * liberum pertinent: fiue pubes fit, fiueimpubes:;

fiue mafculus, fiue femina, fiue plures ? ; fiue fui iuris fit, -
fiue alieni: hoc enim tantum fpectamus, an liber fit. $. 2.-

Is tamen, quiin poteftate habet, hoc interdicto non tene-

bitur, quia dolo malo non videtur habere, qui fuo iurevtitur. -
$. 3. Si quis eum, quem ab hoftibus redemit, retineat: in-

ea caufa eft, vt interdiCcto non teneatur: non enim dolo malo
facit 5. Plane fi offertur "* pretium, interdictum locum ha-
bet. Sed et fi eum remifit pretio non accepto, dicendum eft,

interdicto locum fore, fi, pofteaquam femel remifit, velit re-

tinere. $..4. Si eum quis retineat filium, quem non habet
in poteftate: plerumque fine dolo . malo facere videbitur * ;

pietas enim genuina efficit fine dolo malo retineri: nifi fi 9-

euidens dolus malus intercedat. Proinde et fi libertumfuum,
vel alumnum, vel noxae deditum adhuc impuberem: idem
erit dicendum. Et generaliter, qui iuftam caufam babet ho-

minis liberi apud fe retinendi, non videtur dolo malo facere. .

$. 5. Si quis volentem retineat, non videtur dolo malo reti-
nere. Sed quid fi volentem *? quidem ** retineat, non ta-

men fine calliditate circumuentum, vel feductum, vel follici- -

tatum, neque bona vel *? probabili *? ratione hoc facit ? Re-
&te dicetur ** dolo malo retinere.

vtrum liber, an feruus fit, vel facit ftatus controuerfiam $
recedendum erit ab hoc interdicto, et agenda caufa libertatisz

etenim recte placuit, tunc demum hoc interdictum locum hae ,
bere, quotiens quis pro certo liber eft.. Ceterum fi quaera«

tur deftatu, nomoportet praeiudicium fieri alienae cognitioni,

.$. 8. Ait Praetor exu1BEAs. ? Exhibere eft, in publi-

cum producere, et videndi tangendique hominis facultatem
praebere: proprie autem exhibere eft, extra fecretum ** ha-
bere. $. 9. Hoc interdictum omnibus competit: nemo enim
prohibendus eft libertati fauere. $. 1o. Plane ex caufa fu-

| fpe&ae perfonae remouendae funt, fi forte talis perfona fit,

uam verifimile eft ** colludere, vel calumniari. $. rr. Sed
et *3 fi mulier, vel pupiilus hoc interdictum defideret *?, pro
cognato, vel parente, vel adfine fuo folliciti ^?, dandumeftfe
eis interdictum, dicendum eft: nam et publico iudicio. reos
facere poffunt, dum fuas fuorumque iniurias exfequuntur,
$. 12. Si tamen ?* plures fünt, qui experiri volent ??, eli-
gendus eít a Praetore, ad quem. maxime res pertinet, velis,

qui idoneor ?? eít? et eft optimum, .ex coniunctione, ex fide,,
.ex dignitate aCtorem hoc interdicto eligendum. . $. 13. Si

tamen, pofteaquam hoc interdicto aéctum eft, alius hoc inter-
diéto agere defideret: palam erit, poftea alii non facile dan-
dum, nifi fi ?^* de perfidia prioris potuerit aliquid dici. .. Ita-
que caufa cognita amplius quam 'femél interdictum hoc erit
mouendum. |Nam necin publicis iudiciis permittitur amplius
agi, quam ?? femoel actüm eft, quam fi praeuaricationis fue-
rit damnatus prior accufator. . Si tamen reus condemnatus

malit litis aeftimationem fufferre, quam hominem exhibere,.

non eft iniquum, faepius in eum interdicto experiri, vel ei-
$. r4. Hoc interdictum et in
abfentem effe rogandum ?9 Labeo fcribit, fed fi non defen-
| d . datur,
GEPB. . IO Ap. Hal. volentem, abeft. GEB. ' 11 In Rehd. quidem, ab-
eft. GEB. — 12 Rehd. neque bona fide neque probabili etc. G E B.
probaVih. GEB. . 14 Hal dicitur. GEB. 15 Hal. pracfigit: at. GEB.,
16 DBafil. xegs Z-0xqug4ác. BR. . . 17 Hal. et Vulg. fit. BR. Etiam Rehd.
GE B. I8 Ap. Hal. et, abeft. GEx. 19 Hal. defiderent. GEB. —— 20
Gothofr. in nota: follicitato. vulg. Rehd. follicitaudo. GEB. — 21 Ap. Hal.
tamen, abeft. GEB. — 22, Rehd. volunt. GER, 23 Taur. idonEor. Hal,
idoneior. VWide Duker. ad Op»ft. de Latiu. Vet. ICt. p. 387. m. 25.. BR
Rehd. idoniov. GE B.. 24 Vulgo fi, abeft. BR. . Etiam in Rehd. GEE. 25

Hal. pofiquam. VWulg. pofleaquam. .Legerem: quum, fiin his libris occurreret.
26 WVulg. irrogandum. && Kehd. arrogan-
Ts dum.

BR, Rehd. «t Vulg. GEX.

$..6. Is qui nefcit apud .
fe effe hominem liberum, dolo malo caret: fed vbi certiora-
$. 7. Plane, .fi dubitat,:

13 Taur. .

o

f

tei
t

p

YAl
$iT
(tn
fit &
patet

eum
jote
flate
jnten
&t l
od
u
em
frte
Qu
U
vié
d
llers
M

lE q0t

d.
Ti «

fly

t
) fl
0f («
(l
N
ul
Yf
Ttabs
m D
Qaefd»
[ïtïoni.
pl
Jrem
I6 bfi'
&t
1.
?
ymell
) feof
Nontuf,
..
j
x d
[; J
: (f
[ti«
T
mp'ï'mï
s D*
mnatus
doeft
mmü
(
Qatt,

DIGESTORKVM LIB. XLIIL TIT. XXIX. XXX.

datur, in bona eiuseundum ait.
petuum eft.

$. r5. Hoc interdictum per-

. IV. VEeNvzLE1ivs libro IV. Interdi&torum. Sx quis
liberum lhominem ignorantem füum ftatum retineat, tamen,
fi dolo malo retinet ?^* , cogitur exhibere.

bona fide emerit et retineat, $. 2. Nullo tempore dolo malo
retineri homo liber debet: adeo vt quidam putauerint, nec
modicum tempus ad eum exhibendum dandum, quoniam prae-
teriti facti poena praeftanda eft. $
tit interdictum. vt debitor exhiberetur: nec enim debitorem
latitantem exhibere quisquam cogitur, fed in bona eius ex
Edicto Praetoris itur ??, s | HU Mu

: TIT XXE
DE LIBERIS EXHIBENDIS,

DVCENDIS f!,

VrPrIÀNVSlibro LXXI. ad Edi&um.

IT Praetor, Qvr QvAEVE 1N PoTESTATE Lvcir.

TiTI:i EST, SI IS EAVE APVD TE EST, DOLOVE
MALO TVO FACTVM EST, QVO MINVS APVD TE ES-
SET, ITA.EVM EAMVE EXHIBEAS. $. 1. Hoc interdi-

€tum proponitur aduerfüs eum , quem quis exhibere defide-

rat eum , quem in poteftate fua effe dicit. Et ex verbis ^ap-
paret, ei, cuius in poteftate eft, hoc interdiCctum conpetere ?^.
$.. 2. In hoc interdicto Praetor non admittit caufam , cur apud
eum fit is, qui exhiberi debet, quemadmodum in fuperiore
jnterdicto : fed omnimodo reftituendum putauit, fi in pote-
flate eft. $. 3. Si vero miater fit, quae retinet, apud quam
interdum magis, quam apüd patrem, morari filium debere,
ex iuftiffima fcilicet caufa, et Diuus Pius decreuit, et a Mar-
co et a Seuero refcriptum eft : aeque fübueniendum ei erit per
exceptionem.
eum in poteftate, etíi per iniuriam iudicatum fit: agenti hoc
interdicto obicienda erit exceptio rei iudicatae: ne ?^ de hoc
quaeratur *, an fit in poteftate, fed an fit iudicatum. .. 5.
$i quis filiam fuam, quae mihi nupta fit *, velit abducere,
vel exhiberi fibi defideret:. an adueríus interdictum .exceptio
danda fit, fi forte pater concordans matrimonium, forte et
liberis fubnixum, velit diffoluere? Et certo iure vtimur, ne
bene concordantia matrimonia iure patriae poteftatis turben-
tur: quod tamen fic erit adhibendum, vt patri perfuadeatur,
ne acerbe * patriam poteftatem exerceat. j
Il. He£RMOGENIANVS * libro VL Turis Epitoma-
rum. Iw M o magis de vxore exhibenda ac ducenda? pater et-
iam, qui filiam in poteftate habet, a marito recte conuenitur.
. À. VrprraAwvs libro LXXI. ad Edictum.
ait Praetor, s Lvervs Tirivs N PorTEsTATE L vcis
TirirEgsT:QVvO MiNVs EVM Lvcro Tiv10 npvckERE

LICEAT, VIM FIERI VETO. $S. 1. Superiora interdicta

dum. GES. . 2/7 Hal. flatum retiuet , fi tamen dolo malo vetineat, GEB. . 28
Hal. et Rehd. mittitur. GEB. - *

I Vulg. DEDVCENDIS.Bz5. ta etiam Rehd. Sed non dubito le-
gendum: de ducendis. GE B. — /2, Taur. uerVis. Hal. et Vulg. addunt : edz-
&ij.BR. Etiam Rehd. GEB. — 3a Taur. coNpetere. — 3b Hal. et Rehd. mec.
GER. .. 4 Hal. quaeretuy. GEB. 5 Hal. eff. GEB. 6 Taur. acerVe. GEE.
7 Hal. VENVLEIVS, GE?. . 8 Hal. deduceuda. Etiam Rehd. fed vide ad
rubrum notata. GE B. — 9 Hal.et Vulg. pertinentia. GEB. Etiam Rehd. G E E.
10 Rehd. deducionem. GEB. . 11 Hal.eff.
initio verfus. In fine praecedentis additum : et, deinde deletae funt: bi: vt fïj;:
et ex Isdem, — Inde Hal. et Vulg. et ex zisdem. BR. — Rehd. et ex bisdem. G E B.
13 Ap. Hal.et Vulg. fit, abeít. &R. Etiam in Rehd. GEE. . 14 Vulg. /oc.

- $. r. Trebatius
quoque ait, non teneri eum, qui liberum hominem pro feruo -

$. 3. Creditori non compe- .

$. 4. Pari modo fi iudicatum fuerit, non effe-

DEsINDE:

12, Erat Flor. exbzisdem, in

917
exhibitoria funt, hoc eft, pertinent ?'ad exhibitionem libe:
rorum, ceterorumque, de quibus fupra diximus: hoc antem
interdictum pertinet ad ductiohem *?^, vt ducere quis poffit
eos, in quos habet ius ductionis. Itaque prius interdiétum,
quod eft de liberis exhibendis, praeparatorium eft huius in-
terdicti: quo magis enim quis duci poffit, exhibendus fuit 1t,
$. 2. Ex hisdem '? caufis hoc interdictum tribuendum eft
ex quibus caufis de exhibendis liberis competere diximus: ita-,-
que quaecumque ibi diximus, eadem hic quoque dicta acci-
pienda fuünt. $. 3. Hoc autem interdictum competit non ad-
uer(üs ipfüm filium, quem quis ducere vult: . fed vtique effe
debet is, qui eum interdicto defendat. "Ceterum ceffat in-
terdiétum, et fuccedere poterit notio Praetoris: vt apud eum
difceptetur, vtrum quis in poteftate fit, an non fit *3, $. 4.
TIulianus'ait, quotiens id ** interdictum mouetur de filio du-
cendo, vel cognitio: et is, de quo agitur, impubes eft : alias

| differri oportére rem in tempus pubertatis, alias repraefen-

tari. ldque ex perfona eorum, inter quos controuerfia erit, -

|etex genere caufae conftituendum eft. Nam ** fiis, qui

fe patrem dicit *5, auctoritatis, prudentiae, fidei exploratae
effet ** : vsque in diem litis impuberem apud fe habebit: is
*? vero, qui controuerfiam facit, *? humilis *^?, calumnia-
tor, notae nequitiae ?^; repraefentanda cognitio eft. Item
fiisy qui impuberem negat in aliena poteftate effe, vir omni-
bus modis probatus, tutor vel teftamento, 'vel a Praetore -

datus ??: pupillum, quem in diem litis apud fe habuit, tue-

tur ^*; is ?* vero, qui patrem fe dicit, ?? füfpectus eft quafi
Ccalumniator ?^^: differri ^* litem non oportebit. Si vero vtra-
que perfona fufpecta eft, aut tamquam infirma, aut tamquam
turpis: non erit alienum, inquit, difponi, apud quem inte-
rim puer educeretur ^* , et controuer(iam in tempus puber-
tatis differri: ne, per collufionem vel imperitiam alterutrius

contendentium , aut alienae poteftati paterfamilias: addicatur,

aut filius alienus patrisfamiliae ?? loco conftituatur. - $. s.
Etiam fi maxime autem ?? probet filium paterin fua poteftate

efle: tamen, caufa cognita, mater in retinendo eo potior

erit: idque decretis Diui Pii quibusdam continetur : optinuit
enim mater ob nequitiam patris, vt fine deminutione patriae
poteftatis apud eam filius moretur ?*. $. 6. In hoc inter-
dicto, donec res iudicetur, feminam, praetextatum 3?, eum- -
que, qui proxime praetextati aetatem accedet ??, interim apud
matremfamilias deponi Praetor iubet. Proxime ?* aetatem
praetextati accedere eum dicimus, qui puübérem $5 aetatem -
nunc ingreffus eft. Cum audis matremfamilias , accipe notae
auctoritatis feminam, |
A IV. ArRi1caANvs libro IV. Quaeftionum. . S1: eum,
qui fe patremfamilias dicat, ego in mea poteftate effe, et
iuffu meo adiífe hereditatem dicam, tam de hereditate agi
oportere, quam ad interdictum de filio ducendo iri debere ait,
V. VEgNvrLEiVvs libro IV. Interdictorum. S1 filius
fua fponte , apud aliquem eft, inutile hoc interdiCctum eritz
quia filius tnagis apud fe, quam apud eum eft, in quem in-
| : : ter-

G E B.
GEBRB. .
Rehd. GE &.
efl. G E B.
diem litis tuebitur.

I6 Hal. dixerit. GEB. - 17 Hal. fit.
19 Vulg. praefigit: fí, BR. . Etiam
20 Vulg. addit: fit. BR. 21 Hal. hic addit: fit. Rehd.
22 Hal. addit: eff. G& B. 23 Hal. quem apud (e babuit, in
Rehd. 4uem apud fe babuevit. in diem litis tuetur. G EB.
24 Hal. fi, loco: is. GEB. 25 Kehd. praefigit : fí. GEB.. . 26 Hal.
fufpectus , quafi calumuiator eff. 27 Hal. differvre. GEB.. . 28 Vulg. Nor.
educetur. Recentiores: educaretur. BR. Rehd. vt Vulg. et Nor. GEB. — 29
Hal, et Vulg. patvisfamilias. BR. Etiam Rehd. GEE, 30 Hal ewm, lo-
co: autem. GEB. — 31 Hal. et Vulg. smovavetur. B R. Etiam Rehd. GEs.
42 Hal. et'Vulg. foeminam praetextatami. BR. . Rehd. preteffatum, vt Flor. li-

| i; Vulg.'Namque. B R.
38 Hal. fi; loco: s. GER.

cet mendofe. corrector tamen z in a conuertere annifus eft. G E B. 33 Hak
et Rehd. accederet. G E B. 34 Rehd. inferit: astem. GEB. . 35 Hal. m-
Pppppp2 p

918 DIGESTORVM LIB. XLIII

terdicetur, cum liberam facultatem abeundi ye*l remanendi ha-
beret: nifi fi 35 inter duos, qui fe patres dicerent, contro-
ueríia effet, et alter ab altero exhiberi eum defideraret.

A - xXXbos
DE* VTRVBL
VrPriANvs libro LXXIL ad Edictum.

PRAETOR ait, VTRVBI HIC HOMO, QVO DE AGI-
TYR, MAIORE PARTE HVIVSCE ? ANNIFVIT/:
QvO MINVS IS. EVM DVCAT, VIM FIERI VETO. $. 1.
Hoc interdi&ctum de poffeffione * rerum mobilium locum ha-

bet, fed optinuit vim eius exaequatam fuiffe vti poffidetis in- .
terdi&to , quod de rerum 5 foli competit: vtis etin hoc in- .

- terdi&o vincat, qui nec vi, nc clam, nec precario ,. dum fü-
per hoc ab aduerfario inquietatur, poffeffionem. habet.

TIT. XXXII.

DE MIGRANDO.
VrirrAwvs libro LXXIIL «ad Edictum.

P,RAETOR ait,si 1S HOMO, QVO DE AGITVR, NON

EST EX HIS REBVS, DE QVIBVS INTER TE ET
ACTOREM CONVENIT, VT QVAE IN EAM HABITA-

TIONEM, QVA DE AGITVR, INTRODVCTA, IMPOR-

TATA,IBI NATA FACTAVE ESSENT, EA PIGNORI
"TIBI PRO MERCEDE EIVS HABITATIONIS ESSENT:
SIVE EX HIS REBVS ESSET . EA MERCES TIBI SO-
LVTA, EOVE NOMINE SATISFACTVM EST, AVT *
PER TE STAT, QVO MINVS SOLVATVR: lTA QVO
MINVS EI, QVI EVM PIGNORIS NOMINE INDVXIT,
INDE ABDVCERE LICEAT, VIM FIERI VETO. $. I.
Hoc interdictum proponitur inquilino, qui foluta penfione
-vult migrare. Nam colono non, competit. . $. 2. Cuirei et-
iam extra ordinem fubueniri poteft: ergo infrequens eft hoc
interdictum. / $. 3. Si tamen gratuitam quis habitationem ha-
beat?, hoc interdiCtum vtile ei competet ^. $. 4. Si penfio
nondum debeatur, ait Labeo interdiétum hoc ceffare: nifi pa-
ratus fit eam penfionem foluere. Proinde fi femenftrem ? fol-
uit, fexmenítris 5 debeatur, inutiliter interdicet, nifi folue-
rit et fequentis fexmenftris *. — 1ta tamen, fi conuentio fpe-

puberem. forte n puberem. G EB. 36 Ap. Hal. et Vulg.fi, abeft. & R. - Et-
iam in Rehd. G EE. :
: Ap. Hal. et in Rehd. De, abeft. GER. 2 Vulg. bwius. BR.
Rehd. vmius, noníatapte. GEB. — 3 Hal. fuerit. GEB. — 4 MSS. ad pof-
feffionem , et in Barb. inter verfus adfcriptum: fcil. vetinendam. BR. MSS.
quae habent: ad poffeffionem , funt, praeter Barb. Vat. H. IV. V. S. Cruc, II.
'Treuif. Bynkersh. At Vat. L. ad praetorium. verum . poffeffionem mobilium , vbi

tamen: praetovium, deletum. Vat. VI. poffeffione, vt reor, absque praepofitio- -

ne. Flor. exhibent Vat. III. Chriftin. Pal. I. S. Crüc. Y. vt et Rehd. et Hal.
GER. 5 Halet Vulg. rebus. . Sed fubaudiendum: poffeffione. Bafil. rà ««gi
&xmhruv QixaToX546. BR. — Rehd. vt Hal. et Vulg. GEB. A
1 Hal.eff, et ea. Vulg. effet et ea. BR. — Rehd, vt Vulg. GER. 2
Rehd. inferit: fíi. GEB. — . 3 Hal. babet. 4 Hal. et Vulg, competit. BR.
Etiam Rehd. GERE. 5 Hal femeflrem, G EB, 6 Gothofr. in nota: fe-
meftris. Hal. Immo Hal. et Vulg, et femefiris. 8R. — 7 Hal. femeftvis. GEB.
$ Vulg. fimt. BR. — 9 Hoc fupplementum fcripti omnes et editi receperunt.
BR. Etiam Hal. et Ícripti Vat. L. I. III. VI. Barb. Chriftin. Pal. I. S. Ctuc.
p IL. Bynkersh, vt et Rehd, Gxg. 1o Hal boc. GEE.

GEB. . II Vulg. inferit: colono. BRR. Etiam Rehd. GE&.

11 Hal fit.

TIT, XXXI. XXXILI XXXIII

cialis facta eft in.conduCtione domus , vt . non liceat ante fini-
tum annum, vel certum tempus migrare. ldem eft, et fi quis
in plures annos conduxerit, et nondum. praeterierit tem-
pus: nam cum in vniuerfam conductionem pignora funt

5 obligata, confequens erit dicere, interdicto locum €non)?

fore, nifi liberata fuerint. $. 5. lllud. notandum eft, Prae-
torem hic *? non exegiffe, vt in bonis fuerit conduétoris,
nec vt effet ** pignori res illata, fed fi *? pignoris nomine

inducta fit. Proinde. etfi aliena fint, et fint talia *?, quae

pignoris nomine 7^ teneri non potuerint, pignoris tamen no-
mine introducta fint: interdicto hoc ** locus erit: quod fií
nec.pignoris nomine inducta *5 fint : nec retineri poterint **
a locatore. $. 6. Hoc interdictum perpetuum eft, et in fuc-
ceffores *et* fuccefforibus dabitur.

IL. Garvslibrc XXVI. ad Edi&um prouinciale. Hoc

| interdictum. inquilino etiam de his ** rebus quae non ipfius

fint *?, fed forte commodatae ei vel locatae, vel apud eum
depofitae funt ??, vtile effe non dubitatur.

| . IvriaAxNvs libro XLIX. Dige&orum. !
SI colonus ancillam in fundo? pignoris nomine duXerït,f*';
et eam vendiderit: quod apud emptorem ex ea natum eft ,

eius, adpraehendendi gratia vtile interdictum reddi oportet.
$. 1. Si colonus res in fundum duorum pignoris nomine in-

tulerit, ita vt vtrique ^ in folidum obligatae effent: fingu- -

li aduerfus extraneum * Saluiano interdicto ? reCte experien-
tur: inter ipfos vero fi reddatur hoc interdictum *, poffiden-

tis condicio melior erit, At fiid 9 atctum fuerit, vt pro par-

tibus res obligaretur: vtilis actio et aduerfus extraneos , et in-
teripfos dari debebit ?, per quam dimidias partes pofleffionis
finguli adprehendent *9. .$. 2. Idem feruari conueniet, et
fi colonus rem, quam cum alio ** communem habebat, pi-
gnoris nomine induxerit: fcilicet vt pro parte dimidia, pi-
enoris perfecutio detur. :
Il. VrP1Awvs libro LXX.. ad Edictum. Iw Saluia-
no interdi&to, fi in fundum communem duorum pignera fint
ab aliquo inuecta, poffeffor vincet, eterit eis defcendendum
ad Seruianum iudicium *?, nuds a

L I-

GEB. . I2 Hal. et Vulg. fed vt, loco: fed fi. BR. Etiam Rehd. GER.
I3 Taur. fin Talia. GE B. I4 Hal. et Vulg. quae pignori teneri. BR. 15
Gothofr. in nota: huic. Haloznd. Etiam Vulg. ER. Etiam Rehd. GEF.
16 Rehd. iutroduca. GEB. [7 Rehd. poterant. GEB. — 18 Vulg. zllis.
B R. I9 Hal.et Vulg. fant. BR. Rehd. vt Flor. GEB. 20 Rehd. fiut.
G É B. : !
I Gothofr. in nota: Interdi&um hoc a Saluio Iuliano Edi&i perpetui
compofitore appellari putat Cuiacius bic. Refellit Cuiacii fententiam Bynkersh.
I. Obf. 24. BR. 2 Vulg. zm fundum. BR. 3 Hal. et Vulg. znduxerit.
Etiam Bafil. eiyáys. BR. Etiam Rehd. iuduxerit. GE B. — 4 Vulg. vtris-
que. 5 Hal. et Vulg. extraneos. BR. Etiam Rehd. GER. 6 His ver-
bis: Saluimmo interdiflo, mauult fubftituere haec: Seruiamo iudicio, Van de
Water J. Obf. 14. GE B. 7 Vulg. addit: propter parem fcilicet caufam , ex-
aliqua gloffa. BR. ita quoque Rehd. G x &. & Rehd. boc, loco: id. GEE.
9 Taur. debeVit. GEB. — 10 Hal. et Vulg. adprebendant. 8 R. Rehd. vt Flor.
12 Hal.n-
terdicimm. G E B.

d
qiion
tionet
g
p
duii
gemt
fem,
eyd
n
/m.
ador
jts dl
d e1o
0pto
tomin

cr"
tem
fünt,
lis ef
fatust
Wetti|
füls
Wi
d
(ori
pofful

htl
i dl
Uf a

qtfe
lus
Yi

z'nterp.
Corre
Ll
Qui (
d h
dend
) di
Y
T.
$d Y
fliati
Mi
CED.
g
UM
r
äum ü

.E
| lpïms
( em

",
nd,
yutet
NU
: lg
Der
yo p«
tiet, &

"m

li, D

: lii
yta At
jendom

LE

L5
d. GEb

LUA
yriet
u
j; st
LA
Wn dC
QWC&
| (b
g(FiOL

þLM' |

DIGESTORVM LIB. XLIV. TIT. I
QVADRAGESIMVSQVARTVYS.

LIBER
ATIUS .f

.if)Eï'EXCEPTIONIBV& PRAESCRIPTIONI-

BVS, ET PRAEIVDICIIS.
VrnPIANVS libro IV. ad Edi&ctum.

GERE etiam is videtur, qui exceptione vtitur: nam
.reus in exceptione actor eft. *
^. Ó Ipgw libro LXXIV. ad Edictum. Exce»rm1io
di&a eít quafi quaedam exclufio, quae »inter) * opponi
attioni cuiusque rei folet. ad cludendum ? id, quod in inten-

tionem condemnationemue deductum eft. $. r. Replicatio-
- mes nihil aliud funt, quam exceptiones, et a parte actoris ve--
niunt, quae quidem ideo necelífariae funt, vt exceptiones ex--
cludant: femper enim replicatio idcirco obicitur, vt exceptio-

nem oppugnet. $. 2. Illud tenendum eft, omnem exceptio-

nem, vel replicationem excluforiam effe: 'exceptio aCtorem | &geiufferit, aut pro minore vigintiquinqueannis circumfcripto.

excludit, replicatio reum. .. $. 3. Sed et ? contra replicatio-
nem ^ folet dari triplicatio, et contra triplicationem rurfus

.5, et 9 deinceps multiplicantur nomina, dum aut reus 'aut
aCtor obicit.. & 4. Sane folemus dicere, quasdam exceptio-

nes effe dilatorias, quasdam peremptorias: vtputa dilatoria
eft exceptio, .quae differt aCtionem : veluti procuratoria * ex-

ceptio dilatoria eft: nam qui dicit, non licere procuratorio .

nomine agi, non prorfus litem infitiatur, fed períonam euitat.

-JH. Gaivs libro T. ad Edictum prouinciale. Ex-:
CEPTIONES, aut perpetuae et ? peremptoriae fünt, aut|-

temporales: ét dilatoriae. ^ Perpetuae atque peremtoriae
funt, quae femper locum habent, nec euitari poffunt: qua-

lis eft doli mali, et rei iudicatae ,. et fi quid contra leges Se- -

natusue ? confultüm factum effe dicetur !?: item pacti con-
uenti perpetui, id eft, ne omnino pecunia petatur. '"Tempo-
rales atque dilatoriae funt, quae non femper locum habent,
fed ** euitari poflunt: qualis eft paCti conuenti temporalis,
id eft, ne forte intra quinquennium ageretur *?, . Procura-
t*oriae quoque exceptiones dilatoriae funt, quae *? euitari
offunt. .. OR p pQr Ht
..« ,IV. Pavrvs libro XX. ad Edi&tum. Iw pupillo, cui
foluta eft debita pecunia fine tutoris auctoritate, fi quaeratur,
an doli exceptione füummoueri debeat: illüd tempus infpici-
tur, an pecuniam *^, vel' ex ea aliquid habeat, quo petit.

V. Inkxw !5 libro XVIII. ad Edictum. | Is, qui di-

cit fe iuraffe, poteft et aliis exceptionibus vti cum exceptione

iurisiurandl, velaliis folis: pluribus enim defenfionibus vti
permittitur. | |

VL Inz libto LXXL ad Edi&um. $: rem lega-

I TÀznter, ab ordinaria manu eft deletum. — Hal. et Vulg. habent:
imtevponi, et ita MSS. decem, duo tamen Darb. et S. Crucis 1. non nifi ex
correQtione, — Vndecimus Magl. fimpliciter: opponi. BR. . O&o illa funt: Vat.
. II. HII. IV. V. VI. Chriftin. Pal. l. quibus adde Bynkersh. vt et Rehd. et
quis dubitabit, librarium Flor. znterponz animo voluentem fe correxiffe, et re-
&e habere Magl. reliquos perperam ? GEn. 2 Gothofr. in nota: exclu-
dendum. valgat. Hal. 'Taur. in Adnotat. cludendum. fic in P. forte eludeudum

pro elidendum , vt c pro e lapfu fcvipta. fit. in. vet. excludendum. | Yta quoque.

MSS. quae vidi feptem , et Graeci habent: £zoxaóev. BR. — . MSS. funt Vat. T.
li. Barb. Chriftin. Treuif. Pal. L. S. Cruc. l. quibus adde Bynkersh. et Rehd.
Sed Magl. vt Flor. GER. 3 Vulgo:et, abeít. BR. — 4 Hal. inferit: da-
plicatio et contra duplicationem. ^ Eadem inferit. Vulg. fed poft: darz BR.
Rehd. vt Vulg. GER.-. 5. Gothofr. in nota: rucfus quadruplicatio. vlg. Hal.
GE8B. 6 Hal. infcrit: ita. GEB. 7 Rehd. procuratoris. BR, — 8 Flor.
ex: et, fa&um ; aut, fed perperam. £ R. — Hal. atque. 9 Taur. legeSena-
tusue. GEB. IO Rehd. diceretur. GEB. 1j Vulg. inferit: 4uae. BR.
12 Hal. agatur. GEB. 13 Rehd. 4ue non femper locum babent , fed iuter-
dum euitari po[[unt. G E B. 14 Rehd. addit: Pabeat, GEB. 15 Hal. et

912

tam petat legatarius, vt ? de doloteftatoris excipitur: nam

ficut heres, qui in. vniuerfüum ius fuccedit, fummouetut

exceptione: ita et legatarius debet fummoueri, quafi vnius
rei fucceffor. |

VIL Ip&w libro IiL ad Plantium. Exck»rrowtEs,
quae perfonae cuiusque cohaerent , non transeunt ad alios , vel-

j utieaquam focius habet exceptionem **, quod facere poffit, vel

parens, patronusue, non competit fideiuffori: fic mariti fide-
iuffor poft folutum matrimonium datus, in folidum dotis no-
mine condemnatur. $. r. Rei autem cohaerences exceptio-
nes etiam fideiufforibus *5 competunt: vt rei.iudicatae, doli
mali, iurisiurandi, quod metus caufa factum- eft. Tgitur. et
fi reus pactus fit in rem, omnimodo competit exceptio fide-
iuffori. Interceffionis quoque exceptio, item' quod libertatis -
onerandae caufa petitur, etiam fideiuffori competit. lIdem
dicitur, etfi pro filiofamilias contra Senatusconfültum quis

Quod fi *? deceptus fit in re ??, tunc nec ipfe ante habet ?*

j auxilium, quam reftitutus fuerit, nec fideiuffori danda eft
exceptio. | ;

VIIL Ipzwlibro XIV. ad Plautium. Nxwo prohi-

betur pluribus exceptionibus vti, quamuis diuerfae fuünt ?7,

IX. ManRcEL Lvs libro IlI. Digeftorum. /Now vti-
que exiftimatur confiteri de intentione aduerfarius ??,. quo-
cum agitur, quia ^* exceptione vtitür.

X. MoprEsTiNvs libro XII. Refponforum ^5. Mo-
DESTINVS refpondit, res inter alios iudicata ?5 aliis non
obeft: nec fi is, contra quem iudicatum 'eft, heres exftiterit
ei, contra quem nihil pronuntiatum eft, hereditariam ei li-
tem inferenti praefcribi ex ea fententia poffe, quam proprio
nomine difceptans, antequam heres extítiterit , excepit ^*.
XI. Ing w ?? libro XIII. Refponforum. Qv adgnitis
inftrumentis, quafi vera effent, foluit ?? poft fententiam iu-
dicis: quaero , fi poftea cognita rei veritate, et repertis fal-
fis inftrumentis, sccufare velit et probare falfa effe inftrumenta,
ex quibus conüeniebatur, cum inftrumentis fubfcripferat ex
praecepto,. fiue interlocutione iudicis, an praefcriptio:ei op-
poni poffit ? cum et ?? Principalibus Conftitutionibus mani-
fefte cauetur, etfi ?* res iudicata effet ex falfis inftrumentis,

1 1 poftea ?? falfa inueniantur, nec rei iudicatae praefcriptionem

opponi. Mode(ítinus refpondit, ob hoc, quod per errorem
folutio fatta eft, vel cautio de foluendo interpolita proponi-
tur ex his inftrumentis, quae nunc falfa dicuntur, praefcri-
ptioni locum non effe.

XIL VreraAxvslibro XXXVIIL.ad Edi&um. G-

N E-

Vulg. IVLIANV'S. &R. I6 Ap. Hal. et Vulg. vt, abeft, et Flor. ab or-
dinaria manu eft deletum. BR. . Et in Rehd. abeft. GER. 17 Gothofr. in
nota: in id, quod facere poffit. valgat. Haloand. — Nempe Hal. ita habet:
veluti ea quami focins babet im id, quod facere poffit, voce: exceptionemi, o-
miffa. Sernant hanc vocem Vat. I. V. VlI. Barb. Chriftin, Pal. L. $; Cruc. L. Ín
Bynkersh. eft: veluti ea exceptio quam focius babet. Rehd. vt Hal. nifi quod
vocem: exceptionem Íeruet, G E B. 18 Rehd. fideiuffori. GER. I9 Go-
thofr. in nota: quod fi.deceptus non fit. vulgat. quia fi deceptus non fit, Ha-
loaud. GEB. 20 Ap. Hal. z ve, abíunt. Vulg. m iure. BR. Rehd. vt
Vulg. G E B. 21 Hal babebit. 22 Hal. et Vulg. fint, et ita fa&um
Flor. &R. Etiam Rehd. fit. GEB, — 25 Vulg. aduevfarii.BR. Etiam Rehd.
G E B. 24 Hal. et Vulg. qzi. BR. Etiam Rehd. GE E. 25 Hoc rubrum
in Rehd. proríus abeft. GE B. 26 Hal. iudicata$, et mox: oveffe. GE B.
21 Wulg. exceperit. B R. 28 Hal. IVLIANV' S. GER. 29 Vulg. folue-
rit. BR, Etiam Rehd. GER. 30 Ap. Hal et Vulg. et, abeft. Bx. In

Rehd. inter verfus tenuiter admodum eíft adícriptum. GER. 31 Hal. ca-
wedtur, fives, et in fequentibus: et, loco: fi. GEE. 32 Al. et pofica.
Pppppp 3 : G E B.

o . DIGESTORVM LIB. XLIV. TIT. L IL

NERALITER in praeindiciis is ?? a&toris partes ?^ fuftinet,
qui habet intentionem fecundum id , quod intendit M.
XIIL. IvnrAwvs ?* libro L. Digeftorum. S1 poft
litem de hereditate conteftatam res fingulae petantur: placet
non obftare exceptionem, QVOD PRAEIVDICIVM H ER E-
DITATI NON EIAT: futuri enim iudicii, non facti no-
mine huiusmodi exceptiones comparatae funt.
XIV. AnrENvs Vanvs ?? libro II. Digeftorum.
FiLivsFAMILIAS peculiarem feruum vendidit , ?* pretium
ftipulatus eft: is homoredhibitus ?? et ^? poftea mortuus eft,
et pater eius pecuniam ab emptore petebat, quam filius. fti-
, pulatus erat: placuit aequum eífe, in factum exceptionem
eum obicere, QvoD PECVNIA OB HOMINEM ILLVM
EXPROMISSA EST ^', QVI REDHIBITVS EST. |
XV. Ivrrawvs ^*? libro IV. ad Vrfeium Ferocem.
ApvkRSvs exceptionem iurisiurandi replicatio doli mali
non debet dari : cum Praetor id agere debet ^?, ne de iureiu-
rando cuiusquam quaeratur. T (
XVI. ArR1cANVvS libro. IX. Quaeftionum. F v N-
pvM Titianum poffides, de cuius proprietate inter me et te
controueríia eft: et dico praeterea viam ad eum per fundum
Sempronianum, quem tuum effe conftat, deberi: fi ** viam
petam, exceptionem, QVOD PRAEIVDICIVM PRAEDIO
NON FIAT, vtilem tibifore putauit ^?: videlicet quod non
aliter viam mihi deberi probaturus fim, quam ^^ prius proba-
uerim ^* fundüm Titianum meum effe. .
XVII. Pavrvs libro LXX. ad Edictum *3. Sxp fi
ante viam, deinde fundum Titianum petat *? : quia et diuer-
fa corpora funt, et caufae reftitutionum difpares, non noce-
bit exceptio. : od
XVIIIL. ArnicANvs libro IX. Quaeftionum, Fv u-

DI, quem tu proprium tuum eífe dicis, partem a te peto:-

et volo fimul iudicio quoque communi diuidundo agere fub
eodem iudice. . Item fi eius ?? fundi, quem tu poffideas, et
ego proprium meum effe dicam, fructus condicere tibi velim:
quaefitum eft, an exceptio, QvOD PRAEIVDICIVM FV N-
DO PARTIVE EIVS NON FIAT, obftet: an deneganda
fit?2 et vtrubique ?* putat interuenire Praetorem debere, nec
permittere petitorl, priusquam de proprietate conftet, huius-
modiiudiciis experiri. —— — !
XIX. Mamcrawvs ?? libro XIIL Inftitutionum.
Onxrs exceptiones, quae reo competunt, fideiuffori quo-
. que, etiam inuito reo, competunt. :

XX. PAvrvs libro fingulari de Coh,ceptiohe formu-

larum. ExcEgPTrioNEs opponuntur, aut quia faCtum fit,
quod fieri oportet 5?, aut quia faCtum fit, quod fieri non opor-
tuit, aut quia factum non fit, quod fieri debuerat 5*, Quia

factum eft ?**, quod fieri oportuit, datur exceptio rei vendi-.

tae et traditae, *et rei iudicatae *. Quia factum eft, quod
fieri non oportuit *5^, datur exceptio doli mali. . Quia non
fa(tum eít, quod fieri debuit ?*, vt bonorum polfeffionis

non datae. | | ,
XNL NgmATIVS ?? libro ïV.- Membranarum, R

GE B. 35 In Rehd. is, abeft. GEz. — 34 Hal. partemt. GEB. — 35 Vide
ad b. 1. Van de Water J. Obf. 9. GEB. . 36 Hal. ALFENV'S. Vulg. VL-
PIANVS. B R. 37 Hal. PAPINIANV'S. GgB. — 38 Hal. pracfïïgit: et,
G EB. 39 Rehd. addit: eff. GER. 40 Ap. Hal. et, abeft. — 41 Hal.
effet. GEB. . 42 Hal. VLPIANV S. GEB. — 43 Hal. et Vulg. debeat. G E B.
FKtiam Rehd. GER. 44 Vulg.inferit: a te. BR. Etiam Rehd. GEB. — 45
Hal. et Rehd. putaui. GER. 46 Vulg. inferit: fi. BR. Etiam Rehd. GER.
47 Yaur. proba Berim. G E B. 48 Hal. hanc infcriptionem habet integram.
GER. . 49 Hal et Vulg. petaw:, et ita Flor. ab ordinaria manu fa&um.
BR. Etiam Rehd. petam. GER. 50 Hal. eiusdem. $1 Vulg. vtrobi-
que. BR. Etiam Rehd. GEz. — 52 Vulg. MARCELLV'S. B. 53 Hal.
et Rehd. oportuit. GEB. . 54 Hal. oportuit. Vulg. debuit. B R. Rehd. de-
buerit, GER, 55 Vulg. fit. BR. Etiam Rehd. GE z. 56 Rehd. opor-

quaerit, fi eum dare non oportere iurauerit.

maioris pecuniae praeiudicium fieri videtur, cum ea 59 quae-

ftio in iudicium deducitur, quae vel tota, vel ex aliqua parte
communis eft quaeftioni de re maiori. - :
XXII. PAvrvs|libro fingulari de Variis Lectionibus.
ExckPT10 eff condicio 59, quae modo eximit réum da-
mnatione, modo minuit damnationem. $. I. Replicatio eft
contraria exceptio **, quafi exceptionis exceptio.
XXIII. LAs&o libro VI, Pithanon a Paulo epitoma-
torum. Pavzrvs 9?: fi quis ftatuamin municipio ea:mente
pofuit, vt ea municipii effet, et eam petere vult:z 'eXClug;'eu'm
oportet praefcriptione in faétum data. La T d
XXIV. HenwocENrzANvslibroVI. Iuris Epitoma-
rum. FriLnrvsFAMILIAS exceptionem iurisiurandi patri

DE EXCEPTIONE REI IVDICATAE.
U 1 VLsrANVS hbrolkad Editum. ^ —— . —

C v M res inter alios iudicatae nullum aliis praeiudicium fa-
ciant, ex eo teftamento, vbi libertas data eft, vel' lega-

to * agi poteft: licet ruptum, velirritum, aut ? non iuftum
dicatur teftamentum: nec fi fuperatus fuerit legatarius, prae-

- iudicium libertati fit.

.. ]. Ine w libro XIII advïEd«i&uhflf.- Q vx cum herede
eius egit, qui filium praeterierat, et exeeptione. fummotus

et, AC ? s1I NON IN EA CAVSA SINT TABVLAE TE-

STAMENTI, VT CONTRA EAS BONORVM POSSES-

/SIO DARI POSSIT: omittente * emancipato filio bonorum
" poffeffionem , non inique reftituetur, vt agatcum herede: et

ita Iulianus libro quarto Digeftorum fcripfit. .. .. .

Ill. Ipxv libro XV. ad Eli&um. IvrrANvs libro :

tertio digeftorum refpondit, exceptionem rei iudicatae obftare,

quotiens eadem quaeftio inter easdem perfonas reuocatur: et

ideo etfi fingulis rebus petitis hereditatem petat, vel contra:
exceptione fummouebitur. t : !
IV. Inxnu libroLXXII. ad Edictum. R x iudicatae ex-

'ceptio tacite continere videtur omnes perfonas, quae remin

iudicium deducere folent. i
. M. Ingw libro LXXIV. ad Edictum. D x eadem re
agere videtur, et qui non eadem actione agat? , quà ab ini-
tio agebat: fed etiam fi alia experiatur, de eadem tamen re.

Vtputa fi quis mandati aCcturus, cum ei aduerfarius 9 iudicio

fiftendi caufa promififfet, propter eandem. rem agat negotio-

rum geftorum , vel condicat: de: eadem re agit. Recteque

ita * definietur, eum demum de re ?* non agere, qui pror-
fus rem ipfam non perfequitur: ceterum cum quis aCtionem
mutat et ? experitur, dummodo de eadem re experiatur, etfi

diuerfo genere actionis, quam inftituit, videturde ea T ?reagere. -

VI. Pavrvs libro LXX. ad Edictum. SiNaGvzris
controuerfiis fingulas aCtiones, vnumque ** iudicati finem
fufficere, probabili ratione placuit:; ne aliter modus: litium
multiplicatus fummam atque inexplicabilem faciat difficulta-
! 4 Dlb ii tem z

tet. GER. — 57 Hal. oportuit. GEB. — $8 Hal. Hermogeuiaeuus. GEB. — 59
In Rehd. ea, abeft. GER. 60 Vulg. contradichio. g R. 61. Vulg. exce-
ptioni. Hal. fequentibus praefigit: et. 8R. Rehd. vt Vulg. GER. 62 ln
Rehd. Paulus, abfuit, fed nonnemo adícripfit. G s. í
' 1 Gothofr. in nota: vel legatum. Hal. Et ita Var. 1. II. Barb. Chri-
ftin. Pal. L. II S. Cruc. I. Bynkersh. Etiam Rehd. in hunc modum: zbi vel
libertas data eff, vel legatum , agi poteft. GE B. 2 Vulg. vel. BR. Etiam
Rehd. vti faepe loco: aut. GER. 3 Hal. at fi. Vulg. aut fi. BR. Rehd.
vt Vulg. GEB. — 4 Hal. obmitteute. GER. 5 Hal. et Vulg. ag;t. BR. Et-

iam Rehd. G E&. 6 Hal, inferit: zz. GEB. 7 Vulg. Re&e itaque.'BR.
$ Gothofr. in nota: eadem Ícil. Ita nempe Vulg. de eadem ve. BR. Et Rehd.
GERB. 9 Hal etRehd. a&ione mutata experituv. GE B. — 10 Hal. et Vulg.
II Rcehd. vumuquemque, G EE.
* 12

de eadem ve. £R. Etiam Rebd. GER,

p
Cepfl(

um
(
pars |
v
P
(f
froi
fondo
pundu
o
du |
Srltla
petat.
C
eutd
vímum
D
t 1
;.uz. S
film
petat,.i
Qoi0s
quei
yieh,
T
Quie
Ceat,
tüs v
(eptio
fnit,.
ydn
Bie
b
m
bitor
t
lit Q
pora,
t

fidi
ipt; :

od
N
C
fhej
eh
Lt

L
l4 G
UM
liy,
NI0; o
VY
rl
J
dN
li ?
i
MIET
Vgj

AL

mf
ln
fn
Tie«

lo
Ju$
u
i
Ym
nü

[
"

m

agit; aeque exceptione fubmouebitur. -

. X2, Hal. pfouuncientur. GEB.

DIGESTORVM LIB. XLIV. TIT. II 921

tem: maxime fi diuerfa pronuntiarentur *?: parere ergo ex-

ceptionem *? rei iudicatae, frequens eft.-

VIL. VrPramwvslibro LXXV. ad Edi&um. 8 Ii,quis,

cum totum petiffet, partem petat: exceptio rei iudicatae no-

cet: nam pars in toto eft: eadem enim res accipitur, etfi
pars petatur eius, quod totum petitum eft, -Nec intereft,
vtrum in corpore hoc quaeratur, an in quantitate, vel in iure.
Proinde fi quis fundum petierit, deinde partem petat,, vel pro
diuifo, vel pro indiuifo: dicendum erit, exceptionem obftare.
Proinde et fi proponas mihi certum locum me petere ex eo
fundo, quem peti *^, obftabit ** exceptio. Idem erit pro-
bandum, et fi duo corpora fueriat** petita, mox alterutrum
corpus petatur: nam nocebit exceptio. . Item ** fi quis fun-
dum petierit, mox arbores- excifas *? ex eo fundo petat: aut
infulam petierit, deinde aream *? vel ?? tigna, vel lapides
petat. ltem fi nauem petiero, poítea fingulas tabulas vindi-
cem. $. r. Si ancillam praegnatem petiero, et poft litem

conteftatam conceperit et pepererit, mox partum eius petamz-|

vtrum idem petere videor ?*,an aliud , magnae quaeftionis ett?
Etquidem ita definiri poteft, totiens eandem rem agi , quotiens
apud iudicem pofteriorem id quaeritur, quod apud priorem
quaefitum eft. n his igitur fere omnibus exceptio nocet.
$. 2. Sed in cementis et tignis diuerfum eft: nam is, quiin-
fulam petit, fi cementa, veltigna, velquid ?? aliud fuum
petat, in ea condicione eft, vt videatur aliud petere: etenim
cuius infuüla eft, non vtique et ?? cementa fünt: denique ea;
quae iuncta funt aedibus alienis, feparata dominus vindicare
poteft. $. 3. De fru&tibus eadem quaeftio eft, et de partu:
haec enim nondum erant in rebus humanis, fed ex ea re funt,
quae petita eft: magisque eft, vt ifta exceptio ^* non no-
ceat. Plane fi in reftitutionem ?? vel fructus, vel etiam par-
tus venerunt, aeftimatique funt: confequens erit dicere ex-

finit, exceptio rei iudicatae obftat, quotiens inter easdem

perfonas eadem quaeftio reuocatur, vel alio genere iudicii. |

&t ideo, fi hereditate petita fingulas res petat, vel fingulis re-
bus petitis hereditatem petat, exceptione fummouebitur.
$. 5. Idem erit probandum, et fi quis debitum petierit a de-
bitore hereditario, deinde hereditatem petat: vel contra, fi

ante hereditatem petierit, et poftea debitum petat: nam et.

hic obftabit exceptio: nam cum hereditatem peto,' et cor-

pora, etaCctiohes omnes, quaein hereditate fünt, videntur

jn petitionem deduci. : |
VIII. IvrraAwvs libro LI. Digeftorum. IrEx parte
fundi petita, ^* familiae hercifcundae, vel commuai diuidundo

505 IX. VrPrANvs libro LXXV. ad Edictum. Sx a te
hereditatem petam, cum nihil poffideres, deinde, vbi coepe-
ris aliquid poffidere, ?7 hereditatem ?? petam: an noceat ex-
ceptio ifta? Et putem, fiue fuit ^? iudicatum, hereditatem
meam effe, fiue aduerfarius, quia nihil poffidebat , abfolutus

eft, non nocere exceptionem. . $. 1. Si quisfundum, quem pu-

tabat fe poffidere, defenderit, mox emerit: re fecundum pe-

I5 Vulg. exceptioni.BR. Etiam Rehd. GER.
14 Gothofr. in nota: petii. Hal. Et Vulg. BR. Et Rehd. et Taur. erat dare:
petI. GEB, 15 Taur. obflaVit. GER. IG Hal. fuerunt. 17 Vulg.
4dem. BR. I8 Flor. eft: exciffas, vt dubium fit, an legas: exfciffas, an
vero: excifaf. kHoc modo Hal. et omnes editi, et decem fcripti, nifi quod
Vat, Vl, et Barb. habeant: arborem excifam , et Vat. M. avborem caefam. B R.
Reliqui fcripti: Vat. L. IV. V. Chriftin. Pal. I. $. Cruc. L fI. quibus adde
Bynkersh. vt et Rehd. Magl. vt Flor. GE. I9 Videtur hic collocandum:
petat, vt facit Vulg. nempe quae fequuntur poft: ex eo fundo petat , hucusque
exciderant, vtadeo 7à petat facile rurfus excidere potuerit. — Taurellio repeti-
tio zo) petat, vifa nimia, BR. — At nec Rehd. habet v2 petat , nifi in fine vnice.
Et fane illius repetitionis rationem nullam video..'GEB. ^^ 20 Vulg. azt, lo-
co: oel. BR. — 21 Hal.et Vulg. videar. B R. Etiam Rehd. GEB. . 22 Vulg.
4liquid. BR. Etiam Rehd. GEz. — 23 In Rehd. et, abeft. GEB. — 24 Hal.

INTER ME ET TE,

4.

titorem iudicata, an reftituere cogatur? Et ait Neratius, fi
aCtori iterum petenti, obiciatur exceptio rei iudicatae: repli-
care eurh oportere de re fecundum fe iudicata. : $.. 2.- [ulia-
nus fcribit, exceptionem rei iudicatae a perfona auctoris ad
emptorem tranfire folere: retro autem ab emptore ad aucto-

rem reuerti non debere, Quare fi hereditariam rem vendide-

ris, ego ?? eandem ab emptore petiero, et vicero: petenti
tibi non opponam exceptionem, AT ?* s; EA RES IVDI-
CATA NON SIT INTER. ME ET EVM CVI VENDI-
DISTI. u | l.
^ X€. IvxrrawvslibroLT. Digeftorum. IT« fi victus

fuero, tu aduerfus me exceptionem non habebis.

.XL Vrriamwvs libro LXXV. ad Edictum. S:x ma-.

ter filii impuberis defun&i ex Senatusconfulto bona vindica-

uerit idcirco, quia putabat rupto patris eius ?? teftamento ne-

minem efle fübftitutum, victaque fuerit, quia teftamentum
patris ruptum non erat, poftea autem apertis pupillaribus ta-
bulis apparuit non effe ei fubftitutum: fi peteret rurfus here-

ditatem , obftaturum ?? exceptionem rei iudicatae Neratius

ait. Ego exceptionem obeffe ei ?^ rei iudicatae non dubito:
fed ex caufa fuccurrendum erit ei, quae vnam tantum caufam
egit rupti teftamenti. $. r. Denique et Celfus fcribit, fi ho-
minem petiero, quem ob eam rem meum effe exiftimaui, quod
mihi traditus ab alio eft ?^, cum is ex hereditaria caufa meus '

| effet, rurfus petenti mihi obftaturum ?$ exceptionem. . $. 2.

Si quis autem petat fundum fuum effe, eo quod Titius eum

. fibi tradiderit: fi poftea ?* alia ex caufa petat, caufaadietta
non debet fummoueri exceptione, $. 3. Item Iulianus fcri-
| bit, cum ego et tu heredes Titio exítitiffemus, fi tu partem

fundi, quem totum hereditarium dicebas, a Sempronio pe-
tieris,' et victus fueris, mox eandem partem a Sempronio

| emero: agenti tibi mecum familiae hercifcundae, exceptio ob«
ceptionem obiciendam. $. 4. Et generaliter, vt TIulianus de-

ftabit: quia res iudicata fitinter te et venditorem meum: nam
et fi ante ?? eandem partem petiffem, et agerem familiae her-
cifcundae: obftaret exceptio, Qv OD RES IVDICATA SIT
$. 4. Eandem caufam facit etiam ori-
go petitionis, Ceterum fi forte petiero fundum vel hominem;
mox alia caufa noua poft petitionem mihi accefferit, quae mihi
dóminium tribuat, non me repellet ifta exceptio: nifi forte
intermiffum. dominium in ?? medio tempore rediit quodam
poflliminio. :-Quid enim, fi homo, quem petieram, ab hofti-
bus fuerit *? captus, mox poftliminio receptus ** ? hic ^? ex-
ceptione füummouebor: quia eadem res effe intellegitur. At
fi ex alia caufa dominium fuerim ^? nacCtus, non nocebit ex-
ceptio.' Etideo, fi forte fub condicione res legata mihi fuerit,
deinde medio tempore adquifito dominio petam, mox exiftente
condicione legati rurfus petam: putem exceptionem non ob-
íftare: alia enim caufa fuit prioris dominii, haec noua nune
acceffit; $. 5. Itaque adquifitum qpigiem p.ofce.a»dominium
aliam caufam facit, mutata autem opinio petitoris non facit.
Vtputa opinabatur ex caufa hereditaria, fe ^* dominium þa-
bere: mutauit opinionem, et coepit putare ex caufa donatio-
nis: hàec res non parit petitionem nouam: nam qualecum-
et V.ulgiq.* inferünt: 'þetz'torz'. BR. Etíam Rehd. GER. 25 Rehd. veflitutio-
ue. GEB. |. 26 Hal praefigit:;4si. Vulg. fi. B& R. Rehd, vt Vulg. GE&.
2 Hal. praefigit: iterum. BR. Etiam Rehd. GER. 28 Vulg. inferit:
a te. BR. Etiam Rehd. GE B. 29 Vulg. fuerit. BR. Etiam Rehd. : 30
Hal.egoque. Vulg. et ego. BR. Rehd. vt Vulg. GEE.. 31 Vulg. aut fi,
et ita quoque Flor. fa&um. BR. . Et ita quoque Rehd. vr Vulg. GER. 32
In Rehd. 'eius , abeft. GE . 33 Gothotr. in nota; obftaturam. FHal. Vt
Hal. ita et Rehd. GEB. 34 Florentiae 73 ei eft deletum. B n. 35 Hal.
ab alio effet fcilicet cum is. GEB. 56 Hal. et Vulg. obflaturam , et ita hic
etiam Flor. eft fa&um. B R.' Ita etiam in Rehd, legitur. GER. 37 Hal. et
Vulg. inferunt: emm. BR. Etiam Rchd. G E &. 38 Vulg. a te; loco: amte.
BR. Etiam Rehd. GER. 39 Ap. Hal. et Vulg. ;2 , abeft. 8R. In Rehd.
adeft. G E B. 40 Rehd. fuerat. GEB. — 41 Rehd. addit: eff. GER. — 42
Vulg.bac. BR. Etiam Rehd. G&z. — 43 Hal. et Rehd. fuere. GEB, — 44 f?g
al,

922 DIGESTORVM LIB. XLIV. TIT. IL-

que et vndecumque dominium adquifitum habuit, vindicatione

prima in iudicium deduxit, $. 6. Siquis iter petierit, deinde.

aCctum petat: puto fortius defendendum, aliud videri tunc
petitum, aliud nunc: atque ideo exceptionem rei iudicatae
ceffare. $. 7. Hoc iure vtimur, vt ex parte aCtoris in ex-

ceptione rei iudicatae hae perfonae continerentur *?^, quae.

remin iudicium deducunt : inter hos erunt *9 procurator, cui
mandatum eft, tutor, curator furiofi, velpupilli, aCtor mu-
nicipum ^7?: ex perfona autem rei, etiam defenfor numera-
bitur: quia aduerfus defenforem, qui agit ^*, litem in iudi-
cium deducit ^?. $. 8. Si quis hominem a filiofamilias petie-
rit, deinde eundem a patre petat: locum habet haec exceptio.
$. 9. Si egero cum vicino aquae pluuiae arcendae, deinde al-
teruter noftrum praedium vendiderit, et emptor agat, vel cum
eo agatur, haec exceptio nocet: fed de eo opere, quod iam

erat factum , cum iudicium acciperetur, $. 10. Item. fi rem,

quam a te petierat, Titius pignori Seio dederit, deinde Seius
pigneraticia aduerfus te vtatur: diftinguendum erit, quando
pignori dedit Titius: et fi quidem antequam peteret, non
oportet ei nocere exceptionem: nam et ille petere debuit, et
ego faluam habere debeo pigneraticiam aCtionem : fed fi, poft-
eaquam petit ??, pignori dedit, magis eft, vt noceat exce-
ptio rei iudicatae, : hn : |
. XII. PaAvrvs*'libro LXX. ad Edictum. Cv M quae-
ritur, haec exceptio noceat, necne? inípiciendum eft, an
idem corpus fit. j | ! !
XIII. VnLPrAwvs libroLXXV. ad Edictum. Qvan-

TITAS eadem, idem ius ?. — .

XIV. Pavrvs libro LXX. ad Edictum, . Er an ea-.

dem caufa petendi, et eadem condicio perfonarum : quae nifi
omnia concurrunt, alia res eft. Idem corpus in hac exce-
ptione, non vtique omni priftina qualitate vel quantitate fer-
uata, nulla adiectione deminutioneue fatta, fed pinguius pro
communi vtilitate accipitur. $. r. Qui cum partem vfusfru-
€tus haberet, totum petit, fi poftea partem adcrefcentem pe-
tat, non fummouetur exceptione: quia vfusfructus non por-
tioni, fed homini adcrefcit, |$. 2. Actionesin perfonam ab
aCtionibus in rem ?? hoc differunt: quod cum eadem res ab
eodem mihi debeatur, Ífingulas obligationes fingulae caufae

fequuntur ?^, nec vlla earum alterius petitione vitiatur: at |

cum in rem ago, non expreffa caufa, ex qua rem meam effe
dico, omnes caufae ?? vna petitione adpraehenduntur: . ne-
que enim amplius, quam femel res mea effe poteft: faepius
autem deberi poteft. $. 3. Si quis interdiCto egerit, de pof-
feffione, poftea in rem agens non repellitur per exceptionem:
quoniam in interdiCto poffeffio, in *9 aCtione proprietas ver-
titur. ! t y -
XV. Garvs libro XXX. ad Edictum prouinciale. Sx
inter me et te controuerfia de hereditate fit, et quasdam res
ex eadem tu. poffides ?**, quasdam ego : nihil vetat, et me a
/ te, et inuicem te a me hereditatem petere: quod fi poft rem
iudicatam a me petere coeperis, intereít, vtrum meam effe
hereditatem pronuntiatum fit, an contra: ?? fi meam effe,
nocebit tibi rei iudicatae exceptio: quia eo ipfo, quo *? meam
effe pronuntiatum eft ??, ex diuerfo pronuntiatum videtur tuam

kal. fe , abeft, G E. 45 Hal. et Vulg. coutimeautur. BR, Etiam Rehd.
GEB. 46 Vulg. erit. BR. Etiam Rehd. GE R. 47 WVulg. mnnictpii. B R.
48 Hal. et Rehd. defenforem agit, qui liem. GEB. — 49 Rehd. deduxit. GE R.

50 Hal. et Vulg. petzt. BR. Rehd. vt Flor. GER. 51 Vulg. IVLIANV'S. '

GE B. 52 Hal. Quantitasque eadem et idem ius. Vulg. Quantitasque ea-
dei idemque ius$. BR. — Rehd. Quantitasque eadem . idem iu$ efl. GE B. 53
Rehd. inferit: z. GEB. , 54 Hal. fequantur, et mox: cicietur, — 55 Rehd.
inferit: z15. G EB. 56 Vulg. inferit: bac. BR. Etiam Rehd. GEz. 57
Hal. et Vulg. poffideas. B R. Etiam Rehd. GEs. 58 Hal. et Vulg. prac-
figant: wam. BR. Etiam Rehd. GE z. 59 Vulg. quod , ethoc malim. B.

dicata.

non effe: fi vero meam, non effe, nihil.de tuo iure iudica-

tum intellegitur, quia poteft ** nec mea hereditas effe, nec
XVI. IvurANwvs libro LI. Digeftorum. EvipExw-
TER enim iniquiffimum eft, proficere rei iudicatae exceptio-
nem ei, contra quem iudicatum eft. o M
. XVII. GaAzrvs libro XXX. ad Edictum prouinciale 92,

S1 rem meam a te petiero, tu autem idéo fueris abfolutus,

quod probaueris fine doloó malo te defiffe poffidere: deinde
poftea coeperis poífidere, et ego a te petam: non nocebit
mihi exceptio rei iudicatae. . ii n
XVIIL. VnriAwNVvslibro LXXX. 53ad Edictum. Sx
quis ad exhibendum egerit, deinde abfolutus fuerit aduerfa-
riüs, quia non poffidebat, et dominus iterum. ?^ agat, nan-

| €to 9? eo polfeffionem, rei iudicatae exceptio locum non ha--

bebit 95: quia alia res eft. |
. XIX. MancEkrrvs libro XIX. Digeftorum. Dvo-
B vs diuerfis temporibus eandem rem pignori dedit: egit po-
fterior cum priore pigneraticia, et optinuit: mox ille agere

fimili actione inftituit. Quaefitum eft, an exceptio reiiudi- -
catae obftaret? 9? Si oppofuerat ?? exceptionem rei fibi ante -

pigneratae, et nihil aliud nouum et validum adiecerit, fine

dubio obftabit: eandem enim quaeftionem ; reuocat in iudi-

cium. | |
. .KX. PowPourvs libro XVI. ad Sabinum. Sz ex
teftamento actum fit cum herede ab eo, qui, cum totum ar-
gentum ei legatum erat, menfías dumtaxat fibi lepatas pu-
taret, earnmque dumtaxat aeftimationem in iudicio fecifletz

poftea eundem petiturum de argento quoque legato , Treba-

tius aitz nec obftaturam ei exceptionem , quod ? non fit pe-
titum, quod nec actor petere putaffet, nec iudex in iudicio
fenfiffet, rX |

«XXL Ipnrw ?9lbro XXXL ad Sabinum, . Sxy cum ar«-

| gentum mihi teftamento legatum effet, egerim cum herede,

et poftea codicillis prolatis veftem quoque mihi legatum ?*
effe appareat, non eít deducta in fuperius iudicium vettis cau-.
fa: quia neque *? litigatores, neque iudex de alio, quam
de argento actum intellegant. $. r. Si petiero gregem, et
vel aucto, vel minuto numero gregis, iterum eundem
gregem petam, obítabit mihi exceptio. ^ Sed etíi fpeciale
corpus ex grege petam, i adfuit 7*? in eo grege, .puto
obftaturam exceptionem. — $. 2. Si Stichum et ** Pamphi-
lum tuos effe petieris, | et abfoluto aduerfario Stichum
tuum effe petas ab eodem, exceptionem obftare tibi con-
ftat. .$..3. 5i fundum mmeum effe petiero, deinde poftea
vfumfructum eiusdem fundi petam, qui *? ex illa caufa,. ex
qua fundus meus erat, meus fit: exceptio mihi obftabit: quia
qui fundum habet, vfüumfructum fuum vindicare non poteft.
Sed fi vfumfructum, cum meus effet ; vindicaui, deinde pro-
prietatem nanéctus, iterum de vfufructu experiar, poteft dici
alia res efle: quoniam , |poftquam nanctus fum proprietatem
fundi, definit meus effe prior vfusfructus, et iure proprieta-
tis, quafi ex noua caufa rurfus meus effe coepit. $. 4. Sipro

feruo meo fideiufferis, et mecum de peculio actum fit: fi

poftea tecum eo nomine agatur, excipiendum eft dé re iu-
Et ita Rehd. GEB. .. 60 Vulg. fit. £R. Etiam Rehd. GEE. 61 Hal. et
Vulg. poterit. BR. . Rehd. vt Flor. GEBR. — 62, Hal. hanc infcriptionem ha-
bet integram. GER. 63 Flor. fa&um: o&agenfuno, ex: oclogemfimo. BR.
64 Rehd. znterim. G E B. 65 Gothofr. in nota: na&o. Hal. GEEB. .. 66

Rehd. babet. GE B. 67 Hal. obflaret? vefpondit. Et hoc in Kehd. eft fu-
perícriptum. GE R. 68 Hal. et Vulg. oppofuerit.BR. . 69 Hal. quoniam.

GEB. TO Hal. et Vulg. IVLIANVS. 5n. .. 11 Gothofr. in nota: Al -
legatam. Nempe ita Taur. in margine, et Hal. et Rehd. GER. 72, Hal.
Wec, et mox Iterum. GEB. — 75 Rehd. fi tunc fait. GEB. — 74 Rehd. aut,
loco; et; fuperícriptum tamen: al et. GER. 775 Hal.et Rehd. 4uia, et in
j , z fequen-

ult
p n
m I

»947
f d
s
|
gt
hod
lib
fibitor
OM
fiot a
fnine
vett (
ipit
(is me
«
Qu
t
Nietl
Áintm

tetom
tollen
toller
&f
petes!
Iüre a
Ml

t

! ith

per
It j
yer
t
r

Á
p
h]
N E
Áb
Mi (
lil
i Hl
17
Ttefer
T
fuii
LT

)l
D.

6

t

ltus,
Itde
Xit

P
Y Dl
nb

Dvo-
"l p«
i
1utfd
J dnte
, fine
didi«

YLet
Df«
d-
diete
fete
t
Udico

D
t
T.
(l«
um
Y
)oem
Yi
p
!leül'
Qui
d
yita
j d
(u
tel
Q
d
atert
riet?«
p
n
tl
Vl
jj &
"13
3
(
dir
i
Hal.
rwf j
i
]*JCH'

DIGESTORVM LIB. XLIV. TIT. IL ^ . | 923

XXII. PAvrvslibro trigenfimo * primo** ad EdiCtim.
S1 cum vno herede ** depo(iti aCtum:fit, tamen et cum ce-
teris heredibus recte agetur, nec exceptio rei iudicatae eis
proderit *?: nam etíi eadem quaeftio in omnibus iudiciis **
vertitür; tamen perfonarum mutatio, cum quibus fingulis füo
nomine agitur, aliam atque aliam rem facit. Et fi actum fit
cumn herede de dolo defuncti, deinde de dolo heredis agere-
tur ^?, éxceptio rei iudicatae non nocebit: quia de alia re
agitur. — - pO Adeu ag dR N LL u d :
XXIIL. VzPrANvslibro III. Difputationum. Sx in
áudicio aCtura fit, vfüraeque folae petitae fint, non eft veren-
dum, ne noceat rei iudicatae exceptio circa fortis petitionem:
quia *? enim non'competit, nec oppofita nocet. Eadem erunt,
et fi quis ex bonae fidei iudicio velit vfuras tantum perfequi :
nam nihilo tminus futuri temporis cedunt vfurae: quamdiu
enim manet contraCtus bonae fidei, current ** vfurae.

XXIV. IvrraANvs libro IX. Digeftorum. . Sr quis

yem a non domino emerit, 9?* mox petente domino abfolutus

fit, deinde poffeffionem amiferit, et a domino petierit: ad-
uerfus exceptionem , si NON EIVS SIT RES, replicatione
hac ddiuuabitur 5 , AT :
^XXV. Ipzw libro LI. Digeftorum. $1 is, qui heres
non erát, hereditatem petierit, et poftea heres fattus eandem
heréditatem petet ?**, exceptione rei iudicatae non fummoue-
bitur. $. r. Eftin poteftate emptoris, intra fex menfes red-
hibitoria agere mallet, an ea, quae datur, QvANTI ?^ wr-
NORIS.HOMO, CVM.VENIRET, FVERIT. MNam pofte-
rior aCtio etiam redhibitionem continet, fitale vitium in ho-
mine eft, vt eum ob id aCtor empturus non fuerit: quaré

vere dicetur, eum , qui alterutra earum egerit, fi altera poftea

agat, rei iudicatae exceptione fümmoueri. . $.. 2. Site nego-
tiis meis optuleris, et.fundum nomine meo petieris, deinde

. ego ?* hanc petitionem tuam ratam non habuero, fed man-

dauero tibi, vt ex integro eundem fundum peteres, exceptio
rei iudicatae non obftàbit: alia enim res facta eft, interue-
niente mandatu ?3. Idem eft, 9? fi non in rem, fed in per-
Íonam actum fuerit.- UY ujv
^OXXVL A*RricaANVvS libro IX. Quaeftionum. E«1
tecum , ius mihi effe aedes meas vsque ad decem pedes altius
tollere: poft ago, ius mihi effe vsque ad viginti pedes altius
tollere: exceptio rei iudicatae proculdubio obftabit ?9. Sed
et fi rurfus ita agam, ius mihi effe altius ad ?* alios decem
pedes tollere, obftabit exceptio: cum aliter ?2 füperior pars

iure haberi non poffit, quam fi inferior quoque :ure habeatur.

$. r. Item fi fundo petito, poftea infula, quae e regioneeius
in flamine nata erit, petatur, exceptio obftatura eít. !
UXXVII. NegnATIvslibro VIL. Membranarum. Cvv
'dé hoc, an eadem res eft ?*, quaeritur, haec fpectanda funt :
'perfonae: id ipfum de quo agitur: caufa proxima aCtionis :
"neé iam intereft, qua ratione quis eam caufam actionis com-
petere fibi exi&imaïïet: perinde, acíi quis ?*, pofteaquam
'contra eum iudicatum eífet, noua inftrumenta caufae fuae
repperiffet. | | Ts |

*6 Vulg. baeredumt. BR Q77 Rehd.

feqnentibis: eft, loco: fit. GEB.
*79. Hál. agetur. Vulg. agatur.

grodefl. GEB. ^ 8 Taur. iudicIs. G X B. |
ER. 'Kehd, $t.Flor. GEB. $0.Hal. quae. GEB. —— $l Vulg. carrant.
PnR. Etian Rehd. GEB. 82 Rehd. pracfigit: et. GEE. $3 Taur. ad-
duBabitur. GESB/.— 84 Vulg. aut fi, et Flor. ita factum. BR. Et ita quoque
Rehd. GES. |. $5 Hal. petat. 86 Gothofr. in nota: quanto minoris.
"Hal. :Vt Hal.ita quoque Rehd. GER. 87 In Rehd. ego, abeft. GE.
'$8 Hal. mawdato. GE B. — 89 Hal. et Vulg. praefigunt: et. BR. — 90 'Taur.
obflaaVit. GEB. — 91 Ia Rehd. ad, abeft. GE E.. 92 Rehd. altera , fed
fuperlcriptum : al aliter. GEB. — 93 Hal. fit. Rehd. vt Flor. G z B. 94
Ap. Hal. qui$ abeft. — 95 Hal. et Rehd. inferunt: 74. GEB. 96 Vulg.
lrnüre, B R. Etiam Rehd. GER. . 97 Rchd. videtur. GE R. 98 Rehd.
qraeferipferit. G EB. 99 Rehd. inferit: ab. GEB. , OO Vox: beres,
Flor. vncis eft inclufa. & R. L Hal. petiit, et Flor. quoque altera eft ad-

AT $* 51 RES IVDICATA NON SIT. |

XXVIIT. PAPriNrANvSs flibro XXVII. Quaeftionum.
ExcEPTrIO rei iudicatae nocebit ei, qui in dominium fuc-
ceffit eius, qui ?? iudicio expertus eft. . TAT |
.. XXIX. InEw libro XI. Refponforum.. Ivp1cATAE
quidem rei praefcriptio coheredi, qui.non litigauit, obftare
non poteft, nec in feruitutem videtur peti -poft rem pro li-

bertate iudicatam, nondum *ex* caufa fideicommiffi manu-

miffus: fed Praetoris oportet in:ea refententiam feruari, quam

pro parte victi praeftare ?5 non poteft. Namet cum alterum
ex coheredibus inofficiofi quaeftio tenuit, aut etiam duobus
feparatim agentibus, alter optinuit, libertates competere pla-
cuit. lta tamen, vt officio iudicis indemnitati viétoris, fu-
turique mànumifforis confülatur. $. r. Si debitor de do-
minio rei, quam pignori dedit, 'non adrmnonito creditore cau-
fam egerit, et contrariam: fententiam acceperit, creditor im
locum vi&ti fücceffiffe non videbitur ?? : cum pignoris conuen-
tio fententiam praecefferit ?. . :

XXX. Pavrvslibro XIV. Quaeftionim. Ex fex-
tante heres inftitutus, qui ??: inteftato Ie.gi.timjus. heres !99
elfe poteft, cum de iure teftamenti faceret quaeítionem , ab
vno ex inftitutis dimidiam partem hereditatis petit.*, , nec Op-
tinuit. Videtur in illa petitione etiam partem fextantis vin-
dicaf:i'e: et ideo fi coeperit, ab eodem ex teftamento eandem
portionem petere, obftabit ei ? exceptio rei iudicatae. . $. I.
Latinus Largus : Cum. de hereditate inter Maeuium, ad
quem pertinebat, ;et Titium, qui controuerfiam mouerat ?,
transigeretur, traditio rerum hereditariarum Maeuio heredi
a Titio facta eft: in qua traditjione etiam fundum ei fuum
proprium, quem ante multos annos auo eiusdem Maeuii he-
redis obligauerat, quemque alii *'poftea in obligationem de-

- duxerat , ex caufa pacti tradidit: his ? geftis pofterior Titii
creditor ius füuum perfecutus eít, et optinuit: poft hoc.5 iu-

dicium Maeuius heres repperit in rebus * auitis chirographum
eiusdem Titii ante multos annos confcriptum, per quod ap-
paruit, eum fundum, qui in caufam ? transaCtionis venerat,.
etiam auo fuo ab eodem Tiitio fuiffe obligatum: cum ergo con-
ítet, prius auo Maeuii heredis in obligationem ? eundem fun-
dum datum, de quo Maeuius fuperatus eft, quaero, an ius

àuifui, quod tunc, cum de eodem fundo ageretur, ignora-

bat, nulla exceptione oppofita, exfequi poffit ? Refpondi, fi
de proprietate fundilitigatur !?, et fecundum actorem pro-
nuntiatum fuiffe ** diceremus; petenti ei, qui in priore iu-
dicio : victus eft, obftaturam rei iudicatae exceptionem : quo-
niam de eius quoque iure quaefitum videtur, cnm actor pe-
titionem implet *^: quod fi poffeffor abfolutus, amifía pof-
feffione eundem. *? ab eodem , qui prius non optinuit, pete-
ret, non obeífet ei exceptio : nihil enim in fuo iudicio de iure
eius ftatutum videretur *^, Cumautem pigneraticia aCtum eft
aduerfus priorem creditorem , poteít fieri, vt de iure poflef-
foris non fit quaefitum: quia non, vt in proprietatis quaeftio-
ne, quod meum eft, alterius non (.e.&, ita ir.1 obligatione vti-
que confequens eft, vt non fit alii .1.5 obþgatum, quod hic
probabit *9 fibi ** teneri: et probabilius dicitur, non obftare
| ! ex-

fcripta. BR. .Er ita eft in Rehd. GEE. — 2 Vulgo: & abeft. BR. 3 Go-
thofr. in nota: mouebat. Hal.GEBR. ..4 Rehd.alis.GE&B. . 5 Rehd. in-
ferit: itg. GEB, .. 6 Vulg. inferit: autem. BR. Vt et Rehd. Gzs. 7
Gothofr. in nota: in bonis auitis, Hal. Sed'et ipfe Taur. in margine habet :
Ponis.GEB. 8 Halmw cauffa. GEB. — 9 Rehd. m obligatione. G E B. Te
Hal. litigatum. Vulg. litigatum effet. B. Rchd. vt Hal. GE&. II Hal.
et Vulg. fuiffet. R R. . Etiam Rehd. GER. 12, Vulg. videtur, aciore peti-
tionem implente. BR. Rehd. videtuv, cuwti adore petitionem implente, vbi
tamen: caum, fubnotatis punctis. deletum. G ER. I3 Vulg. inferit? fun-
dmm. BR. Etiam Rehd. GEB. 14 Hal. et Vulg. videtuv. BR. Etiam
Rchd. GEB. 15 Hal et Rehd. alzs. GE R. 16 Hal. comprobauit.
Vulg. probauit. BR. 17 Ap. Hal. jibi, abeft. Et Hlor. eft deletum. BR. -

Qqqqaq 18

924 | DIGESTORVM LIB.

exceptiöneh: quoniam de iure poffefforis quaefitum non eft,
fed de fola obligatione. . In propofita autem quaeftione magts
me illud mouet, numquid pigrioris ius extinctum fit dominio
ádquifito: reque énim poteft pignus perfeuerare domino con-
ftituto creditore: a&io tamen pigneraticia competit ; verum

'enim. et pignori 19 datam; et fatisfa&ttum non effe: quare . . mih |
Val i : | noceat, fi forte auCctor meus iuftum initium poffidendi non

puto hon óbftare rei 79 iudicatae exceptionem. —

XXXI. IpeM libro III. Refponforum. PAvrvs re-
fpondit, ei, qui in rem egiffet, nec tenuiffet, poftea condi-

centi non obftare exceptionem: ryei iudicatae. | |
i ho pl E Hs ^ 00 n ,
DE DIVERSIS. * TEMPBORALIDVS . PRAE-

SCRIPTIONIBVS, ET. DE ^. ACCESSIONI-
p .0 UBVS$ POSSESSIONVM,. |

-"MVLRIANVS 3 libro L'X:XI,V." ad Edi&um.

v1A traCtatus de vtilibus diebus frequens eft, videamus,
quid fit, experiundi poteftatem habere..f Etquidem ip
primis exigendum eft, vt fit facultas agendi* neque 'fufficu.c
reo experiundi fecum facere poteftatem, vel habere eum, qui
fe idonee defendat, nifi actor quoque nulla 1donea caufa im-
pediatur experiri, - Proinde fiue apud hoftes fit, fiue reipubli-
cae cauía abfit, fiue in vinculis fit; aut fi ^ tempeftate in lo-
co aliquo, vel in * regione detineatur, vt neque experiri,
neque mandare poffit, $ experiundi poteftatem non habet.
Plane is, qui * valetudine impeditur, vt mandare poffit, in
ea caufa eft, vt experiundi habeat poteftatem. . Illud. vtique
neminem fugit, experiundi poteftatem non.habere eum, qui
Praetoris copiam non habuit: proinde hi dies' cedunt ? , qui-
bus ius Praetor reddit, — — b D n
.. T. Mancerrvslibro VI. Digeftorum. Iw tempore
conftituto iudicatis, an intercalaris dies proficere iudicato, nec-
ne debeat, quaeritur: item de tempore, quo lis perit? Sic
? fine dubio exiftimandum eft, vt auctum litis tempus inter-
calari die exiftimetur: veluti fi de vfücapione fit quaeftio,
.quae tempore conftituto expleri folet: aut de aCtionibus, quae
certo tempore finiuntur, vt aediliciae pleraeque *? aCtiones:
et ** fi quis fundum ea lege vendiderit, vt nifi in diebus tri-
ginta *? pretium effet folutum, inemptus effet fundus, dies
intercalaris proficiet tempori *?: mihi contra videtur. .
IIl. MopEsTiNvs libro VI. Differentiarum. '—Lox-
G A E *^ poffeffionis praefcriptionem tam in praediis, quam in.
mancipiis *? locum habere manifeftum eft. m
IV. IAvorgnvs *? libro VII. Épiftularum. Sx fer-
uus hereditarius, aut eius, qui inhoftium poteftate fit, fatis
acceperit, continuo dies fatisdationis cedere incipiet: intueri

enim debemus, an experiündi poteftas fuerit aduerfus eum,

i

18 Flor,erat: pigneri, quod cur mutatum, et cur haec mutatio "Taur. pla-
cuerit, neício. Vid. L. 4. $. 30. infra de doli mal, et met. except. B R. 19
T rei, exciderat, errore admodum probabili. Exprimere hoc ita potuiff&t
Taur. oPfla REIudicatae exceptionem. Exciderat item fupra L. 2 . im fim. verbis;
exceptio rei iudicatae non. obflabit. B R.

[ Vulg.inferit: ET. &&. 4 Ap. Haldeabef. GER.' 2 Hal I/^

LIANVS. GE8. . 4 Ap. Hal. fi, abeft. Vulg. fic. BR. Rehd. vt Flor.
GEB. 5 Ap. Hal, et Vulg. iz, abeft. BR. n Rehd. adeft. GER. 6
Hal. et Vulg. inferunt: im ea cauffa ef , vt et in. fequentibus eft: babeat. BR.
Et ita quoque Rehd. GEs.
Hal, et Vulg. BR. 8 Rehd. b diés procedunt. GEB.
fic. GE B. 10 Bynkersh. IV. Obf, $; mauult legere: peraeque. BR, — "I
Bynkertsh. ibid. mauult: fed , vel: fet. B. I2 Hal. vigiuti. GEB. 13
Taur. proficie Tempori. Hal. et Vulg. proficiet emptori, quod Bynkersh. alleg.
loeco probat. BR, Ita etiam Rehd, emptori, GEB. — 14 Vide ad h. l. Bynkersh.
de rebu$ mancipi c. 10. BR. . 15 Vulg, inferit: qwae im praediis morantur ,
quae partes fundi [unt. & R..— Quod ip(um et facit Rehd. Gz a. 16 Hal. et

"7 Gothofr, in nota: Al. qui ea valewudine. Ita.
9 Hal. fí, loco:

JELIV. TITs3EL GHLS

qui obligatus eft, non an is agere poterit *? ,. qui rem in
obligationem deduxerit : alioquin erit iniquiffimum, ex condi-
cione aCtorum obligationes reorum extendi, per quos nihilfa-
Cum erit, quo minus cum hisagi poffit.. !

V. VrPr1ANVsSlibro III. Difputationüm, As vitium -

auctoris, vel donatoris, eiusue, qui mihi rem legauit, miht

habuit, videndum eft? Et puto neque nocere, neque prodeffe:
nam denique et vfucapere poffum quod auctor meus vfucapere
non potuit. $. r. Ex fa&to propofitum eft, quendam cum

rem pignori dediffet; eandem diftraxiffe, heredemque eius red--

emiffe ** : quaeritur, an heres aduerfus pignoris perfecu-
tionem exceptione longae pofleffüonis vti poffit? Dicebam,
hunc heredem, qui pigaus ab extraneo redemit, . poífe ex-
ceptione vti: quia in extranei locum fucceffit, non in eius,

qui pignori dederat: quemadmodum fi ante redemiffet, *?fic -

deinde heres exftitiífet, , h | | |
Vl ArnRicaNvs libro TX. Quaeftionum. . Sr, duo-

bus eandem rem feparatim vendiderim ?9?, . ea ?* polfeffio,

quae vtramque venditionem praecefferit ??, foli priori empto-

ri, cui et tradita fit, proficit. .Denique et fi quam rem tibi -
vendiderim, rurfus a te emam, et Titio vendam: et meam

omnem et tuam poffeffionem 'Titio acceffurum ?? , videlicet

| quod et tu mihi, et ego ei ?^ poffeffionem praeftare debemus

?5, $. r. Vendidi tibi feruum , et conuenit, vtnifi certa die
pecunia foluta effet, inemptus effet: quod cum euenerit, quae-

Ífitum eft, quid de acceffione tui temporis putares ^* ? Re-
fpondit, id ^* quod fernuetur ??,.€um redhibitio fit factaz -
hunc'enim perinde haberi,:.ac fi retrorfus ^? homo mihi . ve-

niffet: vt fcilicet, fi venditor poffeffioriem poftea nactus fit, et
hoc ipfüm tempus , .et quod- venditionem praecefferit ??, et
amplius acceffio haec: ei deter cum eo, quod apud eum fuit
3*, a quo homo redhibitus fit. ;« .. . | UP ass
— MIL. ManciaNvs libro IIT. Inftitutionüim. $1 quis-
quam in fluminis publici deuerticulo ?^ folus pluribus annis
pifcatus fit, alterum eodem iure vti prohibet. -

J VHI. Vrrzawvslibro L. Regularum, Iw accelfione.
temporis, et id tempus, quo in fuga fit feruus, domino eiug

procedere verum eft. —— Md o 06 - I ho
.. IX. Mancriamvs libo V. Regularnum, Rescnr-

»Trs quibusdam Diui Magni Antonini cauetur, vt in rebug.

mobilibus ?? locus fit praefcriptioni diutinae poffeffionis.
: X. PaAPIiNIANVSlibro XIII. Refponforum. IwTRA
quattuor annos'vacantium bonorum delator facta denuntias
tione deftitit: poft quattuor annos fecundo delatori venienti
prior nuntiatio ?^; quo minus praefcriptione temporis fummo«s
ueatur, non proderit: nifi prioris praeuaricatio detegetur ?? :

quo declarato ? praefcriptio, fed et negotii quaeftio pere«

metur. $. r. Quadriennii tempus, quod bonis vacantibus
i p us p T | r

Vulg LABEO. Bm. . 7 Hal pofit. GEP. — 18 Rehd. propofitum eft.

quedam cmm vem pignori dediffet, eamdemque diflraxiffet , bevesque eius ved-.

emiffet , quevitur. Sed verfus finem tamen eft: quipignori dederat. GEB. — 19
Hal, et Vulg. praefigunt: ef. BR. . 20 Rehd. vendidero. GEB. — 21 Go-
thofr. in nota: smea poffeffio * vout ueov. y1. Bafil. 3. v. Cuiac. V. obferau. vit.
Et forte latet haec le&io in Florentina, fi Taurelliano more fcribamus: vendi-
deriMea. GER. — 22, Hal. praeceffit... 23 Gothofr. in nota : acceffuram, Yta Hal,
et Vulg. BR. Etiam Rehd.GE2. 24 Rehd. zli, loco: ei. GEB. | 25 Hal.et
Valg. debeamus. &&, Etiam Rehd. GE&. — 26 Hal. et Vulg. putarem, et mox
Vulg. refpondi. BR. Etiam Rehd. putarem. miror Haloandrum non habere: re-
fpondi, vt Vulgata. In Rehd. eít folitum in hac voce fcripturae compendium.
GE E. 27 Hal. et Vulg. inferunt: fergari. BR. .Etiam Rehd. GEE. — 28

Vulg. feruatur. 8 R. Etiam Rehd, GEE. - 29 Hal, et Rehd. retrorfum. GEB...

3o Hal. praeceffit, GE B. . 3X Hal. fit. GEE. 32, Gothofr. in nota: di-
uerticulo. zulgat. Hal. G. 33 Gotbofr. in. nota: rebus foli. vzlg. . Sed
et Hal. notat in margine: alias, foli. "Vide Bynkersh. de Reb. samc. c. vIt,

BR. Taur. «oVilibus. Rehd, vt Vulg. GER. . 34 Rehd. denunciatio. GE B. .
| 35 Vulg. detegatur, BR. Etiam Rehd. GE&.

36 Hl inferit: won fo-
Jutt

pb
de J
tuof
ftat
potuil
ti'
jis 07
gon ex
precaric
tem X
Víücap
'f'lS ef !
rette (
tueatil

TOR,
p
poiïeilo
fpond
pette

mm,
qubas a
pinti a
fatones
mf
(&cem :
]
EE
petuum
n Íola .
aliorum
tedibus t

"

Wetto f

Vüt ae
eidem
tui tem
ifum,
potior
füs te
il act
QUi neg
Cerit, &
5.4 Vlar,
RUE
lie ve

lt m

ln Gry

BLT.

Ttan LO
laur. Pmm
NT E
l!lm ülO, t
QUti: v
ltrunt:
tl tel h
Treif (
al'ü-. Vat.
ttts Y
lum: ille.
E
49 El
s Gothl
fcriptum;
33
LITI

ldum. GEB.
. et Vulg. diuumervabitur. BR. Etiam Rehd. GEB.. — 39 Vulg. debuerunt. B R.
Ktiam Rehd. GER.

DIGESTORVM LIB.

nuntiandis praefcriptum eft, non ex opinione hominum, fed
de ?* fuüb(tantia vacantium bonorum dinumeratur ??, — Quat-
tuor autem anni poft irritum teftamentum fatctum, et inte-
ftati poffeffionem ab omnibus repudiatam, qui gradatim petere
potuerunt ??, vel ^? temporis finem, quod fingulis praeftitu-
tum ** eft, computabuntur. | s |

XL. IpEM ?? libro IT. Definitionum. Cv heres in

jus omne defuncti fuccedit, ignoratione *? fua defunéti vitia
non excludit: veluti cum fciens alienum illum, illo ^*, vel
precario poffedit: quamuis enim precarium heredem ignoran-
tem non teneat, nec interdicto recte conueniatur: tamen
Vfucapere non poterit, quod defunttus non potuit, Idemiu-

ris eft, cum de longa polfeffione quaeritur: neque *5. enim

reCte defendetur, cum exordium ei ^* bonae fidei ratio non
tueatur. ; : |

"XIL. PAv vslbro XVL Refponforum, "Qamib

TOR, qui praefcriptione longae poffeffionis a poffeffore pi-
gnoris fummoueri poffit *", pignus diftraxit. Quaero, an

poffeffori falua fit exceptio aduerfüs emptorem? Paulus re-

fpondit, etiam aduerfus emptorem eandem exceptionem com- -

XIIIL. HERMocGENr1ANvs libro VI. Iuris Epitoma-
rum. Íw omnibus fifci quaeftionibus, exceptis caufis, in
quibus minora tempora feruari fpecialiter conftitutum eft, vi-

ginti annorum praefcriptio cuftoditur *5. $. 1. Reipublicae |

rationes fubfcriptae et expuuctae aduerfüs eum quidem, qui

edminiftrauit ^?, vltra viginti: aduerfus heredem vero, vltra

decem annos retractari * non * poffunt.

XIV. ScA&voLA libro fingulari Quaeftionum publice .

traCtatarum. D acceffionibus ?? poffeffionum nihil in per-
petuum, neque generaliter definire potffumüs: confiftunt enim
in fola aequitate. $. r. Plane tribuuntur his, qui in locum

aliorum fuccedunt, fiue ex contractu, fiue ** voluntate: he-.

redibus enim , et his, qui fuccelforum loco habentur, datur

. acceffio teftatoris. $. 2. Itaque ?? fi mihi vendideris feruum,

vtar acceffione tua. $. 5. Etfi mihi pignori dederis, et ego
eandem rem alii pigneraui, meus creditor vtetur acceffione

tui temporis, tam aduerfus extraneum, quam aduerfus te-.

ipfum, quamdiu pecuniam mihi non exfolueris 5** : nam qui me

potior eit, cum ego te fuperaturus fim, multo magis aduer-

füs te optinere debet: fed íi pecuniam mihi folueris, hoc
cafu acceffione tua non vtetur. .

qui negotia tua videbatur adminiftrare, feruum mihi vendi-
derit, tuque reuerfus ratum habueris, omnimodo acceffione

54 vtar. $. .5. Item fi mihi pignori ?? dederis, et conuene- -

rit 59, nifi pecuniam foluitfes, licereex pacto pignus vendere,
idque vendiderim, emptofi acceffio tui temporis dari debebit,
licet inuito te pignora diftracta fint:,iam enim illo in 5* tem-

57 Hal. ex, 'fort&: e;:' BR. Rehd. vt Hal. G£B. — ..8 Hal.

40 Vulg. inferit: poff. bR. Etiam Rehd. GEBE, — 41
Taur. praefli TVm. GE B. 42 Hal. lulianus. G E.. 43 Vulg. ignoran-
tia. BR. ' Etiam Rehd. GER. 44 Lego: aliemum clam ilo. Wulgati: il-
lum illo, expunxerunt, praeeuntibus ex MSS. tredecim o&o. In nono etiam
fequens: vel, abie&um, exemplo trium aliorum codicum, qui ab initio ha-

buerunt: alieuzr: precario po[fedit. Qui reftat, S. Cruc. I.. exhibet; aliemum |

illum vel precario poffedit. BR. O&o illi: Vat. II. III. IV. VI. S. Cruc. H.
'Ireuif. Chriftin. Pal. L. nonus eft Vat. L. vbi etiam fa&um : poffideat. 'Tres

" alii: Vat. L Barb. Pal. Il. Adde Bynkersh. Vat. V. et Magl. cum Flor. fa-

cientes. Rehd. alenum illum vel precario poffidet. Hal. vt Goth. hic notat: l-
lum , ille. GE B. 45 Hal. et Vulg. mec. B R. 46 Hal. et Vulg. vei. B R.
Vt et Rehd. GE B. 47 Vulg. poffet. BR. 48 Rehd. cuflodietur. G ER.
49 Hal. et Vulg. adminifivauerit. B B. 50 Taur. ACESSIONIBV S. GE .
51 Gothofr. in. nota: fize vitima voluntate. Rehd. fiue ex voluntate. et füper-
Ícriptum: s. vitzma. GE B. 52 Hal Itemque. GEB. . 53 Rcehd. folueris.
G E B. 54 Vulg. inferit: tza. BR. Etiam Rehd. GERB. 55 Vulg. pi-
ghuf.BR. Etiam Rehd. GEB. - 56 Rebd. congeneris. GER. 57 Vulgo:

$. 4. Item fi abfente te is, .

XLNDMEUIE. Nurg0V. —— — 5 iyag

pore quo contrahebas, videri 59 conceffiffe venditioni 5?, fi
pecuniam non intuliffes. . . — . . E.
.XV. VEN vrEivs libro V. Interdictorum. Iw vfa-
capione ita feruatur, vt etiam fi minimo momento nouiffimi
?? diei poffeffa fit res, nihilo minus repleatur vfücapio, nec
totus dies exigitur ad explendum conftitutum tempus. . $. t.
Acceffio poffeffionis 5* fit non folum temporis , quod 5? apud
eum fuit.*?, vnde is 5^ emit: fed et ** qui ei vendidit, vn-

de tuemifti.. Sed fi medius aliquis ex auétoribus non poffe-

derit, praecedentium auctorum poffeffio non proderit, quia
coniuncta non eft: ficut nec ei qui non poffidet, auctoris pol-
feffio accedere poteft. | $. 2. Item adiciendum eft, vnde emifti,
aut vnde is emit, cui tu emendum mandaueras, et quod.apud
eum qui vendendam $9 mandauit 97 : quod fi is quoque cui
mandatum erat, alii vendendum mandauerit $9, non aliter
huius qui poftea mandauerat, dandam acceffionem Labeo ait,
quam fi idipfum dominus ei permiferit. $. 3. Sed etíi a filio
vel feruo rem emero, acceffio temporis, et 9? quo apud pa-
trem aut dominum fuit, ita danda eft mihi, fi aut voluntate

patris dominiue, aut cum adminiftrationem peculii haberet ??,
vendidit **. $. 4. Item danda eft acceffio cum eo quod **
apud pupillum fuit, a cuius tutore, cum is tutelam eius ad-

miniftraret, emifti. Idemque in eo qui a curatore pupilli fü-
riofiue emerit,.feruandum eft: et fi ventris nomine, auteius
quae *? rei feruandae caufa in poffeffione effet, dotis fuae **

,nomine deminutio facta fit: nam id quoque temporis accedit,

$. 5. Hae autem acceffiones non tam late accipiendae funt,

| quam verba earum patent: vt, etiam fi polt venditionem tra-

ditionemque rei traditae "* apud venditorem res fuerit *5,
proficiat id tempus emptori: fed illud folum quod ante fuit,

licet venditionis tempore eam rem venditor non. habuerat.
$..6. Ei cui heres rem hereditariam vendidit, et heredis tem-

pus, et defuncti debet accedere. | |
XVI. Pavrvs libro III..ad Sabinum; Acckssrio

fine noíftro tempore nobis prodeffe non poteft.

C B od TIT, iW

DE DOLI MALI ET METVS EXCEPTIONE.

PaAvrvs libro LXXI. ad Edictum., :
Q.V o lucidius * intellegi poffit haec exceptio, prius decau-

T fa videamus, quare propofitafit: deinde quemadmodum

dolo fiat: per quae intellegemus, quando obftet exceptio, de-
inde aduerfus quas perfonas locum habeat: nouiffime infpi-
ciemus intra quae tempora competit ? exceptio. $. z. Ideo
autem hanc exceptionem Praetor propofuit, ne cui dolus fuus
per occafionem iuris ciuilis contra naturalem aequitatem pï'o-

in, abeft. B. — 48 Hal. videri te. Vulg. videris. B&. Rehd. vt Vulg. GER.
59 Hal. venditionem. GE B. 6o Hal. »ouiffimae. G E B, 61 Hal, poffef-
fioni. GEB. . 62 Hal. et Vulg. 240. BR. Rehd. vt Flor. GER. 63 Vulg.
64 Vulg. quis.BR. . Etiam Rehd. GER. 65 Hal. et Vulg.
inferunt: eiuf. BR. Etiam Rehd. GEB. — 66 Hal. et Vulg. vendendum. B k.
Rehd. vt Flor. GEE. 67 Rehd. addit: fuit. GE E. 68 Hal, et Rehd.,
mandauevat. G E B. 69 Ap. Hal. et Vulg. et, abeft, et in Vat. I. VI. Pal,
L. et Treuif. Alii feptem habent illud: et. lidem , praeter Vat. VI. pro: 4uo,
habent: q4od. Etiam Vat. V. et quod. — Pro: quo, vel: quod, S. Cruc. L. et
IL. quidem , in pofteriore tamen hoc corredum eft. BR. — Septem qui babent:
et, funt: Barb. Vat. II. IV. V. Chriftin. S. Cruc. L IIL.. His, vbi deeft, adde
Bynkersh. Rehd. etiam : 220d , loco: et qu0. GER. Z7o Taur. PbaVeret.
GE B. 71 Vulg. vendiderit. BR. 72 Mal. et Vulg. quo, loco: quod.
BR, Rehd.caum eo tempore, quo. GEB. — 73 Vulg. qui. BR. Etiam Rehd.
GEB. . 74 Hal.et Vulg. dotisue, loco: dotis fuae. BR. Etiam Rehd. GEB. .
75 Vid..Duker. ad Opufc. de. Latin. Vet. ICt. p. 367. B R. 76 Hal. fue.
vint. Rehd. plane vt Flor. GEB.

1 Vulg. dilacidius. BR. Etiam Rehd. GER. 2. Hal. competat.

Vulg. competat baec. BR. — Rehd. intra quod tempus cempetit baec. GEB.

Q44444 2 | ! 3

926 DIGESTORVM LIB. XLIV. TIT. IV.

fit. $. 2. Sed an dolo quid fa&um fit, ex fa&to intellegitur.
$. 3. Et quidem dolo fit, tamin contractibus, quam 1n tefta-
mentis, quam ? in legibus.

IL Vrrraxvs libro LXXVI. ad Edictum. PALAM

' eft autem, hanc exceptionem ex eadem caufa propofitam, ex
qua caüfa propofita eft de dolo malo aCtio. $. r. Sequitur vt
videamus in quibus caufis locum habeat exceptio, et quibus
perfonis obiciatur. Et quidem illud adnotandum eft, quod
fpecialiter exprimendum eft, de cuius dolo quis queratur *,
non inrem, SI IN EA RE ? DOLO MALO FACTVM EST,
fed fic, SY IN EA RE NIHIL DOLO MALO ACTORIS

FAcTVM EST. Docere igitur debet is, qui obicit exceptio-.

nem, dolo malo aétotis faCctum 9: nec'fufficiet " ei, often-
dere in re * effe dolum: aut fi alterius dicat dolo ? factum,
eorum perfonas fpecialiter debebit enumerare: dummodo hae
19 fint, quarum dolus noceat. $. 2. Planeex perfona eius qui
exceptionem obicit, in rem opponitur exceptio : neque enim
quaeritur, aduerfus quem commiffus fit dolus, fed an in ea re
dolo malo factum fit a parte aCtoris. $. 3. Circa primam fpe-

ciem , quibus ex caufis exceptio haec locum habeat, haec funt

quae traCtari poffunt. Si quis fine caufa ab aliquo fuerit fti-
pulatus, deinde exea ftipulatione experiatur: exceptio vtique
doli mali ei nocebit: licet enim eo tempore, quo ftipulabatur,
" mihil dolo malo admiferit ** : tamen dicendum eft, eum, cum
litem conteftatur, dolo facere, qui *? perfeueret ex ea ftipu-
latione petere. Etfi *? cum interponeretur, iuftam caufam

habuit, tamen nunc nullam idoneam caufam habere videtur.

Proinde et fi crediturus pecuniam ftipulatus eft, nec credidit
X4- et fi certa fuit caufa ftipulationis, quae tamen aut non eft
fecuta, aut finita eft, dicendum erit nocere exceptionem.

$. 4. Item quaeritur, fi quis pure ftipulatus fit certam quan--

titatem, quia hoc aCctum fit, fed poft ftipulationem interpo-
fitam pactus !? fit ne interim pecunia vsque ad certum diem
petatur: an noceat exceptio doli? Et quidem et *^ de pacto
conuento excipi poffe, nequaquam ambigendum eft: fed etfi
hac quis exceptione vti velit, nihilo minus poterit: dolo enim

facere eum, qui contra paCtum petat, negari non poteft.

$. .5. Et generaliter fciendum eft,. ex omnibus in fattum ex-
ceptionibus, doli oriri exceptionem: quia dolo facit quicüm-
que id quod quaqua ** exceptione elidi poteft, petit: nam
etfi inter initia nihil dolo malo facit *9,, attamen nunc pe-
tendo facit dolofe: nifi fi talis fit ignorantia in eo, vt dolo
careat. $. 6. Non male dictum *? eft, fi creditor vfuras in
futurum acceperit, deinde pecuniam nihilo minus petat, an-
tequam id tempus praetereat, cuius temporis vfuras accepit,
an doli exceptione repellatur ? et poteft dici, dolo eum facere:
accipiendo enim vfuras diftuliffe videtur petitionem in id tem-
pus quod eft poft diem vfurarum praeftitarum, et tacite con-

ueniffe, interim fe non petiturum. $. 7. Item ?? quaeritur,.

f1 ftatuliberum mercatus quis fuerit iuffum decem dare, cum
hoc ignoraret et duplam ftipulatus fuerit, deinde decem acce-
perit? Euicto ?* eoin libertatem, agere ex duplae ftipulatione
poteft: fed nifi decem, quae implendae condicionis caufa ac-
cepe;it/??, deduxerit, exceptione fummouendus erit: et haec

5 Vulg. quamque. B R. Etiam Rehd. vbi tamen fequens: in, abeft. GEB. — 4
KHal. quaeratur fed typorum errore. G E B. 5 Hal. et Vulg. inferunt : mibil.
BR, Rehd. vt Flor. GE s. 6 Vulg. addit: effe. B R. 7 Rehd. fufficit.
GÉ B. 8 Hal et Vulg. ;n rem. At Bafil. iv i seéyuari E R. — Rehd. in
vem. GE B. 9 Vulg.inferit: zsalo, BR.' 10 Rehd, bee, i. e. eae. GER.
j1 Gothofr. in n*'o.ta: amiferit, Flo.oand. GEB. 12 Vulg. eo quod, lo-
co: qui. BR. Et ita quoque Rehd. GER. 13 Vulg. et fiue, " quae adeo
ante fequeus: tamen, habet: fiue mom. BR. I4 Hal. meque crediderit.
GER. 15 Hal pacum, et ita corre&um Flor. Bm. Rehd. habet pri-
mam: fcripturam. G ER. 16 Ap. Hal. et Vulg. et, abeft. gR. In Rehd.
adelt. GE B. 17 Vulg. qualibet. ER. Etiam Rehd. GER. I8 Hal. et
Rehd. fecit. GER. 19 Hal. quaefitum. GER. 20 Hal. Idem.:GEB.
294 Hal. inferit: emim. GEB. 22, Hal. accepit. GE R. 24 inlg. boc.
BR. Etiam Rehd. GEB, 24 Taur. fcriBfit. Rehd. fcribit, GEB. Etiam

l

?3 ita Tulianus quoque fcripfit ?^*. Si tamen ex re emptoris,
vel ex peculio quod ad emptorern pertinebat, pecuniam dede-
rit ftatuliber ?^5, poteft dici exceptionem non nocere: quia
dolo non faceret ?9. | - |
IIl. Pavrvs libro feptuagenfimo *primo* ad Edi-
&um. I-TEkwÍíi ob id, quod, antequam dominium ad me
transferatur, venditori dederit decem, et agam ex empto,
vt decem recipiam: ita puto competere mihi actionem, fi pa-.
ratus fim ex duplae ftipulatione eum liberare. |
— IV. Vrrriamwvs libro LXXVI. ad Edictum. A»vp

Celfum quaeritur, fi cum "Titio mandaffent creditores heredi-

tarii, vt adiret hereditatem, vnus non mandaffet decipiendi

.eius caufa, mandaturus alioquin, fi non foret hic aditurus,

deinde agat: an exceptione repellatur? Etait Celfus, doli
eum exceptione repellendum. $. r. lulianus fcripfit ^* , fi
quis cum aeger effet, centum aureos vxoris fuae confobrino
fpopondiifet, volens fcilicet eam pecuniam ad mulierem per-
uenire ?^?, deinde conualuerit: an exceptione vti poffit, fi
conueniatur? Et refert, Labeoni placuiffe, doli mali ?? vti
eum poffe. $. 2. Siin arbitrum compromiferimus ??, deinde
cum non ftetiflem ?* , ob aduerfam valetudinem, poena com-
miffa eft ?? : an vti poffim doli exceptione? Et ait Pompo-
nius, prodeffe mihi doli exceptionem. $. 3. Item ?? quaeri-
tur, fi cum eo, a quo tibi fexaginta ?^ deberentur, compro-
miferis 5*, deinde per imprudentiam poenam centum ftipu-
latus fueris? Labeo putat conuenire officio arbitri, iubere tan-
tum tibi dari, quantam re vera debeatur ?9: et fi non fiat,
non vetare ne quid amplius petatur: fed etiamfi id omiffum

fuerit; peti poffe quod debetur ??, Labeo dicit: et fi forte -

poena petatur, doli mali exceptionem profuturam, $. 4. Si

quis pupillo foluerit fine tutoris auctoritate id quod debuit,

exque ea ?? folutione locupletior factus fit pupillus, rectif-

fime dicitur ??, exceptionem petentibus ^? nocere: nam et -

fi mutuam ** acceperit pecuniam, vel ex quo alio contractu
locupletior faCtus fit: dandam effe exceptionem ^?. Idem-
queetin ceteris erit dicendum, quibus non recte foluitur: nam
fi facti fint locupletiores, exceptiolocum habebit. $. 5. Item
Labeo fcribit, fi quis fugitiuum effe fciens emerit feruum,
etíi ^? ftipulatus fuerit fugitiuum non effe, deinde agat ex

füpulatu: non effe eum exceptione repellendum, quoniam hoc .

conuenit, quamuis ex empto actionem non haberet: fed fi
non conueniffet , exceptione repelletur ^*. $. 6. Quodfi is cui
pecunia debeatur ^*, cum debitore decidit, et nomen eius
vendidit Seio, cui debitor mandauerat vt nomen emeret, de-
que ea re emptor ftipulatus eft: deinde creditor eam pecu-

niam retinet , quam per iudicem abftulit: an emptor ex fti- .

pulatu poffit experiri ? Et Ofilius putat, fi venditor nominis
paratus non fit reddere quantum ab emptore acceperit, non
nocitüaram exceptionem doli mali? Et puto fententiam Otfilii
veram. $. 7. Labeo ait, fi de homine petito fecundum acto-

rem fuerit iudicatum, et iuffu iudicis fatisdatum fit, homi- .

nem intracertum diem tradi : et fi traditus non fuiffet, poenam-
que ^^ ftipulatus fit: petitorem , qui et homiuem vindicat, et

Hal. fcribit. 25 Gothofr. dederit ftatulibero. Hal. Sed ap. Hal. eit: /7a-
tuliberi. G E B. 26 Hal. fecerit. G E B. 27 Taur. fcriBfit. Kehd. fcribit.
GEB. Immo et Hal. fcribit. — 28 Vulg,. pertimere. BR. — 29 Hal et Vulg.
inferunt: exceptione, ille omiffo fimul: 7ali. BR. Rehd. vt Flor. GEB. — 30
Flor. eft: compromifferimus. GEB. —— 3X Gothofr. in nota: ftitiflem. Haloand.
GEB. . 32 Hal. fi. Vulg. effet. BR. Rehd. vt Vulg. GER. 33 Hal.
Idem. G E. 34 Gothotfr. in nota: fexcenta. vulg. Rehd. vt Vulg. GER.
35 Flor. eft: compromifferis. G E R. 36 Hal. debebatur. G E B. 37 Vulg.
debeatur. BR. 38 Vulg. ex qua. BR. Rehd. ex eaque. GEB. 39 Hal.
et Rehd. dicetur. GE E. 40 Rehd. petenti. GEE. 41 Erat olim. Flor.
mutuun. BR. 42 Hal. danda erit exceptio. GEB. 43 Vulgo: fi, abett.
B R. 44 Hal effe repellendum. GxE£. ^ 45 Hal.et Vulg. debebatur. B R.
Etiam Rehd. G &s. —— 46 Hal et Vulg.-poeuam qnoque. BR. Etita quoque.
H od . . MSS.

m'üüïm

DIGESTORVM LIB. XLIV. TIT. IV.

;poenam petit, exceptione effe. repellendum:' iniquum enim
effe, et ^* hominem poffidere, et poenam exigere. $. $.
. Ttem *? quaeritur, fi vniones tibi pignori dedero, et conue-
merit, vt foluta pecunia *?. redderentur, et hi ?? vniones
culpa tua perierint, et pecuniam petas? 5' Exftat Neruae et
Atilicini fententia , dicentium ita. effe excipiendum, sr rw-
TER ME ET TE NON CONVENIT, VT SOLVTA PECV-
NIA VNIONES MIHI REDDANTVR: fed eft verius, ex-
ceptionem doli mali nocere debere,
fantem donauerit, deinde eum vindicet: exceptione doli mali
repellendus eft, nifi alimenta reddat, et (i quis alius fumptus
probabilis in eum factus fit. $. ro. Praeterea fciendum eft,

fi quis quid ex teftamento contra voluntatem petat, exceptione -

eum doli mali ?* repelli folere, et ideo heres qui non habet
voluntatem, per exceptionem doli repellitur. $. rr. Si quis
ex vncia heres fit fcriptus, ex qua ducenta confequi potuit,
deinde propter hoc legatum,:in quo centum erant, praetulit,
ne moleftiis hereditariis implicaretur, an fi legatum petat, ex-
ceptione doli mali fümmoueatur? Et ait Iulianus non: effe
eum fummouendum: quod íi a fubftituto pretium 'accepit,
vel quod pretii lóco haberi poffet ??, ne adeat hereditatem:
petens legatum, dolo, inquit, facere intellegetur ?*, ac per
hoc doli exceptione repelletur. $. 12. Quaefitum eft, fi cum
fundi |vfümfructum haberem, eum fundum volente me
vendiderls , an vindicanti mihi vfümfruéctum exceptio fit
obicienda? Et hoc iure vtimur, vt exceptio doli ?? no-
ceat. $. r3. Marcellus ait, aduerfus doli exceptionem non
dari replicationem doli, Labeo quoque in eadem opinione
eft: ait enim iniquum effe, communem malitiam petitori qui-
dem praemio effe, ei vero cum quo ageretur, poenae éffe:
cum longe aequum *$ fit, ex eo quod perfide geftum eft,
actorem nihil confequi. $. r4. Contra Senatusconfulti quo-
que Macedoniani exceptionem de dolo dandam replicationem,
ambigendum non effe **", eamque nocere debere, etiam Con-
fütutionibus,'et fententiis auCtorum cauétur. $. 15. Labeo,
etfi ex ftipulatu actio competat propter doli claufulam, tamen
nocere doli exceptionem ait.. Sx ApvERSvS EA, inquit,
59 FACTVM ERIT: poffe enim petitorem, antequam ftipu-

latio ?? committatur, nihil dolo malo feciffe, et tunc facere, -

cum petat: propterquod exceptionem effe neceffariam. $. r6.
Aduerfus parentes patronosque, neque doli exceptio, neque
alia quidem $? quae patroni parentisue opinionem apud *'
bonos mores $9? fuggillet, competere poteft: in faCtum ta-
men erit excipiendum: vt fi forte pecunia non numerata
dicatur, obiciatuf exceptio pecuniae non numeratae. Ni-
hil autem intereft, vtrum patronus ex fuo contractu, an
vero ex 5? alieno conueniatur: femper énim reuerentia ei ex-
"hibenda eft tam viuo, quam defuncto. Si autem cum herede
liberti patronus agat, puto excipere debere de dolo patroni
heredem liberti: libertum autem de dolo patroni, etíi ab
herede eius conueniatur, minime exceptionem obiecturum :
namque conuenit tam viuo, quod mortuo * patrono a liberto
honorem exhiberi. In ftipulatione plane doli claufula non erit
detrahenda: quia ex doli claufula non de dolo actio intendi-
tur, fed ex füipulatu. $. r7. In hac exceptione, et de dolo

MSS. Vat. L. VI. Barb. Chriftin. S. Cruc. I. I. Bynkersh. vt et Rehd. GEBR.
47 Ap. Hal. et Rehd. et, abeft, GEB. . 48 Hal. Jdem. GEz. —— 49 Hal.
et Vulg. inferunt: vniones.BR. | 50 Rehd. z. GERB. 51 Hal. praefigit:
et. GER. « 52 Ap. Hal. mali, abeft. GEB. — 53 Hal. et Vulg. poffit. B R.
54 Vulg.intelligitur. BR. Yta et Rehd. et paulo poftz repellitur. GEB. 55
Hal. et Vulg. inferunt:. smali. B R. 56 Hal. aequius. GEB. 57 Vulg.
efl.8n. . 58 Hal exceptiouem ait, fi aduerfus ea quid fa&kum evit. GE B.
59 Vulg. inferit: poenae. BR. Vt et Rehd. GEBR. 60 Vulg. quaedam.
BR. Etiam Rehd. G E B. 61 Hal. in margine: ast, a quo non abhorreo.
BR. 62 Gothofr. in nota: Legeudum forte: smovatosque, — "Tüetur com-
munem le&tionem: Bynkersh. V. Obf. 2;. GER. 63 Ap. Hal. ex, abeft.
GEB. — 64 Taur. qua€Mortuo. GEB. — 65 Hal. et Vulg. inferunt: et. B R.
66 Hal tync. GEB. —— 67 Rehd,inferit; dole. GEB. —— 68 Taur. quía fed

$. 9. Si minor mihi in-

| nem non nocere

.Vulg. inferit; effe. G E.

927 .

ferui, vel altetius perfonae iuri noftro fubieCtae excipere pof.
fumus: et de eorum. dolo, quibus adquiritur. . Sed $* de
feruorum et filiorum dolo, fiquidem ex peculiari eorum ne-
gotio actio intendatur, in infinitum exceptio obicienda eft.
.Si autem non ex peculiari caufa, tum 99 de eo 97 dumtaxat
excipi oportet, qui $9 admifius fit in ipfo negotio, quod ge-
ritur: non etiam fi poftea aliquis dolus interueniffet: neque -
enim effe ?? aequum, ferui dolum amplius domino nocere,
quam in quo opera eius effet vfus. $. 18. Quaefitum eft,
an de procuratoris dolo, qui ad agendum tantum datus eft,
excipi poffit? Et puto recte defendi, fi quidem in rem fuam
procurator datus fit: etiam de praeterito eius dolo, hoc eft,
fi ante acceptum iudicium dolo quid fecerit, 'effe excipien-
dum:. fi vero non in tem fuam, dolum praefentem in exce- .
ptione *? conferendum. .Si autem is procurator fit, cuiomnium
rerum adminiftratio conceffa eft: tunc de omni dolo eius ex-
cipi poffe Neratius fcribit. — $. 19. Mandaui . Titio, vta te
ftipularetur: deinde Titius Seio, et ftipulatus a te Seius eft,
etiudicium edidit: ait Labeo, excipiendum effe tam de meo,
quam et?*Seii dolo. $. 20. Item quaeritur, fi debitor meus
te circumueniebat *?, teque mihi reum dederit, egoque abs
te ftipulatus fuero, deinde petam: an doli mali exceptio 7*
obftet 2 Et magis eft, vt non tibi permittatur de dolo debi-
toris mei aduerfus me excipere, cum non ego te circumue--
nerim: aduerfus ipfum autem debitorem meum poteris expe-
riri. $. 21. Sed et *^ fi mulier poft admiffum dolum debito-
rem fuum marito in dotem delegauerit: idem ** probandum
erit, de dolo mulieris non effe permittendum excipere, ne in-
dotata fiat. $. 22. Apud lulianum quaefitum eft, fi heres
foceri, a quo dos peteretur, exciperet de dolo mariti, et mu-
lieris, cui pecunia quaereretur : an obftatura effet exceptio ex
perfona mulieris ?. Et ait Iulianus, fi maritus ex promiffione
dotis ab herede foceri petat, et heres excipiat de dolo filiae,
cui ea pecunia adquireretur, exceptionem obftare: dos enim :
quam maritus ab herede foceri petit, intellegitur, inquit, fi-
liae adquiri, cui per hoc dotem fit habitura. . Illud non ex-

plicat Inlianus, an et ** de dolo mariti excipi poffit: puto

autem eum hoc fentire, vt etiam de dolo mariti noceat ex-
ceptio, licet videatur nulla dos filiae, vt ait, quaeri **, $. 25.
Illa etiam quaeftio ventilata eft apud plerosque, an de dolo
tutoris exceptio pupillo experientinocere debeat? Etegoputo
vtilius, etfi per eas perfonas pupillis ** fauetur: tamen di-
cendum eífe, fiue quis emerit a tutore rem pupilli, fiuecon-
traCctum fit cumeo in rem 7? pupilli, fiue *? dolo quid
tutor fecerit, et ex eo pupillus locupletior fa&us eft, pupillo : ;
nocere debere. .Nec illud eíffe diftinguendum , cautum fit ei,
an non: foluendo fit an non tutor ?*: dummodo rem admi-
niftret $2: vnde 9? enim diuinat ?* is, qui cum tutore con-
trahit? plane fi mihi proponas collufiffe aliquem cum tutore,
fatctum füum ei nocebit. $. 24. Si quis non tutor, fed pro
tutore negotia gerat: an dolus ipfius noceat pup.lllo, videa-
mus? Et putem 3* non nocere: nam ** fi is qui pro tutore
negotia gerebat ?*, rem vendiderit, et vfucapta fit., exceptio-
58 pupillo rem fuam perfequenti, etiam fi
! | ei

contra manifeftam literam Florentinam , vbi eft: gwi, et ita omnes editi, B R.
Etiam Hal. vt et Rehd. GEB. 69 Hal. et Vulg. eff. BR. — '7o Hal. ex-
ceptionem. Vulg. vt Flor. fed inferit: effe. BR. Rehd. vt Hal. fed cum
71 Vulg. 4de, loco: et. BR. Etiam Rehd.
73 Hak inferit: mbi GEB.
75 Hal item. . 76 Ap. Hal, et, ab-
eit. GEB. 71 Hal. adquiri. GEBR. 78 Hal pupilo. GES. 79
Rehd. zn re. G E B. 8o Hal f, loco: fiwe. GEB. $i Hal camtum
fit ei, au et foluendo fit tutor, am non. GEB, — 82 Rehd. adminifrat. G EB.
$3 Vulg. mzm, loco: vnüe. BR. $4 Hal diimet. GtB. 85 Vulg.
Etiam Rehd. GEE. $6 Hal et Vulg. inferunt: et; E R. — Et-

G E B. 12 Hal. circumuenerit. GEB. :

74 in Rehd. et, abeft. GEB.

puto. BR. E du |
iam Rehd. G E. 87 Hal gerat. GE B, — 88 Hal exceptio mon mocet.
^C VEX

Qqqgdq 3

928 DIGESTORVM LIB. XLIV. TIT. IV.

ei cautum fit : quía hnic rerum pupilli adminiftratio conceffa
non fuit 59?.. Secundum haec ?9. magis opinor de dolo tuto-
ris exceptionem pupillo effe obiciendam. $. 25. Quae in tu-
tore diximus, eadem in curatore quoque furiofi dicenda erunt:
fed etin prodigi, vel minoris-vigintiquinque annis. $. 26.

De dolo autem ipfius minoris vigintiquinque annis exceptio:

vtique locam habebit. Nam et de pupilli dolo interdlum effe
excipiendum , nequaquam ambigendum eft, ex ea ?^ aetate
quae dolo non careat. Denique Iulianus quoque faepiffime
fcripfit ??, doli pupillos, qui prope pubertatem funt, capa-
ces effe, Quid enim fi debitor, ex delegatu ?* pupilli pecu-
niam creditori eius foluit ?*? fingendus ?? eft, inquit, pu-
bes effe, ne propter malitiae ignorantiam bis.eandem pecu-
niam confequatur. .Idem feruandum in furiofo ait, fi, cum
exiftimaretur compos mentis effe, iufferit. debitorem credi-
tori foluere:- vel fi, quod exigit.?9, domi habeat. $. 27.
De aué&toris dolo exceptio emptori non obicitur ?*, Siautem
acceffione au&toris vtitur ,^ aequiffimum vifum eft ei ??, qui ex
perfona auttoris vtitur acceffione, pati-dolum.au&oräs, et
peraeque ?? traditur, rei quidem. cohaerentem exceptionem
etiam emptori nocere: eam autem quae ex delicto perfonae
oriatur, nocere non oportere. $. 28. Si cum legitima here-
ditas Gaii.Seii ad te perueniret !9?, et ego effem heres in-
ftitutus , perfüaferis mihi.per dolum malum ne adeam here-
ditatem: et pofteaquam ego repudiaui * hereditatem, tu eam
2 Sempronio cefferis pretio accepto: isque a me. petat here-
ditatem: exceptionem doli mali eius qui ei ceffit, non poteft
pati. $. 29. Si quis autem ex caufa legati vindicet, aut ?
is, cui ex caufa donationis res praeftita eft, vindicet, an de
dolo exceptionem patiatur ex caufa eius in cuius locum fuc-
cefferit?2 et magis putat Pomponius fummouendum: et ego
. puto exceptioue eos effe repellendos: cum lucratiuam cau-
fam fint nancti. Aliud »autem) * eft enim emere, aliud ex his
5 caufis fuccedere. .$. 30. Idem tractat Pomponius, et in
eum qui:pignori * accepit ^, fi Seruiana vel hypothecaria
aCtione ? éxperiatur: nam et hunc putat Pomponius fümmo-
uendum: quia res ad eum, qui dolo fecit ?, reuerfura eft.
$. 31. Auétoris autem dolus, ficut diximus, emptori non
obicitur *?, ^ Sed hoc.in emptore folo feruabimus ** : item
in eo qui permutanerit, vel in folutum accepit *^: item in
fimilibus qui vicem emptorum continent '?, Ceterum fi no-
xae deditus quis fit, Pomponius putat paffurum exceptionem,
quam ille pateretur qui noxae dedit.. Proinde ex quacumque
alia caufa, quae prope lucratiuam habet adquifitionem, quae-
fiffe quis videatur, patietur exceptionem doli ex perfona eius
in cuius locum fücceffit. Sufficitenim, fi is qui pretium de-
dit *^, vel vice *5 pretii, cum fit bona fide ** emptor, vt
non patiatur doli exceptionem ex perfona auctoris: vtique fi

ipfe dolo caret. Ceterum ** fi ipfe dolo non careat !9, per-

GEBR. . $9 Hal et Vulg. fuerit..:gR. . 9go Hal. et Vulg. boc. &R. .. Etiam
Rehd. GE g. 91 Hal. inferit: fcilitet. GEB. — 92 Tavr. fcriDfit. Hlal.
fcribit. GER. 93 Hal. et Vulg. ex delegatione. BR. Etiam Rehd. GEP.
94 Hal. et Rehd. foluat. GEB. — 95 Gothofr. in nota: fingentis fe, inquit,
pubeícere, ne propter. Hal. ta et Vulg. £R. Rehd. fingenti fe, inquit , pube-
rem effe. GE B. 96 Vulg. exegerit. BR. Rehd. exegit. GEÉ. —— 97 Hal.
obiicietur. Etiam Rehd. fed more folito: obicietur. GEB. 98 Hal. et Vulg.
enn. BR. Rehd. vt Flor,. GER. 99 Hal. et Vulg. per boc aeque. BR.
Etiam Rehd. GE z.
Gum: ex: perueniret. G E B. I Rehd. repudiauerim. GE B.
et Flor. s eft deleta. B &, Rehd. habet primam fcripturam. G E B.
inferit: fi. BR. — 4 Ap. Hal. et Vulg. autem, abeft, BR. Etiam in Rehd. GE.
& Rehd. zis$. GE B. 6 Erat olim Flor. pignmeri. BR. 7 Hal.et Vulg.
acceperit. BR. Etiam Rehd. GE E. 8 In Rehd. actione, abcft. G E B.
Hal. et Vulg. fecerit. BR. IO Rehd. obicietur. G EB. 11 Rehd. ferza-
bitur. GEB. 12 Hal. et Vulg. accepevit. BR, Etiam Rehd. GE B. Iä
Gothofr. in nota; obtinent Haloand. Etiam Vulg. BR. — 14 Hal. et Vulg.

2 Hal. ea,

dederit. BR. — 15 Hal.et Vulg. vicem. BR.^ Vt et Rehd. G&&, 16 Hal. |.

x

|'modo heres confulit ??. .. 2. Si donaui alicui;

100 Hal. et Vulg. pertineret. BR. — Et ita in Rehd. fa.

3 Vulg.

uenietur ad doli. exceptionem,. et patietur de dolo fuo exce-
ptionem. — $. 32. Si a Titio fundum emeris, qui Sempro-
nii erat, isque tibi traditus fuerit pretio foluto, deinde Ti-
tius Sempronio heres extiterit, et eundem fundum Mae-
uio vendiderit et tradiderit: lulianus ait, aequius '? effe

Praetorem te tueri: quia, et fi ipfe Titius fundum a te.

peteret, exceptione in factum , comparata, vel. doli mali
füummoueretur: et Ífi ipfe eum poffideret, et Publiciana pe-
teres, aduerfus exciplientem, S1 NON SVVS ESSET,
replicatione ?? vtereris: ac per hoc intellegeret ?* eum
fundum rurfum ?? vendidiffe, quem in bonis non haberet,
9- 33. Metus caufa exceptionem Caffius non propofuerat, con-
tentus doli exceptione, quae eft generalis. Sed vtilius vifum
eft, etiam de metu opponere exceptionem: etenim diftat ali-

quid ?^* doli exceptione: quod exceptio doli perfonam com- -

plectitur eius qui dolo' fecit: enimuero metus caufa exceptio

inremfícripta eft, ^* s1 1N EA RE NIHIL METVS CAV-

SA FACTVM EST: vt non infpiciamus, an is qui agit, me-
tus caufa fecit ^? aliquid, fed an omnino metus caufa faCtum

eít in.hac rea quocumque, non tantum ab eo qui agit. Et
quamuis de dolo auctoris exceptio ?? non obiciatur, verum- -

tamen hoc iure vtimur, vt de metu non tantum ab auctore,
verum a quocumque adhibito exceptio obici poffit. $. 54. Il-
lud fciendum eft, hanc exceptionem. de metu eum obicere

debere, qui metuüm non a parente paffus eft,. in cuius fuit
.2* poteítate: ceterum parenti licere deteriorem condicionem

liberorum in rebus peculiariis ?? facere: fed fi fe abftinuerit
hereditate. paterna, fuüccurrendum ei erit, vt alioquin (uc.
curritur. : : . : '
V. PAvrvslibro LXXI. ad Edi&tum. Pvmx mihi
debes decem , ea tibi füb condicione legaui: interim heres
2? fi petat , doli exceptione non eft fummouendus : cum poffit
etiam deficere condicio: itaque legatorum ftipulationem in-

terponere debebit: fed fi non caueat heres, doli exceptione .

fummouebitur: expedit enim legatario ?? retinere. ?* fum-
mam, quam mitti in poffeffionem rerum hereditariarum. $. r.
'Si cui legata fit via, et is lege Falcidia locum habente totam

eam vindicet non oblata aeftimatione quartae partis, fummo«-
fuo come "

ueri eum. doli exceptione Marcellus ait, quoniam

didero, et ille cui donaui non tradita poffeffione in ec

aedificauerit me fciente, et cum aedificauerit, nanctus fim.

ego ?? poffeffionem, et petat ** a me rem donatam, et e o
excipiam, quod fuüpra legitimum modum facta eft: an ?? -de
36 dolo replicandum eít ? dolo enim feci qui ?* paffus fum

eum aedificare, et non reddo impenfas. $. 3. Actoris, qui .

exigendis pecuniis praepofitus eft, etiam pofterior dolus do-
mino nocet ?*, ;
minus permifit, et redhibitus fit domino, agenti venditori de
E pree
et Vulg. bonae fidei.BR. Etiam Rehd, GEz, 17 Vulg. alioquiu. BR. — 19
Hal. caret. G E B. 19 Hal aequum. GEB. . 20 Rehd, inferit; quidem.
GEE. . 21 Erat Flor. baec per boc intellegeret, et fa&um : ac. per bee intel-
legeretur. priorem correctionem admifit, pofteriorem fpreuit Taur. Hal. tamen
et Vulg. ac per boc intelligeretur. BR.. EtiamRehd. GEB. — 22 Hal.et Rehd,
varfus. G E B. 25 Hal.et Vulg. inferunt: a. BR. Etiam Rehd. GEB. — 24
Hal.et Vulg. praefigunt: Et. BR. — 2$ Hal. et Vulg. fecerit. pR. — 26
Hal.inferit: doli. GE R. 272 MHal. et Vulg. fuevit. BR. — 28 Erat Flor. i&
rebus peculiavis. . Vulg. et Nor. ediderunt: peculiaribus. Defendit Flor. Byn-
kersh. J. Obf. 2;. Adde Duker. ad Opwufc. de Lat. Vet. ICt. p. 272. n. g.
E contrario Macer in L. 10. infra de poen. habet: pecumiavis dammatio, loco:
pecumiavia. BR. Rehd. vt Hal. et Vulg. GEE. — 29 Vulg. inferit: menus. BR.
30 Hal.etRehd.inferunt: potíus. BR. — 31 Vulg.inferit: magis.BR. .. 32 Hal;
et Vulg. confuluit. G& B. — 33 Hal. et Vulg. inferunt: eqm. BR. Rehd. habet:
eam,Ííed loco:ego,GEB. — 34 Hal. petit. GER. 35 Ap. Hal. et Vulg. au , ab-
eft. BR. Etiam in Rehd. GE2. — 36 Flor, de, deletum. gBR. — 37 Hal. et Vulg.
quia. BR. — 38 Vulg. mocebit. BR. Etiam Rehd. GEB. — .39 Hal. venie-
- Tif

$-.4.. Si feruus veniit ?? ab eo cui hoc do«

d

pi
j
p
(unat
ynp
(itor !
g
Yunt
fs m
tem d
petur
torelt
ó d
(anpo!
quiem
syfef (
at

Qd Ü

. fs etat

hr l
Qredito
|
M
t f
poten
dhtora
Pi. gül
Qum a
il ei

C E | . DIGESTORVM LIB. XLIV. TIT. IV. ( 929

H

. pretio exceptio: opponitur redhibitionis *?: licet etiam ** is | RA TOR ?* agit: dedoloeius excipinon debet: quia aliena lis
l. [ qui vendidit, domino pretium foluerit. Etiam, mercis non | eft, isque rei extraneus 5*: neque alienus dolus nocere al-
d traditae exceptione f'urpmoue;tur 42 , et *3 qui pecuniam do- | teri debet. Si poft litem conteftatam dolo quid fecerit, an
ib ming lam foluit: et ideo is qui vendidit, agit ** aduerfus exceptio eo nomine in iudicium obicienda fit, dubitari poteft ?
mil dominum.. Éandem caufam effe Pedius ait eius qui negotium | quia litis conteftatione res procuratoris fit, eamque fuüo iam
" noftrum gerens ..v.end1d1t. $. 5. Si eum, qui volebat mihi | quodammodo nomine exequitur: et placet de procuratoris -
Etr, : donare fupra legitimum modum,. delegaqero creditori meo: | dolo excipiendum eífe, Idera de tutore qui pupilli nomine-
u | non poterit ,adu.erfus petentem vti exceptione: quoniam cre- | aget ??,dicendum eft. $. r. In vniuerfüm autem haec in ea
" ditor fuum petit 45-. In eadem caufa eft. maritus: nec hic | re regula fequenda eft , vt dolus omnimodo 5? puniatur, etfi
s enim débet exceptione fummoueri, qui (uo nomine agit. | non alicui, fed ipfi qui eum admifit, damnofus futurus erit.
-- Numqugd'ergo,. nec de dolo mulieris excipiendum fit aduer- | - XII. PAPIN1ANVS libro IIL Quaeftionum. ' Qvi 9?
m fus maritum qui d.Ote:m-pet.it,,. non ducturus vxorem, nifi do- | aequitate defenfionis infringere aCtionem poteft, doli exce-
9d tem accep.lflet, rpfi iam diuertit 45—?. Itaque condictione te- | ptione tutus eft. : "PA : | |
tejh netur debitor qui delegauit, vel mulier, vt vel liberet debi- | - XIII. Pavrvs libro XIV. Quaeftionum. Lrsnkenris
p torem, vel fi foluit, vt pecunia ei reddatur. ^ $. 6. Non ficut | exheredatis, qui nihil ex patris iudicio meruerunt ?* , rupto
"VE .. . de dolo actio certo tempore finitur, ita etiam exceptio eodem | teftamento ius. füuum conferuandum eft: nec opponetur doli
ln | tempore danda eft: nam haec perpetuo competit: cum actor | mali exceptio: quod non frolum in perfona eorum, fed in he-
"- | quxdem in fua pot?&ate; habgat—, quandq vtatur fuo iure: is | redibus, 9? in perfona liberorum quoque eorum optinen-
/eJoTe autem cum quo agitur,.non habeat poteftatem, -quaïidö con- | dum eft. ! ) :

L ueniatur, .. Ponpo i d | | . XIV. InEw libroIII Refponforum. Pavrysrefpon-
Gob | VL Garvs libro XXX. ad Ediftum prouinciale, Sz|dit, eum, qui in alieno folo aedificium extruxerit, non alias

g';'ææ opera creditoris acciderit, vt debitor pecuniam, quam folutu- | fumptus confequi poffe, quam 9? poffideat, et ab eodominus

s fut
|nen
nerit
1 t

; nl
| hiti
p
m

T
qui!ffm'
T
J. tand
chfhd"
m
? Ü
fir il
"u
p hh
NU
y, IV
) HZL
t
M,äb'
1
m
rih

rus erat, perderet: exceptione doli mali creditor remouebi-

tur. ldem eft et fi creditori eius numeratam pecuniam ratam |
. «reditor non habeat *7. . . . ! j

VIL VrPraAwvslibroLXXVI. ad Edictum. Ivrza-

Nvs ait, fi pecuniam quam me tibi debere exiftimabam , iuffu

tuo fpoponderim ??, cui donare volebas, exceptione doli mali^

qotero me tueri: et praeterea condictio mihi aduerfus ftipu-
latorem competit, vt meliberet. $. r. Item Tulianus ait, fi

€i, quem creditorem tuum ^? putabas, iuffu tuo pecuniam, |

quam me tibi debere exiftimabam, promifero , petentem doli
mali exceptione fummoueri debere: et amplius agendo cum

ftipulatore confequar, vt mihi acceptam faciat ftipulationem: -
€t habet haec fententia Iuliani humanitatem, vt etiam aduer-

fus hunc vtar exceptione et condictione, cui fum obligatus.
u VIH. Pavrvslibro VI. ad Plautium. Doro: facit,
qui petit quod redditurus eft. - $. r. Sic fi heres damnatus

fit non petere a debitore, poteft vti exceptione doli mali de-

bitor, et agere ex teftamento. .^ . *
. IKX. Ingw ?? libro XXXIL ad Edictum. Sx procura-
tor rei, pecunia accepta damnati fe paffus fit, et cum domino
Audicati agatur: tuebitur, fed ?* doli mali exceptione: nec hoc
$2 quod acceperit 53 procurator, auferri ab eo poteíft: nam
turpiter accepta pecunia iuftius penes eum eft, qui deceptus
fit ^*, quam qui decepit. - R i |
: A. MancrANvs libro III. Regularum. Cvv viraut
vxor in area ?? fibi donata aliquid aedificaffet, plerisque pla-
cet doli mali exceptione pofita rem feruari poffe.
XL NreRaTivslibro IV. Membranarum. PRgocv-

vit. Vulg. venit. BR. — 4o Vulg. redbibitoria. BR. Etiam Rehd. GER.

41 Hal icm. Sed et Flor, er in: etiami, deletae, BR. —— 42 Hal. et Vulg.
fubmouebitur. BR, - Etiam Rehd. GER. 43. Ap. Hal. et, abeft. GEB. . 44

Rehd. sget. GEB. — 45 Hal. repetit. Vulg. vepetet. BR. Rehd. vt Hal.
GEB. . 4þ Hal. vbi iam diuertevit. GEB. ^ 47 Rehd. babet. GEB. — 48
Hal. et Vulg. addunt:ei, idem Flor. fuppletum. & R. Idem habet Rehd. GEB.
49 Ap. Hal, tuwm , abeft. Vulg. hic fupplet: effe. B R. Rehd, vt Flor.GEB.
50 Hal. IVLIANVS. GER. 51 Gothofr. in nota: A. íe. [ta Hal. et
Vulg. et o&o MSS. nifi quod cod. Chriftin. nec fed, nec fe, agnofcat. llla d
ex fequenti voce eft exorta. B. R. MSS. funt Var, I. V. VI. Barb. Pal..I. S. Cruc.
l. Il. quibus adde Bynkersh. vt et Rehd. GEB. — 52 Vulgo: boc, abeft. GEB.
53. Hal. et Vulg. accepit. BR, Etiam Rehd, 54 Hal. et Vulg. eff, B R. Et-
lam Rehd. GEB. — 55 Hal. Cum Vir in area ab vxore fibi donata, etin mar-
gine: alias, aut vxor. im area. GEB. —— 56 Gothofr. in nota: Si procurator
'«git. vulgat. Hal. Et Flor, quoque ab ordinaria manu: Si, praefixum.. B R.

-Etam Rchd. praefigit: Si.GEs. 57 Vulg. addit: eff. BR. Etiam Rehd.

GXR 58 Halagi Vulg.ageret. BR, Rehd, vt Vulg. GEB, — 59 Hal.

| promiffione, Quaefitum e

et Rehd. onmino. G E E.

foli rem vindicet: fcilicet oppofita doli mali exceptione.
.KXV. ScaEvoLa libro V. Refponforum. Fip&grvs-

|Son euictionis nomine condemnatus, id praedium quod eui-

Ctus ?* eft,. et omnia praeftare paratus eft, quae iure empti
continentur: quaero, an agentem emptorem exceptione ex
caufa iudicati ?? doli mali fummouere poteft? Refpondit, ex-
ceptionem quidem opponi poffe, iudicem autem aeftimaturum ,
vt pro damnis emptori fatisfiat. | : :
. —XVLl HemgwoGENrANVvs libro VI. Turis Epitoma-

.rum. S 1 debitora furiofo delegatus creditori eius foluat, quem

compotem rmentis effe exiftimabat, et ita $9. cum eo agaturz
exceptione doli ** in id, quod in rem furiofi proceffit, de-
fenditur. . j | "
XVIL ScAEvoraA libro vicenfimo *feptimo * Dige-

jftorum. Pa-zmn pro filia dotem promiferat, et pactus erat,
vt ipfe aleret filiam füam, eiusque omnes 9?:; idem homo

rufticanus genero fcripfit quafi vfuras praeteritas 9? ex dotis
(ilt, cumipfe filiam fuam exhibuerit, -
et maritus nullam impenfam fecerit: an ex chirographo ex ?9
ftipulatu agenti genero exceptio obftare debeat? Refpondit,
fi, vt proponatur **, pater cum *? exhiberet, per errorem
promififfet *?: locum foredoli maliexceptioni. $. r. Auus
nepotibus ex filia legauit fingulis centena, -et adiecit haec
verba: IGNOSCITE, NAM POTVERAM VOBIS AM-
PLIVS RELINQVERE, NISI ME FRONTO PATER VE-
STER MALE ACCEPISSET, CVI DEDERAM MVTVA

| ** Qv INDECIM, QVAE AB EO RECIPERE *? NON Po-

*$ MIHI FERE

TVI: POSTREMO HOSTES, QVI
3 | m ! OMNEM
60 Hoc: Qui, Flor. eft fuppletum, quod tamen
61 Rehd. meruere. GEB. 62 Hal. et Vulg. praefi-
gunt: et.BR. Etiam Rehd. GEB. —— 63 Gothofr. in nota: quam fi. owlg.
Hal..Sed et Flor. hic: fi, eft fuppletum. BR. Idem in Rehd. adeft, GEg. — 64
Gothofr. in nota: quod euictum eft. Hal. GEB. 65 Malim cum Vulg. et
Nor. ex caufa iudicati exceptione doli smali. BR. Et cum Rehd. GE R. 66
Vulg. inferit: iterwm. BR. 67 Vulg. inferit: mali. Etiam Rehd. GEm.
68 Hal. et Vulg. bomines, loco: onmes. BR. Etiam Rehd. G x s. 69 Hal.
fevipfit vfuras praeflandas quafi ex datzs: etc. GEB, 7o Forte: am ex cbiro-
grapbo exue flipulatu, omnes tamen editi et fcripti feptem, vt hic , nifi quod
in S. Cruc. l. az cbirograpbo ex fhpslatu. BR. Scripti VI, Vat. F. II, Barb,
Chriftin. Pal. F. S. Cruc. II Bynkersh. quibus adde Rehd. et ex editis Hal. GE g.
71 Vulg. Nor. fcripti. omnes: fproponitar. BR, — Puta Vat. L Il. V. VI.
Chriftin. vt et Rehd. |Cum Flor. facit: Barb. At Bynkersh. fieut propo-
nituv. GE B. '72, Rehd. inferit: eam. GEB. | 75 Flor. eft: promiffiffet. G & B.
74 Rehd, mutue. GER. — 25 Kehd. recwperare. G&g. — 76 Vulgo qui, aä:

30 | DIGESTORVM LIB.

OMNEMSVBSTANTIAM ABSTVLERVNT. Quafeütumefc,
àn, fi aui heres ab his nepotibus patris fui heredibus petat
quindecim , contra voluntatem defun&ti facere v1deatqr , et
doli mali exceptione fümmoueatur? Refpondit, exceptionem
óbftaturam. $. 2. Ex quadrante heres fcriptus, a coherede
ex dodrante inftituto emit portionem certa quantitate, ex qua
aliquam fümimam in nominibüus ex calendario ** vti daret, fti-
pulanti fpopondit: defuncto venditore hereditatis, falfum te-
ftamentum Septicius accufare coepit, et hereditatem ab em-
tore petit ^9, et ne quid ex ea minueret , impetrauit. Quae-
fitum eft, cognitione falfi pendente an heredes ex ftipulatu pe-
tentes, doli'exceptione fümmouentur *** Refpondit, here-
des venditoris, fi ante euentum cognitionis pergant petere,
exceptione doli mali poffe fummoueri. — $. 3. Marito et filio
communi ex parte dimidia fcriptis heredibus, filiam fuam ex
þrio're matrimonio ?? ita heredem infiituit: MaAEvrA Fi-
QI1AMEA 9! EX SEX VNCIIS HERES MIHI ESTO, SI
CVM COHEREDIBVS TVIS PAREM RATIONEM FE
CERIS, PRO MEA PORTIONE IN DIEM MORTIS
MEAE EIVS ACTVS QVI PENDET EX TVTELA TVA
QVAM TiTIVS PATER MEVS, AVVS TVVS ADMINI-
STRAVIT. Quaefitum eft, an, quia füb gondlclone infti-
tuta filia effet, fi omitterét hereditatem , vti faluam tutelae
aGtionem haberet, legata 9? fibi a matre data confequi polfit?
Refpondit, fecundum ea quae proponerentur, eam de qua
quaereretur, contra voluntatem petere , et ideo exceptionem

dcl'i ob&aturam, | :
QVARVM' RERVM ACTIO NON DATVR.
7 n w vs lro LXXVI ad BdiGtnh..—. .

VSIV RANDVM Vicem rei iudicatae I op:j,net, non imme-
I rito: cum ipfe quis iudicem aduerfarium fuum de caufa fua
fecerit, deferendo ei iusiurandum aT 1'..81 pupillus fine tu-
toris auCtoritate detulerit iusiurandum ; xd.lcefnys non 'obüare
exceptionem iftam, nifi tut(.)re'au&ore in .ludl-Cl.O". delatio fa?ta
fit. $. 2. Si petitor fundi 1us1urand»umdetu!eru.: gduerfag:o,
vt ?, fi au&tor eius iuraffet füuum fundum fe. tr'adldlfi"el, ab ea
controuerfia difceffurum fe: exceptio poffeffori fundi dabitur.
$. 3. Si fideiuffor iurauit, fi quidem de fua perfona tantum
iurauit, quafife non efte obligatum ^^, nihil reo proderit: fi
vero in rem iurauit, dabitur exceptio reo quoque. $. 4. Si
manumifero4^ eum feruum qui negotia mea gelfferat in ferui-

tute, deinde ftipulatus ab eo fuero, quod .? negotia mea g.efï ,
ferit , quidquid ob eam rem, fi tunc liber fuiffet, eum mihi .

dare oporteret, id dari: deinde ex ftipulatu agam: non fum-

moueri me excéptione: neque enim oneratum fe hoc nomine.
poteft queri libertus, fi lacrum abruptum * ex re patroninon

ef. nA, Etiam in Rehd. GEs. — 777 Flor. deleta c repofita k. BR. — 78

-Hal. petiit, Et dubio procul Taur. debebat dare: petIt. Rehd. tamen vtFlor. .

GERB. 49 Hal. fubmoueantur. Vulg, fummoncrentur. BR, — Rehd. vt Vulg.
G E E. $o Vulg. inferit: matam. BR.«— : !
$2. Rehd. in die. GEE. — $5 Vulg. inferit: 440que. BR. Etiam Rehd. G E.
.$84 Vulg, quaeritur. B R« ! :

1 Taur. reIudicatae. GER. 5, 'Taur. efusiurandum. Flot. taimen li-
tera e eft expuncta. BR..— 3 Gothofr. in, nota; Haec particula: ct, fupereft,
vel :à 9t idem valet hic, quod ea condicione, vt & etc. . Ap. Hal. ot, abeft.
GrB. 44 Hal quafi non effet ipJe obligatus. GEB. — 4b Flor. mawmmiffero.
.5 Hal.vt Vulg. qni. B R. EÉtiam Rehd. GE s. — 6 Vulg. gefferat. B. — Etiam
Rehd.GEB. . 7 Hal. abreptum. GEE.. $8 Vulg. addit: libertó. BR.. 9 Hal.
inferit: libertus. . YO Vulg. qumaidui$. B R. 11 Hal, et Vulg. faffiueat. B R.
Etiam Rehd. GÉR. 12 ld eíft: znminens, vt et Hal. in Gráecis, G ER.

8t Ap. Hal. "ea, abeít. G EB.

OXLIV. TIT. IV. V.

faciat. G. 5. Quae onera/p'dae libertatis catifa fioulatus fum,
3 liberto exigere non poflum. ^ Onerandae autem libertatis

$, vt fi patronum libertus offenderit, petantur ab eo, fem-
perque fit ? metu exa£tionis ei fübieCtus, propter quem me-
tum quoduis *? fufteneat ** patrono praecipiente. $. 6. In
fummafi in contirtenti impofitum quid fit liberto, qüod Zreuw-
poUguevoy *?, oneret eius libertatem , dicendum eft exceptioni
locum facere *3... Sed fi poft interuallum, habet quidem du-
. bitationem, quia nemo . eum cogebat hoc promittere: fed idem
erit probandum et hic, .^ tamen caufía cognita, fi liquido ap-
paret, libertum.metu folo, vel nimia patrono *?. reuerentia
ita fe fübieciffe, vt vel poenali quadam ftipulatione fe fubi-
ceret *?, $. 7. Si ** libertatis caufa focietatem libertus cum
patrono coierit, et patronus cum liberto pro focio agat: an
haec exceptio fit neceffaria ? Et puto ipfo iure tutum elfe li«
bertum aduerfüs exaCtionem patroni. $. 8. Exceptionem
onerandae libertatis caufa, ficut et ceteras, fideiuffori nom
effe denegandas ** ,;fciendum eft: nec *? ei quidem qui ro-
gatu liberti reus factus eft: fed et ?? ipfi liberto, fiue pro-

| eurator ad defendendum a reo datusfüerit, fiue heres ei exíti-

terit: cum enim propofitum fit Praetori?*, in huiusmodi obli-
gationibus reo füccurrere, non feruaturum ?? propofitum.

fuum, nifi fideiufforem quoque, et eum qui rogatu liberti

reus factus fuerit, aduerfus patronum defenderit: etenim par-
ui refert, protinus libertus patrono cogatur dare, an per in-

,terpofitam fideiufforis vel rei perfonam. ^ $. 9. Siue autem

ipfi patrono fit promiffum, fiue alii voluntate patroni??: one-
randae libertatis caufa videtur fatctum : et ideo haec exceptio
locum habebit. $. 1o. Quod fi patronus libertum fuum ?*
. delegauerit creditori , . an aduerfüs creditorem cui delegatus,

:videamus? Et Caffius exiftimaffe Vrfeium refert, creditorem
quidem minime-effe fübmouendum exceptione, quia fuum re-
cepit: verum tamen libertum. ?? patrono polfe condicere, fi

fi libertus debitorem fuum patrono delegauerit, nulla exce-
ptione fümmouendus eft patronus: fed libertus a patrono per

ipfi liberto, verum fuccefforibus quoque liberti danda eft: et
verfa vice heredem patroni fummouendum, fi haec perfequa-
tur, fciendum eft, | j

lias delatum fit iusiurandum, et iurauerit patrem fuum dare
non oportere: danda eft patri exceptio.. $. 1. Si in alea ?*
rem vendam, vt ^? ludam, et ?? euicCta re conueniar: exce-
ptione fummouebitur emptor. $. 2. Si feruus promittat do-
mino pecuniam, vt manumittatur, cum alias non effet manu-
miffurus dominus, eamque liber factus fpondeat : dicitur non
obftare exceptionem patrono, fj eam petat: non enim one-
| | randae

Hic tamen habet? éveogoóuevov; alii legunt &reiegoópevov , al iterum . &maigoó-
utyov , quod idem fignificare quod usreugoógevov, wereepitiuevov, Emwrupévov ,
Pmwagrüusyoy , EvrixQegarvvÜpevov , &ysuodjuevoy , docet Cuiac.. XVI. Obf. $. 13
Hal. fore. GEB. — 14 Rehd, probaudum: et boc tamen. GEB. — 15 Hal. patro-
ni. Flor. etiamnunc eft: wmio. Sed omnes editi et fcripti: mzmua patromi. B R.
Et ita quoque Rehd. GEB. — 16 -Ap. Hal. vt vel poenali quadam flipulatione fe

sándam. GEB. 19 Halme.GEE. 20 Hal. wec,loco: et. GEB. 21 Hal et
Rehd. praetovzy. GE R.
Hal. G E B. 25 Rehd. hic repetit: fit promi[fmm. G F B. 24 Vulg. infe-
rit: protinus. 9 R. 2,5 Hàl. et Rehd. inferunt: a. GEB. 26 Hal. fece-
rit. — 27 Ynter MSS. habent: w alea Vat. L. '-Barb. Chriftin. Pal. I. etiam
Rehd. u alean: S. Cruc. I. et M. quamuis fimul appareat ibi lineola fuperdu-
-du&a recentior, hic coaeua, fed veluti erafa et extrita. Bynkersh. habet: ff
vem alieuam vendam. GEB. 28 Vulg. asut. BR. 29 Vulg. iwdam: fi

j : eninca-

caufa facta, belliffime ita definiuntur, quae ita imponuntur .

promifit libertatis caufa onerandae, exceptione ifta vti poffit, -

non tranfigendae controuerfiaegratiaid fecit 9. $. 11. Item. -

condictionem hoc repetet. $. r2. Haec exceptio non tantum-

IL PAvrvs libro LXXI,.--ad Edi&um.. SI fïl'iofami*—.

fubiiceret, abfünt. G E &. — 1'7. Rehd. inferit: omerandae. GEB..— 18 Hal. dene- --

..22, Gothofr. in ncta:; A. non feruaturus eft. Ita-

il
L di
cündum
Jiite
m tet
Jiem i
N tumer
tüm 4cc
fretür,

QUf em
dendum
vt frien
alqutre
jon m
fetüus,
? fülan
l
Arw de
tioqin
g m
duptun
p
f
a.

Db

0 B
lef
purs ?.
tür, qut
Bitio *
fts, (

- Vi vio,

M
Hl et &
l
fuperfcript
l, Grz
tür, vulpa
DOX mur(
1 Vulp, .
MVLy.
qhoguo,
ft. a

l
ä*"äïeæv |
MT d

Xj
i.
n
? [rbi
i
ET
23
nem
nu
E
lt
dafi.
nim t
Det il«
: qutem
* o
extejt)
i
fumte
icet, 1
]. tem
m
o w
n fapta
uded

um cire
ia "
" a
itat d«
iL Iinue
etur ol
m o
rantié

,'VPTWEW'
d H
]jl pttt

;gïom. jh

L]

DIGESTORVM LIB. XLIV. TIT. VL VIL . 931

randae libertatis caufa haec pecunia promiffa eft : alioquin ini-
quum eft ??, dominum et feruo carere, et pretio eius. . To-
tiens ergo onerandae libertatis caufa pecunia videtur promitti
?*, quotiens füa fponte dominus manumifit: et propterea ve-

lit libertum pecuniam promittere, vt non ?* exigat eam, fed

vt libertus eum timeat, et obtemperet ei.-

TU VLS 4
DECLITICIONLPS
VrrPIANVYS libro LXXVI. ad Editum.

'LI.TIGIQSAM rem non facit denuntiatio quae impedien-
| dae venditionis caufa fit. $. r. Si inter Primum et Se-
cundum fit lis conteftata, et ego a Tertio emero, qui nullam
controuerfiam patiebatur: videamus, an exceptioni locus fit?
Et putem fübueniendum mihi: quia is, qui mihi vendidit, nul-
lam litem habuit: et quod fieri poteft, vt duo in necem * eius
litem inter fe iungant, qui ^ cum ipfo litigare non poterant.
Si tamen cum procüratore, tütore, curatoreue alicuius iüdi-

cium acceptum fit: confequens erit dicere, quafi cum ipfo li-

tigetur, ita eum ad ? exceptionem pertinere. (
^. Hl IpgMw *libro VI. Fideicommifforum. .Sx feruus,
cum emerit, fcit, ignorauit autem dominus, vel contra: vi-
dendum eft, cuius potius fpeCtanda fitfcientia. Et magis eft,
vt fcientia infpicienda (it eius qui comparauit, non eius cui
adquiretur?: et ideo poena litigiofi competit: fic tamen, fi
non mandatu * domini emit: nam fi mandatu, etiam fi fcit
feruus, dominüs autem ignorauit, fcientia non nocet: et ita
* Jülianus in re litigiofa ícribit. |
| II Garvs 5 libro VI. ad legem XII. tabularum.
RE de qua controuerfia eft, prohibemur in facrum dedicare:
alioquin dupli poenam patimur ?: nec immerito: ne liceat
eo *? modo duriorem aduerfarii condicionem facere. — Sed
duplum vtrum fifco'an aduerfario praeftandum fit, nihil ex-
primitur. Fortaffis autem magis aduerfario ^^: vt id veluti
folacium habeat pro eo, quod potentiori aduerfario traditus

TIT. ViL

pE OBLIGATIONIBVS ET ACTIONIBVS ".

Garvs libro II. Aureorum.

BLIGATIONES auüt ex contractu nafcuntur, avut ex ma-

X leficio, aut proprio quodam lure ex variis caufarum fi--

guris ^. . $. 1. Obligationes ex contractu , aut re contrahun-
tur, aut verbis ?, aut confenfu. $. 2. Re contrahitur obli-
gatio ^ mutui datione. Mutui autem datio confiftit in his
rebus, quae pondere, numero, menfuraue conftant ?, vel-
vti vino, oleo, frumento, pecunia numerata: quas res in

euincatur , de enictioue tenev? nonu debebo , et fi euitla etc. BR. .50 Hal et
Vulg. effet. et ita fa&dum Florentiae. BR. Et ita quoque Rehd, GER. 31
Hal. ec Rehd. promifJa. G EB. 32, Vulg. "05 vt. À R. La
7 "X* Gothofr. innota: vt duo inuicem. Hal. GE R. 2, Rehd. quia, et
fuperfcriptum : al. quz. GEB. . 3 MHal. et Vulg. ita ad emm. Bz. — Rehd. vt
Flor. G E B. 4 Vulg. IVLIANV'S. B R. 5 Gothofr. in nota: adquiri-
tur. ozlgat. adquiratur. Hal. Rehd. vt Vulg. GE &. 6 Vulg. mandato, et
mox ruríus. BR. Etiam Rehd. in vtroque loco. in pofteriori addit: eiws. GEB.
Vulg. vt et, loco: et ita. BR. Etiam Rehd. GEBR. 8 Hal. et Vulg.
PAVLVS.s&R. Etiam Rehd. GEE. 9 Rehd. patituv. GEB. — 10 Vulg.
quoquo, loco: eo. BR. Etiam Rehd. GrB. — .11 Vulg. addit: praeffandum
fit. BR. . Etiam Rehd. GEB. 12 Hal. fit. GEB.
I Hal.et Rehd. de achiomibus et obligationibus. GE B. 2 Bafil. 2x
Quudóguv SspáruY. BR. — 53 Daül. iv émeQurhsei B R. — 4 Vulg. inferit: vel-
ati, et Dafil. habent : à$ 72 3veiov, BR. Rehd. vt Vulg. GE2. — .5 Bafil. &

hoc damus, vt fiantaccipientis, poftea alias 9 recepturi eius-
dem generis et qualitatis. $. 3. Is quoque cui rem aliquam
commodamus, re nobis obligatur: fed is de ea ipfa re, quam
acceperit, reftituenda tenetur. $. 4. Etille quidem qui mu-
tuum accepit, fi quolibet cafu, quod accepit, amiferit: ni-
hilo.minus obligatus permanet. Is vero qui vtendum acce-
pit, fi maiore cafu, cui humana infirmitas refiftere non pot-
eft, veluti incendio, ruina, naufragio, rem quat accepit,
amiferit, fecurus eít: alias tamen exactiffimam diligentiam
cuftodiendae rei " praeftare compellitur: nec fuüfficit ei ean-
dem diligentiam adhibere, quam ? fuis rebus adhibet ?, fi

.| alius diligentior *? cuftodire poterit **. .Sed et in maioribus
| cafibus fi culpa eius interueniat, tenetur: veluti fi quafi ami-

cos ad cenam '? inuitaturus, arcentum quod ineam rem vten-
dum acceperit, peregre proficifcens fecum portare voluerit,
et id aut naufragio, aut praedonum hoftiumue incurfu amife-
rit. $. 5. Is quoque apud quem rem aliquam deponimus, re

.nobis tenetur: qui *? et ipfe de ea re quam acceperit *^, re-

ftituenda tenetur: fed is *?, etiam fi neglegenter rem cufto-
ditam amiferit, fecurus eft, quia enim non fua *5 gratia. ac-
cipit ^*, fed eius a quo accipit, in eo folo tenetur, [fi quid

dolo perierit: neglegentiae vero nomine ideo non tenetur,
quia qui neglegenti amico rem cuftodiendam committit, de

fe queri debet: magnam tamen neglegentiam placuit in doli
crimine *? cadere. $. 6. Creditor quoque qui pignus acce-
pit, re tenetur: qui et ipfe de ea ipfa re, quam accepit, re-
ftituenda tenetur. $. 7. Verbis *? obligatio contrahitur ex
interrogatione et refponfu ?9, cum quid dari, fieriue nobis fti-
pulemur ?*,.. $.. g. Sed aut proprio nomine quisque obliga-
tur, aut alieno: qui autem alieno nomine oblisatur, fideiuf-
for vocatur: et plerumque ab eo quem proprio nomine obli-
gamus, alios.accipimus, qui 'eadem obligatione teneantur,
dum curamus, vt, quod in obligationem ^? deduximus, tutius
nobis debeátur. $. 9. Si id quod dari ftipulemur ??, tale fit,
vt dari non poffit, palam eft, naturali ratione inutilem elfe
ftipulationem:. veluti fi de homine libero, vel iam mortuo,
vel aedibus deuftis fa&ta fit ftipulatio inter eos, qui ignora-
uerint eum hominem liberum effe, vel mortuum effe ^*, vel
aedes deuftas effe. Idem iuris eft, fi quis locum facrum aut
religiofum dari tibi ftipulatus fuerit. $. ro. Necminusinutilis
eft ftipulatio, fi quis rem fuam, ignorans fuam effe, ftipula-

-tus fuerit. $. rr. Item fub ?^? impoffibili condicione factam

ftipulationem conftat inutilem effe. $. 12. Furiofum, fiue

ftipulatur ?? , fiue promittat, nihil agere, natura manifeftum

eft. $. 13. Huic proximus eft, qui eius aetatis eft, vt non-
dum intellegat quid agatur: fed quod ad ^* hunc, benignius
acceptum eft: nam qui loqui poteft, creditur et ftipulari et
promittere reCte pofle. .$. 1r4. Mutum nihil pertinere ad
obligationem verborum, natura manifeftum eft. $. r5. Sed

. et de füurdo idem dicitur: quia ??, etiam fi loqui poffit, fiue

promittit ^?, verba ftipulantis exaudire debet: fiue &ipuä:t'är,
ebet

voic doiyusicSus x cuSuítscOus xl MeTQSUoONs OvVupéVOLC "rÜmyj&tiy. B R. 6
Rehd. inferit:res. GE B. 7 Flor. fcriptum erat: caflodiendaerit , fed factumz
cuftodiae vei, et ita Hal. Etiam Bafil. & 75 QuA«»; 2v]o. — 8 Hal. inferitz
in dzb. 9. Hal. adhbibeat. 10 Hal. diligentins. GE B, 11 Hal. po-
tuerit. GEB, ^ 12 Hal. coenam. GEBR. — 13 Rehd. 45ia. GER, I4. Hal.
et Rehd. accepit. GEB. — 15 In Rehd. i$, abeft, GEs. I6 Vulg. fu:. 8 &.
Etiam Rehd. GEE. 17 Hal. accepit. Vulg. acceperit. BR. Hal. mox ite-
rum : accepit, et vtroque in loco etiam Rehd. GER. — 18 Vulg. cvimen , et
ita Flor. fa&um. 8 R. Rehd. vt Vulg. GEB. — 19 Rehd. inferit: autem. GEB.
20 Gothofr. in nota: et refponüione. Plgat. Hal. Rehd. vt Vulg. et Hal.
GEBP. 21 Hal J/üpulawmw. 22 Rehd. ebligatione. GEP. . 23 Hal.
flipuletur. — Et ita. Flor. facum. Bm. Rehd. vt Hal. GEE. 24 in Rehd.

hic: effe, abeft. GEB. — 25 Ap. Hal. fub, abeft. GEz. — 26 Hal. et Vulg.
füpuletur. BR. Etiam Rehd. GEE. — 27 Hal.et Vulg. quond bunc. B R. Rehd.
vt Flor. GEB. 28 Hal. et Vulg. qui BR, Rehd, vt Flor. GEB. 29 Hal.
Rrrrrr et

932 | DIGESTORVM LIB. XLIV. TIT. VII.

debet exaudire verba promittentis: vnde apparet, non de eo

3? nos loqui qui tardius exaudit ?*, fed qui omnino non.

exaudit.

IL IpEw 3? libro IIL Inftitutionum. CowsENsv

fiunt obligationes in emptionibus, venditionibus, locationi-
bus, condu&tionibus, focietatibus, mandatis. $. r. Ideoau-
tem iftis modis confenfu dicimus obligationer.n contrahi, quia
neque verborum, neque fcripturae vlla proprietas defideratur:
fed fufficit, eos qui negotia gerunt, confentire. $. 2. Vnde
inter abfentes quoque talia negotia contrahuntur: veluti per
epiftulam , vel per nuntium. $. 3. Item in his contractibus
alter alteri obligatur de eo quod alterum alteri ex bono et ae-
quo praeftare oportet. |

III. PAvrvslibro II. Inftitutionum. OnrrGATIO- |

NvM fübftantia non in eo confiftit, vt aliquod corpus no-
firum, aut feruitutem noftram faciat: fed vt alium ^ nobis ob-
ftringat ad dandum aliquid, vel faciendum, vel praeftandum.
$. r. Noníatis autem eit, dantis effe nummos, et fieri acci-
pientis, vt obligatio nafcatur: fed etiam hoc animo dari, et
accipi, vt obligatio conftituatur. ltaque fi quis pecuniam
fuam donandi cauía dederit mihi, quamquam et donantis ??
fuerit, et mea fiat, tamen non obligabor?* ei, quia non hoc

inter nos actum eft. $. 2. Verborum quoque obligatio conftat,s

fiinter contrahentes id agatur: nec enim, *Ííi* per iocum
puta, vel demonftrandi ?? intelleCtus cauía, ego tibi dixero,
SPONDES? et tu refponderis ??^, sPoNDEo: nafcetur ??
obligatio. : | | Ms
. . IV. Garvs libro TII. *Rerum cottidianarum, fiue*
aureorum, .Ex maleficio ?? nafcuntur obligationes, veluti
ex furto, ex damno, ex rapina, ex iniuria: quae omnia vnius
3? generis funt: nam hae re tantum confiftunt, id eft, ipfo

maleficio, cum alioquin ex contrattu obligationes non tan-

tum .re confiftant, fed etiam verbis et *? confenfu. ,,
! .V. Inxw libro IlI, Aureorum *^*, S1 quis abfentis
negotia geflerit, fi quidem ex mandatu ^?, palam eft, ex
contractu nafciinter eos aCtiones mandati, quibus inuicem
experiri poffunt *? de eo quod alterum alteri ex bona fide
praeftare oportet: fi vero fine mandatu, placuit quidem fane
eos inuicem obligari: eoque nomine proditae funt actiones,
quas appellamus ^^ negotiorum geftorum: quibus aeque in-
.uicem experiri poffunt de eo quod ex bona fide alterum alteri
praeftare oportet: fed neque ex contractu, ; neque ex malefi-
cio ^? actiones ** nafcuntur: neque enim is qui geffit, cum
abfente creditur ante contraxiffe, neque vllum maleficium eft,
fine mandatu füfcipere negotiorum adminiftrationem : longe
inagis ** is, cuius negotia gefta funt, ignorans aut contra-
xiffe aut delinquifle intellegi *? poteft: fed vtilitatis caufa
receptum eft, inuicem eos obligari. Ideo autem id ita re-
ceptum eft, quia plerumque homines eo animo peregre pro-

et Vulg. prvomittgt. BR. ^ Etiam Rehd. GER. 30 Vulg. inferit: furdo,
BR. Etiam Rehd. GE R. 31 Rehd. exaudiat. GER. 32 Hal. VLP14A.
NVS. Vulg. IVLIANV S. 8z. Rehd. vt Flor. GEB. 33 Hal. dantis.
GEE. 34 Hal. et Vulg. oblipor. BR. Etiam Rehd. GE&. 35 Hal inferit:
et. GEB. 36 Flor. fa&dum; refponderes. Sed Hal. et omnes: refpoudeas.
ER. Etiam Rehd. GEg. 37 Rehd. mafceretur. GER. 38 .Vulg. snale-
ficizs. B R. 39 Flor. erat: vniusetgeneris. Forte legendum: et vnius generis.
B R. 40 Hal. fed, loco: et. GEE. ^ 41 Hal. omiffa infcriptione, legem
antecedentem huic iungit. Sed et Flor. infcriptio vncis eft inclufa. B R. Rehd.
! vt Hal. GE E. 42 Hal. et Vulg. hic et in fequentibus; mandato. BR. Et-
iam Rehd. GEB. 43 Hal. poffint. 44 Taur. habeti apellamus. Íi ita
eft Flor. debuiffet dare: aPellamus. Brenkmannus in fuo exemplo typis deftina-
to nec maiorem literam fubítituit, nec quicquam monuit. GE B. 45 Hal.
et Vulg. inferunt: bae. BR. — Kehd. bee, vt opinor, eae, GEB. - 46 Vulg.
obligationes. BR. Etiam Reþd. G E B. 47 Vulg. longe qminus.BR. Etiam
Rehd. G EB. 48 Hal. inferit: »on. GEB. 49 Gothofr. in nota: depe-
rire. vulg. Halosnd. et wox in. fequenti nota: deperirent. vulgat. Hal. Va

quoque omnes codices fcripti: deperire, deperirent. Sed Taur. dare debebat:
' P d

fiifcuntur, quafi ftatim redituri, nec ob id vlli curam nego-
-tiorum füorum mandant, deinde , nouis caufis interuenienti-
bus, ex neceffitate diutius abfunt, quorum negotia defperire
?? iniquum erat *?: quae fane defperirent, fi vel is qui ob-
tuliffet fe negotiis gerundis ?*, nullam habiturus effet a&tio-
nem de eo quod vtiliter de fuo impendiífet: vel is, cuius
geíta effent, aduerfus eum qui inuafiffet negotia eius, nullo
lure agere poffet. $. r. Tutelae quoque iudicio qui tenen-

nullum enim negotium inter tutorem et pupillum contrahitur:
fed quia fane non ex maleficio tenentur, quafi ex contra&u
teneri videntur. Ethoc autem cafu mutuae 5* fünt aCtio-
nes: non tantum enim pupillus cum tutore, fed et contra

quid in rem pupilli, vel pro eo fuerit obligatus , aut rem füuam
creditori eius obligauerit. $. 2. Heres quoque qui legatum
debet, neque ex contraéctu, neque ex maleficio obligatus effe
intellesitur: nam neque cum defunCto neque cum herede
contraxiffe quicquam legatarius intellegitur: 99 maleficium
autem ?* nullum in ea re effe, plus quam manifeftum eft.
$.. 3. Is quoque qui non debitum accipit ** per errorem fol-

dem actione tenetur, qua debitores creditoribus: fed non
poteft intellegi is, quiex ea caufa tenetur, ex contractu obli-
gatus effe ??: qui enim foluit per errorem, magis diftrahen-
dae obligationis animo, quam contrahendae, dare videtur.
$. 4. Si iudex litem fuam fecerit, non proprie ex maleficio
obligatus ** videtur: fed quia neque ex contractu obligatus
eft, ?? vtique peccaffe $? aliquid intellegitur, licet per im-
prudentiam, ideo videtur quafi ex maleficio teneri, $. 5. Is
quoque, ex cuius cenaculo 9*, vel proprio ipfius, vel con-
ducto, vel in quo gratis habitabat 95, deiectum effufumue

detür: ideo autem non proprie ex maleticio obligatus intelle-
gitur ??, quia plerumque ob alterius culpam tenetür, aut
ferui, aut liberi. Cui fimilis eft is, qui ea parte, qua vulgo
?* iter fieri folet, id pofitum aut fufpentüm habet, quod pot-
eft, fi ceciderit, alicui nocere. Ideofi filiusfamilias feorfum
a patre habitauerit, et quid ex cenaculo eius deiectum effu-
fumue fit, fiue quid pofitum fufpenfumue habuerit, cuius ca-
fus periculofus eft ?*, luliano placuit, in ?? patrem, neque
de peculio, neque noxalem dandam eífe aCtionem: fed cum
ipfo filio agendum. | $. 6. Item exercitor nauis aut cauponae
aut ftabuli, de damno aut furto *?, quod in naue, aut cau-
pona, aut ftabulo fattum fit, quafi ex maleficio teneri vide-
tur: fi modo iplius nullum eft maleficium , fed alicuius eo-
rum, quorum opera nauem, aut cauponam, aut ftabulum exer-
ceret **^; cum enim neque ex contractu fit ** aduerfus eum
Lur o corne

d Esperire , d Espevirent. BR. — Codices funt: Vat. I. If. VI. Barb. Chriftin. Pal.
[. S. Cruc. L. quibus adde Rehd. GEz. 50 Hal. et Vulg. efl. BR. Etiam
Rehd. GEE, 51 Hal. et Vulg. geremdis. Et ita factum Flor. BR. Etiam
Rehd. vt ifti. GEB. 52 Vulg. teuetur, et paulo poft: intelligitur. B R.
53 Rehd. obligari. GE B. 54 Vulg. et boc cafa duae funt. B R. Etiam Rehd.
et boc autem cafu due fumt. GEB. — 55 Hal. inferit: et. — 56 Hal. praefigits
et. GEB. . 57 Vulg. quoque. BR.. Etiam Rehd. GEB. — 58 Hal. et Vulg.
acceperit. BR. Etiam Rehd. GEsB. . 59 Vulg. folueztibus. BR. Etiam Rehd.
GEB. . .60 In Rehd. effe, abeit. GE &. 61 Hal. et Vulg. inferunt: vti-
que. BR. Etiam Rehd. GE 8. 62 Hal. praefigit: et, omiffo: vtique. in
Rehd. 72 et 79 vtique nonnemo adícripfit. GE B. — 63 Rehd. deliquifje. G E B.
64 Hal. coenaculo. G E E. 65 Hal. babitat. BR. Etiam Rehd. GEn. . 66

Vulg. obligatur, loco: obligatus inteligitur. BR. — 62 Taur. uOlgo. GER.
68 Hal fit. GER. — 69 Taur. v2 in , parenthefi includere debebat, cum Flor.
abfit. Receperunt tamen omnes ícripti, editi. In folo Chriftin, n patrem ,
abfunt. BR. — Reliqui codices funt: Var. L. Bárb. Pal. I, S. Cruc. 1. II. Byn-
TO Taur. fOrto. GEB.. — 71
42 Vulgo fit, abeft. B R,
| : |». . Ktiam

kersh. . Recepit et Hal. vt et Rehd. GEF.
Hal. et Vulg. exercet. 8 R. Etiam Rehd. GEE,

tur ?^, non proprie ex contraCtu obligati 53 intellegnntur: -

?? tutor cum pupillo habet aétionem, fi vel impenderitali- -

uentis *?, obligatur quidem quafi ex mutui datione, et ea-

aliquid eft, ita vt alicui noceret, quafi ex maleficio teneri vi- -

LUE
g quvd

fis

ys ob
a.
fs 6
j

Á

(rE T
v at
hm
vendet

n

poüti
gelio
teneti

4

n
EU

Bietic !
fl

m

t

]ere]
nuc
(0XT
DARI
Q in
elos
tn
tu d

fedit

t i
^M Fly
ICCCIDcm
Vtttur,

T. Lj

Njt G
m
Mi ,
&ine, H
Hal. et

U

T U
(
&i
lerin
iQs e
| here
n d
r fj.
j Ét
lm
(b dl

frrodute

Odefn,
lelio
Mlgatu
W
H
W U
Sutmye

T "

poon

Qæx?QïK*R
at u
a ul
JI]s 80«
] exet
j eum
CODe

ii M
h Eu
h E[iäm
gur h

"1

Fmehglü
d

" u
( D
;:zque. i
f m
T.
V F,:Of:
jiill
n
"
J ^
Bu

DIGESTORVM LIB. XLIV. TIT. VIL. — . EM TE

eonftituta haec *? a&tio, et aliquatenus culpae ?^ reus eft 75,
quod opera malorum .hominum vteretur *5: ideo quafi ex
maleficio teneri videtur. | E :
VLl PAvrvs libro IV. ad Sabinum. Iw omnibus tem-
poralibus aCtionibus, nifi nouiffimus totus dies compleatur
*7, non finit obligationem *9?;, ^ ' - | AUA T :
.VII. PouroNrvslibro XV. ad Sabinum. AcTro-
N ES aduerfus patrem filio praeftari non poffunt, dum in po-
teitate eius eft filius. — — H N s

VHI. Inpkgw ?? libro XVI. ad Sabinum.

eit, quod dare, nifi ?? velis **, cogi non poffis: nam nec
heres promifforis eius, qui numquam dare voluerit ?^, tene-

tur: quia haec condicio inipfum promifforem numquam exfti-

t 93 |
| IX. Pavrivs lbro IX. ad Sabinum, Firrvsra-
MILIAS fuo nomine nullam actionem habet, nifi iniuriarutm,

et quod vi aut clam, et ?^ depofiti, et commodati, vt Iulia-

nus putat.

X. IpgM 35 libro XLVIL. ad Sabinum; NaTvRáA-|

LES obligationes non 9? eo folo aeftimantur, fi actio aliqua

eorum ?* nomine competit: verum etiam eo, fi foluta pecu--

nia repeti non poffit.

XL IpEew $$ libro XII. ad Sabinum. Qvascvw-,
QvE gerimus, cum ex noftro contractu originem trahunt, .

nifi ex noftra perfona obligationis initium fumant, inanem
actum noftrum efficiunt: et ideo neque ftipulari, neque emere,

vendere, contrahere, vt alter fuo nomine reCte agat, pof-

XII. PowProwurvs libroXXIX. ad Sabinum. Ex de-
pofiti, et commodati, et mandati, et tutelae, et negotiorum
geftorum ??, ob dolum malum defuncti heres ?? in folidum
tenetur. - : : D. !
XIIL. Vrrerawvs libroT. Di(putationum. Iw factum
aCtiones etiam ?* filiifamiliarum ?* poffunt exercere. . |
XIV. IpnEgw libro VII. Di(putationum. SEnvr ex de-

lictis quidem obligantur: et fi manumittantur , obligati rema- |

nent: ex contraCtbus autem ciuiliter quidem non obligantur:
fed naturaliter et obligantur et obligant. Denique fi feruo, qui

fihi mutuam pecuniam dederat, manumiffo foluam, liberor. |

. XV. IvrraAxvs ?? libro IV. Digeftorum. Qvrcum
herede'egit, exceptione fuüummotus eft, Ac ?* sr NON IN

non inique poftulabit ?* creditor reftitui fibi aCtionem ?* ad-
uerfüs feriptum heredem: nam quamdiu bonorum poffeffio
contra tabulas filio dari poteft,: heres quodammodo debitor
non eft. | :

-XVI. Ipnw libro XIIT. Digeftorum.
reditario mutuam pecuniam accepit ?? , et fundum vel homi-

DNNG a r

Etiam in Rehd. GE z. 73 Vulg. eff, loco: baec. BR. la et Rehd. GE

724 Flor. litera ein? culpae, recens-eft, omnes tamen probabilem correctionem

receperunt. BR. Etiam Hal. et Rehd. GE k.

75 Hal. fit. GEB. — 76 Hal.
vtatur. "]7 Vulg. impleatur. BR.

78 Vulg. won fmitur obligatio. BR. — "79

" HaL.IVLIANVS. GE&. $80 Hal.inferit: fi.GER. 81 Rehd.velit, et mox:

pofft.GEB. . 82 Hal volgit. GE z. — 83 Vide Aueran. 1. Interpr. Inv. 23.

GEE. 84 Ap.Hal et Vülg. et, abeft. Sed et Flor. eft deletum. B R. Et in -

Rehd. abeft, GEB. ^ 85 Gothofr. in nota: . 4l. Vlpianus. Ita Taur. in mar-
gine. Hal. et Rehd. ZVLIANVS. GEsz. ..86 Rehd.inferit: ex. GEB. — 87
Hal. et Vulg. earwm. BR. Rehd. vt Flor. GE B. 88 Gothofr. in nota:
A. Paulus. Ita Taur. in margine, et Hal. pR. Etiam Rehd. G z s.
hic addit: cauffa. S. Cruc. 1. habet: gratia. Quatuor alii habent : caafa , Vat.
l V. S. Cruc. II. et Treuif. gBR..— Reliqui vt Flor. Barb. Vat. II. 1II. IV. VI.
Chriftin. Pal. L JL Magl. Byükersh. vt et Rehd. GE z. —— 90 Vulg. beredes,

b*

: SvB hac
condicione, fi volam, nulla fit obligatio: pronon diécto enim -

Qv a feruo he--

89 Hal ,

nem pignoris caufa ei tradiderat, et ?? precario rogauit: pre-
cario poffidet: nam feruus hereditarius ficuti per traditionem
accipiendo, proprietatem hereditati *?9 adquirit, ita precatio -
dando efficit ne res vfucapi poffit. Nam et fi commodauerit,
vel depofuerit rem peculiarem: commodati et depofiti a€tio--
nem hereditati * adquiret. ^ Haec?ita, fi peculiare negotium
contractum eft: nam ex hac caufa etiam poffeffio adquifita
intellegi debet. |
XVIL IpnEM libro XXXIII. Digefterum. Omwxks de-

bitores qui fpeciem ex caufa lucratiua ? debent, liberantur,

cum ea fpecies ex caufa lucratiua ad creditores ^ perueniffet.
XVIIL. IpnEnw libro LIV. Digeftorum. Sr is, qui Sti-
chum dari ? ftipulatus fuerat, heres exfítitetit ei, cui ex tefta-
mento idem Stichus debebatur: fi ex teftamento Stichum pe-
tierit, non confumet ftipulationem: et contra, fi ex ftipulatu
Stichum petierit, actionem ex teftamento faluam habebit:
quia initio ita conftiterint * hae * duaeobligationes, vt altera
in iudicium deducta, altera nihilo minus integra remateret, .
XIX. InEgw libro LXXIL. Digeftorum. Ex promif-
fione dotis non videtur lucratiua caufa effe: fed quodam-
modo creditor aut emptorintellegitur, qui dotem petit: porro
cum creditor vel emptor ex lucratiua caufa rem habere coe-
perit, nihilo minus integras actiones retinent?: ficut ex con-
trario, qui non ex caufa lucratiua rem habere coepit ?, ean-
dejn non prohibetur ex lucratiua caufa petere. OM |
.XX. Arpruznvs ? libroIIL Digeftorum. Senvvs
non in omnibus rebus fine poena domino,** dicto audiens *2
effe folet: ficuti fi dominus hominem occidere, aut furtum
alicui facere feruum iuffiffet. — Quare quamuis domini iuffu
feruus piraticam feciffet, iudicium in eum poft libertatem red-
di oportet. Et (ïuodcumq;ue vi feciffet, quae vis a maleficio
non abeffet: ita !* oportet poenas eum pendere 7*, Sedfi
aliqua rixa ex litibus et contentione nata effet, aut aliqua vis

| iuris retinendi caufa fatta effet, et ab'his rebus facinus abef-

fet: tum non conuenit Praetorem , quod feruus iuffu domini
feciffet, de ea re in liberum iudicium dare. |
AXI. IvLiAwvs *?libro III. ex Minicio. CowTRa-
X1issE vnusquisque in eo loco intellegitur, in quo, vt folue-
ret, fe obligauit. TC :
"XXll. ArR1cANvs libro III. Quaeftionuüm. . Cv«
quis in dier mercem ftipulatus, fideiufforem accepit : eius tem-

N | porisaeftimatio fpeCtanda eft, quo fatis acceperit.
EA CAVSA TABVLAE TESTAMENTI SINT ??, VT|
-CONTRA EAS EMANCIPATO BONORVM POSSESSIO
DARI POSSIT: emancipato omittente bonorum poffeffionem, |

XXIIL IpEM libro VII, Quaeftionum. . TRarEcrmri-
TIAE pecuniae nomine, fi ad diem foluta non effét, poena,
vti adfolet, ob operas eius qui eam pecuniam peteret, in fti-
pulationem *? . erat deducta: is qui eam pecuniam petebat,
parte exacta petere defierat: deinde interpofito tempore in-

terpellare inftituerat. Confultus refpondit ^*, eius quoque

temporis, quo interpellatus non effet, poenam peti poffe: am- -
plius etiam fi omnino interpellatus non effet: nec aliter non
committi ftipulationem, quam fi per debitorem non ftetiffet,
prem : | quo

et mox: fenentur. BR. Etiam Rehd. GER. 91 Flor. literae; zam, in
etiam, funt deletae. BR. — Etficuti hic correctum, habet Hal. nempe: et, — 92
Vulg. filiifamilias. B R. 93 Rehd. Idem. GEB. .. 94 Hal. At, loco: Ac.
Vulg. Ac, abeft. B R. KRehd. ef? bac, fi non. GE B. 95 Rehd. funt. GEB.
96 Taur. poffulaBit. GEB. 97 Rehd. acioues. GER. 98 Hal. accepe-
vat. Rehd. acceperit. GEB. — 99 Vulg. traditum precario. B R. Et ita Rehd.
G EB. 100 Vulg. bereditati, abeft. B R. I Vuig. bereditati, abeft. B R.
2 Wulg. Hoc. BR. 3 Bafil Z«3 émcixegdoUs Zeríuc. BR. 4 Rehd. credito-
rem. GEB. . 5 Hal inferit: fibi. GEB. — 6 Hal. comfiftuumt. GEBR. — 7
Rehd. eae. GEB&. 8 Hal. et Vulg. retinet. BR; Etiam Rehd. G£g.
Hal. rem bavet. Rehd.. vem baberet. GEB. Io Hal. VLPIANVS. GEB.

,HI Gothofr. in nota: Al. domini. EtitaRehd. GEnB.. . 12 Rehd. obediens. G E B.

13 Vid. Bynkersh. Z. Obf. 23. BR. — 14 Hal. dependere. GEB. — 15 Hal
ldem. Rehd. Vlpianus. GEB. — 16 Rehd. in Jüpslationé. GEB. — 17 Vuly.
Rrrrrr 3 ; E Us

P d

9234

quo minus folueret: alioquin dicendum eft *?, fi is "? , qui
- ánterpellare coepiffet, valetudine impeditus interpellare de-
fiffet, poenam non committi. De illo fane poteft dubitari,
fi interpellatus ipfe moram fecerit: an, quamuis pecuniam poft-
ea offerat, nihilo minus poena committatur? Et hoc reCtius
dicitur. Nam et fi arbiter ex compromiífo pecuniam certo
die dare ?? iufferit, neque per eum qui dare iuífus fit ?^* ,
fteterit: non committi poenam refpondit ?^?: adeo vt et illud
Seruius rectiffime exiftimauerit, fi quando dies qua ??4 pecu-
nia daretur, fententia arbitri conprehenfa ??^ non effet, modi-
cum fpatium datum videri, Hoc idem dicendum?*,
cum quid ea lege venierit , vt nifi ad diem pretium folutuni fue-
rit, inempta res fiat. ; | -3
XXIV. PowPoxurvs libro fingulari Regularum. Sr
a furiofo, cum eum compotem mentis effe putarem, pecu-
niam quafi mutuam acceperim, eaque in rem meam verfa fue-
rit: condi&tio furiofo adquiritur. |Nam ex quibus caufis igno-
rantibus nobis actiones adquiruntur, ex hisdem ?? etiam fu-
riofi nomine incipit agi poffe: veluti cum fernus eius ftipu-

latur, ?^* cum furtum ei fit, aut ?? damnum ei dando, in

legem Aquiliam committitur: aut fi forte, cum creditor fue-
rat, fraudandi eius caufa debitor alicui rem tradiderit.
/que erit, fi legetur ei, vel ?? fideicommiffum ei relinquatur.
$. r. Item fi is, qui feruo alieno crediderat, furere coeperit,
deinde feruus in rem domini id, quod mutuum acceperat,
verterit: furiofo condiCtio adquiritur, $. 2. Item fi alienam

pecuniam credendi caufa quis dederit, deinde compos mentis.
effe defierit: poftea confüumpta ea, furiofo condictio adquiri--
tur. $. 3. Etqui negotia furiofi gefferit ?9?, negotiorumge-.

ftorum ei obligatur ?'. i^ TE g
| XXV.VrPriANVvslibro fingulari Regularum. AcT10-
NvM genera funt duo: in rem, quae dicitur vindicatio: et in
perfonam, quae condictio appellatur. !n rem actio eft, per
quam rem noftram, quae ab alio poffidetur, petimus: et femper
aduerfus eum eft, qui rem poffidet. In perfonam actio eít,
qua cum eo agimus qui obligatus eft nobis ad faciendum ali-
quid, vel dandum: et femper aduerfus eundem locum habet.
$. r. ACtionum ?? autem quaedam ex contractu, : quaedam
ex fatto ??, quaedam in factum fünt. Ex contractu actio
eíft, quotiens quis fui lucri caufa cum aliquo contrahit: vel-
uti emendo, vendendo, locando, conducendo, et ceteris fi-
milibus. Ex facto ?* actio eft. quotiens ex eo teneri quis
incipit , quod ipfeadmilit: veluti ?? furtüm vel iniuriam com-
mifit ?^, vel damnum dedit. In factum actio dicitur, qualis
eft, exempli gratia, actio quae datur patrono aduerfus liber-
tüm, a.quo contra Edictum Praetoris in ius vocatus eft. $. 2.
Omnes autem actiones aut ciuiles dicuntur,-aut honorariae.

vefpondi. B. I8 Flor. s in: ef?, deleta eft, vt fit: dicendum et fi, et ita
quoque Hal. BR. . 19 Ap. Hal. i5, àbeft. GER. 20 .Flor. fa&um: 4a-
yi, et ita omnes. BR. Etiam Hal. et Rehd. GEE. . 21 Hal.efl.GEPB. 22
.. Rehd. refpondi. GEB. 234 Hal.etRehd. q40. GEB. — 236 Taur. co Nprebenfa.
- 24 Rehd.addit: efj, GE B. 25 Vulg. dicendum efl, cum.B R. | 26 Flor. alpi-
ratio eft deleta. BR. — 277 Hal. praefigit: aut. Vulg. et. BR. 28 Vulg. in-
lerit: cum.BR. — 29 Hal inferit: fí, Vulg. fi per. BR. — 30 Rehd. geffevat,

B R. 31 Gothofr, in nota: et eum obligat, fi ei aliquid abett. vulg. Hal.-

Haec nempe illis vltimis: ei obligatur, adiiciuntur. Sed et Hal. ad haec pa-
rentheíi inclufa in margine monet: baec alias def(unt. G. 32 Hal. Acio-
":0$. GEB. 33 Hal. ex padio, loco: ex fatto. GEB. . 34 Vulg. ex fadfo
antem. BR.. Hal éx peccato antem. GEB. 35 Hal, et Vulg. inferunt: fi.
nR. EdamRehd. GE s. 36 Hal. et Vulg. coummiferit: et mox : dederit.
BR. Etiam Rehd. GER. 37 Vulg. inferit: qui condemmatus fuerat. BR.
38 Ap. Hal. et Vulg. fib, abeft, et inter vndecim MSS. in Var. IV. V. Chri-
ftin. et Pal. L in Pal. II. abeft fequens: fibi. n S. Cruc. IL. prius: fibi, eft
expunctum. BR. Reliqua itaque Florentinam referunt: Vat. Y. VI. Barb. S.
Cruc. I. Magl. quibus adde Bynkersh. — In Rehd. prius illud fibi, abeft. GER.

39 Taur. SCAEPOLA. GER. — 40 Hal. PAVLVS. Vulg. MARTIANVS. -

y

et 25

ldem-.

DIGESTORVM LIB. XLIV. TIT. VII.

XXVI. Inzw libro V. de Cenfibus. Owwxs poe-
nales actiones poft litem inchoatam, et ad heredes trans-
eunt. 1 ;
XXVII PariwrAÀwvs libo XXVIL Quaeftionum.
OnricATiOoNES quae non propriis viribus confiftunt, ne-
que officio iudicis, neque Praetoris imperio, neque legis po-
teftate confirmantur. | |
| XXVIIL Ipzw libro T. Definitionum. AcTr10 in per-
fonam infertur, petitio, in rem: perfecutio, in rem, vel in
perfonam, rei perfequendae gratia. |
XXIX. PAvrvs libro IV. Refponforum. . Lvcrzo
Titio cum ex caufa iudicati pecunia deberetur, et eidem de-
bitori ?* aliam pecuniam crederet: in cautiorie pecuniae cre-
ditae non adiecit fibi ?? praeter eam pecuniam debitàm fibi ex
caufaiudicati. Quaero, an integrae fint vtraeque Lucio Ti-
tio petitiones ? Paulus refpondit, nihil proponi, cur non fint in«
tegrae, :
XXX. ScAEvorLA ?? libro I. Refponforum.

SER«

vvs effectus non idcirco, quod poftea indulgentia principali

libertatem confecutus eft, rediffe dicitur in obligationem cre-
ditorum. E T. ; r d |
XXXI. MaECcrzANvs ^? libro II. Fideicommifforum,
Now folum ftipulationes impoffibili condicione ** adplicatae,
nullius momenti funt: fed etiam.ceteri quoque contractus,
veluti emptiones, locationes , impoffibili condicione interpofi-
ta, aeque nullius momenti funt: quia in ea re, quae ex duo-
rum pluriumue confenfu agitur, omnium voluntas fpectetur
^2: quorum procul dubio in huiusmodi actu talis cogitatio
eft, vt nihil agi exiftiment adpofita *? ea condicione quam
fciant ** effe impotfibilem. H
XXXIIl. HeRMoGENIANVSs *? libro II Iuris Epi-
tomarum. Cvx ex vno delicto plures nafcuntur actiones,
ficut euenit cum arbores furtim caefae dicuntur, omnibus ex«
periri permitti, poft magnas tarietates optinuit, [X |
XXXIH. PaAvrvslibrolll. Decretorum. Cowsrmrt-
TVTIiONIBVS quibus oftenditur heredes poena nchn teneri,
placuit, fi viuus conuentus fuerat, etiam poenae perfecutio-
nem ;ransmiïam *9 videri: quafi lite conteftata cum mor«
tuo ^*, y | | u : |
XXXIV. IpnEw libro fingulari (de) concurrentibus
aCctionibus. Ovzr feruum alienum iniuriofe verberat ^9, ex

.vno facto incidit, et *? Aquiliam, etaCtionem iniuriarum: in-

iuria enim ex affectu fit, damnum ex culpa: et ideo poffunt

vtrae ?? competere; fed quidam ?*, altera electa alteram con- :

fumi: alii, per legis Aquiliae ?? actionem iniuriarum confu-

mi, quoniam defüt bonum et aequum effe, 5? condemnari

eum qui aeftimationem praeftitit: fed fi ante iniuriarum actum
| | boga t | | effet

Sed Bafil. MAEKIAN. mgz. Rehd.vt Hal GEBR. ^ 4t Gothofr. in notae
impoffibili conditioni. vulg. et Flal, Sed et Flor. ita aptatum : condicioni, quod
'faur. fequi debebat. BR. Ita et Rehd. GER. 42 Gothofr. in nota: fpe-

. &at. vulg. Hal. 1mmo Hal. et Vulg. habent fpecfatur, et ita quoque Rehd.

GEB. 43 Hal. pofita. GEB. — 44 Hal. et Vulg. fciunt. BR. — Etiam &ehd.
GP2B. ^. 45 Taur, HERMOcENIÍANV'S. GE B. 46 Gothofr. in notaz
remiffam non videri, v4/g. transmiffam non videri. Rehd. vt Vulg. GEB.
47 Taur. cuMortuo. Hal. eo mortuo, cui le&ioni valde fauet primaeua arche-
typi feriptura. Habebat illa : ewmortuo. e mutata in c, et nihil praeterea. Quod
eo diligentius notandum fuit, quod Anton. Auguftin. £. Exrend. 2. contrarium
afferere videatur. RR. — Taur. itaque ex prima fcriptura dare debebat: eV smor-
tu0. GEB. — 48 Taur. verVevrat. GEB. — 49 Gothofr. in nota: et in Aqui-
liam er in a&tionem. Haloand. ta quoque Vulg. et MSS. et Flor. ita fupple-
tum. BR. MSS. funt Vat. V. Barb. Chriftin. Pal. L. S. Cruc, I. Bynkersh. At
Rehd. et n Aquilam et iniuriarum acizonem , praepofitione: zs, pofteriore loco
abforpta, aut ex codice, vbi Taurelliano more legendum erat: 4Nimriarum.

'GEB. 50 Gothofr. in nota: vtraeque £aloand. — Sed et Taur. in margine

531 Hal. et Vulg.. addunt z
53 Vulg. praefigit: 2n-
JorA inria-

habet: vtraeque, etita quoque Rehd. GEE.
ajunt. BR. 52, Vulg. per legem Aquiliam. 9 R.

(

e(fet |
per P
Aqml,
fente?
(t«
geäffüf
"T
p (
d, li
y, & |
yon (f
jn gj
qentà,
tionen
Ytge
mmanei
eli
ein)
fionos
a p
fir, t
f 20
fücrom
intedi
(onte
dR
jn: 1
lor, f

- .ontr

bliam
um fni
X
&T g
1s pnt
l

Actro:
V, r
n
Y dmy
dl quo
ii
Püdorur
Uterdi t
X
n [it
BP c
qu&m qþ
À
h LIy
lis of
liäS Pot

Ht
QUE N
Wt l&
indy
EC
um Mj
a, [l
dmäa i
CEp,
ütrit: j
VLPLA4N
P hiQ

"

Ol
.t7 De.

3 D

du
Wib

D)
Ut
D lin
Ti
Dlnti

! S EM
Bw
Dem t

fom,
liate,
hidus,
if«
T
GU
agïtaüo
t qu

ts
&3'0595 j
J df«

YSTI
tentt
[ It

.
H u
1: [l
ofnt
O
conlüe
m
ifum
dit

n n
j, 0

| f&hd.
p vt
qo
d
: Quod
rinum
V m
1 Aqui-
) x
jelt
r
mdrä«füc
jitts
ii m
TA

íis pendeant. ..

.3$.eft notatum, BR. — 7I Rehd. autem, loco: etiam. GEB.

DIGESTORVM LIB..XLIV.: TIT. .VII.

. effet 5*, «teneri eum ex lege Aquilia: fed et haec fententia

per Praetorem inhibenda eft: nifi in id quod amplius ex lege
Aquilia competit, agatur: rationabilius itaque eft eam admitti
fententiam, vt liceat ei, quam voluerit, aCtionem prius exer-
cere: quod autem amplius in altera eft, etiam hoc exfequi
55 $. r. Si is cui rem commodauero, eam fubripuerit, te-
nebitur quidem et commodati actione et condictione: fed al-
tera actio alteram peremit ?? aut ipfo iure, aut per exceptio-
nem: quod eft totius ?*. . $. 2. Hinc de colono refponfum
eít, fi aliquid ex fundo fübtraxerit, teneri eum ?? condictio-
ne, et furti: quin etiam ex locato: et poena quidem furti
non confunditur, illae autem inter 5? fe mifcentur. Et hoc

inlegis Aquiliae aCtione dicitur, fi tibi commodauero vetfti-

menta, et tu ea ruperis: vtraeque enim actiones rei perfecu-
tionem continent: et quidem poft legis Aquiliae, aCctionem,
vtique commodati finietur: poft commodati , an Aquiliae *? re-
maneat in eo quod in repetitione ?* triginta dierum amplius
eft, dubitatur: fed verius eft, remanere: quia fimplo accedit,
etfimplo fübducto locum non ?? habet. | |
XXXV. Ipn£gn libro L ad Edifctum Praetoris 9. Iw
honorariis actionibus fic effe definiendum Catfius ait, vt quae
rei perfecutionem habeant: hae ?* etiam poft annum daren-

ur, ceterae intra annum. — Honorariae autem , quae polt an-

num non dantur, nec in heredem $? dandae funt: vt tamen

juctum ei extorqueatur, ficut fit in actionem ?* doli mali , et

interdicto vnde vi, et fimilibus. Illae autem rei perfecutionem
continent, quibus perfequimur, quod ex Qatrimoqlo .nobls
abeít: vt cum agimus cum bonorum pofleflore debitoris no-
ftri: item Publiciana, quae ad exemplum vindicationis da-
tur. Sed cum refciffa vfüucapione redditur, anno finitur: quia
contra ius ciuile datur. $. r. In Duumuiros et ?* Rempu-
blicam etiam poft aunum actio datur ex contractu magiítra-

. tuum municipalium.

XXXVI. VrPrawvs 9? libro IL. ad Edictum. . Cxs-
SAT ignominiain conduCtionibus, quamuis ex famofis cau-
XXXVII. Ingw 5? libro IV. ad Edictum Praetoris 7?.
Acr10Nrs verbo continetur in rem, in perfonam, directa,
vtilis, praeiudicium, ficut ait Pomponius: ftipulationes et-
jam 7! quae Praetoriae fünt, quia aCtionum inftar obtinent:
vt damni infe&i, legatorum, etíi quae fimiles funt. Inter-
dicta quoque^actionis verbo continentur. $. r. Mixtae funt
aCtiones, in quibus vterque actor eft 7?^: vtputa finium re-
gundorum, familiae ercifcundae, communi diuidundo *?,
interdiCctum vti poffidetis **, vtrubi. — ^ ^ — — E
XXXVIIL Pavrvs^*libro III. ad Edictum. . Now
figura litterarum, fed oratione quam exprimunt litterae, obli-
gamur: quatenus placuit non minus valere, quod ícriptura,
quam quod vocibus lingua figuratis ** fignificaretur. — .
XXXIX. Garvs ** libro III. ad Ediftum prouinciale.

FirrvsrFAMILIAS ex omnibus caufis tamquam paterfami-

lias obligatur, et ob id agi cum eo tamquam cum patrefami-
lias poteft. - | od

Zuriarum. BR. Etiam Rehd. GE B. — 54 Hal. fit. GEB. . 55 Gothofr. in
nota: Al. confequi. Jta Taur. in margine, et Hal. et Rehd. GE B. — 56 Hgl.
et Rchd. perimit, et poterat Taur. dare: perEmit. GEB. $7 Gothofr. in
nota: Lege: tatius. Nempe Taur. habet: tOtius, quod inepte a quo-
dam eft receptum. Hal. et Rehd. zutjus. GEB. . 58 Hal. inferit; et. GEB.
59 Hal. intra. GEB. — 60 Hal. et Vulg. Aquilia, et Flor. e deleta. pR. — Et-
iam Rehd. A4uilia. GEB. — 61 Rehd. vepetitionem. GEB. — 62 Conf. Aue-
ran. II. Interpr. Iuv. 28. 1. 49. GER. 63 Vox: Praetoris Flor. vncis 1n-
cluía, adeoque deleta eít. n g. 64 Rehd. eae, GEB. 65 Rehd, Perede.
GE B. 66 Hal. et Vulg. acone. BR. Etiam Rehd. GER. -
inferit: ?. GEB. — .68-Vulg. IDEM. pR. Vtet Rehd. GEB. — 69 Vulg.
VLPIANVS.BR. Vtet Rehd. GEz. — 7o Flor. hic fe res habet, vt ad L.
72 Rehd.

addit: et reus, GER. — 73. Taur. dEBiduudo. Sed et erat: commmuni. ed w

67. Rehd:

.93$-
XL. PAvrvs libro XLI, ad Edictum. HgmsxnprTA-

RIARVM a36tionum loco habentur et legata, quamuis ab he-
rede coeperint. v :
XLL IpnEMw libro XXIL ad Edictum. QvorikeNs
lex obligationem introducit, niíi (i *5 nominatim cauerit
vt fola ea aCtione vtamur, etiam veteres eo nomine. a&iones',
competere. $. r. Si *? eodem fatto duae competant actio-
nes, poftea iudicis potius partes effe, vt quo plus fit in re-,
liqua aCtione, id aCtor ferat: fi tantundem , aut minus: id con-
fequatur ?9, . "
XLII. VrPerANvs libro XXL. ad Edictum. ÍIs, cui
fub condicione legatum eft, pendente condicione non eft
creïd1t9r: fed tunc cum exfítiterit condicio: quamuis eum,
qui .fflpulatus eft füb condicione, placet ?* etiam pendente
condicione creditorem effe. ' $. 1. Creditores eos accipere 8*
debemus, qui aliquam actionem vel ciuilem. habent, fic ta-
men ne exceptione fübmoueantur, vel honorariam aCtionem
53, velin factum. :
XLII. Pavrvslibro LXXIL ad Edictum. Onrrz-
GARI ?^ poteft paterfamilias, füae poteftatis pubes, com-
pos mentis. Pupillus fine tutoris auctoritate non obligatur
lureciuili, Seruus autem ex contraétibus non obligatur.
. XLIV. IpE&w libro LXXIV. ad Edi&tum Praetoris.
OsriGcATIONVM fere quattuor caufae funt: aut enim dies
in his eft, aut condirio, aut modus, aut acceffio. $. r. Circa
diem duplex infpeCtio eft: nam velex die incipit obligatio, aut
conferturin diem. Ex die, veluti KAtENDp1:s MAnTIIS
DARE SPONDES? cuius natura haec eft, vt ante diem non

exigatur. ÁAd diem autem, vsovE AD KALENDAS Da-

RE SPONDES? Placet etiam *?ad tempus obligationem con-
ftitui non poffe: non magis quam legatum. ' Nam quod alicui -

deberi **coepit, certismodis definit debere: plane poft tem-
|pus füipulator vel pa&i conuenti, vel doli mali exceptione
fuümmoueri poterit, Sic et in tradendo, fi quis dixerit fefo..
lum fine füperficie tradere, nihil proficit, quo minus et fu-

perficies transeat, quae natura folo cohaeret. $. 2. Condi-
cio vero efficax eft, quae in conftituenda obligatione 57 inferi.
tur, non quae polt perfectam .eam ponitur: veluti, cE N-

TVM DARE SPONDES, NISI NAVIS EX ÁSIA VENK-

RIT? fed *5 hoc caífu exiftente condicione locus erit exce-

'ptioni pa&ti conuenti, vel doli mali, $. 3. Modus $? obili-

gationis eft, cum ftipulamur decem aut hominem: nam al-.
'terius folutiototam obligationem interemit ?? :nec alter ?! peti

poteft, vtique quamdiu vtrumque eft. $. 4. Acceflio vero in

- obligatione aut perfonae aut rei fit: perfonae, cum mihi aut

Titio ftipulor: rei, cum mihidecem, aut Titio hominem ftipu-
lor: vbi quaeritur, an ipfo iure fiat liberatio homine foluto

Titio. $. 5. Si ita ?? ftipulatus fim, s1 FVNDbVM NON
DEDERIS, CENTVM ?? DARE SPONDES? fola centum

*in* ftipulatione funt, in exfolutione fundus. $. 6. Sed fi
nauem fieri ftipulatus fum ?^, et fi non feceris, centum: vi-

dendum, vtrum duae ftipulationes fint, pura, et condiciona- .

lis ,

in o mutata. BR. 74 Hal. et Vulg. inferunt: et. BR. Sed et ita Rehd.
GE B. 75 Hal. ec Rehd. Idem. G& &. 76 Taur. figOratis. GE B. 7Y
Hal. et Rehd. Scaeuola. GEB. — 78 In Rehd. fj, abeit. GEg. 79 Hal. et
Vulg. inferunt; ex, et hoc etiaimn Flor. inter verfus cít adfcriptum. BR. [taque-
que Rehd. GE B. &o Rehd. confequitur. GEB. 81 Hal. et Rehd. pla-
cHit, GEB. — $2 Taur. accEpere. GEB. 83. Ap. Hal. a&diosem, abeft.
GE B. 84 Vide Cuiac. l. Obf. 23. GEB. — $5 Taur. in margine: azutem,
et ita quoque Hal. et Rehd. GEB. . 86 Lego cum Vulg. Nor: deberi. BR.
Et ita legere debebat Taur. deberE. — Yta et Rehd. GE g. 87 Rehd. conjii-
tuendo obligationi. Sed ifti voci fuperfcriptum: al. da, et huic: al. we. GER,
88 Hal.inferit: et. GEB. . 89 Rehd. inferit: aztem. GEB. 90 Hal. u-
terimit. GEB. 91 Gothofr, in nota: nec alterum. vzlgat. nec aliter, Ha-
loaud. G EB. 92 Hal. et Rehd. inferunt: a te. GER. ^ 95 Vulg. inferitz
mibi.BR. Vide Auetan, L, Interpre Inr. 24. GE B. 94 Hal. et Vulg. fin.
KRrrrrf 3 | B R.

936 DIGESTORVM LIB. XLIV. TIT. VIL

lis, et exiftens fequentis ?5 condicio non tollat priorem: an
- vero transferat in fe, et quafi nouatio prioris fiat? quod ma-
gis verurm eft. : :

XLV. IpEw libro V. ad Plautium. Is qui ex ftipu--

latu Stichum debeat ??, fi eum ante moram manumiferit,
etis, priusquam füper eo promiffor conueniretur, deceffe-
rit, non tenetur: non enim per eum ftetiffe videtur, quo mi-
nus eum praeftaret. : E t
XLVI. In&w libro VIIL. *ad Plautium*. FvnRrosvs
et pupillus, vbi ex re a&io venit, obligantur, etiam fine
curatore, vel tutoris auctoritate: veluti fi communem fun-
dum habeo cum his ?* ,. et aliquid iu eum impendero, vel da-
mnum in eo püpillus dederit: nam iudicio communi diuidundo
obligabuntur. s v H
XLVII. InE « exlibro XIV. *ad Plautium*. AgRz1A-
N v.s ait multum intereffe, quaeras, vtrum aliquis obligetur,
an aliquis liberetur ?. Vbi de obligando quaeritur, propenfio-
res effe debere nos, fi habeamus occafionem, ad negandum.
Vbide liberando, ex diuerfo , vt facilior fis ?5ad liberationem.
XLVIII. InEw libro XVI. *ad Plautium*. — Iw qui-
buscumque negotiis fermone opus non eft, fufficiente confen-
fu, iis ?? etiam furdus interuenire poteft: quia poteft intel-
legere et confentire *9??, veluti in locationibus, conductio-
nibus, * emptionibus, et ceteris. !
XLIX. Ipkw libro XVIIL *ad Plautium*, . Ex con-
^tractibus venientes aCtiones in heredes dantur, licet deli-
&um quoque verfetur:. veluti cum tutor in tutela gerenda
dolo fecerit, aut is apud quem depofitum eft. . Quo cafu et-
iam cum filiusfamilias aut feruus quid tale commifit ^, de pe-
culio a€Ctio datur, non noxalis. i n |
. L. Powroerivs libro VIT. ex Plautio?, Qvobp quis
aliquo anno dare promittit, aut dare damnatur, ei poteftas eft
quolibet eius anni die. dandi. | '
LI. C&grsvs libro IIT. Digeftorum.. N turzr aliud eft

aCtio, quam ius, quod fibi debeatur ^, iudicio perfequendi. |
JX LIL MopsesT1iNvslibro IIl. Regularum. OstürGa-

MVR aut re, aut verbis, aut fimul vtroque, aut confenfu,
autlege, aut iure honorario, aut ? neceífitate, aut ex pec-
cato 9. $. r. Reobligamur, cum res ibfa * intercedit. $. 2.
Verbis, cum praecedit interrogatio, et fequitur congruens ?
refponfio. $. 3. Re et verbis pariter obligamur, cum et res
interrogationi ? intercedit. $. 4. Confentientes in aliquam
rem, ex '? confenfu obligari neceffario ex voluntate noftra
videmur. $. 5. Lege obligamur, cum obtemperantes legi-
bus aliquid fecundum praeceptum legis, aut contra facimus.
$. 6. lure honorario obligamur ex his, quae Edicto perpetuo,
vel Magiftratu ** fieri praeciï)iuntur,' vel fieri prohibentur.
$. 7. Neceffitate obligantur, quibus non licet aliud facere,
quam quod praeceptum.eft: quod euenit in neceffario herede.

8zR, Rehd. vt Flor. GE B. 95 Rehd. fequens. GE B. . 96 Vulg. debet,
BR, Etiam Rehd. GER. 97 Flor. erat: cum is, quod ftare poterat : cum
4i$. Sed adípiretio addita. BR. Etiam Rehd. cum bis, vt Flor. iaQum, vt
fit, ceu reor, cum biis, more recentiorum temporum. GE B. 9& Hal. et
Vulg. faciliores fimus. & R. Etiam Rehd. GER. 99. Taur. ls. Hal. et Vulg.
in bisW. BR. ]Ita et Rehd. GER. 100 Vulgo: et conufeutire, abfunt. BR.
Etiam in Rehd. GE . [ Rehd. praefigit: et. GEB. — 2 Hal. coumiferit.
3 Hal. hanc inícriptionem habet integram. GEz. — 4 Rehd. de/ebatur. GE B.
Hal. :debetur, 5 Hal.etVulg. inferunt: ex, BR. Etiam Rehd. GEB. 6
Vulg. ex facto. Sed et Bafil. ? àzà àpae]^uzTos. BR. Rehd. vt Vulg. GEB. — 7
In Rehd. ipfa, abeft. GE s. 8 Gothofr. in nota: congrua. vulg. Hal. Et-
iam Rehd. congraua. GE B.

et Rehd. GER. 10 Ap. Hal. ex, abeft. GEB. II Hal. habet: vel a

magifiratu, Cod. Bynkersh. vt magifivatu, . Sed communem : vel agiflratu, pe- |

ferunt Vat. L. H Barb. Chriftin, Pal. L. S. Cruc. L II. vt et Rehd. GEB. 12
Gothofr. in nota: ex facfo, vulgat. Etiam Rehd. GEs. 13 Hal. LABEO.
GEB. 14 Vulg. concurrere. 8&..— Etiam Rehd. GEz. I5 Ap. Hal. et

redem fimilesque perfonas ?? transire, . - : (5 Dd
LIX. LiczN N1vs RvgiuNvs ?* libro VIII. Regula-
.rum. PvPrLLüvs mutuam pecuniamaccipiendo, ne quidem

9 Hal.et Vulg. et ves et interrogatio. BR. lta-

.$..8. Ex peccato '? obligamur, cumin facto quaeftionis fum-
ma conftitit. $. g. Etiam nudus confenfüs fufficit obligatios -
ni, quamuis verbis hoc exprimi poffit, . $. 10. Sed et nutu -

folo pleraque confiftunt.

^ LIII. Inxalibro IIL Regularum. Prvma deli&tain
vna re plures admittunt aCtiones: fed non poffe omnibus vti, -

probatuim eft: nam fi ex vna obligatione plures a&tiones na-

fcantur, vna tantummodo , non omnibus, vtendum eft. É
Cum generaliter adicimus, YV E AD QVEM EA RES PER-
TINEBIT: et adrogati, et eorum qui iure nobis fuüccedunt,

perfonas comprehendimns. | |
LIV. Ingx.libro V. Regularum. CoxTRAcTvS
imaginarii etiam in emptionibus iuris vinculum non optinent,
cum fides fatti fimulatur, non intercedente veritate.

LV. IlAvorenvs '? libro XII. Epiftularum. Iw -

omnibus rebus, quae dominium transferunt, concurrat *^,
oportet, affectus ex vtraque parte contrahentium : nam fiue
ea Venditio, fiue donatio, fiue conductio *5, fiue quaelibet

alia caufa contrahendifuit *5, nifi animus vtriusque confen-

tit, perduci ad effectum in ** quod inchoatur, non poteft,

LVI. PowproNivs libro XX. ad Quintum Mucium. -
QvarcvnwQvk aCtiones ferui mei nomine mihi coeperunt

competere, vel ex duodecim Tabulis *3, vel ex lege Aqui-
lia, vel iniuriarum, vel furti: eaedem *? durant, etiam fifer-
uus poftea, vel manumiffus, vel mortuus fuerit. — Sed et
: . . » * / " . *(4* o zo
condictio ex furtiua caufa competit: nifi fi nactus poffef-
fionem ferui, aut alienauero, aut manumifero ^* eum.

LVII. Inew libro XXXVI. *ad Quintum Mucium *. I :

omnibus negotiis contrahendis, fiue bona fide ?? fint, fiue
non fint, fi error aliquis interuenit ??, vt aliud fentiat, puta,

| qui emit, aut qui conducit ?^*^, aliud qui cum his contrahit:

nihil valet quod acti ? fit ^9. Et idem in focietate quoque
co&unda refpondendum eft, vtfi diffentiant, aliud ?* alio exi-

ftimante ?5, nihil valet ?? ea focietas, quae in confenfü :

confittit. | TE
LVIIL. CarrrisTRATvs libio L Edi&i monitorii,
ScIENDVM elft ex omnibus caufis lites conteftatas et in he-

iure naturali obligatur *.

LX. VrPrANwvs libro XVII. ad | Edi&;u'm. ONvw-

QvAM aCtiones poenales de eadem pecunia concurrentes alia
aliam confumit. | - : | al dnBEA E
LXl. ScAEVOLA libro XXVIII. Digeftorum. Pno-
CVRATOR 5eii admifit ? fubícriptionem ad ?? argentarium
vafcularium in verba infra fcriptat Aovxoc KaAxvdioc ?* &ré-
vvuy xoc3uwe TpoyyoxmTOXi, 6slv 39 Aowmg mxÓ xpiv oeiAOusvo

T 0sivi T0Gx ??, . Quaero, an Gaium Seium obligare potuit?.

r2 ! . Re«

Vulg, fiue condu&iio, abfant, & R. In Rehd, frue denatio fiue cotdu&tio, abfunt.
G E R. 16 Hal.fit GEP. . 17 Ap. Hal. in, abeft. Vulg. mutat in: id,
quod malim, B R. Rehd. vt Vulg. GER. 18 Vulg. ex lege XII. tabulavum.
BR. la et Rehd. G&&. — .19 Rehd. beedem. ex qua le&ione conftat, 7à
bee non indicare: 2ae, vt multis vifum, fed: eae. GEB. 20 KRehd. mifi
fim , fed haec pofterior vox línea transuerfa eft deleta, a nonnemine, qui re»
&ius vltimam lizeram ;z punc&to deletionis fignaffet, GE B, 2Y Flor. eft ma-
numifero.G EB.- — 22 Vulg. bomae fidei. BR. — 23 Hal interwenerit. — 24
Hal. coznduxit. G ER. 25 Rehd. actum. G E B. 26 Rehd. acli efl. GE R.
27 Kehd. inferit: pro. GER. 28 Kehd. exiflfimantes. GEB. 29 Hal.
valeat. GEB. 30 Hal. et Rehd. fimilesque fucceffores. G&B. 31 Hal. VENV-
LEIVS.Vulg. Lucius. B&. Rehd. vt Hal. GEB. — 32 Gothofr. in. nota: Al.
mifit, vel emitit. Rehd. mifit. GEB. |.33 Hal. apud. GER. - 34 Vulg. KAa/3ies,
B R. 35 Hal i, et mox: j44*. GE B.

Téra, abíunt. BR. le etiam in verfione omifit. Cererum verfio Graecorum.
vulgo ita fe habet: Lucius Kalandius vecognoui , quemadmodum fupra fcriptum eft,
reliqua a mobis debentar tot illi. — Atque ita quoque Hal, in Graecis, vltimis ta-
- u ( men;

36 Ap. Hal. et Vulg. vZ 2ews.

j

(int
Ym

)

"n
&i
li
fiam ey
frar
fiput
erit qu
Íi, aníé
fripoht
feefft, t
tediüm
tertopet
Vuque v
&dnuie
te ONX".'
Obl
plicte
ERIT,
tertopa
D480 |
üt, vt
? füb C
üpri
Wtl
ATE

D vt
M
n p
Àp. Hl

-O(QUu

f Gri
DEU

N
i qugd lC
ii DA
Ptl a.
Wt |
Plo gl
Ti f i
Si. BR. 1
VUl
Mu
"It etan

—

u
1 f
àelibet
onfen.
wotel
Qum,
Derunt
: dj
n at
d d
p
l
tD
; Ti
,
Vrahibs
(ogae
J 6Ij«
nfenft

pito?f
817

M

quia

Ynre
hs t

h
nnum
ia
gt
otui
N

, ii
[ If id»
yalari
nhat, 7),
"
,gitt

-DIGESTORVM LIB. XLIV. TIT. VIL LIB. XLV. TIT. L ^ 337

Refpondit ?*, Seium, fi alioquin obligatus non effet, non
propter ?? quod ea fcriptura, quae proponeretur, interpofita
fit, obligatum effe. $. 1. Seia cum falarium conftituere vel-
let, ita epiftulam emifit: Lvcro Tirro sarvTEM. Sr
IN ?? EODEM ANIMO, ET EADEM AFFECTIONE

- CIRCA ME ES, QVI ^? SEMPER FVISTI: EX CONTI-
NENTI ACCEPTIS L:iTTERIS MEIS, DISTRACTA RE

TVA, VENI: Hoc ^* TIBI QVAMDIV VIVAM PRAE-
STABO, ANNVOS DECEM: SCIO ENIM QVIA ^? vAr-
DE ME BENE AMES. Quaero, cum et rem fuam diftraxe-
rit Lucius Titius, et ad eam ^? profectus fit, et ex eo cum *
ea.fit: an ei ex his epiftulis falarium annuum debeatur? Re-
fpondit ^^, ex perfonis caufisque, eum, cuius notio fit, ae-
ftimaturum, an actio danda fit. *? '

.DIGESTORVM SEV PANDECTARVM
UUPOARSÁOSERTIMA : X

LIBER Q;VI-ADRAGESIMV-SQVINTVSA

DE VERBORVM OBLIGATIONIBVS 7.-
VriPriawvs libro XLVIII. ad -'Sabinum. *

TIPVLATIO non poteft confici, nifi vtroque loquente,
et ideo. neque mutus, neque furdus, neque infans ftipu-
lationem contrahere poffunt: nec abfens quidem: quo-

niam exaudire ? inuicem debent. . Si quis igitur ex his vult *.

ftipulari, per feruum praefentem ftipnletur, et adquiret ei ex
ftipulatu a&ctionem. [tem fi quis * obligari velit, iubeat, et
erit quod iuffii 'oblicatus. '
fi, antequam fibi * refponderetur *, difceffit, inutilem efficit
ftipulationem. : Sin * vero praefens interrogauerit, mox di-
fceffit, et reuerfo refponfum eft, obligat: interuallum enim
medium ? non vitiauit obligationem. $. 2. Si quis ita in-
terroget 19, paABis? ** refponderit, Qv1pNi? et ** is
vtique in ea caufa eít, vt obligetur. Contra *? fi fine verbis
adnuiffet. ..]Non tantum autem ciuiliter **, fed nec naturali-
ter obligatur, qui ita adnuit *^: et ideo recte dictum eft, non
obligari pro eo nec *5 fideiufforem quidem. $. 3. Si quis fim-
pliciter interrogatus ^* refponderit, s1 ILLVD FACTVM
ERIT, DABO: nonobligari eum conftat. Aut ** fi ita in-
terrogatus, INTRA KALENDAS QVINTAS? refponderit,
DABO IDIBVS: aeqnenon obligatur. Non enim fic refpon-

dit, vt interrogatus eft. Et verfa vice fi interrogatus fuerit

I9 fnb condicione, refponderit pure: dicendum erit eum, non
obligari. Cum adicit ?? aliquid , vel detrahit obligationi, fem-
per probandum eft, vitiatam eífe obligationem: nifi ftipulatori
diuerfitas refponfionis ilico placuerit: tunc enim ?* alia fti-

men, vtiam monitum, omiffi. GEB. 47 Hal. et Vulg. potuevit? refpondi.
BR. Poefterius habet et Rehd. G x g. 38 Hal. propterea. Ego transpono:
zon propterea, quod fcriptura. B R. Etita plane habet Rehd. GER. . 39
Ap. Hal. et Vulg. iz, abeft. BR. Rehd. vt Flor. GE B. — 40 Hal. quo. Vulg.
qua. BR. Rehd. vt Hal. GEB. — 41 Hal. bic. GEB.-. x
quod. GEB. .. 453 Hal. eandem. GEB. 44 Hal. et Rehd. refpondi. G E B.
45 In Rehd. hic eft fzriptum in nouo verfu: Explicit prima pars digefli noui.
.. 1 Rehd. oblisatione. G EB. 2 Hal. infcriptionem habet integram ,
nifi. quod legat: /;b. XVIIl. GER. 3 Rehd. inferit: fà. G E B. 4 Vulg.
velit. B R. 5 Vulg. inferit: ex bis. BR. Forte ex biis, vt Rehd, hic et
paulo ante. G E B. 6 Ap. Hal. fibi, abeft. G & B. 7 In Rehd. verba: fi
antequam . fibi vefponderetur , abíunt , et loco eorum vocula: c;x, adeft. Sed
paulo poft deeft haec vocula, et loco eius legitur: fi antequam vefponderetur ,
7ü fibi quidem negle&o, infigni fane tranfpofitione. GEB. — 8 Hal. et Vulg.
Si.BR. Sed integra Hal. le&io ita fe habet: fi vero praefens interrogauit ,
et antequam refponderetur, difceffit, et veuevfo. G. B. — 9 Gothotr. in nota:
modicum. vulg. Vulg. habet: interuallum enim medii temporis modicum. B R.
Et ita etiam Rehd. niíi quod 72 ssodicum , abfit, GE B. Io Rehd. znterro-

getur. GEB.

11 Rehd, praefigit; et. GEE. Quod et facit Hal, — 12

$. r. Qui praefens interrogauit,

42 Hal. et Rehd.-

|

| pulatio contra&ta effe videtur. $. 4. Si ftipulanti mihi de-

cem, tu viginti refpondeas: non eífe contractam obligatio-

nem,.nifi indecem, conftat. Ex contrario quoque, fi me vi-
ginti interrogante, tu decem refpondeas, obligatio nifi in de-
cem non erit contracta: licet enim oportet ?? congruere fum-
mam, attamen manifeftiffimum eft ?5 viginti et decem ineffe.
$.. 5. Sed ?* fi mihi Pamphilum ftipulanti, tu Pamphilum et
Stichum fpoponderis ?5, Stichi adie&tionem pro fuperuacuo
habendam puto: nam fi tot funt ftipulationes, quot ^9 cor-
pora: duae funt quodammodo ftipulationes, vna vtilis, alia
inutilis: neque vitiatur vtilis per hanc inutilem. $. 6. Ea-

| dem ?* an alia lingua refpondeatur, nihil intereft. Proinde
fi quis Latine interrogauerit, ?? refpondeatur ei Graece: dum-

modo congruenter refpondeatur, obligatio conftituta eft.
Idem per contrarium ??, Sed vtrum hoc vsque ad Graecum
fermonem tantum protrahimus: an veroet adalium, Poenum
forte, vel Affyrium ??, vel cuius ?* alterius linguae, dubi-
tari poteft? Et ?? fcriptura Sabini, fed et ?*5 verum ?* pati-
tur ?5?, vt omnis fermo contineat verborum obligationem :
ita tamen vt vterque alterius linguam intellegat, fiue per fe
36, fiue per verum interpretem. | j
| II. Pavrvslibro XII. ad Sabinum ?**, STiPvra-
TIONVM quaedam in dando, quaedam in faciendo confiftunt
38, (. r. Et harum omnium quaedam partium praeftatio-
nem recipiunt, veluti cum decem dari ftipulamur: quaedam
39 non recipiunt, vt in his quae natura diuifionem non ad-
mittunt: veluti cum viam , iter, aCtum ftipulamur: quaedam
partis quidem dationem *? natura ^* recipiunt, fed nifi tota dan-
tur *^?, ftipülationi fatis non fit: veluti cum hominem genera-
liter ftipulor, aut lancem, aut quodlibet ^? vas, Nam ^* fi
! s Stichi

Ap. Hal. et, abeft. Vulg. etiam. BR. — 13 Rehd. ecomtra. GEB. — 14 Hal.
«on tantum euin nou ciuiliter. 15 Rehd.anmnuuerit. GEB. 16 Hal. ne. GE B,
17 Hal. inferit: fub conditione. Rehd, znterrogatus fuevit et ille fub condi-
tiome etc. GEB. . 18 Hal et, loco: aut. GER. !9 Ap. Hal. fue-
rit, abeít. GEB. .. 20 Gothofr. in nota : . adiicitur aliquid vel detra-
hitur. vslg. Hal. Etiam Rehd. GEB. 21.In Rehd. emnzm, abceít.
G E B. 22, Hal. et Vulg. oporteat. BR. Etiam Rehd. GER. 23 Rehd,
inferit: 2. G E B. 24 Hal. inferit: et. G EB. 25 Hal. refponderis. G x B.
26 Hal. et Vulg. inferunt: fuut..BR. . Etiam Rehd. GEB. — 27 Vulg. infe-
rit* antem.. B R. 28 Rehd. praefigit* et. G E B. 29 Rehd. [dem et per
coutrarium-efl. G E B. 30 TYaur. AffVrium. GEB, 31 Rehd. caiuslibet.
GE B. 32 Hal. inferit: exflat. Vide Noodt. c. $. de Pactig. 8R. . Rehd.
vt Hal. GEE. 33 Confer Van de Water III. Obf. 12. GER. 34 Vi-
de Noodt de Pacl. et. "Transact. c. $. GEB. 35 Rehd. puto, loco: pati-
tur. G E B. 36 In Rehd. fige per fe, abfunt. GEB. — 37 Hal. PAVLVS$
lib. XXVII. ad edictum. G E B. 38 Vide Noodt. L. Probab. 12. BR. — 39
Rehd. inferit: partem. GEB. 40 Vulg. praeflationem. R. 41 Hal.
et Vulg. inferunt: faj. BR. Etiam Rehd. GER. 42 Vulg. dentav. BR.'
Etiam Rehd. GE. 43 Vulg.inferit: alind. B R, 44 Hal. et Vulg. in-

ferunt ;

938 A DIGESTORVM LIB. XLV. TIT. L

Stichi pars foluta fit, nondum in vlla *5 parte ftipula-
tionis liberatio nata eft, fed aut ftatim repeti poteft, aut in
*6 pendenti eft, donecalius detur. Eiusdem condicionis eft
haec ftipulatio, SrTrcuvM AvT PAMPHILVM DARI?
$. 2. Ex his igitur ftipulationibus ne *7? heredes ^* quidem
pro parte foluendo liberari poffunt , quamdiu non eandem rem
omnes dederint: non enim ex perfona heredum condicio obli-
gationis immutatur. Etideo fi diuifionem res promiffa non
recipit, veluti via: heredes promifforis finguli in folidum te-
nentür. Sed quo cafu vnus ex heredibus folidum praeftiterit,
repetitionem *? habebit a coherede 59 , familiae hercifcundae

iudicio. Ex quo quidem accidere ** Pomponius ait, vt et

ftipulatoris viae, vel itineris heredes, üggulig.in folidupl ha-
beant aCtionem : fed quidam hoc cafu extingui ftipulationem

putant, quia 57 per fingulos adquiri feruitus non poteft : fed.

non facit inutilem ftipulationem difficultas praeftationis. $. 3.
Si tamen hominem ftipulatus, cum vno ex heredibus promiffo-
ris egero : pars dumtaxat ceterorum obligationi fupererit, vt
et 53 folui poteft. Idemque eft, fi vni ex heredibus accepto
latum fit. $. 4. Idemque eft ** in ipfo promiffore, et ?? fi-
deiufforibus eius, quod diximus in heredibus. $. 5. Item ?^
fi in facto fit füipulatio, veluti fi ita ftipulatus fuero, PER
TE NON FIERI, NEQVE PER HEREDEM TVVM,
QVO MINVS MIHI IRE AGERE LI CEAT? et vnus ex
pluribus heredibus prohibuerit: tenentur quidem et ?* cohe-
redes eius, fed familiae hercifcundae iudicio ab eo repetent
quod praeftiterint 59: hoc et Iulianus et Pomponius probant.
$. 6. Contra autem fi ftipulator decefferit, qui ftipulatus erat,
fibi heredique fuo 5? agere licere, et vnus ex heredibus eius
prohibeatur , interefíe dicemus, vtrum in folidum committa-
tur ftipulatio *?, an pro parte eius qui prohibitus eft : nam fi
poena ftipulationi adiecta fit, in folidum committetur: fed
qui non funt prohibiti , doli mali $1 exceptione fummouebun-
tur: fiue ?? poena nulla pofita 9? fit, tunc pro parte eius
tantum qui prohibitus eft, committetür ftipulatio. :
— .. .HL VzrPiaNvs libro XLIX. ** ad Sabinum.. IpEM
juris eft et in illa ftipulatione, MiHI HEREDIQVE MEO
HABERE LICERE. $. I. Sed haec differentia illam habet
rationem, quod, vbi vnus ex heredibus' prohibetur, non pot-
eft coheres ex ftipulatu agere, cnius nihil intereft, nifi poena
fübiecta fit: nam poena fubiecta efficit *?, vt omnuibus com-
mittatur: quia hic non quaerimus ?* cuius interfit: enimueéro
vbi vnus ex heredibus prohibet, omnes tenentur heredes: in-
tereft enim prohibiti, anemine prohiberi. - :
IV. PAavrvs libro XII. ad Sabinum **. EADEM
dicemus, et fi dolum abetfe a te, heredeque tuo ftipulatus fim,
et aut promiffor, autftipulator pluribus heredibus relictis de-

ferunt: et. BR, Etiam Rehd. GE&B.. | 45 Gothofr. in nota: in nulla. Hal.
Vti Hal. habet, ita fa&um Flor. et fimiliter pleraque Ms3S. . In Cod. Chriftin.
kegitur: vna, loco: vila. BR. Cum Hal. faciunt: Barb. S. Cruc. I. Magl.
cum Taur. Vat. L 'et Bynkersh. | In S. Cruc. Hl. et in Rehd. fa&um vt eft Flor.
et in hoc quidem ex: zu "ulla. G EB. 46 Flor. etiamnunc eft : zmpendenti.
B R. 41 Vulg. nec. BR. — 48 Rehd. mec beredes eius quidem GEB. — 49
Vulg. petitionem. £ R. Etita Rehd. GER. 50 Hal a cobaeredibus. GEE.'
51 Hal. et Vulg. inferunt: poffe. BR. Rehd. accidere potefl, vt Pomponius.
G E B. 32, S. L. in nota: Haloander legit: fi vevo. — Quid in huiüs . notae
initio S. L. fibivelit, ignoro. . Hal.in hoc loco a Florentiaa non recedit. | Su-
fpicor S. L. voluiffe haec ad $phi G. verba: fiue poena mulla pofita. fuevit, an-
mnotare, vbi Hal. vt et Vulgata, loco: fiue, habent: fi vero. GEB. .. 53 Go-
"thofr. in nota: vt exfolui poffit. vulg. Hal. Rehd. vt et ei exfolui poffit. G & B.
54 Rehd. inferit: et. GEB. 55 Hal. et Vulg. inferuntz z. BR. Etiam
Rehd. G E. 56 Hal. inferit: et, GER. 57 Ap. Hal. et, abeit. GER.
58 Hal.et Vulg. praeffiterunt. GEB. — 59 Hal. et Rehd. inferunt: ;re. GER.
6o Vulg. addit: füpulatio. BR. Etiam Kehd. G E. 61 Ap. Hal. mali,
abeít. GE B. 62 Gothofr. in nota: fi vero. vuig. Hal. Sed et Taur. ita
habet in margine. Error ortus ex confufione literarum R.o et ?0 in fequenti

cefferit. $. r. Cato libro quinto decimo fcribit, poena cer-

tae pecuniae promiffa, fi quid aliter faCtum fit, mortuo pro- .

miffore, fi ex pluribus heredibus vnus, contra quam cautum
fit, fecerit, aut ab omnibus heredibus poenam committi pro
portione hereditaria, aut ab vno pro portionefua. ^Ab omni-
bus, fi id factum de quo cautum eft, indiuiduum fit, veluti,

|ITER FIERI ??: quia, quod in partes diuidi non poteft, ab
omnibus quodammodo factum videretur ??. ^ At fi de eo

cautum fit, quod diuifionem recipiat, veluti AM»PrL1vs
NON AGI: tum-eum heredem, qui aduerfus ea fecit "?, pro

' portione fua folum poenam comsittere. | ** Differentiae hanc
effe rationem: quod in priore ca(u omnes commififfe ?^ vi- -

dentur ?? , quod nifi in folidum peccari non poterit, illam **
ftipulationem PER TE NON FIERI, /^? QvO MINVS
MIHIIRE AGERE LICEAT. Sedvideamus, ne nonidem
hic fit: fed'magis idem quod in illa ftipulatione, TrvivM

HEREDEMQVE EIVS RATVM HABITVRVM? ?? pam .

hac ftipulatione et folus tenebitur qui non habuerit ratum,

et folus aget a quo fuerit petitum: idque et Marcello vide- ,

tur;'quamuis ipfe dominus pro.paerte.ratum habere non pot-
eft ?. $. 2. Si is qui duplam ftipulatus eft, decelferit plu-
ribus heredibus reliCctis, vnusquisque ob euictionem fuae par-
tis pro portione fua habebit aCtionem. — Idemque eft in fti-
pulatione quoque fructuaria, et damni infeCti, et ex operis
noui nuntiatione; reftitui tamen opus ex operis noui nuntia-
tione pro parte non poteft. Haec vtilitatis caufa ex parte fti-

"pulatorum recepta funt. Ipfi autem promiffori pro parte ne-

que reftitutio, neque defenfio contingere poteft. :

A V. Powrouivs libro XXVI. ad Sabinum. STI»Pv-
LATIONVHM aliaeiudiciales funt, aliae praetoriae, àaliae con-
uentionales, aliae communes praetoriae et * iudiciales. — Iu-
diciales funt dumtaxat, quae *? a mero *? iudicis officio pro-
ficifcuntur, veluti de dolo cautio. Praetoriae, quae a mero
Praetoris officio proficifcuntur, veluti damni infecti. Praeto-
rias autem ftipulationes fic audiri ** oportet, vt in his **
contineantur etiam aediliciae: nam et hae ab ?? iurisdictione
veniunt. Conuentionales fünt, quae ex conuentione reorum
fiunt, quarum totidem genera funt, quot ?^, paene dixerim,
rerum contrahendarum: nam et ob ipfam verborum obliga-
tionem ?*5 fiunt, et pendent ex negotio contracto. Commu-
nes fünt ftipulationes, veluti rem faluam fore pupilli 5*z
nam et Praetor iubet rem faluam fore pupillo caueri, et in-
terdum iudex, fi aliter expediri haec res non poteft. Item
duplae ftipulatio venit ab iudice, aut ab ** Aedilis *5 Edi-
€&o. $. r. Stipulatio autem eft verborum conceptio, quibus
is qui interrogatur, daturum facturumue fe ?? quod interroga-
| | tus

vOce: poena. BR. — 653 Hal. adpofita. GE s. — 64. Hal. ljb. XV'IIL. reliqua
vt Flor.Gr z. 65 Rehd. effiiet. GEB. — 66 Rehd. quaeritur. GEB. — Ó7
Hal. hanc infcriptionem habet integram. G E B. 68 Rehd. addit: vel mom,
fieri. GER.. . 69 Hal. videatur. GE B. — '7O. Hal. et Vulg. fecerit. BR. .Et-
iam Rehd. GER. 71 Hal. praefigit: et, GEB. 72, Flor. eft: commiffif-
fe GER. 73 Hal videantur. GE B. .. 74 Hal, quod mifi in. folidum * pec-
cari nom potuevit ilam flipulationem , et in margine : *alias, praeflari nom po-
tuerit, vt in illa flipulatione, Et ita, vt Hal. in margine, habet Rehd. nift
quod fit: poterit, loco: potuerit. GEB. ^ — '[5 Vulg. inferit: weque perv be-
redem tunm.BR. dtaet Rehd. G EB. — 76 Rehd. inferit : Paulus vefpondit:
non e(fe idem. nam. GEB. 'T7 MHl poffit. : 78 Rehd. tam praetoviae quam
iudiciales. G E B. *9 Hal. furt, quae duntaxat. GEB. $0 In Rehd. a
mevo , abfunt. GEB. $1 Vulg. exaudiri. BR. Etiam Rehd. GER. 82
Rehd. zu biis: et, mox: bee, GEB. $3 Hal et Vulg. a. ER. Rehd. vt
Flor. GEB. 84 Taur. quoD. GERB. 85 Hal. in margine: alias, :pfae
ex verborum obligatione. Bynkersh. VIII Obf. s. mauult: mam et ob ipías
(puta: res contrahendas ) verborum obligationes fimmt. Rehd. nam et ipfe ver-
bor:um obligationes fiunt. G EB. 86 Hal. pupill. GEB. $7 Ap. Hal. ab
deeft, $8 Vulg. 4Aedilitio. 8BR. Etiam Rehd. GX 5. $9 Vulg. inferit:

id.

ljs €
quue
"
u
quia |
(hnt
d
n !
n
r frt
ec p
puer
t
ii
potelt1

pirit
w x
a
|
st
hus ol
TE
d
J
(ione, «
(EM D
Vi ant
(om d
pitio
dicione
60 Qu
i *
J

. Mul

WT
ii
putis
:

4

- ter]

LEYDÁ
CEX Dj
QQun ex
10 po]
iatid
X

V? (

t

&t |
mf
Mi v
H?!- t
Iir: ü
Ml hi
"t
M. Gpy
HIL afwm
ul Un
ht d.
Rehd. 'm['ü
i A(Wn,
' Vg
Hrerpml |
W hitu)
L H&L «
n :

p
u
(per
m

VP
lit tl
3
iO
Driete
hi V
(Ctiote
'eorum
ixenify
ol

(

Ammu-

[ n
TU
EL
jh j2
m
p
yi p
j n
Pg'l lt
yoit:

DIGESTORVM LIB. XLV. TIT. L 939

£us eft, refponderit ?9, . $. 3. Satis acceptio eft ftipulatio;

quae ita obligat promifforem, vt adpromiífores ?* quoque ab

.€o accipiantur, id eft, qui idem promittunt ??,. $. 3. Satis
autem accipere dictum eft eodem modo, quo fatisfacere: nam .

äuia id, quo Fui.s' contentus erat, ei praeftabatur, fatisfieri di-
um eft: et fimiliter quia tales, quibus contentus quis futu-

rus effet, ita dabantur, vt verbis obligarentur, fatis accipi di- -

&um eft. Si fortem promiferis, et fi ea foluta non effet,

l

tentiae iudicis.

poenam: etiam fi vnus ex heredibus.tuis portionem fuam
ex forte ?? foluerit, nihilo minus poenam committet ?^ , do-
nec portio coheredis foluatur.
na ex compromiffo, fi vnus paruerit, alter non paruerit fen-

potedz - : | |
- ^ WL VrPriaAwvs?*libroL ad Sabinum. Is cui bo-
nis interdi&tum eft, ftipulando fibi adquirit ?* : tradere vero
non .poteft, vel promittendo obligari: et.ideo nec fideiuflor
pro eo interuenire poterit, ficut nec pro furiofo... .. :
-VIL Inkw ?? libro VI..ad. Sabinum. IwPossiBri-
LIis condicio, cum in faciendum ?? concipitur, ftipulationi-
bus obftat: aliter atque fi talis condicio inferatur ftipulationi,
SIIN CAELVM NON ASCENDERIT '??; nam * vtilis
et praefens eft, et pecuniam creditam . continet..

VIII. PAvrvs libro Il. ad Sabinum, . Iw :iliä ftüipula- -

tione, s KancENDIS STICHVM NON DEDERIS, DE-
CEM DARE SPONDES? Mortuo homine quaeritur, an 1ta-
tim ante Kalendas agi poffit ? Sabinus ?, Proculus, exfpectan-
dum diem actori ? putant: quod eft verius: tota enim. obli-
gatio füb condicione, et in diem collata eft: et licet.ad con-
dicionem committi videatur, diestamen fupereft.*. . Sed cum
eo qui ita promitit, fi intra Kalendas digito caelum non. te-

tigerit , agi protinus poteft: haec ? et Marcellus probat.

AIX. PowPo a1vs libro Il ad Sabinum. Szx Titius et
Seius feparatim ita ftipulati effent, FvNDvM ILLVM . SI
ILLI NON DEDERIS, M:HI DARE SPONDES? íÍinem

dandi alteri fore, quoad iudicium acciperetur; et ideo occu- |

pantis fore actionem ". |

X. IpEM libro III. ad Sabinum. . Hoc iureï Vtimur;,

vt ex hac ftipulatione, s1 Lvezvs Tirrvs ANTE Ka-
LENDAS MarzAs IN IrTALIAM NON VENERIT, DE-

CEM DARE SPONDES? non ante ? peti quicquam poffit, -

. quam exploratum fit, ante eam diem in Italiam venire Titium
. mon pofle ?, neque veniífe: fiue *? viuo, fiue 1! mortuo

; Rehd. vt Flor. GEB.

id acciderit. | z | db
- —XIL. Pavrvs|libro Il. ad Sabinum. Frrrvs dum in

ciuitate eft, fi ftipuletur, patri reuerfo ab hoftibus videtur

adquififfe, ER

expromiffores.BR. Etiam Rehd. G E B.
Hal. et Vulg. poena committetur. B R. Ita quoque Rehd. GE.
inferit; et. BR. Etiam Rehd. G xs.

98 Vulg. PAVLVS. s &. Hal. Idem , fed hic eft:.ulia-
"i. G E B. B.
Hal. ofcenderis. Et ita Cod. Chriftin. At Barb. S. Cruc. L II. habent : afcendero.
Vat. l. Magl. Bynkersh. vt et Rehd. vt Flor. GEB.. Y Hal. et. Vulg. inferunt :
baec. Sed et Flor. füppletum: bic. BR. Rehd. vt ifti. G x s.
Rehd. inferunt: et, GEB. 3 Hal. adionis,loco: a&ori.GE B. 4 Cpn-
fer Aueran, II. Interpr. Iuv. 20. GEB. 5 Gothofr. in nota: tetigerim.
-Hal. G E B. 6 Vulg. boc. BR. Etiam Rehd. GER. — 7 Conf Aueran. 17.
Iuterpret. Iur. 25. GE B.
Hal. potuiffe. G E B.
11 Hal. et hic inferit: eo, GEB. : ! ! .
GEB. 13. Vulg. et fi iutra. Calendas Iannarias ve]. Februarias. BR. Et ita

$. 4. Idemque eft. ?? de poe-

: Sed a coherede ei fatisfieri debet; nec enim
aliud in his ftipulationibus fine iniuria ftipulatoris conftitui

18 Hal. JHipuletur.

99 Gothofr. in nota: Aj. faciendo. Et ita Rehd. GEB, . 1OO;

2. Hal. et .

$. Vide Aueran. 11. Interpr. Inr. 21. GEB. — 9.
10 Hal. et Vulg. infetunt: eo. BR. Rehd viwo eo. GE B.
12 Hal, et Vulg. dare. B R. Etiam Rehd. .

fi et fi.* In Rehd. fi et; abfunt GE B.

- . XII. PowPoNrivs libro V. ad Sabinum. Sr ita fti-
pulatus fuero, DECEM AVT QVINOVE DARI !7 SPON-
pES? quinque debentur: et fi ita, KArnENDIS ÍlANVa-
RIIS, VEL FEsnRvAnRIIS !? pARI sPONDESZ perinde
eft, quafi Kalendis Februariis *^ ftipulatus fim !5. — .
— XIII. VuPrANvs libro XIX. ad Sabinum. Qv xante
Kalendas proximas ftipuletur *5, fimilis eft ei, qui ** Kalen-
dis ftipulatur *?, | UO E.
| XIV. Powrourvs libro V. ad Sabinum. . S 1 ita fti-
pulatus effem !? abs te, DoMvM AEDIFICARI? vel 29

heredem meum damnauero infülam aedificare: Celfo placet,

non ante agi pofle ex ea caufa, quam tempus praeteriffet,
quo infula aedificari poffet ?*: nec fideiuffores dati ante diem
tenebuntur. ! : BI
- XV. IpnEM libro XXVIIL ad Sabinum. E« ideo hae-
fitatur, fi aliqua pars infulae facta fit, deinde incendio con-
fümpta fit, an integrum tempus computandum fit rurfüs ad
aedificandam infulam, an vero reliquum dumtaxat e-xfpe&an-
dum.quod deerat ^?? Et verius eft, vt integrum ei detur..
.^. XVl. Ipn&w libro VI. ad Sabinum. . Str Stichum aut
Pamphilum mihi debeas ,. et alter ex eis 73 meus fattus fit ex
aliqua caufa: reliquum ?* debetur mihi a te, $. r. Stipula-
tio huiusmodi, 1N ANNOS SINGVLOS, vna eft, et incer-
ta, et perpetua, non ?5 quemadmodum fimile legatum morte
legatarii finiretur ^9, E R
( XVIL Vrg1auvs??libro XXVIIL ad Sabinum. S v 1-
PVLATIiO nom.valet, in rei promittendi arbitrium collata
condicione. .. s ab NY d
- XVIII. PowPonurvs libro X. ad Sabinum. ' Qvr bis
idem promittit, id eo ?? iure amplius quam femel non te-

.netur. .

- .. XIX. InEeM libro XV. ad Sabinum. S: ?? ftipulatio
faCta. fuerit, s1 CVLPA. TVA DIVORTIVM FACTVM
FVERIT, DARI? nulla ftipulatio eft: quia contenti effe de-
bemus poenis legum compreheníis ?? : nifi fi et 5* ftipulatio
tantundem habeat poenae, quanta lege fit c.pmpreheflfa., !
.XX. VrPiANVvs libo XXXIV. ad Sabinum. Hv-

xvsMoniI f[lipulationes non fünt inutiles, Qvop Tinri

TiTivs DEBET, CVM DEBITOR ESSE DESIERIT,
DARE SPONDES? nam valet füipulatio, quafi fub.quauis

! alia.condicione concepta.

., XXL Powronivs liboo XV. adSabinum. S1 di-
mortio facto ea, quae nihil in dote ?^ habeat, dotis nomine
centum dari ?? ftipuletur: vel quae centum dumtaxat habeat,

| ducenta dotis nomine dari ftipuletur : Proculus ait, fi dvcenta -

ftipuletur quae centum habeat, fine dubio centum quidem in
obligationem ?^ venire, alia autem centum aCtione de dote
deberi: dicendum itaque eft, etiam fi nihil fitin dote, cen-

éd.BR. Etiam Rehd. GE&. ^ 9o Hal. et Vulg. vefpondet. BR, . 9I Vulg, - etiam Rehd. qui tamen in fequentibus habet: dare fpondes. GE B. . . 14 Hal.
92 Hal. et Vulg. promittaut. BR.-
93 Vulg. ex parte. BR. Etiam Rehd. GEB. . 94 |
95 Vulg.-
| 96 Hal. IVLIANVS. GER. — 9]7.
Rehd. hic inferit: quia mel/orem conditionem. eius facere. fed et adícriptum :
. &l. vacat. GEB.

et Vulg. inferunt: darz. BR. Etiam Rehd. GE R.
16 Gothofr. in nota; ftipulatur. Hal. Gx&. 17 Rehd. inferit: i. GEB.
19 Hal. fim. GER. 20 Hal. et Vulg. inferunt:
f, quod et Flor. fuppletum. BR. " Rehd. non agnofcbit. GEB. — .2I Vulg.
pofft.'BR. Etiam Rehd. GEB. — 22 Hal. deerít. G E B. 23 Hal. et Vulg.
bis.BR. Rehd. biis, quod eft: Zis. GEB. 24 Gothofr. in nota: reliquus.
vulg. Rehd. quoque vt Vulg. GES. 25 Hal. inferit: autem. — Vulg. autem
finituv. BR. Rehd. vt Flor. GEB. — 26 Hal. fmitur. GEB, 27 Hal. Idem.

I5 Vulg. fuerim. BR.

"G* b. 28 Pro: ideo. Hal. ipfo iure , et ita Flor. fadum. BR. Rehd. vt

Hal. GEB. 29 Vulg. inferit; ;ta. BR. - Etiam Rehd, GEBR. — 30 Ap. Hal.
gompvelaälnþs,. abeft. Vulgo: poenis .legiþztvs comprebenfis. Blaublomm. ad latus:
lege. atque ita V. MSS. quae contuli. Habuit tamen olim Var. I. vt Flor. B R.
Ibi fa&um: lege. Atque itaab initio quatuor reliqui, Barb. Chriftin. S. Crue.
I.]i. quibus adde Bynkersh. vt et Rehd. Magl. vt Flor. GEB. — 31 Hal. mi-
32 Hal. zz doetem. GEB. 33

Rehd. davi fibi, loco: centum davi, fed poft: somine litera c qua hic centum
faepius defignantur, dubio procul excidit. GX z. 34 Hal. in obligatiouc.
SSSSSS "d |

" GRE.

949
tum tamen venire in ftipulatione ?5: ficuti cum filiae, vel
matri, vel forori, vel alii cuilibet dotis nomine legaretur,
vtile ?* legatum effet. ^ .. o d ;
XXll. Pavrvs libro IX. ad Sabinum. Sx id quod
aurum putabam, cum aes effet, ftipulatus de te fuero, te-
neberis mihi huius aeris nomine: quoniam 1n corpore con-
fenferimus: fed ex doli mali claufula tecum agam, fi fmens
me fefelleris. : HU v !
XXII. Powproxrivslibro IX. ad Sabinum. $Sr ex
legati caufa, aut ex ftipulatu hominem certum tihi debeas,
non aliter poft mortem eius tenearis ?* mihi, quam fi per
te fteterit, quo minus viuo eo eum mihi dares: quod ita fit,
fi aut interpellatus non dedifti, aut occidifti eum ?*.

XXIV. Pavrvs libro IX. ad Sabinum. Sx»fiex.
ftipulatu Stichum'debeat pupillus, non videbitur per eum mora .

fieri, vt mortuo eo teneatur: nifi fi ?? tutore auCtore, aut
folus tüutor interpelletur, ; ^^ '- ! 61
XXV. PowrowNrivs libro XX. ad Sabinum. Sr dari
ftipuler ^? id, quod mihi iam ex ftipulatu debeatur, c'u'iqs
ftipulationis nomine exceptione tutus fit promiffor : obligabi-
tur ex pofteriore ftipulatione: quia fuperior quafi nulla fit ex-
ceptione obftante. * M
| XXVI. VrPriaANvslibro XLIT. ad Sabinum, Gewx-
RALITER rouimus, turpes ftipulationes nullius effe mo-
menti.- : dussLeo u : r
XXVII. Powprowurvs libro XXII. ad Sabinum. Vkr-
v'TI Ífi quis homicidium, vel facrilegium fe facturum pro-
mittat. |Sedet ^* officio quoque Praetoris continetur, ex hu-

iusmodi obligationibus aCtionem ^*?^ denegari. $. r. Si fti-

pulatus hoc modo fuero, s IN TRA BrENNTVM ÜCAPITO-
LIVM NON ASCENDERIS, *? pARI1? non nifi praete-

rito biennio recte petam. | |
XXVIII. Pavrvs ^^libro X. ad Sabinum. Sr rem
tradi ftipulamur, non intellegimur ** proprietatem eius dari
ftipulatori, fed tantum tradi ^^. u |
^ XXIX. Vrrriawvs libro XLVI. adSabinum., Scrn&

debemus in ftipulationibus tot effe ftipulationes, quot fummae.

fuünt: totque eífe ftipulationes, quot fpecies funt *7. Se-
cundum quod euenit, vt mixta vna fümma , vel fpecie, quae
non fuit in praecedenti ftipulatione, non fiat nouatio: fed
efficit ^* duas *? effe ftipulationes. Quamuis autem placue-
rit tot effe ftipulationes, quot fummae: totque effe ftipula-
tiones, quot res: tamen fi pecuniam quis, quae in confpe-
€tu 5? eft, ftipulatus fit, vel aceruum pecuniae, non tof fint

51 ftipulationes, quot nummorum corpora, fed vna ftipula- -

tio: nam per fingulos denarios fingulas effe ftipulationes, ab-

furdum eft. Stipulationem quoque legatorum conftat vnam -

effe, quamuis plura corpora fint, vel plura legata, ^ Sed et fa-

miliae , vel omnium feruorum ftipulatio vna eft. Itemque qua- -
drigae aut lecticariorum ?? ftipulatio vnaeft. At fi quisillud -
et illud ftipulatus fit, tot ftipulationes funt, quot corpora.

GEB. 35 Hal. in flipulationem. GER. 36 In fchedula faepius indicata

Brenkmannus notarat: H.a Porta ícribere: in P. Flor. zustile. . Ad hoc Sal- -

xiniusin margine more folito refpondit: vtile lezatum. GE B. 37 Hal. et
Rehd. teneberié. GEB. . 38 In Rehd. eum, abeft. GEB. —— 39 Vulg. fi,
abeft. BR. Vt et in Rehd. GEE;: -40 Rehd, ffipulor. GEB. . 41 In Rehd.

et, abeít. GEB. — 42 Hal. et Vulg. aclioues. BR. Etiam Rehd. GEB. — 45-

Vulg. praefigit: centum. BR. Ftiam Rehd.habet: c. GEB. — 44 Hal. POM-
PONIVS.GEB. .45 Hal.et Vulg. zntelligimus , quod malim. Hal. addit: et.
BR. Rehd. vt Flor. GEB. — 46 Hal.addit: rem. GER. 47 Ap. Hal. funt ,
abeft. GE B. — 48 Hal. et Vulg. efficiat. BR. Rehd. vt Flor. GER. 49
Gothofr. in nota: diuerfas effe. Corrafius: bic. Sed et Hal. in margine: alias,
diuevfas flipul. G E B. 50 Hal. et Vulg. inferunt: eius. BR. Etiam Rehd.
GE B. 51 Rehd. fuut. GEB.
GEER. 53 Ap. Hal. et Vulg. plerwmque, abeft. BR. — Etiam in Rehd. G E B.
54 Kehd. viderer. GE B. 55..In.Rehd, negatio abeft. GEB. . 56 Rehd.

füipulemur. GE R.

52 Conf. Aueran. 1. luterpret. Iuy. 30. -

57 Hal.et Vulg. addunt; rew, BR. Etiam Rehd. GE g.

DIGESTORVM LIB. XLV. TIT. L

$. f. Si a fure hominem fim ftipulatus, quaefifum eft, an -
| ftipulatio valeat? Mouet quaeftionem, quod ftipulatus homi-:

nem plerumque 5? meum videor ?*: non valet autem huius-

modi ftipulatio, vbi quis rem füam ftipulatus eft: et conftat,
fi quidem ita ftipulatus fim, QvoD EX CAVSA CONDI-

CTIONIS DARE FACERE OPORTE T? flipulàtionem vale-

| re: fi vero hominem dari ftipulatus fuero , nullius mómenti effe
ftipulationem : quod fi poftea fine mora. deceffiffe proponatur-

feruus , non 5* teneri furem condictione, Marcellus ait ; quam-

diu enim viuit, condici poterit, at fi deceffiffe proponatur, in-

ea condicione eft, vt euanefcat condictio propter ftipulationem,
i XXX. InkM libro XLVII, ad Sabinum, .ScaikeNDvw

omniafolemniter aéta. ..

eft generaliter;'quod fi quis fe fcripferit fideiuffiffe, - videri-

XXXI. Powroervs libro XXIV. 'lad. Sabixïiu'tln,.' L S I
ft ftipulatio, ficon-

rem meam fub condicione ftipuler: vtilise

dicionis exiftentis tempore mea non fit. . -

XXXII. Vrriamvs lib XLVIL ad Sabinum. - Sx :

in nomine ferui, quem ftipularemur ?.dari, erratum fuiffet,.

cuf de corpore confüitiffet: placet ftipulationem: valere.
XXXIII. PowPowurvs libro XXV. ad Sabinum. . Sx

Stichus certo die dari promiffus, ante diem moriatur: . non-
tenetur promiffor. .. . 3 AT WA EM U d ATE EO a
.^ XXXIV. VrrrAwNvs libro XLVIIT. ad. Sabinum. -
MvrnTvmwintereft, vtrum ego ftipuler rem cuius: commer--
ciutm habere non poffüm, an quis promittat. - Si ftipuler rem *

cuius commercium non habeo , inutilem effe ftipulationem pla-
cet: fi quis promittat ?*, cuius non commercium ?? habetz
ipfi nocere, non mihi. ^ . T - j |

j

gis obligatio confiftit, quam cum ftipulor, vt ?? detur, quod

dari non poteft: nifi per quem ftetit ** , quo minus facere id -
| poffit. $. 1. Item quod leges fieri prohibent, fi perpetuam

caufam 9? feruaturum eft, ceffat obligatio: velüti-fi: fororem
95. nupturam fibi aliquis ftipuletur. Quamquam etiam fi non
fit perpetua caufa, .vt reccidit ?^ in'forore adoptiua , idem di-
cendum fit ??: quia fíatim contra ?9? mores fit *7. .$..2«
Si in locando, conducendo, vendendo, emendo, ad interro-
gationem quis rion refponderit: fi tamen confentitur 9* in id,.
quod refponfum 9? eft, valet quod actum eft: . quia hi con-
tractus non tam verbis, quam confenfu confirmantur. |

XXXVI. VrrraANvs libo XLVIIL .ad Sabinum. .
S1quis, cum alitereum conueniffet obligari,. aliter per ma-

chinationem obligatus eft: erit quidem fuptilitati *? iuris ob-

ftri£tus, fed doli exceptioue vti poteft: quia ** enim per do--

lum-obligatus eft, competit ei exceptio. Idem eft, et fi nul-
lus dolus interceffit ** ftipulantis, fed ipfa resinfe dolum ha-
bet: cum enim quis petat ex ea ftipulatione, hocipfe *? dolo

facit, quod petit. | :
207 XXXVII. PAvzvs libro XIL ad Sabinum. .S1 certos

num-

58 Hal et Vulg. cuius coumnercitm mon babet. BR. — Et.ita Barb. Vat. . S.
.Cruc. Il Bynkersh. At S. Crüc. fequitur Flor." Rehd. vt Hal. et Vulg.
GE R. 59 Hal. et Vulg. flipuler. BR. Etiam f ehd. GERB. 60 Hal. et
Vulg. inferunt: id. B R.' Etiam Rehd. GE2. —— 61 Hal.et Vulg. fieterit. B R.
62, Vulg. inferit: probibitionis. BR. Etiam Rehd. GEz. . 63 Vulg.inferit:
[umm. BR. Etiam Rehd..GEB. . 64 Mal.accidit, et ita reponi malim. B R.
Rehd. vt Flor. fed nonnemo fuperfcripfit: z. accidit. GE B. — :65 Rehd. erit.
GEB. 66 Rehd. inferit ; honos. GEB. — 67 Hal. et Rehd. fit. GEn. — 68
Gothofr. in nota: confentiant, Hal. confentiat. vulg. confentiatur. Conf. Byn-
kersh. J1I. Obf. j. BR, —— Kehd. confeutiatur. GEB. 1mmo Hal. confentza-
tur habet, non: confentiat. 69 Gothofr. in nota: refponfum *t0m cff.

" Zoanet. 14. refl. reprehenfus a Roberto 1. vecept. 4. Zoanetto aduerfan-

tur etiam MSS. Barb. Var. L. Chriftin. $. Cruc. L. I[. Bynkersh. etiam
Rehd. GER. 4Oo. Hal. fabtilitate. Kehd. de fubiilitate. GEB. 71 Hal.
et Vulg, 4uj, BR. Rehd. «t Flor. GEZ. 72 Hal. et Vulg. znterceffe-

Tit. BR. Etiam Rehd. Gzz. — 73 Lege fidenter: boc ipfo, vti Vulg. Nof.
omnes.

- XXXV. Pavrvslibro XIL ad Sabinum. . Sz Ifcipcui-;.f

lor 5?, vt id fiat, quod naturaà fieri non concedit: non ma-

füm
i

r
t
"T
f
tidett
nm 1
oigi
r d
üt x
( d
eute
at
feus, i
Qu fg
trotert
V9 lj
Hl;üüzläf;
lr eri
pram à
licere? ]
fesitae
qure 1
fiot cof
neque |
Ut aliter
Jf etian
litori, c
ii " d
m*
tibl lu
AAE
potetnte,
puan, $
fin ef.
QU age
fUtori l
r Quam
Tion enjmj
vt fipu|
r lice
t Vl
Bo y
LY

Ottnes, lN
on 6n

- Mi ij

Á
407l
tiuo dlio
JZ Ha!. &
M. GE h

! .llus Vidtyr (

aM
u'lg: Mehernt
Vr u
LTA
tim Rs
Vïdctur lg
"u li d

1
D
T
hi,
DI
ale
ellà
Xf
A«
T
M
W
Vsj

2

O0l«

2
uf
M
* Doi

DI2
Tnet«
t
n p
hiets

L*
n
,qu
r
(orrat
n
idende
ATT
li (

gt
per [f«
u o
M lt«
( us
ym n«
3 dolo

p eertos

QU -

Vit, J S.
« Vil
Q H;J &
3;!?73.33'
111!- iert
ujin. ^
vbl t
m
m
asf
T f"f*l'
j
j um
"l Hal.
d
" No,
o

—f BR Etin Rehd. fuperícriptum: al. fi. GEB.

. áta dudum Vulgati. BR. Ertiam Rehd. GEE.

.DIGESTORVM LIB. XLV. TIT. L — m

nummos, puta qui in arca fint *^, ftipulatus fim, et' hi fine
culpa promifforis perierint: nihil nobis **5 debetur. |
XXXVIII. VrPriANVS libro XLIX. ad Sabinum. S r:-
PVLATIOiíla, HABERE LICERE SPONDES? hoc con-
tinet, vt liceat habere, nec per quemquàm omnino fieri **,
quo minus nobis habere liceat: quae res facit, vt videatur
reus promififfe, per omnes futurum, vt tibi liabere liceat:
videtur igitur alienum factum promi(iffe: nemo autem alie-

num factum promittendo .obligatur: et ita vtimur: fed ** fe .
obligat, ne ipfefaciat, quo minus habereliceat: obligaturet- :
iam, ne heres fuus faciat *?, vel quis ceterorum fucceffo- -

rum efficiat, ne habere liceat. $. r. Sed *? fi quis promit-
tat per alium non fieri, praeter héeredem fuum, dicen-
dum eft inutiliter eum promittere faCtum alienüm. $. 2. At
fi quis velitfattum alienum promittere: poenam , vel-quanti
ea tes fit, poteft promittere. Sed quatenus habere licere vi-
debitur?. Si nemo controuerfiam faciat: hoc/eft, neque ipfe
feus, neque heredes eius, heredumue fucceffores. $. 3. Si
quis forte non de proprietate, fed de pofleffione nuda con-
trouerfiam fecerit, vel de vfufructu, vel . de vfu; vel de quo
59 alio iure eius, quod diftratctum eft,. palam eft committi
füipulátionem: habere enim non licetei, cui aliquid minui-
tur ex iure, quod habuit. $. 4. Quaefitum eft, vtrum pro-

priani demum rem, ari et alienam promittere ?* poffit habere-

licere? Et magis eft, vt et alienam *? promitti polfit: quae

res'ita effectum habebit, fi propria effe promifforis coeperit:

quare'fi perfeuerauerit aliena, dicendum erit ftipulationem
non committi, nifi poena adiecCta fit: cum neque per eum,
neque per füccefforem eius quicquam factum fit. . $.. 5. Sic-

latori, ceterisque, quicumque ei fuccedunt: fcilicet fi rem
ipíi *5 habere non licuerit *5: ceterum fi'alii habere non li-

nihil intererit, vtrum ita ftipuler, HABERE LICERE, ah,
MIHI HABERE LICERE.. $. 6. Hi 5?, qui funt in aliena
poteftate, his, in quorum funt poteftate, habere licere fti-
pulari poffunt ea ratione, qua cetera quoque his poffunt fti-
pulari. Sed fi feruus fuerit ftipulatus fibi habere ?? , quae-
fitum eft, an rette ftipulatus videatur? Etait Iulianus 'libro
quinquagenfimo fecundo ?? Digeitorum, fi feruus ftipuletur
fibi habere licere: aut per' fe non fieri , quo minus habere fti-

pulatori liceat, promittat: ftipulatio, inquit, ' non committi-

tur: quamuis auferri res ei, et ipfe auferre eandem poffit:
non enim factum, fed ius in hac ftipulatione vertitur. Cum
vero ftipulatur, per promifforem non fieri, quo minus fibi ire
agere liceat: non ius ftipulationis, inquit, fed factum verfa-
tur. Sed videtur mihi, licet iuris verba contineat haec fti-
pulatio, HABERE LICERE, tamen fic effe accipiendam ?*,
vtin feruo et in filiofamilias videatur aCctum efle de pofífef-

omnes. BR. Etiam MSS. .Barb. Vat. .. S. Cruc. I. Chriftin. Dynkersh. vt et
Kehd. GER. 14 Hal. et Vulg. funt. BR. Rehd. wt Flor. GER. 15
Rehd. inferit: ab ipfo. GEB. —— 76 Hal. fiat. GEB. 47 Wulg. inferit:
.38 Ap. Hal. faciat, ab-
eft. GEB. - 79 Rehd. Et, loco: Sed. GEB. 80 Gothofr. in nota: de
aliquo alio. Pzlg. Et ita quoque Rehd, GER. 81 Vulg. promitti. BR.
82 Hal.et Vulg. aliena, BR. — Rehd. aliena ves. GEE. . . 83 Rehd. inferit :
vua. GE B. — 84 Clare Flor. eft: au&oris. BR. Hal. acloris, quem Taurel-
lius videtur fecutus. GEB. 85 Gothofr. in nota: Porteft legi: zpfit. Sed
86 Hal. licuit. $7 Hal. et

Vulg. licuerit. B R. Et ita quoque habuit codex, ex quo Rehdigeranus eft

deícriptus. aberrauit enim librarius a priore: licuerit, ad hoc pofterius, vt ad-

eo iita media: ceterum fi alii babere mon licuerit , abfint. GEB. 88 Rehd.
bii. G E B. 89 Hal, et Vulg. addit: licere. et potuit omnino excidiífe. B R.
Etiam Rehd. addit: licere. GEB. , . 9o Vulg. libro II. BR. Et ita quoque

videtur habere Rehd. licet illae duae vnitates magis literam z referant. . Va-
rians le&io videtur inde nata, quod vox: libro, hic et alibi prima litera /. de-

^^

d

| perfuatit, literam / vitiofe effe geminatam. GER.

| Conüenit, B R.

fione retinenda, aut non auferenda, et vires habeat ?? ftipu-
latio. $. 7. Haec quoque ftipulatio: PossIDERE MIHI
LICERE SPONDES? vtilis eft: quam ftipulationem feruus
an poffit vtiliter ?^ in fuam. perfonam concipere, videamus.

Sed quamuis ciuili iure feruus non poffideat, tamen ad pof-

feffionem naturalem hoc referendum eft: et ideo dubitari non
oportet, quin et ?* feruus reCte ita ttipuletur. | $..8. Plane
fi tenere fibi licere ftipulatus fit feruus, vtilem elfe ftipulatio-
nem conuenit; licet enim poffidere ciuiliter non. poffint ?5,
tenere tamen eos nemo dubitat. $. 9. Habere dupliciter ac-
cipitur: nam et eum habere dicimus, qui rei dominus eft;

€t eum, qui dominus quidem ?* non eft, fed ?9 tenet: de-

nïque. habere rem apud nos depofitam folemus dicere. $. ro.
5l quis ita ftipulatus fuerit, vti frui fibi licere, ad heredem .
ifta ftipulatio non pertinet. $. 1I. Sed etíi'non addiderit
SIBI, non puto ftipulationem de vfüfruCtu ad heredem trans-
)re, eoque iure ytimur, $. 12. Sed fi quis vti frui licere
fibi heredique fuo, ftipulatus fit, videamus, an heres ex fti-

pulatu agere poffit? Et putem ?? poffe, licet diuerfi lint fru-

Cus : nam et fi ire agere ftipuletur, fibi heredique fuo licere:
idem probauerimus *??, $. r3. Si quis dolum malum pro-
mifforis, lieredisque eius abeffe velit, fufficere *, ABESsk,
AFVTVRVMQVE ESSE, ? ftipulari: fi vero de plurium
dolo cauere velit, neceffarium effe adici, cvx RE1 nonvs.
MALVS NON ABEST, ? NON AFVERIT *: QVANTI EA
RES ERIT, TANTAM PECVNIAM DARI ? SPONDES.

| &. 14.. Suae perfonae adiungere quis heredis perfonam poteft,

$- r5. Sedet adoptiui patris perfona coniungi poterit. $. 16.

je p llorefn eius quicquam 1a ht $.. Inter incertam 9 certamque diem difcrimen eífe, ex eo quo-
utautem ex parte rei fücceffores eius *? cum ipfo tenentur: | |
ita etiam ex parte aétoris ** committitur ftipulatio ipfi ftipu-

que apparet, quod certa die promiffum vel ftatim dari poteft :

totum enim medium tempus àd foluendum liberum promif-
| fori relinquitur: et ? qui promifit, s ALIQvID FACTVNM
; : m ial . SIT, VEL CVM ALIQVID FACTVM SIT: nifi cum id fa-
cuit ?7?, certo certius eft, non committi ftipulationem. . Et |

Cum fuerit,. dederit: non videbitur feciffe, quod promifit.
$. 17. Alteri ftipulari nemo poteft, praeterquam fi feruus

domino, ? filius patriftipuletur: inuentae fünt enim huius-

modi obligationes ad hoc, vt vnusquisque fibi adquirat, quo

-?fua intereft: ceterum, vt alii detur, nihil intereft mea.

Plane fi velim hoc facere, poenam ftipulari conueniet: vt fi
ita factum non fit, vt comprehenfum eft, committetur *9

ftipulatio etiam ei, cuius nihil intereft: poenam enim cum

fipulatur quis, non illud infpicitur, quid interfit **: fed
quae fit quantitas, quaeque condicio ftipulationis. $. r18. In
ftipulationibus cum quaeritur, quid actum fit, verba contra
ftipulàtorem interpretanda funt. $. rg. Eum, qui *? dicat,
MIHI DECEM ET TrT10 DECEM, eadem decem, non
alia decem , dicere credendum eft. $. 20. Si ftipuler alii *?,
cum mea intereffet *^, videamus , an ftipulatio committetur
*52 Etait Marcellus ftipulationem valere in fpecie huius-
: ! | modi,

fignetur, fcriptumque fuerit initio: ]. Iz, vbi pofterior aliquis. librarius. fibt
91 Rehd. accipiendum-
GE B. 92 in Norica hoc pofterius: &, abeft. — 93 Hal. et Rehd. /aret
baec flipulatio. GE B. — ,94 Vulg. inferit: etiam. BR. WVt et Rehd. GER.
95 ln Rehd. et, abeft. GEB. 96 Hal. poffit. fed ita fequens: eos, non
T Rehd. inferit: rez; GEB. — 98 Rehd. inlerit: 4u;. GER.
IOO Vulg. probamus. BR. 1 Vulg.

99 Vulg. pauto, BR. Etiam Rehd. GEs.
3 Rehd. praefigit:

addit; 'dicimus. BR. |2, Rehd. praefigit: dominis. GE B.

.vel. GEB. 4 Hal.non abfit , vel non abfuevit, Vulg. fi nom abef? vel non abfue-

fit.BR. . 5 Vulg. dare.BR. Ó Flor. fcriptum erat : zncertum certamque. Solet
hic librarius a et « permutare, vt $. 14. tantum pecuniam. BR. —^ Gothofr. iu
nota: Al. at qui. Hal. et Vulg. ita habent, et Flor. ita fa&um , nec forte adeo
male, B R.Et ita quoque Rehd. GE B. — 8 Hal. praefigit: aut. Vulg. vel. BR.
Rehd. vt Vulg. GEB. 9 Hal. et Vulg. 44od. B&. Etiam Rehd. GEB. 10
Hal. et Vulg. committatur. BR. Etiam Rehd. GE E. 11 Rehd. addit: eius.

| GEB. 12 Hal. et Vulg. inferunt: ita, BR. Etiam Rehd. GER. 13
Vulg. alicwi. BR. Etiam Rehd, GE. 14 Hal. interfit. 15 Hal, et
Ssssss 2 Vulg.

242

modi. Ts qui pupilli tutelam adminiftrare coeperat , ceffit ad-
miniftratione *5 contutori fuo, et ftipulatus eft rem pupilli
faluam fore: ait Marcellus poffe defendi, ftipulationem va-
lere: intereft ** enim ftipulatoris, fieri quoc-i ftipulatus effc:
cum obligatus futurus effet ** pupillo, fi aliter res cefferit.
$. 2r. Si quis infulam faciendam promiferit, aut conduxerit,
deinde ab aliquo *? infulam ftipulatori fieri Ripulatus fit: aut
fi quis, cum promififfet Titio fundum Maeuium daturum,
aut 2?, fiisnon dediffet, poenam fe daturum, ftipulatus a
Maeuio fuerit, fundum Titio datu iri ?^* : item fi quis id lo-
cauerit faciendum, quod ipfe conduxerit ??:' conftat. habere
eum vtilem ex locato actionem. $. 22. Si quis ergo ftipu-
latus fuerit, cum fua intereffet ei dari, in ea erit caufa, vt
valeat ftipulatio. $. 23. Vnde etfi procuratori meo dari fti-
pulatus fum ?5 , ftipulatio vires habebit: et fi creditori meo,
quia intereft mea, ne vel poena' committatur, vel praedia di--
ftrahantur, quae pignori data erant. . $. 24. Siquis ita ftipu-

latus fuerit, z..v M s1sTAS ^*? nulla caufa eft, cur non |

obligatio conftat ^». $. 25. Aedem facram, vel locum reli-
giofüm aedificari, ftipulari poffumus: alioquin nec ex locato
agere poffumus. ^ ^ . /34 g um i t
x XXXIX. Pavrvslibro XII. ad Sabinum. DowriNvs
feruo ftipulando fibi adquirit: fed et pater filio, fecundum
quod leges permittunt. ! ( Tal b M ERN ERG P
^. .Xbk. PowPox:ivs libro XXVII. ad Sabinum. - S1 fi-

lius meus feruo meo ftipuletur, adquiritur mihi. . .

XLIL VrPiANVvs libro L. ad Sabinutn; Evmw,'qui.

Kalendis Ianuariis ftipulatur, fi adiciat primis ; vel proximis:
nullam habere dubitationem , palam eft. « Sed et fi dicat fecun-
dis, vel tertiis, vel quibus ?* aliis : aeque dirimit quaeftionem.
Si autem non addat, quibus ?? Januariis: facti quaeftionem in-

ducere ?9, quid forte fenferit: hoc eft, quid ?? inter eos:

acti 39 fit, vtique enim hoc fequimur, quod ?* at&tum eft;
easque adfümemus ??: fi autem non appareat , dicendum eft,
quod Sabinus ??, primas Kalendas Tanuarias fpeCtandas. ' Pla-
ne fi ipfa die Kalendarum quis ftipulationem interponat, quid
fequemur?. Et puto actum videri de fequentibus Kalendis.
$. 1. Quotiens autem in obligationibus dies' non ponitur,
praefenti dié pecunia , debetur: nififi ?* locus adie&tus fpa-
tium temporis inducat, quo illo poffit perueniri ?. Verum
dies adiectus efficit, ne praefenti die pecunia debeatur. EÉx
quo apparet, diei adieCtionem pro reo effe, non pro ftipulato-
re. $. 2. Idem in Idibus etiam et ?? Nonis probandum eft,
et generalitér.in omnibus diebus. . !d
XLIL. Pouroxwrivs ?* lhibro XXVILI. ad Sabinum.
Q v3 hoc anno; aut hoc menfe dari ftipulatus fit, nifi omnibus
partibus praeteritis anni, vel menfis, * non* ^? recte petet.
- "" XLII. VrPriAwvs ??libro L. ad Sabinum. $r quis

arbitratu,:puta, Lucii Titii reftitui fibi ftipulatus eft, deinde

ipfe ftipulator moram fecerit, quo minus arbitretur ^? Titius:
promiffor, quafi moram fecerit, non tenetur. Quid ergo, fi
ipfe, qui arbitrari debuit,' moram fecerit? ^* magis proban-

Vulg. committatur. BR. Rehd. committeretur. GEB. 16 Vulg. adminifiva-
tionem. BR. Etiam Rehd. GE 5. 17 Hal.zntereffe. GEB. — 18 Hal. fir.
G E B. 19 Hal. alio quo. GEB. 20 Hal et, loco: awt. GEB. 21
Hal. datum iri. Kehd. daturum. GEB. | !

Hal. et Vulg. f/. BR, Etiam, Kehd. GE B. 24 Hal. fifles. Rehd. fiflat.

GER. 25 Hal.et Vulg. conflet. BR. Etiam Rehd. fed ex corredione. GER. -

26 Hal. et Vulg. quibuslibet.BR. Etiam Rehd. GER. 27 Gothofr. in no-
ta; quibus, facti. Hal. Nempe omiffa voce: lemuarüs. Vulg. quibus calen-
dis lanuavrii$.BR. Rehd. vt Vulg. GEBR. . . 28 Vulg. znducit. BR. 29
Rehd. 4420d. GEE. 30 Vulg. acfum. & R. Etiam Rehd. GEE.. — 31 Vulg.
inferit : znter e0$. B R. 32, Hal. a(fumimus. G E B. 33 Vulg. addit : ait.
BR. Etiam Rehd. GE2. — 34 Vulgo: fi, abeft. BR. Etiam in Rehd. GEB.
45 Rehd. perueuire. GEB, 36 Rehd. repetit: z. GE B. Hal. zn idibus,
58 Cum ad finem jeg. fe-

etuoni. — 37 Mal. PAPINIANV'S. GE z.

22 Hal couduxerat. GEB. . 23 |

DIGESTORVM LIB. XLV. TIT. L

duim eft, a perfona non ^? effe recedendum eius, cuius arbitrium
infertum eft. | : !
-- XLIV. Pavrvs libro XII. ad Sabinum. ET ideo fi
omnino non arbitretur, nihil valet ftipulatio: adeo vt, etfi
poena adiecta fit, ne ipfa quidem committatur. :
— XLV. VuPramNvs libro L. ad Sabinum. Qvonpncvwv-
Qv E ftipulatur is, qui in alterius poteftate eft, pro eo habe-
tur; ac fi ipfe effet füipulatus. $. 1. Sicuti, cum morietur
quis , ftipulari poteft, 1ta etiam hi, qui fubiecti funt alienae
poteftati, cum morientur, ftipulari poffunt. — $..2. Si ita
quis ftipulatus fit, PoST MORTEM MEAM FILIAE MEAE
DARI?velitàPOsTMORTEM FILIAE MEAE MIHI DA-

ni? vtiliter erit ftipulatus: fed primo. cafu filiae ^? vtilis.

a&io:.competit **, licet heres ei non exiftat,. $. 3. Non fo-
lum ita ftipulari poffümus, cvM MORIERIS: fed etiam. sx
MORIERIS: nam ficuti inter haec nihil intereft, cvw v E-
NERIS, autf SI VENERIS: ita nec ibi *? intereft , s1.MO-
RIERIS, et * cvw MORJIERIS.: $. 4. Filius. patri dari
ftipulari videtur, etfi hoc non adiciat. .. 4 |
Uo UXLVL PAvrvs libro XII. ad Sabinum. CewTEN-
siM1s ** Kalendis dari vtiliter ftipulamur: quia praefens
obligatio eft, in diem autem dilata folutio. -$. r. Id autem,
quod in fa&to.eft, in mortis tempus conferri ^* non poteftz

veluti, CYv M MORIÉRIS, ÁLEXANDRIAM VENIRE

SPONDES? $. 2. Si ita füipulatus fuero, cvw vorLvE-
R1Ss, quidam inutilem effe ftipulationem aiunt: alii ita inuti-
lem. ^?, fi antequam confítituas, morieris *?, quod verum
eft.. $.:5. Illam autem ftipulationem, s1 vOLVERIS DA-
&1i? inutilem effe conftat. : n ^AR n
oU0 XEVIL: VuriANwvS libro L. ad Sabinum. . ö vI fic
fipulatur,.Qvop rE qm1H1 JLLIS KArLENDIS DARE
OPORTET, ID DARE SPONDES? videtur non hodie £ti-

þulari , fed füa die, hoc eft Kalendis. . .
TO B TOT DE VERBORVM OBLIMGA-

UTIONIByg "N^

XLVIII. VrsiANVS libro XXVI. ad Edi&um; |

Sï DECEM, cum 5? petiero, dari fuero ftipulatus, admoe
nitionem magis quandam , quo celerius reddantur, et qua-
fi fine mora, quam condicionem habet ftipulatio: et ideo li-
cet deceflero prius, quam petiero, non videtur defecifle con-
dicio. ! | . |
205 XLIX. PaAvrvs libioo XXXVIL ad Edictum. Cv
filiusfamilias Stichum dari 55 fpoponderit, et cum per eum
ftaret, quo minus daret, deceffit ** Stichus: datur in patrem
de peculio a&io, quatenus maneret 5? filius ex ftipulatu obli-
gatus. At i pater in mora fuit, non tenebitur filius **., fed
vtilis a&io in patrem danda eft. Quae omnia et in fideiuffo-
ris perfona dicuntur. $. r. Siftipulatus fim, per te.non

fieri, quo minus mihi ire agere liceat, et fideiufforem ac-.

cepero:

quentis aeque negatio exciderit, nec tamen ibi afterifcos apponat Taur. vide.-
tur dubitaffe, num hic negatio per errorem fuppleta fit , quae iftic collocari
debebat, cumque et iftic poftea fuppleretur, hanc deleri neglectam effe. B R.
39 Hal. IVLIANV'S. GE B. 40 Rehd. arbitraretur. GEB. ' 41 Rehd.
prdefigit: et. GEB. ^ 42 Hic negatio exciderat, quod in accuratiffima ma-
nu notandum. B R. 43 Hal. et Rehd. inferunt: sseme. GEB. — 44 Rehd.

competet. G E B. 45 Hal. et Vulg. zta et bi mibil interefl. BR. Rehd. vt

Flo GEE. . 46 Rehd. aut, loco: et; GER. 47 Hal. centefimis. GEB. —
48 Taur. coMferri. GEB. — 49 Hal.et Vulg. addunt: effe. B &. Rehd. vt
.Flor. G E B. 50 Hal, et Vulg. soriari$. BR, Rehd, vt Flor. GEE. 5I

Haec ap. Hal. et vbique abfunt. etiam L. 49. ? IDEM, pracfigitur. BR. Ab-
funt etiam in Rehd, GEB. — 52 Taur. cOm. GEB. 55 Hal. et Vulg. da-
re. BR. Rehd. vt Flor. GEB. 54 Hal. et Vulg, decefferit. BR. Rehd. vt.

Flor. GEB. 55 Hal et Vulg. zmanet. B R. Etiam Rehd. GE P. 56 läeägd-'
: addit z

gepef
prom
LL
pet
fi
g.
piet
pel' e

fiott,
fe fi
fiere
Qrar
yàL0
Tl
m
|
fa.
Te 10l
|
Mib
&nImot
ln
putun
fi, u
butoni
|
LATIC
que i
w

QUU;;CTI:
Q2

Gilo:
Qs he
tem din
hites f
(erent
lo s
Wt edit
FW
I j
muniæ[ :

il f
d Mi
lr a
TUb r
u Rehd' :

ie
r
i
n

m
1 s
! n
(on f
m g
N
SLO-
in d

Y
tl
IDefn,
xtelte
VAE
LY EO
Ilj«
verum
$ DA

ii
DM

u

i t

u

l

D
t
ia l*
je t

, Unt
r &t
parretp
; ol
6 [
jeiuo
te. 0l
E
cepem j

fu. Vldf'
T
E&'BR'
]Al Rehd.
jj n
, ME
Ralb
j (b
r
E- [
n
Vg]g.
thd' «
Í Rcbd-
i

——
ü*n c.—m

.fum cedit .* 5,

. Wulg. ex menté. BR. Etiam Rehd. G E B.

. tur. BR. Etiam Rehd. GER.

fupevua Qua. Hal. fuperuacue, GE g.

DIGESTORVM LIB. XLV. TIT. L — . o a

cepero: 5* fi per fideiufforem fteterit, neuter tenetur; fi per
promifforem, vterque,. $. 2. In hac ftipulatione NgQv E
PER TE, NEQVE PER HEREDEM TVVM FIERI? per
heredem videtur fieri, quamuis abfit, et icnoret: et ideo non
facit, quod fieri ex ftipulatu oportet. Non videtur autem per

pupillum ftetiffe ex huiusmodi ftipulatione, fi pupillus heres
erit. $..53. Si promiífor hominis ante diem, in quem pro-

miferat, interpellatus fit, et feruus deceíferit: non videtur
per eum ftetiffe. :

L. Vrrrawvs libro L. ad Edi&um. Iw illa fipula-

tione, PER TE NON FIERI?.non hoc fignificatur, nihil
te faCturum, quo minus.facere poffis ??: fed curaturum, vt
facere poffis. .$..1. Item ?? ftipulatione emptae hereditatis,

QVANTA PECVNIA AD TE PERVENERIT, DOLOVE.,

MALO TVO FACTVM EST, ERITVE, QVO MINVS
PERVENIAT, nemo dubitabit $9, quin teneatur, qui id
egit, ne quid ad fe perueniret. - v* LO0 n
— LL Ipzw libro LI. ad Edictum. Is, qui alienum
feruum promifit, perducto eo ad libertatem, ex ftipulatu actio-

! mpe non tenetur: fufficit enim, fi dolo culpaue careat.

— .LIL ÍIpEM libro VlILl. Difputationum. Iw conuehtio»
nalibus ftipulationibus contractui formam contrahentes dant;
enimuero Praetoriae ftipulationes legem accipiunt de?* men-

. £e.Praetoris, qui eas propofuit. Denique ?? Praetoriis ** fti-

pulationibus nihil immutare licet, uqueadder'ef, pequqä;iee
trahere. . $. r. Siquis vacuam ?* polfeitionem tradi promife-

rit, non nudum factum haec ftipulatio continebit, fed caufam .

bononnmn . 1 C ALE LL n Qu
- LIIL IvrraAwvs libo XVI. Digeftorum. STiPv-
LATIONES commodiífimum eft ita componere, vt quaecum-
que fpecialiter.comprehendi poflint *?, contineantur: doli au-

tem claufula ad ea pertineat;??, quae in praefentia ** occur- -

rere $9 non poílint, et ad incertos cafus pertinent 9?. — —
: LIV. Ipxw libro XXII. Digeftorum. Iu ftipulationi-
bus alias fpecies, alias genera deducuntur. , Cum fpecies fti-

| pulamur, neceffe eft inter dominos, etinter heredes ita diui-

di ftipulationem, vt partes corporum cuique debebuntur *?.
Quotiens autem genera ftipnlamur, numero fit inter eos **
diuifio: veluti. cum Stichum. et Pamphilum quis ftipulatus,
duos heredes aequis partibus reliquit : neceífe eft vtrique pat-
tem dimidiam Stichi et Pamphili deberi: * fi * *? idem duos ho-
mines ftipulatus fuiffet: finguli homines *? heredibus eius
deberentur **... $. 1. Operarum ftipulatio fimilis eft his fti-
pulationibus, in quibus genera comprehenduntur: et ideo di-
uifio eius ftipulationis, non in partes operarum, fed in nume-
Quod fi vnam operam feruus communis fti-
pulatus fuerit, neceíle ef? vtrique dominorum partem operae
tantam, quantam in feruo habuerit, petere:.folutio autem
eius obligationis expeditiffima eft, Ííi aeftimationem operae
malit libertus offerre: aut fi confentiant patroni, vt his com-
muniter operae edantur. | |

addit: flipulatori obligatus. GE B. — 57 Vulg. praefigit: fed. BR. —— 58 Hal.
et Vulg. poffim , et mox iterum. BR. Rehd.vt Flor. GEB. . 59 Hal. et Vulg.
inferunt: i. BR. Etiam Rehd. GEA. 60 Taur. dabitaVit. GER. 1
62 Hal. et Vulg. inferunt; zm.
BR. Rehd. vt Flor. GEB. — 63 Taur. praetoris, GEB. — 64 Taur. vaQiiam.
GEnB. 65 Hal. et Vulg. poffunt. BR. . Rehd, vt Flor. GE&R. — 66 Vulg.
pertinet. BR. Etiam Rehd. GE B. — 67 Vulg. n praefenti. BR. Etiam Rehd.
GEB. 68 Hal et Vulg. occupavi. BR. Etiam Rehd. GEB, 69 Ap.
Hal. pertinent, abeft. Vulg. pertinet. BR. Rehd. vt Vulg. GER. 4o Go-
thofr. in notá: debeantur. Hal. Itaet Vulg.BR. Et Rehd. GEs. — 71 Rehd.
omnues , loco: eos. GEB. 72 Kehd. inferit: awtem. GEB. 73 Hal. et
Vulg. inferunt: fimgulis. BR. Etiam Rehd. GEB. 74 Hal. et Vulg. deben-
75 Rehd. inm mumero incedit. male m pro:
$1 habita, et inde cafus mutatio. facilior lapfus, fi in archetypo fuit: muwme-
vTOm. GEB. .. 76 Vulg. verifimile. BR. Rehd. fimiliter, và eff, quoque
omifío. GEB. — 77 Vulg. inferit: pro. BR. Etiam Rehd. GEs. — 78 Taur.
. 79 Hal. et Vulg. inferunt ; enm. BR.

l

N

.. LV. I»Ew libro XXXVI. Digeftorum..| Cv quis
fibi aut Titio dari ftipulatus eft, foli Titio, non etiam fuc-
cefforibus eius recte foluitur, M
LVI. In&w libro LII. Digeftorum, Evw, qui ita fti-
pulatur, miux ET TiTi10 DECEM DARE SPONDES?
vero fimilius ** eft femper vna decem communiter fibi et Titio
ftipulari: ficuti qui legat Titio et Sempronio,: non aliud in-
tellegitur, quam vnadecem'communiter duobuslegare. . $. T.
Tk k&r TiTiv M HEREDEM TVVM DECEM.DATVRVM
SPONDES? Titii perfona *7 füperuacua *9 comprehenfa eftz
fiue enim folus heresexftiterit, in folidum tenebitur: fiue pro
parte, eodem modo, quo ceteri coheredes eius, obligabitur:
et quamuis conueniffe videatur, ne ab alio herede quam.a Ti-
tio peteretur, tamen inutile pactum. conuentum. coheredibus
eius erit,. $. 2. Qui fibi aut filio fuo dari ftipulatur, mani-
feite perfonam filii in hoc complecitur, vt ei recte foluatur:

| neque ?? intereft, fibi, aut extraneo cuilibet, an fibi, aut filio

fuo quis ftipuletur: quare vel manente 9? in poteflate, vel
emancipato filio, reéte foluitur: neque 9* ad rem .pert'inet,
quod qui filio fuo *? dari ftipulatur, fibi adquirit: quia con-
iuncta füa perfona ftipulator efficit, vt non adquirendae .obli-
gationis gratia, fed folutionis caufa perfonam.filii adprehen-
dille intellegatur. $. 3. Quod fifoli filio fuo, qui in pote-
ftate füa fit, dari quis ftipulatus fit, non recte filio 33 folue-
tur: quia filii perfona obligationi magis quam. folutioni appli-
catur. $. 4. Qui itaftipulatur, pkckM, QVOAD VIVAM, -
DARI "* sPoNDEs? confeftim :decem recte dari petit :
fed heres eius exceptione pacti conuenti fummouendus eftz
nam ftipulatorem id egiffe, ne heres eius peteret 55, palam
eit: quemadmodum is qui vsque in Kalendas. *5 dari ftipu-
latur,: poteft quidem etiam poít Kalendas petere: fed exce-
ptione pacti füummouetur ?*. Nam et heres eius, cui ferui-

|.tus praedii ita concefía eft, vt guoad viueret, ius eundi ha-

beret: pacti conuenti exceptione fübmouebitur. G. 5. Qui
ita ftipulatur, ANTE KALENDAS PROXIMAS.DARI 99
SPONDES? nihil differt ab eo; qui Kalendis dari.?? ftipula-
tur. $.. 6. Quiproprietatem fine vfufru&tu habet, recte vfum-
fructum dari fibi ftipnlatur : id enim in obligationem deducit,
quod non habet fed habere poteft. . $. 7. Srate ftipulatus
fuero fundum Sempronianum, deinde eundem fundum de-
tracto vfufructu ab alio ftipulor ??: prior ftipulatio non. no-

"uabitur: quia nec foluendo fundum detratto vfufruttu libera-

beris. ?*, fed adhuc a te recte-fundi vfumfructum ?? pete-

rem ??, Quid ergo eft? cum mihi fundum dederis, is quo-

que liberabitur, a quo detracto vfufructu, fundum ftipulatus
füeram. $. 8. Si hominem, quem a Titio pure ftipulatus
fueram, Seius mihi füb condicione promiferit, et is pendente
condicione poft moram Titii decefferit: confeftim ?* cum Ti-
tio agere potero: nec Seius ;ex'i&ente .95 condicione oblige-
tur: at fi Titio acceptum feciflem , Seius exiftente condicione
obligari poteft.. Idcirco haec tam varie, quod homine mor-
Rehd.vt Flor. GEg. — 80 Vulg. snanenti. Hal. addit: eo. BR. Rehd. vt
Hal.GEB. . gr Vulg. zec. BR.. 82 Rehd. qui foli filio dar4,GE&. — 83 -
Hal. inferit: fuo. GE E. ^. 84 Hal. et Vulg. dare. BR. Etiam Rehd. GE&
85 Rehd. beredes eius peteremt. GEB. - 86 Hgl-. qui talendas vs$que dari.
Vulg. qui calesidis Ian'uariis dari.B8R. Rehd. qui vsque ad calendas Tanuavias
dari. GE B. — $7 Mal. et Vulg. fubmouebitur. BR. Etiam Rehd. GER. 88
Hal.et Vulg. dare. BR. Etiam Rehd. GER. 89 Hal. inferit: fibi. GE B.
9o Hal. et Vulg. fiipuler. BR. Etiam Rehd. GER. :91 Taür. libera Vef-'is.
GER. . 9Q2 Tlaur. fundi vfufru&wm. Nempe fícriptum erat in fine verfuss
fundi vfumfructum, ex. in altero verfu: fundum. flipulatus, falta nempe facto a:
fundi v(umfru&um , ad: vfufruclu fundum: contufisque adeo: vfufrnéta , et:
vfumfruum. — Etfi autem ab eadem ordinaria mánu, à quo ea, quae excide-
rant, ad marginem tepofita funt, altera etiam ;& àd vocem: vfufrachum , fu-

perfcripta fit, vt res ipfa flagitabat, Taur. tamen illam, nefcimus qua de cau-

fa, recipere noluit. BR. — 93 Hal. et Vulg. petam. BR. Rehd. vt Flor. GE B.
94 Taur. coMfefiim. GER. 95 Gothofr. in nota: nec Seius pendente con-
Ssssss 3 di-

944 DIGESTORVM LIB. XLV. TIT. I

tuo definit effe res, in quam Seius obligaretur ?5: accepti-

latione interpofita, fupereft homo, quem Seius promiferat. .

LVH. IpnEw libro LIIL. Digeftorum. Sz quis, fi Ti-
tius Conful factus erit, decem dari fpoponderit: quamuis
pendente condicione promiffor moriatur, relinquet ?* here-
dem obligatum. as |

LVIIE Ipxw ?* libro LIV. ?? þDig.ePcorun.x.. Qvt
vfümfructum fundi ftipulatur, deinde fundum , fimilis eft ei,

qui partem fundi ftipulatur, deinde.*?? totum: quia fundus

dari non intellegitur, fi vfusfru&tus detrahatur ". Et^ e?
contrario qui fundum ftipulatus eft, deinde vfumfructum:

fimilis eft ei qui totum ftipulatur, deinde partem. — Sed qui

actum ftipulatur, deinde iter, pofteriore ftipulatione nihil a-
git: ficuti* qui decem , deinde quinque ftipulatur , nihil agit.
Item fiquis fructum 5, deinde vfum ftipulatus fuerit, nihil
agit, nifi in omnibus nouandi animo hoc facere fpeciali-
ter expreíferit: tunc enim priore obligatione exípirante, ex
fecunda introducitur petitio: et tam iter, quam vfus, nec
non quinque exigi poffunt. : p :
LIX. IpEeM libro LXXXVIIL Digeftorum. . Qvo-
TIENSin diem, vel füb condicione oleum quis ftipulatur,
eius aeftimationem eo tempore fpeCtari * oportet, quo dies
obligationis verit: tunc enim ab eo peti poteft: alioquin alias
? rei captio erit. ' * d. o u :
LX. VrrraAwNvs ? libro XX. ad Edictum, [Iprw
erit, et fi' Capuae certum olei pondo ? dari quis ftipulatus fit:
nam eius temporis fit aeftimatio , cum peti poteít: peti aüu-
tem poteft, quo *? primum in ** locum perueniri potuit *?,
p LXI. IvrraNvs libro Il. ad Vrfeium Ferocem. ST1-
$VLATIO hoc modo concepta, St HEREDEM ME NON
FECERIS, TANTVM DARE SPONDES? inutilis ** eft;

quia contra bonos mores eft haec ftipulatio *^. ";

LXILI. InEM libro II. ex Minicio. SknRvvs vetante
domino fi pecuniam ab alio ** ftipulatus fit, nihilo minus
obligat domino promifforem. ^ . — | |
"* —LXIIL ArnRricaAwvslibro VI. Quaeftionum, . Sr ita
quis fipuletur, srv E NAv1S EX ÁSIA VENERIT, SIVE

CTirivs Cowsvr FACTVS FVERIT: vtra prius condicio -

-exftitiffet *9, ftipulatio committetur **, etamplius committi
non poteft: fed enim cum ex duabus disiunctiuis condicioni-
bus altera defecerit, neceffe eft, vt ea quae exftiterit, ** fti-
pulationem committat. : dU L du
LXIV. Ib libro VIT. Quaeftionum. Hv1vsMopt
ftipulatio interpofita eft, s1 TirTivs Coxsvr FAcTVS
FVERIT, TVM 'I") EX HAC DIE IN ANNOS SINGV-

ditione mihi obligatur. Hal, Sed et Vulgata 3 smibi, inferit, BR. Etiam Rehd.
mec Seius conditione mibi exiflente oblisatav , ita tamen vt 73 exiflente fuperfcri-
ptum fit: al. pendeute, vt habet Hal. GEB. . 96 Hal. obligetur. GEB. — 97
Vulg. relinquit. BR. Rehd. veliguit. GE&&. — 98 Hal. PAVLVS. GER. — 99
Eft Fior. quinquagenfmo digefformn quarto: librarius 73 quarto fno loco omife-

rat. Sunt tamen lineolae transpofitionum adiectae. 2 R. IcO Rehd. inferit:

fundum. GEB. — X Hal. detrabitur. 2, Ap. Hal. et Vulg. Et, abeft. B.
Vtétin Rehd. GEn. — 5 Hal et Rehd. ex. GEB. — 4 Hal. inferit : er.
GEBR. . 5 Vulg. vfumfrudlum. BR. Etiam Rehd. GEE. —6 Hal. fpecta-
rTe. GEB. 77 Ap. Hal. et in Rehd. alias, abeft. GEz. — $ Hal. et Vulg.
IDEM. R. Etiam Rehd. GEB. — '9 Hal. et Vulg. pondus. et ita Flor. fa-
, &um. Etíane: certa olei poudo, ícribendum erat. Quid filegamus: cen-
tum olei pondo. &R. — Ingeniofe. nihil tamen cogit, cum pondo fit vtriusque nu-
meri. Vide Liuum 77.20,aut, fi mauis, dicas cum Gronou. de Pecun. Vet.
- 27. ablatiuum. certum olei, eft eius quantitas, pondo, id eft, ad pondus dan-
da. Habent etiam MSS. pondus , Barb. Vat. I. Chriftin. Bynkersh. vt et Rehd.
G E B. IO Flor.olim erat: 4ai primum. Vulg. cum primum. MSS. omnia,
quae vidi: qwo primum, Ícil. tempore, vt fa&um eft Flor. & R. MSS. funt Batb.
Vat. L. Chriftin. S, Cruc. I. IL. Bynkersh. vt et Rehd, GER. It Hal. in-
ferit: enm. GEB. 12 Hal. poterit. Vulg. potuerit. BR. I3 Fuit olim
Flor. inutile. B R. !

ab alio quo, — Vulg. ab aliquo. 8&.. Rehd, vt Vulg. Gx s. 16 Hal. exfüite-

. fiat, ftipulemur ** poenam, fic recte concipiemus, sx IT A

I4 Ap. Hal. baec flipulatio, abfunt. G EB.- 15 Hal. |

BR. Etita habet Rebd, dzz. — 41 Hal. et Vulg. flipulamur. 3R. — Rehd.

LOS DENA DARI ?? sPoNDES? poft triennium condicio
exftitit: an huius temporis nomine agi poffit, non immerito
dubitabitur ?^* ? Refpondit ??, eam ftipulationem vtilem effe,
ita vt in ea eorum quoque annorum, qui ante impletam con-
dicionem intercefferint, praeftatio in-id ?? tempus collata in-
tellegatur: vt fententia eius fit talis: tunc, cum Titius Con-
ful factus fuerit, in annos fingulos, etiam praeteriti tempo-
ris habita ratione, dena praeftentur. FM u- W
LXV. FroRENT1iNVvS ?^ libro VIIT. Infütutionum,
Qvaxextrinfecus, et nihil ad praefentem aCtum pertinentia,
adieceris ftipulationi, pro fuperuacuis habebuntur, üec vitia-
bunt obligationem: veluti fi dicas ARMA VYIRVMQVE CÁ-
NO, SPONDEO: nihilo minus valét. $. r. Sed et fi in rei,
quae promittitur, aut perfonae appellatione varietur, non
Obeffe placet: nam ftipulanti denarios, eiusdem quantitatis
aureos fpondendo, obligaberis ?5: et feruo ftipulanti Lucio
domino fuo, fi Titio, qui idem fit, daturum te fpondeas,
obligaberis. : 4 v pes4 d ov
—— LXVI. PaAvrvs libro lII. ad legem Aeliam Sentiam,
S1 minor viginti annis a debitore fuo ftipuletur feruum ma-
numiffurum: non eft exfecutio ftipulationis danda. Sed fi
ipforum ?* viginti annorum eric, nonimpedietur manumiffio,
quia de minore lex loquitur. T Qu L
LXVIL VreraAwvs ?^* libro IT. ad Edictum, IrrA

fipulatio, pECEM MILIA ^* SALVA FORE PROMIT- -

Tis? valet, $. r Eum, qui decem dari fibi curari ftipula-
tus fit, non poffe décem petere, quoniam poffit promiffor
reum locupletem dando liberari, Labeo ait: idque:et Celfus
2? libro fexto Digeftorum refert ?9, — — |
LXVIIL Pavrvslibroll. ad Edictum. $S1 poenam

ftipulatus. fuero, fi mihi pecuniam non credidiffes 3*, certa —

eft et vtilis ftipulatio, Quod fi ita fipulatus fuero, eecv-
NIAM TE MIHi CREDITVRVM SPONDES? incerta eft
ftipulatio, quia id venit in ftipulationem, quod mea intereft,
! LXIX. Vrriawvs ??libroVII. ?? ad Edictum. Sx

"homo mortuus fifti ?* non poteft, nec poena rei impoffibilis

committetur: quemadmodum fi quis Stichum mortuum dare
35 ftipulatus, ?* fi datus non effet, poenam ftipuletur ?7.
— LXX. Ip»EM libro XI. ad Edictum. MvyvrremR, quae
dotem dederat populari meo Glabrioni??Tfidoro , fecerat eum
promittere dotem, Ífi in matrimonio deceffiffet, infanti: et
decefferat conftante matrimonio :. placebat ?? ex ftipulatu actio-
nem non effe: quoniam qui fari non poterat, ftipulari non
DUSEMC C p T r r du ib u

LXXIL Ingalibro XIIL ad Edi&tum. Cv w quid vt

F A*

18 Hal. et Vulg. praefigunt ;

17 Hal. comiittitur. GEB. ——
I9 Rehd. tuuc. GER. 20 Hal.

buiusmodi. BR. Btiam Rehd, GER.
et Vulg. dave, BR. Etiam Rend. GzR. — 21 Rehd. dubitatur. GER. 22«
Vulg. refpondi. BR. Etiam Rehd. GER. 23 Rehd. inferit: q40q4e. GEB.
24 Hal. IVLIANV'S. Vulg. VLPIANVS. 8R. Rehd. vt Vulg. GEB.— 25
Taur. obligaV Eris, et mox iterum. GEB. — 26 Gothofr. in. nota: fed fi ipfe.
vulgat. EXtam Rehd.GEs. — 27 Hal et Vulg. IVLIANVS. B&. Rehd.
vt Flor. GEB. 28 Erat Flor. deocummilia. milia autem funt, vt alias, vncis
inclufa, quod tamen pro inflituto fuo tuetur Taur. licet in: deocum coirecto-
rem fequatur, Melius noftra fententia Hal. decem falua fore. Vulg. habet: rem
faluam fore. Neque aliter MSS. e feptem fex eo modo: amplius Cod. Chriftin.

vem pupilli faluam fore. B R. Sex ia funt Barb. Vat, L. VIIE. S. Cruc. I II..—

Treuif. Magl. habet: decem fala fore, vt Hial. et Bynkersh. 44 vem faluam
fore. Rehd. vt Vulg. et plerique, GE. 29 Vulg. idemque et Mavcellus.
BR. Jtaet Rehd. nifi quod habeat: idque. GE B. 30 Hal. fcribit. GEB.
31 Rehd. dediffes, GE &. — 32 Hal. PAPINIANVS.GEs. — 33 Gothofr.
in nota: AL.fexto. ta'nempe Taur. in margine, GEB. ^ 34 Erat Flor. fi zo-
mo ortuus fit mon poteff.. BR. 35 Vulg. dari fibi flipulatws. BR. Etiam
Rehd. GE B. 36 Hal. et Rehd. praefigunt: et. GE B. 37 Hal. et Vulg.
Jüipsularetur. 8 R. Etiam Rehd. GEs. ^ 38 Vulg. Glabeoni.BR. Etiam Rehd.
G E B. 39 Rehd. placet. GER, 40 Flor. poterat, mutatum in: potef?.

vt

4l
$r

"i
gt
"
p
fiile
fis
fofel
fsf
f
fiqu
p
QU4Y
km?
w h
ts *
p
fl t
TLbf
hi i
tr: d
|
Dry
qià
n f
Tatini
cn d
enn (
Wi
tilim:
qui d
quil
fitenjo:
t à
|
(]p ?
Qn i
piret, (
fudug
(.cet
L
EU
B
Inii
lt p
uj

A
l
m
Ti

lt
Ondeg

bnham
In m
vl f
Inifo

lk
WTO
TUl«
xuilot
lus

us
, tità
TM
d
yeef
M
ofíiits
m at
?
h u
n et
fni:
VEV
lr 000

qufd u
I1TÀ
p

iiguti
?0 fd,
& À
n. 1
p
i
h RChd.
jp, n
i od
At n
C 1&1!1.
"0L
fa!um
Maræm
jt "
h.j
Enam
, Tlge
nRehd-
ute/f
fxchd
q

fuo: báüs. GEB.

DIGESTORYM LïB XLXSCTITSO uH — 945

FACTVM NON ERIT. CumquxdneüaL, fic: ST. ADYER-

SVS ID FACTVM SIT. ..
" .;LXXIL Ipxw libro: XX. ad de&um.

QTIPVLA-

TIONES non diuidüntur eatutg rerum , -quae diuifionem non

remplunt veluti viae;: itineris; a&us, aquaedu&us, cete-
rarumque feruitutium. . Idem puto, et.fi quis faciendum ali-

quid ftipulatus itz vtputa: fundum tradi, vel foffam fodi-

ti ^*, ;vel infulam fabricari, . vel: operas,. vel quid. his 43
ümlle horum enim diuifio corrumpit: ftipulationem *^*. .. Cel-

fus tamen libro trigenfimo octauo Digeftorum refert; "Tube-

ronem: ex1&1maffe, vbi quid fieri ftipulemur, *5 fi non fuerit
factum , pecuniam dari oportere: ideoque etiam in. hoc..ge-
nere diuidi ftipulationem: fecunduni quem'*? Celtus ait poffe
dici, iufta aeftimatione facti dandam effe petitionem. . . $. : z.
Si quis'ita ftipulatus it, sr Aw T& KArkNDAS MARTIAS
PRIMAS OPVS:;PRERFECTVM NON'ERIT, TVM ^*7

QVANTI ID/OPVS ERIT,TANTAM- PECVXIAM DARI?:

diem ;promiffionis cedere, non ex quo locatum eft opus, fed

- poft KKalendas Martias :: quia nec conueniri ante Kalendas Mar- |

tias reus promittendi poterat.. $.. 2.- Plane fi 1N8Y LAM
FVLCIRIQuiIs fhpulatus 'Óit; non eft exfpe&:andum , vt in-
fula ruat, ** fic deindeagi poífit: nec *? zxNSvrL AM FLERUE
vt tantum temporis praetereat, quanto.infula fabricari poffit :

fed vbi iam coepit; 39. mora faciendae mfulae herl,, tunc ages ;

tür: diesque obhgatxom SE:cedit.?2;.
-LXXIIL Pavrvslibro XXlV adEdlä:?:um. INTE R-

FDVM pura ftipulatio ex re ipfa dilationem capit: veluti fiid,

quod in vtero fit ?? , aut fru&tus futuros, ant domum aedifi-
cari ftipulatus fit: tunc enim mcxpl,t aCtio, cum ea per rerum

maturam praeftari poteft. |Sic qui Carthagini dari ftipulatur,

cum Rorae fit, tacite tempus compleöh. videtur,. quo pet-
ueniri. Calthagmem poteft. .. Item:fi operas. a. liberto. quis fti-

pulatus fit,;'non ante:dies earum.cedit,quam indictae fuerint, :

nec fint. prae(htae. ( $. 1-:Si feruus: hereditarius ftipulatus fit,

nullam vim habitura fit ?* ftipulatio , nifi adita hereditàs fit :

quafi condicionem habeat.. . Idem eft et in: feruo.eius, quüi
apud hoftes eft. . $. 2. ?? Stichi promiffor, poft moram of-

ferendo purgat moram ::certe enim :39-doli mali exceptxo no—,

cebit ei,.qui pecumam oblatam accipere: nolnit. ...-.;
| LXXW Gaivs:57* libro Vlll. ad. Edictum proum-
ciale ?5.. STiPvLATIONvM quaedam certae funt, quae-
dam incertae. Certum .eft, /quód ex ipfa pronuntiatione ap-
paret, quid, quale, quantumque. ?? fit? vt ecce, aurei decem,
fundus Tufculanus ,. homo Stichus; tritici Africi-optimi mo-
du centum , 'vini Campanioptimi amphurae centum..

LXXV. VrPraNvs libro-XXIL. ad Edictum. , VBI
autem non apparet , quid,. quale ; quantumque eft 99in.fti| —
| pulatus. fuerim illud, aut illud, .quod ego voluero: haec ele-
€tio perfonahs eft: et ideo feruo vel filio talis ele&tio. $? coi

pulatione: incertam effe ftipulationem :dicendum eft. — $. r.
Ergo fi qui ^* fundum. fine propria appellatione, : vel homi-

nem generaliter fine proprio nomine, aut.vinum, frumen- |

tumue fine qualitate dari fibi ftipulatur: incertum deduc1t in
obhgatlonem. 5 2. Vsque adeo, vt, fi qws ita fhpulatus fit,

st Flor. GEB. 42 Gothofr in nota: f'odl wula' Etxam Rehd GEB. 43
Flor. erat: -quidiffimile. fotte : | quid àis- fimile..B.R. . .Etfane Rehd. habet more
44 Rehád. flipulationes. GE3..; .45.Rehd. praefigit: et.
GEB. | 46 Hal. et Vulg. |fecundum: quae. B R. Etiam Rehd. GEB. ,& 47
Rehd. tuuc. GEB.. 48 Hal.et Vulg. praefigunt: vt.BR. Rehd.,vt Flor.
GE B. 49.Hal. et Vulg. inferunt: fi.BR. Rehd. vt Flor. GERB....;,50
Hal. et Vulg. coeperit. &R. Etiam Rehd. GgB. ...51 Vulg. oblzgatzoms BR.
52, Hal. cedet, GER. — .153 Kal eff. GEB. :«...54 Gothofr. in nota: habi-
tura eft. Hal. GEB. . 55 Hal. praefigit: Si. GEB.. 56 Ap. Hal. et. Vulg.
euim, abeft. B&. n Rehd. adeft. Gr s. .57 Hal. et Vulg. PAVLVS. R.
Enam Kehd. G E£2. 58 Flor. vox:: prouinciale, po&ea adfu:pta eft ,^ adeo-
que atterifcis notari poterat. BR. 59 Hal. gaantum. 6o Vulg. ft B R.
61 Gothofr. in- nota: fi quis fundum. vulg. Hal. Etiam-Rehd..GEB. . . 62
Hal qma Vulg tamien et MSS. quinque Florentinam Íequantur. B R. Bazb Vat. i

| ESSE IVBES

| tum ülpulatur. !
| cumque , certum :et. incertum. ftipulatus *?; videtur: et tot

| facere oportet, id, quod plaefentx die dumtaxat ** debetur,

$. CIUC. L Il Chn&m vt etRehd Sed Bynkersh. Ha.oandunam exhibet. G É E.

63 . Rehd. Jlipularetur.. G E B.
.65.Hal, et.Vulg. ex ea anczlla, fupprefío nomine proprio. BR.. lta et Rehd.

-Flor. füit: orreo. fed. et .b adpofita. B R.

TRITICI^ÁFRICI BONI MODIOS CENTVM. VvINIÍ.

|CAMPANIBONI AMPHORAS CEN TV M? incertüm videa«.

tur ftipulari: quia bono melius inueniri poteft: quo fit, vt
boni appellatio non fit certae; rei fignificatiua: cum id, , quod:-
bono melius fit, ipfum quoque. bonum fit;- -Atcum optlmum.'
quisque ?? ftipulatur.9*,, id ftipulari intellegitur,. cuius .bos
nitas principalem gradum bonitatis habet: quae res: efficit, yt.
ea appellatio certi ?*.fignificatiua fit. $. 3. Fundi certi fi
quis vfümfructum ihpulatus fuerit, incertum 'intellegitur .in.
obligationem deduxiffe: hoc enim magis iure vtimur. $. 4«
Illud dubitationem recipit, fi quis. 1d quod ex Arethufa $*
ancilla natum erit, aut fructus, qui in fundo Tufculano nati
erunt ,. dari fibi Papulatus fit, an certum ?^ ftipulatus videg-
&ur ? Sed ipfa natura: manifeftiffimum eft, incerti ** effe hanc
füpulationem.: $. 5. Sed qui virium, aut oleum , vel tritiz
cum, quodin horreo eft. ftipulatur, certum füipulari intel2
levcrltul. $. 6. Qui vero aTltlo ita ftipulatur, QVOD'MIHI $8
SEIVS' DEBET, DARE SPONDESZ?. et qui ita ftipnlatur,
QVOD EX TESTAMENTO MIHI DEBES, DARE SPON-T
DES? incertum in obhgatmnem deducit, licet Seins certum

| debeat, vel ex teftámento certum debeatur. quamuis iftae
| fpecies vix. faparam poffint ab ea, quam propufwmus de vmo,

vel oleo, vel tritico, quod in horreo 9? repofitum eft:
adhuc 1o occurrit , quod fideiuffores certum videntur ** pro
mlttere, fi modo et is, pro quo obhgentur *2 "certum de-
beat: cum ahoqum 7* ita interrogentur **', /rb FYDE TVA.
$. 7. Qui id, quod in- facxendo aut *? non fa«
ciendo * 5. Ptlpulatur, mtertum Papuhrl vidétur :-in faciendoy
veluti foffam fodiri **, " domüm . aedificari ,' vacuam. poffef:
fionem tradi: in non fucxendo, veluti per te non' fieri, quo ..
minus mihi per füundum tuüm ire agere liceat:" per te nom
fieri, quo minus mihi hominem Erotem habere liceat. $. 8.
Qui illud aut illud ftipulatur, veluti-decem, vel 'hominem
Stichum, vtrum certum, àn incertum dedutatin obligationem,
món imrnerito quaerltur' *nam et fes certae deügnantur, et
vtra earum potius praeftanda fit, in incerto eft, .Sed vtcums
que4s, qui *?. fibi eleCtionem conftituit adieCtis his verbis,
VTRVM EGO VELIM, poteftvideri certum;ftipulatus: cum
ei liceat vel hominem tantum, vel decem tantum intendere fibi
dari oportere: qui vero fibi electionem non conftituit, incerz
S. 9. Qui fortem &1pulatur, et vfuras quasz

ftipulationes fünt, quot res funt ??. $. 1o. Haec Püpulatlo, |

FVNDVM TVSCVLANVM DARI? oftendit fe certi ! effez

contmetque, vt, dominium ommmodo efücmtur ftipulatoris

.quoquo modo.

LXXVI. PAVLVS libro- XVIII ad de&um. S1 fti-

haeret: in heredes tamen tranfit obligatio, et ante ele&ionem
mortuo füpulatore. $. r. Cum ftipulamür, quidquid te dare.

in

64 Vulg. certae vei. BR. Etiam Rehd. G.

GER; 66 -Hal. et Vulg. am . zncertum. BR. Etiam Rehd. G EB, 67 Vulg.
incertam. BR; Etiam Rehd GEB. . :68 Ap. Hal ibi, abeft. GE s. — 69
7o Vulg. ad bec. BR. — 71 Hal.
..2 Nulg. obligantur. BR. , Etiam Rchd. GE -
73 Hal.et Vulg. inferunt: et. BR. Etiam Rehd. G s. 74 ,Rehd. znter-
rosetur. GEB. | ,/75 Vulg. inferit: im. BR. Etiam Kehd. GEB. 76, Hal.
et VulU addunt:-confiflit. BR. Etiam Rehd. GE . 77 Rehd. fodi. GE B.

et Rehd. videautuv. GEB.

. 78 Ap Hal.42i;;abeft. Vulg. argute: fed et cuw: quis fibi. b R. Rehd. vt

Vulg. GEB. ,...79 Rehd. flipulari. GEB. 80 Ap. Hal. funt, abeft, G E B.
! 81 Rehd. certum, loco; fecerti. GEB... 82 Hal. inferit: zom. Habet et
Rehd. ncvatnenem fcd linea transuerfim du&a eft delcta GER. $3 Hal.

id

946 / DIGESTORVM LIB. XLV..TIT. L

in ftipulationem deducitur: non, vtin,iudiciis, etiam futu-
rum: et ideo in ?^ ftipulatione adicitur *? verbum oPOR-
TEBIT?9, velitàa, PRAESENS IN DIEMVE;Q- hoc 1deo
fit *, quiaqui ?? ftipulatur quidquid te dare "" -oportet, .
demonítrat eam pecuniam, quae iam debetur : Iqqodw fi totam
demonítrarevult, dicit ?? oPORTEBITVE:'' Jtaà, PRAE-
$ENS IN DIEMVE. : | !
LXXVIL Ipxwlibro LVIIT. ad Edictum. .Ap diem
füb poena pecunia promiffa, et ante diem mortuo promií- |
fore, committetur poena, licet non fit hereditas eius adita.

LXXVIII. Ipnxw libro LXII. ad Edictum. SI filius-
familias fub condicione ftipulatus emancipatus fuerit, deinde.
exítiterit condicio, patri aCtio competit : quia in ftipulationi-
bus id tempus fpe&tatur, quo contrahimus. $. r. Cum fun-
dum ftipulatus fum, non veniunt ?? fructus, qui ftipulatio-
nis tempore fuerint ??. 63 ! |
| JLXXIX. Vrrrawvs libbo LXX. ad Edictum. — Sr1
procuratori praefentis fuerit cautum, ex ftipulatu aCctionem
vtilem doniino competere nemo ambigit. —— | &
—— LXXX. Ipxw libo LXXIV. ad Edidüm. Qvo-
TIENS in ftipulationibus ambigua*qrqtio ;,eifc:, commodiffi-
inum eft id accipi, quo res, qua de agitur, in tuto fit.
. .LXXXI. Inkw libro LXXVIL. ad Edi&tum. Qvo-
TIENS q'uis alium fifti ** promittit, nec adicit poenam, puta,
vel feruum fuum, vel hominem liberum, quaeritur, an come- |
mittatur ftipulatio? Et Celfüusait, etfi non eft huic ftipula--
tioni additum ,. nifi fteterit, poenam dari: in ?? id , quanti
96 intereft fifti, contineri: et verum eft quod Celfus ait: nam
qui alium fifti promittit, hoc promittit, id ?* fe acturum,
vt ftet, $. 1. Si procurator fifti aliquem fine poena ftipula-
tus fit, poteft defendi, non fuam, .fe-d eius, cuius negotium
geffit, vtilitatem 1n ea re ?3 deduxiffe: idque fortius dicen-
dum, ?? fi QVANTI EA RES SiT '??, ftipulatio propo-
natur procuratoris. REU | ,4 m
- LXXXIL Inxw libro LXXVIII. ad Editum, Ngwo-
rem füam vtiliter ftipulatur, fed pretium rei fuae non .inutlg
liter: fane rem meam mihi reftitui recte ftipulari. v1deog.
$. 1. Si poft moram promifforis homo decefferit, tenetur ni- .
- hilo minus, proinde * ac fi homo viueret: et hic moram vi-
detur feciffe, qui litigare maluit ^, quam reftituere.
: LXXXIIL PAvrvs? libro LXXII ad Edictum. Yx-
TER ftipulantem et promittentem negotium contrahitur: ita-
. .que alius pro alio, promittens daturum fatcturumue eum, non
- obligatur: nam de fe quemque promittere oportet: et qui
'fpondet dolum malum abeffe, afuturumque * effe, non fim-
plex abnutiuum ? fpondet: fed curaturum fe, vt dolus ma-
lus abfit. . Idemque in illis &iEulationibus, HABERE LI-
CERE: lilem, NEQVE PER TE, NEQVE PER HER E-

id duntaxat, quod praefenti die debetur. GE B. — 84 Rehd. inferit: ommi. GE 9.
$3 Vulg. inferit: etimm. BR. Rehd.et. GEB. — 86 Vulg. oportebitue. B R.
87 Vulg. fic, loco: fit. BR. 88 Hal. et Vulg. inferunt: fie. BR. — Etiam
Rehd. qui praeterea habet: fiipulatws, loco: flipulatuy. G E B. 89 Hal. et
Vulg. inferunt: facere. BR. Etiam Rehd. GEB. — 9o Hal. et Vulg. praefi-
gunt: oportet. BR. Etiam Rehd. GE s. 9t Hal, et Vulg. praefigunt: vel.
.BR. Etiam Rehd. GER. 92 Rehd. veuient. GEB. . 93 Hal. et Vulg.
fuerunt. B R. Rehd. vt Flor. GE B. 94 Hal. fibi, an vitio typorum? .. 95
Ap. Hal. et Vulg. & , abeft. BR. Etiam in Rehd. GER. 96 Rehd. 44od,
loco: quanti. GEB. —— 97 Vulg. id, abeft. pR. — 98 Hal. et Vulg. iu eam
yem. BR. Etiam Rehd. GER. 99 Hal. praefigit: et, at Rehd. và dicen-
dum, addit: efl. GEB. IoO Hal. et Vulg. efí. BR. 'Etiam Rehd. GER.
1 Hal. et Vulg. periude. BR. Etiam Rehd. GEB. . 2 Hal et Rehd. ma-
luerit. GEB.' . 3 Vulg. IDEM. ER. 4 Hal. abfuturumue. 5 Con-
fer Daker. ad Opufc. de Latim. Vet. ICt. p. 333. n. 9. BR. ^ ^6 Hal

] VIGINTI DARI

| quod minus eft, fponderi videtur, $. 4.
| res ftipuler, Stichum, puta, et Pamphilum: licet vnum fpo-
.ponderis, teneris: videris enim ad vnam. ex- duabus ftipula-
tionibus refpondiffe *?, $. 5. Sacram,. vel religiofam rem.
t , velvfibus publicis in perpetuum relictam, vt forum, aut -
bafilicam , aut bominem liberum, inutiliter ftipulor: quam-:

.DEM.|TVVM FIERI, QVOO MINVS FIAT, $. r. Si Sti«
. chum ftipulatus de alio fentiam, tu dealio, nihi] aCtum erit:

quod et in iudiciis Arifto exiftimauit: fed hic magis eft, vt

| is petitus videatur, de quo aétor fenfit *: nam Ítipulatio ex

vtriusque confenfu valet: iudicium autem etiam * in inui«

femper negabit * reus fe confenfifle, $. 2. Si ftipulante me
Stichum aut Pamphilum, tu vnum daturum te fpoponderis,
conftat non tenerite, nec ad ; interrogatum eífe refponfum.
$. 3. Diuerfa caufa eft fummarum: .veluti, npEkcegM Av T
? SPONDES? hic enim, etfi decem fpo-
ponderis, reCte refponfum eft: quia femper in fummis id,
Ftem fi ego plures

uis *? facra profana fieri, et *? vfibus publicis relicta in pris
uatos vfus reuerti, et ex libero feruus fieri. poteft **; ^ Nam

| et cüm quis rem profanam, aut Stichum dari ** promifit,

liberatur , fi fine fatto eius res facra effe coeperit, aut Stichus

fi rurfus.lege aliqua et res facra profana effe coeperit, etSti-
chus ex libero feruus effectus fit: quoniam ** vna atque: ea-
dem caufa et liberandi et obligandi effet, *5 quod aut dari
non poffit, aut dari poffit.. Nam et fi nauem, quam *? fpo-
pondit ??, dominus diffoluit ?*,. et isdem tabulis compe-
gerit, quia eadem nauis effet, inciperet ?? obligari. Pro
quo et illud dici poffe Pedius fcribit, fi ftipulatus fuero ex
fundo centum amphoras vini: exfpectare debeo ?* , donec na-
fcatur:.et fi natum, fine culpa promifforis confumptum fit,
rurfüm exfpectare debeam , donec iterum nafcatur,. et dari ?^
poffit : et per has vices autceffaturam, aut valituram ftipulatios
nem ??, Sed haec diífimilia funt: adeo enim cum liber homo
promiffus eft, feruitutis tempus fpeCtandum ?* non effe ?7, vt
ne haec quidem ftipulatio de homine libero probanda fit, rr-
LVM, CVM SERVVS ESSE COEPERIT, DARE SPON-
DES? itetn, EVM LOCVM, CVM EX SACRO RELIGIO-
SOVE PROFANVS ESSE COEPERIT, DARI??? quia nec
praefentis temporis obligationem recipere poteft : et ea dumta-
xat, quae natura fui poffibilia funt, deducuntur in obligatio-
nem: vini autem non fpecies, fed ^? genus ftipulari videmur,
et tacite in ea tempus continetur : homo liber certa fpecie con-
tinetur: et cafum aduerfamque fortunam fpe&tari ?? hominis
liberi, neque ciuile, neque naturale eft: nam de his rebug
negotium recte geremus ?*, quae fubici vfibus, dominioque
noftro ftatim poflunt: et nauis fi hac mente refoluta eft, vt
in alium vfum tabulae deftinarentur, licet mutato . confilio

cenda

G E B. 8 Taur. negzaV;t. GER. 9 Hal.et Vulg. dare. 8&, Etiam Rehd.
GEBR. . IO Rehd. fpopoudiffe. GEm. II In Rehd. vem, abeít. GER.
.12 Hal et Vulg. inferunt: es, et ita Flor eft fuppletum. BR. ^ Etita ha-
bet Rehd. GEE. 13 Vulg. aut, loco: et. EBR. 14 Hal. poffit. GEB.
15 Hal et Vulg. dare. BR. — Etiam Rehd. GER. 16 Hal. veuocatur.
GE B. 17 Vulg. inferit: quidem.BR. Etiam Rehd. GEB. — 18 Hal. ob-
ligandi:fit, et quod. GE B. ^. 19 Rehd. inferit: quis. GEB.. . 20 Vulg.
fpopouderit. 3 R. 21 Hal diffoluiffet, et mox: compegiffet. Vulg. diffolue-
rit. €t mox vt Flor. compegerit. BR. Rehd. vt Vulg. GE B. 22 Rehd. zn-
cipiet. G E B. 23 Hal. debeam. GEB. — 24 Vulg. dariue, loco: et darz.
ERR. . lta quoque Rehd. GE B. 25 Conf. Aueran. II. Interpret. Iur. 27.
GERB.. ..26 Vulg. exfpeclandiin. 8 R. 27 Hal.et Vulg. eff. B R. 28
Hal. dare fpondes. Rehd. dare, non aeque: fpondes. GEB. 29 Hal. et Vulg.
|fpeciem , fed genus. Sed et Flor. m deficiens íuppleta. Taur. tamen pro fua
religione habet veterem fcripturam: fpecieSed geuus. BR. Rehd. vt Hal. et

et Vulg. fenferit. BR. — Etiam Rehd. GEz. 7 In Rehd. etíam, abelt.

2*

Vulg. GE». . 30 Vulg. exfpedari. RR, — 91 Hal. et Vulg. gerimnus. 8 R.

tum redditur, etideo actori potius credendum eft, alioquin .

ad libertatem peruenerit, Nec reuocatur *? in obligationem, -

perficiatur,tamen et perempta prior nauis, et haec alia di- -

Etiam

terdun
fanui p
uüm "

- fhi, n

d. i
fs
tioe

ln M
0 :
3 b
meFC t
f'ani,
Hiet v
lr
OL .
Eriam M
( tj G
tb i
aïOnem. :
Ti fe i
"L
FWWM
UP
h&üm
ffcutiaz:sm ;
i Dnler
"ii u
mihtm 'm

d
h
v
u
inui,-
qe
erig
im,
YT
L
lii
p
i
LU
I a
Th, dul
u
!t
An
iil
du
Emen,
Ti
[Ie &

ODRC D

hn -

d ^
lat
t homo
^ t
Ts
X
iL 1GU
fs
1üintie
ilgti
videmut,
x COl
! fomits
js reD08
jtioque
l, V
eonfllt
T
cad

i MP

d. 61

Ed
Pg[[gf, 1
| at
j B
j uj
MP
j qin.
, n
i ?
j4 ff
" Pf[] (Ua
(b v
LA *DTR'
E

remanferit ^?, petitio infirmabitur.

j4 . "^ . DÍGESTORVM .LIB. 'XLNcTIT, E.

cenda eíft: fed fi 9? reficiendae nauis caufa omnes tabulae re-
fixae fint, nondum intercidiffe nauis videtur: et compofitis

rurfus ?? eadem ?^ effe incipit: ficuti de aedibus depofita |

tigna ea mente, vt reponantur, aedium funt, fed fi vsque

ad aream .depofita fit ?^, licet eadem materia reftituatur, alia -

erit. Hic traCtatus etiam ad Praetorias ftipulationes pertinet:

quibus de re feftituenda cauetur, et *an* eadem res l;
quaeritur.

$. 6. . Si rem, quam ex caufa lucratiua ftipula-
tus fum, nactus fuero ex caufa lucratiua, euanefícit ftipu-
latio: fed 39 fi heres exftitero, dominio ?* extinguitur fti-
pulatio.. .Si vero a me herede defun&us eam legauit ?*,
poteft agi ex ftipulatu. — Idemque effe ??, et fi füb condi-
cione legata fit, quia et fi ipfe debitor rem fub condicionele-
gatam dediffet, non liberaretur: fed fi condicione deficiente.
$. 7. Stichum, qui de-
ceffit ^!, fi ftipuler: fi quidem condici etiam mortuus potuit
42. vt furi, vtiliter me ftipulatum Sabinus ait: fi vero ex
aliis caufis, inutiliter: quia, etfi deberetur, morte promiffor .
liberetur *?. Idem ergo diceret ^*, et fi mora fatta defun-
C&um ftipularer. $. 8. Si quis ancillam fiftere fe in aliquo
loco promiferit, quae praegnas erat, etfi fine partu eam fi-
ftat, in eadem cauía eam fiftere intellegitur. |

LXXXIV. InzgMlibro LXXIV. ad Edi&um. . S1 in-

fulam fieri ftipulatus fim ^5. et tranfierit tempus , quo,po- |
£ueris ^9 facere: quamdiu litem conteftatus non fim, poffe

te facientem ^* liberari placet: quod fi iam litem conteftatus
fim, nihil tibi prodeffe ^?, fi aedifices. 2l
| LXXXV. Ipnz w libro LXXV.ad Edictum. Iw exfecu-
tione obligationis fciendum eft quatuor caufas effe: nam in-
terdum eft aliquid quod.a fingulis heredibus diuifum ^? con-
fequi poffumus: aliud, quod totum peti neceffe eft, nec di-

uifum 5? praeftari poteft: aliud quod pro parte petitur, fed | .
| cui fundum in quinqüennium *? locaueram, poft tres annos

folui, nifi totum , non poteft: aliud quod folidum petendum

eft, licet in folutionem admittat fecutionem, ?*.. $.. r.. Prima | :
oPOoRTET? nonemplius in ftipulationem deducitur, quam

Ípecies pertinet ad promiflorem pecuniae certae: nam et pe-
titio et folutioad portiones hereditarias (pe&tat *?. | $. 2. 5e-
cunda ad opus, quod teftator fieri iufferit: nam finguli here-

des in folidum tenentur: quia opeiis effeCtus in partes fcin- |
di non poteft. $. 3. Quodíi ftipulatus fuero, PER TE HE- | ' |
. Jati fumus pro. vfüris legitimis poenam in fingulos menfes, fi

REDEMVE TVVM NON FIERI, QVO MINVS EAM

AGAM: 9? S1 ADVERSVS EA FACTVM SIT, TANTVM|

DAR1? et vnus ex pluribus heredibus promifforis me prohi-

beat : verior eft fententia exiffimantium, vnius facto omneste- |

neri: quoniam, licet ab vno prohibeor **, non tamenin par-
tem prohibeor, fed ceteri ?? familiae hercifcundae iudicio

L

Etiam Rehd. GEB. 32 Hal. et ff. 35 Rehd. rurfum tabulis eadem.
GEB. — 34 Hal. et Vulg. varfus tabulis eadem mamis . effe. B R. 35 Hal.
et Vulg. fint. BR. Kehd. vt Flor. GE. 36 Hal. et Vulg. inferunt: et.
ARR. Etam Rehd. G E B. 537 Hal et Vulg. exflitera domino, exflinguitur.
Nempe et Flor. i in domznio, eít deleta. BR. — Rehd. exflitero domino vei , ex- /
fünguitur. GEB. — 38 Hal. et Vulg. legauerit. BR. Etiam Rehd. GEB. . 39
Hal.et Vulg. eff. BR. 40 Vulg. addit: penes me. BR. Etiam Rehd. GEB,
41 Hal. decefferit. GEB. — 42 Hal. et Vulg. poteff. BR. — 43 Hal. et Rehd.
liberaretur. GEB. — 44 Hal. dicetur. Vulg. Idem dicitur. BR. Rehd. vt Vulg,
GEB. 45 Vulg. effem. B R. Etiam Rehd. GEB... . 46 Vulg. potuiftz. BR.
Etiam Rehd. G Ez. 47 KRehd. te faciente. G E B. 48 Rehd. wibil prod-
efl tibí. GEB. .. 49. Gothofr. in nota: diuifim. vzlg. Hal. GE B. 50 Hal.
et Vulg. diuifim. BR. Etiam Rehd. GERB. 81 Gothofr. in nota: Zl. fe-
&ionem. Hal, admittat partis exfecutionem. — Sed et Taur. in Adnotar. fecutio-
nem fic in P. pro exfecutionem an a. feco quafi. fe&kionem. G E B. MSS. variant:
Vat. l. VIIL Barb. S. Cruc. E. et Treuif, exhibent: m folutionem admittat ex-
Jecutionem. |1n Treuif. tamen m in: folutzonem , eft expuncta. Chriftin. et S.
Cruc. IL u folutioue admittat fetliouem. 1n Vet. . additum: alias fectionem.
ln S. Cruc. IHI. fupra: fecliouem, Ícriptum : i. diuifiomem. ln Barb. fupra: ev
fecutionem adnotatum :. dinifionem , et ferius z. liberationem. & R. Magl. vt Flor.
At Bynkersh. in folutione admittat partis executionem. — Rehd. nunc habet, vt
Chriliin. et S. Cruc. II. videtur autem habuiffe, vt Flor. Nam et fuper vlti-

Ina litera in: folutioue, veltigium fupereft lineolae z indicantis, et tres priores |

947

farcient 59 damnum. $. 4. Pro parte autem 57 peti, folui
autem nifi totum non poteft *?: veluti cum ftipulatus fum
hominem incertum: nam petitio eius fcinditur, folui vero ??
nifi folidus 59 non poteft : alioquin in diuerfis hominibus recte
partes foluentur ?*: quod non potuit defunétus facere, ne,
quod ftipulatus fum, $? confequar. Idem iuris eft, et fi
quis decem milia 53 aut hominem 9* promiferit. . $. 5. In
folidum vero agi oportet, et partis folutio adfert liberatio-
nem,'cum ex caufa euictionis intendimus: nam auctoris he--
redes in folidura denuntiandi fünt, omnesque debent fubfi-
ftere, et quolibet defugiente omnes tenebuntur: fed' vnicui-
que pro parte hereditaria praeftatio iniungitur. $. 6. Item fi
ita ftipulatio faCta fit, st FvNpvs TiriAwvs pnATVS
NON ERIT, CENTVM DARI? nifi totus detur, poena
committitur 99 centum: nec prodeft partes fundi tradere 95,
ceffante vno, quemadmodum non prodeft ad pignus liberan-
dum 57 partem creditori foluere. . $. 7. Quicumque fub con-
*dicione obligatus curauerit 9*, ne condicio exfifteret, nihilo -

minusobligetur 9?, — |

| LXXXVI. VrrriAwvs libo LXXIX. ad Edifctum.
Qv o n dicitur, tot ftipulationes effe, quot res: ibi locum ha-
bet, vbi res exprimuntur ftipulationi *?: ceterumfi non fue-
rint expreffae, vna eft füipulatio, -go g

— LXXXVII. Pavrvs ?* libro LXXV. ad Edictum.

NEgMo rem fuam futuram in eum cafüum, qua *? fuafit, vti-

liter ftipulatur. |

LXXXVIII. IpnEw libro VI. ad Plautium. Mona rei
fideiuffori quoque.nocet. Sed fi fideiuffor feruum obtulit??,
et reus moram fecit: mortuo Sticho fideiuffori füccurrendum
eft. Sed fi fideiuffor hominem occiderit, reus liberatur *^,
fideiuffor autem ex ftipulatione conueniri poteft. :
LXXXIX. Ip£x libro IX. ad Plautium.

$1 a colono,
ita ftipulatus fuero, Qv1DQvID TE DARE FACERE

quod iam dari oportet: in ftipulatione "? enim deducitur quod
iam dari oportet "*: Ífi autem adiciatur, oPORTEBITVEZ
etiam futura obligatio deducitur. | |
XC. PowProxivs libro III. ex Plautio. Cv ftipu-
fors foluta non fit: etiamfi fortis obligatio in iudicium fit de-
duéta , adhuc tamen. poena crefcit: quia verum eft, folutam
pecuniam non efíe. |
— . XCl. PAvrvs libro XVII. ad Plautium. . Sr feruum
73 ftipulatus-fuero, et nulla mora intercedente ** feruus g.e-'
*aro | ceffe- -

fyllabae in: fefionem, in fine verfus fpatium. paulo maius, quam literae: fe-
&io requirunt , et deletionis veftigia manifefta exhibens, occupant, vt omnino
ibi fuiffe videatur: fecutiome. GEB. 52, Hal, et Vulg. fpectant. £R. Rehd.
vt Flor. GE B. - 53 Vnulg. praefigit: et. BR. . Etiam Rehd. Gx&. 54
Vulg. probibear. B R. Etiam Rehd. GEB. . 55 Hal. et Vulg. caeteris. B R.
Etiam Rehd. GEB. — 46 Hal.etVulg. farciet.BR. Etiam Rehd. GEs. — 57
Ap. Hal. outem , abeft. G E B. 58 Rehd. poterit. GEB. 59 Vulg. au-
tem, loco: vero. BR. Rehd. fimiliter. GE g. 60 Hal.et Vulg. in folidum.
BR. Rehd. folidwm absque: im. GEB. . . 61 Hal. et Vulg. foluerentur. 8 R.
Etiam Rehd. GE B. . 62 Vulg. fim, wou confequar. Sed et Hal. in margine z
alias, mon conf. BR. Rehd. fum , non confequar. GEB. — 63 Ap. Hal. et Vulg.
milia, abeft. BR. Etiam in Rehd. GEB. — 64 Vulg. inferit: flipulantz. B R.
65 Rehd. i c. GE B. 66 Hal. partes fundi dari. Vulg. partes fundi poffe
dari.BR. Rehd. vt Vulg, GER. 67 in Rehd. quemadiodaum mon prodeft
ad pignus liberandum , abfant. G E B. 68 Hal.curamit. GE B. — 69 Hal.
et Vulg. obligatur. BR. — Etiam Kehd. GE B. 70 Hal et Vulg. flipulatioue..
BR. Et Taur. dare poterat: fhpulationl. — Habet tamen et Rehd. ffipulationz.
GrB. 71 Rehd. PLPIANV . GEB. — "72 Gothofr. in nota: quo fua fit
vulg. Hal. G E. 73 Hal. obtalerit , et mox : fecerit. 74 Rehd. libe-
rabitur. GEB. 45 Vulg. i» quinque ammos. BR. 76 Rehd. iw fiipu-
latiouem. GEB. 71 Ap. Hal et Vulg. im flpulationem enim deducitar ,
quod iam dari eportet , abfunt. B R. 48 Vulg. inferit: Sticbum. BR. Et-
ian Rehd. GEB. 49 Vulg. ipterueniente. R. Etiam Rehd. GEs.
T ttttt . - $9

948 DIGESTORVM LIB. XLV. TIT. I "

cefferit: fi quidem occidat eüm |promiffor, expeditum eft:

fin ?? antem *neälegat infirmum, anteneri debeat promiffor ?
confiderantibus 5*, vtrum, quemadmodum in yln,dl.eatlone
hominis, fi neglectus a polffeffore fuerit, culpae huius no-
mine tenetur poffeffor, ita et cum dari promlüt.: an culpa,
quod ad ftipulationem attinet, in faciendo *^ accipienda fit,
non in ??. non faciendo ? quod magis. probandum eft: quia
qui dari ** promifit, ad dandum , non faciendum, tenetur.
$. r. Sed ** fi fit quidem res in rebus humanis, fed dari non
poffit ,. vt fundus religiofus, puta, velfacer fattus, vel fer-
uus manumiffüs, vel etiam ab hoftibus fi capiatur, culpa in
hunc modum diiudicatur: vt, fi quidem ipfius promifforis res,
vel tempore ftipulationis, vel poítea fuerit, .et quid eorum
acciderit, nihilo minus teneatur. Idemque fiat $9, et fi per
alium, pofteaquam ab hoc alienatus fit, id contingerit ?7.
Sin $? autemalienus fuit ??, et abalio tale quid accidit, non

tenetur: quia nihil fecit: nififi ??, pofteaquam. moratus eft |
folutionem, aliquid huiusmodi acciderit: quam diftinCtionem-

et Iulianus fequitur. Item fi homo qui fuit promifforis, ex
praecedenti caufa ablatus ei fuerit, quod -.&at.ulit?er fuit ?-,
perinde habendus fit ?^, ac fi alienum promififfet: qua ??
fine fatto ipfius defiit eius effe. $. 2. De illo quaeritur, an
etis, qui nefciens fe debere occiderit ?*, teneatur, quod
Jülianus putatin eo ?*, qui, cum nefciret a fe petitum codi-
cilis, vt reftitueret, manumifit. . $. 3. Sequitur videre de
€o, quod veteres conftituerunt, quotiens culpa interuenit debi-
toris, perpetuari obligationem , quemadmodum inteliegendum
fit. Et quidem fi effecerit ?? promiffor, quo minus foluere
poífit: expeditum intellectum habet conftitutio: fi vero mo-
ratus fit tantum, ?7 haefitatur, an, fi pofteain mora non fue-
rit, extinguatur fuüperior mora? Et Celfus adulefcens fcribit,
eum, qui moram fecit ?* in foluendo Sticho, quem prorni-
ferat, poffe emendare eam moram poltea offerendo: effe enim
hanc quaeftionem de bono et aequo: in quo genere plerum-

que füb auctoritate iuris fcientiae perniciofe, inquit, erratur.

Et fane probabilis haec fententia eft,' quam quidem et Iulia-
Itus fequitur:' nam dum ?? quaeritur dedamno, et par vtrius-
que caufa fit *??, quare non potentior fit, qui teneat *, quam
qui perfequitur. $. 4. Nunc videamus, in quibus perfonis
haec confütutio locum habeat? quae infpectio duplex eft: vt
primo quaeramus, quae perfonae efficiant perpetuam obliga-
tionem: deinde quibus eam produeant. Vtique autem prin-
cipalis debitor perpetuat obligationem. — Acceffiones ?^an per-
petuent, dubium eft. Pomponio perpetuari ? placet: quare
enim facto fuo fideiuffor fuam obligationem tollat? cuius fen-

tentia vera eft: itaque perpetuatur obligatio tam ^ ipforum,

quam ? fucceflorum eorum ?: acceffionibus quoque fuis, id

$o Hal. $i. GE B. $1. Hal. quaerentibus confiderandum efl, . Vulg. fimili-
ter, omiffo tamen: quaerentibus. BR. Rehd. vt Vulg. GE &. $2 Vulg. in-
ferit: quidem. B R. Etiam Rehd. GER: — $83 Hal. aw won faciendo. Conf.
Elb. Leonin. . Emend. 4. BR.. Rehd. au autem in non faciendo. GEB. — 84

Hal. et Vulg. dare. BR. Rehd. vt Flor. GEB. — $5 Rehd. inüferit: et. GEB.-

. 86 Hal. et Vulg. fiet. BR, Rehd. vt Flor. GE B. 87 Hal. et Vulg. contige-
vit. BR. Rehd. vt Flor. vbi tamen nonnemo literam *s pundo confodit. Gx r.
$88 Hal.et Vulg. Si. Bn. Etiam Rehd. G ER. 89 Hal. ét Vulg. fuevit, et
moX: acciderit. BR. .Etiam Rehd. GEB. — g0 Ap. Hal. fi, abeft. Rehd. sif-
fi, vbi quidem prior s pun&o fubnotata eft,' re&ius autem corre&tor inter duas
$ vocalem ; inferuiffet, G E p. 91 Hal. fuerit. GER. 92, Hal. efl. G £5.
95 Taur. in margine: 4uia. et ita Hal. BR. Etiam Rehd. GER. 94 Hal.
occidit. G EB. 95 Rehd. i« eum. GEB. — 96 Hal. et Vulg. fecerit. B R.
Etiam Rehd. G E B. 97 Vulg. praefigit: bic. BR. 98 Hal. et Vulg. fe-
cerit. BR, Etiam Rehd. GER. 99 Hal et Vulg. cum. B R. Etiam Rehd.
GEB. 1OO Halefl GEB. — t Hal . tenet. G E B. 2, Gothofr. in ncta:
Vulgata legit: accefforia, et male. Immo vero Vulg. legit: acceffores. Et
haec pariter ac Hal. inferit: autem. BR. Etiam Rehd. vt Hal. acce[fiones an-
tem. GE B. 3 Vulg. perpetuare. BR. — ^ 4 Vulg. inferit: im. E R. Etiam
Rchd. GE. 5 Vulg. et hic inferit: i5 BR, — 6 Hal. et Vulg. inferunt:

coghita denegandam actionem puto: nec raro probabilis caufa

Rehd. vt Flor. GEB.

eft, Hdeiüiï'oribus,' perpetuant obligationem: quia in totam

caufam fpoponderunt. $. 5. An filiusfamilias, qui iuffu pa- -

tris promifit * , occidendo feruum, producat patris obligatio-
nem, videndum-eft. Pomponius prodncere putat, fcilicet,

i

uafi acceffionem intellepgens eum, qui iubeat, $. 6. Effe-

Ctus huius conftitutionis ille eft, vt adhuc homo peti poífit,

Sed et.acceptum ei poffe ferre * creditur, et fideiufforem ac-
p p

cipl eius ? obligationis nomine, Nouari auteman polfit haec '

obligatio, dubitationis eft, quia neque hominem qui non eft,
neque pecuniam quae non debetur, [tipulari poffüumus, *?

Ego puto nouationem fieri poffe, fi hoc aCtum inter partes

fit, quod et ** [uliano placet. - | : | 5
XCII. Ip w libro XVIIT. ad Plautium. Szita ftipu-

ler, PER TE NON.FIERI, QVO MINVS MIHI HER E-

DIQVE MEO. VINDEMIAM TOLLERE LICEAT? etiam -

heredi datur aétio. .. :

XCIIL Ipxw libro III. ad Vitellium; Szfic ftipulaz *

tus fuero, PER TE NON' FIERI, QVO MINVS HOMfI«
NEM EX HIS QVOS . HABES '^?^, svMAM? . electio mea
erit.. b us " gt |

. XCIV. Ma R.(JJE-L'L-V-S 73 Jibro TII, Dige&orum. T k T«

TICVM dare oportere ftipulatus eít aliquis. Facti quaeftio -

eft, noniuris. lgitur fi de aliquo tritico cogitauerit, id eft,
certi generis, certae ** quantitatis, id habebitur. pro ex-
preffo: alioquin, fi, ceum deftinare genus et modum vellet,
non fecit ^?, nihil ftipulatus videtur: igitur ** ne vnum qui-

dem modium. : : - ; :
.. XCV. Ingn libro V. Digeftorum, Qv infülam fieri '
| füpulatur, ita demum adquirit obligationem, fi apparet !*

quo in loco fieri infulam voluerit *?, fi et *? ibi infülam fieri
intereft eius ??, F |

^2 XCVL Inxw libro XIL. Digeftorum. Qvr feruum
| mihi ex füipulatu debebat, fi in facinore eum deprehenderit,
| impune eum occidit ?*: nec ytilis actio erit in eum confti-

tuenda. : i : ! :
. .'XCVIL. Crrsvslibro XXVI. Digeftorum. . Sr ita

fipulatus fuero, TE sisri1? ?? Nisr: sTETERIS ?3,

|HIPPOCENTAVYRVM DARI? proóinde ?* erit, atque ?^9 te-
| fifti: folummodo ftipulatus effem. $. 1. Poffum vtiliter a te
dtafüpulari, Tirir woMmiNE TE 7* sornvTvnvw ?72
neque enim hoc fimile eft illi, 'TrrT1vw ?? nDATvRvM?

fed ex ea ftipulatione; dum intereft mea, agere ^? poffüm:

.etideo fi locuples fit Titius, nihil ex hac ftipulatione confe-
.qui poffim ?? : quid enim mea intereft id a te fieri, quod, fi

non feceris, aeque faluam pecuniam habiturus fum. - $. 3.
OITIBI NVPSERO, DECEM DARI ?! sPpPoNDES? caufa

eius

perfona. 8 R. Etiam Rehd. GE s. Hal. integra le&io eft: fuccefforum . fuorum per-

foua. . 7 Hal. promiferit. GEB. . 8 Hal. et Vulg. ferri. quod malim. BR.-
IO Hal et Vulg. prae--

9 Rchd. eiusdem. GEB. :
figunt: et. BR. Etiam Rehd. GER. II Ap. Hal. et in Rehd. et, abeft,
GEB. .-I12 Kehd. baberes. GEB. — 13 Hal. Idem. Rebd. Mod.GEB. — 14
Hal. et Vulg. et certae. BR.— Rehd, certaeque. GE B. 15 Hal. et Vulg. fe--
cerit. BR. Etiam Rehd. GE. 16 In Rehd. zgitur, abeft. GER. 17
Hal. et Vulg. appareat. B R. Rehd. vt Flor. GEB.' . 18 Vulg. voluit. BR.
Etiam Rehd. GE B. — 19 Rehd. fi euzm ibi. forte fuit in archetypo: fic enim
jbj. Eft literarum c et e magna cognatio, ideoque potuit librarius fibi perfua-
dere, polfteriorem hic male effe geminatam. GEB. — Ap. Hal. fi. abeft. 20
Hal. eius iatervfit. G E B. 21 Hal. occidet. BR. —— 22 Hal et Vulg. prae-
figunt: et. BR. Etiam Rehd. GER. 23 Hal. fliteris. Nullus dubito, Taur.
debuiffe dare: fifteris, quum et Rehd. Florentinam habeat. G E E. 24. Go-
thofr. in nota: perinde erit, vu/g. Haloand. Habent et MSS. perinde, Barb.
Vat. I. Chriftin. S. Cruc. I. Bynkersh. vtet Rehd. GEB. — 25 Hal, et Vulg.
infernnt: fi. Sed et Flor, ita fuppletum. B R. ]lta quoque MSS. modo memo-
rata. GEB. — 26 Vulg. inferit : mibi.BR. 27 Rehd. addit: fpondes. GE B,
28 Vulg. te, loco: Titiwm. BR. — 29 Vulg. inferit: tecum. B &. Enam Rehd.
GEE. . 30 Hal. poffum. 31 Hal et Vulg. dare. BR. — Etiam Rehd. GE.

y

j
m
fiit
"
(
futim
tndut
fhteni
ia
Jiioné
t
vt
hn
Y
Qu
r
i
TAV
&s i
ilb
BIEYRI
wl
v
Wi
toin d
fm a
(
hiduir

J
ü

(s
] 4

Qb -
FVl
b
Mi ij
.M
REhd.Gg
UY
S of
li, iF
l.
in "
T Clb
L
"at

j « W

ls
HERE
! (

Mp

QH (N[«
L0 m

IET?
Jeto
ld
10 &«
vdht,
Dqi*

anten:

u F
lum er
femm

1
anaor

MUV .H,
T

TITM.
yolum:
j COUf«

quod,ü

a
o
elus

p t
1ïim- N
LA
"o
. M
Vil fe
K
ii 9^
j m
bi pew
[
j 6

n

"T
"n »
st
"s
)

ii f H,ä.'b: ;

DIGESTORVM

eiusmodi 32 ftipulationis eft.: Item 33 fj vir a muliere eo ?*
modo non in dotem ftipulatus eft. | . . . |
XCVHL Mancerrvs libro XX. Digeftorum. Ex-
ysT1MO poffe ?? id, quod meum eft, fub condicione ftipu-

lari, item. viam ftipulari 5* ad fundum poffe, quamquam inte-
.tim fundus non fit meus: aut fi hoc verum noneft, et alienum

fundum fub condicione ftipulatus fuero, isque ex lucratiua
caufa meus effe coeperit, confeftim peremeretur ?* ftipulatio:
et ?? fi fundi dominus fub condicione viam ftipulatus fuerit,
ftatim fundo alienato euanefcit. ?? ftipulatio: et maxime fe-
eundum illorum opinionem, qui etiam ea, quae reCte con-
ftiterunt ^?, refolui putant, cum.in eum cafum recciderunt
**, a quo non potuiffent ^^ confiftere, $. r. Ex hac ftipu-
latione, INSVLAM FVLCIRI *?sPONDKES? quando naíca-
tur aCtio, quaeritur: . et vtique non *eft * exfpeCtandum,
vt ruat: nec enim nihil ftipulatoris intereft, fultam ** potius
effe, quam non effe: nectamen reCte agetur, fi nondum prae-
terierit temporis tantum, quo fulcire potuerit redemptor. .
XCIX. Ckrsvs libro XXXVIII. Digeftorum. Qv1p-
QvID adítringendae obligationis *? eft, id nifi palam verbis
exprimitur ^* , omiffum intellegendum eít: ac fere ** fecun-

. dum promiíforem interpretamur: quia ftipulatori liberum fuit |

verba late concipere. Nec rurfum protniffor ferendus eft, fi

eius intererit, de certis potius vafis forte, aut hominibus
aCum ^5. $. r. Siftipulatus hoc modo fuero, s1 IN TRA

BIENNIVM CAPITOLIVM NON ASCENDERIS, DARI?
non nifi praeterito biennio reCte.petam: mnam etíi ambigua
verba fünt, fi tamen exaudiuntur , fi inmutabiliter verum fuit,

$?5 te Capitolium non afcendiffe.

—— €& MopxsriNvs libro VIII. Regolarum. Coxpre-
c1o in praeteritum , non tattum *?^ praefens tempus relata,

ftatim aut peremit *? obligationem, aut omnino non differt ?*;
PvskERES

CI. Ipew libro IV. de Praefcriptionibus.
fine curatoribus fuis poffunt ex ftipulatu obligari. A
CII. Ingw. libro V. Refponforum. | VEND1TORES

.emptori cauerant pro euiCtione ??^, quanti eius ?? intereffet:

fed et 5* fpecialiter ** adgnituros, fiin lite mota fuümptus
feciffet , 59 emptori ftipulanti promiferant: poft mortem em-
ptoris, vnus ex venditoribus ad iudicium vocauit 57, pretium
fibi deberi dicens, heredes:?* eius, qui fumptus in defen-
fione caufae factos, cum probarent pretium folutum fuiffe,
ex ftipulatione petebant. Modeftinus refpondit, fiin ?? eas
impenías venditores promiferunt $9, quae ob litem de pro-
prietate inftitutam fa&tae effent : minime ex ftipulatu peti poffe,

quod erogatum $* eft *?, dum alter ex venditoribus pretium,

quod iam fuerat exfolutum, petit. - !
CHI. IpEw libro V. Pandectarum. LrsEm homo in

.. fipulatum deduci non poteft: quia nec. dari oportere intendi,

mec aeftimatio eius praeftari poteft: non magis quam fi quis

32 Hal. buius. Vulg. buiusmodi, BR. Rehd, vt Hal. GER.
GER. . 34 Hal. eodem sodo. ^. 35 1n Rehd. poffe, abeft. GEB. . 36
Ap. Hal. flipulari, abeft. GEB. . 37 Gothofr. in nota: perimetur. Hialoaud.
GEB. 38 Vulg.fed, loco: et. BR. , 39 Hal. euamefcet. GEB. — 40
Hal. et Vulg. confliterint. BR, Etiam Rehd. GE R. /ul :
Etam Rehd. GEB. — 42, Rehd. potuerunt. G E B.
Rehd. inferit: znfulam. GE E. 45 Hal. inferit: cauffa. Vulg. caufa diclum.
BR. Rehd. vt Vulg. GEE. 46 Hal. et Vulg. exprimatur. BR. .Etiam
Rehd. GEB. — 47 Rehd. aut certe,. loco: ac fere. GEB. — 48 Hal. addit:
éeffe. GEB. 49a. Vulg. fuerit. BR. Etiam Rehd. GEB. — 495 Hal. inferit : zm.
$0 Gothofr. in nota: perimit. Hal. poterat Taur. dare: perEmit. GEB, — 51
'Faur. diFert. GEB, — 52, Taur. euEclione. GE R.
GER. $4 Àp. Hal. fed et, abfunt. GEB. — 55 Hal. et Rehd. inferunt: fe.
GEBE. 56 Hal. praefigit: et. Taur. poterat dare: feciffET emptori. GE B.
57 Gothofr. in nota: ad iudicium vocauit heredes. vu/g. Et ita quoque Rehd. ni-
fi quod habeat: beredem. GEB. — 58 Gothofr. in nota: Sic veflitue: heredes
emptoris fumtus in defenfione. Dudum Vulg. beredesque eius fumtws. BR.

VtetRehd, GER, — 59 Ap. Hal. ct Vulg. is, abeft, &R. Vt et Rehd. GE.

LIB.: XLV.

33 Hal. Idem..

41 Vulg. recideriut. BR.-
43 Vulg. fulcire, BR. — 44

53 Rehd. fza, loco: eius..-

TILD.L 949

: ägri-&ïpulatus fuerit 5*5 mortuum hominem, aut fundum ho-
CIV. lavorkewvs 9* libro XI. ex Caffio. . Cv fer-
uus pecuniam pro libertate pactus eft $*, et obeam rem reum
, dedit *^: quamuis feruus ab alio manumiffus eft; reus tamen
reCte obligabitur: quia non quaeritur, a quo manumittatur,
fed vt manumittatur. — .. | : |
CV. InEM libro II, Epittularum. STiPvrLATvS
fum , Damam aut Herotem 5* feruum dari: cum Damam da-
res, ego, quo minus acciperem, in mora fui: mortuus eít
Dama: an-putes me ex ftipulatu a€ctionem habere? Refpou-
dit, fecundum Maffurii ** Sabini opinionem puto te ex fti-
. pulatu agere non poffe: nam is reCte exiftimabat, fi per de-
bitorem mora non effet, quo minus id, quod debebat, folue-
, ret, continuo eum debito liberari. !
| . CVI. Inzm libro VI. Epiftularum. Qv ex pluribus
fundis, quibus idem nomen impofitum fuerat, vnum fundum
. fine vlla nota demonftrationis ftipuletur 9? , incertum ftipu-
latur: id eft, eum fundum ftipulatur, quem promiffor dare
| voluerit: tamdiu autem voluntas promifforis in pendenti eft,
|quamdiu id quod promiffum eft, foluatur. pE
. .CVI. IpEw libro VIII. Epiftularum.. VTRv tur-
peni talem flipulationem- putes, an non *?, quaero: pater
naturalis filium, quem Titius habebat in adoptionem, here-
dem inftituit, fi patria poteltate liberatus eífet: pater eum
.adoptiuum ** non alias emancipari *? voluit, quam fi etiam
73 dediffet, a.quo ftipularetur, certam fummam ; fi eum ma-
numififfet: "^ poft emancipationem adit heres *5 filius: pe-
.tit nunc pecuniam pater ex ftipulatione fupra relata. Refpon-
dit **, non puto ** turpem effe caufam ftipulationis, vtpote
€um aliter filium emancipaturüs non fuerit: nec poteft videri
iniufta caufa ftipulationis, fi aliquid adoptiuus pater habere
voluerit, propter quod a filio poft emancipationem magis
cüraretüT. — D hi
^- -. CVIII. IpEw libroX. Epiftularum. À T 1Tr10 ita fti-
pulatusfüm, Sz QvA MiHI NVPSERIT, DECEM DOTIS
EIVS NOMINE DARE SPONDES? quaerebatur "5, an
confiftat talis ftipulatio? Refpondit, fi ftipulanti mihi dos ita
promiffa eff, QVAMCVMQVE VXOREM DVXERO, DO-
TIS EIVS NOMINE DECEM DARE SPONDES? nihil in
1? caufa eft, quare ea pecuniacondicione expleta *? non de-
beatur:. nam cum condicio etiam ex incertae perfonae facto
parere obligationem poiïït, veluti sz qQvis IN CaPriTO-
LIVM ASCENDERIT, DECEM DARE SPONDES? ** Sx .
QVIS A ME DECEM PETIERIT, TOT DARE SPON-
pDES? cur non idem *^, et in dote promiffa, refpondeatur,
ratio reddi non poteft. $. r. Nulla promiffio poteft confi-
ftere, quae ex voluntate promittentis ftatum capit. ,
.CGIX. PowPoxurvs libro IIJ. ad Quintum Mucium.
6o Hal. Pïgmi]ig'æzt. Vulg. promifeæ:ant. BR. Rehd. vt Vulg. (.iEB. : 6I
.Flor. erat: quod rogatum , ferius et ghcno loco.e fappleta, puta in margine,
qui locus alias integris vocibus omiffis eft deftinatus. corre&io tamen eft ge-
nuina, vt videtur. pgR. Etiam Rehd. erogatwm. GEB. —— 62 Hal. effet. GE B.
63 Hal. fuerat. GEB. — 64 Hal. et Rehd. Venuleius. GEB. 65 Hal. fit.
Grz. 66 Hal et Vulg. dederit. & R. , Rehd. vt Flor. GEB. .. 67 Hal.
et Vulg. Erotem. BR. Rehd. vt Flor. GEB. — 68 Hal. et Vulg. Mafurii. B R.
Rehd. vtFlor. GE2. — 69 Hal. et Vulg. flipulatur. B R. Rehd, vt Flor. GE n.
zO Vulg. o5 me. B R. 71 'Gothofr». in nota: adoptiuus. Hal. Sed et Flor.
factum : adoptiuus. BR. Ét ia Rehd. GE B. ' 72 Hal. et Vulg. emancipare:.
aR. Etiam Rehd.GEE. — 73 Gothofr. in nota: Al ei. . Nempe ita ipfe
Taur. in margine, et Hal. et Rehd. GES. — 74 Hal. et Rehd. praefigunt:
et. GE E. 15 Hal. er Vulg. adiit bereditatem filius, — Sed et Flor. altera 7,
vt fit : adiit, adícripta. & R. . Rehd. vt Hal. et Vulg. GEm. —— 76 Hal. et
Vulg. vefpondi. BR. — In Rehd. vltima litera t pun&o eft fubnotata. GE r.
77 ÀP. Hal. psto, abeft. GEB. . 78 Taur. quaerePatur. GEB. . '79
Ha4l inferit? ea. 80 Vulg. completa. BR. Etiam Rehd. GEB. —— $t

Vulg. praefigit : vel.GEB. . $2 Erat olim Flor. igitwr, loco; idem.nBx.
: JCTttttt 2. | 5 ; : 83

S: ita füpulatus fuero; DECEM Av QVINDECIM DA-|

grs? decem debentur. Item fi ita, PosT ANNVM AVT
BIENNIVM DABIS? poft biennium debentur. ; Quia in fti-
pulationibus id feruatur , v.t,gquod minus effet. 53 , quodque
longius, effe videretur ** in obligationem deductum.

koseed 1j . ad Quintum Mucium.. . $x mihi |
Caskngrat Hbro dv a GD | quod aliquod tempus ante Kalendas Tunias fuit ,. quo ? ftipu-
lator.non defiderauit id ante Kalendas lunias effici,.-id eft,
| quod. ? non eft arbitratus vt fieret, quod fieri non poterat s
non augeat meam partem. $. L Si ftipulatus fuero de ?^ te | autfi hoc falfum eít, etiam fi ftipulatus ?^pridie Kalendas [u-
* nias mortuus effet,;poena commiffa non effet: quoniam mor-
| tuus arbitrari.non potuiffet, et aliquod ?^ tempus poft mortem
eius operi perficjiendo fuperfuiffet: et propemodum ,. etiam fi

et Titio, in cuius poteftate non fim, füpuler decem : non
tota decem , fed fola quinque.imihi debentur: pars enim alie-
na 55 deducitur, vt quod extraneo inutiliter. ftipulatus füum,

VESTEM TVAM, QVAECVMQVE MVLLIEBRIS EST;
DARE SPONDES? magis ad. mentem ftipulantis, quam 33
mentem promittentis, id referri debeat ?* :. vt, quid in

re fit, 3? aeftimari debeat, non quid fenferit promiffor: ita- |

que fi folitus fuerat promiffor muliebri quadam vefte vti, ni-
hilo minus debetur ??, d 4 - Tf od unglá x
— . CXI. Inew libro V. ad Quintum Mucium. . S1 ftipu-
Jatus fuero , per te non fieri, quo minus mihi illa domo vti

liceat, an etiam fi . me non prohibeas, vxorem autem meam |

prohiberes.?* , vel contra vxore mea ftipulata. ?? me. prohi-
beas, an committatur ftipulatio? Et latius ?? eft haec verba
fic accipi. . Nam et fi ftipulatus fuero, perte non fieri, quo
minus mihi via, itinere, actu ?^ vti liceat: et fi ?? non me,
fed alium nomine meo ingredientem, prohibeas, fíciencum

erit ?5 committi ftipulationem.

CXII. In EM libro XV. ad Quintum Mübium. 5 $1 qvuïäï.

i;cipulatus fit, Stichum, aut Pamphilum, vtrum ipfe vellet: |

quem elegerit, petet, et is. ?* eritfolus in obligatione. Àn
autem mutare voluntatem poffit, et ad alterius .petitionem
transire, quaerentibus refpiciendus. erit fermo: ftipulationis,
vtrumnetalisfit, QvEM VOLVERO, aü, QVEM VOLAM:
nam fi talis fuerit, Qv w vorvEgRo: cum femel elegerit,
mutare voluntatem non poterit:.fi vero tractum babeat fermo
ilius, et fit talis, Qv EM vorAnw: donec iudicium dictet,

qnutandi poteftatem habebit. : $. 1. Si quis, ita . ftipulatus.

fuerit, PRO CENTVM. AVREIS SATISDABIS? et reum
dederit in iftam fummam: Proculus ait, femper in fatisdatio-
nis ftipulatione ?? venire, quod intereffet ftipulantis :: vt alias
tota fors ineffet ??, veluti fi idoneus promiflor non fit *??:
alias minus, fi in aliquid, * idoneus effet debitor: alias nihil,
Ífi tam locuples effet, vt noítra non interfit , fatis ab eo acci-
pere, nifi quod plerumque idonei non tam patrimonio, quam
fide quoque aeftimarentur. | .. . . TuD d H
.CXIII. PRocvrvslibro- II. Epiftularum. Cv fti-
pulatus fim mihi , Procule, fi.opus arbitratu meo. ante Kalen-
. das lunias. effectum non. fit, poenam, et protuli ^ diem:
putasne vere me polfe dicere, arbitratu meo opus effetctum non
effe ante Kalendas lunias, cum ipfe arbitrio. meo aliam *
operi laxiorem dederim ? Proculus refpondit, non fine caufa
diíinguendum eít, intereffe, vtrum per promifforem mora

83 Ap. Hal, effet, abeft. Ges. — $4 Hal. vt quod minus, quodque lougius
eft, videatur etc, Rehd. quodque lougius: effet , videtur in obligationem deductum
fit, fubnotatis vltimae voci pundis. GEB.. . 85 Gothofr. in nota: aliena in
obligationem deducitur. v»/g. in obligatione. Hal. Immo et Vulg. habet: n
ebligatioue. bR. .. 86 Rehd. a te..GEz. — $7 Hal. et Vulg. debet. quod
malim. BR. Rchd.vtFlor. GER. — ..88. Hal.inferit: eg. GE B. 89 Rehd.
vt quid fit in eave, id aeffmari. GER. 90 Hal. et Vulg. debebitur. B R.
Etiam Rehd. GEB. .. 91 Hal.et Vulg. probibeas. BR. . Etiam Rehd. GER.
92, Graecismus. Vid. Ant. Auguftin. 1. Emend. 1. vt in L. $ 6. S. 1. infr. defi -
deiuffor. n Barb. recentius fuperfcriptum eft: oxorem autem meam flipulataimm
«0n probibeas. BR.:. Ceterum Flor. referunt: Chriftin. Vat. I. VIII. S. Cruc. I.
II Magl. Treuif. vt et Rehd. GER. 93 Hal. et Vulg. fatius. Sed quinque
MSS. quae infpexi ,. Flor. feruant. BR. Barb. Chriftin. S, Cruc. Y. lL. et. Vat,
l. quibus adde Rehd. At Bynkersh. fatis efl. GE . 94 Rehd. acfuque.
G E B. 95 Ap. Hal. fj, Vulgo:'et fi, abfunt. B. »96 Vulg. eff. BR.
EKtiam Rehd. GEB. ...97 Hal bic, loco: is. G.ER. 98 Hal. flipulatio-
nen. Vulg. flipulationem id. 8 R.. Rehd. vt Hal. GEB. — 99 Rehd. interef-
fe GEB. — 100 Halefet. GER. — & Vulg. m aliquo BR... Etiam Rehd..

R. Etiam Rehd. GEB. —^ 4 Hal. addit: twnc. GER.

DIGESTORVM LIB.-XLV.' TIT. I.

mnon fuiffet, quo minus opus ante Kalendas Tunias ita, vti
' ftipulatione comprehenfum erat ,. perficeretur: an *,:eumiam:
opus effici non poffet ante Kalendas lunias,: ftipulator diem
.in Kalendis Auguftis 5. protuliffet ? nam fi tum. diem ftipu-
ator protulit, cum iam opus ante Kalendas lunias effici non

poterat, puto poenam efle commiffam : nec ad rem pertinere;

ante Kalendas Iunias futurum effe coepit, opus ante eam diem
effici. non poffe, poena commiffa eft. $. r. Cum venderet

aliquis, promifit emptori fideiuffores praeftari,*?, et rem ven-
ditam liberari; quae vt liberetur; nunc defiderat emptor: **
|in mora eft is,- qui ea *^ ftipulatione id futurum promifit.
Quaero quid iuris fit? Proculus refpondit, tantilitem *? ae-.
| ftimar! oportet, quanti aCtoris intereft. — ..5 00

CXIV. Vrrtawvslibro XVIL ad Sabinum.. $x fun-
dum certo *^ die praeftari füipuler, et per promifforem ftete-
rit, quo minus ea die*? praeftetur: confecuturum: me quanti

mea interfit, moram faCli. ** non effe, « !

5000 0XV. PAPINIANVSlibro II, Qüaeftionum. . ImA ftüi-
pulatus fum, TE.s1ST1 1N !* cERTO LOCO: SI NON
STETERIS *?, QVINQVAGINTA AVREOS DARI ?
sPONDES* fi dies in;ftipulatione per errorem omiffus fue-
rit, cum id ageretur, vt certo die fifteres, inperfecta erit ftiz
pulatio ::non fecus.ac.;fi, quod pondere,.numero; menfura
continetur, fine adieCtione ponderis ,, numeri, menfurae fti-
pulatus effem: vel infülam aedificari, non demonftrato loco:
vel fundum dari , nori adiecto nomine, .Quod fi ab initio id
agebatur, vt quocumque die fifteres, ^et fi non ftetiffes ^9,
pecuniam dares: quafi quaelibet füipnlatio fub condicione con-
cepta, vires habebit, nec ante committetur ?*, quam fuerit
declaratum, reum; promittendi fifti non poffe. — .$. 1. Sed et
fi ita ftipulatus fuero, s 1N CAPITOLIVM NON ASCEN-
DERIS, Vel ALEXANDRIAM. NON IERIS, CENTVM

DARI ^? sPoNDES ? non ftatim committetur ?? ftipulatio ,.

quamuis Capitolium afcendere , vel Alexandriam peruenire po-

tueris, fed cum certum effe coeperit, te Capitolium sfcendere,.

vel Alexandriam ire non poffe, . $. 2. Item fi quis ita ftipu-
letur, st PaAMPHILVM NON DEDERIS,CENTVM DARI

?* sPONDES? . Pegafus refpondit, non ante committi ftipu- -
lationem, quam defiffet poffe Pamphilus dari. : Sabinus autem-
exiftimabat, ex fententia contrahentium, poftquam hofno po-

tuit ?? dari, confeftim agendum: et tamdiu ex ftipulatione
non poffe agi, quamdiu per promifforem non ftetit ^5, quo
. | | minus

GEB.I 2, Hal. et Vulg. protulerim. GE!S. .5: Hal. et Vulg. inferunt: diem.,

in calendas Augufli. B R. .. Rehd. vt Flor. GEB. — 6 Rehd. tumc. GEB.. 7
Rehd. et q40d, loco: quo. GEB. $ Vulg. 4u0. quod fere malim. BR. —:9a

Gothofr. in nota: 4j ftipulator. Ita Nempe. Taur. in margine, et ita Hal.

Erat olim Flor. ffipulatus et. diem kalendas. B R.^ Etiam Rehd. flipulator. G E B.
9ó Flor. eft: aliguot. "Yaur. dare poterat: aliqwoT. ^^ YO Hal. praeffa-
ve , et mox: liberavre. GEB.. 11 Hal. praefigit: et. GER. 12, In Rehd,
etea, et ex, abfunt. G B. . 13 In Rehd, litem, abeft. GER. - 14 Vulz.

certa. BR. l? In Rehd. die, abeft. GEB. . . 16 Gothofr. in nota: 4l.

factam. . [ta Hal. et Vulg. et' fcripti. BR. Barb. Vat. L. Chriftin. S. Cruc.
I IL Bynkersh. etiam Rehd. GER. 17 Vulgo: in, abeft. BR. | 18
Hal. et Vulg. fliiteris. B8R. Rehd. 'vt Flor. v. L, 97. fupra b. GEB. 19
Vulg. ddre. B R. Etiam Rehd. G£R. — 20 Hal. et Vulg. ffitiffes. BR. Rehd.
vt Flor. GERB. 21 Vulg. addit: ffipulatio. BR. 22 Vulg. dave. B R.
Ltiam Rehd. GEB. ^ 23 Rehd. committitur. GEB. 24 Hal et Vulg.

dare. B & . Etiam Rehd. G s. .25 Kchd. potuiffet. GEB.- « 26 Hal. fte-

tiljet.

5 Hal. et Vulg.-

pinüs
]gg;ifäf
pot.

(
tateq!;
fett
puri
qpoNo
DAR
"r
probatw
Qebenti
lutoon
volünta

hts 1
allietio
ln pott
w erit.
Wt erum
ris d)
pitat: i
(eDitunas
* Mant
tiois d
fede pute
ton recte
(X
fitts, Q
quam di;
iditor |
fücceller
(X
wn, [
lnf milj
User fe m
fs Jber h
€r esdem
Tabebit ei
quiereret
QUi bona-
f promit
etüptori
lis caul
DIE DAR
lia pef;
l& qij j
l0 &t d

tf Ti
lt ii
tl ts
ttlm t
malim. Dh
Etn Ro
Áinlti, i
fulri ]
M o
W-GEB. .
Vfl eb'aa: (
fure
A
43 Hal. Q(ï!u'
k Pt
UrtRqe Ea
itij, Vil,
i d o

hr : Qj

W
m&m
üipu.
finw
r
ii
ld
lh
sl
du
&tl
uY
It
emy
tor, !
omil
p g.

rf
om fete.
e quit

Infie
V OX
w
li
li enid
menlt
Ylone f
nio o
Q
Go
at fet
[ del &
ASCEM
CETY
fipui,
od
ol
ii n
yros ante
! bofno o«
jplitte
,f269quo
punud

fgmntï i
jj « Val
, G EL l
p.i
m
;u!a:w.üEB'
Hg,wd&
T
14Vdg
T
j $
aüd
a ?
;:l , WBR.
" j

DIGESTORVM LIB. XLV. TIT. L ' | 951

minus hominem ?? daret: idque defendebat exemplo . penus
legatae. Mucius ?* etenim heredem, ífi dare potuiffet pe-
num,.nec dediffet, confeftim in pecuniam legatam teneri
fcripfit :: idque vtilitatis caufa receptum eft ob defun&ti volun-
tatem , et ipfius rei natura.^?, Itaque poteft Sabini fententia
recipi, fi ftipulatio non a condicione coepit ?? : veluti, sr
PaAMPHILVM NON DEDERIS, TANTVM DARE ?*
SPONDES? féd ita concepta fit ftipulatio ??2^, PA w PHILVM
DARI?? sPONDES? SI NON DEDERIS, TANTVM DA-
R1?? spoNDES? quod fine dubio verum erit, cum id actum
probatur,.vt, fi homo datus non fuerit, et homo et pecunia .
debeatur.. . Sed. et fi ita cautum fit, vt fola pecunia non fo-:
]juto homine;debeatur, idem defendendum erit: quoniam fuiffe
voluntas probatur, vthomo foluatur, aut pecunia petatur.
S4C€XVL Ipenw libroIV. Quaefionum. .Dkczw ftipu- ,
latus.a Titio, poftea quanto minus ab eo,confequi poffes,. fi
a Maeuio ftipularis 3^: fine dubio Maeuius vniuerfi ?? pericu-
lum poteft fubire: fed.et fi decem : petieris a Titio,. Maeuius -
non erit folutus, nifiiudicatum Titius fecerit. Paulus notat:
non.enim funt duo rei Maeuius et Titius.eiusdem obligatio-
nis, fed Maeuius füb condicione debet, fia Titio exigi non
poterit: igitur nec Titio conuento Maeuius liberatur, quian
debicurus fit, incertum eft: et foluente. Titio. non liberatur
35 Maeuius, qui ?? nec tenebatur ?? , cum condicio ftipula-
tionis deficit : nec. Maeuius pendente ftipulationis condicione .
recte poteft conueniri: a Maeuio enim ante Titium excuflum
nonrecte petetur. . - ii ;

-- CXVII. Inxw libro XIL Quaeftionum. S1 centum ho-
mines, quos ego heresue meus elegiffet ??, füipulatus, ante-
quam.eligerem *?, duos heredes relinquero **: numero di-
uiditur ftipulatio: diuerfüm erit, fi iam, eleCtis hominibus
füccefferint. | o s xs
; CXVIIL. InzM libro vicenfimo *feptimo* Quaeftio-
num. LiB&En homo, qui bona fide feruit mihi, quod ftipu-
lanti mihi promittit, prope eft, vt omnimodofit vtile, quam--
uis ex 'té mea promittat: nam quid aliud dici poteft, quo mi-
nus liber homo teneatur? nec tamen ideo , fi ftipulanti eidem
ex eadem caufa fpondeam, tenebor: quemadmodum etenim
habebit eius aCtionem aduerfus me, quod ab 'alio ftipulatus
uaereret mihi? hocitaque latére fruCtuario ferüo, velalieno,
qui bona fide feruit, comparabitur: feruus autem fructuario
fi promittat ^* ex reipfius, vel alienus; qui bona fide feruit,
eimptori : nulla de peculio dabitur in dominum a€tio : nam in
his cauíis *? domini effe intelleguntur. . $. r-. DeEcEw:.Ho-
DIE DARI ** sPoNDES? Dixi, poffe vel eo.^? die pecu-
niam peti; nec videri praematurius agi, non finito ftipulatio-
nis die: quod in aliis temporibus iuris eft: nam peti non de-
bet; quod intra tempus comprelienfum folui poteíft: in propo-
fito enim diem non difíferendae aCtionis *9 infertum videri,

tiffet. Vulg. fleterit. Bn, 27 Hal. et Vulg. eum, loco: bominem. et Flor.
ita facum. BR, Etiam Rehd. ezz. G E E. 28 Ap. Hal. et Vulgo: Mmcius,
abeít , transpofitis fequentibus vocibus: Haeredem etemim. BR. . Kehd. voces
etiam transponit, et tamen habet: /Matiws GEB. 29 Vulg. naturam , quod
malim, BR.. Et ita quoque Rehd. GEB. .. 30 Hal. et Vulg. coeperit. E R.
Etiam Rehd. GEx. — 31 Hal. dari tautwm fpondes. GEB. | 324 Ap. Hal.
füipulatio, abeft. GEB. — 325 Hal.dare. 33 Rehd.dare. GEB. — 34 Hal. ffi-
puleris.. 35 Hal. euiuerfum. Ap. Vulg. vuiwerfi, plane abeft. BR. Etiam in
Rehd.GEz. 36 Vulg.lberabitur. BR. — 37 Vulg. quia.BR. 38 Hal. tene-
iur.GEB.. 39 Eratolim Flor. beredesue meus eigerem , vt fieri potuerit: beres-
ae1uens eligeret. BR. — 40 Hal. et Vulg. elegerim.BR. Etiam Rehd. GEB. — 41
Hal.et Vulg. veliquero. BR. Rehd. vt Flor. GEB. . 42 Hal. promittit. GE B.
43 Hal. et Vulg. cafibus. BR.. Etiam Rehd. GEB. — 44 Hal. et Vulg. dare.
BR. Etiam Rehd. GE B. — 45 Gothofr. in nota: eodem die. valg. Hal. Etiam
Florentiae fa&um: eodem. RR. Et ita quoque Rehd. GEB, — 46 Hal. inferit:
gratia. Vulg. caufa. & R. Rehd. vt Vulg. GEB. — 47 Hal. offeudatur , refpou;
fum eft, GEB. 48 In Rehd. ;ea, abeft. GEB. — 49. Hal. que ín flipula-
sionibus, quod ad primam vocem attinet, manifefto mendo. GEx. — 50 Vulg.

| in longinquam prouinciam. GEE.

fed quo praefens. oftendatur effe refponfum *7. . $. 2. D -
.CEM MIHI, AVT TiTI10, VTRVM EGO VELIM, DARE
SPONDES? Ex eo, quod mihi dandum eft, certi ftipulatio
eft: ex €0,. quod illi foluendum, incerti : finge mea 4 inter-
effe, Titio potius quam mihi folui: quoniam. poenam promi-
' feram, fi Titio folutum non fuiffet. UP s
CXIX. Ip&w libio XXXVL Qnuaeftionum. . Dorr
claufula, . quae ^? füpulationibüs fubicitur, non pertinet ad
,eas partes ftipulationis, de quibus nominatim cauetur.
SCXX. Ingw libro XXXVII. Quaeftionum; $z ita fii-
pulatus fuero, HANC SVMMAM CENTVM AV'R-EORVM
DARI ??.SPONDES ? etfi maxime ita exaudiatur ille fermo.
SI MODO CENTVM AVREORVM EST 5*, non facit con:
d,1c.1;onem haec adieCtio: quoniam fi centum non fint,. ftipu-
latio -null?. eft: nec placuit inftar habere condicionis, ferrïxo-'
| nem, qui non ad futurum, fed ad praefens tempus refertur
etfi contrahentes rei veritatem ignorant ?2, .. .. « —
,. CXXL. IpnkM,libro Xl. Refponforum. Ex ea parte
cautionts , . DOLVMQVE. MALVM,.HVIC REI PROMIS-
SIONIQVE ?? ABESSE, AFVTVRVMQVE ESSE, STI-
PVLATVS EST ILLE ?*, SPOPONDIT ILLKE: incerti
agetur, &1pplathniscvtilit;e;r;'inteïrpohendae-gra.tia; g L. Mu-
lier ab eo, in cuius matrimonium conueniebat, : ftipulata fue-
rat du(c;enta,,;ggü concubinae tempore matrimonii confuetudi-
nem repetiflet; nihil caufae effe refpondi 55,. cur ex-*ï*»&i'pu'-
lat 2 5. quae ex bonis moribus concepta fuerat ,. mulier im-
pleta condicione, pecuniam adfequi.non poffit. . $. 2. In in-
fulam deportato reo promittendi, ftipulatio ita-concepta, cv w
MORIERIS, DARI? nonnifi moriente eo.committitur. $. 3.
Ex fatto rei promittendi doli ftipulatio heredem. eius. tenet,
ficut ex ceteris aliis contraCtibus: veluti mandati, 'depioüti:
. .. COXXII. ScAEvora.libro XXVIIL. 57 Digeftorum.
,O:,v"I,Romae mutuam pecuniam. acceperat foluendam in lon-
ginqua prouincia ?? per??.menfes tres, eamque ibi 99. dari
Ítipulanti fpopondiffet 5*, poft paucos dies Romae teftáto cre-
ditori dixit, paratum fe effe Romae , eam 9? numerare, detra-
Cta ea fumma, quam creditori füo vfurarum nomine dede-
rat. Quaefitum eft, cum in integrum $3. füummam, .qua 9*
ftipulatione obligatus eft, optulerit, an eo loco, in quo fol-
uenda promiífa eft, fua die integra peti poffet 9*? Refpon-
dit, pofie ftipulatorem fua die ibi, vbi foluendam ftipulatus eft, -
petere. $. r. Callimachus mutuam pecuniam nauticam acce-
;pit.9? a Sticho feruo Seii in prouincia Suria, 7.ciuitate Be-
ruto $? vsque Brentefium 9?, idque creditum effe in omnes
nauigii *? dies ducentos fub pignoribus et ** hypothecis *?,
mercibus a Beruto *? comparatis, et Brentefium perferen-
dis, et quasBrentefio "^ empturus effet, et per nauem Beruto
inuecturus:. conuenitque inter eos, vti, cum Callimachus
Brentefium perueniffet, inde intra idus Septembres, quae
du u u oU aIe n - "iuie ceparos Ope

dave. BR..— Rehd. banc fummam que c. auveorum eft dave fpondes. GEB. — 5t
Rehd. addit: dare. GEB. 52 Hal. et Vulg. zguorent. BR. Etiam Rehd.
G E B. 53 'Taur. PROMISIONIQVE, GEB. 54 Hal. is flipulatus eft.
in Rehd. i/le, abeft. GE2. .55 Ap. Hal. refpondi, abeft. GEB. — 56 ,Hal.
et Vulg. ex ffipulatione. — jta et Ícripti codices, quot vidi. B R. Barb. Vat. I.-
VIIL S. Cruc. L II Chriftin. Treuif. Bynkersh. vt et Rehd. Magl. vt Flor.
GE R. 57 Hal. lib. XX. reliqua infcriptionis vt Flor. GEB. — 58 Rehd.
: 59 G(?ïhOFf- in nota: poft menfes tres,
vulg. Hal. Rehd. «t Hal. et Vulg. GEB. 60 In Rehd. ;£, abeft. GEB. -
61 Gothofr. in nota: l. fpoponderat. Ita Hal. et Vulg. & R. Rehd. fpopon-
dit et poff/. GEB. . ..62 Rehd. paratum fe eam rome mumevare. GE B. 63
Vulg. cum' integram. f(ummaim. BR. Etiam ita Rehd. GEsB. . 4 Hal et
Vulg. in quam. Vulg.addit: ex. BR. Rehd. vt Flor GE2. — 65 Hal. et Vulg.
po[[it. B R. 66 Vulg. vecepit. B R. 67 Hal. et Rehd. Syria, n ciuitate.
GER. .R Hal. Beryto. Rehd. Perito.. hic et.in fequentibus. GEB. 69
Rehd. brentenfium , hic et alibi. G E B. 30 ld eft, nauigationis. Vide Du-
ker. «d Opufc. de Latin. Vet. ICt. p. 364. ". 41.B R. 71 Hal. inferitz

ex.GEB. 72 Taur. prothecif. GER. 73 Rehd. apndberito. GER. "74 Vulg.

i
j

232

tunc proximae futurae effent, aliis mercibgs.emptis,f- et in na-
üem miffis *5 , ipfe in Suriam ** per nauigium proficifcatur :
aut fi intra diem fuprafcriptam non reparaffet mercés , nec
enauigaffet ?? de ea ciuitate, redderet vniuerfam continuo
pecuniam , quafi perfecto nauigio, et praeftaret fumptus omnes

tibus *9? eam pecuniam, vt in vrbem Romam eam | Fubin i pulantt 1 dà x iquid |
preiequei r 9 | trem füum Publio Maeuio debere conftitiffet. . Quaefitum eft,

patre defuntto antequam conftitiffet, quid quantumque debe-

deportarent: eaque "? fic re&te dari fieri fide 5 rgganti Sti-
€ho feruo Lucii Titii promifit Callimachus: et 5* cum ante
4dus fuprafcriptas fecundum conuentionem mercibus in na-
uem impofitis, cum Herote ?? conferuo Stichi , quafi in pro-
uinciam Suriam $? peruenturus enauigauit *^: quaefitum eft,
naue fübmería, cum fecundum cautionem Callimachus mer-
ces *debito 95) perferendas in nauem mififfet 9* eo tem-
pore, quo iam pecuniam Brentefio ** reddere Romae "" per-
ferendam deberet: an nihil profit Herotis confenfus, qui cüm
eo miffus erat, cuique ?? nihil amplius de pecunia fupraferi-
pta poít diem conuentionis permiffum vel mandatum erat,
quam vt eam receptam Romam perferret: et nihilo minus
actione ex ftipulatu Callimachus de pecunia domino Stichi te-
neatur?. Refpondit, fecundum ea quae proponerentur, te-
neri, ltem quaero, fi Callimacho poft diem füprafcriptam na-
uigante ??, Heros fuprafcriptus feruus confenferit, an actio-
nem domino fuo femel adquifitam adimere potuerit ?. Refpon-
dit, non potuiffe, fed fore exceptioni locum, 'fi feruo arbi-
trium datum effeteam pecuniam quocumque temporein quem-
uislocum reddi. $. 2. Flauius Hermes hominem Stichum
manumiffionis caufa donauit, et ita de eo ftipulatus eftz s1
HOMINEM STIcHVM ?*, pE QvO AGITVR, QVEM
HAC DIE TIBI DONATIONIS CAVSA MANVMISSIO-
NISQVE DEDI, ATE HEREDEQVE TVO MANVMIS-
/$VS VINDICTAQVE LIBERATVS NON ERIT: QVOD
DOLO MALO MEO ?^ NON FIAT: POENAE NOMINE
QVINQVAGINTA DARI STIPVLATVS EST FLAviVS
HesRMES, SPOPONDIT Cravbpivs, Qouaero, an Fla-
uius Hermes Claudium de libertate Stichi conuenire poteft?
Refpondit, niliil proponi, cur non poteft ??. [tem quaero,
an fi Flauii Hermetis heres a Clandii herede poenam füpra-
fcriptam ?* petere voluerit, ?* Claudii heres libertatem Sti-
cho praeftare poffit *^,. vt poena liberetur? Refpondit ?"
poffe. Item quaero, ?? fi Flauii Hermetis heres cum Clau-
dii herede ex caufa fuprafcripta nolit agere, an nihilo minus
Sticho libertas, ex conuentione, quae fuit inter Hermetem et
Claudium, vt (tipulatione fuprafcripta oftenditur, ab herede
Claudii praeftari debeat? Refpondit ?? debere. $. 4. Cohe-
redes, cum praedia hereditaria diuiferant *??, vnum prae-
dium commune reliquerunt fub hoc pa&o, vt fi quis eorum

partem fuam alienare voluiffet, eam vel coheredi (uo, vel eius.

fucceffori venderet centum vigintiquinque: quod fi quis ali-
ter feciflet, poenam centum inüicem ftipulati funt. Quaero,
.cum coheres mulier coheredis liberorum tutores faepius te-

Brentefii. &R. Rehd. brentenfío. GE B, — 5 Vulg. inmiffis. B R. 46 'Taur.
SOriam.Hal. ecRehd. Syriam. GE B. — 97 Vulg. nauigaffet. BR. Etiam Rehd.
GEB. 78 Hal et Vulg. perfequentibus. 8 R. Etiam Rehd. GEz. — 79 Hal.
eamque. GEB. 80 In Rehd. fide, abeft. GEz. $1 Hal. fed, loco: et.
GEE. 82 Halet Rehd. Erote, hic et in fequentibus. G EB. ! 83 Hal.
et Rehd. Syriem. GER. — 84 Hal, enauigauerit. GE B. 85 Gothofr. in no-
ta: Al Beryto. [ta nempe Hal. qui in margine addit: alims, Berytwm per-
ferens in maue manfiffet eo. — Sed et Taur. in Adnotat. debito. in vet. de Beory;
to. n DBarb. fa&um: berito. Praeterea funt adnotati Vat. Í. Chriftin. S. Cruc.
L i. Tréuif. Etiam Bynkersh. et Rehd. £eríto. At Magl. habet Flor. GE z.
86 Taur. naueMififfet. et in Adnot. mififfet. in P. manfiffet. G € B. 87 Vulg.
Brentejæi.-BR.. 88 Vulg. Romau. BR, $9 Taur. Quique. G E B. 9o
Hal.auiganti. GE B. — 91 Hal.et Rehd. bomo Sticbus, GEB. 92 Rehd.
in eo, loco: meo. G E B. 3 Vulg. poffit, quod probo. & R. Hal. et Rehd.
vt Flor. GkB.— 94 Rehd. prefcriptam , loco : fuprafcriptam. GEB. — 93 Rehd.
praefigis : 4 GEBR. — 96 Vulg. debeat. & &. Rehd. debet, GEE. 97 Hal.

ftato conuenerit, et defiderauerit, vt fecundum connentio-

nem aut ement, aut vendent * , hique nihil tale fecerint: an,

.fi mulier extero vendiderit, poena ab ea centum exigi poíffit? |
Refpondit ^, fecundum ea quae proponerentur, obftaturam
. doli mali exceptionem.

— & 4. Agerius ? filiusfamilias feruo
Publii Maeuii ftipulanti fpopondit, fe daturum quidquid pa-

rét, an, fi aduerfüs heredem eius aCtum fuiffet, aliumue fuc-
celforem, etde debito conítitiffet, Agerius teneatur? Re-

fpondit^, fi condicio non exftitiffet, ftipulationem non 5 com- -

fniffam. $. 5. Seia heres vnius tutoris cum herede pupillae
transactione psCto folo faCta * maiorem partem foluit, " re-
fiduam cauit ?: fed ilico negauit heres fe transationem fer-
uare: et apud iudicem tutelae egit, et viCctus prouocauit ad
* competentem iüdicem, etab eo quoque '? ad Principem
idem prouocauit, et iniufta haec quoque prouocatio eius pro-

nuntiata elt: quaefitum eft, cum per heredem pupillae mora

inrercefferit, quo minus perunia in ftipulationem deducta ab
herede tutoris folueretur, nec vmquam petierit, 'an ei hodie
debeantur vfürae ab herede tutoris? Refpondit, fi Seia non

.ceffaffet ex ftipulatione pecuniam offerre, iure vfuras non de-
beri. $. 6. Duo fratres hereditatem ** inter fe diuiferunt,

et cauerunt fibi, nihil fe contra eam diuifionem fatturos: et,

.fi contra quis feciffet, poenam alter alteri promifit: poftmor-
tem alterius, qui fuperuixit petit *? ab heredibus eius here--

ditatem , quafi ex caufa fideicommiffi fibi a patre reliCti debi-
tam: et aduerfüs eum pronuntiatüm eft, quafi de hoc quo-
ue transactum fuiffet: quaefitum eft , an poena commifía ef-
et ? Refpondit, poenam *? fecundum ea, quae proponun-

.tur **, commiffam. -
$ ' :

5 DE VERBORVM OBLIGATIONIBVS

.. .. CXXIII. PAP1N1iANvs libro I, Definitionum..
S 1 flagitii *9 faciendi vel faCti caufa concepta fit ftipulatio,
J ab initio non valet. — . r r p d n
. €XXIV. IpEew libro ILI. Definitionum. IwsvrAM
INTRA BIENNIVM ILLO LOCO AEDIFICARI 7*
sPONDES? ante finem biennii ftipulatio non committitur,
quamuis reus promittendi non aedificauerit, et tantum refi-
dui temporis fit,.quo aedificium extrui non pofft: neque
enim ftipulationis ftatus, cuius dies certus in exordio. fuit,
ex poftfacto mutatur, Idque '? etin ftipulatione iudicio fi-

ftendi caufa facta placuit: fcilicet vt ante diem ftipulatio non -

committatur , fi certum effe coeperit, parere *? ftipulationi re-
fiduo tempore non pgü'e. , Bd J d !

CXXV. Pavrvs libro Il Quaeftionum, Cv ftipu-

lamur

99 Rehd. refpondí. In reli-
IO0O Gothofr. in nota: diuifif-

vefpondi. GE B. —— 98 Hal praemittit: am,
quis locis fant fcripturae compendia, GEB. —
fent: vulzat. Haloand. G E. | Hal, et Vulg. aut. emerent aut. veuderent.
BE. Etdam Rehd. GER. — 2 Rehd, refpoudi. GE B. — 3 Gothofr. in nota:
Augerius, vulz. Rehd. vt Vulg. hic et paulo poft. GEB. — 4 Vulg. Refpondi.
5 Hal et Vulg. inferunt: 'ejfe. BR. — 6 Hal. facfo. forte errore typorum.
GEB. . 7 Hal et Vulg. praefigunt: im. BR. Rehd. vt Flor. GEB.. — 8
Vulg. addit: et sfuvas promifit. BR. — Vide Noodt. III. de Foeu. et Vfur. 15.
GEB. . 9 Rehd.apud. GEz. 10 Hal.fed etab eo ad. GEB. — 114 Rehd.
inferit: fuam. GEB. — 12 Hal. petiit. GEB. 13 Vulgo: poenam, abeft.
BR. . 14 Hal, et Vulg. proponerentur.B R. Rehd. vt Flor. GEB. — 13 Vi«
dentur hic defiderari: TO r TOT. Non opinor.a Pande&arum archite&is haec.
effe profe&a. g. Ignorat haec Rehd. GE. 16 Gothofr. in nota: fi pla-
gi. vwlg. Rehd. vt Vulg. GEB. — 17 Hal. et Vulg. aedificare. BR. Rehd.
vt Flor| GE3. — 18 Vulg. ldemque. R. Vt et Rehd, GEz, —^ 19 Gothofr.

$. 4

/
$

À

J/TuU
pulit
enirn

at
AT
jARE
ginti p
trito Y
viümit
fro&u,
tatem C
que f
detratt
fondür
amillo
eratus
Ts exoni
$ 2 h
coram (ui
3 : [ulio
fna denir
um r
timae (un
die fupraf
?* of
füpulutus
Diu$ me
rim perf
bona fide
fumus, |
vel (üam,
Dettniae (
fipulatus

B

peet ^*
penuniam
tüar--dar
Tconor,
Quitur f
fatiope,
Vütag (j
Ihilie a

- tema Vl.df

.raFUm,' et
l pulhti

| r DIGESTORVM LIB. XLV. TIT. L

953

lamur ??, quidquid te dare facere oportet, nihil aliud in fti- | cienda funt: raro ^2 ineffe tempus, vel condicionem, ex eo,

i pulationem deducitur, quam quod praefenti die debetur: hoc | quod agi apparebit, intellegendum eft: numquam perfonam
"U W enim folum haec ftipulatio demonttrat. n $ niü.exprefiä fit. $. 3. Si ita ftipulatus fuero, te ifti, et nifi
ob — .. C€XXVI. In&w libro Ill. Quaeftionum. . Sr ita ftipu- | fteteris *?, aliquid dari, quod promittenti impofïïbile,e& de-
, : latus fuero, sx Tivivs Cowmsvr FACTVS FVERIT, | tracta fecunda ftipulatione, prior manet vtilis; et perinde, erit
i TVNC EX HAC DIE IN ANNOS SINGVLOS DENA ?^* | ac fi te fifti ftipulatus effem. - :
: DARE SPONDES? poft triennium condicione exiftente, tri- -. CXXVII. ScAEgvora libro V. Quaeftionum. Sr pu-
^ " ginta peti potuerunt ?^?, $. r. Titius a Maeuio fundum de- | pillus fine tutoris auCtoritate Stichum promittat, et fi deipu "
* tracto vfufru&tu ftipulatus eft, et ab eodem *^ eiusdem fundi | forem dedit **^, feruus autem poft moram a pupillo fa&tam -
É vfumfructum : duae funt ftipulationes, et minus eftin eo vfü- | decedat: nec fideiuffor erit propter pupilli moram Obügafus:
"C o fruétu, quem per fe quis promifit, quam in eo, qui proprie- | nulla enim intellegitur mora ibi fieri, vbi nulla petitio eft:
3 - tatem comitatur: denique fi ille vfumfructum dederit, eum- | effe autem fideiufforem obligatum ad hoc, vt viuo homine
l« ! que ftipulator non. vtendo amiferit, tradendo poftea fundum | conueniatur, vel ex mora fua poftea. | ^
g detracto vfufruétu liberabitur. Nonidem contingit ei, qui | n á CXXVIIL Pavrvs libro X. Quaeftionum. S: duo |
" . fundum pleno iure promifit, et ,vfumfru&;qtp ngilF," d':änd.e | rei ftipulandi ita extitiffent, vt alter vtiliter, alter inutiliter x
" . amiffo eo proprietatem fine vfufrq&g tradidit: ^* ille * Ti- ftipularetur 45.: ei qui non habet ^* promifforem obligatum,
B 4 beratus eft dando vfumfructum, hic ** nulla parte obligatio- | non re&te foluitur: quia non alterius nomine ei foluitur, fed
il . . mis'exoneratur, nifi pleno iure fundum effecerit ihpg,la—tcm.sä" fuae obligationis, quae nulla eft. Eadem ratione qui Sti-
li i $. 2. Chrqfqgonüs Flauii Candidi ferpus " 39290!'1 fcrlpi.lt Q, ! chqm aüt.Parnphih.im ftipulatur, fi in vnum conftiterit obli-
" ! eotum fgb(cmberätre et adfignante domino meo "* acceplffe eum | gatio, quia alter ftipulatoris erat, etiam fi defierit eius effe,
Wi ?? a Iulio Zofa ** rem *agepce--l.uh.xQumtllhamgbfengxs mu- | non recte foluitur: quia vtraque res ad obligationem ponitur,
j [ tua denaria mille : quae dari qutllhano . .heredme eius, ad | non ad folutionem. / 5 :
d R | quem ea res pertmeblt., Kalendis Nouemþrlbus 3?' , quae pro- r CXXIX. ScaEvora libro XIL. Quaeftionum. Srz
w ximae ft.mt.futurae ; &?pqlatus'e&. Zofas hbg-rcu,s* etrem age?s quis ita Pcigulatus fuerit, DECEM AVREOS DAs ^**, sr
s Quintilliani, fpopondit ?? Candidus dominus meus: fub ?^ | NAvis ^* vgN1T "?, r Tirivs CoNsvrL FAcTVS

» die fupraf'cripta fi fätis eohnomine. fa.ftu'm non erit, tllmc," quo | ksT 50 ?. BH aliag dabitur, quam fi vtrumque fa&um fit.
$5 poít foluetur **, vfurarum nomine denarios oCto praeftari, | Idem 5* in contrarium, DARE SPONDES, $I NEC NA-
ftipulatus eft Iulius Zofas, fpopondit Flauius Candidus domi- | virs veu1T ?^, ukec Tirivs Cousvr FacCTVs srT2
nus meus: fübfcripfit et dominus ?*, Refpondi, per libe- | exigendum erit, vt neutrum factum fit. Huic fimilis fcriptura
ram. perfonam , quae neque iure noftro. ?* fubiecta eft, neque | eft, s NkQvE NAVIS VENIT, NEQVE TrTivs Coxu-
bona fide nobis feruit, obligationem nullam adquirere ?? pof-| svr FAcTVS EsT? Atíilic, DABIS, SI NAVIS VE-
fümus. Plane fi liber homo noftro nomine pecuniam daret, | uT ??, AvT TxT1vs Cossvr rFAacTVS siTc? Íufficit-
s | vel füam, vel noftram, vt nobis folueretur, obligatio nobis | vnum factum. Et ?* contra, DABIS, SI NAVIS NON
, pecuniae creditae adquireretur: fed quod libertus patrono darl | v ENIT 55 , AvT Lli1TIVS CONSVL FACTVS NON EST
füipulatus eft, inutile eft: vt nec ad folutionem proficiat ad- | 592 fufficit vnum non factum ?*.

. lectio abfentis, cui principaliter obligatio quaerebatur. - Su- CXXX. Pavrvslibro XV. Quaeftionum. Qvonp di-
1 pereít *? quaeramus, an ex numeratione ipfe, qui contraxit, | citur, patrem filio vtiliter ftipulari, quafi fibi ille ftipulare-
! pecuniam creditam petere poffit? nam quotiens pecuniam mu- | tur 59, hoc in his verum eft, quae iurisfunt, quaeque ad-
i ] tuam dantes, eandem ftipulamur, non duae obligationes na- | quiri patri poffunt: alioquin fi factum conferatur in perfo-
p . fcuntur, fed vna verborum. Plane fi praecedat numeratio, fe- | nam filii, inutilis erit ftipulatio: veluti vt tenere ei, vel ??
B quatur ftipulatio, non eft dicendum, receffum a naturali obli- ! ire agere liceat. Contra autem filius etiam ??, vt ire. 9* pa-
d ! gatione. Sequens ftipulatio, in qua fine adieétione nominis | tri liceat, ftipulando, adquiret ei: immo et quod in fuam
W ä - vfuras ftipulatus eft, non eodem vitio laborat: neque enim | perfonam 92 conferre non poteft, hoc patri adquirat $3,
al imaligne 'accxpïf:ndum eft, eidetp ftipulatum vfuras, cui et for- CXXXI. ScagvoraAlibro XIIL. Quaeftionum. Iv-
s - tem, videri: ideoque in liberti perfona valet ftipulatio vfü- | nzAN vs fcripfit ^^, 11 neque ?5 ber te neque per heredem
G rarum; et cogitur eam ** patrono cedere: plerumque enim | tuum Titium fieret *^, quo minus mihi ire ^" liceat, ítipu-
d — íánftipulationibus verba, ex quibus obligatio orituür, infpi- | ler, non folum Titium ceneri, fi prohibeat, fed etiam cohe-
, : - redes
ülpär in nota: pareri. vulg. Hal. GEB, —— 20 Hal. flipulatu. GEB. — 21 Vide | Jcripfit , habeatur. BR. Bynkersh. et fubfcripht, omiffo: dominus. Et ita
à Aueran. L. Interpr. Iur. 24. GEB. 22, Hal. et Vulg. poterunt. £R. Rehd. | quoque Rehd. GEBR. 38 Hal. et Vulg. iwri. BR. Etiam Rehd. et Taur.
vt Flor. GEB. 23 Vulg. inferit : poff. BR. 24 Vulg. praefigit: etemim, | erat dare: iuwl. GEB. . 39 Hal. et Vulg. inferunt: wobzs. B R. 4ö Hal.
T B R. 25 Hal. et Rehd. inferunt: emim. GEB. ^ 26 Hal. et Vulg. infe- | et Vulg. inferunt: vt. BR. Etiam Rehd. GE B. 41 Hal. ea. GE R. 423
lii runt? z. Rehd. vt Flor. G E z. 27 Taur. feruOs. GER. 28 Gothofr. | Gothofr. innota: ftiteris. vzlg. Hal. GEB. — 43 Vulg. inferit: autem. B R.
j ! in nota: fcripfi. Hal. Jta et Vulg. B &. Et Rehd. Taur. feriBfit. GER. — 29 | 44 Hal. dederit. Vulg. fideinffores dederit. 8R. — Rehd. vt Vulg. GEg. 45
" : Ap. Hal. meo, abeft. GEB, — 30 Vulg. -e, loco: emum. Bm. Etiam | Hal. füpuletur. GEB. 46 Rehd. babebat, GEB. — 47 Gothofr. in nota:
jl Rehd. GER. j1 Gothofr. in nota: Goza. valg. et fic deinceps., lta et | dabis. vulgat. Haloand. Etiam Rehd. GEB. . 48 Vulg. inferit: ex Zfia. B R.
"m Rehd. in hoc leco, in proximo: coras, in tertio ? zoza$, quod ad Flor. | 49 Gothofr. in nota: venerit. vulg. Hal. GEB. SO Gothofr. in nota: fa-
proxime accedit. GEB, — 32 Hal et Vulg. wouembris. BR. Etiam Rehd. | &us fit. Haloand. GEB. , .51 Vulg. Jtem , quod malim. g &. Hal. et Rehd,
W, GEBR. 23 Hal et Vulg. inferunt: Flawiss$. BR. Etiam Rehd. GEEB.| vt Flor. GER. 52 Hal. et Vulg. venerit. BR. Rehd. veuiet. GEB. — 53
Mi 34 Hal. et, loco: fub. GEB. 35 Vulg. inferit: tempore, BR. Etiam | Hal. et Rehd. venerit. GEE- 54 I Rehd. Et, abeft. GEs. 55 Hal.
i Rehd. GER. 36 Vulg. folueretar. BR., Rehd. folwerentur , fed et fupra | venerit. GE B. — 56 Klal. fit. GEB. 57 Hal.et Vulg. addunt: effe. BR.
',-W- primam literam vocis fequentis: víuvarum , per compendium Íícripturae: | Etiam Rehd. GEn. 58 Hal. et Vulg. flipuletur. GE E. 59 Vuig. in-
m)häw : etiam , adícriptum. GE B. 37 Hal fubfcvipfitgne, reliquis omiffis. Flor. | ferit: vt. B R. 60 Vulgo: etiam, abeft. BR Etiam in Rehd. GEB. — Ót
jj etiamnunc eft; fubfcripfiffet dominus, quod re&e emendauit Taur. et emenda- | Hal, et Vulg. inferunt: agere. BR. Rehd. vt Flor. GER. 62 Vulg. in-
T | | te habuit Barb. fed nunc vt Hal. In Var. L. eft: . fubfcrzpfitque dominus. Chri- ferit: filius. B R. 63 Hal. et Vulg. adquiret. B R. Etiam Rehd. G E B. 64
;thoff' | ftin. habet: fubfcripfit dominus , fuppletumque:; et , ante verbum. $. Cruc. l. le- | Vulg. fcribit. BR. Etiam Rehd. GER. 65 Hal. ne, loco: meque. G7E.
d : git: fpopondit Flauius Candidus dominus meus fub[cripfit. verum copula itidem | G6 Hal. fiat. Vulg. fierí. 8 R. Rehd. vt Flor. GE B. 67 Vulg. inferitz
! : inferta ante. verbum : fasfcripfit; Idem in 8, Cruc. Il nifi quod ibi fimplex: |.— : R agere

954

redes eius. $. . Oni fundum fibi aut Titio dari fipulatur,
quamuis fundus 9? Titio traditus fit, nihilo minus petere
fundum poteft, vt fibi de euictione promittetur ?^?: nam in-
tereft eius, quia *? mandati actione fundum recepturus fit a
'itio: fed fi donationis caufa Titium interpofuit, dicetur,
traditione protinus reum liberari..
CXXXIL PaAvzvslibro XV. Quaeftionum. Qv 1iDAM
cum filium alienum füfciperet, tradenti promiferat certam pe-
cuniae quantitatem **, fi eum aliter quam vt filium obferuaf-
fet. Quaero, fi poftmodum ?? domo eum propulerit *? , vel
moriens nihilei teftamento relinquerit **, an ftipulatio com- |
mittetur *5: et *5 quid interfit, vtrum filius, an alumnus,
vel cognatus agentis fuerit? Praeterea *7 quaero, fi filium
fuum quis legitime in adoptionem dederit, et ita vt fupra fcri-
ptum eft, ftipulatio intercefferit, eunique pater adoptiuus ex-
heredauerit vel emancipauerit: an ftipulatio committatur ? Re-
fpondi, ftipulatio vtilis eftin vtroque cafu: igiturfi contra con-
uentionem factum fit, committetur ftipulatio. Sed videamus
primum 7??, in eo qui legitime adoptauit, an poffit committi, fi
eum exheredauerit vel emancipauerit? haec *? enim' pater
circa filium folet facere: igitur non aliter eum, quam vt fi-
lium obferuauit *9. Ergo exheredatus de inofficiofo agat *".
Quid ergo dicemus, fi et meruit exheredari? Emancipatus
32 plane et ?5 hoc remedio carebit. Quare fic debuit ?^ inter-
poni ftipulatio, vt, fi eum emancipaffet vel exheredaffet, cer- -
tum quid promitteret. Quo tamen cafu commiffa ftipulatio-
ne, poteft quaeri, an exheredato permittendum effet *5 dice-
re de inofficiofo, maxime fi patri naturali heres extitiffet, 9^
an viéto deneganda eft ?? ex ftipulatu a€tio? Sed ?? fi ei qui
ftipulatus eft, non debuit denegari: victo filio, necipfi dene-
ganda erit debitae pecuniae exfecutio, In eo autem qui non
adoptauit, quem intelleCtüm habeat haec conceptio, s1 & VM |
ALITER QVAM VT FILIVM OBSERVASSE T, non pro-
. fpicio ??: an et ?? hic exigimus exheredationem vel emanci-
pationem, res in extraneo ineptas? Sed ?* fi is qui legitime
adoptauit, nihil facit contra verba ftipulationis, cum vtitur
patrio iuré: in eo qui haec ?? non fecit ?3, dicit ?* füperua-
cuo: dici tamen poterit commiflam effe ?* ftipulationem.
$. r. Filiusfamilias ita ftipulatus eft, QvANTAM PECV-
NIAM TiTr10 ?? CREDIDERO, FIDE TVA ESSE IV-
gBES? et emancipatus credidit: patri non debebit ?* fideiuf-

Íor, quia nec reus ei ?? tenetur. — —
, CXXXIIIL. ScAEvora libro XIIL. Quaeftionum. S1
fic ftipulatus fim, NEQVE PER TE, NEQVE PER HE-
REDEM TVVM VIM FIERI SPONDES? et egi quod mihi
vim feceris: reCte remanere ?? factum heredis in ftipulatione:
nam et ex iplius pofteriore yi poteft *?? committi ftipulatio :,

egeve. BR. — 68 In Rehd. fundus, abeft. GEB. — 69 Hal. et Vulg. promit-
tatur , et ita quoque Flor. fa&um. BR. Et ita.quoque Rehd. GEs. 70,Flor.
litera a eft deleta. &R..— Rehd. quis. GEB. — 71 Vulg. certam pecunjam. B R. .
Etiam Rehd. GEB. — 72 Hal et Vulg. inüferunt: de. BR. In Rehd. inter
vetfus vocula haec eft adícripta, et potuit ante: domo, excidere. GEB. — 73
Hal. pepulevit. GEB. — 74 Hal. et Rehd. veliguerit. GEB. — 735 Forte pro:-
committitur, Hal. tamem et Vulg. committatuy. B R. Nempe vt Taur. fuerit .da-
&*e: committEtur. Rehd. habuit: committit , et fa&um recentius: conmnittatur.
GE B. 16 Hal iuferit? aw. GE R. 71 Kehd. pofleadm. deleta fimul lite-
ra vltima. — Sed et fuperfcriptum: al. preterea. G E B. 78 Vulg. prius. B R.
79 Rehd. boc. GER.
nendum. BR. Et retinuit Rehd; GE mn. 81 Hal. ayet. GEB. . 82 Hal.
et Vulg. exbaeredari et emamcipavi? plame, RR. Et ita Rehd. qui etiam 72
et, ante: mevruit, non habet. GEB. 83 Vulgo: et, abeit, BR. Etiam
in Rehd. GER. 84 Hal. debet. G E B. 85 Hal fit. GEm. —— $86'Hal.
et Vulg. praefigunt: et, quod antecedentis vocis vltimae literae com-
mendant. Bn. —— 87 Hal.fit. — $88 Hal. inferit: ct. GEg. $9. Hal. et
Vulg. perfpice. BR. — Rehd. vt Flor. GEs. 90 In Rehd. et, 'abe&.. G E B.
91 Hal. et Vulg. inferunt: et. BR. — 92 Rehd. Pboc. GE B. 93 Vulg. boc
7:01. facit.. BR. 94 Flor. ab ordinaria manu fa&um: licet, et ita Hal. et

80 Taur. obferuaDBit.. Forte tamen futurum reti- ]

Vulg. p R. Etiam MSS. Darb. Vat. L. Chriftin, vt et Rehd. GEm. — 935 In

DIGESTORVM- LIB. XLV. TIT. L

non enim ad vnam vim * pertinet. Nam ficut et ipfius ? et

heredis caput ?, ita ipfius vis vel faepius facta ^ complectitur,

vt condemnetur, quanti intereft: aut ? fi fic volumus factam.
effe ftipulationem, NEQVE PER TE, NEQVE PER HE-

REDEM TVVM FIERI? vt ad vna:n vim primam teneat:
fi vim fecerit, * amplius ex heredis * committi non poterit ? :
ergo fi ? aCtum *? fit quafi ex ipfius vi, tota confumpta fit:
quod non eft verum. , 214 :
CXXXIV. Pavrvs libro XV. Refponforum. ** T ;-
TIA quae ex alio filium habebat, in matrimonium coit ?? (3aio
5elo liabenti filiam: et tempore matrimonii confenferunt, vt
filia Gaii Seii filio Titiae *? defponderetur: et interpofitum
elt inftrumentum, et *^ adiecta ** poena, fiquis eorum nu-

ptiis impedimento fuiffet : * * poftea Gaius Seius conftante ma-

trimonio diem fuum obiit, et filia eius noluit nubere, Quae-
ro, an Gaii Seii heredes teneantur ** ex ftipulatione ? Re-
fpondit *?, ex ftipulatione quae proponeretur, cum non fe-
cundum bonos mores interpofita fit, agenti exceptionem doli
mali obftaturam: quia inhoneftum vifüm eft, vinculo poenae
matrimonia obftringi, fiue futura, fiue iam contracta, $. r.
ldem refpondit, plerumque ea quae praefationibus conue-
niffe concipiuntur, etiam in ftipulationibus repetita credun-
tur: fic tamen, vt non ex ea repetitione inutilis efficietur *?
ftipulatio. $. 2. Idem refpondit, cum Septicius litteris füis
praeftaturum fe cauerit pecuniam et víuras eius femifles,
quae apud Sempronium depofitae fint ??: fi inter praefentes
aCtum eit, intellegendum etiam a parte Lucii Titii praecef-
fiffe verba ftipulationis. $. 3. Idem refpondit, quotiens plu-
ribus fpecialiter pactis ftipulatio vna omnibus fubicitur,

quamuis vna interrogatio, et refponfum vnum fübiciatur, ta-

men proinde ?^ haberi, ac fi fingulae fpecies in ftipulationem
deductae fuiffent. | :

CXXXV. Scakvora libro V. Refponforum. S1 ?*

ita quis promiferit ??, pkcEM TI1BI DABO, QVAÀ DIE
PETIERIS, ET EORVM VSVRAS IN DIES TRIGIN-

TA: quaero, vfuürae, vtrum ex die ftipulationis, an ex die

qua petita fors fuerit, debeantur? Refpondit, fecundum ea
quae proponerentur, ex die ftipulationis deberi: nifi aliud
aCtum manifefte probaretur ?^.
quando pecuniam reddere debebo, cum primum petierit ^5?
Refpondit ??, verba quae proponerentur, ex die quo ftipula-
tio faCta effet, initium capere, $. 2. Seia cauit Lucio Titio,
quod mandante eo hortos emiffet, cum pretium omhe cum
vfuris ab eo recepiffet, fe in eum proprietatem hortorum
translaturam : deinde.in continenti inter vtrumque conuenit,
vt intra Kalendas Apriles ?* primas vniuerfam fummam man-

dator |

96 In Rehd. Tjtio, abe. GER. . 97 Vulg.

Rchd; effe, abeft. GzER.
98 In Rehd. ez, abeft. GE E.

inferit: quicguam. BR. Vt et Rehd. GER. -
99 Hal. remanet. GE R. IOO Rehd. poterit. GEB.
ferunt: tantum. GEB. — 2 Gothofr, in nota: ipfius vim. Hal. Rehd. ipfius
fadiumn. GEB. 3 Hal capit. Kehd. caput. Sed nonneio literae & pofte-
riori cruri feu lineolae pun&um fubnotauit , adeoque cum Hal. legi voluit: et
bevedis capit. GE B. 4. Hal. ;ta et ipfius vim vel faepius factam . complectitur.
Rehd. hic vt Flor. GEz. 5 Hal.at, loco: aut. GEB. . 6 Hal. vim pri-
tüain pevtineat, fi vim fecerit et amplius. GE B. 1 Gothofr. in nota: ex he-
redis facto committi, zulg. Et ita quoque Rehd. GEB. — 8 Gothofr. in nota:
non poffit. Hal. GEB. . — 9 Rehd. ergo fi ita boc aclum fit. G E. IO Ap.
Hal. ergo fi actum fit, ab(unt. G E 5. II Rehd. praefigit: Sj. GEB. — 12
Vulg. coiit cum. B R. Rehd, coit cumt, et in fequentibus: babente. GER. — 13
Hal. Titz. GEB. 14 In Rehd. et, abeft, GER. — 15 Vulg. inferunt; eff.
BR. | I6 Vulg. praefigit: et. BR, — 17 Rehd. inferit: acfione. GEB. — 18
Hal. refpondeo. Vulg. refpondi. B R. — 19 Hal. et Vulg. efficiatur. BR. Etiam
Rcebd. GEE. .. 20 Hal. et Vulg. funt. BR, Etiam Rehd. GEB. — 21 Hal.
perinde, — 22, Ap. Hial. Sz, abeít. GEB. - 23 Hal. promiferat. GEB.. 24
Vulg. proponatur. BR. Etiam Rehd. GER. — 2$ Gothofr: in nota: cum pri-
mum petieris. Hal. fed ap. Hal. eft, vt Flor. petierit. GEB. — 26 Gothofr.in no-
ta: refpondit , íecundum ea, quáe proponerentur, vulg. Hal. GRR. — 2/7 Rehld.
" | | | aprilis

$. r. Item quaefitum eft,

1 Hal et Rehd. in-:

»

p
jondt
(uam p

^ qpgnité

eFfe ! Sc
iilium,- |
gf
feredis:
fim eti
g

ptto |

b
etp
j o
pj
Jiband
fopopet
" (X
filetat
fim &
AU
fito
(
"s
pen i
uf

! ^ ]
Aita fontav
ntl w

!
! o ^
r"' '
ho 1pc
(11

Wu: p

w

"
m
N
Diet
1t ^

à [

"
"o
N
g
D f
(uk
Dop f
m dl
o
o
(OD]
TédU«
t ?
!j fug
tl
dentes
ml
ls p*
Jiccu,
ht^ t
(ione

"
n
Ro
» er d
dum d
Vi al
a T0
the QU
óriorum
onen
It«
(atof

] Vil
d GA
Vi !
'sugsfït'
"
gt
! iil p?'i'
Ti
r g
[ À
b n
AUfb M'
" l
d.
J HZL
j H
jnm P&'l'
i noe
iRe'nd.
aprüii

DIGESTORVM LIB. XLV. TIT. L | . Mes

dator numeraret, et hortos acciperet. ^Quaeritur ?5, cum

ante Kalendas Apriles ?? non omne pretium cum vfuris a Lu-

. cio Titio Seiae folutum fit, interpofito tamen modico tem-

pore reliquum pretium cum v(uris Seiae Titius foluere para-
tus fuerit 5?, neque Seia accipere voluit **, et vsque in ho-
diernum ?? per T'itium non ftet, quo minus reliquum 33 fol-
ueret ?^, an ?? nihilo minus Lucius Titius Seiae vniuerfam

pecuniam foluere paratus lit, ex ftipulatu agere poffit? Re-

fpondit poffe, fi non multo poft optuliffet, nec mulieris quic- [ debetur, ante folui poteft, licet ^* petinon poteft *5: quod

quam propter eam moram intereffet: quod omne ad iudicis
cognitionem remittendum eft. $. 5. Ea lege donatum fibi
effe a Seia feruum et traditum, vt ne ad fratrem eius , aut
filium, aut vxorem , aut focrum perueniret, fcripfit: et haec
39 ita ftipulante Seia, fpopondit 5* Titius, qui poft biennium

heredes relinquit ?? Seiam et fratrem , cui ne feruiret, expre(-

fum erat. Quaeritur an Seia cum fratre et coherede ex fti-

pulatu agere poffit? Refpondit, poffe 3? in id quod eius inter--

eft ^9. . $.. 4. Filia quae de inofficiofo agere inftituit et trans-

egit, poftea cum heredibus ftipulatione interpofita, et fub-

iecta doli claufula, apud praefeCtum de falfo teftamento egit,

. nec probauit. Quaero, an ex doli. claufula poffit conueniri?

proponeretur, pertinere. s d UE 28
— - CXXXVI. PaAvrvs libro V. Sententiarum. Sr fuüb

Refpondi *', nihilad eam ftipulationem id, quod poftea actum

vna figuificatione dinerfis nominibus ea res, quae in ftipula-

tum ^?^ deducitur, appellatur *?: non infirmat obligationem,
fi alter altero verbo vtatur. .$. r. Si qui ** viam ad fundum
füum dari ftpulatus fuerit, poftea fundum partemue eius
ante conítitutam feruitutem alienauerit: X euanefcit ftipu-
latio. . * d

CXXXVII. V u v rv slibro L Stipulaonum. C.ow-

TINVVS atus ftipulantis et promittentis effe debet, vt ta-

men aliquod momentum naturae interuenire poffit: et commi-
nus ^? refponderi ftipulanti oportet: ceterum fi poft interroga-
tionem aliud acceperit *^9, nihil proderit, quamuis eadem die

fpopondiffet. $. r. Si hominem ftipulatus fim, et ego de
alio fenfero, tu de alio, nihil ^? acti *5 erit: nam ftipulatio

ex vtriusque ^? confenfu perficitur. $. 2. Cum ita ftipula-
tus fum ??^, EPHEs: ** pAzna1? inefttempus: quod autem
accipi debeat, quaeritur? et magis eft, vt totam eam rem ad

judicem, id eft, ad ?^ virum bonum remittemus ?? , quiae-

ftimet quanto tempore dilizens paterfamilias conficere ?* pof-
fit quod fatturum fe promiferit 55:; vt *9, qui Ephefi datu-
rum fe fpoponderit ?*, neque duplomate *9?, diebus ac no-
Cibus, et omni tempeftate contempta iter continuari ?? co-

gatur: neque tam delicate ?? progredi debeat, vt reprehen-

aprili. GEB. — 28 Rehd. quero. GEB. —— 29 Rehd. aprilis primas. G E B.
Hal. calendas aprilis. 30 Vulg.fit. BR. Etiam Rehd. GERE. 31 Hal
et Vulg. voluerit. BR. Etiam Rehd. GER. :
Etiam Rehd. GEs. 33. Vulg. inferit: pretium. BR. Etiam Rehd. GEB.
34 Hal. foluat. GEB. 35 Hal. et Vulg. omnes, etiam fcripti inferunt: fi.
BR. BDatb. Vat. I. Chriftin. $. Cruc. I. Bynkersh. etiam Rehd. G E B. 36
Vulg. boc. BR. Etiam Rehd. GER. 37 Rehd. fpoponderit. ex quo fa&um:
fpoponderat. G E B. 38 Hal. reliquit. 39 Erat olim Flor. poffet, et po-
terat retineri. B R. 40 Hal. et Rehd. zntereffet. G E B. 41 Hal. Refpon-
dit. GER. 42 Hal. in flipulatione. GEB. —— 43 Rehd. appellaretur. G E B.
44 Rehd. quis. GE B. | X
Hal. Flor. fuit: cumminus. Sed in prima fyllaba & in o mutata, . Vt Hal. ita
€ fex codicibus fcriptis tres: Vat. I. Barb. S. Cruc. K. at in Barb. fuperfcriptum ;
al. cominus. At.S. Cruc. M. et Magl. vt Flor. Chriftin. quod minus, nullo
fenfu. BR. Bynkersh. vt et Rehd. vt Hal. Vat. I. et reliqui. GEB. — 46 Go-

.thofr. in nota: aliud agere coepetit. vulg. Hal. Conf. Bynkersh. IT. Obf. 23--

Bn. 47 Hal mi. GEB, — 48 Vulg.a&um, BR. Etiam Rehd. GEB. — 49
Vulg. inferit: partis. BR. — Etiam Rehd. fed antecedente: ex, neglecto. GE B.
5o Halfm. ^ 51 Flor.eft: Efefi, hic et in fequentibus. GE B. — 52 Hal.
53 Hal. et Vulg. vemittamus. BR. Etiam
55 Hal. et
56 Vulg, i5, loco: vt. &&

aut, loco: id efl, ad. GER.
Rehd. GEz. . 54 Vulg. efficere. BR. — Rehd. vt Flor. GER.
Vulg. promifit, BR. — Rehd. promiferat. G E B.

32, Vulg. inferit: dzem. RR.
dIlicate. G E B.

45 Gothofr. in nota: cominus. v4lg. quo minus..

. fione dignus appareat: fed habita ratione temporis, aetatis,

fexus, valetudinis: cum ?^* id agat 9?, vt $3* mature per-
ueniat, id eft, eodem ?* tempore quo plerique eiusdem con-
dicionis homines folent peruenire, eoque ?? transacto, quam-

.uis Romae remanferit, nec poffit Ephefi pecuniam dare, ni-

hilo minus ei recte condicetur, velquia per ipfum fteterit,
quo minus Ephefi daret, vel quoniam per alium Ephefi poffit
dari ^?, vel quia vbique poteft foluere: nam et quod in diem

fi duplomate 9?'vfus, aut felici nauigatione, maturius quam
quisque *? peruenerit Ephefum, confeftim obligatus eft: quia
in eo quod ** tempore atque facto *? finitum eft, nullus eft
conieCturae locus. $. 3. ltem qui infulam fieri fpopondit,
non vtique conquifitis vnJique fabris, et plürimis operis ??
adhibitis, feftinare debet: nec rur(fus vtroque 7^ aut altero
contentus effe, fed modus adhibendus eft fecundum rationem .
diligentis aedificatoris, et temporum locorumque: itemíi nom -
inchoetur opus,.id tantum aeftimetur, quod in illo interuallo
effici potuit ** : transactoque tempore quo infulam confum-
mare oportuerit *5, fi poftea aedificetur, liberetur ** reus:
ficut liberatur qui fe daturum fpopondit, fi quandoque tra-
dit *?, $. 4. Illud infpiciendum etft, an qui centum dari pro-
mifit, confeftim teneatur, an vero ceffet obligatio, donecpe-
cuniam conferre poffit? quid ergo, fi neque domi habet *?,
neque inueniat creditorem ? Sed haec recedunt ab impedi-
mento naturali, et refpiciunt ad facultatem dandi. Eft au-
tem facultas, perfonae commodum incommodumque, non re-
rum quae promittuntur: etalioquin, fi quis Stichum dari 39

. fpoponderit, quaeremus vbi fit Stichus: aut fi ** non mul-

tum referre videatur, Ephefi daturum fe, an quod Ephefi fit,
cum ipfe Romae fit, dare fpondeat: nam hoc quoque ad fa-
cultatem dandi pertinet: quia ?^ in pecunia et in 53 Sticho
illud commune eft, quod promiffor in praefentia 9^ dare
non poteft. Et generaliter caufa difficultatis ad incommodum -
promifforis, non ad impedimentum ftipulatoris pertinet: ne
incipiat dici, eum quoque dare non poffe, qui alienum fer-
uum, quem dominus non vendat, dare promiferit *5, $. 5.
Siab eo ftipulatus fim, qui efficere non poffit, cum alio ?5
poffibile fit: iure faCtam obligationem , Sabinus fcribit. — $. 6.
Cum quis füb hac condicione ftipulatus fit, fi rem facram,
aut religiofam Titius vendiderit, vel forum , aut bafilicam, .
et huiusmodi res quae publicis vfibus in perpetuum relictae
fint, vbi omnino condicio iure impleri non poteft, velid 9*
facere, ei non liceat: nullius momenti fore ftipulationem, pro-
inde 99 ac fi.ea condicio quae natura impoffibilis *? eft, in-
ferta effet: nec ad rem pertinet, quod ius ?? mutari poä-
E : e

Ita quoque Rehd. GER. 57 Rehd. promiferat. GEB.. — $8 Gothofr. in
nota: Duplomate, id ett, diebus, etc. vulg. diplomate. Hal. 59 Gothofr. in
nota: continuare. vzlg. Flal. G EB. 60 'laur. dilicate, qui dare debebat:
61 Vulgo: cum , abeft. B R. 62, Hal. et Rehd. agatur.
GEB. . 63 Rehd. inferit: et. GEB. —— 64 Vulg. eo. £R. .. 65 Ap. Hal.
que, abelt. GEB. 66 Hal. et Vulg. dare pofft. BR. Ita et Rehd. GER.
67 Vulg. inferit: amte. B R. 68 Vulg. po[jit. B R. 69 Hal. diplomate.
Rehd. hic et fupra, vt Flor. GEB. 7Oo Hal. 4uisquam. GEB. — "741 Vulg.
quidem , loco: quod. BR. Etiam Rehd. GE 5. 73 Gothofr. in nota: plu-
rimis operariis. Haloand. vulg. Yta ct Rehd. GER. 74 Gothofr. in nota:

"nec rurfus vno aut altero. vzlg. vno atque altero. Haloaud. GE8B. — 75 Rehd.

potefl. G E B. 76 Rehd. potuerít. GEB. — 77 Kehd. inferit: omnuimo. G EB.
78 Hal tradidit. Vulg. tradiderit. BR. 79 Hal. babeat. 80 Hal. et
Vulg. dare. BR. Etiam Rehd. GEB.. 814Hal. et Vulg. vt fic non multum ,
quod probabile. 5 R. Rehd. aut fic, faperícripto: al. vt. GEB. 82 Hal.
et Vulg. inferunt: et. BR. — Etiam Rehd. GER. 83 Ap. Hal. et in Rehd.
in, abeit. GER. — 84 Rehd.im praefenti. GEB. — 85 Hal. promiferat. Rehd.
promiferat dare. GE B, . — 86 Gothofr. in nota; cum alii, Haloand. Rehd.
cum ab alio. GE B. 87 Taur. vel ; T. Hal. et Vulg. et fi velit facere. BR. -
Ita et Rehd. GEB. 88 Gothofr, in nota: perinde, Haloand. GEB. $9
Taur. impoffiVilis. GE R. 90 Rehd. 4wamuis, loco: 4uod ius. GEB.

Vvvvvv gt

96 DIGESTORVM. LIB. XLV. TIT. L
eft ?* , etid quod nunc impoffibile eft, poftea ?? poffibile fieri: CXLI. GaArvslibro IT, dé Verborum obligationibus. ;;'15
non enim fecundum futuri temporis ius, fed fecundum prae- | S1 feruus aut fihusfamdläs.? ita &1pulfttus fät, ILLAM Rä*.M don
fentis , aeftimari debetftipulatio. . $. 7. 5i, vt aliquid flatf, bïïüj AVT I LL? *Sä ,fT'TRfV M EdG i():. VdeïM f 110? P..E;f:r h ï—, y cw'jj
pulemur: et vfitatius et elegantius efle Labeo ait, fic fü ici | minusue, fed filius teruusue deftinare .e alterutra ^" debet. . p
| poenam, SI.ITA FACTVM NON ERIT: atcum quid ne|$. r. Extranel quoque ä);erfona fi comprehenfa fuerit, . veluti : p
- fiat, ftipulemur ??, tunc hoc modo, s1 ADVERSVS EA| hoc modo, v TRAM EARVM TiTivs ELEGERIT: f
) FACTVM ERIT: et cum alia fieri, ?^ aliá non fieri, con- | non ahter.iþpulator alterutrius petendae facultatem habet, *
iuncte ftipulemur?5, fic comprehendendum ?*, s1 ?* NON | quam fi Titius elegerit. — $. 2. Puplllus.hcet, ex quo fari j
FECERIS: SI QVID ADVERSVS'EA FECERIS. | coeperit, recte ftipulari poteft , tamen fi in parentis poteiïca.te ( gt
$. 8. Praeterea fciendum eft, quod dari ftipaulemur ??, non | eft, ne auctore quidem patre obligatur: pubes vero qui in ' i í

poffe !99 nos vni ex heredibus adquiri *,. fed neceffe effe | poteftate eft, proinde, ac fi 5? paterfamilias, obligari folet,

2 omnibus adquiri: atcum quid fieri ftipulemur ?, etiam vnius | Quod autem in pupillo dicimus, idem et in filiafamilias ?*

períonam recte comprehendi.

CXXXVHL Ipxmw libro IV. Stipulationum, . EvM
qui certarum nundinarum diebus dari ftipuletur *, Rrämg die
? petere poffe, Sabinus ait. Proculus autem et ceter! diuer-
fae fcholae au&tores, quamdiu vel exiguum tempus ex nun-
dinarum fpatio fupereflet, peti." poffe exiftimant *: fed " ego
cum Proculo fentio. S. 1. Cum pure ftipulatus fum, illud
aut illud dari, licebit tibi, quotiens voles, mutare volunta-

tem in eo quod praeftaturus fis: quia diuerfa caufa eft volun-

tatis exprelíae, et eius quae ineft. — . . : A
CXXXIX. In&w libro. VI. Stipulationum. Cv ex
caufa duplae ftipulationis aliquid intendimus , venditoris he-
redes in folidum omnes conueniendi funt, omnesque debent
fubfiftere : etquolibet eorum defugiente I9 ,c.eteri's.fubh&?re
nihil prodeft: quia in folidum defendenda eft venditio, cuius

indiuifa natura eft: fed cum vno defugiente omnes defugifle.
ZI videantur, ideoque ** omnes teneantur, *? vnicuique pro-

parte hereditaria praeftatio incumbit. — . ! !
CXL. PAvrvs libro Ill. ad Neratium. PrvmRisvs

febus praepofitis. *^, ita ftipulatio fatta eft, kA oMN1A,

QVAE SVPRASCRIPTA SVNT, DARI? propius *^eft, vt
tot ftipulationes, quotres fint *?. $. r. Dehac ftipulatione,
ANNVA, BIMA, TRIMA DIE ID ARGENTVM QVA-
QVE * prxk DARI? apud veteres varium *? fuit. Paulus:
fed !? verius ??, et hictres efle trium fummarum ftipulatio-
nes. $. 2. Etfi placeat ?^* extingui obligationem, fi in eum
cafüm inciderit, a quo ipcipere non poteft : non tamen hoc
in omnibus verum eít: ecce ftipulari viam, iter, actum ad
fundum communem, focius non poteft: et tamen fi is, qui
ftipulatus fuerat, quos heredes relinquerit ^^, non extingui-
tur ftipulatio: et per partem ?? dominorum feruitus adquiri
non poteít: adquifita tamen conferuatur ?*, et per partem
domini: hoc euenit ?*, fi pars praedii feruientis, vel cui fer-
uitur ?95, alterius domini effe coeperit, -

91 Halpofit. G&&. . 92 Hal. inferit: fit.GEB. — 93 Vulg, ffipulamur. & &.
Etiam Rehd. GE R. 94 Hal. praefigit: et. 95 Vulg. coniunctim flipu-
lamur. BR, Rehd. alia fieri, alia mou, fhpulamur comiuuctim. GE s. 96
Vulg. addit: eff, BR. Etiam Rehd.GEB. . 97 Hl inferit: ;ta. GEB. 98
Hal. et Rehd. fize, loco: fi. GEE. 99. Vulg. cum quid dari flipulamus.
BR. iOÓ Scribo cum Vulg. Nor. omnibus: wom po[fe per mos. B R. 1
Rehd. adquirere. — Quid fi dicamus, librarium Florentinum legiffe : adguirIr1,
et more fuo literarum geminatarum feciffe compendium, aut voluiffe fcribere:
adquiRE, et vel ex arïtecedentis«voc.alis Foü(bnanxtia exortum effe 2 adquiri.
GE E. 2. Hal. et Rehd. ef?. GEB. 53 Nulg. flipulamur. BR. . 4 Vulg.
flipulatuv. BR. —— $ Wulg. inferit: mumdinarum. B R. 6 Vulg. caeterigue.
-gR. Etiam Rehd. GEn. 7 Hal et Vulg. inferunt: so5. BR. Etiam Rehd.
G.E B. 8 Vulg. exiflimabant. BR. Rehd. exiflimauit. GE B. 9 Rehd.
inferit: et. GE£. — 1O Vulg. deficiente, hic et mox iterum. BR. Etiam Rehd.
vtroque. in loco. GE. -1 Rehd. defuiffe, acute, et 72 deficiente, conue-
nienter. GEB. . Nec aliter Hal. 12, Réhd. inferit: cum. GEB. 15 Hal.
ideoque et ommes teneautur et vnicuique. G E B. I4 Vulg. propofitis. B R.

15 Erat Flor. proprus , fine dubio vice od proprius. Sed: propius, habent
omnes.B R. At Rehd.reapfe : proprias , confueta harum vocum confutione. GE P.
16 Vulg. tot. flipulationes finit , quod ves funt. BR. 17 Hal. quoque. GE B.
18 Hal. vaviatum efl. Vulg. variatum fuit. BR. Rehd. vt Vulg. GE&B. 1mmo et
Hal. variatiin fuit. X9 Ap.Hal.fed,abeft.GEB. 20 Rchd.addit: e/f. Gr z.

| citeriore die. 1ta habet Rehd. Taur. cEteriorem. GEB.

impubere dicendum eft, $.'3. Si ita fuero ftipulatus, wrmr
AvT T1T10*? ettu mihi daturum te fpondeas ??; fecundum
omnium opinionem ad interrogatum te refpondere: quia con-
ftat mihi foli adquiri obligationem, "Titio autem dumtaxat
recte foluitur, $. 4. Siinter eos qui Romae funt, . talis fiat
füpulatio, rop1E CaAnTHAGINE ?? pARE SPONDES?

| Quidam putant, non femper videri impoffibilem ?^ caufam fti-

pulationi 3* cont;äeri: quia poffit contingere, vt tam ftipula-
tor, quam promtillor, ante aliquod ?* tempus fuo quisque
difpenfatori notum fécerit, in eum diem futuram ftipulatio-

nem: ac demandaflet promiffor quidem fuo difpen(stori, vt
daret: ftipulator autem fuo ??, vt acciperet: quod fi ita fa-
Ctum fuerit, poterit valere ftipulatio. . $, 5. Cum mihi aut .

Titio füpulor ??, dicitur, aliam quidem rem in perfonam

meam, aliam in Titii defignari non poffe: veluti mihi decem,

aut Titio. hominem, íÍi vero Titio ea res foluta fit, quae in
eius perfona defignata fuerit ??: licet ipfo iure non liberetue
^? promiffor, per exceptionem tamen defendi poffit ^'. $. 6.
Tempora vero diuerfa defignari poffe, veluti; wiur Ka-
LENDIS lANVARIIS, AVT livio0 KareNwDbis Fg-
BRV ARIIS? Ilmmo etiam citeriorem *? diem in Titii perfo-
nam conferri pofíe: veluti, w1H81 KArEgNDiISs FEBRVA-
Riü1S, ** Ticvi10 KarkwNDp:is laNvARIIS ^*2 Quo
, cafu. talem effe ftipulationem intellegemus, sx Txrro K a-
LENDIS laNvARIIS NON DEDERIS, MiHI KALEN-
DIS FEBRVARIIS DARE SPONDES *?. $. 7. Sed rur-

fus mihi quidem pure, aut ** Titio fub condicione, ftipulari

poffum. . Contra vero, Ífi mihi fub condicione, aut Titio
pure: inutilis erit tota ftipulatio , nifi in meam perfonam con-
dicio exftiterit: fcilicet quia nifi, quod ad ^" me, vim acce-
perit ^* obligatio, adiectio nihil poteft ^? valere. :Hoc ta-
men ita demum tractari poteft, fi euidenter apparet ??. pure
Titii perfona adieCta?*: alioquin cum ita ftipulor, sx N A-
VIS EX ÁFRICA VENERIT, MIHI AVT TliTI1O DA-
| | RI

-

x

21 Hal. et Rehd. placet. Sed in hoc litera a eft fuperfcripta. GEB. . 22, Hal.
reliquerit. G EB. 23 Vulg. pro parte. BR. — Rehd. per partes, GER. 24
Vulg. confirmatur. BR. Etiam Rehd. GEB. — 25 Rehd. vemit. GEB. — 26
Hal. feruitus debetur. BR...— 2/] Hial. et Vulg. vtram, et ita Flor. eft fa&um.
BR. Etita quoque Rehd. GEB., . 28 Rehd. et hic: de alterítro. GEB. | 29
Hal. vtram earum, fide, vt reor, alicuius MS. nam Rehd. inuería rationez
vtram eorum. GEB. — 30 Hal, et Vulg. perinde ac paterfamilias. B R. Rehd.
perinde ac fi..G EB. 31 Vulg. filzofamilias, n R. 52, Hal. te vefpondeas.
Rehd, fimpliciter: vefpondeas, omifflo: te. GEB. ^ 533 Hal. Cartbaginz,
GEB, . .34 Taur. impo[fiVilem. GE B. — 35 Vulg. flipulationis. BR. Etiam
Rehd. GE &. 36 Vulg. ante id tempus. &R. — Rehd. anute boc tompus. GEB.
37 Vulg. addit: difpem[atori. BR. Etiam Rehd. GER. 38 Vulg. addit;
dari. &R. Etiam. Rehd. GEs. 59 Hal. fuit. 40 Vulg. liberabitur. BR.
Etiam Rehd. G E z. 41 Hal. poterit. GE R. 42 Gothofr. in nota: A.
43 Vulg. praefi-
git: aut. BR. Etiam Rehd. GEB. — 44 Vulg. addit: dare fpondes, BR. . 45
Vulg. fpondeas. BR. 46 In Rehd. ast, abeft. GEE. 42 MHal. fcilicet
quod nifi a me vim. — Vulg. fcilicet quia nifi a me'vim. BR. Rehd. fcilicet 4uia

uifiamevim, BR. Kehd. fcilicet quia nifi quidem a me vim. GEB. — 48 Hal.. -

accipiat. G E B. 49 Vulg. poterit. BR, Etiam Rehd. G &. 3Oo Hal. et

Vulg. appareat. BR. . Etiam Rehd. GEz. — 51 Hal ct Vulg. perfonam . adic-
' vt ol 2 &am

p

lus fe
gt
?0
f
p
QOQICL
ri hf
qum d
dl
ii
trodt
m
ltl (
tiht

(att s
ATE
ï
Qpf
CA
lg

RUR
M «
rit:
H

CO

; n

&i

um
lbt
r
Tite
in
ll
à u
N
WO
T
nlv
Is fl
)B$?
fs
um
d
h f
I ait
(onom
0
»en
etetut
M
! o
N
w
il
1
j ]u
|.LEM
d n
puli
: TO
Itl«
d
d
]
N
M

n
| À
) )
fidun
L
qtiont;

n

mwdeaf' |

hm

61
gidits
317
; J
yit
p
t
! Ijm
bl
|d
lt
um

. entem et. BR. Rehd. vt Vulg. GER.

DIGESTORVM LIB. XLV. TIT. I — 557

&gr1 *?^spowpES? Titii quoque perfona füb eadem condi-
cione adici videtur. $. 8. Ex hoc apparet, fi diuería condi-
cio in meam perfonam , diuerfa in Titii pofita fit, nec in meam
perfonam extiterit condicio, totam ftipulationem nullius mo-
menti futuram: exftante vero mea ?? condicione, fi quidem
'itii quoque condicio extiterit, poterit vel Titio ** folui: fi
vero in illius perfona defecerit, quafi non adiectus habebitur.

$. 9. Ex his omnibus apparet, licetalterius perfona non recte

adiciatur, non ideo minus in noftra perfona ?^ vtiliter proce-
dere. ftipulationem. " EEE d !

4

"rTean.

DE DVOBVS * REIS CONSTITVENDIS.

| MopEsT:I N vs libro II. Regularum.
l'at2 &ipulatur., reus ftipulandi dicitur: qui promittit, reus
promittendi habetur. . p t

IL IavorgNvs? libro IIL. ex Plautio. Cvw duo |-

eandem pecuniam aut promiferint 5, aut ftipulati fünt: ipfo
iure et finguli * in.folidum debentur, et finguli ? debent:

ideoque petitione, acceptilatione ? vnius, tota foluitur obli-
gatio. - QUE D EM o :
DI VrPrawvs libro XLVII. ad Sabinum. Iw duo-
'bus reis promittendi fruftra timetur nouatio: nam licet ante
yprior refponderit, ? pofterior etfi ex interuallo ? accipiatur
9. confequens eft dicere, priftinam obligationem durare, et.

fequentem accedere: et parui refert, fimulfpondeant, an fe-

paratim promittant: cum hoc actum inter eos fit, vt duo rei |-
conftituantur, neque vlla.nouatio fiet *?.. $. r. Vbi duo.

rei facti funt, poteft vel ab vno eorum folidum peti: hoc eft
enim duorum reorum **, vt vnusquisque, 'eorum in folidum
fit obligatus, poffitque ab alterutro * peti: et *? partes au-
tem a fingulis peti poffe, nequaquam dubium eft: querhad-
modum et a'reo et ädeiuffore petere poffumus: vtique enim,
cum vna fit obligatio, vna et ** fümma eft: vt, fiae vnus fol-
uat, omnes liberantur *5; fiue *5 ífoluatur ab altero, libe-
ratio continpgat. — . | E HH t O

— 1V. PowPouivs libro XXIV. ad Sabinüum. Dvo.
rei promittendi, fiue ita interrogati, SPONDET1S? refpon--
deant sSPONDEO, aut SPONDEMVS: fiue ita interrogati,
SPONDES? refpondiffent, sPoxpEMvs: recte obligantur.

V. IvriANVS libro XXII. Digeftorum. Newo eft,

qui nefciat ** alienas operas promitti poffe, et fideiufforem |
adhiberi in ea obligatione: et ideo nihil prohibet duos reos ,
ftipulandi conftitui, vel promittendi: ficuti fi ab eodem fabro-
duo rei ftipulandi easdem operas ftipulentur: et ex contrario

&an. BR. Etiam Rehd. G E x. 22 Ap. Hal. dari, abeft. Vulg. dare, E R.
Rehd. vt Vulg. GE B. 53 In Rehd. ea, abeft. GER.
yit: vel mibi. BR. Etiam Rehd. GE R.

"BR.

BR. .2 Hal. IABOLENV'S. GER. !
runt. vzlgat. Hal. .Rehd, etiam: promiferumt. GEB. — 5 4 Gothofr. in nota:
et fingulis in folidum debetur. vulg. Hal. Quod ample&or. pR. Etita etiam

Rehd. GE E. 5. Vulg. inferit: u folidum.. B R. 6 Gothofr. in nota: et
.acceptilatione vulg. acceptilationeque. Fal. Rehd. vt Vulg. GE B. 4 Vulg.
praefigit: poffea. B R. 8 Hal et poflerior ex interualle..GEB. . 9 Vulg.

concipiatur. B R. Etiam Rehd. GE £.

13 Vulg. et, abeft. Hal.. Partes
14 Gothofr. in nota: vna etiam
fumma. Hal. Vulg. et vna eticm fumma. 8&. Rehd. vt Flor. GEB..— 15
Hal. et Vulg. liberentur. BR..— Rehd. vt Flor. GER.

12 Hal. et Vulg. inferunt: folidum. ER.

54 Vulg. infe- :
55 Vulg. im mofiram perfonam. -

I Vulg. DE DVOBVS REIS STIPVLANDI ET. PROMITTENDI. .
3 Gothofr. in nota: aut promife- |

IO Gothofr, in nota: fiat. vulg. Hal. ,
GEB. 11 Vulg. boc emim ius duovum veorwm efl. BR. lta et Rehd. GE B.

16 Vulg. inferit: 9. :

fl

ratio proprii temporis habebitur; nam etfi maxime parem cau-

| BR. 'Etiam Rehd. GEZ.

. Hal. et Vulg. addunt: efl;BR. WVWtet Rehd. GER.

duo fabri eiusdem peritiae easdem operas promittere intelle«
guntur, et duo rei promittendi fieri. E. :
. VIl. Ip&w libro LII. Digeftorum. Dvos reos pro-
mittendi faturus !5, fi vtrumque interrogauero, fed *? alter
dumtaxat refponderit: veriusputo , eum qui refponderit, obli-
gari: neque enim füb condicione interrogatio in vtriusque
perfona fit, vt ita demum obligetur, fi alter quoque refpon-
derit. $. 1. Duobus autem reis conftitutis, quin liberum fit
Papulatom.", vel ab vtroque vel ab altero dumtaxat fideiuf-
forem accipere, non dubito. $. 2. Sed fi a duobus reis fti-
pulandi interrogatus refpondiffet vni fe fpondere: ei foli te-
net;x: T $. 3. Duo rei fine dubio ita conftitui poffunt, yt
gg temporis ratio habeatur , intra quod vterque refpondeat
M Modgcum tamen interuallum temporis, item tnodicus
aCtus, qui modo contrarius obligationi non fit, nihil impedit,

quo minus duo rei funt ?^, Fideiuffor quoque interrogatus,

inter ?? duorum reorum refponfa fi refponderit, poteft vide-

Ti non impedire obligationem reorum : quia nec longum fpa-

tium interponitur, necis actus ?* qui qontrarius fit obligationi.
. .. VA. FronenuTINvs libro VIIL. Inftitutionum. Ex
duobus reis promittendi ^" alius in diem vel ?* füb condicio-

ne obligari poteft: nec enim impedimento erit dies, aut con-

dicio, quo mipusab eo, qui pure obligatus eft, petatur. -
| VIII. VrPraNvslibroI. Refponforum. |His verbis,
EAQVE^? PRAESTARI STIPVLANTI TIBI SPOPON-
D1MVS, intereffe ??, quid inter contrahentes aCtum fit: nam

fi duo rei fa&ti fint, eum quiabfensfuit ?*, nonteneri: prae-

fentem autem in folidum effe obligatum: aut fi minus, in
partem fore obftri£&tum, . AMDOURDT T ervr r |
.,IX. PaPiNraAmwvs ?* libro. XXVII. Quaeftionum.
EANDEM rem apud duos pariter depofui, vtriusque fidem
in folidum fecutus: vel eandem rem duobus fimiliter ?? com- .

| ..m.od-aui.: 'fi.,unt duo rei promittendi : quia non tantum verbis
4tipulationis, fed et ceteris contraCtibus, veluti emptione,

venditione, locatione, conductione, depofito, commodato,
teftamento : vtputa fi- pluribus heredibus inftitutis teftator di-
xit;'Tirivs kKT MaAgvivs SEMPRONIO DECEM DA-
TO ^. $. r. Sed fi quisin deponendo penes duos, pacifca-
tur, vtab altero culpa quoque praeftaretur ?? : veriuseft, non
effe duos.reos, a quibus inpat füfcepta eft obligatio. Non
idem probandum eft, cum duo quoque ?* culpam promifif-
fent ?*, fi alteri poftea patto culpa remiffa ?* fit: /quia po-

fterior conuentio, quae in alterius perfona interceífit, ftatum
.et naturam obligationis, quae duos ?? initio reos fecit, mu-

tare non poteft: quare fi focii fint, et communis culpa inter-
ceffit ^?, etiam alteri pactum cum altero fattum proderit.
$.. 2. Cum duos reos promittendi facerem ^* . ex diuerfis lo-
cis Capuae pecuniam dari ftipulatus fim: ex perfona cuiusque

fam.

17 Rehd. inferit: vel. GER. 18 Rehd. ad-
dit: fzm. GEB. 19 Gothofr. in nota: interrogauero , et alter. Hal. Vulg.
interrosauero x fed fi altev. E. R. Rehd. znterrogauero. Sedet fi alter. GEB. — 20
Rehd. fiipulanti. G E B. 21 Vulg: tenevetur. B R. 22, Vulgo: et, abeft.
BR. Etiam in Rehd. GE E. 23 Rehd. vtrique vefpondeant. GEB. 24.
Hal.etVulg. fimt. BR. . Etiam Rehd. GER. 25 Rehd. intra. GE B. 26
. 24 Vulg. inferit: alius
pure. BR- . 28 Rehd. alius, loco: vcel. GEB. 29 Hal. ecVulg. ea quae.
B R. 30 Vulg. znteveff. BR. 31 Hal. et Vulg. faerit, BR. 32, Go-
thofr. in nota: Juliamus, Hal. Vulg. VLPIANVS,5nR. ltaet Rehd. G£R.
53 Vulg. fimul. B R. Etiam Rehd.GEB.. 34 Vulg. danto. BR. 35 Vulg.
praeffetur. RR. — 36 Vulg. inferit: vej. BR. Etiam Rehd. GEB. 37 Flor.
eft: promiffiffent. GE n. 38 Taur. remiSa. GEB. 39 Rehd,. inferit: zm.
GEB. . 4O Hal et Rehd, interceffevit. GEB. — 41 Gothofr, in nota: et ex
diuerfis. zulg. fi ex diuerfis, Hal. Sed et Vulg. facerem in : faceret , et fequensz
fim , inz fit, commutat. Forte iftis fupplementis negle&tis, loco: fim, recte :
fum , legeres. B R. Rehd. faceret , et ex diuerfis . C. p. d. Jlipulatus fit. GE B.
Vvvvvva i | : DA

Na — . . DIGESTORVM LIB. XLV. TIT. IL IIL.

fam fufcipiunt, nihilo minus in cuiusque perfona, propria
fingulorum confiftit *? obligatio. : | | *
X. InkM libro XXXVII. Quaeftionum. . S1x duo rei
promittendi focii non *? fint, non proderit alteri, quod fti-
pulator alteri reo ^* pecuniam debet ^?, MW A
XI. InEM libroXI. Refponforum. REos promittendi
vice mutua. fideiuffores non inutiliter accipi conuenit: reus
itaque ftipulandi aCtionem fuam diuidere fi velit, neque enim
diuidere cogendus eft, poterit eundem vt principalem reum,
item qui fideiuffor pro altero exftitit, in partes conuenire *:
non fecus ac fi duos promittendi reos diuifis ^* attionibus
conueniret. $. r. Cum tabulis effet comprehenfüm , illum
et illum centum aureos ftipulatos, neque adiectum, ita vt
duo rei ftipulandi effent: virilem partem finguli ftipulati vi-
debantur. $. 2. Et^? econtrario, cum ita cautum inuenire-

tur, TOT AVREOS RECTE ?? DARI STIPVLATVS EST |

Ivnivs CanRPvs ??: sPOoPONDIMVS EGO ÁNTONI-
NVS ÁCHILLEVS ?*, kT ConNELIVvS Divs ??: par-
tes viriles deberi: quia non fuerat adieCtum , fingulos in foli-
dum fpopondiffe, ita vt duo rei promittendi fierent.
: KXIL. VEewvrLErVvs libro II. Stipulationum. . Srz ex
duobus qui promiffuri fint 5?, hodie alter, alter ?^ poftera
die refponderit: * prolutus) ?? non effe duos reos: ac ne obli-
gatum quidem intellegi eum qui poftera die refponderat 55:
cum actor ad alia negotia difcefferit, vel promiffor, licet per-
actis illis rebus refponderit. $. 1. Si a Titio et pupillo fine

tutoris auCtoritate ftipulatus fuero eadem decem, vela 5*.

feruo: et quafi duos reos promittendi conftitui, obligatum-
que ?? Titium folum ?? [ulianus fcribit, quamquam, fi feruus

i;)oponderit $? , in a&ione de peculio eadem obferuari debent |.

3X ac[filiberfuiffet. « .

XHI. InEw libro III. Stipulationum. .Sr reus promit- .
tendi altero ?? reo heres extiterit, duas obligationes eum fu- -
ftinere dicendum eft: nam vbi quidem altera differentia obli- -
gationum effe poffit, vt in fideiuffore et reo principali, con-
ftitit ** alteram ab altera perimi: cum vero eiusdem duae po- -
teftatis fint, non poteft repperiri, qua altera.potius quam al--
teram confummari 9*: ideoque etfi reus ftipulandi heres ex-

füiterit, duas fpecies obligationis eum futtinere. -

XIV. PavrvslibroII. Manualium. E ftipulationum-

Praetoriarum duo rei fieri poffunt. |

id quod ego et Titius ftipulamur, in fingulis perfonis pro-

prium intellegatur: non poterimus duo rei ftipulandi confíti-

42 Hal. can]lz'tz't. GER. 43 In Rehd. "on, abeft. GEB. — 44 Hal.'reva:...
43 Hal. et Vulg. debeat, '

vun. Vulg. eorum. BR. Rehd. ut Vulg. GEs.
BR/ Etiam Rehd. GER. 46 Vulg. Poterit itaque reus. flipulandi aclionem
fnam diuidere, fi velit. Neque enim diuidere cogendus efl, fed poterit eundem
t principalem couuenire veum. — Iteim eum, qui fideinffor pro altero. exflitevit,

in partes conuenire potefl: mom fecus etc. Elaec nimium recedunt. Ego vno-

-Xerbo geminato legerem et interpungerem: Rezs ztaque flipnlandi aclionem fuam
diuidere, fi velit, neque enim diuidere cogendus efl, poterit: potevit eundem.

wt principalem veum, item qui fideinffor pro altero exftitit , in partes conueni- -

re. BR. Hal. vt eftFlor. nifi quod habeat; item eum, qui. Rehd.per omnia,
vt Vulg. nifi quod in fine poft: m partes conuemire, và potefl, ablit. GE m.
4 Hal et Rehd. diuerfi. GEB. | 48 1n Rehd. et, abeit. GEB. | 49 Vul-
go: rede, abeft. GER. . 50 Gothofr. in notaz Carpius. »lgat. Hal.
Etiam Rehd. G E 5. 51 Gothofr. in nota: Archilleius. Hal. YImmo Hal.
et Vulg. Antonius-Acbilleius. B R. 52, Gothoft. in nota: Cornelius Diuus.
Hal. Cornelius diuidi in partes viriles debere dixi etc. vulgat. . Rehd. fimpli-
citer: Acbillezus et. Cornelius. GEB.
Rehd. GEB. 54 Vulg. qui prouiffuri funt bodie , alteri ab altero. BR. Yta.
et Rehd. nifi quod loco: alteri, fit: alter. GEBR. 55 Gothofr. in nota :
probatur. Hal. promitto. valg. alij. prolocutus. alii prolatus, id eft, delatus.
vera Haloandri le&io , nifi forte legas: Proculus. Et in hanc partem inclinant
Bynkersh. J. Obf. 18. et Van de Water III. Obf. 9. Ceterum Vulgatam ex-
hibent Barb. Vat. l. Chriftin. S. Cruc. L II. Treuif. Bynkersh. vt et Rehd.

Magl. vt Flor. GEB. — 56 Hal. refpoudit. Vulg. refponderit. &R — Rehd. va-';j

53 Hal. et Vulg. funt: BR. Etiam

tui: veluti cum vfuümfruCtum, aut dotis nomine dari ftipule-
mur $5: idque etTulianus fcribit. Idem 99 ait,et 9? fi Titius
et Seius decem, aut Stichum qui Titii fit, ftipulati fuerintz
non videri eos duos reos ftipulandi, cum Titio decem tan-
tum, Seio Stichus aut decem debeantur: quae fententia eo
pertinet, vt, quamuis vel huic, velilli decem foluerit, vel

Seio Stichum, nihilo minus alteri obligatus manet 99: fed

dicendum eft, vt, fi decem altero 9? foluerit, ab altero libere-
tur. !
- KVI. Inxnlibro III. de Verborum obligationibus. E x
duobus reis ftipulandi fi femel vnus egerit, alteri prómiffor
offerendo pecuniam, nihil agit. -
. XVII. PAvrvs libro VIII. ad Plautium. Sizvxa
certis perfonis hereduüm nominatim legatum effet 79, fiue ab
omnibus excepto aliquo: Atilicinus, Sabinus, ** Caffius, pro
hereditariis partibus ?? totum eos legatum debituros aiunt,
quia hereditas *? eos obligat **: idem eft, cum omnes heredes
nomipantuf. | ; ! 1
. .XVIII. Pourowrvs libro V. ex Plautio.. E x duo-
bus reis eiusdem Stichi promittendi factis, alterius factum al-
teri quoque nocet. : ! ! |
XIX. IngMw libro trigenfimo *feptimo* ad Quintum
Mucium. Cvmwduo eandem pecuniam debent *5, fi vnus

capitis deminutione exemptus eft obligatione, alter non libe- -

ratur: multum enim intereft, vtrum res ipfa foluatur, an per-
fona liberetur: cum perfona liberatur, manente obligatione,
alter durat obligatus: et ideo fi aqua et igni interdictum eft,
alicuius ** fideiuffor poftea ab eo datus tenetur.

T | TT H 105
. DE STIPVLATIONE SERVORVM *
IVLIVA';st'libro LII. Digeftorum. .

( j.vm feruus ftipuletur *, nihil intereft, fibi, an:-domino,

an vero fine alterütra eorum adiectione, dari ftipuletur,
$. 1. Sifernus tuus, qui mihi bona fide feruiebat, peculium
habuerit ? quod ad te pertineat *, et ego ex eo pecuniam Ti-
tio credidero: nummi tui manebunt: ftipulando autem mihi

feruus eandem pecuniam , nihil aget *: vindicando érgo eam -
| | pécuniatn tu * confequi poteris. $. 2. Si feruus communis,
XV. Garvs libro IL. de Verborum obligationibus. Sx

meus et tuus, ex peculio quod ad te folum pertinebat, mu-
tuam pecuniam dederit: obligationem tibi adquiret: et fi ean--

"dem mihi nominatim ftipulatus fuerit, debitorem a te non li-

beraþit :

Vulg. GEB. $7 Ap. Hal. a, abeft. Vulg. eandem vem vel a Titio et fer-
u0.BR. Rehd. eandem vel a feruo et quafi etc. GER. 58 Hal. et Vulg.
obligatum , et Flor. quoque ? 4ue eft eraíum. BR. Rehd. vt Flor. GEB. — 59
Vulg. inferit: fore.BR. . 60 Hal. fpopondiffet. ^ 61 Hal. deberent. GEB.
62, Gothofr. in nota: alteri. vulg. Fial. Ita quoquein L. 1. im fin. infra b.t.
vbi tamen Florentiae eft correctio adhibita. Sunt hic plura ofcitanter relecta,
BR. Rehd. vt Hal. et Vulg. GEB. — 63 Hal.et Vulg. conflat. BR. Etiam
Relid. GE B. 64. Hal, quare altera potius quam altera confumatur. - Abeft
và qua, a Vat. L S. Cruc. I. II Bynkersh. Treuif. qui ptoz altera, habet: alte-
vam. In Barb. et Chriftin. erat: 4ui altera, et deleto? qui, fattum: alterant,
BR. Magl. vt Flor. In Rehd. pariter: 444, abeft. Reliqua vt Flor.GzB. — 65
Hal. et Vulg. flipulamur. BR. Etiam Rehd. GEs, — 66 Vulg. Idemque. B R.
67 Ap. Hal. et Vulg. et, abeft. pR. Etiam in Rehd. GEE. 68 Hal. ma-
ueat. Kehd. vt Flor. Gx g. 69 Hal. et Vulg, alteri, et ita factum Flor.
Vide L. 13 fupra b. t. BR. Et ita quoque Rehd. GEE, 70 Hal. eff. — 71
Hal. et Vulg, inferunt: et. BR. — Etiam Rehd. GER. 72 Wulg. portionibus.
Sed et Hal. et Vulg, hic inferunt: z. BR. Rehd. etiam: portiomibus, íed abs-
que: iz. GER. 75 Wulg. inférit: zm totum. BR. Etiam Rehd. GEB. — 74
Hal. obliget. GE B. 75 Hal. deberent, GEB. 46 Hal. et. Vulg. eff ali-
cui, fideiuffor. BR. — Et ita quoque Rehd, GER. |
: 1 in Rehd. haec rubrica plane abeft. GEB. — 2 Gothofr. in nota: fli-
pulatur. vulg. Flal. G E g. 3 Hal. et Vulg. babuit. GEB. 4 Gothofr. in
nota : Pertincbat. vulg. Hal. GER. 5 Vulg. agit. BR. Etiam Rehd.
GEB. 6 Vulg. inferit: ab eo, BR, Etiam Rehd. fed poft: pecuniam. GE.

7

b

L

fatt,
. n
mb
feri
(onit
betüt
hat
,
puit
(
lus i
Éhatio
Tii t
pis Ti
ys T
n DA!
i
puit
proni
J
pnitis
unie
W
I
t
fuitos
l
fnts
büs
& Tito
QQira

1 Ui ln
hu d.
t jm
Tl w
NT
QUttey e
dl W a
B& Drodit
ld.
f j
, Qp
RCS d n
MT
& Vul

lhj
l

It elfo
qu.ï'ï**
* li
,
iöfü BR't
TY
* tj

Ü
«
W

d
Qs
fs
L«
dQ
vd
Im

KO«

Ix |

Niot

I
TY
hp
tlti
ereda

t d
Qüm

untum
DT
tb
i p
li,

1d,

m
]ettt,
um
um T»
m m
Tp am
m

)S

if ate
j pon ]
peabits

Tl
t Vilg,
&
t GED
Lfïil b- h
[[ck&i.
, Bran
.M
"m
gena
)
qje,B h
1r m
mHW
A
T
['gd d
. i
j d

7
f, if
hd
GEP.

d

DIGESTORVM LIB. XLV. TIT. IIL. 959

berabit: fed vterque noftrum habebit a&ionem, ego ex fti-
pulatu, tu quod pecunia tua numerata fíit: debitor tamen
me doli mali exceptione fummouere poterit. $. 3. Quod
feruus meus meo feruo dari ftipulatur, id perinde haberi de-
bet, ac fi mihi ftipuletur: item quod " tuo feruo ftipulatur, per-

inde ? ac fi tibi ftipulatus effet: vt altera ftipulatio obligatio-

nem pariat, altera nullius momenti fit. $. 4. Communis fer-

uus duorum feruorum ? perfonam fuftinet: idcirco fi pro-

prius meus feruus communi meo et tuo ferbo ftipulatus fue-
rit, idem iuris erit in hac vna, conceptione verborum, quod
futurum effet, fi feparatim duae ftipulationes conceptae fuif-

fent, altera in perfonam mei ferui, altera in perfonam tui fer-

ui: neque *? exiftimare debemus , partem dimidiam tantum

mihi adquiri, ** partem nullius effe momenti: quia perfona

ferui communis eius condicionis eft, vtin eo quod alter ex

dominis poteft adquirere, alter *^ non poteft, perinde hà- |

beatur, acfi eius folius eflet, cui *5 adquirendi facultatem

habeat **. $. 5. Si fru&tuarius feruus ftipulatus effet fructu-

ario, aut *? proprietario *^: fi quidem ex re fructuarii fti-

pulatus effet, inutilis eft ftipulatio *? : quia vtrique ex re fru-

Cuarii aCtionem adquirere *9 potuiifet: fed fi aliud *? ftipu-
latus fuiffet, proprietarium petere poífe: et fi promiffor fru-
Ctuario foluiffet, liberatur ??. $. 6. Cum feruus communis
Titii et Maeuii ftipulatur in hunc modum, pEckw KArtew-

DIis Tir10 DARE SPONDES? ?^* sr pECEM KALEN-

DIS TiriO NON DEDERIS, TvVNC Mak&vt10 viGIN-
Ti DARE SPONDES? duae ftipulationes effe videntur: fed

fi Kalendis decem data non fuerint, vterque dominus ex fti-

pulatu agere poterit: fed in ?? fecunda obligatione Maeuio
promiffa ^* Titius exceptione doli ^* fümmouebitur. -

Il. VrPrAwvslibro IV. adSabinum. SkgRv vs com-
munis ipfe ?? fibi ftipulari non poteft: quamuis conftaret ?5
eum fe ftipulari domino poífe: non enim fe domino adquirit, |
fed de ?* fe obligationem. . . UET
IIL. Ingw libro V. ad Sabinum. Sr feruus Reipubli-:

cae, vel Municipii, vel Coloniae ftipuletur: puto valere fti-

pulationem, — ]

munis libi et vni ex dominis ftipuletur: perinde eft, ac fi omni-

bus dominis et vni ex his ftipuletur: veluti Titio et Maeuio,

et Titio ^*: et ?? probabile eft, vt Titio dodrans, Maeuio
quadrans debeatur. : $ 6s s

: V. IpEM li.—b,rc.ij XLVIII ad Sa»lfa.zi.n'u.m, SkRvvs com-.
munis fic omnium eft, non quafi fingulorum 39 totus: fed

Vulg. Item fi quid. BR. — Rehd. Item fi quod. GE B.

duorum [evuorum. GEB. — 10 Vulg. inferit: tamen. GE B. Etiam Rehd. GE z.
Hal. nec. 11 Hal. et Vulg. praefigunt: alteram. B R. Habet et Rehd. al-
teram , fed 7à partem , omiffo. GE . 12 Vuig. quod alteri ex d. p. a. alte-

vi non potefl. GEB, — 13 Vulg. et H. a Porta in vtraque: qui adquirendi fa- |
cultatem etc. — Quod vero addit H. a Porta in IL Hal. legit: 4»i cui adquirem-:

di etc. an re&e hoc afferat dubito. Nempe in Hal, editione, quae Norember-
gae prodiit Anno MDXXIX. ad finem paginae polt vltimum verfum: qui, eít
fubiectum , quemadmodum folent in editis, vt in fequenti pagina vox ifta re-
petatur, ibi autem non: qui, aut: quicui, eft repetitum, fed : cui, ibidem legi-
tur, cum: qzi cni, fcribendum fuifiet, fi id egitlet Hal. quod a Porta vult. B R.
Res eft manifefta; vel in cuftode, quem vocant, paginae 202,?7. vel in prima
voce pag. 2028. mendum typographicum latet. Rehd. vt Flor. GEE. — 14
Hal. et Vulg. babet. BR. Etiam Rehd. GEB. I5 Vulg. vel. aR. Etiam
Rehd. vt faepe. GEB. 16 Vide Noodt. l. de vfufr. 16. B&. ^ v7 Hal

inutilem effe flipulationem. G & B. 18 Gothofr. in nota: non potuiffet. vulg. .

Hal, re&e. Et ita quoque Rehd. GEB. — 19 Gothofr.in nota: Lege: aliun-
de. ltanempe Hal.et Vulg. BR. Etiam Rehd. G&R. 20 Hal. liberart.
GEB. 21 Hal. praefigit: et. 22 Hal.et fecunda. Sed.et in Vulg. w ,
Sbef. pR Rehd. vt Vulg. GEB. — 23 Gothofr. in nota; 4l commilfa.
Nempe ita Taur. in margine, et Hal. et Rehd. G EE. 24 Rehd. m.fcm:
Wilj. GEB. ldem facit Hal. — 25 Gothofr. in nota: ipfe fe fibi. Contius et

$ Hal. etVulg. in-.
erunt: efl. BR, Etiam Rehd. GE&R. — 9 Rehd. dominormm duorum, loco:

; Vulgo illi, abeft. gR... Et in Rehd. GER.

pro partibus vtique indiuifis, vt intelle&u magis partes ha-

| beant, quam corpore. Et ideo fi quid ftipulatur, vel quaqua

?* alia ratione adquirit: omnibus adquirit pro parte qua do-
minium in eo habent. Licet autem ei, et ?* nominatim ali-

.cui ex dominis ftipulari, vel traditam rem accipere, vt ei foli
adquirat ??. — Sed fi non ?* nominatim domino ftipuletur,

fed iuffu vnius dominorum: hoc iure vtimur, . vt foli ei ad- .

quirat, cuius iuffu ftipulatus eft.

VI. PowpPourvs libro XXVI. ad Sabinum. Orr-
Livs recte dicebat, et per traditionem accipiendo, vel ?*
deponendo, commodandoque , poffe foli ei adquiri, qui iuffit
39 : quae fententia et ?* Caffii et Sabini dicitur.
VIL. VrrrANvs libro XLVIII. ad Sabinum. PRo-
INDE et fi quattuor forte dominos habuerit 33, et duorum
3? iuffu ftipulatus fit: his folis adquiret, qui iufferunt ; ma-
gisque eft, vt non aequaliter, fed pro portione dominica to-
tum eis adquiratur, ldem puto, et fi nominatim eis ftipula-
tus *? effe ** proponatur: nam etfi omnium iuffu ftipulatus
fit, vel omnibus nominatim: non dubitaremus, *? omnibus
pro dominicis eum portionibus, non pro virilibus adquirere.
$. r. Si feruus communis ab vno ex fociis ftipulatus fit, fi

quidem nominatim alteri focio, ei foli debetur: fin autem fine
vlla adiectione pure ftipulatus fit, reliquas partes is ** fer-
, uus ceteris ** fociis, praeter eam partem ex qua promif-

for dominus effet ^^, adquiret: fed fi iuffu vnius focii (ti-
pulatus eft **, idem iuris eft, quod eífet, fi eidem illi **
focio ^? notninatim dari ftipulatus'elfet. Interdum etiam fi ne-.
que iuffü neque nominatim alteri ex dominis ftipularetur, ei
tamen ^? foli adquirere eum, Tuliáno placuit: vtputa fi quid

forte ftipuletur ??, quod vtrique adquiri non poteft: veluti

.5! feruitutem ad fundum Cornelianum ftipulatus eft, quifun-
dus Sempronii erat, ?? alterius ex dominisg, ei foli adquirit.,
.VIiI. Ga1vs libro fingulari de Cafibus. ITxw fi al-
ter ex dominis vxorem ducturus fit, et huic feruo dos pro-
mittatur. ! JCp 0a |
IX. VrPriaANvs libro XLVIIT. ad Sabinum. ITrEeMw

| aisf P 'fi feruus duorum, Titii et Maeuii, hominem qui Titii erat,
IV. Ip&w libro XXI. ad Sabinum. : Srz feruus. com-

ftipulatus fuerit: ei foli adquirit 5*, cuius non fuit. Sedfi
ftipulatus fit, Stichum fibi ** r Marevrio &T Tir:ro

DARI ? spPoNDEs? totum eum Maeuio adquirit ?^: quod
enim alteri ex dominis adquirere non poteft, id ad eum, qui

ad obligationem admittitur, pertinet. $. r. ?* Si cum duos

-dominos feruus haberet, ítipulatus fuerit illi aut illi dominis

fuüis: quaefitum eft, an ?? confiftat ftipulatio? Caffius inluti-
TuW : 4 5 em

Cuiac. Atqui ita Taurellii fuiffe dare: ipSE. Conf. Van de Water IT. Obf.
14. Sed et in Rehd., fe, eft füperfcriptum. GEB. — 26 Hal. conflat. GE B.
247 Gothofr. in. nota: fed de fe. domino. Hal. GEB. — 28 Jn Rehd. et Ti-
tio, abfunt, fuperícriptum tamen: et fitio. GEB. 29 Vulg. tunc. BR.
30 Hal. inferit: eff. GEB. — 31 Hal. quaque. Vulg. qua. BR. Rehd. vt Hal.
GEB.: . 32 Ap. Hal. et abelt. 533 Rehd. ecquivatur. G E B. 34 Go-

^thofr. in nota: non vni nominatim. vz/g. Hal. Et ita qaoque Rehd. GER.

35 Vulg. et, loco: vel.BR. Etiam Rehd. GER.. '36 Hal. iuffiffet. G E B.
37 Hal etiam , loco: et. Vulgo abeft. BR. Etiam in Rehd. GE B. 38
Hal. et Vulg. babuit. BR. - Rehd. vt Flor. GEE. 39 Rehd. inferit: domi-
norum. GEB. 40 Taur. eiStipulatus, GEB. . 41 Vulgo: effe, abeft. B R.
Etiamin Rehd. GEB. . 42 Rehd. inferit: eis. GEB. 43 Ap.Hal. et in
Rehd. is, abeft. GEE. 44 Hal et Vulg. inferunt: ommibus. BR. Etiam
Rehd. GEB. - 45 Hal.efl. 46 Vulg. effet. &&. Etiam Rehd. GEB. | 47
48 Rehd. inferit: vel. GEB,
49 Vulg. flipuletur: vni tamem foli. BR. Rehd. fiipuletur: vmi tantum foli.
GE?. 50 Rehd. flipularetur. G E. 51 Hal. et Vulg. inferunt: fi. BR.
Etiam Rehd. GEB. . 52 Hal, et Vulg. praefigunt: zd efj. & R. Rehd, vt Flor.
GEB. .55 Hal. adquiret. — 54 Hal. et Vulg. Sticbum fic, antecedenti com-
mate huc reuocato. BR. ]ta et Rehd. GER. 55 Hal. et Vulg. dare. B R.
Etiam Rehd. GE R. 56 Hal. et Rchd. adquiret. GE R. 57 Wulg. prae-
figit: Sed et. BR. Etiam Rehd. GER. 58 Hal. et Vulg. inferunt: fic,

Haec etiam habet: conflet, loco: confiflat. Bm. — Rchd. vt Vulg. GER.
Vvyvvv 3 « o 9

960

lem effe 5? ftipulationem fcripfit: et Iulianus Caffii *? fenten-
tiam probat, eoque iure vtimur. o
X. Ivr1iaNvs libro LII. Digeftorum. . Sxp fi ita
ftipuletur, Tiri0 pkcEM, AvT MaAEvIO FVNDVM
DARE SPONDES? quia incertum eft, vtri eorum. ad-

quifierit aC&ionem, idcirco inutilis ftipulatio exiftimanda eft.

| XI. Vrrrawvs libro XLVIIL.-ad Sabinum. 5Egp
fi fibi, aut Primo, aut Secundo dominis fuis ftipulatus fit: ethic
tantundem erit probandum, quod Iulianus ?*, inutilem efle
ftipulationem, — Sed vtrum adieCtio inutilis eft, aut ^? tota
ftipulatio vtilis non eft? 5? Puto adieCtionem folam 'efle in-
utilem: eo enim 5* quod ait w1Hr, omni 9? adquifiit 99 ex

ftipulatu aCtionem. — An ergo in ceterorum perfona 9* folu-

tio locum habeat exemplo extraneae perfonae? Et puto, vel
folui eis poffe: quemadmodum cum ego mihi aut Titio ftipu-
ler. Cum $? ergo cum Primo aut ?? Secundo *? dominis fti-
pulatio non conftitit **, nec » aut) *? folutio eft, illa ratio
eft: quia non inuenimus, in cuius perfona ftipulatio conftitit,
33 in cnius ** folutio. | j |
XII. PAvrvs *5 libro X. Quaeftionum. NAM cum

"!

vterque obligationis capax fit *^, noninuenimus quis adiectus.

fit, quia non eft qui petere poffit. : :
XIII. VzrrawNvs libro XLVIII. ad Sabinum. Cv«
. enim ftipulatur domino aut extraneo feruus, vtrumque con-
fiftat **, et in domini períona ftipulatio, et in extranei fo-
lutio: at hic 70 /ccQov *? corrumpit ftipulationem et folu-
tionem. . ! ; : j
XIV. Ivrriawvs libro III. ad Vrfeium Ferocem. SEn-

vvsmeus, cum apud furem effet, furi dari ftipulatus eft:

negat furi deberi Sabinus: quia eo tempore, quo ftipulatus |

eit, ei non feruiret: fed nec ego ex ea ftipulatione agere po-
tero *?. . Sed fi detracta furis perfona ftipulatus eft , mihi qui-
dem adquiritur actio: fed furi nec mandati nec alia actio ad-
uerfus me dari debet. , |
! XV. FrnonREsN TINvslibro VIII. Inftitutionum. S:r-
vEÉ mihi, fiue fibi, fiue conferuo fuo, fiue inperfonaliter dari
feruus meus ftipuletur, mihi adquiret. - |

XVI. Pavrvslibro IV. Regularum. Sgnvvs he-
reditarius futuro heredi *? nominatim dari ftipulatus, nihil
agit 5*; quia ftipulationis tempore heres dominus eius non
Ej XVII. Powmrourivs libro IX. ad Sabinum. Sr com-

munis fernus, meus et tuus, viam, vel iter, vel actum . fti-.
puletur fine adieCtione nominis noftri, cum ego folus fundum.

59 In Rehd. effe, abeft. GE &. — 60 Taur. CaSii. GER.
rit: dixit. BR. Kehd. dicit. GER. 62 Hal.et Vulg. an, loco: aut, et
ita Flor. corredum. B R. ^ Xta esiam habet Rehd. GEB. 65 Hal. et Vulg.
praefigunt: et. BR Etiam Rehd. GEE. — 64 Vulg. inferit: momine. BR. Et-
iam Rehd. GEB. . 65 Gothofr. in nota: omnibus. valg. Hal ita etiam
Taur. in margine, Rehd. michi fpondes omnibus. GEB. — 66 Hal. et Rehd.
adquifiuit. GE B. 67 Hal. perfouam. GEB. 68 Gothofr. in nota: cur
ergo. valg. Flal. 1ta Taur. in margine, et Rehd. GEB. . 69 Hal. et, lo-
COo: aut. GEB. 70 Rehd. inferit: fuis. G EB. 71 Hal. confidat. — *7»
Miramur Taurellium 72 aut, retinuiffe, non tantum, quia expun&tum eft Flor.
fed vel maxime, quoniam eft fupplementum librarii adie&titium ad fupplendos
verficulos. Cum fcilicet in principio verficulorum per imprudentiam intra me-
tas praeftitutas lineasque pro more defignatas fcribere incepiffet , idque quinque
prioribus paginae verfibus ita accediffet, illa vacua poftea ineptis huiusmodi
adiectionibus funt impleta, ne exemplaris confpe&us hiantefcriptura deformare-
tur. Et harum vnum eft illud : aut, itaque eodem iure Taur. quatuor reliquas
exhibuiffet. bR. Nec Rehd. illud: aut, agnofcit. GEB. Nec Hal. qui ha-
bet: nec folutio fit. 73 Vulg. confiflat, et in. ? et, habet etiam Hal. B R.
Rehd. confiflat, iu. GEB. ., '74 Rehd. inferit: perfona. GEB, — 75 Rehd.
GAIVS. GEP. 76 1n Kehd. loco: fit, legitur: ficgue, et poft: vterque,
fcriptum: eff ; male. origo erroris in vocula: fit, in: fic, conuería. GER.

41 Hal. confifit. Vulg. coufiat. BR. Rehd. vtraque conflat. GEB. 78 Id

61 Vulg. infe-

flipulatur. BR. EFtiam Rehd, GER.

DIGESTORVM LIB. XLV. TIT. IIl

vicinum habeam, foli mihi eam adquirit: quod et fi tu fun-
dum Ahabeas, mihi ?^ quoque in folidum feruitus 'adqui-
ritur. a .
XVIII. PaPiurANVvS ?? libro XXVII. Quaeftionum.
S1 feruus communis Maeuii et caítrenfis peculii, defuncto
filiofamilias milite, antequam adeat inftitutus hereditatem,
ftipuletur: focio, qui folus interim dominus inuenitur, tota
ftipulatio quaeretur ?* : quoniam partem non facit hereditas
eius quae nondum eft: non enim fi quis heredem exiftere fi.
liofamilias dixerit, ftatim et hereditatem eius iam effe con-
fequens erit: cum beneficium Principalium Conftitutionum in
eo locum habet ??, vt filiusfamilias de peculio teftari poffit:
quod priuilegium ceffat, prius quam teftamentum aditione
fuerit confirmatum. $. r. Si feruus Titii et Maeuii, partem
quae Maeuiieft, fibi dari ftipuletur, nulla ftipulatio eft: cum,
fi Titio dari ftipulatus fuiffet, Titio adquireretur. Quod fi
fimpliciter concepta eft ftipulatio, veluti, PARTEM EAM
QvAE Magvii EST, DARE SPONDES? non adiecto wr-

H1: prope eft, vt, quia fine vitio concepta eft ftipulatio, fe-

quatur eius perfonam, cuius poteft. $. 2. Seruus, capto

domino ab hoftibus, domino*?* dari ftipulatus eft: quamuis -

quae fimpliciter ftipulatur 5*, velab alio accepit 99, etiam

ad heredem captiui pertinent *?; aliudque fit iuris in perfona.

filii, quia nec tunc fuit in poteftate, cum ftipularetur, nec
poftea deprehenditur, vt feruus, in hereditatem ?? : tamen in
propofito ?* poteft quaeri, num ex hac ftipulatione nihil ad-
äuiütum heredi videtur ??, quomodo fi feruus hereditarius
efuncto, aut etiam heftedi futuro ftipulatus fuiffet? Sed in

hac fpecie feruus filio exaequabitur: nam et fi filius captiui -

patri fuo-ftipulatus fuerit dari, res in pendenti ?? erit: et ff
pater apud hoftes decefferit, nullius momenti videbitur fuiffe
ftipulatio: quoniam alii, non fibi ftipulatus eft. $. 3. Cum

feruus fructuarius operas fuas locaflet ?*, et eo nomine pe-

cuniam in annos fingulos dari ftipulatus effet: finito fructu
?5, domino refidui temporis adquiri ftipulationem; lulianus.
fcriptum relinquit ?^: quae fententia mihi videtur firmiffima
ratione fubnixa: nam ?* fi in annos forte quinque locatio facta
fit ?*, quoniam incertum eft, fruCctus ?? i& quem diem du-
raturus fit, fingulorum annorum initio cuiusque anni pecunia
fructuario quaereretur *9?: fecundum quae non tranfit ad al-
terum ftipulátio, fed vnicuique tantum adquiritur, quantum
ratio iuris permittit: nam et cum idem feruus ita ftipuletur
I QVANTAM PEÉCVNIAM TIBI INTRA' ILLVM DIEM
DEDERO, TANTAM DARI ? SPONDES? in pendentieft,

quis ex ftipulatu fit habiturus aCtionem; Ífi enim ex re fru-

Ctuarii

eft: aequiualens , nec aliter Hal. Rehd. Graeca exhibet in hunc modum: toy-
cacon. G E B. 79 Hal. feraierit, loco : feruiret, reliquis: fed m. e. e. e. fl. a.
potero, plane omiffis, |
hunc modum: Sabiuus. fed nec ego ex ea flüpulatione agere potero. quia eo teme.
pore, quo flipulatus eff, mibi non fevuiret. và mibi, fupericriptum eft: al. ei.
nempe quod fuo in loco etiam eft Florentiae. GE B. 80 Vulg. inferit: X.
quod eft: decem. BR, 81 H.a Porta in II. zibil ait in P. Fl fed melius
hic. Nihil eius memini. P R. / Dubius tamen confuluit in fchedula faepius al-
legata fuum Saluinium , qui in margine refpondit: mibilagit. GEB. - 82 Vulg.
tibi quoque. BR. In Rehd. fcriptum : mibi quoque tibi in folidum. — Sed vox:
tibi, poitea quatuor lineolis vevgéyevov. repraefentantibus eft inclufum. GEB.
83 Hal. et Vulpe. POMPONIVS. zg. Etiam Rehd. GE R. 84 Rehd.
quaeritur. GER. 85 Rehd. babeat. G EB. $6 Vulg. decem , Yoco: do-
ihino. BR. 87 Hal fHpuletuv. GEB, — 88 Hal. et Vulg. acceperit. BR.
$89 Hal. pertineant. GEB. — 9O Gothofr. in nota: vt feraus in hereditate
-Hal.: Yta et Vulg. BR. Et Rehd. GEz. — gt Vulg. inferit: ca(4. BR. — 92
Hal, et Vulg. videatur. BR. Etiam Rehd. GE . 93 Flor. hic et infra ite-
rum eft: zmpendenti. GE B. 94 Rehd. locauiffet. GEB. 95 Vulg. vfa-
fructu. BR. Etiam Rehd. GER. 96 Hal. et Rehd. reliquit. GEB. — 97
-Hal. et Vulg. inferunt: et. BR. Etiam Rehd. GE R. 98 Hal. effet. GE B.
99 Rehd. vfusfrudlus. G E B. IOO Rehd. quaeretur. G E B. I Hal.et Vulg.
.4 Hal. et Vulg. dare. BR, Etiam
; : KRehd.

M

At Rehd. hic infignem transpofitionem exhibet in.

l!

qü

Qu
[b
u
jiita
! fen
(olidu
t üï

Y
operis
g
enit
faiit
Qu
fifam
at
putts
fnfante
t
pnarez
tionene
hs :
eus, t
quee
d
pretiu
1

LURU
axT
m
C dt)
j
fnitur
f &
l
& dren
lo
finitu
ll alq
X

frushe

V
[

BR
Ttty
ln (

E (

Rchd. GE
lij lt
T«yj,
Mi üm;
il )';j[ i 1(9?7
lt
10 fon
tthï. in WK
abfü. GER,
l, Qd« :
EU
CER.
l. i
ch tb

ü ,

I
il

lU.
,tem,
tofg
üg
d
u
It
.
Dttton
4 C
Qu
CEAX
Qw
tio, f
, Cl
W
, lm
p
TW
men m
lil d-
hus
Selin
Gu
jl
1r ff
; um
jne p
r
famus
mifimi
tofiu
jem d-
yecuni
n
qanrum
püett
, DIE
xöenü ek,
x fe ff
furi

lun: tf
T j;. h
xhibe i
TE
j d d
xert: X
(«j ml
figis t*
p rl
g f
n 659
lg* l
j h
hcredim&

ftipulationem Iulianus fcribit: quia non poffit in pendenti *

DIGESTORVM LIB. XLV. TIT. IIl o Ub EY

&tuarii vel ? operis füis pecuniam dedero *, fructuario: fi vero
aliunde, domino ftipulatio. quaeretur ?.
XIX. ScAEvoLa libro XIII. Quaeftionum. . Sr alie-

-mus feruus duobus bonae fidei ? feruiens, ex vnius eorum re

adquirat, ratio facit, vt ei, ex cuius re adquifit *, id to-
tum ei * adquirat: fiue ei foli, fiue quafi duobus feruiat :
nam et in veris dominis, quotiens vtrique adquiritur, totiens
partes adquiri: ceterum fi alii non adquiratur, alium folidum

habiturum. gitur eadem ratio erit etin propofito, vt hic

? feruus alienus qui mihi et tibi bona fide feruit, mihi *?

folidum ex re mea adquirat: quia tibi non poteft adquiri , quia
non fit ex re tua. ! | !
| XX. PaAvrvslibro XV. Quaeftionum.. LigEn homo
IY bona fide mihi feruit *^: ftipulatur ex re mea, vel ex *?
operis fuüis Stichum , qui ipfius eft: magis eft, vt mihi ad-
quirat: quia et fi ferüus effet meus, adquireret mihi: nec
enim illud dici debet, quafi ille quoque in peculio eius effet:

fed fi exre mea Stichum *^, qui meus eft, ftipulatur, fibi ad--

quiret, $.-r. Apud Labeonem ita fcriptum eft, filium et
filiam in fua poteftate pater inteftatus relinquit *5: filia eo
animo fuit femper, vt exiftimaret nihil ad ,fe ex hereditate
patris pertinere: deinde frater eius filiam procreauit, ct eam
infantem relinquit *5: tutores *7 feruo auito eius impera-

verunt, vt ab eo, cui res aui hereditatis vendiderunt **, fti-

pularetur, quanta pecunia ad eum perueniffet: ex ea ftipula-
tionéne quid *? pupillae adquifitum fit, peto refcribas. . Pau-
lus ??: eft quidem verum, bona fide poífeffum feruum ex re
éius, cui feruit, fripulantem, poffeflori adquirere: fed fires

quae.ex hereditate aui communes fuerunt, in venditionem.

2! hereditatis venerunt ?^, non videtur ex re pupillae totum
pretium ftipulari: ideoque vtrisque ^? adquirit. -
XXL. VEgNvrLEIVvs libro I. Stipulationum. $Sz fer-
uuscommunis ita ftipuletur, KargNDpt1s lANvARIIS DE-
cEM Tirio AvT MaAEgviOo DOMINIS ^*, VTER EO-
RVM TVNC VIVET ^Z^, DARE SPONDES? inutilem ei;fg
efíe-fiipulatio: nec apparere vtri eorum fit adquiitum. —
XXIL NEgRaTivs libro II Refponforum. SEeRVVM
fructuarium ex re domini inutiliter fructuario ftipulari, do-
mino ex re fructuarii vtiliter ftipulati. — — u
XXIIL PAvrvslibro IX. ad Plautium. EAnpxwde
eo dicenda funt, cui vfus legatus eft.
XXIV. NeRarz1vs libro II. Refponforum, Em fi
duorum víusfruCtus fit, ?* quod ex operis fuis alteri eorum
ftipulatus fit, pro ea dumtaxat parte, ex qua vfusfructus eius
fit, adquiri. | ; |
- :XXV. VxwvLEIVvs libro XIL Stipulationum. S1
feruus hereditarius ftipulatus fuerit ^9, et fideiuffores acce-
perit, pofteaque adita fuerit hereditas: dubitatur vtrum ex die
interpofitae ftipulationis tempus cedat, an ex adita hereditate ?
item fi feraus eius qui apud hoftes fit, fideiuffores acceperit*
Et Caffius exiftimat ?^?, tempus ex eo computandum, ex quo

Rehd. GEB. — 5 Rehd. inferit: ex. GEB. 4 Gothofr. in nota: dederit.
Hal. Vaet Vulg. BR Et Rehd. GEB. ^. 4 Rehd. quaereretzr. GEB«.—. 6
Hal. et Vulg. boua fide. BR. Ftiam Rehd. GEB. . 7 Vulg. aliquid adquifiuit. B R.
Rehd. fimpliciter: adquifivit. GEB. — 8 Ap. Hal. ei, abeft. GEs. — 9 Kehd.
vt bic is feruus. Forte diligens librarius duas le&iones coniunxit. GERB. — IO
kial. et . Vulg. inferunt; zz. BR. Rehd. vt Flor. GEE.-
nota: homo qui bona, vulg. Hal. Et Rehd. vt Hal. et Vulg. GEB. — 12 Go-
thofr. in nota: fi ftipulatur: Hal. Rehd. vt Hal. GEB. 13 Ap. Hal. ex,
abeít. G E B. 14 Rehd. fed et fi ex mea eum s. qui... Mla litera s. idem no-
tat, quod: fcilicet. GEE. — 15 Hal. et Vulg. veliguit. BR. Etiam Rehd. GE 5.
16 Hal ecRelid. velguit. GEB. . 17 Vulg. inferit: autem. BR. Etiam Rchd».
GE E. 18 Gothofr. in nota: vendiderat. Hal. Ilmmo Hal.et Rehd. vendi-
derant. G ER. I9 Hal. ex ea ,/Zz'pulatz'one quid ne pupillae. Rehd. ex ea fli-
paulatioue wequid pupillae. TÀ ne luperícriptum: al. am. G E B. 20 Vulg.ad-
dit; refpondit. BR. Etiam Rehd. GEB. — 21t Hal. et Rehd. n veuditione.

| impendenti, wt alibi. G EB.

11 Gothofr. in |

agi cum eis potuerit: id eft, ex quo adeatur hereditas, aut
poftliminio dominus reuertatur 39, :
XXVI. Pavrvs libro I. Mantalium. VsvsrFRV-
cTvsS fine perfona effe non poteít: et ideo feruus heredita-
rius inutiliter vfamfructum ftipulatur: legari autem ei poffe
vfum.fr.u&um dicitur, quia dies eius ?* ngn cedit üatim'p &i--
pulatio autem pura fufpendi non poteft. Quid erso fi fub
cond101?ne .Rägule.tur? nec hoc cafu valeat 32 Ripuiäti(,): quia
Fäqïggeäg vires accipit ftipulatio, quamuis petitio exea
, KXVIL IngM libro I. Manualium. Sggvvs com-
munis , fiue emat, fiue ftipuletur, quamuis pecun.ia ex 3*
p.eculmdetpt:, quod alterum ex dominis fequitur, vtrique
tamen adquirit: diuerfa caufa eft fru&tuariiferui. —— — u
: - AXVIIEL, Gai1vs libro IIL, de Verborum obligätioni-
bus.. S.I. ex re domini domino aut fructuario feruus ftipu!a—-
tus fuserlt ; domino quidem adquiri obligationem Iulianus fcri-
pfit *^: folui aütem fructuario poffe, quafi quolibet 3* adie&o,
$. 1..813 feruus communis ex re vnius ftipulatus erit, magis
placuit ^* vtrique adquiri: fed eum, cuiusex re fa&ta eft ffi-

| p.ulaü;)s, cum focio communi diuidundo, aut focietatis iudi-
cium ** de parte reciperanda recte acturum : idemque effe di-

cendum, et li ex operis fuis alteri ex dominis feruus adquirit 5?.

$. 2. Si ipfi domini finguli eadem decem ferno. communi dari

fHermt &jpulati , et femel refponfum fecutum fuerit, duo rei
füpulandi erunt: «cum placeat.dominum feruo dari ftipulari
pofï'c.e. $. 3. Sicuti vni *? nominatim füpulando,' ei foli ad-
quirit: ita placet, etífi rem emat nomine vnius ex dominis,
ei foli feruum adquirere. Item ^* fi credat pecuniam, vt vni
ex dominis folueretur, vel quodlibet aliud negotium gerat z
poífe eum nominatim exprimere, vt vni ex dominis reítitua--
tur *aut foluatur*, — $. 4. Illud quaefitum eft, an heredi
futuro feruus hereditarius ftipulari poffit? Proculus negauit:
quia 1s eotempore extraneus eft. Caffus refpondit poffez
quia, qui poftea heres extiterit, videretur ex mortis tempore
defuntto fucceffiffe: quae ratio illo argumento co,mmendatü'r,
quod heredis familia ex mortis tempore funefta facta intel-
legitur ^?, licet poft aliquod tempus heres extiterit: manife-
ftum igitur eft ferui ftipulationem ei adquiri, :
. AXIX. PAvrvs libro LXXIL ad Edictum. Sr:com-
munis feruus fic ftipulatus fit, DECEM ILLI DOMINO,
EADEM DECEM ALTERI DARE SPONDES? dicemus
duos reos effe ftipulandi. :
. — XXX. lpE libro I. ad Plautium. Sxenvvs alie-
nus alii nominatim ftipulando non adquirit domino. :
XXXL IpEkw libro VIII. ad Plautium. Sz iuffu fru-
€uarii ^* aut bonae fidei poffefforis, feruus ftipuletur **:
ex quibus caufis non folet iis ** adquiri, domino adquirit
*,' Nonidem dicetur, fi nomen ipforum in ftipulatione po-
ftum fit, — "- -

s5 XXXI.

venerumt. 24 Hal vtrique. GEP. 24 Vulg. addit: mez.BR. 254
Rehd. viueret, GEB. 26 Gothofr. in nota: petenti. Hal. 'Tale nihil ha-
bet Hal. fed transponit: 4quia wom poffit effe flipulatio im peudenti. Flor. eftz
27 Hal. inferit: zd. 28 Hal. et Vulg. fit.
BR. Etiam Rehd. GEB. — 29 Hal. et Vulg. exzflimabat. BR. Etiam Rehd.
G E B. .30 Rehd. veuertetur. BR. — 31 In Rehd. eius, mbeft. GE E. 52
Hal, et Vulg. valet. ER. Etiam Rehd. GER. 33 Rehd. 4qaia ex tempore
praefenti cafu vires etc. GE E. 34 Gothofr. in nota: ex eo peculio. vzl-
gat, Ita et Rehd. GEB. 35 Hal. et Vulg. fcribit. B R. 36. Vulg. cuilii
bet. B R. 27 Vulg. placet. BR. Etiam Rehd. GER. 58'Hal. et Vulg.
iudicio. BR. Etiam Rehd. GER. 39 Hal. et Vulg. ad4uirat. BR.. Rehd,
vt Flor. GE B. 40 Hal et Vulg.inferunt: ex dominis. BR. Etiam Rehd,
GEB. 41 Hal. ita, loco: item. GEB. 42 KRehd., zutelligatur. GE B.
45 Hal.et Vulg. S; vfufruciuarii.B R. Etiam Rehd. GEs. — 44 Hal. et Vulg.
fipulatur. g & Euiam Rehd. GE2, — 43 Taur. I5, GEB. Hal. hij 46 Vulg.-
: us : P ! ^ &4€-

GEBR. . 22 klal veuirynt. Et ita Flor. eft fadum. 8&. — Rehd. vt olim : |

962 DIGESTORVM LIB. XLV. TIT. III.

XXXII IpnEwlibro IX. ad Plautium. Sx cum duo-
rum vfusfruttus effet in feruo, et *7 is feruus vni nominatim
ftipulatus fit ex ea re quae ad vtrosque pertinet : Sabinus ait,
quoniam foli obligatus effet , videndum eíffe, quemadmodum.
alter vfuarius ** partem fuam recipere poffit, quoniam inter
eos nulla communio iuris effet *^?: fed verius eft, vtile 5?
communi diuidundo iudicio inter eos agi poffe, H
XXXIII. Ip E libro XIV. ad Plautium. . S 1 liber ho-
mo vel alienus 5* qui bona fide feruit, ex re alterius iuffu
poffefforis ftipuletur: Iulianus ait liberum quidem fibi adqui-
rere, feruum vero domino: quia iuffum ?? domino cohaereat.
$. r. Si duo rei ftipulandi vfüumfructum in feruo habeant, vel
quibus bona fide feruiebat, et iuffu vnius a debitore ftipule-
tur: ei foli adquirit. | LURT
XXXIV. lAvorgwvs ?? libro II. ad Plautium. S1
feruus teftamento manumiffus, cum fe liberum effe ignoraret;
et in caufa hereditaria maneret, pecuniam heredi ?^ ftipula-
tus eft: nihil debebitur 55 heredibus 59, fi modo fcierint ?*
eum teftamento manumiffum: quia non poteft videri iuftam
feruitutem ?? feruiffe iis ?? qui illum liberum effe non igno-
. rabant. Diftat ifta caufa 99 eius, qui liber emptus bona fide
feruit: quia in eo et ipfius et emptoris exiftimatio confentit
91: ceterum is qui fcit hominem liberum eífe, quamuis ille
condicionem fuam ignoret, ne poffidere quidem eum poteft
videri. d | ( |
XXXV. MopEesTiINvs libroVII. Regularum. Sxn-

vvs hereditarius et heredi futuro, et hereditati recte fti-

N

» pulatur. | : (
^ XXXXVL IAvoreNvs $? libro XIV. Epiftularum.
Q vo p feruus ftipulatus eft, quem dominus pro derelicto habe-
bát, nullius eft momenti: quia qui pro derelicto rem habet, o-

mnimodo a fe reiecit, nec poteft eius operibus vti *?, quem eo-

. $* iure ad fe pertinere noluit $? : quod fiab alio 95 adprehen-
fus eft, ftipulatione ?* ei adquirere poterit: nam et haec ge-
nere quodam $? donatio eft. Inter hereditarium enim fer-
uum, et eum qui pro derelicto habetur, plurimum intereft :
uoniam alter hereditatis iure retinetur 9?, nec poteft reli-
€tus "? videri, qui ** vniuerfo hereditatis iure continetur:

acquiritur. BR Etiam Rehd. GE g. — 47 ÁAp. Hal. et Vulg. et , abeft. n R.
Rehd. vt Flor. GER. 48 Hal. vfufruttuarius. GEB. .. 49 Hal. fit. GER.
50 Gothofr. in nota: vtili. Hal. Etiam Vulg. B a. Etiam Rehd. et Taur. dare
poterat: vtilE. GEB. — 51 Hal. vel feruus, qui. Vulg. vel aliemus feruus,
qui.BR. Rehd. vt Vulg. GE B. 52 Vulg. 44ia ius.fuo. Malim: quia iu[f-
fum. dominio. BR. Corrector Rehd. acute ex le&ione, quam Vulg. habet: zuffuo,
fubnotato pofteriori brachio literae » pun&ulo fecit: zuffio. GEB. - — $3 Hal.
-JABOLENVS. GEB. . 54 Vulg. baeredibus. B R. Etiam Rehd. GEB. — 55
: Kal.et Vulg, debetur. BR. Rehd. deberi. GEB. 56 Hal. baeredi. GER.
57 MHal. et Vulg. fciuerunt. BR. Etiam Rehd. GEB. 58 Hal. et Vulg. iz-
fila feruitute. B R. Etiam Rehd. GEB. — 59 Hal. bi. | 60 Hic fane legen-
dum con.te'ndlmns: diflat ifla caufa ab eius, nempe caufa, qui. Omiffa forte
praepofitio, quod fcriba non videret, quo illa pertineat. Hal. diflat igitur bu-

ius caufja ab eo, qui. Vt nos fupra legi debere contendimus, habet H. a Por-.

ta in I. et S. Crac, I. fed ex corretione. Vat. I. S. Cruc. II. et Barb. difat ifla
caufa ab Fos guh Denique in Chriftin. diflat ab ea. caufa eius qui. Quid fi
fola geminatione locum reftituamus: diflat ea caufa a caufa eius, qui, et pot-
erat Taur. exhibere: diflat iA CAWVSAeius qui. BR. Rehd. habebat: diflat
ifla aeius cau[a. — Videtur idem librarius inter literas ac (cripfifíe Miteram £,
locusque ita fatis bene fe habet: diflat ifla ab eius caufa. GEB. — 61 Rehd.
eflimatio confeutit, et pofteriori voci fuperfcriptum : al. confiflit. GE B. 62
Hal. IABOLENV'S. GE B. : 63 Hal. a fe reiicit, vt uec operis eius$ vti po[f-
fit. GEB. 64 Vulg.mero iure. BR. — Etiam Rehd. qui etiam habet: quam
loco: quem, ob antecedens: rem. Gk B. — 65 Hal. quem vilo iure ad fe per,-

h

eius pertinere, a quo relictus ?? eft. j |
XXXVII. Poypronurvs libroIIT. ad Quintum Mücium.
Sr communis feruus ita ftipülaretur *?, Lvcro Txrro,
ET GaA10 Skgr0 pAn1 ** sPoNDES? quifunt domini il-
lius: pro.virilibus partibus eis ex ftipulatione *? debetur **:
fi veroita, DO M1N1S MEIS DARE SPONDES ? pro parte,
qua domini effent: fi vero ita, Lvcro T:T10, xT Garo
SEIO, DOMINIS MEIS, DARE SPONDES? dubitaretur
*?. vtrumne ** viriles partes, an pro. dominica portione eis de-
beretur *?? Etintereffet *?, quid ** cuius demonftrandi gratia
effet adiectum, et quae pars eius ftipulationis principalem
caufam haberet: fed cum ad nomina prius decurfum eft, ra-
tionabilius effe videtur pro virili parte ftipulationem eius ?? ad-
quiri, quod dominorüm vocabula pro demonftratione habe-

alter voluntate domini dereliCctus, non potePc videri ad vfum

antur 9?. j
XXXVIIL IpEw libro V. ad Quintum Mucium. Sr

feruus meus 2 liberto meo operas fibi dari ?* ftipuletur,

inutilem ftipulationem effe Celfus fcribit: aliter atque fi, non

adiecto hoc verbo s 151 ftipulatus fuerit ?5. :
XXXIX. InEwlibro XXIL ad Quintum Mucium. Cv«
feruus, in quo vfumfructum habemus, proprietatis domino

ex re fructuarii vel ex ?* operis eius nominatim ftipuletur 9*,

, adquirituc domino 99 proprietatis: fed qua a&tione fructuarius —

reciperare poffit *? a domino proprietatis, requirendum ??
eft. Item fi feruus bona fide nobis feruiat, etid quod no-
bis adquirere poterit, nominatim domino fuo ftipulatus fue-
rit: eiadquiret: fedqua a&tione id reciperare potflumus, quae-
remus ?*, Et non fitre ratione eft, quod Gäius nofter dixit,
condici id in ?? ytroque cafu poffe domino. . *
—— XL. Ipxw libro XXXIII. ad Quintum Mucium,
Qvipovap contraxit feruus, dum nobis feruit, etiam fi fti-
pulationem contulit ?? in alienationem, vel manumiffionem

| f(uam , tamen nobis id' ?^ adquifitum erit: quia poteítas eius
| tunc, cum id contraheretur ??, noftra fuit. Idque ?? eft,

?* fj filiusfamilias contrahat: namque etiam quod in eman-
cipationis fnae ?*9 tempus contulerit, nobis debebitur: fi ta-
men dolo malo id fecerit. ! :

LI-

tiwere moluevit. GE B. —— 66 Vulg. aliquo. BR. Etiam Rehd. GEEF. — 67

Hal. et flipulationem. . Tta et Vulg. fed omiffo: et. 8 R. Rehd. vt Vulg. GE»
69 Rehd.lcontinä;&g

68 Vulg. boc genere quaedam. BR. . fta et Rehd. GEB. —
tur. GEB. — 7O Rehd. dereliué. GE B. — 71 Rehd. inferit: im. GEB. — 72
Hal. et Vulg. derelidhus. B R. - Etiam Rehd, Gxz. — 73 Vulg. flipuletur. B R.
74 Vulg dare, BR. — Etiam Rehd. GEB — 75 Rehd. inferit: fud. GEB. . 76
Hal. ex flipulatione deberi. Vulg. ex flipulatione fua dari debet, BR. — 'T7 Hal.
dubitari. GEB. ^ — '78 Gothofr. in nota: vtrum per viriles partes. Haloaud.
ita et Vulg. BR. . Et Rehd. GEE. 79 Rehd. debentuv. GER. 80 Go-
thofr. in nota: Al.intereft. Hal. zntereffe. GE B.

dem. GEB. 82 In Rehd. eis, abeft. GEE. 83 Rehd. pro demonjiratio-

ne liberantur alias babeautur, infigni exemplo variantis in textum receptae,

quod ille vidit, qui iftis duabus vocibus : liberantur alias, more etiam
alias confueto, in initio: va, in fine: cat. adfcripfit. GE R. $4 Rehd. da-
re..G E B. 85 Rehd, addit: dari. GEB. — 86 Ap. Hal.ex, abeft. 87
Gothofr. in nota: fHpnlatuv. Ya Hal. et Vulg. BR. Rehd. vt Flor. GE z.
88 Hal. domino adquirit. GE B. 89 Vulg. potefl. BR. Etiam Rehd. GE.
9o Vulg. znquirendum. BR. — 9X Vulg. poffimus, quaerituv. B R. 92 Ap.
Hal. et in Rehd. ;», abeft. GEs. 93 Halet Vulg. contulerit.BR. Eriam
Rehd.GEz. 94 Vulgo: id, abeft. BR. Etiam inRehd. GE s. — 95 Hal.
et Vulg. contraberet, et Flor. quoque vltimae duae literae funt expuné&tae.
ER. Etiam Rehd, contraberet. GEB. 96 Vulg. Idemque. BR. — Rehd. Idee
que GEB. 9T Hal praefigit: et. G&&. — 98 1n Rehd. fnae, abelt. Gx5.

r

81 Rehd. et zutereffe qui-.

)

fsf
piid
d
finiia
m
nl
floneu
quia q
buit '
|
fidei
yo q
g
li

TER.
terten
derede
ttenl
a
deter
peti
fee
(iller
imy
potel
r
dete n
QOncur
f0 Dto
l!t
fj

w

Vib f
GE
de, i
hiy
fgi: a
N
ldet:
j Vulg,
, Bol
inferit; (
Et ita qu
u Rchd.
JHQL htl
I nfa:
À. Bj
h&bet; g7
ü'. I;[ efl

i
M

CvX
OiDo
TA
Atf
n 90
Ts
$
que
t üri,

Teton,
f
iutem
li
"g
éit
t

l

&

i t

p
jtr. h
. 1
" fl
fliiad
$o 6t

gf r

ma?tfffdïiü' :

: rc(fpltüh
yrc i
at d
4
TADL,
J i
j
ajfïiarïl
eïf:',ii&ae'
W [ia
T

l

.DIGESTORVM LIB. XLVIL TIT. L 963

LIBER
: AC PSEIT, L.
DE FIDEIVSSORIBVS ET

RIBVS. :

*

— VrriANVs libro XXXIX. ad Sabinum, -

M N1 obligationi fideiuffor accedere poteft. — :
II. PowPourivs libro XXII. ad Sabinum. Ec
commodati et depofiti fideiuffor accipi poteft: ettene-

tur, etiam fi apud feruum vel pupillum depofitum commo- |

datumue * fuerit: fed ita demum, fiaut dolo malo aut culpa
hi ? fecerunt ?, pro quibus fideiuffum eft. U
II. VrPiawvs libro XLIII. ad Sabinum. Qv fa-
tisdare promifit, ita demum impleffe ftipulationem fatisdatio-
nis videtur, fi eum dederit acceffionis loco, qui obligari pot-
eft et conueniri ^. Ceterum, fi dederit feruum, aut filium-
familias *, ex quibus caufis de peculio aCtio non datur: vel
mulierem, quae auxilio Senatusconíulti vtitur: dicendum eft,
non effe impletam fatisdationis ftipulàtionem. — Plane fi non
idoneum fideiufforem dederit, magis eít vt fatisfaCctum fit:
quia qui admifit eum fideiubentem, idoneum effe compro-
bauit $. | : A itum
V. Ipgw libro XLV. ad Sabinum. Po'ksr accipi
fideiuffor eius actionis, quam habiturus fum aduerfus eum
pro quo fideiuffi, vel mandati, vel negotiorum geftorum.
$. r. Fideiuffor et ipfe obligatur, et? heredem obligatum re-
liquit 5, cum rei locum optineat. — . Ly AE

V.IpEM libro XLVI. ad Sabinum. GewERALI-

TERIulianus ait, eum qui heres exftitit ? ei, pro quo in-

teruenerat, liberari ex caufa acceffionis, et folummodo quafi
heredem rei teneri. Denique fcripfit, fi fideiuffor heres ex-
titerit ei pro quo fideiuffit: quafi reum effe obligatum, ?
ex ** caufa fideiuffionis liberari. Reum vero reo *? fucce-

dentem ex duabus caufis effe obligatum.. "Nec enim poteft rep-

periri, quae obligatio quam peremat: atin fideiuflore et reo
repperitur, quia rei obligatio plenior eft. Nam vbi aliqua
differentia eft obligationum, poteft conftitui, alteram per alte-

ram peremi: cum vero duae eiusdem fint *? poteftatis, non
poteit repperiri, cur altera potius quam altera confümeretur |

**. . Refert autem haec ** ad fpeciem, in qua vult ** often-

dere non effe nouum, vt duae obligationes in vnius- perfona:

concurrant: eft autem f[pecies talis: ífi reus promittendi !*
reo promittendi heres exftiterit, duas obligationes fuftinet,
Item ** fi reus ftipulandi exftiterit heres rei *? ftipulandi, duas
fpecies obligationis fuftinebit: plane fi ex altera earum ege-
rit, vtramque confumet ??: videlicet quia natura obligatio-

I Hal commendatumue, BR. — 2 Rehd. id, loco: bi. GE&.. ..3
Vulg. feceriut. BR.. — 4 Rehd. poffet. GE B. 5 Ap. Hal. familias, abeft.
G E B. 6 Taur, comprobaBit. G E B. 7 Gothofr. in nota: et fuum here-
dem, v»lg. Hal. |ta et Rehd. G. 8 Pro relinquit, vt Hal. et omnes
habent. BR, Etiam Rehd. GEB. — 9 Vulg. extiterit. BR. — 10 Vulg. prae-
figit: et. BR. Etiam Rehd. GEs2. . 11 Hal habet: et, loco: ex. GEB.

- 12 Hal liberari eum. Verum veo veum fuccedentem. . Yta et. Vulg. nifi quod
I3: Hah-

habeat: reum veo fuccedenteims. B R. Kehd. plane vt Hal. GEB.-
et Vulg. funt. 8R. Rehd. vt Flor. GER. 14 Gothofr. in nota: confuma-
tur. Hal. GEB. 13 Vulg. boc. B R. 16 Taur.-uOlt. GER. 7 Vulg.
inferit: alij. BR. . 18 Hic in Vulgatis noua lex incipit, tefte Contio. B R.
Et ita quoque Rehd. Idem. Si veus. G E B. 19 Hal. et Vulg. reo. BR. Ita
et Rehd. G EB. 20 Hal. et Vulg. confumit. BR. Etiam Rehd. GEB. 21
Hal. babet. G EB. 22 Hal. et Rehd. addunt: ab é60. GEB. — 23 Gothofr.
in nota: huiusmodi. vslg. Hal..GEB. — 24 Hal inferit: etimm. GEB. . 25
Ap. Hal. et Vulg. et, abeft. gg. Rehd. hic plane vt Flor. GEs. — 26 Hal.
habet; iyà, loco: 4éyw, etideo etiam vertit: sea fide inbeo ego. GEB.: — 2/7
Hal. pergit: fed et fi dixerit 3éa» , quod vertit: volo, cupio. Vulgata verfio
eit: Id efü; mea fide inbeo, dico, volo. 28 Vulgata verfio: Id qfi: cum

pÓ

QVADRAGESIMVSSEXTYS

| num duarum quas haberet ^*, ea effet, vt, cumaltera earum

MANDATO.|

in iudicium deduceretur, altera confumeretur.

VL Iprw libo XLVIL ad Sabinum. SrT:PvrLa-

| TVs fum a reo, nec accepi fideiufforem 2?: poftea volo ad-

icere fideiufforem: fi adiecero, fideiuffor obligatur. $. r. Et

parui refert, vtrum pure fideiufforem obligem, an ex die, an

fub condicione, $. 2. Adhiberi autem fideiuffor tam futurae,

L

naturalis futura obligatio. —— MORU
VIE IvrrawvslibroLIIL Digeftorum. Qvopenim
folutum repeti non poteft, conueniens eft, huius ?? naturalis -

|.quam praecedenti obligationi poteft, dummodo fit aliqua vel

obligationis fideiufforem accipi poffe. . . -

— — VIII. VrPiawvs libro XLVIT. ad Sabinum. . GnAz-
c E ?* fideiuffor et ?5 ita accipitur, T2 Éu mís& ssÀsU ?5,
Aéyw, JéAw?*, fiue BovAoux: ^9, fed et fi^? Qxpul 99 dixerit
3*, pro eo ?? erit, atque 3? fi dixerit A£yw ?*. . &. 1. Prae-

terea fciendum eft, fideiufforem adhiberi omni obligationi

voffe, fiue re, fiue verbis, fiue confenfu. $. 2. Pro eo et-
lam qui iure honorario obligatus eft, poffe fideiufforem accipi
fciendum eft. $. 3. Et poítlitem conteftatam fideiuffor accipi
poteft: quia et ciuilis et naturalis fübeft obligatio: et hoc et
?5 [ulianus admittit, eoque iure vtimur. Án ergo conde-
mnato reo exceptione ?? vtj poffit, quaeritur? Nam ipfo iure
nonliberatur. .Et fi quidem iudicati attionis acceptus non
eft, fed tantum litis exercitationis, rectiffime dicetur, vtieum
.exceptione poffe: fi vero acceptus fuerit etiam totius caufae,
ceffabit exceptio. $. 4. A tutore ?", qui teftamento datus
eft, fi fuerit fideiuffor datus, tenetur. $. 5. Sed etfi exde- -
li&to oriaturattio, magis putamus teneri fideiufforem. $. 6. Et
generaliter omnium obligationum fideiufforem accipi poffe, ne- -
mini dubiunreft. $. 7. Illud commune eft in vniuer(is, qui
pro aliis obligantur ??: quod fi fuerint in duriorem ?* caufam
adhibiti, placuit *? eos omnino ** non obligari: in leuiorem.
plane caufam accipi poffünt: propter quod in minorem fum-
mam recte fideiuffor accipietur. Item accepto reo pure, ipfe
*? ex die, vel fub condicioneaccipi poteft: enimuero fi reus füb
condicione fit acceptus, fideiuflor pure: non obligabitur.
$. 8. Si quis Stichum ftipulatus fuerit *?, fideiufforem ita
acceperit, STICHVM AVT DECEM FIDE TVA ?^ 1y-

BES? non obligari fideiufforem Iulianus ait, quia durior eius

fit *? condicio : vtpote ** cum futurum fit, vt mortuo Sti-
po

cho teneatur. Marcellus autem notat, non ^* ideo tantum
. non obligari, quia in duriorem condicionem ^* acceptus eft:
. fed quia et ^? in aliam potius obligationem ??' acceptus eft:
. denique pro eo qui decem promiferit ?*, non poterit fideiuf-

for ita accipi, vt decem aut Stichum promittat: quamuis eo
OE : ! cafu

. deflinatione qüadmn animi volo. quam.Hal. in Graecis fecutus eft. Rehd, abs-

que Graecis eft, habet autem eo in loco, In. quo 3éA» legitur : cupio. G E B.
29 Ap. Hal. fi, abeft. GE R. 30 Id eft: affirmo, vt et Hal. GER. 3l
Ap. Hal. dixerit, abeft. GEB. — 32 Vulg. pevinde. BR. — 55 Hal ac. GER.
34 Id eít: dico. nec aliter Hal. G E B. 35 Hal. etiam. WVulgo: et, abeft.
BR. Etiam in Rehd. GEB.- 36 Vulg. inferit: fideiuffor. n R. 37 Vulg.:
addit: etiam. BR. Vtet Rcehd. GEB. — 38 Vide Aueran. 1I. Interpret. Iur.
3. GER. " 89 Rehd. in deteriorem. GEB. | 40 Hal. placuerit. GEB. — 4E
Gothofr. in nota: eos non omnino obligari. Hal. Habent etiam Bafil. àvà
ÜAwc lvéyeTus. BR. 42 Hal. et: Vulg. inferunt: fideiuffor. B R. Rehd. wt
Flor. GE B.' 43 Ap. Hal. fuerit, abeft. Vulp. inferit: et. Ego malim: $i,
qui Sticbum flipulatus fuerit, fidemfforem ita acceperit. —MSS. referunt Vul-
gatam: flipulatus fuerit, et. BR. . Barb. Chriftin. S. Cruc. I. II. Bynkersh. vt
et Rehd. GER. 44 Vulg. inferit: effe. BR. Etiam Rehd. GER. 45
Hal. fuerit. GER. 46 Hal. otputa. GEB. 47 Haec negatio Flor. eít
expunQa, fed minus rede. BR. — 48 Vulg. inferit: fideiuffor. BR. — 49 . Hal.
fed et quia, Vulgo: et, abeft. B R. Rehd. vt Flor. GEB. 50 Hal. et Rehd.
in alia potius obligatione.. G EB. 51 Hal. promiferat. et ita. Flor, quoque

fa&um, forte confone fequenti: poterit. BR. Etiam Rehd. promiferat. GES. .
AXXXXX : 52

R . ,DIGESTORVM .LIB. XLVL TIT. L

cafu non fit 5* eius dutiorcondicio. $. 9. Idem Iulianus ait,

fi is, qui hominem aüt decem dari 5? ftipulatus fuerat, fide-
jufforem ita acceperit, HOMINEM AVT DECEM, VTRVM
|EGO VELIM? non obligabit 5* eum: quia durior eius con-

dicio faCta eft. $. 1o. Contra autem, fiis, qui hominem

aut decem, vtrum ipfe ftipulator volet ??, ftipulatus eft: re-
C&e fideiufforem ita accipiet, DECEM AVT HOMINEM,

VTRVM TV VOLES? fit enim ??, inquit, hoc modo fide--

iufforis condicio melior 5»7. $. rr. Sed etíi reum fic interro-
gauero, STicHvM kT PaMwPHinvaw ??? fideiufforem
STICHVM AVT PamwpHiLVM? reCte interropgem: quia
leuior fideiufforis condicio eft. $. r2. Pro fideiuíffore fide-
iufforem accipi ??, nequaquam dubium eft. .. . . -
IX. Pouproxurivs libro XXVL. ad Sabinum. Fipx-
IVSSORES et in partem pecuniae ??, et in partem rei recte
accipi poffunt. :
— .. VrrriANVvS libro VIT. Difputationum, . S1 dubi-
tet creditor, an fideiuffores foluendo fint, et vnusab eo ele-
'€&tus, paratus fit offerre cautionem, vt fuo periculo confide-
iuffores ?* conueniantur in parte 9?: dico audiendum eum
eífe: ita tamen , et fi fatisdationes 9? offerat, et omnes con-
fideiuffores, qui idonei effe dicuntur, praefto fint: nec enim
femper facilis eft nominis emptio, cum numeratio totius de-
biti non fit in expedito. $. r. Ita demum inter fideiuffores
diuiditur aCtio, fi non infitientur 5^: nam infitiantibus auxi-
lium diuifionis non eft indulgendum. — $. 2. Filiusfamilias
pro patre poterit fideiubere, nec erit fine 'effectu haec fide-
iuffio: primo quidem. quod fui iuris effectus poterit teneri in
id, quod facere poteft: dein *5 , quod et dum in poteftate
manet, condemnari poteft. .Sed an pater ex hac caufaQ v o
1vssv teneatur, videamus? Et puto ad omnes contractus
QVOD 1vssv etiam referri: fed fi ignorante patre pro eo
fideiufferit, ceffat ifta aCtio: tamen quafi in rem patris ver-
fum fit, poteft agi cum patre. Plane fiis *5 emancipatus fol-
uerit, vtilis ei actio debebit competere: in poteftate etiam
. manenti eadem actio competit, fi de peculio caftrenfi pro pa-
tre ?* foluerit. - d . 5l m r
: XI. IvtrANvs?? libro XII. Digeftorum. Qvr contra
Senatusconfultum filiofamilias crediderit *? , mortuo eo, fi-
, deiufforem 7? a patre accipere non poteít: quia neque ciui-
lem neque honorariam aduerfus patrem aCtionem habet: nec
eft vlla hereditas, cuius nomine fideiuffores obligari poffent **.
| XII. IpEg w libro XLIIL Digeftorum. .PrANwE eius
aCtionis nomine, quae de peculio aduerfus eum competit, fi-
deiuffor recte accipitur. Vr M m L A
AXIII. Ingw libro XIV. Digeftorum. |S1 mandatu ??

(

52 Hal. et Vulg. fit. £R. EtiamRehd. GrzB, — 5$5 Hal. et Rehd. dare. GER.
54 MHal. obligauit. GEX. 55 Hal. vellet. GER. 56 Taur, cum Vulg.
Hal. omnibus: etemzm. — Sed Flor. eft: euim. BB. Etiam in Rehd. GER.
57 Conf. Aueran. /1. Interpret. Iur. 4. GE B. 58 Gothofr. in nota; da-
ve fpondes. Haec ipfa addunt Hal. et Vulg. gR. . Vt et Rehd. GEE. 59
Vulg.addit: poffe. R. Etiam Rehd. GEz. ^ (60 Haec verba: et im par-
zem pecuniae, non funt Flor. fic H. a Poria haber in II, — Sed egregie, ni fal.
lor, fallitur. BR. . Confuluit tamen idem Saluimium fuum in íchedula faepius
gemorata, et hicin margine refpondit:; effe Florentiae: et im partem pecuuiae
et in partem vei. Et ita quoque habet Rehd. GE B.
caeteri fideiuffores conueniantur in partem. Fial. 1ta etiam Rehd. GEB. — 62
Etiam Vulg. i« partem. E R. 63 Hal.ita tamen vt et fatisdationes. Vulg.
ita tamen vt fatisdationem. BR. . Rehd. ita tamen fi fatisdationem. GER. 64
Vulg. zuficiantur. BR. —— 65 Flor. poft: dein, alterum: dein, eft feriptum , vt
fit: deiude in quod. lnde Vulg: deinde quod, Scripti tamen libri, quot con-
tuli, habent: dezm quod. bR.. Puta Barb. Chriftin. S. Cruc. L. II. Sed Byn-
kersh. denique qui et dum. , ln' Rehd. eft fcriptum: deimen quod , in quo le-
&io Flor. deimde im . quod, latere videtur. CorreQor autem illis vltimis
literis : em, pun&a fubnotauit, vt Vulgatam exprimeret : deim, fÍiue:
deinde quod. GEs. — 66 Erat Flor. planefüsmancipatus. deleto: is, quod

. 'Yaur. retinuit, fuperne ecft e repofità; quod prope malim, et ita Hal.

| 3* debitores, per abufionem ?? intellegi poffunt debitores:

61 Gothofr. in nota:

meo, Titio decem credideris, et mecum mandati egeris? non
liberabitur ^? Titius, fed ego tibi non aliter condemnari de-
bebo 7^, quam fiaCtiones, quas aduerfüs Titium habes, rhihi
praeftiteris. Item fi cum Titio egeris, ego non liberabor:
fed in id dumtaxat tibi oblicatusero, quod a Titio feruarenon
potueris ?*5, d :
XIV. InzxM libro XLVIL Digeftorum. '/Cvw reus
promittendi fideiuffori fuo heres exftitit, obligatio fideiufforia
peremitur: quid ergo eft? ** tamquama reo debitum petatur,
etfi exceptione fideiuffori competente vfus fugerit, in fatctum
replicatio dari debebit, aut doli mali proderit.
XV. Ipzw libro LI. Digeftorum, Sr,ftipulatus effes
a me fine caufa, et fideiufforem dediffem , et nollem eum ex-
ceptione vti, fed potius foluere, vt mecum mandati iudicio

ageret *7: fideiuffori, etiam inuito me, exceptio dari debet;

intereft enim eius, pecuniam retinere potius, quam folutam

ftipulatori a reo repetere, $. r. Si ex duobus, qui apud te fide-

iufferant in viginti, alter, ne ab eo peteres, quinque tibi de-
derit vel promiferit: nec alter liberabitur: et, Íi ab altero
quindecim, petere inftitueris, nulla exceptione fümmouerisz
reliqua autem quinque fi 2 priore fideiuffore petere inftitueris,
doli mali exceptione fübmoueris. : TU
XVI. Inew libro LIIT. Digeftorum. FripEkivssoR

obligari non poteft ei, apud quem reus promittendi obligatus

non eft. Quare *fi* feruus communis Titii et Sempronii no-
minatim Titio dari ftipulatus fuerit, et fideiufforem ita inter-
rogauerit, TiTrO Av T SEMPRONIO ID DARE SPON-
pnES? Titius quidem petere a fideiuffore poterit: Sempronii
vero. perfona in hoc folum interpofita videbitur, vt folui ei
ante litem . conteftatam *?, et ignorante vel inuito Titio,

poffit. $. r. Qui certo loco dari ?? promifit, aliquatenus .

duriori condicioni ?? obligatur, quam Íi.pure interrogatus
fuillet: nullo enim loco alio, quam in quem promifit, fol-
uere inuito ftipulatore poteft. Quare fi reum pure interro-
gauero, et fideiufforem cum adiectione loci accepero, non
obligabitur ?^ fideiuffor. $. 2. Sed et fi reus Romae con-
ftitutus, Capuae ?? dari ?? promiferit, fideiufforEphefi: per-
inde non obligabitur fideiuffor, ac fi reus füb condicione pro-.
mififfet, fideiuflor autem in diem certam vel pure promififfet ^5,
$. 3. Fideiuffor accipi poteft, quotiens eft aliqua obligatio
ciuilis vel naturalis, cuiapplicetur. $. 4. Naturales ?? obli-
gationes non eo folo aeftimantur, fi actio aliqua eorum 59
nomine competit: verumetiam cum foluta pecunia repeti non
oteft, Nam licet minus proprie debere dicantur naturales

et

.et Vulg. 8R. Nempe absqne: i;. Etiam Rehd. GEB.- 67 Hal. pro par-

te. GEB. — 68 Hal. et Rehd. VLPIANVS.GEB. — 69 Hal. credidit. 70

. Hal. fideinffores. "71 Gothofr. in nota: poffint. Hal. Vulg. fideiuffor obligari

poffi. BR. Etiam Rehd. GEsB. — 72 Vulg. mandato. BR. Etiam Rehd. G EE.
73 Hal. liberatur. GEB. ^ 74 Rehd.debeo. GEB. — 75 Vulg. poteris. BR. Ita
et Rehd. vbi additur: A. Jex. fireus , quod ad fequentis legis initium pertinere
videtur. G E . "76 Hal. et Vulg, praefigunt: fi, et haec quidem interroga-
tionis figno poft: petatur, reiecto. | Ego interpungerem: quid ergo éfl? tam-
quam a reo debitum petatur., — Et fi exceptione fideiuffori competente vfus fuerit ,
in, facfum. veplicatio davi debebit : aut doli mali proderit. Nec aliter Graeci haec
acceperunt. BR. Rehd. vt ifti, interrogationis figno poft: fuerit, reieä&o.
G E B. 71 Gothofr. in nota: ageretur. vu/lg. Hal. GEB. — 78 Taur. con-
tes'TAm. GEB. 79 Vulg. dare. BR. Etiam Rehd. GER. 8o Rehd.
conditione. G EB. &t Taur. oblisaVitur. GEB. 82 Flor eft: Capyae.
GEB. 83 Hal. et Rehd, dare. GE R. 84 Ap. Hal. prvomififfet, abeft.
Flor. eft: promiffifet. G EB. . 85 Hal. et Vulg. inferunt; aztem. BR. Et-
iam Rehd. G E B. 86 Qui Taur. et Hal. eovzm , probare poffiot, non vi-
deo, ceteri: earagm, fubftituerunt. BR..— Jtaet Rehd. GER. 87 Hal. "ata-
valis aclionis. ^ Sed Graeci fimpliciter: 5 Qvcixdc X0esecSw&yBR. Etiam Rehd.
naturalis-aclionis debitores. GEBR.- $88 Hal. et Vulg. inferunt ; tamem. B R.
: - : t* u Etiam

* 4

&q
&
(0l
(ie!
(is
gewf.
TTE
A
"g

letert

fimn d
et &
ün qt

lonimo
V,
det, n
fnt: n
&t pe
ex domi
im *
UE
t
&0jro
fetuus
t it
We^ u
Qtae 2
t'muäz "
A
&T
li (Utn
lt eci

m
i Wt d
ftü. p
Wt n
Ut v
n
1 H i
TY l
i,
lnand.m.
fltx domm;
jj RO
IABOLESt
um
N
W'GEB
RI
-.uä.;mm

W

s

ul
n
Q10]

"g
t
l,
MY

dj
Is
d
db
d)
tf
DN
il
Ieris:
lr

$0R
pis
li
utt«
n
Yononi
Wi
ii
detos
yptit
a
niettte
, 000
« (ofe
h u
n pe
H al
n
x Dd
rl
(ores
«

p
j "
Ti
d GD
317 u
pertitt*
ifnerrogï'
"m
igf:lfllf)
o
| rfis&ü-
faf. u
j Rehd.
. (f
j, 0^
TA
r [/d
'Jll qu
| Rchd.
j ^
puant

DIGESTORVM LIB. XLVL TIT. L E - 965

et qui ab his pecuniam recipiunt, debitum fibi 3? recepiffe.

$. 5. Stipulatione in diem concepta, fideiuffor fi füb condi-
cione acceptus fuerit, ius eius in pendenti erit: vt, fi ante

diem condicio impleta fuerit, non obligetur: fi concurret ??
dies et condicio, vel etiam diem condicio fecuta fuerit, obli-
getur. $. 6. Cum fideiuífor hoc modo acceptus effet, sr
REVS QVADRAGINTA, quae ei credidit ?', NoN sor-
VERIT, FIDE TVÀ ESSE IVBES? verifimile ?? eft id
?? aCtum, vt cum appellatus ?* reus non foluiffet, fideiuffor
teneretur: fed et fi reus, antequam appellaretur, deceffiffet,
fideiuffor obligatus erit: quia *? hoc quoque cafuü verum . ef-
fe ?*, reum non foluiffe. ' |
-XVII. IngMlibro LXXXIX. Digeftorum. FrpErvs-
SoRIBVS fuüccurri folet, vt ftipulator compellatur ei , qui fo-
lidum foluere paratus eft, vendere ?* ceterorum nomina.

XAVIIL I p£ libro XC. Digeftorum. Qv debitorem
füum delegat, pecuniam dare intellegitur, quanta ei debetur:

et ideo fi fideiuffor debitorem fuum delegauerit, quamuis
eum qui foluendo non erat, confeftim mandati agere poteft.
AIX. InEM libro IV. ex Minicio. SEmvvs infcio
domino pro quodam fideiuflerat, et eo nomine pecuniam fol-
uerat. Quaerebatur, dominus poffetneab eo, cui foluta ?*

effet, repetere? Refpondit ??, intereft quo nomine fideiuf-
ferit: nam fi ex caufa peculiari *?? fideiuffit * , tunc id quod
ex peculio foluerit, repetere dominus non poterit: quod ?

ex dominica caufa foluerit, vindicabitur ?: fi vero extracau-

fam * peculii fideiufferit, quod ex pecunia dominica foluerit,-

aeque vindicabitur: quod ex peculio, condici poterit.
XX. lavorEeNvs ? libpro XIIL. Epiftularum. Sep
et * fi ferui dominus pecuniam foluerit, repetere eam non ab
eo pro quo fideiuffit, fed ab eo cui numerauit, poterit: cum
feruus fideiuífionis * nomine obligari non poffit. Sequitur
ergo, vt abeo, proquo fideiufferat, repeti non poffet *: cum
iple ? aere alieno obligatus fit, nec folutione liberari eius pe-
cuniae nomine potuerit, cuius obligatio ad feruum non per-

-Hnuit *9. |

. XXI. ArR1cCANvs libroVIL Quaeftionum. HgRnEs
a debitore hereditario fideiuflorem accepit , deinde hereditatem
ex Trebelliano ** reftituit : fideiufforis obligationem in fuo fta-
tu manere ait. Idemquein hac caufa feruandum , quod feruare-

tur. cum heres, contra quem emancipatus filius bonorum pof-

feffionem accepit *?, fideiufforem accepit *?. Ideoque in vtra-
que ipecietranseunt aCtiones. $. r. Non eft nouum, vt fideiuf-
for duabus obligationibus ** eiusdem pecuniae nomine tenea-
tur ^?:nam fi in diem acceptus, mox pure accipiatur, ex vtra-
que obligatur **: et fi fideiuffor contideiuffori heres exttiterit,

idem erit. $. 2. Seruo tuo pecuniam credidi, eum tu manu-

Étiam Rehd. GEn. 89 Rehd. inferit: intelligumtur. GEB. — 90 Gothofr.
3n nota; ii concurrit. vulz. Hal. Rehd. comcurrit. GEB. — 91 Ita edidit Tau-
rell, vt: quae ei credidit, fint inftar parenthefeos, et ad formulam non perti-

neant. Ego tamen lego cum Vulg. Ncr. credidi. lta quoque fcripti omnes, .

quos contuli, S. Cruc. IL. inter verfus habet haec adícripta: al. credidit et non
Joluerit, BR. Scripti funt Chrittin. S. Cruc. I et Il..— At Barb. habet vt Flor.
Bynkersh. crediderit. Kehd. etiam vt Flor. GEB. — 92, Taur. Berifimile. G EB.
93 Hal. inferit: effe. 94. Vulg. interpellatus, et paulo poft: znterpellare-
tur. BR. lia et Rehd, in pofteriori loco. GEB. 95 Hal, quafi, loco: qnia.
GEB. . 96 Hal. et Rehd. effet. GEB, — 97 Gothotr. in nota: cedere. Ha-
loand. GEs. 98 Hal. folutun. G£P. 99 Hal. et Vulg. refpondi. B &.
10O Hal. peculii. G EB. 1 Hal. fideiufferit. 2, Gothofr. in nota: quod
fi ex dominica. vulg. Hal. 3 Taur. vindicaVitur. et paulo polit iterum.
GEB. 4 Vulg. fi vero non ex caufa. BR. Etiam Rehd. GEz. 5 Hal.
IABOLENV S. G E B., 6 Vulgo: et, abeft, GE B. 72 Rehd. fdeizaj(orgs-
G E R. 8 Gothofr. in nota: non poffit. culg. Hal. GEB. —— 9 Vulg. infe-
rit: pro quo foluerit. W R. 10 Hal. pertimuerit. G EB. — 11 Taur. TreVel-
liauo. G E B. 12 Mal. et Vulg. acceperit. B R. 13 Vulg. acceperit. B R.
Etiam Rehd. GER. I4 Vulg. aclionibus. BR. Etiam Rehd. GEB. — 15
Rehd. teueretgr. GEB.. 16 Rehd. obligabitur. GE B, IT Hal in ea obliga-

/

mififti, deinde eundem fideiufforem accepi: fi quidem in eam
obligationem ** fideiubeat, quae aduerfüs te intra annum fit,
obligari eum ait: fin vero in naturalem fuam, potius !9 vt -
nihil agatur: non enim intellegi poffe, vt quis pro fe fideiu-
bendo obligetur. Quod fi hic feruus manumiffus *? fide-
iuffori fuo heres exiftat, durare caufam fideiuffionis putauit :
et tamen nihilo minusnaturalem obligationem manfuram: vt,
fi cbligatio ciuilis pereat, folutum repetere non poffit: nec

his contrarium effe, quod cum reus fideiuffori heres exiítat

?? , fideiufforia ^* obligatio tollatur: quia tunc duplex obli-
gatio ciuilis cum eodem effe non poteft. Retroquoque fi fide-
iuffor ferüo manumiffo heres exítiterit ?^?, eadem adueríus
eum obligatio manet: quamuis et naturaliter teneatur, nec
pro fe quis fideiubere poffit. $. 3. Quod fi ftipulator reum

heredem inftituerit ^?, omnimodo fideiufforis obligationem

peremit ?^*^, fiue ciuilis, fiue tantum naturalis in reum . fui(-
fet: quoniam quidem ?? nemo poteft apud eundem pro 2*
ipfo obligatus effe. Quod fi idem ftipulator fideiufforem he-
redem fcripferit, proculdubio ?7 folam fideiufforis obligatio-
nem peremit ?*, Argumentum rei ^?, quod fi poffeffio re-
rum ?? debitoris data fitcreditori: aeque dicendum eft 3* fi-
deiufforem manere obligatum. $. 4. Cum et ?? tu et Titius
eiusdem pecuniae reiefletis, eum qui prote fideiuffit, poffe et
pro Titio fideiubere, refpondit: quamuis eandem pecuniam ei-
dem debiturus fit: nec ?? tamen inanem eam creditori futu-
ram : nonnullis enim ?^ cafibus emolumentum habituram : vel-
uti fi ei , pro quo ante fideiuffiffet, heres exiftat: tunc enim
confufa prima obligatione, pofteriorem duraturam. $. 5.
Cum fideiuffor reo Pcipuiandi heres exftiterit, quaeritur an,
quafi ipfe a fe exegerit, habeat aduerfus reum mandati actio--
nem? Refpondit, cum reus obligatus maneat, non pofle in-
tellegi *? ipfum a fe fideiufforem pecuniam exegiffe: itaque
ex ftipulatu potius quam mandati agere debebit. — ia
XXlIl. FroREN TiNvs libro VIII. Inftitutionum.
MonTvo. reo promittendi, et ?* ante aditam hereditatem
fideiuffor accipi poteft: quia hereditas perfonae ?? vice fun-
gitur, ficuti municipium, et decuria ?5 , etífocietas. .
J XXIIIL. MaRcriANVvslibro IV. Regularum. S1 wr-.
HI AVT Tirri0 pnEcEM? ftipulatus fuerim ??, Titius fi- -
deiufforem ^? accipere non poteít: quia folutionis tantum
caufa adiectus eft. |
; XXIV. Mamcrerrvs libro fingulari Refponforum.
Lvcivs Titius, cum pro Seio fratre fuo apud Septicium in-
teruenire vellet, epiftulam ita emifit ^^: s1 PETIERIT A

TE FRATER MEVS, PE TO DES EI NVMMOS FIDE ET

PERICVLO MEO. Poft quam epiftulam Septicius Seio pe-
cuniam numerauit: deinde Titius inter reliquos ^^ et Seium
i ER fra-

tione. GE B. 18 Gothofr. in nota: potius ef?, vt mibil. Yta Vulg. Hal. po-
tius effe vt mibil. B&. Rehd. vt Vulg. GEB. I9 Gothofr. in nota: ma-
numiífus fideiufforem dederit, deinde fideiuffori fuo. Hal. VtHal. ita et Rehd.
GEB, 20 Vulg. exzflit. B R. 21 Hal. et Vulg. fideiwfjoris. BR. Rehd.
vt Flor. GEB. — 22 Rehd. exiflat. GE B. 23. Hal. znujfüitait. Vulg. "mfhi-

^tuat. BR. Rehd. vt Hal. GEB. — 24 Hal. et Vulg. perimit. BR. Etiam Rehd.

GEB. ,25 Hal. quandoquidem. GEB. 26 Hal. ét .Vu!g. inferunt; fe.
BR. Etita Barb. et Bynkersh. habent. Sed vt Flor. Chriftin. S. Cruc. I. et
Il vt et Rehd,. GEX. 27 Rehd. inferit : eff, ita vt in fine fit: perimi,
GEB. 28 Hal. perzmit. GEB. — 29 Gothofr. in ncta: rei, hoc eft, quod.
Hal. Sed ita Vulg. Hal. habet: vei eff, quod. B R. Rehd. vt Vulg. GE p.
30 Hal. ve;. GER. 31 Hal. fit. GEn. 32 Ap. Hal. et Vulg. et, ab-
eft, cum et Flor. deletua fit. BR. — Etiam in Rehd. abeft. GER. 33 Hal.
"0n. GEB. 34 Hal. etiam, loco: enim. GERB. 35 Hal. inferit: et.
GEB. 36 Hal. et Vulg. etiam , loco: et. BR Vt et Rehd. G Eg. 37
Vulg.. inferit; defundi; fed et Graeci fimpliciter habent: wgesémev TZfw
inéxe, BR. . 38 Hal. et Vulg. et curia. BR. Ita et Rehd. GEB. — 39 f&ehd.
fuero. G E B. 40 Erat olim Flor. fzpulatus fuerit Titius fideiuffor accipeve
non potefl. pofterius corre&um, etiamnunc manente zà fuerit. B. 41 Vi-
de L. vit. $. 1. fupra de Q, et A. B R. 42 Vulg. inferit: baeredes. B.

AXXXZXKE 2 43

/

966 . DIGESTORVM LIB. XLVL TIT. L

fratrem pro tertia parte reliquit heredem. Quaero an, quia
aduerfus Seium debitorem Septicii confufa fit actio pro ter-
tia parte qua Titio fratri fuo heres exftitit, cum coheredibus

eius agere in folidum poffit? Marcellus refpondit , cum cohe-

rede ^? Seii non pro maiore, quam hereditaria parte , man-
dati agi poffe, — — HUUM
XXV. Vrrraxvs libo XL.ad Edictum. Mam-
cELLVvS fcribit, fi quis pro pupillo fine tutoris auCtoritate
obligato **, prodigoue, vel furiofo fdeiuflerit: magis effe
^5. vt ei non fübueniatur ^9: quoniam his mandati aCtio non
competit **, É p Ü
XXVI. Gaivs ^5 libro VIII. ad Edictum . prouin-
ciale. ÍwT ER fideiuffores non ipfo iure diuiditur obligatio
^? ex epiftula diui Hadriani: et ideo fi quis eorum ante exa-
&am a fe partem fine herede deceíferit, vel ad 1nopiam per-
venerit, pars eius ad ?? ceterorum onus refpicit.
XXVIL Vrrrawvs lib XXII. ad Edictum. Sr
plures fint fideiuffores, ** vnus pure, alius in äiaïm, vel fub
condicionem ?* acceptus: fuccurri oportet ei, qui pure acce-
ptus eft, dum exiftere condicio poteíft: fcilicet vt 1nterim 1n
virilem conueniatur: fed fi, cum condicio exflitit, non eft
foluendo, qm füb condicione acceptus eft: reftituendam actio-
nem in pure acceptum, Pomponius fcribit. $. r. Praeterea
fi fideiuffor 5* exítiterit (ideiuffori **, fiue plures: aequehic
quoque pertinebit ad eandem caufam : in quorum perfona ae-
.que locum habebunt ea quaefunt a Diuo Hadriano conftituta.
$. 2 Praeterea fi quaeratur, an foluendo fit principalis fide-
iuffor: etiam vires fequentis fideiufforis ei adgregandae funt.
$. 3. Sicut ipfi fideiuffori *5, ita heredibus quoque.eorum
56 füccurrendum, Pomponiusfcribit. $. 4. Si fideiuffor fue-

rit principalis, et fideiuffor fideiufforis: non poterit defide--
rare fideiuffor 5*, vt inter fe et eum fideiufforem pro quo fi-
deiuffit, diuidatur obligatio: illeenim loco rei eft: nec poteft.

reus defiderare, vtinter fe et fideiufforem diuidatur obligatio.
Proinde fi ex duobus fideiufforibus alter fideiufforem dederit,
aduerfüs eum quidem non diuiditur obligatio, pro quo inter-
uenit: 59 aduerfus confideiufforem magis eft vt diuidatur. -
XXVIIL PAvrvs ?? libro XXV. ad Edictum. . S1
contendat fideiuffor ceteros foluendo effe: etiam exceptionem
eldandam, SY NON ET ILLI SOLVENDO SINT.
XXIX. InpEw libro XVIII. ad Edictum, — $x fub im-
( poffläili condicione ftipulatus fim, fideiuffor adhiberi non
oteit. sls : H |
d XXX. Garvs libro V. ad Edictum prouinciale. Fai-
DEIVBERE pro alio poteft quisque, etiam fi promiffor igno-
ret 9. AT !
: XXXL Vrrrawvs libro XXIII. ad Ediftum. . Sr
fideiuffor, vel quis alius, pro reo ante diem creditori foluerit :
exfpectare debebit diem quo eum foluere oportuit. ——

XXXIL InEwlibro LXXVL. ad Edi&um. Ex per-.

fona rei, et quidem inuito reo, exceptio et cetera rei. com-
moda fideiuffori ceterisque acceffionibus competere poteft 9*.

XXXIII. Inzgw libro LXXVIL ad Edictum. . $x eum

43 Vulg. cobaeredibus. & R. 44 Confer Áueran.IL. Iuterpret. lur. 7. GEP.
45 Vulg. eff BR. 46 Gothofr. in nota: adaerfus flipulatorem. . Mauult
Bynkersh. aduevíus eos, pro quibus fideiuffit, quem, vide V. Obf. z0. G E B.
47 Hel. competat GER. — 48 Hal. et Rehd. PAV LV $. GEB. — 49
Hál. in margine: a/ias, fed ex. Et ita omnino Rehd. GER. 5o0 Àn
Rehd. ad, abeít. GEs. 51 .Hal et Vulg. praefigunt: et. BR. £fehd.
vt Flor. GER. 52 Hal. et Vulg. comditiome, et Flor. etiam corre&tum.
BR. Etiam Rehd. vt ifti. Gzg. — 43 Gothofr. in nota: fideiuffor heres ex-
ftiterit. vulg. Rehd. vt Vulg. GE&. 54 Mlal. exflitit fideiuffori fiue vnus
fiue plures. Ita et Rehd. nifi quod habeat; exfiiterit. GE P. . 55 Vulg, ipfis
fideiufforibus. B R. Etiam Rehd. G. 36 Hal. eius. GE B.
addit: fideiufforis. G &B. 58 Hal et Vulg. intevuemit : fed aduev[us.
BR, Rehd. vt Flor. GEB. ^ . 59 Hal. et Vulg. CAIVS. BR. Etiam Rehd.
G EB. 60 Rehd. ignoraret. GEB. 61 Gothofr. in nota: poffuut. a

dnferit: et. G EB.

loco: id. BR. — 80 Confer Aueran. IL [nterpr. lur. 4. GE R.

I

hominem, quem a 'Titio petieram, pro quo fatis de jite acce-

peram, Titius liberum heredemque reliquerit: fi quidem re -

vera ipfius fuit, dicendum eít iudiciumin eum . transferri: et
fi non patiatur id fieri, committi ftipulationem: fi autem 5*
meus petitoris fuit ??, neque iuffu meo hereditatem adierit,
fideiuflores tenebuntur ob rem non defeníam : f1 avtem adie-
rit me iubente, ftipulatio euanefcit. — Plane fi meus fuerit,
et idcirco differam aditionem, vt cum vicero, tünc eum iu-
beam adire, et interim ob rem non defenfam agere velim :
non committitur.^ ftipulatio: quia vir bonus non arbitra-
retur. ! d , | i
^ XXXIV. PAvrvslibro LXXII. ad Edictum.. H qui
acceffionis loco promittunt, in leuiorem caufam accipi pofíunt,
in deteriorem 9* non poffunt. Ideo 5*5 fia reo mihi ftipula-
tus fim 9?*, a fideiuffore mihi aut Titio, meliorem caufam effe
fideiufforis Iulianus putat: quia poteft 9* vel Titio foluere,
Quod fi a reo mibi aut Titio ftipulatus 9?, a fideiuffore mihi
tantum interrogem: in deteriorem caufam acceptum fideiuf-
forem Iulianus ait. Quid ergo, fi a reo Stichum aut Pam-
philum, a fideiuffore Stichum interrogem? vtrum in dete-
riorem caufam acceptus eft fublata eleCtione, an in melio-
rem ? quod et *?.verum eft: quia ** mortuo eo liberari
potelt *?. : : 1 ! |
. XXXV. IpzM libro TI. ad Plautium,. Cv w fideiubeat
73 aliquis pro feruo, in folidum tenetur, etiam Íi nihil in
peculio fit: plane fi pro domino fideiubeat, cum quo de pe-

culio eft *^, dumtaxat de peculio tenebitur, quod tunc erit,

cum res iudicatur. | j | : U
XXXVI. Ipngw libro XIV. ad Plautium. Cv is *5,
qui et reum et fideiuffores habens "9, ab vno ex fideiuffori-
bus accepta pecunia praeftat aCtiones:; .poterit quidem dici
nullas iam efle, cum fuum perceperit, et perceptione omnes
liberati funt **: fed non ita eft: non enim in folutum acci-
pit *?, fed quodammodo nomen debitoris vendidit, et ideo
habet a&tiones, quia tenetur ad id *? ipfüum, vt praeftet
aCtiones. | : u

XXXVII. IpgM libro XVIL ad Plautiuim. «Squuis,'
poftquam tempore transacto liberatus eft, fideiufforem de- :
derit, fideiuffor non tenetur: quoniam erroris fideiuffio nul« -

la eit. ! : ! UL
XXXVIIL Mancxrrvs libo XX. Digeftorum. Sx

Stichum aut Pamphilum ftipulatus effem, vtrum promiffor vo-

| luiffet: non poffum fideiufforem ita accipere Stichum autPam- -

philum, vtrum fideiuffor vellet: quia futurum effet in eius
poteftate, alium 59 velle, quam reus voluiffet. . $. 1. A Ti-
tio, qui mihi ex teftamento fuüb condicione decem debuit,
fideiufforem accepi, et ei heres extiti: deinde condicio legati
exftitit. Quaero, an fideiuffor mihi teneatur? Refpondit, fi
ei, a quo tibi erat fub condicione legatum, cum ab eo fideiuf-
forem accepiffes, heres exítiteris, non poteris habere fide-

iufforem: obligatum: quia nec reus eft, pro quo debeat: fed -
nec res vila **-quae poffit deberi. !

XXXIX.

Hal. et Vulg. &zR. Rehd. vt Flor. GER. 62 Gothofr. in nota: ho-
mo meus, id eít, petitoris. valgat. Rehd. fi astem, bomo petitoris fuit.
GEB. 63 Hal fuerit. |— 64 Hal. commiitetur. GEB. 65 Rehd. du-
riorem. GE B. 66 Rehd. ideoque. GEE. |
Etiam Rehd. GE B. 68 Hal. poffit. 69 Vulg. addit: fus. BR. Etam
Rehd. GE B. 7o Vulgo et, abeft. BR. Etiamin Rehd. GEB. — 71 Hal.
72 Confer Aueran. II. Imterpr. lur. 4. GEB. 73
Hal. fideiubet. G E. 74 Gothofr. in nota: a&io Ícilicet. Hanc ipfam vo-
cem fupplent omnes f'cr'ipti et editi. Sed et Balil. àec vüv v&g) voU vexovAÍov
àyay?v. BR. Inter editos fupplet Hal. Scripti funt: Barb. Chriftin. S. Cruc, I.
lL, Bynkersh. vt et Rehd. GEB. ^ 75 Hal. quis. GEB. 76 Vulg. babet.
BR. RKehd. hic per omnia vt Flor. GE g. T1 Hal. liberatos. Vulg. lzberati
fimt.BR. — 78 Hal.et Vulg. accepit. BR. Etiam Rend. GEB. — 79 Vulg. boc,
81 Rehd.
addit ;

8

67 Hal. et Vulg. fuwm. BR. .

fic

g

j

Qu m

$u
(em )
tonf
deufo
1

WLAT
ts
D en
Íi, qu
"8 t
tpus fac
X
$0R B
Wi à
qio ^

&dlt: d
d
£a r
iil
$ Gotto
Wieit:
T? ii
iueïum. (
99 Hl ,

Tld«
i

[
t
j Qs

n, »
for r
u
dbl
yerit
; fide-
h (l

Ms

gu; I!
TU j;'l/f.
uj lr
jn. ?R'
l Eüäffl
7[ Bu
T2
n
,-,EW"W
. (j l
j !^
.r,/ä:'-jem"

- datus fuerit, in folidum reCte accipietur.

DIGESTORVM- LIB. XBEVESTITE .L b 967

: XXXIX. MopnpzesTINvs libro Il. Reguïarum. VT
fideiuffor aduerfus confideiufforem fuum agat, danda actio
non eft: ideoque fi ex duobus fideiufforibus eiusdem quanti-
tatis, cum alter electus a creditore totum exfoluet ?7*, nec
ei ceffae fint aCctiones, alter neca creditore, nec a confide-
iuffore ?? conuenietur. | : !
" .'"XL. IpnEw libro IIIL. Regularum. Cv duo rei con-
fütuti funt, fiue ab vtroque, [Íiue ab alterutro 9^* fideiuffor
XLI. IpEw libro XIII. Refponforum refpondit?5, Sr
fideiuffores in id accepti fünt, quod-a curatore feruari- non
poffit: et poft impletam legitimam aetatem, tam ab ipfo cu-

.ratore, quam ab heredibus eius folidum feruari potuit 55; et

ceffante eo, qui pupillus fuit, foluendo effe defierit: nonte-
mere vtilem in fideiuffores aCtionem competere. $. r. Idem
tefpondit, fi in folidum condemnatus eft vnus ex mandatori-
bus, cum iudicati conueniri coeperit, pofííe eum defiderare,
.vtaduerfus eos, qui idem mandauerunt, actiones fibi man-

. dentur. : |
XLIL lavoreNvs ?* libro X. ** Epiftularum. . $x

ita fideiufforem accepero, Qvop Go pEcEM ?? cnRE-
DIDI, DE-EA PECVNIA MILLE MODTITOS TRITICI
FIDE TVA ESSE IVBES? non obligatur fideiuffor: quia
in aliam rem , quam quae credita eft, fideiuffor obligari non
poteft: quia non vtaeitimatio terum, quae mercis numero
habentur, in pecunia numerata fieri poteit, ita pecunia quo-
que merce aeftimanda eft. : |
XLIIL PowPouivslibro VII. ex Variis Lectionibus.

Sra Titio ftipulatus fideiufforem te acceperim, deinde ean-

dem pecuniam ab alio ftipulatus alium fideiufforem accipiam:
confideiuffores non erunt: quia diuerfarum ftipulationum fi-
deiuffores funt. | vb
XLIV. IAvorewNvs ?? libro XI. Epiftularum, ST1-
PVLATVS es, opus arbitratu tuo ante certam diem fieri:

- quod fi effectum non effet, quanti, vt efficiatur?" opus, lo-

caffes, tanti fideiuffores cepifti ?^: et quia opus effectum
non erat, alii locafti: et cum pofterior conduttor fatis non.
daret, ipfe ?? opus fecifli, Quaero, an fideiuffor teneatur?
Refpondit, fecundum ea verba füipulationis, quae a te pro-
pofita funt, fideiuffores non tenentur ?*: non enim id feci-
ftüi, quod in fipulatione conuenerat: id eft, opus alii non
locafti, tametfi poftea locafti: ea enim locatio, quam fecutus
'95 es, perinde eft, ac fi interpofita non eflet, etfi ftatim tu
opus facere coepiífes. Y !
XLV. ScAzvora libroVI. Digeftorum. FripErvs-

soRm pro venditore fundorum duorum ?5, altero euicto con- .

uentus ab emptore, condemnatus eft ?? certam quantitatem:
quaefitum.eft, an cum herede venditoris ante diem quo iudi-
catum facere compelleretur, agere poffit? Refpondit, agere
quidem poffe: fed ex iufta cauía ad officium iudicis pertinere,
quo ?? fideiuffor aut defendatur, autliberaretur ??.

a«eddit: eff. GEB. . 82 Hal. et Vulg. exfoluerit. BR. Rehd. exfolueret. GEB.
83 Hal. et Rehd. sec a fideiuffore vecle conuemietur. GES. — 84 Hal. et Vulg.
ab altero. 8R. Etiam Rehd. Gzz. $5 Hal. hanc inícriptionem habet inte-
gram. GEB.. . 86 Hal. potuerit. GE B. 87 Hal. IABOLENV'S. GER.
88 Scriptum fuit Flor. libroprimodecimo , et v primo , vncis a reliqua fcriptura
eftfeparatum. &&. — 89 Vide Aueran. £. Interpr. Iur. 24. GEB. — 9O Kíal.
IABOLENVS. GERE. 91 Gothofr. in nota: vt effceretur. Hal. GEB.
2, Gothofr. in nota: accepifti, vulgat. Hal. Etiam Rehd. GEB. — 95 Vulg.
inferit: tz. BR. Etiam Rehd. GEE. — 94 Vulg. teueri. GE B. 95 Hal.
in margine: alias, mem es, et ita omnino babet Rehd. GEFP. 96 Hal.
&uorumi. GEB. — 97 Gothofr.in.nota: eft in certam. vzlgat. Hal. Sed etFlor.
$n , Íuperne adícriptum. g R. Rehd. quoque vt ifti. GEB. — 98 Vulg. quod. B R.
99 Hal. et Vulg. liberetur. et. videtur librarius , poftquam fcripfiffet: libera,
corrigendi animo: retur, adiecifíe. BR. . Etiam Rehd. Hberetur. GEB. — 100
Hal.[ABOLENYVS. GEE. .1 Gothofr. in nota: et donationibus. In Rehd.
eft: Cum lex flipulationibus venditionibus eccuvrere voluerit. GEB. 2 Hal.
voluit. GEB. 3 Flor. 2050, exciderat, B. & Hal et Vulg. addunt:

faurilias. BR. Etiam Rehd. GE B.

tenebitur. GE B.

XLVL IavorENvs '?? libro X. ex Pofterioribus La-
beonis. CvM ex venditionibus * occurrere voluerit ^, fide-
iuffor quoque liberatur: eo magis, quod per eiusmodi aCtionem
ad reum peruenitur. AR webeC RE
XLVIT. PAPerNIANVS libro nono ? Quaeftionum. Sx
debitori deportatio irrogata eft, non poffe pro eo fideiuffo-
rem accipi fcribit lulianus, quafi tota obligatio contra eum
éextincta fit. S. r. Si filius ^ in caufa peculiari ita fideiuffo- -

remacceperit, QVANTAM PECVNIAM CREDIDERO, FI-

DE TVA ESSE IVBES? et emancipatus credat: patri qui-
dem, i;in(.)n-e& reus obligatus, ? non tenebitur: filio vero,
humanitatis intuitu, obnoxius eífe debet.
- -XLVIIL. IpgMw libro X. Quaeftionum. Sx Titius et
Seia pro Maeuio fideiufferint, fubducta muliere dabimus in.
folidum aduerfus Titium actionem: cum ícire potuerit, aut

.ignorare non debuerit, mulierem fruftra intercedere. $. r.
Huic fimilis et illa quaeftio videri poteft, ob aetatem fi refti-

tuaPur in integrum vnus fideiuffor, an alter onus obligatio-

nis * integrüum excipere debeat? fed ita demum * alteri to-

tum irrogandum. eft, fi poftea minor interceffit, propter in-
certum aetatis ac reftitutionis. — Quod fi dolo creditoris in-
ductus fit minor, vt fideiubeat, non magis creditori fuccurren-
dum erit aduerfus confideiufforem , quam fi faCta nouatione

circumuento minore defideraret ? invveterem debitorem vti-
lem ationem fibi dare ?. ;

XLIX, InEw libro XXVII. Quaeftionum. Sr tefta-
mento liberatum debitorem "? heres omittat, fideiufforem

| autem eius conueniat: proderit exceptio doli fideiuffori pro-

pter improbitatem heredis: quae prodeffe reo debuerat, fi
conueniretur ^'. $. r. Ex duobus fideiufforis heredibus ft
per errorem alter *? folidum exfoluat, quidam putant habere

. eum condictionem, et ideo manere obligatum coheredemz
-ceffante quoque condictione durare obligationem coheredis

probant: propterea quod creditor, qui, dum fe putat obli- :
gatum , partem ei, quitotum *? dedit, exfoluerit *^, nullam
habebit ^*. condictionem. — Quod fi duo fideiuffores accepti
fuerint, verbigratia, in viginti, et alter ex duobus heredi-

. bus alterius fideiufforis totum creditori exfoluerit; habebit
quidem *$ decem, quae ipfo iure non debuit **, condictionem
. T$8 : an autem et alia quinque milia *? repetere poffit, fi fide-

ipffor alter foluendo eft, videndum eft: ab initio enim heres
fideiufforis fiue heredes, vtipfe fideiuffor, audiendi fünt: vt
fcilicet pro parte finguli, fideiuffores qui funt, conuenian-

;tür. Seuerior ?? et vtilior eft in vtroque cafu illa fententia,

folutionem non indebitae quantitatis non debere reuocati:
quod etiam epiftula Diui Pii ^* fignificatur in perfona fideiuffo-
ris qui totum exfoluerat. $. 2. Quaefitum eft, an fideiuffor,
qui Capuae ?? pecuniam fe daturum Romae promifit, fi reus
promittendr Capuae effet, fiatim conueniri poffit? Dixi, non
magis fideiufforem confeftim teneri, quam fiipfe Capuae fpo-
pE : pon-

5 Vulg. patri quidem momine fuo veus
obligatus wou tenebitur. BR. Kehd. patri quidem [uo momrne obligatus reus mom
! 6 Hal inferit; zg. Sed et Flor. illad inter werías eft
adícriprum. BR. Rehd. quoque habet: im. GEB. — " Hal. et Vulg. infe-
runt; 044f. BR. Etiam Rehd. GER. 8 Hal defideret. 9 Hal et Vulg.
dari. BR. Etiam Rehd. GE R. IO In Rehd. debitorem, abeít. GEB. — It
Rehd. conueniatur. GE B. 12 Vulg. inferit; zw. BR. Vt et Rehd. GE n.
13 Rehd. antecedens: ei, huc reuocat. GE B. 14 Hal. exfoluíit. GEB. . 15
Hal. babeat. GE B. 16 Vulg. inferit : condiclionem im. B R. Et ita quoque
habet Rehd. GE2g. — 17 Rehd. dePuerat. GEE. — 18 Hal. condi&ione. Vulg,
hanc vocem merito omittit, BR. .Vt et Rehd. GE B. I9 Ap. Hal. et Vulg.
milia, abeft. Sed et Flor. eft vncis inclufum. B R. Nec habent MSS. Darb.
Chriftin, S. Cruc. I. II. Bynkersh. nec Rehd. GE&. 20 Gothofr, in notaz
Sed verior. vulgat. Hal. Ya et Rehd. GER. — 21 Gothofr. in nota: D. He-
rennii, vzlgat. |Immo vero: diui Adriami, BR. Etita quoque Kehd. fuper-
fcripfit tamen nonnemo: al. pii. GER, 22 Yaur CapYae, etíimiliter in
Xxxxxx 3 | "

968

pondiffet, eum reus adhuc Capuam peruenire non potuiffet :
necad rem pertinere, quod hoc latere nemo dubitet, pondum
fideiufforem teneri, quia nec ipfe reus promittendi teneretur:
nam e contrario quoque, fi quis refponderit, quoniam debi-
tor Capuae fit, fideiufforem confeftim teneri, non habita ra-
tione taciti proprii temporis, ?? euenturum, vt eo 2* cafü fi-
deiuffor conueniatur, quo debitor ipfe, fi Romae fuiffet, non.
conueniretur: itaque nobis placet, fideiufforiam obligationem
condicionem taciti temporis ex vtriusque perfona reciperare

^5. tam rei promittendi, quam ipfius fideiufloris : quoniam

aliud refpondentibus, contra iuris formam in duriorem con-
^9$ Dranr-

dicionem acceptus intellegetur. E
L. Ingw libro XXXVII. Quaeftionum.
TORIcreditor pro parte heres extitit, accepto coherede fi-
deiuffore, quod ad ipfius quidem portionem attinet , obliga-
tio ratione confufionis inféccidit, aut, quod eft verius, folutio-
nis poteftate: fed pro parte coheredis obligatio fgxlua.e&, non
fideiufforia, fed hereditaria, quoniam maior tollit minorem.
Li. IpgM libro III. Refponforum. IwTER eos fide-
iuffores actio diuidenda eft, qui folidum et partes viriles
fide fua effe iufferunt. — Diuerfüm erit verbis ita conce-
ptis, soLIDVM AVT PARTEM VIRILEM ?* FIDE
TVA ESSE IVBES? tunc enim ab initio non nifi viriles
partes fingulos debere conueniet. — $. r. Fideiuffor, qui
partem pecuniae füo nomine vel rei promittendi foluit,
quo minus refidui diuifione facta portionis iudicium acci-
piat, recufare non debet: eam emim quantitatem inter
eos qui foluendo funt, diuidi conuenit, quam litis ?* tem-
ofe finguli debent: fed humanius eft, fi et ^* alter foluendo
fit, litis conteftationis tempore, per exceptionem ei, qui foluit,
fuccurri. , $. 2. Duo rei promittendi feparatim fideiuffores
dederunt: inuitus creditor inter omnes ?? fideiuffores actio-
nes diuidere non cogitur, fed intereos dumtaxat, qui pro
fingulis interuenerunt: plane fi velit actionem füam inter
omnes diuidere, non erit prohibendus: non ?* magis quam
fi duos reos ?? pro partibus conueniret. $. 3. Creditor pi-
gnus diftrahere non cogitur, fi fideiufforem timpliciter acce-
ptum, omiffo pignore velitconuenire. $. 4. Cum inter fide-
iuffores actione diuifa quidam poft litem conteftatam foluendo
effe defierunt, ea res ad onus eius, qui foluendo eft, non
pertinet: nec auxilio defendetur aetatis aCtor: non enim de-
ceptus videtur, ?? iurecommuni vfus. $. 5. Bonis damnati
fideiufforis fifco vindicatis, inter fideiuffores actio poftea fi

diuidi coeperit: vt heredis, ita fifci rationem haberi oportet..

LIl IpnEM libro XI. Refponforum. | AMissi1 ruina
pignoris damnum tam ?* fideiufforis quam rei promittendi
periculum fpe&at: nec ad rem pertinebit, ?? fideiuffor ita fit
acceptus, QVANTO MINVS EX PRETIO PIGNORIS DI-
STRACTI SERVARI POTVERIT ??; iftis enim verbis et-
iam totum contineri conuenit. $. r. Interfideiuflores aCtione
diuifa, condemnatus fi defierit effe foluendo: fraus vel fe-
gnitia tutoribus, qui iudicatum perfequi potuerunt ?*, da-
mnum dabit: quod fi diuifam actionem inter eos, qui non erant
foluendo, conftabit: pupilli nomine reftitutionis auxilium
implorabitur. $. 2. Fideiuffores a colonis datos etiam ob

fequentibus. GE B. 23 Vulg. praefigit: boc. B R. Etiam Rehd. GEB. — 24
Vulg. boc, loco: eo.BR. Etiam Rehd. GEB. — 25 Vulg. recipere. BR. — Et-
iam Rehd. GEE. 26 Vulg. praefigit: Si, et in fequentibus habet: exfli-
terit. BR. Ka et Rehd. GER. 27 Rehd. partes viriles. GER. 28 Go-
thofr. in nota: litis conteftatae. vulg. . Conf. Noodt. 7I. Probab. T. n. 2, BR.
29 Vulg. fi non altevr. ER. .. ^ 30 Rehd. eos, loco: ommes. GERB. — 31 In
Rehd. non, abeft. GE B. — 32, Vulg. inferit: promittendi. BR. Etiam Rehd.
poít: duos. G ER. j
efl. GEB. - 34 Vulg. inferit: ad. BR.
et ante: re;. G EB. 35 Hal et Vulg. praefigunt: fí . Sed et idem Flor.
fuppletum. BR. Ft habet quoque Rehd. G E p. 36 Hal. potefi. Rehd. pot-
erit. GEB. 37 Hal et Vulg. potuerint. BR. Etiam Rehd. GE B. 38

33 Hal.et Rehd. praefigunt: gui, et in fine addunt:
Etiam Rehd. non tantum hic, fed.

pIGESTORVM LIB. XLVL TIT. L.

pecuniam dotis praediorum teneri conuenit: cum ea quoque :,
fpecies locationis vinculum ad fe trahat. Nec mutat, confe- .

flim, an interiecto tempore fidem füam adftrinxerunt ?*,
$. 3. Plures eiusdem pecuniae credendae mandatores , fi vnus
39 indicio eligatur, abfolutione quoque fecuta *? non liberan-
tur: fed omnes liberantur pecunia foluta. —
LIII. Ingw libto XV. Refponforum. Ca»rzrris ^**
poftulati fideiuffores, ex contractu citra vllam praefcriptionem
a creditore, qui reum poftulabit **, recte conueniuntur, -
LIV. PAvrvslibrolll. Quaeftionum. | Sz in pignore
contrahendo deceptus fit creditor qui fideiufforem pro mutuo
accepit, agit *^? contraria pigneraticia aCtione: in quam attio-
nem veniet ^* quod intereft creditoris: fed ea actio fideiuffo-
rem onerare nori poterit: non enim pro pignore, fed pro pe-
cunia mutua fidem fuam obliget *?. O E
LV. Ipgw libro XL Quaeftionum. | Sx ita ftipulatus
a Seio fuero, QvANTAM PECVNIAM TrT1O0 QVANDO-
QVE CREDIDERO, DARE SPONDES? et fideiuffores ac-
cepero, deinde Titio faepius. credidero: nempe ^*? Seius in
omnes fümmas obligatus eft, et per hocfideiuffores quoque :
et. ^7 id quod ex bonis eius feruari poteft, omnibus aequo iure
proficere debet.: | Z C
| LVI. IpnEw libro XV. Quaeftionum. | S 1 quis pro eo,

qui libertus non effet, et operas praeftaturum fe iuraffet, fi- :

deiuffor erit ^?:; non tenebitur *?. $. 1. Item fi filius a pa-
tre, vel feruus a domino ftipuletur, nec fideiuffor acceptus
tenetur: quia non poteft pro eodem, et eidem effe obligatus.
Ex diuerfo ergo 5? patre a filio, vel domino a feruo ftipu-
lato **, fideiuffor acceptus tenetur.
nos, quafi tuos, mutuos ?? dederis fine ftipulatione: nec fi-
deiufforem teneri Pomponius ait. Quid ergo, fi confumptis
nummis nafcatur condictio ? Puto fideiuflorem obligatum fore:z
in omnem enim caufam acceptus videtur, quae ex ea nume-
ratione naíci poteft. $. 3.,Pro furti a&tione fideiuffor accipi
poteft. Item pro eo, qui in Legem Aquiliam commifit. Di-
uerfa caufa eft popularium actionum. ^ ;
LVIL. ScaEvora libro XVIII. Quaeftionum. Fr-

DEIVSSOR, antequam reus debeat, conueniri non poteft.

LVIIL. Pavrvs ?? libro XXII. Quaeftionum. Szxa

colono ftipulatus, fideiufforem accepi *^: vna ftipulatio eft

plurium penfionum: et ideo in vniuerfis penfionibus fide-
iuffor tenetur. $. r. Cum facto fuo reus principalis obliga-
tionem perpetuat, etiam fideiufforis durat obligatio: veluti
fi moram fecit *5 in Sticho foluendo, et is decetfit. j
LIX. IpnEw libro IV. Refponforum. PAvrvs refpon-

dit, fideiuflorem, in quem pignora *a* confideiufforibus data .

translatafunt, non emptoris loco fubftitutum videri, fed eius

qui pignora accepit ?^: et ideo rationem fructuum et vfura-

rum haberi ?* oportere. — . : |
LX. Scagvora libro I. Refponforum. Vsaricvw-
QvE reus ita liberatur a creditore, vt natura debitum maneat,
teneri fideiufforem refpondit: cum vero genere nouationis

transeat obligatio, fideiufforem , aut iure, aut exceptione

LXI.

liberandum.

Hal. et Vulg. adffrinxerint. 8R. — Etiam Rehd. GER. 39 Hal. et Vulg. in-
ferunt: im. BR. Etiam Rehd. GEs. . 40 Vulg. inferit: caeteri. BR. — 41
Vulg. inferit: vez. B R. 42, Gothofr. in nota: poftulauerit. vzlg. poftulaue-
rat. Hal. Rehd. vt Vulg, GE B. 43 Hal. et Vulg. aget. BR. Etiam Rehd.
G E B. 44 Hal. venit. 45 Gothofr. in nota: obligat. Hal. obligauit.
vuls. Rehd. vt Hal. GEE. 46 Hal. inferit: is. G E B. 47 Gothotr. in
nota: et in id. Hal. GE B. — 48 Hal. et Vulg. fideiufferit. BR. Rchd. vt Flor.
GEB. . 49 Vide Aueran. 1I. Interpr. lur. $. GEB.
GEB. 51 Pafliue v. L. 21 1. fnpra de Verb. Obligat. BR. — 52, Vulg. mutuo.
BR. ,52 Vulg. CAIVS.BR. Et Rehd. GE E. 54 Vulg. acceperit. B R.

Vt et Rehd. GE g. 55 Vulg. fecerit, et mox: decefferit. B R. Et ita quo-
que Rehd. GE B. — 56 Vulg. acceperit. BR. Etiam Rehd. G&sg. — 57 Kehd.
( veldh

50 Rehd. zgitur. .

$. 2. Si nummos alie- .

qnit
Wi
(f
pi
|

[,ri
gunam
prit: d
il !

triem
qur Qu
vedtüt
d
b"
fetr &
(inaq
ts p
»
n 7
QOU )
futíonis a
potti
M
f80s princ
qugutr:
dimros Y
fürom ve
alienm ;
LA
Duspro T1
fs foanda
fm hrje
N
Qu t
ej n
tibi hfb
ts d
proeifi
L
hzs lag
Dondifent.
Ieio Rom;
Thaïius et.
lLt Pa
Wt r

| .1'25 if n
lu Yins
ftllj G
ld fnjg
Vufg. lr
BU aj H

; $ 4

]b
YDQ-
& at
us n
QqUe:
o Türe

108
j ü—
1pi
sptus
uapu-
us
nec f
ünti
D f0f6;
Dume«
p

, D«

, TIF
yoel,
; od
htio el
ys f
: v

$ refþOH'
pos dala
f eiüs
viita«

] ov v
nanedt,
uationis
ceptione

N

t Vulg- j

)

.,'-DIGESTQRVM (LIE !* XDVELSTIT E

. LXI. PAvrvs libro XV. Refponforum. Sz, vt pro-
onitur, cum pecunia mutua daretur, ita conuenit, vt in
talia folueretur: intellegendum ?* , mandatorem quoque fi-
'mili modo contraxiffe, — — p ul ERN
! LXII. ScagvorAlibro V. Refponforum. | Sx fideiuf-
for creditori denuntiauerit, vt debitorem ad foluendam 5? pe-

cuniam compelleret, vel 5? pignus diftraheret, isque ceífa-

uerit: an poffit eum fideiuffor doli mali exceptione fümmo-
uere? Refpondit, non poffe. M - |

: LXIII. Ipnew libro VI. Refponforüum. IwTER credi-

tricem et 9* debitorem pactum intercefferat, vt, fi centum
quae mutua dederit ??, vbi primum petita fuiffent, non.fol-
werentur, ornamenta pignori data, intra certum tempus li-
ceret ei vendere: etíi quo minoris veniffent , quodque ?? for-
tisvel ^^ vfurarum nomine deberetur, id creditrici ?? redde-
retur: et fideiufforacceptus eft. — Quaefitum eft, an fideiuffor
im vniuerfam füummam obligari potuerit? Refpondit, fecun-
dum ea quae proponerentur, teneri fideiufforem in id quod mi-
nus ex pignoribus venditis redactum effet. EE
LXIV. HeE£RMOoGEN1ANvs libro IL. Turis Epitoma-
rum. FipEIVSSOR qui minori viginti quinque annis pe-
cuniam optulit, et in publico loco metu in integrum refti-

tutionis configüatam depofuit, confeftim experiri mandati
- poterit. : | á :

LXV. IpE&M libro VI. Iuris Epitomarum. . Szcv
reus principalis non alias, quam fi de fua perfona prormittat,
obligatur: ita fideiuffores non alias tenentur, quam fi fequid

. daturos vel faCturos promittant: nam reum principalem da-
turum vel facturumaliquid früftra promittunt: 9? quia fatum .

alienum inutiliter promittitur. .

LXVI. PAvrvs libro I. ad Näratiufn.v . Sx feruus alie-

- pus pro Titio fideiuffit 9? et foluit: liberatur Titius, fi domi-

nus mandati contra eum agere inftituit: nam qui mandati agit,
ratam habere folutionem videtur. VOPU d
— ; LXVIL Ipxn librolIL ad Neratium. ExcEPTIONE
quae tibi prodeffe debebat, vfus, iniuria iudicis damnatus
es: nihil tibi praeftabitur jure mandati: quiainiuriam ?? quae
tibi fatcta eft, penes te manere, quam ad alium transferri,

aequius eft: fcilicet fi culpa tua iniuftae damnationis caufam

raebuifti.

nES Magiftratuum in poenam vel multam, quam non fpo-
pondiffent, non debere conueniri decreuit ?.. $. r. Pro Au-
relio Romulo conduétore vectigalis centum :annua Petronius
"Thallus et alii fideiufferant: bona Romuli fifcus vt obligata

- fibi occupauerat, et *? conueniebat fideiuffores tam in for-
tem quam in vfuras: qui deprecabantur: leécta fubfcriptione

fideiuffionis,' quoniam in fola centum annua fe obligauerant,
non in omnem conductionem, decreuit * * fideiuffores in vfu-
ras non teneri: fed, quidquid ex bonis fuiffet redattum , prius

in vfuras cedere, reliquum in fortem: et ita in id, quod de- .

yeddi. GEB. 58 KRehd. addit: effl. GEB. 59 Erat olim Flor. ad fol-
xendum pecunigm , quod'mirum Taurellium non retinuiffe. B R. — 60 Hal. et
Vulg. inferunt: vt. PR. Etiam Rehd. GER. 61 Gothofr. in nota: credi-
torem. zzlg. Hal. GEB. . 62, Hal, et Vulg. dederat. B R. Etiam/Rehd. G E B.
63 Hal. et Vulg. quamquod, loco: quodque. BR. Etiam Rehd. GER. 64
Vulg. et, loco: vel. BR. Etiamn Rehd. GER. 65 Hal. et Vulg. creditorz.
BR. Rehd. vt Flor. GER. 66 Rehd, inferit: feq fe curaturos , vt ille det,
vel faciat, ve&e promittant. GE B. — 67 Vulg. fideiufferit, et mox: foluerit ,
et paulo poft: znfiituevit. BR. Et fic vbique etiam Rehd. GEB. 68 Hal,
et Vulg. inferunt; zllam. BR. Etiam Rehd. GEB. 69 Vulg. addit: . mpe-

vator. BR. Etiam Rchd. GER. — 70 Vulg. inferit: flatzm. BR. Etiam Rehd.
GEB. 71 Gothofr. in nota: decreuit Imperator. vu/g. Etiam Rehd. GER.
42 Vulg. vt, loco: quafi. BR. Etiam Rehd. GEgz. — 73 Rehd. dixit. GEB.
4 Gothofr, in nota : inhaeret. vule. Haloand. Rehd. erat , fed fuperfcriptum :
al. beret. GEB. — 75 Taur. liberaDit. Vulg. liberabit. BR. Etiam Rehd. GE .
46 Hal. et Vulg. inferunt : a. BR. EtianRehd, Gzs. — 77 Hal.im qua. GE B.

LXVIIL. Ip ,E M libro III. Decretorum. | FI D läl VSSO-

969

ft?iffet, fideiuffores conueniendos, exemplo pignorum a cre-
ditore diftra&ctorum. $. 3. Non poffunt conueniri fideiuífo-
res, liberato reo transaCtione. - j Dd
LXIX. TRvrnHowriwvs libro IX. Difputationum.
TvTon datus eius filio ,. cui ex fideiufforia cauía- obligatus
erat, a femetipfo exigere debet: et quamuis tempore libera-
tus erit, tamen tutelae iudicio eo rniomine tenebitur : item he-
Tes e1Us: quia cum eo ob tutelam, non ex fideiuffione, agi-
tur. Et quamuis non quafi 7? fideiuffor, fed quafi tutor fol-
uüerit, etiam fi tempore liberatus eít, mandati actionem eum
habere aduerfus reum promittendi,:dixi *?: haeret ** ehim
in vtraque caufa adhuc illius debiti perfecutio: nam eius fo-
lgztlo,ne liberauit *? reum promittendi * $ obligatione, in quam
pro eo fideiuflerat: et non titulus actionis, fed debiticaufa "
refpicienda eft: licet enim is tutor, qui fideiuffor apud þu-
pillum pro eo ?? eft obligatus, foluit *? fe au&ore pupillo,
quia reo promittendi liberato, et ipfe tutor idemque fideiuffor
hbgrg-bltur, quod fua auctoritate efficere non poteft: tamen
et 5924f non pro fe foluendi animo; fed pro Titio fecit, vt
maxime eum liberet, habebit cum eo mandati actionem. ,
— LXX. Garvs libroT de Verborum obligationibus. Sr
a reo fub condicionem 5* fuero ftipulatus, potero fideiuffo-
rem et in hanc, et in aliam condicionem obligare, fi modo eas
ggmungam: mfi;en.lm vtraqueexftiterit, non tenebitur, cum-
reus ex vna condicione teneatur ?? : quod fieas disiungam
durior fit condicio fideiufforis, -nec 5* ob id obligatur 85:
quippe tiue communis vtriusque condicio extiterit, fiue alter-
utra, videatur ?5 adprehendi: cum reus non aliter teneatur,
quam fi communis exítiterit : aut igitur nullo modo tenebi-

tur fideiuflor: aut, quod magis eít *7, tenebitur fi prius ex-

üterit communis. . $. z. Sub diuerfis quoque condicionibus
fi fuerint interrogati, intereft vtra eorum 59 prior extiterit.
8.1. reo iniuncta, tenebltgr etiam fideiuffor, cum condicio
eius exftiterit, tamquam fi ftatim ab initio reus pure, fide-
iuflor fub condicione acceptus efiet. Ex diuerfo autem, fi
fideiufforis condicio prior extiterit, non tenetur: perinde ac
fi ftatim ab initlo pure acceptus effet, reo füb condicione obli-
gato. $. 2. Si reo in fundum obligato, fideiuffor in vfum-
Íruttum accipiatur: quaefitum eft, vtrum obligetur fideiuffor
quali in minus: an non obligetur, quafi in aliud ?. nobis 9?
in €o videtur dubitatio effe ?9, vfusfru&tus pars rei fit, an
proprium quiddam: fed cum vfusfructus fundi ius eft ?* , in-
ciuile eft, fideiufforem ex füa promiífione nonteneri. $. 3.
Adeo a feruo poteft fideiuffor accipi, vt ipfe quoque dominus
in id , quod fibi debetur, fideiufforem ab eo recte accipiat:
quem fideiufforem etiam ab eo ipfo feruo interrogari, nihil im-
pedit. $. 4. Si afuriofo ftipulatus fueris, npn poffe te fide-
iuflorem accipere certum eft: quia non folum ipfa ftipulatio
nulla interceffiffet ?^, fed ne ?? negotium quidem vllum ge-
íftum intellegitur. Quod fi pro ?* furiofo iure obligato fide-
| | : | iuffo-
78 Gothofr. in nota: pro reo. vulg. lta et Taur. in margine, vt et Rehd.
Hal. pro eo. GE R. 79 Wulg. foluevit. BR. 80 Ap. Hal.et Vulg. et, ab-
eft. pBR. Rehd. vt Flor. GE B. 81 Gothofr. in nota: fub conditione. vulg.
Hal. Ita et Rehd. GE B. 82 Rehd. iüferit: ta"ew. GEB. — 83 Rehd. te-
nebatur. GEB. 84 Gothofr. in nota? atque ob id. Hal. GEnz. $5
Vulg. oblzgabitur. . Ceterum manifelfto errore H. a Porta in Il. ait: In P. Fl.

atque ob id obligatur, vti etiam habet Hal. BR. —Non tcamen acquieuit Nofter
in his, potius in totiens allegata fchedula Saluiniam de hoc etiam loco confu-

. luit, qui in margine refpoudit: zmec ob 2d oblisatur. Rehd. vt Vulg, obligabitar.

G E B. $6 Hal. videtur. G E B. 87 Gothofr. in nota: ita tenebitur. vzlg.
Hal. Sed et Flor. ita , fuppletum. Bn. Et habet etiam Rehd. G E. 88

.Gothofr. in nota: earmm. vulg. Hal. WVt et Rehd. GEB. — 89 Taur. ztoVis.

G E B. 9Oo Gothofr. in nota: an vfusfruus. vzlg. — Etiam Rehd. habet : a,
fed ibidem 73 effe , abeft. GE B. 91 Vulg. fit. BR. Hal. et Rehd. vt Flor.
GEB. 92 Hal. ;ntercefft. GEB. — 93 Vulg. nec. £ R. Etiam Rehd. et fe-
re femper fequente:; quidem. GEB, 94 Gothofr. in nota: pro reo furio-
io

*

270

iufforem accepero, ténetur fideiuffor. $. 5. Id?-". quod vulgo
36 dictum eít, maleficiorum fideiufforem accipi non Poiï'e,
non fic intellegi debet, vt in poenam ?* furti is, cui fur-
tum factum eft, fideiufforem accipere non pollit: nam poe-

nas ob maleficia folui, magna ratio fuadet: fed ita potius,

vt qui ?5 cum alio, cum quo furtum admifit, in partem,
quam ex furto fibi reftitui defiderat , fideiuüorqm, obligare non
poffit: et qui alieno hortatu ad furtum faciendum proue-
&us eft, ne in furti poena ?? ab eo qui hortatus eft, fide-
iufforem accipere poffit, in quibus cafibus illa ratio impe-
dit fideiufforem obligari: quia fcilicet in nullam rationem
109 adhibetur * fideiuffor, cum flagitiofae rei focietas coita
nullam vim habet ?. | |
LXXI. PAvrvslibro IV. Quaeftionum. GRANt!vS
3 Antoninus * pro Tulio Pollione et Iulio Rufo pecuniam mu-
tuam accipientibus, ita vt duo rei ? eiusdem debiti fuerint
$, apud Aurelium Palmam mandator exflitit: * [ulii bona
ad fifcum venerunt ?: fimiliter et creditori fifcus fucceflerat:
.9 mandator allegabat fe liberatum iure confufionis, quia fi-
fcus tam creditori quam debitori füccefferat. Et quidem, fi
vnus debitor fuiffet, non dubitabam, ficut fideiufforem, ita et
mandatorem liberatum effe: quamuis enim, iudicio conuento
principali debitore, mandator non liberetur *?, tamen vbi fuc-
ceffit creditor debitori, veluti folutionis iure fublata obligatio-
ne, etiam mandator liberatur: velquia non poteft pro eodem
apud eundem quis mandator effe. Sed cum duo rei promittendi
fint, et alteri heres extitit ** creditor, iuíta dubitatio eft,
vtrum alter quoque liberatus eft *?, ac fi foluta fniffet pecu-
nia: an perfona tantum exempta !?, confufa obligatione ?
Et puto, aditione hereditatis, confufione obligationis eximi
perfonam: fed et acceffiones ** ex eius perfona liberari pro-
pter illam rationem, quia non poffunt pro eodem apud eun-
dem obligati effe: vt, quemadmodum incipere alias non pof-
funt, ita nec remaneant *?. Tgitur alterum reum eiusdem
pecuniae non liberari: et per hoc nec fideiuflorem vel man-
datorem eius: plane quia is mandati iudicio eligere poteft vel
creditorem, competituram ei exceptionem doli mali, fi coe-
perit conueniri: cum altero autem reo vel in folidum , fi non
fuerit focietas, velin partem, fi focii fuerunt, poffe credito-
rem agere. Quodíi creditor fideiuffori heres fuerit, vel fide-
iuffor creditori: puto conuenire *?, confufione obligationis
non liberari reum. $.. 1. Si ponamus vnum ex reis promit-
tendi pactum effe, ne a fe peteretur, deinde mandatorem fol-
uiffe: mandati iudicio conuenire potuit ** etiam eutn, cum
quo pactum *? eft: non enim pactum creditoris tollit alie-
nam aCtionem. $. 2. Placet mandatoremteneri, etiam fi fae-
neraturo *? creditori mandet pecuniam credere.
LXXIL Garvs libro III. de Verborum obligationibus.

S 1 fideiuffori fub condicione obligato, fi nauis ex Afia vene--

rit, quem fub hoc modo accepi, vt vsque ad tempus vitae

fo. vulg. Hal. Etiam Rehd. G£n. — 95 Vulg. Iljud. BR. — 96 Taur. & Olgo.
GEBR. 97 Gothofr. in nota: in-poena. Haloand. GEB. . 98 Hal. etRehd.
quis. GEB. / 99 Hal. et Vulg. poenam. B R. KRehd. mec zn furti penam. GE .
100 Hal. zmnulla ratione. Vulg. omiffo: zm, habet: mulla ratione. BR. Rehd.
vt Hal. GER. I Hal. edbibeatur. G E B. 2, Hal. et Vulg. babeat. B R.
Etiam Rehd. GEB. — 5 Gothofr. in nota: Vranius. vulg, Hal. Etiam Rehd.
GEB. 4 Kehd. Amtonius. GE B. 5 Vulg. inferit: zn folidum. BR. — 6
Gothofr. in nota: debiti fierent. valg. debiti effent, Hal, Rehd. vt Vulg. GE .
7 Vulg. praefigit: et. BR. 8 Flor. adhuc legitur: venierunt. Hal.-et Vulg.
deuenerunt. BR. Et ita quoque Rehd. Gx . 9 Hal. praefigit: et. GER.
10 Vulg. /liberatur. BR. — Rehd. liberaretur. GE B.
teri ex[Hiterit baeres creditor.BR. — 12, Hal.fit. — 13 Vulg. fit. BR. Rehd. eff.
GEB. I4 Rehd. acceffores. GEB. — 15 Rehd. maneant. GEB. — 16 Vul-g.
conueniens e(fe. BR. Rehd. comwemiens effe comuenire, vtraque nempe le&ione
in textum recepta. Sed 75 comaemiens effe, nonnemo inclufit his vocibus: al.
vacat. GEB. ,. l7 Rehd. poterit. GEB. — 18 Vulg. padius,BR. . 19 Go-

perematur.

11 Hal. et Vulg. et al--

DIGESTORVM LIB. XLVI TIT. L II

fuae dumtaxat obligaretur, ?9 pendente condicione acceptum

.2t Jatum fuerit, etis fideiuffor adhuc pendente condicione

mortuus fuerit, confeftim a reo petere poffum: quia exiftens

| condicio neque obligationem in perfonamiam mortui efficere,

neque acceptilationem confirmare poffit. : j
LXXIIL Pavrvs?? libro LXXVI ad Edictum. Cvw
Procurator in rem agebat, cautionem dederat, ratam rem
dominum habiturum : poftea vieto eo, dominus reuerfus,
iterum de eadem re agitabat ^? : et cum reus haberet poffef-

fionem, » et)?^ noluit ?* eam ?* reftituere, et?" ideo magno

condemnatus eft: in amplius fideiuffores non tenentur: hoc
enim non debet imputari fideiulforibus, quodille propter fuam

poenam praefttitit 9.

DE NOVATIONIBVS, ET DELEGA-.
D TIONIBVS. ;
VrPiANvS libro XLVI. ad Sabinum.

No vATI1O ' eftprioris debiti in aliam obligationem vel -

4. * ciuilem vel naturalem transfufio atque translatio: hoc
eft, cum ex praecedenti caufa ita noua conftituatur ^, vtprior
Nouatio enim a nouo nomen accepit, et a noua

obligatione. $. r. Illud non intereft , qualis proceffit ? obli-

gatio, vtrum naturalis, an ciuilis, an honoraria: et vtrum

verbis, an re, an confenfu: qualiscumque igitur obligatio fit,

| quae praeceffit, nouari verbis poteft : dummodo fequens obli-

gatio aut ciuiliter teneat, aut naturaliter: vtputa fi pupillus
fine tutoris au&toritate promiferit. |

TLl Ipngw libro XLVIIL.ad Sabinum. Omwtrs res
transire in nouationem poffunt: quodcumque enim fiue ver-
bis contractum eft *, fiue non verbis, nouari poteft , ettrans-
irein verborum obligationem ex quacumque obligatione: dum-
modo fciamus nouationem ita demum. fieri, Ífi hoc agatur,
vt nouetur obligatio: ceterum, Ífi? non hoc agatur, duae
erunt obligationes. : " :

.]Il. Powrourvs libro L. ad Sabinum. ' Cv bonisins

terdictum eft, nouare obligationem fuam non poteft, nifi me-.

liorem fuam condicionem fecerit.

IV. VreraAwvs libro V. ad Sabinum. Sr vfusfru-
€tus debiterem meum delegauero tibi, non nouetur * obliga-
tio mea, quamuis exceptione doli *, vel in faéctum tutus de-

beat effe aduerfüs me is, qui delegatus fuerit: et non folum -
donec manet eius ? vfusfructus, cui delegaui: fed etiam poft.
interitum eius videbimus: quia etiam hoc incommodum fen- -

tit, fi poft mortem meam maneat ei ? vfusfruCtus: et haec

eadem dicenda funt in qualibet obligatione perfonae cohae-

renti.

V.

thofr. in nota: foenerator creditori. vulgat. Haloand. Florentinam firmant Ba-
fil. uéAAovz: 3avízew. BR. . Rehd. foenerator boc alii creditori. GEB. — 20 Hal.
et Rehd. praefigunt: et. GER. 21 Vulg. accepto. BR. Etiam Rehd. GER.
22 Rehd. GAIVS. GEB. — 23 Vulg. agebat. Vide Duker. ad. Opnfc. de

Latin. Vet. ICtorum p. 383. n.i2. BR.. Rehd. vt Vulg. GEB. — 24 In Rehd.
et, abeft. GEB. 25 Gothofr. in nota: et nollet. Haloand. GEB. 26

Rehd. inferit: re;z. GEB.
terit. B R.

I Bafil. ueráSeeie xo£ovc. BR. 2, Gothofr. in nota: conflituitur.
Ita Hal. et Vulg. Bz. Rehd. vt Flor. Gx B. |
Etiam Rehd. G E p. i
5 Vulg. fi vero, loco: ceterum fi. BR. Ita et Rehd, GER.
nota: non nouatur, vulgzat. Hal. taet Rehd. GE R. 7 Vulg. addit: ma-
li. B R. 8 Flor. pofterius literae: a$, in: eius, funt^deletae, vt nunc fit:
manet ei v[usfruélus. BR.
gat.

27 Ap. Hal. et,abeft. GEB. — 28 Vulg. praefüi- -

3 Hal. et Vulg. praeceffit. BR..
4 In Rehd. ef?, et paulo poft: verbis, abiunt. GEB. .
6 Gothofr. in.

9 Gothofr. in nota; maneat eius vfusfru&tus. val--

£

lf
ml
eu
m

Ji
(
gon d
iedi
fionel

um
fionel
poutt

firi

tuidem
fib coh
« atis
(üm te
01;01'36 "
N
NLAT
Titio f
ü? ef ;
Wiur:
tn te
CM
DICATI

Ut/; f
LÀ

n Q
ptat Vr
]'o quo
ütem, |
dplari d
i erim
W i
At
Terer
betur, j
tü*: [f
Í nl

gat' Hd!. I[a
i Utpori
li Àp. H
t a |
um Rehbd.
Pt
* f i
li et Mh "
" fibin qui
.t' 3 V :
W
lb if

t rel
; doe
tpat

HO -

! ol«
vtrum
lo lt
T

D

t fj
p w«
Atf
: n
ipitt
, duie

borisi
D

vlisifte
S giüffe
mus d
gp f
um
pm ia
et Daet
TO

l

(murt D
s. GE;f
OPufc. d
,fin Mi
"

. V. IpxM libro XXXIV. ad Sabinum. Iw diem obli-
gatio nouari poteft, et prius quam dies aduenerit. Et gene-
raliter conftat, et *? füpulatione in diem facta nouationem
contingere : fed non ftatim ex ea ftipulatione agi poffe, ante-
quam dies venerit **. hn

VI. InEw libro XLVI. ad Sabinum. Sx ita fuero ftipu-
latus,QvAN TO MINVS A TiTIO DEBITORE EXEGIS-
SEM !?, TANTVM FIDEIVBES? nonfit nouatio: quia
non hocagitur, vt nouetur. $. r. Cum pecuniam mutuam
dedit *3 quis fine ftipulatione, et ex continenti fecit ftipula-
tionem: vnus contractuseft. Idem erit dicendum, et fi ante
ftipulatio facta eft *^, mox pecunia numerata fit.

VII. Powroxzivs libro XXIV. ad Sabinum. Cv
enim pecunia mutua data '? ftipulamur, non puto obliga-

tionem *? numeratione nafci, et deinde eam ftipulatione **
nouari !5: quia id agitur, vt fola ftipulatio teneat: et ^* ma-

gis implendae ftipulationis gratia numeratio intellegenda eft
fieri. .. » |
VIIL VreraAwvs libro XLVI. ad Sabinum. . $x Sti-
chum dari ftipulatus fuerim ?? , et cum in moram ?* promif-
for effet, quo minus daret, rurfus eundem ftipulatus fuero:
definit periculum ad promifforem pertinere, quafi mora pur-

gata, $. r. Legata vel fideicommiffa fi in ftipulationem fue- -

rint dedu&a, et hoc actum ??, vt nouetur: fiet nouatio: fi
quidem pure ?? vel in diem fuerint relicta ?*, ftatim: fi vero

fub condicione, nonftatim, fed vbi condicio extiterit. Nam

et alias qui in diem ftipulatur, ftatim nouat, fi hoc aétumeft:

. cum certum fit diem quandoque venturum: at qui füb condi-
cione ftipulatur, non ftatim nouat, nifi condicio extiterit.
$. 2. Si quis ita ftipulatusa Seio fit, Qvop 4 TiT10 sT1-
PVLATVS FVERO, DARE SPONDES? an, Ífipoftea. a.

"itio ftipulatus fim ?5, fiat nouatio, folusque teneatur Se-
ius2 et ait Celfüs nouationem fieri: fi modo id aCctum fit, vt
nouetur: id eft, vt Seius debeat quod Titius promifit: nam
eodem tempore, et impleri prioris ftipulationis condicionem,
et nouariait: eoque iure vtimur. $. 3. Idem Celfus ait, x v-
DICATVM SOLVI füpulstione actionem iudicati non no-
uari: merito: quia lioc folum agitur ?* ea. ftipulatione, vt
27 fideiufforibus cautum fit, non vt ab obligatione iudicati
difcedatur. $. 4. Si decem, quae mihi Titius debet av ant
decem, quae Seius debet ??, a Tertio ?? ftipulatus fuero :
putat Marcellus neutrum liberari: fed Tertium eligere poffe,

- pro quo decem foluere velit. $. 5. Si ab alio promiffam fibi

dotem, rmaritus ab vxore, dotis nomine, ftipulatus fit, non

-duplari dotem , fed fieri nouationem placet, íi hoc a&tum eft:

quid erim intereft, ipfa, an alius quilibet promittat? quod
enim ego debeo, fi alius promittat, liberare me poteft, fi

nouationis caufa hoc fiat:; íi autem non nouandi animo hoc
. interuenit, vterque quidem tenetur, fed altero foluente alter
liberetur ?*: non tamen fi quis ftipuletur ??, quod mihi de-

betur, aufert mihi actionem, nifi ex voluntate mea ftipule-
tur: liberat autem me is qui ?? quod debeo promittit, etiam
Ífi nolim. :

gat. Hal. Yta et Rehd. GEB..— 10 Hal et Rehd. ex, loco: et. GEB. II
Hal. aduenerit. GEB. 12 Hal. exegero. GEB. 15 Vulg. dederit. BR.
Y4 Ap. Hal. efj, abeft. GE R. 15 Gothofr. in nota: pecuniam mutuam
datam, vzlg. Hal. Yta et Rehd. GE £. 16 Hal. et Vulg. inferunt: ex. BR.
Etiam Rehd. GEB. 17 Vulg. per flipulationem. BR. — 18 Hal. et Rehd.
praefigunt; et. GEE. — Ig Ap. Hal.et, abeft. GEB. 20 Rehd. Sticbum da-
vi fi flipulatus fuero. GEB. 21 Gothofr. in nota: in mora. vzlg. Hal.
]ta et ikehd. GER. — 22 Hal addit: fit. Rehd.efl. GEB. — 23 Rehd,
et fi pure quidem. GEB. . 24 Rehd. fuerint deduda legata.GEB. 25 Vulg.
fit. BR. | Vt et Rehd. GER. 26 Hal. agatur. GEB. 27 Hal. et Vulg.
inferunt: et. BR. — 28 Ap. Hal. debet, abeft. p R. Rehd. debeat. GEB. — 29
Vulg. inferit; sibj. BR. 30 Vulg. Titio, et mox; Titiww, Ego malim :

fona quae obligetur.

DIGESTORVM LIB. XLVL TIT. II | égor

IX. Inew libro XLVIL ad Sabinum. S1 pupillus fine
tutoris au&toritate rem faluam fore ftipulatus, pubes factus,
ratam ftipulationem habuerit nouandi caufa: tollitur tutelae
aCtio: fi ** non habuerit ratum ??, licet tutelae egiffet, ha-
bet tamen adhuc ex ftipulatu aCtionem: fed iudex tutelae non
aliter condemnare debet, quam fi ex ftipulatione liberatio fie-
ret 5?, G. r. Quifub condicione ftipulatur, quae omnimodo

exftatura ?* eft, pure videtur ftipulari. $. 2. Qui aCtum fti- -

pulatur, deinde iter, nihil agit. Item 9? vfüumfructum ftipu-
latus, fi vfuüm ftipuletur, nihbil agit. Sed qui ?? iter ftipula-

tus , aCtum poftea ftipuletur *9?, aliud magis ftipulatur: aliud

eft enim iter, aliud actus.
X. Pavrvslibro XI. ad Sabinum. Cvr recte folui-

ltqr, is etiam nouare poteft, excepto eo, Íi mihi aut Titio
ftipulatus fim: nam Titius nouare non poteft, licet reCte ei
foluitur ^*. | :

: XI. VrrrANvs libro XXVII. ad Edictum. Dxrrz-

"GARE eft vice füa alium reum dare creditori, vel cui ^?iu(-
|ferit. $. r. Fit autem delegatio vel per ftipulationem , vel per

litis conteftationem. E
XII. PAvrvs libro XXXI. ad Edictum. . Sr quis de-

legauerit debitorem, qui doli mali exceptione tueri fe poffe fcie-
bat, fimilis videbitur *? ei qui donat: quoniam remittere ex-
ceptionem videtur. Sed fi per ignorantiam promiferit ^* cre-
ditori, nulla quidem exceptione aduerfos creditorem vti po-
terit, quia ille fuum recepit: fed is qui delegauit, tenetur
condi&tione vel incerti, fi non pecunia foluta effet, vel certi,
fi foluta effet: et ideo cum ipfe praeftiterit pecuniam, aget
mandati iudicio. |
XIIL. VrprANvs libo XXXVIII. ad Edictum. Sr-
non debitorem quafi debitorem delegauero creditori meo, ex-
ceptio locum non habebit: fed condi&tio aduerfus eum qui de-
legauit, competit, | o
XIV. Inxw libro VII. Difputationum. QvoTmrEeNS
quod pure debetur, nouandi caufa füb condicione promitti-
tur, non ftatim fit nouatio: fed tunc demum, cum condicio
extiterit. Et ideo fi forte Stichus fuerit in obligatione, et
pendente condicione decefferit, nec nouatio continget ^?:
quia non fübeft ^* res eo tempore, quo condicio impletur.
Vnde Marcellus, etfi ^* poft moram Stichum in condiciona-
lem obligationem deductus fit **, purgari moram, nec infe-
quentem deduci obligationem, putat. $. I. Sed fi ^?, quod
füb condicione debetur, pure quis nouandi caufa ftipuletur:
nec ?? punc quidem ftatim . nouat, licet pura ftipulatio ali-
quid egiffe videatur: fed tunc nouabit *^, cum exftiterit con-
dicio: etenim exiftens condicio primam ftipulationem commit-
tit, commiffamque in fecunda ? transfert. Et ideo fi forte per-
fona promifíozis pendente condicione fuerit deportata, Marcel-
lus fcribit, ne quidem exiftente condicione vllam contingere
nouationem: quoniam nunc, cum extitit condicio, non eft per-

tertio, et: tertium , quamuis et Hal. pro nomine proprio babuerit. BR- Rehd.
vt Vulg. GEB. — 51 Vulg. liberabitur. BR. Etiam Rehd. GEB. — 32 Vulg..
addit: fib;, B R. 33 Rehd. inferit: boc. GEE. 34 Vulg. inferiz:. vero.
B R. 35 Vulg. ratam. BR.. — 56 Hal. fiet. GE B. 37 Gothofr. in no-
ta: extitnra. vulg. Hal. hic tamen habet: exfitura. GEB. 58 Vulg. infe-

rit: qui. BR. . 39 Vulg. féd fi quis. BR. — Etiam Rehd. oz». — 40 Hal. -

flipulatur. GEB, — 41 Hal. et Vulg. foluatuv. B R. Etiam Rehd. GEB.^ — 42
Vulg. inferit: credztor. B R.
ferit. BR. . Etiam Rehd. GER.
perefl. B. —
Rehd. GE B.
et Vulg. 71e. B R.

Yyyyyy

43 Vulg. videtur. BR. 44 Vulg. repromi-
45 Halk contingit. GER, 46 Vulg. fa-
47 Rehd. fi, loco: etfi. GEB. 48 Vulg. effi. B&. — Euam
49 Vulg. addit: id. BR. Etiam Rehd. GEB. 50 Hal.

s Vulg. womabitur. BR. — 52 Gothofr. in nota: ,faz.
[

(

XV. IvxrANvs libro XIII. Digeftorum. S1 credi-
tor poenam ftipulatus fuerat 53, fi ad diem pecunia folutanon
effet ?*: nouatione facta non committitur ?? ftipulatio.
XVI. FnonEN r1N v s libroVIII. Inftitutionum. S x n-
vvs nec 5* peculiarem quidem obligationem citra volunta-
tem domini nouare poteft; fed adicit potius obligationem,
quam priftinam nouat 57, — : i d
XVIL Vrrrawvslibro VIIIL. ad Edictum. Drerx-
GARE ?* fcriptura, vel nutu, vbi fari non poteft, debito-

" rem fuum quis potetft. A EO uT
XVIII. Pavrvs?? libro LVII. ad Edictum. Nov a-

TIONE legitime facta, liberantur hypothecae et pignus, vfu- |

rae 9? non currunt. :
XIX. IpnEw libro LXIX. ad Edictum. Dorz ** ex-
ceptio quae poterat deleganti opponi, cefíat in perfona cre-
ditoris cui quis delegatus eft. Idemque eft, et in ceteris fi-
milibus exceptionibus, immo et in eaquae exSenatusconfulto-
filiofamilias datur: nam ?? aduerfus creditorem, cui ?? dele-.
gatus eft ab eo qui mutuam pecuniam contra Senatusconful-
tum dederat, non vtetur exceptione: quia nihil in ea promit-
fione contra Senatusconfultum fit 9* : tanto magis, quod hic
nec folutum repetere poteft. Diuerfum eft in muliere quae
contra Senatusconfultum promifit: nam et in fecunda pro-
miffione interceífio eft. lIdemque eft in minore qui circum-
fcriptus delegatur: quia ^?, fi etiam nunc minoreft, rurfum

66 circumuenitur: diuerfum 9*, fi iam exceffit aetatem vi- -

"gintiquinque annorum: quamuis adhuc poffit reftitui aduer-
fus priorem creditorem. Ideo ** autem denegantur exceptio-
nes aduerfus fecundum creditorem, quia in priuatis contracti-
bus et pactionibus non facile fcire petitor poteft, quid inter
eum, qui delegatus eft, et debitorem aCtum eft: aut etiam fi

Íciat, diffimulare debet, ne curiofus videatur: etideo meri-

to denegandum 9? eft aduerfus eum exceptionem *? ex per-
fona-debitoris, /. ,. -- |
| XX. InEgM libro LXXIT. ad Edictum. Novank pof-
fumus aut ipfi, fi füi iuris fumus: aut per alios, qui volun-
tate noftra ftipulantur. $. r. Pupillus fine tutoris au&torita-
te non poteít nouare: tutor poteit, fi hoc pupillo expediat:
item procurator omnium bonorum. : !
XXL Pomwrowrivs ** libro L. ex Plautio. Sr debi-
torem meum iuffero tibi foluere, non ftatim tu etiam ftipu-
lando id nouare poffis: quamuis debitor foluendo tibi libe-

raretür ^. — d
J XXII. Pavrvs libro XIV. ad Plantium. — Sx quis

. abfente me a: debitore meo ftipulatus eft nouandi animo, *?
ego poftea ratum habuero : nouo obligationem.
XXIII. PowpPoxurvs libro IlI. ex Plautio., Frirrzvs
patris actionem ignorante eo nouare non poteft. j
XXIV. IpEw libro V. ex Plautio. NovAT1o ** non
poteft contingere *? ea füipulatione quae non committitur..

fecundam. Ita Hal. et Vulg. g R, Etiam Rehd. GER. 53 Gothofr. in no-
ta: fuerit. vulgat. Hal. GEB. ' 54 Vulg. non fuerit, B R. Etiam Rehd. GER.
55 Hal.et Vulg. committetur. BR, — Etiam. Rehd. GER. 56 Hal. et Vulg.
91e. B R. 57 Hal. et Vulg. nouet. Haec addit: et.bot verum efl. B R. Rehd.
nouat, et boc verum efl. G E B. 58 Rehd. inferit: per muntium , fed et haec
verba duabus fyllabis: va cat, funt inclufa. GE s. 59 Hal. IVLIANV'S,
GER. 60 Hal. et Vulg. et bypotbecae liberantur et pignus et vfurae etc. BRT
Ka et Rehd. GE2. — 61 Vulg. inferit: mali. BR, Etiam Rehd. GEB. — 62
Hal.inferit: et. GEB. . 63 Hal. gui. GER. 64. Gothofr. in nota: Sena-
tusconfultum. facum eft: ideoque quod foluerit, repetere non poteft, tanto
magis fit quod etc. vzlg. .1ta etiam Hal. nifi quod loco: foluerit , habeat:
foluitur, et poft, magis, v)fit, omittat, et ftatim pergat: quod mec bic folu-
tum etc. Etiam Rehd. vt Vulgata, nifi quod 73 fit, omittat. GER. 65
Rehd. qzod , loco: quia. GER. 66 Hal et Vulg. ruríus. BR, —— Etiam
Rehd.. G E B. 67 Hal. et Vulg. addunt: efl. BR. Rehd. vt Flor. GEE.
68 Hal. ideoque autem. GE P. 69 Hal. et Vulg. deneganda. Bm. Rehd.
denegandam ejJe. G E B. "O Hal. et Vulg.. exceptio. Ego nihil muto quam:

wi u u DIGESTORVM LIB. XLVL TIT. IL.

Nec huic contrarium eft, quod, fi füipulatus a Titio fuero
nouandi animo fub condicione quod mihi Sempronius debet,
et pendente condicione Titius decefferit, quamuis ante aditam
hereditatem condicio exftiterit, nouatio fieret: hic enim rnor-
te promifforis non extinguitur flipulatio, fed tranfit ad here-
dem ** cuius perfonam interim hereditas fuftinet. — . |

XXV. CEkrsvs libro L Digeftorum. Now ideo no--

uare veterem obligationem quisquam reéte poteft, quod inter-
dum recte ei foluitur: nam et his, quiinnoftra poteftate funt,
quod ab his creditum eft, reéte interdum foluitur: cum nemo
eorum per fe nouare priorem obligationem iure poffit. |
4 XXVI. Ipgw libro III. Digeftorum. Szis, cui de-
cem Titius, quindecim Seius debebat, ab Attio ** ftipulatus
eft, quod ille aut quod ?? ille debeat, dari fibi: nouatum
vtrumque non eft: fed in poteftate Attii eft "?, pro quo ve-
lit foluere, et eum liberare: fingamus autem ita actum *9,
vt alterutrum daret: nam alioquin vtrumque ftipulatus vide-
tur, et vtrumque nouatum, fi nouandi animo hoc fiat,
| XXVII. PAPiNuiawvs ?* libro IIL. Refponforum.
EwPTon cum delegante. venditore pecuniam ita promittit,
QVIDQVID EX VENDITO DARE FACERE OPORTET,
nouatione fecuta, vfuras neutri poft infecuti temporis debet.
XXVIII. Ipgw libro II. Definitionum. Fvwpvw
Cornelianum füpulatus, quanti fundus eft, poftea ftipulorz
fi non nouandi animo fecunda ftipulatio faéta eft, ceffat no-
uatio: fecunda vero ftipulatio tenet, ex quanon fundus, fed
pecunia debetur. Ttaque fi reus promittendi fundum foluat,
fecunda ftipulatio 57 iure non tollitur: nec fi litem aétor ex
prima conteftetur: denique meliore vel deteriore facto fine
culpa debitoris poftea fundo 93 , praefens aeftimatio fundo
petitó recte confideretur ?*: in altera vero ?? ea aeftimatio
venit, quae fecundae ftipulationis tempore fuit. !

XXIX. PAvrvslibro XXIV. Quaeftionum. ArnrAM -

caufam eífe nouationis voluntariae, aliam iüdicii accepti 9,

multa exempla oftendunt. Perit ?* priuilegium dotis et tu-«

telae, fipoft diuortium dos in ftipulationem deducatur 98,

vel poft pubertatem tutelae aCtio nouetur, fi id fpecialiter.

aCtum eft, quod nemo dixit *? lite conteftata: neque enim
deteriorem caufam nofltram facimus aCtionem ?? exercentes,
fed meliorem: vt folet dici in his a€tionibus, quae tempore
vel morte finiri poffunt. : | d
XXX. IpEwlibro V. Refponforum. PaAvrvsrefpon-
dit, fi creditor a Sempronio nouandi animo ftipulatus effet,
ita vt a primo ?* obligatione in vniuerfum difcederetur: rur-
fum ?^ easdem res a pofteriore debitore fine confenfu prioris

obligari non poffe. | :
/. . AXXXI. VEewvLEIVvs libro IIT. Stipulationum. Sx

rem aliquam dari ftipulatus fum ??, deinde eandem fub con-
dicione nouandi animo ab eodem ftipuler: manere oportet rem
in rebus humanis, vt nouationi locus fit: nifi fi?^ per promif-
| : forem

efl, in: effe. BR. 71 Hal. CAIVS. Vulg. IDEM, 2 R. Rehd. vt Vulg.
GEB. . 72 Hal liberetur. GER. 73 Hal. et Vulg. praefigunt: et. BR.
Rehd. 44094e. GEB. 74 Vulg. inferit: autem.BR. Etiam Rehd. GER.
75 Hal.etVulg. inferunt: ex. BR. Etiam Rehd. GrB. — 76 Vulg. inferit:
ilius$. BR. Etiam Rehd.,GEz. 77 Wulg. Jitio, et mox: Titü.BR. Vt
et Rehd. GEB. — 78 In Rehd. 4quod, abeít. GEs. ^ 79 Rehd. erit. GEB.
80 Rehd. ;ta effe fa&um. GE B. — 81 Hal et Vulg. PAVLVS. BR. Vt et
Rehd. GEB. — 82 Rehd. inferit: etam. GER. — 83 Gothofr. in nota: fun-
do petito praefeus. .lta Hal. GE R. 84 Gothofr. in nota: AL coufiderabi-
tur. Vulg. confideratur. BR. . 85 In Rehd. vero, abeft. GEB. — 86 Rehd.
iudicio accepto. G E B. — 87 Hal. et Vulg. inferunt : emim. Bm. Rehd. vt Flor.
G E B. 88 Hal. zudacatur. GEB. 89 Hal. et Vulg. dixerit. BR. Etiam
Rehd. G E s. 90 Rehd. aciones. G.EB, 91 Gothofr. in nota: a prima.

vulg. Hal. |Sed et ipfe Taur. ita in margine, et nefcimus, qua fpecie Taur.

primam ícripturam foueat. BR. Etiam Rehd. a prima. GE B. 92 Hal. et
Vulg. rurfas. BR. Etiam. Rehd. GEs. 93 Hal. fim. 94 ln Rehd. fi,
t ! : abeft

foret
ht
ii
f
"L.
jue
$d
u
j
? i
qnios
yibu
z fj
Qu
pot;ft.
Wation
NG
foon
wetit
tüs f
f
ij rtto

À
fem, (
iltero 1
0P017
qei

j

$Ti
julant
ptlonetm
teríüs n
pete)
X
fius
qualm
Cuhara
xime f
Y f
10 alit
tium g
Mdquirit
Donandi
Wodipo
Wüe, y
ltfipie

ii cm,
guisqne. T
ll 0f j
Pratpofiios
Cf Vulg, jh
fh C&, P
T0 6f g
anae (ynab
VH G
NT lt
Q'.l[)[l habm .
2 Etiam

]

il

ss -
f

Q
i&;y
i
(
P
lefs.

109«
htat.
i,
Y

QUdton
QUO V&
un ^
$ Yil
[
toum,
tUtitf
Ój
$ i,

jo hd
GA

Àunt

iTA
at "
vecialitet
]e enim
eteentes
terupoe

'$10p0le
W
Is dl

" ,'-. '4
WE
À

fb eote
yecrett

^ Pïümif'

a

fort

j t D.
u t J
di, P
jg, i
j ^
rj 619
j V8
u J
csnjädfïübi'
jj n
"m
: .gyfima'

abeft. GER. 95 Vulg. funt. B R.

DIGESTORVM LIB. XLVL TIT. IL IIL 973

forem fteterit, quo minus daret: ideoque fi hominem mihi
dare te oporteat, et in mora fueris, quo minus dares, etiam
defuncto eo teneris: et fi prius quam decederet, cum iam
mora facta fit, eundem a te füb condicione ftipulatus fuero,
et feruus poftea decefferit, deinde condicio exftiterit,. cüm
iam ex ftipulatu obligatus es mihi, nouatio quoque fiet. $. 1.
Si duo rei ftipulandi fint ?^, an alter ius nouandi habeat

. 99, quaeritur: et quid iuris vnusquisque ?* fibi adquifie-

rit? fere autem conuenit, et vni recte folui ??, et vnum
?? iudicium petentem totam rem in litem - deducere: . item
vnius acceptilatione peremi *?? vtrisque * obligationem: ex
uibus colligitur, vnumquemque perinde fibi adquififle, ac
i folus ftipulatus effet: excepto eo, quod etiam facto eius,
cum quo commune ius ftipulantis ? eft, amittere ? debitorem
poteft. Secundum quae fi vnus ab aliquo ^ ftipuletur , no-

uatione quoque liberare eum ab altero poterit, cum id fpe-

cialiter agit: eo magis, cum eam ftipulationem fimilem effe fo-
lutioni exiftimemus: alioquin quid dicemus, ífi vnus delega-
uerit creditori füo communem: debitorem, isqueab eo ftipula-
tus fuerit? aut mulier fundum iuíferit doti promittere ?. vi-
ro, vel nuptura ipfi, doti eum promiferit $? nam.debitor
ab vtroque ? liberabitur. | ! i

XXXII. Pavrvs ? librolT. ad Neratium. T homi-

nem, et Seium decem mihi dare oportet: ftipulor ? ab
altero nouandi caufa ita, Qvop rE AuT SErvVM DARE

OÓPORTET; vtrumque nouatur. Paulus, merito: quia vtrum-
que in pofteriorem deducitur *? ftipulationem. :

OXXXIIL Tavpruoxinvs libro VII. Difputationum.

Sr'Titius donare mihi volens, delegatus a me creditori meo fti-
pulanti fpopondit **: non habebit aduertus eum illam exce-

ptionem, vt, quatenus facere poteft , condemnetur: nam ad-

uerfüs me tali defenfione merito vtebatur, quia donatum ab
eo petebam , ;'creditor autem debitum perfequitur. |

XXXIV. Garvs *? libro TII. de Verborum obligatio-

nibus. DvnsriTAmn: non debet *?, quin filius, feruusue,
cui adminiftratio peculii permiffa ** eft, nouandi quoque pe-
culiaria debita ius habeat !5: vtique fi ipfi ftipulentur, ma-

xime fi etiam meliorem fuam condicionem eo modo faciunt * 9.:
Nam fi alium iubeant ftipulari, intereft, vtrum donandi ani-
mo alium ** iubeant ftipulari, an vt ipfi filio, feruoue nego-

tium gerat *?: quo nomine etiam mandati aCtio *? peculio
adquiritur. $. r. Adgnatum furiofi, aut prodigi curatorem,
nouandi 1us habere, minime dubitandum eft, fi hoc furiofo vel

prodigo expediat. $. 2. In fümma admonendi fümus nihil
vetare, vna ftipulatione plures obligationes nouari: veluti f
ita ftipulemur, ovop Tirivw ET Sk1VM MIHI DARE

96 Rehd. babet. GEB.
quisque. B.R... . 98 Hal. couuenit ( et retle) vui folui, vuum. 99 Gothotr.
in nota: in iudicio petentem. vzle. Flal. Etiam Rehd. iudicio, fed absque
praepofitione, G E z.
et Vulg. vtrzu$que. BR.. Etiam Rehd. G E g. 2 Gothofr. in nota: ftipulan-
di eft, admittere debitorem. Hal. Immo Hal. et Vulg. communue flipulandi
iu; efl. BR. Etita quoque Rehd. GEs. ..5 Hal admittere. GEB. — 4
Rehd. a5 alio. GER. 5 Rehd. inferit: pro, forte ex erronea repctitione
primae fyllabae vocis antecedentis, G EB. 6 Hal. promifit. — 7 Rehd. ab

vtraque. GEB. . 8 Hal. PAPINIANVS. GEB. 9 Vulg. A te bominem , et,

a Seio decem sibi dari oportere flipulor. ab altero etc. B R. — Ita et Rehd. niti
quod habeat: dore, GE&. — 1O Rehd. deducetur. GEB. — 11 Vulg. fpoponderit.
BR. Etiam Rehd. GEB. — 12 Hal. et Rehd. PAVLVS,.GEB. — 13 Vulg.
oportet. BR. — 14 Halconceffa. GEB. — 15 Vulg. babeamt. BR. — 16 Hal.
et Vulg. faciaut. BR.'. Rehd. vt Flor. GER. 17 In Rehd. aligm , abeft.
GEBP. 18 Vulg. negocia geraut. — Sed Bafil. 2 7vz vqaypavsíav àurüv mQa£g.
BR. Rcehd. tamen vt Vulg. GER. I9 Vulg. zuferit: de. RbR. 20 Hal.
et Vulg. dare. BR. Etiam Rehd. GE R. 21 Hal. et Vulg. buius. Et ita
fa&dum Flor. ab ordinaria manu, p R. Etita quoque Rchd. GEB. — 22 Vulg.

.4 qud. BR, . Etiam Rehd. GEz.

97 Vulg. :

IO0O Vulg. vuas acceptilatiome pevimit. BR. — Y Hal.

| geveret. GEB.

OPORTET, ID DARI ?? spPoN pnEs? licet enim ex diuerfis
caufis finguli fuerant obligati, vtrique tamen nouationis iure
liberantur : cum vtriusque obligatio in vnius ?* perfonam, a
quo ?? nunc ftipulemur, confluat,

TM H
DE SOLVTIONIBVS ET LIBERATIONIBVS.

VrriANVvSslibro XLIII. ad Sabinum.

VOTIENS * quis debitor ex pluribus caufis vnum debi-
Q tum foluit, eít in arbitrio foluentis dicere , quod potius
debitum voluerit folutum : et quod dixerit ^, id erit folatum.
Poffümus enim certam legem dicere ei, quod foluimus: quo-
tiens vero ? non dicimus id, quod folutum fit, in arbitrio
eft accipientis, cui potius debito acceptum ferat: dummodo
in id conftituat folutum, in quod ipfe, fi deberet *, eífet fo-
luturus, quoque debito fe exoneraturus effet, fideberet 5, id

.eft in id debitum, quod non eft in controuerfia, aut in illud,

. quod pro alio quis fideiufferat, aut cuius dies nondum ve-
nerat: aequiffimum enim vifum eft, creditorem ita agere rem

debitoris, vt fuam ageret?. Permittitur ergo creditor * con-
. ftituere, in quod velit folutum ?: dummodo fic conftituamus
. 19, vt in re fua conftitueret: fed conftituere in re praefenti,

hoc eft ftatim atque folutüm eft **.
]l.FromEgwTiwNvs libro VIIT. Inftitutionum. Dv w

/I? in re agenda hoc fiat, vt vel creditori liberum fit non ac-

cipere , vel debitori non dare, fi alio nomine exfolutum quis

eorum velit. : :
; IH. Vrperamvslibro XLIII. ad Sabinum. CETERVM
poftea non permittitur. Haec res efficiet ** , vt ia duriorem
.caufam femper videatur fibi debere accepto ferre: ita enim et

in fuo conftitueret nomine. $. r. Quod fi forte a neutrodi-
Cum fit, in his quidem nominibus, quae diem, *vel condicio-
nem * habuerunt !^, id videtur folutum, cuius dies ** venit,
IV. PowPouzvs libro XIII. ad Quintum Mucium,
ÉT magis, quod meo, nomine, quam quod pro alio fidetuf-
forio nomine. debeo: et potius quod *? cum poena, quam

.quod fine poena debetur : et potius quod fatisdato, quam quod
fine fatisdatione debeo.

V. VrPiaANvslibro XLIIT. adSabinum. Iw his vero,
quae praefenti die debentur, conftat ** , quotiens indiftincte

.quid foluitur, in grauiorem caufam videri folutum : fi autem

nulla praegrauet ,. id eft, fi omnia nomina fimilia fuerint, in
antiquiorem 7: grauior *? videtur, quae et *? fub fatisda-

tione videtur ^*, quam ea, quae pura eft. $. I. Siduosquis

dede-

Y Pluribus hanc legem explicat Van de Watef' IT. Obf. 40. GER.
2 Hal. dixit. GEB. 5 Rehd. quod cum, loco: qiuotiens vero. GER. 4
Hal. iu quo, fi ipfe deberet. Rehd. u quo ipfe, fi debevet. GEB. . 5 Ap. Hal.
quoque d. f. e. e. f. deberet , abfunt. Vide tamen Noodt. III. Probab. 10. BR.
6 Vulg. praefigit: zu. BR. — 7 Erat Flor. vt fuam. geret. R R. Hal. vt faam
$ 'Gothofr. in nota: creditori. vulgat. Haloan8À. Etiam ita

Rehd. GER. 9 Rehd. zm quo folutum . velit. GER. IO Gothofr. in no-

| ta: Al.conftituat, 1ta Hal. et Vulg. 8 R. Etiam Rehd. GE&. 11 Hal.

et Vulg. addunt: debet. B R. Etiam Rehd. G E B. 12. Hal. et Vulg. Cum.
BR. Etiam Rehd. GERE. I3 Rchd. efficit. GEB. 14 Hal. et Vulg.
babuerint.BR. .X5 Gothofr. in nota: dies iam venit. vzlgat. Haloand. GEB.
16 Rehd. inferit: erzt. GEB. 17 Vulg. addit: etiam. BR. Euam Rehd.
G E B. 18 Vulg. addit: camfami. BR. — 19 Vulg. inferit: autem. Hal. et-
iam.BR. .Rehd. neutrum. GER. . 20 Ap. Hal. et Vulg. et, abeft. BR.
21 Taur. in Adnotat. fatisdatione videtur. vetius im vet. fatisd. debetur. Nos
legimus: grauior videtur, quae et fub. faiisdatieme, quam €a, quae pura efl,
fübintelle&o: eff, et v& videtur, quod ex antecedentibus perperam repetitum ,
expunéto. Ceteium communis eft le&io: fatisdatione debetur, quamin omni-
bus editis et fcriptis reperi. BR. — Habent eandem Kal et Darb. Chritin.
S. Cruc. L H. Treuif. Bynkersh. vt et Rehd. Magl. Flor, Íequitur. GEB.

974 : — ^3DIGESTORVM .LIB. ;XLVI. TIT. 1II.

r1

dederit fideiuffores, poteft ita foluere, vt vnum ?? liberet.
$. 2. Imperator Antoninus cum Diuo patre ?? fuo refcripfit,

cum diftractis pignoribus creditor pecuniam redigit ^*, fifint

vfürae debitae, etaliae indebitae : quod foluitur in vfüras, ad
vtramque caufam vfürarum, tam debitarum, quam indebita-
rum pertinere: puta?5 quaedam earum ex ftipulatione, quae-
dam ex pacto naturaliter debebantur ??. $i vero fumma vfü-
rarum debitarum, et non debitarum ?^?, non eadem fit, ae-
qualiter ad vtramque caufam proficit, quod folutum eft, non
pro rata: vt verbarefcripti oftendunt. — Sed fi forte vfürae non
fint debitae, et quis fimpliciter foluerit, quas omnino non
erat ftipulatus: lmperator Antoninus cum Diuo patre ??
fuo refcripfit, vt in fortem cedant. Eidem autem refcripto
ita fubicitur: quod generaliter conftitutum eft, prius in vfu-
ras nummum folutum accepto ferendum, ad eas vfuras vide-
tur pertinere, quas debitor exfoluere cogitur: et, ficut ex pacti
conuentione datae repeti non poffunt, ita proprio titulo non
numeratae, pro folutis ex arbitrio percipientis non habebun-
tur. $. 3. Apud Marcellum libro vicenfimo ?? Digeftorum
quaeritur, fi quis ita cauerit debitori, in fortem et vfuras ??
Ífe accipere: vtrum pro rata et forti ** et vfuris decedat: an
vero prius in vfuras, et fi quid fupereft, in forte ??? Sed
ego non dubito, quin haec cautio in forte 33 etin vfuras,
prius vfuras admittat: tunc deinde, [fi quid fuperfuerit, in
fortem cedat ?^. | s | |
VL PaAvrvs libroIV. ad Plautium. N ec enim ordo
fcripturae fpeCtatur, fed potius ex iure fümitur id, quod agi
videtut, . | |
VIL. Vurrawvs libro XLIIL ad Sabinum. — S1z quid.
ex famofa caufa ?? , et non famofa debeatur: id folutum vi-

detur ??, quod ex famofa caufía debetur. Proinde ?* fi quid |-

ex caufa iudicati, *et non iudicati,* debetur ??, id putem
folutum , quod ex caufa iudicati debetur ?? : etita Pomponius

probat. Ergo ^? fi ex caufa, quae infitiatione creícit, vel.

poenali debetur: dicendum eft, id folutum videri, quod poe-
nae habet liberationem. : :
VIIL PAvrvslibro X. adSabinum. . Irrvp nonin-
eleganter fcriptum effe Pomponius ait, fi par et dierum, et
eontraCctuum caufa fit, ex omnibus fummis pro portione **
videri folutum.

IX. VrPrANvslibro XXIV. ad Sabinum. ** Sri- :

PvLATVS üum, mihi autSticho feruo Sempronii folui, Sem-
pronio folui non poteft , quamuis dominus feruifit. $. r.
Qui decem debet, partem foluendo in parte.*? obligationis
liberatur, etreliqua quinque fóla in obligatione remanent.
Item qui Stichum debet, parte Stichi data in reliquam partem

^* tenetur. Qui autem hominem ?5 debet, partem Stichi |. ! t gui st
'effe defierat: etideo *9 non liberabitur. $. 3. Quid ergo,
fi ei foluit, in cuius locum curator erat conftituendus, vtpu- .

dando, nihilo minus hominem debere non definit: denique
homo adhuc ab eo peti poteft; fed fi debitor reliquam par-

-

22 Vide Aueran. II. Interpret. Inv. 6. GEB, 25 Vulg. fratre. BR. Etiam
Rehd. GEB. — 24 Gothofr. in nota: redegit. vulg. Hal. Etiam Rehd. GE B.
. 25 Vulg. inferit: cum. BR. Etiam Rehd. GE B. 26 Wulg. debeantur. B R.
Etiam Rehd. Gz B. — 27 Vulg. zndebitavum. B R. Etiam Rchd. GEB. — 28
Vulg. rurfus: fratre. BR, Etiam Rehd. GEB. 29 Librarius Rehd. nume-
rum omiferat, mox X adícripfit. GER. 30 Vulg. et m vfuras eius. BR.
Ita et Rehd. Sed omiffo: zv. GEB. — 31 Rehd. pro vata fortis. GEB. — 32
Hal et Vulg. & fortem. & R. Rehd. znu fortem cedat. GEB. 33 Gothofr.
in nota: in fortem, et in vfuras admittatur, fed prius in vfuras, et tunc de-
inde etc. vulg. Hal. — Yta per omnia Rehd. fed Hal. ignorat voculam: er ante:
tunc, et mutat: deinde, in: demum. G EB. 34 Rehd. cadat. GEB. . 35
Dafil. 4£ &iríac &rikomoioV. B R. 36 Hal. videbitur. GEB. — 37 Ex his ver-
bis non re&te colligere Cuiacium, quod a&io iudicati famofa íit, exittiniat
Van de Water 11. Obf. 14. GEz, 38 Hal. et Vulg. debeatur. BR. Etiam
Rehd. GE &. 39 Hal. debeatuv. GE B. — 40 Hal. inferit: et. GER. . 41
Bafil. vgie 2vaAoyíav. BR. — 42 Hal.et Vulg. praefigünt: Si. pR. Etiam Rehd.
GE E. 43 Hal. et Vulg. i» partem. BR. Rehd. vt Flor. GEB. — 44 Hal.
inferit Sticbi. G E B. 45 Balil. yswxés 900Aov. B R. 46 Vulg. liberabitur.

,et Rehd. GE z. . 65 Vulg. inferit: iam. BR.

tem Stichi foluerit, vel per a&orem fteterit ,quö minus. acci-

| plat, liberatur ^9.

X. Pavrvslibro IV. ad Sabinum. Qvop füipulatus
ita fum, wrux AvT TrT102 Titius nec petere, nec no-
uare, necacceptum facere poteft: tantumque ei folui pot-
eu 4-. | ^
XI. PowPoxnrvs libro VIII. ad Sabinum. $1 ftipu-
latus füuero MIHI AVT PVPILLO DARE? promiffor fine
tutoris auCtoritate foluendo pupillo, liberabitur ^* a me.

XIL VnLP1iANvSs libro XXX. ad Sabinum. Vxkmo
procuratori re&Cte foluitur. "Verum autem accipere debemus
eum, cui mandatum eft velfpecialiter, vel cui omnium ne-
gotiorum adminiftratio mandata eft. $. 1. Interdum tamen

| et non procuratori reCte foluitur: vtputa ^? cuius ftipulationi

nomen 5? infertum eft 5*, fi quis ftipuletur szB1 AvT T -
TiO. $. 2. Sed et fi quis mandauerit, vt Titio foluam, de-

inde vetuerit eum accipere, fiignorans prohibitum eum ?*

accipere, foluam, liberabor: fed fi fciero ??, non libera-

. bor. $. 3. Alia caufa eft, fi mihi proponas ftipulatum ali-

quem fibi, aut Titio: hic enim etfi prohibeat me Titio. fol-
uere, foluendo tamen liberabor: quia certam condicionem
habuit ftipulatio, quam immutare non potuit ftipulator. . $. 4.

Sed etfi non vero procuratori foluam, ratum autem habeat

54 dominus, quod folutum eft, liberatio contingit; rati enim
habitio mandato comparatur. — —— l M.
XIIIL. IvrraAwvs libro LIV. Digeftorum. RATvM

autem habere dominus debet 55 :cum primum certior factus.

eft: fed hoc év zAxrgi $, et ** cum quodam fpatio temporis
accipi debet: ficut in legato, cum de repellendo ,quaereretur
58, fpatium quoddam temporis adfüumitur, nec minimum,
nec maximum: et quod magis intellectu percipi , quam ex ??

locutione exprimi poffet 9?,

XIV. VrPraAmNVvs libro XXX ad vSab—inft'lrkl;.v-f-i Qvonb

fi forte quis ita foluat, vt nifi ratum habeatur, condicat:

fi dominus folutionem ratam non habuerit, condictio ei,
qui foluit, competit. $. r. Sunt quidam tutores, qui ho-
norarii appellantur: fünt qui rei notitiae gratia dantur, funt
qui ad hoc dantur, vt gerant: et hoc vel pater, adicit,

| vt vnus, puta, gerat: vel voluntate tutorum vni committi-

tur geftus, vel Praetor ita decernit. . Dico igitur, cuicunt-
que ex tutoribus fuerat 9?* folutum, etfi honorariis, nam

t ad hos ?? periculum pertinet, reCte folui: nmiíi interdi-

Caeis fuerit a Praetore adminiftratio: nam fÍi interdicta eft,

.mon reéte foluitur. . Idem dico, et fi quis fciens fufpeGtis 93
.poftulatis foluat: nam iis ** interim videtur interdicta admi-

niftratio. $. 2. Quod fi 5? remoto foluit, ei foluit qui tutor

: ta
BR 47 Bafil. póvov yäe && xaTu[loAuc 9exTiMDG. BR. 48 Vulg. libera-
tur. BR. Ftiam Rehd. GEB. — 49 Gothofr. in nota: ei cuius, vulg. — Jta et

50 Hal. cuius ntomen flipulationi. G EB. 51 Vulg. hic in-
feriti veluti. BR. . 52 Rehd. effe, loco: eum. GEB. 53 Rehd. fciai.
GEB. 54 Rehd. babet. GER. 55 Vulg. addit: mux. BR. 56 Id
eft: cum laxamento et amplitudine. etita quoque Hal. in Graecis. GEB. — 57
Ap. Hal. et, abeft, vt et in Rehd. vbi nec Graeca nec verfionis quicquam
apparet, GE B. — 5$ Rend. qwaeriturY. GEB. — 59 Gothofr. in nota: quam
clocutione. vz/g. Hal. immo Vulg. quam locutione.. Scripti tamen omnes cum

Rehd. G x 5.

Flor. faciunt. — Vide L. :2.8. 2. znfra Rem vat. bab. BR. . Scripti funt: Barb.

$. Cruc. T. 1. Magl. Chriftin. a quibus tamen difcedit Bynkersh. qui habet
Vulgatam: quan locutione. Rehd. vt Flor. fed non nemo literam x pun&o no-
tauit, qui cum Hal.legiffe videtur: quam elocutioue. GE B. — 60 Hal. et Vulg.
po[íit. Etita fa&dum Flor. BR. 1n Rehd. fuit: poffunt, et fa&tum poffit. GE B.
61 Gothofr, in nota: fuerit. vulg. Hal. Etiam Rehd. GEB. . 62 Hal. ad
eos. —— 63 Lego: fufpef&hi. BR. — 64 Taur.s. Hal. et Vulg. bis. BR. lta
! 66 Hal. vemoto foluerit ,

aut qui tntor elfe defierat, mon liberabitur. Vulg. vemoto foluerit. ei qui tutor

(I000 .

d
Uit-
dl

E

hi
h
dgendz
fütot
eontà
Qurit
T
Buj
f
fiüt

u1
"d
(eit
at

Qoti
filoti
Quis,
& COD
extter
ells

UT
füo x
fnine.
eum t
finp(
NG

fero.
en,
Vent.
fit m
liun,
lergen
(eltor
Titium
luti fe
ts f
]
v
h
f eum
1 dií

tft ia
bt fj
(it: fj
LU
Ut a
lii g
Wt c
Ni, Ó T
fir, $« l
li c
.76 um :
ln thd, |
Cüïldifione

lt !

lm
n
s
|ationi
1 Te
m, d
a ?
h
m d
n
|tonem
tieit
m

AX
t as
enponi
ereett
ii
ia

(vvob
gt
if dl
il
jr, fl
: witi
ml
m
od

]

d d
t 6?
&l
g. fatot
i o
,"Up*
ü

ulg, llläm'
j ht
jp t
al j
4
g
unicquäm
y "
ynn qm

DIGESTORVM |LIB. XLVI. TIT. 1I[.

ta relegato in perpetuum, vel ad tempus? Dico, fi ante fol-
uit, quam fubftitueretur curator , oportere liberari. $..4. Sed
etíü afuturo ?* Reipublicae caufa foluit, recte foluit: quin-
immo et fi abfenti *9 , fi modo non eft alius in locum 9? eius
fubflitutus. $. 5. Siue autem legitimi funt, fiue teftamen-
tarii, fiue ex inquifitione dati: reCte *9? vel vni foluitur.
$. 6. Ei qui notitiae gratia datus eft, an recte foluatur, vi-
dendum elt: quia ad inftruendos contutores datur. Sed cum
tutor fit, nifi prohibitum fuerit ei folui, puto liberationem
contingere. $. 7. Curatori quoque furiofi reCte foluitur: item
curatori fibi non fufficientis, vel per aetatem, vel per aliam
iuftam caufam: fed et pupilli curatori recte foluiconftat. $. 8.
Pupillunr fine tutoris auctoritate nec foluere poffe palam eft:
fed ** fi dederit nummos, non ?? fient accipientis, vindica-
rique poterunt: plane fi fuerint confümpti *3, liberabitur.

XV. PavrLvslibro VI. ad Sabinum. Pv»rirro fol--

ui fine tutoris auctoritate non poteft. Sed nec delegare pot-
eft: quia nec alienare vllam rem poteft: fi tamen foluerit ei
debitor, et nummi falui fint, petentem pupillum doli mali
exceptione debitor fummouebit. N

XVI. PowProwivs libro XV. ad Sabinum. Svsj|

condicione debitori 7* fi *5 acceptum feratur, poftea condi-

cione exiftente intellegitur iam olimliberatus. Et hocetiamfi.

folutio re ** fiat, accidere Arifto dicebat: fcripfit enim , fi
quis, qui ** füb condicione pecuniam promiüit, dedit eam *

. ea condicione, vt, fi condicio exftitiffet, in. folutum cederet:

exiftente condicione liberari eum , nec obftare *?, quod ante
eius pecunia facta eft. X DA :
. . .XVII. IpEgMlibro XIX. ad Sabinum. . Cassrvs ait,
fi cui ?? pecuniam dedi, vt eam creditori meo folueret, fi
fuo nomine dederit, neutrum liberari: me, quianon meo no-
mine.data fit: illum, quia alienam dederit: ceterum mandati
eum teneri: fed fi creditor eos nummos fine dolo malo con-
fumpfiffet, is, qui fuo nomine eos foluiffet, liberatur **: ne,
fi aliter obferuaretur, creditor in lucro verfaretur. — ——
. . . XVIII. VrPraAwvs libro XLI. ad Sabinum. S1 quis
feruo pecuniis exigendis praepofito foluiffet poft manumilfio-
nem, fi quidem ex contractu domini, fufficiet, quod ignora-
uerit manumiffum. . Quod fiex caufa peculiari, quamuis fcie-
rit manumiffum: fi tamen ignorauerit ademptum ei ?? pecu-
lium, liberatus erit. Vtroque autem cafu manumiffus, fiin-

teruertendi caufa id fecerit, furtum domino facit. Nam etfi

debitori meo mandauero, vtTitio pecuniam folueret, deinde
Titium vetuero accipere, idque ignorans debitor Titio fimu-
lanti fe procuratorem foluerit: et debitor liberabitur, et Ti-
tius furti aCtione tenebitur. ! W
XIX. PowpProurivs ?? libro XXI. ad Sabinum. Fv-

GrTivvs ?* meus, cum pro libero fe gereret, nummos

mihi fübreptos credidit tibi: obligari te mihi Labeo ait, et $5-

fi eum liberum exiftimans folueris ei, liberari tea me: fed
11 alii foluilfes iuffu eius, velis ?? ratum habuiffet, non libe-

effe defievat ,. mom liberabitur. B R. Rehd; vt Flor. nifi quod in priori loco ha-
beat: foluerit. GEB. . 67 Hal. fed et qui abfutuvo. GERB. 68 Vulg. ad-
dit: folwit. BR. 69 Hal. et Rehd. z5 loco. GERB. 40 Vulg. : inferit :
omnibus. B R. 71 Vulg. inferit: et. 1Ita quoque e quatuor fcriptis habent
tres. BR. Barb. Chriftin. $. Ciuc. I. quartus , qui habet vt Flor. eft: S. Cruc.
Il cui adde Bynkersh. vt et Rehd. vbi tamen non nemo hanc voculam fuper-
fcripfit. G EB. 72 Rehd.inferit: flatim. GEB.. — 73 Vulg. addit: mum-
3. BR. Rehd. fequenti voci praefigit: ffatim. GEB. — 74 Hal. et Vulg. debi-
tor. Sed tamen et Bafil. iAv À ómh Kigesiw xQsusoüvri yé£vuras àmoxs. BR. Kehd.
debitor. G E. B. 75 Vulg. inferit: ez. BR. Rehd. fi ei accepto feratur, GE B.
76 Flor. fa&um: rez. Bn. — .77 Ap. Hal. et Vulg. qui, abeft. pp. — Etiam
in Rehd. GER. 78 Hal. deditque ea condicione. Vulg. deditque eam ea
conditione. BR. Rehd. vt Vulg. GEB. 79 Vulg. eddit: ei. BR. Etiam
Rehd. GEn. 80 Vulg. alicui. B R. Rehd. fi pecumiam alicui. GEB. — 81
Hal. liberabitur. GE B. 82 Vulg. fib. B R. Etiam Rehd. GEB. . 83 Hal.
TDEM. GEB. 84 Vulg. inferit; feruus. B R. Etiam Rehd. GEs. 85

973

[rari: quia ** priore cafu mei nummi facti effent, et quafi

mihi folutum intellegeretur. Et ideo feruus meus, quod $8
peculiari nomine crediderit, exigendo liberabit debitorem:
delegando autem, vel nouando, non idem confequeretur 5?.
: XX. IpEw libro XXII, ad Sabinum, S1: rem meam,
quae pignoris nomine alii effet obligata, debitam tibi foluero,
non liberabor ??; quia auocari tibi res poffit ab eo, qui pi-
gnori accepiffet.
XXI PAvrvslibro X. ad Sabinum. Sr decem fti-
pulatus a Titio, deinde ftipuleris a Seio, quanto minus ab
illo confecutus fis ?* : etfidecem petieris a Titio, non tamen
abfoluitur Seius: quid enim, fi condemnatus Titius nihil fa-

. cere poteft? fed et ?? fi cum Seio prius egeris, Titius in nul-

lam partem liberatur ?? : incertum quippe eít, an omnino
Seius debiturus fit: denique fi totum Titius foluerit, nec de-
bitor fuiffe videbitur Seius: quia ?^ condicio eius deficit, -
XXII. VierAwNvs libro XLV. ad Sabinum, Frrrvs-
FAMILIAS patre inuito debitorem eius liberare non pot-
eft : &-adquirere enim obligationem poteft, deminuere non
XXIII. Pouwprourvs ?? libro XXIV. ad Sabinum.
SOLVTIONE ??, vel iudicium pro nobis accipiendo, et in-
uiti et ignorantes liberari poffümus. .
.XXIV. VrrriAmwvs libro XLVII. ad Sabinum. Vsr
fideiuffor pro duobus ?* dena fideiuffit, obligatus eft in vi-
ginti, fiue dena foluerit, vtrumque reum liberabit. Sed fi
quinque foluerit, videamus, quem ex reis releuet ?? inquin-
que: ?? erit ille releuatus, de quo actumeft: aut '?? fi non
appareat, antiquius debitum erit infpiciendum. Idem, et *
fi quindecim fint foluta, fi quidem appareat quid actum fit,
in decem, et aliunde ?^ quinque erunt releuata ?: (i vero
non apparet *, ex antiquiore contractu decem, ex alio quin-

.que erunt releuata. -

XXV. PowPowrvs libro XXXI. ad Sabinum. Ex
parte heres inftitutus, fi decem, quae defunttus promiferat,
tota foluit ?, pro parte quidem , qua heres eft, liberabitur:
pro parte autem reliqua ea condicet: fed fi, antequam condi-
cat, ei adcreuerit reliqua pars hereditatis, etiam pro ea parte
erit obligatus: et ideo condicenti indebitum doli mali exce-
ptionem obftare exiftimo.
XXVI. Ipgw libro XXXV. ad Sabinum. Sr credi-
tor fundum pigneraticium ? vendiderit, et quantum ei de-
bebatur, receperit: debitor liberabitur, Sed etíi acceptum
emptori pretium tuliffet creditor, vel ab eo ftipulatus effet,
debitor nihilo minus liberatur: fed * fi feruus pigneratus a
creditore venierit, quamdiu redhiberi poffit, non liberabitur
debitor, ficut in quolibet pignore vendito, quamdiu res in-
empta fieri poffit. | pnie
XXVII. VrPr1iANvSlibro XXVIIT. ad Edictum. . E--

IAMcCirca ftipulationem, etex teftamento aCtionem, fi res tra-

dita fuerit, quae debebatur *, quamdiu aliquid iuri rei deeft,

adhuc

Hal. et Vulg, fed, loco: et. BR. Etiam Rehd. GEB. — 86 Vulg. id, loco:
is$. BR. Etiam Rehd. GER. $7 Rehd. inferit: zm. GEE. 88 Hal, 4ai,
loco: q40d. GEB, . 89 Hal. et Vulg. confequetur. BR. Rehd. vt Flor. GE B.
9go Vulg, liberor. B R. 9I Vulg. es. BR. 92 Vulgo: et, abeft. R. Et-
iam in Rehd. GEE. 93 Vulg. Eberabitur. B. Etiam Rehd, GEB. — 64
Vulg. 45od, et mox: defecerit. BR. Etiam Rehd. quod, loco: quia. GER.
95 Hal. VLPIANVS. GER. 96 Hal. et Vulg. folutiouem. et ita
Flor. corre&um. nR. ta et Rehd. GE. 97 Hal. et Vulg. inferunt:
in. BR. Etiam Rehd. GER. 98 Hal. et Vulg. veleuat. BR. Etiam Rehd,
GE B. 99 Hal. praefigit: et. GER. ICO Hal. at, loco: aat. GER.
[ Rehd. Jrem, loco: ddem fi. GEm. 2, Vulg. et alia iu quinque. B R.
Rehd. et alia V. GEB. 3 Rehd. releuamda, vbi nonnemo fuperfcripfit :

al. vata. GEB. 4 Hal. appareat. 3 Hal et Vulg. foluerit. BR. 6

Hal. et Vulg. piguoratum. RB. Rehd. vt Flor. GEE. 4 Hal. et Vulg. /;-
berabitur: fed et fi. B R. Kehd. liberabitur: fed fi. G E B. 8 In Rehd. quae

Yyyyyy 3 ( de

976 : DIGESTORVM LIB. XLVL TIT. HL ——

adhuc tamen ipfía res petenda eft: vtputa poffum fundum pe-

tere, licet mibi traditus fit, fi ius quoddam cautionis ? fu-
pererit. : | :
XXVIII. PAvrvs libro XXXVIIL ad Edictum. Dz-
ÉiTonkEs foluendo ei, qui pro tutore *? negotia gerit **,
liberantur, fi; pecunia in rem pupilli peruenit *?,
XXIX. VrPiawvs libro XXXVIII. ad Edictum.
C v « Stichus et Pamphilus communi feruo promiffi funt, non
13 glteri Stichus, alteri Pamphilus folui »non **) poteft,
fed dimidiae fingulorum partes debentur. Idemque eft, fi
quis aut duos Stichos, aut duos Pamphilos, dari *5 promi-
fit: aut communi duorum feruo homines decem dare promi-
fit: nam *5 ambigua vox eft decem homines, quemadmodum
decem denarii, atque vtriusque rei dimidium duobus modis
intellegi poteft. Sed in nummis et oleo, ac frumento et fi-
milibus *?*, quae communi fpecie continentur, apparet hoc
aCtum , vt numero diuidatur obligatio: quatenus et commo-
dius promiffori *? ftipulatoribusque eft.
XXX. InEgw libro LI. ad Edictum. . S1 debitor offer-
ret pecuniam quae peteretur, creditor nollet accipere: Prae-
tor ei denegat aCtiones !?. ' | (
XXXl. In&w libro VII. Difputationum. . Iw TER ar-
tifices longa differentia eft et ingenii, et naturae, et do&ri-
nae, etinftitutionis. ?? [deo fi nauem a fe fabricandam quis
promiferit ^*, vel infulam aedificandam, foffamue faciendam,
. et hoc fpecialiter actum eft, vt fuis operis id perficiat: fide-
iuffor ipfe aedificans vel foffam fodiens, non confentiente fti-
ulatore, non liberabit reum, . Quare etiam fi illis ftipulatio-
nibus fideiuffor accefferit, PER TE NON FIERI, QVO Mi-
NVS MIHI IRE AGERE ?? L1cEAT? prohibens ire fide-
iuffor,, ftipulationem non committit: et fi patientiam praeftet,
non efficiet, quo minus committatur ftipulatio. ]
XXXII. IvnrANvs ?? libro XIIL. Digeftorum. $i
feruus peculiari nomine crediderit, eique debitor, cum ignora-
ret dominum mortuum effe, ante aditam hereditatem foluerit:
liberabitur. lIdem ?* iuris erit et fi manumiffo feruo debitor
pecuniam foluerit, cum ignoraret ei peculium conceffum non
effe. Neque intererit, viuo, an mortuo domino pecunia nu-
merata fit: nam hoc quoque cafu debitor liberatur: ficut is,
qui iuffus eft a creditore pecuniam Titio foluere, quamuis
creditor mortuus fuerit, nihilo minus recte Titio foluit ?^5:
fi modo ignorauerit creditorem mortuum effe. . . -
XXXIIL. In&w libro LII Digeftorum. Qvr fibi, aut
Titio fundum dari ftipulatus eft, quamuis fundus Titio datus

fuerit, tamen Íi poftea euictus eft, habet aCtionem: quem-

admodum fi hominem ftipulatus effet, et promiffor ftatulibe-

rum Titio dediffet, isque ad libertatem perueniffet, $. r.

Qui Stichum aut Pamphilum dari ?? promifit, fi Stichum vul-
nerauerat ^*, non magis eum dando liberatur, quam fi fo-

debebatur, abfunt. GEB. 9 Flor. s in: cautionis, abeft. BR. Et ita Rehd.
cautioni. G EB. iO Bafil. zà &vei izvrQózo. BR. — 11 Rehd. egerit. GER.
12 Hal. peruenerit. — 13 In Rehd. hocin loco negatio abeft. GE z. 14
Gothofr. in nota: haec negatio eft hic delenda, fi fuperior retinetur: fin mi-
fus, hic retinenda eft. vide Robertum. 1. anzmaduerf. 21. Superiore:n ex-
pungit Vulg. pofteriorem Hal. n Chriftin. $. Cruc. I. et II. prior deeft, in
Barb. pofterior. Haec parum diligenter funt rele&ta.. Sequitur in bhac lege:
et numero, pro: vt mumero. BR. — Cum iftis facit Bynkersh. et, vt iam indi-
catum, Rehd. GER. I5 Vulg. dare. BR. Vt etRehd. 16 Rehd. ze-
que, forte pro: mammque. GE B. 17 KRehd. et oleo, frumento , fimilibusque ,
quae, GEB. .. 18 Hal. et Vulg. promifforibus. B R. — Rehd. promzffioni flipu-
lationibusque. G E B. 19 Hal. et Vulg. actionem. BR. Rehd. vt Flor. GE B.
20 Hal. et Vulg. praefigunt: et. BR. Rehd. vt Flor. GER. 21 Hal. pro-
anifit. 22, Bafil. xaY vogévec9oi xa OAuóvsiww. BR. — 25 Vulg. VLPIANVS.
B R. 24 MHal et Vulg. Idemque. BR. Etiam Rehd. GEn. 25 Rehd.
vecle foluitur, omiílo: Titioe. GER. 26 Hal. et Vulg. dare. BR. Etiam
" Rehd. GERB. 27 Gothofr. in nota: Zl. vulnerauerit. Ita Hal. et Vulg.
ER. Rehd. vaulnerauerit. GE B. 28 Hal. et Rehd. dare. G E B. 29 Hal.

| Vulg. ageretur. BR — Etiam Rehd. GEx.

lum Stichum promififfet , et a fe vulneratum daret. ltem

qui hominem dari ?? promifit, et vulneratum afe offert, non
liberatur ^?, ]udicio quoque accepto, fi hominem is cum
quo agetur ??, vulneratum a fe offert 3* , condemnari ?? de-
bebit. Sed et ?? ab alio vulneratum fi det, condemnandus
erit; cum poffit alium dare. — : ; - j
XXXIV. IpEgn libro LIV. Digeftorum. Qvzr homi-
nem aut decem tibi aut Titio dari ?^ promifit, fi Titio par-

'tem hominis tradiderit, mox tibi decem numerauerit: non

Titio , fed tibi partem hominis condicet, quati indebitum tua
voluntate Titio foluerat ??. Idemque iuris erit, etiam fi
mortuo Titio decem foluerit, vt tibi potius, quam heredi Ti-

tii, partem hominis condicat. $. r. Si duo rei ftipulandi ho- .

minem dari ftipulati fuerint, et promiífor vtrique partes di-
uerforum hominum dederit: dubium non eft, quin non ?* li-
beretur. Sed fi eiusdem hominis partes 57 vtrique dederit,
liberatio contingit: quia obligatio communis efficiet ?9, vt
quod duobus folutum eft, vni folutum effe videatur. Nam ex

| contrario cum duo fideiuffores hominem dari fpoponderint,

diuerforum quidem hominum partes dantes non liberantur??:
at ^?fi eiusdem hominis partes dederint, liberantur?^*, $. 2.
Stipulatus fum, decem mihi aut hominem Titio dari: fi homo'
Titio datus fuiffet, promiffor a me liberatur ^?: et antequam
homo daretur, ego decem petere poffum. $. 3. Si Titium
omnibus negotiis meis praepofüero, deinde vetuero eurn igno-
rantibus debitoribus adminiftrare negotia mea: debitores et
foluendo liberabuntur: nam is qui omnibus negotiis fuis ali-
quem proponit ^?, intellegitur etiam debitoribus mandare, vt

procuratori foluant. $. 4. Si nullo mandato intercedente de-

bitor falfo exiftimauerit voluntate mea pecuniam fe nume-
rare, non liberabitur: et ideo procuratori, qui ?^* fe vltro
alienis negotiis offert ^*, foluendo nemo liberabitur. $. 5. Et
cum fugitiuus qui pro liberofe gerebat, rem vendidiifet, re-
fponfum eft, emptores fugitiuo foluentes a domino liberatos
non efle, $. 6. Si gener focero ignorante filia dotem foluif-

fet, noneft liberatus: fed condicere ^9 focero poteft, nifi ra-
tum filia babuiffet: et propemodum fimilis eft gener ei, qui.

abfentis procuratori folueret: ^7 quia in caufam dotis parti-
ceps, et quafi focia obligationis patri filia effet. $. 7. Sr
debitorem meum iuffero pecuniam Titio dare, donaturus ei,
quamuis "Titius ea mente acceperit, vt meos nummos faceret:

nihilo minus debitor liberabitur. Sed fi poftea Titius eandem
pecuniam mihi dediffet, nummi meifient. $. 8. Quidam fi-
liumfamilias, a quo fideiufforem acceperat, heredem inftitue-

rat. Quaefitum eft, fi iufín patris adiffet hereditatem, anpa-

ter cum fideiuffore agere poffet? Dixi, quotiens reus fatis-

dandi reo fatis accipiendi heres exifteret ^9, fideiuffores ideo

liberari, quia pro eodem apud eundem debere non poffent ^?.-

$. 9. Si praedo id , quod a debitoribus hereditariis exegerat,

et Vulg. liberabitur. BR. — Rehd. offerret, non liberabitur. GE B. 50 Hal. et
31 Hal. offerat. Vulg. offerret.
BR. Rehd. vt Vulg. GE B. 32 Vulg. inferit: zu iudicio. BR. — 33 Vulg.
fequens: fi, hic inferit, et in eius loco habet: fevamm. BR. 54 Hal. et
Vulg. dare. BR. 35: Hal. et Vulg. foluerit, Flor. fa&um: foluevet. B R,
Rehd, quoque: folueret. GEB. — 36 In. Rehd. haec negatio abeft. GEB. — 37
In Rehd. partes, abcft. GER. 38 Hal. et Vulg.. efficit. &&. Rehd. vt Flor.
G E B. 39 Hal. liberabuntur, et ita fa&um Flor. BR. Et ita eft in Rehd..
G E B. 4O Vulg. et, loco: at. BR. Vt et Rehd. GER.
vabuntur, etita fadum Flor. BR. Et ita habet Rehd. GxE. 42, Hal. et
Rehd. Jiberabitur. G.ER. 43 Hal. et Vulg. praepomit, et ita malim, et
ita tres fcripti, quartus Barb. proponit, vt Flor. E R. $. Cruc. L et HI. prae-
ponit. Chriftin. praepofuit. Cum iftis facit Bynkersh. vter Rehd, GE B. 44
Vulgo: 4ui, abeft, et in fequentibus eft: offerenti. BR. 45 Hal. offe-
vat. Rehd. offerret. GE B. 46 Rehd. inferit: a. GER. 47 Hal. et
Vulg. foluerit, et quia. BR. Rehd. abfentis cuvatori foluerit et quia. G E B.
48 Hl exfltit. Vulg. exffiterit. BR. Rehd. vt Vulg. GEB. 49 Vulg.

golfunc.

41 Hal. libe-

ple
$d
tl
fol
qu.l'üq
"a
f üt
(ute
peterel
t
; u
diü'et,
Effets
Qu in.'
fit, t
pent
pl
"g
p

:
4

r
feredi
tifen.
mius 1
fit, me
an^
at
il
fotel
totide
m À
perit,.
pio ad
)

(von
tumqu:
i teus
vt Dol
"g

vx
li den
fnaneat
fue ?
& ibler,
üendo
Vietr,
iiferm
(b
D0) e

Buf
fl 1
lum Nj
Til
fs.
"ii
Ptf
hh [ DE]
"ls r
ts
m et n
Bitm Ra
E
Netih, G
&l diij
g,

eito
o
ti
à, Q
u
fl d
pl
n
n
yfrite
L
; liti-
g iO
at
st

r
j B

,gjeïïäf.
j Vü
PHa]' d
i, 18
. 7
« Pt
Ó Rehd-
'Ha]. ü
üäimv d
m
M
yi t
M*EB.
AL
ngïurzt.

.vieam. G EE.

PDIGESTORVM EIB XLVE.TIT. fiL | : s 977

petenti hereditatem reftituerit: debitores liberabuntur. $. ro.
Si decem aut hominem dari ftipulatus fuero, et dnos fide-
iuffores accepero, 'Citium et Maeuium, et Titius quinque
foluerit: non liberabitur *? prius quam Maeuius quoque
quinque foluat: quod fi Maeuius partem hominis foluerit,

vterque obligatus remanebit. $. 1I. Quiperpetua exceptione

fe tueri poteft, folutum repetit: et ideo non liberatur ^*.
Quare fi ex duobus reis promittendi alter pepigerit, ne ab eo
peteretur: quamuis foluerit, nihilo minus alterobligatus ma-
nebit 5?. ho '
XXXV. ArnrkENvs Vanvs ?? libro II. Digeftorum
a Paulo epitomatorum. Qv o» feruus ex peculio fuo credi-
diffet, aut depofuiffet: id ei, fiue veniffet, fiue manumiffus
eífet, recte folui poteft: nili aliqua caufa interciderit 54 ex
qua intellegi poffit 5?, inuito eo, cuius tum 1s ?6 feraus fuit-

fet, eifolui. Sed et fi quis dominicam pecuniatn ab eo fae-

neratus effet, fi permiffu domini feruus negotium dominicum
geffiffet, idem iuris eft 5* : videtur ** enim voluntate domini,
59 qui cum feruo negotium contraherent 99, et ab eo acci-
pere, et ei foluere. |
XXXVI. IvrraAwvs ?* libro I. ad Vrfeium Ferocem.
S1 pater meus praegnate vxore reliCcta decefferit, et ex caufa
hereditaria totum hoc, quod patri meo debitum fuiflet, pe-
tiffem: nihil me confumpfiffe *? quidam exiftimant: *^ fi nemo
natus fit, re&te me egilfe: quia in rerum natura verum fuif-

fet, me folum heredem fuiile. jlulianus notat: verius eft, me

eam 9* partem perdidiffe, pro *? qua heres fuiflem, antequam
certum fuiffet neminem nafci: aut quartam partem , quiatres

. pafci potuerunt 5?: aut fextam, quia quinque: nam et Ari-

ftoteles fcripfit $* quinque naíci poffe: quia vuluae mulierum

totidem receptacula habere poflunt $8; et effe mulierem Ro- .

mae Alexandrinam ab 9? Aegypto, quae quinque fimul pe-
perit, et tum habebat 79 incolumes: et hoc et ** in Aegy-
pto adfirmatum eftmihi. . i :
. XXXVII. Ip&w. "? libro II. ad Vrfeium Ferocem.
Qvocrikws vnus ex fideiufforibus füam partem foluiffet,
tamquam negotium reo zeífillet, perinde habendum elt, ac

*

(i reus ipfe vnius fideiuiloris partem foluiffet *?:. fed tamen

vt non ex forte decedat: fed ** is fideiuffor folus liberatur

15, cuius nomine folutio fa&ta fuerit *5.

XXXVIHI.. Arnricawvs libro VIL. Quaeftionum.

Cv « quis fibi aut Titio dari ftipulatus fit, magis effe ait, vt

ita demum recte Titio folui dicendum fit, fi in eodem ftatu
maneat, quo fuit, cum ftipulatio interponeretur: ceterum
fiue 77 in adoptionem, fiue in exilium ierit, vel aqua et igni
ei interdictum 79, vel feruus factus fit, non rete ei folui

-dicendum ??: tacite enim inefle haec conuentio ftipulationi

videtur, fi ineadem caufa maneat. $. r. Si debitorem meum
iufferim Titio foluere, deinde Titium vetuerim accipere, et

debitor ignorans foluerit: ita eum liberari exiftimauit ??, fi

mnon ea mente Titius nummos acceperit, vt eos lucretur:

poffumt.B R. Etiam Rehd. G Es. o Hal. liberatur. 51 Vulg. libe-
vabitur. BR. Etiam Rehd. GE. 52 Hal et Vulg. vemanebit. BR. Et-
iam Rehd. GEB. — $3 Hal.et Vulg. VLPIANV'S. &&. . 54 Hal. et Vulg.
intercidevet. Flor. fa&um : intercideret. 8 R. — Rehd. vt ifti. GE R. 55 Hal.
pofíet. 56 Rehd. tunc, loco: tum is. GEB. Etiam Hal. tuzuc, negle&o
T i$. 57 Kehd. effe. GEB. 58 Hal. videri. GEB. — 59 Hal. et Vulg.
praefigunt: eos. BR, Etiam Rehd. GEP. 6o Hal. contrabunt. GEB. — 6t
Hal. IDEM. GER. 62 Hanc vocem . non minus ac Florentina exhibent
omnes fcripti et editi, In Chriftin. fu erfcriptum : z. amififfe. Yn Barb. fc. ob-
ligationis. & R. Keliqui fcripti funt S. Cruc. L. M. Magl. Treuif. Bynkersh. Hal.
etiam et Rehd. habent: confump[iffe. GEB. 63 Vulg. praefigit: fed. B R.
Etiam Rehd. qui loco fequentis: fit, éxhibeti efj GEB. . 64 Hal. wotat,
et verius efl , eam partem. Kehd. ita fimiliter, nifi quod loco: eam, habeat:
65 In Rehd. pro, abeít. GEB. — 66 Hal. potuerint. — 67
Hal. Ariffotelem fcripfiffe. GE. 68 Hal. po(fint. 69'.Vulg. ex, loco:
db. B.R. 7o Hial. pepererit et tum babnerit. Rehd. peperit et tuim babebet

alioquin, quoniam furtum eorum fit- fa&urus, manfuros eos
deblgorls: et 1d.eo ohberationem quidem ipfo iure non poffe
contingere debitori, exceptione tamen ei fübcurri aequum
e.i'ï'e, fi paratus fl.t condictionem furtiuam, quam aduetfus Ti-
tium habet, mihi ** praeftare: ficuti feruatur, cum maritus
vxori donaturus, debitorem fuum iubeat foluere: namibiquo-
que, quia nummi mulieris non fiunt, debitorem non libe-
rari: fed exceptione eum aduerfus maritum tuendum effe, st
CONDICTIONEM, QVAM ADVERSVS MVLIEREM HÀ-
BET, PRAESTET: furti tamem actionem in propofito mihi
poft diuortium competituram, quando ?? mea interfit inter-
ceptos nummos non effe. $. 2. De peculio cum domino
aCctum eít, is ?? damnatus foluit: et fideiuffores pro feruo
acceptos liberari refpondit ?*^: eandem enim pecuniam in
plures caufas folui poffe, areumentum. ?? effe, quod, cum
iudicatum folui fatisdatum eft, et damnatus reus foluat 595,
non folum a£tione iudicati, fed etiam ex ftipulatu, et ipfe et
fideiuffores liberentur 97. Et magis fimile effe, quod. cum
pofífeffor hereditatis exiftimans fe heredem effe foluerit, he-
res non liberetur 59 : tunc enim propterea id euenire, quod
ille fno nomine indebitam pecuniam dando, repetitionem eius
haberet. $. 3. Qui hominem promifüit ??, [íi ftatuliberum
foluat: magis puto, non effe ex(peCctandam condicionem: fed
et creditoreni agere poffe, et illi condictionem competere:
quod fi interim condicio defecerit, liberatur ??, perinde at-
que fi quis pendente condicione foluit ?* per errorem, et ante
quam condiceret, condicio exftiterit. Illud nullo modo. dici
conueniet, fi mortuo Sticho condicio deficiat, liberari debi-
torem: quamuis, fi viuente eo defecerit, liberaretur ??:
quando ?? ifto cafu nullo tempore perfecte hominem meum
feceris: alioquin prope erit, vt, etiam fi eum feruum, in quo
. vfüsfruttus alienus eft, mihi folueris, isque vfufructu ma-
nente ?^ decefferit??, eafolutione liberatus ?9 videaris: quod
nullo modo probandum eft: ficuti fi communem foluiffes, is-
que deceffiffet. $. 4. Si quis pro ?* eo reuerfo fideiufferit,
qui, cum Reipublicae cauía abeffet ?* , actione qua liberatus .
fit, deinde annus praeterierit: an fideiuffor liberetur? quod
Iuliano non placebat: et quidem fi cum fideiuffore experiundi
poteftas non fuit: fed hoc cafu in ipfum fideiuflorem ex Edi-
€to actionem reftitui debere, quemadmodum in eum fideiuf-
forem, qui hominem promiífum occidit ??. $. 5. Qui pro
te apud Titium fideiufferat, pignus in fuam obligationem de-
dit: poft idem heredem te inftituit: quamuis ex fideiufforia
caufanon tenearis, nihilo minus tamen pignus obligatum ma-
. nebit: at fi idem alium fideiufforem dederit, atque ita here-
dem te inftituerit, reCtius exiftimari ait, fublata obligatione
eius, pro quo fideiuffum fit, eum quoque, qui fideiuflerit,
liberari. |
XXXIX. IpEgw libro VIIT. Quaeftionum. . Sx folutu-
rus pecuniam tibi, iufíu tuo fignatam eam apud nummularium,
quoad probaretur, depofueriin: tui periculi ^^* eam fore,
| | Me-

eos incolumes. GEB. 7Y Ap. Hal et Vulg. ét, abeft, BR. Etiam in Rehd.
GE B. 72 MHal fuliamus. GEB. — 773 Hal. et Rehd. foluat. G ER. 74
Rehd. inferit: et. GEB. 75 Mal. liberetur. GER. 76 Rehd. eft. GE B.
77 Wulg. inferit: jam. BR. — 778 Vulg. addit: efj BR. Etiam Rehd. GEE.
79 Rehd. addit: eff. GE B. 80 Hal. et Vulg. exiffimuui. BR. Rehd. vt
Flor. GEB. — &r InRehd. mibi, abeft. GEB. — 82 Vulg. quotiam. s R. Rehd.
quantum. GEB. — 83 Vulg. :d,loco: is.BR. 84 Rehd. refpondi.GEB. $85
Hal. argumento. GEB. — 86 Hal. foluit. GEE. — 87 Vulg. liberautur. BR. — 88
Rehd. liberatur. GE B. — 89 Hal. promiferat. — 9o Vulg. liberabitar. 8 R. .91
Rehd. foluerit. GEB. Etiam Hal, — 92 Hal.liberetur. GEKB. — 93 Vulg. quo-
niam. BR. 94 Ap. Hal. vfafrutfu manente, abfunt. Florentinam firmant Ba.
Gl. 4 dmoSávag Evi avvesóaue Tic xphreuc. BR. — Q5 Vulg. deceffifet. BR. — 96
Hal. et Vulg. liberari. B R. Etiam Rehd. GEB. 97 Gothofr. in nota: pro reo

iam reuerfo. v»/z. Edam Hal et Rehd. pro reo reuerfo. GER. 98. Hal.
abeffem. G E B. 99 Vulg. occiderit. BR — Ita et Hal, — 100 Hal inferit:
caufa.

978

Mela libro decimo fcribit: quod verum eft: cum eo tamen,
vt * illud maxime fpectetur, an per te fteterit, quo minus in
continenti probaretur: nam tunc perinde habendum erit, ac
ífi parato me foluere, tu ex aliqua caufa accipere nolles: in
ua fpecie non vtique femper tuum periculum erit: quid enim
1 inopportuno ? tempore vel locooptulerim ? His confequens
effe puto, vt, etiamfi et emptor nummos, et vendx.tor* mer;
cem , quod inuicem parum fidei haberent, depofuerint, et
nummi emptoris periculo fint: vtique fi ipfe eum, apud quem

deponerentur, elegerit: et nihilo minus merx * quoque,

quia emptio perfeéta fit. r
XL. Mancriauvs * libroTIT. Infitutionum. Sr pro
me quis foluerit creditori meo, licet ignorante me: adquiri-
tur mihi actio pigneraticia. Item fi quis foluerit legata, de-
bent difcedere legatarii de poffeffione: alioquin nafcitur ? he-
redi interdictum , vt eos deicere * poffit.
— XLI. PariNriaANvs ?libro T. de Adulteriis, REo
criminis poftulato, interim nihil prohibet reCte pecuniam a
debitoribus folui: alioquin plerique innocentium neceffario
fümptu egebunt. de : : |
XLIL Pavrvs libro III. de Adulteriis. SEp nec
illud prohibitum videtur, ne a reo creditori foluatur.
XLIIL VrPrAwvs ?libro IT. Regularum. Iw omni-
bus fpeciebus liberationum etiam *? acceffiones liberantur:
puta adpromiífores *', hypothecae, pignora: praeterquam
quod inter creditorem *? et adpromiffores *? confufione fa-
€ta reus non liberatur. .' |
XLIV. MancriaNvs **libro II. Regularum. Ixwnu-
merationibus aliquando euenit, vt una numeratione duae obli-
gationes tollantur vno momento. . Veluti fi quis pignus pro
debito vendiderit creditori: euenit enim, vt et *5 ex ven-
dito tollatur obligatio, et debiti *^. Item fi pupillo, qui

fine tutoris auctoritate mutuam pecuniam accepit, legatum

a creditore fuerit füb ea condicione, fi eam pecuniam nume-

rauerit, in duas caufas videri eum numeraffe:-et in debitum -

fuum, vtin Falcidiam heredi imputetur: et condicionis gra-
tia, vt legatum confequatur. ltem Íi vfusfructus pecuniae
mumeratae legatus fuerit, euenit, vt vna numeratione et **
liberetur heres ex teftamento, et ** obliget fibi legatarium.
Tantundem eft, et fi damnatus fuerit alicui vendere, vello-
care: nam vendendo, vellocando, etliberatur ex teftamento
heres, et obligat fibi legatarium.
XLV. VrPrAmwvs libro I. Refponforum Callippo re-
fpondit ^?». Ovanmvirs füipulanti vxori vir fpoponderit, di-
rempto matrimonio praedia, quae doti erant obligata , in fo-
lutum dare: tamen fatis effe, oiferri ^?9 dotis quantitatem.
$. 1. Idem Frontoni refpondit, perfeueranti tutori in tutelae

adminiftratione, licet capitis reo?* , potuiffe id quod pupillo

bona fide debetur, exfolui. u ;
XLVI. ManRciamwvs ?? libro III. Regularum. Sz1
quis aliam rem pro alia volenti foluerit, et euiCta fuerit res
?3: manet ?* priftina obligatio: ?? et fi pro parte fuerit eui-

canffa. GE B. I Rehd. cum tantum et illud. GÉB.-
opportuno. BR. "Taur. inoPortuuo. Kehd, vt ifti. GE B.
Rehd.et,abeft. GEB. — 4 Rehd.merces. GEB. — 5 Hal. et Vulg. MARCEL-
LVS.ERnz. Rehd. vt Flor. GE B. 6 Hal. mafcesur.. G E B. 7 Hal. deii-
cere. GE B. 8 Hal. MARTIANV'S. Vulg. IDEM. B&. Rehd. ut Vulg.
GEB. 9 Rehd. PAVLVS.GER. 10 Hal. et, loco: etiam. GEB, 11
Vide Averan. II. Interpr. Iur. 10. GEB.- I2 Hal. et Vulg. creditores. B R.
Rehd. vt Flor. G£ B. 13 Rehd. adpromifforem. G E B. I4 Vulg. MAR-
CELLVS.BR. 15 Ap. Hal. et Vulg. et, abeft. BR. Etiam in Rehd. GER.
I6 Van de Water mauult: et debitum, quem vid. II. Obf. 6. GEB. 17
Vulgo: et, abeft. BR. Vt et in Rehd. GE . 18 Vulg. inferit: vt. BR. Et-
iam Rehd. G E B. I9 Hal. hanc infcriptionem habet integram. n Rehd.
ifta verba: — Callippo refpondit abfunt, vt adeo omnino ad rubrum, quod, prae-
ter ICti nomen, in MSS. fere abeft, illa pertineant, fecus ac vifum recentio-
ribus editoribus. G E B. 20 Hal. et Vulg. offerre. BR. " Etiam Rehd. G ER.,
22 Vulg. MARCEL-

2, Hal. et Vulg. »ton
3 Ap. Hal. et in

21 Vulg. addit: pofiulato. BR. Etiam Rehd. Grs.

DIGESTORVM LIB. XLVI TIT. IIIL

7

repleatur.

.Rehd. GEs.

-

C&a, tamen pro folido obligatio durat: nam non accepiffet re
?^9 integra creditor, nifi pro folido eiusfieret, q$. r. Sedet
fi duos fundos, verbi gratia, pro debito dederit, euicto al-
tero fundo remanet integra obligatio: tunc ergo res pro re
foluta liberationem praeftat, cum pro folido facta eft fufci-
pientis, $. 2. Sed etfi quis per dolum pluris aeftimatum fun-
dum in folutum dederit, non liberatur ^* ; nifi id quod deeft,

XLVII. InEw libro IV. Regularum. Ix pupillo, cui
fine tutoris auctoritate folutum eft, fi quaeratur, quo tem-
porefit locupletior: tempus, quoagitur, infpicitur: et vt
?5 exceptio doli mali pofita ?? ei noceat, tempus, quo agi-
tüur, fpeCtatur. $. r. Plane, vt Scaeuola aiebat, etiamfi per--
ierit res ante litem conteítatam , interdum quafi locupletior fa-
&us ?? intellegitur: id eft, fi neceffariam fibi rem emit, quam
neceffario de fuo erat empturus: nam hoc ipfo quo ?* non
eft pauperior factus, locupletior eft, Sic et in filiofamilias
putabat Macedoniánum ceífare, fi in neceífarias caufas filius
mutuam pecuniam acceperit, et eam perdiderit.
. XLVIIL. MaARc&Errvs libro fingulari Refponforum.
TiTiA, cum propter dotem bona mariti poffideret, omnia
pro domina egit, reditus'exegit, et mouentia diftraxit: quaero,
an ea, quae ex re mariti percepit ?^*, in dotem ei reputari ?*
debeant? Marcellus refpondit, reputationem eius, quod pro-
poneretur, non iniquam videri: pro foluto enim magis haben-
dum eft ?*, quod ex ea ?? caufa mulier percepit ?*: fed fi
forte vfürarum quoque rationem arbiter dotis reciperandae ha-
bere debuerit, ita eft ?* computandum, vt ??, prout quidque
ad mulierem peruenit, non ?? ex (niuerfa fumma decedat:z
fed prius in eam quantitatem, quam vfurarum nomine mulie-
rem confequi oportebat ^? : quod non eft iniquum.
XLIX. Mancramwvs *! libro fingulari ad Hypothe-

cariam formulam. SorvTaAM pecuniam intellegimus vtique -

naturaliter, fi numerata fit creditori. Sed et fi iuíffu eius alii
foluitur, vel creditori eius, vel futuro debitori, vel etiam
^2 ei, cui donaturus erat: abfolui debet.
lutionem fi creditor habuerit, idem erit.. Tutori quoque fi
foluta fit pecunia, vel curatori, vel procuratort, vel cuilibet
fucceffori, vel feruo a&tori: proficiet ei *? folutio.
acceptum ^^ latum fit, quod ftipulationis nomine hypotheca

erat ^* obligata, vel/fine ftipulatione accepta fit *?: folu-

tionis quidem verbum non proficiet, fed fatisdationis fuf-
hat ** dpef RA M |
L. Pavrvslibro X. ad Sabinum. Sz, cum aurum
tibi promi(iffem ?^9, ignoranti, quafi aurum, aes foluerim:
non liberabor: fed nec repetam hoc quafi indebitum folutum,
quod ^*? íciens feci: petentem tamen te ?? aurum, exce-
ptione fümmouebo, fi non reddas aes, quod accepitti.
! LI. Ip&w libro IX. ad Edictum. DizsPENSATORIE,
qui ignorante debitore remotus eft ab actu, rectefoluitur: ex
voluntate enim domini ei foluitur, quam fi nefcit mutatam,
qui foluit, liberatur. |
LII.

LV'S. BR. 23 Ap. Hal. ves, abeft. GEB. — 24 Hal. et Vulg, vemanet.
BR. Rehd. vt Flor. GE R.
Rehd. GEB. 26 Gothofr. in nota: rem integram creditor. vulg. Etiam
2/7 Vulg. liberabitur. BR. Etiam Rchd. G E £. 28 Vulg.
aut fi exceptio. BR. Ita et Rehd. GEB. — 29 Hal et Vulg. oppofite. BR. Et-
iam Rehd. GE &. 30 Vulg. inferit: fi. BR. Rehd. fit. GEs. — 31 Hal.
et Vulg. 440d. BR. EtiamRehd. G E B. 32 Hal. perceperit. — 33 Rehd.
reputare. GEB. — 34 Hal.effe. G&B. — 35 Ap. Hal. ea, abeft. GEE. — 36
Hal. et Vulg. perceperit. BR. Etiam Rehd. GER. . 37 Hal effe. GEB. 38
Ap. Hal. vt, abeít. GER 39 Hal. peruenerit, non vt ex vniuer[a. G E B.
40 Hal oportebit. GEB. — 41 Vulg. MARCELLV'S. g g. Etiam KRehd. G E B.
42 ln Rehd. etiam, abeft, GEB. — 43 In Rehd. ei, abeft. GE R. — 44 Vulg.
accepto. BR. Etiam Rehd. GEB. — 45 Hal.fit. GEB. — 46 Ap. Hal. fit,

abeft. 4"7 Hal. proficit. GEn. 48 Flor. eft: promi[fiffei. G E B. 49
In Rehd. folutum , abeft, et loco: quod, elt: qui. GEB. 50 Ap. Hal.'lct
- Vuig.

Ratam quoque fo-

Quod fi

25 Hal. et Vulg. praefigunt: fed. BR. Etiam -

i

Y É
u
a

"
CO

al D

Ut,
maati

(
quisä*.

effl, il
"H
äem f
anpia
ln o
|
ferenti
r *
liberst
Qodici
tio 8
m d
condi
cum d
condtt
cfeditor
(um fec
MW hibi
Aiptnd
* ante
jn d
ef, &
I
dets fi
for coni
Coníttai
familias
tefé quo
tere velf
Dtideo f
i folon
Ütte, at a
N
hominem l

T. t i
peret, ür, H
GED, *52 |
lttty, o
ff hg jj
hh. fj
dl at t
8'1. lts abeiä
n ag j
thd. GEB.
thOFl'. in iota
( Gothog. ;
MEUITM
QU delero; j
Wil Go

8 "

1 ün.

deeü,

m DL
(«

RR
T m
RJU kan

&tl
la QUi
nq
Dot

^

Yaming

|
"
N

»
!

às fl

a,
i Ui
q
pur ?
^
jne mj
ve] &a
huoqu l"
quye Í |
) cortiel
! Qu
at
! Ht i

yis I
p ünt
rüm, a
TW
juitor: &
: mgtatat

L
;gy Dd
; , i

|

DIGESTORVM LIB. XLVL- TIT. IIL

LIL VrrraAwvs libbo XIV. ad Edictum. SaA-Tzrs-
FACTIO pro folutione eft. | |
-LHI. Garzvs libro V. ad Edictum prouinciale. Sor-
vERE pro ignorante et inuito cuique licet, cum fit iure ci-

uili conftitutum, licere etiam ignorantis inuitique meliorem |

condicionem facere. | o
LIV. Pavrvslibro LVI. ad Edictum. Sorvrro-
N1IS verbum pertinet ad omnem liberationem quoquo modo
faCtam : magisque ad fubftantiam obligationis refertur, quam

ad nummorum folutionem. .

LV. VrPiANVs libro LXI. ad Edictum. Q vx ficfol-
vit, vt reciperet *, non liberatur: quemadmodum non alie-
nantur nummi, quific dantur, vt recipiantur. — 5 dv
— LVI. PAvrvslibro fexagenfimo *fecundo*. ad. Edi-
&um. : Qv x mandat folui , ipfe videtur foluere. |

.LVIL. VrnPrawvslibro LXXVII. ad Edi&um;- | SIï :

quis ftipulatus fuerit decem in melle: folui quidem . mel pot-
eft, antequam ex ftipulatu agatur: fed fi femel aCtum fit, et
petita décem fuerint, amplius mel folui non poteft. $. r.
Ítem fi mihi aut Titio ftipulatus fuero dari, deinde petam,
amplius Titio folui non poteft: quamuis ante litem contefta-
tam poffet ??. -. Bo AE TON
LVIIL Inxwlibro LXXX. ad Edictum. . Sr quis of-
ferenti fe negotiis alienis bona fide foluerit, ?? quando libe-
retur ?*? Et aitIulianus, cum dominus ratum habuerit, tunc
liberari. :

Idem ait, antequam dominus haberet ratum ^^, an
condici ex ea caufa poífit? Et ait intereffe, qua mente folu-
tio facta effet: vtrüm, vt ftatim debitor liberetur ??, an vero
cum dominus ratum habuiffet. Priore cafu confeftim poffe
condici procuratori, et tunc demum extingui condictionem,
cum dominus ratum habuiffet: pofteriore tunc demum nafci
condictionem, cum dominus ratum non habuiffet, . $. .1. Si

creditor, cuius ignorantis procuratori folutum eft, adrogan-

*

- Hal. te, abeft. GEB.

dum fe dederit: fiue ratum habuit pater , rata folutio eft: fiue
non habuit ?*, repetere debitor poteft. $.:2. Et fi duo rei

"füipulandi funt, quorum alterius abfentis procuratori datum |

58 antequam 5? is ratum haberet, interim alterifolutum eft :
in pendenti eft pofterior folutio, ac prior: quippe incertum
efít, debitum an indebitum exegerit. :
LIX. Pavrvs libro Il. ad Plautium. Sr ita ftipu-
latusfin, wM1iH1 Av T Tiv10 DARE SPONDES? et debi-
tor conftituerit fe mihi foluturum: quamuis mihi competat de
conítituta $? aCtio, poteft adhuc adie&o foluere. " Etfi a filio-
familias mihi aut Titio ftipulatus fim , patrem poffe Titio fol-
uere quod in peculio eft: fcilicet fi fuo , non filii nomine fol-
uere velit. Dum enim adiecto foluitur, mihi folui videtur.
Et ideo fi indebitum adiecto folutum fit, ftipulatori poffe con-
dici Iulianus putat: vt nihil interfit, iubeam te 9* Titio fol-
uere, an ab initio ftipulatio ita concepta fit.
LX. Ipgw libro IV. ad Plautium. Is, qui alienum
hominem in folutum dedit 9^, vfucapto homine liberatur. -

Vulg. te, abeft. p z. Etiam in Rehd. GE z. 51 Gothofr. in nota: recu-
peret. vulg. Hal. Ya et Rehd. fuperícriptum tamen fyllabae: cw eft: al. ci.
GER. . 52 Hal. po[jit. 55 Vulg. inferit: quaeritur. BR. 54. Hal. i;-
bevatur.. GE B, 55 Rehd. ratum babuerit. GEB. | Eodemque modo Hal.
56 Rehd. libevavetur. GEB. 51 Hal. fiue babuerit pater vatum , fiue mon
babuevit, repetere. GEB. — 58 Rehd. datwum eff , et autequam. GEB. 59
Hial.ante tempus, quam is. GEB: —— ÓO Scilicet: pecumza. BR. 61 Ap.
62 Vulg. dederit. BR. — 63 Wulgo: Im perpetumm ,
abíunt. &R. Etiam in Rehd. GEE. 64 Hal. et Vulg. pecuniam. BR. Etiam
Rehd. GEE. 65 Vulg. exegerit. BR. 66 Hal. meo. GE B. 67 Go-
thofr. in nota: quia. vulgat. Flal. Ita et "Taur. in margine, vt et Rehd. GE .
68 Gothofr. innota: hoc. zulg. Hal. G B. 69 Hal. vt, loco: et, in fi-
ne: conflituatur, GE B. 7o Hal. quod mibi debet folui, foluis. V wlg. quod
mubi debeves foluere, foluis. BR. Rehd. vt Vulg. GEB. . 71 In Rehd. fi,
abeít. GE B. 72 MHal. et Vulg. dz'cenzgum. B R. 73 In Reh'd. vel , abeft.
GEB. 44 Gothefr, in nota; curatori , vulgat. Hal. Sed et Taur. habet.

979

. LXI. Inew libro V. ad Plautium.:.' Iw perpetuum 53
Qquotiens id, quod tibi debeam, ad te peruenit, et tibi ni-
hil abfit, nec quod folutum eft, repeti poffit, competit li-
beratio. - : ! AR
: LXII. Ingw libro VIII. ad Plautium. DisPENsA-
" TOREM meum teftamento liberum effe iuffi, et peculium ei
legaui: is poft mortem meam a debitoribus pecunias 9* exe-

| git: an heres meus retinere ex peculio eius, quod exegit 95,

poffit, quaeritur? Et fi quidem poft aditam hereditatem exe-
gerit pecuniam , dubitari non debet, quin de peculio eo 95
nomine retineri nihil debeat, qua 9* liber factus incipit de-
bere, fi liberantur folutione debitores. Cum vero ante adi-
tam hereditatem pecuniam accepit difpenfator, fi quidem libe-
rantur debitores ipfa folutione: non eft dubium,. quin de pe-
culio id retinendum fit: quia incipit debere hic 59 heredi quafi
negotiorum geftorum, vel mandati actione. . Si vero non li-
berantur, illa quaeftio eft, cum negotium m.eum gerens, a
debitoribus meis acceperis, deinde ego ratum non habuero,
et mox agere velim negotiorum geftorum actione: an vtili-
ter agam, fi caueam te indemnem futurum ? Quod quidem ego
non puto: nam fublata eft negotiorum geftorum actio,. eo
uod ratum non habui, et9? perhoc debitor mihi conftituitur.
LXIHL Ipxw libro IX. ad Plautium. . $1 debitor fit
ferui früctuarius, poteft is feruus per acceptilationem liberare
eum;: videbitur enim ex re eius adquirere: idem in pacto di-
cemus. ; I | E
LXIV. Ipnew libro XIV. ad Plautium. Cv iuffu
meo id, quod mihi debes *?, foluis creditori meo: et tu a
me, et ego acreditore meo liberor. | |
| LXV. Powrowivs libro L ex Plaütio. . Sr ** filia
furiofi a viro diuorterit, dictum *? eft, vel *? adgnato cura-
tore **^ voluntate filiae, velfiliae "^ confentiente adgnato
folui dotem. ;
^ LXVE. IngMw libro VI. ex Plautio "?, | Sz pupilli debi-
tor, iubente eo finetutoris au&toritate, pecuniam creditori e-
ius numerauit, pupillum quidem a creditore liberat, fed ipfe
manet *? obligatus, fed exceptione fe tueri poteft, Si autem.
debitor pupilli non fuerat, nec pupillo condicere poteft, qui
fine tutoris auctoritate non obligatur: neccreditori, cum quo
alterius iuffu contraxit: fed pupillus, in quantum locupletior

| fa&tus eft, vtpote debito liberatus, vtili aCtione tenebitur.

LXVII. MancErrvs libro XIII. Digeftorum. Srquis
duos homines promiferit, et Stichum foluerit: poterit, eius-
dem Stichi dominium poftea confecutus, dando ** liberari.
In nummis minor, vel prope nulla dubitatio eft: nam et apud
Alfenum Serüius *? eum, qui minus 9? a debitore fuo acci-
pere 5*, et liberare eum vellet, refpondit *^, pofíle faepius
aliquos 5* nummos accipiendo ab eo, eique retro dando, ac
rurfus accipiendo, id efficere: veluti fi centum debitorem de-
cem acceptis liberare creditor velit , vt, cum decem acceperit ,
! ea-

; |
cuvator E, et Rehd. curatori. GEB. 75 Ylor. filiae, vel, in fine verfus ex-
ciderant, fed repofita funt ab ordinaria manu, t recte. At in: filiae, quod
in textu erat, litera finalis e deleta eft per errorem. -Videtur corrector hanc
vocem voluiffe conftruere cum fequente: filia con[entiente. Sed omnes hic re-

/(Qe. BR. Efiam Hal. et Rehd. GEs. — 76 Erat Flor. ad Plautio, vt in L. 6y.
fupra de. vfufr. Videtur effe reponendum : ad Plautium, ex tot anterioribus
legibus. Sed verius eft, librarium hoc per errorem voluiffe, eundem tamen

fere finita voce errorem fuum animaduertiffe, et corrigendi animo, loco: . Plan-
tium , Ícripfiffe: — Plautio, praepofitione neutiquam emendata, Omnia enim
Pomponii fragmenta, eaque complura habent: ex Plautio, non: ad Plasiium,
excepta lege 49. de vfufr. Vide Auguftin. J. Emend. 6. zn fine et Lib. IV. c. 3.
in fiue. B R. 71 Hal.et Rehd. manebit. GEE. 78. Vulg. inferit: engm.
B R. 79 Vulg. addit: ait. BR. Etiam Rehd. GEP. $o Vulg. gu£
uummos. BR. Etiam Rehd. GEB. 81 Gothofr. in nota: acceperit.
vulgat. acciperet. Haloand. Rehd. vt Hal. GEm. 82 Vulgo: refpondit ,
abeit. GEs.. 83 Hal aliqwot. Vulg. ijej. bR. Rehd. vt Vulg. GE&.

LZZAZ24 $4

980 DIGESTORVM LIB. XLVI TIT. IIL

caufa ea accipere * recufauit, deinde debitor ea fine fua cul-
.pa *? perdiderit: doli mali ** exceptione poteft fe tueri,

eadem ei retro reddat, mox ab eo accipiat, ac nouiffime reti-
neat: etfi in dubitationem a quibusdam hoc male deducatur:
quod non poflit videri is, qui ita accepit **, vt et, a quo
accepit, retro reddat, foluiffe potius, quam deceffiffe ^^.
LXVIII. Inew libro XVI. Digeftorum. "^ SERVVS
decem dare iuffus ?* pupillo, et liber effe, i ?* heres fit pu-
pillus, fiue tantum condicio in eum gollata $9 fit: an abfeng
te quoque tutore, pupillo dando, libertatem cpi.lfeg?a.tur :
moüueris ?? comparatione condicionis, quae conftitit ?^* in fa-
€o, veluti s1 PVPILLO SERVIERIT, quae.potecihmple-
ri citra interuentum quoque tutoris: et quid, inquis ??, fi
euratorem habeat, etíi ?? furiofo dare iuffus fit? an curato-
ri dando liberetur ?*? et finge alicui fundum legatum, fi de-
diffet pupillo, furiofoue. Et fciendum eft, in omnibus iftis
cafibus tutori quidem, vel curatori vtiliter dependi: ipfis au-
tem, id eft, füriofo vel pupillo ,. non re&te perfolui, ne da-
tio ex illorum imbecillitate pereat: nec enim hoc egit tefta-
tor, vt, quoquo modo effet datum, expleta videretur ** con-
dicio. | | |
LXIX. Cgrsvslibro XXIV. Digeftorum. $1 homi-
nem, in quo vfusfructus alienus eft, vel qui erat pignori Ti-
tio obligatus, noxae dedifti : poterit is, cui condemnatus es,
tecum agere iudicati: nec exfpeCtabimus, vt creditor euin-
cat ?9: fed fi vfusfructus interierit, veldiffoluta fuerit pigno-
ris obligatio: exiftimo proceffuram liberationem. |
LXX. Ip£w libro XXVI. Digeftorum. Qvonp certa
die ?? promiffum eft, vel ftatim dari poteít: totum enim me-
dium tempus ad foluendum promiffori liberum relinqui intel-
legitür. — —— | : u
LXXI. InEw libro XXVIL Digeftorum, Cv decem

mihi autTitio dari ftipulatus, ?? quinque accipiam: reliquum

promiffor recte "Titio dabit. $. r. Si fideiuffor procuratori .

. creditoris foluit, et creditor poft tempus, quo liberari fide-
: juffor poterit ??, ratum habuit !??: tamen quia fideiuffor,

cum adhuc ex caufa fideiuffionis * teneretur, foluit, necre-

petere poteft, nec minus agere aduerfus reum mandati poteft,
quam fi tum ? praefenti dediffet. $. 2. Item fi ignorans cre-
ditor procuratori fuo folutum, feruo debitoris, filioue acce-
ptum fecerit, poftea autem refcierit ?, et ^ ratum habuerit:
éonfirmetur ? folutio: et quod acceptum * latum fit, nullius
momenti eft: et * contra fi ratum.non habuerit, quod acce-
tum fecerit, confirmatur. $. 3. Sed fi ignorans folutum,
ätem conteftatus eft, fi pendente iudicio ratum habuit 5, ab-

folui oportet illum, cum quo actum eft: fi ratum non habuit,.-

condemnari. ,
,LXXII. MancErrLvs?libro XX. Digeftorum. Qvz
decefn debet, i ea !? optulerit ** creditori, et ille fine iufta

$4 Hal et Vulg. acceperit. BR. Etiam Rehd. GEB. — 85 Gothofr. in nota:
dediffe. vulg. Hal. accepifle, Raffordus. decidiffe , Contius. Scripti codices

quinque, quot alii, habent: gediffee BR. Barb. Chriltin. S. Cruc. L. M. -

quibus adde Treuif. vt et Rehd. Magl. vt Flor. Hal. habet in margine:
alias,ceffife. GE B. — 86 Vulg. praefigit: Sz. & R. Etiam Rehd. GEz. — 87
Rehd. addit: efj. GEB. — 88 Vulg. fiue, loco: fi. BR. Etiam Rehd. GEE.
89 Hal. collocata. G E B. 9o Hal. smoneri fe. G EB. 91 Vulg, confiftit.
B R. 92 Hal. et Rehd. zuquit. GER. 93 Ap.Hal. et Vulg. fi, abeft.
BR. Vtetin Rehd. GER. 94 Rehd. lberatur. GEB. — 95 Vulg. videa-
tur. BR, — 96 Hal. vt creditor eum. vindicet. Rehd. vt creditor vinca., GE B.
97 Vulg. Quod in certum diem. BR. — Rehd. fimpliciter: Quod im diem. GE.
. 98 Vulg. flipulatus fim , fi quinque. BR. — Ita etiam Rehd. GEB, — 99 Vulg.
et Hal. potuerit. BR. — Rehd. vt Flor. GEz. — 100 Vulg. babuerit. BR. — 1
Hal. et Rehd. fideinfforis:. GEB. ^. 2 Rehd. fi tunc in praefenti. GE B. 2
Rehd. vem fcierit. G E B. 4 Hal. poflea autem , qzïam fcierit, vatum. GEB.
. Gothofr. in nota: confirmatur. vulg. Hal. GEB, 6 Hal. et Vulg. ac-
cepto. BR. Etiam Rehd. GE .
babuerit. 9 Vulg. MARTIANVS.BR. Etiam Rehd, GEB. !O Vulg.
eadem. & R. 11 Hal. obtulit. Rehd. detulerit. G E. 12, Rehd. recipere.
13 Vide Noodt. /. Obf. 16. BR. Et III. de Foen. et Vfur. 15. GER. 14
In Rehd. «ali;, abeft. GEE.

4 Ap. Hal. et, abeft. GEs. 8 Hal.

15 Vide Bynkersh. III. Obf. 4. in fine. BR.

$

quamquam aliquando interpellatus non foluerit *5: etenim
non eft aequum teneri *? pecunia amiffa: quia*? non tenere-
tur, fi creditor accipere voluiffet, Quare pro foluto id, in

|quo creditor acciþi)endo moram fecit **, oportet effe, Et
fane fi feruus erat in dote *?, eumque optulit ?? maritus, et

is feruus deceffit: aut nummos optulit, eosque non accipiente
muliere perdiderit ^* : ipfo iuredefinetteneri. $. r. ^^ Cum
Stichum mihi deberes, et in foluendo moram feciífes, fub
condicione eum promififti: ^* pendente ea Stichus deceffit:
videamus, an, quia nouari prior obligatio non poteft, petitio

| ferui competat ea, quae competeret, fi non interceffiffet ftipu-

latio? Sed in promptum ?* contradictio eft, debitorem ?5,
cum ftipulanti creditori füb condicione promifit ^*, non vi-
deri in folutione hominis ceffalffe:: nam verum eft, eum, qui
interpellatus dare noluit, offerentem poftea periculo liberari,
$. 2. Sed quid, fi ignorante debitore ab alio creditor eum fti-
pulatus eft ? Hic quoque exiftimandus eft periculo debitor li-
beratus ^* , quemadmodum íi quolibet nomine eius feruum

offerente, ftipulator accipere noluiffet. $. 3. Idem refpon-.

(üum eft, fi quis, cnm fubreptus fibi feruus effet, fub condi-
cione ftipulatus fuerit, quidquid furem dare facere oportet :
nam et ?? fur condictione liberatur ?^?, fi dominus oblatum

Ífibi accipere noluit: fi tamen, cum in prouincia forte feruus

effet, intercefferit ftipulatio: et finge, prius quam faculta-

tem eius nancifceretur fur, vel promiífor, deceffiffe * feruum -

39* non poterit rationi, quam fuprareddidimus, locus effe *:
non enim optuliffe eum propter abfentiam intellegi. poteft.
$. 4. Stichum aut Pamphilum ftipulatus fum, cum eífet meus
Pamphilus: nec fi meus effe defierit, liberabitur promiffor
Pamphilum dando: neutrum enim videtur in Pamphilo ho-

| mine conftitiffe, nec obligatio, nec folutio. . Sed ei, quiho-

miner dari ftipulatus eft, vnum etiam ex his, qui tunc fti-
pulatori feruierant 3* , dando promiffor liberatur ??: vi qui-

| dem ipfa et hic ex his dari ítipulatus eft, qui eius non erat'

??: fingamus ita fipulatum, HOMINEM EX HIS QVOS
SEMPRONIVS RELIQVIT, DARE SPONDES? cum tres
Sempronius reliquiffet, eorumque aliquem ftipulatoris fuiffe:
num ?^ mortuis duobus, qui alterius erant, fupererit vlla ?*
obligatio, ?? videamus? et magis eft, deficere ftipulationem:
nifi ante mortem duorum defierit effe reliquus feruus ftipula-
toris. $. 5. Qui hominem debebat, Stichum, cui libertas
ex caufa fideicommiffi praeftanda eft, foluit , non videtur li-
beratus ?* : nam vel minus hic ferüuüm dedit, quam ille, qui

feruum ?* nondum noxa folutum. . Num ergo et fi vifpellio- -

nem

I6 Rehd. inferit: emm. GER. 17 Hal.4qa4 GE2. 18 Vulg. fecerit. BR.
I9 Hal et Rehd, z« dotem. GERB. 20 Vulg. obtulerit, et: decejjerit, et
rurfus: obtulerit. B R. 21 Hal. perdidit. GE B. 22, Hal, et Vulg. prae-
figant: S;,BR, Etiam Rehd. G ER. 23 Hal. et Vulg. praefigunt: et. BR.
24 Gothofr. in nóta: in promptu. vulgat. Haloand. Kta et Rehd. GEB. — 25
Vulg. debitor enim, et in fequentibus: videtur, loco: videri.BR. [ta et
Rehd. videtur , tamen ex: videri, factum. GER. 26 Vulg. promiferit. B R.
27 Hal. addit: effe. GE &. 28 Hal. etiam. GEB. 29 Vulg. liberabitar.
BR. Etiam Rehd. GEz. —— 30 Haec inclufa Flor. afterifcis poterant. abeffe.
Ita ait Contius. Et reuera in fuo libro abeffe teftatur Charondas. — Adfunt ta-
men in ommnibus editis. Scriptos non confului. BR. Adíunt in Hal. et inRehd.
GEB. 31 Vulg. flipulatoris ferui evant. B R. Ita quoque Rehd. GEB. — 32
Rehd. liberabitur. G E B. 33 Hal. promiffor liberatur vi quidem ipfa. at fi ex
bis davi flipulatus efl, quieius nom erant. — Vulg. promiffor liberabitur , vi qui-
dem ipfa: ac fi is davi flipulatus effet , qui ezus nou evat. B R. Rehd. vt Vulg.
nifi quod loco: effet, habeat: eff. G E. 34 Rehd. am uunc, loco: num.
BR. 35 Halet Rehd. la. GEB. — 36 Rehd. inferit: aummow. GEB. — 57
Gothofr. in nota: liberatus, fimilique modo fi foluerit feruuum, qui noxa folu-
tus non eft, non liberabitür: item qui hominem noxae deditum foluit, non
liberabitur: nam vel minus etc. vulg. Hal, Xlaec.etiam inferit Rehd. vbi ta-
men in vltimis eft: mam et miuus. GEB.

. 89

38 Rehd. inferit: dedit. GEB. -

lu
(at
pri(
p
f

pti
)
lera

s
C
Cele
w
QOl
fet,
,

a(l

ttlqu
Thert

d
éli
n
ptu
(Qm;

Wiltet

m

m*
Q0f f
UDNI,

1 wl
Tet ney
promuit
iib l-
tot f
: Yi QU
wxqerat:
i Qrot

PETN
eum (

D
fem

figrit
uijnt; *
ng, pm'
yt; dH
( 5
T u "
yiri
'. j
Emf ;bflïf-
Mant t
,erinRChd'
g. 9
p
i, 01
)u
| lo u
T.
Gjïjü fj

DIGESTORVM LIB. LXVI. TIT. lII." | | 981

nem *? , autalias turpem dederit hominem , idem fit2 Et fane
datum negare non poffumus. — Sed 4? differt haec fpecies a
prioribus: habet enim feruum, qui eiauferri non poffit. $. 6.
Promiffor ferui eum debet hominem foluere, quem, fi velit
ftipulator, poffit ad libertatem perducere.
LXXIII. InEM libro trigenfimo * primo* Digeftorum.
Os triginta nummos ^** pecuniae creditae, fideiufforem in
viginti dedi,et pignus *indecem:* ^*?exvenditione autem *?
pignoris creditor decem confecutus eft: vtrum ex vniuerfitate
id decedit ^*, vt quidam putant, ^*?Íiin foluendis decem
nihil debitor dixiffet: an, ficut ego puto, in totis decem fide-
iuffori contingit ^* liberatio ? quia hoc ** dicendo potuit hoc
^8 efficere debitor, vt vbi non dixit, id potius foluturum ?? exi-
ftimetür, quod fatisdato debeatur *?? Magis tamen exiftimo
licui?e creditori in id, quod folus debebat reus, accepto re-
lene hod | ppT il
LXXIV. MoprsTiNvs libro III. Regularum. Ip,

quod poenae nomine a debitore exactum eít, lucro debet ?^ .

cedere creditoris. - - "
— LXXV. Ipnew libro VIII. Regularum. Srcv- acce-
ptilatio in eum diem praecedentes peremit *? aCtiones, ita et
confufio: nam fi debitor heres creditori exftiterit , confufio
hereditatis peremit petitionis ?* aCtionem. ^' —
LXXVI. InEgM libro VI. Refponforum. MonptsTi-
Nvs refpondit, fi poft folutum fine vllo paCcto omne, quod ex
caufa tutelae debeatur ??, aCtiones poft aliquod interuallum

ceffae fint: nihil ea ceffione aCctum ?9, cum nulla actio fu-

perfuerit: quod fi ante folutionem hoc factum eft, vel cum
conueniffet, vt mandarentur attiones, tuünc folutio facta ef-
fet, ?* mandatum fubíecutüm eft: faluas effe mandatas actio-
nes, cum nouiffimo quoque cafu pretium magis mandatarum

aCtionum folutum, quam a€tio, quae fuit, perenpta videatur.

LXXVIL Ip&w libro VII. Pandectarum — Iw liberto
antiquior contraéctus operarum eífe non poteft, fine quo ?*
libertas ei data non effet. CR vl s
LXXVIIL Iavorrewvs ?? libro XI. ex Caffio. S1

alieni nummi infício vel inuito domino foluti fünt, manent

eius, cuius fuerunt: $? fi mixti ** effent, ita *t difcerni 9?

non poffent 5?, eius fieri, qui accepit, in libüis Gaii fcri-
ptum eft: ita vt aCctio domino cum eo, qui dediffet, furti
competeret. OM LUE FUA « k
LXXIX. IpEM libro X. Epiftularum. €^PEcvNrIAM
$5, quam mihi debes, aut aliam rem, Ífi in confpeCtu meo
ponere te iubeam: efficitur, vt et tu. ftatim libereris, et mea
effe incipiat: nam tum quod a nullo corporaliter eius rei pof-
feffio detineretur $9, adquifita mihi, et ^" quodammodo manu
longa tradita exiftimanda eft. — F Hs [
LXXX. PowPowutrvs libro IV. ad Quintum Mucium.
PRovrquidque contra&um 9? eft, ita et folui debet: vt ^*,

39 Taur. hic habet: bispellionem. Num maiorem literam ftudio neglexerit, non
dixerim. Rehd. vefpellionem. G E5. Hal. vefpillouem. — 40 Tur. poffumuSed.
GEB. . 41 Hal.et Rehd. agreos, loco: mamnosW. GEB. — 4 Vulg. praefi-
git: et. BR. Etiam Rehd. GEE. 43 Vulgo: autem , abet. pag. Etiam
in Rehd. G E. 44 Hal. decedat. GEB. —— 45 Hal. praefigit : ac. G E E.
46 Hal. coutigerit. Vulg. contingat. BR. Rehd. vtFlor. GE s. — 47 Vulgo:
boc, abe(t. p&. Etiam in Rehd. GEP. — 48 Ap. Hal. boc, abeft. GEÉ- — 49
Hal. et Vulg. folutum. B R. Etiam Rehd. GEs. —— 50 Hal. debebatur. GE
51 Vulg. ferre. BR. Etian Rehd. GER. 52 Hal. et Rehd. debere. GE R.
53 Hal. et Vulg. perimit, et mox iterum. BR. Etiam Rehd. vtroque in loco.
G E B. 4 Vulg. petitoris.BR. 55 Hal.et Rehd. debebatur. G EB. 56
Hal. addit: effe, Rehd. eff. GEB. 57 Hal praefigit: et, omiffo fequen-
ti: efl. GE B. 58 Vulg. fine quibus, BR. — Etiam. Rehd. GEB. . 59 H.al.'
IABOLENVS, GE2. X 60 Rehd. praefigit: Sed. GEB. 61 Hal. mifli
alüs e(femt. GEB. — 62, Hal. decerui. GEB. — 63 Rehd. poffint. GEB. 64.
Hal. fequens: Si, hicin fronte collocat. GEn. —— 65 Vide ad P. l.. Noodt.
1l. Probab. 6. n. j. BR. 66 Hal, et Vulg. detinetur. BR. Ettam Rehd.

Ed g. 67 Rehd. mibi eft , etiam. quodammodo. G E . 68 Vulg. quisque

«onitadui. BR. Etiam Rehd. Ga . — 69 Vulg. velut, BR. Rehd. velut

cüm re contraxerimus *?, re folui debet: veluti cum mu-
tüum dedimus, vt retro pecuniae tantundem folui debeat. Et
cum verbis aliquid contraximus, vel re vel verbis obligatio
folui debeat **: verbis, veluti cum acceptum promiffori fit :
re, veluti cum foluit, quod promifit. Aeque cum emptio vel
7? venditio, vel*? locatio contra&ta eft, quoniam confenfu nu-
do contrahi poteft, etiam ** diffen(u contrario diffolui poteft,
LXXXI. Ipnxw libro VI. ad Quintum Mucium. Sr iti-
pulatus fim *5 mihi aut Titio dari, fi Titius decefferit, he-
redi eius foluere non poteris, $. 1. Si lancem depofuerit
apud me Titius, et pluribus heredibus relictis decefferit: fi
pats heredum me interpellet, optimum quidem effe, fi Prae-
tor aditus iuíffiffet me parti heredum eam lancem tradere:
quo cafu depofiti me reliquis coheredibus non teneri: fed etíi
fine Praetore fine dolo malo hoc fecero, liberabor: aut *5,
quod verius eft, non incidam in obligationem: optimum au-
tem eft, id per Magiftratum facere. -
LXXXII. PRocvrvs libroV. Epiftularum. Sr, cum

| Cornelius fnndum fuum, nomine Seiae, viro eius doti dedif-

fet, nec de eo ** reddendo quicquam cauiffet, fecit 75, vtin-
ter fe vir et Seia pacifcerentur, vt diuortio facto is fundus
Cornelio redderetur: non puto diuortio facto virum vetante
Seia eum fundum Cornelio tuto ?? redditurum effe: ficnti fi,
cum pactum conuentum nullum interceffiffet, diuortio faCto
mulier iuffit 5? eum fundum Cornelio reddi, deinde, ante-
quam redderetur, vetuiffet, non tuto redderetur: fed fi, ante-
quam Seia vetaret, Cornelio eum fundum reddidiffet, nec cau-
fam habuiffet exiftimandi 9* id inuita Seia faCturum effe, nec
1elius nec aequius effe exiftimarem eum fundum Seiae reddi,
LXXXIIL Pow»ronurvs libro XIV. ex Variis lectio-
nibus. Situo feruo credidero, eumque redemero , etis ma-
numifífus mihi foluerit: non repetet. - | :
. . LXXXIV. Pnocvrvs libro VII. Epiftularum. Ecar-
sT1 de peculio ferui nomine cüm domino: non effe liberatos
fideiuffores eius refpondit ??: atífi idem feruus ex peculio
füo, permiffa adminiftratione ?? peculii, nummos foluiffet: li-
beratos effe fideiuffores eius ?^ recte legifti. :
LXXXV. CarrisTRATVs libro I. Edicti monitorii,
Soripv M non foluitur, non minus quantitate, quam die.
LXXXVI. Pavrvs libro VIII, ad Edictum. Hooc
iure vtimur, vt litis procuratori non recte foluatur: nam et
85 abfurdum eft, cui 5* iudicati aCtio non datur, eiante rem
iudicatam . folui poffe: fi tamen ad hoc datus fit, vt et folui
8* poffit, foluendo eo ?* liberabitur.. |
LXXXVII. Cersvs libro XX. Digeftorum. Qvop-
LIBET debitum folutum a procuratore meo, non repeto:
quoniam, cum quis procuratorem omnium rerum fuarun? con-
ftituit, id quoque mandare videtur, vt creditoribus fuis pe-
cuniam

vt, tanquam vtraque le&ione recepta, nifi .ma.lis vb veluti, ex fequentibus huc
ir'repiïife.- Sane illo pofteriore loco: veluti , in Rehd. ftbcft, vna cum fequen-
tibus omnibus, vsque ad verba: cum verbis aliquid. —Nempe librarius a voce:
" debet, ad illa: debeat et, oculis aberrauit. G E B. 40 Hal. et Vulg. coutra-
ximus.BR. Rehd.vtFlor. GER. 7Y Hal. (?elget. 72 Vulgo: vel, abeft.
BR. Etiam in Rehd. GE E. 73 Cod. Chriftin. et. Sed vt Flor. Barb. et
S. Cruc. L B R. Et ita quoque Rehd. GEB. — 74 Hal. et, loco: etigm. — 75
Hal. et Vulg. fum. BR. Etiam Rehd. GEB. 76 Erat quondam Flor. az-
tem. B R. 71 Vulg. inferit: fibi, BR. Etiam Rehd. GER. 78 Hal. et
Vulg. effecit. B R. - Et ita quoque Rehd. GEB. — 79 Ap. Hal. et Vulg. zuto,
| abeft. B&.. In Rehd. eft: titio, fub quo: tuto, latere videtur, GEB.. — 80
Hal. et Vulg. zffiffet. 81 Hal. inferit: fe, .quod et Vulg. facit poft: Se-
iz. BR. Rehd. vt Vulg. GEB. — 82 Gothofr. in nota: refpondeo. Hal. GEB.
83 Vulg. inferit: ezus. B R. Etiam Rehd. GEB. — 84 Rehd. e, loc.o.: eius,
G EB. $5 Vulgo: et, abeft. BR. $6 Rehd.cum , loco: cui, diftin&io-
nis figno, quod eft poft : datur , pofc fequexns: ei, collogato, GEB, $87 Ha.l.
vt folni ei poffit. Scd et Flor. 75 e; 1nter verfus eft adícriptum. B R. Et hoc mo-
do fere habet Rehd. vt folui et ei poffit. GEB. $8 Lego cum Vulg. Nor,

Zz22222 9 ce-
k :

982 DIGESTORVM. LIB.

cuniam foluat ?? : neque poftea expeCtandum eít, vt ratum
habeat. o | dU E |
n LXXXVIIIL. ScAEgvora libro V. Digeftorum. . F1-
LIAE inteftato patri heredis negotia mater geffit, et res ven-
dendas per argentarios dedit, idque ipfum ?? codice ** con-
Ífcriptum eft: argentarii vniuerfüm redactum ?? venditionis
foluerunt: et poft folutionem nouem fere annis, quidquid
agendum erat, nomine pupillae mater egit, eamque marito
nuptum ?? collocauit, et res ei tradidit. ^Quaefitum elt, an
puella eum argentariis aliquam actionem habet ?^: quando
?5 non ipfa ftipulata fit pretium rerum, quae in venditione
?5 datae funt, fed mater? Refpondit, fi de eo quaereretur, an
iure ea folutione argentarii liberati effent: refponderi ?* iure
liberatos. |Claudius: fubeft enim illa ?5 ex iurisdictione pen-
dens quaeftio, an pretia rerum, quae fciebant eífe pupillae,
bona fide foluiffe videantur matri, quae ius adminiftrationis
non habebat? ideoque ??, fi.hoc fciebant, non liberantur:
fcilicet fi mater foluendo non fit. FT
LXXXIX. Ipn&w libro XXIX. Digeftorum, '?9 Ex
luribus caufis et chirographis creditor ita cauit: TriTivs
AEVIVS DICO ME ACCEPISSE, ET HABERE, ET
ACCEPTO * TvLIiSSE A Ga:o0 Trivr:0 RELIOVVM
OMNE, RATIONE POSITA^ EIVS PECVNIAE, QVAM
MIHI 5TICHVS GaAii TrTi1 SERVVS CAVERAT ?.
Quaefitum eft, an ex ceteris chirographis, ^quae non Sti-

chus cauit, fed ipfe debitor, integra manet ? actio * ex . re- .

liquis chirographis per ipfüm debitorem cautis * ? Refpondit,
eam folam obligationem diffolutam, ex qua folutum propone-
retur. $. r. Lucius Titius ex duobus chirographis, quibus
quadringenta ei a Seio debebantur, altero centum, -*altero
trecentum ? *, fcripfit Seio, vt vnius chirographi centum per
Maeuium et Septicium fibi mitterentur. Quaero, anSeius, fi
, Maeuio et Septicio ex trecentum quoque foluiffe fe dicat, li-
beratus fit? Refpondit, fi nec mandauit, vt ex trecentum fol-
ueretur ?, nec folutum ratum habuit, non effe liberatum.
$. 2. Lucius Titius duabus ftipulationibus, vna quindecim
fub vfuris maioribus, altera viginti fub vfuris leuioribus, Se.

ium eadem die obligauit, ita vt viginti prius foluerentur, id :

eft, idibus Septembribus: debitor poft diem vtriusque ftipu-
lationis cedentem, foluit viginti fex: neque dictum eft ab al-

tero, pro qua füpulatione folueretur *?. Quaero, an, quod.

folutum eft, eam füpulationem exonerauerit **, cuius dies
ante ceffit, id eft, vt viginti fortis foluta videantur, et in vfu-
ras eorum fex data? Refpondit, magis id accipi, ex *? vfu effe.
XC. Ingw libro XXVI. Digeftorum. Fririzvs, qui
adminiftrabat vt heres paterna bona, pecuniam ex his Sem-
pronio mutuam dedit, et eandem particulatim recepit *3: de-
inde fe abftinuit, quia minor annis erat, ab ea hereditate.

ceterisque: foluendo ej. BR. Etiam cum Rehd. GEz. ^ $89 Hal. pecumia fol-
zatur, G E B. 9o Rehd.inferit: 2u. GE B. — 9t Vulg, zu codice rationum.
BR. — 92 Vulg. inferit: pretium. Tu vide Bynkersh. /.' Obf. vlt. et Duker.
ad Opufc. de Latin. Vet. ICt. p. 391. BR. Rehd. vt Vulg. GER. - 95 Vulg.
"uptui. BR. Etiam Rehd. GERE. 94 Hal. babeat. ^ 95 Hal et Vulg.
quoniai. BR. Etiam Rehd. GE z. 96 Hal.et Vulg. venditionem. BR. Rehd.
vt Flor. GEB. 97 Vulg. refpondendum. B. 98 In Rehd. z//a, abeft.
GER. 99 Kehd. ideo, fine: que. GER. IOO Vulg. praefigit: Sj. BR.
Etiam Rehd. GEn. I Hal. acceptum. GEE. 2 Mal. et Rehd. pofl va-
tionem propofitam. GEB. —— 3 Flor. fa&um: caueret , quod ab omnibus fpre-
tum. B R. 4 Kehd. praefigit: in. GER. 5 MHal, et Vulg. mamneat. BR.
— Rehd. vt Flor. GE R. 6 Vulg. inferit: zd efl. BR. 7 Ap. Hal. ex reli-
quis c. p. i. d. Cautis, abfunt. GEBR. 8 Hal. et Vulg. trecenïa, et in fe-

quentibus bis: trecemtis. BR. Et ita quoque Rehd. GE B. 9 Vulg. folueren-
tuv. BR.. 10 Kehd, foluerentur. GEB..—. 11 Vulg. exoneret. BR. Etiam Rehd.
GEB, 12 Rehd.;m, loco: ex. GEB. 15 Vulg. accepit. B R. Etiam Rehd.
GEB. IA4 Hal. et Vulg. babeat. BR. Etiam Rehd. G E B. 15 Hal inferit: Zam.
G EB. I6 Vulg.IDEM. Ez. Etiam Rehd. GEB. — 17 Gothofr. in notà: ab.
folui. vulgat. Haloand, Ya etRehd. GEs.— 18 Ha]. et Vulg. hic, et mox ite-
19 Hal. inferit; alium.

rum: et, loco: etiag. BR. Etiam Rehd. G.

| GEE. 20 Hd. inferit: iam. G E B.

tün lberum. Sed Bafil. z 8pov éAev3eguOzcópevoy. B R.

34 Hal. debestur. GEB.
BR. 37 Hal.et Vulg. pofjt. BR. Etiam Rehd. GER. — 38 Hal. et Rehd.
praefigunt: am. G EB.
negationem huc transferunt. GEB. — 41 In Rehd. et, abeft. GER. 42

XLYT. TIT--^L.; HI.

"Quaefitum eft, curator bonorüm patris conftitutus an. aduer-

fus Sempronium vtilem a&tionem habet **^? Refpondit; nihil
proponi, curnon is, qui foluiffet id, quod mutuum *? ita ac-
ceperat, liberatus effet. -
XCI. LAngo *? libro VI. Pithanon a Paulo epitoma-
torum, $: debitor tuus non vult a te liberari, et ptaefens
eft: non poteft inuitüs a te folui *?, . Paulus: immo debito«
rem tuum etiam *? praefentem , etiam inuitum, liberare ita
poteris, fupponendo *?, a quo debitum nouandi caufa ?? fii.

puleris: quod etiam fi acceptum non feceris, tamen ftatim,
quod ad te attinet, res peribit: nam et petentem te doli mali

praefcriptio excludet. |
. *-XCII. Powprourvs libro IX. Epiftularum, | Sx mihi
alienum Seruum dari ?* promiferis, autteftamento dare iuf-
fus fueris, isque ferius, antequam per te ftaret, quo minus
dares, a domino manumiflus fit: haec manumiffio morti fimi-

lis fit ^*^: fi autem deceffiffet, non tenearis ??. $. r. Sedet.
fi quis feruun? ?^, quem dari ?5 promifit, heres. a domino
fcriptus ftatuliberum ?5 dederit, liberatur ?7?,. |

XCIII. Scagvora libro fingulari Quaeftionum «publi-

ce trä&atayum. $1 duorei fint ftipulandi, et alter alterum he-
redem fcripfit ?^*, videndum, an confundatur oblicatio? 2?
Placet non confuündi. |Quo ?? bonum eft hoc ?* dicere2

Quod fi intendat dari ?? fibi oportere, vel ideo dari oportet.

?* ipfi, quod heres exftitit: vel ideo, quod proprio nomine

.ei deberetur ?*: atquin ?? magna eft huius rei differentiaz

nam fi alter ex reis pa&ti conuenti temporali exceptione füm-
moueri poterit, intererit, is qui heres exftitit 55, vtrumne fuo
nomine, an hereditario experiatur: vt ita poífis 3* animad-

-uertere, 39exceptionilocusfit, necne, $. r. Item fi duo rei

fint promittendi,. et alter alterum heredem fcripfit 3?: ^9
confunditur obligetio. . $. 2. Sed et ^* fi reus heredem fide-
iufforem fcripferit , (non ^?) confunditur obligatio: et quaft
generale quid retinendum eft, vt, vbi ei obligationi, quae fe-
quellae locum optinet, principalis accedit; confufa fit obli-
gatio: quotiens ^?: duae fint principales , altera alteri potius
adicitur ** a aCtionem , quam confufionem parere ^5. . $. 3.
Quid'ergo fi fideiuffor reum heredem fcripferit? confunde-

tur obligatio fecundum Sabini fententiam , licet Proculus dif- !

fentiat. dv i
XCIV. PAPrNrIANvs ^? libro VIII. Quaeftionum:
$11s cui numnos debitorfoluit alienos, nummis integris per-
gat petere quod fibi debeatur, nec offerat quod accepit: ex-

ceptione doli fümmouebitur. $.. 1. Sin autem communes
nummos credam, autíoluam, confeftim pro parte mea nafce-

tur et actio, etliberatio: fiuein fingulis nummis communio-

nem pro indiufo quis effe intellegat, fiue in pecunia non

: j 4651 Core

2I Hal. et Vulg. dare. £R.. Etiam
23 Hal tenereris$. GERB. 24.
26 Hal. fla-
27 Hal. liberabi-
tur. GEB. — 28 Hal. feripferit. — 29 Rehd. praefigit:et. GEB. — 50 Hal.
et Vulg. Quod. 8R. Etiam Rehd.GEE. . 31 Vulgo: Poc, abeft. BR. — 32
Rehd. dare. GEB. —— 33 Rehd. vel ideo fibi inteudat dari oportere 2pfi. GE B.
55 Taur. aDauin, GE R. 36 Vulg. exfiterit.

Rehd. GER. 22 Rehd. efi. GER.
Rehd. addit: alienzm.G E. 25 Hal..et Vulg. dare. B R.

39 Hal. fcripferit. — .40 Hal. et Rehd. fequentem

Gothofr. in nota:; Haec negatio in Vulgata deeft, et Haloandri editione.
eam etiam reiicit Cuiac. XI. Obferm. 34. in fiue. E quinque MSS. Chriftin.
habeti wom coufuudituv. Yn Barb. eft in margine: al mou: quod mom effp.
quod iuterpretor: Pifit, BR. Reliqua tria fünt S. Cruc. I. II. et Magl. quibus

. adde Dynkersh. Rehd. vt iam dictum, negatione hic caret. GER. 43 Hal. et

Vulg. quoties vero. BR. — 44 Hal. adiici. Vulg. adiiciaiur. B. In Rehd. fuit z
ad.a.c'.tio'ne, et fa&um : . adieclionem , et fuperícriptum : , à/. ad a&ionem. GEB.
45 Gothofr. in nota: pariat. vw/g. parere videatur. Hal GER. 46 Rehd.

o
qien
g
hii
g
12
g
an!
eau
,
Ro
em
(oio
petitig
s
hi
jr eum
ptïonis
t
(n'
d
er i
frgi,
A

$?05
6 m

. enm

fols ;
uilori
p p
em de
yit,
g
peitus
n
tofo
iil
p
(eiit
fum do
fieiu
fede da
tnt/tnd
t^ d

MW
A
Ms
Vs u
fett ,
$ Cnc [
lts y
q füpra: ,
jetttiog
Gotofr. t
3 fric
G
um
u
Fb ii
Htl fors
Uitis 6
ï:m Mi,
Wi ny
RM'GEB

t
* nl
m
ilni.
Ndd
T

n
m l
"E
"?
gt
m
T
QY
ais

qu

Eram
»
1. r
jl*
i Hal.
GEb
d
It

entu

il
IU

- PAVLVS. Gxz.

DIGESTORVM LIB. XLVIL TIT. III.

corpora cogitet *7,fed quantitatem, $. 9. Sed et fi fideiuffor
alienos nummos in caufam fideiuffionis dedit , confumptis his,

qmandati agere poteft: et ideo fi eam pecuniam foluat, quam
.fübripuerat, mandati aget, poftquam furti *9 , vel ex caufa

condictionis praeftiterit. $. 3. Fauius *? Ianuarius Papiniano
falutem. Cum 'Titius Gaio Seio deberet ex caufía fideicom-
miíffi certam quantitatem ??, et tantundem eidem ex alia caufa,
quae peti quidem non poterat, ex folutioneautem petitionem
51 gon praeftat '??: Titii feruus aCtor abfente domino foluit
eam fummam quae efficeret ?? ad quantitatem vnius debiti :
cautumque eft ei folutum ex vniuerfo credito ?^. — Quaero,
id, quod folutum eft, in quam caufam acceptum videtur ?? ?
Refpondi, fi quidem Titio Seius ita cauiffet, vt fibi folutum
ex vniuerfo credito fignificaret, crediti appellatio folam ?^ fi-
deicommiffi pecuniam demonftrare videtur: non eam ?* quae

petitionem quidem non habet, folutione autem fa&ta repeti.

pecunia non poteft: cum vero feruus Titii attor abfente do-
mino pecuniam foluerit **, ne dominium quidem nummorum
in eam fpeciem ?? obligationis, quae habuit auxilium . exce-

vtionis, translatum foret 9?, fi ex ea caufa folutio facta pro-
p P

poneretur: quia non eft vero ?* fimile dominum ad eam fpe-
ciem 9? foluendis pecuniis feruum praepofuifle, quae folui
mon debuerunt $?: non magis quam vt nummos peculiares
ex caufa fideiuffionis, quam feruus non ex vtilitate peculii fu-
Ícepit, folueret. | ! TT UM g p
XCV. IpEw libro XXVIIT. Quaeftionum. STrcuHvw

AVT PAMPHILVM, VTRVM EGO VELIM 65 DARE

sPONDES? altero mortuo, qui viuit folus petetur , nifi fi
$5 mora fatta fit in eo mortuo quem petitor elegit ??: tunc
enim ?? perinde folus ille qui deceffit, praebetur 595 201
folus in obligationem dedüétus fuiflet. $. r. Quod fi' pro-

mifforis fuerit ele&io, defuntto altero, qui fuüpereft, aeque.

peti potérit, . Enimuero (i facto debitoris alter fit mortuus;
cum debitoris effet electio: quamuis interim non alius peti
poífit, quam qui folui etiam. poteft, neque defuncti offerri
aeítimatio poteft, fi forte longe fuit vilior, quoniam id pro

petitore in poenam promiíforis conftitutum eít: tamen, fi et

$9 alter feruus poftea fine culpa debitoris moriatur, nullo

-3smodo ex füipulatu agi poterit: cum illo in *? tempore quo mo-

riebatur, non commiferit ftipulationem. . Sane quoniam im-
punica non debent effe admiífa, doli actio non immerito defi-

derabitur: aliter ^* quam in p'er['ona fideiufforis, qui promit- :
füum hominem interfecit *^: quia tenetur ex ftipulatu actione

fideiuffor , quemadmodum tenebatur *?, fi debitor fine he-
rede deceffiffet, $. 2. Aditio hereditatis nonnumquam iure
confundit obligationem: veluti fi creditor debitoris, vel con-
tra ^* debitor creditoris adierit hereditatem : aliquando pro

d

47 Vulg. excogitet. BR. 48 Vulg. addit: womine.
B R. 49 Vulg. Flauius.BR. . 50 Vid. Bynkersh. I Obf. 9. BR. 51
Malumus hic: repetitionem. — Diferte Bafil. hic locit Zmairezc9as gtv j 3urdpe-
yz , u/4re 92, 3 xaTu(AugSsw , &vrisgedóueva. — Quae Fabrotus vertit: quae ec
peti poterant , mec foluta repeti. Prote&to in Chriftin. eft: repetitionem , et in
S. Cruc. L. füpra vocem:; petitiones ( fic enim habet ) fcriptum inuenii 7. repe-
zitiones. BR. In Barb. fa&um: exfolutiones autem wom praeflant petitionem ,
et fupra : exfolutiones , fcriptum: 4. repetitiomes, Etiam $, Cruc. II. habet:

getitioues. Sed vt Flor. habent Magl. Treuif. Bynkersh. vtet Rehd. GEB. — 52

Gothofr. in nota: praeftabat. Haloand. GEN. 53 Hal. et Vulg. fufficeret.
BR. Etita Barb. Chriftin. S. Cruc. L. I Bynkersh. vt et Rehd. Magl. vt Flor.
GERB. 54 Vulg. debito. RR. Etiam Rehd. GEE. 55 Hal. videatur.
Vulg. effe videatur. BR. — Rehd. vt Hal. G. 56 Flor. otiofa manus re-
pofuit: folj. Inde Hal. et Vulg. folins. BR. Et ita quoque Rehd. GEB. — 57
Vulg. addit: pecuniaom. BR. Etiam Rehd. GER. 58 Hal. et Vulg. foi-
ueret. forte reQtius. £ R. — Et ita quoque Rehd, G E &. 59 Hal. et Rehd. z5
ea fpecie. G E R. 60 Hal. fore. G E B. 61 Hal, et Vulg. veri.BR. Et-
jam Rehd. GER. 62 Rehd. inferit: de, GE R. 63 Hal. et Vulg. de-
buerint. BR. Etiam Rehd. GEB. 64 Hal.et Vulg. volam.BR. Etiam
Rehd. GER. — 65 Ap. Hal. et Vulg.fi, abeft, p g, — Eriam in Rehd. G x ».

-titit, intra conftitutum tempus faluum erit.

983

folutione cedit, fi forte creditor, qui pupillo fine tutorisau- -
Ctoritate. nummos crediderat, heres ei extitit ^?, non euim
.quanto locupletior pupillus faCtus eft, confequeretur *^, fed
in fohdu.m creditum igum ex hereditate retinet : äliqïzizando eue-
nit, vt inanis obligatio aditione hereditatis confirmetur: nam
fi heres qui reftituerit ?* ex 'Trebelliano hereditàtem, fidei-

| commiflario heres exftiterit *9: vel mulier, quae pro Titio

intercefferat, eidem heres extiterit *? : incipit obligatio ciui-
lis propter hereditatem eius, qui iure tenebatur, auxilium
exceptionis amittere: etenim inconditum ?? eft, fubuenire fexui
mulieris quae fuo nomine periclitetur **. $. 3. Quod volgo
32 jactatur 935, fideiufforem qui debitoriheres extitit ?*, ex
caufa fideiuffionis 95 liberari: totiens verum eft, quotiens
rei plenior *9? promittendi obligatio inuenitur. Nam [íi reus
dumtaxat fuit obligatus, fideiuffor liberabitur: ?* e contra-
rio non poteft dici, non tolli fideiufforis obligationem, fi de-
bitor propriam et perfonalem habuit defenfionem : nam fi mi-
nori vigintiquinque annis bonae fidei ** pecuniam credidit, is-.
que nummos acceptos perdidit, etintra tempora in integrum
reftitutionis deceffit herede fideiuffore : difficile eft dicere, cau-
fam. iuris honorarii, quae potuit. auxilio minori effe, retinere
fideiufforis obligationem , quae principalis fuit, et cui fideiuf-
foris 9? acceffit fine contemplatione iuris Praetorii. — Auxi-
lium igitur reftitutionis fideiuflori, qui adulefcenti heres ex-
$..4. Naturalis
obligatio , vt pecuniae numeratione ??, ita iufto pacto , vel
iureiurandoipfo iüre tollitur: quod ?* vinculum aequitatis, quo
folo fuftinebatur, conuentionis aequitate diffoluitur, ideoque
?2 fideiuffor, quem pupillus dedit, ex iftis caufis liberari di-
citur. $. 5. Quaefitum eft, an ita ftipulari quis poffit, w 1-
HI AVT FILIO MEO DECEM DARI? vel ita, dM1H1 AVT
PATRI? Sed non incommode potefít adhiberi difnCtio, vt
filio quidem ftipulante, patris tunc adiciatur perfona, cum fti-
pulatio ei adquiri non poffir: e contrario autem nihil prohi-
beat:?3, patre ftipulante, filii perfonam adici, cum totiens
quod ?* pater filio ftipulatur, fibi ftipulatus intellegitur, cum
ipfe fibi ftipulatus non eft, etin propofito manifeftum eft,
non obligationis, fed folutionis gratia filii perfonam adiectam..
$. 6. Víumfructum mihi aut Titio dari fipulatus fum: 'litio
capite deminuto ?5, facultas foluendi Titio non intercidit:
quia etfic ftipulari poffumus, w1H1 Av T TiT:0, cvw cA-
PITE MINVTVYVS ERIT, DARI? $. 7. Nam ?? fi furiofi
vel pupilli perfona adie&ta fit, ita tutori vel curatori pecunia
reécte dabitur, fi ?* condicionis quoque implendae ?? caufa.
re&e pecunia tutori, vel curatori datur: quod quidem Labeo*
et Pegafus putauerunt vtilitatis caufa ?? recipiendum. ld-
que ita recipi poteft, fi pecunia in rem vel pupilli vel furioigi
| : | . verfa

G6 Vulg.elegerit. R. — 67 Rehd. awtem , loco: emüm. GEBP. 68 Rehd.
debetur, loco: praebetuv. G EB. 69 Hal et Vulg. tametfi alter. BR. — O
In Rehd. iu, abeft. GE B. — 71 Rehd. alias , faperícriptum tamen : al. aliter.
GEB, 72 Vulg. interfecerit. BR. . 75 Hal. teueretar. GER. 74 Vulg.
inferit:fi.BmR. 75 Hal. exflitertt. 76 Gothofr.in nota: coniequitur. valg..
confequetur. Hal,GEB. 77 Hal. refütuit. GE B. — 16 Hal. exfiitit. GE B«
9 Hal. iterum : ex/?ztit. $0 Vulg. zutevdicium. BR. Etiam Rehd. GEB.
81 Hal. periclitentur. G EB. $2 Taur zOlgo.GEP. — 85 ln Reþd. eit : trva-
Gatur. Sed et fuperfcriptum : al. za&tatur. G E B. 84 Hal exfüiterit. ..85
Vulg. fideinfforia. B R. $6 Hal. pleuiov vei prouutiendi. GEBR. — 87 Hal.-
praeägit: et. GEB. 82 Hal.et KRehd. £ona j;.ïzie.. GEB. 89 Vulg. inferitz
oblizatjo. BR. Etiam Rehd.GEz. — go Vulg. addit: tollitur. BR. . 91 Hal.
quia. GEB. 92 In Rehd. ett: ;$ quoque, loco: ideoque. GEB. — 93 Vulg.
probibet, BR. Étiam Rehd. GEnR. — 94 Forte in illo codice, e quo,Florentinus
eft defcriptus, fuit quot: per compendiam pro: quotieus. E quatuor MSS. S.
Cruc. Il. cum toties quidem pater. in Chriftia, cum totie$ pater, qui. B R. Reiiqua
düo Flor. exhibentia funt: Barb. et $. Cruc. L. quibus adde Bynkersh. et Rehd.
GE B. 95 Hal minute. GEB. — 96 Hal.e Vulg. Nam et fi. BR. Rehd.
vt Flor. GER..—..97 Hal. dabitar. conditionis. Rehd. habet: ficutz , loco: fi.
GzEB. 98 Vulg. ficuti conditiouis implendae.B R. 99 Vulg. inferit; effz.B R.

L22442 3 | ico

984. | : DIGESTORVM LIB. XLVI. TIT. IIl

verfa eft. Quomodo, fi domino iuffus dare, feruo dediffet,
vt domino daret: ceterum, qui feruo dare iuffus eft, domino
dando non aliter impleffe condicionemintellegendus eft, quam
fi ex voluntate ferui dedit 1?9, Idem refpondendum eft in fo-
latione *, fi ftipulato? Sempronio fibi aut Sticho Maeuii fer-
uo decem dari, ? debitor Maeuio domino pecuniam foluerit.
$. 8. Sicreditor debitoris hereditatem ad fe non pertinentem
poffedit, et tantumad eum peruenit, quantum, fi quilibet alius
bonorum poffeffor ei folueret, * liberaret heredem: non pot-
eít dici, fideiuffores liberari: neque enim ipfüm fibi foluiffe
pecuniam credendum eft, a quo hereditas euincitur. $. 9.
Dolo fecifti, quo minus poffideres quod ex hereditate ad alie-
num * pertinente adprehenderas ? gi poffeffor corpus aut litis
aeftimationem praeftitit, ea res tibi proderit, quia nihil peti-
toris intereft: ceterum fitu ante conuentus, ex praeterito
dolo praeftiteris, nihil ea res poffeffori proderit; $ ro. Si
mandatu meo Titio pecuniam credidiffes, eiusmodi contra-
. &us fimilis eft tutori, et debitori ^ pupilli : et ideo manda-
tore conuento et damnato, quamquam pecunia foluta (it, non
liberari debitorem ratio fuadet: fed et praeftare debet creditor
aCtiones mandatori aduerfus debitorem, vt eifatisfiat. Et
huc pertinet tutoris et pupilli debitoris nos feciffe compara-
tionem: nam cum tutor pupillo tenetur ob id quod debitorem
eius non conuenit, nequeiudicio cum altero accepto, libera-

turalter, nec fi damnatus ? tutor foluerit, ea res proderit.

debitori: quin etiam dici folet, tutelae contraria actione agen-
dum, vt ei pupillus aduerfus debitores ? aCtionibus *? cedat,
$. 11. Si creditor a debitore ** culpa füa caufa ceciderit,
prope eft, vt aCtione mandati nihil a mandatore confequi de-
beat: cum ipfius vitio acciderit, ne mandatori poffit aCtioni-
. bus cedere. $. 12. Si inter emptorem et venditorem conue-

nerit, prius quam aliquid ex alterutra parte folueretur, vtab

emptione difcedatur: fideiuffor eo nomine acceptus foluto con-
tractu liberabitur. , H !
XCVI. IpnEw libro XI. Refponforum. Pv pirrr debi-
tor tutore delegante pecuniam creditori tutoris foluit: liberatio
contigit *^, fi non malo confilio cum tutore habito hoc fa&tum
effe probetur: fed et *5 interdicto fraudatorio tutoris creditor
pupillotenetur, fi eum confilium fraudis participaffe conftabit.

$. 1. Cum ** pupilla magiftratui, qui per fraudem pupillo tu- -

torem dedit, heres extitiffet *5, tutores eius cum adulefcente
transegerunt ^?: eam transactionem pupilla ratam habere no-
luit **: nihilo minus '? erit tutorum '? pecunia ?? libe-

rata: nec tutores contra adulefcentem aCtionem, nec vtilem -

habebunt, qui fuum reciperauit: plane fi adulefcens pecu-
niam reftituere tutori ** pupillae maluerit, refciffo quod ge-
ftum eft, aCctionem vtilem in pupillam heredem magiftratus
accipiet. $. 2. Soror cuilegatum ab herede ífratre debeba-
tur, poft motam legati quaeftionem transegit, vt nomine de-
bitoris contenta legatum non peteret: placuit, quamuis nulla
delegatio facta, neque liberatio fecuta effet, tamen nominis

1oo Hal.dederit, —* Yn Rehd. zu folutiome, abfunt. GER. — 2 Vulg. fi fti-
pulatus fit a. Sempronio. BR. Ita et Rehd. nifi quod *2 fit, non agnofcat.
GER. 3 Hal.et Vulg. praefigunt: et. BR. — Vt ec Rehd. GEB. — 4 Rehd.
foluerit, et liberavet. G E B. 5 Hal. et Vulg. alizm , fed et Florentiae literae
en ab ordinaria manu funt deletae. B R. Etiam Rehd. alium. GEB. . 6 In
Rehd. et debitori, abíunt. " Gothofr. in nota: et ad hoc. vulg. Hal, | Yta
et Rehd. Taur. et bOc. GER. 8 Hal. condemnatus. GE B. 9 Hal. et
Vulg. debitorem. BR. Etiam Rehd. GER. 10 Hal. et Rehd, inferunt:
fuis. GEB. — 11 Gothofr. in nota: debitore petens. vulgat. Hal. GEB. — 12
Hal. et Vulg. contingit. BR. Etiam Rehd. GEm. I3 Hal. etiam. Vulgo
et, abeft. BR. — 14 Vulg. Si quum. BR. — Rehd. Si cum. GER. 15 Vuls.
exfliterit. BR. 16 Vulg. transegevint. BR. 17 Vulg. babuerit. B R. laä
Vulg. inferit: tamen. BR. Etiam Rehd. GEs.
eít. GEB. 20 Vulg. tutore foluente pecuniam. BR. 21 Hal. tutoribas.
G E P. 22 Hal. peteretur. GER. 253 KRehd. inferit: ;iu. GEB. 24
Rehd. obligarentur. GEB. — 25 Vulg. ferre. BR.— 26 Vulg. forti ouni fub-

$

19 In Rehd. tutorum , ab- -

periculum ad eam pertinere. Ttaque fi legatum contra pla-
citum peteret ^^, exceptionem patti non inutiliter opponi,
$. 3. Cum ?? eodem tempore pignora duobus contractibus
obligantur ^*, pretium eorum pro modo pecuniae cuiusque
contraétus creditor accepto facere ^? debet: nec in arbitrio
eius eleCtio erit, cum debitor pretium pignoris confortioni
?5 fübiecerit: quod fi temporibus difcretis fuperfluum pigno-

rum obligari placuit ?^*: prius debitum pretio pignorum iure.

foluetur, fecundum füperfluo ?? compenfabitur. $. 4. Cum

infütutus deliberaret, fubftituto pecunia per errorem foluta
eft, ad eum hereditate poftea deuoluta, caufa condictionis -

euanefcit: quae ratio facit vt obligatio debiti foluatur,
XCVIL Ipzmw libro II. Definitionum. Cv w ex plu-
ribus caufis debitor pecuniam foluit, vtriusque demonftra-

tione ceffante, potior habebitur caufa eius pecuniae quae füb:

infamia debetur: mox eius quae poenam continet: tertio,

quae fub hypotheca ?? vel pignore contratta eft: poft hunc

ordinem potior habebitur propria, quam aliena caufa, veluti

fideiufloris: quod veteres ideo definierunt, quod verifimile -
videretur ?? diligentem debitorem admonitu ?* ita negotium -

fuum gefturum ?? fuiffe: ?? fi nihil eorum interueniat ?^,

vetuftior contractus ante foluetur ??, Si maior pecunia nu-

merata fit, quam ratio fingulorum expofcit ?5: nihilo minus

primo contraéctu foluto ??, qui potior erit, fuperfluum or-

dini fecundo, velintotum, vel pro parte minuendo, videbi-
tur datum, od H d
XCVIIT. PAvrvslibro XV. Quaeftionum. Qvz res

fuas obligauit, poftea aliquam. poffeffionem ex his pro filia

fua dotem promittendo obligauit, et foluit: fi ea.res a credi-

tore euicta eft, dicendum eft, maritum ex dotis promiffione
agere poffe, ac fi ftatuliberum, remue ?? füb condicione le-
gatam, dotis nomine pro filia pater foluiffet: harum enim re-

rum folutio non poteft nifi ex euentu liberare: fcilicet, quo

cafu certum erit remanere eas, $. r. Diuerfum refpondetur

in ea pecunia, fiue re, quam patronus poft mortem liberti

per Fauianam aufert: haec enim a(tio, cum fit noua, partam

liberationem non poteft reuocare. $. 2. Huic adplicatur mi-

nor vigintiquinque annis, qui a creditore circumfcriptus, in
rem ex caufa debiti folutam reftituitur. $. 3. Rem autem ca-
ftrenfis peculii foluentem patrem ?? , perinde accipere debe-

mus, ac fi alienam dediffet: quamuis poffitrefidere apud eum, -

cui foluta eft, prius mortuo inteftato filio: fed tunc adqui-
fita creditur, cum filius decefferit: et vtique cuius fuerit,
euentus declaret *^?: fitque et hoc ex his, quae poft faCtis, in
praeteritum quid fuerit, declarent ^*, $. 4. Mihi dare **

decem pure, aut Titio Kalendis ^?, vel füb condicione, aut.
mihi Kalendis lanuariis, Titio Februariis, . vtiliter ftipulor.
Quod fi mihi ^^ Kalendis Februariis, Titio Kalendis lanua-
riis: poteft dubitari. Sed rectius dicitur, vtiliter ftipulatum :
nam cum in diem fit ea quoque obligatio , etiam mihi folui
. poteft ante *5 Februarias: igitur et illi folui poterit, $. 5.

a | | .Qui

?ecerit. BR. IraetRehd. GEB. — 27 Vulg. placwerit, BR. — 28 Vulg. fe-
cumdo fuperflumn. BR. - 1ta et Rehd. GEB. — 29 Hal. et Vulg. fub iure by-
potbecae. BR. Rehd. fub iuve bypotbeca, GEB. — $0 Vulg. videtur. BR. — 51
Hal. et Vulg. admonitum, quod nralim. Et Flor. , adieCta. B R. Ita et Rehd. G E 2
32 Taur, geflOrum. GERB. 33 Hal. et Vulg. praefigunt: et. BR, Etiam
Rehd. GE B. 34 Hal. znteruenzret, G E B. 35 Hal.et Rehd. folueretur.
GER. 36 Hal. expofcat. Rehd. expoffulat. GER.
contractu folutum. BR. — 38 HaletVulg. vel rem. BR. Etiam Rehd. GEE.
39 Hal. et Vulg. foluente patre , in quod propendeo. £ R. Rehd. vt Flor. GEB--
40 Vulg. declarat. 8&. — Etiam Rehd. G £. 41 Hal. ficque et boc ex bis ,
quae ex poflfaclis f(unt im praeteritum , cuius quid fuevit, declaret. EKtiam Flor.
u. in: declarent, deleta. BR. — Rehd. vt Hal.nifi quod: fumt, et: cuius, abe
fint. GEB. . 42 Gothofr. in nota: dari. vulg. Hal. GEE. 43 Vulg. in-
ferit: Iulis.BR. Etiam Rehd. GER. 44 Hal. et Vulg. inferunt: folui.
BR. Rehd. vt Flor. GEg. — 45 Hal, et Vulg. inferunt; calendas. B R. Rehd.
M

F.*

37 Vulg. ex primo..

(u
fl

etii

Q
T
jn
j
fii
p
gagio
guix
me

49»
!

Mi
Til
f
a
J
tije.
00
l]
(
lib
51 Y
Ui
fuc
prie
ii
eil,
il
exti
prom
mf
lt
gtio
d
um
buli
te d
Quis
la
CODU
poft
alius.
politu
& pet

ln/ilne

Y T
Tar, |
til, 3
VUïg. [
flderet;
tinuit.
derety
Ceter
54
dey,
Em |
LR
ftt, G1
1 mj]
*tü jf
Et ita Q
Tota: f
m
Wttem

| þla.
u
um
.usque
M
ftioy
;igno.
Lilfe
m
d
fs
l
[1!
o
Vue Q
- i
ol hu
N
reni
Derotur
at*
It J«
0 TUQUS
QD d
l

(v
ia
1 CH
'umilioy
Vtone J
il
i Q
pondtt
n iet
i n
j «
rs, d
auim d
t lde
od
T
as t
j üe "
(2 i
fipubr,
s [
gutan:
xl f

ïlt- S' )
U

n
ii N
:Röhdlü,ED '
10' J
TL li
M fit.
T a
J Vi
ii j
naous
, u

DIGESTORVM LIB. XLVIL TIT. IIl

Qui ftipulatus ^5 fibi aut Titio ^7, fi hoc dicit, fi Titio non
folueris, dari fibi: videtur condicionaliter ftipulari. Et ideo
etiam fic faCta ftipulatione, wx&r DkECEM, AVT QVIN-
QvE TiT10 DARI? quinque Titio folutis, liberabitur reus
a ftipulatore. Quod ita poteft admitti, fi hoc ipfum expret-
fim agebatur ^5, vt quafi poena adiecta fit in perfona ftipu-
lantis, fi Titio folutum non effet. At vbi fimpliciter fibi aut

Titio ftipulatur, folutionis tantum caufa adhibetur Titius: et |
. ideo quinque ei folutis, remanebunt reliqua quinque in obli-

gatione. . Contra fi mihi quinque, illi decem ftipulatus fim:
quinque Titio folutis, non facit conceptio ftipulationis, vt a
me liberetur: porro fi decem foluerit , non quinque repetet
49. fed mihi per mandati aCtionem decem debebuntur. . $. 6.
Mihi Romae, aut Ephefi Titio, dari ftipulor, an.foluendo
Titio Ephefi a me liberetur, videamus? nam fi diuerfa facta
funt, vt Iulianus putat, diuerfa res eft: fed cum praeuslet
caufa dandi, liberatur: liberaretur enim, et fi mihi Stichum,
ilii Pamphilum dari ftipulatus effem , et Titio Pamphilum fol-
uiffet. At ?? vbi merum faCtum fítipulor, puta infulam in
meo folo aedificari, aut in Titii loco, numquid, fiin Titii
loco aedificet, non contingat liberatio? nemo enim dixit fa-
&o pro facto foluto liberationem contingere: féd verius ef
5* videtur, fed electio promiíforis completur. $. 7. Si fer-
uus fructuarius ex re fructuarii domino proprietatis, aut

fructuario ?? ftipuletur, inutilis eft ftipulatio: at ex re pro- |

prietarii, fi ipfi domino aut fructuario ftipuletur ??, reCte
füpulatur: tantum enim folutionis capax eft frucCtuarius hoc
cafu, non etiam obligationis quoque ?*. .$. 8. Aream pro-
mifi alienam: in ea dominus infulam aedificauit: an ftipulatio
extincta fit, quaefitum eft ? Refpondi, fi alienum hominem
promifi, etisa domino manumiflus eft, liberor. Nec ad-

miffum eft quod Celfus ait, fi idem rurfus lege aliqua feruus -
effectus fit, peti eum poífe: in perpetuum enim fublata obli- -

catio reftitui non potett: et fi feruus effectus fit, alius vi-
detur effe. Nec fimili argamento vfus eft, vt ?^, fi nauem
quam tu promififti, dominus diffoluerit, deinde isdem ?* ta-

bulis compegerit, teneri te: hic enim eadem nauis eft, quam.-
te daturum fpopondiíti: vt videatur magis obligatio celfare,

quam extincta effe. Homini autem manumilffo fimile ?* fiet,
fiea mente diffolutam effe nauem pofueris *9, vtin alios vfus
conuerterentur tabulae, deinde mutato coníilio easdem cotn-
pofitas ?? : alia enim videbitur effe pofterior nauis, ficut ille
alius homo eft, Non eft his fimilis area, in qua aedificium
pofitum *? eft: non enim defiit ** in rerum natura effe: immo
et peti poteft area, et aeftimatio eius folui debebit: pars enim

infulae area eft, et quidem maxima, cui etiam fuperficies ce-

vt Flor. GER. 46 Hal. et Vulg. flipulatur. & R. Etiam Rehd. GE g. 47
'ÜTaur. Tlo.GE£RB. 48 Bafil. à voVvo (wrüs äxcþwws'?. B R. 49 HaL repe-
dit. GEB. 50 Taur. aD. GEB. 51 Hal. folui. GE B. 52, Hal. -et
Vulg. vfufrucluario. BR. .. Etiam Rehd. G&. 53 Etiamnunc eft Flor. fl
pulevetur, quafi: flipulavetur. GEB. — :54 Erat Flor. Ícriptum: monetiam-
obligationisquoqueerant. 'Yà? quoque vncis eft inclufum. — Sed Taur. quoque, re-
tinuit, 72 erant, omifit, quod illud ex fequenti: aream, exortum eidem vi-
deretur, er voces: etiam? quoque, ad inftar vov deinde poflea, alias occurrant.
Ceterum omnes etiam alii 73 22044€ omittunt. BR — Etiam Hal. et Rehd. G E.
55 Ap. Hal, et Vulg, vt. abeft. gR. — Rehd. vt et fi. G E B. 56 Hal. eis-
dem. 57 Hal. fimilis. GEX. 58 Vulg. appavaerit , loco: pofueris. BR.
Etiam Rehd. GE . 59 Vulg.-eadem compofita fit. BR. Etiam Rehd. G EE.
60 Vulg. inpofitum. BR. — 61 Vulg. iuferit: area. BR. — 62 Rehd. cede-
yet. GE B. 63 Hal.et Vulg. eff. | Et ita Flor. fa&um, BR. — Et ita quoque
Rehd. GER. 64 Vulg. inferit: emim. BR. 65.Hal. et Vulg. exflat. et
ita malumus. BR. Etita quoque Rehd. GEB. 66 Balil. jemeg xaà Awmrai
voU wrícuaTos ÜAuI, B R. 61 Vulg.confiflit. BR. — 68 Vulg. iniunctum. BR.
Et ita quoque Rehd.. GER. 69 Hal. viudicare. GEB- — TO Gothofr. in
nota: Ícifcit, vulg. E quinque M$S. quae hic confului, Chriftin. S. Cruc, I. et
IL habent: vindicare poffe, fi fcit. n Barb. fi, additum , ante: fcit. Ego
ederem ; fcIt, pro: fcüt , feimit, a fcifto, B. — Quintum eft Magl..quod more

liberationem contingere, quia non factum pro facto foluere |

| , ET

dit ?, Diuerfüm dicemus, fi feruus promiffus, ab hoftibus
captus fit ?* ; hic ?^ interim peti non poteft, quafi ante diem:
fed fi redierit poftliminio, re&e tunc petetur: ceífauit enim
hic obligatio: area autem extet 95 , ficut cetera 99, ex qui-
bus aedificium conftitit *7. — Denique lex duodecim tabula-
rum tignum aedibus iun&tum 9* vindicari 9? poffe fcit *9: fe
interim id folui prohibuit, pretiumque eius dari voluit. — .
XCIX. Pavrvslibro IV. Refponforum refpondit **.
Dgsa1TOREM '7 non effe cogendum in aliam formam. num-

mos accipere, fi ex ea re damnum aliquid *5 paffurus fit. -

C. InEkw libro X. Refponforum. Qvarxmo, an cu-
ratoribus vel tutoribus in prouincia datis, Rozmae pecunia
folui pofft, quae in prouincia ita ab his faenerata effet, vt
Romae folueretur, cum iidem 7^ curatores veltutores rerum
Italicarum adminiftrationem non fuftinent *5 : an, fi foluerit,
debitor liberetur? Paulus refpondit, his tutoribus vel curatori-
bus recte pupillo *?^ pecuniam debitam folui, qui negotia eius
adminiftrant: eos autem, qui prouincialium rerum curatores
vel tutores funt, Italica negotia adminifrare non folere:

. nifi fpecialiter tutores Prouincialium rerum , vt fibi Romaered-

deretür *7, promitti curauerunt.
CL Ipxw libro XV. Refponforum. Pavrvs refpon-
dit, non ideo eos qui virilem portionem ex caufa fideicommiffi
inferre debuerant *5, liberatos videri, quoniam quidam ex
collegis per errorem plus debito intulerunt "?. $. r. Pau-
lus refpondit, aliam caufam effe debitoris foluentis, aliam
creditoris pignus diftrahentis. Nam cum debitor foluit pecu-

| niam, in poteftate eius effe, commemorare, in quam caufam
| folueret ??: cüm autem creditor pignus dittraheret ?* , licere

ei pretium in ** acceptum referre, etiam in eam quantitatem,
quae natura tantum debebatur: et ideo deducto eo debitum
peti poffe. | ] '
CII. ScaEgvora libro V. Refponforum. . CnaEpr-
TOR ?? oblatam a debitore pecunigm, vt alia die. acceptu-
rus, diftulit: mox pecunia, qua illa Respublica vtebatur, qua-
fi aerofa ** iuffu praefidis fublata eft: item pupillaris pecu-
nia, vt poffit idoneis nominibus credi, feruata, ita inter-
empta eft. Quaefitum eft, cuius detrimentum effet? Refpondi -
85, fecundum ea quae propoherentur, nec creditoris nec tu-
toris detrimentum effe. $. 1. Cum de forte debita conftaret,
de vfura *5 litigatum effet: nouiffime ex appellatione pronun-
tiatum eft ?*, folutas quidem vfuras non repeti, in futurum
vero non deberi, Quaero, pecunia data vtrum vfuris cedere
deberet 99 quod petitor defenderet: an vero forti proficeret?
Refpondi, fi *? qui dabat, in fortem fe dare dixiffet, vfuris -
non debere proficere, $. 2. Valerius Lucii Titii feruus f?ri-
: : pit,

folito refert Flor. Bynkersh. cum Chriftin. facit et reliquis, vt et Rehd. Gx g.
71 Hal. loco infcriptionis habet: PAVLVS lib. V. refponforum , et ipfam le-
gem orditur.. Paulus vefpoudit. creditorem mom effe. . Et lane; creditorem , ha-
bent Barb. Chriftin. S. Cruc. J. II. et Bynkersh. at Magl. vt Flor. Rehd. PAV-
LX S. Paulus vefpondit creditorem mou . effe. GEB.* — ]2 Gothotr. in nota:
creditorem , ita legit Vulgata et Haloandri editio. Florentinam defendit Byn-
kersh. J. obf. 9. B R. 73 Hal et Rehd. aliguod. B. 74 Taur. Idem.
G E B. 75 Hal fufiineant. Vulg. fuffinerent. BR. Rehd. vt Vulg, GEB.
76 Rehd. pupille, forte ex confonantia vocis antecedentis, G E B. 77 Mal.
vt fibi Romae ves redderet. Vulg. vt ves fibà. Romae vedderentur. B R. Rehd.
vt fibi rome ves folueretur. GEB. — 78 Rehd. deberent. GEB. . "79 Hal. zu-
tulevint., &o Hal. foluerit. 81 Hal dzftvabit. 82 Ap. Hal. iz, ab-
eft. Rehd. zude, loco: im. GEB.- 83 Confer Bynkersh. 11I. Obf. 4. BR.
84 Quod ad MSs. attinet, quorum fex infpicere potui, S. Cruc. II. habet :
quafi beres, et ita correcum in Barb. ac practerea inter verfus adícriptum: z.
potens domina. 'Xn Chriftin. eft : berofa: quae eft Accurfii fcriptura. B R. Ha-
bent vt Flor. eft, S. Cruc. L. Magl. Treuif. quibus adde Dynkersh. et Rehd.
atque ita quoque Hal. GEB. — 85 Hal. refpondit, per integram legem. G EB.
86 Vulg. et de vfuris. BR. Etam , Rehd. GER. 87 Rehd. effet. GER.
88 Rehd. vtrum cum vjfuris cedere dej:et, et quod, GEE. 89 Rehd. xnfen't:
; : i5

986 J DIGESTORVM LIB.:

pfit, AcckEP1 A Manro ManiwNo ?? gx SVMMA MA-
IORE TOT AVREOS. Quaero, an haec fumma 1n . proxi-
mum annum ei accepto ferri debeat, cum fuperioris anni fit

reliquator? Refpondi, videriin primam quamque fummam li- |.

berationem proficere. $. 3. Titius mutuam pecuniam acce-
pit, et quincunces vfüras fpopondit, easque paucis annis fol-
uit, poftea nullo pacto interueniente , per errorem et ignoran-
tiam femiffes vfuras foluit. Quaero , an patefatto errore, id
quod amplius v(urarum nomine folutum effet, quam in ftipu-
latum deductum, fortem minueret? Refpondit, fi errore plus
in vfuris foluiffet, quam deberet: habendam rationem in for-
tem eius quod amplius folutum eft. |
CHl Marcrauwvs ?* libro IL. Fideicommifforum..
Cv w ex pluribus caufis debitor pecuniam foluit, Iulianus ele-
gantiffime putat ex ea caufa eum foluiffe videri debere, ex
qua tunc cum foluebat, compelli poterit ?* ad folutionem. -
| . ^CIV. IpEgw libro VIII. Fideicommi(fforum. AwTk re-
ftitutam hereditatem folutiones. et liberationes faCtae ab he-
rtede, ratae ?? habebuntur. j | |
CV. Pavrvs libro fingulari ad Legem Falcidiam.
Qvo p dicimus in eo herede, qui ?* fideiuffori teftatoris id,
quod ante aditam hereditatem ab eo folutum eft, ?? debere
ftatim foluere, cum aliquo fcilicet temperamento temporis
intellegendum eft : nec enim cum facco adire debet. —— !
. C€VI. Garvs libro II. de Verborum obligationibus.
ArLriv»p eft, iure ftipulationis Titio folui poffe, aliud, poft-
ea permiffu meo id contingere. NNam cui iure ftipulationis
recte foluitur, ei etiam prohibente me recte folui poteft: cui
vero alias permifero folui, ei non re&te foluitur, fi, prius-
quanä g'olueretur, denuntiauerim promiffori, ne ei foluere- .
LDur. v5*. RI
CVIL. PowPoxrvs libro II. Enchiridii. VEmnsBo-
RVM obligatio, aut naturaliter refoluitur, aut ciuiliter. Na-
turaliter, veluti folutione, aut cum res in ftipulationem de-
ducta, fineculpa promifforis in rebus humanis effedefiit. Ci-
uiliter, veluti acceptilatione, vel cum in eandem perfonam
ius ftipulantis promittentisque deuenit; : !
CVIH. PAvrvs libro II. Manualium. - Ex qui man-
datu meo poft ?* mortem meam ftipulatus eft, recte folui-
tur: quia talis eft lex obligationis: ideoque etiam inuito me
recte ei foluitur. Ei autem, cui iuffi debitorem meum polt
mortem meam foluere, non reCte foluitur: * quia mandatum
morte diffoluitur *. o : :

TIT. IV.
DE ACCET? TILATIONIE:
| MopEesTiNvs libro IL. Regularum. |

A-CCEPT'IL*ATI'O eft liberatio per mutuam interrogatio-
1 nem, qua vtriusque contingit ab eodem nexu abío-
utio. : s2 |

i$. GEB. O Hal « Mariuo Matermo. GES. — 9t Gothofr. in nota:
TERENTIVS CLEMENS. Hal. Vulg. NERATIVS. BR. ' Et ita Rehd.
GE B. 92 Hal. et Vulg, poterat. BR. Etiam Rehd. GE R. 93 Vulg. in-
lerit: ommino. BR. Rehd. ommimodo. GEB. 4 Vulgo: qui, abeft. BR.
95. Malim: folutum eft, debet, debere flatim. B R. 96 Hal. folueret. G E B.
97 Vide Noodt IT. Obf. 1. GE B.
1 Vulg;: DE ACCEPTILATIONIBVS. En. [ta et Rehd. GER.
2, Hal. et, loco: etiam. GEm. 3 Hal. et Rehd, Vlpianus, GER. 4
Hal.fit. $ Rehd.acceptum. GE R. . 6 Rehd. vefpoudet. GEB. . Gothofr.
in nota: quoque confenfum eft : nec habet paQum. Hal. — Vulg. confenfum eft ,
mou babet paclum. |Vide Anton. Auguftin. J. Emend. 2. -Archetypum firmant
Bafil, H Zxgusoc d3Ívasie cvis AA AeTus mQbc códuyoy , i2y u3 PvuvTMUTERA 5j 'yvia-

w TOU mosuvres, — Inntilis fiipulatio prodofl ad padum , nifi mens acceptum fa-

XLVL TIT. HL IV.

IL VrrrAwvs libro XXIV. ad Sabinum. Pvrir-
LvM per acceptilationem etiam ? fine tutoris auctoritate libe-
rari poffe placet, : | : d
« III. Pavr.vslibro IV.ad Sabinum. Pzm procurato-
rem nec liberari, nec liberare quisquam acceptilatione fine
mandato poteft. : | La g
IV. PouPoxurivs ? libro IX. ad Sabinum. AccE-
PTILATIO füb condicione fieri non poteft. d u-
V. Vrriawvslibro XXXIV. ad Sabinum. . Iw diem
acceptilatio facta nullius eft momenti: nam folutionis exemplo
acceptilatio folet liberare. | TE Y
: VI. Ingw libro XLVII. ad Sabinum. Prvninvsfi-
pulationibus factis, fi promiffor ita accepto rogaffet, Qvop
EGO TIBI PROMISI, HABESNE ACCEPT V M? fiquidem
apparet quid aCtum eft ^, id folum per acceptilationem fub-
latum eft: fi non apparet, omnes ftipulationes folutae funtz
dummodo illud fciamus, fi ego aliud accepto ? tuli, aliudtu
rogafti , nihil valere acceptilationem. d n
.VII. InEw libro L. ad Sabinum. SAwxk et fic acce-
ptilatio fieri poteft, AccEPTA FACIS DECEM? ille refpon-
dit s TACIQ. . — - QU ATU ; UEA
VIIL Inrew libro XLVIIT. ad Sabinum. Aw inntilis
acceptilatio vtile habeat paCtum, quaeritur ? Et nifiin hoc quo- .
que contra * fenfüm eft, habet pactum. Dicet aliquis, poteft

ergo non effe confenfus: 9 cur non poffit? Fingamus eum

qui accepto ferebat, fcientem, prudentemque, nullius effe
momenti acceptilationem, fic accepto tuliffe: quis dubitat non
efle ? paCctum, cum confenfum pacifcendi non habuerit. $. r.
Seruus communis ficut vni exdominis ftipulari poteft, ita et-
iam acceptum rogare vni ex dominis poteft, eumque in foli-
dum liberat: et ita OCtauenus putat. $. 2. Accepto'liberare
feruus communis alterum ex dominis etiam ab altero domino
poteft: id enim et Labeoni placuit: denique libro Pithanon
fcripfit .*?,' fi a Primo domino, Secundo focio domino ** fuo
itipulatus fuerit, poffe Secundum *?.accepto rogare, et per
acceptilationem *? Primum liberare, quem ipfe obligauerat:
fic fieri, vt per vnum atque eundem feruum et conftituatur,
et tollatur obligatio. $. 3. Acceptum fieri *^ non poteft,
nifi quod verbis:colligatum *5 eft. — Acceptilatio enim verbo-
rum obligationem tollit, quia et ipfa verbis fit: neque enim
*9 poteft verbis tolli, quod non verbis contractum elt. . $. 4.
Filiusfamilias promittendo, patrem ciuiliter non obligat, fed -
fe obligat: propter quod accepto rogare filiusfamilias poteft,
vt fe liberet, quia ipfe obligatus eít: pater autem acceptum
** rogando, nihil agit, cum non fit ipfeobligatus, fed filius..

Idem erit et *? in feruo dicendum : nam et feruus accepto
liberari poteft: et tolluntur etiam honorariae obligationes, fi

quae funt aduerfus dominum: quia hoc iure vtimur, . vt iuris
gentium fit acceptilatio. .Et ideo puto, et Graece poffe acce-
ptum fieri *?, dummodo fic fiat, vt latinis verbis folet: £x;&c
ÀxBuy d«vxpix TOGG :íx w AcBuy 9. | |
| like .

cientis aduerfetur. BR. — Rehd. vt Vulg. Sed ita vt le&io Flor. coutra. fenfum
efl, babet pacfum, fuperícripta fit. GEB. 8 Hal et Rehd. praefigunt:
Refpondeo. GEB. 9 Hal. zow ineffe. GE B. .. 10 Hal. Denique Labeo li-
bris veiiavàv fcribit. WVulg. Denique Labeo lib. Epitomavum fcribit. BR. . Mle
và zeiTavuv. vertit ;- verifinilimn. Rehd. denique libro epitanatum [cribit, quod —
ad Vulg. proxime accedit. GEE. .. 11 Hal et Vulg. Secundo domimo focia
fuo. BR. . Etiam Rehd. GER. 12 Hal. et Rehd. poffe a. Sécundo. GEB.
13 Rehd. acceptionem. GE B. I4 Hal. ferri. GEs. 15 Hal. collzga-
tum. G EB. 16 In Rehd. enzm , abett. GE s. 17 Rehd. accepto, GEB.
18 In Rehd. et, abeít. GER. I9 Hal. acceptwm ferri poffe. GE B. 20 *

Jd eft: babes acceptos,denarios tot? babeo acceptos. Hlal. in Graecis: tot dema- -
vios babesne aceeptos? acceptos babeo.. KRehd. poftquam indicaffet, graeca hiC .
adefíe, pexgit: babes accepta domaria tot babeo accepta, alludens ad; 2wvég.
: RC E GE B.

tl
y!
j
n
M

"l
mq !
lito

qu
qui
fiil
vitn
i&
füii
füj
wom
vat
(
fits
liber
etiu

hii e

d
f& d

. vdi

iüron
sCc6p
litione
tj
yreti
tun d
fito
um
9
fat
füeri
promi
Vitof

f
613
L
ln
-m) & q
RUUET
hr 6
6E
Qiat vq
Wifet
DUkCF. l
. Ng
ife,
'W&) :

u
)
Dd
f
itt
Tul)
ml
u
4 t
erit:
ia
yit
t

"DIGESTORVM.LIB. XLVL -TIT. IV,Q^ .. 987

DC Pavrvslibro XII: ad Sabinum. PAns ftipula- |

tionis accepto fieri poteft, non tantum fi fic dicat ?*, xx

" NVMMIS DECEM, QVOS TIBI PROMISI, QVINQVE

HABESNE ACCEPTOS? fed et ?^^fific ?^*?, ovop Eao
TIBI PROMISI, ID PRO PARTE DIMIDIA HABESNE

ACCEPTVM? - |
X. PowPourivs libro XXVI. ad.Sabinum. | Sg»

et fi non numerata pecunia, fed certum corpus, veluti ho-

mo , in ftipulationem deductus eft: poteft ex parte .accepti-
latio fieri.. Quomodo et vniex heredibus acceptum fieri poteft.
XL Pavrvs libro XII. ad Sabinum. , $ PECIES ad-
quirendi eft, liberare dominum ?* obligatione: et ideo fru-
&tuarius quoque feruus liberare, acceptum rogando, fructua-
rium poteít: quia ex re eius videtur ei adquirere. — Sed etfi
vífum tantum habemus ?5, idem fiet. ldemque dicemus, et
in eo qui bona fide nobis feruit: et in ceteris qui noftro iure
fübieCti ^* fünt. $. r. Sed et fi feruo, quod ipfe mihi pro-

qmifit, acceptum fecero, inutiles mihi erunt aduerfüs domi-

num honorariae aCtiones, quae de peculio, vel ?^* in rem
verfo dantur. $. 2. Si feruus hereditarius ante aditam here-
ditatem acceptum roget ?5 , quod defunctus promifit ^* ; ve-
rius puto contingere liberationem , vt per hoc hereditas ipfa
liberetur. $. 3. Sed etfi dominus apud hoftes fit, dicendum
eft iure poftliminii confirmari acceptilationem: nam et ftipu-
lari ei qui apud hoftes eft, feruus potelt. |

"

XII. PouPoxurvs libro XXVI. ad Sabinum. Q vVOD.

in diem, vel fuüb condicione debetur, acceptilatione tolli poteft:

fed ita id faCctum apparebit, fi condicio ftipulationis extiterit, -

vel dies venerit. : | i d
XIII. VrexaANvs libro L. ad Sabinum. . E'r perius-

iurandum liberti interpofitam operarum obligationem , per

acceptilationem tolli verius eft. $. t. Siid, quod in ftipu-

. lationem deductum eít, diuifionem non recipiat: acceptila-

tio in partem nullius erit momenti: vtputa fi feruitus fuit

praedii ruftici, vel vrbani. Plane fi vfusfructus fit in ftipula-

tum deductus, puta fundi Titiani, poterit pro parte accepti-
latio fieri: et erit refiduae partis fundi vfusfructus. S5itamen
viam quis ftipulatus, accepto 39. iter vel actum fecerit,
acceptilatio nullius erit momenti: hoc idem eft probandum,
fi actus accepto fuerit latus: fi autem iter et actus accepto
fuerit latus, confequens erit dicere: liberatum eum qui viam
promifit. $. 2. Illud certum eft, eum qui fundum ftipulatus,
vfumfructum, vel viam accepto facit ??, in ea efle caufa, vt
acceptilatio non valeat: qui enim accepto facit, vel totum,
vel partem eius quod ftipulatus eft, debet accepto facere: nae
autem partes non fünt: non magis quam fi quis domum fti-

pulatus, accepto ferat cementa, vel feneftras, vel parietem,
vel diaetam. $. 3. Si quis vfümfru&tum ftipulatus, vfum ac- .

cepto tulerit: fi quidem fic tulerit acceptum, quafi vfu debito,

GEBR. 2I Halditur. GER. — 42 Hal.fed etiam. GEB. — 25 Rehd.

addit: dicat. GE B. 24 MHal. inferit: ab. GÉB.

ve fubieto, ac fi effent meri ablatiui, mox.errore animaduerfo . corrigendi cau-
fa addidit vltimae voci literam z. . Inde 73 iure, in: uri, mutatum, et o 1n;

fubiecloi deleta. — Prius fpreuit Taur. BR. - Hal. et Rehd. woflro iuri fubiecli.

GE B. 27 Vulg. inferit: de. BR. . Etiam Rehd. GE R. 28 Vulg. rogaf-
fet. BR. Etiam Rehd. GEE. 29 Hal. defundius mibi promiferat. Vulg.
defuuclus anibi promiferit. B &. — Rehd. vt Hal. GEB. 3o Vulg. fÉpulatus
fit, et acceptum. BR. lta quoque Rehd. GEB, . 31 Hal. et Vulg. pracfi-
gunt: zfjo. B R. Rehd. ita. GE B. 32, Hal. et Vulg. faciat. BR. Rehd. vt
Flor. GEB. $5 Vulg. lib. IIII. £z. . In Rehd. numerus libri plane abeft.
GEB. 44 Gothofr. in nota : tuliffeque. vulgat. Haloand. Xta etiam MSS.
quae vidi, Et fane vt in L. 26. tit. fuper. quondam: tolliffet, legebatur pro:
tuliffet, vt etiam . corre&um eft, ita hic idem error effe potuit. Vide tamen
Duker. ad. Opufc. de Lat. Vet, ICtor. p. 387. ". 23. et Bynkersh, I. Obf. «it.
BR. MSS. funt Barb. Chriftin. S. Cruc. quibus adde Rehd. qui pariter habet:
tuliffeque... Forte erroris fons eft in librario priore, qui fcripfit: t Olliffeque ;
$X quo geminatione facum; tojjfeque. GE B. — 35 Vulg. acepto, pR — Et-

3I

23 Hal. babait. G £B. |
26 Erat Flor. noftro iuri fubiedloi. Nampe librarius, qui fcripferat: moffro iu-.

';40 Hal, et Vulg. inferunt: eg, BR. . Étiam Rehd. GER.

liberatio non continget. Si vero quafi ex vfufru&tu, cum pof-
fit vfus fine fru&u conftitui, dicendum eft acceptilationem.
valere. $. 4. Si is qui hominem ftipulatus eft, Stichum ac-
cepto tulerit, Tulianus libro quinquagenfimo quarto ?? Dige-
ftorum fcripfit, acceptilationem aliquid egiffe, tolliffeque ?*

| totam obligationem: quod. enim inuito ftipulatori promiffor

foluere poteft, id et acceptum ?? latum liberationem pariet.
$. 5. Eum, qui fundum ftipulatus eft, non poffe de dolo malo
claufulam acceptum ?* ferre, conftat: non enim in partem de- .
biti id conftitit: et aliud eft quod debetur, ?7?, aliud quod
accepto fertur. ^$. 6. Si Stichum aut decem fuüb.condicione
ftipulatus, Stichum aut decem ?? acceptum fecerit, et pen-

| dente condicione Stichus decefferit: decem in obligationem

3? manebunt, perinde acíi *? acceptilatio interpofita non
fuiffet, $. 7. ^T Si fideiuffori accepto fuerit latum, cum
reus re, non verbis fuiffet obligatus: an reus quoque libere-
tur? Et hoc iure vtimur, vt, licet reus non fit verbis obliga-
tus, tamen acceptilatione per fideiufforem liberetur. $. 8. Si
legatorum füb condicione relictorum fideiuffori dato accepto
latum fit, legata debebuntur, pofítea condicione eorum exi-
ftente. - $. 9. Qui itaftipulatur a fideiuflore, Qvop T1rro
CREDIDERO, FIDE TYVA ESSE IVBES? deinde, ante-
quam crederet, acceptum fecit fideiuffori, reus non liberabi-
tur: fed *? quandoque ei creditum fuerit, tenetur: nam etfi
fideiufforem non ante liberatum effecredimus, quam cum fue-
rit creditum reo: non tamen reus antiquiore acceptilatione,
quam obligatio eius eft, liberari potuit. $. ro. Tutor, 43
curator furiofi **, acceptum ferre non ^? potuit: nec ^* pro-
curator quidem poteft facere acceptum: fed hi omnes debent
nouare: poffunt enim et fic accepto ^? facere, Ne ^? his

quidem accepto ?^? fieri poteft, fed nouatione facta poterunt

liberari, per acceptilationem. Nam et in abfentium perfona
hoc remedio vti folemus: ?? ftipulamur ab aliquo id nouandi
caufa , quod nobis abfens debet; et ita accepto liberamus Etgs
a quo ftipulati fumus: ita ?^ fiet ?? vt abfens nouatione,
praefens acceptilatione ?^ liperetur. $. rr. Heres quoque
et liberare et liberari accepto poteft, et honorarii fucceflores. -
$. 12. Ex pluribus reis ftipulandi fi vnus acceptum fecerit,
liberatio contingit in folidum. "
XIV. Pavrvslibro XII. ad Sabinum. Nrsr confen-
tiat acceptilatio cum obligatione, etnifi verum eft quod in ac-
ceptilatione demonftratur, imperfecta eft liberatio: quia ver-
bis verba ea demum refolui ?? poffunt, quae inter fe con-
gruunt. | - j |
XV. PouPouivslibro XXVIIL. ad Sabinum. $r is
qui Stichum promifit *^, itainterroget, QvoD STICHVM-
PROMISI, STICHVM ET PAMPHILVM HABESNE AC--
cEPTOS?*? puto recte accepto latum , et pro fuperuac;ï)o TY
* | | am-

iam Rehd. GEz. — 36 Rehd. et hic: accepto. GEB. 37 Hal. praefigit:
et. GE B. 38 Verba haec: ant decem , Flor. funt vncis inclufa, et meritif-.
&mo fao. Omnes etiam MSS. et editi iis carent. — Erroris occafio in promtu
eft ex antecedentibus. In MS. S. Cruc. II. poft: Stzcbum, faperfcriptum eft: taz-
tum, ne (juis addat: autdecem. Ydem firmant Dafil. BR. Scripti reliqui funt
Chriftin, et S. Cruc. L. carent iis etiam Hal. et Rehd. GER. 39 Gothofr.
in nota: in. obligatione. Haleand. ta et Vulg. £R.. Rehd. vt Flor. GEB.
41 Vulg. praefi-
Etiam Rehd.. GER. 42 Gothofr. in nota: fed quandocune
fed fi. Hal. Nempe Hal. habet: fed fi quaudoque ei.. Rehd. Sed
quousque ei. GEB. — 43 Vulg. et curator. Hal. curatorue, B R,. Rehd. vt Vulg.
GE B. 44. Vulg. inferit: vel prodigi. Etiam Rehd. GEB. , 43 Gothofr,
in nota: non poffunt. vulg. Hal. GEE. 46 Hal. "e. GE. 47 Vulg.
acceptum. BR. 48 Vulg. Nec. BR. 49 Hal. et Vulg. acceptum. BR.
50 Hal. et Rehd. praefigunt: cum. GEB. 51 Hal. et Vulg. addunt? ezn,
gnR. Etiam Rehd. GER. 52 Kehd. et fic, loco: ita. GE B. 53 Hal.
fitque, loco: ita fit. GER. 54 Hal et Rchd. per acceptilationem. G ER..
55 Vulg. perfolui. BR. Etiam Rehd. GER. 56 kial. expromifit. Dafil. 735
$poAcyhcowri. BR.. — 57 Vulg. acceptum. B R. Etiam Rehd. GÀB. 58 Hal.

Aaaaaaa fa-

git: Et. BR.
que ci. vulg.

—

988 | DIGESTORVM LIB-

Pamphili mentionem fafctam: quemadmodum fi is, qui de-
cem promi(it, ita interroge£, QVOD TIBI DECEM PRO-
MISI 5?, vriGINTI HABESNE ACCEPTA f etiam de-
cem nomine erit liberatus, |
| XVI VrPriaAwvslibro VII. Difputationum, — Sx ex
pluribus obligatis vni accepto feratur, non ipfe folus libera-
tur, fed et hi qui fecum obligantur: nam.cum ex duobus
pluribusque eiusdem obligationis part1c1p1.bus yni accepto fer-
tur, ceteri quoque liberantur: non quoniam ipfis accepto la-
tum eft ??, fed quoniam velut foluiffe videtur is, qui acce-
ptilatione folutus eft. $. r. Si iudicati fideiuffor fit datus,
$1 acceptus, eique accepto latum fit: liberabitur et iudicatus.
XVIL Ivrriawvs libro LIV. Digeftorum. . Qvx ho-
minem aut decem ftipulatus eft, fi quinque. accepto fecerit,
partem ftipulationis peremit, et petere quinque, aut partem
hominis poteft. : ^ : |
. XVIII. FronENwTrINVvs libro VIIL Inftitutionum. ET
$2 yno et $? pluribuscontraCtibus, vel certis, vel incertis, vel
quibusdam exceptis ceteris, et ?* omnibus ex caufis vna ac-
ceptilatio et liberatio fieri poteft. $. r. Eius rei ftipulatio
quam acceptio 95 fequatur, a Gallo Aquilio talis expofita eft:
quidquid te mihi ex quacumque caufa dare facere oportet, opor-
tebit *5, praefens, in diemue: quarumque ?* rerum mihi te-
cum 9? a(tio, quaeque aduerfus te petitio, vel aduerfus te
perfecutio eft, eritue: quodue tu meum habes, tenes, polfi-
des: quanti quaeque 9? earum retum res erit, tantam pecu-
niam dari ftipulatus eft Aulus Agerius *?, fpopondit Nume-
rius Negidius **: quod Numerius Negidius Aulo Agerio pro--
mifit **, fpopondit: id haberetne *? a fe acceptum, Nume-
rius Negidius Au!um Agerium rogauit: Aulus Agerius Nu--
merio Negidio acceptum fecit. ! | | -
XIX. VrPrANvslibro II. Regularum. — Sx accepto
latum fuerit ei qui non verbis, fed re obligatus eft: non li-
beratur ^* quidem, fed exceptione doli mali, vel pacti con-
uenti fe tueri poteft. . $. r. Inter acceptilationem et apocham
hoc intereft, quod acceptilatione omni modo liberatio contin-
git, licet pecunia foluta non fit: apocha non alias, quam fi
pecunia foluta fit. x : n |
XX. Ingw libro LXXVII. ad Edi&tum. . S1 accepto
fuerit lata ob rem iudicatam claufula, Marcellus ait ceteras
partes ftipulationis euanuiffe: propter hoc enim tantum inter-
ponuntur *? , vt res iudicari poffit. * :
XXI. VENvLE:rvslibro XI. Stipulationum. S: fub
condicione legatum mihi datum nouandi caufa ftipulatus füm
79, et ante exiftentem condicionem acceptum fecero: Nerua
filius ait, etiam fi condicio extiterit, neque ex teftamento
competituram actionem , quia nouatio facta fit: neque ex fti-
pulatu, quae acceptilatione ?? foluta fit. - j |
XXII. GaA1vs ?? libro III. de Verborum obligationi-
bus. SEenvvs nec iuffu domini acceptum facere poteft,

Juperuacuam , Yoco: pro fuperuacuo. Et ita Flor. eft fa&um. & R. Rehd. vt Flor.
primum fuit fcriptam. G E B. 59 Hal. inferit: et. GER. . 60 Hal. fit, et
mox: videatur. 61 Hal. et Rehd, pracfigunt: et. GEB. 62, Gothofr.
in nota: Et ex vno. Hal. GEB. — 65 Vulg. ex, loco: et. BR. Etiam Rehd.
GE B. 64 Hal, vel, loco: et. GEB. .. 65 Gothofr. in nota: acceptila-
tio. zzle. Hal. ta et Rehd. GEB. 66 Hal, et Vulg. oportebitue, BR. In

Rehd. 72 ve a recentiori manu eft allitum. GEB. — G7 Hal. et Vulg. quarum- Ü

cuuque.BR. dta et Rehd. GEg.

68 In Rehd. tecum, abeft. GER. 69
In Rehd. 4quaeq2e, abeft. GE s.

7o Vulg. Augerius. hic et in fequentibus.

BR. Etiam Rehd. GEE. . r Hial. et Vulg. hic et in fequentibus: Nigi-

dius.BR. Rehd. fcripturam Flor. vbique feruat. G E B. 72 Ap. Hal. pro-
müfit, abeft. GEE. 73 Vulg. babesue. BR. Etiam Rehd. GEB. — 74
Hal. et Vulg. Jliberabitur. BR. Rehd. vt Flor. GER. 75 Hal. interponi.
Vulg. énterponitur. BR. . Rehd. vt Flor, GE z. 76 Hal. fim. T7 WYaur.
acceptilationl. GEmS. 78 Hal.et Rehd, PAVLVS.GEB, 79 Vulg. ZA-
BOLENVS.E&R. Etita Rehd. GER. — 80 Taur. vtriMque. GES, — 81
Rehd. pracfigit: omnes, G E B. : !

.Flor. GEB.

| exiftimo. B R.

XXIIL LAsxo ?? libro V. Pithanon a Paulo epitoms-
torum. Sr ego tibi acceptum feci, nihilo magis ego a te li-
beratusfum. Paulus: immo cum locatio, conductio, emptio,
venditio conuentione facta eft, et nondum res interceffit :
vtrinque 9? per acceptilationem , tametíi ab alterutra parte
dumtaxat interceffit, 9* liberantur obligatione.

TIT,. V.

DE STIPVLATIONIBVS PRAETORIIS.

Vrrrawvs * libo LXX, ad Edictum..-

PR AETORIARV M ftipulationum tres videntur effe fpecies:
iudiciales, cautionales, ? communes. : $. 1; ludiciales
eas dicimus, quae propter iudicium interponuntur, vt ratum
fiat: vt iudicatum folüi, etex operis noni nuntiatione. $. 2.
Cautionales funt autem, quae inftar aCtionis habent, et vt üt
noua actio ?*, intercedunt: vt de legatis * ftipulationes ?, et
de tutela, et ratam rem haberi 5, et damni infeCti. $. 3. Com-
munes funt ftipulationes, quae fiunt iudicio fiftendi caufa.

$. 4. Et fciendum eft, omnesftipulationes natura fui cautio-

nales effe: hoc enim agitur in fipulationibus, vt quis cautior
fit, et fecurior interpofita ftipulatione. $. s. Stipulationum
iftarum praetoriarum quaedam funt, quae fatisdationem exi-
gunt, quaedam * nudam repromiffionem : fed perpaucae funt,
quae nudam repromiífionem habent: quibus enumeratis, ap«
parebit, ceteras non effe repromiffiones, fed fatisdationes.
$. 6. Stipulatio itaque * ex operis noui nuntiatione, alias fa-
tisdationem, alias repromiffionem habet, Ex qua operis noui
nuntiatione fatisdari oporteat? quemadmodum fatisdetur ? ?

namque de eo opere quod in priuato factum erit, fatisdatio

eft !?: de eo quod in publico, repromitti oportet: fed ** hi
quidem qui fuo nomine cauent, repromittunt: qui alieno;
fatisdant. $. 7. Item ex caufa damni infecti interdum repro-

mittitur, interdum fatisdatur: nam, Ífi quid in flumine pu-

blico fiat, fatisdatur '?^: de aedibus autem repromittitur.
$.. 8. Stipulatio duplae, repromiffio eft, nifi fi *? conuenerit,
vtfatisdetur, $. 9. Qnod fi fit aliqua controuerfia, vtputa
fi dicatur per calumniam defiderari vt ftipulatio interponatur:
ipfe Praetor debet fuper ea re füummatim cognofcere, et cau-
tum iubere aut denegare. $. 1o. Sed et fi quid vel addi, vel
detrahi, vel immutari in ftipulatione oporteat, Praetoriae
erit iurisdictionis, : sE
.l1L PaAvrvs libro LXXIII. ad Edictum. PnaAETO-
RIAE ftipulationes, aut rei reftitutionem continent, aut in-
certam '^ quantitatem. — $. r. ** Sicuti ftipulatio ex operis

noui nuntiatione, qua cauetur, vt opus reftituatur: ideo-

que fiue actor fiue reus decefferit pluribus heredibus relictis,
vno vincente, vel viCto, totum opus reftitui debebit: quam-

.diu enim aliquid fupereft, tamdiu non poteft videri opus re-

ftitu-

1 Rehd. PAVLVS.GrB. . 2 Hal praefigit: et. GEB. — 5 Hal.
etRehd. fit nouatio. GE B. .— 4 Rehd, legato. GEB. 5 'Taur. legatiStipula-
tiones. Rehd. vel prior aliquis librarius legit: de legati flipulatioues , et inde
fa&um: de legato. GEB. — 6 Hal. babere. GE B. 7 Hal.et Vulg. inferunt :
quae. B R. Rehd. vt Flor. GEs. — 8 Hal. et Rehd. ifla, loco: itaque. GEB.
9 Vulg. ex qua igitur operis noui munciatione fatisdari oporteat, et' quemadmo-

| dum fatisdetur videamus. Hal. videamnus ergo, ex qua operisnoui nuutiatione fa- .
tisdavri oporteat , et quemadmodum fatisdetur. B R. Rehd. videamus evgo, ex qua

operis mouwi muntiatione fatisdavi oporteat , et quemadmodmm (atisdetur videa-
mus, GE B. 1O Hal. et Vulg: fatisdari: loco: fatisdatio efl. BR. Rehd. vt
11 Hal. et Vulg. inferunt: et. B R. Rehd. fed et bi quidem.
GEB. . I2 Hal. habet: fatisdatur de aedibus: de aedibus vero. mendum
| 13 Ap. Hal. et Vulg. fj, abeft. BR. — Etiam in Rehd. GEB.
14 Etiam nunc Flor. eft: aut certam. íed re&e Taur. incertam, poft Vulg. et
Nor. nec aliter MSS. quorum infpexi quatuor. — 1n Barb. tamen: ;z, poft-
ea.adícriptum. BR. . Reliqua funt Chriftin. S. Cruc. L II. quibus adde

Bynkerb.et Rehd.GER — 15 Hal. pracfigit :- Reffitatiouem rei, ficuti. GE 86

L
qn

M
Áf

P
fio
TU
0
um
àn

doti
f hi
put

Y
Tib
f

Ls
f
lat
ele
Qem

sT

(iea

N
ATT
(AIy,
U Wi
buy
lat
h
li
Mi
N]
6E)
ht
Md
VOtitn

Mü

RC
ICRUN
ALf
$a
v i
.
u-
&
cittt
ia
m
[
j RP-
10Dej
istod
??
sdati
I
Jien0,
o«
ls þu'
atb
"p
t
&L
Ahie

ETO
ii
g
1j
Tf
JICS,
u
js fe
fith
, szþït!d'
" iüdc
vt
, íih
)7;:(161??10'
r
[ qüd
f gid&'d'
d t
dili:iün'
y if
07
ij
! poü-
r
(
n

pulationes. B R.

DIGESTORVM LIB. XLVL TIT, V. VI.

fitutum. — $. 2. Incertam quantitatem continet ftipulatio iu-
dicatum folui, et rem ratam dominum habiturüm, et damni
infeCti, et his fimiles: in quibus refpondetur, fcindi eas in
perfonas heredum: quamuis poffit dici, ex perfona heredum
promifforis non poffe defcendentem a defuncto ftipulationem
diuerfam condicionem cuiusque *? facere: at in contrarium
fumma ratione fit, vt vno ex heredibus ftipulatoris vincente,

. jn partem eius committatur ftipulatio: hoc enim facere verba
ftipuiationis, quanti ea res eft, Sed ** fi vnus ex heredibus

promifforis totàm rem poffideat, in folidum eum damnandum
Julianus fcribit. In quantum autem ipfe ea ftipulatione, vel
fideiuffores, *? an omnino teneantur, dubitari poteft: et vi-
dendum ait, ne non committatur, . Sed fi lite conteftata pof-
feffor decefferit, vnüm ex heredibus non maiore ex parte da-
mnandum, licet totum fundum poffideat, quam exqua *? he-
tres eft. p |
II. VrnPrAwvs^?? libro LXXIX. ad Edictum. G-
NERALITER in omnibus Praetoriis ftipulationibus et pro-
curatoribus ?* fatisdatur. E vt Q
]V. PavrLvs libro LXXV. ad Edictum. PRAETO-
RIAE ? flipulationes faepius interponuntur, cum fine culpa
füpulatoris cautum effe defiit.
. "WV. IpEw libro XLVIII. ad Edictum. . IN omnibus

Praetoriis ftipulationibus hoc feruandum ?? eft, vt, fi procu-

rator meus ftipuletur, mihi caufa cognita ex ea ftipulatione.

aCtio competat. Idem eft, et cum inftitor in ea caufa effe
coepit ^*, vt interpofita perfona eius dominus mercis rem
amiffurus fit ?^*?, veluti bonis eius venditis: füccurrere enim

. domino Praetor debet.

VI. IpEeM libro XIV. ad Plautium. IN omnibus Prae-

toriis ftipulationibus, in quibus primo fieri aliquid ^9, deinde

fi fa&tum non fit, poenam inferimus ??: poenae nomine fti-

"pulatio committitur. | |

- VIL VrrrAxvs?? libro XIV. ad Edi&tum. PmAx-

"TORIAE fÍatisdationes ?? perfonas defiderant pro fe interue-

nientium, et neque pighoribus quis, neque pecuniae, vel au-
ti, vel argenti depofitione, in vicem fatisdationis fungitur.
Vill. PaerNrzaNvs?? libro V. Quaeftionum. PaAv-
Lvsnotat ?*; qui füb condicionem ?^ inftitutus eft, ad-
gnita bonorum poffeffione cogitur ?? fubftituto in diem ca-
uere longiorem, Praetor enim beneficium fuum nemini vult

effe captiofum ?*: et poteft videri calumniofe fatis petere,

quem alius antecedit. $. r. Cum (ub contrariis condicioni-
bus Titio et Maeuio legatum fit, vtrique cauetur: quia vter-
que ex voluntate defuncti fperat legatum. : |
.IX. VEeNvzLErvslibro I. Stipulationum. Iw Prae-
toriis ftipulationibus fi ambiguus fermo acciderit, Praetoris
erit interpretatio: eius enim mens aeftimanda ?? eft.
—..X. VrP1IANVS libroT. Refponforum Valeriano refpon-
dit ?9, Srz Praefes, qui ante in triennium caueri iufferat,
poftea in longum tempus caueri praecepit ?7 : quia a prima

* *

Y6 Rehd. euiuscumque. GEB. — U7 Vulg.inferit: et. BR.. 18 . Vulg. inferit:
et. BR. . I9 Hal. et Vulg. inferunt: parte.B R. Etiam Rehd. GEB. 20 Hal.
CAIVS. Vulg. PAVLVS. &&. In Rehd. codice librarius fcripfit: aulus , fed
ui primas literas pinxit, iftis addidit coerulo colore G, vt nunc nomen ICti
ab anteriore parte Hal. referat, a pofteriori Vulgatam. GE B. —— 21 Gothofr.
in nota : AJ. et procuratoriis. Rehd, procuratori , fuperícriptum tamen: al. bus.
GE8. 22 Hal et Rehd, inferunt: autem. GER. — 23 Vulg. obfernandum.
BR. ^ 24 Hal. coeperit. 25 Vulg. vemanufuras fit. BR. Et ita quoque
Rehd. fuperfcripta tamen eft Florentina. GEB. 26 Vulg. addit: conuent.
BR. Etiam Rehd. GER. 2 Hal. et Vulg. znferimus. BR. Etiam Rehd.
GEB. 28 Hal. PAPINIANV'S. Rehd. IDEM. GER. 29 Vulg. /ii-
30 Hal. omiffa plane infcriptione hanc legem fuperiori an-
nedit. GEP. 31 Hal. notat eum, qui. GEB.
conditione. valg. Hal. .Etiam Rehd. conditione. GEB. — 33 Hal.cogi. GEB.
34 Hal. dammofum. GEB. ^— 35 Hal.exiflmmanda. GEB. 36 Hal. habet

32, Gothofr. in notaz

: 989
fipulatione prorfüs difeedi voluerat 55, exceptionem primae
ftipulationi *? obligatis peperiffe videtur ^*9. JH
. XI. VkuvrLEivs libro VII. AGionum. Iw eius-
modi ^* ftipulationibus, quae, quanti *? res eft, promiffionem
habent, commodius eft certam f(ummam comprehendere: quo-
niam plerumque difficilis probatio eft, quanti cuiusque ** in-

. terfit, et ad exiguam fummam deducitur.

TIT.. VL
REM PVPILLI VEL ADVLESCENTIS

SALVAM FORE.
Pavrvs libro XXIV. ad Edictum.

CVM pupillo rem faluam fore fatisdatum fit, agi ex eatunc
. poteft; cum et tutelae poteft.
^ Il VrPrAwvs * libo LXXIX. ad Edi&um. Sr.
pupillus abfens fit, vel fari non poffit: feruus eius fiipulabi-
tur: fi feruum non habeat ^, emendus ei feruus eft: fed (i

| non fit, vnde ematur, aut? non fit expedita emptio: pro-

fecto dicemus feruum publicum apud Praetorem ftipulari
debere. :
Ill. Ingw Bibro XXXV. ad Edictum. Av T dare ali-
quem Praetor debet, cui caueatur. :
IV. Inrw libro LXXIX, ad Edictum. Now quafi
ipfo iure pupillo adquirat, neque enim * adquirit, fed 5 vti-
lis a&io ex ftipulatu pupillo detur.. $. r. Cauetur autem pu-
pillo hac ftipulatione per fatisdationem. — S. 2. Illud fcien-
dum eft, hac ftipulatione teneri tam eum qui tutor eft, quam
eum qui pro tutore negotia geífit, vel gerat , 'et * fideiuf-
fores eorum. . $. 3. Sed enim qui non geffit,, omnino ? non -
tenebitur: nam nec actio tutelae eum, qui non geffit, tenet:
fed vtili a&tione conueniendus eft, quia fuo periculo ceffauit;
et tamen ex ftipulatu actione, neque ipfe, neque fideiuffores
eius tenebuntur. Compellendus igitur erit ad adminiftratio-
nem propterea , vt ftipulatione quoque ifta poffit teneri. $. 4.
Hanc ftipulationem placet finita demum tutela committi: et
fideiufforibus diem exindeincipere cedere. n curatore ?aliud
eft. Sedetineo, qui pro tutore negotia geffit, aliud dicen- -
dum eft. : Itaque iftae ftipulationes , fi quidem quis tutor fuit, -
finita demum tutela committentur *?: fi vero pro tutore ne-
gotia geffit, conueniens eft dicere ,. ftatim atque ** quaeque
res falua non effe coepiffet , committi ftipulationem. $. 5.
Si tutor ab hoftibus captus fit, an committatur ftipulatio, vi-

| deamus: mouet, quia finita tutela eft, licet reciperari fpere-

tur; et puto poffe agi. $. 6. Generaliter fciendum eft, ex
quibus caufis diximus *? tutelae agi non poffe, ex isdem cau-
fis ne *? ex ftipulatu rem faluam fore agi pofle, dicendum eft
t^. $. 7. Si quis curator datus non gefferit.curam, confe-
quens erit dicere ftipulationem non committi: fed eadem hic
15 erunt dicenda, quae in tutore diximus: illo *? fecus,
j quo

nudum ICti nomen, verba tamen: Valeriamo refpondit, facit ipfius legis ini- -
tium. Vulg. facit fere idem, et legemorditur: Faleriauus refpondit, fi prae[es.
BR. Rehd. vt Vulg, GEE. 37 Hal. et Vulg. praeceperit. BR — 38 Hal.
et Vulg. voluerít. BR. 39 Hal. et Vulg. flipslationis. BR. Et ita quoque
Rehd. in reliquis 5. . vt Flor. GE B. 40 Hal videri. GEB. — 41 Hal,

et Rehd. buinsmodi. GEB. — 42 Hal. etVulg. inferunt: ea. BR. Etiam Rehd.

GEB, . 43 Hal eniuscumque. G E B. . s.
I Rehd. PAVLVS. GER. 2, Hal. et Rehd. babet. GEB. 3
Hal. et Vulg. inferunt; fj BR. Etiam Rehd. GEB. — 4 Vulg. inferit: pnupil-
lo. E R. 5 Hal. et Vulg. inferunt: vt. BR. — Ita et Rehd. Taur. poterat da-
re: V Tilis. GEB. 6 Gothofr. in nota: Al. gerit. Ita Hal. G ER.
Vulg. vel, loco: et. B R. Etiam Rehd. GEB. ^ 8 Vulg. onmmimodo. Bm.
9 Vulg. caratovibus. B R. IO Vulg. committuntur. 8 R. It Hal «t , lo-
cO: atque. GEB. 12, Hal. dicimus. GEB. 13 Hal. et Vulg. zec. BR.
Etiam Rehd. GER. — 14 Hal effe. GEB. — 15 Hal baét. GEB, — 16 Go-
Aaaaaaa 2 - tho-

990 *
quo ** haec ftipulatio ftatim, atque quid faluum effe definit,
committitur, et fideiufforibus dies cedit: fed "? in fe reuolui-
tur !?, $. 8. Pertinet autem haec ftipulatio ad omnes cura-
tores, fiue puberibus fiue impuberibus datos ^?, propterae-
tatis infirmitatem , fiue prodigis, vel furiofis, vel ^* quibus-
dam aliis, vt fieri adfolet, datifint. —— . .
V. Pávrvslibro LXXVI. ad Edi&tum. Sx filius, qui
in poteftate furiofi erit, rem faluam fore ftipuletur, adquirit
patri obligationes ??. P ' du
VL Garvs libo XXVII. ad Edictum prouinciale.
SknvvM pupilli ftipulari ita neceffe eft, fi pupillus abeft,
autfari non poteft: nam Íi praefens fit ??, et fari poteft
2* . etiam fieius aetatis erit, vt non intellegat quid agat: ta-
men propter vtilitatem receptum eft, recte eum ftipulari, ??
* agere *. : | r |
VII. MopEsmiNvslibro VI. Regularum. Darr-

vvs vel teftamentarius tutor fiue curator non petet fatis a

collega fuo: fed offerre ei poterit, vtrum fatis accipere ve-

lit, an ?* dare. | ho |
VIII. VrPrraANvs libro IL. ad Edictum. | E rsr ad

fpecies curator datus fit, rem faluam fore ftipulatio inter-

ponetur. |
IX. Pourourvs libro XV. ad Sabinum. Cv ?*
pupillus a tutore ftipulatur rem faluam fore, non folum quae
in patrimonio habet, fed etiam. quae in nominibus funt, ea
ftipulatione videntur contineri: quod enim in tutelae iudicium
venit, hoc et ?? ea ftipulatione continetur.

X. ArRiCANVS libro IIl. Quaeftionum. Sr, poüga- |

quam pupillus ad pubertatem peruenerit ??, tutor in refti-
tuenda tutela aliquamdiu moram fecerit : certum eft ??, et fru-
€tuum nomine, et vfurarum medii temporis, tam fideiuffores
eius, quam ipfum teneri. .. |
! XL NeRaAT1vs libro IV. Membranarum. Cv rem
faluam fore pupillo cauetur, committitur ftipulatio, fi, quod
ex tutela dari fieri oportet, non praeftetur: nam etfi falua ei
res fit, ob id non eft ?* , quia quod, ex tutela dari fieri opor-
tet, non foluitur. TU i u |
. KII. PAPrNIANvs ?? libro XILI. Quaeftionum. . S1
plures fideiuffores a tutore pupillo dati füunt ?? , non effeeum
diftringendum ?*, fed in vnum /.dandam aCtionem: ita vt ei
qui conueniretur, aCtiones praeftarentur: nec quisquam pu-

tauerit ab iure difceffüm , poftquam pro ea parte placuit tu- |

tores condemnari, quam adminiftrauerunt: et ita demum in
folidum, fi res a ceteris non feruetur, et ?5 idonea ?9 culEa
detegatur, quod fuüfpettum ?* facere fuperfederit ?5: nam ??
aequitas arbitri ^? atque officium viri boni videtur eam for-
mam iuris defideraffe, ^ Ceterum fideiuffores ciuiliter in foli-
dum obligati, ceteris quidem agentibus, vt diuidatur actio,
impetrare poffünt; pupillo vero agente, qui non ipfe contra-

Gothofr. in nota: illud fecus. o»]g. Hal. Et ita quoque Rehd. GEz. — 17
Hal. q40d, et ita Flor. fa&um. Et habent etiam MSS. Z/isd fecus, quod. B R.
Barb. Chriftin. S. Cruc. L II. Bynkersh, At Treuif. habet: ilud fecus efh, quod.
Et Magl. iJlo fecus , quod. Kehd. vt ifta pleraque. GEB. — 18 Hal. et, loco:
fed. GER. 19 Rehd. refoluiturv. GEB. — 20 Ap. Hal. datos, abeft.
Rehd. zmpuberibus datos, fiue propter. GE B. — 21 Vulg.fiue.BR. — 22, Hal.
et Vulg. obligationem. Et ita Flor. fa&um. Sic in $. 7. leg. attteced.. olim
erat: quid füluus effe, pro: faluum. BR. Etiam Rehd, obligationew. GEB.
23 Hal. ef?, GER. 24 Erat olim Flor. fari on poteft. Vulg: poffit. E R.
Rehd. vt Vulg. G E. 25 Hal. et Vulg. inferunt; et. BR. Etiam Rehd.
GE R. 26 Vulg. inferit: fatis. BR. Etiam Rehd. GER. 27 Taur.
CoM. GEB. 28 Rehd. inferit: zm. GER. 29 Hal. peruemit. | 30
Hal. effe. GE B. 31 Vulg. addit: falua. BR, Etiam Rehd. GER, 22
Hal. et Vulg. PAVLVS$. B&. — 33 Hal.effeut. GEB. — 34 Gothofr. in no-
ta: di&inguend.um. vulg. Hal. Yta omnino Hal, et Vulg. vt 72 eum, plane
abfit. BR. Etita quoque Rehd. GEz. — 33 Hal. feruentur aut idonea. GE P.
36 Rehd. et ideo fi im ea culpa. GER. 37 Etiamnunc Flor. eft: fufpenfiim.
BRR. . 38 Hal fuperfederint. G E B. 39 Vulg. Namque. BR. Etiam. Rehd.

DIGESTORVM LIB.

XLVE . TIT:^VE | VIT.

xit, fed in tutorem incidit, et ignorat omnia, beneficium di-
uidendae actionis iniuriam habere vifum eft: ne ex vna tute-
lae caufa plures ac variae ** quaeftiones apud diuerfos iudices
conftituerentur. ! iv | (

TIT., NT m t
IVDICGATVM 501 VL
! Pavrvs hbro XXIV. ad Edi&um. | :
IN fïïpulät.ione iudhicätl.xm,. folui, : poft rem. iugicätafh ftatim
dies cedit: fed exactio in tempus reo principali indultum

differtur. ^ ^' : |
IL. Inex« libro LXXI. ad Edictum, Cvn lite mor-

tua nulla res fit: ideo conftat fideiuffores ex ftipulatu iudica-

tum folui non teneri. ; J w
II Vr»riaxvslibro LXXVII, ad Edictum. Srquis
apud ? aliquem iudicem iturus, ftipulatus eft iudicatum fol-
ui, etagit ? apud alterum, non committitur ftipulatio: quia
non huius * iudicis fententiae fideiuffores fe fübdiderunt.
$. r. Stipulationem iudicatum folui, et * procurator, et tu-

| tor, et curator ftipulari poffunt. $. 2. Procuratorem * eum

accipere debemus, cui mandatum eft, fiue huius * rei tantum
mandatum fuüfceperit ?, fiue etiam ? vniuerforum bonorum.
Sed etfi ratum fuerithabitum, procurator videtur. $. 3. Sed
et *? fi forte ex liberis vel ** parentibus aliquis interueniat,

| vel vit yxoris nomine, a quibus mandatum non exigitur, an -

committatur ftipulatio, quaeritur? Magisque erit, ne com-
mitti debeat: nifi fuerit ei mandatum, vel ratum habitum z
quod enim eis agere permittitur Ediécto Praetoris, non facit
eos procuratores. [taque fitalis períona interueniat, ex in-
tegro *?^ erit cauendum, . $. 4. Sed et "? quod de tutore di-
ximus, ita accipiendum eft, vt *^, fiis fuerit, qui tutelam
adminifIrabat, cum *? tutor non effet: tutoris appellatione
eum non contineri, $. 5. Sed etfi quidem tutor fit, nonta-
men quafi tutor negotia adminiftret, vel dum ignorat, velalia

ex.caufa: dicendum erit non committi ftipulationem: nam.

Edicto Praetoris illi tutori agendi ** facultas datur, cui a pa«
rente, maioreue parte tutorum eorumue, cuius ea ^* iuris-
di&io fuit, tutela permiffa erit, $. 6. Sed et curatorem ac«
cipiemus furiofi, *5 furiofae: item pupilli, pupillae *?: ce«
terorum quoque ?? curatores ?* , puta adulefcentis, vel fial-
terius, cuius curatorfit, committi puto ftipulationem. $. 7.
Si tutor effe proponatur regionis alicuius , vel prouinciae, vel
rerum Italicarum confequens erit dicere, ftipulationem ita de-

mum committi, fi ex ea caufa egerint ?^?, quae ad adminiftra-
tionem eorum ?? pertinebat. $. 8. Si reus, poftquam iuüdi-

catum folui promifit, demens ?* factus fit, an ftipulatio com-
mittatur ob rem non defenfam, quaeritur? magisque eft vt
| | | : com-

GER. 40 Hal et Vulg. arbitrii. B R. Rehd. vt Flo. GEE.. . 41 Hal. et.

Rehd. »e ex vnd tutela caufae plures variaeque quaefliomes.. GEB, — —
: 1 Rehd. IDEM, quod in lege principe eft fingulare. GEB. — 2, Hal.
et Vulg.ad, BR. Rehd. vt Flor. GEB. ^ 3 Vulg. egit. BR. — Etiam Rehd.
GEB. . 4 Hal. buiusmodi. GEB. — 5 Ap. Hal. primum hoc: et, abeft. — 6
Rehd. inferit: etem. GE B. — *j Rehd. vmius, loco: bwiws. GE?. — 8 Hal
fufcepit. GE B. — 9 Vulg. etiam, abeft. BR. Etiam in Rehd. GEB. ^ IO Ap.
Hal. et, abeft, GE B. — 11 Hal. etVulg. inferunt: ex.BR. Etiam Rehd. GER.
12 Bafil. ZvuSsv, B R. 13 Vulgo: et; abeit. B R. 14 Ap. Hal. et Vulg.
vt, abeft. BR. In Rehd. adeft. GE B. — 15 Hal fi, loco: eem. GEB. — 16
Vulg. iu$ agendi ffipulandique facultas. BR. . 1ta et Rehd. nifi quod. habeat:
et flipulandi, locos flipulandique. G £ B. 17 Hal. tutorum eorum vel cuius

. de ea re iuvisdiclio. Vu!g. tutorum vel cuius de ea ve iurisdiclio. Ego lego:

tutorum ecoue cuius ea iuvisdidhio. BR. Rehd. vt Vulg. GER. 18 Hal et
Vulg. inferunt: del, BR. Etiam Rehd. GEs. . 19 Vulg. papillaeue. BR.
Etiam Rehd. GE?. — 30 Hal. et Vulg. caetevorumque. BR. Etiam Rehd. GEB--
21 Ap. Hal. curatores , abeft, GEB. — 22, Hal. et Rehd. egerit, GEB. — 23

Hal. et Rehd, earam, GEB|
: ita

24 Gothofr, in nota; abíens factus fit. vulg. — —

(
i
f
poft
(
"
pel:
feni
equ
qu
plunl
I
coyd
quaä:?s
perfon:
^onem
niti.
zi5
jlen
(isire
fmnpl
telt
vl ei
quis

u
ät. |
exif
COma.
ex/at
fideiuil
tetennt
tem i
1oe!
defen
Yüque
fümpt
püten
etf no
foes c
fenfore
cup
Tif e
lt lo
ln
Qigr
DN
Tecefr
friendu

Viide)

luey
11 d
jerit, V
As
3 B.a
6n,
51 Wi
Xf
tCOp
hn (
l ey
* t
MT
A

: f
d

Yt g
n (j
!qu
JerQti,
& Ll«
^ epm
m
p
a
(
Ug
T
ii
n t
2

m

É

DIGESTORVM LIB. XLVI. TIT. VIL: 991

committatur, fi nemo eum ?5 defendat. $. 9. Ob rem non
defenfam ftipulatio non committitur, quamdiu poteft ^5 exi-
ftere qui ^* defendat. $. ro. Si plures fuerint fideiuffores,
pofteaquam cum vno lis conteftata eít, ex claufüla ob rem non
defenfam, ipfe reus poteft ?^? füfcipere defenfionem. — .
— ]V. Ivr1ianvs libro LV. Digeftorum. Is autem, cum
quo aCtum fuit, abfolui debet. — .
V. VrPiANvslibro LXXVIL. ad Edi&um. 1TAw ta-
men fideiuffore , qui iudicium acceperat, damnato, fruftra de-
fenfionem reus fufcipit ??: ceterum etíi folutum fuerit, poft-
eaquam ?? iudicatum eft, repetitionem conftituerimus ?* eius
quod folutum eft. $. r. Vnus ex fideiufforibus vel heredibus
pluribus, alio ceffante, fufcipere defenfionem poteft. . $. 2.
In hac ftipulatione, quia plures caufae funt vna quantitate
conclufae, fi committeretur ?? ftatim ftipulatio ex vno cafu,
amplius ex alio committi non poteft. $. 3. Nunc videamus
qualis defeníio exigatur, ne committatur ftipulatio, et quarum
perfonarum. — Et fi quidem ex perfonis enumeratis in defen-
fionem quis fuccedat, palam eft re&te rem defendi, nec com-
mitti ftipulationem : fi vero exftrinfecus ?? perfona defenfo-

ris interueniat, aeque füpulatio non committetur: fi modo |

ille paratus fit rem boni viri arbitratu defendere, hoc eft, fa-
tisdare: fic enim videtur defendere, fifatisdet: ceterum fi
fimpliciter paratus fit interuenire, nec admittatur, commit-
tetur ifta ftipulatio ob rem non defenfam: quod fi quis eum,
vel cum fatisdatione, vel fine fatisdatione admiferit, confe-
quens erit dicere, ftipulationis iftius nullam partem committi :
uia fibi imputari ?* debet, quia ?? talem defenforem admi-
ät. $. 4. $i ex fideiufforibus, qui iudicatum folui cauerant,
exiftat defenfor: placuit, ob rem iudicatam füipulationem non
committi: ceteraque eadem effe, atque fi extraneus defenfor
exiftat, $. 5. In hac ftipulatione hoc tractatur, àn hi ?* qui

fideiufferint ?* , * fi defenfionem omiferint*, mandati iudicio

teneantur? Et?? eft verius, non teneri: hi enim in quantita-
tem interuenerunt: et hoc illis fuit mandatum, non in defen-
fione ??, . $. 6. Quid tamen, fiet *? hoc fibiadfumpferint, vt

defendant, an mandati poffint agere? Et fi quidem vi&ti funt,

vtique quod ob rem iudicatam praeftiterunt, confequentur:
fümptus tamen litis minime petent: fi autem optinuerunt ^*,
poterunt ^^ fümptus litis confequi, quafi iuxta mandatum,
etfi non mandatum fecerint ^?. $. .7. Si tamen plures fideiuf-
jores defendere fuerint parati, videamus, vtrum vnum de-

fenforem debent ** dare, an vero fufficiat, vt vnusquisque-

eorum pro parte fua defendat, vel defenforem fubftituat. Et
magis eft, vt, nifi vnum dent procuratorem, defiderante fci-
licet hoc aCctore, committatur ftipulatio ob rem non defenfam.
Nam et plures heredes rei *? neceffe habebunt vnum dare pro-
curatorem, ne defenfio per plures * fciffa, incommodo ali-
quo adficiat aCctorem. — Aliud eft in heredibus actoris, quibus
neceffitas non imponitur, vt per vnum litigent. $. 8. lllud
fciendum eft, ibi rem effe defendendam, vt re&te defendatur,
vbi debet agi.

26 Rehd. poterit. GE B.
28 Rehd. poterit. GEB. 29 Hal. fufce-
perit. Rehd, fufcepit. GE B. 30 Hal. inferit: i/li. GE B. 31 Vulg. con-
flituemus. BR. Ita quoque Rehd. GEE. — 32 Hal. et Rehd. committetur. G E B.
33 Halextrinfecu$. GEB. 34 Gothofr. in nota: imputare debet. vulg. Hal. Et
3tá quoque Rehd. imputare. GEB. 25 Gothofr. in nota: 4l qui. ]ta
'laur. in. margine, et Hal. et Rehd. in textu. GEB. — 36 Ap. Hal. b;, abeft.
GEE. 37 Hal. fideiufferumt. Vulg.fideiufferant. BR. Rehd. vt Vulg. GEE.
98 Vulg. inferit: boc. BR. . Etiam Rehd. GEB. 39 Hal. et Vulg. zz de-

Yta et Rehd. GEE.

X 25 Rehd. eundem. GEE.
27 Kehd. inferit: eum. G E B.

fenfionem. B&. Etiam Rehd. GEs. — 40 Vulg. inferit : zpfi. B. 41 H.al,
et Vulg. obtinuerimt. BR. — Rehd. fim autem obtinuerint. GEB. — 42 Hal. in-
ferit: et. GE B. 43 Vulg. fuerit, BR. 44 Hal. debeant. 45 Ap.

Hal. et Vulgo: rei, abeft. Sed Bafil. xe of 70AA0) yàgQ xAugovógos ToU Pvayov-
&ésw, BR, Abeft haec vox etiam a Rehd. GEB. 46 Vulg. inferit: perfo-
345. B R. 47 Hal. et Vulg. collefas, gBR. — Etiam Rehd. GEB. — 48 Àp.

' Vulg. eff. B R. Etiam Rehd. GEB,

VI. Ingwlibro'LXXVIIT. ad Ediéttum. IvprcATv M
folui ftipulatio tres claufulas in vnum collatas ^* habet: der
iudicata, de re defendenda, de dolo malo. | |
VII. Gaxvs libro XXVII. ad Edictum prouinciale. Sr
ante acceptum iudicium prohibitus fueritprocurator a domino,
et actor ignorans prohibitum eum ^* effe, egerit: an ftipula-
tio committatur? et nihilaliud dici poteft, quam committi,
Quod fi quis fciens prohibitum effe, egerit *? : Iulianus non

. putat ftipulationem committi: nam vt committatur, non fuf-

ficere ait, cum ea perfona acceptum efífe iudicium, quae ftipu-
lationi ?? comprehenfa eft: fed oportere etiam caufam perfo-
nae eandem effe, quae ftipulationis interponendae tempore
fuit. Et ideo fi is qui procurator datus eft, heres exítiterit
domino, atque ita acceperit iudicium, fiue etiam prohibitus
acceperit, non committitur ftipulatio. .Nam ?* et alias re-
fponfuüm effe 5?, fi quis abfentem defendens fatisdederit, de-
inde vel procurator ab eo datus, vel pofiquam heres ei ex-
titit, iudicium acceperit, fideiuffores non teneri. — La
| VIIL. Pavrvs libro LXXIV. ad Edictum. S1 peti-
tor poft fatisdationem ante iudicium acceptum heres poffeffori
exftiterit: extinguitur ?? ftipulatio. — . [ |
— .IX. VrPriaANVS libro XIV. ad Edictum. Ivprca-
T V M folui ftipulatio expeditam habet quantitatem: in tantum -
enim coiamittitur, in quantum iudex pronuntiauerit, —
X. Mopzes' iNvs libro IV. Pandectarum, Srad de-
fendendum procurator datus fuerit, fatisdare iubetur iudica-
tum folui ftipulatione, quae non ab ipfo procuratore, fed a
domino litis interponitur, « Quod fi procurator aliquem de-

fendat, ipfe cogitur fatisdare iudicatum folui ftipulatione,.

XI, Pavrvslibro LXXIV. ad Edictum. . S1 feruus
qui in rem actione petebatur, lite conteítata decefferit, de-
inde poffeffor litem deferuerit: quidam fideiuffores eius pro

lite datos non teneri putant: quia mortuo homine nulla iam

5* res fit: quod falfum eft: quoniam expedit, de euictione

.a&tionis conferuandae caufa, item fructuum nomine, rem

ludicari. . : !
XII. Pourowrivs 55 libro XXVI. ad Sabinum. Sr
reus poft iudicatum folui ab 59 eo datum, in magiftratu fit,
necinuitus in ius vocari poífit: tamen, nili res boni viri arbi«
tratu defendatur, fideiulfores tenentur. (55
XII. Vreramvs libro VII. Difputationum. Cvv
quaerebatur, fi interpofita iudicatum folui ftipulatione, cum
quis rem non defenderet, poftea ex heremodicio ?* fenten-
tiam effet paffus, an ob rem iudicatam claufula committatur:
dicebam vnam claufulam in ftipulatione iudicatum folui, et ob

rem non defenfam, et ob rem iudicatam, in fe habere: cum

igitur iudicatum folui ftipulatio vna cludatur ?* claufula, fiue
res iudicetur, fiue res non defendatur, merito quaeritur, fi
59 altera caufa ?? committatur, an ex altera rurfum committi
poíffit? ecce enim fi quis ftipuletur, s1 NAvIS EX ÁSIA
vENERIT, aut si Tirrvs Cossvr ^ FVERIT, cÓn--
ftat, fiue nauis prior venerit, fiue Titius Conful ante fa&ï'ïs

Hal. eum , abeft. 49 Haec verba: am flipulatio c. e. m. a. d. p. 4.c. Q. E
q. f p. e. egerit, defunt. ap. Hal. 5o Hal.et Vulg. flipulatione, B R. Et
fane Taur. erat dare: ffipulationf. feruat tamen Rehd. vt faepe alias, Florenti-
nam literam. GEB. 51 Hal. committi flzpulationem et alias. GEB. 52
53 Hal.et Vulg. exfiuguetur. BR. Et-
iam Rehd. GEB. — 54 In Rehd. a, abeft. GEB. .. 55 Hal. et Vulg. JIDEM.
BR. Etiam Rehd. GER. &6 Gothofr. in nota: Haec verba: ab eo datzm *
non legit Hal. Verius eft , Hal. habere: z'udic.:thwz ]þlui * flipulationem . i
magiflvatu, et in margine addere: alia$, ab eo .'/atgsdatzonem .dataïn. Et hat.:c
eit Vulgata le&io. p a. — Rehd. pofi indicatwm. [olui ab eo Jatisdatione data 15
magiftratu fit , cui cum Vulg. Gothofredi in fequenti nota allata. conuenit. G EB-
57 Gothofr. in nota: eremodicio. vzig. Hal. Ewiam Flor. afpiratio deleta. B R--
Sed Rehd. eam feruat. GEB. — 58 Gothofr. in nota: claudatur. valg. Et it&
quoque Rehd. GEB. 59 Vulg. inferit: ex. B R. Etiam Rehd. GEB. 60 Hal.
et Vulg. claufula. & R. Ftiam Rehd. GE. 61 Rehd. inferit: fadlus, G 8.

Aa23aa222a 3 62

999 .. DIGESTORVM LIB.

fit $?, committi ftipulationem: fed vbi commiffa eft ex priore
caufa, ex altera, licet exiftat condicio, amplius non commit-
titur: altera caufa enim , non vtraque inhaeret $? ftipulationi.
Proinde videndum 9^, ftipulatio ob rem non defenfam , 5vtrum
commiffa eft re non defenía: an non prius creditur ^" com-
miffa, nifi ex ftipulatione lis fuerit conteftata? quod magis
eft: et ideo nec fideiufforibus videtur ftatim dleg cedgre, vbi
res coeperat non defendi: proinde, $9 fi forte lis finita'fue-
rit, ad quam defenfio erat neceffaria, vel folutione, vel trans-
actione, vel acceptilatione, vel quo alio modo: confequenter
placuit euanefcere ob rem non defenfam claufulam. $. 1. Si

fuero a fideiuffore procuratoris ftipulatus. iudicatum folui,-

quafi in rem acturus, et poftea in perfonam egero: vel alia
aCione aCturus, aliam autem diCtauero aCtionem ?*: non
committitur ftipulatio: quia de alia *9 aétum videtur , de alia
$9 ftipul&tio interpofita *?. d
- XIV. Ivriawvs ** libro LV. Digeftorum. Srex
duobus fideiufforibus qui iudicatum folui fpoponderant, alter
ob rem non defenfam partem füam foluerit: nihilo minus res
defendi poterit: nec tamen is qui foluerit, repetet: ftipula-
tio enim pro parte eius perempta eft, perinde ac fi acceptum
'ei fa&um fuiílet. $. r. Quotiens ex ftipulatione iudicatum
folui, ob rem non defenfam agitur cum fideiufforibus , non eft
iniquum caueri, dominum priore iudicio abíolui: quia omiffa
cautione fideiuffores mandati iudicio non confequentur, aut
certe *?^ cogantur *5 dominum priore iudicio defendere.
.XV. ArnicawNvs libro VI. Quaeftionum. HaAkcc
ftipulatio, QvAMDIV RES NON DEFENDATVR, fimul
atque defendi coeperit, aut defendi debere defierit, refoluitur.
XVI. NEeRATIVvs *^libro III. Membranarum. Ex
iudicatum folui ftipulatione, ob rem non defenfam , cum vno
ex fideiufforibus agere volo: is *? quod pro parte eius fit,

foluere mihi paratus eft: non debet rnihi in eum dari iudi--

cium: neque enim aequum eft aut iudicio deftringi "*, aut
ad infitiationem compelli eum, quifine iudice *5 dare *? pa-
ratus eft, quo non amplius ?? aduerfarius eius per iudicem ab
eo confecuturus eft. | : a
» --VIL . VgwNvzrLErvs libro VI. Stipulationum.. Ex
claufula 5* re iudicata, dolo malo, ob rem non defenfam, in
folidum committitur ftipulatio: non enim videbitur defenfa
res boni viri arbitratu, quae non in folidum defenfa fit.
XVIII. Ingw libro VII. Difputationum. "V xR bonus
non arbitratur ?? indefenfam eífe rem, de qua Praetor iudi-
cium accipere non cogat ?5,
XIX. IpnzEw libro IX. Stipulationum. NovissrwA
34 claufula iudicatum folui ftipulationis, poLvM MALVM
ABESSE AFVTVRVMQVE ESSE, et in füturum tempus
permanens facturn demonftrat: itaque etfi forte decelferit is,
qui dolo ?? fecerit ??, tenebitur heres eius: verbum enim

AFVTVRVMQVE ?* gssE, pleniffimum eft, et ad omne

62 Rehd. fuerit, loco: fit. GEB. — 63 Hal. et Rehd. zmerat, loco:
inbaeret. GEB. 64 Hal. addit: efl. GE . 65 Rehd. credatur. GEB.
66 Hal. et Rehd. pracfigunt: et. GER. 67 Ap. Hal. acfionem, abeft.
. GEB. . 68 Gothofr. in nota: de alia re. vslg. de alio. Hal. GEB. — 69
Hal. hiciterum: dealie. GEB. — 70 Hal.etRehd. addunt; eff. GEB. — 71
Hal. et Rehd. VLPIANVS. GER. 72 Wulg. inferit: fi velint adclione
mandati a domino aliquid confequi.BR. . 73 Hlal. cogemtwr. GEB. — 74 Hal.
TERENTIVS CLEMENS. GER.
Etiam in Rehd. GER. 76 Hal. et Vulg. fit. BR. Etiam Rehd. GE . T
Hal. et Vulg. affrinmgi. BR. Etiam Rehd. GEE. - 18 Vulg. iudicio. B R.
Etiam Rehd. GER. 79 Rehd. inferit: partem. GEB. 80 Hal. quan-
u aduer(arius. Vulg. quoniam amplius adnerfarius. B R. . Rehd. quo plus. ad-
aer(arius. G EB. 81 Hal.inferit: de, et in margine addit: alias, vei iu-
dicatae de dolo malo. hoc modo habet Rehd. nii quod: de,abfit. GEz. — g2
Rehd. arbitrabitur. GEB. 83 Hal. cogitat, Florentinam firmant Bafil. £va-
y«áts. BR. ' Etiam Rehd. cogat. GE B. 84 Rehd. Noti[ffima. fat tamen an-
tique fecundae fyllabae fuperícriptum: vis. GE B. 85 Vulg. iníerit: zalo.

75 Ap. Hal. et Vulg, z$, abeít. pR

gitatim. GEB, .

ALVL TITLXIL: Vl

tempus rei'ertur, vt, fi aliquo tempore non afuerit dolus, quo«

niam verum fit non afuiffe, committatur haec claufula. $. r.-

$i 5* autem adiectum fit, sr uvivs ?? Rk1 nonvs Ma-
LVS NON ABERIT, QVANTI EA RES EST, DARI1 ?9

SPONDES? et ?* ob extranei dolum promiffor ?? poena te-.

nebitur. $. 2. Doli autem mali claufula, ficut reliquae fti-

pulationes in quibus tempus nominatim adieCtum non eft, ad -

principium ftipulationis refertur, — . : |
.XX. ScAEVOLA libro XX. Digeftorum. Cv w apud
Sempronium iudicem datum reus defenderetur, ftipulatione
cautum eft, vt quod Sempronius index iudicaffet, praeftare-
tur: a cuius fententia petitor appellauit: et cum apud com-
petentem appellationi ?? iudicem res ageretur, defenfore ?*

condemnato, quaefitum eft, an ftipulatio commiffa effet? Re- -

fpondit, fecunáum ea quae proponerentur, non effeiurecom-

miffam. Claudius: ideo ?* ftipulatione adicitur, oviv& 1N-

EIVS LOCVM SVBSTITVTVS ERIT.

XXL Ipznm libro fingulari Quaeftionum publice tra--

Catarum., . Sx vnus ex fideiufforibus ob rem non defenfam

conuentus fit, deinde poftea ?* res defendatur: alter fideiuf- -

forum ob rem iudicatam conueniri poteft. Et fi reus promit-
tendi duobus heredibus relifctis decefferit, alter rem non de-

fendat, alter defendat: is qui non defendat ??, ob rem non -

defenfam conueniri poteft; ille' qui defendat ?5 , ob rem iu-
dicatam: quoniam in vnius eiusdemque ?? perfona non poffe
committi has duas claufulas creditur:. et nos dicimus, fem-
per praeualere rei iudicatae claufülam, eamque folam committi,

TIT. VIII.

RATAM REM HABERI, ET DE RA- .

TIHABITIONE,

PAPiNIANVS.libro XXVIII, Qgäexüionut.n'.

CVM quis de rato fipularetur, quamuis non .idem, fed alius,

& a ? domino conueniretur, qui conueniri non polfet, fi
ratum ? habuiffet, committi ftipulationem placuit ; veluti, fi
^, cum ? fideinffor, autalter ex reis promittendi qui focius
eft, conuenitur 9, — | : !
| ll. Ipgw libro XL. Refponforum. Iw ftipulatione de
rato * habendo non eft cogitandum ? rei promittendi vel fti-
tus eft ratum haberi quod geftum eft.
* ]l Inprx libro Xg
gintiquinque annis creditor pecuniam reciperarevellet, inter-
pofitus procurator debitori de rato *? habendo cauit: reftitu-
tione in integrum data , neque indebiti condictionem, neque
ftipulationem committi conftabat **: idemque eueniret, fi
falfi procuratoris aCctum minor annis ratum habuerit: et ideo
ita cauendum erit, praecedente *? mandato, s1 iLLE IN
IN-

pulandi compendium, fed quid interfuerit ? eius qui ftipula-

BR. 86 Hal. fecit. GER. 87 Vulg. abfuturum, (ine: que, BR. Etiam
Rehd. GE z. 88 Hal. et Vulg. fs. BR. . Etiam Rehd. GE B. 89 Vulg.
buiusmodi.BR. ^ gO Hal et Vulg. dare. BR. Etiam Rehd. GEB. — 91 Hal.
et Vulg. etiam. BR. 92 Hal. et Rchd. inferunt: de. GER. 93 Hial. et
Vulg. appellationis. BR. Etiam Rehd. GEz. ' 94 Vulg. inferit: reí BR. 95
Gothofr. in nota: in ftipulatione. vw/lg. Etiam Hal. BR. Etiam Rehd. Forte
Taurellit erat dare: ffipulatiouE. GE B. — 96 MHal. inferit: ea. GER. 97

Hal. et Vulg. defendit, et mox iterum. BR. Etiam Rehd. Gxs. 98 Hal.

defendit. 99 In Rehd, 4que, abeft. GE B.

I Vulg. PAVLVS. GEB. 2 Hal et Vulg. pro. BR. Etiam Rehd.
GEB. . 23 Hal. et Vulg. inferunt: dominus. BR. Etiam Rehd. GE B. 4
Vulgo: fj, abeft. nn..—
Hal. conueniretur. G EB. " Hal. de ratum babendo. GE B. $ Rehd. co-
9 Hal. et Rehd. znterfuit. GEE. 10 Hal. de ratum ba-
bende. etitaquoque infequentibus. GE B. 11 Rehd, conflabit. GEB. 12 Hal.
: f et

II. Refponforum. Cv w tninor vi--

5 Ap. Hal. cum, abeft. Rehd. vt Flor, GE R. 6 -

I

Q
y
"
T
g
fila
;[en
fis d
nef
buit
eu
titi

M
ht
(

tant
fa
proba

füffi
fyod
Wete (

titi
ten]

C
eli, (
anct
bitns
tum el
polnà
a
pet
tmini
fl
Jüdic
hit
(ütafo
füs de
Quis à
Qte.
thnen
titin
per

n
14 V
hn
Hal. l
Piktyss
Tem ha
3
máim, ]
Àp. Hj
6En,

« -t fil

UET
Em ä
Vi
G()thofr.
Qd "
3
! lul
J

—2 —
p— 4
d

S .
u^
Tà f&
i [i.
t al

D
Pitty
Il Ü
o ^
1
MO
VR Y

ls t
deerln
* iden
nj
T0n dee
at n
n
V l
lj H
OR

atore d
d t

j u

gint
jt, Di*
^ fltt!
, Idl*
j d
T
us

Iv

H Em
h a
"T 9
u bt

.DIGESTORVM LIB. XLVIL TIT. VIIIL

,ANTEGRVM RESTITVTVS FVERIT, HERESVE EIVS,

AVT IS AD QVEM EA RES, QVA DE !? AGITVR, PER-
TINEBIT, QVANTI EA RES ERIT, TANTAM PECV-
NIAM DARI: mandato vero non interueniente, vulgaribus
verbis de rato habendo: haec ** quoque prudentius inter
confentientes adítruentur *5 : alioquin finon conueniat, nec
creditor minor ** confentiat, actionem dari oportebit. $. 1.
Falfus procurator de rato habendo cauit, atque ita dominus
a fententia iudicis, procuratore victo , prouocauit : ftipulatio-

nis defeciffe condicionem apparuit, cum ad auxilium commu--
ne füperatus confugiffet: quod fi dominus, quiratum non ha-
buit, pecuniam exegerit: ftipulatio de rato committetur in
eam pecuniam, quam dominus accepit, quamuis nihil procu--

rator acceperit **,

IV. ScA&vorA libro XIIT. Quae&iönum. $ PR OCVv-

RATOR quinquaginta petit, fi dominus centüm petat, tene-
buntur fideiuflores, qui de ratihabitione cauerunt, in quin-

quaginta, et quanti interfuit differri ** quinquaginta aCtionem. .

V. IpEM libro V. *? Refponforum refpondit. Now
tantum verbis ratum haberi poífe, fed etiam actu: denique
fi eam litem, quam procurator inchoaffet ^?, dominus com-

probans perfequeretur: non effe commiffam ftipulationem. .

VI. HeERMoGEN1ANvs ?* libro I. Iuris Epitoma-

-rum. Tvcronk fufpecto ?? poftulato, defenfor, fi velit re-
fpondere, cautionem, ratam rem dominum habiturum, ca-

uere compellendus eft, cuuk Mu n .
: VII. PAvrvs libroIII. Sententiarum. Sr is, cuiigno-

ranti petita eft bonorum poffeffio, decefferit: heres eius intra

tempora petitionis ratam eam habere non poteft. . :

VIII. VEs vrErvs libro XV. Stipulationum. Pno-

CVRATOR ad exhibendum egit, et ?? aduerfarius abfolutus
eft, quia non poffidebat, at ?* cum poffeffionem eiusdem rei

nanctus effet, agit ?^* cum eo dominus ad exhibendum. Sa-

binus ait, fideiuffores non teneri, quoniam haec.alia res fit:

nam etfi dominus egiffet, mox abfoluto aduerfario, quia non.

poffideret, ex integro ageret, non obftaturam rei iudicatae

exceptionem. $. r. Si procurator a debitore pecuniam exe-

gerit, et fatisdederit, dominum ratam rem habere, mox do-

minus de eadem pecunia egit ?9, et litem amiferit: committi.
füipulationem : et fi procurator eandem pecuniam domino fine-

iudice foluerit, condiCcturum ?7: fed cum debitor ex ftipu-

latuagere coeperit, poteft dici dominum, fi defenfionem pro--

curatoris fufcipiat, non inutiliter doli mali exceptione aduer-
fus debitorem vti: quia naturale debitum manet. . $. 2. Si
quis a procuratore ftatus controuerfiam patiatur, fatis acci-

cipere debet a procuracore, ne impune ?? faepius pro.fuo ftatu.

conueniretur ^?; etfi dominus, venientesque ab eo perfonae,
ratum non habuerunt ?? , quod procurator eum in fernitutem
petierit, vel aduerfus procuratorem ex feruitute in libertatem

etVulg. inferunt: quidem. nz. Etiam Rehd. GEP. 13 Hal. inferit: re.
14 Vulg. boc. B R. 15 Hal. adflviugentur. Vulg. adffruerentur. BR.. Rehd.
vt Hal. GE E. I6 Flor. eft: minus, íed re&e Taur. minuor. GEB. 17
Hal. accepit. 18 Vulg. inferit: zm. Sed recte Bafil. Zv Zyey2v vüw -
vüxovrz, BR. Rehd. vt Vulg. GEB. — 19 Hal. li. XI. de cetero inícriptio-
nem habet integram. GEB. — 20 Hal.iwcobaffet. 21 Hal. VENVLEIV'S.
GEB. 22 Gothofr.in nota: fufpeti. Yta: fufpecti, habet Stephanus, quod ipfe
malim. BR. 253 Hal. inferit: cum, et paulo poft habet: effet. G EB. 24
Ap. Hal. et Vulg. at, abeft. BR. Etiam in Rehd. GER. 25 Hal. egit
GE B. 26 Hal. et Vulg. egerit. BR. Etiam Rehd: G z B. 27 Hal. do

qnino foluevit: fme iudice condiclurum. Florentinam firmant Bafil. xaraAeu £a

ye; Tà XghuaTu, 82v Vbw3Sev Oimuewoíeu üéouwev ZvTÀ TÀ üeemÓrg Ó ivyroASUc. B ,
Etiam Rehd. vt Flor. GE R. 28 Taur. zmpOne. GEB. 29 Vulg. con-
ueniatur. BR. . 30 Hal, et Vulg. babuerint. BR. Etiam Rehd. GER. 31
Gothofr. in nota: confliterit. Ita Hal. et Vulg. et malumus. Inuerfo mendo
paulo ante erat: poterit, pro: potuerit. BR. Etiam Rehd. confliterit. GEB.
22 Hal. et Rehd. znterfuit. GEB. 33 In Rehd. eizs, abeft. GEB. 34
Hal. babuit. ^ 35 Vulg. quod. BR. Etiam Rehd. GER. 36 Rehd. fit.
& EB. 37 Mlal. intelligatar. GE . 28 Hal praefigit: fed. GE B. — 39

993

petitus fuerit: quanti ea res eft, ei praeftetur, fcilicet cum de
libertate eius conftituerit 3*: id eft, quanti interfuerit ?? eius
**, de ftatu fuo rurfüs non periclitari, et propter impendia
quae in litem fecerit. Sed Labeo certam fummam compre-
hendendam exiftimabat, quia aeftimatio libertatis ad in&ini-
tum extenderetur: ex quo autem dominus ratam non habue-
rit ?^, committi videtur ftipulatio: fed non anteex eaaoi pot-
erit, quam de libertate iudicatum fuerit : quia 35, fi feruus
fit iudicatus, inutilis fit 39 ftipulatio, cum et fi qua fit aCtio,
eam domino adquififfe, intellegitur 37, A.
| IX. VrPiANvs libro [X. ad Edi&tum. Acroma
tutore datus omnimodo cauet, ? aGtor ciuitatis nec ipfe ca-
uet, nec magifter vniuerfitatis ??, nec curator bonis confen-
fu creditorum datus. '
.. .X IpnxM libro LXXX.ad Edictüm. IxTERDvM ex
conuentione ftipulatio ratam rem *? interponi folet: vtputa,
fi quid ^* procurator aut vendat, aut locet, aut fi ei foluatur.
.. XI. HenMocENrANvs ?? libro VI. Iuris Epitoma-
tum. Vr pacifcitur *?, vel quodlibet aliud nomine abfen-
tis gerit ^^. |

XIL. Vr.Praxvs libo LXXX. ad Edi&um. Qvo

| enim tutiore loco fit qui contrahit, de rato folet ftipulari.

$. r. Rem haberi *? ratam, hoc eft, comprobare adgnofce-

Teque quod actum eft ^* a falfo procuratore. $. 2. lulianus

ait intereffe, quando dominus ratam habere deberet folutionem
in procuratorem fatctam: an tunc demum , cum primum cer-
tior factus effet ^* ? Hoc autem £v vÀcre& ^9 , accipiendum,
et cum fpatio quodam temporis nec minimo, nec maximo,

,et ** quod magis intellectu percipi, quam elocutione exprimi

poffit. Quid ergo, fi quod primo ratum non habuit 5?, poft-
ea habebit ratum? Nihilo magis proficere ad impediendam
Aa€tionem fuüam: et 5* ob id, quod primo non habuit 5? ra-
tum, actionem faluam habere ait: ideoque fi quod procurato-
ri fuerat folutum, exegerit: agi perinde *? ex ea ftipulatio-
ne poterit, ac fi ratum habere fe poftea non dixiffet, Sed
ego puto exceptionem doli mali locum 5^ habituram. $. 3.
Siue quis petat, fiue compenfatione vtatur, committitur fta-
tim ratam rem dominum habiturum ftipulatio: nam qualiter 55
quis eundem actum retractet ?^?, qui a procuratore actus eft,
committi ftipulationem oportet.
XIII. PAvrvs libro LXXVI. ad Edictum. Sx com-
miífa eft ftipulatio,, ratam rem dominum habiturum, in tan-
tum competit, in quantum mea interfuit: id eft, quantum
mihi abeft, quantumque lucrari potui. $. 1. Si fine iudice
procuratori legatum foluatur, cauere 5* debere, Pomponius ait.
XIV. InEM libro III. ad Plautium. $Sz quis vni ex
reis promiferit, rem ratam dominum habiturum , aut amplius

eam non peti 5?: dicendum eft ftipulationem committi, fi ab

eo petatur, qui eiusdem obligationis focius eft.

XV.

Gothofr. in nota: Hanc vocem Cuiacius expungit. Sed tuetur Bynkersh. VII.
Obf. 14. GE R. 4o Vulg. inferit: baberi. BR. . Etiam Rehd. GER. 4t
Vulg. inferit: emat. BR. 42 Hal. VENVLEIVS. GER. 43 Vulg.
vel fi pacifcatur. BR.. . Rehd. vel pacifcatur. GER. 44 Vulg. gerat nego-
tium. BR. 45 Vulg. babere. GER. 46 Kehd. fit aclum. GEB. 47
efl. B R. 48 Id eft: cum laxamento et amplitudine. .V ulg. boc autem maxv-
pepéseooy erit accipiendum. B R. Rehd. boc autem grecum ita. evit accipiendum,
G E P. 49 Ap. Hal. et Vulg. et, abeft. BR. — Etiam in Rehd. GEB. — $o
Vulg. fi quidem primum. vatum babuit. BR. Rehd. fi quideim primmn vatum
"0n babuerit. GEB. 51 Vulg. a&iouem: quoniami et ob id. Bm. Rehd.
atlionem quam et ob id , vbi tamen : et ,. fuperfcriptum fat antique. GEB. — 52
Hal. Pbabuerit. $3 Flor. fa&um: proinude. BR. 54 Hal. et Vulg. eum,
loco: locum. BR. Etiam Rehd. GEB. Verum et hoc addendum erat Hal. et
Vulg. et vt verofimile fit, ipfum Cod. Rehd. haberez babiturum. 55 Go-
thofr. in nota: qualiter qualiter..Ha/. qualitercunque. vulg. In Bafil, eft: $--
Mmore, Vide Duker. ad Opaft. de Latin. Vet. ÍCt. p. 322. n. 3. BR. Rehd.
vt Flor. GER. 56 Hal. vetradlat. 57 Hal. caueri. Rehd. de vato caue-
ve debere, ait. Pomponius. GEB. 58 Vulg. petitum non effe. BR. Rehd,
UTY

294
XV. IpnEkM libro XIV. ad Plautium. | AMPrLIVS
non peti verbum Labeo ita accipiebat, fi iudicio petitum hd
effet. 99 Si autem in ius eum vocauerit, et fatis iudicio fi-
ftendi caufa acceperit, iudicium tamen coeptum ** non fue-
rit: ego puto non committi ftipulationem AMPLIVS NON
pET1: hic enim 9? non petit, fed petere vult. Si vero fo-
luta effet pecunia, licet fine iudicio, committitur ftipulatio:
nam et fi quis aduerfus ?? petentem compenfatione deductio-
neue vfus fit, recte dictum $^ eft petiffe eum videri, et fti-
pulationem committi amplius non peti: nam et heres qui da-

mnatus 95 non petere, fi horum quicquam feciffet, ex tefta- |

imento tenetur.
:

XVI. Pourouivs libro III. ex Plautio. . Sx indebi-
tum procuratori folutum fit, 99 agi ftatim ex hac ^* fti-
pulatione aduerfüs procuratorem poteft, vt ratum habeat do-
minus: vt poffit dinofci *5, vtrumne domino condici debeat
d quod indebitum folutum fit, fi is ratum habéat: an vero
procuratori condicendum fit, fi dominus ratum non habeat.
$. 1. Si procurator fundum petiffet et cauiffet, vti adfolet, ratam
rem dominum habiturum, deinde dominus poftea eundem fun-
dum vendidiffet, eumque emptor peteret: ftipulationem ra-
tam rem haberi committi, Iulia'nu—s fcribit.

XVII. MaRcErrvslibro XXI. Digeftorum. Cv«
debitore decem creditoris nomine Titius egit: partem petitio-
nis ratam habuit dominus: dicendum eft obligationis partem
confümptam: quemadmodum, fi decem ftipulatus effet, aut ex-
egiffet, creditorque non totum, fed partem geftae rei compro-
baíffet. 9? Idcirco fi ex ftipulatu pkcEM AvT STICHVM,
VTRVM EGO VOLVERO, abfente me Titius domino *?
quinque petiffet, infecuta ratihabitione , recte aCtum, videri.

XVIIL Powrowrivs libro XXVI. ad Sabinum. $31

procurator ratam rem dominum heredemue eius habiturum.

cauerit, et vnus ex heredibus domini ratum habeat, alter non
habeat: fine dubio committetur 7* ftipulatio pro ea parte,
pro qua ratum non habebitur 7?: quia in id committitur 7*,
quod ftipulatoris interfit, ^ Nam etfi ipfe dominus pro parte
ratum habuerit, pro parte non habuerit, non vltra quam in
partem committetur 7^ ftipulatio: quia in id committitur **,

quod interfit agentis: et ideo faepius ex ea ftipulatione agi |
poteft, prout interfit agentis *?, quod 77 litigat, quod con-

fumit, quod aduocat, quod damnatus fóluit: ficut in fti-
ulatione damni infecti accidere poteít, vt is qui ftipula-
tus fit, fuübinde agat: cauet enim, fi quid ibi ruet, fcinde-
tur, fodetur 7?, aedificabitur. Finge ergo *? fubinde da-
mnum dari? Non erit dubium, quin agere ?? poffit: nam fi
toto damno computato, tunc agendum eft, propemodum non
ante aget, quam dies ftipulationis praeterierit, intra quem
fi damnum datüm fit, ftipulationi ?* cautum erit: quod ve-
rum noneft. .
59 Hal. et Vulg. inferunt: mem. BR. Rehd. fi im
6o Hal. et fi autem. G EB. 61 Hal. et
Vulg. acceptum. BR. Etiam Rehd. GER. 65 Hal. inferit: amplius. G E B.
653 Rehd. inferit: ezm. GE R. 64 Rehd. diceudum. GEB. 65 Hal. et
Vulg. addunt: eff. n R. Etiam Rehd. G&£z. — 66 Rehd. pracfigit: an. GEB.
67 Rehd.ea, loco: bac. GE R. — 68 Hal difcerui GEB. 69 Hal, praefi-
git: et. 7o Hal. et Rehd. abfente me domino Titius. G E B. 71 Vulg.
committituv. B R. 72 Kehd. babetur. GE B. 75 Hal. et Rehd. addunt:
fipulatio. G X B. 74 Hal. et Vulg. committitur. BR. Etiam Rehd. GER.
75 Wulg. addit: ffipulatio. B R. 416 Wulg. addit: iu eo. B R. 77 Rehd.
qui de eo litigat. G E B. 78 Flor. eft: fodetur, et ita quoque Taur. Igno-
ramus autem quid fit: fodo, a quo: fodetur. BR. 79 Vulg. finge enim co
fätbz"nde. BR. ELEtiam Rehd. GER. 80 Vulg, inferit: faepius, BR. 8I
Pro: flipulatione, Hal. et Vulg. ffipulatori. &&. FEt hoc modo etiam Rehd.
GEB.' 82, Hal. veram etiam. 83 Gothofr. in nota: Al. repraefentant.
Vulg. fi vicem praefentant. BR. Et ita quoque Rehd. Sed Hal. fi vicem. re-

q0n. petitum effe. GER.
iudicio petitum nom effet. G X B.

praefentant, non; repraefeutat, vt Goth, in antecedenti nota. GEB. — 84. Hal. l :

DIGESTORVM LIB. XLVIL TIT. VIII.

— ' XIX. Pavrvs libro XIIL. ad Sabinum. Iw füipnla-
tione, qua procurator cauet, ratam rem dominum habiturum,
id continetur, quod interfit ftipulatoris. ldemque iuriseft in
claufuülis omnibus de dolo malo. s LUM t
.. .XX. VrPiANvslibroL Difputationum. Now folum
in actionibus, quas procurator intendit, verum ?* in ftipu-
lationibus quoque quas interponi defiderat, fi vice repraefen-
tat 93 aCtionum ,. cauere eum de rato oportet. Quare fi du-
plae ftipulationem ?* procurator interponat, de rato cauere
debet. Sed et 95 fi damni infecti ftipulatio a procuratore in-
terponatür: de rato debet procurator cauere. - T
— XXIl InEw libro L. Opinionum. N fatisdatio ratam
rem dominum habiturum exigaturin his ** , quae nomine eius

ageret ?7, qui eum fe fecille procuratorem libello Principi

dato profeffus eft, prodeft. Quod fi iudicatum folui fatis, ab
eo procuratore poítuletur, neceffe eft ?* , vt iuri manifefto
pareatur. : | | dul

XXIL IvrrAwvs 5? libro LV. Digeftorum., ^ $x

.fine iudice non debitam ?? pecuniam exegerit procurator, et
'dominus ratam folutionem non habuerit, fed eandem pecu-
niam petere inftituerit: fideiuffores tenentur, et condictio, .

qua procurator teneretur fi ftipulatio interpofita non fuiflet
*, peremitur: quotiens enim procuratori pecunia foluitur,
et dominus eam folutionem ratam non habet: exiftimo id agi
?2. vt condictio perematur, et fola actio ei, qui indebitum.
?3 foluit, aduerfus procuratorem ex ftipulatu competat. Hoc

amplius praeftant fideiuffores impenfas, quae in iudicium fa-
&ae fuiffent ?*. Quod fi dominus ratam habuiffet ??, fi-

deiuffores quidem liberantur, fed ab ipfo domino eadem pe-
cunia per condictionem peti poteft. $. 1. Quod fi procura-
tor debitam domino pecuniam fine iudice exegiffet, idem iu-

ris eft: hoc fecus, quod fi dominusratam rem habuiffet, nulla -

eius pecuniae repetitio futura eft. $. 2. Quod fi procurator
per iudicem non debitam pecuniam exegiffet, dici poteft, fiue
ratum dominus habuiffet, fine non habuiffet , fideiuffores non
teneri: velquia nulla res effet, quam dominus ratam habere

poffit: vel quia nihil ftipulatoris intereft ?*, ratum haberi: ad-

ficietur ergo iniuria is, .qui procuratori foluit: magis tamen
eft, vt, fi dominus ratum non habuerit, fideiuffores tenean-
tur. $. 3. Quod fi debitam pecuniam procurator per iudi-
cem, cui nihil mandatum fuerit, ?? petierit: magis eft, vt
in folidum fideiuffores teneantur, fi dominus ratum non ha-

buerit. $. 4. Cum autem procurator recte petit, dominus per-
peram, non debet procurator praeftare, neiniuria iudicis do« .
minus aliquid confequatur: numquam enim propter ?* iniu- .

riam iudicis fideiuffores obligantur: verius tamen eft, hoc
cafu fideiuffores non nifi in ?? impenfas *?? litisteneri. $. 5.
Marcellus 7: fi dominus ratam rem non habuerit, fed lite

mota remr amiferit, nihil praeter impendia in ftipulatione ^ -
ratam rem ? deducitur. . $. 6. lulianus *; fi procuratori eius
| ' qui

[ i

et Vulg. fipulationes. BR. Etiam Rehd. G. $5 Hal. fed etiam fi. — 86
Vulg. addit: 4uoque. BR. Etiam Rehd. inbiis quoque. G E.B. 87 Gothofr.
in nota: agente. Hal. Immo Hal. ageutur. GER. — 88 Taur. meceffEst. GEB.
$9 Rehd. VLPIANVS. GEB. . g9o Hal indebitam, loco: mom debrtam.
GE B. 91 Vulg. fuerit. B R. 92 Hal. exiflimo agendum. Vulg. exiffimo
ea acfione cum eo agi. BR. Rehd. exiffimo acfioue bac alias ea id agi. inligne
exemplum fupplemcnti duplicis in textum recäpti. Sed et recentior manus po-
ferius: alias ea, voci: va catiuclufit. GE B. — 93 Hal. indebitam. Vulg. zm-
debitam pecuniam. BR. Kehd.,vt Vulg. GEZ. 94. Hal. fuut. Rehd. quas
in iudicium feci[fet. G & B. 95 Hal. babuerit. GEB. .. 96 Rehd. inteve[fet.
G E B. 97 Ordinatius Hal. Procarator , cui nibil mandatum fuerat , per in-
dicem petierit. BR. . 98 Vulg. per.BR. Etiam Rehd. vbi tamen fuperícri-
ptum: alias propter. GEB. 99 Vulg. ad, loco: im. B R. 100 Rehd.
anpeu[am. GEB. — 1 Vulg. addit: ait. BbR. Rehd. refpoudit. GEB. — 2 Hal.
et Vulg. flipulationem. 8R. Rehd, vt Flor. GEg. — 3 Hal. et Vulg. inferunt :
baberi.BR. Etiam Rehd. Gzx. . 4 Ap. Hal. et Vulg. Iulianus, abeft. n R.
: ! 3

[

habe
p
dtni
busl
pit
hia
pulii
fa.
dene
hm
hia
füm à
prelen
(emm,
Cedete
duna

eum r
dicinn
dem p
peleret

IV
0
fie
ot tene,
Qortet ,
&
ltem U
tem j

5 Kdi
GEN :
0ntjttend
WIeny, Df
Em R
fijeorgt.
Iiit: g
GEB, l(
IN C
"LO Rrendo
W fä&um; :
W Gry
WWQ&
M. 20
L

.ï"*;m

l

m
i.
fet«
li«

Wmi
W le

hi
Dle&m
ribt
lis, d
Difelh

"N

, dl
D -
hii
ffet
J

Yr)

p
ul
i. li
ore m
bt
yti: d
qu
s tehet
J

la

' «n
THUIN W
ug..)l 'f

"^
1

00
d n
( i
ye'
i o

st ]
i -mMS CO* :

J Julianus. G E B.

DIGESTORVM .LIB. XLVL TIT. VIIL. LIB. XLVIL TIT. L

qui mortuus erat, fine iudice foluta fuerint legata, ftipu-.

latio committetur, nifi heres ratum habuerit: vtique ? fi de-
bita fuerint tunc enim non dubie intereft ftipulatoris, ra-
tam folutionem ab herede haberi, ne bis eadem praeitet. $. 7.
Si in ftipulationem 9 ratam rem haberi hactenus. comprehen-
fum fuerit, Lvcivw TrTivw RATVM HABITVRVM?
cum id aperte ageretur, vt heredis, ceterorumque perfonae, ad
quos.ea res pertineret *, omitterentur, difficile eft exiftimari,
doli *.claufulam committi. Sane cum per imprudentiam hae
perfonae omittantur?, actio ex doli claufula competit. $. g.
Si procurator iudicium de hereditate ediderit, deinde domi-
nus fundum ex ea hereditate petierit, ftipulatio ratam rem
haberi committetur: quia,Ífi verus procurator fuiífet, exce-
ptio rei iudicatae dominum fümmoueret. Plerumque autem
Ítipulatio ratam rem haberi his cafibus committetur *?, qui-.

bus fi verus procurator egiffet, domino aut ipfo iure aut pro-

pter ** exceptionem actio inutilis effet. $. 9. Qui patris;no-
mine, iniuriarum agit ob eam rem, quod filius éius verberatus
pulfatusue fit, in ftipulatione cogendus eft filii quoque perfo-
nam.comprehendere : praefertim cum fieri poffit, vt paterante.
decedat, quam fciret ** procüratorem fuum egifle, et ita iniu-.
riarum actio redeat ad filium. . $. 10. Sed et fi nepoti iniuria
faCta fuerit, et procurator aui propter hanc caufam iniuria-
rum.aget: non folum filü, fed etiam nepotis perfona com-
prehendenda erit in ftipulatione: quid enim prohibet, et pa-
trem,.et filium, antequam fcirent procuratorem egiíle, de-

cedere? quo cafu iniquum eft fideiuffores non teneri, nepote

iniuriarum acente. 2 | i :
XXIII. Ingw libro V. ex Minicio.. PRocvRATOR
cum peteret pecuniam , fatisdedit amplius non peti: poftiu-.
dicium acceptum extitit qui et ipfe procuratorio nomine ean-

dem pecuniam peteret *?: quaefitum eft, cum is qui poftea

peteret, procurator non effet, et ** propter hoc exceptioni- 1

CL CUIAPBER. LQIAATDRAG
| TP , p asE r r
DE PRIVATTIS DELICTISUA
^XMrPrANvs libro XLL. ad Sabinüm.

IViLis^conftitutio eft, poenalibus actionibus heredes
non teneri, nec ceteros quidem fucceflores. Idcirco
nec furti conueniri poffunt. Sed quamuis furti actione

.mon teneantur, attamen ? ad exhibendum actione teneri eos

oportet, fi poffideant, aut dolo * fecerint quo minus poffi-
deant. Sed enim et vindicatione tenebuntur, re exhibita.
Ytem.condictio aduerfüs eos competit. $. r. Heredem ? au-
tem furti agere poffe, aeque conftat ; exfecutio enim quorun-

6 Hal. et Vulg. flipulatiomes. BR.. Etiam. Rehd.-
GERB. 7 Rehd. pertimet. GEB. — 8 Rehd. inferit: mali. GE B. , 9 Hal.
onittentur. 10 Vulg. committitur. GEB. — Y1 Hal. et Vulg. per exceptzo-
nem. Bafil. d 2uü Xuuaío 9 D mmQuygedic. ipfo iure aut per exceptionem. B R.
Etiam Rehd. per exceptionem. GEB. . 12 Vulg. füierit. — 13 Hal. et Rehd.
vepetevet, et mox iterum. GEB. — 14 In Rehd. et, abeft. GEE. — 15 'Vulg.
poffit : me fideimffores. BR. Rehd. procuvatoviis excludi po[fit, me jïdezu][oves,
GEB, 16 Hal. poffet, fideiufforesne. GEB. — 17 Hal. vefpondi, fed omiílo :
18 Vulg. is5.BR. 19 Vulg.oportet. BR. — 20 Flor. mani-
fefto mendo eft: ratam , quod ipfe agnouit Taur. p R. . In Rehd. fuit; ratam,

5 Rehd. jtaque. GER.

et factum: vatum. GEB. 21 Hal vatam baberi mou poffe. G EB. 22 ln
Rehd. qui petiffet, ab(unt. GE B. —— 23 Hal. coepiffet. GEB. 24. Hal. ba-

26 Hal. er Vulg. inferunt: et..BR.
29 Hal mentram earum cauf-
32, Rehd.

25 Hal babet. GEB.'*
— 28 Hal. dicetur.
31 In Rehd. ct, abeft. GER.

bere, GER.
24 Vulg. addit: eff. B n.
farum. , 30 Hal. petit. GE B.
vatam. G E B.

33 Hal.etiam fi. 34 Wal addit; effe. Rehd.. eff. G EB.

fit abfürdum..

:

995.

bus procuratoriis excludi poffet, num *^ fideiuffores *5 prio-.
ris procuratoris tenerentur. . fulianus refpondit. **, verius
eft non obligari fideiuffores: nam in ftipulatione cauetur,
non petiturum eum, cuius de,ea re actio, petitio, perfecutio
gig, et ratum habituros omnes, ad quos' ea res pertinebit: hic
autem qui procurator non eft, nec actionem, nec petitionem
habere intellegendus eft, - "s :
XXIV. Arn1cANvs libro V. Quaeftionum.. Bowo-
RvM poffeffionem ab alio adgnitam, ratam haberi oportere
** eo tempore , quo adhuc in ea caufa fit, vt peti poffit. Ita-
que poft centenfimum diem rata ?? haberi non poteft? ! $. 1.
Àn autem et fi mortuus'fuiffet qui petiffet ?2, vel furere coe-.
perit ^*, ratum haberi ?* poffit, videamus: nam Íi in. vni-
uerfum perinde haberi debet, ac fi tunc, cum ratum habeat
7?, per eum bonorum poffeffionem petat: fruftra his calibus
ratum. habetur: fed ?9 illud confequens futurum ?* , etiam
fi paeniteatillum petiffe, ratum haberi non poffe: quod vtique
Rectius itaque dicitur ^5, neutram eorumcau-
fam ?? impedire ratihabitionem. | |
XXV. IpEM libro VI. Quaeftionum. PaATER dotem
a fe datam abfente filia petit 39 , et 3* ratam rem habituram
eam cauit; ea prius quam ratum ?? haberet, mortua eft. . Ne-
gauit committi ftipulationem: quia, et fi ?3 verum fit ratum
eam non habuiffe, nihil tamen mariti interfit, dotem reftitui,
cum patri, etiam mortua filia, falua effe dos debeat. $. r. Pro-
curator cum ab eo aes alienum exegerat, qui tempore libera-

retur, tatam rem dominum habiturum cauit: deinde poft tem-

pus liberato iam debitore, dominus ratam rem habet. Poffe
debitorem agere cum procuratore exiftimauit, cum iam debi-
tor liberatus fit: argumentum rei ?^ , quod fi nulla ftipulatio

interpofita fit, condictio locum aduerfus procuratorem habi-
tura fit: inlocum autem condiCtionis interponi ftipulationem.

(

ESIMVSSEPTIMVYS.

dam delictorum heredibus dataeft. Tta et legis Aquiliae actio-
nem heres habet. Sed iniuriarum actio heredi non competit.:
$. 2. Non tantum in füurti, verum in ceteris quoque actioni-
bus, quae ex delictis oriuntur, fiue ciuiles füunt, fiue hono-
rariae, id ? placet, vt noxa caput fequatur. :
.. — T. Inzn libro XLIII. ad Sabinum. NvwovaAw plura -
deliCcta concurrentiafaciunt, vt vllius impunitas detur: neque
enim delictum ob aliud delictum minuit poenam. $. r. Qui
igitur ^ hominem fübripuit, et occidit: quia fübripuit, furti?,
quia occidit, Aquilia tenetur: neque altera harum actionum al-
teram confumit. $.2. Idem dicendum ?, fi rapuit et occidit:
nam et vi bonorum raptorum, et Aquilia tenebitur. $. 3.
*? Quaefitum eít, fi condictus ** fuerit ex caufa furtiua *^,
! an

1 Gothofr. in nota: deli&is vulg. Hal. " Varians haec le&io Taurcl-
lium refpicit, qui habet: DDELeCTIS, quod idem eft ac: delidis. In hunc
modum infinitam variantium leCionum copiam ex commutationibus literarum ,
maxime vocalium , quas librarii vfurparunt, coaceruare potuiffet Gothofredus ,

, quas et ego diligenter annotaui,/non vt inter variantes connumerentur, fed vt

ne le&oribus talium . vel imperitis vel incuriofis in ipfo textu offendiculo fint.
GE B. 2 In Rehd. liber ita incipit: Ciwilis. —Quedam conflitutio ef?, pri-
ihae etiam vocis litera prima coerulo colore, prima fecundae vocis minio eft
infignis , ac fi lex foret ICti.cuiusdam, ,cui nomen: Ciuili. Mirus error, fed
ex non fatis intelle&a voce 1lla: ciuilis, exortus. GEB. . 3 Taur. aDtamen.
G E B, 4 Rehd. inferit: malo. GE B. 5 Rehd. beredes. GEF. 6 Ap.
Hal. id, abeft. Vulg. mutat in:.boc. BR. Rehd. vt Vulg. GEz. 7 Kehd.
ergo. GEB. . 8 Hal. et Rehd. addunt: tenetur. GER. 9 Vulg. addit *
efl, &R. Etiam. Rehd. GEB. — 10 Hal. et Vulg. $. Item fi quid 4. huc trans-
ferunt, eteidem hunc $. f. praefixo: . Jtezm , conneQunt. B R. Et ita quoque
habet Rehd. GE B. . 11 Hal.cendidum. GEB. — 12 Taur. furtiBa. GE B.

Bbbbbbb. .. «V | 13

996

an nihilo minus *3 lege Aquilia agi poffit. Et fgrxpüt Pom-
ponius, agi poffe: quia alterius aeftimationis eft ; äegls Aqui-
liae actio, alterius condiCtio ex caufa furtiua ": namque
Aquilia eam aeftimationem complectitur , quanti eo anno plu-
— pimi fuit 1^: condi&io autem ex caufa furtiua pon egreditur
retrorfüm iudicii accipiendi tempus. Sed fi feruus fit, qui
haec !7 admifit, *5 quacumque aCtione noxae fuerit ded1tqs,
perempta eft altera a&tio. — $. 4. Item fi quis fübreptum fla-.
gello ceciderit, duabus a&ionibus tenetur: furti, et iniuria-
rum: et fi forte hunc eundem occæderlt, Eflbüs a&mplþps -]t[g-
nebitur. $. 5. Item fi quis ancillam alienam fubmvpmt.: ;
et flagitauerit^?, vtraque actione tenebitur: nam et ferui cor-
rupti agi poterit, et furti. $. 6. Item fi quis feruum vulne-
.rauit, quem fubripuerat ^* , aeque duae aCtiones locum habe-

iliae, et furti. EC
E ä&uIDE,M libro IL. de officio Proconfulis. Sr quis
a&ionem ?7, quae ex maleficiis oritur, velit exfequi: fi qui-
dem pecuniatiter ?? agere velit, ad ius ordinarjum remitten-
dus erit, nec cogendus erit in crimen fubfcribere: enim vero
fi extra ordinem eius rei poenam exerceri ^* velit, tunc fub-

fcribere eum in crimen oportgbit;
| TITO The
DE BAERITLS-].-
PavLivslibo XXXIX. ad Edium. .

—'vgTvM a furuo, id eft, * nigro, di&tum Labeo ait, quod
F clam et obfcuro ? fiat, et? plerumque nocte: vel a frau-
de, vt Sabinus ait: vel a ferendo, et * auferendo: vel a Grae-
co fermone, qui ? Qp«c appellant fures: immo et Graeci
dxà 78 9 Qépei» * Qüpoc dixerunt. ' $. 1. Inde $ fola? cogita-
tio furti faciendi non facitfurem. $. 2. Sicis, qui depolitum
abnegat, non ftatim etiam furti tenetur: fed ita, fi *? inter-
cipiendi caufaoccultauerit. $. 3. Furtum eft coqtre&atlo. rei
II fraudulofa, lucri faciendi gratia, vel ipfius rei, vel. etiam
vfus eius, poffeffionisue *^: quod lege naturali prohibitum
eft admittere. ' | du
]L Garvs libro XIIL. ad Edictum. FvRTORYM ge-
nera duo fünt: manifeftum , et nec manifeftum. n
IlI. VuerANvslibro XLL ad Sabinum, Fvn eft mani-
feftus, quem Graeci ér' «/roQópy *5 appellant, hoc eft, eura
:^ qui deprehenditur cum furto. $. r. Et parui refert, a
quo deprehendatur, vtrum ab eo, cuius res fuit, an ab. alio.
$. 2. Sed vtrum ita demum fur fit manifeftus, fi in faciendo
15 deprehendatur: an vero et fi alicui ** fuerit deprehenfus ?

Et magis eft, vt et ** Iulianus fcripfit *9, etfi non ibi depre-

153 Hal et Rehd. inferunt: ex. GER. 14 Hal. fit. GER. I5 Taur.
furtiBa. GEB. — 16 Hal. et Vulg. fuerit. BR. — 17 Hal. et Vulg. boc. BR.
18 Hal.et Vulg. praefigunt: ex. BR. Etiam Rehd. GER. 19 Vulg. fur-
vipuerit. B R.
21 Vulg. valuerauerit , quem.furvipuerit. BR, — 22, Vulg. acfiones , et mox:
oriuntur. BR, — Etiam Rehd. GER. 253 Gothofr. in nota: pecuniariae. Hal.
dubio procul, quoad dipthongum , errore typorum, cum ap. Hal. fit: pecunia-
yie. GEB. 24 Hal.et Vulg. exercere. B R. Etiam Rehd. GERz. :
I Rehd.repetit: a. GEB. — 2 Hal. obfcure. Et ita IV. MSS. quae
contuli. s .. Barb. Chriftin, S, Cruc. L. II. quibus adde Bynkersh. et Rehd. G E E.
4 In Rehd. et, abeft. GER. 4 Gothofr. in nota: a ferendo, id eft, au-
ferendo. Hal. Etita quoque Rehd. GEB.. — 5 Hal. quod. Vide Ant. Augu-
ftin. IV. Emend. 4, BR. 6 Vulg. vagà 72. BR. 4 ld eit, a ferendo.
Hal. hic. Graeci a ferendo $Gezc. GEB. — 8 Ap. Hal. et Vulg. Inde, ab-
eit. ER. - In Rehd.fuit: Non, loco: fude, quod tamen recentior manus in
hánc vocem conuertere eft annifa. GE E. —— 9 Hal. inferit: tamem. GEB. . IO
Hal. et Vulg. inferunt: id. idemque Flor. eft fuperfcriptum. B R. Ita quoque Rehd.
GEB. 11 Ap. Hal. rei, abeít. GER. 12 Rehd. vel poffeffiomis. GE P.

15 Hal. vertit; zw ipfo furto admiffo fcilicet deprebenfum. Rehd. Gráeca habet,
14 Ap. Hal. eum , abcít, GEB. 15 |

in hunc modum: apaatoforo. G E B.

PU

20 Gothofr. in nota: flagellauerit. lg. Rehd. vt Vulg. GE, .

SDIGESTORVM. LIB.UXLVIL ZTIE; L ^I40 305 40 8

hendatur, vbi füurtum fecit: attamen ? effe furem manife-

ftum, fi cum re furtiua fuerit adprehenfus ?? , prius quam eo
loci rem pertulerit, quo deftinauerat. . . ^ . ^ -
IV. Pavrvs libro IX. ad Sabinum. Qvo deftina-
uerit quis auferre ^*, fic accipiendum eft: quo deftinauerit

eo die manere cum eo furto,

. V. VuriANVS libro XLI ad Sabinum. Srvz igi-
turin publico, fiue in priuato deprehendatur, antequam ad
locum deftinatum rem perferret ??^: in ea caufa eft, vt fur

tametfi deprehendatur cum re fürtiua, non ?* eft manife-
. "VI. Pavzrvs libroIX. ad Sabinum. QOvamwvrs enim
faepe ?^* furtum contrectando fiat ?^9 ; tamen ?? initio, id eft,

nec ne fur effet. - | |
VII. VrPrAwvslibro XLL ad Sabinum. Sr quis in

fur manifeftus fit, videamus: et ait Pomponius libro nono de-
cimo ex Sabino ??, non poffe eum manifefti conueniri: quia
origo furti in feruitutefaCtinon fuit manifefti. q. r. [bidem
?* Pomponius eleganter fcripfit ??, deprehenfione fieri manife-
ftum furen: ceterum fi, cüm tibi furtum facerem de domo

| tua, abfcondifii te, ne te occidam, etiam fi.vidifti furtum

fieri, attamen non eft manifeftum. $. 2. Sed Celfus depre-
henfioni hoc etiam adicit, fi, cum vidiffes eum fübripientem,
et ad comprehendendum eum accurriffes ?? , abieCto fürto ef-
fugit ?^: furem manifeftum effe. $. 3. Paruique referre pu-

- VIIL. Ga1vs libro XIIL ad Edictum prouinciale. N ec

manifeftum furtum quid ?5 fit, apparet: nam quod manife-
ftum non eft, hoc fcilicet nec manifeftum eft. — ^ "- -
IX. PowPouzvs libro Vl. ad Sabinum. Er qui ?*
furti aCtionem habet, adfidua contrectatione furis non ma-
gis furti actio nafci poteft: ne in id-quidem in quod creuiffet
?5 poftea res fübrepta. $. 1. Sed fi eam a fure vindicaffem,
condictio mihi manebit: fed poteft dici, officio iudicis, qui
de proprietate cognofcit, contineri, vt non aliter iubeat ??
reftitui ^?, quam fi condictionem petitor remitteret ^* : quod
fi ex gondi&ione ante damnatus reus, litis aeftimationem fu-
ftulerit, vt aut omnimodo ^? abfoluat reum, aut, quod ma-
gis placet, Ífi paratus effet petitor aeftimationem reftituere,
nec reftituetur ^? ei homo: quanti in litem iuraffet, damna-
retur ei poffeffor, — . | DN | '
.X. VriPIANVsSlibro XXIX. ad Sabinum. Cvivs in-
terfuit non fuübripi, is aCtionem furti habet, —— . |
! | XI.

Hal. et Valg. inferunt: fzrto, quod et Flor, fuppletum. BR. Et habet quoque
Rehd. GEs. 16 Gothofr. in nota: aliubi. Hal. Et ita videtur reponen-
dum. Erat olim Flor. alicui.BR. Rehd. alicubi. GE B. 17 Vulgo: et , ab-
eft. BR. . Etiam in Rehd. GEs. 18 Vulg. fcribit. BR. : — 19 Taur. aD-
tamen.- GE B. z0 Vulg. deprebenfus. BR. Etiam Rehd. GEB. — 21 Vulg.
perferre. BR. Etiam Rehd..GEB. .22 Vulg. perferat. BR. —— 23 Rehd.
furtum manifeflum. GEB. — 24 Hal. etVulg. fcribit. BR. Etiam Rehd. GE£.
23 Hal.'et Vulg. pertulerit. BR. Rehd. Sed et fi pertulerit. GEB. — 26 Hal.
et Vulg. inferunt: tagem.B R. . '2/7 Gothofr. in nota: immo femper. ita hic
legendnm monet Petr. Pithoeus in motis ad 7. collat. Legwm Mofaic. Sed et
Bahil. habent: seAAZxie. B R. Ita et Rehd. et Florentinam defendit Van de Wa-
ter JII. Obf. 4. Gxn.. . 28 Hal fit. 29 Rehd. inferit: im. GEB.
30 Kehd. lib. XVIII. ad Sabinum. GEB. . 31 Hal. Idem. GEB. — 32 Hal.
et Rehd. fcribit. GEB. — 33 Gothofr. in nota: occurriffes. Hal. Yta ec Rehd.
GEB. . 34 Hal fugit. GER. 35 Hal vicimus quilibet, omiflo: am.
G EB. 36 Vulg. quod. BR. ^. 37 Vide ad hoc pr. Van de Water III.
Obf. 4. GEB. 38. Gothofr. in nota: adcreuiffet. Hal, in margine: alias,
in quod decveuiffet. Rehd. im quo decremiffet. GEB. 39 Hal. inferit: ei.
GE R. 40 Rehd. addit: rem. GER. 4I Hal remittat. . 42 Vulg.
Qnino. B R. 43 Hal et Vulg. veffitueretur. BR. — Rehd. vt Flor. Gx 8.

44

manifeftus ?* fit, fi cum re furtiua deprehendatur: et ita
Caffius fcripfit ^^. $. z. Sed fi pertulit ?* quo deftinauit,

faciendi fürti tempore, conftituere vifum eít, manifeftus,

feruitute furtum fecerit, et manumiffus deprehendatur, an

tat, dominus an vicinus, an ?* quilibet tranfiens adprehendat.,. -

&l
(uo
yeri
ts |

btot
com

ii
?ed a
dire
dicic
fit C0
tentia
tl
d
Cone
fübri
t
lus (
fübri
pecu
perin
a(Lion
füm,
ujb
terto
s j
ha
n

4 :
4 H
41 H
Nj
gzwd d
Wterfe
iNn]
0. R.
Àp t
Rehd.p
Hal. «
IY peri
I:th, 1
Tif
LUPT
Wi a N

N M
d
DN

1
!

$
idd,
itefty

!Qj
hr w
O00 d
1: (uà
Tidem
ii
: àm
m
j d
n
ia
"eoenti
IT
D t
Creni
dicoden,
jis, qi
deit "
ib
g n

nmrd

N
"rf 1
N

u u
r o

yp

j Tat. il
y V
ii P
- r i
f ? Std á

|LEMPPI
a

; à

. DIGESTORVM LIB. XLVIL TIT. II

— XL Pavrvs libro IX. ad Sabinum. Tvwis ^^ cu-
lus intereft, ** furti habet aCtiónem , fi ** honefta ** caufa
intereft. . | N
XIL VrrraANvs libo XXIX. ad Sabinum. ITa-
Q v E fullo, qui curanda , polienda ^? veftimenta accepit, fem-
per agit: praeftare enim ^? cuftodiam debet: fi autem fol-
uendo non eft, ad dominum aéctio redit: nam qui non habet
quod perdat *?, eius periculo nihil eft. $. r. Sed furti actio
malae fidei poffeffori non datur, quamuis intereft 5* eius,

rem non fübripi, quippe cum ?? res periculo eius fit: fed

nemo de improbitate ?? fua confequitur aCtionem: et ideo

. foli bonae fidei poffeffori, non etiam malae fidei, furti actio

datur. $. 2. Sed et ?^ fi res pignori data fit, creditori quo-
que damus furti aCtionem, quamuis in bonis eius res non fit.
Quinimmo non folum adüerfus extraneum ?* dabimus ?5, ve-
rum et ?* contra ipfum quoque dominum, furti a&tionem 55 ;
et ita Iulianus fcripfit ?. Necnon etipfi domino dari placet:
etíic fit, vt non 9? teneatur furti, et agat. Ideo autem da-
tur vtrique, quia vtriusque intereft. Sed vtrum femper cre-.

ditoris intereft, an ita demum, fi debitor foluendo non eft?
et putat Pomponius, femper eius intereffe pignus habere:

quod et Papinianus libro duodecimo Quaeftionum probat: et

verius eft, vbique videri creditoris intereffe: et ita Q&EI Iulia-.

nus faepiffime ícripfit. | uU
XIIL. Pavrvslibro V. ad Sabinum. Is cui ex füpu-
latu res debetur, furti aCtionem non habet , fi ea fubrepta fit,

"cum per debitorem ftetiffet, quo minus eam daret..
! XIV. VrPramwvs libro XXIX. ad Sabinum. Evw.
?ui- emit, fi non tradita eít ei res, furti aCctionem non habere,

fed adhuc venditoris effe hanc aCtionem, Celfusfcripfit, Man-

dare eum plane oportebit 9? emptori furti aCtionem, et con--

dictionem, et vindicationem : et fi quid ex his aCtionibus fue-
rit confecutus, id praeftare eum emptori oportebit: quaefen-
tentia vera eft: etita et ?5 [ulianus ?*. Etfane periculum
rei ad emptorem pertinet: dummodo cuftodiam venditor ante

traditionem praeftet. $. r. Adeo autem emptor ante tradi-

tionem furti non habet aCtionem , vt fit quaefitum , an ipfe

' fubripiendo rem emptor furti teneatur? Et Tulianus libro vi-

cenfimo tertio 9* Digeftorum fcribit, fi emptor rem, cu-

ius cuftodiam venditorem praeftare oportebat, foluto pretio |

fübripuerit, furti aCctione non tenetur 55?: plane fi, antequam
pecuniam folueret 9* , rem fubtraxerit: furti aCtione teneri,
perinde ac fi pignus fubtraxiffet, $. 2. Praeterea habent furti
aCtionem coloni, quamuis domini non fint: quia intereft eo-

rum. $. 3. Is autem apud quem res depofita eft, videamus |

an habet 9? furti aCionem? Et cum dolum dumtaxat praeftet,
gmerito placet non habere eum furti actionem: quid enim *?
eius intereft, fi dolo careat? quod fi dolo fecit, iam quidem
periculum ipfius eft: fed non debet ex dolo fuo furti quaerere

aCionem. $. 4. lulianus quoque libro vicenfimo fecundo *? .

44 Hal. Quin immo, loco: Twm is. Yn Rehd. Twm, fimpliciterabeft. Gr.2.
45 Hal.praefigit: ita. GE&. — 46 Vulg. inferit: ex. BR. Etiam Rehd. G E.
47 Hal. hic inferit: de. GE B. — 48 Hal. poliendaque. Vulg. poliendane. 5 R.
Rehd. vt Vulg. GE. 49 Hal. et Vulg. inferunt: femper. B R. 50 Hal.
quod det. Vulg. quod veddat. & zR. Rehd. vt Vulg. GE2. . 51 Hal. et Vulg.
intevfit. BR. Etiam Rehd. GEs. — 52 Rehd. inferit: ez. GEB. — 53 Taur.
iNproVitate. GE B. 54 Ap.Hal et, abeft. GEB. ' — 55 Vulg.inferit :
ei.BR. Etiam Rehd. GER. 56 Ap. Hal. dabnnus,. abeit. GE B. 57
Ap. Hal. et, abeft. Vulg. etiam. B R. 58 Hal. addit: damus. GBB. — 59
Rehd. fcribit. GEB. . 60 Vide Van de Water 111. Obf. 4. GE2. . 61 Ap.
Hal. et Vulg. et, abeft. pR. Ftiam in Rehd. GER. 62, Hal. hic et in fi-
ne periodi: oportere. GEB.. — 63 Ap. Hal, et Vulg. et, abeft. p&, — Etiam Áin
Rehd. GEz. — 64 Vulg.addit: ait. BR. Etiam Rehd. GEB. — 65 Hal.
vicefimo fecundo, GEB. . 66 Hal. emm won teneri. Ktiam Vulg. fed omiffo :
eum,BR. Conf. Noodt. 11I. Probab. 4. GEB. 67 Fuit initio, Flor. folue-
*üt. BR. — 69 Klal. babest, — 69 1n Rehd. enim, abeft. GEB. — 7Oo Vulg.

i

89 Hal. manudatu. GEB.

997
Digeftorüm fcribit, quia in omnium furum perfona confiitu-
tum eft, ne eius rei nomine furti agere poffint, cuius ipfi fu-
res funt ** , non habebit furti aCtionem is, apud quem resde-
pofita eft: .quamuis periculo eius effe res coeperit, qui "? eam
contrectauit. ) $. 5. Papinianus traCtat, fi duos feruos ob de-
cem aureos pignori acceperim , et alterfubripiatur, cum alter
quoque qui .ht retentus , non minoris decem valeret: vtrum
vsque ad quinque *? tantum habeam furti actionem , quia in
alio habeo faluos quinque **: anvero, quiamori poteft, dici
debeat in decem fore actionem, etiamfi magni pretii fit is 75
qui retinetur? Etita *5 putat: non enim refpicere debemus
pignus quod fübreptum non eft, fed id, quod fübtra&um eft.
$. 6. Idem fcribit, fi, cum mihi decem deberentur, feruus
pignori datus fubtraCtus fit, fi "* actione furti confecutus
fuerf) fiecem, non competere mihi furti aCctionem, fiiternm -
fübripiatur: quia defiit ** mea intereffe, cum femel fim con-
fecutus: hoc ita, fi fine culpa mea fubripiatur: nam fi culpa -
mea, quia intereft *?, eo quod teneor pigneraticia aCtione,
agere potero: quod fi culpa abeft, fine dubio domino compe-
tere actio videtur , quae creditori non competit: quam fenten-
tiam Pomponius quoque libro decimo ad Sabinum 39 probat.
$. 7. Idem ?* dicunt ??, et *5 fi duo ferui fübrepti fint fimul,
competere vtriusque nominefurti a&ctionem creditori: fed non
in totum , fed pro qua parte in fingulos diuifo eo, quod ei
54 debetur, eius intereit : feparatim autem duobus fübreptis,
fi vnius nomine folidum confecutus *fit*, alterius 55 nihil
cgnfequetur. $. 8. Item ** Pomponius libro decimo ex Sa-
bino *7 fcripfit 55, fi is cui commodaui, dolo fecerit circa
rem commodatam: agere eum furti non poffe. $. 9. Idem
Pomponius probat et ineo, qui rem mandato ?? alicuius acce-
pit ?? pérferendam. — $. ro. An pater, cuius filio commo-
data res eft, furti aCtionem habeat, quaeritur? Et Iulianus
alt, patrem hoc nomine agere non poffe, quia cuftodiam prae-
ftare non debeat. Sicut, inquit ?*, is ?? qui pro eo, cui
commodata res eft, fideiuffit, non habetfurti aCctionem. — Ne-
que'enim, inquit, is, ?? cuiuscumque intererit rem non per-
ire, habet furti aCtionem: fed qui ob eam rem tenetur, quod

.eares culpa eius perierit: quam fententiam Celfüs quoque li-

bro dpogecimo Digeftorum probat. $. rr. Is, qui precario
feruo ?? rogaüerat, fübrepto eo poteft quaeri, an habeat furti

aCctionem ? Kt cum non eft contra eum ciuilis a&io, quiafi- -
mile donato precarium eft , ideoque et interdictum neceflarium

vifum eft, non habebit furti aCctionem. — Plane poft interdi-
Cum redditum puto eum etiam culpam praeftare: et ideo et
?5 furti agere poffe. $. 12. Quod fi conduxerit quis, habe-
bit furti actionem , fi modo culpa eius ?* fubrepta fit res ?9.
$. 15. Si filiusfamilias ?? fubreptus fit, patrem habere furti
aCtionem , palam eft. $. 14. Si res commodata eft, etiscui
commodata eft, decefferit: quamuis hereditati furtum fieri

non poffit, et ideo nec heres eius, cuicommodata eft, poffit .

* £. agete,

í

71 Vulg. fuerint. Hal. fiut. BR.
73 Vulg. inferit: aureos. B R.

XXV.sR, Etita quoque Rehd. GE R.
72, Gothofr. in &ota; quia. vzlg. Hal. GEBR.
Etiam Rehd. GE &. 74 Kehd. rurfus addit: aureos, GE B. 75 In Rehd.
i$, abeft. GER. 46 Vulg.:inferit: Pomponiws. BR. Etiam Rehd. GEn,
77 Hal. et Vulg. et, loco: fi. B&.. Etiam Rehd. GE g. 78 Hal. defierit.
79 Vulg. addit: smea. BR. 8o Hal.ex Sabino. GEB. | $814 Hal. lidem.
GEBR. $2 Vulg.dicit. BR. Etiam Rehd. GEB. — 83 Hal. etiam, G E B. 84
Hal. et Vulg. eis. BR. 85 Hal. et Vulg. inferunt: momiue. BR. Rehd.
vt Flor. GEB. 86 Hal. et Vulg. Jdem. BR. Rehd. vt Flor. GE E. 87
Vulg. ad Sabinum. BR. ^ 88 Hal. et Vulg. fcribit. BR. Etiam Rehd. GER.
go Hal. ceperit. 9I Taur. inquiD, et mox
iterum. GEB. — 92 Hal.ile. GEB. — 93 Ap. Hal. is, abeft. GEB. — 94
Vulg. lib. XXII. &&R. | Rehd. lib. XX. GERB. 95 Gothofr, in nota: fer-
uum. vulg. Hal. Etcum his lego. BR. Et cum Rehd. GEs. 96 Vulgo:
et , abeít. B R. 97 Vulg. fua. BR. — 98 Hal. ves fubrepta efl. GEB. — 99
Gothofr. in nota: Graeci ita legunt: fi filiofamilias fit [ubreptum. — Habent

Bbbbbbb 2 Bafil,

998 .
i agere. Idemque et
in re pignerata vel in re locata: licet enim hereditati , furti

aCtio non adquiratur, tamen alii, cuius intereft, adquiritur.
$. 15. Non folum autem in re commodata competit el, cui

agere, tamen commodator poterit furt

commodata eít, fürti aCtio: fed etiam in ea quae ex ea ad- '

gnata *9? eft: quia et huius * cuftodia ad eum pertinet. Nam
et fi feruum tibi commodauero, et * veftis eius nomine furti

ages: quamuis veftem, quam ? veftitus eft, tibi non commo- .

dauerim, Item fi iumenta tibi commodauero, . quorum fe-
quella erat eculeus ^, puto competere furti actionem etiam
eius nomine, quamuis ipfe nonfit commodatus. $. 16. Qua-
lis ergo furti actio detur ei cui res commodata eft, quae-
fitum eft? Et puto omnibus, quorum periculo res alienae
funt, veluti commodati, item locati, pignorisue accepti
5, üihae fübreptae fint $, omnibus furti a&ionesf com-
petere: condictio autem ei demum competit, qui domi-
nium habet. $. r7. Si epiftula, quam ego tibi mifi, interce-
pta fit: quis furti a&tionem habeat? Et primum quaerendum
eft, cuius fit epiftula: vtrum eius qui mitit, an eius ad quem
miffa eft ? Et fi quidem dedi feruo eius, ítatim ipfi quaefita
eft, cui mifi : fi vero procuratori, aeque, quia per liberam per-
fonam pofleffio quaeri poteft, ipfius faéta eft: maxime fi eius

interfuit eam habere: quod fi ita mifi epiftulam, vt mihi re- -
mittatur: dominium meum manet: quia eius nolui amittere, .

vel transferre dominium. - Quis ergo furti aget? is cuius in-
" terfuit eam non fübripi: id eft, ad cuius vtilitatem pertine-
bant ea quae fcripta funt, . Et ideo quaeri poteft, an etiam1s,

cui data eft perferenda, furti agere poffit? Et fi cuftodia eius .

ad eum pertineat 5, póteft. Sed et fi interfuit ? eius epiftu-
lam reddere, furti habebit actionem: finge *? eam epiftulam

fuiffe, quae continebat vt ei quid redderetur, fieretue : poteft

habere furti aCtionem: vel fi. ** cuftodiam eius rei 1? rece-
pit, vel miercedem perferendae accipit *5:.et erit in hunc
cafum *^. fimilis caufa eius, et cauponis, aut magiftri nauis:
nam his damus furti aCtionem , fi fint foluendo : quoniam pe-
riculum rerum ad eos pertinet. - j LOH

XV. PAvrLvs libro V. ad Sabinum. C;R'E)DITORI s.

cuius.** pignus fübreptum eft, non credito tenus. intereft,

fed omnimodo ** in folidum furti agere poteft: fed et pigne- |

raticia aCtione id quod debitum excedit, debitori praeftabit.
$. 1. Dominus qui rem fubripuit *?, in quavfusfructus alie-
nus eft, furti vfufructnario tenetur. $. 2. Sed eum.qui tibi

commodauerit, fi eam rem fübripiat, non teneri fuürti, pla- |

. cuiffe, Pomponius fcripfit **: quoniam nihil tua intereffet *? :
vtpote ?? cum nec commodati tenearis : ergo fi ob aliquas impen-
fas quas in rem commodatam feciíti , retentionem eius habue-

ris, etiam cum ipfo domino, fi eam fübripiat, habebis furti
aCtionem : quia eo cafu quafi pignoris loco ?* ea res fuit ??, |

JBafül. éà» $ ómeoóe:og xAomiv $mosz. . Nec aliter legendum cenfeo. Fabro-
tus tamen transtulit: — Si filiusfamilias fuvvipiatur. B R. — Florentinam exhi-
bent et Hal. et Rehd. Gx&. 100 Vulg. «»ata. BR. Rehd. vt Flor. GER.
XY Hal. buiusmodi. G E B. 2 Nl et Vulg. etzam. BR. 3 Hal, qua. Et
ita Barb. Chriftin. S. Cruc. L. vtet Rehd. GEB. — 4 Gothofr. in nota: equu-
leus. Vulg. Hal. Sed et Vule. hic inferit: vel pullus: mibi et tibi. BR. Rehd.
equaulus. tibi puto. GER, 5 Hal. et Vulg. velutz commodatae , ztem locatae
pignorisue momine acceptae. BR. KRehd. ante: accepti, inferit: womine. GEB.
ó Vulg. futt. BR. Etiam Rehd. G E&. 7 Xíal et Vulg. aGonem, BR.
Etiam Rehd. G & B. 8 Hal. pertinuebat. GE R. 9 Vulg. zntevfuerit. B R.
Etiam Rehd. GEZ, IO Hal. et Vulg. inferant: enzm. BR. Rehd. vt Flor,
G EB. 11 Halet fi vel. GER. 12 Vulgo: re;, abeft. BR. — : 13 Hal.
ccepit. Vulg. acceperit. R. — Kehd. vt Hal. et fane Taur. re&e dediffet: accI-
pit. GER. I4 Hal. u boc cafu. GEB. — 15 Hal. et Vulg. cui. BR. . Ha-
bet et Kehd. Creditoris cuius. Sed, primae vocis faperfcriptum: al. tor is. quod
commodiffimum habet fenfum , fi cum eodem Kehd. pott fequens : aon , inferas :
quod. G E . 16 Rehd, omnino. GE B. 17 Vulg. farripuevit. BR. 18
Vulg. fcribt. BR. . 19 Hal. interfit. 20 Flor.etiamnunc eft: otpatote;
Librarius primum voluit fcribere: vtpata, ante vltimam literam fe correxit ipfum,
addito: ote, R. . 21 Vulg. inferit: commodatario. BR. Etiam Achd, G.

:loco: an. GEB.

DIGESTORVM LIB, XLVIL TIT. lL

XVI. Ipw libro VIL, ad Sabinum. N z cum filiofami-

lias pater furti agere poffit, non iuris conftitutio, fed natura

rei impedimento eft: quod non magis cum bis quos in pote-

ftate habemus, quam nobiscum ipfi agere poffumus, .
-XVIL. VrrrANvslibro XXXIX. ad Sabinum, SEn-

vt etfilii noftri furtum quidem nobis faciunt, ipfi autem furti.

?3 yon tenentur: neque enim qui poteft in furem ftatuere,
neceffe habet aduerfus furem litigare: idcirco nec actio ei a
veteribus prodita eft. $. r. Vnde eft quaefitum, fi fuerit alie-

natus, vel manumiffus, an furti aCtione teneatur? Ét placet -
non teneri: neque enim actio, quae non fuit ab initio nata,

oriri poteft. aduerfus hunc furem. . Plane fi manumiffus con-
tre&tauit ^*^, dicendum erit, teneri eum furti iudicio: quia ho-
die ?? furtum fecit. $. 2. Curm autem feruus, quem emi,

traditusque mihi eft, a me redhibedtur ^*, non eftin eacaufa,

vt perinde habeatur, atque fi meus numquam fuiffet: fed et
?* fuit, et defiit: idcirco dicit Sabinus eum;, fi furtum fecit,
jin.ea effe caufa, vt fürti eius nomine is, qui redhibuit, agere

..non poffit: fed etfi non poffit, attamen ratio haberi debet eius

quod fecit, cum redhiberi coeperit: idque aCtione redhibito-
ria continetur. $. 3. lllud quaefitum eft, fi, cum in fuga
effet feruus, furtum domino ^? feciffet; an aeque poffet ha-
bere ?? atCtionem aduerfus eum, qui in poteftatem 39 domini
non regreffum bona fide poffidere coeperit? Mouet quaeftio-
nem, quod, quamuis poflidere. feruum eo tempore, quo in

| fuga eft, videor, attamen furti aCtione non teneor?*: quafi

non fit in mea poteftate: quod enim videor poffidere ?? ,. ad

vfucapionem tantum mihi proficere lIulianus fcribit, Dicitigi-
tur Pomponius libro feptimo decimo ex Sabino ??, compe-

tere.furti actionem huic domino, cuius feruusin fuga fuit ?^,
XVIIL. Pavrvs libro IX. ad Sabinum. Qvop dici-
tur noxam caput fequi ?? , tunc verum eft, vt quae ?* initio
aduerfus aliquem nata eft, caput nocentis fequatur: ideoque
fi feruus tuus furtum mihi fecerit, et dominus eius effectus
eum vendidero: non poífe me agere cum debitore ?7, Caf-
fiani putant, 5

furti füfficit rem demonftrari, vt pollit intellegi. . $. r. De

pondere autem vaforum non eft neceffe loqui. Sufficiet igi--

turita dici, lancem ?? , vel difcum, velpateram. Sed ad-
fcribendg ?? etiam materia eft, vtrum argentea, an *? aurea
*:, analiaquae ?? fit, $. 2. Quod fi quis argentum infe-

um petat, et maffam argenteam dicere, et pondus debebit
.ponere. $. 3. ^? Signati argenti numerum debebit comple-

G&i, veluti aureos tot, plurisue ** furto ei abeffe. $. 4.

| De vefte quaeritur, an color eius dicendus fit? Et verum eft, -
colorem eius dici oportere: vt, quemadmodum in vafis dicitur

pur

22 Hal. et Vulg. fuerit. Bn. | . 23 Hal. et Vulg. inferuntz wobis. B R. Im-
mo ille potius antecedens nobis huc transtulit. Híabet tamen et Rehd. vtro-
quc in loco: z0bis. GE B. 24. 'Taur. contrectaBit. Sed ctfuturum effe pot-
erat, Dafil. àu2à4ee , quod Fabrotus vertit: comtrecfet. BR. — Habet et Rehd,
contvectabit. GX B. 25 Flor. eft: odie, vt et Taur. habet. B R. 26 Hal.
vedbibetur. GEB. — 2/7 Kehd. fed et.fi fait. GEB. — 28 Hal. in margine ad-
dit : alias additur mibi, idem in fequentibus: poffm, loco: poffet. GER. — 29
,Vulg. inferit: furtz. BR, 30 Hal. poteflate, et ita correcum Flof. BR.
Rehd. poteflatem. GE R. 41 Hal. et Rehd. temebor. GEB, 32, Vulg.
addit: feraum. 9 R. 33 Vulg. ad. Sabinmmn. BR. 34 Vulg. fuerit. BR.
35 Kehd. noxa caput'fequitur. GEB, — 36 Rehd. vt aclio que in initio. GE.
37 Gothofr. in nota: emptore. Cuiac. ad. L. 13. fupra de Paclis, et XII. ob-
fera. 23. in fime. Sed ita et Vulg. B&. — In Rehd. eft : cum emptore vel. debi-
tore. verbis : cum emptore, fuperfcriptam : v. venditores verbis: vel debitore, fu-
perícriptum : ala littera. GEB. — 38 Vulg. inferit: vel fcypbum. BR. Rehd.
lancem , vel fciphum , vel pateram, vel difcum. GEB.' — 39 Hal et Vulg. de-
feribeuda. B R. lta et Kehd. fequenti: etam, omiffo. GE B. — 40 Rehd. vel,-
41 Vulg. addit: eff. Hal. fequens: : am, matat in: anzt.
GEB. 42 Vulg. quaeuis. BR. -
gnati. B R. R.ehd, absque copula habet: figillati,loco: figuati.GEB. — 44 Flor.
fv 1 pla-

XIX. VLXPIANV-S 1ib1;b XL. ad Sabinum, Iw a&ione

3 Vulg. haec conne&it: pomere,:et fi- -

pat
rd
ri
fj
p
ii
j
T
ha

gnor'f
nol.
. Qeni
etit
entt
fe
r
o im
tltde
I
"TRU
du f
m (
u &
um Vi
Tb p
] ve
tintom
Nutn e
rit, &
Que it
: Jerit, e
fs füer
fir erj
&is, Q
N
V freen
topent
decem v
rün f
li od sl
Qd (übr
d &f
ilenm v
füt fcit ;
tinit a[fen
Qd dbf

jltti, tl
Wnt li
fit. 3
B s
TEUM
& Vilp p
$ Vil
dUO Hmen w
J
NI Qu
"It Vi
It t p
llteram T
O Unker g
t TOqte j
Othofr
v i ; 'lu(
LO VI'.]g
MTM

T aj
Tenn
fed d
feci
Iu
o
tm
u
Mele
qua
: qui
V. al
, Q
j00 dit
o
32', us

cadine —

r
noet p*
E-T
P urd
W

yi, 25 Ir
: fehd. vt
m d p
ibCï j Reh !

j miïim i
L(,EFA 29
j
Mu il
nv i (5
"l
M ]

1
j
, ii r

- 56 Hal. faftulerit.

*

patera aurea, ita et in vefte color dicatur. Plane fi quis iu-
ret, pro certo fe colorem dicere non poffe, remitti ei huius
.rei neceffitas debet. $. 5. Quirem pignoridat, eamque fub-
ripit, furti aCtione tenetur. $. 6. Furtum autem rei pigne-
ratae dominus non tantum tune facere videtur, cum poffi-
denti, fiue tenenti creditori ^5 aufert: verum et ^** fi eo
tempore abftulerit, quo non poffidebat: vtputa fi rem pigne-
ratam vendidit ^7 : nam et hic furtum eum facere conítat: et
ita et ^? Tulianus fcripfit ^?. | T |
. XX. PavLvs libro IX. ad Sabinum, Cv aes pi-
onofi datur, etiam fi aurümeffe dicitur, turpiter fit, furtum

-non fit: fed fi datum eít aurum, deinde [cum dixiffet fe pon-
derare , aut obfignare velle, aes fübiecit, furtum fecit: rem -
enim pignori dataminteruertit. $. r. Si bonafide rem meam |

emeris, eamque ego fübripuero: vei etiam tuus vfüusfructus
fit,' et eam contreCtauero: tenebor tibi furti aCtione , et fi do-
minus rei fum ??: fed his cafibus vfücapio quafi furtiuae rei

non impedietur: quoniam et fi alius ?* fübripiat, et in mea po-

teftate ?* reuería res fuerit: vfücapiebatur ?. — . — |
XXI. VrrrawNvs ?*libro XL. ad Sabinum. Vvr-
GARIS ?? eft quaeflio, an is, qui ex aceruo frumenti mo-
dium fuftulit ?? ,'^totius rei fürtum faciat, an vero eius tan-
tum, quod abftulit? Ofilius totius acerui furem effe putat:
nam et qui aurem alicuius tetigit, inquit Trebatius, totum
eum videri tetigiffe : proinde ?? et qui dolium aperuit, et
inde paruum ?? vini abftulit, non tantum eius quod abftu-
lit, verum totius videtur fur effe. Sed ?? verum eft, in
tantum eos 9? furti aCtione teneri, quantum abftulerunt.
Nam etfi quis armarium, quod tollere non poterat, aperue-
rit, et omnes res quae in eo erant, contreCtauerit ?*, at-
que ita difcefferit, deinde reuerfüs vnam ex his 97* abftu-
lerit, et antequam fe reciperet quo deftinauerat, deprehen-

fus fuerit, eiusdem rei et manifeftus,. et nec manifeftus

fur erit, Sed et qui fegetem luce 9? fecat, et contreCtat :
eius, quod fecat, manifeftus, et nec. manifeftus fur eft.
$. 1. Si is, quiviginti nummorum faccum depofuiffet, alium
9* faccum, in quo fcit triginta effe, errante eo, qui dabat,
acceperit, putauit ?? autem illic fua viginti effe:'teneri furti
decem nomine placet. $. 2. Si quis aes fübripuit, dum au-
rum fe fubripere putat, vel contra: ex libro octauo Pompo-
nii ad Sabinum , aut ?* minus effe **, cum plus effet: eius,
quod fübripuit, furtum committit: idem Vlpianus *9. $. 5.
Sed etíi quis fübripuit furto duos facculos, vnum decem,
alterum viginti, quorum ? alterum füum putauit 7?, alte-
rum fcit alienum: profeCto dicemus tantum vnius, quem pu-
tauit alienum, furtum eum facere: quemadmodum fi duo po-
cula abftulerit,. quorum.alterum fuum putauit, alterum fcit

plurisue. Hal. pluveisue. GE B. — 43 Vulg. inferit: pisnus. BR. Etiam Rehd.
aufert piguus. GEB. —— 46 Vulg. verum etiam. ER. 47 Vulg. vendide-
vit. BR. — ,48 Ap. Hal. et, abeft. —— 49 Rehd. et ;ta Iuliauus fcribit.
GEE. . 50 Vulg. fim. n R. Etiam Rehd, GERE. St Hal. alter. GER.
52, Hal. et Vulg. i& meam poteflatem. BR. Rehd. vt Flor. GEB. — 53 Hl
et Vulg. v(ucapietur. Et ita e IV. MSS. tres: Chriftin. Barb. et S. Cruc. II.
duo tamen polteriores ex corre&tione. BR. Quartus eft S. Crüc. L. At Bynk.
et Kehd. vt plerique. GE8. . 54 Erat Flor. PAVLVS. fed eodem minio er-
Yor correQus, ex antecedenti lege oriundus. BR. 55 Yaur. VoLGARIS.
Ceterum vide quae ad P. ]. commentatur Aueran. £. Interpret. Iur. 23. GER.
57 Hal. proimde, inquit , qui. GER. 58 Gothofr.
in nota: parum. vzls. Hal. Et ita legimus, putamusque librarium per errorem
literam z geminaífe. B R. Etiam Rehd. parum. GE R. 59 Vide de hoc lo-
co Bynkersh. J. Obferu. 3. BR. 60 Vulg. eum, et mox: ab[flulerit. B R.
Ita quoque Rehd. G E B. 6t Hal. contrefanit. — 62 Rehd. ex biis. GE B.
63 Gothofr. in nota: fegetem ante lucem, valgat. Hal. Hal. tamen in margi-
ne: alias, luce fecat. Rehd. vt Vulg, GER. 64 Vulg. alterum. BR. 65
Hal. et Vulg. putauerit. BR. 66 In Rehd. ait, loco: aut. fed fuperfcriptum :
&l.ant. GEB. — 67 KHal vel contra ( vt libro olano Pomponins zx. Sabino ait)

X2

manus ejïk pntat, cum. GEE.

.et Vulg, infenditu. pR. — Rehd. vt Flor. GE R.

'Hal.et Vulg. inferunt: qwis, BR. Etiam Rehd. GER.

DIGESTORVM LIB. XLVIL TIT. IL : '999

alienum: nam et hic vnius fit furtum. — $. 4. Sed ?* fi.an-
fam in- poculo fuam putaüit, vel vere fuit: totius poculi eum
furtum facere, Pomponiusfcripfit. $. s. Sed fi de naui orie-
rata furto quis fextarium frumenti tulerit, vtrum totius one-
LIs, an vero fextarii tantum furtum fecerit? facilius hoc quae-
Titurin horreo *? pleno: et dürum eft dicere, totius furtum fi-
eri. Et quid, ficifterna vini fit? quid dicet? aut aquae ci-
.Pcerna 73.? quid deinde, fi *^ naue vinaria, vt funt multae,
in quas vinum effunditur **? quid dicemusde eo, qui vinum
haufit? an totius oneris fur fit? Et magis eít, vt et hic non
totius *? dicamus. $. 6. Certe fi proponas, in apotheca am-
|phoras effe vini, easque fübtractas: fingularum furtum fit,
non totius apothecae: quemadmodum, fi ex pluribus rebus mo- -
u.entlþus in horreo reclufis vnam tulerit. $. 7. Qui furti fa-
ciendi caufa conclaue intrauit *", nondum fur eft, quamuis
furandi caufa intrauit *9, Quid ergo? qua a&ione tenebi-
tur? vtique iniuriarum, aut de vi accufabitur, fi per vim in-
troibit *?, $. $. Item fi ?? maioris ponderis quid aperuit,
aut refregit, quod tollere non poffit, non eft $* omnium re-
rum cum eo furti actio, fed earum tantum, quas tulit, quia
totum tollere non potuit: proinde fi inuolucrum , quod tol-
lere non potuit, foluit, vt contre&tet, deinde cóntreGtauit

quasdam res: quamuis fingulas res, quaein eo fuerunt ?7,

tollere potuerit, fi tamen totum inuolücrum tollere non po-
tuerit??, fingularum rerum, quas tulerit, fur eft, ceterarum
non eft: quod fi totum. vas tollere potuit, dicimus ** eum
totius effe furem, licet foluerit, vt fingulas, vel quasdam .
tolleret: et ita et ?? Sabinusait. $. 9. Siduo pluresue vnum
tignum furati funt , quod finguli tollere non potuerint: dicen-
dum eft, omnes eos furti in folidum teneri, quamuis id 95
contrectare, nec tollere folus poffet **: etita vtimur: neque
55 enim poteft dicere??, pro parte furtum feciffe fingulos , fed
totius rei vniuerfos: fic fiet, fingulos furti teneri. $. 1o.
Quamuis autem earum quoque rerum ??, quas quis non ab-
ftulit, furti teneatur ?*: attamen condici ei non poteft, id-
circo quia condici ea res, quae ablata eft, poteft: et ita et.
Pomponius fcribit ??. . | |
XXII. PAvrvs libro IX. ad Sabinum. Srquid fur
fregerit, aut rumperit ??, quod non etiam furandi caufa con-

treCtauerit, eius nomine cum eo furti agere ?^ non poteft.

$. 1. Si eo confilio arca. refraCta ?? fit, vt vniones, puta,
tollerentur, hique furti faciendi caufa contrectati fint: eo-
rum tantummodo furtum factum videri: quod eft verum ?5:
nam ceterae res quae feponuntur ?*, vt ad vniones peruenia-
tur, non furti faciendi caufa contrectantur. $. 2. Qui lan-

cem rafit, totius fur eíft: et furti tenetur ad id quod domini

XXIII..

68 Hal. commuittit, idem Yuliamus fcribit. Si-
militer Rehd. committit: ldem Iuliamas fcribit, fed e GEB. — 69 Taur.
quor Om. GEB. 7o Taur. putaDit. GEB. — 71 Vulg. inferit; et. BR.
72 Vlor. eft: m orreo. GEB. 73 Hal.et quidem fi cifferna. vini fit, vt
aquae ciflerna, quid dices ? quid. GE. 74 Hal. inferit: de. Etita fup-
pleot Barb. Chriftin. S, Cruc. I. II. Bynkersh. vt et Rehd. GER. . 75 Hal,
76 Gothofr. in notà: fz-
rem effe fcil. Et Vulg. omnino inferit: furem effe. BR. r Vulg. zutraue-
vit. BR. Etiam Rehd. et mox iterum. GEB. — 78 Hal. intrauerit. — 79 Go.
thofr. in nota: introiuit. £Zal. intrauerit. vulgat. Rehd. vt Vulg. GEB. .. 80
: 81 Rehd. inferitz
82 Hal. fueraut. GER. 83 Hal. potuit. 84 Hal di-
temms, GE B. $5 Ap. Hal. et, abeft. GE£. 86 Hal. inferit; vmas ttec.
GreB, $7 Hal potuit. GER. 88 Hal.zec, GEB. — 89 Hal. et Rehd.
dici.GEB. . go Vulg.addit: momine. BR. — 9l Rehd. teuetn'. GEB. — 92
Hal.et Rehd. fcripfit. GE B. 93 Gothofr. in nota: ruperit. valg. Hial.
Rehd. vt ifti. GEB. 94 Hal et Vulg, agi. BR. Etiam Rehda'GEB. 95
Hal, et Vulg. fradfa. BR. — Etiam Rehd. GE&. 96 Hal. videri. verum eft ,
omiffo: quod. GE B. — 97 Rehd. fupponuntur , fed adícriptum: al. feponnmn-
ÉPbhbEb3- — — u

enim. GE .

*

l0094 5059 DIGESTORVM LIB. XLVIL TIT. II

XXIIL VrsrANvs ?5 libro XLI. ad Sabinum. Iw-
PVBEREM furtum facere poffe, fi iam doli capax fit, Iulia-
nus libro vicenfimo fecundo Digeftorum fcripfit. Item. poffe
cum impubere damni iniuria agi , quia id ?? furtum ab impu-
bere fit 199 : fed modum effe adhibendum ait: nam in infantes
. id non cadere: nos putamus, cum impubere culpae capace, A-
quilia agi poffe. Item verum eít, quod Labeo ait, nec ope
impuberis furto fa&to teneri eum. : L Eb
XXIV. Pavrvs libro IX. ad Sabinum. N c minus
etiam condici ei poffe Tulianus fcripfit *. MECLHR
XXV. VrPriAxNvs libro quadragenfimo *primo* ad

! Sabinum. VEgmvM eft quod plerique probant, fundi ? furti ^

agi non poffe, $. r. Vnde quaeritur, fi quis de fundo vi de-

iectus fit, an condici ei poffit, qui deiecit? Labeo negat, fed -

Celfus putat poíffe condici poffeffionem, quemadmodum pot-
eft, re mobili fubrepta. $. 2. *Eorum quae de fundo tollun-
tur, vtputa *arborum, vel lapidum, vel harenae, vel fructuum,
quos quis fraudandi * animo decerpfit ^, furti agi pofle, nulla
dubitatio eft. n TAE
XXVI. PAvrvslibroIX.ad Sabinum. | S1 apes ferae
$n arbore 5 fundi tui apes fecerint *, fi " quis eas vel fauum

abftulerit , eum non teneri tibi furti: -quia non fuerint ? tuae:-

easque conftat captarum terra, .mari,.caelo, numero effe:
$. 1. Item conftat, colonum qui nummis colat, cum eo qui
fructus ftantes fübripuerit, aCturum furti: quia, vt primum
decerptus effet, eius effe coepiffet ?. |

XXVIL Vrrrawvslibro XLL ad Sabinum. Qvr
tabulas vel cautiones amouet *?, furti tenetur non tantum
pretii ipfarum ** tabularum, verum *? eius * quod interfuit:
quod ad aeftimationem refertur eius* fummae quae in his ta-
- bulis continetur: fcilicet fi tanti interfuit: vtputa fi chirogra-.
pha aureorum decem tabulae fuerint, *? dicimus hoc duplica-
ri. Quod fi iam erant inanes, quia folutum proponebatur:
numquid ipfarum tantum tabularum pretii videatur effe aefti-
. matio facienda? quid enim interfuit huius **? Sed poteft di--
ci, quia nonnumquam debitores ** tabulas fibi reftitui petant
:6, quia ** nonnumquam calumniantur debitores, quafi inde-
bito foluto ab his: intereffe *9 creditoris tabulas habere, ne
forte controuerfiam füper ea re patiatur. Et generaliter di-
cendum eft, in *? id quod intereft, duplari ?^9. $. r. Inde pot-
eft quaeri, fi quis cum alias probationes, menfeque ?* fcri-
pturam haberet, chirographi furtum paífus fit, an ?* aefii-
tnari ?? duplo chirographi quantitas' debeat: et numquid non,
quafi nihil interfit: quantum ?^ enim intereft, cum poffit de-
bitum aliunde probare? quemadmodum fi in binis tabulis in-
ftrumentum fcriptum fit: nam nihil videtur deperdere, fi ?5
futurum eft, vtalio chirographo faluo fecurior fit creditor.
$. 2. Apocha ^* quoque fi fuerit fubrepta, aeque dicendum
eít, furti actionem in id quod intereft, locum habere: fed nihil

tur. GEB. — 98 Rehd. Idem. Gg's&. — 99 Hal. et Rehd. et, loco: id. GE R.
1oo Hal.fiat. GE B. — 1. Hal. et Vulg. addunt: cum doli capax fit. 8&.. Quae
Rehd. ignorat. GEB. 2 Hal et Vulg. inferunt: momine. BR. KRKehd. wt
Flor. GER. 3. Gothofr. in nota : furandi. vulg. Hal. Sed Hal. cum Flor.
hàbet: fraudandi. At Rehd. cum Vulg. furandi. GEB. 4. Hal. decerpferit.
5 Hal. arborem. GE B. 6 Eiusmodi apes Bafil. appellant: yoevoroiisácus , fe-
tifjcantes. BR. — ^ Hal.et, loco: fi. GEB. — $8 Kehd. fuerunt. GEB. 9
Hal. et Rehd, decerpt effent, eius effe cóepiffent. G & B.
GE B. II Hal earum. GEB. I2 Hal inferit: et, Vulg. etiam. BR.
Rehd. vt Flor. GE B. 13 Hal. et Vulg. fuevint. nam dicimus. — Et ita quo-
que Flor. eft fuppletum. BR. 1ta quoque Rehd. GEB. — 14 Vulg. eius. BR.
Etiam Rehd. GEB. — 15 Taur. debitorls. GEB. ^ 16 Hal. et Vulg. petunt.
BR. Etiam Rehd. GER. 17 Hal. quod. GEB. . 18 Hal. interefl. GEB.

19 Vulg. ;2, abeft. BR. Etiam Rehd. GEB. . 20 Vulg. duplicari.BR. — 21
Gothofr. in nota: meníae. vulg. Hal. Sed Vulg. et Hal. menfae quam fcriptu- -

ram. Flor.eft in fine verfus: menfaequae, vltima diphthongo per monogramma
expreffa, et ex: baberet, fa&um: baberent, wt fit: alias probationes men[ae

quae fcripturam baberent, Quod "Taur. dedit, vix eft typographicum mendum.

[

IO Hal. amouerit. |

| intevfuit. BR.
Taur. comumiiSent. Hal. et Vulg. memzniffemt. Nempe homo fciolus Flor. -

mihi ?? videtur intereffe, fi fint et aliae probationes folutae
pecuniae. $. 3. Sed fi quis non amouit ?* huiusmodi inftru-
menta, fed interleuit, non tantum furti aCtio locum habet,
verum etiam legis Aquiliae: nam rupiífe videtur, qui cor-
rupit. | 2 |
XXVIIL Pavrvs libro IX, ad Sabinum. Sxp fi

fübripuit prius quam deleat, tanto ?? tenetur, quanti do-
mini interfuit non fubripi: delendo enim nihil ad. poenam -

adicit. : |

— XXIX. VrriaNvs libro XLIL ad Sabinum. Hoc
amplius et ?? ad exhibendum agi poteft, et interdiCcto quo- .

rum bonorum agi poterit , : | :
XXX. InEw libro IX. ad Sabinum. Sz1 hereditariae
tabulae deletae fint. . '

XXXL. InEM libro XLI. ad-SaBinum. Sgp et fi ima-

ginem quis vel librum deleuerit, et hic tenetur damno ?*

iniuriae, quafi corruperit 3?, $. 1. Si quis tabulas inftru-

mentorum reipublicae municipii alicuius, aut fuübripuerit, -

aut interleuerit, Labeo ait furti eum teneri. Idemque fcribit
et de ceteris rebus publicis, deque focietatibus ?3. |

XXXIL Pavrvs libro IX. ad Sabinum. QvipAM
tabularum dumtaxat aeftimationem faciendam in furti aCtione

"exiftimant: qua ?** fi iudici, apud quem fuürti agatur, poffit

probari quantum debitum fuerit, poífit etiam apud eum iudi-
cem eadem probare, apud quem pecuniam petat: fi vero in
furti iudicio probare non poteft, ne ?* illud quidem poffe 59
oftendi, quanti eius interfit : fed poteft ?? poft furtum fattum

tabulas nan&tus effe 9 a&or, vt ex eo probet, quanti fua in- -

terfüerit ??, fi tabulas nanttus non effet, ^ $. r. De lege
Aquilia maior quaeftio eft; quemadmodunr poffit probari, quan-
ti eius interfit ? nam fi poteft alias probare, non patitur da-
mnut. Quid ergo, fi forte pecuniam füb condicione credi-
dit, et interim *? teftimonia, quorum probationem habeat,
qui ^* poffunt mori pendente condicione? aut puta me pe-
tiffe creditum , et quia teftes et fignatores qui rem communif-
fent *^, praefentes non haberem, victum rem amififfe *?;
nunc vero, cum furti apgam, eorum memoria, et praefentia ad.
fidem creditae pecuniae vti poffum ^^.

. XXXIII. VrrPriaAwvslibro XLT. ad Sabinum. Tv-
TOR adminiftrationem quidem rerum pupillarium habet, in-
tercipiendi autem poteftas ei non datur; et ideo fi quid fu-
randi animo amouerit, furtum facit, nec vfucapi res poteft:
fed et furti aCtione tenetur, quamuis et tutelae agi cum eo
poffit. Quod in tutore fcriptum eft, idem erit et in curatore
adulefcentis, ceterisque curatoribus. Eu

XXXIV. Pavrvs libro IX. ad Sabinum. Is qui
opem furtum facienti fert, numquam manifeftus *? eft: ita-
^ | . que

BR. Rehd. vt Vulg. et Hal. menfe quam. GEB. — 22, Ap. Hal. an, abeft.
GEB. . 23 Rehd. inferit: in. GE B. . 24 Vulgo. qui. BR, — 25 Hal. et
Rehd. fed, loco: fi. GEB. — .26 Erat olim Flor. apotbeca. BR. . 27 Ap.
Hal. et Vulg. mibi, abeft. BR. Rehd. vt Flor. GER. 28 Taur. amoDit.
GEB. — 29 Gothofr. in nota: tanti tenetur va/g. lta quoque Hal. et Barb.
Chriftin. S. Cruc. I. Bynkersh. et Rehd. GEE. — 30 Vulg.etiam.BR. —— 3
Hal. dammi. GER. — 32 Hal. vaperit. GEB. 33 Rehd. focietatis. fuper-
fcriptum tamen: al. bus. GEB. —— 34 Gothofr. in nota; quia. .l1mmo Hal.

t Vulg. habent: quia. B. Vtet Rehd. GEB. — 35 Vulg. zec, BR. Etiam

Rehd. GE B.

36 Vulg. poffit. BR. 37 Hal in margine: alias, mec po-
tuit. GEBR.

38 Hal fachwm, fi tabulas nactus eff aclor. GEB. — 39 Vulg.
40 Hal. inferit: funt. GEB, 41 Hal. quae. GEB. — 42

ex: communifent, fecit: ameiminifent, et in fequenti: baberem, finalem literam
deleuit, vt fit: geminiffent praefentes nom babere. BR. — Rehd. qui rem meam
meminifent. GEB. — 43 Hal.et Vulg. vicdlum remanfiffe. £ R. Ita etiam Rehd..-
Flor. eft : amiffiffe. G & B. 44 Hal et Vulg. poffm. BR. —— 45 Rehcz. in-
: - ferit;

y'
eli.
qui
fefüt

yuot

yle

Q,
tem

b
fotar
QUin

RYX
liit,
tàtfa |

[

fri 3
qni i
d lg
Wlin,
T
P fïfl( df.
& N
$6 Bs
VN
Peffua fe'
QT
3. ]
65 tj
li eth
m"v u
OW
(

ln
*
itíry
Duent,
Joni

DAX
WO

a E

! i
Y
ye
m
Lt d
!3-
T
r
p tl
habet,
n
mnir

T

j T
Iäets in'
qnïdf :
s p
! qum
: gmfaf Q

I$ guï
s d
Q

g,

g5 |

j
Y am&fc
al.fïB"b'
y J
i t
j Ha
j fuam
"L p
j nj
6j 142'
(j
m
,5

f R;h j

; o
^ n

DIGESTORVM LIB. XLVII TIT. Il

que accidit, vt i$ quidem qui opem tulit, furti nec manifefti
*9: js autem qui deprehenfus eft, ob eandem rem manifefti
teneatur. | : E
XXXV. Powrowivs libro. XIX. ad Sabinum. $r

quis ** perferendum acceperit, et ^* fcierit furtiuum effe:

conftat, fi deprehendatur, ipfum dumtaxat furem manifeftum.

effe: finefcierit, neutrum: hunc,quia fur non fit: furem ^?,
quia deprehenfüs non fit.. $. r. Si vnus feruus tuus ?? hau-
?lü'et et abítuliffet, alter hauriendo deprehenfus effet, prioris
nomine nec manifefti, *alterius manifefti* teneberis. .

XXXVI. VrprraANvs libro XLI. ad Sabinum. Qvzr

- feruo perfuafit ** vt fugeret, fur non eft: nec enim qui ali-

cui malum confilium dedit 5?, furtum facit ??: non magis
quam fi ei ** perfuafit ??, vt fe praecipitet *5, aut manus fibi

inferret 57: haec enim furti non admittunt aCtionem. Sed

fi alius ei füugam 5* perfuaferit, vt ab alio fubripiatur, furti
tenebitur is, qui perfuafit, quafi ope ??, conlilio 9? eius
furtum factum fit, Plus Pomponius fcripfit, eum qui 5* per-
fuafit, quamuis interim furti non teneretur, tunc tamen in-

cipere teneri, cum quis fugitiui 9? fur.effe coeperit: .quafi-

videatur ope, confilio ?? eius furtum factum. $. 1. Item pla-
cuit, eum, qui filio, vel ferno, vel vxori opem fert, furtum

facientibus, furti teneri, quamuis ipfi furti aCtione non con-
ueniantur. $. 2. Idem Pomponius ait, fi cum rebus aufuge- -

rit fugitiuus, polffe furti actione follicitatorem conueniri re-

rum nomine: quia opem, confilium. ** contre&tatori tulit:

quod et Sabinus fignificat. $. 3. Si duo ferui inuicem fibi per-
fuaferunt *5, et ambo fimul aufugerunt : alter alterius fur non
eít. Quid ergo, fi inuicem fe celanerüant? fieri enim poteft,
vt 595 inuicem fures fint: et poteft dici alterum alterius furem
eífe : quemadmodum, fi alii ingulos fubripuiffent, tenerentur,
quafi alter alterius nomine opem tuliffent 9* : quemadmodum
rerüm quoque nomine teneri eos furti, Sabinus fcripfit.

XXXVII. PoxPoxrivs libro XIX. ad Sabinum. S1r

pauonem meum maníuetum 9??, cum de domo mea eftugiífet,

per(ecutus fis, quoad is perit ??: agere tecum furti ita pot-
ero, fialiquis eum habere coepetit. |
Pavrvs*?. Sz filiusfamilias ** fübreptusfit, pa-
trem habere furti actionem palam eft.
XXXVIII. Pavrvs libro IX. ad Sabinum; MaATxR
filii fubrepti furti aCtionem non habet. $. z. Liberarum per-

fonarum nomine licet furti actio fit, condictio tamen nus-

quam eft. |
. -XXXIX. VrbrrANvs'?libro XLI. ad Sabinum, V &-
RVM eít, fi meretricem alieham ancillam rapuit quis, vel ce-
lauit, furtum non effe: nec enim factum quaeritur, fed
caufa faciendi: caufa autem faciendi libido fuit, non furtum.
Et ideo etiam eum, qui fores meretricis effregit *? libidinis

ferit: fur. GER. 46'R£:hd. addit: tenmeatur. G E B.

quid, BR. 48 Hal. quod, loco: et. GEB. 49 S. L. in nota: Haloan-
der legit: illum: Alii: illum non effe manifeftum furem. — Sed Hal. non legit:

zlun, fed: alium. Vulg. vt bic eft: ilwm mom effe manifeflum. furem , quia. -

BR. Rehd. vt Vulg. GER.
perfuaferit. B R.
et Rehd. nou magis quam et fi pev(uafit. GE B. 55 Vulg. perfuaferit. B R.
56 Hal. et Vulg. fed et MSS. praecipitaret. £ R,. Chriftin. S. Cruc. T. H. Bynkersh,
vtetRehd. GEB. — 57 Taur. zufeRet. Credimus tamen effe legendum: zuferat ,
illudque: znferet, ex: praecipitet, efle ortum. BR. — Habent: znferret, Barb.
Chriftin. $, Cruc. E. II Bynkersh. vt et Rehd. GE B. 58 Hal. alius fugam fibi
períuaferit. GEB. — 59. Vulg. inferit: et. 8R, Etiam Rehd. GE&. — 60 Hal,
confilioue. GEB. . 61 Hal.cumquis, loco: eum qui. GEB. — 62 Hal. fugiti-
zu$. Diferte autem Bafil. éZv zi iv Quyóvra xAép9. & R. Rehd. vt Hal. GER,
63 Hal. confilioue. Rehd. et coufilio. GE B. 64 Vulg. opem et confilium. B R.
Ita et Rehd. Hal. confiliumue. GER. — 65 Vulg. perfuafevint, et mox: aufuge-

50 Hal. vuus e feruis tuis. GEB. 51. Vulg,

vint, et rurfus: celauerint , quod vltimum et Hal. habet: caelauerint.B R. Etiam

Rehd, per: fuaferint, aufugevint, celauevint. GE&. — 66 Vulg, inferit: ambo.
$R. 67 Hal et Vulg. tuliffet. B&. — Etiam Rebd. GE2. — 68 Baíil. xei3u 1

47 Vulg. inferit

52, Vulg.dederit. BR. — 53 Hal. fecit. GEB. — 54 Hal.

L Flor. GE B.

IOOI
caufa, et furesnon ab eo indu&ti , fed alias ingreffi meretricis
res egefferunt, furti non teneri. An tamen vel Fabia 7^ te-
neatur qui fübpreffit fcortum libidinis caufa? Et non puto te-
neri: et.itax etiam exfaCto cum incidiffet, dixi: hic enim tür-
pius facit, quam qui fübripit *5: fed fecum fadti ignominiam
compenfat: certe fur non eft. | | s
XL. Pavrvs.libro IX. ad Sabinum.

fibi commodata longius duxerit, alienaue ?9r
vfus fit, furtum facit.

. ,XLL. VrrraAwvs libro XLI. ad Sabinum. . $r cum
.quis in hoftium poteftate effet, furtum ei factum fit, et poft-
liminio-redierit: poterit quis dicere eum furti habere a&tio-
nem. $. 1. Adrogatorem poffe furti agere, fcilicet eius fürti
nomine, quod factum eft ei, quem adrogauit 77, antequam
eum 7* adrogaret, . certum eft: ceterum *fi* poftea, nulla
erit dub.xtatm-. $.. 2. Qnamdiu viuit is, qui furtum fecit,
non perit *? furti a&tio: aut enim fui iuris eft is, qui furtum
fec.x-t, et cum ipfo aCtio eít: aut alieni iuris effe coepit, et
actio furti cum eo eft, cuius poteftati fubiectus eft: *et hoc
eft*, quod dicitur, noxa caput fequitur. .. 3. Si quis.poft
noxam admiffam hoftium feruus fuerit fa&tus,- videndum eft,
an extinguatur aCtio? . Et Pomponius fcripfit , extingui actio-
nem; et fi fuerit reuerfus poftliminio, vel quo alio iure, re-
nafci *?.eam a€tionem debere: etita vtimur. - i
XLII. PaAvznvs libroIX.ad Sabinum. Szr fernus na-
uem exerceat non voluntate domini, de eo, quod ibi perit
**, vulgaris ?? formula in dominum danda eft: vt quod alter
admifit, dumtaxat de peculio: quod ipfe exercitor, adiciatur,
vt noxae dederet *?, ]gitur fi manumiffus üit, perfecutio
quidem in peculio ** manebit dduerfus dominum intra an-
num : noxalis ipfum fequetur. . .$. 1. Interdum et manumiffus,
et qui eum manumifit, ob furtum tenetur, fi ideo manumi- -
fit **^, ne furti cum eo agi poffit: fed fi cum domino actum
fuerit, ipfo iure manumiftum liberari Sabinus refpondit, quafi

Q vr iumenta
e 1inuito domino

decifum fit. m

XLIII. Vrrrawvslibro XLI. ad Sabinum. FaArsvs
creditor, hoc eft is, qui fe fimulat creditorem, fi quid. ?* ac-
ceperit, furtum facit, nec nummi eius fient ?*, $. r. Falfus
procurator furtum quidem facere videtur. Sed Neratius viden-
dum efle ait, an ?* haec fententia cum diftinCtione vera fit;
vt, fi hac mente ei dederit nummos debitor, vt eos creditori
perferret, procurator autem eos intercipiat, vera fit: namet
manent nummi debitoris, cum procurator eos non eius no-
mine accepit, cuius eos debitor fieri vult: etinuito domino
eos contrectando fine dubio furtum facit: quod fi ita det de-
bitor, vt nummi procuratoris fiant, nullo modo eum furtum
facere ait, voluntate domini eos accipiendo. . $. 2. Si is,
qui indebitum accipiebat, delegauerit foluendum, non ferit
urti

T&AXva.BR. — 69 HaletVulg, perzit.BR. EtiamRehd.GEsB. — 7O In Vulgatis
haec lex hoc in loco legitur. Hal. poft legem fequentem fub Vlpiani nomine
collocauit. Florentinus Codex eum ordinem non agnofcit. Vide Ant. Augu-
ftin. 211. Emend. 1. BR.. Habet tamen et Rehd. vt Hal. GEz. ^4^An.
Hal. familias, abeft. Rehd. filusf. GE R. 72 Hal. IDEM. Legem nempe
illam dubiam hic inferit inter XXXVIIL, et XXXIX. iftamque Vlpiano adícribit.
| BR. Rehd. nomen ICti repetit. GER. 73 Wulg. effregerit. BR. 74
Hal. Fauia. Vulg. addit: vei vz BR. Etiam Kehd. Fauia. G E E. 75 Hal.
fubripuit. GEB. 46 Gothofr. in nota: alioue modo vfus fit. vulg. Rehd.
alioue iuuito etc. GEB. . "77 Vulg. arrogauerit. BR. Etiam Rehd. GEB.
78 Ap. Hal. euwm , abeft. GEz. "9 Ita et Bafil. àux ZwéAAvra, — Sed Vulg.
fecit , competit furti. BR. Ita et Rehd. iuperfcriptum tamen : a]. -on perit.
GEB. 8o Flor. prima fyllaba deleta, fed male. Inde Hal. et Vulg. zafci.
Sed Graecl: &vavesra:. BR. Etiam Kehd. mafci. GE B. 81 Vulg. periit.
BR. Etiam Rehd. GERE. 82 Taur. u Olgaris. GER. 83 Hal. et Vulg.
adüciatur , aut noxae dedere. BR. Et ita quoque Rehd. GE z. 84 Vulg.
in peculium. 8 R. 85 Hal. et Vulg. manumiffus fit. BR. Etiam Rehd. GE s.
$6 In Rehd. 4wid, abeft. GEF. 87 Hal et Vulg. fiuut. BR. Rehd. vt
88 Erat Flor. aitnembaecfententia, vt adeo malim ; ait, zsm
baec

1002

furti a&tio, » f155? cum eo abfente folutum fit : ceterum .fi.prag-
fente, alia caufa eft, et furtum fecit ?9.. $. 3. Si quis ni-
hil in perfona fua mentitus eft, fed verbis fraudem adhibuit:
fallax ?* eft magis, quam furtum facit: vtputa, fi dixit fe lo-
cupletem, fi in mercemsfe collocaturum ?** quod accepit, fi
fideiuffores idoneos daturum, vel pecuniam confeftim fe fo-
luturum: nam ex ?? his omnibus magis decepit, quam fur-
tum fecit: et ideo farti non tenetur: fed quia dolo fecit, nifi
fit alia aduerfüs eum attio, de dolo dabitur. - $. 4- Qm al.le-
num quid ?^ iacens, lucri faciendi caufa fu&uþt., fugtl obftrin-
gitur, fiue fcit cuius fit, fiue ignorauit: nihil enim ad fur-
tum minuendum facit, quod cuius fit, ignoret. $. 5. Quod
fi dominus id dereliquit, furtum non fiteius, etiam fi ego
fürandi animum habuero: nec enim furtum fit, nifi fit, gui
fiat: in propofito autem nulli fit: quippe cum placeat Sabini et
Caffii fententia exiftimantium ftatim noftram effe definererem,
quam derelinquimus. $. 6. Sed ?? fi non fuit derelictum, pu-
tauit tamen ?9 derelictum, furtinon tenetur. $. 7. Sed fine-
que fuit, neque putauit, iacens tamen tulit, non vt lucretur,
(ed redditurus ei, cuius fuit, non tenetur furti. S. 8. Proinde
videamus, fi nefcit cuius effet, fic tamen tulit, quafi redditurus
ei, qui defideraffet, vel qui oftendiffet rem fuam, an furti obli-
etur? Et non puto obligari eum. Solent plerique etiam hoc
facere ?* , vt libellum proponant ** continentem inuenilfe ??,
et redditurum ei, qui defiderauerit: hi ergo oftendunt non
furandi animo fe fecifle, $. 9. Quid ergo, fi Évperga *??,
quae dicunt *, petat? Nec hic videtur furtum facere, etfi
non probe petataliquid. $. 1o. Si quis fponte rem teeieoT
veliaétauit, non $ quafi pro dereli&to habiturus, tuque hanc
rem tuleris : an fürti tenearis, Celfus libro duodecimo Digefto-
rum quaerit: etait, fi quidem putafti pro derelicto habitam,
non teneris *: quod fi non putafti, hic dubitari pofle ait: et
tamen magis defendit, non teneri, quia, inquit, res non in-
teruertitur ei, qui eam fponte reiecit ?. $. rr. Si iactum
ex naue factum alius tulerit, an furti teneatur? Quaeftio in
eo eft, an prodereliécto habitum fit. Etfi quidem derelinquen-
tis * animo iactauit *^, quod plerumque credendum eft, cum
fciat periturum, qui inuenit, fuum fecit, nec furti tenetur.
$i vero nón hoc animo, fed hoc *, vt, fi faluum fuerit, ha-
beret: ei, qui inuenit, auferendum eft: et fi fcit hoc, qui
inuenit, et animo furandi tenet, furti tenetur. Enimuero fi
hoc animo, vt faluum faceret domino, furti non tenetur:
quod fi putans fimpliciter iaCctatum, furti fimiliter non tene-
tur. $. 12. Etiamfi partis dimidiae nancifcar dominium in
feruo, qui mihi antea furtum fecerat: magis eft, vt extin-

guatur actio etiam parte redempta: quia, etfi ? ab initio quis

partem in ferüo habebat, furti agere non poterat. Plane fi

baec femtemtia. BR. —— 89 Aut haec, aut infequens particula, cum, redundat.
Vulg. et MSS. priorem tenent. — Hal. cum Taur. alteram , quod magis proba-
mus. Sunt hic plurima vitiofe fcripta, maxime ad verfuum fines. — Ita in proxi-

me antecedentibus eft: folue-vitdum , pro: foluendum , etin fequentibus: ab-.

felente, pro : abfente. BR. MSS. cum repudiantia funt Barb. Chriftin. S. Cruc. I.
1I. Bynkersh. vt et Rehd. GE 5. 9o Hal facit. GE B. 9I Bafil. 2riSézuc,
impojflor. 5 R. 92 P. F. collaturarum. fic a Porta in Il. BR. — Confuluit au-
tem et de hac voce Nofler Saluinium in fchedula faepius allegata, qui in mar-
gine refpondit: collocaturum. Rehd. tamen: collaturum. GEB. — 93 Ap. Hal.
et Rehd. ex , abeíft. GER. 94 Vide Ant. Auguftin. IV. Emend. 4. Vulg.
addit: z» tevra. BR. — 93 Flor. etiamnunc eft: fed et fi. Et ita Hal. et Vulg.
pnR. Jn Rehd. et, abeft. GE B. 96 Hal. et Rehd. fit. GE R. 97 Hal.
obligari eum debere. | Plevique etiam boc faciumt. Wehd. obligari emm foleve.
Plerique etiam putant boc facere. GEB. ..98 Vulg. proponat. BR. — 99 Hal.
et Vulg. addunt: fe. Sed et Flor. eft additum. B&. — Et forte non opus
erat addere, cunr poffet Taur. more legi: imuemisSE. Etiam Rehd. addit: fe.
G E B. 100 Hal. et Vulg. vertunt:- imuentionis praemia. G E B. /.x Hal.
fi quae Graeci. dicunt fupevzQa, petat. Rehd. fi pretium inuentionis petat.
mediae tamen voces duabus verbi: gre cum , fyllabis funt inclufae. GEB. — 2
Vulg. vezecit. B R. 3 Similiter Bafil. àvx, ác dzgovósrov, Sed omnibus haec
negatio difplicuit. Vulg. eam expunxit. Hal. in; et ideo , conuertit. Nos ca-

DIGESTORVM LIB. XLVIL TIT. IL

vfusfructus meus in eo feruo effe coeperit, dicendum eftfurti
aCtionem non extingui, qua*? fructuarius dominus non eft, :

| XLIV. Powrowrivs libro XIX. ad Sabinum. . Sr
iuffuü debitoris ab alio falfus procurator creditoris accepit.

II: debitori ifte tenetur furti, et nummi debitoris erunt.

G. r. Si rem meam quafi tuam tibi tradidero ícienti meam.

effe: magis eft furtumte facere , fi lucrandi animo id feceris.
$. 2. Si feruus hereditarius nondum adita hereditate, furtum
heredi fecerit, qui teftamento domini manumiffus eft, furti
aCtio aduerfüs eum competit: quia nullo tempore heres domi-
nus eius factus eft. PUR A. i |
XLV. VrPraANvslibro XLI. ad Sabinum. S : fociuscom-

munis *? rei furtum fecerit, poteft enim communis rei furtum.

facere, indubitate dicendum eft, furti aCtionem competere.
XLVI. Inew libro XLIL. ad Sabinum. Iw rTER omnes
conftat, etiam fi *5 exftintta fit res furtiua *^: attamen furti

remanere actionem aduerfus furem. . Proinde mortuo quoque -

homirie, quem quis furto abftulit, viget furti aCtio. — Sed nec
manumiffio furti aCtionem extinguit: nec enim diffimilis eft

morti manumiffio, quod ad fübtrahendum domino feruum.
Apparet itaque, qualiter qualiter * domino fit feruus fub-
traCtus , attamen fupereffe aduerfus furem furti aCctionem: O. -
que.iure vtimur: competit enim actio, non ideo, quia nunc.
abeft, fed quia vmquam ** beneficio * furis afuerit **. . Hoc-

idem in condictione quoque placet: nam condici furi poteft,

etiam fi res fit '? aliqua ratione extincta, |Hoc idem dicen-
dum, fires in poteftate ?? hoftium peruenerit ?* : nam con-
ftat poffe de ea furti agi. Sed etífi pro dereliCto fit poftea a.

domino habita, furti nihilo minus'agi poterit. $. T. Si fer-

uus fructuarius fübreptus eft, vterque, et qui fruebatur, et

dominus, actionem furti habet. . Diuidetur igitur a&tio inter
dominum ?? et fruCtuarium: fructuarius aget de fru&tibus,

vel quanti interfuit eius, furtum ?? fattum non effe, eius ?^*
dupli: proprietarius vero aget, quod interfuit eins, proprie- -
$. 2. Quod dicimus dupli, .
fic accipere debemus , etiam ^9 quadrupli competere aCtiotem
Fiio, etfi fit qui
in eo feruo habeat vfum tantum, poterit ei competere. $. 4.-

tatem non effe fuübtractum ?*.
27. fj manifeftum furtum fit. $. 3. Haec ac

Et ti quis propofuerit hunc feruum etiam pigneratum effe, eue-
niet, vt etiam is, qui pignori accepit ^* , habeat furti actio-
nem. Hoc amplius, etiam debitor, fi modo plus valeat, quam
23 pro pignore debetur, habet furti actionem.
que adeo autem diuerfae fünt attiones , quae eis competunt,

vt, fiquis eorum pro fure damnum deciderit, dici oporteat, fo-

lummodo actionem fibi competentem amifi(e eum, ceteris ve-
ro fupereffe. Nam et fi proponas communem feruum ?? fub-

reptum,

fum ita concipimus, vt quis petulanter et per iaGantiam quandam abieciffe
rem dicatur. B R. n Rehd. negatio recentiori manu eft adícripta. GEB. — 4
Hal. et Vulg. temeri. Nempe et Flor. s finalis eft deleta. B R. — Etiam Rehd.
teneri. GEB. 5 Hal. iecit. GE B. ' 6 Vulg. derelinquendi. & R. — Etiam
Rehd. G E £. 7 Hal. et Vulg. zacfauevit. BR. 8 Flor. fa&um: eo. BR.
9 Hal etiam fi. . 10 ld eft: quatemus. Vide Ant. Auguftin. II. Emend. 2.
Hal et Vulg. quia. BR. Etiam Rehd. GEB. — I4 Vulg. acceperit. BR. — 12
Erat Flor. conzmuni rei, et poteft corre&tio ex fequentibus effe deprompta. B R.
135. Hal. et fi. 14. In Rehd. furtiua, abeít. GER. 15 Hal. feruum atti-
uet.-itaque qualiter qualiter. — Nempe locus fenfum non habebat, vt vulgo di-
ftinguebatur: feruum apparet. itaque qualitercunque.. B R. Rehd. ferumum atti-
"et. itaque qnalitevcimque. G E B.
quam. GEB. 17 Id eít: facio. Vide L. 40. $. 1. fupra de damm. nf. 8 R.
18 . Hal. et Vulg. abfuit. BR. 19 Vulg. fuerit. BR. 20 Vulg. zm pote-
flatem. BR. — 21 Vulg. deuenerit. BR. Etiam Rehd. GE B. |
uiditur enim furti atlio inter proprietarium et. frutuavium. B R, — Et ita quoque
Rehd. GE g. 23 Hal. fequens: eius, huc transfert. G E B. 24. Vulgo
eiu$, abeft. BR.
ptam. BR. Et itaquoque Rehd. GER, 26 Hal. et Rehd. et, loco: etzam.
GE P. 27 Ap. Hal..et in Rehd. competere actionem , abfunt GEB. —— 28

Hal acceperit. — 29 Rehd.4uod. GEx« — 30 Vulg. inferit: effe. pR,.— Etiam -
! : . Petedead ii bbl d. A v R ehd. -«

$. 5. Vs-

16 Vulg. nomuumquam. BR. Rehd. usn- .
22 Vulg. Di-.

245 Malumus cum Vulg. fubtractaii, Wlal. habet: fubre-.

: f€Q
Q
tl
t
i
Qond
fet,
fiis
[in

(00)

gt
firt
teT
s
Üe
fuifie
quilà
fmei
fe$, (
agaïu*
idie
9n Ti
iplo
pi !
dnatil
pOfrf?.
Hf
t f
f n
pim
fenit
Veto
Ti
( t
buera
37 tb
fifübr
titts
frlore
BU
Vituet

;

Mig
fuiï f
Mi
VTT
T
Ti«
Tro,
Ü L tlj
4 Is
lum 4
. 3i
GE
intcrrog;
50 Vulg
f li
Tleytg,

: H&l. (JJ](U

tlit g
1 l

feptum, et alium ex dominis pro fure damnum decidiffe: is,
qui non decidit, habebit ?* furti aCtionem. $. 6. Proprie-
tarius quoque agere aduerfus fructuarium poteft iudicio fur-
t, fi quid celandae ?^ proprietatis, vel fübprimendae cau-
fa fecit. $. 7. Re&e dictum eft, qui putabit ?? fe domini
voluntate rem attingere, non eífe furem. Quid enim dolo
facit ?*, qui putat 5* dominum confenfürum ?* fuiffe? fiue
falfo id 37, fiua vere putet? is ergo folus fur eft, qui ?? ad-
trectauit 3?, quod inuito domino fe facere fciuit. $. 8. Per
contrarium quaeritur, fi ego me inuito domino facere puta-
rem, cum dominus vellet, an furti actio fit? et ait Pompo-
nius, furtum me facere: verum tamen eft, vt, cum ego ve-
lim eum vti, licet ignoret, ne furti fit ^? obligatus. $. 9.
Si furtiua res ad dominum rediit, et iterum contrectata eft,
competit alia furti actio. - | |
XLVIL Pavzrvs libro IX. ad Sabinum. — S1 domi-
niumrei fabreptae quacumque ratione mutatum fit, domino
furti aCtio competit: veluti heredi, et bonorum pofleflori,
* et patri * adoptiuo, et legatario. | |
XLVIII. VupexAwvslibro XLIL. ad Sabinum. Qv:
vas argenteum perdiderat ^*, eoque nomine furti egerit ^?,
de pondere vafis controuerfia cum effet, et aCtor ** maius
fuiffe diceret, fur vas protulit: idis, cuius erat, abftulit^^ ei,
qui fübripuerat , dupli nihilo minus condemnatus eft : ^5 rectif-.

fime iudicatum eft, nam in a&tionem poenalem non venitipfa

res, quae fübrepta eft, fiue manifefti furti, fiue nec manifefti
agatur. $. 1. Qui furem rouit, fiue indicet eum , fiue non
indicet, fur non eft: cum multum interfit, furem quis celet,
an non indicet: qui nouit, furti noa tenetur: qui celat, hoc
ipfo tenetur. $. 2. Qui ex voluntate domini feruum rece-

pit **, quin ^* neque fur, neque plagiarius fit, plus quam-

ananifeítum eft: quis enim voluntatem domini habens, fur dici
poteít. $. 3. Quod ^? fi dominus vetuit, et ille fufcepit,
^? fi quidem non celandi animo, non eft fur: 59 fi celauit ?*,
tune fur effe incipit. Qui 5? igitur fufcepit, nec celauit, et-
íi inuito domino, fur non eft. "Vetare autem dominum acci-
pimus etiam eum, qui ignorat, hoc eft, eum, qui non con-
fenfit 53. $. 4. Si ego tibi poliendum veftimentum ?* loca-
uero, tu vero infcio aut inuito me commodaueris 'Titio, et
"Titiofurtum fatctum fit: et tibi competit furti actio, quia cufto-
dia rei ad te pertinet: 'et mihi aduerífus te ??, quia non de-
bueras rem commodare, et id 55 faciendo furtum admiferis:
57 ita erit ?9 cafus, quo fur furti agerepoffit. $. 5. Ancilla
fifübripiatur praegnas, vel apud furem concepit *? : partus fur-
tiuus eft, fiue apud furem edatur, fiue apud bonae fidei pot-
fefforem: fed in hoc pofteriore cafu furti a&tio ceffat: fed fi

concepit apud bonae fidei poflefforem, ibique pepererit ?9,

eueniet, vt partus furtiuus non fit, verum etiam ?* vfücapi

Rehd. GE R. 31 Vulg. deciderit, babet. BR. — 32, Taur. caelandae , et ita
fUit Flor. de [ PORC& deleta-. BR. 33 Hal, et Vulg. putauit. B R. Etiam
Rehd. GE s. 34 Rehd. fecit. GER. 35 Hal et Vulg. fecit, qui puta-
zit.BR. 36 Vulg. conce(furtum. BR. ^ 37 In Rehd. jd, abeft. GEB. — 38
Hal.inferit; d. GEB. — 39 Taur. adtre&taB;it. GE B. Vulg. contrectauit. B R.
J ct Beni Qu 4o Hal. verum tamen efl, vti cum ego velam, licet tu
— dgnoves, me fuvto fis obligatus. Vulg. vt cum ego velim, tu licet ignores , ne fu-
10 fis obligatus. BR. Rehd. vt Vulg. GEB. 4l Rehd. perdiderit. GER.
42 Hal. egerat. G EP. 43 Vulg. inferit: va$. BR. 44 Vide ad hunc
locum Aueran. J. Juterpret. Ipr. 27. GE B. ^ 45 Hal. et Vulg. praefigunt:
et. BR. Etiam Rehd. GE. 46 Hal. et Vulg. ecipit, &R Rehd. vt Flor,
G E B. 47 Vulg. q4od. BR. Etiam Rehd. GEE. 48 Hal. quid, figno
interrogationis poft : fufcepit, collocato. GEB. — 49 Hal. praefigit: et. GER.
. $0 Vulg. praefigit: fed. pR. — 5X Hal. et Vulg. celauevit. BR. 52 Kehd.
fi, loco: qui. GER.
znenta. B R. 55 Vulg. addit: mibilominus. BR. Etiam Rehd. GEB. 56
Hal. q4od , loco: et id. GEE. 57 Hal. praefipit: et. GE T. — 58 "Vulg.
et bic eft cafus. BR. Et ita quoque Rehd. et in fine: potefl , loco: poffit. GEB.

59 Hal.ct Vulg. couceperit.BR. 60 Hal peperit. O1 In Rehd, etians abeít. | , Ceccccecc

MO

:

53 MHal. confentit. GEB. — : 54 Vulg. polienda ve[ii-

DIGESTORVM LIB. XLVIL TIT. II X ab

poffit. Idem et 9?.in pecudibus feruandum eft, et in fetu
eorum ??, quod in partu. $. 6. Et furtiuis equis nati fta-
tim ad bonae fidei emptorem pertinebunt: 9* merito, quia in
fru&u numerantur 9? : at partus ancillae non numerantur 99-
in fructu. $. 7. Cum fur rem furtiuam vendidiffet, eique
nummos pretii dominus rei per vim extorfit 57: furtum eum
?5 nummorum ?? feciffe reCte re(ponfum eft: idem etiam vi.
bonorum raptorum actione tenebitur: quod enim ex re fur-
tiua redigitur, furtiuum non effe, nemini dubium eft: num-
mus ergo *? hic qui redactus eft ex'pretio rei furtiüae, non
eft furtiuus.
XLIX. Garvslibro X. ad Edictum prouinciale. Iw-.
TERDVM accidit, vt non habeat furti aCtionem is, cuius in-
tereft rem faluam effe. Vt ecce, creditor ob rem debitoris
fubreptam furti agere non poteft, etfi aliunde creditum fer-
uare non poffit: loquimur autem fcilicet de ea re, quae pi-
gnoris iure obligata non fit. $. r. Item rei dotalis nomine,
.quae periculo mulieris eft, non mulier furti a&ionem habet,
fed maritus.
L. VrPrAwvs libro XXXVII. ad Edictum. Iu furti
aCtione non quod intereft, quadruplabitur, vel duplabitur ?*:
fed rei verum pretium. . Sed et fi res 7^ rebus humanis effe
defierit, cum iudicatur, nihilo minus condemnatio ?? fa-
cienda eft. lIdemque ** etfi nunc deterior fit, aeftimatione
relata in id tempus, quo fürtum factum eft. Quod fj pre-
tiofior faCta fit, eius duplum, quanti tunc cum pretiofior fa-
Ca fit, fuerit *^, aeftimabitur: quia et tunc furtum eius fa-
Ctum effe, verius eft. &. r. Ope 7* confilio furtum factum
Celfus ait, non folum fi idcirco fuerit fa£tum, vt focii fura-
rentur, fed, etíi non vt focii furarentur, inimicitiarum tamen
caufa fecerit. $. 2. Recte Pedius ait "*, ficut nemo furtum
facit *? fine dolo malo, ita nec confilium, vel opem ferre fine
dolo malo poffe. $. 3. Confilium autem dare videtur, qui
perfüadet et impellit, atque inftruit confilio ad furtum facien-
dum. Opem fert, qui minifterium, atque adiutorium ad füb-
ripiendas res praebet. $. 4. Cum . eo, qui pannum ru-
. brum oftendit, fugauitque pecus, vt in fures incideret, fiqui-
dem dolo malo fecit, furti actio eft: fed etfi non furti fa-
ciendi caufa hoc fecit, non debet impunitus eífe lufus tam
perniciofus : idcirco Labeo fcribit, in factum dandam actionem.
| LL. Garvslibro XIII. ad Edictum prouinciale. NAM
et *? praecipitata fint pecora, vtilis actio damni iniuriae, quafi
exlege Aquilia dabitur. ».
LIL. VuperANvslibro XXXVII. ?? ad Edictum. Sz
quis vxori res mariti fubtrahenti opem confiliumue accommo-
dauerit: furti tenebitur. $. 1. Sed etfi furtum cum ea fecit,
tenebitur furti, cum ipfa non teneatur. $. 2. lpfa quoque
fi opem furi tulit, furti non tenebitnr: fed rerum amotarum.

BL

GER. 65 InRehd.et, abeft. GEB. . 63 Gothofr. in nota: earus. Ita Hal. at
Rehd. zu fetu eorumque partm. GEB. 64 Hal. et Rehd. prape.fïgunt: et.
G E B. 65 Rehd. guia et in fru&tu. coumumerautur, GER. 66 In arche-
typo fa&um.: mumeratu , corre&tione valde probabili, licet non omnino ne-
ceffaria. BR. 67 Hal. extorfiffet. GEB. ;68- Hal. eovum, loco: emum.
.[n Rehd. plane 'abeft. GEB. 69 Hal. .mfgm: mon. GEB. . 7o Wulg.
dgitur. B R. 71 Hal. et Kehd. qzmdruplzcabztzz?f -v«e( dz.tp-zzmbztu-r. GEB. 72
Ap. Hal. res, abeft; Ap. eundem et Vulgo: zn, inferitur. Sed et in plc.-
ï*isquc MSS. in nonnullis tamen ex correctione. B R. Nempe habent: i, Chri-
ftin. S. Crüc. II. Bynkersh. fupplet Barb. at $. Crac. L. vt Flor. fed Rehd. iftis
prioribus accedit. GE B. — 73 Vulg. zudicatio. B R. Etiam Rehd. G E B. 74
Rehd. Jdeoque. GEB. 75 Erat lïlor. fit, fuerit, et corre&um eft in: eff,
fuevit. 'Yaur. prius fpreuit. Vulg. fa&fa fuerit , aeffimabitur. Hal. fada eft , ae-
fiinabitur. BR. Rehd. vt Vulg. GEB. 746 Gothofr. in nota: Haloankr
legit: ope aut confilio.. Rehd. inferit: et. GER. 77 Vulg. feqms tamen ait ,
prima voce: vedie omiíffía.BR. — 78 Hal.. faciat. . 79 (.;o.-thotr. innota: Nam,
etü. vnlg; Nam fi. Hal. Vulgatam exhibent Barb. Chriftin. S. Cruc. I. IJ, Byn-
kersh, vt et Rehd. Gzg, — $o Era Flor. trigenfumofeptimoociano , et fort:
: v

1004

$. 3. Serui vero füi nomine furti eamteneri, nequaquam am-
bigendum eft. $. 4. Idem dicendum eft, et in filiofamilias
milite: nam ipfe patri furti non tenebitur: ferui autem fui no-
mine caftrenfis tenebitur, fi patri feruus furtum fecerit. $. 5.
Sed fi filius meus, qui habet caftrenfe peculium , furtum mihi
fecerit: an poflim actione vtili $* aduerfus eum agere, viden-
dum eft, cum habeat, vnde fatisfaciat? et poteft defendiagen-
dum. $.:/6. An autem pater filio teneatur, fi rem eius ca-
ftrenfis peculii ?? fübtraxerit, videamus? Et putem ?* tene-
ri: non tantum igitur furtum faciet filio, fed etiam furti te-
nebitur ?^. $. 7. Eum creditorem, qui poft folutam pecu-
niam pignus non reddat $?, teneri furti, Mela ait, fi celandi
animo retineat: quod verum effe arbitror. $. 8. Si fulpuariae
35 funt in agro, et inde aliquis terram egeffiffet, abítuliflet-
que ?* : dominus furti aget: deinde colonus conduGi aCtione
$8 confequetur, vt id ipfum fibi praeftaretur 9?. $. 9. S5i
feruus tuus, vel filius polienda veftimenta fufceperit, an
furti aCctionem habeas, quaeritur: et fi quidem peculium fer-
ui foluendo fit, potes habere ?? furti actionem : fi non fue-
rit foluendo, dicendum eft, non competere furti actionem.
$. ro. Sed et fi rem furtiuam imprudens ?* quis emerit, et

ei fübrepta fit, habebit furti aCtionem. — $.. 11. Apud Labeo-

nem relatum eft, fi filiginario ?? quis dixerit, vt quisquis ??
nomine eius filiginem *petiffet*, ei daret, et quidam ex
transeuntibus, cum audiífet, petiit ?* eius nomine, et acce-
pit: furti aCtionem aduer(íus eum, qui fuppetet ?5, filignario

?9? competere, non mihi: non enim mihi negotium , fed fibi

filignarius geffit ?^*. $. r2. Si fugitiuum meum quis quafi
fuum a Duumuiro ??, vel ab aliis qui poteftatem habent, de
carcere vel cuftodia dimitteret ??, an is furti teneatur? Et
placet, fi fideiuffores dedit, in eos domino aCtionem dandam,
vt hi acCtiones fuas mihi mandent. Quod fi non acceperint
fideiuflorem *??, fed tamquam fuum accipienti ei * tradide-
rint, dominum furti actionem aduerfus plagiarum ? habitu-
rum. $. I3. Siquis de manu alicuius nummos aureos, vel
argenteos, vel aliam rem excufferit: ita furti tenetur, fiideo

fecit ?, vt alius tolleret, isque füftulerit. $. r4. Si quis

maffam meam argenteam fübripuerit, et pocula fecerit: pof-
fum vel poculorum vel mafíae furti agere, vel condictione ^.
Idem eft etin vuis, etin mufto, etin vinaceis ?: nam et
vuarum , et mufti, et vinaceorum nomine furti agere * pot-
eft: fed et condici. $. 15. Seruus qui fe liberum adfirma-
uit, vt fibi pecunia crederetur , "furtum non facit ? : namque
hic nihil amplius quam idoneum fe debitorem adfirmat. Idem
eít et in eo qui fe patremfamilias finxit, cum effet filiusfa-
milias, vt fibi promptius pecunia crederetur. $. r6. Iulia-
nus libro vicenfimo fecundo Digeftorum fcripfit *, fi pecu-

!
r

vb feptimo, vncis includi debebat, 5 g. 81 Rehd. furt;, loco: ctili. GEB.
GEPR. 82 Rehd. fi res. eius ex. caflrenfi peculio. GE 5. 83 Kehd. pzto.
GEBR. 84 Tu vide Bynkersh. Z. Obf. 5. BR. — 85 Vulg. reddit. B R. Rehd.
.. reddidit. GER. 86 Gothofr. in nota: Sulpuariae. lta in Archetypo Flor.
. Vulgata et Haloandri Editio: /wlpburarige. Etiam Rehd. fulphurarie. GE B.
87 Hal. egeffit, abflulitque. | 88 Ap. Hal. acione, abeít. GER. 89 Hal.
et Vulg. praefietur. B& Etiam Rehd. GEz. — 9o Rehd. poteff babere domi-
nus. G E R. 91 DBalil. xaA7 íssi. BR. 92, Vide Duker. ad Opufc. de La-
tin. Vet. ld. p.396. m. 3. BR. ,. 93 Vulg. qui, loco: quisquis. BR. Etiam
Kehd. GE B. . g4 Hal. petierit et mox: acceperit. ^ 95 Gothofr. in nota:

qui fuppetit. vz/g. qui fic petet. Hal. Immo Vulg. habet: fuppetitt. BR. Vt-

et Rehd. vbi tamen nonnemo fuperfcripfit: al. fufrepit. GE B. 96 Hal. et
Vulg. filiginavio. B R. . Et ita Barb. Chriftin. Magl. $. Cruc. L. II. qui tamen
omnes habent: fufcepit, loco : fuppetit, vt in Rehd. eft adfcriptum. Bynkersh.
habet: fmppetit et filiginavio. "Denique et Rehd. exhibetz filiginario ,J et mox
iterum: filigiuarius, G E B. j
Vulg. Duuinuiris.BR. , Etiam Rehd. GER. 99 Gothofr. in nota: dimit-
tere acceperit. vzlg. dimittendi acceperit, Hlal. Sed idem non negligeré de-
bebat diftinctionem Haloandri, ideoque locum dare integrum:-ab alïis, qui
poteflateim bavent de cavcere vel de cufltodia dimittendi , acceperit. et ita quoque

. é&. BR. Etiam Rehd. plagiarium. GEB.,
Etiam Rehd. GE B.

. Vulg. fcribit. BR.
o

97.Hal. et Vulg. filiginarium geffife. BR. — 98-

DIGESTORVM LIB. XLVIL TIT. II.

niam quis a me acceperit, vt creditori meo foluat, deindetum
tantam pecuniam eidem creditori deberet , fuo nomine folue-
rit: furtum eum facere. $. r7. Si Titius alienam rem ven-
didit, et ab emptore accepit nummos, non videtur nummo-

rum furtum feciffe. $. 18. Si ex duobus fociis omnium bo- -

norum vnus rem pignori acceperit, eaque fuübrepta fit: Mela

fcripfit, eum folum furti habere aCtionem, qui pignori acce- -

pit, ? focium non habere. $. 19. Neque verbo, neque fcri-
ptura quis furtum facit: hoc enim iure vtimur, vt furtum fine
contrectatione non fiat: quare et opem ferre, vel confilium
dare tunc nocet, cum fecuta contreCtatio eft. $. 20. Siquis
afinum meum coégiffet, et *? in equas fuas czc yovjc dum-
taxat «doiv ** admififfet: furti non tenetur, nifi furandi **
quoque animum habuit: quod et Herennio Modeftino ftudiofo
meo ^? de Dalmatia confulenti refcripfi, circa equos, quibus
eiusdem rei gratia fubieciffe quis equas fuas proponebatur,
furti ita demum teneri , fi furandi animo id feciífet: fi minus,
in factum agendum. $. 21. Cum Titio honefto viro pecu-
niam credere vellem, fubiecifti mihi alium Titium egenum,
quafi ille effet locuples, et nummos acceptos cum eo diuififti:
furti tenearis **, quafi ope tua confilioque furtum factum fit:
fed et Titius furti tenebitur. $. 22. *? Maiora quis pondera
tibi commodauit, cum emeres ad pondus: furti eum vendi-
tori teneri Mela fcribit *?: te quoque, fifcifti ** : non '? ex
voluntate venditoris accipis *?, cumerret in pondere. $. 23.

Si quis feruo meo perfuaferit, vt nomen füuum ex inftrumen- -
to, puta, emptionis tolleret: et Mela fcripfit, et ego puto,

furti agendum. $. 24. Sed fi feruo perfuafüum fit, vt tabu-
las meas defcriberet: puto, fi quidem feruo perfuafum fit,
ferui corrupti agendum: Ífi ipfe fecit ^?, de dolo aCtionem
dandam. $. 25. Si linea margaritarum fubrepta fit, dicen-
dus eft numerus, Sed et fi de vino furti agatur, neceffe eft
dici quot amphorae fubreptae fint. Si vafa fübrepta fint, ?^*
numerus erit dicendus. $. 26. Si feruus meus, qui habe-
bat peculii adminiftrationem liberam , pactus fit cum eo non
donationis caufa, qui rem eius peculiarem fubripuerat: recte
transactum videtur: quamuis enim domino quaeratur furti
aCtio, attamen in peculio ferui eft. Sed etfi tota poena furti

dupli feruo foluta fit, non dubie fur liberabitur. Cui confe- -

quens eft, vt, fi forte a fure acceperit feruus, quod ei ?? rei
fatis effe videatur, fimiliter reCte transhCtum videatur. $. 27.
51 quis iurauerit fe furtum non feciffe, deinde rem furtiuam
?3 contreCtet, furti quidem actio peremitur, rei tamen per-
fecutio domino feruatur. $. 28. Si feruus fübreptus ?* he-
res inftitutus fuerit, furtiiudicio actor confequetur etiam pre-

| tium hereditatis: fi modo feruus, antequam iuffüsdomini ad-

eat, mortuus fuerit: condicendo quoque mortuum ??, idem
Mu : i Ccon-

Rehd. qui poteflatem babent de cavcere vel cuflodia dimittere, accepit. GER.
100 Hel. et Vulg. fideiuffores.B R. . Rehd. vt Flor. GEB. I Hal. eum.
Rehd. ez tradiderunt. G. 2 Gothofr. in nota: plagiarium. vzlg. Hal.
Rectius omnino, cum .fit leuiffima mutatio , et Dafil. habeant: é£avogazo2:75e
3 Hal. et Vulg. fecerit. BR.
| 4 Vulg. vel condicere. B R. Etiam; Rehd. GEB. 4
Hal. et Rehd. vimacii$, et mox: vimaciorum. GEB. — : 6 Hal, et Vulg. agi.
BR. Rehd. vt Flor. GEB. . 7 Vulg. fecit. BR.. Etiam Rehd. GER. 8
9 Hal. praefigit: et. GEB. — YO Ap. Hal. coegiffet , et ;
abfunt: Idem tamenu in fequentibus poft: xgi , addit: captum. GE B. LI
Id eft: gemiturae fufcipiendique foetus gratia. atque ita quoque Hal. in Grae-
cis. G E B. I2 Hal. fraudaudi. GER. 13 Rehd. confuli, loco: fiudio-
fo. G EB. I4 Gothofr. in nota: furti teneris. vulgat. Haloaud. Rehd. vt
Hal. et Vulg. GE a. :

GEB. 16 Rehd. fcipfit. GEB. — 17 Rchd. fcimif. GEB. —— 18 Hal. et
Vulg. inferunt: enim.BR. Etiam Rehd. GER. 19 Rehd. accepifii. G E B.
20 Hal et Vulg. fecerit. BR. — 21 Hal. praefigit: item. GEB. — 22 Hal. et

Rehd. eius,loco:ei.GEB. 23 Gothefr. in nota: non contre&tet. valgata. Ita
etRehd. GEB. 24 Vulg. qui furreptus efl. BR Etiam Rehd. GEB. 25 Vulg.

15 Hal. et Vulg. praefigunt: Si.BRR. Etiam Rehd. -

(
(l
Üi
p
D
7!
"
il

B

amo
W
m
d:

d

; dgq:z

üi
(uii !
d
Qu
hus
p
(il,
&0 0
fibus
frib
füeat]
m
veli
a
T .
figoot
ia
Qu
quzm
&t
fiia
ldl
h0 i
[ d
lis, &
lpl
fetite
i "
W
Wt y
üttn
Wnta
q; 8

tlj !
Ie li
TET
Wi
!j ].
h, |
6t
Mi
Vl c
]
Ut
ATT

a
It
m
leh
Qu
(f
d
adid
yubu
at
nf
t
m
lts
in f
njeng
ti-
Üly
Wi
LU
n li,
tonem
je df
y A

l
hijee
j 0i
vele
- futi
hi
if
f

4 HV.

,j
((l

"O0
jj o
j Hb
g;mä;ääi
"i,
g f

ts Aff
u

DIGESTORVM LIB. XLVIL : TIT. . 1f

confequetur. $. 29. Si ftatuliber fubreptus fit, vel res fub

- condicione legata: deinde antequam adeatur?9, extiterit con-

dicio: furti iam agi non poteít, quia defiit intereffe heredis.
Pendente autem condicione, tanti aeftimandus eft, quanti
emptorem poteft inuenire. $.30. Idemlibro trigenfimo octa-
uo. Siquis ^* ex domo, in qua nemo erat, rapuerit: actione
de bonis raptis in quadruplum conuenietur, furti non mani-
fefti, videlicet fi nemo eum deprehenderit tollentem ?*,

LIEL. Pavrvslibro XXXIX. ad Edictum. Qvzr in- *

iuriae caufa ianuam effregit, quamuis inde ?? per alios res
amotae íint, . non tenetur furti: nam maleficia voluntas et
propofitum delinquentis diftinguit ??. $. r. Si feruus com-
modatoris rem fübripuerit, et foluendo fit is, cui fubreptum
eft: Sabinus ait, poíle et commodati agi cum eo, et contra
dominum furti ferui nomine. Sed ?* fi pecuniam , quam ??
dominus exegit, reddat, euanefcere furti actionem. — Idem,
et fi remittat commodati aCctionem. . $. 2. Quod fi feruus
tuus rem tibi commodatam fubripuerit, furti tecum actio non
eít, quia tuo periculo resfit, fed tantum commodati. $. 3.
Qui alienis negotiis gerendis fe optulit, actionem furti non
habet, licet culpa eius res perierit: fed actione negotiorum
geítorum ?? ita damnandus eft, fi dominus: actione ?* ei ce-
dat. Eadem funt ineo, qui pro tutore negotia gerit: velin
eo tutore, qui diligentiam praeftare debeat: veluti qui ex plu-

xibus tutoribus tettamento datis, oblata fatisdatione folus ad-

miniftrationem fufcepit. $. 4. Si ex donatione alterius rem
imeam teneas, et eam fuübripiam: ita demum furti te agere
mecum poffe, Iülianus ait, fi interfit tua retinere poffeffionem :
veluti i hominem donatum noxali iudicio defendifti ??, vel

aegrum curaueris, vt aduerfus vindicantem iuftam retentio-

nem habiturus fis. j |
LIV. Garvslibro XIIT. ad Edictum prouinciale. $:

. pignore creditor vtatur, furti tenetur. $. 1. Eum, quiquid

?9 vtendum accepit, ?* ipfe alii commodauerit, furti obli-
gari refponfum eit. Ex quo fatis apparet, furtum fieri, etfi
quis vfum alienae rei in fuum lucrum conuertat: nec mouere
quem debet, quafi ?5 nihil lucri fui gratia facit ??, Species
enim lucri eit, ex alieno largiri, et *^? beneficii debitorem
fibi adquirere. Vnde et is furti tenetur, qui ideo rem amo-
uet, vt eam alii donet.. $. 2. Furem interdiu deprehenfum
non aliter occidere lex duodecim tabularum permifit, quam
fi telo fe defendat. "Teli autem appellatione et ferrum, et fu-
füis, etlapis, et denique omne, quod nocendi caufa habetur,

fignificatur. $. 3. Cum furti aCtio ad poenae perfecutionem .

pertineat, condiCtio vero, et vindicatio ad rei reciperationem
**: apparet, recepta re, nihilo minus faluam effe furti actio-
nem: vindicationem vero , et condictionem ^? tolli: ficut ex di-
uerfo, poft folutam dupii aut quadrupli poenam, falua eft vin-
dicatio et condictio. $. 4. Qui ferramenta fciens commoda-
uerit ad effrinpendum oftiüm, vel armarium ; vel fcalam fci-
ens *? commodauerit ad a(cendendum, licet nullum eius con-

i

addit: ferumm. BR. — 26 Hal. addit: baereditas. GE B. 27 Vulgo noua
lex hic inchoatur, tefte Contio. BR. . Immo Hal.*íub hac infcriptione :
IDEM lit. XXXVIIL ad edithun, nouam legem facit. Sed et Rehd.
nouam legem coerulo et rubro colore infignitam inchoat: Idei. Si quis. GEE.
28 Hal. furti nec manifefli videlicet adlioue, fi nemo eum . deprebenderit , tal-
lenda.. Ka et Kehd. nifi quod :2 actione, abüit. G É p. 29 Hal. et Rehd.
wübi, loco: inde. GE B. |— 30 Hal.et Vulg. diflinguunt. 8 R. Rehd. vt Flor.
G E B. 31 Rehd. inferit: et. GER. 32 Kehd. quando, loco: quam;
illius altera fyllaba ex prima fequentis vocis videtur enata, GEB. 33 Rehd.
wmegotii gerendi. GEB. — 34 Kal acHiomem. Vulg. acliomem furti. BR. Rehd.
vt Hal. GEB. 35 Hal. defenderis. GEB. 536 Hal. quwod. GEB. . 37
Vulg. praefigit: fi. BR. — Etiam Barb. Chriftin. S. Cruc. L. Bynkersh. vt et
Rehd. GEB. — 38 Hal et Vulg. inferunt: i5, et id Flor. eft fuppletum. 5 R.
Habet et Rehd. GEa. ' 39 Hal. faciat. 40 Rehd..et beneficio. G E B.
qV Hal. recuperationem. G E B. 42, Hal. et Vulg. inuerfo ordine: condicio-
Wem vero et vindicationem.

tia id fievet. B R.

43 Hal et Vulg. inferunt; cwius vei gra-|

IOO$

filium principaliter ad furtum faciendum interuenerit, tamen
furti a&tione tenetur. $. 5. Si tutor qui negotia gerit, aut
curator, transegerit cum fure, euaneícit furti actio.
LV. VrpriaAwvs ** libro III. Difputationum. Cv
creditor rem fibi pigneratam aufert, non videtur contrectare:
fed pignori fno incumbere. :
LVL IvrraAxvs *5libro XXII. Digeftorum. Iw-
TERDVM für etiam manente poenae obligatione, in quibus-
dam cafibus rurfüs obligatur, vt cum eo faepius eiusdem rei
nomine furti agi poffit. Primus cafus occurrit, fi potieffio-
nis caufa mutata effet: veluti fi res in domini poteftatem red-
illet, eandemque idem fubriperet, vel eidem domino, vel
ei, cui is *^ commodaffet, aut vendidiffet, Sed, et fi per-
fona domini mutata eífet, altera poena obligatur. $. r. Qui
furem deducit ad praefe&tum vigilibus ^7, * vel* ad praefidem,
exiftimandus eft elegiffe viam, qua rem perfeqneretur: et fi
negotium ibi terminatum *?, et damnato fure recepta eft pe-
cunia fublata, in fimplum videtur furti quaeftio füblata: ma-
xime fi non folum rem furtinam fur reftituere iuffus fuerit,
fed amplius aliquid in eum iudex conftituerit. Sed etfi nihil
amplius, quam furtiuam rem, reftituere iuffus fuerit, nec
amplius aliquid in eum iudex conftituerit: ^? ipfo quod in pe-
riculum ?? maioris poenae deduétus eft fur, intellegendum
eft **, quaeftionem furti füblatam effe. $. 2. Si res pecu-
liaris fübrepta in poteftatem ferui redierit, foluitur furti vi-
tium, et incipit hoc cafu in peculio effe, et ?? a domino pot-
lüderi. $. 3. Cum autem feruus rem fuam peculiarem furandi
confilio amouet, quamdiu eam retinet, condicio ?? eius non
mutatur: nihil enim domino abeft: fed fi alii tradiderit, fur-
tum faciet. $. 4. Qui tutelam gerit, transigere cum fure
poteft: et fi in poteftatem füam redegerit rem furtiuam, de-
hinit furtiua efle: quia tutor domini loco habetur. Sed et
circa curatorem furiofi eadem dicenda funt: qui adeo perfo-
nam domini fuftinet, vt etiam tradendo rem furiofi alienare
exiftimetur. Condicere antem ?* vem furtiuam tutor et cu-
rator furiofi eorum nomine poffunt. $. 5. Si duo ferui tui
veftem et argentum fubripuerint, et alterius nomine tecum de
vefte aCtum fuerit, ?? alterius de argento agetur *5: nullá
exceptio dari debebit ob eam rem, quod iam de vefte actum
fuerit. -
LVII. äLPHENVS ** libro IV. Digeftorum a Paulo
epitomatorum, $3 cretae fodiundae caufa fpecum quis fe-

ciffet, et cretam abítuliffet, fur eft: non quia fodiffet, fed

quia abftuliffet. |
LVIIL. IvriAwvs ? libro IV. ad Vrfeium Ferocem.
$1 filiofamilias furtum factum effet; recte is pàterfamilias fa-
€us eo nomine aget. Sed et fi res ei locata fuübrepta fuerit,
paterfamilias faCtus 5?, itidem ?? agere poterit. (
LIX. IpnEw libroIll. exMinicio. Sris, quirem com-
modaffet, eam rem clam abftuliffet, furti cum eo agi non pot-
eft; quia ** füuum recepiffet, et ille commodätixiiberatusfef-
: - et;

44 Hal. et Vulg. PAVLVS, 85. Etiam Rehd. GEn.
45 Rehd, et hic habet: PAVLVS. GgB. — 46 Vulgo:is, abeft. B&. Etiam
in Rehd. GEB. — 47 Vide Byukersh. IT. Oof. $. & &. - Rehd. visilum. GE B.
48 Hal. et Vulg. addunt: eff. B R. Etiam Rehd. GER. 49 H.al. praefigit :
eo5 quae antecedunt: wec amplius aliquid in eum iudex conflituerit , apud eun-
dem abfíunt. . Et ita plane et Rehd. GER. 50 Kehd. periculo. GEB. — 5X

. Ap'. Hal. zntellegendum eft , abiunt. In Rehd. hoc: eff, et in antecedentibus:

fur, abíunt. G E B. 32, Hal. et Vulg. inferunt: zta. BR. 53 Hal. con-
didio, errore typorum , vt reor. GEB. — 54 Hal. etiam. GEB. 55 Hal.
et Rehd. praefigunt: et. GEE. « -. 56 Vulg. agatur. B. 57 Gothofr. in
nota* African. Bafilic, ita legunt. Rehd. VLPIANVS. GER. 58 Gothofr,
in no:a: Vlpian. Bafilic. et male. ta tamen Hal. et Vulg. BR. Etiam Rehd,
GER. . 59 Rehd. et paterfamulias fatlus fit. GEB. — Go Hal. et Rehd.,
idem. GEB. 61 In Rehd, zà quia, fuperícriptum: al. quafi. Sed et mo«
nendum; in ipfo textu poft: 4uia , cfle fcriptum: fi, fed et hoc lineola effe de-
Qcceccc 2 | le-

13co6

fet: hoctatmefi ità accipiendum eft , fi nullas retinendo ?? cau-
fas,is, cui commodata res erat, habuit : nam ülrr.xpetgfas nec.ef-
farias in rem. commodatam fecerat 9?, interfuit etus potius

er retentionem eas feruare, quam vltro commodati agere:

ideoque furti a&ionem habebit. : |
LX. ArnicaNvslibro VII. Quaeftionum. ANCI.L-
X.A fugitiua quemadmodum fui furtum facere intellegitur , 1ta
partum quoque contre&ando, furtiuum 94 facit. |
LXI. Ipne libro VIIL. Quaeftionum. | S1 feruus com-
munis vni ex dominis furtum fecerit, Qom.mur.li diuidundo
agi debere placet: et ^? arbitrioiudicis continert, vt aut da-
mnum praeftet, aut parte ?? cedat, Cui confequens videtur
effe, vt etiam fi alienauerit fuam partem, fimiliter et cum
emptore agi poffit: vt quodammodo noxalis aCtio caput fe-
uatur. Quod tamen non eo vsque producendum ait, vt, ctmäx;
fi liber fit fa&tus, cum ipfo agi äoiï'e dicamus: ficuti non
ageretur, etiam fi proprius fuitfet. Ex his igitur apparere
€8, et mortuo feruo nihil effe, quod actor eo nomine confe-
qui poffit: nifi forte quid ex re furtiua ad focmmöïg)eru.enent.
$. r. His etiam illud confequens effe ait, vt et fiis fer-
uus, quem mihi pignori dederis, furtum mihi Ifeceygt.: agen-
do, contraria pigneraticia confequar *?, vti * fimiliter aut
damnum decidas, aut pro noxae deditione *^ hominem relin-
quas. $. 2. Idem dicendum de eo m .
caufa redhibitionis effe: vti ^*, quemadmodum acceffiones et

-fru&us emptor reftituere cogitur, ita et e contrario venditor

quoque, vel damnum decidere , vel pro noxae deditione .
dfominem relinquere.cogatur: nifi quo üis am |
$. 3. Quod fi fciens quis ignoranti furem pignori dederit,
omnimodo damnum praeftare cogendus eft **: id enim bo-
nae fidei conuenire, $. 4. Sed in a&tione empt! praecipue
fpe&andum effe, qualem feruum venditor repromiferit **.
$. 5. Quod vero ad mandati aCtionem attinet, dubitare fe ait,
num aeque dicendum fit, omnimodo ** damnum praeftari de-
bere? Ét quidem hoc amplius, quam in füperioribus caufis
feruandum $9, vt etiam fi ignorauerit is, qui certum * homi-
nem* emi mandauerit, furem effe, nihilo minus tamen da-
mnurm decidere cogetur 3* : iuftiffime enim procuratorem al-
legare, non fuiffe fe id damnum pafíurum , fi id mandatum
non fufcepiffet, Idque euidentius in caufa depofiti apparere:
nam licet alioquin aequum videatur ?^, non oportere cuiquam
plus damni per feruum euenire, quam quanti ipfe feruus fit:
multo tamen aequius effe, nemini officium fuum , quod eius,
cum quo contraxerit 55, non etiam füi commodi caufa fufce-
perit, damnofüm effe. Et ficutin fuperioribus contraCtibus,
venditione, lócatione, pignore, dolum eius, qui fciens reti-

cuerit 5^, puniendum effe diCtum fit: ita ?? in his culpam |

letum. GER.
Flor. BR. Et etiam in Rehd. ita fa&um antiqua manu, GER. — 63 Rehd.

fecerit. GE B. 64 Hal. et Vulg. furtum. BR. Etiam Rehd. GER. 65
Hal. et Rehd. inferunt: i. GER. 66 Vulg. partem. BR. Etiam Rehd.
GEB. 67 Hal zec. GEr. . 68 Hal et Vulg. apparet, fequenti: et
omiffo. BR. Ita et Rehd. GERB. 69 In Rehd. et, abeft. GEB. — 7O
Rehd. confequerer. G EB. 71 Hal. ct Rehd. vt. GEB. ^2, Hal. dedito.
GEE. . 73 Vulg. addit: efj. pR. Etiam Rehd. GER. 74 Hal. «t.
Rehd. vt Flor. GE z. 75 MHal.rurfus: dedito. RKehd. vtroque in loco. vt
Flor. GE x. "76 Hal. quid. G EB. 77 Hal. cogendum effe. GEE. 28
Hal. et Vulg. promiferit. BR. Etiam Rehd. Grsz. 79 Rehd. ommiuo. GE B.
80 Hal. addit: effe. Vulg. eff. pR. Rehd. vt Vulg. GE B. 81 Hal. et
Vulg. cogatur. BR. — $82 Erat olim Flor. videntur, quare malim : videtur. B R.
$83 Hal. contraxit. 84 Gothofr. in nota: retinuerit. Hal. GEB. $5
Vulg. inferit; et. BR. 86 Vulg. coutrabitur. E R. . 87 Hal. et Vulg.
certam. BR. Rehd. vt Flor. GE£. $8 Gothofr. in nota: fi dolo id fe-
cerit, Hal.:fi non dolo id fecerit. valg. ^ Sed et Hal. hic agnofcit nega-
tionem: /fi «on dolo id fecerit, wti et Rehd. GEm. 89 Vulg. eff, BR.
Etiam Rehd. GEz. — go Hal patat. GER. 9t Hal effe. GEB. 92
Hl inferit; se. GE F. — 95 Hal effe. G&E. — 94 Flor. et: folocobaereant.
' — L

' exiftimandum eft ?',

quem conueniffet in.

d*5 in his amplius fit..

62 Gothofr. in nota: retinendi. o»]s. Hal. Et ita fadum -

| Rehd. GEx.

| contra Auguftinum, GE B.

DIGESTORVM LIB. XLVIL TIT. II.

eorum, quotum caufa contrahatur ?5, ipfis potius damnofam

effe debere. Nam certe ?* mandantis culpam effe, qui talem
feruum emi fibi mandauerit: et fimiliter eius, qui deponat,

quod non fuerit dilizentior circa monendum, qualem feruum

deponeret. $. 6. Circa commodatum autem merito aliud exi-
ftimandum : videlicet quod tunc eius folius commodum, qui
vtendum rogauerit, verfetur: itaque eum, qui commodaue-
tit, *ficut in locatione, fi ** dolo quid fecerit*, non vltra
pretium ferui quid amiffurüm: quin etiam paulo remilffius circa

interpretationem doli mali debere nos verfari: quoniam, vt
dictum fit??, nulla vtilitas commodantis interueniat.

$. T.
Haec ita puto ?? vera effe, fi nulla.culpa ipfius, qui manda-
tum vel depofitum fufceperit, intercedat: ceterum fi ipfe vl-
tro ei cuftodiam , argenti forte vel nummorum, commiferit,
cum alioquin nihil vmquam dominus tale quid feciffet: aliter
$. 8. Locaui tibi fundum, et, vt ad-
folet, conuenit , vti fructus ob mercedem pignori mihi effent z

fi eos clam deportaueris, furti ?? tecum agere poffe aiebatz

fed et fitu alii frutctus pendentes vendideris, et emptor eos
deportauerit, confequens erit ??, vt in furtiuam caufam eos

incidere dicamus: etenim fruéctus, quamdiu folo ?* cohae-
reant, fundi effe: et ideo colonum, quia voluntate domini

eos percipere videatur, fuos fructus facere: quod certe in
propofito non aeque dicitur: qua enim ratione coloni fieri
poffint, cum emptor eos fuo nomine cogat? $. 9. Statuli-
berum, qui, fi decem dederit, liber effe iuffus erat, heres
noxali iudicio defenderat: pendente iudicio feruus, datis de-
cem heredi, ad libertatem peruenit. Quaeritur, an non ali-
ter abfolutio fieri debeat, quam fi decem, 'quae accepiflet
heres, aCtori dediffet? Referre exiftimauit ??, vnde ea pe-

cunia data effet:; vt fi quidem aliunde, quam ex peculio, haec .

faltem praeftet: quoniam quidem ?? fi nondum ad libertatemr
feruus perueniffet, noxae deditus,.eli, cui deditus effet, da-
turus fuerit: fi vero ex peculio, quia nummos heredis ?* de-
derit, quos vtique is paffurus eum non fuerit ei dare, contra
ftatuendum ?. P '

LXII. Mancrzaxvslibro IV. Regularum. FvgRTvM -

non committit, qui fugitino iter monftrauit. |
LXIIL Maczesm??libro Il. Publicorum Iudiciorum,

199 non fequatur infamia. | rb
LXIV. NERATIVvsF*librol. Membranarum. .A 'Ti-
TIO herede homo Seio legatus , ante aditam hereditatem Ti
tio furtum fecit: fi adita hereditate Seius legatum ad fe per-
tinere voluerit, furti eius ferui nomine aget ? cum eo Titius:
quia neque ? tunc, cum faceret furtum, eius fuit *: et vt
maxime quis exiftimet, fi feruus effe coeperit eius, cui fur-

NNow poterit praefes prouinciae efficere, vt furti damnatum -

tum

Vt adeo 'Taur. re&e legerit: folo cobaereamt. — Corre&or tamen ordinarius vi-
detur legiffe: fo loco baereant, et fibi perfuafiffe, in fo literam « excidiffe,
quam etiam fuppleuit, vt fit: fzo loco baereant, vt etiam H. a Porta in II. no-
tauit. BR. Cont, Bynkersh. JV. Obf. 2o. MSS. conítanter: folo cobaereant ,
Barb. S. Cruc. W. et: folo cobaevent, Chriftin. S. Cruc. L. et Bynkersh. vt et
Rehd. Hal. dudum vt Taur. etifti. GEs. — 95 Vulg. exiffimaui. BR. Etiam
96 Hal.quandoquidem. GE B. — 97 Hal. et Vulg. beredi. BR..
Etiam Rehd. GEs. 98 Hal effe. Vulg. eff. BR. Rehd. vt Vulg. GEB.-
99 Hal.et Vulg. MARCELLV'S. BR. Vt et Rehd. GEE. IOO In Arche-
typo pro: dammuatuin, erat: mandatum. perperam. Ant. Aug. J;b. IV. c. . ita
Contius. Nempe hoc Aüguftinus exempli caufa profert inter alia, quae prae-
poftero literarum ordine fcripta funt in P. Flor. Sed minus áccurate hanc le-
gem allegauit pro.L. 61, $, j. in verbis: fe id damuum paffurum , fi id damma-
tum ".0 fufcepiffet. |Yta enim ibi fcriptum fuerat pro: id mamdatum, euiden-
tiffima errandi occafione. BR. — Non videtur huic fuae affertioni proríus confi-

fus Nofter, forte motus au&toritate fummi diligentiffimique Viri, et ideo de .

hoc.etiam loco, et num olim ibi fuerit: mandatum,. SALVINIVM confu-
luit, qui ex ipfis P. Flor. refpondit: dammatum, adeoque pro Brenkmanna
I Hal. et Rebd. MARCELLV'S. GE B. 2,
4 Hal. et Rebd, fuerit. Gx R.

Rehd. egit. Gàz. ^ 3 Hal wec. GER.

j

K
0U
ïlït,-

g
Jute
jr d
ib

fem
furt]
pa&fc
$L
gf
ub
r
Qu
fri:
jn il
fes f
miis 6l
peti
puberta
(agetis
quili,
(le$: |
Quci
qui al
& !
xt, f
fs hot
tnea if
hty non
s muih
L
D0 depi
Tnftiat
apilcat
gito l
polto &
fübrepta
fiti, ide
10 Quo.
lait: ts
Vnom tar
Viqum
t for
fior 4f
lero eur
pliis Qu

5 VT.
tid, a
legauerir, |
Credermy a
LEETI
34 hi.
13 Vü(lg, l
bl & V
4 detyr y
lp if
Q Rehd.]
n et

tj
r
N
Tritr
P

CQ
RTVM

*Joform,
nnatyt]

ATE
a
u
ts
du
j lt«
Em

yins v
] H. no
gerontihy
h n u
B
"
j Arde
"
j pxac-
m l
j
euidcfj'

"TE

jjp t
| canl'u-
Ka
p
G

DIGESTORVM LIB. LXVIL TIT. IL

tum fecerat; tolli furti a&ionem, vt nec, fi alienatus fit , agi
poflit.eo nomine: ne poft aditam quidem hereditatem Titii fa-
€tus eft: quia ea, quae legantur, reCta via ab eo, qui lega-
uit, ad eum , cui legata funt, transeunt.

LXV. VrrPrANvSlibro T. ad Edi&ctum Aedilium Cu-
rulium. Qvr ea mente alienum quid contre&tauit, vt lucri-
faceret, tametfi mutato con(ilio id domino poftea reddidit,
fur eít: nemo enim tali peccato ? paenitentia fua nocens effe

defiit.

LXVI. Pavrvs libro VII. ad Plautium, Sz is, qui
rem pignori dedit, vendiderit eam, quamuis dominus fit,
furtum facit, fiue eam tradiderat 9 creditori, fiue fpeciali
a&ione tantum obligauerat: idqueet " Iulianus putat. $. r.
Si is, cui res fuübrepta * fit*, dum apud furem fit, legauerat
8 eam mihi: an, fi poftea für eam contre&tet, furti aCtionem
habeam2 Et fecundum Octaueni fententiam mihi foli compe-
tit furti aCtio, cum heres fuo nomine non habeat: quia qua-
cumque ratione dominium mutatum fit, domino competere
furti aCtionem conftat. $. 2. Eum, qui mulionem dolo malo
in ius vocalfet, fi interea mulae periffent, furti teneri vete-
res refponderunt. $. 3. lulianus refpondit, eum, qui pecu-
niis exigendis praepofitus eft, fi manumilfus exigat, furti te-
neri, Quod ei copnfequens eft dicere et in tutore, cui poft
pubertatem folutum eft. $. 4. Si tu Titium mihi commen-
daueris, quafi idoneum, cui credérem, et ego in Titium in-
quifii, ? deinde tu alinm adducas quafi Titium: furtum fa-

cies: quia Titium effe hunc credo: fcilicet fi et ille, qui ad-

ducitur, fcit: quod fi nefciat, non facies furtum : nec hic *?,
qui adduxit **, opem tuliffe poteft *^ videri, cum furtum fa-
étum non fit: fed dabitur actio in factum in eum, qui addu-
xit. $. 5. Siftipulatus de te fim, per te non freri, quo mi-
nus homo Eros intra Kalendas illas *? mihi detur: quamuis
mea intereffet ** eum non fübripi, cum fubrepto eo ex ftipu-

Jatu non teneris * : fi tamen per te factum non fit, quo mi- |

nus mihi daretur, non tamen furti aCctionem me habere.
. — LXVII. C£rsvs libro XII. Digeftorum. Iw rrTIAN-

Dpo depofitum , nemo facit furtum: nec enim furtum elt ipfa
infitiatio, licet prope furtum eft *9. Sed fi poffeffionem eius
apifcatur interuertendi caufa, facit furtum. Nec refert, in di-
gito habeat anulum, an dactyliotheca 1* , quem cum ** de-
pofito teneret, habere pro fuo deftinauerit T2 d.5l Hm
fubreptum eít, quod nifi die certa dedilfes, poenam promi-
fifti, ideoque fufferre ?? eam neceffe fuit: furti aCtione ?'
hoc quoque coaeftimabitur ^?. $. 2. Infans apud furem ado-
leuit: tam adulefcentis fuftum fecit ille, quam infantis: et
vnum tamen ?? furtum eft: ideoque dupli tenetur ?^, quanti
vnquam ?? apud eum pfürimi fuit. Nam quod femel dum--
taxat furti agi cum eo poteft, quid refert propofitae quae-
ftioni 292 Quippe fi fübreptus furi foret, ac rurfusa fure al-
tero eum recuperaffet: etiam fi duo furta feciffet, non am-
plius quam femel cum eo furti agi poffe. ?? Nec dubitaue-

& Vide L. 15. fupra de Aedilit. Editio. n R. 6 Hal. tradiderit , et in fine pe-
xiodi, obligauerit. 7 Rehd. idemque, loco: idque et. GEB. 8 Hal.
legauerit. — 9 Hal. crederem , et iguorem Titium quis fit , fi deiude. Rehd.
erederem et ego ignorarem titium quis fit,. deinde. G EB. 10 Hal. et Vulg..
at is BR. Etiam Rehd. GEE. — t1 Hal.et Vulg. adducitur, quod probo.
&n. Rehd. vt Flor. GE P. — 12 Hal. et Vulg. poterit. 8R. Etiam Rehd. GEB.
13 Vulg. calendas Iulias. BR Etiam Rehd. G E B. 14 Hal. interfit. — 15
ial et Vulg. temearis. BR, Etiam Rehd. Gzz. 16 Halfit, 17 Rehd.
an datus ypotbece fit, ex ignoratione Vocis neutiquam frequentis. GEB, — 18
Vulg. inferit: z. BR, Etiam Rehd. GEB. 19 Taur. deffinaBertt. GE B.
20 Kehd. fufficere, loco: fufferre. GEB. — 21 Rehd, furtz aciio im. boc. G E B.
22, Hal. et Vulg. aeffimabitur. BR. Etiam Rehd. GEB. — 23 Vulg. tantuin.
BR. . 24 Hal. et Vulg. addunt: tanti. BR. Etiam Rehd. GEB. — 25

34

Rehd. quantwscumque, loco: quanti vuquam. GEB. 26 Malumus: quae-
fliouis. BR.

27 kial. poffet. Et nec. GEB. 28 Vulg. oportegi.B&. — 22 1.

LJ

1007

rim, quin adulefcentis potius, quam infantis aeftimatio-
nem fieri oporteret ^5. — Et quid tam ridiculum eft, quam
meliorem furis condicionem effe propter continuationem furtti
exiftimare? $. 5. Cum feruus inemptus factus fit, non poffe
emptorem ?? furti agere cum venditore ob id, quod is fer-
uus poft emptionem, antequam redderetur, fuBripuiH'et $
Qu'od furi ipfi furtum fecerit furtiuus feruus, eo homär?c;
a(:"t.lonem cum domino furem habiturum placet: ne facinora
talium feruorum non folum ipfis impunitatem ?? , fed domi-
nis quoque eorum quaeftüi erunt ?*: plerumque enim eius
generis feruorum furtis peculia?? eorundem augentur. $. 5
5i colonus poft luftrum condu&tionis anno a.mpïïus fru&us in-
uito domino perceperit, videndum ne meffis et vindemiae fur-
ti cum eo agi poffit? Et mihi dubium non videtur, quin fur
, etfi confumpferit rem fubreptam, repeti ea ?* ab eo

poffit. E
.LXVIIL. MaRcErrLvs libro VIIT. Digeftorum. H -
REDITARIAE rei furtum fieri lulianus negabat, nifi forte
pignori dederat defunttus, aut commodauerat. |
LXIX. ScaEkvora libro IV. Quaeftionum. Avcin
qua vfusfruéctus alienus eft. i
.. LXX. MancErrvs libro VIIL. Digeftorum. Hrs
enim cafibus putabat hereditariarum rerum fieri furtum, et vfu-
capionem impediri: idcircoque ?? heredi quoque ?? actionem
fürti competere poffe. ' d !
,. EXXI. lAvorgxvs 37 libro XV. ex Caffio. . Sr is,
cui c.orpmodata res erat, furtum ipfius admifit: agi cum eo
et furti et commodati poteft: et fi furti actum eít, commo-

. dati a&tio exftinguitür: fi commodati, actioni ?? furti exce-

ptio obicitur. $. r. Eius rei, quae pro herede poffidetur,
furti a&io ad poffeflorem non pertinet, quamuis vfücapere
quis poffit: quia furti agere poteft is, cuius intereft rem non
fübripi: intereffe autem eius videtur, qui damnum paffurus
eft: non eius, qui lucrum facturus effet ??. :
^. LXXII. MopnEs T IN v s libro VIL,Refponforum. S w-
PRONIA libellos compofuit, quafi datura centurioni, vt ad
officium transmitterentur, fed non dedit: Lucius ^? pro tribu-

. nali eos recitauit, quafi officio traditos. Quaero, non funt

^! inuenti in officio, neque centurioni traditi: quo crimine
fubiciatur, qui-aufüs eft libellos de domo fübtractos pro tri-
bunali legere, qui non fint ^? dati ? Modeftinus refpondit, f
clam fübtraxit, furtum commiffum ^?.
LXXII. lavongwvs ^^ libro XV. ex Caffio. Sr
is, qui pignori rem accepit, cum de vendendo pignore nihil

conueniífet, vendidit: aut antequam dies venditionis veniret,

pecunia non foluta, id fecit: furti fe obligat. -
LXXIV. IpgMlibro IV. Epiftularum. FvRTIVAM
ancillam bona fide duorum aureorum *? emptam cum pofh-
derem , fübripuit mihi Attius ^ $. cum quo et ego, et domi-
nus, furti agimus. Quaero, quanta ** aeftimatio pro vtro-
que fieri debet **? Refpondit, emptori duplo, quanti eius
intereft, aeftimari debet: domino autem duplo, quanti ea
| ' mulier

Vulg. &om poteft emptor. BR. Rehd. mon debet emptor. GES. —— $80 Hal. et
Vulg. addunt: praeffent. B R. Rehd. vt Flor. GEE. 31 Hal. et Vulg.
quaeftüi fint. BR. Rehd. queffui fiant , füperfcripto: al. erant. Conf. Van de
Water HI. Obf. 4. GE&. — 32 Rehd. fernormmn peculía furtis eorumdem. GEB.
33 Hal et Vulg. quitt fur fit: et Ji. BR. Vt et Rehd. GE n. 34 Ap. Hal.
ea, abeft. GE B. — 25 Vulg. idcirco et. B R. Kehd. fimpliciter: idcirco. G E B.
36 In Rehd. quoque, abeft. GEB. — 57 Hal. SABINVS. GER. . 58 Taur.
atlion E. GE E. 39 Hal.efl. ^ 40 Baudoza: Luciss Titius, —— 41 Anti-
quius paulo ante: *0u, infartum: cum;, et recentius ex: funt, fa&umt: ftit.
Inde Hal. et Vulg. czmr 02 fint.BR. Etitaquoque Rehd.GEB. — 42 Hal. futit.
43 Vulg. addit: effe, BR. Rehd. eff. GEB. 44.Hal iterum: Sabznus.
GER. 45 Gothofr. in nota: düorum aureorum pretium. vulg. duobus au-
reis. Hal. Vulg. duorum aureorum pretio. BR. — 46 Vulg. Titins. BR. Etiam
Rehd, GE&. — 47 Hal et Vulg. quauti pR Euam Rehd. GEB. — 48

Cecececec a — | kial.

: Hal. fubripuit.

1608 | DIGESTORVM LIB. XLVIL TIT. Il,

maülier fuerit *?: nec nos mouere 5? debet, quod duobus poe-
na furti praeftabitur: quippe, cum eiusdem rel nomine prae-
ftetur, emptori, eius poffeffionis, domino, ipfius proprieta-
tis caufa praeftanda eft. | :
| LXXV. PowPowivs libro XXI. ad Quintum Mu-
cium. Sris, qui fimulabat fe procuratorem effe, 'effe.c1ffet
51 vtvelfibi, velcui me delegauit, promitterem : furti cum
eo agere non poffum: quoniam nullum corpus interueniffet,
quod furandi animo contreciaretur. : .
LXXVI. InEM« libro XXXVIIL. ad Quintum Mucium.
Q v1 re fibi commodata, vel apud fe degoü.ta, vfus eft aliter,
atque accepit, fi exiftimauit ^^ fe non inuito domino id fa-
cere, furti non tenetur ??: fed nec depofiti vllo modo tene-
bitur, Commodati an ?^ teneatur, in culpa aeftimatio erit,
id eft, an 55 non debuerit exiftimare, id dominum permiffu-

ruüm. $. I. Si quis alteri furtum fecerit, etid, quod fubri-

puit 59, alius ab eo fübripuit ?* : cum pofteriore fure domi-
nus eius rei furti agere poteft, fur prior non poteft: ideo
quod 55 domini interfuit, non prioris furis, vt id, quod
fubreptum eft, faluum eífet. Haec Quintus Mucius retert,

etvera funt: nam licet interfit furis rem faluam effe, quia
condictione tenetur: tamen cum eo 18S, culus intereft, furti

habet actionem , fi honefta ex caufa intereft: nec vtimur Ser-
uii fententia, qui putabat, fi rei fubreptae dominus nemo
exítaret, nec exftaturus 5? effet, furem habere furti aä.ho-
mem: non magis enim tunc eius effe 9? intellegitur, qui s
luctum faéturus fit: dominus igitur habebit cum vtroque furti
aCtionem, ita vt, fi cum altero 9? furti aCionem inchoat i
aduerfüs alterum. nihilo minus duret: fed et condictionem,
quia ex diuerfis factis tenentur.. |
— LXXVILI»zw libro XIII. ex Variisle&ionibus. Qvi
faccum habentem pecuniam fübripit ?*, furti ?5 etiam facci
nomine tenetur, quamuis non fit ei animus facci fübripiendi.
LXXVIIL Parrwrawvs libro VIIL. Quaeftionum.
Rxw infpiciendam quis dedit: fi periculum fpe&et ^* eum
qui accepit, ipfe furti agere poteft ^7. : :
LXXIX. Ipxw libro IX. Quaeftionum. .S 1 debitor
pignus fübripuit, quod aCtione furti foluit 5*, nullo modo
recipit $9, .. Q T5 :
LXXX. Ipw libro XII. Quaeftionum. ..S1 vendidero,
neque tradidero feruum, t is fine culpa mea.fubripiatur:
magis eft, vt mihi furti competat aCtio: et mea videtur in-
tereffe, quia dominium apud me fuit, vel quoniam ad prae-
ftandas aétiones teneor. $. 1. Cum autem 1ure dominii de-
fertur furti actio, quamuis non alias, mifi noftra interfit,

competat: tamen ad aeftimationem corporis *?, fi nihil am- |

plius interfit, vtilitas mea referenda eft. Idque ** et in fta-
tuliberis, et in legato fub condicione relicto probatur.. Alio-
quin diuerfum probantibus ftatui facile quantitas non poteifc.

Hal. debeat. — 49 Hal. fuit. GEB. — 50 Tanr. moBere. GER. — 51 Taur.
ejjïcifïet.. quidni: efficiffet. Hal. effieret. Vulg. effecerit. BR. 1n Rehd. vox
haec abeft in textu, fed ín margine eft fuppleta: effeciffet, GEB. —— 52, Taur.
exifinaBit. Rehd. exiflimabat. GEB. 53 Hal. et Vulg. tenebitur. BR.
Rehd. vt Flor. GER. 54 Vulg. commodati autem vt teueatur. B R. 55
Vnlg. aeflimatio evit fcilicet quod non. Malim. tamen hanc negationem abeffe,
aut eandem geminari: am mom debuerit exiflimave , id dominum non effe permi[f-
fuvum. — Omittunt negationem ícholia Bafil. Sed Bafil. ipfa habent vt Flor.

TOoUTÉSIy & u1 üpsíAes DmoAn[deiy émiTQÉTTEW TOUTO TV Üso Ó ]uy. B R. 56 Vulg.
furripuerit. BR. $7 Hal. fubripuerit. 58 Vulg. quia. B R. 59 Go-
thofr. in nota: extiturus. vzlg. Va et Rehd. Hal, vt Flor. GE B. 6o Go-

thofr. in nota: zwtereffe. Y1ta Vulg. BR. Et Rehd. GER. 61 Hal. zntel-
ligitur , cum lucrum. Vulg. iutelligitur, quam qui lucrum. BR, Rehd. vt Vulg.
GEB. ^ 62 Rehd. inferit: fure. GE B. 63 Hal. incobet. Vulg. incboet.
BR. Rehd. zucoat. GE B. 64 Vulg. furripuerit. BR. Etiam Rehd. G ER.
65 Vulg. inferit: acfione. RR. 66 Vulg. inferit: ad.
BR. Etiam Rehd. GER. 67 Hal. poterit. 68 Hal. et Vulg. folaerit.
BR. Etiam Rehd. GEx. : 69 Vu]g. repetif. BR. ' 70 Hal(. COïPOïiS furti
adio, et fi. Vulg. corporis etiam fi. BR..— Rehd. vt Vulg. GER. 7Y Vulg.

Quia itaque *? tunc fola vtilitas aeftimationem facit, cum ceft
fante dominio furti aCtio nafcitur, in iftis caufis ad aeftima-
tionem corporis furti aCtio referri non poteft. $. 2. Si ad
exhibendum egiffem , optaturus feruum mihi legatum, et vnus
ex familia feruus fubreptus ??: heres furti habebit actionem:
eius ** intereft : nihil enim refert, cur praeftari cuftodia **
debeat. $. 3. Cum raptor omnimodo furtum facit, manife-

ftus fur exiftimandus eft. — $. 4. Is autem, cuius dolo. fue--
rit raptum, furti quidem non tenebitur, fed vi bonorum rap-
torum. $. 5./Si Titius, euius nomine pecuniam perperam -
falfüs procurator accepit, ratum habeat: ipfe quidem Titius .

negotiorum geftorum aget: » et) ** ei vero qui pecuniam in-
debitam dedit, aduerfus Titium erit indebiti condictio, aduer-

. fus falfum procuratorem furtiua durabit: electo Titio, ** non

inique. per doli exceptionem , vti praeftetur ei furtiua con-
dictio, defiderabitur *?, — Quod fi pecunia fuit *? debita, ra-
tum habente Titio, furti actio euanefcit: quia debitor libera-
tur. $. 6. Falfus autem procurator ita demum furtum pecu-
niae faciet??, finomine quoque veri procuratoris, quem creditor
habuit *, adfumpto , debitorem alienum circumuenerit. Quod
aeque probatur et in eo , qui fibi deberi pecuniam, vt heredi
Sempronii creditoris, adfeuerauit *^, cum effet alius. $. 7.
Qui rem Titii agebat, eius nomine falfo procuratori credito-
ris foluit, et Titius ratum habuit; non nafcitur 9? . ei furti
aCtio, quae ftatim, cum pecunia foluta eft, ei, qui dedit,

| nata eft, cum Titii nummorum dominium non fuerit, neque

poífeffio: fed condiCtionem indebiti quidem 'Titius habebit:
fürtiuam autem, qui pecuniam dedit: quae, ?^ Ífi negotio-
rum geftorum a&tione Titius conueniri coeperit, arbitrio iu-
dicis ei praeftabitur. | | r
LXXXL Ipxw libro I. Refponforum. Os pecuniam

85 ciuitati fubtractam , aétione furti, non crimine peculatus

tenetur. ,

LXXXIL PaAvrvslibro II. Sententiärum. Fvrro

et 99 farcinator, qui polienda vel farcienda veftimenta acce-
it ?*, fi forte his vtatur, ex contreCtatiope eorum furtum
[ , r e " ., 2 e * L j
feciffe videtur: quia non in eam caufam ab eo videntur acce-

pta. $. r. Frugibus ex fundo fuübreptis tam colonus quam

dominus furti agere poífit 9?: quia vtriusque intereft, rem
perfequi. $. 2. Qui ancillam non meretricem libidinis caufa
fübripuit, furti actione tenebitur: et fi fübpreffit *?^, .poena
legis Fauiae coércetur. $. 3. Qui tabulas, cautionesue fub-
ripuit ?9, in adfcriptam fummam furti aCtionetenebitur: nec
refert, cancellatae nec ne fint : quia ex his debitum magis folu-
tum effe comprobari poteft. m
LXXXIIL 'NgnATIvslibroT. Refponforum. S1quis

ex bonis eius, quem putabat ?* mortqum, qui viuus erat, pro

herede res ?? adprehenderit, eum furtum non facere. $. r.

d . j Ei
Idemque, 8 . 52 Ap. Hal. et in Rehd. ;taque , abeft. GEn. 75 Hal.
addit: effet. Vulg. efl. BR. Rehd. fit. GEB. — 74 Gothofr. in nota? ezus
-quod intereft. Xloc videtur ex Charonda effe. BR. Hal. et Rehd. eius enim
intevefl. G E B. 75 Hal. cum . praeflare cuflodiam. Wulg. cuv praeflave cuflo-
diam. BR. Rehd. vt Vulg. GER. 46 Vocula mánifelle.ex: aget, repeti-
ta €arent omnes. BR. Etiam Hal. et Rehd. qui tamen habet: agat. GEB.

41 Hal. et Vulg. darabit condictio, et a Titio non, Ya et Rehd. nifi quod:-

et, abfitL GEB. — 78 Taur. defideraVitur. G EB. 79 Hal. fwerit. .. 80
Hal. fucit. « $81 Vulg. babuerit. B R. 2 Hal. pecuniam , vt beredi Sem-
promü, credidori ad(eueramit. Wulg. pecumiam, dicendo fe baeredem Sempvo-

aii creditoris, ad(euevauerit. £ R. — Rehd; vt Vulg. niüi quod habeat: fe effe '

beredem. GEB. — 83 Flor. manu fubantiqua fa&um : maftetur-BR. — 84 Hal
praefigit: et. GEB. 85 Vide ad P. ]. Bynkersh. 1V. Obf. 3. BR. 86
Ha.l' et Vulg. vel. Sed et Balil. xa3 $ xvuqevz xe1 $ Qdv ]uc. BR. - Rehd. vt ifti.
GEB. .87 Vulg. acceperit. BR. Etiam Rehd. G.
habet Rehd. G.

89 Hal. tenetar: et fi. fupprefferit. 9o. Vulg. far-

ripuerit,B R. — 9X Taur.putaVat.GEB. —92 Vulg.inferit: bereditarias. B R.

93

38 Hal. et Vulg.
poffunt. et 'ita Flor.. antique eft fadum. et malumus. BR. —Et ita quoque

/n
i
fort

u
jj
j e
cendlll]

d ml
ji vl

4 wwf

Yern !
habé
ex [j
hi
|
Srdi

poü'e*ïa
ioo !
vetiefi

TORI À
fed Vil
3 (um
Weniretu
ü
sQlonib
apere n
potel e
quadtup
L)
$t Iiberti
eltn cond
"o
tis, Ti
pit eum
prius qua
judicaret
abfoloi d
€l conde
Jijs habe
0pem, at
Glendi con
X
fütn, SI
!j
: lun p

93 E t
3 Ml .
f Heb:ng
b M «
6E2 9j (
Ulb
Vtrb (s "
DUD trg quael
W Bs
l qui ttfpor
& tt Vulo. ,
Wilm w :
tif, Habentj

feqüäm*, Bn

,r!lmmam G a
E
UE .

MUUEM

Wi fitty

s
T
1 CUl
d f
ben.
us
feihyr
M
lerei
T
l-
: f
Ll
lu
gegcf-io-
Imo ]
&tUut
U

Ia
"s
furtoa
jt u
" quam
, n
js dul
no
s -
u

$ ;quis
ón4t, DrO

n2
äm

&uxeiit, furtum fecit. GER.

b

Ei, cum quo füo nomine furti aCtum eft, ?? fi ferui nomine
de alia re aduerfus eum agatur: non dandam exceptionem
furti vna facti ?*. :

LXXXIV. PaAvrvslibro I[.ad Neratium. Qv Aw-

vis res furtiua, nifi ad dominum redierit, vfücapi non pof-

fit, tamen fi eo nomine lis aeftimata fuerit, vel furi domi- |

nus eam vendiderit: non interpellari iam vfucapionis ius di-
cendum eft. b 6R : i i
LXXXV. IpEeMlibro IT. Manualium. Is,cuius inter-

. eft non fübripi, furti aCtionem habet, fi et rem tenuit domi-

ni voluntate, id eft, veluti ?? is cui res locata eít. Is au-

tem qui fua voluntate, vel etiam pro tutore negotia gerit, |

item tutor vel curator, ob rem íua culpa ?? fübreptam, non
habet ?7 furti aCtionem. Item is, cui ex ftipulato ??, vel
ex teftamento feruus debetur, quamuis interfit eius, non
habet furti actionem: fed nec is, qui fideiuffit pro colono. -
LXXXVI. Tavpeuouixvs libro IX. Difputationum.
S: ad dominum ignorantem perueniret res furtiua , vel vi ??
poífeffa: non videatur *?? in poteftatem domini reuerfa:
ideo * nec fi poft talem domini poffeffionem bona fide ementi
venierit, vfücapio fequitur ?. ' !
LXXXVII. Pavrvslibro l. Decretorum. |CnE&pr-
TORI aCtio furti in fummam pignoris, non debiti competit:

fed vbi debitor ipfe fubtraxiffet pignus, contra probatur: vt

3 in fummam pecuniae debitae, et vfurarum eius, furti con-
ueniretur ^. |
LXXXVIII. IpEw libro fingulari de Concurrentibus
aCionibus. S: quis egerit vi bonorum raptorum, etiam furti
agere non poteft. Quod fi furti elegerit ? in duplum agere,
poteft et vi bonorum raptorum agere fic, vt non excederet ?
quadruplum. | r |
LXXXIX. IpEw libro fingulari de Poenis paganorum.
S1 libertus patrono, vel cliens, vel mercennarius * ei qui
eum conduxit, furtum fecerit ?: furti aCtio non nafcitur.
XC. IAvorruvs ? libro IX. ex Pofterioribus Labeo-
nis. Fvrro '?aione locati de domino liberatus eft: ne-
gat eum furti recte aCturum Labeo. ltem fi furti egiffet,
prius quam ex locato cum eo ageretur, etantequam de furto
judicaretur, locati aCtione liberatus effet: et !* fur *?^ ab eo

abfolui debet: quod fi nihil eorum *? ante accidiflet, furem

ei condemnari oportere. Haec idcirco, quoniam furti eate-
£* r * * ; ;
nus habet aCtionem, quatenus eius intereft. $. r. Nemo

. opem, aut confilium alii praeftare poteft, qui ipfe furti fa-

ciendi confilium capere non poteft...
. * XCL Lasto *^ libro II. Pithanon aPaulo epitomato-
rum. Sriquis, cum fciret quid fibi fübripi, non prohibuit
15: non poteft furti agere. Paulus: immo contra: nam fi

. 95 Hal. praefigit: etiam. Rehd.et. GEB. — 94 Hál. et Vulg. addunt: placet.

EBR. Rehd. vt Flor. GEB. 95 Hal. voluntate, «t eff is, cui. Sed er Vul-
go: idefl, abfunt. BR. Vt etin Réhd. GEB. — 96 Ap. Hal. fua culpa , ab-
funt. Habent tamen Bafil. ze9 vocyparos xAwmíyTOS jaSugím àvrGv. BR. Ha-
bet et Rehd. G E B. 97 Hal. babebit. Vulg. babebunt. B &. Rehd. vt Hal.
GES2. 98 Gothofr. in notai ex fiipulatm.. Yta: ex füipulatu, habent Hal.
et Vulg. BR. Etiam Rehd. GEz. 99 In P. F. vel vti poffeffa. íed hic re&tius.
Verba (unt H. a Porta in 1I. verum hoc vltro manifeftum eft. BR.. Sed dehoc

.mon erat quaeftio, fed num Flor. ita legatar, vt vult E. a. Porta. Senfit hoc

ipfe Brenkmannus, ideoque Saluztzum fuum.in fchedula faepe memorata confu-
luit , qui refpondit: veluti. De cetero etiam Rehd. vel vz poffeffa. GE B. . — YOO
Hal. et Vulg. videtur.BR. 'Etiam Rehd. GER. I Erat Flor. idemecfi, ita
quidem vt 72 ide, veríum finiret, cui adeo additum: oque, fed: que, fpreuit
Taur. Habent tamen Hal, et Vulg. ER. Etiam Rehd. GE g. — 2 Hal. et Vulg.
fequetur, BR. — Rehd. vt Flor. GER. 5 Hal, piguas :. contra probatur, et i
fummam. GEB. — 4 Hal. conuenietur. Vulg. conueniatur. BR.. Rehd. vt Vulg.
GEPR. ^ 5 Rehd. egerit, fequenti: agere, omiffo. GEB. — 6 Hal. et Vulg.
excedat. BR. Etiam Rehd. GER. 7 Gothofr. in nota: mercenarius. vlg.
Fal Etiam Rehd. Sed ap. Hal. eft: zercemuarius. GEB. 8 Rehd. con-
9 Hal. IABOLENV $, GER. Io Rehd.

| ue. vulg. G EE.

DIGESTORVM LIB. XLVIL TIT. IL IIL IV. 1009

qui ** fcit fibi rapi, et quia non poteft prohibete, quieuit,
furti agere poteft. . At ** fi potuit prohibere, nec prohibuit:
. hihilo minus furti aget. Et hoc modo patronus quoque li-
berto, et is cuius magna verecundia, ei quem in praefen-
tia pudor ad refiftendum impedit, furtum facere folet.
XCII. VrperAwNvs libro XXXVIIL ad Edictum. M -
MINISSE oportebit *5, nunc furti plerumque criminaliter
agi, et eum qui agit, incrimen *? fub(cribere: non quafi pu-
blicum fit iudicium , fed quia vifum eft temeritatem agentium
etiam extraordinaria animaduerfione coércendam. 'Non ideo
tamen minus, fi qui *? velit, poterit ciuiliter agere.

wb
DE TIGNO. IVNCTO7x
VrirrawNvs libo XXXVIL ad Edictum..

| LEX duodecim 'Tabularum neque foluere permittit tienum.

furtiuum aedibus vel vineis iunCtum ?, neque vindicare;
quod prouidenter lex effecit *, ne vel aedificia fub hoc prae-
textu diruantur, vel vinearum cultura turbetur * : fedin eum,
qui conuictus eft iunxiffe *5, in duplum dat a&ionem. $. r.
Tigni autem appellatione continetur omnis materia, ex qua
aedificium confiet 5, vineaeque neceflaria. Vndequidam aiunt,
tegulam quoque, et lapidem, et ? teftam, ceteraque, fi qua
aedificiis funt vtilia ?: tigna enim ? a tegendo *? dicta fünt:
hoc amplius, et calcem, et harenam tignorum appellatione
contineri. Sed et in vineis tigni appellatione omnia vineis
neceflaria continentur, vtputa perticae, pedamenta. $. 2.
Sed et ad exhibendum danda eft actio: nec enim parci oportet
ei, qui fciens alienam rem aedificio inclufit, vinxitue ** : non
'enim fic eum conuenimus *?^, quafi pofüdentem , fed ita,
quafi dolo malo fecerit, quo minus poffideat. | 2
IIL. Ipgw libro XLII. ad Sabinum. Srep '? fi pro-
ponas tigni furtiui nomine aedibus iuncti ** acCtum: deli-
berari poterit, an extrinfecus fit rei vindicatio? Et effe non

dubito.
ET IV

N
Y

SI IS, QOVI* TESTAMENTO LIBER ESSE IVS-
SVS ERIT, ? POST MORTEM DOMINI ANTE AD-
ITAM HEREDITATEM SVBRIPVISSE,
AVT CORRVPISSE ? QVID DI-
CETUVR .^

Va wrAMVslibro XXXVIIL ad. -Edifugo-

* r "] a ] * .
r dolo malo eius, qui liber effe iuffus erit, poft mortem
domini, ante aditam hereditatem , in bonis, quae eius

fuerunt ?, qui eum liberum eífe iufferit 9, factum efíe dice-

tüts

II Vulg. etiam. BR. 12 Hal furém, et mox: debe-
. 14 Vulg. IABOLENVS. B&. Etiam
Rehd. GEB. 15 Vulg. probibuevit. E R. 16 Hal. et Vulg. quis. BR.
Taurellii erat fcribere: quiScit. lta et Rehd. quis fcit. GE B. — 17 Hal. fed
et,loco: at. GEB. — 18 Rehd. oeportet. GEB. — 19 Kehd. n crimine. GER.
20 Hal.is qu;. Kehd. fi quis. GE B. | 1
1 Vulg. DE TIGNO INIVNCTO. zn. Itaet Rehd. GEBR. — 2
Vulg. zniunuctum. BR. Etiam Rehd. GE2. — 3 Vulg. efficit. BR. — 4 Rehd.
culture turbenutur. GEB. 5 Vulg. zuiguxiffe. BR. Kehd. vt Flor. GEB.
6 Rehd. conflat. GEB. " Gothofr. in nota: et caementa , ceteraque. zzl-
gat. Flal. Nempe omiffis: et teflam , quam vocem non videntur intellexiffe
illius emblematis au&ores. BR.. - Rehd. vt ifti. GEBP. 8 Vulg. addit: bac
appellatione coutzneri. B R. 9 Vulg. autem. E R. IO Vide Menag. iz A-
moen. Iur. Cou. c. 39. GEB. 11 Gothofr. in nota; iunxitue. Hal. iniunxit-
12. Hal. et Vulg. conueniemus. BR. Etiam Rehd. GEB.
14 Vulg. zuiunchi. B&, Rehd. vt Flor. GE B.
[ Vulg. SI QVIS. BR. 2 Vulg. FVERIT, ET POST. BR. 53
Ap. Hal. AVT CORRVPISSE, abfunt. GEE. . 4 Vulg. DOLO MALO
DICATVR.mzR. KRehd. Si quis teffamento liber effe iuffus fuerit, ante aditam
bereditatem furripuiffe diceretur. G EB. —— 5 Kehd. fuerint. GEB. — 6 Rehd.

inferit: fi. GE B.
ve. GEB. 13 Hal. borum. GE B.

13 Hal. inferit: et. GEB.

IOIO

tur, quo minus ex his bonis ad heredem aliquid perueniret:
in eum intra annum vtilem dupli iudicium datur $. r
Haec autem a&tio ?, vt Labeo fcripfit, naturalem potius in
fe, quam ciuilem habet aequitatem: fiquidem ciuilis deficit
a&io: fed natura aequum eít, non effe impunitum eum, qui
hac fpe audacior faétus eft; quia neque vt feruum [fe coer-
ceri poffe intellegit fpe imminentis libertatis: neque vt libe-
rum damnari, quia hereditati furtum fecit, hoc eft, domi-
nae: dominus autem dominaue non poffunt habere furti actio-
nem cum feruo fuo, quamuis poftea ad libertatem peruenerit,
vel alienatus fit: nifi fi poftea quoque contrectauerit, E re

itaque ? effe Praetor putauit, calliditatem et proteruitatem-

horum !?, qui hereditates depopulantur, dupli actione **

co&rcere. $. 2. Non *? alias tenebitur ifte libertus, quam
fi dolo quid diffipaffe proponatur. Culpa autem neglegen-
tiaque ferui poft libertatem excufata eft : fed culpa dolo pro-
xima dolum repraefentat. Proinde fi quid damni dedit fine
dolo, ceffabit ifta aCtio: quamuis alias Aquilia tenetur ob
hoc, quod damnum qualiter qualiter *? dederit. Habet ita-
que certum finem ifta aCtio, vt et *^ dolo fecerit ifte, et poft
mortem domini, et anteaditam hereditatem. —Ceterum fi fine
dolo *5, aut dolo quidem, verum viuo domino: non tene-
bitur hac aCtione. Quinimmo etfi poft mortem **, poft adi-
. tam * tamen * hereditatem, ceffabit aCtio: nam vbi adita he-
feditas eft, iam quafi liber conueniri poteft. $. 3. Quid ta-

men fi füb condicione accepit *7 libertatem ? ecce nondum .

liber erit ** , fed vt feruus poteft coérceri: idcirco dicendum
eft, ceffare hanc a&tionem. — $.. 4. Sed vbi libertas competit,
continuo dicendum eft, poffe et debere hanc aCtionem. dari
aduerfüs eum, qui peruenit ad libertatem. $. 5. Si feruus
pure legatus, ante aditam hereditatem quid admiferit in here-

ditate, dicendum eft, quia dominium in eo mutatur, huic

a€ioni locum effe. — $. 6. Et generaliter dicimus, quo cafu
in feruo dominium vel mutatur !?, velamittitur, vel liber-
tas competit poft interuallum modicum aditae hereditatis: eo
cafu hancactionem indulgendam. $. 7. Sed fi fideicommilffa-

ria libertas feruo data fit, quidquid ?? in hereditate maleficii.

admifit, numquid non prius cogatur heres manumittere, quam
fi fatisfecerit? Eft autem ?^* faepiffime. eta Diuo Matco, et
ab Imperatore noftro cum patre refcriptum, nón impediri fi-
deicommitlariam libertatem, quae pure data eft ??. — Diuus
fane Marcus refcripfit, arbitrum ex continenti dandum, apud
quem ratio ponatur: fed hoc refcriptum ad rationem ponen-
. dam pertinet ?? actus quem feruus adminiftrauit ?*: arbitror
igitur, ?^*et hic poffe hanc actionem competere.
aditam hereditatem, fic accipere debemus, antequam vel ab
vno adeatur hereditas: nam vbi vel vnus adit ^^, competit
libertas $. 9. 5i pupillus heres inftitutus fit, et a (ubftitu-
to eiqs libertas data, mediogue ?* tempore quaedam admit-
tantur, fi quidem viuo pupillo quid fuerit factum, locum non

zufhfet. GES. — '7 Hal dabe. GEz, 8 Vulg. addit: z& fa&dum.BR. g
Vulgati: mifi poflea quoque eaum vem. contveclauerit. — Ítaque aequama effe. — Fuit
lisdem alias quoque-phrafis: e re effe, fraudi. BR. Rehd. vt Vulg. Grg.
1O Vulg. eorum. BR. 11 In P. F. de paublicatione, aptatum: d'plicgtione.
Sic H. a Porta in I. .Error ab antecedente: depopulantur, eft. Porro idem
notat, in veteribus quibusdam exemplaribus effe: duplicatiome. .. In contextu
autem poft Vulgatam fcribit: dupli achiome im fa&um co?vceri. BR. — Dubius ta-
men adhuc Nofter, etiam hanc Hugonis a Porta variantem ad Saluinium in
fchedula totiens indicata, et quae hic finit, detulit, qui in margine: de publi-
catione , tiutatum antiquiu(cula manu et fadum : duplicatione, Ceterum Rehd
dupli aclione coberceri. GEB, I2 Hal.et Vulg. inferunt: autem , quod etiam
Flor. eft adíciiptum. ER. — Et habet quoque Rehd. GE g. 13 Gothofr. in
nota: Vulgata habet qualitercumque. — Et ita quoque Rehd. Hal. vt Flor GER
14 Vulgo:et, abeft. BR. Et in Rehd. GER.. 15 Hal. et Vulg. aä:dunt:
salo.B . Rehd. vt Flor. GEB. . 16 Gothofr. in nota: mortem domini:
vulg. Hal. Etiam Rehd. GEm. 17 Vulg. acceperit. BR. — 18 Gothoft.
in nota: 4 liber eft. — Jta ipfe Taur. qui in textu habet: libERit, additilue

| 3?, fubftituiffe.

$. 8. Ante |

n margine: liber efl. Et ita quoque Hal. et Rehd, G E&.

perat, acHio bomovavia locum baberet. GEs.

.GEB.

.et Vulg. liberatur. B R. Kehd. vt Flor. GE s.
.BR. Etiam Rehd. GER. X

DIGESTORVM LIB. XLVIL TIT. IV. !

effe huic aCtioni: fin vero poft mortem, antequam quis 28

^

pupillo fuccederet, a&tionem iftam locum Bhabere. $. to.

Haec actio locum habet non tantum in rebus, quae in bonis -

fu.erpnt teftatoris: fed et fi heredis interfuit?^?, dolum malum
admiffum non effe, quo minusad fe perueniret. Et ideo 39

Scaeuola plenius tractat, etfi ?? eam rem fübripuiffet feruus, -
quam defunctus pignori acceperat, hanc aCtionem honora-

riam locum habere ?*; plenius enim caufam bonorum hic ac-
cipimus pro vtilitate. Nam fi in locum deficientis furti a&tio-
nis propter feruitutem, hanc aCtionem fübftituit Praetor, ve-
rifimile eft, in omnibus caufis eum, in quibus furti agi potuit
; Et ?3 in fümma probatur, hanc actionem
et in rebus pigneratis, etin rebus alienis bona fide polfeffis
locum habere. Idem?^et de re commodata teftatori. $. rr.
Item fi fructus poíft mortem teftatoris perceptos hic feruus,
qui libertatem profpicit, contrectauerit: locus erit huic a&tio-
ni. Sed et fi partus, velfetus poft mortem adgnatos, tan-
tundem erit dicendum.
tem patris quaefierit rei dominium, eaqueantequam impube-
ris hereditas adeatur, fübripiatur: locum habere iftam a6tio-
nem, dicendum eft. $. 13. Sed et in omnibus, quae iriter-

fuit ?? heredis non effe auerfa *5, locum habet haec actio,

$. t4. Non tantum autem ad fola furta ifta atio pertinet
fed etiam ad omnia damna, quaecumque hereditati feruus de-
dit. $. r5. Scaeuola ait, poffeffionis furtum fieri: denique
fi nullus fit poffeffer, furtum nezat fieri,

bet, quae fa£ti eft et animi: fed nec heredis eft poffeffio, an-
tequam poflideat: quia hereditas in eum id tantum transfun-
dit, quod eft hereditatis: non autem fuit poffeffio heredita-

tis. $. 16. Illud verum eft, fi poteft alias heres ad fuum per-
uenire, non eífe honorariam hanc ?? aCtionem tribuendam z

cum ?? in id, quod interfit, condemnatio fiat. $. 17. Prae-
ter hanc actionem, effe et vindicationem rei, conítat, cum

haec actio ad fimilitudinem furti compefat. |$&. r8. Item he-

redi ceterisque fuccefforibus competere iftam actionem dicen-
dum eft. $. t9. Si plures ferui libertatem 3? acceperunt,

.et dolo malo quid admiferint *?: finguli conuenientur in fo- :
Et cum ex delicto conuenian-

lidum, hoc eft, in duplum.
tur, exemplo furti, nullus eorum liberetur **, etfi vnuscon-
uentus praeítiterit. | : (
Il. Garvs *?libro XIII. ad Edictum prouinciale. Sr
paulo ante quam ftatuta libertas optigerit *^?, amouerit ali-
quid feruus aut corruperit, ignorantia domini non introducit
hanc actionem:; ideoque licet maxime ignorauerit heres a fta-
tulibero, aut quilibet alius dominusa feruo fuo amotum ali-

quid corruptumue effe: non impetrat poft libertatem eius vl- -

lam aCtionem, quamuis in pluribus aliis caufis iufta ignoran-
tia excufationem mereatur, . |

E MIS

dominimim iwmmutatur. BR. Rehd. vt Flor. GE F.
21 Vulg. Et eff faepiffime. BR. — Rehd. Eff fepi[fme et a. GEB.
data fit. 23 Hal. pertinere. 'Vulg. inferit: eius. BR. — 24 Vulg. adimini-
fivauevit. BR. 25 Hal adminifhranit, avbitvor. Ideo et bic. GEB. 2/6
Hal. et Vulg. adit. BR. Etiam Rehd. GER. 27 Kehd. data efl, medio
quoque. G EB. 28 Rehd. antequam is. qui fubfüitutus efl pupillo , fuccede-
ret. GE B. 29 Hal. zuterfuerit, 30 Hal. vt fi. GER. 31 Hal. acce-
. 32 Hal. potuerit. 33 Ap.
Hal. et Vulg. Et, abeft. pm. — Etiam in Rehd. Gzz. 34 Rehd. inferit z
efl. GE B. 35 Vulg. znterfuüerit. BR. 36 Hal. et Vulg. euerfa. — Sed
Dafil. hic vtuntur voce: &moxiwviSsvar, quod eft: amoueri. BR. - Rehd. vt ifti.
37 Ap. Hal. et Vulg. banc, abeft. BR. In Rehd. adeft. GEB. — 38
Vulg. vt, loco: cum. BR. Etiam Rehd. G k B. 39 Vulg.inferie: zuffam.
BR. kRehd. zfiom. GER. 4O Hal. et Vulg. admifewmt, B R. 41 Hal,

22, Hal.

X 42, Hal. et Vulg. PAVLV'S.
43 Ml obtingeret, — Rehd. obtimgerit. GE2.

$. 12. Praetereafi impubes poft mor-

D r ! : Idcirco autem he- -
'reditati furtum non fieri, quia poffeffionem hereditas non'ha-

19 Hal. et Vulg..-
20 Hel. qui quid. GE B.

puta
eot

!

j

"T.
[
ei
gandi l
jans
às
püüäu
gatur |
«
jute,
pgrit 9
miinus !
culüm
tor 00X
(emnet
eor i
veto n
H b
n fen
f n
Aürm, Q
&um «
u ii
viatofür
digec
Üitt qe
d

frure,

E

Vm
tüin.

BI

tim, i

A
l
0 us
ierut;
liMl
V, Dtian
CEB |c
du
a Rthd. [
ddi,
BIN
(Mque C

V QHICQ

Ünlken.

!
! Q

feri
TET
, D
X p
D d.
je hat
t at
Vtttef
i
dendam:
7, bt
j QUf
m d«
epenit
r i
üDueni
VIUSCU

C

[

yris 1
T
iponte

—
[———

f

D.

j t Vl
T
j
j; d

DIil. VnPrANVvs libro XIIT. ad Edictum. LAnBEo
putauit, füb condicione manumiffum res amouentem, & cito
"condicio extitit **, hac aCtione conueniendum.

TTIT. . V.
FVRTI ADVERSVS NAVTAS, CAVPONES

! STABVLARIOS. |
. Vrriaxmvs libro XXXVIIL ad Edi&um .jt.

l

N eos, qui naues, cauponas, ftabula exercebunt *, fi quid

a quoquo ? eorum, quosue ? ibi habebunt, furtum fattum
effe dicetur, iudicium datur, fiue furtum ope, * confilio ex-
ercitoris faétum fit, fiue eorum cuius, qui in ea naui nui-
gandi caufa effet, $. r. Nauigandi autem Ccaufa accipere de-
bemus eos, qui adhibentur, vt nauis nauiget, hoc eft, nau-
tas. $. 2. Et eft in duplum aCtio. $. 3. Cum enim in cau-
pona, vel in ? naui, res perit *, ex Edicto Praetoris obli-
gatur exercitor nauis, velcaupo: ita vt in potefítate fit eius,
cui * res fübrepta fit, vtrum mallet ? cum exercitore honorario
jure, an cum fure iure ciuili experiri. $. 4. Quod fi rece-

perit ? faluum fore caupo vel nauta: furti a&tionem non do-
minus rei fübreptae, fed ipfe habet, qui *?^ recipierido peri-

culum cuftodiae fübit *9^, $. 5.Seruivero fui nomine exerci-
tor noxae dedendo fe liberat: cur ergo non exercitor ** con-
demnetur *^, qui feruum tam malum in naue 7? admifit? et
cur liberi quidem hominis nomine tenetur in folidum, ferui
vero non tenetur? nifi forte idcirco, quod liberum quidem
14 hominem adhibens, ftatuere debuit ** deeo, qualis effet:
in feruo vero fuo ignofcendum fitei, quafi in domeftico malo,
fi noxae dedere paratus fit: fi autem alienum adhibuit fer-

um, quali in libero tenebitur. $. 6. Caupo ** praeftat fa-

C&um eorum, qui in ea caupona eius cauponae exercendae
caufa ibi !7 funt: item eorum, qui habitandi caufa ibi funt :
viatorum autem factum non praeítat: namque viatorem fibi
eligere caupo vel ftabularius non videtur, nec repellere poteft
iter agentes: inhabitatores vero perpetuos ipfe quodammodo
elegit ** , qui non reiecit, quorum factum oportet eum prae-
ftare. In naui quoque ve&torum factum non praeftatur.

: TEV | |
SI FAMILIA FVRTVM FECISSE DICETVR *.
VrPIANYS libro XXXVIII. ad Edi&um. ..
V'r 1LISSIMVM id Edi&um Praetor propofuit, Quo do-

minis profpiceret aduerfus maleficia feruorum ; videlicet |

ne, cum plures furtum admittunt ?^, euertant domini patrimo-
nium, fi omnes dedere, aut pro fingulis aeftimationem * li-

44 Hal. exfiterit. — . :
1 Hal. et Vulg, exercent. BR. Rehd. vt Flor, GEB. . 2 Vulg. fi quod
& quoquam. ER. 3 Hal et Rehd. quos quasue. GEB. 4 Hal. et Vulg.
inferunt:; et. BR. Etiam Rehd. GER. 5 Ap. Hal. et Vulg. i5 , abeft, B R.
In Rehd. adeft. GER. 6 Hal. perievrit. GX B. 7 Hal. et Vulg. cuins.

EgR. Etiam Rehd. GEsR. — 8 Hal.et Vulg. malit. BR. Rehd. vt Flor. GEB. |
9 Rehd.recepit. GE B. Hal. vecipit. 0a Hal.et Vulg. quia. BR. Etiam R ehd.

GEB. IOP Taur.fubIt. 11 Vulg.inferitzmamis. BR. 12 Hal.et Vulg. con-
demnatur. GEB. Rehd. vt Flor. GEB. — 13 Satius eft legere: waneim. B R. Hal.
et Rehd. zaue. GEB. 14 Hal. quoque, loco: quidem. GEB. 15 Hal.
dlebebat. 16 Vulg. inferit: astem. BR. Etiam Rehd. GEB. 17 T) ibi
ex fequentibus irrepíiffe videtur. Sane in S. Crucis IL. eft: qui im ea caupona
eiusque camponae exercendae caufa funt. BR. — E diuero im S. Cruc. l.. ab-
erat antecedens : ea. Habent vtramque vocem: ea, et: ibi, Barb. Chriftin,
Bynkersh. vt et Rehd. GE z. 18 Vulg. eligit, et mox: recipit. BR.

1 Vulg. DICATVR. 5 5&. Rehd. dicitur. GEB. — 2 Hal. adaittant.
5 In Rehd. fuit; effnatiguis , ct fa&um:; effimationes. GEB. — 4 Hal. ad-

DIGESTORVM LIB. XLVIL TIT. IV. V. VI. . qOII

tis offerre cogatur. Datur igitur arbitrium hoc Edi&to, vt,
fi quidem velit dicere * noxios feruos, poflit omnes dedere,

| qui participauernat furtum: enimuero fi maluerit aeftimatio-
nemofferre, tantum offerat, quantum fi vnus liber furtum

feciflet, et retineat familiam fuam. $. 1. Haec autem facul-
tas domino tribuitur totiens, quotiens ignorante eo furtum
factum eft. . Ceterum fi fciente *, facultas ei non erit data 5z
nam et fuo nomine et fingulorum nomine conueniri poteft
noxali iudicio: 7 nec vna aeftimatione, quam homo liber-
fufferret, defungi poterit. Is autem accipitur fcire, qui (cit
et potuit prohibere: fcientiam enim ? fpeCtare debemus , quae
habet et ? voluntatem: ceterum fi fcit, probibuit tamen, *9
dicendum eft, vfürum Ediéti beneficio. $. 2. Si plures ferui
damnum culpa dederint, aequiffimum eft eandem facultatem
domino dari. $. 3. Cum plures ferui eiusdem rei furtum fa-
ciunt, et vnius nomine cum domino lis conteftata fit * , tam--
diu aliorum nomine aCtio fuftineri debebit, quamdiu priore
iudicio poteft aCtor confequi, quantum confequetur *?, fili-
berid furtum feciffet. —— | :
Ill. IvrraAwvs libro XXIIL Digeftorum. Ip ef,,
* et * poenae nomine duplum, et condictionis fimplum. — .
Ill. Vrnerawvs libro XXXVIII. ad Edictum. Qvo-
TIENS tantum praeftat dominus, quantum praeftaretur, ft
vnus liber feciffet, ceífat ceterorum nomine actio, non *tan- -
tum * aduerfus ipfum *?, verumetiam aduerfüs emptorem
dumtaxat, fi forte quis eorum, qui fimul fecerant **, ve-
nierint *». Idemque et fi fuerit manumiffus. Quod fi prius
füerit ablatum *5 a manumiífo, tunc dabitur aduerfus domi-
num familiae nomine: nec enim poteft dici, quod a manu-
miffo praeftitum eft, quafia familia effe *7 praeftitum. — Pla-
neÍíi emptor praeftiterit, puto denegandam in venditorem
aCtionem :. quodammodo enim hoc a venditore praeftitum eft,
ad *? quem nonnumquam regreffus eft ex * hac* caufa, ma-
xime fi furti *?, noxaque ?? folutum effe promifit. $. r. Sed
an, fi legati ferui nomine, vel eius, qui donatus eft, actum

fit cum legatario, vel eo, cui donatus eft, agi poffit etiam
cum domino ceterorum , quaeritur? quod admittendum AF
puto. $. 2. Huius Ediéti leuamentum non tantum ?? ei, qui

feruos poffidens condemnatus praeftitit tantum, quantum, ft

vnus liber feciffet, datur ??: « verum ei quoque qui idcirco

condemnatus eft, quia dolo fecerat, quo minus poffideret.
— .. IV. Ivriamvs ?* libro XXIT. Digeftorum.,, ET1Aw
heredibus ^5 eius, cui plures eiusdem familiae furtum fece-
rint, eadem a&tio competere debet, quae teftatori competebatz -
id eft , vt omnes non amplius confequantur , quam confeque-

rentur, fi id furtum liber feciffet.

V. MaRckLrvslibro VIII. Digeftorum. ?* FAMr-
LIA commaunis fciente altero furtum fecit: omnium nomine

cum eo , qui fcit, furti agi poterit: cum altero, ad eum tno- .
dum,

! g
diceve, Vulg. dedere. BR. — Rehd. vt Vulg. fed ex correQtione ve? dicere, G E R.
5 Hal. er Vulg. addunt: eo. BR. Etiam Rchd. GEB. | 6 Hal. et Vulg.
danda. BR. Etiam Rehd. GEB.. . 7 Vulg. praemittit: wec vua foena exa-
&a altera tollitur , wec vna etc. BR. — Yta et Rehd. GEE. 8 Hal. et Rehd.
vero, loco: enzm. GEB. 9 In Rehd. et, abeft. GEB. — IO Hal. et Vulg.
fcit, et probibuit, tum dicendum efl. & &. — Yta et Rehd. mü quod: tamemn, inz
tum, non conuertat. GEE. Ir Hal.efl. 12 Hal et Vulg. comfequere- -
tur, quod praefero. B R. Et ita etiam. Rehd. GE B. 15 Vulg. addit: do-
minwin. BR. Etiam Rehd. GE B. I4 Kehd. fecerat. GEE. — 15 Gothofr,
in nota: venierit. vulg. Hal. / Sed et Ba(il. à &yogácuc viva TÀV XMjáveuv, B R.
Rehd. vt ifti. GEB. 16 Hal. et Vulg. oblatum. ER. Etiam Rehd. GEB..—
17 Rehd. effet. GEB.- 18 Taur. oT. GER. 19 Hal. et Vulg. furtis.
BR. Etiam Rehd. fed litera s recentius adpi&ta. GE B, 20 Vulg. moxiis-
que. B R. 21 Rehd. inferit: effe. GEB. 22, Vulg. inferit: datar. BR.
23 kial. feciffet , praeftravetar. Vulg. feciffe dicatuv. BR. Rehd. habet:
feciffet dicatur. Sed primum nonnemo vltimam literam in: feciffent , pun&o
notauit, deinde alius fuperfcripüt: fet datuwr. GEB.. — 24 Hal. et Vulg. PAV-
LVS.5n5. Etiam Rehd. GEB. — .25 Rehd. beredi. G E B. 26 in Vulga-

páddddd - | s

1012

dum, qui Edi&to compreherifus eft: quod ?7 ille praeftiterit
non totius familiae nomine, ab hoc focio partem confequere-
tur ^?, Et íi feruus communis alterius iuffu damnmum dede-
rit, etiam quod praeftiterit ?? alter, fi modo cüm eo quoque
ex lege Aquilia, vel ex duodecim tabulis ?? agi poteft ?*,
. repetat 3* a focio: ficuti cum communi rei nocitum eft. $i

ergo dumtaxat duos habuerim ?? feruos communes, cum eo,

quo non ignorante faCtum eft, agetur vtriusque ferui nomine:
fed non amplius confequetur a focio, quam fi vnius nomine
praeftitiffet: quod fi cam eo, quo ignorante fa&tum eft, agere
volet, duplum tantum confequetur. Ét videamus, an iam
3* in focium ?5, alterius ferui nomine, non fit dandum iu-
dicium, quemadmodum fi omnium homine focius decidiífet ? $,
nifi forte hoc cafu feuerius a Praetore conflituendum eft,
nec feruorum conício ?? parcendum ett. | :
Vl. ScA&gvora libroIV. Quaeftionum. Lansto pu-
tat, fi coheres meus, quod furtum familia cuius ?* feciffet,
duplum abftuliffet, me non impediri, quo minus dupliagam :
eoque modo fraudem Edicto ?? fieri: effeque iniquum, plus
heredes noftros ferre, quam ferremus *? ipfi: item ** fi de-
funétus minus duplo abftulit *^*, adhuc fingulos heredes recte
experiri Scaeuola refpondit **: verius puto, partes eius here-

des perfecuturos: fed et ^* cum eo, quod defunctus abítulit,

vterque heres non plus duplo ferat,

| PImTSOVIE-
ARBORVM FVRTIM XC-A—ES'ARVM..
PAvrvs libro IX. ad Säbinqm. |

Q1 furtim arbores caefae fint, etexlege Aquilia et ex * duo-
decim tabularum ^, dandam aCtionem Labeo ait. Sed
"Trebatius ita vtramque dandam ?, vt iudex in pofteriore
* deducat id , quod ex prima confecutus fit, et * reliquo con-
demnet $, W o
.. M. Garvs * libro I. ad legem XII. tabularum. Scr-
ENDVM eft autem, eos, qui arbores, et maxime * vitesce-
ciderint, etiam ? tamquam latrones puairi. L
AlL. VrPrANvs libro XLII. ad Sabinum. Vi1TEM
arboris appellatione contineri, plerique veterum exiftimaue-
runt. $. I. Ederae *? quoque, et harundines **, arbores
non male dicentur. $. 2. Idem '? de (alicteto *3 dicendum
eft. $. 3. Sed fi quis faligneas *^ virgas inftituendi falicti
caufa defixerit, haeque, antequam radices co&gerint *5, füuc-
cidantur, aut euellantur: reCte Pomponius fcripfit *5, non
poífe agi de arboribus fuccifis, cum nulla arbor proprie dica-

tis: Si familis, tee Contio. Bm. — Etita Rehd. GE s. — 277 Hal. inferit : fi.
GE B. 28 Hal. et Vulg. confequetur. BR. — Etiam Rehd. GEB. - 29 Hal.
praeftitit. 30 Vulg. ex lege duodecim tabulavum. BR. Etita Rehd. GE B.
31 Hal. potuerit. BR. — Rehd. vt Vulg. GEB. 32 Hal. et Rehd. repetit.
GEB. 33 Hal et Vulg. babuerimus. BR. Rehd. vt Flor. GEg. 34 Vulg.
qn etiam, B R. 35 Rehd. in folidum, loco: im focium. GEB. 36 Hal.
.et Vulg. dediffet. B R. Etiam Rehd. GEB. — 37 Gothofr. in nota: confilio.
wslgat. Hal. Etiam Rehd. et mec. feruovum confilio. GER. 38 Rehd. eius,
et fuperícriptum : i. alicwiut , quod tamen magis in le&ionem Florentinam qua-
drat. G E B. , .39 Vulg. fraudem debitoribus fievi. BR.. Rehd. fraudem ediclo
. debitoribusque fieri, GE B. 40 Taur. feRemus. GER. 41 Taur. i Dem.
Rehd. idem. GE g. 42 Hal. abflulerit. 43 Hal. iftis: Scaeuola refpon-
dit, omiífis: fed verius etc. GER. 44 Hal. fed vt, loco: fed et. GER.
I Vulg. inferit: lege. BR. EFtiam Rehd. GEB. 2 Hal ex duo-
decim tabulis. GEB. — 3 Vulg. addit: aijt. E R. Rehd. vtraque danda, G E B.
4 Hal. et Vulg. i pofleriorem. B R. Etiam Rehd. GEB., 5 Vulg. ex, lo-
co: et, forte non adeo male, g R. Rehd. et ex reliquo. GEB. — 6 Vulg, ad-
dit: eum. BR. Etiam Rehd. G£z. — 7 Rehd, PAVLV'S. GER. 8 ti;ulg.
inferit: q4j. BR. Etiam Rehd. GEs. — g Ap. Hal. etiam, abeft. Rehd. et
loco: etiam. GEB. 1o Hal. Hederae. G x p. I1 Hal. drundine&. GEB:

12 Vulg. idem4ue. 8BR. — 13 Gothofr. in nota:; de fali&o, vulg. Hal, Nem-

JDIGESTORVM LIB. XLVIL TIT. VI. VIL

tur, quae radicem non conceperit. $. 4. Quod fi quis ex

feminario, id eft *7, ftirpitus arborem transtulerit: eam,

quamuis nondum comprehenderit terram , arborem tamen vi-
deri, Pomponius libro nono decimo ad Sabinum ** probat,
$. 5. Ideo ea quoque arbor effe videtur, cuius radices defi-
nent.!? viuere, quamuis adhuc terra contineatur: quam fen-

tentiam Labéo quoque probat. $. 6. Labeo etiam eam arbo- -

rem reCte dici putat, quae fübuería a ?? radicibus, etiam
nunc reponi poteft : aut quae ?* ita translata eft, vt poni ?^*
poffit. 'S. 7. Stirpes oleae arbores ?? effe magis eft ^* , fiue

iam egerunt ?? radices, fiue nondum. $. 8. Omnium igitur

harum arborum, quas enumerauimus, nomine agi poterit.
IV. Garvs libro ad legem duodecim .tabularum.
CenTE non dubitatur, fi adhuc adeo tenerum fit, vt herbae
loco ^* fit, non debere arboris numero haberi. . 2
V. Pavrvs libro IX. ad Sabinum. CaxnEnk eft,
non folum füccidere, fed etiam ferire caedendi caufa. Cin-
gere ?* eft deglabrare: fubfecare ^9 eft fubfecuiffe ??:. non
enim poterat caecidiffe intelligi, qui ferra fecuiffet. - S. r.
Eius 39 actionis eadem caufa eft, quae eft legis Aquiliae.
$. 2. Is, cuius vfusfruftus eft in fundo, hanc actionem non

habet. $. 3. Qui autem fundum vetligalem habet, hanc
aCionem habet: ficut aquae pluuiae arcendae a&tionem, et fi-
nium regundorum. n : | '

Vi. PowroNwrvs ?* libro XX. ad Sabinum. S: plu-
res eandem arborem furtim caeciderint, cum fingulis in foli-
dum agetur. $. r. Atífi eadem arborplurium fuerit, vniuet-
fis dumtaxat vna et femel poena praeftabitur. $. 2. Si arbor

.in vicini fundum radices porrexit ??, recidere eas vicino non

licebit: agere autém licebit, non effeeius ?? , ficuti tignum,
aut protectum, inmiffum habere. ^ Si radicibus vicini arbor
aletur, tamen eius eft, incuius fundo origo eius fuerit. x
VII. Vrrriamwvs libro XXXVIIL ad Edictum. . Fv n-
TIM caefae arbores videntur, quae ignorante domino, ce-
landiqueeius caufacaeduntur. $. r. Nec elf'e hanc furti actio-
nem Íícribit Pedius: cum.et fine furto fieri poffit, vt quis

arbores furtim caedat. $. 2. Siquisradicitus arborem euelle-

rit ?*, vel exftirpauerit, hac aCtione non tenetur: neque
enim vel caedit, vel fuccidit, vel fübfecuit. .Aquilia tamen

tenetur, quaíi ruperit. $. 3. Etiam ?* fi non tota arbor cae-

fa fit, re&te tamen agetur, quafi caefa ?5. $. 4. Siue autem
quis fuis manibus, fiue dum imperat feruo arbores. cingi,
fubfecari ?*, caedi, hac a€tione tenetur.
bero imperet. $. 5. Quod Íi feruo füo non praeceperit do-

minus, fed ipfe fua voluntate id admiferit, Sabinus ait com-

petere noxale ??, vt in ceteris maleficiis: quae fententia vera

pe ob fequens: falifli & *. Immo librarius poftquam fcripferat: falic, fe-
ipfum additis: eto, correxiffe videtur, deletionem literae t corre&ori relin-
quens, Rehd. falidfo. GE z. 14 Hal. faligineas. G E B. 15. Gothofr. in
nota: //. egerint. al. coierint. Prius habet Hal. et Chriftin. S. Cruc. I. II.
vt et Rehd. Sed Barb. et Bynkersh. vt eft Flor. GEsE. — 16 Hal. feribit. — 17
Ap. Hal. id efl, abfunt. GEs, . 18 Hal decimo mono ex Sabino. GEB.
19 Rehd. defimunt. GER. 20 Hal. fubuería vadicitus etiam mumc. G EB.
21 Ap. Hal. 44ae, abeft. Vulg. atque , loco: aut quae. BR. Rehd. vt Vulg.
GEEB. 22 Vulg. reponi. BR. Etiam Rehd. GER. 23 Vulg. ffirpem oleae ar-
borem. B R. Rehd. flirpes oleae arborem. GE B. 24 Hal.magis placet. GEE, — 25
Hal. egerint. Vulg.egerit.B R. Rehd. vtFlor. GEz. — 26 Bafil. v váges £orávuc.
BR. 27 Confer Bynkersh. IV. Obf. 2:1.B R. 28 Hal. fecare. GEB. — 29 Sic
-Barb. Chriftia. S, Cruc. II. Magl. Treuit.. At Bynkersh. fubfecave id eft ferra. fe-

tniffe. Cum iftis facitRehd. GEB. 30 Vulg. Hwius. BR. — 31 Hal. CAIVS. -

Vulg. PAVLVS. B. Rehd. vt Vulg. GEE. 32 Hal. et Rehd. porrexe-
rit. GEB. . 33 Gothofr. in nota: Ita in Pande&is Florentinis prot ei ius.
Sed et Taur. eIus. et dudum Hal. ei ius. Vtet Rehd. GER. — 34 Gothofr.
in nota: enulferit. vu/g. Hal. Ego malim: enelleret. &R. Rehd. vt Flor. eft.
GERB. 35 Hal. et Vulg. Et fi. BR. Etiam Rehd. GER. — 36 Hal. addit:
ea. GEB. 37 Hal. fecari. GE B. — 38 Hal. ef?, loco: et. Rehd. Idem eft
e, GEB. — 39 Gothofr. in nota: noxalem. vslg. Hal. Rehd. vt ifti. GE s.

40.

Idem et ?? fili-

"!
fi
for
n

n
f
Á
cgedlf
ficie
rom
u j

dont

ul

at
at
fua
fin é

arbo!
yi dl
grui
(ow]

vendid

m

]

Yl
et
qtuni
te fot
qui:

dll, s
XNI
BOXA
FECIS
$ERY
Cv

ip Mi
Vr G
GEB
d adfcr'ul
Erit Tl
. hic h,
.61, n
gt
-&ta t

|
Hul, ant
NCI,
huo: u
rl
€[t dite
!t j fi]
6p
Chriftn
C vocul
il & Y

lg R

As
267 Don
"
1 tf«

10mo t
QIr n
n
urtitte
L
m eoele
: ne
ia tapel
i arborte

gt 0
at t
d

yl
g b
. TA
Cä-(;"u" ;
L. lr
A

s n n
P RUE
zii',tv "

— hic Flor. Hal. ceciderit. GE B.

DIGESTORVM LIB. XLVIL: TIT. VIL VIII.

eft. $. 6. Haec actio, etiam. fi poenalis fit, perpetua eft;
fed aduerfus heredem non datur: heredi, ceterisque fuccef-
Íoribus dabitur. $. 7. Condemnatio autem eins duplum con-

tinet | :
" VIIL. PAy r.vslibro XXXIX. ad Edi&um. FAcrzw-
DA aeftimatione ^?, quanti domini interfit non laedi: ipfa-
rumque ** arborum pretium deduci oportet, et eius, quod
fupereft, fieri aeftimationem, . $. r. ^^ Furtim arborem ^?
caedit , qui clam caedit. $. 2. Igitur ficeciderit **, et lucri
faciendi cauía contreCtauerit, etiam furti tenebitur *? ligno-
rum caufa, et condiCtione, et ad exhibendum. $. 3. Qui
per vim fciente domino caedit^?, non inciditin hanc a&tionem.

IX. GAr1vs libro XHI. adEdiCtum prouinciale, S1 co-

lonus fit, qui caeciderit ^" arbores, etiam ex locato cum eo
agi poteft, plane vna aCctione contentus eífe debet actor. s
—. X Ivrnriawvs ^? libro IIL. ex Minicio. Sx gemina
arbor eífet ^?, et fupra terram iunCtura eius emineret, vna
arbor videtur effe 5?: fed fi id, qua iungeretur ?* , non ex-

ftaret 5?, totidem arbores fant, quot fpecies earum fuprater- |

ram effent, : |
|owXL Pavrvs libro XXIL. ad. Edi&um. Sxp fi de

arboribus caefis ex ?? lege Aquilia actum fit, interdicto, quod

vi aut clam, reddito abfoluetur, fi fatis prima condemnatione
grauauerit reum :. manente nihilo minus aCtione ex lege duo-
decim tabularum. — ! —, v as D
.. XIl. IavorgNvslibro XV. ex Caffio. Qvr agrum

IT MHLS .

.. VI BONORVM RAPTORVM, ET DE

TVRBA * UE
"Pavrvs libro vicenfimo * fecundo* ad Edictum. -

K« w v rem rapuit, et fürti nec manifefti tenetur in duplum,
et vi bonorum raptorum in quadruplum: fed fi ante
aCtum fit vi bonorum raptorum, deneganda eft furti ^: fi an-
te furti aCctum eft, .non eft illa deneganda: vt tamen * id,
quod amplius in ea eit, confequatur.
IL VnPrrAwNvs libo LVI.ad Edictum. PRAETOR

ait, SI CVI DOLO MALO, HOMINIBVS COACTIS DA-

MNI QVID FACTVM ESSE DICETVR, SIVE CVIVS
BONA RAPTA ESSE DICENTVR, IN EVM, QVI ID
KECISSE DICETVR *, IVDICIVM DABO. lTEM SI
SERVVS FECISSE DICETVR, IN DOMINVM IVDI-
CIVM NOXALE DABO. $. I. Hoc Edicto contra ea, quae

| ;J,o Rehd. effimatio eff. Gzh, - 41 Hal, et Vulg. zpfarum quoque. B. Rehd.

vtflor.GER. 42 Hal. hic nouam legem facit, fub infcriptionez V'Ipianas.
GEB. . 43 Hal. et Vulg. arbores, B R. Etiam Rehd.. GE B. 44 Flor. a
eit adícripta, Bm. Hal ceciderit. GEB. — 45 Vulg. inferit: i, BR. —— 46
Erat Flor. cedit, fed literam 4 adfcriptam re&e affumpfit Taur. BR. ^ 47 la
48 Vulg. VLPIANVS, £n. . 49 Hal.
51 Hal. cui iwn-

fit,et mox: emiueat. — 50 In Rehd. effe, abeft. GE v.
52, Hal. ex-

geretur. Vulg. quod adiumgoretur. BR, — Rehd, vt Vulg. GEE.
fiet, etin fine periodi, fuut. 53 Vulgo: ex, abeít, GEB. . ;
1 In Rehd. ET DE TVRBA, abífunt. GE P. — 2 Vulg. addit: ac£io.
lial autem praefigit: Sed 7 fi. B. Rehd. vt Vulg. GER. — 3 Hal. et Vulg.
iautum, loco: tamen. BR. Etiam Rehd. GEB. . 4 Hal fiwe cuius vapta
bona: ei intra anuum , quo primum de ea ve experiundi poteflas fuevit, in. qua-
dvuplum , poff anntim im. fiplum. indicium dabo. Rehd. fiue caius bona vapta
effe dicentur , eidem vi bonorum. vaptorum intva auumn m quadruplum , poft. an-
s in fünplnn iudicium dabo. GEP. 5 Vide Noodt. IT. Probab. $. m,jin.
GER. . 6 Halet Vulg. debere, quod malumus, nec aliter MSS. BR. Barb.
Chrifin. S. Cruc. L. II. Bynkersh. vt et Rehd, GEz. — 7 Nefcio tamen, qui
hac vocula: vi, hic carere poffimus, et varia hic vitia fuperfunt. BR. - 8
Hl et Vulg. rapuit. ER, Etiam Rehd. GEB. —— 9 Vulg. inferit: i. BR.
BüamRehd. GEEF. — 10 Gothofi, in nota; «oégit. zwlg. collegit, Hal. GER.

IOI3

vi committuntur, confuluit Praetot: nam 5 fi quis fe vim
paffüm docere poflit, publico iudicio de vi poteft experiri,
neque debet * publico iudicio priuata a&tione praeiudicari,
quidam putant, Sed vtilius vifum eft, quamuis praeiudicium
legi luliae de *vi * priuata fiat, nihilo minus tamen non effe

denegandam ationem eligentibus prinatam perfecutionem.

$. 2. Dolo antem malo facere poteft, quod Edictum ait, non
tantun 1s, qui rapit *, fed et ? qui praecedente confilio, ad
hoc ipfüm homines colligit *?armatos, vt damnum det, bo-
naue rapiat. $. 3. Siue ** igitur ipfe quis cogat homines,
fiue ab alio coatis vtitur *^ ad rapiendum, dolo malo facere
videtur. $. 4. Homines coaétos accipere debemus ad hoc
coaä].:os, vt damnum daretur. $. 5. Neque additur, quales
homines: qualescumque, *? fiue liberos **, fiue feruos.
$. 6. Sed et fi vnus homo coactus fit, adhuc dicemus homi-

. nes coactos ^?, . &. 7. Item fi proponas folum damnum de-

diffe, non puto deticere verba *5 : haec ** enim, quod ait, ro-
MINIBVS COACTIS, vt fiue folus vim fecerit, fiue etiam
hominibus coaCtis, fic accipere debemus, etiam hominibus
coaCtis, !9 yel armatis, vel inermibus, hoc Edicto teneatur.

. $..8. Doli mali mentio hic, et vim in fe habet: nam qui vim

facit ^?, dolo malo fecit ?^?: non tamen qui dolo malo fecit

i. vtiqlge et.vi ^^ facit: ?? ita dolus habet in fe, et vim:
etfine vi, fi quid callide admiffum eft, aeque contipnebitur

^5. .$..9. DAMwNz ?*, Praetor inquit. Omnia ergo ?5 da--

| mna continet ?? et clandeftina ??,. Sed non puto clandeftina.
vendidit, nihilo minus furtim arborum caefarum agere poteft. eac
a ! | EY i ! definiet, fi quid ?? folus admiferit 3? quis, non vi, noncon-

2?, fed ea quae violentia ?? permixta ** funt: etiam quis re&te

tineri hoce Edicto: et fi quid ?^ hominibus coa(tis, etiam fi-
fine vi,: dummodo dolo fit admiffüum , ad hoc Edictum fpe-
Care. $. 1o. Ceterum neque furti aCtio, neque legis Aqui-
liae, contributae fünt in hoc Edicto: licetinterdum commu-
nes fint cum hoc Edicto: nam Iulianus fcribit, eum qui vi ra-
pit ??, furem effe improbiorem ?* : et fi quid damni coaétis.
hominibus dederit, vtique etiam Aquilia poterit teneri 5*.
$. 1. VE&L cvivVS BONA RAPTA ESSE DICVNTVR ?5,

Quod ait Praetor BoNA RAPTA, fic accipiemus, etiamfi vna
.res ex bonis rapta fit. $. 12. Si quis non homines ipfe co&-
gerit, fed inter coactos ipfe fuerit, et quid aut rapuerit,

aut damni dederit: hac actione tenetur, Sed vtrum hoc fo-
lum contineat Edictum, quod dolo. malo hominibus a reo
coaCtis. damnum datum fit, vel raptum: an vero quod do-
lo. malo rei raptum, vel damnum datum fit, licet ab alio.

homines fint coa&ti, quaeritur? Et melius effe dicitur ??,

etiam hoc contineri , vt omnia haec *? contineantur **, et
quod ex coaCtis ab alio damnum datum fit: vt et ^^ is qui
g CO-

I1 Taur. SEue. GE B. 12, Hal. et Vulg, otatur. Bb R. Rehd. vt Flor. GER.
13 Hal inferit? igitur. GE B. — 14 Taur. liVeros. GEB. — 15 Kal. et Vulg.
addunt: effe. BR. Etiam Rehd. GEB. — 16 Vulg.addit: ediii. BR. — 17 Go-
thofr. in nota: hocetiam. vu/g. Hal. Sed Hal. habet, boc enim, vt etRehd.
GEEB. etTaur. in margine, — 18 Hal,et Vulg. boc enim quod ait bomiuibus coa-

! dis: fic accipere debemus vt fiue folus fiue etiau]. bominibus coachis vel etc. BR.

Sed Hal. hàbet : fiue folus vim fecerit. Et ita quoque Rehd. peromnia, nifi quod.
habeat: vim fecit. GEB. — 19 Rehd. fecit. GEE. — 20 Hal. et Vulg. ?acit.

BR. 21 Rehd. fecit. GEB. 22, Hal. et Vulg. vim. & R. Rehd. vt Flor.

^GEB. 23 Hal. et Vulg. praefigunt: et. BR. Eriam Rehd. GE s. 24

'Taur. contineVitur. GEB. — 25 Vulg. addit: quid. BR. — 26 In Rehd. ergo,
abeft. GEB. 27 Vulg. continentur. B R. .28 Interrogationis fignum hic
apponendum effe videtur. BR. — 29 Vulg. addit: contimeri, BR. Etiam Rehd.
GEB, 30 Vulg. violentiae. BR. 31 Hal. permifla, vt et alias. GE£.
32, Vulg. inferit : dolo iülo.BR. 33 Hal.etVulg. adinifit. £ R. Etiam Rehd.
GER, 34. Hal. et fi quidem. GER. 25 kal. qui vapuit vi. Rehd, 2u£
vi rapuit. GEB. 36 Taur. zmproViorem. GEB. 37 Hal. poffe teneri-
GEB. 38 Vulg. diceutur. Ap. Hal. ifta oinnia; Vl cuius bona vapta effe
dicentur, abfunt. BR, Rehd, vt Vulg. GEB. 39 Hal. coatcti ? quare me-

lius dicéetur. Rehd. queritur. et melius effe dicetuv. GEB. — 40 Hal. bic, GE R.
41 Haec verba gloffema exifümat Van de Water IIl Qhf. 4. GEB. — 42 a
Dáddddd a Rn

Rebd.

1014

co&git, et fi ^? qui coa&tus eft, contineri videatur. $. 13.
In hacactione intra annum vtilem verum pretium rei quadru-
platur ^*, non etiam quod intereft. $. 14. Haec aCtio etiam
familiae nomine competit: non impofita neceffitate oftendendi
qui fünt ex familia hominesqui rapuerunt , vel etiam damnum
dederunt. Familiae autem 'appellatio feruos continet, hoc
eft, eos qui in minifterio funt, etiam fi 44;5 liberi effe propo-
nantur, vel ^5 alieni bona fide nobis feruientes. $. 15. Hac
actione non puto poffe a&torem fingulorum feruorum nomine
agere aduerfüs dominum eorum: quia fufficit dominum femel
quadruplum offerre. . E . ) &
totius familiae, fed eorum tantum, vel eius qui dolo f;e;
cifle comperietur, fieri debet. $. 17. Haec actio vulgo '
tibi^? goNoRVM RAPTORVM dicitur. $. 18. Hac actio-
neis demum tenetur, qui dolum malum adhibuit. $1 quis
igitur fuam rem rapuit, vi quidem bonorum raptorum non te-
pebitur, fed aliter multabitur 59. 'Sed et fi quis fugitiuum
füum ** quem ?? bona fide aliquis ?? poffidebat, rapuit ?*,
aeque hac aCione non tenebitur: qua ?5 rem fuam aufert.
Quid ergo fi fibi obligatam 59? Debebit teneri. $. rg. Vi

bonorum raptorum a&io ?? in impuberem , qui doli mali ca- | Q : | | tul .
rapuerit, et cum libero agatur, etiam fi cum domino expe-

pax non eft, non dabitur: nifi feruus ipfius, vel familia eius
admififfe proponantur 55 :et ferui, et familiae nomine, noxali
59 yi bonorum raptorum aCtione tenetur 99, $. 20. Si pu-
blicanus pecus meum abduxerit , dum putat contra legem ve-
&igalis aliquid. a me factum, quamuis errauerit, agi tamen
cum eo vi bonorum * raptorum non poffe, Labeo ait: fane
92 dolo caret: fi tamen ideo inclufit ?? , :
vt fame periret: etiam vtili lege Aquilia $5, : $. 21. Si per
vim abductum pecus incluferit quis, vtique vi bonorum ra-
ptorum conueniri poterit $9. $:.22. In hac aCtione non vti-
que fpectamüs rem in bonis actoris effe, ?? fiue in bonisfit,
Í[iue non fit: fi tamen ex bonis 99 fit, locum haec actio ha-
bebit. Quare fiue commodata res fit 5?, fiue locata, fiue
etiam pignerata proponatur, fiue depofita apad me, fic "? vt
interfit mea éam non auferri, fiue bonatfide a me poffideatur,
fiue vfumfruttum in ea habeam, vel quod ** aliud ius, vtin-

terüt mea *^ non rapi, dicendum eft competere mihi hanc

aCüonem, vt non dominium accipiamus *?, fed illud folutmi
7^ ex bonis meis, hoc eft, ex fübftantia mea res ablata effe
proponatur. $. 23. Et generaliter dicendum eft, ex quibus
caulis furti mihi aCtio competit in re clam facta 7*, ex his-
dem * caufis habere me hanc ** acCtionem. Dicet aliquis,
atquin *5 ob rem depofitam furti actionem non habemus.
Sed ideo addidi *?, fi interfit noftra non effe raptam: namet

Rehd, et, abeít. GEB. .^ 43 Gothofr. in nota: et is qui. Hl Sed ita
et ipfe Taur. habet in margine. [ta quoque Rehd. At Hal. hunc integrum
locum ita exhibet: et quod ex coatlis ab aliquo damnum datum fit, in id et is,
qui coP&git, et is, qui coa&ius efl , teueri videatur. GEB. .. 44 Vulg. quadru-
plabitur. B . 45 Hal. et fi. 46 Vulg. inferit: ferui. GE B. . 47 Hal.
dolof GEB. . 48 'Yaur. nOlgo. GEB. 9. Gothofr. in nota: vulgo vi bo-
norum. vulg. Hal. lta quoque MSS. omnia. Et forte in libro, ex quo codex
Florentinus eít defcriptus, fuit: de Bj, indeque natum illud: tibi. BR. MSS.
funt Barb. Chriftin. S. Cruc. . II. Bynkersh. quibus adde Rehd, G E s. 50
Taur. multaVitur. GER. 51 Hal. feruum , loco: fumm. GEB. — $2 Hal.
inferit: quis, omiffo fequenti: aliquis. GEB.
quif. BR. 54 Vulg. rapuerit. BR.
vulz. Hal . GEBS. ^ 56 Hal et Vulg. addunt: rapuit. BR. . Etiam Rehd.
GER. 57 Male editi legunt et interpungunt : debebit tenéri vi bouorum va-
ptormm achione. In impuberem. BR. Yta habet et Hal. et. Rehd. G z. 58
Hal. et Vulg. proponatur. Vulg. pergit: fed et. BR. — Etiam Rehd. propo-
natur. G E B.
ita habet. Hal. vt eft Flor. ng.. Rehd. »xali et vi. GE B.
tenebitur. BR.. Etiam Rehd. GER. 61 Taur. Vouorum. GEB. — 62 Go-
thofr. in nota: fi dolo caret. Hal. Nempe Hial. inferit: faue fi dolo caret , et
ita quoque Vulg. BR. " Etiam Rehd. GEsg. . 65 Hal. et Vulg. zncluferit, B R.
Rehd. vt Flor. GE2B.— 64 Hal. pafceretur. GEB.. 65 Hel teneri. Vulg.

55. Gothofr. in nota: quia rem fuam.

60 Hal. et Vulg.

$. 16. Ex hacattione noxae deditio non.

. dicari poffunt.
.ribus dabitur, -
.rés non dabitur: quia poenalis actio in eos non datur. n
tamienin id quod ** locupletiores faCtifunt, dari debeat, vie

ne pafcatur ?*, et|

SIMPLVM IVDICIVM DABO,

53 Vulg. aliu$, loco: ali-

59 Gothofr. in nota : noxali iudicio et vi- Ha/. immo Vulg.

: ta. Vulg. praemittit. B R.
.95 Hal. at vrixam, duorum. GER. — 96 Hal. et Vulg, folgm. & R. Etiam

DIGESTORVM LIB. XLVIL TIT. VIIL

furti actionem habeo. . $. 24. Si in re depofita culpam quo.
que repromifi, vel pretium depofitionis non quafi mercedem
accepi, vtilius dicendum eft, etfi ceffet actio furti ob rem de-
pofitam, effe tamen vi bonorum raptorum aCtionem, quianon
minima differentia eft inter eum qui clam facit *?, et eum
qui rapit: cum ille celet fuum delictum, hic publicet, et cri«
men etiam publicum admittat. Si quis igitur interelffe fua vel
modice docebit, debet habere vi bonorum raptorumactionem.

s

$. 25. Sifugitiuus meus quasdam res, inftruendi fui caufa, -
emerit, eaeque ?* raptae fint, quia in bonis meis hae funt -

res, poffum ?^ de his vi bonorum raptorum attione ?* agere,
$. 26. Rerum raptarum nomine, etiam furti, vel damni in-
iuriae, vel condiCtione agi poteft, vel certe fingulae res vin-

Aduerfüs heredes autem vel ceteros fucceffo-

deamus? Etego puto ideo Praetorem non effe pollicitum in
heredes in id quod ad eos peruenit,
condictionem.

TL Pavrvs libo LIV. ad Edittum. - S1 feruus **

$. 27. Haec actio heredi ceterisque fucceffo-

quia putauit füfficere -

riundi poteftas fuit, non retcte cum manumiffo poft annum -

apetur: quia cum quocumque experiundi poteftas fuerit, ex-

cluditur actor ??: *et* fi cum domino intra annum actum .
fit, deinde cum manumiffo agatur, reiiudicatae exceptionem

nocere Labeo ait. .

IV. ** Vrnpreramwvslibro LVI. ad Edictum. "PRAE-:-, :

TORa3it **, cvrivs DOLO MALO IN TVRBA DAMNVM
QviD *? FACTVM ESSE DICETVR: IN EVM IN AN-
NO, QVO PRIMVM DE EA RE EXPERIVNDI POT-
ESTAS FVERIT, IN DVPLVM, POST ANNVM, IN
$. 1. Hoc Edictum.de eo
damno proponitur, quod quis in turba dedit, $. 2. Turbam

autem appellatam Labeo ait ex genere tumultus: idque ver- .

bum ex Graeco traCtum , co roU Jopuffs?y 99,

$. 3. Tur-

bam autem ex quo numero admittimus ?. Si duo rixam com«-

miferint, vtique: non acciplemus in turba id fa&tum: quia
duo turba non proprie dicentur ?*. Enimuero fi plures

fuérunt ?^?, decem ??, aut quindecim homines, turba dice-

tur. Quid ergo fi tres, aut quattuor? turba vtique non erit,
Et rectifüme Labeo inter turbam et rixam multum intereffe

ait: namque turbam, multitudinis hominum effe turbationem.
. 9* et coetum: rixam, etiam ?5 duorum.

$. 4. Hoc autem
Edicto tenetur non folus ?? qui damnum *in* turba dedit,

temetür. BR..— Rehd. vt Flor. GER. — 66 Rehd. comuenietur. GEB... 67
Hal. praefigit; et. Vulg. fed. B R. Rehd. vt Vulg. GER.
bonistamen fit. GEB. . 69 Ap. Hal. fit,'abeft. GER. — 7o Ap. Hal. fic,
abeft. GE £. 71 In Rehd. quod, abeft. GER. 72 Rehd. inferit: eam.
GERB. 73 Rehd. accipiam. G E B.
Rehd. n vem clam faclam. GEB. — 76.Kal. iisdem. Rehd. vt Flor. GEB. — 77
Vulg. iflem. BR. Etiam Rehd. GEB. — 78 Yaur. aDquim. GEE. — 9 Rehd.
A4did.GER. $0 Rehd. fecit, et mox: rapuerit. GE&B. — 81 Hal. et Vulg.

, baeque. B R. Rehd. beeque et mox: hee,id eft, eaeque, et:eae. GEB. — 82 Hal.

et Vulg. u bonis meis bae fumt, vefponfum efl, de bis.BR. Tta et Rehd. GEB.
83 Hal omiffo: aciowe, inferit: poffe 1e. Vulg. idem facit, retenta tamen
ifta voce, BR. Rehd. vt Vulg. GEB. — 84 Hal.et Vulg. q40. BR. Rehd. vt
Flor. GEB. | 85 Vulg. inferit: quid. BR. Rehd. quidem. GEB. . 86 Vulg.

a4dio.BR. ^. 87 Ante hanc legem in Rehd. legitur rubricae pars fupra omilla:

de turba. GEB. . 88 Flor. 7) ait, poftsa repofitum. BR. — $9 Hal. et Vulg.
quod,BR. Rehd. vt Flor. GEB. — go Id eft: a tumultuando. Vide Opufc.

. de Latin. Vét. ICtorum p. 267. Wal. habet: ex . Graeco tractum. róg s. B R.

-Et hoc in graecis latine verfis. interpretatur: turba. GEB. — 9I Kehd. dicim-
tmr. GEB. . Eüam Hal. — 92 Hal. perplares fuerint. 93 Hal. addit: ps-
94. Vulg. perturbationem. BR. Etiam Kehd. G E B.

Rehd.

68 Hal fit, ex -

74 Hal. inferit: vt. Rehd. fi. GEB. 75

a

fit
ii
a
tni)
o, &
norün
&
H
qu
&
jttrà
elid
celh
fret,
yal
yt
v
tuni
iuria«
(olo-
fnnot
Prefn
füeedl
ljcen

yd

(

Mi
ittnn
(;
1 Àj
N
tG
v o
Wfeit:
if y
li.
litera |
Ef&t h
« E

i Vulg

ii'&m
LQN
E
Dd
Qp .
p
d
[
Eï ]
$Y
ld
N
aE
Eïit, Y
ium d
Lftere

Q 5
? q
Dmom

m

at0nag

m
n
IX av
Lt
TU
ts
Ti
u
$ lt
m COl
r quà
, pure
p d
n n
irer
o
p um
u

"
j rïfa "
M
TMMT
i. T
n
Ü Wi

-DIGESTORVM .LIB- XLVIL; TI£.. VIIL::IX.

fed et ?* is qui dolo tnalo fecerit, vt in turba damni quid da- |

retur: fiue illo venerit, fiue non fuerit praefens: dolus enim
malus etiam abfentis effe poteit. $. 5. Hoc Edicto dicendum
eít etiam eum teneri, qui venit, et in turba fuit auctor da-
mnidandi: fi tamen et ipfe inter turbam fuit ??, cum damnum
daretur , et dolo malo fuit: nam et huius dolo malo in turba
damni quid fa&tum effe, negari non poteft, $. 6. Si quis ad-
uentu fuo turbam concitauit ??, vel contraxit, vel clamore,
vel fato aliquo, vel dum *?? criminatur aliquem, vel dum *
mifericordiam prouocat: fi dolo malo eius damnum datum fit,
etiam. fi non habuit confilium turbae 'cogendae, tenetur.
Verüfn eft enim dolo malo eius in turba damni quid datum:
neque enim exigit Praetor, vt ab ipfo fit turba conuocata,
fed hoc, vt dolo ^alicuius in turba damnum datum fit, Erit-
que liaec.differentia inter hoc Ediéctum et fuperius, quod ibi
de eo damno Praetor loquitur, quod dolo malo ?*- hominibus

«coa&tis datum eft, vel raptüm etiam non. coactis hominibus.

At hic:de eo damno quod dolo malo in turba. datum eft, - et-
iam fi.non ipfe turbam coégit, fed ad clamorem eius, vel di-
&a vel mifericordiam ^ turba contracta eft, vel. fi 5 alius con-
traxit, .vel.9 ipfe ex turba fuit. $. 7. ldcirco illud quidem
Edictum, propter atrocitatem faCti, quadrupli poenam. com-
minatur, at hoc, dupli.. $. 8. Sed: et hoc, 'et illud, intra
annum tribuit experiundi facultatem: poft annum in fimplum
competit. $. 9. Loquitur autem hoc Edictum de damno. da-

to, et de amifío: de raptó non: fed fuperiori Edicto, vi bo-

norum raptorum agi poterit. .$. ro. Amiífa autem dicuntur
ei, quàe.corrupta alicui relinquuntur, fciffa forte , vel fracta.
$. rr. Haec autem actio in factum eft, et datur in duplum
quanti.ea res erit: * quod ad pretium verum rei ? refertur,
et praefentis temporis fit ? aeftimatio, et femper in duplum
intra annum eft. $. 12. Docereque actor in turba damnum

effe datum debet: ceterum íi alibi datum fit quam in. turba,

ceffabit haecactio. $. 13. Si, cum feruum meum Titius pul-
faret, turba fuerit colleCta, isque feruus in ea turba aliquid
perdiderit: cum eo qui pulfabat, agere poffum, quippe cum
in turba dolo malo damnum datumíit, fic tamen, fi, vt da-
mnum daret, ideo coeperat caedere: ceterum fi alia caufa
verberandi !9 fuit 1*, ceffat aCtio. $. r4. Sed et fi quis ipfe
turbam' conuocaffet, vt turba coram feruum verberaret, in-
juriae faciendae cauía, non damni dandi confilio , locum habet
Edictum: verum eft enim, eum qui per iniuriam verberat,
dolo *?^ facere: *? eum qui caufam praebuit damni dandi, da-
mnum dediffe, $. 15. In feruum autem ?^, etin familiam ! ?,
Praetor dat aCtionem. $. 16. Quae de heredibus ceterisque
fuccefforibus in vi bonorum raptorum aCtione * diximus, et
hic eruntrepetita. ^ ^ —— s A n
- V. Garvs libro XXL ad Edictum prouincialee Now
prodeft ei qui vi rapuit, ad euitandam poenam, fi ante iudi-
cium reftituat rem quam rapuit. | |

Rehd, GE 5. 97 Hal. etiam , et mox: fecit. 98 Vulg. fuerit, et mox
iterum, BR. Rehd. priore loco habet: zntra turbam fuerit. GEB. . 99 Taur.
concita Bit. GE.B, Hal. concitauerit , vel contraxerit. — 100 Hal. dum vel. G E B.
X Ap. Hal. dum , abeít. GEBR. — 2, Hal. et Rehd. inferunt: salo. GE B. 3
Vulg. per dolum malinn. BR. 4 Hal. vel dicla mifericordia. G EB. — 5 In
Rehd. fi, abeft. GE&, 6 Hal. et, loco: vel. GEB. 7 Kehd. praefigit:
et. GEB. 8 In Rehd. re;, abeft. GE z. — 9 Rehd. fit. GE2. — 10 Taur.
verVerandi, et in fequenti $. ver Veraret. GEB. .. 11 Hal.fgerit. — 12 Rehd.
inferit: malo. GEP. —— 13 Hal.et Vulg. et eswm. Et Flor. quoque eft fupple-
tum. BR, Íta et Rehd. GE&. . 14 Gothofr. in nota: in feruum etiam. Ha-
loand. GE B. 15 Rehd. addit: 44044e. GE B. 16 Rehd. a&ionem. Sed
litera. vltima lineola transuería fabtiliffime du&a videtur deleta. G E B. 17
Erat Flor. erptumue, et fortaíle legendum erat: ereptumue. BR. — 18 Hal. et
Vulg, in poteflatem. BR. Rehd. vt Flor. GER. 19 Hal. et Vulg. perueniat ,

. et Flor. a adícripta. BR. — Etiam Rehd. peraeniat. GEB. |
1 Ap. Hal et Vulg. in, abeft. ER. In Rehd. adeft. GER.
et Vulg. inferunt: moxale. g R, Etiam Kehd. GE.

2, Hal.

Tinibus iftis praepofuit 5.

. 3 Hal. et Vulg. ad--

IO1j

.. VL VegNvrLEIVSlibro XVIT. Stipulationum. Qvop
vi poffeffüm raptumue ^* fit, antequam in poteftate ** domi-
ni heredisue eius peruenit *?, vfucapi lex vetat.

sTIT OIX.
DE INCENDIO, RVINA, NAVFRAGIO,

JoRATE, NAVE EXPVGNATA,

VriPiANvs libro LVI. ad Edictum.

PRAETOR aàit, IN EVM QVI EX INCENDIO, RVINA,
,NAVFRAGIO, RATE, NAVE EXPVGNATA, QVID
RAPVISSE, RECEPISSE DOLO MALO, DAMNIVE
QVID IN HIS REBVS DEDISSE DICETVR: IN QVA-
DRVPLVM IN ANNO, QVO PRIMVM DE EA RE EX-
PERIVNDI POTESTAS FVERIT: POST ANNVM, IN
SIMPLVM IVDICIVM DABO: ITEM IN SERVVM, ET
IN . FAMILIAM ?^1vD1CIVM DABO. . S. 1. Huius Edi-
Ci vtilitas euidens ?, et iuftiflima feueritas eft *: fi quidem
publice intereft, nihil rapi ex huiusmodi cafibus. Et quam-
quam fint de his facinoribus etiam criminum executiones, at-
tamen recte Praetor fecit, qui forenfes quoque actiones cri-
$. 2. Ex 1NcENDiIO quemad-
modum accipimus? vtrum ex ipfo igne, an vero ex eo loco,
vbi incendium fit ?? et melius fic accipietur, propter incen-
dium, hoc eft, propter tumultum incendii, vel? trepidatio-
nem incendii rapit *: quemadmodum folemus dicere in bello
amiffum ? , quod propter caufam belli amittitur. Proinde fi
ex adiacentibus praediis, vbi incendium fiebat, raptum quid

fit, dicendum fit '*? Edicto locum effe: quia verum eft ex
incendio rapi. . $. 3. ltem ruinae appellatio refertur ad id **

tempus quo ruina fit: non tantum fi ex his quae ruerunt,
tulerit quis: fed etiam fi ex adiacentibus. $. 4. Si fufpicio
fuit incendii vel ruinae, ** incendium vel ruina non fuit *?:
videamus an hoc Edictum locum habeat?. et magis eft, ne ha-
beat: quia neque ex incendio, neque ex ruina quid. raptum
eft. $. 5. Item ait Praetory s1 QviD EX ** NAVFRAGIO:
hic illud quaeritur, vtrum Ífi quis eo tempore tulerit, quo
naufragium fit? an vero et *5 fialio tempote *^, hoc eft,
** poft naufragiumque **? . nam res ex '? naufragio etiam
hae ?? dicuntur, quae in litore poft naufragium iacent? Et
magis eft, vt de ^* eo tempore,
Il. GArvs libro XXI. ad Edictum prouinciale, ET

II. VrrraAwvs libro LVI. ad Edictum. Qv o nau-
fragium fit, vel factum eft, fi quis rapuerit: incidiffe in hoc
Edictum videatur. Qui autem rem in litore iacentem, poft-
ea quam ?? naufragium fa&um eft, abftulit ^*, in ea condi-
cione eft, vt magis fur fit, quam hoc Edicto teneatur: querä-

loco,

dunt: efj. pn, Etiam Rehd. GEzZ. 4 Ap. Hal. ef?, abeft. G. 5
Hal. et Vulg. propofait. BR. — Etiam Rehd.Grsz. — 6 Rehd.fit.GEB. 7
Hal. et Vulg. repetunt: propter. BR. Etiam Rehd. GEB. — $ Hal. vapz, a qua
le&ione non fum alienus. Vulg. vapuit. BR. Rehd. vt Vulg. GEB. — 9 Hal.
adiniffum , et mox: admittitnr. perperam. habent Bafil. zéAAveOumi, et, ZmoA-
Aóusvoy. B R. In Rehd. eít: ami[[um ,íed et: admittitur, loco: amittitur. GER.
10 Hal. quid fit: dicendwm, editbo. —— 11 Hal. ad illad tempus. 12, Hal.
praefigit: vt. Vulg. et. BR. Rehd. vt Flor. GEE. 13 Hal. et Vulg. fuerit.
BR. I4 Ap.Hal./fi quid ex , abfunt. G EB. I5 Hal etismm. 16 Vulg.
addit: tulerit. BR. 17 Vulg. praefigit: et. BR. 18 Hal. et Vulg. zaz-

fragium ?. mamque. BR, — In Rehd.eft: poff naufragium. que nam., adeoque re-

apfe adeít Florentina. Attamen z5 24e mam nonnemo fuperfcripfit , cum lineolas
transpofitionis indices, tum ipfum: wamque, quod KHaloandri le&io - eft, et
Vulgatae. Patet adeo illarum fons. GEB. — 19 Rehd.inferit: eo. GEB. — 20
Rehd. bee effe dicumtur. 21 Ap. Hal. et Vulg. de, abeft. PR. — Etiam ia
Rehd. GER. 22 Vulg. pofiquam. B R. 23 Vulg. faclum fit, abfiulerit.
.Ddddddd 3 VRM us B R.

YO16 DIGESTORVM LIB. XLVII /TIT. IX.

admodum is, qui, quod de vehiculo excidit ?^*, tulit: nec
rapere videtur, qui in litore ?* iacentem ?^ tollit, $. r.
DeindeaitPraetor, RATE, NAVI ^" EXPVGNATA. Ex-
pugnare videtur, qui in ipfo quafi proelio et pugna aduerfus
nauem et ratem, aliquid rapit ??: fiue expugnet, fiue prae-
donibus expugnantibus rapiat. . $. 2. Labeo fcribit, aequum
fuiffe, vt, fiue de domo, fiue in ?? villa expugnatis aliquid
rapiatur, huic Ediéto locus fit: nec ?? enim minus in mari,
. quam in villa, per latrunculos inquietamur ?*, vel infeftari
poffumus. $. 3. Non tantum autem qui rapuit, verum 1s
quoque qui recepit ?, ex caufis fupra fcriptis tenetur: quia
receptores ?? non minus delinquunt, quam adgreffores. Sed
enim ?* additum eftf, porLo MALO: quia non omnis qui re-
cipit ?5, ftatim etiam delinquit , fed. qui dolo malo recipit:
quid enim fi ignarus recipit? aut quid, fi ad ?^ hoc recipit

37, vt cuftodiret, faluaque faceret ei qui amiferat ?9 ? vti--

que non debet teneri. $. 4. Non folum autem ïqui rapuit,
fed et qui abftulit, vel amouit, vel damnum dedæt,x yel rece-
pit, hac aCtione tenetur. $. 5. Aliud effeautem rapi, aliud amo-
ueri, palam eft: fi quidem amoueri aliquid etiam fine vi pof-
fit, rapi autem fine vi non poteft. $. 6. Qui eieCta naue
quid rapuit, hoc Edi&to tenetur. Eiecta, hoc eft, quod Grae-
ci alunt 2£e/2pdo35 ??. $. 7. Quod ait Praetor de damno da-
to, ita demum locum habet, fi dolo * malo* damnum datum
fit: nam fi dolus malus abfit, ceffat Edictum. ^ Quemadmo-
dum ergo procedit quod Labeo fcribit, fi defendendi mei cau-
fa vicini aedificium' orto incendio diffipauerim , et meo no-
mine, et familiae, iudicium in me dandum? cum enim de-
fendendarum mearum aedium caufa fecerim , vtique dolo ca-

reo: puto igitur non effe verum quod Labeo fcribit, An ta-

men lege Aquilia agi cum hoc poffit? et non puto agendum:;

nec enim iniuria hoc fecit, qui fetueri voluit , cum alias non.

poffet: et ita Celfus fcribit, | $. 8. Senatusconfultum Claudia-
nis temporibus fattum eft, vt,Ífi quis ex naufragio clauos,

vel vnum ex his abftulerit, omnium rerum nomine teneatur.

(tem alio Senatusconfulto cauetur, eos quorum fraude aut

confilio naufragi füppreiffi per vim fuiffent, ne naui veliis *9-
periclitantibus opitulentur, legis Corneliae, - quae de ficariis

^data eft, poenis adficiendos. Eos autem , qui quid ex mifer-
rima naufragiorum ** fortuna rapuiffent, lucratiue fuiflent

dolo malo: in quantum Edicto Praetoris aCtio daretur, tan-

tum et fifco dare debere. : :
IV. PAvrvs libro LIV. ad Edictum. PEprvs, poffe
etiam dici ex naufragio rapere, qui, dum *? naufragium fiat,
in illa *? trepidatione rapiat. $. 1. Diuus ^* Antoninus de

.BR. Rehd. fa£um fit, abflulit. Gk5. 244 Hal. exciderit. 25 Hal. et
Vulg. hic inferunt: vem. B R. — 26 Repete: rem, ex antecedentibus, quam
fupplent etiam MSS. vel ante vocem: zacentem , vel poft eam. Barb. nihil fup-
plet, nec S. Ctuc. II. qui tamen initio habuit; m litorem iacentem. Chriftin.
1" litore vem iacentem, — "'andem $. Cruc. L zn litore iacentem vem. B R. Deeft
adeo exemplum oj rem, ante: iaceutem. quod fuppeditat Rehd. zm [itore
vem iaceutem. Bynkersh. habet vt Chriftin. Denique S. Cruc, II. poteft fubue-
niri more Taurell. n ljtaREm iacentem. GEB. 2/7 Hal.etVulg. naue. BR.. Et-
iam Rehd. GER. 28 Rehd, quid rapuit. GER. 29 Ap. Hal. zm, ab-
eft. Vulg. de, loco: im. BR. Rehd. aut im villa. GEB. .. 30 Hal. «ton, lo-
co: "ec. 31 Hal iwquietari. GEB. — 32, Erat Flor. recipit, quod feruari
poterat. Taur, ob antecedens ; rapuit, recepiffe videtur. BR. Rehd. recepit.
GEZ. 33 Hal. receptatores. GEB. — 34 Kehd. ei, loco: emim. GEB. 35
Hal. et Vulg. recepit. et mox iterum. 8R. Etiam Rehd. viroque in loco. GE &.
36 Hal. et Vulg. ob boc. BR, Rehd. vt Flor. GEn. 37 Hal. et Vulg. ve-
«epit. BR. Sed et ille et Rehd. hic et paulo ante. GEsR. — 38 Flor.eft: amif-
ferat. GEB. — 39 Gothofr. in nota: éoxeusieuévuc. . Hal.. Confer Bynkersh. VT.
Obf. 25. Hlal. fuum, ioxeiAauévas vertit: n vadum eieda ilifaque. GEB. — 40
Gothofr. in nota: A4J. ibi, 1Ita nempe Taur. ipfe in margine. Sed erat olim
Flor. velifipericlitantibus , ex: ifi , autem faQum: fib, vt adeo Taur. et id quod
in textu habet: ve] [5, et quod in margine addidit: i5;, ex ingenio fuo de-
promferit, et videtur in pofteriore fecutus Haloandrum, qui habet: me maui
ibiue periclitantibus. Mihi placet corre&tio , et agnofcunt , 3 fibi codices omnes,
quos infpeximus. — Vulg. habet: we maai fibiue periclitautibus. — dmmo Cod.

| Et ita q;xoqqe'l?lor. eft fa&ium. nm. Etita quoque debebat effe in Rehd. qui

his, qni praedam ex naufragio diripuiffent, ita refcripfit,
Quod de naufragiis nauis et ratis fcripfifti mihi, eo perti-
net, vt explores qua poena adficiendos eos putem, qui diri-

puiffe aliqua ex illo ^* probantur: etfacile, vt opinor, con-

ftitui poteft. Nam plurimum intereft, peritura collegerint,
an, quae feruari poffhint, flagitiofe inuaferint: ideoque fi

grauior praeda vi adpetita *? videbitur, liberos quidem fu-

ítibus caefos in triennium relegabis: aut ** fi fordidiores
erüunt, in opus püblicum eiusdem temporis dabis: feruos
flagellis caefos, in metallum damnabis: fi non magnae pe-
cuniae res fuerint, liberos fuftibus, feruos flagellis caefos
dimittere poteris, Et omnino, vt in ceteris, ita ** huius-
modi eaufis, ex perfonarum condicione, et rerum qualitate,
et ^? diligenter funt aeftimandae, ne quid aut durius. aut

remiffius conítituatuür, quam caufa poftulabit. |$..2.. Hae ..

actiones ?? heredibus dantur: ?* in heredes eatenus dandae
funt, quatenus ad eos peruenit ??,

V. Garvs libro XXI. ad Ediftum prouinciale, . Sx
quis ex.naufragio, velex incendio, ruinaue feruatam rem,

et alio loco pofitam, fubtraxerit aut rapuerit: furti fcilicet, aüt
alias vi bonorum raptorum iudicio tenetur: maxime fi non
intellegebat ?? , ex naufragio vel incendio ruinaue eam effe;
lacentem quoque rem. ex naufragio, quae fluCtibus expulía
fit, fi quis abítulerit, plerique idem putant: quod ita verum
eft, fi aliquod tempus poft naufragium intercelfferit: alioquin
fi in ipfo naufragii tempore id acciderit, nihil intereft, vtrum
ex ipfo mari quisque rapiat, an ex naufragiis, an ex litore.
De eo quoque quod ex rate, naue expugnata raptum fit, ean-
dem interpretationem adhibere debemus. - ä
VL CarrrisTRATVslibro I. Edicti monitorii, Ex-
PVGNATVYR nauis, cum fpoliatur, aut mergitur, aut diífol-
uitur, aut pertunditur, aut funes eius praeciduntur ?^, aut
vela confcinduntur 5^, aut ancorae inuolantur de mare $,
^VII. Ine w libro IL. Quaeftionum. N quid ex nau-

fragiis deripiatur 5*, vel *5 quis extraneus interueniat colli«-
gendis eis, multifariam profpectum eft, Nam et Diuus Ha-

drianus Edicto praecepit, vt hi qui iuxta litora maris polfi-

dent ??, fcirent, fi quando nauis ?? velinficta **, vel fracta

inter fines agri cuiusque 9? fuerit, ne 9? naufragia deripiant
9^, in ipfos indicia Praefides his, qui res fuas direptas que-

runtur ^?, reddituros: vt quidquid probauerint ademptum -

fibi naufragio, id a poffefforibus recipiant *9?, . De his autem
quos diripuifle ?? probatum fit, Praefidem, vt de latronibus,
grauem fententiam dicere, Vt 9* facilior fit probatio huius-
VE HNTUT | | . modi

Magl. re&e habet: vel fibi. BR, — Vulgatam exhibent Barb. Chriftin. S. Cruc.
L Il Treuif. vt et Rehd. At Bynk. ze maui ibi periclitant. GEB. — 41 Taur.
in Adnotat. zanfragiorum. in P. naufraiorimn. nanfragiorum vettius, GEB. Hal.
naufragorum. — 42 Hal er Rehd. rapere eum, qui, cum nondum naufragium
fat. GEB. — 43 Hal. ipfa. GEB. — 44 Vulg. inferit: Piur. BR. Etiam Rehd.
GEB. . 45 kHal la. Vulg. inferit: maufragio. BR. Rehd. vt Flor. GEB.
46 Rehd. petita. GES. —— 47 Hal, at. GER. — 48 Hal. et Rehd. inferunt:
i. GEB. — 49 Hoc: et, deletum eft in Pand. Flor, vt videtur, ab ordinaria
manu. Abeít ideo ab omnibus qui in fequentibus poft: diligenter , inferen-
dam putarunt: poenae. BR. ta quoque Hal. et Rehd. GEB 50 Hal. in-
ferit: eiam. GEB. 51 Hal. praefigit; at. Rehd, et. GEB. 52 Vulg.
peruenerit. BR. 53 Rehd. intelligebatur. GE B. $4 Hal. perfcindsmtur.
GEB.. 55 Rehd. conciduntur. GEB. $6 Gothotr. in nota: de mari.
Hal. Tta et Vulg. BR. ]taet Rehd. GER. 51 Rehd. diripiatur. GE B.
58 Vulg. inferit: ze. B R. Vt et Rehd. GEB. 59 Hal? poffideremt. — 60
Hal sasi.GEB. —— 61X Hal et Vulg. ifixa, E fcriptis fex S. Crüc. L. et Tre-
uif. znflidia, quamuis in priore l expun&a fit. n S. Cruc. l. infxa. Reliqui
tres, vt Flor. &R. Barb. Magl, Chriftin. quibus adde Bynkersh. At Rehd. rn-
fixa, vt S. Cruc. Il. GEE. — 62, Vulg. cuiuscunque. B R. Etiam Rehd. GEE.
63 Ap..Hal. fWerit, ne, abfunt. G E. 64 Hal. et Vulg. diripiant. B R.
65 Hal. querautur. GEB, — 66 Vide Bynkersh. VIII. Obf. 2j. GER. . 67
Hoc: diripuiffe, quod Flor. eft, innuere videtur, fupra Taurellium debuiffe
dare: dEripiatur, et dEvipiant. GEE. —— 68 Hal et Vulg. Et quo facilior.

ha-

j
(X

IN
r
ia
T

tri
uj

lx«
hat
pit

Va

)

6E

Qrey
leg.
Tur
hf
h
foa
L
"
Chif
M

I
hd

Ü
fd])
, tl
|tnn
&i
"n
ln
Xl
m
ln
[

h
Q
T
T.
Mi
tolls
b
wl
f
t
j
p
t
)N
n
sl

u
T
il
g
M
1
f
dinut
ifert*
jl i
N
jutih
i
(i
Ó

/ f

DIGESTORVM LIB.

modi admiffi, permifit his 5?, et quidquid "? paífos fe huius-
modi queruntur ^*, adire Praefeftos, etad *?^ eum teftari,
reosque petere, vt pro modo culpae vel vincti, vel füb fide-
iufforibus ad Praefidem remittantur. A domino quoque pof-
feffionis, in qua id admiffum dicatur, fatis accipi, ne cogni-
tioni defit , praecipitur. Sed nec interuenire naufragiis colli-
gendis, aut militem, aut priuatum, aut libertum feruumue
Principis, placere fibi ait Senatus. : |
"VIII. NE&nATIvslibro IL. Refponforum. RaATrs vi
fluminis in agrum meum delatae, non aliter poteftatem tibi
faciendam, quam fi de praeterito quoque damno mihi cauiffes.
| IX. Garvs libro IV. ad legem XII. tabularum.. Qv1

&edes aceruumue frumenti iuxta domum pofitum combuffe-

rit ?, vinétus 7**, verberatus *5, igni necari iubetur: fi
modo fciens prudensque id commiferit: fi vero cafu, id eft,
neglegentia "5, aut noxiam ** farcire iubetur, autfi minus
idoneus fit, leuius caftigatur. Appellatione autem aedium
omnes *? fpecies aedificii continentur. :
. : X. VrPrAwvslibro l. Opinionum. Nx pifcatores
no&e, lumine oftenfo , fallant nauigantes, quafi in portum
aliquem delaturi, eoque modo in periculum *? naues, etqui

in eis funt, deducant, fibique execrandam praedam parent sE

Praefidis prouinciae religiofa conftantia efficiat vt o
XL. ManciauNvslibro XIV. Inftitutionum. | S1 for-

tuito ?^ incendium factum fit, venia indiget: nifi tam lata.

culpa fuit, vt luxuria 5* aut dolo fit proxima. — — :
XII. VuPrANvSs libro VIII. de Officio Proconfulis.
Licenkx vnicuique naufragium füuum impune colligere con-
ftat: idque Imperator Antoninus cum Diuo patre fuo refcri-
pft. $. x. Qui data opera in ciuitate incendium fecerint, fi
humiliore loco fint, beftiis obici ** folent: fi in aliquo gradu

id fecerint, capite puniuntur, aut certein infulam deportantur.

IIB WX

.DE INIVRIIS ET FAMOSIS LIBELLIS.

VrrrANvs libro LVL ad Edictum,

INIVRIA ex eo di&ta eft, quod non iure fiat: omne enim

.quod non iure fit, iniuria fleri dicitur: hoc generaliter.-

Specialitet autem iniuria dicitur contumelia, Interdum iniu-
riae appellatione damnum culpa datum fignificatur: vt in lege
Aquilia dicere folemus.. Interdum iniquitatem iniuriam di-

cemus * : nam cum quis inique vel iniufte fententiam dixit ?,

$niutiam ex eo dictam ?, quod iure et iuftitia caret, quafi
non iuriam ^: contumeliam autem, a contemnendo ?. $. r.
Jniuriam autem fieri Labeo ait aut re, aut verbis: re, quo-
tiens manus inferuntur: verbis antem , quotiens non manus

habet: et quod facilius fit. GEB..— 69 Rehd. eis, absque afpiration,c.'"GEB.
*jo Corre&tor fecit Flor. eís quidquid, et inde Hal. et Vulg. ei$, qmi quid.

'Sed et ipfi hic: qui quid, malumus. p R. Et ita habet Rehd. eis qwi quid. G E B.
72 Gothofr. in note: Al. apud. E ita ipfe -

41 Hal. querantur. GEB. -
'Iaur. in margine. Hal. et Rehd. apud eos. GEB. — 73 Taur. con VuSerit.

GERE. 74 Taur. in Adnotat. vinus. im P. vithus forte iclus. s. fuflibus..-

Editi et plerique fcripti habent: vinéu:. E quinque tamen duo exhibent : vi-
&us , et in tertio Barb. fupra adfcriptum : al. vicius, Vide Bynkerh. 1. Obf. 2 1.
extrem RB. Habent: vinéius etiam Chriftin. et S. Cruc. . quibus adde Byn-
kersh. At: vidu; S. Cruc. IL. et Magl. Rehd. etiam: viudus. GEF. "75
'Taur. verVeratus. GEB. - 'g6 Videatur Van de Water. l. Obf. 16. GEB.
* Hal. et Vulg. woxam. Sed et Flor. litera i deleta. BR. — Et ita quoque habet
Rehd.GEm. ^ 78 Vulg.ommis, et mox: coutimetur. BR. — 79 Rehd. im
periculo. G E B.
83 Gotho-
fr. in. nota: Haloander legit: l&foria. "Taur. hixOvia. MSS. luxuriae. BR.
Chriftin. $. Cruc. I. Bynkersh. et ex corre&tione S. Cruc. II. et 2arb. Iftis ad-
de Rehd, GER. — 84 Hal. et Vulg. fubiici. BR. Rehd. vt Flor. obici. GE B.
[ Rehd. dicimus. GEB. —— 2 Hal dixerit. — 3 Kal et Vulg. di-

€4.BR. . 4 Hl rete coniungit: momiwridun BR. — 5 Vulg. addit: dici-

$o Hal. deut. Vulg. darent. BR. Rehd. vt Vulg. GER-
. $81 Hal. et Rehd. efficiatur. GEB...— 82 Hal. fortuitu. GEB.

wLVIE TIT IX X : 1017

inferuntur, $ conuicium fit. $. 2. Omnemque * iniuriam
aut in corpus inferri, aut ad * dignitatem, aut ad infamiam
pertinere. In corpus fit, cum quis pulfatur: ad dignitatem,
cum comes matronae abducitur: ad infamiam, cum pudicitia
adtemptatur ?. $. 3. Item aut per femetipfum alicui fit in-
iuria, aut per alias perfonas: per femet '?, cum directo ipfi
cui f* patrifamilias, vel matrifamilias.fit iniuria: per alias,
cum per confequentias *? fit, ** cum fit liberis meis, vel fer-
uis meis, vel vxori, nuruiue: fpectat enim ad nos iniuria,
quae in ** his fit, qui vel poteftati noftrae, vel affectui fub-
ije&i fint 1*, $. 4; Et fi forte ** cadaueri defuntti fit *? in-
iuria, cui heredes bonorumue poffeffores *5 exftitimus, iniu-
riarum noftro nomine habemus atctionem *?: fpettat enim ad
exiftimationem noftram, fi qua ei fiat ^? iniuria. — Idemque
2t et fi fama eius cui ?? heredes exftitimus, laceffatur. $. 5.
Vsque adeo autem iniuria quae fit liberis noftris, noftrum pu-
dorem pertingit, vt etiam (i volentem filium quis verididerit,
patri fuo quidem nomine competit ?? iniuriarum aé&tio, filii.

vero nomine non competit, quia nulla iniuria eft ?*, quaein

volentem fiat ^5. q. 6. Quotiens autem funeri teftatoris,

vel cadaueri fit iniuria: fi quidem poft aditam hereditatem

fiat, dicendum eft heredi quodammodo fa&tam: femper enim

- heredis intereft defuntti exiftimationem purgare: quotiensau- -

tem ante aditam hereditatem , magis hereditati: et fic heredi
per hereditatem adquiri. Denique Tulianus fcribit, fi corpus

teftatoris ante aditam hereditatem detentum eft ?5: adquiri

hereditati aCctiones ^7? dubium non elfe. Ídemque putat, et
fi ante aditam hereditatem feruo hereditario iniuria faéta fue-
rit: nam per hereditatem aCtio heredi adquiretur ?^?. $. 7.
Labeo fcribit, fi quis fernuum hereditarium teftamento manu-

| miffum, ante aditam hereditatem verberauerit: iniuriarum he-.

redem agere poffe: at ?? fi poft aditam hereditatem verbera-
tus 39 fit, (iue fcit fe liberum ?*, fiue ignorat, ipfum agere
poffe. $. $. Siue autem fciat quisfilium meum efle, vel vxo-
rem mesm, fiue ignorauerit, habere me meo nomine aéctio-
nem Neratius.fcripfit, $. 9. Idem ait Neratius 32, ex vha in-
iuria interdum tribus oriri iniuriarum actionem, neque vllius
33 g&tionem per alium ?^ confumi: vtputa vxori meae filiae-
familias iniuria fa&a eft: et mihi, et patri eius, et ipfi iniu-
riarum actio incipiet competere. : !
Il. Pavrvslibro L. ad Edictumi. Qvop fi viro in-
iuria fa&a fit, vxor non agit: quia defendi vxoresa viris, non
viros ab vxore ?? aequum eft. L "m |
Ill. VnerANvs libro LVI. ad Edictum. Irrv p re-
latum peraeque eít, eos qui iniuriam pati poffunt, et facere
poffe. $. r. Sane funt quidam qui facere non poflunt, vt-
puta furiofus, et impubes qui doli 36 capax non eft: namqtïe.

mus.BR. — 6 Hal. praefigit: fed. Vulg. vt cum. et ita MSS. Barb. Chriftin.
$. Cruc. L. II. Bynkersh. BR. Etiam Rehd. et poteft coniici, vtramque vocem ,
priorem a literis finalibus vocis antecedentis, pofteriorem ab initialibus fequen-
tis effe abforptam. GEB. 7 in Kehd. que; abeft. GE B. — 8 Ia Rehd. a4,
abeft. GE B. ..9 Hal. attentatur. GEB. — 10 Gothofr. in nota: femet ipfum.
Et ita Rehd. GEB. . 11 Ap. Hal. et in Rehd. cui, abeft, GEz. — 12 Rehd.
per confequentiam, GEB, 13 Hal praefigit: vt. GER. 14 Ap. Hal.
in, abeft. GE B. 15 Hal. funt. GER. 16 in Rehd. forte, abctt. GER.
17 Hal. fiat. 18 Rehd. fucceffores. GE B. — 19. Hal. adlionem . babebimus.
20 Hal fitt. 21 Hal. et Vulg. inferunt: eff. BR. Rehd. vt Flor. GEB. 22
Hal. et Rehd. euius$. GEB. — 23 Hal. et Vulg. competat, et mox ruríus. B R.
Rehd. vt Flor. GEB. — 24 Hal.fit. GEE. . 25 Vvlg. fit. Bn. 26 Hal.
fit. 27 Hal. et. Vulg. actiouem. B B. Etiam Rehd. GEn. — 28 Hal. et
Vulg. adquiritur. BR. Etiam Rehd. GER. 29 Taur. aD. GEB. 30.
Taur. verV/eratus. GEB.. . 3X Hal. et Vulg. addunt: effe. BR. 22 Ap.
Hal. et Vulg. Neratzus , abeft. BR. Etiam in Rehd. GERE. 33 Hal. et
Vulg. vnius. Bk. Etam Rehd. GEB. 34 Hal aliam. Florentinam fir-

.mant Bafil. xz $v« ZvaiQs?zas Qià ToU £yüg 9 TOU bríQoV, BR. Rehd. tamen vt

Hal. GER. 35 Gothofr. in nota: A/. vxoribus. lta ipfe -Taur. in mar-
gine, et Hal. et Rehd. GEB, 36 Vulg. inferit: mali. BR. Etiam Rehd.
GEB.

1018 | . . DIGESTORVM LIB. XLVIL TIT. X.

hi pati iniuriam folent, non facere: cum enim iniuria ex af-
fettu facientis confiftat, confequens erit dicere, hos, fiue
pulfent, fiue conuicium dicent ?7, iniuriatm feciffe non vide-
ri. $. 2. Itaque pati quis iniuriam, etiam fi non fentiat,
poteft: facere nemo, nifi qui fcit fe iniuriam facere, etiam
38 fi nefciat cui fáciat. $. 3. Quare fi quis per iocum per-

cutiat, aut dum certat: iniuriarum non tenetur, $. 4. Si.

quis hominem liberum ceciderit *?, dum putat feruum fuum:
in ea caufa. eft, ne iniuriarum teneatur. :
IV. Pavrvs libro L. ad Edictum. .Sx cum feruo
meo pugnum ducere vellem *? , in proximo te ftantem inuitus
percufferim: iniuriarum non teneor. d.

V. VrPrANvs libro LVI. ad Edictum. Lzx Corne- |

lia de iniuriis competit ei qui iniuriarum agere volet ob eam
rem, quod fe pulfatum, verberatumue **, domumue fuam vi in-
troitam effe dicat. Qua lege cauetur, vt non iudicet qui ** ei,
gui agit ^?, gener, focer, vitricus **, priuignus, fobrinusue eft
5 propiusue ^* eorum quemquam ^* ea cognatione adfinita-
teueattinget, quiue eorum *? eius, parentisue cuius eorum
patronus erit. Lex itaque Cornelia ex tribus caufis dedit actio-
nem: quod quis pulfatus, verberatusue *?, domusue eius vi
introita (it, Apparet igitur omnem iniuriam quae manu fiat,
lege Cornelia contineri. $. r. Inter pulfationem et ,verbera-
tionem hoc intereft, vt Ofiliusfcribit: verberare ?? eft, cum

dolore caedere: pulfare, fine dolore. $. 2. Domum: accipere:

debemus, non proprietatem domus, fed domicilium. Quare
fiue in propria domu ** quis habitauerit, fiuein conducto ??,
vel gratis, fiue hofpitio receptus, haec lex locum habebit.
$. 3. Quid 5? fi quis in villa habitet, vel in hortis? Idem
erit probandum. $. 4. Et fi dominus fundum locauerit, in-

que eum impetus factus fit, colonus aget, non. dominus.

$. 5. Si tamen in fundum alienum qui domino colebatur, in-

troitum fit: Labeo negat effe aCctionem domino fundi ex 5* .

lege Cornelia: quia ** non poffit vbique domicilium habere,
hoc eft, per omnes villas fuas. Ego puto ad omnem habita-

tionem, in qua paterfamilias habitat, pertinere hanc legem:

licet ibi quis domicilium non habeat *?: ponamus enim ftu-
diorum caufa Romae agere: Romae vtique domicilium non ha-
bet: et tamen dicendum eft, fi vi domus eius introita fuerit
57*, Corneliam locum habere. "Tantum igitur ad meritoria,
,vel ftabula non pertinebit. Ceterum ad hos * pertinebit,

qui inhabitant non momenti caufa ??, licet ibi domicilium .

non habeant. $. 6. Illud quaeritur, an pater filiofamilias 9?
iniuriam paffo, ex lege Corneiia iniuriarum agere poffit ? Et
9I placuit non poffe: deque ea re $7 inter omnes conftat:
fed patri quidem Praetoria iniuriarum actio competit, filio
vero legis Corneliae. $. 7. In lege Cornelia filiusfamilias
agere poteft ex omni caufa; nec cauere debet ratam rem pa-
trem habiturum: nam nec alias agentem filiam iniuriarum ad

*

GEÉB. 37 Hal. et Vulg. 4icaut. BR. Etiam Rehd. GEB. 38 Hal.

et Vulg. et fj. BR. . Rehd. vt Flor. GE . 39 Gothofr. in nota: occiderit.

Hal. GEB. — 40 Yaur. Bellem. GEB. — 41 Taur. verVeratumue, GEB. — 42

Vulgo qui, abeft. B R. Etiam in Rehd. GEB. 43 Hal. aget. 44. Hal.
et Rehd. viétricus. GEB. 45 Vulgo: eff, abeft. BR. Etiam iu Rehd. G.
46 Vulg. propiorue. BR. Etiam Rehd. GEB. — 47 Hal. propzusue eorum quis
quenquam i ea.GEB. 48 Ap.Hal.eorum, abeft. GEB. — 49 Taur. verVera-
tusue. GE B. — 5O Taur.verVerare, 51 Hal. et Vulg. domo. BR. Etiam Rehd.
GEB. 52 Gothofr. in nota: in condu&a. owlg. Hal. Ita quoque Rehd. — 23
Vulg. Quod. 8 R. Etiam Rehd. GEB. 54 In Rehd. ex, abeft, GEB. $5 Hal..
.qui. 56 Rehd. baberet. GEB. — 57 Kehd. fi n domum eius intvoitum fue-
vit. GEB. — 58 Rehd. eos. GEz. — 59 Vulg. addit: fed perpetuo. BR. — 6O
Rehd. paterfamilias filio, 61 Hoc: Et, poftea adie&um eít, quare afteri-
fcis munire placuit. ER. — Nempe in exemplo Taurell. typis deftinato. G E z.
62 Hal deque eo ve$ znter. Vulg. eaque ves inter. BR. Rehd. eque eaves inter.
GEE. 63 Gothofr. in nota:'fecutos. zulg. Hal, Etiam Rehd. GER. 64
Hal. fcripfit, compofuit, edidit, et mox: fecit. — 65 Hal. liceat. 66 Ap.
Hal. et Vulg. etiató , abeft. BR. — Etiam in Rehd. GE . 67 ld eft : infcri-

cautionem de rato compellendum, Tulianus fcribit, $. $. Hac
lege permittitur aCtori iusiurandum deferre, vt reus iuret
iniuriam fe non feciffe: fed Sabinus in adfefforio, etiam Prae-
tores exemplum legis fecuturos 53 ait: et ita res fe habet.
$. 9. Si quis librum ad infarmiam alicuius pertinentem fcripfe-
rit, compofuerit, ediderit 5*, doloue malo fecerit, quo quid
eorum fieret: etiam fi alterius nomine ediderit, vel fine no-
mine, vti de ea re agere liceret 95: et fi condemnatus fit, qui

id fecit, inteftabilis ex lege effe inbetur. $. 1o. Eadem poe-

na ex Senatusconfulto tenetur etiam 9* is qui érrypxpiuara 9* ,
aliudue quid fine $3 fcriptura in notam aliquorum produxeritz
item qui emendum vendendumue curauerit, $. rr. Et ei
qui indicaffet, fiue liber, fiue feruus fit, pro modo fubftan-
tiae accufatae perfonae, aeftimatione iudicis, pretium 9? con-
ftituitur: feruo forfitan et libertate praeftanda: quid enim, fi
publica vtilitas ex hoc emergit? . | [

VI. Pavrvslibro LV. ad Edictum. Qvopn Senatus-
confültum neceffarium eft, cum nomen adie&üm non efteius,
in quem factum eft: tunc ei *? quia difficilis probatio eft, vo-
lnit Senatus publica quaeftione rem vindicari **. Ceterum fi
nomen adieCtum fit, et iure communi iniuriarum agi pote-
rit ^?, Nec enim prohibendus eft priuato agere iudicio, quod

73 publico iüdicio praeiudicatur **: quia ad priuatam caufam

pertinet. Plane i actum fit publico iudicio, denegandum eft
priuatum: fimiliter ex diuerío. — ' :

VIL Vrrriawvs libro LVIL ad Edictum. PnaAx-
TORedixit, QVI AGIT INIVRIARVM, CERTVM .DI»
CAT QVID INIVRIAE FACTVM SIT: quia qui famofam

aCionem intendit, non debet vagari cum difcrimine alienae.

exiftimationis, fed defignare, et certum ?5 fpecialiter dicere,
quod fe iniuriam. paffüm contendit *5,. $. 1. Si.dicatur ho-

mo iniuria occifus, numquid non debeat permittere Praetor

priuato iudicio legi Corneliae praeiudicari *7? idemque *5,
et fi ita quis agere velit, quod tu venenum dedifti hominis
occidendi caufa ? ReCtius igitur fecerit, fi huiusmodi aCtionem
non dederit. Atquin *? folemus dicere, ex quibus caufis pu-
blica funt iudicia, ex his caufis non effe nos prohibendos,

quo minus etpriuato agamus. Eft hoc?? verum: fed vbinon

* principaliter de ea re agitur, quae habet publicam exfecu-
tionem. Quid ergo de lege Aquilia dicimus *^? nam et ea
actio principaliter hoc continet, hominem occifüm non prin-
cipaliter: nam ibi principaliter de damno agitur, quod do-
mino datum eft: at $? in actione iniuüriarum de ipfa caede,
vel veneno, vt vindicetur, non vt damnum farciatur 9*.
Quid ergo , fi quis idcirco velit iniuriarüm agere, quod gla-
dio caput eius percuffum eft? Labeo ait non effe prohiben-
dum: neque enim vtique hoc, inquit ?5, intenditur, quod
publicam habet animaduerfionem: quod verum non eft: cui
enim dubium eft, etiam hunc dici poffe Cornelia. conueniri?

$. 2*

ptiones. Hal. i»íSecw , quam vocem ipfe ita vertit: mosam: mominis ad alicuius |

iniuriam impofitionem. GE B. — 68 MHal. et Vulg. fiue fcripturam. Florenti-
nam firmant Baíil: 3 eroidw émc,yoáuparau, 9 fregov ypudo» cQUc dripímw Tivog
v9edéQuy. B R. - Etiam Rehd. vt eft Flor. GEB. — 69 Gothofr. in. nota: prae-
mium. vlg. Hal. GEB. — 70 Vulg. enim, loco: ei. BR. Ita et Rehd. GER.
71 Ha.!. /et Vulg. vindicave. B R. Etiam Rehd. G E B. 72 Mal. potefl . 73
Gothofr. in nota: pmwblico. fed hoc ipfum, eft in textu, vnde coniicio, eum
forte fcribere voluifle: quo publico, vti habet Rehd. GEB. — 74 Hal. praeiudi-
cetuy. G E B. 75 Hal. et Rehd. defignare certum et fpecialiter. GE R.
Vulg. contendat. 8 R. 77 Rehd. praeiudicare. GER. — 78 Hal. IHtemque.
79 Taur. aDquin. GE B. — 80 Hal. Er eff boc. Vulg. Et boc efl. && Rehd.
vt Hal. GE B. 81 In Rehd. uon, abeit. GEE. —— $82 Vülg. dicemus. BR.
83 Taur. aD. GER. $4 Taur. in. Adnotat. farciatur. im P. fortiatur.
Sed ifto modo dudum fcripti et editi. pR. — Etiam Hal, fcripri funt Barb.
Chrittin. S. Cruc. E. Il Bynkersh. De Rehd. obferuo, ibi hoc caput inte-
grum abefle, oculis librarii a verbis: Quid ergo de' Lege Aqüilia; ad fequen-
tias Quwid ergo fi qWi$, eberrantibus. G EB. 85 Taur. inquiD. -ze:;ïS

fiis, Q
probit
prte,
uiite
Ti
trocen
ipfi i
mipilt
(is, &t
[inine
etq
]abe.
fin "

frigni
velit
|
Quaefti
Á torx
veltime
tit Iom,
riam, p
tto, vel

$6 Nd,
fput: f
fut, A
tio . n
$ Cnc [
89 Ed e
hertityeg,
T. « V
95 Flr, «
w lcgan
94 V.
96 tl T
3A Md
3X Etin
fitul, G5
fcrit: pro,
Operarum
3t, abeff
$Bd ec
P'ituris

a,

ii
ubf
M
im,l

n
CTA
d n«
mf
n
Qu
m
ind

hur
! DN
du
Alene
t üeen,
r d
Pett
que "
oniti$
tionem
yis l
jetdofy
vino
r
néü
a
j d
; atl
i ^
yi d
&i
, (
: elt
gt

T

Ti
floret«
in r
us prie
"n
j, t
pmeiudi-
j
la
ao J
T
":
j m
j gt

'555.
) r

- "NG ia

DIGESTORVM . LIB. XLVIL TIT. X,

$. 2.' Praetereaillo.99 fpe&at, dici certum de iniuria, quam

paflus quis fit: vt ex qualitate iniuriae fciamus, an in patro-
num liberto reddendum fit iniuriarum iudicium. Etenim me-
miniífe oportebit, liberto aduerfus patronum non quidem fem-
per, verum interdum iniuriarum dari iudicium , ** fi atrox

fit iniuria, quam: paffus fit, fi fua ?9, puta, fi feruilis ??:

ceterum leuem cohercitionem ?? vtique patrono aduerfus li-
bertum dabimus: nec patietur eum praetor querentem, quafi

iniuriam paffus fit, nift atrocitas eum mouerit: nec enim fer-
re Praetor debet heri feruum , hodie liberum ?* conquerentem, |

quod dominus ei conuicium dixerit, vel quod leuiter pulfaue-
rit, *vel emendauerit*. Sed fi flagris, fi verberibus, fi xl
vulnerauit non mediocria ??, aequiffimum erit, Praetorem

eifubuenire. $. 3. Sed et fi quis ex liberis, qui non funt in.

poteítate, cum parente velit experiri, non temere iniuriarum
actio danda eft, nifi atrocitas fuaferit: certe his, qui funt in

poteftate, prorfus nec ?^ competit, etiam. fi atrox fuerit.
$. 4. Quodautem Praetor ait, QVID INIVRIAE FACTVM
siT ?? ckRTVM DICAT, quemadmodum accipiendum fit

962 certum eum dicere Labeo ait, qui dicat nomen iniuriae,

neque fub alternatione, puta illud aut illud, fed illam iniu-.

riam, fe.paffum. . $..5. S1 mihi plures iniurias feceris, puta

turba.et coetu facto domum alicuius ?* introtas ??, et hoc

fa&to ?? efficiatur, et *?? fimul et conuicium patiar, et ver-

berer *::an poffim feparatim tecum experiri de fingulis iniu-
; puta?* procuratorem ??, tutorem , ceterosque, qui pro aliis fo-
ent interuenire.
ria, p]erlgug aiunt, tam me, qui mandaui, quam eum qui
fufcepit, iniuriarum teneri.
.hoc te conduxerim, vt iniuriam facias: cum vtroque noftrum

riis , quaeritur? et Marcellus fecundum Neratii fententiam hoc.
probat, cogendum iniurias, quas fimul paífus eft ^, coniun-
gere. . $. 6. Poffe hodie de omni iniuria, fed et de atroci ci-
uiliter agi, Imperator nofter refcripfit. . $.. 7. Atrocem iniu-
riam quafi contumeliofiorem,,et maioremaccipimus. . $. 8. A-
trocem autem iniuriam, aut ? perfona, aut tempore, aut re
ipíafieri, Labeo ait.. Perfona atrocior iniuria fit *^, vt cum
magiítratui, cum parenti, patrono 5 fiat. Tempore, fi ? lu-
dis, et in confpectu: nam Praetoris in * confpectu, an in fo-
Jitudine iniuria facta fit, multum intereffe ait: quia atrocior
eft, quae in confpectu fiat ". Re atrocem iniuriam haberi,
Labeo ait, vtputa fi vulnus illatum, . vel * os alicui percuf-
,VIIL Pavrvs libro LV. ad Edictum. V vrNERIS
magnitudo atrocitatem facit, t nonnumquam locus vulneris,
veluti oculo perculffo.

IX. VrprANvs libo LVIL ad Edi&um. Sxp eft

quaeftionis, quod dicimus re iniuriam atrocem fieri, vtrum
fi corpori inferatur, atrox fit? an et fi non corpori, vt puta
veftimentis fciffis, comite, abdutto, vel.conuicio dicto ? Et
ait Pomponius, etiam fine pulfatione poffe dici atrocem iniu-
riam, períona atrocitatem faciente. . $. 1. Sed et fi in thea-
tro, vel in forocaedit, et vulnerat, quamquam non atrociter,

36, Rehd. ilud, fed fuperfcriptum: al. ;Jlo. GEB. 87 Hal. et Villg. prae-
figunt: fcilicet. BR. Etiam Rehd. GEB.

tio L. Probab. 16. placuiv: fi famma. BR. Abfunt: fi fua, a Barb. Chriftin.
S. Cruc. l. Il Bynkersh. vt et a Rehd. qui in fequentibus: fi fit feruilis. G E B.
89 Hal et Vulg.addunt: eff. BR. 9o "Vulg. coer&ionem. B , ^ Kehd. co-
bertiouem. 9t Hal. et Vulg. libertum. BR. Etiam Rehd. GEB.

93 Flor. erat: amediocria , et factum : suediocriter. | Et ita Hal. et Vulg. Prope
eft vt legam: vninera tulit non mediocria. n R. Rehd, vt Hal. et Vulg. G E B.
94 Vulg. wom. BR.
96 Hal. eff. Gxs. 97 Vulg. dommm ineam. BR. 98 Vulg.-zntroieris.
&hn. Rehd. introiffes. GEB. — 99 Hal. pa&fo. GE&. — YOO Hal. et Vulg. t.
2R. Et ita Chriftin. S. Crüc. T. Il. vt et Rehd.. Sed Barb. et Bynkersh. vt et
fimul. GE B. — X Taur. verV'erer. GEB. 2 Hal. paffus fit.. — 3 Rehd. in-
ferit: pro. GEB. 4 Hal. perfoua. atrocior. iniuriam fieri, non dubito vitio

» operarum effe: atrocior, loco: atrociorem. Ap. Eundem et in Rehd. fequens:

5 Hal. et Vulg. patromoue. BR. — Rehd. vt Flor. GE R.
7 Hal. in confpeclu praetovis. nam n
9 Erat Flor. ?/Jlatumalos. li-

qt, abeft. GEB.
6 Hal. et Rcehd. inferunt: i5.. GE B.
praetoris confpeciug, GEBR. ; 8 Vulg. fit, BR.

cus fiat.

88 Ap. Hal. et Vulg. fi fua, ab- :
. funt. Abfunt etiam a MSS. et Flor. vncis funt inclufa.' Lego: i faeua. Nood-

92 Ap.

Hal cet Vulg. fi , abeft, cum commate proximo. BR. . Rehd. vt Flor. GE B. | iffimabitur. B R. — Taur. aeffimaVitur. GEB.

95 Ap. Hal. quid iniuriae faclum fit, abfunt.; GE B. .

IOI9

atrocem iniuriam facit. $. 2. Parui autem refert, vtrum pa-
trifamilias, an filiofamilias ** iniuria fa&ta fit: nam et haec
atrox aeftimabitur '?. — $. 5. Si atrocem iniuriam feruus fece-
rit, fi quidem dominus praefens fit, poteft agi de eo: quod
fi afuerit, Praefidi offerendus eft, qui eum flagris rurripiat.,
$- 4. 5i quis tam feminam, quam mafculum, fiue ingenuos ,.

ftue libertinos, impudicos facere adtemptauit *3: iniuriarum

tenebitur. Sed et fi ferui pudicitia adtemptata fit **, iniu-

'riarum !* locum habet.

| X Payrvs libro LV. ad Edi&tum. ApTEMPTA-
RI pudicitia dicitur, cum id agitur, vt ex pudico inpudi-

XIL VriPrANvs libro LVII. ad Edi&um. Now fo-

] ; t65* "89 £0vb - . * . 9 P
lum flS, iniuriarum tenetur, qui fecit iniuriam, hoc eft, qui
percuffit: verum ille quoque continetur, qui dolo fecit, vel

qui curauit ^^, vt cui ** mala pugno percuteretur. $. r.
Iniuriarum a&ïcæo ex bono et aequo eft, et diffimulatione ab-
oletur: fi quis enim iniuriam derelinquerit *? , hoc eft, fia-

tim paffüs ad animum fuum non reuocauerit: poftea ex pae-
nitentia remifíam iniuriam non poterit recolere, Secundum .
haec ?? ergo aequitas acCtionis omnem metum eius abolere vi-

detur, vbicumque contra aequum quis venit, Proinde et ft

pa&um de iniuria interceffit ^*, et fi transactum ??, et fi
23 iusiurandum exactum erit: actio iniuriarum non tenebit.

$. .2. Agere quis iniuriarum, et per fe et per alium poteft, vt-
$. 3. Simandatu meo ?* fatta fitalicui iniu-
$. 4. Proculus reCte ait, fi in

iniuriarum agi poífle, quia mea opera facta fit iniuria. $. 5.
Idemque ait, et fi filio meo mandauero, vt tibi iniuriam fa-

.ciat. $. 6. Atilicinus autem ait, et fi perfuaferim alicui alias

nolenti, vt mihi ad iniuriam faciendam obediret: poffe iniu-
riarum mecum agi. $. 7. Quamquam aduerfus patronum li-
berto iniuriarum actio non detur, verum marito libertae no-
mine cum patrono actio competit: maritus enim vxore fua in-

juriam pafía, fuo nomine iniuriarum agere videtur: quod et

Marcellus admittit. Ego autem apud eum notaui, non de
omni iniuria hoc effe dicendum, me putare: leuis enim coér-
citio ^" etiam in nuptam, vel conuicii ^* non impudici di-

. &io ?? cur patrono denegetür? Si autem conliberto ?? nupta

effet, diceremus ?* omnino iniuriarum marito aduerfüs pa-
tronum ceffare aCtionem : et ita multi fentiunt, Ex quibus
apparet, libertos noftros non tantum eas iniurias aduerfus
nos iniuriarum a&ione exequi ?? non poffe , quaecumque fiunt
ipfis: fed ne eas quidem, quae eis fiunt, quos eorum intereft
iniuriam non pati. $. 8. Plane fi forte filius liberti vel vxor
| E : velint
terae: 2], deletae, nec quicquam repofitum. Huic conuenienter Hal. habetz.
ilatum, 0s.. Sed et IV. MSS. quot infpexi. In vno horum, $. Cruc. 1. fup-
pletum ante:. 0o$; hoc modo: fit, ac. Recte tamen Taur. 72 4],. in: nel, com-
mutauit, & R. Reliqua M$S. funt Barb. Chriftin. S. Cruc.. II. vbi pariter adícri-
ptum: 5.fit. Carent etiam. vocula: vel, Bynkersh. et Rehd. GER. ET
Hal. et Vulg, addunt: fit. BR.- Ftiam Rehd. G £ £. I! Hal inferit: talis.
Etiam Vulg. poft: zniuvia. B R. Rehd. vt Hal. GEE. 12 Hal. et Vulg. ex-
' 13 Hal. attentamerit. — 14
Hal. attentata fuerit. 15 Hal. inferit: a&o. G E B. r6 Vulg. inferitz .
autem. BR. 17 Taur. curaBit, GEB. — 18 Taur. Qiii. GEB. — 19 Taur.
gereliquerít. Rehd.. vt Flor. fed & pun&is eft fubnotata. G £ B. 20 Hal. et
Vulg. boc. BR. 21 Hal. zntercefferit. — 22, Flor. additum: eff. Vulg. ad-
dit: fit. BR. Rehd. vt Vulg. GEE. 23 Hal.awt, loco: etfi. GER. — 24
Hal. et Vulg. inferunt : per. BR. Etiam Rehd. GE8. 25 Factum Flor. per
curatorem. Scd et Dafil. 3i& xovgézogog xa3 émergómov. B R. 26 Vulg. manda-
to.BR. Etiam Rehd. GEB. 21 Vulg. co?rílio, BR. . Etiam Rehd. GER.
28 Taur. cowuicl GBB. 29 Vulg.comuicium mom inpudicum , omiffo: dickio.
BR. Etita quoque Rehd. GE2. — 50 Rehd. cum liberto. GEB. — 31 Rehd.
dicemus.. G E B. 32 'Taur. adjomExequi. Vulg. adiome coufequi. Rehd,
REeeeeee : j* . «

IO20

velint iniuriarum experiri, quia patri maritoue hon datur, de-
negandum non erit: quia fuo nomine experiuntur. $. 9. Ei
qui feruus dicitur, feque adferit in libertatem, iniuriarum
aCtionem aduerfus dicentem fe dominum ?? competere, nulla
dubitatio eft: et hoc verum eft, fiue ex libertate in feruitu-
tem petatur, fiue ex feruitute in libertatem proclamet: nam
bhoc iure ?^* indiftinCte vtimur. - :
— XIL. Garvs libro XXII. ad Edi&um prouinciale. Szi
quis de libertate aliquem in feruitutem petat, quem fciat li-
berum effe, neque id propter euictionem , vt eam fibi confer-
uet, faciat: iniuriarum actione tenetur. — - | :
XIIL. VL.PrANvs libro LVII. ad Edictum. | Iwiv-
RIARVM aCtio neque heredi neque in heredem datur. .1dem.
eft, et fi in ferüuüm meum iniuria facta fit: nam nec hic he-
redi meo iniuriarum actio datur. Semel autem lite conteftata,
hanc a&ctionem ?5 etiam ad fücceffores pertinere. $. r. ls
qui iure publico vtitur, non videtur iniuriae faciendae caufa
hoc facere: idris enim executio non habet iniuriam. $. 2.
Si quis, quod décreto Praetoris non obtemperauit ?^, ductus
fit: non eft in ea caufa, vt agat iniuriarum, propter Praeto-
ris praeceptum. $. 3. Si quis per iniuriam ad tribunal ali-
cuius me interpellauerit vexandi mei cauía , potero ininriarum
experiri, $. 4. Si quis de ?* honoribus decernendis alicuius
38 paffus non fit decerni , vtpüta imaginem alicui ?? , vel quid
aliud talé: àn iniuriarum teneatur? et ait Labeo, non tene-
ri, quamuis hoc contumeliae caufa faciet ^?: etenim multum
intereft, ihquit, contumeliae caufa qpid fiat, an vero fieri
quid in honorem alicuius quis non patiatur. $. 5. ldem La-
beo ícribit, fi cum alium contingeret legatio ^*, alii lioc onus
duumuir indixerit ^?, non poffe agi iniuriarum ob laborem
iniunctum ^?: aliud enim ^* effe, laborem iniungere, aliud
iniuriam facere: idem ergo erit probandum et iri ceteris mu-
neribus atque honoribus, quae per iniuriam iniunguntu'r. Er-
go ** fiquis per iniuriam fententiam dixerit, idem erit pro-
bandum. $: 6. Quae iure poteítatis a magiftratu fiunt, ad
iniuriarutn aCctioném non pertinent. $. 7. Si quis me prohi-

beat in mari pifcari, vel euerriculum **, quod Graece exydzx.

^' dicitur, ducere: an iniuriarum iudicio poffim eum conue-
nire? Sunt qui putent ^* iniuriaraüm me poffe agere: et ita
^? Pomponius: et plerique, effe huic fimilem eum, qui in pu-
blicum lauare ??, vel in cauea publica federe, velin quo alio
loco agere, federe, conuerfari non patiatur: aut 5* fi quis
re mea vti me non permittat: nam et hic iniuriarum conueni-
ri 5* poteft. Conductori autem veteres interdictum dederunt,

. fi forte publice hoc ?? conduxit **, nam vis ei prohibenda eft, -

quo minus conductione ?? fua fruatur. Si quem tamen ante
aedes meas, vel ante Praetorium meum piícari prohibeam:

. quid dicendum eft? me iniuriarum iudicio teneri, an non? .
Et quidem mare commune omnium eft, et litora, ficuti aàr: |
g , , (

acione fequi. GEB. 53 Vulg. ferwwm, loco: domiuum. BR. 54 In
Rehd. izre, abéft. GEB. 35 Hal. baec aclio, et mox: pertinet. GEB.
36 Hal. obtemperauerit. 37 Vulg. ;1, loco: de. BR. 38 Hal. et Vulg.
alichi. BR. Rehd. vt Flor. Gx &. 39 Rehd. alicuius. GE E. 40 Hal.
fiat. Vulg. faciat. BR. Rehd. vt Vulg. — 41 Gothofr. in nota: locatio. vwlg.
Hal. Florentinam firmant Bafil. $ sgazwyhe imjzAGw Twi mwotcBeim? 3 fágoc
fregow. BR. Rehd.vtifti, GEB, — 42 Vulg. Duumüuiri iniunxerint. B R. Rehd.
duumuiri iuduxerint. G E. 45 Hal. indiclum , et mox: indicere. et: in-
dicuntur, GEBR. — 44 Wu Rehd. enim, abett. . GER. 45 Hal. inferit: et.
465 Rehd. verriculum. GE s. '
ideo poft: icitur, commia non pofuit, Hal. 2uod. Graeci eey^ww» dicimt. 48
Hal. et Vulg. patant. BR. Etiam Rehd. GEB. 49 Primum, quod noto, eít:
7b et initio non adfuiffe, quod indicandum cenfuimus. Cpüta duobus afteri-
Ícis in exemplo Taurelliano typis deftinato adpi&is) Deinde Vulg. ex 0 i,
literis transpofitis fecifle: ait. Sed recdte poft Hal. Taur. && Rehd. etiam re-
&e. GE B. 50 Taur. laBare. GEB. — 51 Hal. st, loco: aut. GE B. 52
Vulg. agi. BR. Etiam Rehd. GEB. .. 53 Vulg. publicmm bic. BR.. 54 Hal.
conduxzffet. Vulg. conduxerit. BR. Rehd. vt Flor, Gx z. 55. Hal. conditio-

47 Flor. eft: eayhvwv. perperam. BR, Taur. |

! viarum prolabentis errore. GER.

1

DIGESTORVM LIB. XLVIL TIT. X.

et eft faepiffime refcriptum, non poffe quem pifcari prohibe«

ri: fed nec aucupari, nifi quod ingredi quis agrum alienum
prohiberi poteft. "Vfurpatum tamen et hoc eft, tametfi nullo
lure, vt quis prohiberi poffit ante aedes meas, vel prae-
torium meum pifcari: quare fi quis prohibeatur , adhuc ?5.in-
iuriarum agi poteft. In lacu tamen , qui mei dominii eft, vti-
que pifcari aliquem prohibere poffüm. ' od
— KIV. Pavrvslibro XIIT. ad Plautium. Sawxz fi ma-

ris proprium ius ad aliquem pertineat, vti poffidetis interdi-
€um ei competit, fi prohibeatur ius fuum exercere: quoniam

ad priüatam ?* iam caufam pertinet, non ad publicam, haec
res: vtpote ** cum de iure fruendo 5? agátur, quo 99 ex
priuata caufa contingat, non ex publica: ad priuatas enim cau-

fas accommodata interdicta funt, non ad publicas. ^ ^ -

.XV. VrriANvslibroLXXVIL. ad Edictum. ITEM

apud Labeonem quaeritur, fi quis mentem alicuius medicamen- -

to, alioue quo ** alienauerit, an iniuriarum actio locum ha-
beret ?? ? et ait, iniuriarum $? aduerfus eum agi poffe, $. r.
Si quis pulfatus quidem non eft, verum manus aduerfüs eum

leuatae, et faepe territus ** quafi vapulatarus *5, non tamen
percuffit: vtili 5* iniuriarum actione tenetür. $. 3. AitPrae-

to, QVI ADVERSVS BONOS MORES CONYICIVM

CVi FECISSE, CVIVSVE OPERA ?74^ pACTYVM ESSEÉ

DICETVR, QVO ADVERSVS BONOS MORES CONVI-

.CIVM FIERET: IN EVM IVDICIVM DABO 975 $.:35.
Conuicium ?? iniuriam effe, Labeo ait. $. 4. Conuieium $?
autem *? dicitur, velaconcitatione, velaconuentu, hoc eft a

collatione vocum: cum enim in vnum complures voces con-
feruntur , conuicium appellatur *7, quafi conuocium *?, ' $. 5.
Sed quod adicituraPraetore, ADvERSYS BONOS MORKES,
oftendit, non omnem in vnur collatam vociferationem Prae-
torem notare: fed eam quae bonis moribus improbatur ??,
quaeque ad infamiam vel ** inuidiam alicuius fpectaret *5;
$. 6. ldem ait, ADvERSVS BONOS MORES fic accipieno
dum , non ** eius qui fecit, fed generaliter accipiendüm ad-
uerfus bonos mores huius ciuitatis. $. 7. Conuicium ** non
tantum praefenti, verum abfenti quoque fieri poffe, Labeo fcri-
bit. Proinde fi quis ad domum tuam venerit te abfente, con-
uicium factum effedicitur ?. — Idem, etfi ad ftationem vel ta-
bernam ventum [fit, probari oportere. $. 8. Feciífe conui-
cium non tantum is videtur, qui vociferatus eft: verum is quo
Suer qui concitauit ad vociferationem alios, vel qui fümmifit
? vt vociferentur 9?, | &. 9. C vr non fine caufa adiectum eft:
nam fi incertae perfonae conuicium fiat, nulla executio eít.
$. ro. Si curauerit quis conuicium alicui fieri, non tamen fa-
Cum fit: non tenebitur. $. rr. Ex his apparet, non otmne
maledictum conuicium effe: fed id folum, quod cum vocifera-
tione dictum eft. $. r2. 9?* Siue vnus, fiue plures dixerint,
37 quod in coetu dictum eft, conuicium eft *?: quod autem
' non
"e. GEB. 56 Hal. et Rehd. inferunt: etiam. GEB. 57 'Taur. priBa-
tum. GEB. — 58 Hal vtputa. GE B. — 59 Hal. fruendi. GEB. , 60 Hal. et
Vulg. q4o0d. Bw. Etiam Rehd. Ggz. — 6t Vulg. inferit: w04do. Etiam Dafil.
3 éréoo vQóro. BR. Etiam Rehd, vt Vulg. GER. 62, Hal. babeat. 65
In Rehd. acto locum baberet, et ait , iniuriarumn .. manifefto librarii in : znia-
64 Hal. ét Valg. addunt: eff. B&.. Vt et
Rehd. GEB. — 65 Taur. Bapulaturus. GEB. — 66 1n Rehd. vtili, abeft. G E B.
674 Hal. et Vulg. inferunt: quid. &R. Rehd. vt Flor. GE B. 676 Taur. DAzO.
68 Hal iuferit: autem, GEB. .. 69 Vide Opufc. de Latin. Vet. ICt. p. 191.
BR. . 7O Ap. Hal. autem, hic abeft. GEs. " 71 Vülgo: appellatur, ab-
eft. BR. — 72 In Vulg. hic additur: dicitur. BR. — Vide Menag. iu Armoen.
TIur. Ciu. c. 39. Kehd. addit: eff, forte pro: effet. GEB. . 73 Hal. impro-
hetur. 74 Hal. inferit : ad. Vulg. ad zniuriam vel ad. BR. — Rehd. vt Hal.
GE B. 75 Hal. fpectet. .. 76 Rehd. inferit: vtique. GEB. — 77 Vulg.
inferit: autem. BR. 78 Hal. dicit. GE B. 79 Flor. eft: fummijfit. Hal.
fubmifit. G E B. 80 Vulg. vociferarentur. BR. 'Etiam Rehd, GES. 8t
Vulg. pracfigit; et. BR — 82 Hal. hic pracfigit: et. GE2, — $3 Áp. Hal.

l, -

*

vl
gerïew
tem
qui
hr i
f q
(
(empt
fus b
Vütür
Mu
mott
Qu
Bonti
L00 Q
loc
Quis ol
r i

- Bol

etenm
fie ei
" u
N,
TAM,
Quipp
videtü!
Guim
enim (
lentur
Qud ad

*R, ibïk
OE
$ B
lueit,
V. (jj
mox: PJ*
Mi c
Hel. tf
Gothofr.
GWW "
5 (]Ul t
hllc habet
f?ö,ijn. G
19 hg f
h, lOCO:
100 T.
Vulg, GE
Vib n
tho&- In |
MT
W. U

Im
'amet
um D
f
i5
l hm
æitPrae-
CHX
ASE

hiel "
(tinie
din d
n n
yte, d

o
m
por o*
[
diyertt
ol aJtel
ii

fur, j
60 Hgl u
m
j ^
g m
TRU
[
yjtf »
, j h

*

DIGESTORVM. LIB. XLVII. TIT. X. ^. 3901

non in coetu, nec 5* vociferatione dicitur, conuicium non pro-
prie dicitur, fed infamandi caufa dictum 95. $. 13. Si quis
aftrologus, vel qui aliquam illicitam diuinationem pollicetur,
confultus aliquem furem dixiffet, qui non erat: iniuriarum cum
eo agi non poteft, fed Confüitutiones eos *5 tenent. $. 14.
Iniuriarum ?7?, quae ex conuicio nafcitur, in heredes non eft
reddenda: fed nec heredi. $. 15. Si quis virgines appellaffet,
fi tamen ancillari vefte veftitas, minus peccare videtur: mul-
to minus fi meretricia vefte feminae, non matrumfamiliarum
veftitae fuiffent. Si igitur non matronali habitu femina fue-
rit, et (äuis eam appellauit 9?, vel ei comitem abduxit: iniu-
riarum ?? tenetur. $. 16. Comitem accipere debemus eum
qui comitetur et fequatur: et, vt ait Labeo, fiue liberum, fi-
ue feruum, fiue mafculum, fiue feminam. . Et ita comitem
Labeo deünit, qui frequentandi cuiusque caufa, vt fequere-
tur deftinatus, in publico priuatoue abductus fuerit. Inter co-
mites vtique et paedagogi erunt. $. r7. Abduxiffe videtur,
vt Labeo ait, non qui abducere comitem coepit ??, fed qui
perfecit vt comes cum eo?* non eífet. $. 18. Abduxiffe au-
tem non tantum is videtur, qui per vim abduxit: verutm is
quoque, qui perfüafit comiti, vt eam defereret. $. rg. Tene-

tur hoc Ediéto non tantum qui comitem abduxit, verumetiam

fi quis ?? eorum, quem appellauiffet ?3, adfe&atusue eft.
$. 2o. Appellare eft blanda oratione alterius pudicitiam ad-
temptare? hoc enim non eft conuicium *facere*, fed aduer-
füs bonos mores adteimnptare. $. 2t. Qui turpibus *verbis *
vtitur, non temptat pudicitiam : fed iniuriarum tenetur. $. 22.
Aliud eft appellare ?^, aliud adfectari: appellat enim, qui fer-
mone pudicitiam adtemptat: adíeCtatur, qui tacitus fre-
quenter fequitur ?5: adíiduo ?9 enim frequentia quafi praebet
nonnullam infamiam. . $. 23. Meminifle autem oportebit,
non omnem qui adfeCtatus eft, nec omnem qui appellauit ,
hoc Edicto conueniri poffe: neque enim fi quis colludendi, fi
ä]is 0füäcii honefte faciendi gratia id facit ** , ftatim in Edi-
tum incidit: fed qui contra bonos mores hocfacit 9. $. 24.

Sponfum quoque ad iniuriarüum a&tionem admittendum puto:

etenim fpectat ad contumeliam eius iniuria quaecumque fpon-
fae eius fiat. $. 25. Ait Praetor, NE QVID INFAMANDI
?? CAVSA FIAT: SI QVIS ADVERSVS EA FECK-
RIT,PROVT QVAEQVE RES ERIT, ANIMADVER-
TAM. $. 26. Hoc Edi&tum fuperuacuum effe Labeo ait,
quippe cum ex generali *?? iniuriarum àgere poffumus: fed
videtur et ipüi Labeoni, et ita fe habet, Praetorem eandem
caufam fecutum , voluiífe etiam fpecialiter de ea re loqui: ea

enim quae notabiliter * fiunt, niüi fpecialiter notentur, vi-

dentur quafi neglecta ?. $. 27. Generaliter ? vetuit Praetor
quid ad infamiam alicuius fieri. Proinde quodcumque quis

efl, abet. GE B. — 84 Hal et, Vulg. cum. Em. Rehd. vt Flor. GEB. — 85
Hal. addit: effl. GE&, $6. Hal. et Vulg, ewm. BR. Rehd. vt Flor. GE.
$7 Hal. et Vulg. addunt: a&o. BR. Etiam Rehd. GE&. 88 Hal. appel-
lauerit, et mox : abdaxerit. 89 Kal et Vulg. inferunt: qom, Vide Bynkersh.
JIV. Obf. vlt. BR. Etiam Rehd. won, inferit. GEB. go Hal. coeperit , et
mox: perfecerit. 91 Hal. et Vulg. cmm ea, quod placet. BR. Ka etiam
Rehd. GER. 92 Hal. fi quem. G E B. 93 Hal. appellauit. G E B. 94
Kal attentare, loco : appellave. GEB. 95 Vulg. iufequitur. B R. 96
Gothofr, in nota: affidua enim. vzlg. Immo et Hal. Librarius, qui fcripfit :
affiduo , credidit hanc vocem ad antecedentia pertinere. — Idem fibi perfuaüt il-
lé, qui ex: enim, fecit: etemim. Batb. olim habuit: affidwo, et: emim, ad.
huchabet, vt et S. Cruc. l. BR. Chriftin. et Bynkersh. vt et Rehd. affidua
etei.n, GEB. 97 Halk fecerit. 98 In Rehd. fed qui contra bonos mo-
ves boc facit, abfunt. GE g. In Norica haec quidem non defunt, verum in fi-
ne, loco: boc facit, ibidem legitur: id fecit. — 99 Hal. inferit: eiws. GEB.
1cOo Hal. et Vulg. inferunt: claufula. ille omittit: zmuriarum. B R, Rehd. vt
Vulg. GEB. — 1 Taur. motaViliter. GE B. 2 Taur. zeClecdla. GEB. — 3
Vulg. inferit: autem. BR. 4 Hal. vt aliquem infamaret. GEB. 5 Go-
thofr. in nota: puta fi quis ad inuidiam. -vng. Hal. vtputa fi ad. Rehd. vtpa-
ta qui ad. GE B. 6 Hal.et Vulg. vtatur. GER. 7 Hal. et Vulg. alz-

quid. BR. Etiam Rehd. GE s. — $8 Gothofr. in nota: quaeque res. vw/g. Hal.

Ktita in Rehd. fa&um ex: quoque. GEB.

fecerit, vel dixerit, vt alium infamet *, erit a&tio iniuriarum.

Haec autem fere fünt, quae ad infamiam alicuius fiunt: vtpu-

ta ? ad inuidiam alicuius vefte lugubri vtitur $,. aut fqualida:

aut fi barbam demittat, vel capillos fuübmittat, aut fi carmen
confcribat, vel proponat, vel cantet aliquod *, quod pudorem
alicuius laedat. $. 28. Quod ait Praetor, s1 Qvi1s AD-
VERSVS EA FECERIT, PROVT QVAQVA ? RE ERIT,
ANIMADVERTAM, fic intellegendum eft, vt plenior effet
? Praetoris animaduerfio: id eft, et '*? quodcumque **
eum mouerit, vel in perfona eius qui agit iniuriarum actio-
nem ^?, vel eius aduerfüs quem agitur, vel etiam in re ipfa,
in *? qualitate iniuriae **, audiat eum qui agit. $. 29. Si
quis libello dato vel Principi velalicui *? famam alienam in-
feCtatus fuerit,iniuriarum erit agendum, ** Papinianus ait.
$. 30. Idem ait, eum qui euentum fententiae, velut daturus
** pecuniam, vendidit, fuftibus a Praefide ob hoc caftigatum,
iniuriarum damnatum videri: vtique autem apparet hunc iniu-
riam ei feciffe, cuius fententiam venditauit *?. $. 5r. Si

.quis bona alicuius, vel rem vnam per iniuriam occupauerit :

iniuriarum actione tenetur. $. 32. Item fi quis pignus pro- -
fcripferit, venditurus, tamquam a me acceperit, infamandi
mel caufa, Seruius ait iniuriarum agi poffe. $. 33. Si.quis .
non debitorem quafi debitorem appellauerit iniuriae faciendi
*? caufa, iniuriarum tenetur. $. 34. Praetorait, Qv 1 SER-
VVM ALIENVM ADVERSVS BONOS MORES VERBE-
RAVISSE ??, pgvg ^* &O, JINIVSSV DOMINI,QVA E-
STIONEM HABVISSE DICETVR, IN EVM iVDICIVM
DABO:ITEM SI QVID ALIVD FACTVM ESSE DICE--

TVR,CAVSA COGNITA 1VDICIVM DABO. $.35.Si quis

lic fecit iniuriam feruo, vt domino faceret, video dominum
iniuriarum agere poffe fuo nomine: fi ^* vero non ad fuggilla-
tiohem domini id fecit, ipfi feruo facta iniuria, inulta a Prae-
tore relinqui non debuit: maxime fi verberibus, vel quaeftio-
ne ?? fieret: hanc ?* enim et feruum ?? fentire palam eft.
$. 36. Si communem quis feruum verberauerit, vtique hac
aéctione non tenebitur, cum iure domini ?? id fecerit. $. 37.

. Nec fi fructuarius id fecerit, dominus cum eo agit ?*, vel fi
proprietarius fecerit, fru&ctuarius eum conueniet, $. 38. Adi-

Citur, ADVERSVS BONOS MORES ??: vt non omnis
omnino qui verberauit ??, Ííed qui aduerfus bonos mores
verberauit, teneatur: ceterum fi quis corrigendi animo ??,.

.aut fi quis ?* emendandi, non tenetur. $. 39. Vnde quae-

rit Labeo, fi magiftratus municipalis feruüm. meum loris ru-

perit: an poffim cum eo experiri, quafi aduerfüs bonos mo-

res verberauerit? Et ait, iudicem debere inquirere, quid fa-

cientem feruum meum ?? verberauerit: nam fi honorem, or-

namentaque petulanter adtemptantem ceciderit, abfoluendum -
| TEU TET eum.

9 Hal. fit. 10 Hal. et Vulg.
vt, loco: et. BR. Rehd. vt Flor. GEE. — IX Hal. quidg4e. GEB. — 12 Hal.
et Vulg. acfioue. BR, — Etiam Rehd, GER. 13 Hal. zd efl , loco: iu.GERB.
14 Gothofr. in nota: non audiat. vslg. Hal. Etiam Kehd. habet. negationem..
GEPR. 15 Hal et Vulg. alij. BR. Rehd. vt Flor. GER. — 16 Hal, vt Ponr-
ponius ait. Yn Rehd. vocula: vt, 7à Papinianus, eft adfcripta. G E. 17
Gothofr. in nota; laturus. vulg. Flal. Etiam Rehd. laturus. GEB. — 18 Rehd.
iaclauit. G E B. I9 Hal. faciendae. Sed et Flor. corre&or ; mutauit in e: fed
a non addidit, E quatuor MSS. $. Cruc. L. zmiuriam faciendi, Chrifin. et S.
Cruc. V. iniuriae faciendae habent. Barb, initio vt Flor. fed fa&um : faciendae,
B R. Bynkärsh. facit cum Chriftin, Rehd. vt Flor. fed fa&um ex: faciendi, fa-
ciende. G E B. 20 Vulg. verberaffe. BR. Rehd. verberauiffet. GE 8. 21
Vulg. deque. BR. - 22 Flor. antiquitus fa&um: fim. BR. 23 Gothofr. in
nota: quaeftionibus adfecerit. Hal. adfligeret. vulg. "Taur. 4uacflionI. Rehd.
quaeflionibus afficeret. GEB. 24 Hal. et Vulg. boc. 8 R. Étiam Rehd. GEB,
25 Hal Seruium , loco: feruum. GEB. 26 Poterat fieri: domini, et ha-
bent Hal. et Vulg. domini.BR. . 27 Hal et Vulg. aget. BR. .Rehd. agit.
G E B. 28 Vulg. addit: verberawerit. B R. Etiam Rehd. GEB. — 29 Taur.
ver Verauit. GEB. 30 Hal. et. Vulg. addunt: wverberamerit. BR. — Etiam
Rebd. GEB. . 31 Ap. Hal, fi 44i5, abeft. Gxs. 32 Hal. quid facien-
Eeeeeee 3 : tem

L

a d / — DIGESTORVM LIB. XLVIL TIT. X

eum. $. 40. VERBERASSE dicitur abufiue, et qui pughis
caeciderit??, $. 41. Qv AxSsTIONEM intellegere debemus
3^ tormenta, et corporis dolorem ad eruendam veritatem. Nu-
da ergo interrogatio, vel leuis territio ??, non pertinet ad
. hoc Édictum. Quaeftionis verbo etiam ea, quam malam man-
fionem ?* dicunt, continebitur. Cum igitur per vim, et tor-
menta , habita quaeftio eft, tunc quaeftio intellegitur. $. 42.
Sed et fi iuffu domini quis quaeftionem ?? habeat, modum ta-
men excefferit: teneri eum debere, Labeo ait. $. 43. Prae-
torait, ST QVID ALIVD FACTVM 38 ESSE DICETVR:

CAVSA COGNITA IVDICIVM DABO: proinde fi quidem -

verberatus fit feruus, vel tormentis de eo quaeftio habita eft
39 : fine caufae cognitione iudicium in eum competit, fi ve-
ro aliam iniuriam paffus fit, non aliter competit, quam fi ^?
caufa cognita, $. 44. Itaque ** Praetor non ex omni caufa
iniuriarum iudicium ferui nomine promittet *?: nam Íi leui-
ter ^? percuffus fit, vel maledictum ei leuiter, non dabit
aCtionem: at fi.infamatus fit vel facto aliquo, vel carmine
fcripto, puto caufae cognitionem Praetoris ** porrigendam
et ad ferui qualitatem: etenim multum intereft, qualis feruus
fit, bonae frugi, ordinarius, difpenfator: an vero vulgaris
vel mediaftünus, an qualisqualis: et qüid, fi compeditus, vel
male notüs, vel notae extremae? habebit igitur Praetor ra-
tionem tam iniuriae quae admiífa dicitur, quam perfonae fer-
ui, in quem admifía dicitur: et fic aut permittet, aut denega-
bit ** actionem. |$. 45. Interdum iniuria feruo fatta ad do-
minum redundat, interdum non: nam fi pro libero fe geren-
|tem, aut cum eum ^* alterius potius quam meum exiftimat
** quis *?, non caefurus eum, fi meum fciíffet: non poffe
eum, quafi mihi *? iniuriam fecerit, fic conueniri, Mela
.fcribit, $. 46. Si quis feruoverberato iniuriarum egerit, de-

inde poftea damni iniuriae agat: Labeo ícribit, eandem rem |

non effe: quia altera aCtio ad damnum pertineret culpa da-
tum, altera ad contumeliam. $. 47. Si vfümfructum in fer-
uo habeam, tu proprietatem, isque verberatus fit, vel quae-
füo de eo habita: iniuriarum attio magis proprietario quam:
mihi competit. Idemque probatur, et ?? fiferuum meum 5*,
quem bona fide poffidebam , caecideris: domino enim magis

competit iniuriarum aC&io. $. 48. Item fi liberum hominem,-

qui mihi bona fide feruiebat, quis caeciderit: diftinguendum
eft, vt, fi in ?^ contumeliam pulfatus fit, competat mihi
iniuriarum a&tio. Idem ergo et fi *? in feruo alieno bo-
na fide mihi feruienti: vt totiens admittamus iniuriarum
aCtionem, quotiens in meam contumeliam iniuria ei fa&ta
fit: nam. ** ipfius quidem ferui nomine, domino dabi-
mus iniuriarum aCtionem. Si autem me tangat et pulfet:
iniuriarum mihi quoque ?? eft. Ergo et in fruttuario idem
difingui poteft. $. 49. Si feruum complurium caecidero,

tem eum feyuum . verbevauevit..GEB. — 33 Pro: ceciderit, et hoc quidem cor-
recum eft, neutiquam $. 47. et 48. et vlt. et L. 34. BR. 34 Hal. et Vulg.
inferunt: er. B R. Etiam Rehd. GER. 35 Vide Duker, ad Opxufc. de La-
Un. Vet. ICt. p. 426. u. 15. BR. $6 Hal. inferit: Graeci. GEB..
Hal. inferit: baxc. GEB. — 38 "Taur. in Adnotat. fa&fwm. in P. didum. Nem-
pea fequenti: dicetwr, exortum. G EB. — 39 Ap. Hal. eff, abeft. GE&. 4o

Ap. Hal. et Vulg. i, abeft. a& In Rehd. fí, abeft. GER. 4X Vulg. quia , :

loco: itaqwe. BR. Ita et Rehd. G B.
BR, Rehd. promittit. GER.
44 Vulg. Praeitori. B R. 45 Taur. deuegaVit. GEB, 46 Ap. Hal. eum,
abeit. GE B. 47 Mal exiflimabat. Vulg. exiflimawit, BR. Rehd. vt Flor.
GE B. 48 Hal, er Vulg, addunt: ceciderit. BR. — Etiam Rehd. G E B. 49
Ap. Hal. mibi, abeft. GE B. — 40 Hal. probatuv etiam , fi..— 5X Vulg. eum,
loco: memwm. BR. ta et Rehd. GrR. 52 Hal. hic inferit: s»;e;j. Rehd.
meam. GEB. — 53 Ap. Hal. et in Rehd. fj, abeft. GER. $4 Hal. inferit:
et. GE B. 55 Hal.et Vulg. inferunt: aéfio. BR. Etiam Rehd. GE . 56
Hal, et Vulg. funt. BR. Rehd. vt Flor. G g. 57 Hal. et Vulg. fcini effe.
ER. Rehd. foit eff. GER. 58 Hal et Vulg. inferunt; aGionem. BR.

42, Hal. permittet. Vulg. permittit.

Etiam Rehd. G£z.
Hal. agitur. — 61 Gothotr. in nota: leues et nullius. momenti. vulg. Hal.-

43 Taur. JeBiter. hic et mox iterum. GERB. -

II. Qbf. 14. GEB.

competere iniuriarum aCtionem omnibus, plus quam manife- -

ftum eft. |
XVI. Pavrvslibro XLV. ad Edictum, SEn non ef-

fe aequum, pro maiore parte, quam pro qua dominus eft,.
damnationem fieri, Pedius ait: et ideo officio iudicis portio-
nes aeftimandae erunt 59, |

XVII. VrrraAwvs libro LVII. ad Edi&um. SkEDÍi

vnius permiffu id fecero, fi quidem folius eius effe putaui,
nulli competit iniuriarum aCtio: plane fi fcii "* .plurium, ei

. quidem qui permifit, non competit iniuriarum aéttio, ceteris

competit. $. r. Siiuffu tutoris aut procuratoris vel curato-
ris, quaeftio habita fit, confequens erit dicere, ceffare iniu-
riarum actionem. $. 2. Seruus meus, opera vel querella tua,
flagellis caefus eft a Magiftratu noftro. . Mela putat dandam

mihi iniuriarum ?* aduerfus te, in quantum ob eam rem ae- -

quum iudici videbitur: et fi feruus deceflerit, dominum eius
agere poffe, Labeo ait, quia de damno, quod per iniuriam 5?
fattum eft, agatur 9?: et ita Trebatio placuit. $. 3. Quae-
dam iniuriae a liberis hominibus factae leuis ** nonnullius
momenti videntur: enimvero a feruis ?^, graues funt: cre-
fcit enim contumelia ex perfona eius, qui contumeliam fecit,
$. 4. Cum feruus iniuriam facit **, maleficium eum admit-

.tere, palam eft. Merito igitur, ficuti ex ceteris delictis, ita

et **.ex hoc iniuriarum, noxalis actio datur. Sed ** in arbi-
trio domini eft, an velit eum verberandum exhibere, vt ita

. fatisiat 99 ei uiiniuriam paffus eft: neque $* erit ne-
[ 5

ceffe domino vtique eum verberandum praeftare: fed dabitur
ei facultas praeftare ei 99 feruum verberandum, aut fi de eo
verberibus fatis non fiat, 9? noxae dedendum *?, vel litis ae-
ftimationem fuüfferendam, $. z. Ait Praetor, ARBITRATY
IVDICIS: vtique quali viri boni, vt ille ** modum verberum
imponat *?, $. 6. Si ^* ante iudicem dominus verberandum fer-
uum 7* exhibuerit, vt fatis verberibus ei *? fieret, et erit

faCtum arbitratu alicuius, poftea aCtor agere iniuriarum äer—y

feuerat *^: non eft audiendus; qui enim accepit fatisfaétio-

nem, iniuriam fuam remifit. Nam et fi nuda voluntate iniu-

riam remifit, indubitate dicendum eft, extingui iniuriarum
aCtionem, non minus, quam fi tempore abolita fuerit iniuria,
$. 7. Si iuffu domini feruus iniuriam fecerit, vtique dominus

conueniri poterit etiam fuo nomine, Sed fi proponatur fer- .

uus manumiffus, placet Labeoni dandam in eum actionem:
quia et ** noxa caput fequitur, nec in omnia feruus domino

parere debet: ceterum *?, et fi occiderit "? iuffu domini,

Cornelia eum eximemus ?9, $. 8. Plane fi defendendi do-

mini gratia aliquid fecerit, rationem ei conftare apparet: in-

que eajgn rem aduerfüs agentem exceptio obicienda erit. $. 9.
Si feruus, in quo vfusfructus meus eft, iniuriam mihi fecerit:

aduerfus dominum noxali iudicio experiri potero ; neque de- -

beo

59 Rehd. iniuria , loco: per iuiuriam. GEB. 6o

Dafil. éAzdeal xa dvr' bvievog dheiw. EBR. Rehd. lezes nullius, absque copula.
Et forte Taur. qui habet: leBis, dare debebat. leB1S, et valde verifimile eft,
ICtum fcripfiffe: mou vllius. ex quo intempeftiua geminatione litera » fa&um:

non nulius. GE B. — 62, Vulg. eaedem vero. a feruis factae. BR Rehd. tamen-
beedem a feruis facle. GES. — 63 Hlal fecit. — 64 In Rehd. et, abeft. GEB..
65 Kehd. inferit: et. GEB. — 66 Rehd. fatisfaciat. GEB. — 67 Hal. et Vulg.

inferunt: enim. BR. Etiam Rehd. GE E. — 68 Flor. 7 ei , eft expun&um , nec
adeo male, et abeft a Vulg. Hal. facultas pracflandi feruwmm. B R. EtinRehd. ei,

abeft.GEB. 69 Rehd. fatis non faciat, fciat moxae. GE B. . '7o. Hal. dedeudi ,

et in fequentibus: fufferendi. GE a. 71 Hal vtilem modum. Erat Flor. in
fine verfus: vtil, etin fequenti: Jemodum. Corre&tor illam ] finalem expunxit ,
indeque ifta le&io. pg, Kehd. pariter vt Hal. G B. — 72 Hal. iuponet. GEB.
73 Hal.inferit : cum. GER. — 74 Vulg. inferit: famm. BR. Etiam Rehd.
GEB. "75 Hal. deev. GEB. — 76 Hal. perfeuerans. Vulg. per[eueret. B R-
Rehd. perfeuerauerit. GEB. . '77 In Rehd. et, abcít. GEs. 78 Vide Noodt.

79 Kial, occidiffet. $0 Hal eximeremus GEB.

8t

o
"l

mu
ptef,-

ti,

— yni

ji!
st
"
JAM
£
qger
fu.
ii
q
$pI
a
pm(a
us
Yi
Qu
vili
foq
i p
85 oyc
fifon
d
t
eunat
fis)
eii
fem d
ter t
f a
V.

4

f
d
a,
TT
modt

. &

IVRI
li
ttt p
n j
Ql (
Wt

$t
Wpk
digi
mæeg
& Hi
l]1
IN
Tar u
Mi ,
9 B
Re&e Q
lm Q
Tu; (
tir H
U
97 Go
m
I9 T
W.

f
WA
X
yt t
Qpen:
Twi)
d

DIGESTORVM LIB. XLVIL TIT. X * 1023

beo detetioris condicionis ob hoc effe, quod vfumfru&um in

eo habeo, quam fi non haberem. Aliter atque fi fernus com-,

munis effet: tunc enim non daremus focio actionem, ea pro-
pter, quiaetipfe iniuriarum a&tione tenetur. $. 1o. AitPrae-
tor,SI EI, QVI IN ALTERIVS POTESTATE ERIT, I N-
YVRIA FACTA ESSE DICETVR: ET NEQVE IS, CV-
IVS ÍN POTESTATE EST, PRAESENS ERIT, NEQVE
PROCVRATOR QVISQVAM EXISTAT ?', Qv1 KO NO-
MINE AGAT: CAVSA COGNITA IPSI, QVI ?? 1N1v-
RIAM ACCEPISSE DICETVR, IVDICIVM DABO.
$. rr. Filiofamilias iniuriam paífo, fi praefens fit 93 pater,
agere tamen non poffit propter furorem, vel quem alium ca-

.fum dementiae, puto competere iniuriarum actionem: nam

et hic pater eius abfentis loco eft. $. 12. Plane fi praefens
agere nolit, vel ** quia differt, vel quia remittit atque donat
iniuriam ; magis eft, vt filio aCtio non detur: nam et cum
abeft, idcirco datur filio aCtio, quia verifimile eft patrem , fi
praefens fuiffet, aCturum fuiffe. $. x3. Interdum tamen pu-
tamus, etfi pater remittat, iniuriarum actionem filio dandam:
vtputa fi patris perfona vilis abiectaque fit, filii honefta: ne-
que enim debet pater viliffimus filii fui contumeliam ad fuüam

* Vs x 5 . .
vtilitatem *5 metiri: ponamus efle eum patrem, cui 1ure me-

ritoque curator a Praetore conftitueretur 99, $. 14. Sed *7
fi pater, lite conteftata, coeperit abeffe , vel etiam neglegere
59 executionem pater vilis: dicendum eft, caufa cognita trans-
lationem filio competere. Idem ?? et fi emancipatus filius
effe proponatur. $. r5. Procuratorem patris praetulit Prae-

tor ipfis perfonis, quae iniuriam paffae funt. 5i tamen pro-

curator, aut neglegat, aut colludat, aut non fufficiat aduer-
füs perfonas, quae iniuriam fecerunt: ipfi potius, qui paflus
eít inivriam, actio iniuriarum competit. $. r6. Procurato-
rem autem accipere debemus, non vtique eum, cui fpeciali-
ter mandata ?? eft procuratio aCtionis iniuriarum: verum fuf-
ficit eum eífe, cui omnium rerum adminiftratio mandata eft.
$. 17. Quod autem ait Praetor, caufa cognita ipfi, qui iniu-
riam accepiffe dicetur, iudicium permitti ?*, ita accipiendum

eft, vt in cognitione caufae hoc verfetur, quam longe pater

abfit, et quando fuperuenturus ??, et numquid is, qui iniu-
riarum vulta&tionem mouere, * feenitior ?3 , vel inutilis ad-
modum ?^, qui non fufficiat ad rei cuius ?* adminiftrationem,

acper hocnec ada&tionem. . $. 18. Quod deindeait, Qv x 1N--

XVRIAM ACCEPIT ?5, interdum ita accipiendum eft, vt pa-

tri eius competet ?* a&tio: vtputa nepoti facta iniuriaeft, pa-

ter praefens eft, auusabeft: fcribit Iulianus , patri potius dan-
dam iniuriarum actionem, quam ipfi nepoti: ad cuius, in-
quit, officium pertinet, etiam viuente auo, filium fuüum in

omnibus tueri, $. 1g. Idem lulianus ? fcribit, filium non

$1 Hal. exiflet. —2 Mira in hoc loco occurrit ofcitantia librarii in Rehd. a
»eque prius ad alterum: se4u, et ab antecedente: qui, vsque ad hoc: 4ui, iterum
delapíi, ita vt ibi: is cmius 2m potefíate efl, praefens evit, meque, hic: eo mo-
snine agat, Caufa cognita ipfi, qui, defint. GEB. — 83 Taur. praefenSit. G E B.
$4 Hal.aut,loco: vel. 85 Gothofr. in nota: Hanc le&ionem probat Fa-
ber J. Semeflr. $. Haloander legit vtilitatem. GEB. 86 Vulg. conflituatur.
BR. Rehd. confituetur. G E B. $7 Hal. et Vulg. inferunt: et. BR. 88
'Taur. neClegere. G E B. 89 Hal. et Vulg. inferunt: eff. BR. 9o Hal. et
Rehd. data. GE R. 9I Ap. Hal. ipfi.q. i. a. d. i. permitti , abfunt. GEB.
92 Hal. fit. Rehd. efl. GEB. — 93 Gothofr. in nota: fegnior. vulg. Hal.
Re&e omnino. Vide Duker ad Opu[c. de Latin. Vet. ICt. p. 380. n. 1. MSS.
tamen cum Flor. faciunt. E quatuor non nifi S. Cruc. II. habet: fegnior. E R.
Sed: fegnitior, Barb. Chriftin. S. Cruc. — At Bynkersh. femior, et Rehd. ite-
yum: fegnior, vt S. Cruc. l. GEB. — 94 Gothofr. in nota: admodum fit.
vulz, Hal. Ita et Rehd. GE s. — 95 Hal. et Vulg. alicuius. B R. Etiam Rehd,
GER. 96 Hal. accepiffe dicetur. Vulg. acceperit. BR. Rehd. vt Hal. GEB.
97 Gothofr. in nota: competat. vzlg. Hal. Etiam Rehd. GEB. 98 In
Rehd. Iuliauus, abeít. GEB. —— 99 Gothofr. in nota: verumetiam. Hal GEF.
100 Taur.inquiD.GEB. X Mal.et Vulg. addunt: poffe, B n. Rehd. vt Flor.
GEB. 2 Vulg. facultatem. B R. . Exiam Rehd. GEB. 5 "Taur, iuqui D.

-Hal. et Vulg. in, abeft. BR. — Etiam in Rehd. GEE.

tantum ipfüm agere debere, verum ?? procuratorem dare
poffe: alioquin, inquit *?9?, nifi ei permiferimus procurato-
rem dare *, futurum eft, vt, fi valetudine impediatur, ne-
que fit, qui iniuriarum actionem exequatur, impediatur actio.
$. 20. Idem ait, et fi nepoti fata fit iniuria, et nemo fit qui -
aui nomine agat, permittendum effe patri experiri, et ispro-
curatorem dabit: omnibus enim, qui f(uo nomine actionem ha-
bent, procuratoris dandi effe poteftatem ? : intellegi autem

filium, inquit *, familias fuo. nomine agere, cum patre ceí-

fante Praetor ei agere permittat ^. $. 2r. Si filiusfamilias
iniurlarum egerit, patri aCtio non competit. $. 22. Idem
a'it, filiofamilias * ininriarum nomine actionem dari, quo-
tiens nemo eft qui patris nomine experiatur, et hoc cafü quafi
patremfamiliae * conftitui: quare, fiue emancipatusfit, fiue
ex parte heres fcriptus fuerit, vel etiam exheredatus, fi-
ue paterna hereditate abftinuerit, executionem litis ei dan-
dam: eífe enim perabfürdum, quem Praetor manente pa-
tria poteftate ad a&tionem admittendum probauerit *, ei pa-
trifamilias * vltionem iniuriarum fuarum eripi, et transferri
ad patrem, quieum, quantum inipfo eft, omiferit: aut, quod
eft indignius, ad heredes patris, ad quos non pertinere iniu-
riam filiofamilias faétam procul dubio eft. |
XVIIL Pavrvs libro LV. ad Edictum. Ev qui
nocentem infamauit, non effe bonum ? aequum, ob eam rem -

condemnari: peccata enim nocentium nota effe, et oportere

et expedire. $. r. Si feruus feruo fecerit iniuriam, perinde
agendum *?, quafi fi domino feciffet. $. 2. Si nupta filiafa-
miliae ** iniuriam acceperit, et vir et pater iniuriarum agant
*2: Pomponius '? recte putat, tanti patri condemnandum effe
reum , quanti condemnetur **, íi ea vidua effet: viro tanti,

quanti condemnaretur fi ea in nullius poteftate effet: quod

füua cuiusque iniuria propriam aeftimationem haberet *5, et
ideo fi nupta in nullius poteftate fit, non ideo minus eam in-

iuriarum agere poffe, quod et vir in ** fuo nomine agat..

$..3. Si iniuria mihi fiat ab eo, cui fim ignotus: aut fi quis
putet ** me Lucium Titium effe, quum fim Gaius Seiusz

. praeualet quod principale eft, iniuriam eum mihi facere vellez
nam certus ego fum, licet ille putet me alium effe, quam

fum !3, etideo iniuriarum *? habeo. $. 4. At ?? cum ali-
quis filiumfamilias, patremfamilias putat, non poteft viderti
iniuriam patti facere, non magis quam viro, fi mulierem vi-
duam effe credat: .quia neque in. perfonam eorum confertur
iniuria, nec transferri per perfonae ^* putationem ?? ex per-
fona filiorum ad eos ^? poteft: cum affectus iniuriam facientis
in hunc , tamquam in patremfamilias confifat. $. 5. Quod
fi fciffet filiumfamilias effe, tamen fi ^* neíciffet cuius filius
effet; dicerem ?5, inquit ?*, patrem fuo nomiane iniuriarum.
: | : agere

GER. 4 Hal. et Vulg. permittit. BR. — Etiam Rehd, GEB, — 5 In Rehd..
familias, abeft. GE B, 6 Hal. et Vulg. familias. BR. Rehd. vt Flor, famz-
lie, fed fuperfcripfit nonnemo: al. as. GE B. 7 T?mr. proVawerit. Hal, et
Vulg. putauevit. Et ita Flor. elt correctum. £ R, . Et ita quoque Rghd. GEB.
$ Hal. inferit: fa&fo. GE B. — 9 Hal. et Vulg. inferunt: et. B R. Etiam Rehd..
G E B. 10 Hal. et Vulg. addunt: eff. BR. Etiam Rehd. qui tamen fe-
quens: fí, omittit. GE B. II Gothofr. in nota: filiafamilias. vwlg. Hal.

Sed quoad Hal. perperam, qui hic Florentinam fequitur. G EE. 12, Hai.

13 Vulg. inferitz eziam. BR. — I4 Hal et Vulg.
15 Hal. babeat. 16 Ap-
17 Hal pstat. . 18
Hal,. fim. 19 Gothofr. in nota: iniuriarum a&ioncm.'vulg. Hal. Nem-
pe nec omiffo v babeo.. Tta et Rehd. iuiuriarum babeo ationem, GE B. — 20
Vulg. At, abeft. BR. Etiam in Rehd. GEB, , , 21 (aur. PEB]bnae. GEE.
22, Gothofr. in nota: transferri putatio. vwlg. Hal. Immo hic: tvansfervg

agent. Kehd. agat. GEB.. :
condemmaretur. BpR. —Etiam Rehd. GEB.

( perfonae putatio, fola praepolitione omiffa. vt et habet Rehd, GEs. D&

voce: putatio, vide Duker. ad Opufc. de Latin. Vet. ICt. p. 334- ". 13-
B R. 23 Hal. ad eas. GEB. 24 Hal. tametfi. GEB. — 25 Vulg. in pa-
tremfamilias effet, qui fciebat. filbumfamilias effe. tamen. fi nefciffet, cuius filius
effet , diceretur. B R. Rehd. vt Flor. nifi quod habeat ; dicetur. G EB. 26 Hgl.
Eeeeeee 3 : in-

024 | .. " DIGESTORVM. LIECKLVH. TUEb X

agere poffe: nec minus virum, fi illenuptam effe fciret: nam
qui haec nonignorat, cuicumque patri, cuicumque marito,
per filium, per vxorem, vult facere iniuriam. ivs
XIX. Garvs ?* libro XXII. ad Edictum prouinciale.
S1 creditor meus, cui paratus fum foluere, in iniuriam ??
meam fideiuffores meos interpellauerit: iniuriarum?? tenetur.
XX. MopxsTiNvs ??libro XIL Refponforum. S1
iniuriae faciendae gratia Seia domum abfentis debitoris fignaf-

fet fine au&toritate eius, qui concedendi ius, poteftatemue | fii
| giftratu poffe eos conueniri.

" habuit, iniuriarum actionem intendi poffe refpondit **. -
XXL IAvorENvs ?? libro IX. Epiftularum. Ix-

ivRrARVM aeftimatio non ad id tempus quo iudicatur, fed

ad id quo facta eft, referri debet. |
XXIL VrPraANvs libro I. ad Edictum Praetoris. S1
liber pro fugitiuo adprehenfus erit, iniuriarum cum eo agrt.
XXIE Pavrvs libro IV. ad Edictum. Qvrz in ??
domum alienam inuito domino introiret ?*^, quamuis in ius
, vocati ??, aCtionem iniuriarum in eum competere, Ofiliusait.
J XXIV. VrriaNvslibro XV. ad Edictum Praetoris.
S1 quis proprium feruum diftrahere prohibetur ?? a quolibet,
iniuriarum experiri ?? poteft.

XXV. IpkM libro XVIII. ad Edi&um. Sr ftuprum

ferua paffa fit, iniuriarum actio ?? dabitur: aut ?? fi celauit

mancipium, vel quid aliud furandi animo fecit, etiam furti:

vel fi virginem inmaturam ftuprauerit, etiam legis Aquiliae

aCctionem competere quidam ^?. putant.
J XXVI. Pavrvs *'libro XIX. ad Edictum. Sr quis
feruum meum vel filium ^* ludibrio habeat, licet confentien-
tem, tamen ego iniuriam *? videor accipere: velutifi in po-
pinam duxerit illum, fi aleam ^^ luferit, Sed hoc vtcumque
*5 tunc locum habere poteft, quotiens ille qui füadet, ani-
mum iniuriae faciendae habet. Atquin poteft malum confi-

lium dapre, et ^? qui dominum ignoret: et ideo incipit ferui

corrupti actio neceffaria effe.
XXVII. IngM libro XXVII. ad Edictum. Srftatua
patris tui in monumento pofita *7, faxis caefa eft, fepulchri
violati agi non poffe, iniuriarum poffe, Labeo (cribit **.
XXVIII. VLPrANvs libro XXXIV. ad Sabinum. Ix-
IVRIARV Mattioin bonis noftris non computatur, antequam
litem conteftemur ^?. — |
AXXIX. Pavrvslibro X. ad Sabinum. S1 feruum, cu-
ius nomine iniuriarum actio tibi competit, manumiferis , aut
alienaüeris: fupereft tibi iniuriarum actio. — 1
AXX. VurrANvSs?? libro XLIL ad Sabinum. Sxn-
v o autem manumiffo non competere actionem ob Íhiuriam,

. quam in feruitute paflus eft, quis dubitet? $. 1. Si filio in- |

iuria faCta fit, cum vtrique, tam filio, quam patri, adquifita
aCtio fit, non eadem vtique facienda aeftimatio eft. |
XXXLI Pavrvs libro X. 'ad Sabinum. Cvv poifit
propter filii dignitatem maior ipfi, quam patri, iniuria fatta
effe. | ! :
1

inquam. GEB, — 27 Hal Idem. GEB. — 28 Taur. INimriam. Wal. per inin-
via. GEB. 29 Vulg. inferit: mibi. BR. 30 Hal IDEM. GEB. 31
Vulg. refpoufum efl.BR. — 52, Hal. IABOLENV'S. GEB. — 33 Hal. fi quis
domwim. Vulg. Is qui in. domum. B R. Rehd. vt Flor. GEB. — 34 Hal. introüt.
Vulg. intvoierit. BR. Rehd. vt Vulg. GEB. — 33 Vulg. quamuis eum inius vo-
cat. BR. Rehd, quamuis inius vocet eum. GEP. . 36 Hal. et Vulg. probibeatur.
BR. Rehd. vt Flor. GEB.— 37 Taur. expeRI. GEB. — 38 Vulg. inferit: domino.
BR. Etiam Rehd. GER. — 39 Hal. et Vulg. at, loco: aut. & R. Rehd, vt Flor.
GEBR. 40 Ap. Hal. quidam , abeít. G k B. 41 Vulg. CAIV'S. g R. Etiam
Rehd. GEB. — 42 Hal. inferit: mewm. GEB. — 43 Hal. et Rehd. inferunt ; iamr.
Poffet vocula latere in vltimis antecedentis vocis literis, poteit etiam ex inepta re-
petitione earundem literarum duxiffe ortum. G ER. 44 Gothofr. in nota: fi
alea. Hal. Sed et Vulg. ita habet, et ipfe ita legendum cenfeo. In Barb. et S. Cruc.
L. eft vt Flor. nifi quod in pofteriore deinde: jm, praefixum fit. In S. Cruc.
IL femper fuit: zz alea. In Chriftin. ad aleag. Vterque S. Cruc. pro: Inferit,
habet: |uxerit. BR. Bynkersh. fi alea luferit, ex Rehd. fi in alea lufevit, GE B.

»

magiflvatus , loco: maieflatis. GER.

-XXXIL VrrzAmwvslibro XLIT. ad Sabinum. Negc
Magiftratibus licet aliquid iniuriofe facere. Si quid igitur
per iniuriam fecerit Magiflratus, vel quafi priuatus, vel fi-
ducia Magiftratus: iniuriarum poteft conueniri: fed vtrum
pofito ?** Magiítratu, an vero et quamdiu eft in Magiftratu?
fed verius eft, fi is Magiftratus eft, qui fine fraude in ius vo»
cari non poteft, exfpectandum effe, quoad Magiftratu abeat
*?: quod et ?? fi ex minoribus Magiftratibus erit, id eft, qui
fine imperio aut ** poteftate fünt Magiftratus: et in ipfo Ma-

XXXIII. Pavrvslibro X.'ad Sabinum. Qvonp Rei-
publicae venerandae caufa fecundum bonos mores fit, etiam fi
ad contumeliam alicuius pertinet, quia tamen non ea mente
Magiftratus facit, vt iniuriam faciat, fed ad vindiéctam Ma-

ieftatis ?? publice refpiciat: actione iniuriarum non tenetur,.
AXXIV. Garzvs libro XIII. ad Edictum provinciale, .

$1 plures ferui fimul aliquem caeciderint, aut conuicium ali-

cui fecerint: fingulorum proprium eft maleficium, et tanto —

maior iniuria, quanto a pluribus admiffa eft: immo etiam tot

| iniuriae funt, quot et perfonae iniuriam facientium. |

XXXV. VrPriANvs libro Ill. de Omnibus tribunali-
bus. Srquis iniuriam atrocem fecerit, qui contemnere in-

iuriarum iudicium poffit ob infamiam fniam et egeftatem: Prae--
tor ** acriter ** exequi hanc rem debet, et eos, qui iniu- -

flam fecerunt, coércere. '

XXXVlI.-IvrriaAwvs libro XLV. Digeftorum. Szfilii

nomine cum patre iniuriarum agere velim, et is procurato- -

rem det: non intellegitur filius defendi, nifi iudicstum folui
non defendatur, danda erit. " |
XXXVII. Manciamvs libro XIV. Tnfütutionum.
CowsTiTvTiOoNIBVS Principalibus cauetur, ea quae infa-
mandi alterius caufa in monumenta publica pofita funt, tolli de
medio. $. r. Etiam ex lege Cornelia iniuriarum a&tio ciuili-
ter moueri poteft, condemnatione aeftimatione iudicis fa-
cienda, — n :
XXXVIIL ScaAEvora libro IV. Regularum. Sx-

NATVSCONSVL'TO cauetur, ne quis imaginem Imperato-

fatisdetur: et ideo aCtio aduerfus filium, tamquam a patre

ris in ?* inuidiam alterius portaret *?; et qui contra fecerit,

in vincula publica mittetur 99,

XXXIX. VgwvrLErVvs libro II. Publicorum iudicio-
rüm. VrsTEM fordidam rei nomine in publico habere, ca-

pillumue fummittere, nulli licet: nifi ita coniun&us eft ad-
finitate ?*, vt inuitus in reum teftimonium dicere cogi non
poffit. | ,

prodeile tibi debet error Praefidum, aut eius qui de te aliquid
pronuntiauit ?*, aut eorum qui contra formam iuris manfiífe
te in ordine decurionum putauerunt,

47 Rehd. monwnento impofita, loco: im momumento pofita. GE B. — 48 Hal.
et Rehd. ajt. GER. — 49 Hlal. contefletur. GEB. — 50 Hal. et Rehd. PAP-
LVS. GEB. — 51 Hal.et Vulg. depofito. Etita Flor. fa&dum. B. Et ita quo-
que in. Rehd. GE s. 52, Flor. erat Ícriptum: mag?flratu babeat, et priori
voci deinde ?« finalis addita, quod et ipfum fenfum habet. BR. — 53 Ap.Hal.
et Vulg. et, abeft, quod et mihi placet. BR. Abeft etiam in Rehd. GER.
54 Hal. et Vulg. repetunt: fime. BR. — Neutiquam Rehd. GER. 55 Hal.
56 Vide Noodt. J. Probab. 6. GER.
$7 Hal atrociter. GE B. 58 Vulg. inferit: iuiwriam vel. BR. 59 Hal.
et Vulg. portet. BR. Rehd. vt Flor. GEB. 60 Hal. et Rehd. mittatzur.
G E B. 61 Ita Hal. er Vulg. Taur. adfimitati, qui dare debebat: admifitatI.
GE B. 62 Hal, et Vulg. MARTIANVS. gR. Rehd. vt Flor. — Ex litera
tamen c liquido patet, fuifle librarium in eo, vt fcriberet: AMarciamus , aut
Marcellus. GE B. 63 Gothofr. in nota: Aj. refcripfit. Ita ipfe Taur. in
margine, et ita Hal. et Rehd. G&g. — 64 Vulg. potes. BR, . 65 Hal. pro-

MXL. Macrm *? libro IT. Publicorum iudiciorum. Dr1--
vv Seuerus Dionyfio Diogeni ita fcripfit $3. — Atrocis iniu-
riae damnatus, in ordine decurionum effe non poteft ?*: nec:

XLI. :

| 45 Hal. vtrumque. Rehd, vbicunque. GER. « 46 Hal. vel, loco: et. GERB.

"AUCid- —

n
d

4

fU

f
hr
tiont

beor
"fon
jue
beo.

jorà

T
t f
t
tür;
[er

DE

0
N
pof
dinem
uti j
gbltm
AE
anim
v to
tene
bueri
pitio
COf

reh'gio

- Veterat

L LU
tt, ltto,
fl: abfü.
d. o
fl ul
üt ftper

|
Hal. [
: i
Vi (mer
hilerg:
la, jj
FlOr. elt.
: o
K in$
!t
It R
Tay, Íe
lub $
$ Gorha
ne D
MR p

Wt v

il
mas.
n p
etetu
Iei
ir i.
* i
T

Dl
efe -
: D
] l

S ,Gïu
N
tll«
AR
U

| aptte

yotnt,
m
T s
idcs

t ii
x u
TU
« T

gt D

h t

iiliqui
1 manhfïe

DIGESTORVM LIB.

XLL NegmATivslibro V. Membranarum, Pafkm,

cüius filio fatta eft iniuria , non eft impediendus, quo minus:

duobus iudiciis, et fuam iniuriam perfequatur $9, et filii.
— ^XLH. Pavrvslibro V. Sententiaruüm. Ivp1cri ab
appellatoribus conuicium fieri non oportet, alioquin infamia
notantur. RUA Md Gu | i

"XLIIL Gazvs libro IIT. Regularum. | Qvr ininria-:

rum a&tionem per calümniam iuftituit, extra ordinem damna-

— tür: id eft ?* exilium, aut relegationem , aüt ordinis atmo-

tionem patiatur. CA FE : - . 'ü
— XLIV. IAvorENvs ** libro TX. ex Pofterioribus La-
beonis. Sr inferiorum dominus aedium, fuperioris vicini

^^ fümigandi caufa fumum faceret: aut fi ? füperior vicinus in.

inferiores "?'aedes quid aut proiecerit, aut infuderit: negat La-
beo iniuriarum agi poffe: quod falfüm puto, fi tamen ** in-
iüriae faciendae caufa inmittitur.

^ ^XLV. HgznMocGENtrANVvs libro V. Epitomarum.
D x iniuria nunc extra ordinem ex caufa et *? perfona fta-
tui folet. Et ferui quidem flagellis caefi dominis reftituun--
tur: liberi vero, humilioris ** quidem loei, fuftibus fübiciun-.
tur: ceteri autem vel exilio temporali, vel interdiCtione cer-

taeréi co&rcentur, —— ——
Wsb cosdepRpCOeL "U zoioke H um
'"EXTRAORDINARIIS CRIMINIBVS.

*

; Pav L VS: libro V. Sententi'arum*.

ioniorum interpellatores, etfi effectu fceleris potiri non

polfunt, propter voluntatem * perniciofae libidinis extra or- |

diném puniuntur. $. r. Fit iniuria contra bonos mores, vel-
uti fi quis fimo corrupto aliquem perfuderit, eaeno, luto
oblinuerit ^,'aquas fpurcauerit ?, fiftulas, lacus, quid vel *
aliud ad iniuriam publicam contaminauerit: in quos grauiter
animaduerti folet. $. 2. Qui puero ftuprum , abdu&to ab eo
vel corrupto comite, perfuaferit, aut mulierem puellamuein-

terpellauerit, quidue impudicitiae gratia fecerit, donum ? prae- |

buerit, pretiumue, quo is perfuadeat, dederit: perfecto fla-
gitio, puniuntur * capite: inperfecto, in infulam deportantur:
corrupti comites fummo fupplicio adficiuntur. EWH
- I[l. VrPraAwvs libro IV. Opinionum. Svs praetextu
religionis, vel füb fpecie foluendi voti, coetus illicitos nec a
veteranis temptare ^ oportet. - ls ;

manciauerit, et in fine putauerint. 66 Hal. profequatur. GEB. — 67 Hal.
vt , loco: id efl. GEB. 68. Hal. IABOLENV'S. GER. 69 In Rehd.
fi, abeít. GE B. 7o Taur. INferiores. GE B. 71 In Rehd. tamen, ab-
eft. GEz.' — 72 Rehd. repetit: ex. GEB. — 73 Gothofr. in nota: humilio-
tis. vulg. Hal. quod cum in ipfo textu fit, procul dubio Gothofr. dare voluit,
aut reperit in textu . fuo: wmilioris, vt eft Flor. GER.

1 Vulg. inferit: tamem. BR. ^ 2 Gothofr. in nota: oblimievit. — Yta
Hal. et Vulg. Flor. deleta: z reftat: oblinerit. Nullus dubito , fcribendum
effe: oblinierit, vel potius: obliniuerit, Itaap. Paulum V. fentent. 4. €. 13.
vbi tamen Schulting. putat, iftud : obliumerit, poffe defendi. Pleraque MSS.
habent: oblinierit. BR. Nempe S. Cruc. L. 1I. et Bynkersh. vt er Rehd. At
Barb. oblimerit, et Chriftin. obliuierit aliquis fpurg. GEB. — 3 Etiamnunc
Flor. eft: fpurgauerit. Sic et mendofe: latus, pro: lacus, et $. 2. per[nadat ,
pro : perfuadeat. Yn variis MSS. legitur: purgamerit, fenfu inuerfo, p R. Nem-
pein $. Crac. L. At in Barb.. fpovgauerit, Chriftin. fpurtanerit , S. Cruc. I
et Bynkersh, fpucauerit, mera monftra. Taur. dare debebat: fpurGaerit, Va
re&e Rehd. fpurcauerit. GEB. 4 Flor. eft: qmid vel aliud , et habet ita
'Taur. fed lego cum Vulg. et Hal..4uidue alind. BR. Et ita quoque habent
Barb. $. Cruc. 1. II. Bynkersh. vt et Rehd.— At Chriftin. lacusue alius. GER.
& Gothofr. in nota: domum. v»lg. Etiam Hal. habet: domum. Sed clariffi-
me Bafil. 3 3)3006 imwi Zixpórwri $g. BR. Rehd. domum. GEB. — 6 Flor. fa-
&um: punitur, et, quod pouus, etiamnunc eft: deportatur. — Et ita habent
Hal et Vulg. Taur. maluit vltimae voci inferere », quam in priori a prima

P d

XLVIL UBUIC X XO 1025

.HE IÍpEsw libro II. de Adulteris: STEkrr10Na-
TvsS, vel expilatae hereditatis iudicia accufationem quidem ha-
bent: fed non fünt publica. . s
! IV. Mancramvslibro L. Regularum. . Drvvs Se-
uerus et Antoninus refcripferunt, eam quae data opera * ab-
egit ?, a Praefide in temporale exilium dandam, '?: indi-
gnum enim videri poteft **, impune eam maritum liberis
fraudaffe, - Fs : |
: V. VrPriaANvslibro V. de Officio Proconfulis. Iw
.eüm, cuius inftin&tu àd infamandum dominum fernus ad fta-
tuam *? confugiffe compertus erit, praeter ** corrupti ferui
aCtionem, quae ex Edicto perpetuo competit, feuere animad-
uertitur 1*5,. ^. "s R
! VI. Inew libro VIIT. de Officio Proconfüliss ANNo-
.NA M adtemptare et vexare vel maxime dardanarii folent: quo-
rum auaritiae ** obuiam itum eft tam mandatis, quam Con-
.ftitutionibus. . Mandatis denique ita cauetur:. praeterea debe-
|bis *5 cuftodire; ne dardanarii vllius mercis fint: ne aut ab
. his, qui coémptas merces füpprimunt, aut a locupletioribus;
qui fru&tus fuos aequis pretiis vendere nollent I7, dum mi-
.nus vberes prouentus exfpeCtant, »ne) *5 annona oneretur.

'| Poena aütem in hos varie *? ftatnitur: nam plerumque, fi
.| negotiantes funt, negotiatione ?? eis tantum interdicitur, in-
' [ terdum et relegari folent, humiliores ad opus publicum dari.
1 $. r. Onerant annonam etiam ftaterae adulterinae, de qui-

; bus Diuus ?* Traianus ?? Edictum propofuit, quo Edicto

! | poenam legis Corneliae in eos ftatuit, perinde ac fi lege te-
NU o d 57 017* F ftamentaria, quod teftamentum falfüum fcripfiffet, fignaffet,
('orLICTITATORES alienarum nuptiarum, itemque tmatri-

! recitaffet , damnatus effet. $. 2. Sed et Diuus Hadrianus eum,
qui falfas"menfüras habuit ?^?, in infulam relegauit.
VII. InEw libro IX. de Officio Proconfulis. äACCV-
LARII qui vetitas in facculo ?* artes exercentes, partem fub-
ducunt, partem fübtrahunt: item qui derectarii. appellantur,
- hoc eft, hi qui in aliena cenacula fe dirigunt furandi animo,
plus quatm füres puniendi funt: idcircoque ?* aut ad tempus
in opus dantur publicum, aut fuftibus caftigantur, et dimit-
tuntur, aut ad tempus relegantur. ub p s
VIIL. IpEw eodem libro. Svwr ?5 praeterea cri-
mina, quae ad executionem ?^ Praefidis pertinent: vtputa fi
quis inftrumenta fua prodita effe dicat: nam huius rei execu-

'| tio praefe&to vrbis ?9 a Diuis fratribus data eft.

.[X. IpEw eodemlibro. SvwT 7? quaedam, quae more
Prouinciarum coércitionem ?? folent admittere: vtputa inPro-
Ls "* uincia

fcriptura recedere. B R. Etiam Rehd. pumitur, et: deportatur. GEB. — '7 Im-
mo Taur. habet: temptarE , et Hal. tentari, et Rehd. temptarí. GEB. . 8
| Hal. er Vulg. inferunt; partwm. B. Rehd.vtPlor. GE B. — 9 Hal. abegiffet.
Vulg; abegevit. BR. Rehd. vt Vulg. GEB. — IO Graeci : -rwr:ro;.ce'vq dgopiCeras,
B R. 11 Ap. tial. potefl , abeft. GEB. 12 Bafï!. & As Bæcfhzz?. B R.
13 Rehd. pretor, male: ideo tamen nonnemo in vltmga voce: ammad:;cm-
tur , literas poftremas duas lineola transuerfa delere voluit. GEB. I4. Hal.
animaduertetur.. 15 Taur. aBaritiae. GE B. t6 Rehd. debetis. GE B. . 17
| Hal moluut. — 18 Hoc:me, abundat, et abeftab omnibus editis. Non aeque
à Ícriptis, ita vt S. Cruc. l. habuerit: vt »e, vbi tamen: vt, eft expunctum.
8R. Non habet Hal. Habent Barb. S. Cruc. II et Byukersh. vt et Rehd. GE E.
19 Erat Flor. vaviae. Sed a eft expun&ta, et habet Hal. varia. correctionem
. fecutus eft Taur. BR, Rehd. vt Hal. GEB. — 20 Rehd. megotiatio. GEB. — 2I
Taur. DiBus. GE B. 22, Rehd. adrianus, G E B. 23 Hal. bhabuerat. G E.
. 24 Hal. faccalis. fehd. facculos. GEB. .25 Hal.idgirco. 2,6 H.is Hal. et
Vulg. fuperiorem legem absque omni infcriptione continuant. B R. Etiam Rehd.
GERB. 27 Taur. in Adnotat. excutzonem, et mox excutio: et f?c in P. forte pro
excu[fionem , excu[fio. im ceteris executionem, executto. Sane Chriftin. codex habet :
excufationem , et: excufatio. Quinet S. Cruc. I. habebat: efoz]atzonen?, et: per-
fecntio. Sed repofitum: executzomem , et: executio, vt plerique COdlCCS. ab ini-
tio habuere. BR. Nempe Barb. S. Cruc. II. Bynkersh. vtet Rehd. vbi tamen
z executio , fuperícriptum : al. perfecutio. GER. - 28 Hal. vrbí. GEE. . 29
Hanc etiam legem absque- infcriptione fuperioribus iungunt Hal. et Vulg. H R.
Vt et Rehd. GEB. 3o Vulg. cofr&ienem. BR. Euam Rehd. vt aha;-. co-
: | - ertio-

totéÉ 217 DIGESTORVM LIB.:

uincia Arabia exemeAucuóy 3* crimen appgll*angä cuiu$ tei ad-
miffum tale eft: plerique inimicorum folent ^^ praedium ini-

mici exorsA(Qsy, id eft lapides ponere indicio futuros, quod.

ífi quis eum agrum coluiffet , malo leto periturus effet infidiis

eorum , qui fcopulos ?* pofuiffent: qu

tatem tmens eorum, quifcopelifrnon ?? fecerunt : hanc rem
Praefides exequi folent grauiter vsque ad poenam capitis, quia
et ipfa res mortem comminatur. od

X. IpkM eodem libro. Iw 36 Aegypto qui chomata

rumpit, vel diffoluit, hi funt ageres, qui quidem: folent

aquam Niloticam continere, aeque ple&titur . extra. ordinem ,.

et ?? pro condicione fua, et pro admiffi menfüra.' Quidam
opere publico, aut metallo ple&untur: ?* et metallo quidem

: P e j " . 3
fecundum fuam dignitatem , fi quis arborem fycaminonem
exciderit: nam et haec res vindicatur extra ordinem, non

leui poena, idcirco, quod hae arbores colligunt aggeres Ni-.

loticos, per quos incrementa Nili difpenfantur, 'et co&rcentur
^9. et deminutiones aeque 4 coércentur.. - Chomata. ?tïlatïlz,
et diacopi qui in aggeribus fiunt , plecti efficiunt eos qui id 13.
admiferint. : | : |
XL PaAvrvslibro I. Sententiarum. | Iw circulatores,
qui ferpentes circumferunt et proponunt, fi cuiob eorum me-
tum damnum datum eft, pro modo admiffi aCtio dabitur. .

DE SEPVLCHRO VIOLATO *
VrP1A Nv s libro IT. ad Edictum Praetoris. -
S'EPVLCHRI violati aCtio infamiam irrogat. EL
IL Ip&wlibro XVIIL. ad Edi&um Praetoris, Sr fe-
pulchrum quis diruit?, ceffat Aquilia: quod vitamen, aut clam

agendum erit. Etita de ftatua de monumento euulfa ? Celfus |

Ícribit. Idem quaerit, fi neque adplumbata fuit *, nequead-
fixa, an pars monumenti effeCta fit, an vero maneat in bo-
nis noftris?2 Et Celfus fcribit, fic effe monumenti, vt offua-
riam 5: et ideo quod vi aut clam interdicto locum fore.
HI. VrPiANVs libro vicenfimo *quinto* ad Edictum
Praetoriss PRAETOR ait, CV1iVS DOLO MALO SEPVL-
CHRVM VIOLATVM ESSE DICETVR, IN EVM IN FA-

NEAT, QVANTI OB EAM REM AEQVVM VIDEBITV R,

CONDEMNETVR. SINEMO ERIT AD QVEM PERTI-|

NEAT, SIVE AGERE NOLET: QVICVMQVE AGERE
VOLET, EI CENTVM AVREORVM ACTIONEM DABO.
Si PLVRES AGERE VOLENT, CVIVS- IVSTISSIMA
CAVSA ESSE VIDEBITVR, EI AGENDI POTESTA-
TEM FACIAM. 3OS1I QVIS IN SEPVLCHRO " Dporo

bertionem. GE R. 51 ld eft: lapidum pofitionem. 32 Hal inferit: im.
GE B. 33 Hal. exezéAove, et vertit: lapides. GEB. — 34 Hal. terrorem.
GEB. 35 Hal. exezeAisuhw, Rehd. qui fcopulos ibi fecerunt. GEB. — 36

Denique et hanc legem fuperioribus iungunt Hal. et Vulg. BR. .. Vt et Rehd..

ratio ex infcriptionibus manifefta eft, eadem nempe vbique. GE B. 37 Hal.
fed, loco: et. Rehd. fed et. GEB. — 38 Hal. praefigit: Sed, |.39 Gothofr.
jin nota: fycaminon. Hal. fycomorum. vulgat. GEB. — 40 Ap. Hal. et coer-
centur, abíunt. GEB.
qui in id admi[erumt. G EB.
1 Etiamnunc Flor. eft: VIOLATV. Inde Hal. in margine: alias, fe-
pulcbri violatu. B R. 2 Vulg. fepulcbra quis diruat. 8 R. — Ita quoque Rehd.
G E P. 4 Gothofr. in nota: anulfa. v«lg. Hal;, Sed Hal habet: euulfa, vt
Flor. Taur. enO/fa. Rehd. ad flatuam de monumento euulfam. GEB. — 4 Hal.
fuerit. —5 Gothofr. in nota; offaria. Hal. Vide Duker. ad Opufc. de Latin.
Vet- ICt. p. 423. 1. 7. BR. 6 Hal. inferit: VIOLATO. GEz. — 7 Hal.
INHABITAVERIT, GER. 8 Gothofr. in nota: quam quod. valg. Et-
iam Hal, babet: QVAM QVOD, et M$8. Barb. Chriftin, $. Cruc. I. II. At

ae res tantum timorem .
34 habet, vt nemo ad eum agrum accedere audeat, crudeli-.

Bynkersh. et Rehd. aliudue quam . quod. GX n.

4i Rehd. aque, loco: aeque. GEE. — 42 Rehd. ;

XLEVH. -iTo XIL XIL

/:MALO HABITAVERIT 7^, AEDIFICIVMYE ALIVD,

QVAMQVE " SEPVLCHRI CAVSA, FACTVM SIT, HA-.
BVERIT: IN EVM, SI QVIS EO NOMINE AGERE VO-.

LET, DVCENTORVM AVREORVM IVDICIVM DABO,
. 1. Prima verba oftendunt, eum demum ex hoc ple&i , qui .

dolo malo violauit: fi igitur dolus abfit, ceffabit ?* eiusdem

perfonae. Igitur.doli non capaces, vt admodum impuberes

1? , item omnes qui non animo violandi accedunt, excufati .
funt,. $. 2. Sepulchri. autem appellatione omnem fepulturae .

locum contineri exiftimandum eft. $. 3. Si quis in heredita-
rium. fepulchrum inferat, quamuis ** heres, tamen "potePc,
fepulchri violati teneri, fi forte contra voluntatem teftatoris.

intulit: licet enim :cauere teftatori, ne quis eo inferatur, vt
refcripto Imperatoris Antonini cauetur. Seruari enim volun-.

tatem eius oportere. . Ergo et ficauit, vt vnus tantum he-
redum inferret *^, feruabitur, vtífolus inferat. $. 4. Non
perpetuae fepulturae tradita.corpora poffe transferri, £ditto
. Diui Seueri continetur: quo mandatur, ne corpora detinee
rentur, aut vexarentur , aut prohiberentur per territoria I?--op—l
pidorum transferri, Diuus tamen Marcus refcripfit, nullam poe-
. nam meruüiffe eos, qui corpus initinere defunécti per vicos, aut
oppidum *^ transuexerunt, quamuis talia fieri fine permiffu.
. eorum, quibus permittendi ius eft, non debeant. $. 5. Di-
.uus Hadrianus refcripto *? poenamr ftatuit quadraginta au-
; [ reorum in eos qui in ciuitate fepeliunt *5; quam fifco inferri
piuffit, et in Magiftratus, eadem **? qui paffi fünt: et locum.
. [ publicari iuffit, et ** corpus transferri.. Quid tamen, fi lex
. | municipalis permittat in ciuitate fepeliri? poft refcripta Prin-
.| cipalia an ab hoc difceffum fit, videbimus: quia generalia funt
reícripta, et oportet imperialia ftatuta fuam vim optinere, et
.in omni loco valere, | $. 6. Si quis in fepulchro habitaffet,
| aedificiumue habuiffet, ei qui velit, agendi poteftas fit !?, $. 7.
Aduerfus eas qui cadauera fpoliant, Praefides feuerius inter-

uenire ??; maxime fi manu armata adgrediantur: vtfi arma-
ti more latronum id egerint ?^*, etiam capite plectantur, vt
Diuus Seuerus refcripfit: fi fine armis, vsque ad poenam me-.

.talli procedunt ?^?, .$. 8. Qui de fepulchri violati actione iu-.

dicant, aeftimabunt , quatenus interfit, fcilicet ex iniuria quae,

| facta eft: item ex lucro eius qui violauit: *vel* ex damno.

quod contigit:; velex temeritate eius qui fecit: numquam ta-.

men minoris debent condemnare, ?? quam folent extraneó

ervM DVDIOIVAM DA4lOr VR RT AW OVEM-PERTI-| agente. $. 9. Sl.—ad plurgs ius. fepplchm Fer?meat, vtrum o-
| : -x mnibus damus aCtionem: an ei qui occupauit? Labeo omni-

bus dandam dicit: recte, quia in id. quod vniuscuiusque ?*
intereft, agitur. $. ro. Si is, cuius intereft, fepulchri violati .

agere nollet: poteft paenitentia * aCta**, antequam lis ab alio

conteftetur, dicere, velle fe agere: et audietur. $. tr. Si
feruus in fepulchro habitat, vel aedificauit: noxalis aCtio cef-
fat, etin eum Praetor hanc aCtionem pollicetur, Si tamen
: $d oidup ! Mi vsonon

9 Vulgata eft: ceffabit eius-
dem poeua , et ita e IV. fcriptis $. Cruc. II. H. a Porta in 1. legit: ceffab;t
in eiusdem per(ona ,. et, ita tres reliqui , Chriftin, Barb. et $. Cruc. .. In hoc
inter verfus adfcriptum: al. in eadem , et in S. Cruc. M. al. in. eandem perfo-
tam. BR. Bynkersh. vt Chriftin. et reliqui, Rehd. vt S. Cruc. II. ceffabit eius-
dem poena, quae et Vulg. GEE. Hal. ceffabit im eiusdem perfoua poena. Per[a-
nae igitur etc. . .1O. Gothofr. in nota: Al. quemadmodum impuberes. et ita
vulg. Florentinam. firmant Graeci: ó: mévo vizvo, Ap. Hal, adimodum , abcit.
BR. Rehd. vt Vulg. GEE. IE Taur. quamDis. GEB. — Y2 Taur. iufeRet..
Rehd. zuferat. GEB. I3 Taur. t[rritoria. GE B. 14 Vulg. oppida. BR.
15 Vulg. refcripfit et poenam. Yta ct Rehd. GEB. I6 Vulg. fepulcbrum fa-
ciunt. BR Et ita quoque Rehd. GER. .
eandem flatuit poeuam. 8 R. Kehd. vt Vulg. GER. 18 Vulg. inferit: zude.
BR. Rehd. zdem. GE B. 19 Hal. efj. Vulg. fit. &R. Rehd. vt Flor. GE E.
20 Hal. addit: debeut. Vulg. folent. BR. Rehd. vt Vulg. GEB. — 21 Flor,
fcriptum fuit: agerint, ac fi fcribendum foret: ageremt. BR. Nempe more
Taurell. agerInt. G E. . 22 Hal. procedatur.. Rehd. procedant. GEB. — 23 fH?'L"
| . inferit :

17 Hal eaudem flatuit. Vulg. .

yte
um
I^
pulgï
u

9R
- (uot
U
st
cond

- Qdf

(ERI
fiptu
9 lo

vold
Üiner
tribls
Violt,

fl
5
SITY!

. hii

eüm
Copta
tejt
(men.
[ fe ]
)
lm vi
tnt, h
Ut
ETU

Weri: )
Hl (4
Godtof.
f Dy
T aj
Ihandrina
) Mi
Vg W
6ns s
t l
Uif f
Bll
Wf
t ]
. Vulg.
W Wu

If Y
rolt
n p
BU
hi

: Df
fur
g, V
amme
(ne
ag
dam
m t
xlrnad
n
) (
t T
rl
[ 5
o
| tamel
n

fjj t
E; æl('gþ;t
a l
u a
À j »'.:'-
y n

//DIGESTORVM LIB. XLVIL TIT. XIL XIIL XIV. 1027

non habitet, fed domumculam ibi habeat feruus: noxale iu-
dicium erit dandum, fi modo habere poffe videtur. $. ir2.
Haec actio popularis eft. |
IV. Pavrvs ?? libro XXVIL ad Edictum Praetoris.

SEgPvrLcuna hoftium religiofa nobis non fünt: ideoque la-

ides inde füblatos, in quemlibet vfüm conuertere poffumus :
non ?* fepulchri violati a&io competit.

V. PowPoNivs libro VI. exPlautio. V T1MvR eo |

iure, vt dominis fündorum, inquibus fepulchra fecerint, et-
jam poft venditos fundos adeundorum fepulchrorum fit ius.
Legibus namque praediorum vendundorum cauetur, vt adfe-
pulchra quae in fundis fünt, iter eius ^*, aditus, ambitus fu-
neri faciendi fit ?*. | : "
VI. IvrxzxAwvs ?? libro X. Digeftorum. Se»vr-
CHRI violati aCtio in primis datur ei ad quem res pertinet.
Quo ceffante, fi alius egerit, quamuis Reipublicae caufa afue-
rit dóminus , non debebit ex integro aduerfus eum , qui litis
aeftimationem fuftulerit, dari. Necpoteft videri deterior fiefi
condicio eius qui Reipublicae caufa afuit, cum haec actio non
ad rem familiarem eiusdem, ?? macis ad vltionem pertineat.

. VII. Mancriauvs librolll. Infitutionum. Se»vr-

CHRI deteriorem condicionem fieri prohibitum eft: fed cor- |
ptum et lapfüm monumentum ** corporibus non contactis

37 licet reficere, . | i ag
" VIII. MacEen ?3 libro T. Publicorum; SePvrcum:i
violati crimen poteft dici ad legem Tuliam de vi publica per-
tinere ex illa parte, qua de eo cauetur, qui fecerit quid, quo
minus aliquis funeretur, fepeliaturue: quiaet qui fepulchrum
violat, facit quo quis minus fepultus fit. ^ .
IX. IpEw libro IT. publicorum Tudiciorum ?**, Dx
fepulchro violato actio quoque pecuniaria datur.
—— X.PariwrANVvslibro VIII. Quaeftionum. Qvaz-
SITVM eft, an ad heredem neceffarium, cum fe bonis non
mifcuiffet ?? , actio fepulchri violati pertineret? Dixi, recte
eum ea actione experiri ?5, quae in bonum et aequum con-

cepta eft. Nec tamen, fi egerit, hereditarios creditores ti-

mebit: cum, etfi per hereditatem optigit ?* haec aCtio, nihil

tamen ex defunéti capiatur voluntate, nequeid capiatur, quod

in rei perfecutione ?? , fed in fola vinditta fit conftitutum.

.XI. Pavrvslibro V. Sententiarum. Rxx fepulchro-
rum violatorum, fi corpora ipía extraxerint, vel offa erue-

rint, humiliores ?? qnidem fortunae fummo fupplicio adfici- .

untur, honeftiores in infulam deportantur: alias autem ^? re-

legantur, aut in metallum damnantur.

Y* W

inferit: bzs, quorsumi intevefl| GEB. —— 24 Hal. qätod cuiusqne. G EB. — 25

Hal. CAIVS. GEB. . 26 Hal. et Vulg. zec. BR. Etiam Rehd. GEB. 27
Gothofr. in nota: iter eis. vzlg. iter ei. 4dal. Adde Noodr. J1. Obf. vlt. in
fine. Flor. etiamnunc eft: item eius aditus ambitus. Malumus: iter, eius ad-
iug ambitus. BR. Florentinam repraefentat Bynkersh. Vulgatam Darb. Ha-
loandrinam Chriftin, At S, Cruc. T. zter aditus, otmiffo: eius. S. Cruc. IL. iter
[. Kehd. idem ei aditus abitus funeriy faciendi fit. GEX. 28 Hal. fuuerzs
faciendi cauffa fiwt. G£ B. 29 Hal. MARTIANV'S, GEB. 30 Hal. et
Vulg. eius, fel. & R. Rehd. ezus fet wagis. GEB. 31 Taur. m Vuumentum.
GEE. : 32 Vulg. contrecfatis. && 35 Hal. et Vulg. MARCELLV'S.
BR. Rehd. vt Flor. GER. 34 Flor. publicormm iudiciorum , initio non ad-
erat, fuit tamen fpatium aliquod relidum , quod corrector impleuit per haec:
pnblicorum. iudi, reliquis : ciorum ,. tuperne adfcriptis. B R. 35 Hal. bonis
annifeiiffet. Vulg. bonis non anmifcniffet. Negationem firmant Bafil. u3 égu-
£e; RR. Rehd. vt Flor. GE g. 36 Taur. experT. GEB. . 537 Kal abt?n-

pat. Vulg. obtingit. BR, Rehd. vt Flor. GEB. — 38 Hal. perfecutionem. GEE.

39 Hal. et Rehd. burilioris, et Taurellii erat dare: bumilerEs. GEB. — 40
Hal. et Vulg. aut. B g. Rehd. vt Flor. GE B. !

lio.BR. Rehd. vt Vulg. GEEB. ..

"RXUTPT, OCTPLORU,
DE CONCVSSIONE z
VrrraANvs|libro V. Opinionum.

SI fimulato Praefidis iuffü . concuffio interuenit, ablatum
J eiusmodi terrore reftitui Praefes prouinciae iubet, et de-
litum coé&rcet. — : | ;
Il. MAcER ? libro I. publicorum Tudiciorum. Cow-
CVSSIONIS iudicium publicumnon eft: fed fi ideo pecuniam -
quis accepit, quod crimen minatus fit, poteff indicium pu-

| blicum effe ex Senatusconfultis, quibus poena legis Corne-

liae teneri iubentur, qui in accufationem innocentium coie-
rnt, quiue ob accufandum, vel non accufandum, denuntian-
dungx,4vel non denuntiandum ? teftimonium, pecuniam acce-
pert ". — od ;

CLIT.. XIV.
DE ABIGEIS.

VrrrANvslibro VIIL de officio Proconfulis.

DE abigeis ppniendis .ita —Diuu-s Hadrianus confilio * Beti-
A cae? refcripfit. Abigei cam duriffime puniuntur, ad gla-
dium damnari folent: puniuntur autem ? duriffime non vbi-

.que, fed vbi * frequentius eft id genus malelficii: alioquin et

? jn opus, et nonnumquam temporarium ? dantur. $. r
Abigei aütem proprie *hi * habentur, qui pecora ex paícuis
vel ex armentis fübtrahunt, et quodammodo depraedantur:
et abigendi ftudium quafi artem exercent, equos de gregibus
vel boues 7 de armentis * abducentes. (Ceterum ü'bquï)s bo-
uem ? aberrantem , vel equos in folitudine relictos abduxerit,
non eftabigeus, fed fur potius. $. 2. Sed et qui porcam
*?, vel capram, vel veruecem ** abduxit, non tam grauiter,
quam qui maiora animalia abigunt, ple&i debent. $..3.
Quamquam autem Hadrianus metalli poenam, item operis,
vel etiam gladii praeftituerit, attamen qui honeftiore loco nati
funt, non debent ad hanc poenam pertinere, fed aut rele-
gandi erunt, aut mouendi ordini *?, Sane qui cum gladio
abigunt ^?, non inique beftiis ^* obiciuntur. $. 4. Qui pe-
cora, de quorum proprietate faciebat controuerfiam , abegit,

] vt Saturninus quidem fcribit, ad examinationem ciuilem re-

mittendus eft: fed hoc ita demum probandum eft, fi nonco-
lor abigeatus *? quaefitus eft, fed vere putauit fua iuftis ra-
tionibus * ductus *. | '
II. MAczeRn ** libro I. publicorum Iudiciorum. . Agr-
GEATVS crimen publici iudicii non eft: quia furtum magis
eft: fed quia plerumque abigei et ferro vtuntur, fi deprehen-
dentur **, ideo grauiter et puniri eorum admiffum folet,-

IIT.

/— . x Vug. DE CONCVSSIONIBVS.BR.. Et ita Rehd. Ggn.
2 Vulg. MARCIANVS. BR. .. .3 Vide Bynkersh.. 141. Obf. 20. BR. 4
Hal. et Vulg. acceperínt. BR. Etiam Rehd. GER.

[ Vulg. confali. Hal. proconfuli. Ydem tamen in margine: al comfi. -
;s^ 2 Taur PFeticae , et inde eft Rehdigerani
codicis: mecfice. G E B. 3 In Rehd. autem, abeft. GE z. 4 Hal. vbicun-
que. GEB. 5 Ap. Hal. et, et.hic et mox iterum abeít. GEs. — 6 Etiam-
nunc Flor. eft: temporium. Vide L. 4. $. 3. infra de Re Milit. nR. 7 Taur.
Vobes, GER. 8 Hal. equos de armentis vel oues de greoibus abduceutes.
G E B. 9 Taur. PoBew. Hal. bouem , et in inargine : alza$, ouem. Rehd.
oxes aberrantes. G E B. IO Hal. et Rcehd. porcum. GEB. — 11 Gothofr. in
nota: ita et vulg. et Hal. Qui dubio procul ad Florentinam refpexit, vbi
Taur. habet: verslcem. In Rehd. eft: berbicem , ex perantiquo dubio procul
codice Florentino fimilem. G £B. 12, Gothofr. in nota: ordine. lg. Hal.
Immo Hal. aat funt ordine inouendi. Rehd. vt Vulg. GE R. 13 Hal. abege-
yint. GEB. (4.. Taur, Vefliit. GEB. 15 Hal. abiseatui. GERB. 16
Vulg. MARCELLVS. nR. 17 Hal. et Vulg. deprebendautur. BR. .. Rehd.

Fffffff | de-

I028 ..

II. CarrrsTRATvs libo VI. de Cognitionibus.
Ovrs pro numero abactorum *? aut furem aut abigeum fa--
ciunt: quidam decem' oues *? gregem effe putauerunt, por-
cos etiam quinque, vel quattuor abactos: equum, bouem22
vel ?* vnum abigeàátus crimen facere. $. r. Eum quoque
plenius coércendum, qui a ftabulo abegit ?^* domitum pecus,
non a fylua nec ?^* grege. $. 2. Qui faepius abegerunt, li-

cet femper vnum vel alterum pecus fübripuerint, tamen abi-

gei funt. $. .5. Receptores ?? abigeorum qua poena ple&ti
debeant, epiftula Diui Traiani ?^? ita cauetur, vt extra terram
2* [taliam decem annis relegarentur ?*. :

| "ET N
DE PRAEVARICATIONE *
VrPraxvs libro VI. ad Edi&tum Praetoris, -

PRAEVARICATOR ? eft quafi váricator ?, qui diuerfam
partem adiuuat prodita caufa fua. ; Quod nomen Labeo a
variacertationetraCtumait. ^Namqui praeuaricatur, ex vtra-
que parte confütit *, quinimmo ex altera. . $. r. Is autem
praeuaricator proprie dicitur, qui publico iudicio accufauerit:
ceterum aduocatus non proprie praeuaricator ^dicitur. Quid
ergo de eo fiet, fiue priuato iudicio, fiue publico praeuarica-
tus fit ^, hoc eft, prodiderit caufam *2? .hic extra ordinem
lolef punin. ^ — Ws o d
: Il. VzPrANvslibroIX. de Officio Proconfulis. .Sc1-
ENDVM "^, quod.hodie iis qui praeuaricati ? fuünt, poena
iniungitur extraordinaria. J DA m
IIll. MAcxn *?libroT. publicorum Iudiciorum. PRAx-
VARICATI1ONIS ''iudicium aliud publicum, aliud mori-
bus inductum eft. $. r. Nam fi reus accufatori publico iu-
dicio ideo praefcribat, quod dicat fe eodem crimine ab alio

accufatum , etabfolutüm, cauetur lege lulia publicorum '?, -

vt non prius accufetur , quam de prioris *? accufatoris prae-
uaricatione conftiterit, et pronuntiatum fuerit: huius ergo
praeuaricationis pronuntiatio püblici iudicii intellegitur. :$. 2.
Quod fi aduocato praeuaricationis *^ crimen intendatur, pu-
blicum iudiciuim non eft: nec ibtereft, publico, an priuato iu-
dicio praeuaricatus dicatur. ^ $. 3. Si ideo quis accufetur,
quod dicatur crimen iudicii publici deftituife: iudicium pu-

blicum non eft: quia neque lege aliqua de hac re cautüm eft, :

néque per Senatusconfültum , quo poena quinque auri libra-
rum in defiftentem ftatuitur, publica accufatio indu&ta eft. -
.. IV. Inkn libro IT publicorum Iüdiciorum. Szis, de
cuius calumnia agi prohibe!. r, praeuaricator *5 *in* caufa
iudicii publici pronuntiatus lit, infamis erit.

deprebenduntur. GE n. 18 Gothofr. in nota: Ferte lesendum : abaCtarum.
lta autem dudum Vulg. et re&e. — Errór inde, quod initio legis librarius fcri-
pícrat: Bones. B R. 19 "aur. oBes. S$ed et hic librarius fcripferat: T/o Bes.
BR. 20 Taur. Vouem. GER&. 21 Iu Rehd. vel, abeft..GEn. ^:22 Hal.
Ennque. Rehd. q40que , plane omittit. GE B. 23 Hal. abegevit, — 24 Vulg.
vel, loco: mec. BR.: . 25 Vulg. receptatores. B R. 26 Gothofr. in nota:
Traiani. vzlg. Flal. Qui ad Florentinam refpexit; vbi tefte Taurellio eft:- Tva-
biani. Kehd. adriani. G E g. 27 In Rehd. *er/am, abeft. GEz. ^ 28 Hal.
et Vulg. relegeutur. BR. Rehd. vt Flor. GE p; P u

1 Gothofr. in nota: De praenaricatoribus. vulg. . Ita et Hal. et Rehd,
Taur. PRAEDARICATIONE. GEÉ. — 2, Taur. PRAEPARICATOR. GE R.
..3 Taur. Darvicator, GEB. Vide Opuft. de Latin. Vet. ICt. p. 172. fequ. BR.
4 Vide Menag. Amoen. Iur. Cin. c, 39. GER. 5 Vulg. confiflit. B.R. Et-
iam Rehd. GEB. — 6 'Taur. praeBaricator. G E B. 4 Hal.eft. . 8a Ap. Hal.
boc efl, prodiderit caufam, abfunt. GEB. — 8b Hal. addit: efl. 9 Taur. quod
odie I$ ( qui ) prae Baricati funt. G x p. IO Vulg. MARCELLJV'S. Etiam
Bafil. MAPK. BR. — 11 Taur. PRAEbAricationis. GEB, — 12 Rehd. addit: za-
diciorum. GEB. — 13 KHial de propría, Ap. Rehd. prioris , plane abeít. Gx ,

. videtur, B R. Et ita quoque Rehd. G x z.

DIGESTORVM LIB. XLVIL. TIT. XIV. XV. XVL^ XVII.

.V, VgNvLEAIVS SATVRNINVS libro IT. publico-

rum Iudiciorum. AccvsaTon in *5 praeuaricatione con-

uictus, poftea ex legze non accufat. . | TEU
..MlI. Pavrvs lbro fingulari de ludiciis publicis. Am
Imperatore noftro et patre eius refcriptum eft, vtin crimini-

| bus, quae extra ordinem obiciuntur, praeuaricationes ** ea-

dem poena adficiantur, qua tenerentur, fi ipfiin legem com-
mififfent ** qua reus per *? praeuaricationem abfolntus eft.
. . :VII. VrPriAmwvslibro IV. de Cenfibus. Iw omnibus
caufis ," praeterquam in fanguine ??', qui delatorem corrupit,

ex Senatusconfülto pro viéto habetur. -

TITISCWB ORU
DE RECEPTATORIBVS X
MancrAxvs libro IL publicorum Iudiciorum.

ESSIMVM genus eft receptatorutu-^,. fine quibus. nemo
A. latere diu potéft. .Et prsecipitur, vt perinde puniantur,
atquelatrones. .[n pari caufa habendi fünt, quia ?, cum ad-
prehendere latrones poffent, pecunia accepta, vel fubrepto-
rum parte, demiferunt *. ' ;

.1L Pavrvs libro fingulari de poenis pägahorum.d

Eos, apud quos adfinis, vel cognatus latro conferuatus eft,
neque abfoluendos, neque feuere admodum puniendos 5: non
enim par eft eorum delictum, et eorum qui rihil ad fe perti-

nentes latrones * recipiunt,
JEEGCEVRILBAGS GBGASLINSE AGRO DA
^ -V zPriANvS libro VIIL de .Ofücio : Proconful-is;i | :

FVRES noCturni extra ordinem audiendi funt, et caufa co-

gnita ^ puniendi:; dummodo íciamus, in poena ^ eorum -
operis publici temporarii modum non egrediendum. ]dem ?

et in balneariis * furibus. Sed fi telofe füres defendunt, vel
effraCtores, vel ceteri his fimiles, nec cuiquam ? percuffe-

runt, metalli poena,. vel honeftiores relegationis 9 adficien-
ürcnh . ov x C U d
. ..1. ManmcriANwvs libro II Tudiciorum publicorum.
SE D fi interdiu furtüm fecerunt, ad ius ordinarium remitten-
— - T. Pavrvslibro fingulari de poenis militüm. Mr-
LES, Qüi in furto balneario * adprehenfus 9 eft, ignominia
mitü 'debet, ^ *«2 : ! 5 t

TIT.

I4. Rehd. prenaricatoris. GEB. — 15 Täur.praeBrm'catybr...G'E B. I6 Hal. et
Vulg. de. BR. Etiam Rehd. GEn. 17 Taur. praeBaricationes. Hal. et Rehd.

praemavicatores. GE B. — 18 Flor.eft: commuiffüffemt. GEB. ^ 19 Rehd. propter ,

loco: per. GES. 20 Forte rectius: u fanguinis. ER.

..2, Hal.. recepto-
3 Gothofr. in nota: qui cum. vulg. Hal. Quod recipiendum
4 Gothofr. in nota: dimiferunt.
vulg. Hal. 'Taurellii erat dare: dEmiferuut. Etiam Rehd. dimiferunt. GEB.
5.Bafil uézes mác TqueQr?ras. BR. — 6 In Rehd. latroues, abeft. GER.

I Hal. inferit: fuut. — 2, Rehd. im penam. GE R. 3 Hal.et Vulg.
inferunt: eff, p.R, Etiam Rehd. G x B. 4 Taur. Falneariis. BR. 5 Go-
thofr. n nota: nec quemquam. vulg. Hal. Etita quoque nos, licet MSS. non

1 Gothofr. in nota: De receptoribus. Hal. GER.
Tum. GEB.

. prorfus' confentiant. .. E quinque duo folum. ita habent. Barb. et Treuif. Chri-
- ftin. z2044a22am. . S. Cruc. 1. fec quendam. S. Cruc. Yl. nec quicquam , fa&um ta-

men: wec quenquam. BR. '"Yaur. habet: nec Quiquam. At Rehd. vt Vulg. et
Hal. a2ec quemauimi. GEB. 6 Etiamnunc Flor. legitur : boneffiores legatios
1i$, vt adeo re&,sante: res, exciderint. BR. — '7 Taur. Palmeari0. GEB. .
Hal, et Vulg. deprebenfus. BR. Etiam Rehd. GE. | j
: ^ t

DJ
Jus f
a
cofk
Cok
qi
pubü
fi
i
a
t
Qu
d
d
tio1
Jl
lfog
pent

vel ii

vint
riorts
ln
fülti
dudi

»e.

exp.;!atl
Puition
potet,
lm ex
tfo f
vl poft
tim in j

"
NMWHE
3 U fs
ttin: jv
Godof
UA
MLTT
Mi g
Cüim&,
mmf Wtto:
t rl
i, GER

d
LT.
MC üantn

h Ài u
|

feto
AU
D gj
tl

Q
1 d
^M
p

t
QD
Jin!
wv

V"

ettije
üfig

i.

y, Il

371201111'1113

jl

( &t
n

" PWPM'

j
jj
1ff GB
0£
T Vg
tá
ys st

--

DIGESTORVM LIB. XLVIL TIT. XVIIL XIX. XX.

TEOTM C XVIIL
DE EFFRACTORIBVS ET EXPILATORIBVS.
VrrtriANvs|libro VIIL de Officio Proconfulis.

DE his, qui carcere effratto euaferünt, fumendum fuppli-
' cium, Diui fratres Aemilio Tironi refcripferunt. Saturni-
nus etiam probat, in * eos, qui de carcere eruperunt, fiue ef--
fractis foribus, fiue confpiratione cum ceteris qui in eadem
Cuftodiaà erant, capite puniendos: quod [i per neglegentiam
Cuftodum euaferunt, leuius ^ puniendos. $. r. Expilatores,
qui fünt atrociores fures, hoc enim eft expilatores ?, in opus
publicüm vel perpetuum vel temporatium dari folent: hone- .
ftiores autem ordine ad tempus moueri , ' vel fines patriae *
iuberi excedere: quibus ? nulla fpecialis poena refcriptis Prin--

pE

tipalibus inpofita eft: idcirco caufa coguita liberum erit arbi-
trium ftatuendi el, qui cognoícit, $. 2. Simili modo et fac-

cularii * et derectarii ^ erunt puniendi, item ? effractores. |
Sed enim Diuus Marcus effratctorem equitem Romanum, qui
effraCto perforatoque pariete pecuniam abítulerat, quinquen-
nio abftinere iuffit prouincia Africa, vnde erat, et vrbe, et
italia. Oportebit autem aeque, etin effra&tores, et in ce-
teros fupralcriptos, caufa cognita ftatui, prout amiffum ? fug-
perit: dummodo ne quis in plebeio. !? operis publici poenam,
vel in honeftiore relegationis excedat. ! |
psiutm. ÍwTER ** effractores varie animaduertitur: atro- |
ciores enim funt no&turni effrattores, et ideo hi fuftibus cae-
fi in metallum dari ** folent: diurni vero f? effraCtores poft
fuftium caftigationem in opus perpetuum, vel temporarium |
dandi funt. u aE | Dud "as
: TAII.. XAIA RT | '
| ManctraANvs libro Ill. Inftitutionum. !
SI quis alienam hereditatem expilauerit, extra ordinem ?
folet coérceri per accufationem expilatae hereditatis, fic-
yt et * oratione Diui Marci cauetur. i
IL. VueraAxvs libro IX. de Officio Proconfulis. S1

expilatae hereditatis crimen intendatur, Praefes prouinciaeco- .
enitionem fuam accommodare debet: cum enim furti agi non

. poteft, folum fupereft auxiliumi Praefidis. $. r. Apparetau-

tem expilatae hereditatis crimen eo cafu intendi poffe, quo-
cafu furti agi non poteft: fcilicet ante aditam hereditatem, |
vel poft aditam,. * antequam res ab herede poffeffae funt: .
nam in hunc cafum * furti aCtionem non competere palam elt :

. X Ap. Hal. et Vulg. /à, abeft. Ylle etiam: eos, mutat in: bos. BR. :
Rehd.vt Hal.GEB. — 2 Hal lemius. Vulg. mitius. B'&. Rehd. vt Flor. GE B.-
3 Hal fures, boc efl Xwno3ivus , fn opus, et in Graecis latine verfis: AezoBóras.
qui veflibus bomines exuunt. Kchd. hic etiam aliquid Graeci agnofcit. Klabet -
enim: bor enim eff GR. expilatores. GER. 4 Rehd. vel patria. GEB. . $ :
Gothofr. in nota: quibus quia nulla. Hal. GE 2. 6 "Taur. faccullarT. G E. |
9 Hal. direcfarii. GE B. 8 Hal. et Vulg. inferunt: et. BR. Etiam Rehd.-
GEB. . 9 Flor. eft: ammifum, pro: admiffwn. Mlud habet'Taur. hoc Hal..-

. et Vulg. £R. Etiam Rehd. GEB. — to Flor. eft: zmplebeio. BR. — 11 Opi-:

namur legendum: Iw effrallores. Et ita ommes editores. Ita quoque DBarb.
.fed: zuter, eft repofitum. Chriftin. autem et S. Cruc. L. initio habuere: Imter,
hunc vero: Im. S. Cruc. H. femper habuit,vt Flor. BR. Bynkersh. vt et Rehd. :
In effractores , vx et Hal. G g. 12 Hal. et Vulg. dammari. B&. Etiam .
Rehd. G E B. 13 In Rehd. vero, abeft. GE g.

1 Gothofr. in nota: De crimine expilatae hereditatis. vulg, Rehd. :
vt Vulg. GE&. 2 Scriptum. erat: EXPILATIHEREDIBVSTATIS. :

Nec tantum librarius adiungendo: T'ATIS, (e correxit ipfe, fed et eodem mi- -

nio fuperuacua vncis inclufit, et deleta J fuperfcriplit: AE, quod plane no- :
uum. BR. 3 Hal. extraordinavie. GE B. 4 Hal ém, habet loco: et, :

Il. Pavrvslibro fingulari de Officio Praefecti *Vi'gï--i' -

L

1029

quamuis ad exhibendum agi poffe, fi * qui vindicaturus ex-

' hiberi defideret, palam fit. : j
Ill. MancrAwvs libro II. publicorum Tudiciorum,

D 1vvs Seuerus et Antoninus refcripferunt, electionem effe,
vtrum quis velit crimen expilatae hereditatis extra ordinem
apud Praefe&um vrbi vel apud Praefides * agere: an he-
reditatem a poffefforibus iure ordinario vindicare,
. .1V. P^Avrvs libro tertio *Refponforum. Rs here-
ditarias omnium heredum fuiffe communes: et ideo eum, qui
expilatae hereditatis crimen obicit *9, et optinuit, etiam co-
heredi X;)rofuifi?e videri. ;
. V. HEnwoGEN1ANvs libro II iuris Epitomarum.
Vxom expilatae hereditatis crimine idcirco non accufatur,
quia nec furti cum ea agitüt.
.. VL Pavrvs *'libro f. ad Neratium. Sr rem here-
ditariam !7 , ignorans in ea caufa e(fe, fübripuifti, furtüm
te facere refpondit *?, — Paulus: rei hereditariae fürtum (non)
** fit, ficut neceius, quae fine domina !*eft: et nihil mutat
exifimatio fubripientis *9.

p i -
" STELLIONATVS ?.
| P'A PINIANVS libro [. Refponfoi*um.
Afc'r ro ftellionatus neque publicis iu.diciis , neque priuatis

aCionibus continetur. | | :
Il. VrPrawvslibro VIIL ad Sabinum. Stkrrro-

£

NATVS iudicium famofum quidem non eft, fed coércitionem-

extraordinariam habet. : «
II. Ingw libro VIIL. de Officio Proconfulis. STEr-
LIONATYS accufatio ad Praefidis cognitionem fpe&tat. $. r.
Stellionatum ? autem obici poffe his qui dolo quid fecerunt,
fciendum eft: fcilicet ^ fi aliud crimen non fit, quod obicia-

| tur: quod enim in priuatis iudiciis eft de dolo actio, hoc in
criminibus ftellionatus perfecutio. "Vbicumque igitur titulus -

criminis deficit, illic ftellionatus ?* obiciemus *. — Maxime au-
tem in his locum habet, fi quis forterem alii obligatam, dif-
fimulata obligatione, per calliditatem alii diftraxerit, vel per-

mutauerit, vei in folutum dederit: nam hae omnes fpecies .

ítellionatum continent, Sed et fi quis merces. fuppofuerit,

' vel obligatas auerterit, vel fi * corruperit, aeque ftellionatus

reus erit. Item ? fi quisimpofturam fecerit, vel collufionem
in necem ? alterius, ftellionatus poterit poftulari. Et, vt
generaliter dixerim, deficiente titulo criminis hoc crimen lo-
cum habet, nec eft opus fpecies énumerare. $. 2. Poenaau-
tem ftellionatus nulla legitima eft, cum nec legitimum cri-
men

quod Vulgo prorfus abeft. pR. Rehd. vt Vulg. G£R. 5 Hal. praefigit:
fcilicet. 'G £ B. 6 Hal. nam i boc cafu. Wulg. mam boc cafu. Bm. Rehd.
vt Hal. GEE. 7 Hal. agi pojfit , fj qui. et in marginet alias: agere poffe eum ,
qui. quae ett Vulg. &&. Rehd. vt Vulg. G&2. 8 Vulg. Praefidem. RR. Rehd.
vrbis velaput prefidem. GEB. 9 Exciderat vox: tertio. quare inclufimus afteri-
fcis. BR. Puta inexemplo Taurelliano typis deftinato. GE B. — 10 Rehd. obiecit.
GER. I1 Hahl PAPINIANVS.GEB. 12 MHal. Si baereditaviam vem. Kehd.
Hereditariam vem,absque:fi.GEB. 13 Hal.refpondi. GEB. — 14 Hoc fup-
plementum habent omnes fcripti et editi, gR.. Etiam Hal. Scripti funt: Barb. Chrt-
ftin. S. Cruc. L. H. Bynkersh. vt et Rehd. GgB. — 15 Gothofr. in nota; domi-
.no. oulg. Hal. Et recte Bafil. 43eemórov. B R. Euam Rehd. fime domino. G E B.
I6 Taur. fzbripVentis. Xloc nouum, nec folet Taur. V pro ladmittere. B R. Tta
tamen Flor. fcriptum effe opinor, quod fane indicandum erata Taurellio, GE B.
1 Vulg. habet vt in Codice: DE CRIMINE STELLIONATV S.
BR. [ta et Rehd. GEB. 2 Confer Menag. Amoen. Iur. Ciu. c. 39. GERB,
5 Rehd. Stellionatus. G. 4 Hal. inferit; et. GER. $ Hal. Stellio-
matum. GEB. 6 Et Flor. obieWemmus, wti e contrario in L. 35. tit. fegu.
eft: eicerint.. GE R. 7 Ap. Hal, et Vulg. fji, abeft. BR. . Vt et in Rehd,
GEB, 8 Hal. Jdem. GE B. 9 Bafil. &« gAéf»v. Vide Duker. ad Opufc.
Fffffíf 2 | de

1030

men fit: folent autem ex hoc *? extra ordinem ple&i, dum-
modo non debeat opus metalli haec poena in plebeis ^" egre-
di: in his autem qui fünt in aliquo honore pofiti, ad tempus
relegatio, vel ab ordine motio rerpit.tenda eft. S 5. Qui mer-
ces füppreffit, fpecialiter hoc crimine poftulari poteft. ——
IV. MopEesT:INvs libro IIT. de Poenis. D periu-

rio, fi fua pignora effe quis in *^ inftrumento iurauit, cri-

men ftellionatus fit: et ideo ad tempus exulat.-

TIT. XXI.
DE TERMINO MOTO.
Monprsm:iwvs libro VIIL, Regularum.
T'ER MINORYM auulforum non multa pecuniaria eft, fed

* L] *6 e,9 I
pro condicione admittentium coércitione tranfigendum *.

IIL. CaznrsTRATVvs libroIII. de Cognitionibus. D r1-
v v s Hadrianus in haec verba refcripfit: quin peffimum fa&urzn
fit eorum qui terminos finium caufa pofitos propulerunt *,
dubitari non poteft: de poena tamen ? modus ex condicione

perfonae, et mente facientis, magis ftatui poteft: nam fifplen- |

didiores perfonae fünt, quae conuincuntur, non 'dubise t oC-
cupandorum alienorum finium caufa id adsmxferunt :et
poffunt in * tempus, vt cuiusque patiatur " aetas, relïgl;tarl:
id eft ?, fi iuuenior *?, in longius: fifenior, recifius *^: fi
vero alii negotium gefferunt *^, et minifterio fun&i (ünt, ca-
ftigari, et ad opus biennio dari: quod fi per ignorantiam, aut
fortuito *3 lapides furati funt, fufficiet eos verberibus de-
cidere. : : |
IIT. IngMlibro V. deCognitionibus. LEGE AGRARIA
*^, quam Gaius Caefar tulit aduerfüs eos, qui terminos fta-

tutos extra füuum gradum *? finesue mouerint ** dolo malo, |

pecuniaria poena conftituta eft: nam in terminos fingulos,
quos eiecerint ** locoue mouerint, quinquaginta aureos in pu-
blico *? dari *? iubet ?? : et eius aCtionem , petitionem ?*,
ei qui volet, effe iubet. $. 1. Alia quoquelege agraria, quam
Diuus Nerua tulit, cauetur vt fi feruus feruaue, infciente do-

inino, dolo malo fecerit,, ei capital ?? effe ??, nifi dominus.

dominaue multam fufferre maluerit. $. 2. Hi quoque qui fi-
nalium quaeftionum obfcurandarum ?^* caufa faciem locorum
conuertunt, vt ?5 ex arbore arbuftum, aut ex filua ^9 no-
uale, aut aliquid eiusmodi faciunt: poena plectendi funt pro
perfona, et condicione, et faCtorum violentia, ;

de Latin. Vet. IGt. pag. 431. B R. IO Vulg. inferit: crimime, BR. —— YI
Hal. plebezis. GEB. — 12 In Rehd. in, abeft. GEz.

I Hal. et Vulg. addunt: eff. Ba. Neutiquam Rehd. GEB. — 2, Go-
thofr. in nota: protulerunt. Hal. Etiam Vulg. protulerint. BR. Rehd. vt Hal.
GEPR. . 3 Hal aatem. Vulg. autem eorum. BR. Rehd. tamen eormu. GER.
4 Gothofr. in nota : non dubie, fi id occupandorum. . Haloend. Sed et Vulg.
inferit: fi. BR. . In Rehd. eadem vocula inter veríus eft adícripta. G E B. 5
Vulg. admiferint. Ap. Hal. id, hic merito abeft. B&. . 6 Gothofr. in nota:
Haec particula deeft in. Vulgata, et apud Haloandrum. Vt et in Rehd. GER.
* Hal. et Vulg. ad, B R. Rehd. vt Flor. GEB. — 8 Hal. patietur. GEB. — 9
Hal. et, loco: id efl. GE B. IO Gothofr. in nota: iuuenior dgx«ixde. iu-
nior. vulgat. Haloand. Yta quoque MSS. nifi quod Darb. initio habuerit: iuue-
«ior. B R. MSS. ab initio. habentia: zwmiov: Chriflin. S. Cruc. I. IL. Bynkersh.
quibus adde Rehd. GER. — 11 Vide Anon, de Latin. Vet. ICt. p. 42 1. ibique
Duker. s. 2. B R. Habet et Rehd. recifips. GEB. — 12; Hal. gefferimt , et mox
fint.. 13 Hal.fortuwitu. GEB. — 14 Hal et Vulg. Agraria lege, BR. Etian
Rebd.GrEnB. 15 Vulg.agram.BR. 16 Hal.qmouerant, 17 Flor. ezcerint. B R.
18 Gothofr. in nota: in publicum. vu/e. Hal. GEB. 19 Vulg. dare. B R. Etiam
Rehd.GEs. 20 Ap. Hal. zubet, abeft. Vulg. inbentaur. BR.. Rehd. vt Vulg.
GEE. 21 Ap. Hal. petitzonem , abeft. Vulg. aclionis petitiomem. BR. — 22
Gothofr. in nota: capitale. vz/g. Hal. Etiam Rehd. capitale. GEB. — 23 Hal.
fit. GEB. 24 Gothofr. in nota : obftruendarum. Haloaend. G E B. 25
Hal cvtputa. GEBR. 26 Vulg. inferit: caedua. RR. Etiam Rehd. G E s.

DIGESTORVM LIBR. XLVIL TIT. XX. XXI. XXII.

CU XX s |
DE COLLEGIIS ET CORPORIBVS *
ManczANvs libro III. Inftitutionum. !

MANDA,TIS Principalibus praecipitur Praefidibus prouin-
ciarum, ne patiantur effe collegia ^fodalicia, neue mi-
lites collegia in caftris habeant: fed permittitur tenuioribus
ftipem menftruam conferre, dum tamen ? femel in menfe co&-
ant, ne fub praetextu huiusmodi ^ illicitum collegium co&at
* quod non tantum in vrbe, fed et in Italia, et in prouin-
ciis, locum habere, Diuus quoque Seuerus refcripfit. $. r.
Sed religionis * caufa coire non prohibentur: dum tamen per
hoc non fiat contra * Senatusconfultum, quo illicita collegia
arcentur ?. Non licet ? autem amplius quam vnum collegium
licitum habere, vt eíft conftitutum et *? a Diuls fratribus: et

| fi quis in duobus 7^ fuerit, refcriptum eft, eligere eum opor-

tere, in quo magis effe velit: accepturum ex eo collegio, a
quo recedit, id quod ei competit ex ratione quae communis
hut "* hr
IIL. Vrrrawvs libro VL de Officio Proconfulis,
Qvrsovrs *? illicitum collegium vfurpauerit, ea poena te-
netur, qua tenentur ** qui hominibus armatis loca publica vel
templa occupafífe iudicati funt *5, .. . |

III. ManRcraxvs libro IT. Tudiciorum publicorum.
CorrEGtrA fiqua fuerint illicita, mandatis et conftitutioni-
bus, et Senatusconíultis, diffoluuntur. Sed permittitur eis,
cum diffoluuntur, pecunias communes, fi quas habent,. diui-
dere, pecuniamque inter fe partiri. $. z. [n fumma autem,
nifi ex Senatusconfulti auctoritate, .vel Caefaris, collegium,
vel quodcumque tale corpus coierit, contra Senatusconfultum

T9, et mandata, et conftitutiones collegium celebrat *7,

$. 2. Seruos quoque licet in collegio *? tenuiorum recipi *?,
volentibus ?? dominis: vt curatores ?^*-horum corporum fci-
ant, ne ^^ inuito aut ignorante domino in collegium tenuio-
rum reciperent ?? ; et in füturum poenateneantur, in fingu-
los homines aureorum centum. -

IV. Garvslibro IV. ad legem XII. Tabularum. So-
DALES Íunt, qui eiusdem collegii funt: quam QGraeci éraj-
p/«v vocant. — His autem poteftatem facit lex, pactionem,
quam velint, fibi ferre: dum ne quid ex publica lege corrum-
pant. Sed haec lex videtur ex lege Solonis translata effe;
nam inluc ?^ ita eft: E'av dà ?* óz4oc, 2 Qdropsc, 3 ïepfu
; , ]

I In Rehd. fuit: de collegiis illicitisque corporibus, et faüum : de col-
legiis illicitis et corpovibus. GEB. 2 Ap. Hal. collegia, abeft, Gx &. 3
Hal. tàutum. G EB. 4 Hal baius. GER. 5 Hal, et Vulg. cocant. BR.
Etiam Rehd. GE z. 6 Confer Leunclau. I7. Notat. 106. GE B. 7 Con-
fer Bynkersh. in Opufc. de Relig. peregr. p. 25 . RB. . 8 Hal. et Vulg. co-
ercentur. B R. Rehd. arceantur.. GEB. 9 Rehd. licent. GEE. 10 Hal.

. vt eff etiam conflitutum a Diuis. Sed et Vulg. mutat, et, in: etiam. B R. Rehd.

et eff conflitutum etiam a diwis. GEY. — 11 Vulg. inferit: collegizs.B R. '' 12
Hal. et Vulg. fuerit. BR. I3 Vulg. Qui illicitum. 8 R.
bi. GEB. . 15 Confer Leunclau. Z, Nctat. 67. GEB.
confuita. G E B. I7 Hal. et Vulg. celebratar. MSS.. pleraque, vt Flor. In
Barb. celebratur, eft repofitum. — In S. Cruc. I. eft: celebrant. BR. — Habent, vt
Flor. eft, Chriftin. et S. Cruc. Il. In Bynkersh. eft: celebrant. In Rehd. cele-
bratur. GE B. . 18 Hal. et Vulg. in collegium.' B R. Rehd, vt Flor. GEB. I9
Hal. recipere. GEB. 20 Rehd. inferit: tameu. GEB. — 21 Vide Burgium
in Elecs c. 3. GEB. 22, Hal. fi, loco: «e. GEB. 23 Hal. recipiant.
GE B. 24 Gotbofr. in nota: ilic. Hal. wam et illic. 'Taur. Nluc. Forte
debebat dare: NV. vide L. 6. fupra Expilat. beredit. in fiue. GE B. Debe-
bat effe: zllic. At fcriptum in fine verfus: im, et in proximo : [nc ;ta efl. Sed
et alia hic vitiofa funt, vt: corrmpant, et, traulata. Vt Hal. ita et Vulg. etiam
MSS. nifi quod in plerisque: illic ita, in vnam vocemt: illicita, confiuxerit.
In Chriftin. S. Cruc. I. et H. legitur: zam illicita efl: eandem , errore orto ex
fequente: «zv?s. B R. MSS, quae habent : illic ita, funt Barb. et Bynkersh. Rehd.
nam illicita eff eadei. Ymmo ipfeHal. poft: ef?, habet; eadem. GEB. — 25 Hal.
| infe-

14 Hal. addit: -
I6 Hal. Senatus-.

l6
aöi'
Ü
n

f
run

tb (
vig
10

ET
ticidi
Yi pri
fündar
]
gurco.
entaa
elt, o
Ts ex)
tehmi
tür |
pus d
|
CA àtt
[
DYMeg

stone |

lib j
"i H [
uwïm, "
GE |
0011
d p
tl T
aäirantfs;»
at u
Gfïfos Yert
LT
f]!!e dl'fm'w
ii
f?l?m aPHd /
&itiri
"6 Vertits
LE
li. Olim 4
PWQ. u lg-

M
Tn d

Eenün
Ánge

M
(
Jonet)
d

i, 3
1r
Vg t
D F.
; M
& À
j äddiïi

fr 11
jpit, n
ji a
j 1
fuun
,j
. hi

j
müxmh
at
.Mb
yie

ecOrxi, 3| &ml Àlxy 39 olyóusvoi, $ eig &umopixy:

inferit: $. GEB.

. GER.

DIGESTORVM LIB. XLVIL TIT. XXIIL LIB. XLVIIL TIT. L

5 L IN m EY t W e f *
&6 joy[ny *1, 3 vatürei, 9] cuvoiroi 29, 3 ouoraQoi ?? , 3 3-
0 TI
* ? [l «N 9^ *« ; * LE s L
Gy ToUTOy ÓixJOyroL mpoc caAove, xüpiov Sivos, &xy p u-

; TT CXXIIL .

DE POPVLARIDVS ACTIONIBVS.
— . Pavrvslibro VIIL * ad Edi&um. |
EAM ? popularem actionem dicimus, quae fuum 3 ius po-

puli tuetur, .
^ Il *InEM libro I. ad Edictum*. . Sr plures fimul
agant populari aCtione, Praetor eligat idoniorem ^. — —
Ill VrprrANvs libro I. ad Edictum. SEp fi ex ea-
dem cauía faepius agatur, cum idem fattum fit, exceptio
vulgaris rei iudicatae opponitur.' $. I. In popularibus actio--
nibus is, cuius intereft, praefertur. :

LIBER
| AUE
DE PUBLTCIS' IVBLCITS

MaActrn * libro T. de publicis Iudiciis.

QVADRAG

ON omnia iudicia, in quibus crimen vertitur, et pu-
blica funt, fed ea tantum, quae ex legibus iudicio-
.. rum publicorum veniunt: vt lulia maieftatis, Tulia de
adulteriis ^, Cornelia de ficariis et veneficiis , Pompeia par-
ricidii *, lulia peculatus, Cornelia de teftamentis, Iulia de
vi priuata, Tulia de vi ? publica *, Iulia ambitus, Iulia repe-

Il. Pavrvs libro XV. ad Edictum Praetoris. Pv-
BLICORVMiUüdiciorum quaedam capitalia funt, quaedam non

. tundarum, [ulia de annona.

capitalia. Capitalia funt, ex quibus poena mors, aut exilium ! .

eít, hoc eft aquae et ignis * interdictio: per has enim poe-
mas eximitur caput de ciuitate: nam cetera, non exilia, fed
relegationes * proprie dicuntur: tunc enim ? ciuitas retine-

tur. Non capitalia funt, ex quibus pecuniaria, aut in cor- |

pus aliqua coércitio , poena eft. |
IIIL. VxPrAxvslibro XXXV. ad Sabinum. Pvsrr-
C A accufatio reo vel rea ante defunttis permittitur *?.
IV. PAvrvslibro XXXVII. ad Edictum. INxT&£&-
pnvMeuenit, vt praeiudicium iudicio publico fiat: ficut in
aCtione legis Aquiliae, et furti, et vi bonorum raptorum, et

26 Gothofr. in nota: 5 íege; 3gysíuv. Klal. Delet
7À 9, et: Qoárogec iegiv 0gyíov iungit Bynkersh. I. Obf. 16. GEB. — 2/7 Go-
thofr. in nota: Aeíazv. Hal. Dionyf. Heraldus Obferu. et. Emendat. c. 42. loco:
pwórzi, vult: uószu GEB. — 28 Hal. eóesiros. Prateius in Iur. Vet, evecíqios.
G E B. 29 Dionyf. Heraldus alleg, loco, mauult: $góxemo: diue $póxamMor,
3O Asz» klal asíav Zoxóueves etc. Cuiac. VII. Obf. $0.
3 óTií)v ToUruV. GEB. 32 Hal. inferit: à. GER. 33 Id eft: Si aw-
tem plebs , vel fratves , vel facrovum facramentales, vel nautae, vel confrumen-
tales, vel qui im eodem fepulcbro fepeliuntuv , vel fodales, qui et multum fimül
babitantes [unt: enimuero ad megotiatiomem , aut quid aliud: quidquid bi di-
fponent ad inuicem , firrmum fit, mifi boc publicae leges. probibuerint. Hal. in-

.. Graecis vertit: Quod fi populus vel eiusdem,veligionis cultores , vel orgiorum fa-

crificuli, vel mautae, vel fodales , vel commzume fepulcbrum babentes , vel-T publi-
cani, velim focietatem co&mendorum pecorum , aut nepociatiomis, aut cuiuscum-
que alterius vei coPuntes, pacifcantur inter fe: vatum eflo, quatenus publica.
id mowumenta nom probibeant. Ydem in margine ad crucis fignum addit: /ta
enim apud Arviflotelem appellatur Suxsóres li. 2. Oeconomicou. Puta in Operibus
editionis Du- Vallianae T'om. II. p. 502. vbi tamen Ioach. Camerarius: 3:264-
7as vertit : fodalitates , et Suusurix&, ea quae fodalitates poffidebaut. GEB.
1 Hal. Jl/b. 1. reliqua vt Flor. GEB. 2 Vulgo: Eam, abeít. Sed
Flor. olim aberat. BR. Abeft etiam in Rehd. GEz. — 3 Gothofr. in nota:

31 Hal.|

:

populo. vulg. Hal. GEB. — 4 Gothoír. in nota: idoneiorem. vwlg. Hal. Con-

quam fuerit excufatus.

IOAI

: IV. PavrvslibroIIladEdictum. PoprvrAnisafio
integrae perfonae permittitur: hoc eft, cui per Edictum po-

; ftulare licet.

V. InEw libro VIII. ad Edictum. Qvr populari actio-
ne conuenietur, ad defendendum ? procuratorem dare poteft z
1S autem , qui eam mouet, procuratorem dare non poteft.
VI. VrPrawvs libro XXV. ad Edictum. MvzrrEmnr
et pupillo populares actiones non dantur, nifi'cum ad eos res
? pertineat ?,
.. VIl Pavrvslibro XLT. ad Editum. Porvramzrs
a&mneg non transeunt ad eum, cui reftituta eft hereditas ex
Trebelliano Senatusconfulto. '$. r. Item qui habet hasactio-
nes, non intellegitur effe locupletior. u
VIIL. VrPrAmxvslibro [. ad Edi&tum. Owwxs po-
pulares a&tiones neque in heredes dantur, neque füpra an-
num extenduntur, | '

ESIMVSOCTAVVYS.
äntegdi&o vnde vi, et de tabulis teftamenti exhibendis: nam
in his de re familiari agitur. -

V. Vrriamvs libro VIIT. Difputationum. Srz X* qui
reus factus eft, purgare fe debet: necante poteft accufare *2,
E1 : Conftitutionibus enim obferuatur,
vt non relatione criminum, fed innocentia reus purgetur.
$. r. Hlud incertum eft, vtrum ita .demum accufare poteft
*3, fi fuerit liberatus, an etífi poenam fübierit: eft enim
conftitutum ab Imperatore noftro, et Diuo patre ** eius, poft
damnationem accufationem, quem inchoare non poífe, Sed
hoc puto ad eos demum pertinere, qui vel ciuitatem vel li-
bertatem amiferunt. $. 2. Inchoatas plane delationes ante
damnationem, implere eis et poft damnationem pérmiffum eft.

VLI. Mancriauvs libro XIV. Infitutionum. Dx-
FVNCTO eo qui reus fuit criminis, et poena extinCta *5, in
quacumque caufa criminis extincti debet is cognofcere, cuius

de pecuniaria re cognitio eft.

. VII. Mackn '$ libroIL Iudiciorum publicorum. Iw-
FAMEM non ex omni crimine fententia facit, fed ex eo quod
iudicii .ablici caufam habuit : itaque ex eo crimine, quod iu-
dicii publici non fuit, damnatum infamia non fequetur: nift
id crimen ex ea actione fuit, quae etiam in priuato iudicioin-
famiam condemnato inportat: veluti furti, vi bonorum rap-
torum,' ** iniuriarum. ! * |
| | VIII.

fer Bynkersh. I. Obf. v]t. et Duker. ad Opsfc. de Latim. Vet. ICt. p..307.
9.25. BR. — 5 Taur. defENDwm. GEB. . 6 Vulg. ves, abeít. pzR. — 7
Hal. pertiuet. GEB. x !
1 Hal et Vulg. VLPIANVS. gR. — 2 Hal. Iulia adulterii. GEB.
5 Gothofr. in nota: Al. veneficis. Taur. in textu habet: Bemeficiis, in margi-
ne: veneficis, quod etiam eít ap. Hal. 1In Rehd.eft: vemeficiis, fed potterior
i pun&o eft fnbnotata. GE B. Flor. altera 7 videtur recentius expuncta, quam 5
in v inutata. B R. 4 Rehd. de parricidiit. GE B. Hal. pavicidii. "5 Taur.
Bi. GEB. . 6 Rehd. Iulia de vi publica, fulia priuata, forte: de priuata ,
nifi malis dicere, librarium credidiffe: publica et priuata, effe nominatiuos.
GEB. ^ Rehd. aqua et igni. GER. 8 Baül $v vwegiogicgo ÀAA i£opfas.
9 Hal. et Rehd. inferunt: et. GEB. — 1O Gothofr. in nota: perimitur. z/g.
Etiam Bafil. habent: d4vaige?res. .Hal. *0m permittitur, et in margine: alia$:
perimitur. . E quatuor etiam MSS. S, Cruc. II. olim habuit: pevmittitur. B R.
Atab initio re&e habuere Barb. S. Cruc. L. Treuif. Bynkersh. etiam Rehd.
vbi tamen in fpatio, vacuo ob breuitatem illius verfus, fat antiqua manu eft addi-
tum: al. permittitur. GEB. — 11 Gothofr. in nota: Is, qui reus, vulgat. Ha-
loand. .Sed et 'Taur. in margine habet: ;s, vt et Rehd. in textu. GEB. — 12
Graeci: àvruxa]wyogs?v. B R. — 13 Hal pofft. 14 Rehd. fratre. GEE. — 15
Gothofr. in nota:; extindta, In quacunque. vu/gat. Haloaud. immo Hal. et poe-
na exflincla efl. In. quacunque.. Vulg. eff poena exfüinda. In quacumque. BR.
Rchd. vt Vulg. GEE. 16 Vulg; MARCELLVS. gR. 17 Hal.et Vuig.

Fffffff 3 lu-

1052
. Vfl Pavrvs libro fingulari de Iudiciis publicis.
Onpo exercendorum publicorum ^? Capïtahummbvi*q eüg de-
fiit, durante tamen poena legum, cum extra ordinem crimi-
na probantur. v d [ m u p u
d IX. MancrANvs '? libro L. de Iudiciis publicis.

ScrkNDvM ett, fi in capitali caufa fuum feruum reum cri- |

mine faCctum quis non defenderit, non eum pro deteli&to ha-
beri: et ideo; fi abfolutus fuetit, non liberum fieri, fed ma-
nere domini, : v u rP M uU
X. PAPIrN£ANVvslibro Il. Definitionum. IN TER ac-
cufatorem et reum cognitione fufcepta, excufatio pro abfente
iuftis rationibus admittitur: nec per triduum per fingulos dies
ter citatus reus damnetur ??, veldeaccufatoris abfentis, prae-
fente reo, calümnia pronuntietut ^*. — ^ — , :
XL Mareraexvs libroX. de Iudiciis publicis.. Sn-
vvs*etiam* per p&ocufatprem domini aeque, ac per domi-
| defendi poteft. W MU IT CMNE C
r AII. Mg prEsTINVS libroÍII. de Poenis. CvsTo-
prAs auditurum 2^ tam dclariffimos viros, quam patronos
caufarum, fi omnes in ciuitate prouinciae 23 , quam regit,
agunt, adhiberi ^* debere, et feriatis diebus cuftodias au-
diri poffe, refcriptum eft: ita vt innoxios dimittat, et nocen-
tes, qui duriorem 25 animaduerfionem indigent, diffetat.
XIIL PaA?iNrAMvs libto XV. Reíponforum. À c-
CVSATORE defuncto, res ^*ab alio, iudicarite kPraeü.dg pro«
uinciae, peragi poteft. $. r. Ád crimen iudicii publici per-
fequendum fruftra procurator interuenit: multoque magis ad
defendendum : fed excufationes abfentium ex Senatusconfuülto
iudicibus allegantur, et fi iuftam rationem habeant ?* , fen-
tentia diflettü£ d - al o M duf
XIV. InkM libro XVI. Refponforum. G ewERt fer-
uis a focero veneficii accufatis, Praefes provificiae patrem ca-
lumniam intuliffe pronuntiauerat, inter infames patrem defun-
&ae non habendum refpond!: quoniam, etfi publicum iudi-
cium inter liberos de morte filiae conftitiffet, citra periculum
pater vindicaretur ??, ,

, TIT. H »
m PTIÓNIBVS. :
Poweoxurvys libro I. ad Sabinuti,

N o N eft permiffum mulieri, publico iudicio quemquam reum
| facere?: nifi fcilicet parentium libetorumque, et patroni,
et patronae, et eorum filii, filiae *, nepotis, neptis ^ mor-
tem exequatuf,. - 453 ERN us : d u
. ]l PaAsriNrANVvSs libro I. de Adulteris; CegTIS
ex ? caufis. conceffa eft mulieribus publica accufatio: veluti
fi mortem exéquantur eorum, earumqQue, in quos ex lege te-
fimonium publicorum ^ inuitae non dicunt, idem et in lege
Cornelia teftamentaria Senatus ftatuit. Sed et de teftamento
paterni liberti vel matefni mulieribus publico iudicio dicere

inferunt: et. BR. Etian Rehd. G. — 18 Rehd.etVulg. inferunt: iudiciorum.
2R. Rehd. vtFlor. GEB, — 19 Vulg. MARCELLVS.5R. 20 Hal. damma-
tur. GEB. — 21 Hal. prouwciatur. GEB..— 22, Vulg. auditurus , et in fequen-
tibus: debet. BR. Itá et Rehd. GER;
Etiam Rehd. omniflo pofterióre: im. GEB. — 24 Legimus cufn Vulg. adbibere. B R.
]|tà et Rehd. GER. 25 Gothofr. in nota: duriore animaduerfione. vulg.
Hal. Yta et MSS. BR. Barb. S. Cruc, I. Bynkersh, vt et Rehd. GEB. — 26
Hal. reus;. GE B. 2 MHal. babent. 28 Hal. et Rehd. feztentiam dife-
runt. GEB, 29 Vulg. vindicaret. B R.
5 1 Hal. et Vulg. filiaeue. BR. Etiam Rehd. GE&. 2 Hal. et Vulg.
néptisue. B R. — In Rehd. meptis, plane excidit. GE r. 3 Hal. de, loco: ex.
GE B. 4 Gothofr. innota; AL publicorum iudiciorum. Hal. re&te transpo-
nit: ex lege publicorim teflimonium iunitae. BR. Contüanter tamen Fiorenti-
nam exhibent MSS. Darb. S. Cruc. L. vbi tamen ánte: pablicorum , fuppletum:

DIGESTORVM LIB.

25 Vulg. in ciuitate vel in prouincia. B R. -

, Idem-. GE B.

JNEVILITIT, 151L

perriffum eft. $. r. Pupillis ex confilio tntorum patris mor«
tem, item pupillae aui fui mortem exequi conceffum eft: lege
autem teftamentaria ?: nam $ de patris quidem teftamento

pupillis agere Diuus Vefpafianus permifit: fed quafi * non ex« .

hibeantur tabulae, per interdictum poffunt experiri. . -
IH. Pavrvs libro IIl. de Adulteriis. LiBerroe
RvM infcriptionis conceptio talis eft: Conínl et dies: apud
illum Praetorem,; vel Proconfulem, Lucius Titius profeífus

| eft fe * Maeuiam legelulia deadulteriis ? ream deferre, quod

dicat eam ctim Gaio Seio, in ciuitate illà, domo illius, renfe
illo, Confulibus illis, adulterium commififfe. Vtique enim et
T? locus defignandus eft, in quo adulterium commiffum eft:
et perfona, cum qua admiffum dicitur, et menfis: hoe enim
lege lulia püblicorum ** cauetur: et generaliter praecipitur
omnibus, qui reum aliquem deferunt. Neque autem dietn;
neque horam inuituscomprehendet. $. r. Quod fi libellhiin-
fcriptionum legitime ordinati non fuerint, tei nomen aboletur
*?: et ex integfto repetendi reum poteftas fiet. $. 2. Item
fubfcribere debebit is, qui dat libellos, fe profeffum effe:
vel alius pro eo, fi litteras nefciat. $. 3. Sed, et fialiud

crimen obiciat, veluti, quod domum foam praebuit, vt ftu- .

prum materfamilias pateretue : quod adültetum deprehenfum di-
miferit: quod pretium pro comperto ftupro acceperit, et fi
quid fimile, idipfum *? libellis comprehendendum erit. $. 4.
$i accufator decefferit, aliaue quae *^ caufa ei *5 impedierit,
quo minus accufare poffit, et fi quid fimile *5, nomen rei
aboletur, poftulante reo: idque et lege Iulia de vi, et Sena-
tusconfulto cautum eft; ita vt liceat alii ex integro repetere
reuti: fed intra quod tempus, videbimus: et vtique triginta
dies vtiles obferuandi funt. :

M

IV, VrPrAnvslibrolL. de Adulteriis; Is 1?, quiiudis-

cio publico damnatus eft, ius accufandi non habet, nifi liberorum

. vel patronorum fuorum mortem eo iudicio, vel rem fuam *5 exe-
Sed et calumnia notatis ius accufandi ademptum eft...

quatur.
ltem his, qui cum beftiis *? depugnandi caufa in harenam
intromiffi funt: quiue artem ludicram, vel lenocinium fece-
rint: qduiue praeuaricationis, calumniae caufa quid feciffe iu-
dicio publico pronuntiatus erit: quiue ob accufandum, ne-
gotiumue cui faceffendum ?9?, pecuniam accepiffe iudicatus
— . .X. InzM libro III. de Adulteriis.. SEnvos quoque
adulterii poffe accufari, nulla dubitatio eft. Sed qui prohi-
bentur adulterii liberos homines accufare, iidem ?* feruos quo-
que prohibebuntur, Sed ?? ex refcripto Diui Marci etiam ad-
uerfus proprium ferüum accufationem inftituere dominus pote
eft: poft hoc igitur refcriptum accufandi neceffitas incumbet
domino fernum faum:
ptione vtetur. — r ;
. VL Ipnew libro II. de officio Proconfulis. LegvtA
crimina audire et difcutere de plano Proconfulem oportet: et
?3 vel liberare eos quibus obiciuntur, vel fuftibus caftigare,
vel flagellis feruos verberare ^^.

Vi

iudiciorum , $. Crüc. YI. Bynkersh. vbi: zudiciorgm: fuppletut poft: publico-
rum. Etiam Kehd. plane vt Flor. GE g. 5 Hal, et Vulg. conceffum | ef? le-
ge teflamentavia. BR. 1lta quoque Rehd. GER. —— 6 Hal. inferit: et. GEE,
7 Hal. Sed et fi. Kehd. Sed et quafi. GER. 8 In Rehd. fe, abeft..G E E.
9 Hal. adálterii, loco: de adulteviis. G E B. 10 In Rehd. et; abeft. GE z.
ir Vulg. inferit: publicorum. BR. I2, Tàur. aVoletmr. GEB. — 13 Hal
-et ipfum. Kehd. et id ipfum. GEB. A4 Ap. Hal. quac, abeft, Vulg. quae-
dam. BR. Rehd.vt Fior. GEB. — 15 Gothofr. in nota: eum. valgat. Haloand.

Flor. eft: esmpedievit, pro quo 'Taur. ei ?mpedierit. Nos fequimur Vulg. et

Hal. immo Flor. manus antiquiffima correctionem tentauit, adícripta inter
verfus litera 2, fed rurfus exficcata. &R. Rehd. quoque vt Hal. et Vulg. GEE.
16 Hal. addit: e/f. 17 Vulgo Is, abeít. BR. — 18 Bafil. iav dXwuos.
B R. 19 Taur. Vefliii:; GEB. — 20 Rehd. faciendum. GER. 2Y Taut,
22 Hal.inferit: et

25 Ap.Rehd.et,abett. GEB. 24 Taun
Ver.

ceterum iufte mulier nupta praefcris ,

&ceif
Ttagx
Yt mu
fiipen
1
3 ]
tüye
fetint
fand
Tibert

füffic
Dati di

Dhargm
hls Qui

ften on
Quonur
Ltberi,
denior
Yelut

ttrVor
benaro,
Citeqnt.
GE
üfunt.
inftrunt(
n tj
j5 M
N T
PCf |
4t Hl
COntra P
tadit, [
(ontm, (
W

teta
diihy

X
4 f
La
tOR

j p
hum df
yrem
m ia

TA
CU D

fsqu
T i
as po
jumt
p:aefm- |

jevtà
ye d
gith

J

p p
Ti
L
jf ob
j. HilW't"

E

DIGESTORVM LIB. XLVIIL' TIT. IL — 1033

—^ VIEL. Ipex libro VII. de officio Proconfulis.. Sx cui
crimen obiciatur, praecedere debet *in* crimen ?* fubfcri-
ptio: quae res ad id inuenta eft, ne facile quis profiliat ad
accufationem, cum fciat inultam fibi accufationem non futu-
ram. $. I. Cauent ?? itaque finguli, ^* quod crimen obi-

ciant, et praeterea ?? perfeueraturos fe in crimine vsque ad

fententiam. $. 2. Hisdem ?? criminibus, quibus quis libe-
ratus eft, non debet Praefes pati eundem 39 accufari: et ita
Diuus Pius Saluio Valenti referipfit. |Sed.hoc vtrum ab eo-
dem, an nec ab alio accufari poffit, videndum eft? Et pu-
tem, quoniam res inter alios iudicatae alii ?* non praeiudi-
cant, li is, qui nunc accufator exftitit, fuüum dolorem per-
fequatur, doceatque ignoraffe fe accifationem ab alio inftitu-
tam: magna ex caufa admitti eum ad accufationem debere.
$..5. 5i tamen alio crimine poftuletur ab eodem, qui in alio
crimine eum calumniatus eft, puto, non facile admittendum
eum, qui femel calumniatus fit: quamuis filium accufatoris
admitti oportere, aliam accufationem inftituentem aduerfus

.eum, quem pater accufauerat, Diuus Pius Iulio Candido re-

Ícriplit ??. $. 4. Idem Imperator refcripfit, fetuos ibi pu-
niendos, vbi deliquiffe arguantur: dominumque eorum, fi.ve-
lit eos defendere, non poffe reuocare in prouinciam fuam:

fed ibi oportere defendere, vbi deliquerint ??. $. 5. Cum

facrilegium. admiffum, effet in aliqua. ?^ prouincia, deinde in
alia minus crimen: Diuus Pius Pontio Proculo 35 reícripfit,
poftquam cognouerit ?9 de crimine in fua prouincia admiffo,
vt reüm in eam prouinciatn remitteret, vbi facrilegium admi-
VIII. Macxn ?? libro IL. de publicis Tudiciis. Qvi
accufare poffunt, intellegemus, fi fcierimüs , quinon poffunt.
Ítaque prohibentur accuíare alii propter fexum, vel aetatem,
vt mulier, vt pupillus. Alii propter facramentum, vt qui
füpendium merent ??. Aliipropter Magiftratum, poteftatem-
ue, in qua agentes fine fraude in ius euocari non poflunt.

.Alii propter delictum proprium, vt infames. Alii propter
turpem quaeftum, vt qui duo iudicia aduerfus duos reos fub- |

fcripta habent ^?, nummosue ob accufandum, vel non accu-

libertini contra patronos. p «gieas s "8
|. IX. PAvrvs libro V. Sententiarum. : Árrr propter
fufpicionem calumniae, vt illi qui falfum teftimonium fubor-
nátidixerünGi. 4 .0 "r w
X. HgnMoGENt1IANVs libro fexto *? iuris Epito-
marum. NOoNNVLLI propter paupertatem, vt funt qui mi-
nus quam quinquaginta aureos habent. :

Xl. MAcEn ** libro II. de publicids'-'Iudiciis. H ta-

dendarum gratia, de fatto parentium patronorumue queri:

veluti fi dicant, vi fea *^ poffefüone ab his expulfos, fcilicet.

verVerave. Vulg. flagellis caefos làberave. & R. Rehd. vel flagellis cefos feruos l-
berare. G E-B. 25 Vulg. u crünine. BR. Etiam Rehd. GE B. 26 Vulg.
caueant. Sed et Graeci in fcholiis : 4edaiZéc9u odv Tuasoc. B R. Rehd. vt Vulg.
GER. 27 Hal. praefigit: praeterea. GER. 28 Ap. Hal. et praeterea,
abfunt. GEB. — 29 Rehd. HZsdem. GEs. Hal. Hisdem. . 30 Hal. et Vulg.
inferunt: zterum. BR. Etiam Rehd. G£B. | 31 Rehd. alus. GEB. 32
Hal. refcripferit. 33 Hal. deliguerunt. 24 Hal. inferit: fua. GE B.
35 Rehd. proconfuli, loco: Proculo. GER. 36 Hal. cognouiffet. 37
Hal.4dwififet. — 38 Vulg. MARCELLVS.ERR. . 39 Hal et Rehd. me-
yentur. G E B. 4O Hal. babet, et mox: accepit. Vulg. hic: acceperunt. B R.

41 Hal accepit. .. 42 Gothofr. in nota: vt filii circa parentes, libertini
contra patronos. vulg. Hal. Qui tamen leCiones variantes parum accurate
tradit. Hal. et Vulg.habent: Jberti, non: lbertiui. Maec etiam: circa , 1n:
€ontra, commutat. &R. . Florentinam habent MSS. Barb. S. Crac. I. II. Byn-
kersh. At Rehd. vt filii contra parentes, et libertini. contra gmionw. GEB.

N

tIntendere, -

! BR.. Neutiquam in Rehd. G EB.

non vt crimen vis ^* eis intendant, fed vt poffeffionem reci-
piant. Nam etfilius non quidem prohibitus eft de fatto ma-
tris queri, fi dicat, fuppofitum ab ea partum, quo magis co-

: he.redem haberet ^9?: fed ream eam lege Cornelia facere, per-
miffüm ei non eft. $. 2. Ab alio delatum alius deferre non

poteft: fed eum, qui abolitione publica , vel priuata interue-
niente, aut defiftente accufatore, de reis exemptus eft, alius

. deferre non prohibetur. |

— XIL. VgwvrEkrivs SaTcvRwiNvs *? libro II. de
Iudiciüs publicis; " Ho s accufare non licet, legatum Impera-
toris, id eft *?, Praefidem Prouinciae, ex fententia Lentuli
dicta Sulla et Trione ** Confulibus. Item legatum prouin-

. cialem eius dumtaxat criminis, quod ante commiferit 5*,. quam.
.in legationem venerit *?, Item Magiftratum populi Romani :
eumue, qui reipublicae caufa afuerit, dum non retractandae 5*

legis caufa abeft, $. t. Hoc beneficio etiam in reos recepti
vti poffunt , fi abolitione interueniente repeti fe non debere
contendant, fecundum epiftulam Diui Hadriani ad Glabrionem
Confulém feriptam. $. 2. Lege Iulia iudiciorum publicorum
cauetur, ne eodem tempore de duobus reis quis quereretur
55 , nifi fuarum iniuriarum caufa. | $. 3. Si feruus reus po- .
ftulabitur, eadem obferuanda funt, quae fi liber effet, ex Se-

natusconfulto Cotta et Meffala Confulibus. .$. 4. Omnibus

autem legibus ferui rei fiunt, excepta lege TIulia de vi priua-
ta: quia ealege damnati partis tertiae bonorum publicatione
puniuntur, quae poena in feruum non cadit. ldemque dicen-
dum eft in ceteris legibus, quibus pecuniaria poena irroga-
tur, vel etiam capitis , quae feruorum poenis non conuenit,
ficuti relegatio. : Item nec lex Pompeia parricidii: quoniam
caput primum eos adpraehendit, qui parentes, cognatosueaut
patronos occiderint, quae in feruos, quantum ?* ad verba
pertinet, non cadunt: fed cum matura eft communis ?*, fi-

. militer et in eos. animaduertetur. ltem Cornelia iniuriarum
feruum non debere recipi reum ," Cornelius Sulla-auCtor fuitz

fed durior ei poena extra ordinem imminebit. — . at
XII MancrAwNvs ?? libro I. de publicis Iudiciis.

4 P au MvrrEREM propter publicam vtilitatem ad annonam perti-
fandum acceperint **. Alii propter condicionem fuam, vt^?

nentem audiri a PraefeCto annonae deferentem, Diuus Seue-

rus ?? et Antoninus refcripferunt. Famofi quoque accufan-

tes fine vlla dubitatione admittuntur. Milites quoque quicau-
fas alienas deferre ?9 non poffunt, qui pro pace excubant,

| vel magis ** ad hanc accuíationem admittendi fünt. . Serui
.quoque deferentes audiuntur.

XIV. Pavrvslibro IL. de officio Proconfulis. S e-

NaATvscenfuüit, ne quis ob idem crimen pluribus legibus
reus fieret. - '
ien omnes, fi fuam iniuriam exequantur, mortemue propin- |
quorum defendent *?, ab accufatione non excluduntur. $. r.
Liberi, libertique non funt prohibendi, fuarum rerum defen--

XV. Vrrrawvslibro LVL ad Edi&um. Iw eum,

cuius dolo malo hominibus coaCtis damni quid datum effe di-
catur, non debet cogi actor, omiffa a&xonev ciuilli, crimen.

XVI.

i

43 Hanc vocem ftellulis inclufimus, vt poftea adiecam. BR. . :.p('u-ta- in exemt-
plo Taurell. typis a Brenkm. deftinato. GER. . 44 Vulg. MARCELLVS- B R.
45 Hal et Rehd. defendant. GEB. — 46 Hal. de, loco: a. m Rehd.
virumque abeft. GEB. . 47 Ts (íac. raro Occurrit. Hal. omifit. 8 R. — Neu-

i

tiquam Rehd. qui tamen in antecedentibus habet: fi, lóco: feilicet. GEBe

49 Ap. Hal. et Vulg; SATVRNINV'S, sbeft.
50 Hol item, loco: ideff. GEB. —— 5t
Hal. et Vulg. Sylla. et T'irone. Mle tamen in margine: alias, Tvione. BR.
Rehd. vt ifti. GER. — 52, Hal. cominifit, et.mox: vemit. GEB. — 535 Rehd. .
veniret. GE B. . 54 Gotbofr. in nota: detrectandi leges. vwlg. Hial. Yta Hal,
Vulg. habet: retra&andi. b R. Rehd. vt Vulg. retra&landi leges caufa. GEB«
55. Hal. et Vulg. queratuy, BR. Rehd. vt Flor, GEB.-. 56 R.ehd. 1,nfverxt.: bic.
GEB. 57 lta. Taur. forte Hal. fecutus. Flor. eft: matwra commums eft
B R. 58 Hal. MARCELLV'S. GE R. 59 Hal. Hadrianus , locg: Se-
ueruj. GEB. — 60 Hal. defendere, G RB. — ÓX In Rehd, mógis, abcft. GE;;

48 Vulg. babeat. B R.

1034 — DIGESTORVM LIB.
XVL IpEw libro II. de officio Confülis. Sx plures

exiftant, qui eum 9? in 5 publicis iudiciis accufare volunt:
iudex eligere debet eum , qui accufet, caufà fcilicet cognita,
aeftimatis accufatorum perfonis, vel de dignitate, vel ex eo
quod intereft, vel aetate, vel moribus, vel alia iufta de caufa,
| XVIL. MopEsTiNvslibro VI. Differentiarum.. .SI
feruum dominus in crimine capitali defendat, fiftendum fatis-
ito promittere iubetur. 7 [ E
E pXVIII.'IDE.M libro XVII. Refponforum. Cv w Titia
64 teftamentum Gaii $5 fratris füi falfum arguere minaretur, -
et follemnia accufationis non impleuit 5* intra tempus a Prae--
fide praefinitum , Praefes prouinciae ?* iterum pronuntiauit, .
non poffe illam amplius de falfo teftamento dicere: aduerfus :
quas fententias ?* 'T'itia non prouocauit, fed dixit fe poft fi- .
nitum tempus de irrito teftamento dicere. Quaero, an Ti--
tia, quae non appellauit aduerfus fententïam.Praeüdl.s ] poffit .
ad falfi accufationem poftea reuerti? Refpondit ^* , nihilaper-
te proponi, propter quod aduerfus fententiae au&toritatem de

falío agens audienda fit. | d
: ä(l . CarnrirsTRATVS libro V. de Cognitionibus.

torum, exequi rimina. $. 1. I[tem, non oportere compelli :
accufatorem, plures reos facere, Diuus Hadrianus refcripfit. -
XX. MopEesTiNvs ?? libro II. de Poenis. Ex iu-

diciornm publicorum admiffis non alias transeunt aduerfus he- |

redes poenae bonorum ademptionis, quamfi lis ** conteftata, -
et condemnatio fuerit fecuta, excepto repetundarum, et ma-
ieftatis iudicio,-quae etiam mortuis reis, cum quibus nihil
aCtum eft, adhuc exerceri ^^ placuit, vt. bona eorum fifco
vindicentur: adeo vt Diuus Seuerus et Antoninus reícripfe- .
rint, ex quo quis aliquod ex his caufis crimen contraxit, ni-
hil ex bonis fuis alienare, aut manumittere eum pofífe. Ex .
ceteris vero delictis poena incipere ab herede ita demum pot- -
eft, fi viuo reo accufatio mota eft, licet non fuit condem- ;
natio fecuta. | 25 HC |
XXL Pa?PrwiANvs libro XV. Refponforum. Ca--
pPiTis * reus, fufpenfo crimine, caufam fifco deferre non |
prohibetur. : luN u U.
XXH. Ipew libro XVI. Refponforum. ArTEmR1ivs:
prouinciae reus apud eos accufatur et damnatur *?, apud
quos crimen contractum oftenditur: quod etiam in militibus
effe obferuandum , optimi Principes noftri generaliter refcri-
píerunt. ' Bs )

a g cgs ERN s
DE CVSTODIA ET EXHIBITIONE REORVM..-
VLPIANVS libro 1I. de officio Proconfulis,

; DE cuftodia reorum Proconful aeftimare folet, vtrum * in
carcerem recipienda fit perfona, an militi tradenda, vel
fideiufforibus comrnittenda, veletiam fibi. Hoc autem vel

62 Malo cum Hal. et Vulg. euudem. Forte error inde eft; quod fequens : eum , -
in veríu fequenti fubie&um fit huic ad perpendicülum. p R. Etiam Rehd. ezndem. :
GERB. 63 Ap. Hal, z , abeft, — 64 Vulg. Titia, cum teflameutum., B R.
Etiam Rehd. GEB. — 65 Rehd, inferit: Sez. GEB. ^ 66 Hal. émpleffet.
67 Hal. a praefide prouinciae definitum , praefes. itevumi, Sed et Vulg. habet:
definitum. & &. Etiam Rehd. more nempe fuo : dffmitum. GE B. 68 Vulg. quam |
fententiam. BR. Etiam Rehd. GEB. — 69 Vulg. vefpondi. BR. —— O Hal.
Jdem. GEX. .. 71 Rehd. inferit: fuerit. GE B. 72 MHal. exertere. GE B. -
753 Hal. et Vulg. diwi. BR.. Rehd. vt Flor. GEB. — 74 Videad b. l, Van
de.W'ater 1J. Obf. 10. GER. "5 Vulg. condemnatüv. G E B.

I Rehd. vtrumme. GEB. — 2, Vulg. fi quis fevuns. BR.. Etiam Rehd.
Gzn. 3 Rehd.lege publicorum iudiciorum canetur. GEB. . 4 Hal. qui , loco:
quod. G E B. 5 Flor. eft: cozi. ln Rehd. couici. GEB. 6 Rehd. infe-

rit: i. GEB. — 7 Hal et Vulg. inferunt: et. BR.. Etiam Rehd. Gzs. — $

XLVHL TIEE :H cIHE

pro criminis, quod obicitur, qualitate, ve! propter honorem,
aut propter ampliffimas facultates, vel pro innocentia perfo«
nae, vel pro dignitate eius, qui accufatur, facere folet.
Il PaezNrANvs libroT. de Adulteriis, Sr? feruus
capitali crimine poftuletur, lege ? publicorum cauetur, vt

fiftendum vel ab extero fatisdato promittatur: quod ^ fi non.

defendatur, in vincula publica coniici ? iubetur, vt ex vin-

| eulis caufam dicat, $. z. Solet itaque tractsri, an poftea-
domino permittendum fit, oblata fatisdatione feraum füum .

vinculis liberare? Dubitationem auget Edi&um Domitiani,
quo cautum eft, abolitiones ex Senatusconfulto fattas ad hu-

iusmodi feruos non pertinere. Nam et lex ipfa 5 prohibet -
| eum abíolui, prius quam de eo iudicetur. Sed haec inter-

pretatio perdura, " pernimium feuera eft in eo, cuius domi-
nus abfens fuit, vel quod per inopiam illo momento tempo-
ris fatisdationem implere non potuit. Neque enim pro inde-
fenfo derelictus recte dici poteft, qui dominum ? praefentem

non habuit: vel habuit paratum defendere, pauperem tamen:

quod vtique facilius admitti poterit, fi non poft longum tem-

2 ; | poris fpatium hoc defideretur. $. 2. Quiexhibendi poftulati
Drvz Fratres refcripferunt, non debere cogi heredes accufa- p9 p $. 2 Q idi poftulati

funt, propter aliam caufam alterius criminis, quod ante ad-
miffum eft, rei non recipiuntur ex Senatusconfulto. .Quod in
priuatis quoque *caufis* et hominibus fub fideiuífore factis
obferuatur: nifi ex hoc temporalis actio in periculum cadat.,
IIL Vrri:iawvs libro VII. de officio Proconfulis.

| Divvs Pius ad epiftulam Antiochenfium Graece refícripfit,
| non effe in vincula coniiciendum ? eum, qui fideiuffores dare
| paratus eft *? : nifi fi ** tam graue fcelus admififfe eum con-

ftet, vt neque fideiufforibus, neque militibus committi de-

| beat: verum hanc ipfam carceris poenam ante fupplicium fu-

ftinere, :

IV. IneM libro IX. de officio Proconfülis.. Sx quis -
reum criminis, pro *? quo fatisdedit, non exhibuerit: poena
| pecuniaria pleCtitur: puto tamen, fi dolo non exhibeat, et-

iam extra ordinem effe damnandum: fed fi neque in cautione,
neque in decreto Praefidis certa quantitas compraehenfa eft,

| ac ne *? confuetudo ** oftenditur, quae certam formam ha-

bet ** : Praefes de modo pecuniae, quae * inferri oporteat,

^ M. VgNvLEIVS SATvRnNINVYS !* libro II de Tu-
diciis publicis, S1 confeffus fuerit reus, donec de eo pro-
nuntiaretur *?, in vincula publica coniiciendus *? eft.
.VI. MancraANvs libro IT. de Indiciis publicis. . Dr-

| vvs Hadrianus lulio Secundo ?? ita refcripfit. Et alias re-

fcriptum eft , non elfe vtique epiftulis eorum credendum, qui

| quafi damnatos ad Praefidem remiferint ^*, . Idem ?? de Ire-

narchis praeceptum eít: quia non omnes ex fide bona elogia
fcribere ?^* compertum eft. $. r. Sed et caput mandatorum
exftat, quo ?^* Diuus Pius cum prouinciae Afiae praeerat ?5,
fub Edicto propofuit, vt Irenarchae ?$, cum adprehenderint
Ms latro-

In Rehd, dominum, abeft. G. 9 Flor. eft: coiciendum , in Rehd. coni-
ciendum. G E g. IO Hal fit. — 114 |n Rehd. fi, abett. GEB. — 12 Hal.-
de, loco: pro. GEB. I3 Potuiffert Taur. exhibere: weConfuetudo. Vide
Noodt. II. Obf. 6. verfus finem. BR. Etiam Rehd. wec confuetudo. GX B.
14 Eal. inferit: quidem. GEB. 15 Hal babeat. GE B. ^ 16 Gothofr. in
nota: quam inferri oportear. culgat. quae inferri debuit. Hal. Immo Hal. ha-
bet: quae infevri debet. Vulgatam exhibent MSS. Barb. tamen Florentinam re-
praefentat, quáe recte fe habet, Vide San&ii Mineru. L. I3I. c. 1. Wn..— Vul-
gatam exhibent S, Cruc. II et Treuif. vt et Rehd. At S. Crac. L. quà ferri
oporteat. G E B. I7 Ap. Hal. et Vulg. SATVRNINV'S, abeft, g. Etiam
in Rehd. GEB. 18 Hal. pronuncietnr. — 19 Flor. eft: coiciendus. In Rehd.,
conitiendus. G E B. 20 Taur. fecundo , et ita quoque Hal. nempe aduerbia-
liter.. Vide L. 12. nfra b. t. BR. — 21 Vulg.remiferuut. BR. —— 22 Hal, et
Vulg. inferunt: et. BR. Rehd. vt Flor. GE 8. 23 Hal. conícribere. G ER.
24 Hal.et Vulg. q40d. 8 &, Etiam Rehd. GR z. 25 Hal.praeeffet. 26 Vi-
! de

?

ht

E

ye
t
L
h
]
[
"R
(uo
fect
ex
Dus
te
dj

LY
hat à
fideti

Qu«

(ARC
p
fofett

hs

Drüto
tt,
qui e

talig

técept
tu i
t «
li q
Qu
Qs

ATT
cultod
p
fertar

TU
!j Md
Wi qd
W ts
53 ln
9 My
63
i,
lu
GER
efat; f.u
liby $
Bo
, At
V Omne
(tteis (
9 i
3]. d
lm d
T gj
Wf
u E!ian
ET j

jtt d
n i

m
o
i, &
nl
h d
m J
yotdi

jlig It*
lelre
j eogi
btorümm
t 250
dentt
hito

"r
p B
j, i
p
"T
u frit
f Räfïd'«
jj
LÀà
"MU EB.'
» v
i

DIGESTORVM 'LIB. XLVIIL TIT. HL. — " — 13

latronés, interrogent eos de fociis et receptatoribus ?7, et
interrogationes litteris inclufas atque obügnatas ad cognitio-
nem Magiítratus mittant. lgitur qui cum ?? elogio mittun-
tur, ex integro audiendi funt, etfi per litteras miífi fuerint,
vel etiam per Irenarchas perducti. Sic et Diuus Pius, etalii

Principes refcripferunt, vt etiam de his qui requirendi adno- .
tati funt, non quafi pro damnatis, fed quafi re' integra quae- .
ratur, fi quis erit qui eum arguat. . Et ideo cum quis Zyxupi-
viv ?? faceret 3?, iuberi oportet venire Irenarchen 3*, et
quod fcripferit ?? , exfequi: et fi diligenter ac fideliter hoc
fecerit, conlaudandum ?? eum: fi ** parum prudenter, non-

exquifitis argumentis, fimpliciter denotare, Írenarchen mi-

nus retuliffe: fed fi quid maligne interrogaffe , aut non di&ta -
retuliffe pro dictis eum compererit 35, vt ?9 vindicet in ex--

emplum ?*, ne quid et aliud ?? poftea tale facere moliatur. .
— »VIL Maczxm ?? libro Il de officio Praefidis. So-
LEN'T*?Praefides prouinciarum, in quibus delictum eft, fcri-

bere ad collegas füos, vbi faCtores ** agere.dicuntur, et.de-.

fiderare, vt cum profecutoribus *? ad fe remittantur: et id
quoque quibusdam refcriptis declaratur. .. "n od

^^ VIH. PA vrvs^? libro fingulari de poenis Militum. |
CaRnRcEnR: ** praepofitus fi pretio corruptus, fine vinculis :
agere cuftodiam *5, vel ferrum, venenumue ** in carcerem .
eft: fi nefcit, ob
.| Eos vero, qui confpirationem eorum detexerint, releuane

inferri paffus eft, officio iudicis puniendus
neglegentiam remouendus eft officio. ..

"^ IX. VkENvrLEIVS SATvnNiINVvs libro I. de officio.

Proconfulis. D x militibus itaferuatur, vt ad eum retittan-

tur, fi quid . deliquerint, fub quo fnilitabunt *7: is.autem, |

qui exercitum accipit **, etiam ius animaduertendiin milites
valligatos ^? habet. ao

* X. InEw 59 libro II de officio Proconfulis... N e quis :

receptam cuftodiam fine caufa demittat 5*, mandatis ita caue-
tur. Si quos ex his, qui inciuitatibus funt, celeriter et fine
caufa folutos a magiítratibus cognouetis , *? vinciri iubebis, et

his, qui foluerint, multam dices: nam cum fcierint fibi quo-

?tue moleftiae futurum magiftratus ??, fi facile foluerint vin-
€tos: non indifferenter de cetero facient. Es

XL Crrsvs libo XXXVIL Digeftorum. Now eft.

dubium, quin, cuiuscumque eft ?^ prouinciae homo qui ex

cuftodia producitur, cognofcere debeat is, qui ei prouinciae :
praeeft, in qua prouinciaagitut. $. r. lllud a quibusdam ob--

feruari folet, vt, cum cognouit et conftituit ??, remittatillum

de Conmentat. ad L. Remnniam, cap.vlt. BR. —— ?^ Hial. veceptoribus. GER.
28 Rehd.inferit: e&. GEB. — 29 ld eft, quaeftionem feu inquifitionem.. klal.
vertit: adbibita quaeflione profeffionem. G E B 30 Hal. fecerit. GEB. . 31
Hal. iremarcbam , et infra iterum, . GEB. — 32 Hal. et Rehd. feripfit. GEn.
33 Erat initio Flor. couclaudandum. & R, 54 Hal. et Vulg. inferunt: 'vero.

BR. Rehd. fi vevo fi parum , Ííed priores duae voces punéctis funt. fübnotatae. |

GEB. 35 Rehd. compevit, GEB. . 56 Vulgo: vt; abeft. B&.. — 37;Rehd.
exemplo. GE B. 38 Rehd. we 4mis alius. G E. 39 Vulg, MARCEL-

LV$5.&m. Etam Rehd. GEs. — 40 Vulg. inferit: eticm. BR. Vt et Rehd.-
GE B. 41 lta vt Flor. eft, habent S. Cruc. i. Treuif. Bynkersh. In Barb. .

eràt: fautore$, et jta habet Rehd. GxkB. —— 42 Hal. perfecutoribus. Et ita

habet S, Cruc. II. G&&. 45 In Vulgatis L. $. et g. perperam trans- .

ponuntur, vt indícant literae Graecae ad marginem codicis Florentini adpofi-

tae, Ànt, Auguftin. 117. Eimend. 1,/ 1ta Contius, Sed eo modo quoque Hal. .

et omnes "Taurellio antiquiores habent. B&..— Etiam Rehd. GEB. — 44 Rehd.

Carcevis. GE B. 45 Kehd. cuflodia$. GEB. — 46 Hal vel venenum: GER, ]
47 Hal et Vulg. ailitabant. B&. Etiam Rehd, GEB. | 48 Hal. acceperit. -
49 Erat initio Flor. calligator. BR. Hal.et Rehd. caligatos. G E &..^ 40 Etiam |
Hal. et Rehd. Idem. GEB. 51 Gothofr, in nota: dimittet. vw/g. Hl -

Euam Rehd. GER. — 52 Vulg. praefigit: eos. BR. Etiam Rehd. GES. ||./53

Hal. magiflratum. Kehd. fcierimt tibi quoqne moleflie futuri magifivatus. G EB. —

54. Hal. fit. 55 Gothofr. in nota: Id eft, conftitit. Etita habet Hal..et
conflitit. Rehd. cosnouerit et conflituerit. GEB. . 56 Vulg. inferit: quidem.
BR. Etiam Rehd. GEE.. — $7 Vulg. quoties qui cuftodiam militum. enaferit.

Sed et Flor. và cuflodia eft s adicéta. B R. Rehd. quotiens quis cnfledia militum '

cum elogio ad eum qui prouinciae praeeft, vnde is homo eft:
quod 5$ ex caufa faciendum eft. — ^. :
. .. XII. CarrisTRATVs libro V. de Cognitionibus.
MrirrrEs i amiferint cuftodias, ipfi inpericulum deducun-
tur: nam DiuusHadrianus Statilio Secundo legato refcripfit,
quotiens cuítodia militibus 57 euaferit, exquiri oportere;
vtrum nimia neglegentia militum euaferit, an cafu: et vtrum
vnus ex pluribus, an vna plures: et ita demum adficiendos
fupplicio milites, quibus cuftodiae euaferint 59, fi culpaeorum
nimia deprehendatur: alioquin pro modo culpae in eos fta-
tuendum ??, Saluio quoque legato Aquitaniae idem Prin-
ceps refcriplit: in eum qui cuftodiam. dimifit, autita fciens
habuit, vt poflit cuftodia 59 euadere, animaduertendum: fi
tamen per vinum *', aut defidiani cuftodis id euenerit, ; cafti-
gandum eum , et in deteriorem militiam dare *??: fi vero for-
tuito ?? amiferit *^, nihilin eum ftatuendum. $. r. Si pa-
ganos ?5 euaferit cuítodia, idem puto exquirendum, quod
circa militum perfonas explorandum rettuli 9. |
XIIL InpEM * libro VI. de.Cognitionibus. Iw eos;

| qui, cum recepti effent in carcerem 5* , confpirauerint 9?,

vt ruptis vinculis et effracto carcere euadant, amplius quam
caufa, ex qua recepta funt,. repofcit "?,. conftituendum: ?*
eft: ** quamuis innocentes inueniantur ex:eo crimine, pro-
pter quod inpacti funt in carcere *3 , tamen puniendi fünt.

dos:*5, 5 s 4 3 - |
| XIV. HenEeNN1vs MopzsrINVs: *5 libro IV. de
Poenis. . Now eft facile tironi cuftodia credenda: nam ea
prodita 75, is culpae reus eft, qui eam ei commifit *?, — $. z.

| ** Nec vni, fed duobus cuftodia committenda eft. $. 3.

Qui fi, neglegentia amiferint?^? pro modo culpae vel 5? cafti-
gantur, vel militiam mutant. Quod fi leuis perfona cufto-
diae fuit,-caftigati reftituuntur. Nam ?* fi miferatione cu-
ftodiam quis. miferit 5^, militiam mutat: fraudulenter autem
fi fuerit verfatus.in dimittenda cuftodia, vel capite punitur,
velin extremum gradum militiae datur. Interdum venia $?
datur, nam cum cuftodia cum altero cuftode fimul fugiffet,
alteri venia data 9^ eft, $. 3. Sed fi fe cuftodia interfecerit
vel praecipitauerit : militi ?5 culpae adfcribitur, id eft 99, ca«

ftigabitur.. $. 4. Quod fi ipfe cüftos cuftodiam interfecerit -

37, homicidii reus eft. $. 5. Ergo fi cafu cuftodia defuncta
58 dicatur, teftationibus id . probandum *?? eft: et fic venia

euaferit. GE B.' — 58 Rurfus Vulg. quorum cuflodiam enofevit. Hal.: eujtodia

enaferit. 8 R.,'Rehd. milites vel eorum quibus cuffodia euafevint. G E. 59
Hal addit: eff. Vulg. effe. £R. Rehd. vt Hal. GEz. — 60 Vulg. cuffodiam.
BR. 61 Vulg. per vitium. Florentinam firmant Bafil. zgedéees pí3uc, B R.
Etiam Rehd. pev vinum. GES. . —62 Gothofr. in nota: dari. Hul. GER.

63 Hal.fovtmitw.GE B. — 64 Vulg, zd admiferit. BR. . 65 Gothofr. in notat .

Si paganus euaferit cuftodiam. Hal. fi pagani euaferit cuftodiam. valgat. et re»

| &àe Immo véro vterque minus recte. Florentinam firmant Dafil. BR. Rehd.

tameii vt Hal. GEB. 66 Hal círca mülitis perfonam explorandum rvetaulit.
GEBR. ^ 67 Haler Rehd. Fipianas. GER. 68 Rehd. in carcere. GE B. .
69 Hal. confpirauerunt. - "]o: Malim: pofcit, Videtür 7à /e ex antecedentiz -
vecepti , irrepfiffe. .MS. S. Cruc. I. erronee: vés pofcit. BR. In S. Cruc. I. eftt
ves poffit, quod Brenkm. credidit politum pro: res pofcit. Habent: repofcit Barb.
S. Cruc. IL "Érenif. Bynkersh. Rehd. habebat: repoffit, ex quo fa&um: ve-
pofit. GEB. ^ "7I Rehd. cuftodiendum eft. G E B. 412 Hal. et Vulg. prae-
fipunt: et. BR. Etiam Rehd. GEs. 73 Hal et Vulg. im carcerem. B R.
Rehd.vt Flor. GEB. — 74 DBaíil. Zzeacevr.. BR. — 75 Hal. TERENTIVS
CLEMENTS. Rehd. Ner. ortum ex . Her, in. Herennius. GEB. 76 Go*
thoft. in nota: perdita. Hal. GE. 77 Wal et Rehd.. commiferit. GE.

| 78 Rehd. praefigit: Sed. GEE. 779 Rehd, megligentiam commiferunt. GE.
$0 In Rehd. vel, abeft. GE&. — 81 Hal. et Rehd. inferunt: et. GeB. — 82
Gothofr. in nota :: Al. dimiferit. Sed ita Taur. in margine, et Hal. et Rehd.
GESB. $853 Rehd. inferit: ezZ. GEB. — 84 Rehd. danuda. GER. 85 Hal.
et Rehd. emilitis. GEB. 86 Hal.et, loco: id eff. GE . 87 Rehd. ad-
dit: velpraecipitawevit. GEB. — 88 Rehd.inferit: fuife. GEB. — 89 Taut.

- Gggggsgsg "T

Wal DIGESTORVM LIB. XLVIIL TIT. IV.

dabitur. $. 6. Solet praeterea amiffa culpa cuftodia ??, fi
tamen interfit eam adprehendi, tempus caufa cognità militi
dari ad eam requirendam, applicito ?* ei alio milite. $. 7.

Quod fi fugitiuum domino reddendum prodiderit ??^, fi fa--

cultates habeat, domino pretium reddere iuberif'f, Saturni-
nus probat. r*

i2 AT s
AD LEGEM IVLIAM MAIESTATIS.

VrrraANvs |libro VII. de officio Pro'conlnfulis.l

ROXIMVM facrilegio crimen eft, quod maieftatis dicitur.
— $. r. Maieftatis autem crimer illud eft, quod aduerfus
populum Romanum, vel aduerfus fecuritatem eius committi-

tur: quo tenetur is, cuius opera dolo malo confilium initum -

erit, quo obfides iniuffu Principis interciderent ^: quo ar-

qati homines cum telis lapidibusue in vrbe fint, conueniant- -

ue aduerfus Rempublicam: locaue occupentur ? , vel templa:

quoue coetus conventusue fiat , hominesue ad feditionem con- -

uocentur: cuiusue opera, ? confilio, *dolo* malo confilium

initum erit, quo quis magiftratus populi Romani, quiueim-

näerium poteftatemue habet ^, occidatur: quoue quis contra
Rempublicam. arma ferat, quidue hoftibus populi Romani

muntium, litterasue miferit, fignumue dederit, feceritue dolo -
malo, quo hoftes populi Romani confilio iunentur * aduerfus

Rempublicam: quiue milites follicitauerit, concitaueritue,
quo feditio, tumultusue aduerfus Rempublicam fiat. . :
IL Ipnzm libro VIII. Difputationum. Qvxv x de pro-
uincia, cum ei fucceffum effet, non difceffit: aut qui exerci-
tum deferuit , vel priuatus ad hoftes perfugit: quiue fciens
falfüm confcripfit, vel recitauerit * in tabulis publicis: nam
et hoc capite primo lege ? maieftatis enumeratur.

duodecim tabularum iubet, eüm, qui hoftem concitauerit,
quiue ciuem ? hofti tradiderit, capite puniri. Lex autem u-
lia maieftatis praecipit eum, qui maieítatem publicam laefe-
rit, teneri: qualis eft ille, quiin bellis !? cefferit, aut **
arcem tenuerit,'aut caftra concefferit. Eadem lege tenetur,
et qui iniuffu Principis bellum gefferit, delectumue *? habue-
rit, exercitum .^* comparauerit : quiue, cum ei in prouincia
fucceffum effet, exercitum fucceffori non tradidit **:: quiue

imperium, exercitumue populi Romani deferuerit: quiue pri- .

uatus pro poteftate magiftratuue quid fciens dolo malo gef-
ferit: quiue quid eorum, quae füpra fcripta funt, facere cu-
rauerit. W TUNI ! !
IV. ScAEvora libro IV. Regularum. CvivsovE

proVandum. GE R. 9o Vulg. fj amiffa cuftlodia eftl. BR. .. 91 Vulg. ap-
plicato. BR. — 92 Gothofr. in nota: perdidérit. Yta Hal. et Vulg. BR. Rehd.
vt Flor. GEB. 93 Taur. isVeri; GE B. nb .
L. Hal. interciderimt. . 2 Mlal.occupent. GEB..— . 3 Hal. et Vulg.
inferunt: et. BR. . Rehd.vt Flor. GEB..— 4 Vulg. babeat. BR. Etiam Rehd.
vbi et eft: occidat, fed fuperfcriptum: al. tur. GEB.. - $ Gothofr. in nota:
innentur. — Qui in textu habuit: zubentur, nullo, vt reor, fenfu , et ex igno-
rantia artificii Taurelliani, vbi eft: i&Bentar. Sane et Hal. et Rehd. re&e:
inuentur. GEB. — G Kehd. deferuerit , et mox : confcripferit. GE B. 7 Hal.
recitauit. GE B. 8 Hal. legis. GE B. 9. Vulg.'opem , loco: ciuem. Flor.
firmant Bafil. pR. Rehd. vt Vulg. GER. Io Gothofr. in nota: imbeliis.
vulgat. Hal, GE?. /— 131. Gothofr. in nota: hoftemue arcere tenuerit. Haloaud.
aut arcem non tenuerit. vu/lgat. Etiam Hal. in margine: alias, arcem mon te-
. "nerit, et in ipfo textu non: tenuerit, fed; venuerit. Rehd. vt eft Flor. GEE.
12, Gothofr.in nota: delectumue. valg. Hal. Qui edeo in textu habuit: dileclum.
Sed ipfe Taur. maluit: dllefgm. G E B. 13 Rehd.exercitumue. GE&R. — 14
Hal. et Rehd. tradiderit. G g. n. I5 Hal. erit. GEB. 16 Vulg. iureia-
vrando quid a&ium efl, quod. B P. . Et ita quoque Rehd. GEE. . - 170Hal. CH*
iu$ue dolo :alo factum. GER. 18 Vulg. dicetuv. B R. Etiam Rehd. GEE
19 Gothofr. in nota: poteflatem. — lta Hal, et Vulg. BR. . Etiam Rehd. GEB.
20. Vulg. aliaue aliqua. BR. Etiam Rehd. GER. 21 Hal. inferit: opem.
Idem facit Vulg. poft ; zlo. B. Rehd. vt Vulg. GEB. — 22, Hal.. Marcel-

] Ius. GEB.

dolo malo iureiurando quis adattus eft **, quo *5 aduerfus
Rempublicam faciat, cuiusue dolo malo exercitus populi Ro-
mani in infidias deduttus, hoftibusue proditus erit: factum-
ue dolo malo cuius ** dicitur **, quo minus hoftes in pote-
ftate *? populi Romani veniant: cuiusue opera dolo malo ho-
ftes populi Romani commeatu , armis, telis, equis, pecunia,
aliaue qua ?? re adiuti erunt: vtue ex amicis hoftes populi
Romani fiant: cuiusue ?^* dolo malo faCtum erit, quo Rex
exterae nationis populo Romano minus obtemperet: cuiusue
opera dolo malo factum erit, quo magis obíides, pecunia,
iumenta hoftibus populi Romani dentur aduerfus Rempubli-
cam. Ttem, qui confeffum in iudicio reum, et propter hoc
in vincula coniectum , emiferit. $. r. Hoc crimine libera-
tus eft a Senatu, qui ftatuas Imperatoris reprobatas confla-
uerit, 3U ! H
- M. Mamcrauvs ?? libroV. Regularum. Noxw con-
trahit crimen tmaieftatis, qui ftatuas Caefaris vetuftate corru-
ptas reficit. $. 1. Nec quilapide iaCtato incerto, fortuito ^3
ftatuam attigerit, crimen maieftatis commifit: et ita Seuerus
et Antoninus Iulio Caffiano ?^ refcripferunt. $. 2. Idem ?*
Pontio refcripferunt, non videri contra maieftatem fieri ob
imagines Caefaris, nondum confecratas, venditas ?9, ^ ^ -
VI. VEN vxagivs SaATvRNINVS ?T libro II. deIu-
diciis publicis. Qvr ftatuas aut imagines Imperatoris iam
confecratas conflauerint , aliudue quid fimile admiferint, lege
Iulia maieftatis tenentur. | ( OW d
— VII. MopEsTINvs ?? libro XII. Pandectarüm. Fa-

"

| MOSI, quiius accufandi non habent, füine vlla dübitatione

admittuntur ad hanc accufationem. . $. 1. Sedet milites, qui
caufa$ alias defendere non poffunt: nam qui pro pace excu-
bant, magis magisque ?? ad hanc accufationem admittendi

. |fünt. $. 2. Serui quoque deferentes audiuntur, et quidem -
IH. Mancrawvs libro XIV. Inftitutionum. Lex.

dominos fuos, et liberti patronos. $. 3. Hoc tamen crimen
a iudicibus non in occafionem ?? ob Principalis maieftatis ve-

nam fpe&tandam eífe 5?, an potuerit facere, et an ante quid
.33 fecerit, et an cogitauerit, et an fanae mentis fuerit: nec
lubricum linguae ad poenam facile trahendum eft: quamquam
enim temerarii digni poena fint, tamen vt infanis illis. par-
cendum efít, fi non tale fit delictum, quod vel ex fcriptura
legis defcendit ?* , velad exemplum legis vindicandum eft ?5
$:./4. Crimen ?* maieftatis ?* faCto, vel violatis ftatuis, vel

| imaginibus, maxime ?? exacerbatur ?? in milites.

VIH. PaPriNrANvs lib XIII. Refponforum. Iw

v texit,
25 Hal. fortuitu. GER.
Iulie et Caffio. GEB. — 25 Hal. et Vulg. lidem. B R. — 26 In Rehd. poft:
Julio. Caffio vefcripferumt , pergitur: mom videri contra etc, et hié demum
additut praemiffo pun&o : idem Pontio veftripferumt. — Klaec tria verba pun&tis
funtfubnotata, atnon erant delenda, fed fuo loco reftituenda. Quamuis enim
le&io codicis Rhedigerani etiam fenfum habeat, manifefta tamen eft origo hu-
lus váriantis; fcilicet is, qui emendare voluit, ? idem , pro neutro in quarto
cafu pofitum habuit , cum fit nominatiuus pluralis maículini generis : Zidem, vt
alii recte viderunt. GE R. 27 Ap. Hal. et Rehd. etiam: Saturninus, abeft.
" GEB. 29 Ap. Hal. magisque, abeft. GE B. — 30 Gothofr. in nota: non
in occafione. vulg. Hal. GEB. — 31 Rehd, addit: vei iudicate. GEB.. . 32
Hal. et Vulg. perfona fpeclanda efl. BR.. Etiam Rehd. GE s. 33 Puta: fi-
mile. S. Cruc. L et II. habent: ewnte quidem. BR. n S. Cruc. II eft: et am
quidem , et ita quoque fait in S. Cruc. I. fed fa&um: et an aute quidem. Flo-
rentinam habent: Darb. Treuif. Bynkersh. vt et Rehd. GEB, — 234 Hal. de-
fcendat. GE 2. 35 Hal. iudicandum fit. GE B. — 36 Hal. et Vulg. Crimi-
me. BR. . Rehd. vt Flor. GER. 37 Rehd. inferit: ve]. GEgB. — 33 Taur.
exacer Vatur. G EB. 39 Rehd. maxime exercebatur in omnes milites. GEB.
40 Hal. praefigit: et. GE B. 41 Hal. et Vulg. Lacii. WMle in margine:

L. Sergii Cat.. n plerisque MSS. eft: Sergii. In S. Cruc. II ridicule eft: La-
ció Titi. BR. 'Treuif. tamen habet: Lwtii. Sed et Rehd. habet: Lucii. Cum
42 Gothofr. in nota:

ï Flor. faciunt : Barb.. $, Cruc. l,. et Byakersh, GEZ.

Fal-

nerationem habendum eft, fed in veritate 57T: nam et perfo-

quaeftionibus laefae maieftatis etiam mulieres audiuntur: ^9.
| coniurationem denique Sergii ^* Catillinae *Iulia) ^? mulier de-

24 Vuïg. lulio Caffo. &&. Rehd.

lo

fn

n
hat
fii
fjat

r
pro

i
m
od
v
eff. Ó
i
(etet
hum

Al

Hm
j fe
d
f j
hon à
to 1uft
GEM ]
(RESS
i
tetis !
ii
jn n
terum
que f
gnatir
(icil, .
Ctimmen
lieo f
ftel de]
tig 16 y
t al

Filr, n
D.5 (
W0tt: o
bio o
Drkesg
LUA
Til r
4 H q
625
l
Pt i
6 1
W. GR
Vülg. if
UT
Qs: d

,
Bte
0h.
Ut
Xpul
h
lib
Iu

OY CQ
? um
1j 4
Vs
m ?i
len d

I
ii
i Ot*
dnittexi
t quin
z Crmet
ts vé-
t -
nte qu
erit: n
unqu
Bo
nd"
jii, d

o n
u^

'

texit,
h Rehd.

ul p
: du
u t
[& Ofigo hü'
y n at
j i
T.
g 5
d j
du
"m
m df'
;3 fu.
T

4
)! at

. Hal. crimen. Et ita Flor. quis fecit. E R.

[

DIGESTORVM LIB.

ftexit, et Marcum Tullium Confulem indicium ^43 eius in-
ftruxit. W : |
IX. HERMoGENI1ANvs ^*^ libro V. iuris Epitoma-
rum. Eonvw, qui maàieftatis crimine damnati fünt, liber-
torum bona liberis damnatorum conferuari *5, Diuus Seue-

rus decrenit: ettunc demum fifco vindicari, fi nemo damnati

liberorum exiftat. :
X. InEgM libro VI. iuris Epitomarum. MaresTA-
TIS crimine accufari poteft, cuius ope,, confilio, dolo malo
prouincia, vel ciuitas hoftibus prodita eft.
- -XL VrPrawvs libro VIII. Difputationum. Is, qui
in reatu decedit, integri ftatus decedit: extinguitur enim cri-
men mortalitate: nifi forte quis maieftatis ** reus fuit: nam
hoc crimine *7, nifi a füccefforibus purgetur, hereditas fifco
vindicatur. Plane non quisque *? legis Iuliae maieftatis reus

eít, in eadem condicione eft, fed qui perduellionis reus eft , -

hoftili animo aduerfus Rempublicam vel Principem animatus :
ceterum fi quis ex alia caufa legis Iuliae maleftatis reus fit,
morte crimine liberatur. | ! ! RY

DOA
AD LEGEM IVLIAM DE ADVLTERIIS *

.CQOERCENDIS.

VLPIANVS libro I. de Adülteriis; |

HAE c lex lata eft a Diuo Augufto. |
' II. Inx w libro VIII. Difputationum. Ex lege Iu-
lia fernatur, vt, cui neceffe eft ^ ab adultero incipere, quia
3 mulier ante denuntiationem nupfit, non * alias ad mulie-
rem poífit peruenire, nifi reum peregerit: peregiffe autem
non alias quis videtur, nifi et condemnauerit. $. r. Mari-
to iure mariti accufanti illa praefcriptio obicitur, s1 ? r&-
GEM PRODIDISSE DICATVR OB HOC, QVOD AD-
GRESSVS ACCVSATIONEM ADVLTERII ? DESTI-
T1T. $. r. Lenocinii quidem crimen lege lulia de adul-
teris * praefcriptum eft: cum fit in eum ? maritum poena

ftatuta, qui de adulterio ? vxoris fuae quid ceperit !?: item,

in eum, qui in adulterio deprehenfam retinuerit. $. 3. Ce-
terum qui patitur vxorem fuam delinquere, matrimonium-
que fuum contemmit, quique contaminationi ** non indi-
gnatur, poena adulterum non infligitur *?^, $. 4. Qui hoc
dicit, lenocinio mariti fe feciffe, releuare *? quidem vult
crimen fuum, fed ** non eft huiusmodi compenfatio admiffa:
ideo fi maritum velit reus adulterii lenocinii reum facere, fe-
mel delatus ** non audietur. $. 5. Si publico iudicio mari-
tus *9 vxorem ream faciat, an lenocinii allegatio repellat ma-

ritum ab accufatione? et putem non repellere: lenocinium

Fulua. Hal. Etiam Vulg. habet: Puluis. BR. Sed MSS. conftanter: Iulia ,
Barb. S. Cruc. 1. II. Treuif. Bynkersh. vt et Rehd. GEB. — 43 Gothofr. in
nota: Legendum videtur: iudicium eius, vt in Pand. Flor. qui in textu fuo du-
bio procul habuit le&ionem Haloandri: confulem iudicio fuo inffruxit. Vide
Bynkersh. 7. Obf. 6. B. 44 Hal. Venuulezus. GEB. 45 Hal. confer-
siare.' G E B. 46 Vulg. inferit: eriminis.BR. Rehd. crimine. GEB. 41
48 Et ita quoque Rehd. GER.
49 Hal.et Vulg. quisquis, et ita Flor. eft fa&tum. BR. Et ita quoque Rehd.
GEEP.
1 Gothofr. in nota: ftupro. vulg. Hal. Nempe Hal, habet: de adal-
teviis cotrcendis et flupro. Vulg. de adulterüs et flupro. BR. — Rehd. vt Vulg.
GEBR. 2 Halfit.GEB. 3 Hal. fiquidem, loco: quia. GER. 4 Hal.
qaec. GE B. 5 Hal. et Vulg. inferunt: zoz. BR. Rehd. vt Flor. GEB. 6
Vulg. inferit: accufare. BR, — Etiam Rehd. G E. 7 Hal. et Rehd. de adal-
teriis, etpoterat Taur. dare: adulterls. GE B. — 8 Hal. euudem. Ethic Flor.
quis: dem: adiecit. BR. Ita quoque Rehd. GEB. — 9 KRehd. adulteriis. GEB.
Yo Hal. acceperit. GE B. II Hal. et Rehd. contaminatione. GEE. 12
Hal. affigit. Rehd. corrupte: poema adultevii uou confligatur. G EB. 13
Hal. reuelare, vitio; vt reor, typorum. GEB. 14. Gothofr. in nota: fed

XLVIIL:. TIT. IV. V. 1037

igitur mariti ipfuüm onerat, non mulierem excufat. q. 6.
Vnde quaeri poteft, an is, qui de adulterio cognofcit, fta-
tuere in maritum ob lenocinium poffit? Et puto poffe. Nam
Claudius Gorgus ** virclariffimus vxorem accufans, cum de- '
teCtus eft **, vxorem in adulterio deprehenfam retinuiffe, et
fine accufatore lenocinio *? damnatus eft a Diuo Seuero.
$. 7. Extraneusautem nequaquam lenocinium obiciens, poft-
eaquam reus fattus eft ?^9, fe releuabit, nec maritum poenae
fübiciet.. $. 8. Si fimul ad aceufationem veniant maritus et

| pater mulieris, quem praeferri oporteat, quaeritur? Et magis

eft vt maritus praeferatur: nam et propenfiore ira ?*, et ma-
iore dolore executurum eum accufationem credendum eft: in
tantum , vt, etfi pater praeuenerit, et libellos infcriptionum
?2 depofuerit, marito non neglegente, nec retardante, fed
accufationem parante, et probationibus inftituente ??, atque
müuniente, vt facilius iudicantibus ^* de adulterio probetur,
idem erit ^* dicendum. $. 9. Sed et quotiens alii, qui poft
maritum et patrem accufare poffunt, ad accufandum profi-

liunt ^*, legze expreffum eft, vt is, cuius de ea re notio eft,

| de iuífto aecufatore conftituat. |

. IHI. IpgM libro IT. de Adulteris. — Nisrigitur pater
maritum infamem aut ^" arguat, aut doceat, colludere ma-

Í gis cum vxore, quam ex animo accufare, poftponetur ?

marito. !
IV. InEw libro VITl. Difputationum. Sr maritus prae-
uenerit, aecufareque inftituerit: tempora non cedunt pa-
tri, quo ?? accufationem inftituere non poteft: fic tamen, vt,
quodad 9?.vnus occupet, vtrique tempora cedant: vbi vero
maritus occupauit, refidua tempora ei, quioccupare non pot-
eft, non cedant. Quod et in eo dici poteft, qui ab adultero, .
vel 3* adultera coepit: nam aduerfus eum, aduerfus quem non
coepit, definunt ei tempora cedere ?. Haec in maritis et
patribus dicta funt ??. $. r. Extraneis. autem, qui accufare
poffunt, accu(íandi facultas poft maritum et patrem concedi-
tur: nam poft fexaginta ?* dies, quattuor menfes extraneis
dantur, etipfi vtiles ??. .. $. 2. Si ante extraneus inftituerit
accufationem , an fuperueniente marito. permittatur accu(atio,
quaeritur? et magis atbitror, hoc quoque cafu maritum au-
diendum, fi non neglegentia praeuentus eft. Etideo, et?*
fi accufatione inftituta, abfoluta fit mulier extraneo accufante,
tamen marito debet permitti reftaurare ?? accufationem, fi
idoneas caufas allegare poffit, quibus impeditus non inftituit
accufationem ?$8, :
V. ivirAaNvs libro LXXXVI. Digeftorum. N v-
PTAM thihi adulterii ream poftulari poffe in priore matrimo-
nio commiífi, dubium non eít, cum aperte lege Iulia de adul-
teriis coércendis caueatur, fi quidem viduafit, de cuius adul-
M d terio

eft huiusmodi. Zigl. Mendum Heruagianae hic nobis obtrudit Goth. pro va-
riante Haloandrina. BR. — 15 Florentinam exhibent Darb. Treuif. Byukersh,
vt et Rehd. . In S. Cruc. E. erat: femel datus w0n additur, fed fa&um : dela-

| tus, et fuperfcriptum: al. audietur. In S. Cruc. II. erat: femel domatus mom

audietur. GEB. 16 Vulg. inferit: fuam. BR. Vtet Rehd. GER. 17
Gothofr. in nota: 4/. Gordius. Graeci. Vulg. Gorgouiss.BR. — 18 Gothofr.
in nota: eífet. vule. Hal. Etiam Rehd. GE z. I9 Hal. et Vulg. lenocini.
BR. Etiam Rehd. GEB. 20 Vulg. addit: crzminir. BR. Etiam Rehd.
poft: reus. GEB., 21 Hal. propenfiore iure, etita Flor. eft fa&um. r R. Et ita
quoque Rehd.GE?P. 22 Hal. libellos iufcriptionis. GEB. 23 kHal.zufiruen-
te. Rehd. zufiflente. GEB. . 24 Etiamnunc Flor. eft: zudicantibus. BR. . 23
Hal. et Vulg. fit. p&. Rehd. vt Flor. GEB. — 27 Hal. et Vulg. profilierint.
BR. Rehd. profiluerzut. G EE. 27 MHal. aut infamem. G £. 28 Kehd.
pofipoguatur. GEP.,, 29 Hal. et Vulg. quia. . Et Flor. fa&um: 4ui, et re-
&e, ni fallor. BR. Et ita habet Rehd. GER. 30 Hal. et Vulg. quoad.
BR. Etita quoque Rehd, G. 31 Hal. inferit :. ap. 32 Rehd. defi-
mnunt tempora currere. GEB. — 33 Vulg. fint. B R. 54. Vulg. inferit: zti-
les. &*R. . 35 Ap. Hal. et ipfi ctiles, abfunt, GE B. — 36 Ap. Hal. et Vulg.
et, abeít. BR. 37 Vulg, inflaurare. B R. 38 Hal. accufationem mou iu-

Gg858882 — m

1038 DIGESTORVM LIB. XLVIIL TIT. V.

terio agetur, vt accufator liberum arbitrium habeat, adulte-
rum an adulteram prius accufare malit : fi vero nupta fit, vt
prius adulterum peragat, tunc ?? mulierem. . w
VI. PaAerNr1ANVSlibroT. de Adulteris.. Iw r Em li-
beras tantum perfonas adulterium ftuprumue paffas lex Iulia
locum habet: quod autem ad feruas pertinet, et legis Aqui-
liae actio facile tenebit, et iniuriarum quoque competit: nec
erit deneganda Praetoria quoque actio de feruo corrupto:
nec propter plures aCtiones parcendum erit in huiusmodi cri-
mine reo. $. r. Lex ^? ftuprum ** et adulterium promifcue
et xxrxypsixorepov ^^ appellat: fed proprie adulterium in

nupta *? committitur, propter partum ex altero conceptum :

compofito nomine ^*: ftuprum vero in virginem viduamue
committitur: quod Graeci QXJopxv ^? appellant. $. 2. Fi-
liusfamiliae *9 maritus ab eo, qui fui iuris eft, in ea lege

non feparatur, Diuns quoque Hadrianus Rofiano ^* Gemino -

refcripfit, et inuito patre filium hacle.ge reum facere * poffe *.
$. 3. Maritus, etfi duo *? reos ex alio crimine habeat, pot-
erit lure viri tertium accufare: quoniam ea caufa non ceditin
pumerum ceterarum ^?. . |
: VIL ManRcriANvs ?? libro X. Inftitutionum. Qvr
. pupillam füam duxit ?* vxorem contraSenatusconfultum , nec

matrimonium eft hoc ?*^, et poteft adulterii accufari, quitu- .

tor et 53 curator fuit ?*, et infra ?? vicenfimum fextuman-
num duxit ?? vxorem non a patre defponfam ?* , vel deftina-
tam, vel ?? teftamento denominatam. $. r. ?? In libro fe-
cundo de adulteriis Papiniani Marcianus notat: incefti com-
mune. crimen aduerfus duos fimul intentari potelt.
VIHI. PAPIiN1ANVvS libro Il. de Adulteris; Qvrdo-
mum Ífüam, vt ftuprum, adulteriumue cum aliena matrefa-
1ilias, vel cum mafculo fieret, fciens praebuerit, vel quae-
ftum ex aduiterio vxoris fuae fecerit: cuiuscumque fit condi-
cionis, quafi adulter punitur. $. r. Appellatione domus ha-
bitationem quoque 9? fignificari, palam eft. .
IX. VrPraANwvs libro IV. de Adulteriis. ETsr ami-

ci quis domum praebuiffet *, tenetur. $. r. Sed et fi quis

in agro balneoue ?? ftuprum fieri praebuiffet, comprehendi
debet. $. 2. Sed et fi in domum aliquam foliti fuerint con-
uenire ad traCtandum de adulterio, etfi eo loci *? nihil fue-
rit admiffum, verumtamen videtur is domum fuam, vt ftu-
prum, adulteriumue committeretur, praebuiffe: qua $* fine
colloquio illo adulteriuta non committeretur. !
X. PAPiNrANVS libro II. de Adulteriis. MA TrER
autem familias fignificatur non tantum nupta, fed etiam vi-
dua. $. r. Mulieres ?? quoque hoc capite legis, quod do-
mum ?? praebuerunt, vel pro comperto ftupro aliquid acce-
perunt, tenentur. $. 2. Mulier, quae euitandae poenae adul-

flituerit. 39 Hal. et Rehd. vt prius ad adulterum pevgat, tumc ad qmulie-

vem. in hoc tamen eft: peragat, fed litera prior a pun&to. eft fübnotata. GE B.
40 Vulg. inferit: [ulia.B R. Etiam Rehd. GEB. — 41 Vide Duker. ad Opufc.
de Latin. Vet. ICt. pag, 122. fequ. BR.
Cis: xaeTayo4cixóTsoov. abufine aliquantum. G ER. 43 Hal et Vulg. u z2-
ptum.BR. Etian Rehd. GER. 44 Vide Menag. /4moen. lur. Cin. c. 3.
GE B. 45 ld eft: corruptionem, vt et Hal. GER. !
lias igitnv wmaritus. GEW. . 47 Hal. Roftiano. GE B. 48 Gothofr. in no-
ta: duos. valg. Haloand. Etiam Rehd. daos. GE B. 49 Hal. caeterorum.
Eit Flor. quoque o fuperfcripta, non tamen deleta a. Vulg. addit: accufatiomum.
8R. Rehd. vt Flor. eit prima fcriptura. GE g. 50 Vulg. MARCELV S.Bn.
51 Hal. inferit: z. GEn. 52 Ap. Hal. boc, abeft. GEE. 53 Hal. et
Vulg. vel, loco: et. Sed et Flor. ita corre&um, et Bafil. émírQomoc $) wov-
e£]ep. BR. Etiam Rehd. vel. GE g. 54 Vulg. fuerit. BR. ^ 55 Go-
thofr. in nota: et intra. ouleat. Hal. — Sed et Taur. in maregine habet:
zntra , vt et Rehd. in textu. GER. 56 Hal. duxerit. 57 Vulg. defpon-
Jatam. BR. Etiam Rehd. Grm. 58 Hal. inferit: im. GER. 59 Hal.
pofita hic ftellula in margine habet : alias mouum caput bic incipit. In-
cefli com. GERB. 6o Vulg. quamque. BR. 61 Hal. praebnerit. GER.
62 Gothofr. in nota: agro alieno, wt ftuprum fieret. Haloand. agro fuo

42 ld eft, abufiue. Hal. in Grae- |

46 Hal. filiusfami- |

tetii gratia lenocinium fecerit, aut operas fuasin fcaenam lo--
cauit 97*, adulterii accufari, damnarique ex Senatusconfulto
poteft. | | :
XI. Inxw fibro fingulari de Adulteris. Mrrxs, qui

cum adultero vxoris fuae pactus eft, folui facramento, depor-

tarique debet. $. 1. Militem, qui fororis filiam in contuber-
nio habuit 99, licet non in matrimonium 9?, adulterii poena
teneri, reCtius dicetur 9. $. 2. Ea quae inter reas adulterii
recepta effet, abfens defendi non. poteft. $. 3. Socer, cum
nurum adulterii accufaturum fe libellis Praefidi datis teftatus
7* fuiffet, maluit ** accufatione defiftere; et lucrum ex dote
magis petere: quaeritur, an huiusmodi *? commentum eius
admitti exiftimes? Refpondit **, turpiffimo exemplo is qui
nuruim fuam accufare inftituiffet *5, poftea defiftere maluit,
contentus lucrum ex dote retinere, tamquam culpa mulieris
dirempto matrimonio: quarenon inique repelletur, qui com-
modum dotis vindiéctae domus füae praeponere non erubuit,
$. 4. Adulterii reum intra quinque annos continuos a die cri-
minis admiffi, defuncta quoque muliere, poftulari poffe. pa-
lam eft. $. 5. Quidam accufare volebat adulterii mulierem,
et poftulabat, ne fibi computarentur dies, quos ** in cufto-
diam feciffet: me ** hoc admittente exftitit, qui mihi con-
tradiceret: cuius opinionem an tu probes, rogo maturius mi-
hi fcribas? Refpondit *?, opinionem ?? tuam, et verba legis
et fententia adiuuant: cui placuit, vtiles dies accufatori com-
putandos effe, id eft, quibus potuit accufationis follémniaim-
plere: quare fine dubio dies, quibus quis in cuftodia fuit,
extra computationem vtilium dierum exiftimanti tibi conftitu-
tos, contradici non debuit, $. 6. Sexaginta dies, qui marito
accufante 9? vtiles computantur, feriatis quoque diebus, fi
modo facültatem Praefidis adeundi accufator habuit, nume-
rari certum eft: quoniam ?* de plano quoque libellus dari
poteft: quod priuilegium fi amifit **, non prohibetur intra
alios quattuor menfes querellam füam apud iudicem ?3 de-

ferre, $. 7. Quaerebatur, an iure mariti poffit accufare vir-

eam feminam, quae, cum ei defponía ?^ fuiffet, alii in ma-
trimonium a patre fuiffet tradita? Refpondit ?* , nouam rem
inftituere huiusmodi accufatorem exiftimo , qui adulterii cri-
men obicere defiderat propter hoc tantum *9, quod priori
fibi defponfa puella, a patre in matrimonium alii fuerit tra-
dita. $. 8. Defuncto marito, adulterii rea mulier poftula-
tur. $. 9. Quae propter impuberem filium vult dilationeni
ab accufatore impetrare, an debeat 97 audiri ? Refpondi, non
videtur mihi confugere ea mulier ad iuftam defenfionem, quae
aetatem filii praetendit ad eludendam ?? legitimam accufatio-
nem: nam non vtique crimen adulterii, quod mulieri obici-

tur, infanti praeiudicat, cum poffit et illa adultera effe, et -

im-
alienoue. vulg. Sed diferte Bafil. $ àygi» 3 Aowrplv, BR. — Rehd. vt Vulg,
GER. 63 Hal. et Vulg. loco. bx. Etiam Rehd. GxR. 64. Gothofr.
in nota: l. quia. — Sed ita 'Taur. in margine, et Hal, et Rehd. GER.
65 Vulg. Maulier, et in fequentibus: praebuerit, ácceperit, temetur. BR. lta

- et Rehd. Gkz. — 66 Hal. et Vulg. inferunt; faam. BR. Etiam Rehd. GEB.
67 Hal. et Vulg. locauerit. BR. Vt et Rehd. GEs, — 68 Vulg. babuerit. BR. —

69 Hal. matrimonio. G E B. 40 Hal. dicitur. 71 Hal. atteflatus. GEB.
72 Hal. et Vulg. inferunt: g, et Flor. idem eft fuppletum. B R. | Ita quoque
habet Rehd. GEB. — 73 EratFlor, buiuscriodi, forte: buiuscemodi. B R. 74
Hal. et Vulg. rvefpondi. BR. 75 Hal. inftitauit, 76 Gothofr. in nota:
quibus in cuftodia fuiffet. vu]g. Fal. Aft Vulg. non habet: quibus, fed: quos.
In eo, quod vtraque editio legat: cuflodia, confentio. BR. Rehd. vt Flor.
GEB. . 77 Vulg. inferit: autem. BR. Etiam Rehd. GER. 78 Hal. et
Rehd. vefpondi.GEs. "79 Hal.et Vulg, inferunt: 4uidem. BR. Etiam Rehd.
GERB. . 80 Gothofr. in nota: accufanti. vulg. Fal. GEs. — $1 Rehd. quod ,
fed fuperfcriptum: al. quoniam. G E R.
iam Rehd. G x z. 83 Hal. iudices. GE R. 84 Vulg. defponfata, hic et
infequentibus. BR. Etiam Rehd. GEz. $5 Hal. refpondi. GER. — 86
In Rehd. proptev boc tantum, abfunt. GEB.

88 Hal.elidendam , etin margine: alias , deludendam. E R. Et ita habet Rchd.
GER.

$82 Hal et Vulg. amiferit. BR. Et- —

$87 Rchd. debeamt. GEB. .

j
fei
lo
d
n
u
ii
i
püffe :
rit C
V0l2
st Üi
J
f i
fis d
qui
trs
dü&a !
uX
(
mento
b pa
tuinisc
mmpati
pridt
SUsmot
Gd
edy

vera
RIVM
fuft,
tinert,

ritad
aetufut
extrüt
&i fit,
amitt.
te iuf
poterit

- fnatrim

fjj 19.
(

E
a $
i vol
ng

6t |
f i
Gothj. l
95 la
p l
6H .
.Wi» j fa:
Iürffi[: u
VUIg, tidi
hs faner
$6 lil
Ó Hl f
8 VUlg, K
23 N
.M i"qllit.'
lx'lChlf!t. GI
Gs

Nitopetà

g
qotàs

j d

p
Ó
(b
nl

JDIGESTORVM LIB. XLVIIL TIT. V. 1039

impübes defun&um patrem habuiffe. $. ro. Volenti mihi

ream adulterii poftulare eam 9?, quae poft commiffum adul-
terium in eodem matrimonio perfeuerauerit ??, contradictum
eft. Quaero, an iufte refponfum fit? Refpondit ?*, 'igno-
rare non debuiiti, durante eo matrimonio, in quo: adulte-
rium dicitur effe commiffum, non poffe mulierem ream adul-
teriifieri: fed nec adulterum interim accufare ?? poffe. — $. rr.
Licet ei mulier, qui in fuüfpicione ?? adulterii incidit, nu-
pfiffe dicatur ?^, non ante accufari poterit, quam adulter fue-
rit conui&tus: alioquin ad hoc vel maxime viri confugient,
volentes bene concordatum fequens matrimonium dirimere,
vt dicant cum adultero mulierem nuptias contraxiffe. $. I2.
Mulier cum abfentem virum audiílet vita functum effe, alii
fe iunxit ?5: mox maritus reuerfus eft: quaero, quid aduer-
fus eam mulierem ftatuendum fit? Refpondit ?5, tam iuris
quam fa&i quaeftionem moueri. Nam, filongo tempore
transacto , fine vllius ftupri probatione, falfis rumoribus in-
du&a, quafi foluta priore vinculo, legitimis nuptiis fecundis
iun&a eft: quod verifimile eft deceptam eam fuiffe , nihil vin-
di&ta dignum videri poteft: quod fi fita mariti mors argu-
mentum faciendis nuptiis probabitur praeftitiffe, cum hoc fa-

&o pudicitia laboretur ?* , vindicare ?? debet pro admiffi cri--
minisqualitate. $. 13. Ream adulterii vxorem duxi: eam da-

mnatam mox repudiaui: quaero, an ?? caufam difcidii *??
praeítitiffe videor *? Refpondit ^, cum per legem Iuliam hu-
iusmodi vxorem retinere prohibearis, non videri caufam te
difcidii praeftitiffe, palam eft: quare ita ius tratabitur, quafi
culpa mulieris facto diuortio. | ; i
XIL. VrPiANvSlibro primo* de Adulteriis. HArc
verbalegis, NE QVXS POSTHAC STVPRVM, ADVLTE-

mRivM ^ FACITO SCIENS DOLO MALO, ct ad eum, qui

fuafit, et ad eum, qui ftuprum vel adulterium intulit, per-

. tinent. :

XIII. InEM libroþ IL. de Adulteris. Sxr vxor non fu.e-

rit in adulterio, concubina tamen fuit ?^: iure quidem mariti |

accufare eam non poterit, quae vxor non fuit 6: iure tamen
extranei accufationem inftituere non prohibebitur, fi modo
ea fit, quae in concubinatu * fe dando, matronae nomen non
amifit, vtputa quae patroni concubina fuit. $. r. Plane fi-
ue iufta vxor fuit, fiue iniufta , accufationem inftituere * vir *
poterit 5: nam et ? Sextus Caecilius ait, haec lex ad omnia

ifnatrimonia pertinet: et illud Homericum adfert, nec enim -

foli *?, inquit, Atridae vxores fuas amant "

Q'u ** uóyoi 19 QuAéoud dAóxove wspómwv cyXdpumTUV
, Arpgida. M. o |
G. 2. Sed et in ea vxore poteft maritus adulterium vindicare,
quae volgaris *5 fuerit *: quamuis, fi vidua eflet, impune
in ea !7 ftuprum committeretur. $. 3. Diui 5euerus et An-

N

GER. 89 Ap. Hal eam, abeft. — go Hal. perfemeramerat. — 91 Hal. re-
fpondi. G 2. 92 Hal. et Vulg. accnfari. BR. Etiam Rehd. GEP. — 93
Gothofr. in nota: in fufpicionem. vulg. Hal. GE B. 94 Hal. dicetur. GE B.
95 Hal. et alii fe iunxiffet. GE B. 96 Hal. et refpondi. G E B. 97 Hal.
et Vulg. laboret. B R. Etiam Rehd. vbi tamen fuperfcriptum: aJ, laberetur. GE B.

. GEB. 98 Hal. iudiceri. Vulg. vindicari. B R. In Rehd. videtur fuiffe: zudi-

cari, et fa&um lincola alio tempore appofita: vindicari. G EB. 99 Rehd.
inferit: eagm. GEB. 1ico Hal. diffidii, et mox iterum. GEB. 1 Hal. et
Vulg. videar. BR. Etiam Rehd. GER. 2 Hal.vefpondi. GEB. 3 Tipri-

3o , fuperius adfcriptum eft. BR. — 4 Hal. et Vulg. adulteriumnne. 5 R. Rehd. .

vél adulterium. GE B. 5 Hal. fit. Vulg. fuerit. BR Rehd. vt Flor, G E B.
6 Hal.fuerit. —^ al et Vulg. m concubinatmm. BR. Etiam Rehd. GEB.
8 Vulg. poteff. B R. 9 Hal.et Vulg. vt, loco: et. BR. . Rehd. vt Flor.
GE B. 10 In Rehd. le&io varians in textum inuafit meqme enim folum vel
foli iuquit. Sed et dudum verba: folum vel, nonnemo duabus fyllabis:va cat,
inclufit. GE B. 11 Ap. Hal. ifta omnia: mec e. f, . A. v. f. amant; abfunt.
GEB. 12 Hal 3. Et ita eft in exemplaribus Homeri , fed. videtur ICtus

iuterrogationi negatipnem fubüituiffc. BR. .13 Gotbofr. in nota; 5 poUvor

. 15 Taur. z Olgaris. GE B.

.commifit. BR. Et ita quoque Rehd. GE B.

ggmnus. refcripferunt, etiam in fponfa hoc idem vindicandum
: quianeque matrimonium qualecumque , nec fpem matri-
monii violare permittitur. $. 4. Sed et *? [fi ea fit mulier"
cum qua inceftum commiffum eft: vel ea quae, quamuis vXO-
ris animo haberetur ??, vxor tamen effe non poteft: dicen-
dum eft, iure mariti accufare eam non poffe, iure extranei
poffe. $. 5. ludex adulterii ante oculos habere debet. etins
quirere, an tparitus pudice viuens, mnlieri quoque,honos |
mores colendi auctor fuerit? periniquum enim videturk*eü*e,

vt pudicitiam vir ab vxore exigat, quam ipfe non exhibeatz

quae res poteft et virum damnare, non rem ob compenfatio-
nem mutui criminis inter Vtrosgue- communicare. $. 6. Si
quis vxorem fuam velit accufaré, dicatque eam adulterium

commififfe, antequam fibi nuberet: iure viri accufationem

inftituere non poterit: quia non, cum ei nupta eft, adulte-

rium commifit, Quod et in concubina dici poteft, quam vxo-

rem quis poftea habuit: velin filiafamilias, cuius coniunctio-

. ni pater poftea conceffit **, $, 7. Siquis plane vxorem fuarm,

cum apud hoftes effet, adulterium commififfe arpuat, beni-

. gnius dicetur , poffe eum ?? accufareiure viri: fed ita demum

adulterium maritus vindicabit, fi vim hoftium paffa non effet z

ceterum quae vim patitur, non eft in ea cautfà, vt adulterii

vel ftupri damnetur. $. 8. Si minor duodecim annis in do-
mum glgdu&a adulterium commiferit, mox apud eum aetatem
excefferit, coeperitque effe vxor: non poterit iure viri accu-

far ex eo aduiterio, quod ante aetatem nupta ?? commifit z

fed vel quafi fponfa poterit accufari ex refcripto Diui Seueri,
quod fupra relatum eft. $. 9. Sed et fi qua repudiata, mox

reducta fit, non quafi eodem matrimonio durante, fed qua-
Ífialio interpofito, videndum eft, an ex delicto, quod in

bl

priore matrimonio admifit, accufari poffit ? et puto non poffez
aboleuit enim prioris matrimonii deä&a, reducendo eam ?*,
$. ro. Idem dicendum eft, fi ftupri velitaccufare eam, quam
poftea duxit vxorem: fero enim accufat mores, quos vxorem
ducendo probauit ??. : |
XIV. ScaEvoraA libro IV. Regularum. Is cuius
ope ?$, confilio, dolo malo factum eft, vt vir, feminaue in
adulterio deprehenfa ^?, pecunia, aliaue qua pactione fe red-
imerent, eadem poena damnatur, quae conftituta eít in eos
qui lenocinii crimine damnantur. $. r. Si vir infamandae
vxoris füae caufa adulterum ?? fübiecerit, vt ipfe deprehen-
derit ?? : et vir et mulier adulterii crimine tenentur ex Se-
natusconfulto. de ea re facto. $. 2. Marito primum , vel pa-
tri eam filiam, quam in poteftate habet, intra dies fexaginta

diuortii accufare permittitur, nec vlli alii in ?? id tempus

agendi poteftas datur: vltra eos dies neutrius voluntas exfpe-

€atur. $. 3. lure mariti qui accufant, calumniae periculum
non euitant, : n w

XV.

Ita Hal, vt ex parte iam didum. s5 wobvos leges. metri flagitant. BR. ,147.

Flor. eft: Azeó3z.. B R. Vulgata verfio: INom foli amant wxoves. diwerfinocorus
bominum Atridae. Hal. vertit:
foline Atridae vxorum. tanguntur amore.
inter difparili fermone bomiues ? GEB. | |
16 Rehd. fuerat. GEB. . 17 Hal. et Vulg. iz
eam, BR. Etiam Rehd. GEE. 18 Rehd. indicandum. GE&. — 19 Vulgo:
20 Rchd. babetur. GEB. — 21 Gothofr. in nota: Al. con-

fenfit. Ita etiam Hal. et Bafil. evvaveze, B R. Etiam Rehd. G 8. 22 Vulg.
eam. BBR, 23 Hal.et Vulg. quod i minore aetate, amtequam uupta effet,

24 Hal. eandem. G E B. Z5
comprobauit. Vulg. probauerit. B R. Rehd. vt Vulg. GEB. — 26 Hal. et Vulg.
inferunt; et. B R. 27 Hal et Vulg. deprebenfi. Et ita Flor. fa&um, et ita
habent etiam omnes fcripti, R. Barb. S. Cruc. L. et Il. vt et Rehd. GEz.

. 48 Gothofr. in nota: adulterium. Haloand. Deceptus Hieruagiana, Hal. habet
. vt Flor. eít. BR.

29 Gothofr. in nota: deprehenderet. valgat. Haloanud.
Et cum his legimus, erroris fonte fat manifefto ex antecedente: fubiecerit. B .
Ita etiam Rehd. deprebenderet. G E B. 30 Gothofr. innota; Zi.intra. lta

Ggggggg 3 ! 4 | Taur.

1040

XV. VrrrANvs libro IL. de Adulteriis ?*. . S x ma-
ritus fitin magiftratu, poteft praeueniri a patre: atquin non
oportet: et putat Pomponius debere dici, quoad maritus ma-
giftratum gerit, patris quoque accufationem impediendum ??,
ne praeripiatur ?? marito ius, quod cum eo aequale habet:
igitur non cedent fexaginta dies patri, cum accufare non pot-
eit. $. 1. LegisIuliae deadulteriis capite feptimo ita cauetur,
NE QVIS INTER REOS REFERAT EVM, QVI TVM SI-
NE DETRECTATIONE REIPVBLICAE CAVSA ABE-
RIT: neque enim ?^ aequum vifum eft, abfentem Reipubli-
cae caufa inter reos referri, dum Reipublicae operatur. $. 2.
Neceffario adicitur ?5,SsziNE DETRECTATIONE: ceterum fi
quis euitandi criminis 3* id egit ?, vt Reipublicae caufa abeffet,
nihil illi commentum hoc proficiat 33, $. 3. Quod fi quis
praefens fit ??, vice tamen abfentis habetur, vtputa qui in
vigilibus *? vel vrbanis caftris militat: dicendum eft, deferri
hunc poffe: neque enim laborare habet, vt fe repraefentet.
$. 4. Et generaliter dicendum eft, eorum demum abfentiam
excufatam effe, qui in alia prouincia Reipublicae caufa abfunt,
quam in ea in qua deferuntur. , Proinde fi quis in prouincia,
in qua agit, adulterium commiferit, ** accufari poterit: nifi
fit ea perfona, quae ad Praefidis cognitionem non pertinet.
$. 5. Si negauerint fe pater et maritus accufaturos intra diem
fexagenfimum: an ftatim incipiant *? tempora extraneo ce-
dere? Et primus ^* Pomponius putat **, admitti ad. accufa-
tionem extraneum poffe ftatim atque ifti ^* negauerint: cui
adfentiendum puto: fortius enim dicitur, eum, qui fe ^^ ne-
gauerit aCcturum , poftea non audiendum. $. 6. Lex Iulia de

adulteriis fpecialiter quosdam adulterii accufare prohibet, vt.

minorem ^7 annis viginti quinque: nec enim vifus eft idoneus
accufator, qui nondum robuftae aetatis eft *5: quod ita ve-
rum eft, fi non matrimonii fui iniuriam exequatur: ceterum
fi füuum matrimonium vindicare velit, quamuis iure extranei
ad accufationem veniat, tamen audietur: nec enim vlla prae-

fcriptio obicitur füam iniuriam vindicanti, — Sane fi iuuenali .
^? facilitate ductus, vel etiam feruore aetatis accenfus, ad.

accufationem profilit *? : accufanti ei 5* non facile calumniae
poena irrogabitur. . Minorem viginti quinqueannis etiam eum
accipimus , » vt) ?? qui vicenfimum quintum annum aetatis

agit. $. 7. Praefcriptiones, quae obici folent accufantibus :

adulterii, ante folent traCtari, quam quis inter reos recipia-

tur: ceterum pofteaquam femel receptus eft, non poteft prae--
Ícriptionem obicere. $. 8. Si in viduitate mulier perfeuerat, -
in accufatoris eft arbitrio, a quo velit incipere, vtrum ab adul- |
tero, anabadultera. $. 9. Siquis et adulterum etadulteram .
fimul detulit ??, nihilagit 5*: poteritque, quafi neutrum

Taur. in margine,et Hal etRehd. GEB. — 31 Flor. altera i expuntta. eft,
vt et4n L. 25, 27. 30.. €t' 21. BR. 52, Gothofr. iu nota: impediendam.
vulg. Hal. Etiam Rehd. GE s.
in fine coepit fcribere, vt éft Flor. pre, fed in altero verfu. fcripfit: farrpia-
i.GEB, 234 In Rehd. enzm, abeft. GE B. — 35 Hal. dicitur. GE B. 36

Hal. et Vulg. inferunt: caufa; et ita Flor. eft fa&um. BR. Rehd. inferit: fui.

canfa. G E B. 37 Hal. et Vulg. egerit. BR. Etiam Rehd. GER. 38 Hal.
. et Vulg. proficiet. BR. — Rehd. vt Flor. GE g. 39 In Rehd. eft: prefenfit ,
forte ex codice, vbi legendum erat: praefenSit. Corre&or tamen i erafit, et t
pun&do notauit GE B. — 4O Vulg. z vilis. BR. — 41 Vulg. praefigit : vin-
dicari et. BR.- In Rehd. quoque ita habetur, vel potius: Zudicari et. GEB.
42 Hal. incipient. 43 Vulg. et primum, B R. 44 Hal. putauit. 45
Flor. ex: if/i, inepte: fi, fa&um. Inde » ifli, ap. Hal, et Vulg. abeft. n n.
Rehd. vt Flor. fa&um. Gzz. 46 Flor. eft: fi., g. — 47 Hal.et Vulg.
NMOve$. B R. 48 Hal. fit. 49 Gothofr, in nota: iuuenili. vulgat. Hal.
Etiam MSS. Barb. S. Cruc. L. II. qui tamen habet: iuwenili leuitate , 'Treuif.
et Bynkersh. vt et Rehd. Taur. inBenali; GE n. 50 Hal. profiliit. GE B.
51 In l.lchd.ez, abeft. GEB. 52 Ap. Hal. vt, abeft, vt et a Barb. S. Cruc;
I. Treuif. Bynkersh. at hic habet: accipimus et eum, qMi Etiam in Rehd. vt
abeft, et eft: accepimus. GEF. 55 Hal. et Vulg. detulerit. BR. 54,.
Hal egit. GEB. — 55 Hal. praefigit: et. GE, 56 Hal. prima delatione
ejit. GEB. 57 Hal mifit, poteft denunciare. 58 Videtur reponendum:

33 Vulg. furripiatur, 8&. Rehd. librarius -

E]
y

DIGESTORVM LIB. XLVIIL TIT. V.

detulerit, ?5 rurfüs, a quo velit, initium facere : quia nihil
agit prima delatione *9. : m
.. . XVI. IpEw libro I. de Adulteriis. Qvz vxori repu-
dium miferit 57, poft ea 59 denuntiare, neSeio nuberet : et
fi denuntiauerit, et ab ea incipere poteft.
XVII. Inxnlibro II. ad legem Iuliam de Adulteriis,

DegwvNTIASSEQqualiter accipiamus ?? ? vtrum ad iudicem,.

an vero fimpliciter? ego, etfi non denuntiauit ad iudicem,

| $? fufficere credo, fiadulterii feacturum denuntiauerit. $. 1.

Quid ergo, fi non quidem denuntiauit ** , verum libellos ac-
cufatorios dedit, antequam nuberet? eaque cum id $? co-
gnouiffet 9?, nupfit 9^ vel ignorans? Puto non videri ei 9*
denuntiatum: idcirco non poffe accüfatorem ab ea incipere.
$. 2. Quid ergo, fi tantum denuntiauit, ne nuberet, fed non
addidit quare ? num recte nupfiffe videatur? fed meliuseft il-

.ludífequi, vt eius denuntiatio videatur eleCtionem accufatori
referuare, qui crimen ?? denuntiauit: omüino igitur fi fe-

cit adulterii criminis commemorationem in denuntiatione, et-
fi iudicem non monftrauit, magis putamus mulierem, quafi
denuntiationem 97 praecefferit, poífe accufari, $. 3. Quid
tamen, fi fpecialiter **, cum quo adulterium fecerit 5?, de-
nuntiatione complexus *? eft, mox velit eam ex alterius per-
fona accufare? magis eft, vt non debeat audiri, neque enim
crimen, quod denuntiauit **, obicit. $. 4. Sedetíi perpro-

curatorem denuntiauerit, puto pofíe eum accufationem, five- -

lit, inftituere: fufficereque procuratoris denuntiationem. — $. 5.
Ergo etfi per aCtores "^ denuntiauerit, id eft, per feruum
dominus denuntiauerit: rata erit denuntiatio. . $. 6. Quae-
ritur, an alius adulteram, alius adulterum poftulare poffit :
vt, quamuis ab eodem ambo fimul poftulari non poffint *?, a
diuerfis tamen finguli poíffint? Sed non ab re eft hoc probare,
diuerfos accufatores admitti poffe: dum, fi ante denuntiatio-
nem nupferit, prior mulier accufari non poffit**. — Exfpecta-
bit igitur mulier fententiam de adultero latam. Si abíolutus
fuerit, mulier per eum vincet, nec vltra accufari poteft *5.
Si condemnatus fuerit, mulier ** non eft condemnata, fed
aget caufam fuam; fortaffis et *" optinere, vel gratia, vel
iuftitia, vel legis auxilio poffit ?. Quid enim, fi adulter
inimicitiis oppreffus eft, vel falfis argumentis, teftibusque
füubornatis apud Praefidem grauatus, qui aut noluit, aut non
potuit prouocare? mulier veroiudicem religiofum fortita , pu-
dicitiam fuam defendet *?? $. 7. Sed ?? fi antequam condee«
mnetur, : 1
XVIIIL. MAcERn ?* libroT. de publicis Iudiciis, . Vr
antequam cum eo agi coeperit ??, — W
XIX. VrPiamvs libro IL ad legem Iuliam de Adul-
' t .teris.

ei, Hal. poft fequens: me, reiicit. Vulgo:ea, abeft. B. Et in'MSS. Barb. S.

Cruc. 1. II. Bynkersh. vt et Rehd. GE z. 59 Hal. accipimus. 60 Rehd.
antécedens: ego, huc reuocat. GEB. 61 Hal deuunciauerit, et mox:
dederit. —62 Ap.Hal.id, abeíft. GEE. — 63 Rehd, agmowiffet. G&B. — 64
Gothofr. in nota: nupfitue ignorans. valg. nupfitne ignorans. Hal. S$ed non
videtur illa prior le&io effe Vulgata, fed Ruffardi per mendum , dum Kaloan-
drinam exprimere voluit. Vulg. cum Flor. facit. BR. Vt et Rehd. GEs. — 65

Rehd. eum. GEE. — 66 Yaur. crEmen. GE F. 67 Malumus omnino: quafi -

denuntiatio praecefferit , probabili terminationis corruptione ex antecedenti
mulierem. Nt mox: procuratoremisdenuntiationem , loco: procuvatoris denun-
tiationem , vbi librarius pari ratione terminationem vtriusque vocis pariauerat ,
fed fe corrigendi caufa:is, addidit. BR. — Habet et Hal. denanciatio praecefferit,
et MSS. Barb. S. Cruc. I. Bynk. vt et Rehd.. In S. Cruc. 1. eft: cum denancia-
tjo praecefferit. GER. — 68 Vulg. addit : eum. B R. 69 Hal.fecit. ^Jo Erat
Flor. demmtiationi complexefl. Prius Taur. more folito retinuit. 8 R. Vt Taur. ha-

" bet $. Cruc. I. At in Barb,fa&um : denunciatione. Et ita ab initio S. Cruc. II. et

Bynkersh. vt et Rehd. GEB. — 71 Taur. denuntiaDit. GEB. — '72, Gothofr.
in nota: a&orem. va]z. Hal. — '*73 Hal. poffumt. — 74 Rehd. poterit. GEB.
75 Hal. poterit. "76 Wulg.inferit: per ewm. BR. ^ 77 Vulg. vt fortaffis.
BR. 78 Hal. poterit. — '79 Hal. et Vulg. defendat. BR. Etiam Rehd. G E.
80 Vulg. inferit: ez, B8. — 81 Hal. MARTIANVS. GEsz. . 82 Vulg.
2 v petaerit.

"I
a
A
foti
fs
(
gfr, |

"ii
file
ficd

v
u
yotlt

e n
fition
$2
flta
dom
N
poter
miler
qui j
piti
ut reí
1
atle.
1on o
tem p
TiO IQ
Yios f
& loc
patti, |
Quo i.
1t potef
t » per
Q

Dtttrt, v
g
UE
Ti N
W o
t U.
Vi dtmy
ittt; p.
..Goïhoff. !
lil litg: F
Rehd. v
lt g
Wirigec

d (ng

1d*
(ipet
edtu
selt 1.
Vfator
df
, et-
, Qui
Qui
A
i -
t (t
prytt
MU
derum
. Que-
e yolit:
T
lus

j adul
, At 0

eaq

1 M [

at
ml

suittatur occidere, omiífo: ei. GEB.

DIGESTORVM. LIB.

teris ApvrLTER diem fuum obierit: conftitutum eft, et- |

iam mortuo adultero, fine praefcriptione mulierem poffe ac-
cufari. $. r. Sed etfi non mors, fed poena alia reum fub-
traxerit, adhuc dicimus ??, poffe ad mulierem veniri 3^,
$- 2. Si eo tempore, quo eligebatur reus, adultera nupta non
fuit **: quo autem abfoluatur *5, nupta inuenitur: dicen-
dum eft,. hanc abfoluto quoque adultero poffe accufari: quia
eo tempore, quo adulter eligebatur, nupta non fuit. $. 3.
Nupta non poteft accufari, non tantum ab eo qui adulterum
accufauit, nec optinuit: fed nec ab alio quidem , i adulter
abfolutus eft. Proinde fi per collufionem cum adultero con-
fütuerit ?*, fueritque abfolutus: dedit mulieri nuptae aduer-
fus omnes fecuritatem. . Plane fi nupta effe defierit, accufari
poterit: neque enim aliam lex tuetur, quam eam quae nupta
eft, quamdiu nupta erit. — " B u
XX. PAPIiNIANVS ?? libro L. de Adulteriis. Pa-
RI datur ius occidendi adulterum *? cum filia, quam in pote-

1fiate habet. Itaque nemo . alius ex patribus ?? idem iure

faciet, Sed ?* nec filiusfamilias pater.
. XXI. VrP1ANvslibro I. de Adulteris. Sxc eueniet,
vt nec pater, nec auus políünt ?^ occidere: nec immerito:
in fua enim poteftate non videtur habere, qui non eft fuae
poteftatis. ponub iatihn zvdig ia iC
! XXIL. PAP1NrANVvslibro I. de Adulteris:s Nxec in
ea lege naturalis ab adoptiuo pater feparatur. $. r. In accu-
fationem ?? viduae filiae non habet pater ius praecipuum.
$. 2. lus occidendi patri conceditur domi ?^ íuae, licet ibi
filia non habitat ?5, vel in domo generi. Sed dotmus, etpro
domicilio accipienda eft, vt in lege Cornelia de iniuriis.. $. 3.
Sed qui occidere poteft adulterum, multo magis contumelia
poterit ?? iure adficere. . $. 4. ldeo autem patri, non marito
mulierem , et omnem. adulterum remiffum ?* eft occidere,
quod plerumque pietas paterni nominis confilium pro liberis
capit: ceterum mariti calor et impetus facile decernentis ?9
fuit refrenandus. — . .. ; ! o
XXIIL VrrrzaAwvs libro l . de Adulteriiss Qvo»n
aitlex, 1N ?? F1LIA ADVLTERVM DEPREHENDERIT,
non otiofum videtur: voluit enim ita demum hanc potefta-
tem patri competere, fiin ipía turpitudine filiam de adulte-
rio *??.deprehendat. Labeo quoque ita probat: et Pompo-
nius fcripfit ^, in ipfis rebus Veneris. deprehenfum occidi:
et hoc eft quod Solo et Draco dicunt &v £pys. $. 1. Sufficit
patri, fi eo tempore habeat in poteftate, quo occidit, non
quo in matrimonio ? collocauit: finge enim poftea redactam
inpoteftate ?. $. 2. Quarénon vbicumque deprehenderit pa-
ter, permittitur ei * occidere, fed domi ? fuae generiue fui
tantum; illa ratio redditur, quod * maiorem iniuriam puta-

( &

potuerit. B R. 83 Vulg. dicemus. BR. — 84 Hal et Vulg. poffe qumlierem
couuenii. BR. Etiam Rehd. GER. $85 Hal.fuerit. 86 Legere malu-
mus: abfoluitur , vel: abfoluebatur. BR. Florentinam exhibent Barb. S. Cruc.

l. IL Bynkersh. vt et Rehd. GEz. — $87 Vulg. confüiterit. B R. 88 Hal. et
Vulg. POMPONIV'S. nz. " Rehd. vt Flor. GEz. ^ $9 Hal. inferit: fi-
z. — 9o Hal et Vulg. parentibus, BR. Etiam Rehd. GEB. — 9t In Rehd.

fed, abeft. GE s. — 92 Hal poffit. ^ 93 Vulg. im acctifatione. Vide Duker.
ad Opufc. de Latin. Vet. ICt. p. 350. z. 7. BR. Rehd. vt Vulg. GEB. - 94
Vulg. demaui. BR. Etiam Rehd. GEE. — 95 Hal. et Vulg. babitet. BR. Rehd.
vt Flor. GEB. — 96 Hal. inferit: eum. GEB. | 97 Hal. et Vulg. permiffum.
E tribus MSS. S. Cruc. I. Florentinam exhibet. Bg. At: permi[fum , tria MSS.
habent : Darb. S. Cruc. 71. Treuif. quibus adde Bynkersh. vtet Rehd. GEB. — 98
Gothofr. in nota: faeuientis, ozlg. Rehd. defeuienmtis. GEB. 99 Gothofr.
in nota: Forte legendum: qui in filia. Hial. cumm in filia. Vulg. cum filia. E R.
Rehd. vt Vulg. GEE. 100 Hal. cum adultero. Vulgo: de adulterio, ab-
Ófunt. B R. Etiam in Rehd. abfunt. GER. 1 Hal fcribit. 2, Hal. z4
snatraznonium. GEB. 3 Hal. et Rehd. n poteflatem. GER. 4 Hal, per-
5 KRehd. rurfus: domui. GEB. .. Ó

Rchd. quia. GEZ, —— 7 Hal et Rehd, domp. GE — 8 Gothofr. in nom:

XLEHPOTIT. VLs — IO4I

uit legislator, quod in domum ? patris aut mariti aufa fuerit .
filia adultum $ inducere. $. 3. Sed fi pater alibi habitet, ha- -
beat autem et aliam domum, in qua non habitet, deprehen-
fam illo filiam, vbi non habitat, occidere non poterit.. $. 4..-
Quod ait lex,/ 3N CONTINENTI FILIAM OCCIDAT,
fic eritaccipiendum, ne occifo hodie adultero, referuet, et poít
dies filiam occidat, vel contra: debet enim prope vno i&u

| et vno impetu vtrumque occidere, aequali ira aduerfüs vtrum- -

que füumpta: quod fi non affectauit, fed dum adulterum oc-
cidit, profugit filia, et interpofitis horis adprehenfa eft apa- -
tre qui perfequebatur, in continenti videbitur occidiffe, :
XXIV. MAcrRn ? libro I. Publicorum *?, Mangrro

quoque adulterum vxoris fuae occidere permittitur: fed non

quemlibet, vt:patri: nam hac lege cauetur, vt liceat viro-
deprehenfhm.domi ** füae, mon etiam foceri, in adulterio

. Vxoris ^* occidere.eum qui leno fuerit, quiue ** artem ludi-
cram ante ^* fecerit *5, in fcaenam faltandi cantandiue cau-

fa prodierit: iudicioue publico damnatus, neque in integrum
reítitutus erit: quiue libertus eius mariti, vxorisue patris,
*? matris, filii,filiae *?, vtrius eorum fuerit, nec intereft T5
proprius cuius eorum, an cum alio communis fuerit, quiue

fernus erit. $. r. Et praecipitur, vt is maritus, qui horum
. quem occiderit, vxorem fine mora dimittat. $. 2. Ceterum
. fui luris, an filiusfamilias fit mgritus , nihil intereft, a pleris-
-que dictum . eft. $. 3. Illud in vtroque ex fententia legis

quaeritur, an patri Magiítratuma occidere liceat ? item fi filia

ignominiofa fit, aut vxor contra leges nupta, an id ius nihilo

minus pater maritusue habeat?. Et quid fi pater, maritus ??,
leno , vel aliqua ignominia notatus eft ^9 ? Et reCtius dice-
tur, eos ius occidendi habere, qui iure patris maritiue accu-
fare poffunt. . "ab dee . i deme, "
2 XXV. VrPrANvs libro II. ad legem Iuliam de Adul-

ters. CapeiTE quinto legis Iuliae ita cauetur, vt viroadul-

terum ?^* in vxore fua deprehenfüm, quem aut nolit, autnon

liceatoccidere, retinere horas diurnas nocturnasque conti-
muas ??, non plus quam viginti, teftandae eiusrei caufa, Tine

fraude fua ?? iure liceat. $.. r. Ego arbitror, etiam in pa-

| tre id feruandum, quod in marito expreffum eft. $. 2. Sed
.etfi non in domo fua deprehenderit maritus , poterit retinere.
$. 3. Sed femel remiffus adulter, reduci non poteft. $. 4.
. Quid ergo fi euaferit? an reductus cuftodiri viginti horis pof-
Ífit? Et putem, hic magis dicendum, reductum retineri poffe-

*teftandae ?* rei gratia. $. 5. Quod adicitur*, TEesTAN-
DAE EIVS ^? REI GRATIA, ad hoc pertinet, vt teítes

inducat teftimonio futuros accutfatori, deprehenfum reum in .

adulterio. |
XXVI. Inxw libro IIL. Difputationum. CowsTAxN- -

.adulterum. valg. Hal. Et ita quoque Barb. $. Cruc. IT Treuif Bynkersh. vt et

Relid.| At.S. Cruc. L. adultevium facere. GEB. — 9 Vulg. MARTIANVS.
B R. 10 Flor. additum : zsdiciorum. BR. —— 11 Vulg. domm;. BR. Vtet-
Rehd. GE B. 12, Vulg. addit: fuae. BR. — 13 Vulg. qui. ER. —— 14 Ap.
Hal. et Vulg. a2te , abeft. pR.— In Rehd. adeft. GE n. I5 Gothofr. in nc-
ta: fecerit, vt in fcenam. vazlg, Hal. Immo Hal. habet: vel zu ftenam. Vulg.

.aut in fcenam. B R. Rehd. vtVulg. GEB. — 16 Rehd. inferit: vel. GEB. IT

Rehd. filieue. GE B. — 18 Hal intereffe, fed ita reliqui etiam editi et fcripti,'
nifi quod quaedam MSS. habeant: wullius intercffe , quod tamen ct Fp-fum in
Barb. corre&um eft. Bk&.. Nempe in Barb. pro: uzlius, faQdum: mibil. Et ha-
bentz wallius intereffe , S. Cruc. 1. et Bynkersh, mibu inteveffe , S. Cruc. M. et
'Treuif. Ertita quoque Rehd. fed ex corre&ione, vt videtur, Florcatirae.
G E B. 19 Hal. et Vulg. maritusue. BR. Etiam Rehd. GEz. 20 Hal.

fit. 21 Gothofr. in nota: adulterum vxoris fuae deprehenfum. $s; V.

Immo Hal. et Rehd. habent: adalterum cmm vxore fua. deprebenjum. G .
24 Hal. boris diuruis moGurnisque continuis. GER. 23 Hal [zo. Et ita
erat in Barb. S. Crüc. 1. IT. Treuif, Bynkersh. Rehd. omiflo fupra: vt, in ini-
sio nempe verborum legitimorum h'nghabet: vt vl fine fz*a:zd? fao inre liceat.
24 Rehd. proteflandge einy vej gratja« GEB. — 25 Ap. Kial. eius, abcft. GE:&

1042

rE matrimonio, ab eo ?5 qui extra maritum ad accufationem
admittitur, accufari mülier adulterii non poteít: probatam
enim a marito vxorem, et quiefcens matrimonium non debet
-alius turbare, atque inquietare, nifi prius lenocini! maritum
accufauerit, $. r. Dereli&ctam vero a marito accufationem et-
iam ab alio excitari ^* vtile eft.- i Vitusoe if ls
XXVII. InEw libro IIl de Adulteriis. Sx poftulaue-
rit accufator, vt quaeftio habeatur de feruo adulterii .accufato
28: fiue voluit ipfe intereffe, fiue noluit, iubent iudices eum
feruum aeftimari: et vbiaeftimauerint, tantam pecuniam , et
alterum tantum ?? eum , qui nomen eius ferui detulerit ",
ei, ad quem ea res pertinet, dare iubebunt. .
fpiciamus *^, ena
minauit, ad qpen;) ea res pertine
amuis a
ïgr,m?su eum effe, ad quem ea res pertinet. .. 2. Eum quo-
que, qui pignoriaccepit 33, magis admittimus 1n eadern caufa
e

beri. $. 3. | ruél o alic :
dominuäm gt fruétuarium diuidi debet aeftimatio, $. 4. Et fi

communis plurium feruus erit, vtique intet eos quoque erit
aeftimatio diuidenda. $. 5. Si liber homo, dum feruus exi-

fimatur, tortus fit, quia et ipfe condicionem fuam ignorat: .
magis admittit Caecilius, aCtionem vtilem ipfi ** dandam ad- -

ueríus eum qui per calumniam appetit: ne impunita fit ca-
lumnia eius ob hoc, quod liberum hominem quafi feruum
deduxit.?9. in quaeftionem.
3? igbet de feruis, ancillisue eius, de quo, vel dequa quae-
reretur, parentisue vtriusque 35 eorum, Íi ea mancipia ad
vfum ei ?? a parentibus data fint. Diuus autem Hadrianus
- Cornelio Latiniano refcripfit, et de exteris feruis quaettio-

nem haberi, $. 7. Quaeftioni intereffe iubentur reus reaue,
et patroni eorum, et qui crimen detulerit,- interrogandique ;
facultas datur patronis. $. 8. De eoque *? feruo, in quo.
vfüumfru&tum reus habuit, magis eft, vt quaeftio hàberi pof- .

fit: licet enim feruus eius non fuerit, in feruitute tamen
fuiffe videtur: nec tam proprietatis caufa àd quaeftionem,
quam minifterii pertinet. $ 1
reo feruus alienus, admittit ** quis, interrogari eum per

quaeftionem poffe.: $. ro. Sed et fi feruus *fit*, cui fidei--
commiffa *? libertas debetur, vel ftatuta fperatur, torqueri
eum poffe, magiseft, $. rr. Iubet lex eos homines, de qui--
bus quaeftio ita habita eft, publicos effe: proinde in commu- -
ni partem puüblicamus: in proprio, cui *3 vfusfructus alienus-
eft, nudam pftoprietatem : in quo tantum vfumfructum ha-

buit reus, magis eft, vt perceptio vfusfructus ad publicum

incipiat pertinere: alienum feruum vtique non publicabimus -
4*. Ratio autem publicandorum feruorum ea eft, vt fine vllo .
metu verum dicant: et ne, dum timeant fe in reotüm ** po- -
teftatem regreffuros, obdurent inquaeftione, $. r2. Nonta-
men prius publicantur, quam quaeftio de illis habita fuerit. -

26 Hal. ab bis, qui, et in fequentibus: admittuütur. GEB.
erceri. BR. — Et ità in. Rehd, eft fuperícriptum. GE z.

BR. Etiam Rehd. vt Flor. GEB,
eum. Vulg, pecuniam adultetüm quantai eum. BR.
30 Hil. detulit. 31 Hal, et Vulg. difpiciamus. B R.
32 Hal emit. ^ 33 Vulg. acceperit. B R.
Hal. accufationem. vtilem fibài dandam. G s.
Rehd. inferit: Iuha. GER. 38 Ap. Hal. 24e, abeft. GEB.
eins.G* w ^ 40 Gothofr. in notà: Al. quoque. "
in margine, et Hal, et Rehd, GE g.
BR. — 42 Hal et Vulg. fideicommiffaria. BR.
recentior márnuüs: via. GEB.
tendum, quia fola geminatione correCtio conftat, p n, Nempe Taur. dare pot-
erat: cuiV Susfruélus. Etiam Rehd. cuius. GER. 44 Hal et Vulg. publica-
Ti4$. BR. — Etiam. Rehd. GER. 45 In Rehd. reorum , abeft. G. 46
Hal. et Rchd. a domiuo. GEB. — 47 Hal. viuerent. G E B. 48 Hal. et Rehd.

Rehd. vt Vulg. GER.

Rehd. vt Flor. fed adícripfir

s 31, cuiifta poena praeftanda fit: quia lex eum no- -
.et bit? Tgitur bonae fidei empto-
eo emerit 5?, qui dominus non eft, recte-

ffe: Ícilicet, quia intererat ?* eius, quaeftionem non ha- |
Sed et fi vfusfructus in feruo alienus fit, inter

$. 6. Haberi quaeftionem lex . T
| rem;, ealege teneri 5*, an et ad ftuprum referatur, videa-
mus: quod magis eft. — Certe fi ob aliam caufam ea lege 6t

$. 9. Ergo et fi bona fide feruiat j ad | : : vt adu
| teretur vxor: 9?* fiue enim faepius, fiue femel accepit 97,

27 Vulg. éx- ;
28 Hal. adaltevii ac-. :
cufati. Sed Bafil. Florentinam firmant: v xaTWyoQoUjbevoy GoUADV Év uoieíq. :
29 Hal. pecuniam adultevum et tantam |

Rehd. vt Flor. GEB. -
34 Hal.zuterérit, GEB. — 55 -
36 Vulg. deduxerit. BR. — 37 :
39 Hal.
. Ita: De eo quoque, Taur. —
41 Hal. admittat, quod prope malim. :

43 MHal. et Vülg. cuiu$, quod facilius admit- -

"

J DIGESTORVM LIB. XLVIII. TIT. V.

$. 13. Sed etfi negauerint, nihilo minus publicantur: ratié
enim adhuc eadem eft, ne, dum hi fperant fe in poteftatem
dominorur reuerfuros, fi negauerint, fpe meriti collocandi
in mendacio perfeuerent. $. 14. Sed et ferui accufatoris, fi
de his quaeftio habita fit, publicentur: eius enim ferui ne

| mentiantur, merito a dorninio ^9. eius recedunt. |Extranei
,

vero non habent, cui gratificentu?. . $. 15. Si reus vel rea
abfoluti fuerint, aeftimari per iudices lex damnum voluit,

| fiue mortui fuerint, quantae pecuniaé *ante quaeftionem *

fuerint: fiue: viuent *7, quantaé pecuniae in his damnum
datum fuerit, factumue effer. $. 16. Notandum eft, quod
capite quidem nono ^*? cauetur, fi feruus adulterii accufetur,

et accufator quaeftionem in eo haberi velit, duplum pretium.

domino praeitari lex iubet *?: at 5? hic fimplum. :
XXVIIL. MagcrANvs libro L de ludiciis publicis,

| Qvop ex his caufis debetur, per condictionem, quaeex lege
. defcendit, petitur. L UA |

XXIX. VuPiANVS?! libro IV. de Adulteriis. MaAs
RITI lenocinium lex coércuit; qui deprehenfam vxorem in
adulterio retinuit, adulterumque dimifit: debuit enim vxori
quoque irafci, quae matrimonium eius violauit: tunc autem
puniendus eft maritus ?^, cum excufare ignorantiam fuam
non Boteü, vel adumbrare patientiam praetextu incredibilita-
tis *?^: idcirco enim lex ita locuta eft, ?* Apvr'TERVM IN
DOMO DEPREHENSVM DIMISERIT ??, quod voluerit
in'ipfa turpitudine deprehendentem *5 maritum coércere,
$. 1. Quod ait lex, adulterii damnatam fi quis duxerit vxo-

condemnata, impune vxor ducetur. . $. 2. Ple&titur et qui pre-
tium pro comperto ftüpro acceperit. .Nec intereft, vtrum
matitus fit qui acceperit ?*, an alius quilibet: quicumque
enim ob conícientiam ftupri accepit ?? aliquid , poena erit 5?
plectendus, Ceterum fi gratis quis remifit **, ad legemnon
pertinet, $. 3. Qui quaeftum ex adultério vxoris fuae" fece-
rit ?, plettitur: nec enim mediocriter delinquit 9?,^qui le-
nocinium in vxore 9* exercuit. $. 4. Quaeftum autem ex
adulterio vxoris facere videtur, qui quid accepit 55, vt adul-

not eft eximendus: quaeftum enim de adulterio vxoris facere

| proprie ? ille exiftimandus eft, qui aliquid accepit, vt vxo-
p : q

rem pateretur adulterari meretricio quodam genere. Quod
fi patiatur vxorem delinquere non ob quaeftum, fed neglegen-
tiam , vel culpam, vel quandam 9? patientiam, vel nimiam
credulitatem: extralegem pofitusvidetur*?, $. 5. Sedmen-

fum ** haec fit *? feparatio, vt in nupta *? quidem ex die

diuortii fex menfes computentur, in vidua vero ex die com-

miffi ctiminis: quod fignificari videtur refcripto ** ad Ter- -

tyllum ** et Maximum Confules. Praeterea fiex die diuor-
tii fexaginta dies fint "?, ex die vero commiffi criminis quin«
quennium praeteriit **, debuit dici, nec mulierem poffe ace
b a i uD us - €ufaris
quod boc capite quidem won couetàr. G EB..— 49 Ap. Hal. lex 1nbet , abfunt,
In Rehd. adfunt. GER. 50 Taur. aD. GER. 51 Vulg. IDEM. 5R.
52 Hal.addit: eus. GEB. — 53 Vide Duker. ad Opufc. de Latin. Vet. ICt.
D. 422. h. 4. BR 54 Vulg. práefigit: Qui. BR. 55 Flor. eft: demife-
rit. GER. 56 Haàl. et Rehd. deprebenfum. GER. — 57 Hal tenetor, Rehd,
tenetur. GE B. — 58 Hal. accepit. — 59 Vulg. acceperit. BR. — 60 In Rehd.
aliquid, poena erit, abfunt, Ante: ple&emdus, addit nonnemo: efl. GE B.
61 Vulg. vemiferit. BR. 62, Hàl. fecit. 65 Hal. et Vulg. deliquit. BR.
Rehd. delinquid. GEB. 64 Hal et Vulg. vxorem. BR. Rehd. vt Flot,
GEBR. . 65 Hal et Vulg. accepeiit. BR. Etiam Rehd. GEB, —— 66 Hal. et
fiué , fequenti : énim, omiflo. GEs. — 67 Vulg. acceperit. BR. Etiam Rehd.
GEB. 68 Hal prope Gxs. 69 Rehd. quantamcunque. GEB. — 70 Rehd.-
pofitus eff. GEB. — 71 Etiam üunc Flor. eft:.men[awm. Vnde màlim cunt
Hal.et Vulg. menfium. BR. Etiam cum Rehd. GEm.' — 72 Hal. fet. GEB.
73 Rehd, m uuptam, et mox: in viduam. GEB. .. 54 Hal. fignificare vide-
tur vefcriptio. GER. — 75 Rehd, Tertulinm.GEmR. — "76 Hal funt. 777 Ha:;

fih
ni
lurt
d
pl
(ic
Qot
QU
n
aj
m
iis t
(it

frt ;
(ies 1

j

k
epi
imt
Quenn
pot
eni
(uum
pet poí

À
&L t
d
nelate
Verbis
Commi
Tttem
Dtti, Q
loite e
fint, in
(um alt
d
Ti db
tior,
fit qi
feünere

N

t Vil
DR,
M Flor' 6
V ] 6;
V feür, tv
Rehd. n
dit f x
E Vulg, !iez
9 fb G
93. Hal. ii
d Neho

fdc?o. GEP,
i 9,9 Vil i

UP n p
"t r l

""

D
lge t
]i r
vt
Kung
T
g
gb
tem d
vtadt
epït 61-
s at
RA
u
n
T (j
£ Qoft
j Te
T0
Jl quin-

cufari: vt, quod ?? dantur fex menfes vtiles, fic fit accipien-
dum, me crimen quinquennio continuo fopitum. excitetur.
$. 6. Hoc quinquennium obferuari legislator voluit, Ífi reo
vel reae ftuprum , adulterium, vel lenocinium obiciatur: quid
ergo, fi aliud crimen fit, quod obiciatur, quod ex lege Iu-
lia defcendit: vt füunt qui domum fuam ftupri caufa praebue-
runt./?, et alii fimiles? et melius eft dicere, ?? omnibus ad-
miffis ex lege Iulia venientibus quinquennium effe praeftitu-
tum **, $. 7. Quinquennium autem ex eo die accipiendum
eft, ex ?? quo quid admiffum eft, et ad eum diem, quo quis
oftulatus *?, poftulataue eft, et non ad eum diem, quo iu-

dicium de adulteriis exercetur. $. 8. Hoc amplius Senatus-:

confulto adiectum eft, vt, fi plures eundem poftulauerint, eius

qui perfeuerauerit reum reamue facere, poftulationis dies pri- !
ma exigatur, fcilicet vt, qui accufat, fuos libellos accufatorios -

exfpe&tet, non alienos. $. 9. Eum autem, qui per vim ftu-
prum intulit 5* vel mari, vel feminae, fine praefinitione hu-

iüs temporis accufari poffe, dubium non eft: cum eum publi-

cam vim committere, nulla dubitatio eft ?5.

XXX. Pavrvs 9$libro L. de Adulteriis. PATER
fine periculo calumniae non poteft agere. $. r. Sexaginta
dies a diuortio numerantur: in diebus autem fexaginta *et*
ipfe 97 fexagenfimus eft ?*. 3 ijesq

XXXI. IpnEM libro If. de Adulteriis: QvrzNQvEN-

NIVM non vtile, fed continuo *? numerandum eft. . Quid.

ergo fiet ??, fi prior mulier rea facta fit, et ideo adulter eo-
dem tempore reus fieri non potuit ?* , et diu tra&ta lite quin-
quennium tranfierit? quid, fi is qui intra quinquennium quem
poftulauerat, non peregerit? aut praeuaricatus eft, et alius
eundem repetere velit, et quinquennium transaCtum fit? ae-
quum eít computationi quinquennii eximi id tempus, quod
per poftulationem praecedentem confumptum fit.

XXXIL Mackn ?? libro L de publicis Tudiciis, N r-

&L intereft, adulteram filiamgrius pater occiderit, an non,
dum vtrumque occidat: nam ?? fi alterum occidit, lege Cor-
nelia reus erit: quod fi altero occifo, alter vulneratus fuerit,
verbis quidem legis non liberatur, fed Diuus ** Marcus et
Commodus refcripferunt, impunitatem ei concedi: quia, licet
interempto adultero mulier fuperuixerit poft tam grauia vul-
nera, quae ei pater infixerat ?5?, magis fato ?^, quam vo-
luntate eiüs feruata eft: quia lex parem in eos, qui deprehenfi

funt, indignationem exigit, et feueritatem requirit. $. r. |

Cum. alterum ex adulteris elegerit maritus, alterum non ante

accufare poteft, quam prius iudicium finietur ?7: quia duos |

fimul ab eodem accufari non licet: non tamen prohibetur ac-
cufator , fimul cum adultero vel adultera eum quoque accu-
fare, qui domum fuam praebuit, vel confilio fuit vt crimen
redimeretur. : | :

et Vulg. praeterierit. BR. Etiam Rehd. GEs. 78 Vulg. inferit: dicitur.
nRn. 79 Hal. praebuerint. — 8o Kal et Vulg. praefigunt: de. BR. Rehd,

vt Flor. GEB. — $1 Hal. praeftitum , et Flor. ta , expun&tae. BR. Etiam Rehd. |

vt Hal. GEB. 82 Vulgo: ex, abeft. GER. 83 Hal. pofiulatur, vitio,
vt reor, typorum. GEB. $4 Hal. et Vulg. zmtulerit. BR. — 85 Hal. et
Vulg. fit. BR. Rehd. vt Flor. Geg. — 86 Hal. PAPINIANVS. GER. — 87
Rehd. et vatione, loco: etipfe. GE B. — 88 Hal. et Vulg. et ipfe fexagefimus
dies efl.&R. — 89 Vulg. continuzm. BR. Etiam Rehd. GEB. — 9o Ap. Hal.
et Vulg. fiet , abeft. Erat olim Flor. ergo mec fi, loco: ergo fiet fi. & R. Rehd.
ergo fit. GEB. — 9I Hal poterit. GEB. — 92 Vulg. MARCELLV'S. B R.
93 Hal. "an4ue. 94 Vulg. Diui.BR. 95 Hal.et Vulg. inflixerat. BR.
Etiam Rehd. GEB. 96 Hal. et Rehd. fa&o. Sed nonnemo adícripfit: al.
fado. GEB. 97 Vulg. finiatur. BR. 98 Vulg. MARCELLVS. BR.
99 Vulg. inferit: effe. B R. ico Hal. zm praeiudicium fernum. eius torquere.
Vulg. im praeiudicium eius ferumm tovquere. BR, Rchd. vt Flor. GE B. I
"Plor, erat: forfaus, ex quo faum ; forfitan , quod habent Hial. et Vulg. B R.

XXXII Mancraxvs ?5 libro I de publicis Iudi- ,

GEB. "j Gothofr. in nota: Al. retinet. Ita Rehd. GEX.

| Vulg. inceflu. BR. Etiam Rehd. GEB.

' g8 Flor. eft:

! DIGESTORVM LIB. XLVIIL. TIT. V.. 1043

ciis. S1 quis adulterium a feruo fuo commiffum ?? dicat ín
eam , quam vxorem habuit: Diuus Pius refcripfit, accufare po--
tius mulierem eum debere, quam in praeiudicium eius fer-
uum füum *9?? torquere. $. r. Si quis adulterum non dimi- .
ferit , fed retinuerit, forfan * filium in nouerca ?, vel etiam
libertum vel feruum in vxorem:. ex fententia legis tenetur,
quamuis verbis non continetur?. — Quaeautem retinetur, pu-
nitur. Sed ^fÍi dimiffam reduxerit, verbis non tenetur: fed
tamen dicendum eít, vt teneatur, ne fraus fiat. .$. 2. Si
vxor ex adulterio viri pretium ? acceperit, lege Iulia quafi
adultera tenetur. 3 M $s
XXXIV. MopresTIiNvs libro I. Regularum. STy-
PRVM committit, qui liberam mulierem confüetudinis ? cau-

.fa, non matrimonii, continet * ; excepta videlicet concubina,
$. r. Adulterium in nupta admittitur: ftuprum in vidua, vel

virgine, vel puero committitur 9.
| XXXV. Ipxw libro VIII. Regularum. Accvsamv4
nvs adülterii, fi quid ? circa infcriptionem errauerit, fj !9
tempora largiantur, emendare non prohibetur, ne caufa **
aboleatur. | ' :
| XXXVI. PaprrNrzANvs libro IlL Quaeftionum. Sr.
minor annis adulterium commiferit, lege Iulia tenetur: quo-
niam tale crimen poft pubertatem incipit. - * |
XXXVII. IpEgM libro V. Quaeftionum. Frrrivmw-
FAMILIAS publico iudicio adulterium in vxorem *? fine vo-
luntate patris arguere * poffe* 7? conftitutum eft: vindictam..
enim proprii doloris confequitur. T
XXXVIIL. Inkw libro XXXVI. Quaeftionum. Sr
adulterium cum incefto ** committatur, vtputa cum priuigna,
nuru, nouerca, mulier fimiliter quoque punietur: id enim
remoto etiam adulterio eueniret. $. 1. Stuprum in fororis
filiam fi committatur, an adulterii poena fufficiat mari T? ,
confiderandum eft. Occurrit, quod hic duplex admiffum efts -
quia multum intereft, errore * 5. matrimonium illicite contra-
hatur, an contumacia iuris, et fanguinis contumelia concur-
runt **, $. 2. Quare mulier tunc demum eam poenam,
quam mares, fuftinebit, cnm inceftum iure gentium *? pro-
hibitum admiferit: nam fi fola iuris noftri obferuatio interue-
niet 7?, mulier ab incefti crimine erit excufata. $. 3. Non-
numquam tamen et in maribus incefti crimina, quamquam

| natura erauiora fünt ??, humanius quam adulterii tractari

folent: fi.modo inceftum per matrimonium illicitum contra-
Gum fit. $. 4. Fratres denique Imperatores Claudiae crimen.
incefti propter aetatem remiferunt, fed diftrahi coniunctio-
nem illicitam iufferunt: cum alias adulterii crimen, quod pu-
bertate ^* delinquitur, non excufetur aetate: nam et mulie-
res in iure errantes, incelti cririne non teneri, fupra dictum
eft, cum in adulterio commiffo nullam habere poffint excufa-. .
tionem. .$..5. [dem Imperatores refcripferunt, poít diuor-
tium, quod cum nouerca bona fide priuignus fecerit, non effe
| | : | : cri-

Etiam Rehd. GEB. — 2 Gothofr. in nota: in nouercam. vulg. Hal. Tta quo-

que fcripti. Nobis probatur: m momerca, et paulo poft; zm vxore. BR. Scri-
pti, qui habent: n mouercam, Barb. S. Cruc. I. II. Bynkersh. vt et Rehd. GEE,
3 Hal. contineretur. GEB. 4 Hal.et Vulg. inferant: et. BR. Etiam Rehd.
G E B. 5 Gothofr. in nota: A. praemium. — Nempe Flor. erat: praetum.
inde factum: praemium; et hoc notat Taur. in margine. BR. — Et ita quoque.
Hal. et Rehd. GE B. .. 6 Gothofr. in nota: Al. cupidinis. Ita Hal. et Rehd..
8 Ap. Hal.
counnittitur, abeft. G EB. 9 Rehd. fj quis. GEB. — 10 Hal. inferit: qui-
!I Vaulg. inferit:. crümimis. BR. Etiam Rehd. GER. 12;
13 In. Rehd. pofe, abeft. GER. I4 Hal. et
I5 Hal sarito. Vulg. faff-
Ciat, merito;: B. Rehd. vt Flor, GER. 16 Vulg. inferit: ;sris. B R.
17 Hal. et Vulg. coucurrant, quod malumus. BR. Rehd. vt Flor. GEB.
gentszm, per mendum, licet retinuerit "Taur. BR. 19
20 Hal 4uauquam graniora fint natwra. — 21 Vulg.

Vulg. 22 vxore. BR.
8

Hal. intevuenizat.

- Hhbhhhh | pl

1044 DIGESTORVM LIB. XLVIIL TIT. V. VI.

crimen admittendumincefti. $. 6. Idem Pollioni in haecver-
ba refcripferunt: inceftae nuptiae confirmari non folent: et
ideo abftinenti tali ?? matrimonio poenam praeteriti delicti, fi
23 nondum reus poftulatus eft, remittimus. $. T. Inceftum
autem, quod per illicitam matrimonii coniunctionem admit-
titur, excufari folet ?* fexu, velaetate, vel etiam puniendi
corre&tione, quae bona fide interuenit: vtique fi error alle-
getur?5: et facilius, fi nemo reum poftulauit ?^9. $. 8. Im-

perator ?? Marcus Antoninus et Commodus filius refcripferunt,-

fi maritus vxorem in adulterio deprehenfam, impetu tractus
28 doloris interfecerit, non vtique legis Corneliae de ficariis
poenam excipiet ??, — Nam et Diuus Pius in haec verba re-
ícripfit Apollonio: *ei* qui vxorem fuam in adulterio depre-
henfam occidiffe fe non negat, vltimum fupplicium remitti pot-
eft, cum fit difficillimum ??, iuftum dolorem temperare: et
31 quia plus fecerit, quam quia vindicare fe non debuerit,
puniendus fit: fufficiet ?? igitur, fi humilis loci : .üt, in
opus perpetuum eum tradi: fiqui ?* honeftior, in infulam
relegari. $. 9. Liberto patroni famam laceffere non facile
conceditur: fed fi iure mariti velit adulteriiaccufare ?*?, per-
mittendum eft, quomodo, Íi atrocem iniuriam paffus elfet.
Certe fi patronum, qui fit ex eo numero, qui deprehenfus
ab alio interfici poteft, in adulterio vxoris deprehenderit: de-
liberandum eft, an impune poffit occidere? quod durum no-
bis effe videtur: nam cuius famáe, multo magis vitae parcen-
dumeft. $. 1o. Si quis in honore minifterioue publico fit,
reus quidem poftulatur, fed differtur eius accufatio, et ?*

cautione ?? iudicio fiftendi caufa promittitur ?? in finem ho- .

noris: et hoc ita Tiberius Caefar refcripfit.
| XXXIX. IpEw libro XV. Refponforum. V 1 paffam
39 mulierem, fententia Praefidis prouinciae continebatur: in
lege Iulia ^? de adulteriis non commififfe refpondi, licet iniu-
riam fuam, protegendae pudicitiae caufa, confeftim marito
renuntiari prohibuit. $. r. Nupta quoque muliere, tametfi
lenocinii vir prior non poftuletur: adulterii ^* crimen contra
adulterum ab extrario ^* poterit inferri. $. 2. In matrimo-
nio quoque defuncta vxore, vir iure adulterum inter reos ^?
recipi poftulat. $. 3. Nupta prius, quam adulter damnetur,
adulterii non poftulatur, fi nuptias denuntiatio , vel ad do-
mum mulieris miffa non praeceífit, $. 4. Mulierem oblatro-
num focietatem exulare iufíam, citra poenae metum in matri-

monio retineri poífe refoondi, quia non fuerat ^^* adulterii |

damnata. $. 5. Praefcriptione quinque annorutn crimen in-
cefti coniun&tum ^* adulterio non excluditur. $. 6. Duos
quidem adulterii, marem et feminam , propter commune cri-
men, fimul non iure, nec a viro poftulari conuenit. Cum
tamen duobus denuntiatum fuiffet ab eo, qui poftea defiftere
' volebat, abolitionem eífe neceffariam in vtriusque perfonam
*^9 refpondi. $. 7. Incefti commune erimen aduerfus duos
fimul intentari poteft. $. 8. De feruis quaeftionem in domi-
nos incefti poftulatos ita demum habendam refpondi, Ííi per
adulterium inceftum effe contraCtum dicatur. :

poft pubertatem. B R. — 22 Vulg. inferit praepofitionem: a. BR.— Etiam Rehd.

GEP. . 25 Vulg. delili ej, qui. BR. Etita quoque Rehd. GEB. . 24

Hal. inferit: zel. 25 Hal. allegatur. — 26 Hal. poflulauerit. —^ 2/7 Hal.
et Vulg. Imperatores, BR. Etiam Rehd. GEB. -
BR. ]n Rehd. fuit: in tratiy. Sed fa&um, vt eft Flor. et adícriptum: al. ta-
&nus. GE B. 29 Vulg. accipiet. &R. — 30 Vulg. difficillimum enim eft. B R.
Etiam Rehd. GEB. — 51 Hal et Vulg. inferunt: sagis, fed et Flor. eft fa-
peradditum. B R. Et habet ita Rehd. GE z. 32, Vulg. fafficit. 8 R. 33
Hal. bumili loco. GES. . 34 Hal. quid, Vulg. quidem , loco: qui. BR. Rehd.
vt Vulg. GE B. 35 V.ulg. addit: patronum. BR. . 36 Hal. vt, loco: et.
GEB, 37 .-Hal. inferit: in. GE B. 38 Hal. promittatur. S. Cruc. l. vt
et Rehd. permittitur. Florentinam bhabent: Barb. Treuif. Bynkersh. GER.
.$9 Hal inferit: effe. ^. 40 Quis hoc feret? Hal. et Vulg. reGQte: iu legem
Iuligm. BR. Etiam Rehd. GEZ. . 41 Hal. inferit: tamem. GERB. 42
Hal. extero. Vulg. extraueo. B R. Rehd. vt Vulg; GE B. — 43 Taur. inteReos.

28 Hal. et Vulg. tactus.

XL. Pavrvs libto XIX. Refponforum. Qvar-
siTVM eft, an ea, quam maritus adulterii crimine fe accufa--
turum minatus eft, nec quicquam egit vel iure mariti, vel

iure publico, nubere poffit ei, quem in ea ** reum adulterii

deflinauit ^* ? Paulus refpondit, nihil impedire, quo minus

ei, quem fufpectum maritus habuit, ea de qua quaeritur, -

nubere poffit. $. r. Item quaeritur, an idem maritus defti-
tiffe videatur, vel lenocinium commififfe, qui eandem redu-
xit vxorem ? Paulus refpondit, eum, qui poft crimen adul-
terii ^? intentatüm eandem vxorem reduxit ??, deftitiffe vi-
deri: et ideo ex eadem lege poftea accufandi ei ius 5* non

! fupereffe.

XLI. IpEs libro I. Sententiarum. Iw crimine adul-
terii nulla danda dilatio eft: nifi vt perfonae exhibeantur, aut
iudex ex ?^ qualitate negotii motus, hoc caufa cognita per-
miferit. - | YU :
! XLIH. TavpruHonixvslibro II. Difputationum. Srz
is qui ius anulorum ?* impetrauit, adulterium commifit in
patroni vxorem, autin patronam füam, autin eius, eiue*^,
cuius libertus patris, aut matris, filii, filiaeue fuit: an vt li-
bertus puniri debeat? et fi depreheníus fit ?? in adulterio,

an impune occidatur? Et ragis probo, fubiciendum poena

56 libertinorum: quoniam lege Iulia de adulteriis coércendis,
ad tuenda matrimonia pro libertinis eos haberi ?? placuit, et
deteriorem 5? caufam per iftud beneficium patronorum ha-
beri non oportet. ( | :
XLIIL Gazivs libro II ad legem XII. tabularum.
S 1 ex lege repudium miffum non fit, et idcirco mulier adhuc
nupta effe videatur: tamen fi ?? quis eam vxorem duxerit,
adulter non erit: idque Saluius Iulianus refpondit: quia adul-
terium , inquit, fine dolo malo non committitur ??: quam-

quam dicendum $*, ne is, qui fciret eam ex lege repuüdiatam

non effe, dolo malo committat.
- XKLIV. PAP1N1rANVSÓ?libro IV. Refponforum. D x-
FVNC'A quoque focru, gener incefti poftulabitur, vt adul-
ter poft mortem mulieris. . . j

| : TITO2 M :
AD LEGEM IVLIAM DE VI PVBLICA,
Mancraxvs libro XIV. Ínftitutionum. |

[ EkGE lulia de vi publica tenetur, qui arma, tela, domi
& fuae, agroue, in villa, praeter vfum venationis, veliti-

neris, vel nauigationis coégerit,

IL. Scakgvora * libro IV. Regularum. ExcrPr-

VNTVR autem ? arma, quae quis promercii caüfa habuerit,

hereditateue ei obuenerint. — . |
. . HI. Mamcianvs libro XIV. Inftitutionum.: Iw ea-
dem caufa fünt, qui turbae, feditionisue faciendae confilium

inierint, feruosue, aut liberos homines in armis habuerint.:

$. r. Eadem lege tenetur, qui pubes cum telo in publico
ii | | : r 7 fuerit.

| GER. 44 Hal. fuevif. 45 Vulg. iun&um. 8 R. Et ita quoque Rehd. — 46

Vulg. perfona, quod melius. B R. Rehd. feruat Florentinam. GEB. — 47 Hal.
et Vulg. in eam. BR. Rehd.vt Flor. GE B. — 48 Hal. et Vulg. deflinauerit.
BR. . 49 TYaur. adulterT. GE B. 50 Hal. et Vulg. reduxerit. BR. 5k
Taur. eIus. Rehd. zus accufandi eius. GEB. — 52 Ap. Hal. ex; abeft. GEB.
53 Hal. inferit: sureorum , fed et Vulg. ante: analorum. £ R. , Rehd. vt Hal.

| GEB. 54 Hal. et Vulg, easgue, et re&e, loco: eiue. BR. — Rehd. vt Flor.

GER. 55 Vulg. fuerit. BR. Etiam Rehd. GE R. 56 Gothofr. in nota:

| poenae. Yta Hal. et Vulg. et re&e. & m. Habent ita Bynkersh. et Rehd. At

Florentinam feruant Barb. et S, Cruc. L. GEB. — . 57 Taur. baberE. GEB.
58 Vulg. inferit: eorum. BR. Etiam Rehd. GE£B. — 59 Hal. tametfi. GEB.
60 Rehd.admittitur. GE B. — 61 Hal. et Vulg. addunt: eff. B R. Etiam Rehd.
GEB. 62, Hal. et Vulg. PAVLV'S. BR. | a
1 Halet Vulg. VLPIANVS. BR. — 2 Gothofr. in nota: excipiun-
tur

f

dfb!
f
lef

x

tenet
bu ?
(imi

Y

du
hibe
Yerb
n
(0mj

4 t

Iuh'a (
V Q

V
Tia
«
Qiferi
dif,
ditym:
Go
IT
Hda
thof
50! [
3 l
Id Eft:
liil
UT
17141. 6]
Vrj
ld qu
j Rehd'
N i

Itf
Xeni
I
-
2 li

iif
Qd
l]
que
lr

3
11

J
, uni
i

(( IP*
paett,

Iye
müiium

buerit

pubüco
foej

n j

i

.X* obligationem lex refcindit.

€0: quique. GE B.

adulteriis;GEB. 18 Hal excedat. GE B.

BR. 27 Hal .pulfaffe aut iniuria adfeife arguatur. G E s.

DIGESTORVM LIB. XLVIIL TIT. VL VIL

fuerit. $. 2. In eadem caufa funt, quipeffimo exemplo con-
uocatu ?^, feditione villas expugnauerint, et cum telis et 4
armis bona rapuerint. $. 3. Item tenetur, qui ex incendio
rapuerit aliquid praeter materiam. $. 4. Praeterea punitur
huius legis poena, qui puerum, vel feminam, vel quemquam
per vim ftuprauerit. $. 5. Sed et quiin incendio cum gla-
dio, aut telo rapiendi caufa fuit, vel prohibendi dominum
res füas feruare, eadem poena tenetur. $. 6. Eadem lege
tenetur, qui hominibus armatis poffefforem domo agroue fuo,
aut naui ? (ua deiecerit 5, expugnauerit concurfu *.
IV. VrnPeramwvslibro LIX. ad Edictum. V r1v& id
ftaret , homines commodauerit, :
V. Manmciaswvs libro XIV. Inftitutionum. . Qvr
coetu, conuerfu ?, turba, feditione, incendium fecerit, qui-

que ?? hominem dolo malo incluferit, obfederit: quiue fe-
cerit, quo minus fepeliatur, quo magis funus diripiatur, di-
frahatur: quiue per vim fibi aliquem obligauerit: nam eam
$. r. Sidevi, et poffeffione,

vel *? dominio quaeratur, ante, cognoícendum ?? de vi,
quam de *^ proprietate rei, Diuus Pius, v xoiw T«v Osc-

cxAwy *5 Graece *9 refcripfit: fed et decreuit, vt prius de.

vi quaeratur, quam de iure dominii, fiue poffeffionis. $. 2.
Qui vacantem mulierem rapuit, vel nuptam, vltimo fuppli-

1

cio punitur: et fi pater iniuriam fuam precibus exoratus remi--

ferit, tamen extraneus fine quinquennii praeícriptione reum
poftulare poterit: cum raptus crimen legis Iuliae de adulteris
*7 poteftatem excedit '*, ! .
VI. VrPriawvs libro VII. de Officio Proconfulis.
ET eum, qui puerum ingenuum rapuit, puniendum Diuus
Piusrefcripfit in haec verba. Exemplum libelli dati mihi aDo-
mitio Siluano *? ,. nomine Domitii Siluani patrui, fubici iuffi,
motus querella eius, quafignificauit filium fuumingenuum iu-
uenem admodum raptum, atque conclufum, mox ?? verberi-

bus ?* ac tormentis vsque ad fummum periculum adflictum:

Gemine ?? cariffime, velim audias eum, et fi compererishaec
ita admiffa, rem feuere exequaris. - !
VII. Ingw libro VIIL. de Officio Proconfulis. Lecx

Tulia de vi publica tenetur, qui, cum imperium poteftatemue

haberet, ciuem Romanum aduerfus prouocationem necauetit,
verberauerit ??, iufferitue quid fieri, aut quid in collum in-
lecerit ?^*, vt torqueatur. Item quod ad legatos, oratores,
comitesue attinebit, fi quis eorum (quem) ?? pulfaffe, etfiue
?$ iniuriam feciffe arguetur ?*. |

VIII. MaEecrzaNwvs libro V Publicorum. Lrecke

Tulia de vi publica cauetur, nequis reum vinciat, impediat-

ue, quo minus Romae intra certum tempus adfit,

turetiam. Hal. GEB. — 35 Gothofr. in nota : conuocata feditione. vzlgat. Hal.

Habent et MSS. couaocata , Barb, $. Cruc. L. Bynkersh. vtetRehd. GEB. — 4 Hal.
4c€. 5$ Rehd. mamu, loco: mami.G £B. Hal.vel maui. — 6 Hal inferit: ex-
cufferit, vltima voce: comcuvfu, omifía. Et ita quoque Rehd. nifi quod loco:
exchffevit, fit: concuffevit. G& B. — 7 Haec vox Flor. perantiquis vncis eft in-
clufa, et deeft in S. Cruc. I. Deerat in Barb. fed eius loco veluti coaeue ad-
ditum: concaufferit, et ita ab initio habuit Treuif. BR, Et Bynkersh. GEBR. — 8
Gothofr. in nota: id fieret. valg. 1ta quoque Hal, Quid fi legamus: vtiue id
praeflaret. Sed et Scripti habent: i4 fieret, et Barb. vtiue id flare id fieri. B R.
Habent: id fieret, S. Cruc. IL. Treuif. Bynkersh. vt et Rehd. GEB. — 9 Go-
thofr. in nota:. concuríu. vulgat, Haloand. GEm. IO Rehd. gai quem , lo-
I1 Réhd. eandem. GEB. — 12 Rehd. inferit: de. GE B.
X3 Hal addit: effe. Rehd. eff, GEB. - 14 In Rehd. de, abeft. GEE. — 15
Id eft: Fmniuerfitati Tbeffalorum. W1al.in Graecis: commaunitati et vniuerfitatz
Tbeffalorum. GE B. — 16 Ap. Hal. Graece, abeft. GER. 17 Hal. et Rehd,
| 19 Vulg. Saiuiano, et mox: Salui-
ani. BR. 20 Vulg.mox ,abeft. BR. Etiamin Rehd. GEgs. 21 Taur. ver Veri-
$us. GEB. . 22 Vulg. Germane. BR. Etiam Rehd. GEB. — 23 Taut. verVe-
Yauerit. GEB... 24, Rehd.izecerit. GEB. — 25 In Barb. quem , deeft. In S. Cruc.
I. eft fupplerum. Ia S. Cruc. II. femper adfuit. pn.. Treuif. Bynkersh. vt et Hal.
et Rehd. habent: quém eorum. GBB. — 26 Fortelegas: fime ei, loco : et fine.
! 28 Vulg. inferit:

.igni interdicitur.

IX. PAvrvslibro VIT. ad Ediftum. AnMwa Tos non

vtique eos ?? intellegere debemus, . qui tela habuerunt ?? :
fed etiam quid aliud, quod ?? nocere poteft.
.. .K. VrPriANvs libro LXVIIL ad Edicum, Q vrdolo
malo fecerit, quo minus iudicia tuto?* exerceantur, autiudices
vt oportet iudicent: velis, qui poteftatem imperiumue habe-
bit ^*^, quam ei ius erit 5* , decernat, imperet, faciat: qui
ludos, pecuniamue ab aliquo inuito polliceri publice, pri-
uatimue ?^ per iniuriam exegerit: item qui cum telo dolo
malo in concione fuerit, aut ?5 vbi iudicium publice exerce-
bitur: exceptus eft, qui propter venationem habeat homines,

| qui cum beftiis pugnent, miniftrosue ?9 ad ea ?7 habere con-

ceditur. $. r. Hac lege tenetur, et qui conuocatis homini-
bus vim fecerit, quo quis verberetur. 33, et' pulfetur 39 , ne-
que homo occifus fit. $. 2. Damnato de vi publica, aqua et

. . KL Pavrvslibro V. Sententiarum. — Hr qui aedes
alienas, aut villas expilauerint, effregerint, ^? expugnaue-
rint: fi quidem ^* in turba cum telo *? fecerint, capite puni-
untur. $. z. Telorum autem appellatione omnia, ex quibus
finguli homines nocere poffunt, accipiuntur. $. 2. Qui te-

um tutandae *? falutis fuae caufa gerunt, non videntur ho- -

minis occidendi caufa portare.

.. Xll. In&w libro fingulari ad Senatusconfuültum Tur-
pillanum. Qvz noua veCtigalia exercent, lege Iulia de vi
publica tenentur. - pR .

TIT. .VIL
AD LEGEM IVLIAM DE VI PRIVATA.
ManciANvs libro XIV. Inftitutionum.

DE vi priuata damnati pars tertia bonorum ex lege Tulia
" publicatur: et cautum eft, neSenator fit, ne * decurio,
aut vllum honorem capiat, neue in ? eum ordinem fedeat,
neueiudex fit: et videlicet omni honore, quaüi infamis, ex
Senatusconfulto carebit. $. 1. Eadem poena adficiuntur, qui
ad poenam legis Iuliae de vi priuata rediguntur, et fi quisex
naufragio dolo malo quid rapuerit. $. 2. Sed et ex Confti-
tutionibus Principum extra ordinem, qui de naufragiis aliquid
diripuerint ?, puniuntur: nam et Diuus Pius refcripfit, nul-
lam vim nautis fieri debere: et fi quis fecerit, vt feueriffime
puniatur. |

: Il ScaEgvora libro IV. Regularum. HAc lege tene-
tur, qui conuocatis hominibus vim fecerit, quo quis verbe-
retur *, pulfaretur *: neque ? homo occifus erit.

III.

tantum. BR. 29 HaletVulg. babueriut. BR. Etiam Rehd. GEB. 30 Flor..
olim: q40d , aberat. inde fa&nm:.fed etiam eo$, qui aliud, quod mocere pot-
efl. Inde Hal. fed etiam eos, qui babent, quod, et Vulg. fed etiam eos, qui
babent aliud, quod. BR. At Rehd. fet etiam eos, qui aliud , quod. nempe vt
Flor. fa&um. GE E. 31 Rehd. tutue, nempe librario fe corrigente in: ta-
te. GE B. 32, Gothofr. in nota: habebit aliter quam ei. o»lg. Hal. GEm.
33 In plerisque MSS. ius erit, in vnam vocem coaluit. Sed et in Barb. 4uae
iufferit, et in S. Cruc. IL.. quia ei quae infferit. BR.. Habent fimpliciter: zzf-
ferit, S. Cruc. E. et Treuif. Sed Bynkersh. exhibet Florentinam. Etiam Rehd.
iufferit, faperfcriptum tamen: al. zus erit. GEB. . 34 Hal. priuatimque. GE 8.
35 Rehd. iu continenti fuerit, vbi, vocula: aut, omiffa. GxB. 36 Hal.
minifiros enin ad ea. GERB. 37 Rehd. a4d eas. GEB. 38 Taur. verVe-
retur. GEB. 39 Gothofr, in nota: pulfetur, et fi neque. valgat. Hial.
Etiám Flor. 7 et fi fuppletum. BR.. Rehd. et fiwe bomo, forte pro: et fi nec.
G E B. 40 Rehd. et fregerint et. expugnaueviut. GEB. 41 Etiam nunc.
Flor. efts fi quid.BR. 42 Hal. et Rehd. telis. GE s. 43 Vulg. tuen-
dae. BR. Etiam Rehd. GE g. ;
I Hal "-ec. G E B. 2, Gothofr. in aota: neue in quatuordecim or-
dinibus fedeat. Cuiac. 1X. Obferu. 16. Non placet Cuiacius Bynkershoekio
VI..Obf. 13. qui in fequentibus legit : quafi infamis carebit. Ex SCto eadem
poena etc. et rurfus: vt fi quis, loco: et fi quis. GE B. 3 Flor. eft: deri-
puerint. GEE. 4 Taur. gerVeretur. GEE. 5 Hal pwulfetar. Ia

6
Hhhhhhh 23 Rehd.

1046

Hl Macxnlibro L. Publicorum. N'xc 'igtere&, libe-
tos an feruos, et ? füos an alienos quis ad vim faciendam con-
uocauerit. : $. 1. Nec minus hi, qui cgnuoca.tl'funt., eadem
lege tenentur. $. 2. Sed ? fi nulli coæuogatl-,.nulhque pul-.-
fati fint, per iniuriam tamen ex bonis aiienis quid ablatum fit :
hac lege teneri eum, qui id fecerit. ' | :
IV. Pavrvslibro LV. ad Edi&tum. Lxcrs Iuliae
de vi priuata crimen committitur, cum coetum aliquis, et
concurfum ? feciffe dicitur, quo minus quis in ius produce-
retur, $. r. Et fi quis quaeftionem de alterius feruo habuif-
fet, et ideo moderatius Edicto Praetoris de iniuriis vtendum

effe, Labeo ait. - | |
V. Vrrriawvs libo LXIX. ad Edictum. Sr quis
aliquem deiecit *? ex agro fuo, hominibus congregat:s fine ar-
mis, vis priuatae poftulari poffit **. |
VL MopesTiNvs '?^ libro VIIL Regularum. Ex
Senatusconfülto Volufiano, qui inprobe co&unt in alienatn
litem, vt quidquid ex condemnatione in rem ipfius redactum
fuerit, *? inter eos ** communicaretur *?, lege Iulia de vi pri-
uata tenentur. j RUFT |
VIL. CannrisTRATVS lib V. de Cognitionibus.
CnEDiITORES, fi aduerfus debitores fuos agant, per iudi-
cem id, quod deberi fibi putant, repofcere debert. Alioquin
fi in rem debitoris fui intrauerint, id nullo concedente: Di-
uus Marcus decreuit, ius crediti eos non habere. Verba de-
ereti haec funt. Optimum.eft, vt, fi quas putes te habere peti-
tiones, aCtionibus experiaris: interim ille in poffeffione debet
morari, tu petitor-es * : et cum Marcianusdiceret, vim nul-
lam feci, Caefar dixit, tu vim putas eífe folum, íi homines
vulnerentur ? vis ** eft et tunc, quotiens quis id, quod de-
beri fibi putat, non per iudicem repo(cit: non puto autem
nec verecundiae, nec dignitati ** toae conuenire, quicquam
non iurefacere. Quisquisigitur probatus mihi fuerit, rem vl-
lam debitoris non;ab ipfo fibi traditam fine vllo iudice temere

poffidere *?, eumque fibi ?? ius in eam rem dixiffe, ius cre- -

diti non habebit,

' VL MopnEsTINV s libro II. de P;oenis.' Sr credi-
tor fine auctoritate iudicis res debitoris occupet, hac lege te-
netur, et ^" tertia parte bonorum multatur, et infamis fit.

Rehd. fcriptum erat: zegmidi, quod non nemo 75 va-cat inclufit, fubter ta-
men Ícriptam: tegue. — Forte librarius fcribere volebat: megae ibi. GE B. 7
Ap. Hal. et Rehd. et, abeft. GEB. 8 Hal et Vulg. inferunt: et. B R.
Etiam Rehd. GE &. 9 Rehd. cum.cetu aliquis et coucuv(íu và cum , nonne-
mo fuperícripfit: al. qwod. Poffet et vocula: cum, geminari, GEE. 1O
Hal. et Vulg. dezecevit. B R. II Hal. poterit. GER. I2 Kal hic ite-
rum: MODESTINVS, wt fupra in L. 7. ad L. Iul. Mai. et infra in L. va.
ad L. Iul. de Ambitu. GEE. 13 Kehd. praefigit: eos. G E B.

inter bos. Etita Flor. fa&um. BR. 15 Vulg. communicetur. B R. 16

Hal. et Vulg. effe. . Haec etiam : et, omittit. BR. Rehd. t Vulg. Poflet Hal.

. le&io in hunc. modum latere: eSEt. GER. 17 Vulg. inferit: enm. BR.
18 Flor. hic inter verfus adfcriptum manu perantiqua: vel pietati , quod adeo
inter aíterifcos exhiberi meruerat. . Inde Hal. et Vulg. sec dignitati mec pieta-
tj tuae, nifi quod Vulg. 73 tzae non.agnofcat. Bm. — Agnofcere tamen videtur
Rehd..vbi eft: ?ec pietatiue, et excidifie videtur litera t ante: ze. JDe cetero
'Taur. non pro fupplemento, fed pro le&ione variante habuit, quod et vocula:
vel, quadantenus innuere videtur. GE B. 19 Hal. inferit; (vel'ackepi.[]'e) et
in margine addit: alias deefl. GEs. 20 kial. fioique, loco: ewmque fibi.
GEB. . 21 Hal.inferit: zu. GER. M -
I Taur. in margine: veneficis, Wt et Hial. et Rehd. GEB. — 2; Go-
thofr. in nota: veneficis. vnls. Hal. Taür. etiam in margine ita habet, in tex-
tu autem : Bemeficis. Etiam Rehd. cemefcis. GEB. — 4 Vide Bynkersh. 7.
Obf. 6. BR. |

14 Hal.

; J5 Gotþofr. in nota: zz capitalem caufam. 'Yaur. quaeflioniSub ,
et ita Hal. Poterat etiam dare: quaefliouis Vb, etita Vulg,' In MSS. quo- |

DIGESTORVM LIB. XLVIIL TIT. VIL VÍIT

TIT. VIIL - d
AD LEGEM CORNELIAM DE SICARIIS ET

VENEFICIIS .

Mancraxvs libro XIV. Inftitutionum. »

i E GX Cornelia de ficariis et veneficiis? tenetur, qui homi-

nem occiderit : cuiusue dolo malo incendium fattum erit: -

quiue hominis occidendi, furtiue faciendi caufa, cum teloam-

bulauerit: quiue cum Magiftratus effet, publicoue iudicio

praeeffet, operam dediffet , quo quis falfum indicium ^ pro-

fiteretur, vt quis innocens conueniretur, ,condemnaretur.

$. r. Praeterea tenctur, qui hominis necandi caufa venenum
confecerit, dederit: quiue falfüm teftimonium dolo malo di-
xerit, quo quis publico iudicio rei capitalis damnaretur: qui-
ue, Magiftratus. iudexue. quaeftionis, füb 5 capitalem cau-

| fam pecuniam acceperit, vtpublicalege reusfieret. $. 2. Et

qui hominem occiderit, punitur, non habita differentia, cu-
ius condicionis hbominem interemit. $. 3. Diuus Hadrianus
refcripfit ^, eum, qui hominem occidit ^, fi non occidendi
animo hoc admifit, abfolui poffe: et qui hominem non occi-
dit, fed vulnerauit *, vt occidat, pro homicida damnandum:
et ex re conftituendum hoc: nam fi gladium ftrixerit ?, etin
*? eo percufferit, indubitate occidendi animo id eum admifif-
fe: fed fi claui ^^ percuffit, aut cuccuma *? inrixa, quamuis
ferro percuflerit, tamen non occidendi animo, leniéndum $
poenam eius, qui in rixa, caufa *^ magis, quam voluntate ho-
micidium admifit *?. $. 4. Item Diuus Hadrianus refcripfit,
eum, qui ftuprum fibi *5, vel füis per vim inferentem occidit,

| dimittendum. $. 5. Sed et in eum, qui vxorem deprehen-

fam in adulterio occidit, Diuus Pius leuiorem '*7 poenam ir-
rogandam effe fcripfit ** : et humiliore *? loco pofitum ih exi-

lium perpetuum dari iuffit, in aliqua dignitate pofitum, ad

tempus relegari.

II. VneraAwvs libro I. de Adulteris. IxAvpzTVM

filium pater occidere non poteft: fed accufare eum apud prae-
fe&um, Praefidemue prouinciae debet, - : j
Ill. MARc1ANvs??libro XIV. Infitutionum. Erv s-
DEM legis Corneliae.de ficariis et veneficis ^* capite quin-
to, qui venenum ?? necandi hominis caufa fecerit, vel ven-
diderit, vel habuerit, ple&itur. $. z. Eiusdem legis 3 poe-
na ?* adficitur, qui in publicum . mala medicamenta vendide-
rit, vel hominis necandi caufa habuerit. $. 2. Adiectio au-

tem ifta, veneni ^* mali, oftenditeffe quaedam et non malave- .

nena, Ergo nomen medium eft, et tam id, quod ad fanan-
! dum,

que: fub, reperi. S. Cruc.Y. quaefzoui fub. — Sed et inS. Cruc. vtroque fuper:
fub, ícriptum: £. fuper. B R. — Occurrit v? fub , etiam in Barb. Treuif: et Byn-
kersh. vt et in Rehd. GE z. 6 De hoc refcripto vide Noodt. IV. Prob. Inr.
7..2. BR. — "7 Hal occiderit, et mox : admiferit. — 8 Hal.. occiderit, fed
vnuluetauerit. ^ 9 Gothotr. in nota: ftrinxerit, Haloand. Etiam Vulg. ffrin-
xevrit, quod malumus. RR. ]ta et MSS. Barb. S. Cruc. L. et II. BynkersH. vt
et Rehd. GER. IO Ap. Hal. in, abeft, et recte. Ortum eft ex fequentiz
Andubitate. BR. — Rehd. Florentinam exhibet. G E B. 11 Vulg. claza. Vide
Noodt. IV. Probab. 7. 1. 3. 8 R. Rehd. vt Vulg. GEB. I2 Gothofr. in no-
ta: cucuma. Hal. GER. 13 Hál. et Vulg. leniendam. Etita Flor. quoque
fadum. BR. Etita quoque Rehd. GER. 14 Gothofr. in nota: cafz, le-
gendum eft. Sed et'Faur. ita habuit dudum in margine, et ita quoque Hal.
et Rehd. Probatidem Van de Water J. Off. 16. GER. — 15 Hal. admiferit.
16 Taur. fiVi. GER. 17 Hal.Jexiorem. GEB. — 18 Hal et Vulg. vefcri-
pfit. BR. Etüam Rehd. Ggsz. 19 Vulg. bwmiliori. BR. — 20 Vulg. MAR-
| CELLV'S. B. 21 Taur. Beneficit. GEB. . 22 Hal.et Vulg. inferunt :
.malum. B R. 23 Vulg. inferit: Corneliae. B R. 24 Flor. etiam nunc eft:
poenae. Íed fcripti et editi redte. B R. Hal. et Barb. S, Cruc. V. et Bynkersh.
yt et Rehd. GE R. 25 Taur. vEN:, fatis contorta geminatio. we, eft in
veríus fine, mi, in fequentis initio, vt etiam ?. e medium excidiffe potuerit.
BR. Incaffum librarium hic defendi.a contorta geminatione, docebit L. 7. ;n-
fra de L. Pompei. de Parricid. vbi Nofter, quo excufet, nihil afferre potuit,
Et num illa geminatio magis conto;ta iftis;; def ENDun, sENTia etc. coties
| | OCCf

---

Gz(
44!(

ym

. i

Ti
eQn
Ils !
&01
11 (e[
bete:
( n
TY
nela
hn
prou
enim
I
Í qui
Xcider
prenu)

t
n
ht
Qut Go
Qs r
]OCO d
gi T
? tj
Ttun;:
Hor. $

Q prior

GEp,

TWütárim
E lal

Q
QU
À
T.
us
d
r
tdn:
r
iij

!
namnt
Wil

li^
il
qteti
Yl
mm r

n, 4

TWX
j pre

DRS
d
.
i
,

n jri
yeni v
p i
]-wfj', u
pr.qu
UL 1

DIGESTORVM . LIB.

dum, quam id quod ad occidendum paratum eft, continet:
fed et id quod amatorium appellatur. .Sed hoc folum nota-
turin ealege, quod hominis necandi caufa habet. Sed ex
Senatusconfulto relegari iufía eft ea, quae non quidem malo
animo, fed malo exemplo medicamentum ad conceptionem de-

dit, ex quo ea, quae acceperat, decefferit ?9, — $.. 5. Alio Se-

natusconfulto effeCtum 'eft, vt pigmentarii, fi cui temere ci-
cutam, falamandram ;"aconitum, pituocampas ??, aut ?* bu-
broftim ^?, mandragoram, etid, quod luftramenti caufa, de-
derint cantharidas ?9', poena teneantur huius legis. $. 4.
Ttém is, cuius familia fciente eo apifcendae, reciperandae ?*

. poffeffionis caufa arma fumpferit. Item, qui auctor feditionis

füerit, et qui naufragium füpprefferit ?^: et qui ?? falfa in-
dicia ?* confeffüs fuerit, confitendaue curauerit, quo quis in-
nocetis circumueniretur: et ?5 qui hominem libidinis *9, vel
promiercii caufa caftrauerit, ?" Senatusconfulto poena legis
Corneliae punitur 39. $. 5. Legis Corneliae de ficariis et ve-
"neficis ?? poena, infülae deportatio eft, et omnium bonorum
ademptio: fed folent hodie capite puniti, nifi honeftiore loco
pofiti fuerint, ^? vt poenam legis füftineant: humiliores 4
enim folent, vel beftiis ^^ fübici, altiores. vero deportantur
án infülam. $. 6. Transfugas licet. *?, vbicumque inuenti

. fuerint, quafi hoftes intérficere. :

TV. VrprrANvslibro VII. de Officio Proconfulis. L -
G € Cornelia de ficariis tenetur, qui, cum in Magiftratu effet
^* -eorum quid fecerit contra hominis necem, quod legibus
permiffum non fit *5. $. 1. Cum quidam per lafciuiam. *6
caufam mortis praebuiffet, comprobatum elt fattum Ignatii
'Taurini Proconfulis Veticae ^" a Diuo Hadriano, quod **
eüm in quinquennium relegaffet. $. 2. Idem Diuus Hadria-
nus refcripfit: conftitutum quidem eft, ne fpadones: fierent :
eos autem qui hoc crimine arguerentur , Corneliae legis poe-
pa teneri, eoramque bona merito fifco meo ^ ?. vindicari de-
bere: fed et in feruos, qui fpadones fecerint, vltimo fuppli-

cio animaduertendum eífe: et qui hoc crimine tenentur ?? fi
non adfgerint ^*, de abfentibus quoque, tamquam lege Cor-
nelia ?* teneantur, pronuntiandum effe. — Plane fi ipfi, qui
hanc iniuriam paífi funt, proclamauerint: audire eos Praefes
prouineiàe debét, ?? qui virilitatem amiferunt 5*4,.. Nemo

"enim liberum feruumue, inuitum finentemue caftrare debet:

neue 55 quis fe fponte caftrandum praebere debet du
fi quis adüerfus Edictum meum fecerit, medico quidem, qui
exciderit, capitale erit, item ipfi qui fe fponte excidendum
praebuit. dousrü i

occuitentibus? GE . — 26 Hal.deceft. —— 2/? Gothofr. in nota: pityocam-
pas Hal. GEB. — 28 Ap. Hal. aut , abeft. GE . 29 Gothofr. in nota:
bupreftin. Hal. vel potius: bupreflim. GE B. 30 Satius fuiffet loco horum ,
quae Gothofr: in nota prolixa affert, et de quibus ne dodiffimis quidem Me-
dicis fatis conftat, obferuaffe, ap. Hal. vocem: cantbaridas hic abeffe, fuoque
loco effe repofitam poft antecedentem vocem : suandragoram , atque deinde le-
gi:ant quid lufframenti, loco* , et id , quodlufiv. G EB. . 3* Hal. recuperaudae

et apifcendae, Kehd. recuperandae et adipifcendae. G B. .52, In Barb. 'eft cor-.

re&tum ; aa2ufragum. fupprefferít. BR. S. Cruc. 1. mendofe : maufragran. Sed vt
Flor. S, Cruc, Il. et Bynk. vt et Rebd. GEE. — 33 Hal, et Rehd. quiue. GEB.
44 Gothofr. in nota: indicia profeffus fuerit, profitendaue curauerit. FIal. G E B.
25 Ap. Hal. et in Rehd. et, abeft. GEE. 36 Taur. L/VidinisS. GEB. | 37
al praeligit: ex, et ita fa&um Flor. gR. Et ita quoque Rehd. GEB. 38
"Taur. pOnitur. GEB. . 59 Taur. Beneficis. GEE. 40 Gothofr. in nota; quam
wt vulg. Hal.GEB. . 41 Gothofr. in nota: humiliores. zulg. Hal. Nempe Flor,

eft: umiliores, vti et 'Taunr. exhibet. GE B. — 42 Taur. Fefiiis. GE B. 43 In .

Pand. Flor. in fine legis alterum : lcet, adícriptum , vt adeo hic delendum vide-
atur, licet corre&tor, haecinta&ta relinquens, hoc: HEcet, cum : vbicunque, con-
ftruxiffe videatur. In Barb. deletum : licet, prius. In Treuif. femper abfuit. In re-

liquis, fcriptum : fcilicet. BR. — Puta in S. Cruc. L'IL; Bynkersh. et Rehd.

qui priori loco: fcilicet , in fine: licet, habet. Ap. Hal. v? licet in fine abeft.
GEB. 44 laur. habet: qui cum in magifiratu eft , effet, nec ego quicquam-
mutarim, licet 75 ef? abíit a MSS. vel ab initio, vel expun&um. — Omittunt
etiam Hal. er Vulg. forte quod non fit: facit, fecerit. B R. Abfuit in S. Cruc.
Yl expun&tum eít ia $. Cruc. L. et Barb. — At Bynkersh. habet: effet eorum.

cerit, habuerit.

| Rehd. vt S. Cruc. II. Gz x.

Sic quoque. GEB.

de Water 1. Obf. 16. GER.

.18. GEB.

XLVIIL TIT. VHL — L

V. Pavrvslibroll. de Officio Proconfülis. — Hx 57
quoque, qui thlibias faciunt, ex Conftitutione Diui Hadriani
ïïd Ninium ?? Haítam, in eadem caufa fuünt, qua hi qui ca-
rant, |

4

. VL VEsNvLEIVS SATVRNINVS ? libro T. de Of
ficio Proconfulis. Is $? qui feruum caftrandum tradiderit,
pro parte dimidia bonorum multatur ex Senatusconfulto, quod
Neratio Priíco et Annio Vero 9* Confulibus factum eft.

. WIL PaAvrvslibro fingulari de publicis Iudiciis. Iw
lege Cornelia dolus pro fatto accipitur: ne 97 in hac lege
culpa 9? lata pro dolo accipitur. Quare fi quis $^ alto fe
praecipitauerit, et fuper alium venerit, eumque occideritz
autputator ex arbore, cum ramum deiiceret 55, non praecla-
mauerit 95, et praetereuntem occiderit: ad huius legis coér-
citionem non pertinet.

: V.IIL .VL PIANVS libro XXXIIL. ad Edictum. Srmu-
lierem vifceribus fuis vim intuliffe, quo partum abigeret, con-
ftiterit: éam in exilium Praefes prouinciae exiget.

IX. Ipkw libro XXXVII. ad Edictum. FvREw no-
Curnum 9* fi quis occiderit, ità demum impune feret, fi parcere
ei fine periculo fuo non potuit. '

—— UX.*ID EM libro XVIII. ad Edi&um. S'x quis dolo 58 in-
gqlaïn meam exuflerit, capitis poena pleCtetur, quafi incen-
iarius. — ! :

XI. MopesTIiNvs libro VI Regularum. CriRcvaw-
CIDERE ludaeis filios fuos tantum reícripto Diui Pii permit-
titur: 5? in non eiusdem religionis "? qui hoc fecerit, ca-
ftrantis poena irrogatur **.. $. 1. Seruo fine iudice ad be-
ftias *^ dato, non folum qui vendidit *?, poena "*, verum
et qui comparauit, tenebitur. $. 2. Poft legem Petroniam,
et Senatusconfülta ad eam legem pertinentia, dominis pote-
ftas ablata éft, ad beftias depugnandas fuo arbitrio feruos tra-

dere: oblato tamen iudici feruo, fi iufta fit domini querella,

fic poenae tradetur. - mf : :
.XIL ÍpnEMlibro VIIL. Regularum. IwraAws vel fu-

riofus, fi liominem occiderint *?, lege Cornelia 7*5 non fe-
nentur./*: cum alterum innocentia confilii tuetur 75 , alte-
rum fati infelicitas excufat. — " !

XHI. Ipne w libro XII. .Pan'de&arum. Ex Senatutscor.x-
fulto eius legis poena damnari iubetur, qui mala facrificia fe-

XIV..

| 45 Hal ef. . 46 Confer Van de Water
I. Obf. 16. GER. 47 lta nempe Taur. Etiam Rehd. zetice. Hal. Beticae.
GEB. 48 Rehd. cum, loco: 4uod. adícriptum tamén: ve q4od. GEB. — 49
Erat initio Flor. qe. BR, 50 Hal. tenerentur. GE B. 51 Vulg. fi abfue-
rint. BR. ' 52, Hal. legis Corneliae. GEE. 53 Hal. praefigit: et. GEB.
54 Hal et Vulg. amiferint. BR.- Etiam Rehd, G£n. 55 Hal. wec quis,
GEB. 56 Ap.Hal. debet, abeft. GEB. « 57 Rehd. Si quoque, forte pro z.
58 Hal. Nonium. Vulg. Junium. 'Tulege: Nóimmium,
et vidé Ant. Aüguftin. ad. Notm. propr. Pandedl. B&. 59 Hal. SCAEVO-
LA. 60 Rehd. fi 4uis. GE B. 61 Hal Nevatio Vero et Aunio Prifco,
G E E. 62 Hal uegue. Vulg. wec. fimiliter MSS. g R. Puta Barb. $. Cruc.
L JL 'Freuif. Bynkersh. Vulgatam repraefentantia. In Rehd. ze, plane ab-
fuit, fat tamen antiqua manus ex: 7 , fecit: wec in. GE B. 63 Conf. Van
64. Hal. inferit: ab, Vulg. ex. Etita MSS.
2 R. S. Cruc. IHl. Treuif. Bynkersh. vt et Rehd. In Barb. et S. Cruc. L. ex, ab-

eft. GEBR. .. 65 Flor. eft: deieceret, et fa&um: deiecerit. llud feruauit Taur.

fed. faciendum erat Florentiae deiceret. BR. Hlal. deiiceret. Rehd. deiecerit.

Grz. - 66 Hal et Vulg. proclamauerit , quod malumus. BR. Et itá etiam

Rehd. GEz. 67 Confer Noodt. l. Probab. 9. et Van de Water 1. Obfera.
68 Vulg. addit: salo. B R. 69 Vulg. praefigit: at. BR.
Etiam Rehd. fed negle&o fequente: 22. GEB, 7o Vulg. addit: bominuem.
BR. ^ 71 Rehd. vrgeatur. GEB. q» Yaur. Veflias. GER. 73 Vu/lg.
vendiderit. B R. 74 Ap. Hal. poena, abeft. GEB. — 75 Hal. et Vulg. occi-
derit, et mox: tezetur. BR. Rehd. vt Flor. GEE. 76 Mal. et Vulg. legis
Corneliae. BR. Rehd. vt Flor. GEB. 77 Hal tenetar. — "78 Vulg. tuea-

Hhhhhhh 3 us tur,

048 —— DIGESTORVM LIB. XLVIIL TIT. IX X.

qui nouercam adulterabat, in infülam eum deportaffe: quod -

XIV. CarnrisTRATVS libro VI. de Cognitionibus.
Drvvs Hadrianus in haec verba refcripfit: in maleficiis vo-
s *? fpeCtatur, non exitus. t
- XV.PVLPI;NVS libro VIIL. ad legem Iuliam et Pa-
piam. Nimir intereft, occidat quis, an caufam mortis
Praebeääïï. MonpresTINVv s libro III. de.Po'enis./. Qvi case;
dem admiferunt 3? fponte, doloue malo, in honore aliquo
pofiti, deportari folent: qui fecundo gradu fünt, capite pu-
niuntur: facilius hoc in decuriones fi.erl potefc.: fic tamen, vt
confulto prius Principe, et iubente, id fiat : nifi forte tumul-
. tus aliter fedari non poffit. : i
XVII. Pavrvs libro V. Sententiarum. Sr in rixa
percuffus homo perierit, i&us vniuscuiusque in hoc collecto-
rum contemplari oportet. -

TIT. -X :
DE LEGE POMPEIA, * DE PARRI-

CIDIIS.
. ManctraANvs ? libro XIV. ïn&itutïonum,

EG E Pompelade parricidiis cauetur, vt ?,fi quis patrem,
matrem , auum, auiam, frátrem, fororem, patruelem,
matruelem, patruum, auunculum, amitam, * confobrin.un?,
confobrinam, vxorem, virum ?, generum, focrum *, vitri-
cum ^, priuignum, priuignam, patronum, patronam occide-
rit, cuiusue dolo malo id fattum erit: vt poena ea teneatur,
quae eft legis Corneliae de ficariis 5. Sed et mater, quae
filium ? filiamue occiderit, eius *? legis poena adficitur. Et
auus qui nepotem occiderit, 'Et praeterea quiemit venenum,
vt patri daret, quamuis non potuerit dare **,

]. ScaEvora libro IV. Regularum. FnRATER au-

tem eius, qui cognonerat tantum, nec patri indicauerat , re-
legatus eft, et medicus fupplicio affectus *^. | |
HI. MaRcraAwNvslibro XIV. Inftitutionum. Sxp ?
. fciendum eft, lege Pompeia de confobrino comprehendi **:
fed *? non etiam eos pariter complecti, qui pari proprioue
1* gradu funt ^*, Sed et nouercae et fponfae perfonae omif-
fae funt, fententia tamen legis continentur. .
| IV. IpEw libro I. de publicis Iudiciis. C vw pater et
. mater fponfi, !? fponfae, focerorum vt liberorum fponfi, ge-
nerorum appellatione continentur *?, 4
V. ïDEM libro XIV. Inftitutionum. Drvvs Hadria-
nus fertur, cum in venatione filium füumquidam necauerat,

tur. BR. — 79 Conf. Dynkersh. ZIT. Obf. 10. GER. — 80 Vulg. admiferint.
BR. $81 Vide Noodt. 1. Obf. 1. BR. '
1 Gothofr. in nota: Ad legem Pompeiam. vslg. Hal. 2, Vulg.
MARCELLVS.2R. 5 Ap. Hal. vt, abeft. GEB. . 4 Hal. et Vulg. infe-
tunt ; ?raterteram. Diferte etiam Graeci: Zveiv 3. àveqiày. B R. MSS. qaterte-
vam , ighorant Barb. $. Cruc. I. II. Bynkersh. vt et Rehd. GER. 5 Vulg.
uurum. BR. Et ita Bynkersh. et Rehd. At S. Cruc. L. II vt Flor. Etiam Barb.
ira tamen vt: z4Y475, habeat in margine. G E. 6 Hal. coufobrinam , vi-
THM, Vxorem, generum, murum, focevum, focrum. Etiam Graeci: mev9egiv,
-EV3eQàv. ER. Rehd. loco: focrum, habet: focerum. GEB. 4 Hal vidri-
crin, quod mendofum effe nullus dubito. B R. Satis benigne. Ego vero contra

fentio, cum, vt fupra, ita ethic Rehd. habeat: viclriegm. Codicem aliquem-

itaque fecutns eft Hal. ex quo eius religionem agnoícas. GE B. 8 Vide
Noodt. J. Probab. 11. BR. 9 Rehd. Sed et fi mater quoque filium. fuum
. filiamue. GER. IO Hal. et Vulg. buius. BR. Etiam Rehd. Gx s. 11
. Rehd. addit: buius legis poena afficitur. G B. 12 Hal. adfeclus efl. GE B.
13 Vide Bynkersh. I. Obf. 4. GE g, 14 Hal, et Vulg, comprebenfum effe,
et ita Flor. eftfaQum. BR. Etita habet Rehd. GE g. 15 In Rehd. fed,
abeft. G E B.
quoque in S. Cruc. L. fed fa&um: prioreue, eo modo ab initio habuit S. Cruc.
Denique Treuif. habet: propioreue. Paffim Flor. proprius, fcribitur pro: pro-
pius. BR. Vt Treuif. ita et Bynkersh. vt et Rehd, GE . 17 Hal fomt. 18

I6 Hal. propioreue. Vulg.. prioreue. Yn Barb. eft: priore. la.

latronis magis quam patris iure eum interfecit ?9?: nam pa-
tria poteftas in pietate debet, non ?^* atrocitate, confiftere.
VI. VrrraAwvs libro VIII. de Officio Proconfuülis.
VTRvM, qui occiderunt parentes, an etiam confcii, poena
parricidii adficiantur, quaeri poteft? et.ait Maecianus, etiam
conícios eadem poena adficiendos, hion folum parricidas: pro-
inde confcii etiam extranei eadem poena adficiendi funt.
VII. Ingaw libro vicenfimo *nono* ad Edi&um. $z
fciente creditore, ad fcelus committendum pecunia fit fub-
minifirata, vtputa fi ad veneni ?^ mali comparationem, vel
etiam vt latronibus adgrefforibusque daretur, qui patrem inter-
licerent: parricidii poena tenebitur, qui ** quaefierit pecuniam,
quique eorum ita crediderint ?^*^, auta quo ita cauerunt ?*.
VHL Ipgwlibro VIIT. Difputationum. PARRICI-

| D11 poftulatus, fi interim decefferit, fi quidem fibi mortem

confciuit ?^, fuccefforem fiftum habere debebit: fi minus,

eum, quem voluit, fi modo teftamentum fecit: fi ?? intefta-

tus deceífit ?^?, eos heredes habebit, qui lege vocantur.
IX. MopEsTiNvslibro XII. PandeCtarum. Pox-
NA parricidii more maiorum haec inftituta eft, vt ?? parrici-
da virgis fanguineis verberatus ??, deinde culleo infuatur 3*
cum cane, gallo gallinaceo, et ?^ vipera, et fimia, deinde
in mare profundum culleus iaCtatur ??: hocita, fi mare pro-
ximum fit: alioquin beftiis obicitur ?*, fecundum Diui Ha-

driani Confüitutionem, — $. r. Qui alias perfonas occiderint -
s praeter matrem et patrem , et auum,etauiam, quosmore

maiorum puniri füpra diximus, capitis poena plectentur 35,
aut vitimo fupplicio mattantur. $. 2. Sane fi per furorem
aliquis parentem occiderit, inpunitus erit 37, vt Diui fratres
refcripferunt füper eo, qui per furorem matrem necauerat:
nam fuffcere, furore ipfo eum puniri, diligentiusque cufto-
diendum effe, aut etiam vinculis coércendum. : b.
X.Pavrvs libro fingulari de Poenis omnium legum.
Eonvn, qui parricidii poena teneri poffunt , femper accufa--
tio permittitur. b |

DE LEGE CORNELIA * DE FALSIS, ET DE

SENATVSCONSYLTO LIBONIANO.

MancrANvs libro XIV. Inftitutionum,

: P OEN A ? legis Corneliae irrogatur ei 3, qui falfas teftatio--

nes faciendas, teftimoniaue falfa infpicienda, dolo malo
coiecerit ^. $. r. Item ? ob inftruendam aduocationem, te-
| p | ftimo-

Hal. et Vulg. inferunt: et. BR. EFtiam Rehd, GE g. — 19 Hal, et Vulg. con-
tineantur. B R. — Rehd. vt Flor. GEB. — 20 Rehd. interfeciffet. GEB. Etiam
Hal. — 21 Rehd. inferit: zz. GER. !
quique. GE B. 24 Gothofr. in nota: 4l crediderit. l1ta Hal. GEB. — 25
Gothofr. in nota: A. cauerit. lta nempe Hal. Flor. fa&um: cameriut. B R.
Et hoc modo etiam Rehd. GEB. .. 26 Taur. confciBit. G EB. 27 Vulg.
inferit: vero. BR. Etiam Rehd. GER.
Ita et Rehd. et paulo ante: fecerit. GEB. — 29 Ap. Hal. vt, abeft, prae-
miffo pun&o. GEB. — 30 Taur. verVeratus. GEB. — 31 Hal. z culleo iufui-
tur. GEB. 32 Ap. Hal, et, abett. GEB. 33 Rehd. ia&etwr. GEB. — 24
Gothofr. in nota: Zl, fuübiiciatur. Rehd. fubicituv. GE B, — 35 Hal. qui alius
perfonas occiderant. Prius in mendo cubare exiftimo. Rehd. occiderit. GEB.
36 Rehd. plectetur. In fequentibus fuit: smittetur, loco: saetur , et factum:
mittatur, loco: madatur. GE B. 37 Hal zupunitus eft. TA
.X Gothofr. in nota: Ad legem Corneliam de falfis etc. vulgat. Hal.
2, Hanc legem illuftrant Bynkersh. 11J. Obf. 1$-21. et Schulting. ad. Collat.-
Leg. Mofaic. et Roman. Tit. .VIII. c. 7. B . 3 Vulg. zs eum, loco: ei.
BR. EFtiam Rehd. GEB. | 4 Gothofr. in nota: coierit, curauerit. Pleraque
MSS. coniecerit. Yn Barb. fupra: coiecerit, fcriptum: cofenferit. BR. MSS.
pleraque funt S. Cruc. I. II. Treuif. quibus adde Rehd. At Bynkersh. congeffe-
rit. GEB. Hal. legit: qui im falfas teflationes faciendas , teflámoniaue falfa
inuicem dicenda dolo malo coierit, —5 Klal et Vulg. inferunt; i. BR. Et-
- , . ' , au

/

22, 'laur. 4ENi. GEB. — 23 Hal.

28 Hal et Vulg. decefferit. BR. -

E.
f(
(
te
yi
u
j
(u.
! eo
"
pui
q
fii
d
po
g
g
fii k
(um,e
us
QU
p
fifc
jl
Qu
Curito
vl o

—Wwen

tun
ént,
tio f
Cet at
li :
f5
Bonon
POR
i

w ss
Mtes
* Gof
lil
UM
L
itiyg:
That ha
u
mtione (
ä ! M
npuar
Áni g
V Vule
mm: hi
fitis G.
Mi c
9.
Mi
ln aog;, |
LT
rj
N j

I
ht 25.
RIC
horten
hn
lls
"
Dor.
r
i
teni
d
n
QU
hr
Ororm
It
nent:
? CUf

lm
Id

g

eit-
j w
2 ip
i
(ig, at
1 frm
23 Hll.
p 5
"LL
]
[ri. *
x p
j
| ä,,g'ghllf
jl d
1.

1 Pkï i
; atl*
j W

*
—-

[— —R
a

*

cem corruperit, corrumpendümue curauerit, $. 3. Sed et fi

qeuint bec. gefferint, GE R.

DIGESTORVM LIB. XLVIIL TIT. X — D

fimoniaue pecuniam- acceperit, pa&tusue fuerit, focietatem |
$ coierit ad obligationem innocentium, ex Senatusconfulto
coércetur. $. 2. Sed et fi quis ob renuntiandum ?, remit-
tendumue teftimonium, dicendum, vel non dicendum, pecu-
niam acceperit, poena legis Corneliae adficitur: et qui iudi-

iudex Conftitutiones Principum neglexerit, punitur. $. 4.
Qui in rationibus, tabulis, cereisue *, vel alia qua re fine
? confignatione falfüum fecerint, vel rem amouerint, perinde
ex his caufis, atque *? fi erant ** falfarii, puniuntur: ficet
Diuus Seuerus *^ lege Cornelia defalfis damnauit praefectum
Aegypti, quod inftrümentis fuis, cum praeerat prouinciae,
falfum fecit *3. $. 5. Is qui aperuerit ** viui teftamentum,
legis Corneliae poena tenetur. $. 6. Is qui depofita inftru-
menta apud alium, ab eo prodita effe aduerfariis fuis dicit,
accufare eum falfi poteft. $. 7. Ad teftamenta militum Se-
natusconfültum pertinet, quo lege Cornelia tenentur *5, qui
fibi legatum fideicommiffümue adfcripferint, $. 8. Inter fi-
lium, et feruum, et extraneum teftamentum fcribentes , hoc in-

téreít, quod in extraneo, fi fpecialiter *9 fubícriptio fatta eft,

QVOÓD ILLI DICTAVI ET RECOGNOVI, poena cellat,
et capi poteft : infilio, vel feruo, vel generalis fuübfcriptio
füffüicit, et ad poenam euitandam, et ad capiendum. $. 9.
Exilla quoque caufa falfi poenae quis fübicitur, vt Diui **
quoque Seuerus et Antoninus eonftituerunt, vt *?;tutores et
curatores, et *? qui officio depofito non reftituerunt tutelam
vel curationem , cum fifco contrahere non poffint ??: ac*?* :
fi quis aduerfus hanc legem profectus ??, aerario .obrepferit,
vt ?? perinde ?* puniatur, ac fi falfum commififfet. $. 1Io.
Sed ad illos hoc non pertinet, vt idem ?? Principes fcripfe-
runt, qui, antequam tutelam fufciperent, haec gefferunt ?? :
nec enim excufationes ?* admififfe, fed fraudes exclufiffe ?*,
$. 11. Idem ?? Principes refcripferunt, ita demum eum, qui ra-
tionem tütelae vel curae nondum reddidit ??, cum fifco contra-
here non debere, Ífi viuat is, cuius tutela adminiftrata eft:
nam Íi decefferit, licet nondum heredi eius rationem reddi-

derit, iure eum contrahere. $. 12. Sed ?* fi iure heredita-

rio fuccefferunt in fifcalem contractum tutor vel curator, li-

cet ante rationem redditam, non puto poenam locum habere,

licet adhuc viuat is, cuius tutela vel cura adtminiftrata eft.
$. 13. Poena falfi, vel quafi falfi, deportatio eft, et omnium
bonorum publicatio: et fi feruus eorum quid admiferit, vlti-
3o fupplicio adfici iubetur. ; |
| 1llL. Pavnvs ?^ libro IIIL. ad Sabinum. Qvz tefta-

iam MSS. $. Cruc. L. et Barb. vbi vox: qui, eft addita, S. Cruc. II. "reuif. -

— Bynkersh. vt et Rehd. vbi femper adfuit. GEB. — 6 Kehd. focietatemue. G E D.

* Gothofr. in nota: denunciandum. vulg. Hal. GE&n. — 8 Gothofr. in nota:
Legendum cenfeo: ceterisue, vt'in L. 16. $. 1. $. 2. imfra eod. Legendum:
cerisue, et hoc deprehendi in S. Cruc. II. p z. Florentinam exhibent Barb. S.
Cruc. I. Treuif. Bynkersh. vtet Rehd. Hal. vt Florentiae. GEB. — 9 Gothofr.
innota: fiue confignatione. vulg. Hal. Vulgata eft in MSS. Florentinam fir-
mant Bafil. zwaxilíoe dedenyísoc. BR. Habent Vulg. et Hal. Barb. Treuif.
wt et Rehd. In S. Cruc. L. eft: aliqua ve fine conf. At in S. Cruc. II. aliqua
vatione con[. et in Bynkersh. aliqua ve conf. GEB. — 10 Taur. aDque. GEB.
II Rehd. fi fuerint. GEBR. 12 Rehd. addit: et antominus, retento tamen
fingulari in: dampnuauit. GEB. I3 Hal. fecerit. 14 Gothofr. in nota:
Apud Haloandrum legitur: perzertit, ia Vulgata: peruertevit. KRehd. varian-
tem Vulgatae in textum recepit: aperait vel peruerterit. GEB. I5 Hal. te-
metur, et mox: adfcripferit. GEB. — 16 Rehd. fpeciali. GE s. — 17 Rehd.
diuus. GEB. 18 Ap. Hal. et Vulg. vt, abeít, praemiffo pun&o. B R. Ita
Rehd..GEsz. . 19 Hal.inferit: bi. Vulg. zi. lllud etiam Flor. fuppletum.
BR. Et Rehd. quoque, vt Hal. GEz, — 20 HaletVulg. poffunt. 8R. Etiam
Rehd. GEB. — 21 Hal.et Vulg. at. 8&. Etiam Rebd. GEB. — 22 Gothofr.
in nota: Praefe&tis aerario. vulg. Sed : praefedtis aerario, habet Hal. Vulg. prae-
fetlo. BR, Rehd. prefe&ius. GEB. — 23 Vulgo: vt, abeft. GEB. — 24 Rehd.
proinde, loco: perinde. GE B, 25 Taur. ldem. GER. 26 Rehd. fufce-
27 Vehementer dubito, annon hic; mon, fit

mentum amouerit, celauerit, eripuerit ?*, deleuerit, inter-
leuerit, fubiecerit, refignauerit: quiue teftamentum falfum
fcripferit, fignauerit, recitaüerit ?* dolo malo, cuiusue do-
lo malo id factum erit: legis Corneliae poena damnatur.

III. Vrerawvs ?? libro IV. Difputationum. Qvzx

| ignorans falfum effe teftamentum, vel hereditatem adiit, vel

legatum accepit, vel quoquo modo agnouit, falfum tefta-
mentum ?? dicere non prohibetur. '

IV. Inzw libro VIII. Difputationum. Sr quis, cum
falfg fibi legatum adfcribi curaffet, decefferit: id heredi quo-
que extorquendum eft ?7. Inde Diuus quoque Marcus 35,
cum quidam a patre heres inítitutus codicillos intercidiífet,
et decefliffet: fifco tantum effe putauit vindicandum, quan-

tum per codicillos erogari poflet 3?: id eft, vsque ad do-

drantem. - | : |
V. Ivrrawvs libro LXXXVI, Digeftorum. S x a-
TVS poenam remifit ei, qui legata a fe teftamento data codi-
cillis füa manu fcriptis ademerat: fed ^? qua ** et iuffu pa-
tris id *^ fecerat, et annorum vigintiquinque erat, heredi-
tatem quoque ei capere permiffum eft. |

VL ArnrcaANvslibro III. Quaeftionum. Sr quis le-
gàtum fibi adícripferit, tenetur poena legis Corneliae: quam-
uis inutile legatum fit: nam eteum teneri conftat, qui eo te-
ftamento, quod *? poftea ruptum ^*, vel etiam quod initio
non iure fieret, legatum fibi adfcripferit. Hoc tamen tunc
verum eft **, cum perfectum teftamentum erit: ceterum fi
non fignatum fuerit, magis eft, vt Senatusconfulto locus non
fit: ficati nec interdiCctum de tabulis teftamenti exhibendis
locum habet: prius enim oportet efle aliquod teftamentum vel
non iure factum, vt Senatusconfulto locus fit : nam et falfum
teftamentum id demum recte dicitur ^?, quod, fi adulterinum
non eífet, verumtamen ^* teftamentum recte dicetur ^?:. fi-
militer igitur et non iure fattum teftamentum id appellatur,
in quo fi omnia rite facta effent ^?, inre fatctum diceretur.
$. r. Si inftitutus heres exheredationem nominatim filii vel
aliarum perfonarum adfcribit ??: Senatusconfulto tenetur.
$. 2. Similiter et is, qui libertatem fua manu ademit ferui ^*
teftatoris, et maxime cui a fe legata vel fideicommiffa data
erant: Senatusconfulto tenetur. $. 3. Si patronus ?? tefta-
mento liberti legatum fibi fcripferit *?, et venia impetrata
abftinere ?^ legato iuffus eft *? : an emolumentum bonorum
poffeffionis contra tabulas habere poffit? Et magis placet, non
poffe: nec tamen huic confequens eft, vt et, íi vxor dotem,l !

inferendum. vt oppofitio decenter procedat. nR. — 28 Hal. et Vulg. addunt:
videntur. BR. Rehd. nihil addit, immo et antecedens: fed, omittit. GE B.
29 Hal. Ldem. GEB. — 30 Hal. et Vulg. reddiderit. BR. Etiam Kchd. GE B.
41 Rehd. inferit: et. GEs. — 32 Hal. IVLIANV'S. Vulg. VLPIANVS.
BR. Rehd. vt Vulg. GE z. — 33 Gothofr. in nota: rapuerit. valg. Hal. Rehd.
vt ifti. GEB. 34 Hic apud Hal. vox monftrofa: zmitauerit, poít: vecita-
nerit , inferta eft, quod typorum errori tribuendum. G E B. 55 Hal.et Vulg.
PAVLVS.mBR. Etiam Rehd. GEB. 56 Rehd. inferit: effe. GEB. — 37
Ap. Hal. eff , abeft. Rehd. effe. GE B. 38 Hal. addit: (efcyipfzr, retento
fequente: putauit. GEB. 39 Hal: potuiffet. ^ 40 1.-131. inferit: ef.. 41
Hal. et Vulg. guia. BR. Sed et Flor. ita factum. B R. Et ita habet Rehd. G &.
42 Rehd. i5, loco: id, GEB. 43 Rehd. inferit: vel. GEE. 44 Ha!,
vuptum efl, et in fequentibus : fiePat, et : adfcripfit. 45 Rehd. effe. GEB.
46 Rehd. dicetur. GEB. 47 Hal. verum tamen. Ap. Vulg. tamen. abeft.
BR. Rehd. vt Hal. GEB. 48 Hal. et Vulg. diceretur, quod malim. BR.-
Rehd. vtFlor. GE B. 49 Rehd. faiffemt. GERB. 50 Flor. fa&um:' ad-
fcribat. GE B. 51 Tn fcriptis et editis eft; feruo. BR. Etiam ap. Hal.
et in Barb. S. Cruc. L et II. Bynkersh. vt et Rehd. in prioribus tribus ex
corre&ctione. G E B. 52 Hal. et Vulg. inferunt: ;2, et Flor. quoque haec
vocula eit adiecta. BR. Rehd. quoque vt ifti. GER. 53 Hal.et Vulg. ad-
fcripferit. Hoc et fuperius infertum: 2w, probant Bafil. ézvzá wgosygáduv tv
v4 QiuO5x4 deriAcUSÉQoU Ayárov, BR. Habet et Rehd. afcrip]ärit. GERBR. 54
Hal.et Vulg. inferunt; a, BR. Etiam Rehd, GEz. — 53 Hal erit. GE &.

56

rlOfO -

vel creditor id, quod in diem fibi deberetur 56. fibi adfcrlpfe-
rit, et ?* fimiliter venia impetrata abftinere fe 5* legato iu-
beantur 5?, aut mulieri dotis 9? ,. aut creditort aCtio fua de-
negari debet 57: ne eorum vterque merito debito careat.
. VII. MARcrAxvs libro II. Inftitutionum.. Nvrro
modo ferui cum dominis fuis confiftere poffunt, cum ne *?
quidem omnino ?? iure ciuili, neque iure ^* praetorio, ne-
que extra ordinem computantur ??: praeterquam quod fauo-
rabiliter 59 Diui 5* Marcus et Commodus refcripferunt, cum
feruus quereretur, quod tabulae teftamenti, quibus ei data
eratlibertas, fübprimerentur, admittendum ad fuppreffi te-
ftamenti accufationem. —— g H d .
VIII. VnPraANvs libro VIT. de Officio Proconfulis.
QvicvMQvE nummos aureos partim raferit 55, partim tin-
xerit ??, vel finxerit: fi quidem liberi funt,ad beftias dari: fi
ferui, fummo füpplicio adfici debent. :
IX. InEw libro VIII. de Officio Proconfülis LeaGx
Cornelia cauetur, vt ?? qui in aurum vitii quid addiderit, qui
argenteos nummos adulterinos flauerit **, falfi crimine tene-
ri ^?, $. r. Eadem poena adficitur etiam is, qui, cum prohi-
bere tale quid poffet, non prohibuit. $. 2. Eadem lege ex-
primitur, ne quis nummos ftagneos *?, plumbeos emere, ven-
" dere dolo malo vellet. $. 3. Poena legis Corneliaeirrogatur
ei, qui quid aliud, quam in teftamento, fciens dolo malo fal-
fum fignauerit, fignariue curauerit: item qui 7^ falfas tefta-
tiones *? faciendas, teftimoniaue falía inuicem dicenda . dolo
malo coierint. $. 4. Qui delatorem fummifit in caufa pecu-
niaria, eadem poena tenetur, quatenenturhi, qui ob inftru-
endas *? lites ** pecuniam acceperunt.
X. Macrn 7? libro I. Publicorum. D eo qui ei, in
cuius poteftate eft, eique qui in eadem poteftate eft, adícri-

pferit, nihil Senatusconfultis cauetur:. fed hoc quoque cafu |

committitur in legem, quia huius rei emolumentum ad pa-
trem dominumue pertinet, ad quem pertineret, fifilius fer-
uusue fibi adfcripfiffent "?. $. r. * [llud* conftat, fi extra-
neo quis adfcripferit legatum, licet poftea viuo teftatore in
poteftate eum | habere coeperit, Senatusconfultis ?? locuta
non effe. DT : d my
- XI.'Mancraxvs libro I. de Iudiciis publicis. Sz
pater filio fuo militi, quem habet in poteftate, teftamento
commilitonis filii aliquid adfcripferit, quem commilitonem in

militia nouit: quia patri non adquiritur, extra poenam eft.

$. r. Et cum matri filius adfcripferat $* , Diui fratres refcri-
pferunt, cum iuífu teftatoris hoc fcripfit, impunitum eum
effe, matremque capere poffe. |
XII. PAPIN1AXvs libro XIIT. Refponforum. Cv
falfi reus ante crimen illatum, aut fententiam dictam, vita

decedit, ceflante ?? Cornelia, quod fcelere quaefitum eft, he-

redi non relinquitur.

|

57 Ap. Hal. et in Rehd. et, abeft. GEB. . 58 Rehd
etiam hic inferit: a. GEP. 59 Hal. zubeatur. GEB. 60 Hal. et Vulg.
dos. BR. Etiam Rehd.. GE&. ó1 Hal. debeat. GEB. 62, Rehd. zec,
loco:."e. GEE. 63 Hal. cum. oumino neque iure. GEBR. 64 In Rehd.
iure, abeft. GEE. Etiam ap. Hak — 65 Vulg. computentur, BR. 66
Taur. faBorabiliter. GEs. — 67 Rehd. diuus. GEB. ^ 68 Flor. fa&um: rafe-
yint, tinxeriut, fmxerimt. BR. Et ita Hal. et Rehd. GER. 69 Bynkersh.
IV. Obf. 21. mauult; ciuxerint. In S. Cruc. . fa&um: . traxerit. Bynkersh.
habet: viuxerit. Treuif. tinxerinut vel fiuxevint. At Barb. et S. Cruc. lL. tinxe-
rit. GER, — 7O Vulg. eum, loco: ot. l. F. Gronou. ad Liu. IV. 24. fin. le-
git: et qui, quod probo. Bn. Rehd. vt Flor. GER. 71 . Hal. et Rehd,
comflauerit. GEB. — 72 Hal. teueatur. Rehd. vt Flor. GE&. 73 Gothofr.
in nota: ítanneos: valgat. Haloand. S. Cruc. lL. habet; flammeos. S. Cruc. I.
flangneos. A: Darb. 'Yreuif. Bynkersh. vt et Rehd. vt. eft Flor. GEBD, 74
Hal. inferit: zu. GER. 75 Rehd. adteflationes. GEB. — 76 'Taur. in Ad-
notat. ob znfiruendas. fic apt. in P. vbi prius: evat in obflrueudas: forte 1101 in-
epte. GEB. — 77 Hal. inferit: falfus. GEB. — *78 Hal. et Vulg. MARCEL-
LVS. &z. Etiam Rehd. GEB. — 79 Hal. adfcripfiffet. Rehd. adfcripferiut
legatum. G E B. 80 Vulg. fenatusconfulto. p m. 81 Hal. adfcripferit.

56 Hal. debetur.

DIGESTORVM LIB. XLVIIL TIT. . X.

XIII. Ingw libro XV. Refponforum. — FArsx nomi-
nis vel cognominis. adfeueratio poena falfi co&rcetur. . $. r.
Ordine decurionum decem annis aduocatum motum, qui fal-
füum inftrumentum cognofcente Praefide recitauit, poft finem
temporis dignitatem refpondi reciperare, quoniam in Corne-
liam, falfo recitato, non facto ??, non incidit: eadem ra-
tione plebeium ob eandem caufam exilio temporario punitum,
decurionem poft reditum recte creari.

XIV. Pavnvs libo XXII. Quaefüonum. .F ILIVS :

emancipatus, cum fcriberet patris teftamentum, iuffu patris

feruo communi Titii et fuüi ** legatum adfcripfit: quaero,

quis exitus quaeftionis fit? Refpondit *5, plures quaeftiones
coniunxifti: er quidem quantum ad Senatusconfultum 99, quo
prohibemur, nobis, velhis quos in poteftate habemus, ad-
fcribere legatum , emancipatus quoque filius eadem poena te-
nebitur, licet iuffu patris fcripferit: excufatus enim is vide-
tur, qui in poteftateeft, ficut feruus: fi tamen iuffum 9* ex
fubferiptione teftatoris. appareat: fic enim inueni Senatum
cenfuifle. $. r. Sequens quaeftio eft, an.9?, quoniam placet

id, quod illicite fcriptum eft, pro non fcripto effe, quod fer- -
uo communi fcribentis etalterius adfcriptum eft, vtrum in to- -

tum pro non fcripto fit, an quantum ad eum tantum qui ad-
fcriplit, ceterum focio totum debeatur? et ?? inueni Mar-
cellum apud Tulianum adnotaffe: nam cum Tulianus fcripfif-
fet, fi fibi et Titio fcripfiffet ??, aut feruo. communi: cum
pro non fcripto fit, facillime quaeri poffe, quantum Titio. et
focio ?* adquaeratur ?? : ita adicit ifte ?* Marcellus, quem-
admodut focio debebitur, fi quafi falfum nomen ferui fübdu-
citur? quod et in praefenti quaeftione obferuandum eft. — $. 2.
Maritus feruum dotalem manumifit, et in ?* teftamento eius

legatum fibi adfcripfit, Quaefitum eft, quid mulier ex lege -

Iulia confequi poffit ? Refpondi, et patronum incidere in poe-
nam Edicti Diui Claudii dicendum eft ?^,. et filium emanci-
patum , licet praeteriti poffint ?* petere bonorum * poffeffio-
nem * ?7: ergo fi nihil habet patronus . ex bonis liberti, non
tenebitur mulieri. Àn ideo teneri poteft, quod adiectum eft
in lege ?5, 3Av Doro ?? rECIT, QVO MINVS. AD
E£VM PERVENIAT? fed nihil perfecit *?? in fraudem mu-
lieriss non enim aduerfus illam hoc excogitauit. . An ideo
non denegamus huic aCtiones, quoniam alii reftituturus eft ?
atquin * cum is qui ? fibi iuffu teftatoris legatum adfcripfit,
etiam f: fidei fuae fimiliter iubente teftatore commififlet ?,, vti

id alii reftitueret: Senatus iuffit eum nihilo minus * legato -
* abftinere, idque apud heredem remanere cum onere fidei-

commiffi.
XV. CaArLisTRATVS libro l. Quaeftionum. . Dr-
vvs Claudius Edicto praecepit, adiciendum legi Corneliae,

vt,li quis, cum alterius teftamentum , vel codicillos fcriberet,

9«Jez

82 Hal. et Vulg. inferunt: lege. BR. Etiam Rehd. GEB, -
in nota: non fa&o incidit, Hal. GEB.
vt Flor. GER. 85 Hal. refpondi. GEB. 86 Hal. addit: pertimet, vt
et Rehd. GeEz. — $87 Hal. et Vulg. iuffus. BR. — Etiam Rehd. GER. 88
Ap. Hal. a& , abeft. GE2. . 89 Forte legas; et id. BR, — 9o Hal.et Vulg,
adfcripfiffet. BR. Rehd. vt Flor. GEBR. 91 Hal, et Vulg. inferunt: eius.
BR. Etiam Rehd. GEB. | 92 Hal. et Rehd. adquiratuv. GEB. — 93 Hal.
et Vulg. ipfe. Etita fa&dum Flor. BR. Etita habet Rehd. GEB. — 94 In
Rehd. in, abeft. GEB, — 95 Vulg. effe. BR. — 96 Hal. et Vulg. (licet'prae-
terire poffit ) Sed pro Florentina funt Bafil. 24 32 u4Aca àpvupéveuros xaTaMUS
mavóuevoy, Oüvavruk Xu T3V Tíjg OiuOAxsG PCvavríuciw dire]V. B R. Rehd. vt ifti.

GEB. 97 Non debebat Taurellio vox: poffeffonem , fufpe&a effe. Scri- -

ptum enim erat primitus; pofzorum, manifefta confulione duaram vocum: pof-
feffionem bouorum. & R.
malo. GEB. ICO Hal. et Vulg. fecit, et Flor. prima fyllaba: per , deleta.
B R. Rehd. etiam vt ifti, GE B. I Taur. aDquin. GE B.
fibi. Vulg. cum 4uis fibi. BR. Rehd. vt Flor. GER. 3 Hal, commifit. G E B.
4 Hal et Vulg. inferunt; a. BR. — Etiam Rehd. GEB, . 5 Vulg. inferit: fe.
| VU LE B R.

83- Gothofr, .
84 Hal. et Vulg. fuo. pR. Rehd. -

98 Rchd. addit: Iulia. GE B. — 99 Rehd. addit: -

2, Hal. cuim is$ -

|;
f
tü
le
jl
(
p
[ |
(ii
[üis
tofi
gatu
jl
i
(üt
i
p
QU T
teft
lenist
Goní
fsl
f j
fuise
tis ( e
tonu
H d
hiue
que'
Ton &
eQi pa
fet, v
[dem it
iuis l
àobis
fite h
heredi
hered
ts ]
betign
mlll iil
)
Iysrg

h. Brügm
ttX'u!g, f
l. Mi
Vr G
MM
M ld
T
Dyiken
T. vt
EU; tj
3 Mb
furu; lN
Mi
Qd t
EUR
t ii
3- 1
Mi, Y
UM

Bl 'H&l t

W n 4
fritori "
RI
W v

4231 Hal. et Vulg. i& filia. &R. Etiam Rehd. G EB.
.Vt. BR. Etiam Rehd. GEs.

DIGESTORVM: L1B. XBVHÉESTIT;:X. IO$I

legatum fibi fua manu fcripferit 5, proinde * teneatur 9, ac
fi commififfet in legem Corneliam: «t ne vel iis ? venia de-
tur *?, qui fe ignoraffe Edicti feueritatem praetendant. Scri-
bere autem fibi legatum videri non folum eum qui manu fua
id fecit **: fed etiam qui per feruum füum *?, vel filium,
quem in poteftatem *? habet, dictante teftatore, legato ho-
noratur. $. r. Plane Conftitutionibus Principalibus cauetur,
vt, fi teftator fpecialiter *^fuübfcriptione fua declarauerit, di-
Cafle feruo alicuius, v£ domino eius legatum ab heredibus
fuis daretur: id valere, nec generalem fubfcriptionem tefta-
toris valere aduerfus Senatusconfülti au&toritatem : et ideo le-
gatum pro non fcripto habendum *5, et feruo, qui etiam
libi legatum adfcripfit, veniam dari: ego ** tutius ** effepu-
to, veniam petendam ab Imperatore: fcilicet eo, " quod reli-
€um eít, abftinentibus. $. 2. Item Senatus cenfuit, vt fi
feruus, domini fui *5 iuffu, teftamento codicillisue liberta-
tem fibi adícripferit, ob eam rem, quod ipfius mann adfcri-
ptum eft, !? minus liber fit: fed libertas ei ex fideicommiltfi
caufa praeftatur ??, fi modo poít eam fcripturam manu fua
teftatorteftamento codicillisue fubfcripferit ^*, $. 3. Etqua-

tenus de fola fpecie fideicommifíae ^* libertatis hoc Senatus-

confülto continebatur, Diuus Pius refcripfit, fententiam ma-
gis fequendam effe huius Senatusconfülti, quam fcripturam:
nam íeruos, cum dominis fuis parent, neceffitate ?? pote-
Ítatis excufari, fi tamen accedat domini au&oritas, fubfcriben-
tis fe ea diCtaffe et recognouiífe: videri enim ait ipfius domini

manu fcripta, cuius voluntate ea fcripta füunt. Quod tamen

2*5, inquit, ad liberas perfonas, in quas nullum ius teftator
habuerit, extendi non debet ?? : quaeri tamen debet, an ae-
que ?9 fübfequendi ^? neceffitas, et honefta excufatio eft ??
non facientibus quod non fit conceffum. $. 4. Matri quoque,

.cui per feruum fuum, dictante filio, legatum fcriptum ?? ef-
fet, veniam ?? tribuendam legis Corneliae, placuit. $. 5.

Idem in filiam ?* , quae dictante matre fua per ignorantiam
iuris legatum fibi fcripferat, Senatus cenfuit. $. 6. Si quis

duobus heredibus inftitutis, adiecerit, vt, fi alteruter heres -

fine liberis deceffiffet, ei qui füpereffet, et liberos haberet,
hereditas redderetur: vel fi vteraue fine liberis deceffiffet, 3*
hereditas deinde alia manu fcriptori teftamenti ?? reftituere-
tur: placet teftamentario poenam legis Corneliae remitti: fed
benignius ?^* eft, vt etiam ?? ea, quae fupra fcripta funt, fi-
mili modo confequatur. i "
XVI. Pavrvslibro III. Refponforum ?5 refpondit.
IxsrRvMENTORVM fübreptorum crimen non effe publici

BR. Etiam Rehd. GEgB. — 6 Hal. adfcripfifet. Rehd. afcripferit. GEB. — '7 Hal.
et Vulg. perinde. BR. EtiamRehd. GEB. — $ Hal. tenevetur. GEB. — 9 Taur.
I;. Rehd. bis. GE B. 10 Hal. daretur. — 11 Hal. et Vulg. facit. B R. Rehd.
vt Flo. GEB. . 12 InRehd. fzum , abeft. GEB. — 13 Hal. ecRehd. poteflate.
BR. I|A4 Rehd. principaliter , natum ex antecedente: principalibus. GEB. — 15
Rehd. babetur. GEB. — 16 Etiam nunc Flor. eft: ergo. Sed omnesícripti etediti
referunt: ego. B R. Scripti funt S. Cruc. I. et II quibus adde Rehd. at Treuif. et
Bynkersh. vt eft Flor. Intereditos etiam Hal. ego..GEB. — 17 Codex S. Cruc.
l. mitius. BR. I8 In Rehd. fui, abeft. GEB. 19 Hal. et Vulg. praefi-
gunt: mom ideo. BR. Rehd. vt Flor. GEB. .. 20 Hal. et Vulg. praefletaur.
BR. Rehd. vt Flor. GEE. 21 Hal. fub(-vipfit. 22, Vulg. fideicommif-
fariae; BR. . 233 Hal. meceffitatem. Et tunc re&e fe. haberet varians lectio in
Rehdigerano codice in textum recepta: fergos al. feruz. G EB. 24. Hal.
quod tainetfi, inquit. GEB. 25 Erat olim Flor. wo?» babet. BR. 2,6
Rehd. debeat meque, pofteriori tamen fuperícriptum : al am eque. GERB.
2/7 An? obfequendi, et quid fi. fuerit olim: Vbfegueudi? Omnes tamen editi
et fcripti habent: fubfequendi. Conf. Duker. ad Opufc. de Latin. Vet. ICt. p.
383. ". 10. BR. Scripti funt Barb. Treuif. S. Cruc. I. et II, Bynkersh. vt et
Rehd. Inter editos etiam Hal. fubfequendi. GEB. — 28 Hal.fit. 29 Vulg.
ad(criptum. B R. . Rehd. afcriptum efl. GEB. — 30 Rehd. inferit: effe. GEB.
32 Vulg. hic repetit:
33 Rehd. fcriptoris teflamento. GE B. Hal.
feriptori teflamenti. 34 Taur. Venignius. GEB. . 35 Vulgo: etiam, ab-
eft. BR. Etiam in Rehd.,GEB. —— 36 Flor. Pauli nomen bic eft repetitum.
inter verfus. — Sed et Hal. et Vulg. legem ordiuntur: Paalu$ refpondit. iuftrn-

iudicii, nifi teftamentum alicuius fübreptumarguatur. $. r.
Paulus refpondit, legis Corneliae poena omnes teneri, quiet-
iam extra teftamenta ?*, cetera falfa fignatfent. $. 2. Sed
et ceteros , qui in rationibus, tabulis, litteris publicis, alia-
ue qua re, fine ?? confignatione fal(um fecerunt ??, vel, vt
verum non appareat, quid celauerunt, fübripuerunt, *? fub-
iecerunt, refignauerunt: eadem poena adfici folere, dubium
non effe **., | :
. KXVII. InEwlibroIII. Fideicommifforum. Cv w quidam
fua manu feruum fibi legatum fcripfiffet, et eum manumittere
rogatus effet : Senatus cenfuit, ab omnibus heredibus eum
manumittendum. . . x 25 f x |
XVIII. InEw libro IIL, Sententiarum. . V xonr lega-
tum in alieno teftamento fcribere *? non prohibemur ^3?.
$. r. Qui fe filio teftatoris impuberi tutorem adícripfit ^^,
et fi fufpectus effe praefüumitur, quod vltro tutelam videbitur
affeCtaffe: tamen fi idoneus effe adprobetur, non ex teftamen-
to, fed ex decreto ** tutor dandus eft, nec excuíatio eius
admittetur, quia confenfiffe videtur voluntati teftatoris. .
AIX. IpEM libro V. Sententiarum. Q v x fal(am mo-
netam percufíferint, fi id totum formare noluerunt, fuffragio
iuftae paenitentiae abfoluuntur. $. r. Accufatio fuppoliti
partus nulla temporis praefcriptione depellitur: nec intereft,
deceflerit necne, ea quae partum fubdidiffe contenditur. |
XX.HEenMoGENtANvs libro VI. luris Epitomarum.
FArLsr poena coércentur, et qui ad litem inftruendam aduo-
catione, teftibus ^*, pecuniam acceperunt: obligationem,
pactionem ^*. fecerunt: focietatem inierunt *5: vt aliquid
eorum fieret, curauerunt,. E.
. .XXI. Pavrvs libro fingulari ad Senatusconfultum .
Turpillianum. Qvzr duobus in folidum eandem rem diuerfis

. contra&tibus vendidit *?, poena falfi coércetur: et'hoc et 5?

Diuus Hadrianus conftituit. lis ** adiungitur et is, qui iu-
dicem corrumpit ??: fed 5? remiffius puniri folent, vt ad
tempus relegentur **, necbona illis auferantur 55. !
.XXIlI. IpEM libro fingulari ad Senatusconfultum Li-
bonianum. IwPvsrEmREw in hoc Edictum incidere, dicen-
dum non eft: quoniam falfi crimine vix poffit ** teneri, cum
dolus malus in eam aetatem non cadit??. $. r. Si eifilio, qui
apud hoftes eft, ad(cripferit pater legatum: dicendum eft, re-
uerfo eo incidere in poenam Senatusconfulti:. quod fi ibi de-
cefferit, innocens pater exiftimatur 59. $. 2. Sed et 5? fi

| emancipato filio adícribit 9, recte id faciet: item in adoptio-

nem

mentorum. B R. Itaet Rehd. nifi quod primas duas voces legis ita inuertat: Paau-
lus vefpondit. f(urreptorum iufltrumentorum crimenu. Supra: furreptorum , nonne-
mo adfcripfit: al. fic iucipit, hoc eft: deefle iita: Paulus refpondit. GEE.
37 Hal. extra teflamentorum , et in margine: al extra teflamentum. GEB.
38 In Barb. eft corrupte: fi coguicione. In S. Cruc. fine cognitione. In 'Treuif.

| fiue confignatione, BR. — In Bynkersh. aliaue caufa fime coufigmatione. Rehd.

59 Vulg. fecerint , et ita porro: celanerint, fubri-

Jiue cognitione. GEB. EH
40 Hal. et Vulg. inferunt: delene-

pueriut etc. BR. Etiam Rehd. GEB.

vumt. Et Flor. quoque ita fuppletum. BR. Etiam Rehd. delezeviut. GEB. — 4X

Vulg. efl. gR. Etiam Rehd. GEB. 42 Hal. adfcribere. GEB. — 43 Rehd.
probibeutur. GEB.. 44 Vulg. adfcripfevit. GEB. 45 Rehd. fed et ex
ediclo. G EB. 46 Hal. teflibusue. GEB. 47 Rehd.. pactionenme. GE g.
48 Flor. olim fuit: éniecerumt ,loco : inierumt. BR. Sequentibus Hal. et R ehd.
praefigunt: et. GE R. 49 Hal. vendideriut, et mox: co?Prcemtuv. GEN.
50 Ap. Hal. et, abeft. GE&. 51 Scriptum erat in Cod. Flor. conflitutis
adiungitur. Eft ad(cripta 2 poft: conffitu, nec quicquam praeterea corre&um.
Plura funt hic non relecta. [ta in fequentibus: s qui qui iudicem, pro: is
qui indicem. Ytem : velegautur, pro: relegentur. BR. — Taur. corredtionem fe-
Ccutus, habet. coufütuit. Is, pro; lis. Hal.et Rehd. conffituit. His. GE&.
52 Hal. et Rchd. corriperit. G E B. 533 Al. hic inferunt: et. 54 Hal.
et ad tempus velegantnr. Rïehd. vt ad tempus relegentur, vt Taur. GEB. 55
Hal. et Rehd. auferuntur. G E B. 56 Hal. poterit. 57 Vulg. cadat. Bn.

.58 Hal. exiflimabitur. Vulg. exiffimetur. B R. Rehd. vt Volg. GE R.

. 59
Ap. Hal. et in Rehd. et , abelt. GE . 60 Vulg. adfcribat. BR. Rehd. a-.
liiiiii [53

1052 DIGESTORVM LIB. XLVIIL TIT. X.

nem dato. $. 5. Item fi feruo, cui moram fecit 5I1n fidei-
commiffaria libertate praeftanda, adlcripferit: dicendum eft
'extra fententiam Senatusconfulti eum effe, quoniam placet,
omne, quod per huiusmodi feruum adquifitum eft, reftitui
oportere manumiffo. $. 4. Et ?? fi ei feruo, qui bona fide
feruit, aliquid adferipfit ^?, quod ** ad cogationem animi,
nocens eft , quia ei adícribit, quem fuum putat: fed quoniam
neque legatum , neque hereditas bonae fidei poffeffori adqui-
ritur, dicamus $? eum poenae $9 eximendum effe, $. 5. 5i
dominus adfcripferit feruo legatum, cum liber erit : dicimus
Senatusconfulto dominum excufatum effe, qui compendio fuo
nullo modo profpexerit. Eadem et de filio poftea emanci-
pato ?*. $. 6. Qui codicillos ante teftamentum fa&tos, in
quibus legatum ei adfcriptum erat, confirmat, in Senatuscon-
fultum incidit: quod et Iulianus fcribit. — $. 7. Adimendo
quoque aliquid , incidere in poenam debet, quafi fibi aliquid
dederit: veluti fi feruo legato fibi, eodemque 68 manumnijffo,
libertatem füa manu ademerit: hoc 9? ita, fi voluntate tefta-
toris ademerit "?: nam fi ignorante eo, libertas valet *'.
Item *? fi rogatus reftituere legatum fibi adfcriptum, fidei-
commiffum *5 ademerit. $. .8. Qui liberti adügnatxon?m fua
manu adfcripfit, non verbis, fed fententia Senatus.confu.ltx tene-
tur. $. 9. Item non continetur verbis feruus, qui ** alieno te-
ftamento fideicommiffam ** libertatem fibi adfcripfit *9: fed
de hoc poteft haefitari: quoniam , vt fupra diximus, -.Sepatus
77 ita demum ei , qui fibi *? libertatem fideicommiffam in te-
ftamento domini adícripfit "?, poenam remifit, fi dotninus
fuübfcripfit. Immo magis dicendum eít *?, hunc contra Sena-

tusconfultum facere, quam eum qui legatum fibi adfcribit 9* : |

cum libertas omnimodo ?? ipfi competitüra fit, legatum au-
tem ?? domino adquiri poffit. $. ro. Si teftamentarius feruo
-fuo fideicommiffam libertatem dederit, videamus, ne 9^ ex-

tra poenam fit, quoniam ?? nullum ipfius commodum eft:
nifi ideo adfcripferit, vtferuus magno pretio redimatur ab eo, .
et manumittatur. $. rr. Sed et ille, qui, cum Titio fundus .
legaretur, adiecit füa manu condicionem pecuniae fibi dandae,

in voluntatem Senatusconfulti incidit. $. r2. Qui autem ?*

voluntate patris fe exheredat, vellegatum fibi adimit, neque

verbis Senatusconfulti, neque fententia continetur.
.. XXIIL Iprew libro fingulari de poenis Paganorum.
Q v1» fit fal(um, quaeritur ? et videtur id effe, fi quis alie-
num Chirographum imitetur, aut libellum, vel rationes in-
tercidat vel defcribat: non qui alias in computatione vel in
. ratione mentiuntur ?7, | |

XXIV. ScAEVOLA liljro XXIL Digeftorum. . Ar--

THALES ?? feruus, cui teftamento Vetiti Callinici * domini*

per fideicommiffum libertas et portio hereditatis reliCta erat ab
his qui ex vndecim portionibus heredes erant inftituti, pro-

feffus eft indicium ? apud Maximillam filiam teftatoris ex pat-

fcribet. GES. — 61 Hal. et Vulg. fecerit. BR. — 62 Gothofr.in nota: fed et

fi. vulg. Hal. GEB. — 63 Hal. adfcribat. Vulg. adfcribit. B R. Taur. adfcri Bfit..-

Rehd. afcribit. GEB. — 64 Gothofr. in nota: quo ad. vaulg. quanquam ad co-
gitationem. Hal. Rehd. vt Vulg. GE z. 65 Hal. dicemus. Vulg. dicimus. B R.

Rehd. vt Hal. GEB. — 66 Rehd. peia. GEB. — 67 Flor. in fine verfus eft: -

emancipato, et in fequentis initio: teflgui, fuppletumque: dicipo. Valde proba-
biliter. Sed tunc quoque, loco ? eadem, reponendum foret: idem, etita Hal, idem
et de filio emancipato dici poteft. Vulg. et MSS. quae vidi, omnia: eadem et de
filio emancipato dici poffunt. BR. — Vidit Barb. S. Cruc. L. IT.. Bynkersh. qui-
bus adde Rehd. GE B. — 68 Vulg. eidemque. BR. Hal. et Rehd. vt Flor. G E p.
69 Hal.baecita. —'7O Hal. ademit. — "71 Rehd. valebit. GEB. — '72, Hal. et
Vulg. valeb;it. Idem fi. BR. — 73 Hal. fideicommiffurio. G E B. 44 Rehd. in-

ferit: i. GEU. — 75 Gothofr. in nota: fideicommiffarius. vulg. Hal. Immo:; -

fideicommijfariam. Yta fane Hal. G. — 76 Hal. adfvipferit. - 71 Gothofr.
jn nota: Senatusconfultum. Hal. GER. 78 Ap. Hal. fibi, abeít. GER.
79 Vulg. adfcripferit. BR. 80 Ap. Hal. ef?, abeft. GE s. 81 Hal. et
Vulg. adfcripfit. BR. 82 Hal. ownino. GERB. 83 In Rehd. castem, ab-
eft GEB. — 84 Gothofr. in nota: ze id. Ita Vulg. BR. — 85 Hal. cum, et
mox;: fit. GEB. — $6 Vulg. ex. ER.— 87 Flor. faCum: oentitur. Inde Hal.

te duodecima heredem fcriptam, fe poffe probare falfum tefta-
mentum Vetiti Callinici: et apud magiftratus ?? interrogatus
a Maximilla, profeffus eft probaturum ?* quemadmodum fal-
fum fit factum teftamentum: et cum in crimen ?? falfi fuüb.
fcripfiffec Maximilla in fcriptorem teftamenti et Proculum co-
heredem, atta cauífa, praefeCtus vrbi ?? falfum teftamentum.
non effe pronuntiauit: et Maximillae partem duodecimam a
fifco ?* cogi iuffit. Quaefitum eft, an Aithaleti ?5 libertas
et fideicommiffum poft haec faCta debeantur? Refpondit, fe-
cundum ea quae proponerentur, deberi. |
XXV. VrPrANvslibro VII. ad Edictum. Qv no-
mine Praetoris litteras falfas reddidiffe, Edittumue falfum

propofuiffe dicetur ex caufa, attione in factum poenali tene-

tur, quamquam lege Cornelia ?9 reus fit. |
XXVI. MancErLLvs ?? libro XXX. Digeftorum. Sr
quis patris fui teftamentum aboleuerit, et quafi inteftatus de-
ceffiflet, pro herede gefferit, atque ita diem fuum obierit, iu-
ftiffime tota hereditas paterna heredi ?? eius eripietur. —
XXVII. MoprsT1INvs libro VIII. Regularum. Eos
qui diuerfa inter fe teftimonia praebuerunt, quafi falfum fe-
cerint, et ?? praefcripto *9? legis ! teneri pronuntiat 7,
$. r. Et eum qui contra fignum fuum falfum praebuit tefti-

monium, poena falíi teneri pronuntiatum eft. De inpudentia.

? eius, qui diuerfa duobus teftimonia praebuit, cuius ita an-
ceps fides vacillat, quod * crimine falfi teneatur, nec dubi-
tandum eft. $. 2. Qui fe pro milite geffit, vel illicitis infi-

gnibus vfus eft, vel ralfo duplomate ? vias commeauit, pro

admiffi qualitate grauiffime puniendus eft. |
: - AXVIII. InEMlibroIV. Refponforum. S r a debitore,
praelato die, pignoris obligatio mentiatur *, falfi crimine *
locus eft. : Ts
— .XXIX. Ipn& w libro fingulari de enucleatis cafibus. St
quis obrepferit Praefidi prouinciae, tam per aCta, quam per
libelli interpellationem, nihil agit: immo fi accufatus fuerit,
poenam temeratoris ? luit: proinde ? enim punitur, atquefi
falfüm fecerit: funt enim refcripta de ea re: fufficit autem
vnutm argumenti caufa referre, cuius verba haec funt: Ale-
xander Auguttus Iulio Maryllo: fi libello dato aduerfarius tuus
veritatem in precibus ab eo datis non adiecit, fübfcriptione
vti non poteft : immo fi accufatus fuerit, et *? poenam in-
ferre ** debet. - ; E *
AXX. IpgM libro XIT. Pandectarum. Lrectg Corne-
lia teframentaria obligatur, qui fignum adulterinum fecerit,
fculpferit. $. r. De partu fuppofito foli accufant parentes,
aut hi ad quos ea res pertiueat *?; non quilibet ex populo, vt
publicam accufationem intendat. : *

. . .XXXI. CarrisTRATVvs libro IIT. de Cognitionibus.

Dz1v vs Pius Claudio refcripfit, pro menfura cuiusque *? de-

licti.

et Vulg. ita habent. B&. . Vt et Rehd. GER. 88 Gothofr. in nota: Aitha-
letus. vulg. Athales. Hal. Rehd. Atbaleletbus. G E B. 89 Vulg. zm iudicio.
BR. Rehd. iudicio, absque praepofitione. GEB. — 90 Hal. et Vulg. magiffra-
t"", quod malim. BR. 1ta et Rehd. GER. 91 Hal. et Vulg. inferunt:
fe.Bn. Neutiquam Rehd. GEsE. — 92 Hal. im crímine. Etiam Rehd. fed
ibi fatum: crimem.GEB. 93 Rehd. vrbis.GEE. — 94 Vulg.et Maximillam
partem dnuodecimam fifco davre. GEn. — 95 Hal. Atbali. Rehd. Atbaleti. GEB.
96 Hal.legis Corueliae. GE B. — 97 Hal. Martiauus. GEB. — 98 Hal. baere-
dibus. GEB. — 99 Ap. Hal. et, abeft. GE&B. — 100 Flor. etiamaunc eft corru.
pte: praefcriptio. BR. — 1 Hal. inferit: Cormeliae. — 2 Mal. et Rehd. prontm-
ciatum efl. GEB. — 3 Gothofr. in nota:. de imprudentia. Hal. Et ita quoque
Rehd. GEB. 4 Hal.quim.GEB. 5 Gothofr.in nota: diplomate. H. a Porta.
Etiam Hal. diplomate. Rehd. vt Flor. GER. 6 Paffiue. Vide Duker. ad O.
pufc. de Latin. Vet. ICt. p. 382. w, 7. BR. 7 Gothofr. in nota: crimini.
Ita nempe Hal. et Vulg. poterat Taur. dare: criminE. Rehd. criminis. GEB.
8 Erat olim Flor. temerari. GEB, 9 Hal. et Vulg. perinde. BR. Etiam
Rehd. GER. IO Vulg. etam. BR. . 11 Hal et Vulg. fufferre. 8 R. Et-
iam Kehd. GEB. — 12 Vulg. pertinet. BR. 135 Hal. guiuscunque.. GE E.

f
k
vil
"ii
gi
m
hiüs

(

g
pïe&t
frn
m
lr

Áin

qutt
u d

i

LEx
q
vl qi
qur.
bus j
füis i

ex lac
füoffe (

fün Ii
ficio/

(uoque
|
crum]
tndun
Cperin|
C ONET
luvet

H Vulg.
jrhni, |
fCriptum.
i.
Vr Ítr
It
t d

]
A
äPt Md
l,
Til qä
f"PPletum
ftety, "

Hal, t Vu
l Ttdibs.

U

Mte

n

j
lil

| CR

n
05 d*

i
um s
t ff
n
r
t d
At Y
i,

(
rimur

Dos
jur w
ii
TE ao
t: d
"us t
crptnt
n I

: (urté
y tl

VMN**" 3l

j t

j

gi: At
; l'.'ld"
NI
uä E
J
u (ih
f t
d um
m
u a
g,H,QPW'
u P ^
" g
j f
g n
T 17
M

If

-

DIGESTORVM LIB. XLVIIL TIT. X. XL XIL

Ji&i conftituendum in eos qui apud iudices inftrumenta protu-

lerunt, quae probari non poffint **: aut fi plus *5 meruiífe-

videatur, quam ex forma iurisdiCtionis pati poffiht: vt Impe-
ratori defcribatur , aeftimaturo , quatenus coérceri debeant.
Sed Diuus Marcus cum fratre fuo pro fua humanitate hanc
rem temperauit: vt, fi, quod plerumque euenit, per errorem
huiusmodi inftrumenta proferantur, ignofcatur eis qui tale
quicquam protulerint. — |
XXXII. MopEesTINvslibrol. de Poenis. Hoprx

qui Edi&ta propofita dolo malo corrumpunt *, falfi poena

plectuntur, $. r. Sivenditor menfuras publice probatas vini,
frumenti, vel cuiuslibet rei, aut emptor corruperit, doloue

malo fraudem fecerit: quanti ea res eft, eius dupli ** con- |

demnatur: decretoque Diui Hadriani praeceptum eft, in in- | ciendum, vel non faciendum, aliquid acceperit *?. $. r. Ap-

paret autem, quod lex ab exceptis quidem in infinitum capere

51 quis falfis |

Íulam eos relegari, qui pondera aut menfuras falfaffent.
! XXXIIL Iprw libro III. de Poenis.
conftitutionibus, nullo auctore habito vtitur, lege Cornelia
aqua et igni ei ** interdicitur.

pE LEGE IVLIA * REPETVNDARVM.
MancrAxvs ? libro XIV. Inftitutionum. —

LEX Iulia repetundarum pertinet ad eas pecunias, quas
17 quis in magiftratu, poteftate, curatione, * legatione *,
vel quo in officio, munere, minifterioue publico cepit, vel
cum ex cohorte cuius eorum eft. $. r. Excipit lex, a qui-
bus licet accipere, a fobrinis, proprioreue ? gradu cognatis
fuis vxore & ^ | |
. T. Scagvora libro quarto ? Regularum. DaA-Tvn
ex hac lege, etin heredes aCtio intra annum, dumtaxat a
morte eius, qui arguebatur. — —— : *
IIl. MAczn * libro I. Publicorum *. Leckx Iuliare-
petundarum tenetur $, qui, cum aliquam poteftatem habe-
ret, pecuniam ob iudicandum ?, decernendumue acceperit.
IV. VENVLEIVS SATVRNINVS libro IIL. publico-
fum ludiciorum. Vr quo magis aut minus quid *? ex of-
ficio fuo faceret **. | !
V. MacER ?? libro I. Publicorum *?.
quoque iudicum ex hac lege iudicium datur.
^. WI. *VENvLEIVS SATvRSNINVSlibro III. publi-
corumTudiciorum) !^. EAnprwlegetenentur, qui ob denun-
tiandum , vel non denuntiandum teftimonium, pecuniam ac-
ceperint, $. r. Haclege damnatus, teftimonium publice di-
cere, aut iudex effe, poftulareue prohibetur. $. 2. Legelu-
lia repetundarum cauetur, ne quis ob militem legendum mit-

ÍN comites

X4 Vulg. quae veva probave mom poffunt. BR. ta etiam Rehd, nifi quod fit:
probavi, loco: probare. GE B. 15 Hal. at fi plus eos. Et Flor, 79 eos, ad-
Ícriptum. — Vulg. idem agnofcit. BR. Etiam Rhed. G £. 16 Rehd. cor-
vuperunt. G EB. 17 Hal. et Vulg. duplo. Nempe Flor. librarius in fine
verfus fcripferat: duplico, coepta fcilicet fequenti voce. Atin fequenti veríu
integram vocem fícripfit: condemmatur. Yndein: daplico, deletae ic, cum co
deleri deberent, vt re&te vidit Taur. GER. — 18 In Rehd. ei, abeft. GEB.

1 Hal et Vulg. AD LEGEM IVLIAM. gR. Etiam Rehd. GEB.
2, Vulg. MARCELLV'S. R. 4 Flor. eft: proprioreue. BR. Et ita quo-
que Rehd. G £ B. 4 Vulg. vxoreue. B R. 5 Flor. ? quarto , poftea ad-
ditum , quod appofitis ftellulis fignificandum duximus. E R. Nempe in exemplo
'Taurell. typis deftinato. GzB. — 6 Hal. MARTIANVS, Vulg. MARCEL-
LVS. In Bafil. quoque eft MAPK. n R. Rehd. vt Flor. GER. 7 Flor. eft
fuppletum: iudiciorum. B. ,
tenetur et qui. GEB. 9 Flor. eft fuppletum: ve] mom, iudicandum , et &
Hal,et Vulg. Etiam Dafil. éz? vZ 92máeos 3 vuoísussas, ? Wà WVubícncSus, pau-
lo re&ius: ob iudicandum vel decernendan vel. mon decernendum. Aberant ver-
ba: vel nou iudicandum, a Barb. et S. Cruc, l. BR. Ab initio adfuerunt in
$. Cruc. II. et Bynkersh. vt et in Rehd. GE R. — 10 Rehd. quís. GEE.. . UJ

8 Hal. tenentur, babevent, acceperint. Rehd..

frumentimue. G EP.

1053

tendumue aes accipiat: neue quis ob fententiam in Senatu
confilioue publico dicendam, pecuniam accipiat, vel ob ac-
cufandum, vel non accufandum: vtque vrbani magiftratus ab
omni forde fe abftineant, neque plus'doni muneris *? inanno
acciplant, quam quod fit aureorum centurm.
VII. Maczen '* libro T. Iudiciorum publicorum. Lxx
Iulia de repetundis praecipit, ne quis ob iudicem, arbitrum-
ue dandum, mutandum, iubendumue, vtiudicet, neue ob
non dandum, non mutandum, non iubendum, vt iudicet z
neue ob hominem in vincula publica coiciendum *?, vin-
ciendum , vinciriue iubendum, exue *? vinculis dimittendum:
neue quis ob.hominem condemnandum, abfoluendumue: ne-
ue ob litem aeftimandam, iudiciumue capitis pecuniaeue fa-

permittit, ab his autem, qui hoc capite enumerantur, anullo,
neque ^? vllam quantitatem capere permittit, $. 2. Illud
quoque cauetur, ne in acceptum feratur opus publicum fa-
ciendum ?^^, frumentum ?? publice dandum , praebendum,
adpraehendendum, farta teCta tuenda, antequam perfecta, pro-
bata, praeftita lege erunt. $. 3. Hodie ex lege repetunda-
rum extra ordinem puniuntur, et plerumque vel exilio puni-
untur, veletiam durius, prout admiferint. . Quid enim, fi
ob hominem necandum pecuniam acceperint? vel licet non
acceperint, *calore tamen inducti interfecerint * ?3 vel inno-
centem, vel quem punire non debuerant? capite plecti de-
bent, vel certe in infulam deportari, vt plerique puniti funt.,
. MH PAvrvs libro LIV. ad Edictum. Qvop con-
tra legem repetundarum Proconfuli vel Praetori donatum eft,
non poterit vfücapi. $. r. Eadem lex venditiones, ?* loca-
tiones eius rei caufa pluris minorisue faCtas, irritas facitz
impeditque vfücapionem, prius quam in poteftatem ?5 eius,
a quo profecta ?? res fit, heredisue eius veniat.
IX. PaPiNIANvs libro XV. Refponforum. Qvr
munus publice mandatum accepta pecunia rumperunt ?7, cri-

"

mine repetundarum poftulantur.

| TIT. XJT :
DE LEGE IVLIA DE * ANNON A.
MAncrANVS ? libro II Inftitutionum.

C ONSTITITinter feruum et dominum iudicium, fi anno-
nam publicam fraudaffe dicat dominum.
IIl. VrPrANvs libro IX. de Ofticio Proconfulis. Lr-
G E Iulia de annona poena ftatuitur aduerfus eum, qui con-
tra annonam fecerit, focietatemue coierit, quo annona carior

fiat.

Hal. facerent. GEB.. — 12, Hal. MARTIANVS. Vulg. MARCELLV'S. 8 R.
Rehd. «t Flor. GEB. I3 Hic quoque Flor. eft adie&um: ;udiciorum. B R.
14 Nempe haec tota infcriptio Flor. in margine eft appofita. BR. — Sed et Hal.
hanc infcriptionem habet integram. GER. 15 Gothofr. in nota: doni
munerisue. vulg. Hal. "Vt Vulg. et Hal. ita et Barb. Treuif. S. Cruc. L, vt et
Rehd. At S. Cruc. II. plus doni minusue. Bynkersh. me plus doni semunerisue.

GEE. I6 Hal, et Vulg. MARCELLV'S. Etiam Dafil. MAPK, & R. Rehd. vt

Flor. GER.. — 17 Taur. colciendum. -ehd. conicieudum. GEB. 18 Hal.
I9 Hal. et Vulg.accipiat. GEB. . 20 Hal. mec. GEB. — 21 Rehd.
22, Gothofr. in nota: adprobandum. Hial. Vulgat. .
Hal. tamen in margine: alis, adpraebéndendum. GEB. 23 Eft proba-
bifis caufa, cur haec exciderint, et ab ordinaria manu funt fuppleta, nec ca-
rere iis poffumus, vt valde obfcurum fit, cur Taur. afterifcos appofuerit. p g.
24. Hal. inferit: item. Vulg. ommes. BR. Rehd. vt Flor. GE&. 25 Kehd.
poteflate. G E B. 26 Etiamnunc Flor. eft: perfedia. n R. 27 Gothofr. in
nota: ruperunt, Hal. Etiam Vulg. B&. Etiam Rehd. GE &.

.. 3 Flor. DE exciderat. BR. Rehd. ad legem iuliam anonam. Verifimi-
liter et hic in codice, quem librarius defcripfit: 4e exciderat , indeque và azt00-
"a in accufando cafa appofitum. GE B. 2 Rehd. PAPINIANV S. GEB.

......

liiiiil 2 3

10$4.

fiat, S. r. Eadem lege continetur, ne quis nauem, nau-
tamue retineat, aut dolo malo faciat, quo magis detineatur.

$. 2. Et poena viginti aureorum ftatuitur. du i
IL PaperiRrivs IvsTvsS ? libro T. de Conftitutioni-

bus. IumPERATORES Ántoninus et Verus, Augufti ^, in
haec verba refcripferunt. Minime aequum eft, decuriones ci-
uibus fuis frumentum vilius, quam annona exigit, vendere.
G..I. Item fcripferunt, ius non effe ?* ordini cuiusque ciuita-
tis pretium grani, quod inuehitur ^, ftatuere. $. 2. Item
in haec verba refcripferunt. Etfi non folent hoc genus nun-
tiatiohis mulieres exercere, tamen quia demonftraturam te f
quae ad vtilitatem annonae pertinent, polliceris , Praefectum

annonae docere potes. |
: TIT UXf :
»AD LEGEM IVLIAM PECVLATVS, ET DE *

' SACRILEGIS, ET DE ^ RESIDVIS.

* VLPIANVSlibro XLIV. ad Sabinum. ..

l EG E Tulia peculatus cauetur, ne quis ex pecunia facra,

religiofa, publicaue auferat, neue intercipiat, neue ?in
rem füam vertat: neue faciat, quo quis auferat, intercipiat,
velin rem füam vertat *^, nifi cui vtique lege licebit: neue
. quis in aurum, argentum, 5 aes publicum quïd indet ?, ne-
ue immifceat, neue, quod quid indatur, immifceatur, faciat
fciens dolo malo, quo id peius fiat. —^ |
' '^ TL Pavrvs libro XL ad Sabinum. "Lrecx Iulia de
refiduis tenetur, qui publicam pecuniam delegatam in vfum
àaliquem retinuit, neque in eum confumpfit. -
" ] Vrerrzaxvs libro L. de Adulteris. PEcvra-
T VS poena aquae et ignis interdictionem, in quam hodie fuc-
ceffit deportatio, continet. Porro qui in eum ftatum dedu-
citur, ficut omnia priftina iura, ita et bona amittit.
— 1V. Manciasxvs libro XIV. Inftitutionum. Lxeak

.[ulia peculatus tenetur, qui pecuniam facram, religiofam

abftulerit, * interceperit. $. r. Sed etfi * donatum Deo im-
mortali abftulerit, peculatus poena tenetur. $. 2. Mandatis
autem cauetur de facrilegiis ?, vt Praefides facrilegos, latro-
nes, plagiarios conquirant, et vt '? prout ** quisque deli-
querit, in eum animaduertant. Etfic Conftitutionibus caue-
tur, vt facrilegi extra ordinem digna poena puniantur. $. 3.
12 Lege Iulia de refiduis tenetur is, apud quem ex locatione,

5 Vulg. PAPINIANV'S. Nempeita olim Flor. legebatur. T IV.$TI/S, atra--

mento eít adícriptum, non minio. B R. Rehd. PAPIRIVSomiffo: IVSTV'S.
GEB. 4 Flor. cít, vt et Taur. dedit: Lmperatorii Antouznus et Verus An-
gufli. Sed omnes fubftituunt: Imperatores. Hial. habet: 4uguflus, Sedet Pau-
lus in L. 2 1. $. 6 zufra ad Municipal. et Scaeuola L. 24. eod. habent: Impera-
tores Seuevus et Autoniuns Augufli. Cur autem MSS. et cum his Blaubl. Hal.
Baudoza Seuerum fubftituant, et Antonino praeponant, neício. BR. MSS. funt
Barb. S. Cruc. F. IL, vt et Rehd.. At Bynkersh. videtur Florentinam exhibere,
nifi quod habeat vt reliqui: Dupevatores. Quid fi dicas, illas II effe veftigia
literae M, legasque: fmperator M. Antoninus et Verus Augufli. GEB. — $
Hal. et Vulg. refcripferunt, vt iws mou effet. BR. — 1ta quoque Rehd. GER.

6 Taur. in Adnotat, znuebitur. im P. inuenitur. Sed ifto modo dudum Hal.:

MSS. tamen Florentinam exhibent Barb. S. Cruc. I. II. Treuif. Bynkersh. vt et
Rehd. GE B. 7 Hal.addit: ea. |
I In Rehd. DE, abeíft, GER. 2, Ap. Hal. et in Rehd. DE, ab-
eft. GEB. 3 Hal. vel, loco: weue. GE R. 4 Ap. Hal. intercipiat vel
in vem. fuam vertat , ab(unt. G E. 5 Hal. praefigit: aut. . 6 Hal. in-
dat. et ita Treuil. vt et Rehd, At S. Cruc. L. 4uis vendat. Bynkersh, quid la-
dat. Barb. Florentinam exhibet. GEB. — ^ Hal. et Rehd. praefigunt: vel,
GEB. 8 Hal. Sed et qui. GEB. — 9 Ap. Hal. de facvilegiis, abfunt, Rehd.
de facrilegis. GEB. — 10 Vulgo: vt, abe&. BR. Etiam in Rehd. GEB. — II
Ap. Hal. prout, abeft. GEB. 12 Flor. olim hic lex incipiebat: IDEM
libro decimo quarto , non addito tra&atu. B R. , 13 Vulg. acceperit. BR. — I4
Vulg. inferit: ex. BR. 15 Vulg. iu vfuim aliquem. BR.. in Rehd. pablicam

' Gothofr. in nota: in furcas. vslg, Hal. GEB.

^ . . pIGESTORVM LIB. XLVIIL TIT. XIL XIIL

emptione, alimentaria ratione, ex pecunia, quam accepit !3,
aliaue qua *^ caufa, pecunia publica refedit, $. 4. Sed et
qui publicam pecuniam in vfu aliquo *? acceptam retinuerit,
nec erogauerit, haclege tenetur. $. 5. Qualege damnatus,
amplius tertia parte, quam debet, punitur. $. 6. Non fit

locus religiofus, vbi thenfaurus inuenitur: nam etfi in mo-
numento inuentus fuerit, non quafi religiofus tollitur: quod -

enim fepelire quis prohibetur, id religiofum facere non pot-

eft: at pecunia fepeliri ** non poteft, vt et mandatis Princi-

palibus cauetur. $. 7. Sed ** , et fi de re ciuitatis aliquid

18 fübripiat T? , Conftitutionibus Principum Diuorum 'Traiani
.2? et Hadriani cauetur, peculatus ^* crimen committi, ethoc
iure vtimur, | |

V. IneMw libro V. Regularum; Divz ?^ Seuerus et

. Antoninus Caffio Fefto ?? refcripferunt ?^, res priuatorum, .

fi in aedem facram depofitae, fubreptae fuerint: furti aCtio-

nem, non facrilegii effe. I^TA LL |
VI. Vreriamwvslibro VII. de Officio Proconfulis. S A-

CRILEGIIpoenam debebit Proconful pro qualitate perfonae, -

proque rei condicione, et temporis; et ?5 aetatis, et fexus,
vel feuerius vel clementius ftatuere: et fcio multos et ad be-
ftiass damnaffe facrilegos, nonnullos etiam ?5 viuos exuffiffe,
alios vero in furca ?* fufpendiffe. Sed moderanda poena eft
vsque ad beftiarum ?? damnationem eorum, qui manu ?? fa-

&ta templum effugerunt ??, et dona Dei noctu ?* tuleruntz

ceterum , fi qui ?? interdiu modicum ?? aliquid de ?* templo
tulit, poena metalli coércendus eft, aut fi honeftiore loco na-

tus fit, deportandus??in infulam eft. $. r. ?5 Qui, cumin-

moneta publica operarentur, extrinfecus fibi ?? fignant pecu-
niam forma publica, vel fignatam furantur, hi non videntur
adulterinam monetam exercuiffe: fed furtum publicae mone-

tae feciffe, quod ad peculatus crimen accedit. . $.. 2. Si quis -

ex metallis Caefarianis aurum , argentumue furatus fuerit, ex
Edicto Diui Pii, exilio vel metallo, prout dignitas perfonae
38, punitur. [s autem , qui furanti finum ?? praebuit ^?,

perinde habetur, atque fi manifefti furti condemnatus effet,.

et famofus effücitur. Qui autem aurum ex metallo habuerit
^: jillicite, et conflauerit, in quadruplum condemnatur.

VIL. VENvrLEIVS SATVvRNINVS libro IL. Iudicio- :

rum publicorum. PkcvraATvs crimen ante quinquennium
admiífum obici non oportet *?, | iT
VIII. Ingw ex libro IIT. ITudiciorum publicorum. Qvz
tabulam aeream legis *? , formamue agrorum , .aut quid aliud
s | ;( COn-

k

pecuniam in vfu aliquo, abfunt. GE B. — 16 Vu—lg. pecuniiam [epelire quis. & R.
Itaet Rehd. GEn. 17 Confíüle Bynkersh. I1I. Obf. 3. B R. I8 Rehd,
aliquis, loco: aliqmid. GEB. — 19 Hal. et Vulg. fubrvipiatur. BR. S. Cruc.

1. et. Treuif. ante: furripiat, inferunt: 42is. Sed S. Cruc. I. Darb. et Byn-

kersh. habent vt eft Flor. GEB. — 20 Flor. eít: Trabiami. GEB. — 21 Con-
fer Bynkersh. IV. Obf. 3. GE&. 22 Rehd. Diuus. GEB. . 23 Hal. Sex-
to. G EB. 24 Vide Bynkersh. J. Obf. $. GEB. 25 Hoc: et, poftea
eft additum, et abeíle poterat: quare afteriícis inclufimus. BR. Puta in
exemplo Taurell. typis deftinato. GEB. |
28 Taur. Vefliarum. G E B.
29 Vulg. mannfacla templa. B&. — Sed Rehd. manu fatfa. templa. G E B. 30
Gothofr. in nota: effregerunt. lta Hal. et Vulg. et ipfe Taur. in margi-
ne. Et quis de veritate emendationis dubitare poteft? BR. Etiam Rehd.
emendate. GEB. — 31 Rehd. wocte. GE . 42 Hal. et Vulg. fi quis, et-
iam fcripti. BR. — Barb. S. Cruc. L II Bynkersh. vt et Rehd. GER. 33
Vide Bynkersh. J. Oóf. $. BR. 34 Hal. et Vulg. ex. BR. — Rehd. vt
Flor. GE R. 35 Vulg. inferit: i5. BR. 36 Ante haec erat Flor. dem
libro eodem , fed in media fcriptura, nec ab initio verfus, nec v2 Idem mi-
nio aut maiuículis erat fcriptum. BR. 37 Taun fiVi. GEB. 58 Hal.
pro dignitate per(onae. Vulg. prout dignitas períomae patitur. BR. Rehd. vt
Vulg. GEB. — 39 Gothofr. in nota: fignum. vulgat. Hal. et male. Vulgatam ;
fignum praebere, defendit Van de W'ater J. Obf. $. Rehd. faranti al. finum
al fignum prebuit, duplici veluti variante in textum recepta. GEB. 40
Vulg. praebuerit. BR. — 41 Hal. babuit. 42 Kehd. oportebit. GEB. 43:11 Gtg-
; OLf

26 Hal. et, loco: etiam. 27 —

Ü

(
"
sHl
gii
U à
ran
rür
o
hi
f
fl
(ricit
pecuni
fulr
preet
dirm
petun
fit, l
fiorun
abiret
tetit
yrii
e]
T
&A
tl

Bac]
tim,
t qi
hus q
hum
Qu p
il
Uictun

perfora
Aüone
]
IATYS
tit, q
tetüpit
dbir.

thüff. in n
45 F. t

Hl juee
Mi 0,t
tur Ql0üq ll
6t
Vr
WV Drian
9"0?18 h
3 qua
: um, t
li hd
'Watum e
TY
BïCam' 61
* t r

MT

hi.
Tri
t

trüS d
torun,

Lao.

l J
eton,
tfen,
T47
tf
«
".
jetuth
[
lo
TM
D pette
videntul
e mone
V us
, 0f
eonte
mït 40,
y elid
pboett
i
ul
g

) t
(üde

317
& C
T?
y Q
pj
h Pom
B
"
um.GEB.
jt m
" Rghd.
j t*

)
hd. «
, It
[j
p r

: ürcam. GEB.
'et ita Flor. fa&um. BR. Et ita Rehd. GE B.

DIGESTORVM LIB. XLVIIL TIT. XIIL- XIV. XV. s

continentem refixerit, vel quid inde immutauerit , lege Tulia . |
peculatus tenetur. $. r. Eadem lege tenetur, qui quid in |

tabulis pablicis deleuerit, velinduxerit. -

| IX. PAvrvs librofingulari de Iudiciis publicis. Sa-
CRILEGI *capite* puniuntur. $. z. Sunt autem facrilegi, .

qui publica facra compilauerunt: at qui priuata facra, vel *^

aediculas incuftoditas temptauerunt *?, amplius quam fures, .
minus quam facrilegi merentur. Quare quod facrum, quod- -
ue admiffum, in facrilegii crimen cadat,. diligenter confide- :
randum eft. $. 2. Labeo libro trigenfimo oCtauo pofterio-
rum, peculatum definit, pecuniae publicae aut facrae furtum -

non ab eo faCtum, cuius periculo fuit: et ideo aedituum ^^

in his, quae ei tradita fünt, peculatum non admittere. . $. 5. .
Eodem capite inferius fcribit, -non folum pecuniam publicam, :
fed etiam priuatam crimen peculatus facere, ** fi quis, quod -
fifco debetur, fimulans fe fifci creditorem, accepit, quamuis

priuatam pecuniamabtulerit^?. $. 4. Isautem, qui pecuniam

traiciendam fufcepit, vel quilibet alius, ad cuius periculum-
pecunia pertinet, peculatum non committit. $. 5. Senatus.
iuffit, lege peculatus teneri eos, qui iniuffu eius, qui ei rei-
praeerit *?, tabularum publicarum infpiciendarum defcriben-
darumque poteftatem fecerint. $. 6. Eum *quoque* qui
pecuniam publicam in vfus aliquos retinuerit, nec erogaue- :
rat, hac lege teneri, Labeo libro trigenfimo octauo 39 pofte-
riorum fcripfit. 5* Cum eo autem, qui, cum próuincia $2
abiret, pecuniam, quae penes fe effet, ad aerarium profeffus.
retinuerit, non eífe refiduae pecuniae aCtionem: quia eam .
priuatus fifco debeat 53 : et ideo inter debitores eum ferri ?*^: [

eamque ab eo is, qui hocimperio vtitur, exigeret 55 , ideft,

56 pignus capiendo,, corpus retinendo, multam dicendo: fed

eam quoque lex Tulia refiduorum poft annum refiduam efíe
X. Mancrawvs libro I. Iudiciorum publicorum.

Hac lege tenetur, qui in tabulis publicis minorem pecu-

niam, quam quid venierit aut locauerit ?7, fcripferit; aliud-
ue quid fimile commiferit. $. r. Diuus Seuerus et. Àntoni-

nus quendam clariffimum iuuenem, cum inuentus effet arcu- .
]lam in templum 59 ponere 5?, ibique hominem includere,

qui poft clufum *9 templum, de arca exiret, et de templo

multa fubtraheret, et fe in. arculam 9* iterum referret, con--

uictum in infulam deportauerunt.

XL VrPriawvs libro LXVIII. ad Edictum. . .Qvil

perforauerit muros, vel inde aliquid abítulerit, peculatus
aCtione tenetur, * .

XII. MancErLrLvs libro XXV. Digeftorum. Pecv--
LATYVS nequaquam committitur??, fi exigam ab 6o pecu-.
niam, qui et mihi et fifco debet: non enim pecunia fifci in--

tercipitur, quae debitori eius auzertur, fcilicet qui ? manet
debitor fifci nihilo minus. MTR WT sH

i

thofr. in nota: Leges. v«lg. Rehd. vt Vulg. BR. — 44 Häl.xineri.t: qui. GER. .
45 Hal. tentauevint. — 46 Rehd. gloflam addit: id eft, qui aedes tuetur. GEB.

47 Vulg. praefigit: vt. BR. — 48 Ita Flor. abtulerit, Hal. abflulerit. — 49

- Hal praeetat. GEB. — 50 Vulg. lib. XXXVI. BR. . 51 In Vulg. eft L. 10.

Qu eo , tefte Contio. &R. . In Rehd. lex haec finitur: bac lege teneri. Sequi-
tur noua lex: Labeo. Cum eo. Adícripfit nonnemo voci: Labeo, 75 fcribit.
GEB. 52, Hal. et Vulg. in proninciam. Florentiae quoque: in, inter verfus
adícriptum , neque z fequenti voci eft addita. Etiam. Bafil. £ziàv. & émegxíav.
BR. Etiam Rehd. z prouinciam. GEB. 53 Hal. et Vulg. debebat, et ita
quoque facum Flor. BR. Et ita Rehd. GER. 54 Hal. referri. Vulg. et

MS$. quae vidi, omnia: fieri BR. Vidit Barb. S. Cruc. L. et II vbi ita fa- .

&um, et Byukersh. quibus adde Rehd. G EB. 55 Vulg. exiget. BR. Et-
iam Rehd. GEB. — 56 Hal. exigere fcilicet pignus capiemdo. GE B. — 57 Hal.
locatum erit. GEB. 58 Hal. et Vulg. m templo. BR. 59 Vulg. depo-
weve. BR. Etiam Rehd. GER. 60 Rehd. claufum. GER.
62 Taur. commiTitur. GEB. — 63 Hal et Vulg. quia;

61 Rehd. ,

XIII. '.M ODESTINVS libroII, dePoenis. Is, qui prae-
dam ab hoftibus captam fubripuit, lege peculatus tenetur, et
in quadruplum damnatur.- | a
XIV. PaPrNiANYs libo XXXVI. Quaeftionum.
PvnL1cA iudicia peculatus, et de refiduis, et repetunda-
rum, :[im.lliter aduerfus heredem exercentur, nec immerito: .
cum in his quaeftio principalis ablatae pecuniae moueatur. -

DE.* LEGE IVLIA AMBITVS

. ,,, MoDESTINVS libro II. de Poenis. -
HAEC.leX in vrbe hodie ceffat: quia ad curam Principis
J magiftratuum creatio pertinet, non ad populi fauorem.,
$. r. Quod fi in municipio contra hanc legem magiftratum
aut facerdotium quis petierit: per Senatusconfultum centurm
aureis ? cum infamia punitur. '$. 2. * Qua lege damnatus
fi alium conuicerit, in integrutn reftituitur: non tamen pe-,-
cuniam recipit. : $. 3. Item is, qui nouum veétigal inftitue-
rit, ex Senatusconfülto hac poena pleCtitur *. $. 4. ? Et fi
qui * reus, velaccufator, domum iudicis ingrediatur, per
legem Iuliam iudiciariam in legem ambitus committit, id eft
aureorum * centum fifco inferre iubetur. —— — , ;

DE LEGE FABIA * DE PLAGIARIIS.
— VMrrianvslibro T. Regularum. -

SI liberum hominem emptor fciens emerit, cap-itale crimen
aduerfus eum ex lege Fauia de plagio nafcitur: quo ? ven-
ditor quoque fit obnoxius, fi fciens liberum effe vendiderit.
Il. IpeM libro IX. de officio Proconfulis; Scregw-
pv w eft, legem Fauiam ad eos non pertinere, qui, cum ab-
fentes ferüos haberent, eos vendiderunt: aliud eft enim ab-
effe, aliud in. fuga effe. $. r. Item non pertinere ad eum,
qui mandauit feruum fugitiuum perfequendum et ? diftrahen-

.dum: nec enim fugam vendidit. $. 2. * Amplius dicendum

eft, et ? fi quis Titio mandauerit ? feruum fugitiuum adpre-
hendendum *, vt, fi * adprehendiffet , eum emptum haberet:
ceffare Senatusconfultum. $. 3. Hoc autem ? Senatuscon-
fülto domini quoque *? continentur, qui fugam feruorum fuo-
rum vendiderünt. :
IIIL. MaRcrANvs libro T. Iudiciorum publicorum.
Lgazs Fauiae crimine fuppreffi mancipii bona fide poffeffor
non tenetur: id eft, qui ignorabat feruum alienum, et qui
voluntate domini putabat id ** eum agere, et ita de bonafi-
de *? poffeffore ipía lex fcripta *eft*: nam adicitur, s1 scr-
ENS
1 Gothofr. in nota: 4D LEGEM IVLIAM. vulgat. Hal. Etiam
Rehd. vt ifti, GEB. 2 Vulg. n ceutum aureos. BR. / . 3 Rehd. praefigit :
Ex. GE B. 4 Vulg. ple&etur. B R. — 5 Hal. Sed fi, omiffo: et. GEB. — 6
Hal. et Rehd. quis. GEB, — "7 Hal. committit et aureos centam. Etiam Rehd.
habet: aureos centum. G EB.

I Gothofr. in nota: FAVIA. Hal. Sed et Flor. factum: Fasia. B R.
Et Rehd. plane vt Hal. ad legem Fauism. et in fequentibus: fauia, fauie, fa-
uiam. GEB. 2, Forte fa&um ex: Qiii. omnes tamen ita habent, fcripti,
editi. B R. Etiam Hal. et ícripti Barb. S. Cruc. L. HI. Bynkersh. In Rehd.
fuit: q4od, fed fa&um: 4quo. GEB. — 3 In Rehd. et, abeft. GEB. — 4 Hal.
et Vulg. praefigunt: £oc. Sed et ita fuppletum Flor. BR. Ita et Rehd. GEB.
5 Vulg. et, abeft. BR. — 6 Hal. smandauit. — 7 Hal. et Rehd. deprebenden-
dum. GE B. 8 Vulg. inferit: esm. BR. 9 Hal. etenim. GEBR. Te]
Ap. Hal. 4404ue, abeft, GE B. II In Rehd. i4, abeft. GE&. 12 Ter

haec verba occurrunt in hac lege. Supra érat in fine verfus: bono, et in fequen-

ti: rum fide poffeffor. Hic ex: bona fide poffeffores, factum : bona fide po[Jef-

QQQQQQ

liiiiii 3 | for.

od ^" DIGESTORVM LIB. XLVIIL TIT. XV. XVL -

ENS DOLO MALO HOC FECERIT: et faepiilïsme a Prin-
cipibus Seuero et Antonino conftitutum eft, ne ïgnae fidep:
poffeffores hac lege ** teneantur ^^. $. 1. Illud ** non e
omittendum, quod exemplo legis Aquiliae, fi is, propter
quem quis in Fauiam commifit ; decefferit : adhuc accufatio et
poena legis Fauiae fupereft, vt et Diuus Seuerus et AÁntoni-
nus reícripferunt. d. P Ril

IV. Garvs !* libro XXIL ad Edi&um prouinciale.-
Lxcx Fauia tenetur, qui fciens liberum hominem donauerit,

vel in dotem dederit, Item qui ex earum qua caufa, fciens
liberum effe, acceperit, in eadem caufà haberi debeat **, qua
venditor et emptor habetur *?. Idem et ^? fi pro eo res per-
inutata fuerit. . | !

"^ —NX.MopnrsrINvslibro XVII. Refponforum refpon-
dit?*, Evmw, qui fugitiuum alienum fufcepiffe et celaffe
doceatur, ex eo, quod proprietatis quaeftionem referret, cri-
smen, fi probetur, euitare minime polle.

VL CarrisTRATvslibro VI. ^* de Cognitionibus.
Now ftatim plagiarium effe, qui furti crimine ob feruos alie-
nos interceptos tenetur, Diuus Hadrianus in haec veyba re-
fcripfit. Seruos alienos qui follicitanerit aut interceperit, cri-
mine plagii, quod illi intenditur, teneatur, necne, facitquae-
flionem ??: et ideo non me confuli de ea re oportet: fed
quod veriffimum in re praefenti cognofcitur, fequi iudicem
oportet. .Plane autem ícire debet, poffe aliquem furti cri-
mine ob feruos alienos interceptos teneri, nec idcitco tamen
ftatim plagiarium effe exiftimari. $. r. Idem Princeps de ea-
dem re in haec verba refcripfit. Apud quem vnus aut alter
fuerit fugitiuus inuentus, qui operas fuas locauerint, vt pa-
fÍcerentur ^*, et vtique fi iidem ?5 antea apud alios opus fe-

cerint, hunc fupprefforem non iure quis dixerit. $. 2. Le- !

ge Fauia cauetur, vt liber, qui hominem ingenuum, vel li-
bertinum inuitum celauerit, inuinctum ?9 habuerit, emerit
fciens dolo malo, quiue in earum qua re focius erit, quique
feruo alieno, feruaeue perfüaferit, vt à domino dominaue fu-
giat, vel eum, eamue inuito, velinfciente domino, domina-
ue celauerit, inuin&ctum habuerit, * emerit * fciens dolo malo,
quiue in ea re focius erit: eius poena teneatur.

VII. HeaMocGENr1ANvS ?7 libro VI. ?9 Turis Epi-
tomarum. Porwa pecuniaria ftatuta lege Fauia, in vfu effe
defiit: nam in hoc crimine deteCti, prodeli&ti modo coércen-
tur: et plerumque in metallum damnantur. — -

for. Hic ex: bona fide poffeffores , fa&um: Lbonae fide poffeffores. Ynfra erat : bo-
«ae fide poffeffores, et fa&um: bomae fidei poffeflores. 'Taur. non nifi vltimam
correctionem eft fecutüs. Hal. et Vulg. habent fupra: Pona fide, hic et infra:
bonae fidei. BR. Et ita plane Rehd. GE s. 13 Vulg. vt, loco: me. BR.
In Rehd. ze, plane abeft. GE5. — 14 Vulg. hic inferit: mon. BR.. Vt et Rehd.
G ER. 15 Hal. tenerentur. GEB. 16 Hal. inferit: autem. GEB. — 1
Hal. etVulg. VLPIANVS. &a. Rehd. Paulus. GE B. 18 Hal. baberi de-
bet. Vulg. effe debet. B R. Rehd. vt Vulg. nifi quod habeat: debeant. GEB.
19 Vulg. tenetur. BR. 20 Vulg. ldem eff etiam fi. BR. Kehd. idew eft et
f. GEBE. 21 Hal. MODESTINV'S libro refponforum vefpondit. GEB. — 22
Flor. fcriptum fuit: librofextodecimognitionibus , vbi v decimo , manifefte natum
ex: deco.BR. Nempe librarius fe correxit ipfum. GEB. 25 Vulg. fact
quaeflio efl. RB. Vtet Rehd. GER. Z4 Hal. et Vulg. locauerit, vt pa-
fceretur. BR. ltaet Rehd. GEg. — 25 Taur. Idem. Hal. idem, et mox:
fecerit, Et ita quoque Rehd. Grs. 26 Sed. Flor. hic et infra diferte eft:
inuidhum. quid fi legamus:, iu vilum babuerit. Hal. hic et infraz im vinculis
babuerit. MSS. vin&wum, exhibent, nifi quod S. Cruc. YI. vidium, repraefen-
tet. BR. Reliqua MSS. funt Barb. S. Cruc. L, Treuif. Hynkersh.- In Rehd.
vtroque in loco fuit fcriptum: zuuinéhum , fed in hoc literae primae: in, pun-
&is funt confoffae, infra eaedem in:. vel, commutatae. GEB. 27 Hl
VENVLEIVS5. GE&. —— 28 Gothofr. in nota: AJ, quinto. Nempe ita ipfe

nec male. B&. Rehd, commiferit.. GER.

5 OE x V ii
AD SENATVSCONSVLTVM TVRPILLIA.

NVM, ET DE ABOLITIONIBVS
CRIMINVM.

ManciANVS * libro fingulari ad Senatusconfultum
— Turpillianum ?. i
ACCVSATORVM 3 temeritas tribus modis detesitur, et
tribus poenis fübicitur: aut enim calumniantur, aut prae-
uaricantur, aut tergiuerfantur *. $. r. Calumniari , eft. falía
crimina intendere. |Praeuaricari ?, vera crimina abfcondere:
tergiuerfari, in vniuerfum ab accufatione defiftere 9. $. 2.
Calumniatoribus poena lege Remmia * irrogatur. $. 3. Sed
non vtique, qui non probat, quod intendit, protinus calu-

mniari videtur: nam eius rei inquifitio arbitrio cognofcentis

committitur, qui, reo abfoluto, de accufatoris incipit confi-
lio quaerere, qua mente ductus ad accufationem proceffit: et
fi quidem iuftum eius errorem reppererit, abíoluit eum: fi
vero in euidenti calumnia eum deprehenderit *, legitimam
poenam eiirrogat. $. 4. Quorum alterutrum ipfis verbis pro-
nuntiationis manifeftatur. Nam fi quidem ita pronuntiauerit,
NON PROBASTI, pepercit ei. 5in autem pronuntiauerit
?, CALVMNIATVS EST !?,condemnauit eum, |.Ét quam-

uis nihil de poena fübiecerit, tamen legis poteftas aduerfus.
eum exercebitur. Nam, vt Papinianus refpondit, facti qui- .

dem quaeftio in arbitrio eft iudicantis: poenae vero perfecu-
tio non eius voluntati mandatur, fed legis ** auctoritati re-
feruatur, $. 5. Quaeri poffit *?, fi ita fuerit interlocutus,

Lvcxvs Tivrirvs TEMERE ACCVSASSE VIDETVR,

an calumniatorem pronuntiaffe videatur? et Papinianus, te-

meritatem facilitatis veniam eontinere, et inconfultum calo-

rem calumniae vitio *? carere: et ob id hunc nullam poenam
fübire oportere *^, $. 6. Praeuaricatorem *? eum effe often-
dimus , qui colludit cum reo, et translaticie munere ^* ac-

cufandi defungitur: eoquod proprias quidem probationes dií- -

fimularet, falífas vero rei *7? excufationes admitteret, $. 7.
Si quis autem ab accufatione citra abolitionem deftiterit, pu-
nitur. $. 8. Abolitio priuatim a Praefidibus *5 poftulari ac
impetrarifolet. TItem protribunali, non de plano. Nec prae-
fens *? hanc cognitionem alteri demandare poteft. $. 9. Si

plura crimina idem eidem intulit ??, fingulorum debet aboli-

tionem petere: alioquin, prout quid admiferit ^*, eius nomine
Senatusconfulti poenam patietur. $. 1o. Accufationem is
22 jntulit, qui praefcriptione fummoueri poterat, vt quilibet
adulterii mafculo poft quinque annos continuos ex die cogä:
| : miífi

habet Taur. in margine. Flor. non tantum: fexto, mutatum in: quinto, fed
etiam ; iuvi;, additum. BR. ; :
I Vulg; MARCELLV'S. BR. 2 Hal. hanc infcriptionem habet
integram, G E B. 3 Vide Opufc. de Latin. Vet. ICt. p. t72. fequ. BR..— 4
Taur. praeBavicantur au Tergiuev(antur. GEE. 5 Vulg. addit: vero eff.
B R. 6 Taur. dlififlere. GER. 7 Gothofr. in nota; Rhemnia vwiy.
Hal. Immo Hal. habet: Rbemmia. Vulg. Rbemia. Vide noftrum Tr. ad le-
gem Remmiam. c. 3. BR, Rehd. remia. GER. 8 Hal. d.epyaehemh't: k
Hal. pronunciatiit. 10 Hal. et Vulg. nec non MSS. fere omnia: es.
Etiam Bafil. éevxedévr4eue, BR. MSS. íunt Darb. S. Cruc. IL.. Bynkersh.

vbi litera t eft expuncta, et denique S. Cruc. I. qui habet, vt eft Flor. Rehd. -

ab initiio habuit: es. GEB. II Rehd,egum. GEB. — 12 Mal poteff.
GEB. . I3 Rehd. iudicio. fed fuperfcriptum : al, vitio. GEB. —— 14 Vulg.
addit: refpondit. ER. I5 Vide Opufc. de Latin. Vet. ICt. p. 167. fequ.
B R. 16 Etiamnunc Flor. eft: translatitiaemuneriaccufandi. Prius fui arbi-
trii voluit effe Taur. nos etiam pofterius, vt Hal.et Vulg. B&. Etiam Rehd.
translatitie gumeve. G EB. 17 In Rehd. rei, abeft. GER. 18 Hal. «
praefide, G E B. 19 Gothofr. in nota: Al, praefes. Ita Hal. et Vulg. quod
probo. BR. [ta et Rehd. GE R. — 20 Hal. et Vulg. ?utulerit. BR. — Etiam
Rehd. GE. 21 Hal. omiferit, et ita faQum Flor. a confueta manu,
22, Hlál. fi accufationem mmtulit.

GEB.-

yti
ni'
p
t
ol
pete:
fiuse
inci
li
quoä |
tet,
f
fnl
titt
m
p
ilurur
Átgin
fetmyo!
[ «t
aol
fncida
icud
tenue
findi
"
d.
dun:
petie
feti
d e
&
TR
ts
W
Ü x
lo
]oci
l,
d at
h
Douet
Tetlto

Oi
v D
hf
Bynkih
5 u
yt i
Mtftg,
6tj
Metop.
qu
qUue
Stnaqtus(
t ;
HOC 110f
füs, hbl
Vteg
n
4 Ll
O
M

QOtf-
du
am; i
Tma
s r
n
Xl
k
j
loctts
Ti
n
; n a
jnes d
xular 4
p
1 :-om'me
um i
7 )

ii M

ys o
317 4
TT
yia iM
T d
TP 9
n o
j
cr "
j n

DIGESTORVM LIB.

miffi adulterii, vel feminae poft fex menfes vtiles ex die di-
uortii: an, fi deftiterit ^?, hoc Senatusconfulto pletti . debet
25 , belle ?5 dubitatur ? Mouit ?*, quod paene nulla erit ?*
accufatio , quam temporis fpatium, aut perfonae vitium omni-
modo remoueret ?* , reoque fecuritatem timoris ac periculi
promitteret, Contra ^? mouet, quod qualiscumque accufa-
tio illata, cognofcentis auctoritate, non accu(antis voluntate
aboleri debet: maioreque odio dignus exiftimaretur, qui te-
mere ad tam improbam accufationem proceffiffet. Ergo ve-
rius eft, eum quoque, de quo loquimur, in Senatuscon(ultum
incidere oportere. Atquin ?? Papinianus refpondit ?* , mu-
lierem, quae idcirco ad falfi accufationem non admitteretur,
quod füam , füorumue iniuriam non perfequeretur, defiften--
tem, Senatusconfülto Turpilliano non plecti. Num ergo, et
in ceteris idem refponfurus fit? quid enim intereít, propter
fexus infirmitatem, àn propter ftatusturpitudinem, temporis-
ue finem ad accufationem aliquam non admittatur? multoque
magis excludendi funt, quod mulieris quidem accufatio vel
propter proprium eius dolorem effeCtum habere potuit ??::
illorum vero accufatio voce dumtaxat tenus ?? interuenit ?*.
Atquin ?? idem alias fcribit, non poffe aliquem duos eodem

tempore adulterii accufare, marem et feminam: et tamen,

fi vtrique ?* fimul denuntiauerit, in vtriusque perfona 3*.
abolitionem eum petere debere, ne in hoc Senatusconfulto ??
incidat. Quid porro refert, propter caufas fuprafcriptas ?? .
accuíatio non valuerit, an propter numerum perfonarum non
tenuerit? an haec interfint *?, plenam habuerit aliquis accu-
fandi facultatem, fed propter perfonarum coniunctionem ab
*t accufatione füummoueatur: an vero ftricta ratione quibus-
dam accufandi facultas non competat? Merito itaque dicen-
dum eft, omnes, excepta muliere et minore, nifiabolitionem
petierint , in hoc Senatusconfuülto *? incidere. $. i1r. Su-
ÍpeCti tutoris accufatio pro tribunali tantum examinari pot-
eft: et nullus alius de huiusmodi ^? quaeítione, quam Prae-
fes ^^, pronuntiare poteft: et tamen, qui ab ea deftitit, Se-
natusconfulto non tenetur. :$. 12. Ítem, (i dicat *? aliquis
in Senatusconfultum incidiffe Turpillianum, Praefidis eft fu-
per ea re notio: et tamen contra defertorem Senatusconful-

ti non interuenit coércitio: qui autem ^** dicit, quem in

hoc Senatusconfulto ^* incidiffe, accufator non eft. $. r3.
Incidit in hoc Senatusconfulto ^* , et qui accufatorem fummit-
tit, aut *? inftigat, autqui ?? mandat alicui, et inftruit eum
ad accufationem capitalem, dando probationes, allegando ac-
cufationes ?* : et merito: nam difüidendo ?? crimini, quod
mouet, et eximendo fe periculo calumniae, vel defertionis,
merito calumniantis et defiftentis poena fübdici ?? debuit,

GES. 25 Flor. eft: defifferit , «t etiam habet 'Taur. Forte pro: defifleret.
$ed Hal.et Vulg. et S. Cruc. I. vt hic. Sunt alia hic, . quae in manifefto

mendo cubant. ra in antecedentibus legitur Flor. poff ex menfes. BR. Sed et-

Bynkersh. et Rehd. habent: deffiterit. At Darb. et S. Cruc. li. vt Flor. GE B.
24 Hal. debeat accufator , Flor. etiam factum: debeat. BR. Et ita Rehd. G E B.
25 Taur. Velle. Kehd. nec me, loco: belle. GER. 26 Hal. et Rehd. 7-
uet. GEB. — 27 Hal. fit. GER. 28 Hal. remoneat. GE B.
Miüttat. e contrari0. G F. B. 30 Taur. aDquim. GEB. . 34 Rehd. refcripfit.
GE B. 32 Hal. potuerit.. 33 Rehd. a&enus. GEB.

que. Florentinam firmant Daíil, ià» 3 vo7; 3v mwageyyeóos. E'R. Flor. exhibet
quoque Rehd. GER. 31 Hal. perfonam. G E. 38 Gothofr. in nota:
Senatusconfultum. vslg. Sed ita quoque Hal. Simili modo paulo poft, vbi
tamen mutatum Flor. et rurfüs $. 22. et $. 13. et vlt. vbi iterum corre&um.
Hoc notes, in omnibus his exemplis praecedere 72 boc , quod , vt faepe fexti ca-
fus, librarium in errorem inducere potuit, BR. Rehd. vt Hal. et Vulg. GE .
39 Rehd. caufam fuprafcriptam. GEB. 40 Hal et Vulg. boc interfit. BR.
Vt et Rehd. GER. 41 Hal. et Vulg. inferunt: bac. BR. Neutiquam Rehd.
G E B. 42 Hal. et Rehd. fenatusconfultum. GEB. 43 Hal. buius. G E B.
44 Hal. addit: prouiuciae. GEPR. — 45 Vulg. dicatwr. BR. — 46 Hal. emim.
GE B. 47 Gothofr. in nota: Senatusconfultum. vuwlgat. Tta et Hal. fed
Rehd. hic clariffime cum Flor. facit. GE z. — 48 Gothofr. in nota; Senatus- ,

29 Hal. pro--

34 Hal. znter-.
senerit. GEB. — 35 Taur. aD4uiu. GER. — 36 Hal. vtrumque. Vulg. vtroj--

XLWVIIL WIT. XVIDoIc 1047

nifi fübornatus accufator probauerit crimen, quod intendere
fufcepit. ^ Nec intereft, per fe mandauit accufationem, an
per alium. ; Verum hunc, qui hoc minifterio vfus eftad man-
dandam accufationem, non ex verbis, fed ex fententia Sena-
tusconfulti puniri, Papinianus refpondit "^. Summiffus enim
accufator fimiliter eodem Senatusconfulto ple&titur: id eft,
propter hoc folum punitur, quod minifterium alieni timoris
recepit ?*.. . $. 14. Peus condemnatus prouocauit, deinde
accufator deftitit, an in hoc Senatusconfulto 5$ incidit? pro-
pe eft, vt incidiffe videatur: quia prouocationis remedio con-
demnationis extinguitur pronuntiatio ?*. |
! II. Pavrvs libro fingulari de Poenis omnium legum.
Q v 1 deftiterit ?? agere, implius et accufare prohibetur,.
III. Ipew libro T. Sententiarum. . Er in priuatis, et
in extraordinariis criminibus omnes calumniofl extra ordinem
pro qualitate admiffi ple&ctuntur. :
.IV. PariNiANvs libo XV. Refponforum. Mv-
LIER, quae falfi crimen iniuriae. propriae. poft interpofitam
denuüntiationem defiftens omifit, ex Senatusconfulto Turpil-
liano teneri non videtur. $. r. Poftabolitionem idem crimen

-ab eodem in eundem inftaurari non poteft. .

| V. PaAvrvs libro II. Refponforum. . QvAxEsiTvM
eft, an is, qui, libello Principi dato, falfum fe obieCturum
minatus eft, fi non obieciffet, "Turpilliano Senatusconfulto
tenetur ???. Paulus refpondit, verbis Senatusconfulti Turpil-
liani eum , de quo quaeritur, non contineri. - |
VI. Ipnxw libro I. Sententiarum. A z accufatione defti-
tit, qui cum aduerfario fuo de compofitione eius criminis, quod
intendebat, fuerit locutus.. $. r. Animo ab accufatione de-
ftitit, qui affectum et animum accufandi depofuit. $. 2. De-
ftitiffe videtur, qui intra praefinitum accufationis a. Praefide
tempus reum füuum non peregit *?. $. 3. Nuntiatores, qui
per notoria ** indicia produnt, notoriis fuis adfiftere iuben-
tur. G. 4. Calumniae caufa puniuntur, qui in fraudem ali-
cuius librum vel teftimonium, aliudue quid conquififfe, vel
(cripfiffe $2, vel in iudicium protuliffe dicuntur.
'"VII. VrrrawvslibroVIIL. 53 Difputationum. . Sx
quis repetere .velit crimen publica abolitione interueniente,
eo $* iure repetit, quo accufabat: non aeque ?? epnim pof-
fuünt praefcriptiones ei obici, quae ** ante reorum abolitio-
nem non funt obiectae: et ita Diuus Hadrianus refcripfit $7.
.$. r. Si ftellionatum 59 quis obiecerit 5?, vel expilatae he-

reditatis crimen *? , et deftitit.^* : poenam Senatusconfulti

Turpilliani non fubibit: nec fi.*? furti, veliniuriarum, fed
officio iudicis culpa eius coércebitur. 2154 .
VII. PAprixriAwNvs 7?libro II. de Adulteris 7^,
d | A | A B 0-

confultum. vulgat. Hal. Hic Rehd. vt Hal. et Vulg. GEB. 49 Vulg: infe.
rit: qui. BR. Etiam Rehd. Ges. —— 50 Ap. Hal. qwi, abeft. GEz. — 51
Hal. excufatioues, et in margine: alias, accufationes. G E B. 32 Gothofr.
in nota; diffitendo. Hal. Rcehd. clariffime vt Flor. GER. 53 Flor. factum
eft: poenae , ptaetereaque nihil. pro: fubdici , autem reponendum , aut : fubiici ,
'«t Hal. Vulg. et.M$S. aut: fubdi. BR. Coufer Bynkersh. V. Obf. 25. Cete-
rum M$SS. qüae habent: poemae fubici, funt Barb. S. Cruc. L. II. Bynkersh. qui-
"^bus adde Rehd. GEB. 54 Vulg. refcribit. BR. — 55 Hal veceperit. — 56
Gothofr. in nota: Senatusconfultum. valgat. Haloand. Etiam Rehd. GrER.
57 Vulg: pronunciatum. B R. 58 Hal. et Rehd. deflitit. GEB. — 59 Hal.
et Vulg. teueretur. B R. Rehd. vt Flor. GEB. 60 Hal. et Vulg. peregerit.
BR. Etiam Rehd. GEB. 61 Confer. Duker. ad. Opnfc. de Latin. Vet.
ICt. p. 424. "1. 10. BR. 62 Hal. et Vulg. confcripfiffe. B R. . Etiam Rehd.

iE a. 63 Vox: ocfauo , poftea adfcripta eft. B. — 64 Hal. eodem. GER.

65 Hal.et Vulg. eque, loco: mom aeque. BR. Etiam Rehd. GEsz. — 66
Hal. et Rehd. inferunt: reo. G E B. 67 Hal. fcripfit. GEB. 68 Hal. et
Vulg. flellionatus. BR. — Etiam Rehd. GEZ. 69 Ap. Hal. obiecerit , abeft.
G E B. 7o Hal. hic addit: obiecit. GE B. 71 Etiamnunc Flor. eft: defi-
füitit. B&. — Nempe librarius fe correxit. GER. 72 Hal. fubibit, quemad-
modum nec furti. GE B. 75 Hal. et Vulg. PAVLVS. gn. Euam Rehd.
GEBR. 74 Flor. fadum fat antique; Zldalteris, vt et in. L. 10. et 12, feg
: ibi.

1056

AnorriTIO, aut publice fit ob diem infignem, aut 7? pü-.

blicam gratulationem,

IX. Macxen ^** libro II. Publicorum. - VE-Lä ob rem :
profpere geftam , 2 d

X. PAriNrANVS 77 libro IT. de Adpltïfgs. :
priuatim a&tore poftulante. . Tertio genere fit ex ' legeabo-

litio, accufatore mortuo, velex iufta caufa impedito, quo

minus accufare poffit. $ r. Abolitione autem publice *^ fa-

€ta, non retractabitur in iudicio repetendo de äiäarigi iure. .
$. 2. Triginta dies repetendi rei Diuus Traianus "? vtiles effe
interpretatus eft, ex die fcilicet, quo feriae finitae funt: et

Senatus cenfuit eas 3* dies cedere, quibus quisque reum füum

repetere poffit. . Hoc autem repetendi rei tempus non aliter.

cedit, quam fi accufator quoque potuit adire. !
: XI. Ip w libro fingulari de Adulteris:s QvAERERB A-

TYR,anhi, qui ab accufatione tempore exclufi eü'e.ntv, in.
Senatusconfültum "Turpillianum inciderunt? Refpondit ??^,
non oportere dubitari, calumnia non puniri eos, qui prae-.
fcriptione temporis exclufi, caufam adulterii perferre non po- -

tuerunt,. x

XIL Vr»rrANvs libro II. de Adulteris; |—S1 'inte'r-*

ueniente publica abolitione ex Senatusconfulto, vt fieri adfo-

Jet, vel ob laetitiam aliquam, vel 5* honorem domus diuinae, :

vel ex aliqua 5* caufa, ex qua Senatus cenfuit abolitionem
reorum fieri, nec intra ** dies praeftitutos reum repetierit:
dicendum eft, ceffare Turpillianum Senatusconfultum: nec
enim videtur defiftere, qui exemptum reum non defert: exi-
mitur autem reorum 9* abolitione interueniente. . |

XIIL. Pavrvs libro III. de.Adulteris. DesT1iTIS-

sE eum accipiemus, qui in ** totum animum agendi depo-

fuit, non qui diftulit accufationem. / $. 1. Sed, qui permiffu.

Imperatoris ab 99 accufatione deftitit, impunitus eft. .
XIV.- VrPraANvs libro VII. de Officio Proconfulis.
Drivvs Hadrianus Saluio ??. Caro Proconfuli Cretae refcri-

pfit, tutorem qui pupilli caufa inftituerat accufationem, de--
functo pupillo, cuius caufa accufare coeperat, non efíle co-

gcendum accufationem implere. .^

XV. Mackn ?? libro II. Publicorum. Iw Senatus-
confultum Turpillianum incidunt, qui fübieciffent accufato- -

res, aut fübie&ti poftulaffent, nec peregiffent reos, aut ali-

ter, quam abolitione facta , deftitiffent: quique chirographum.

- ob accufandum dediffent, paCtionemue aliquam interpofuiffent.

Hoc autem verbüm NEc?* PEREGISSENT ??, ad vniuer-:

fos fupraferiptos pertinere dicendum eft. .$. r. An ad eos,
qui hodie de iudiciis publicis extra ordinem cognofcunt, Se-
natusconfultum -pertineat, quaeritur? Sed iam hoc iure ex

facris Conftitutionibus vtimur, vt pertineat: ita ?? ex fingu-
'lis caufis fingulae poenae irrogentur ?^. $. 3. Eos, de quo-

ibi addita z rurfus expun&a. B R. — 75 Hal. et Vulg. inferunt: of. BR. Etiam
Rehd. GE s.
7 Hal. PAVLVS. GER.
publica. GE R.
ct Vulg. eos. 8BR. — Etiam Rehd. GER. 82 Hal. et Vulg. znciderent? ve-
fpondi. BR. Rehd, incidevint. Altera vox per fcripturae compendium more fo-
lito expreffa. GEB. /|— 85 Rehd. repetit: ob. GER. 84 Hal. ex qua alia.
SGEB. . 85 Hal inferit: XXX. GrEE. 86 Gothofr. in nota: Al. reis.
Nempe ita ipfe Taur. in margine. Hal. et Vulg. reus publica abolitione interue-
"iente. BR. Rehd. etiam: reus. GE B. — 87 In Rehd, iz, abeft. GEB. — 88
Ap. Hal. a, abeft. GEP. 89 Hal. Faluio. Vulg. Flauio. B&. Rehd. vt
Flor. GEB. : 90 ,yulg. MARCELLVS. BR. — 9I Ap. Hal. et Vulg. sec,
abeft. B R. Ftiam in Rehd. Grm. ^ 92 Erat Flor. pepigiffeut. antecedens :
zec, fait deletum, fed litura' mox exficcata. Etiam praepoftere prior p cum v
commutata, vt nunc fit: repegiffemt. BR. ^ 93 Hal. et, loco: ita. Vulg. in-
ferit: vt. BR. Rehd.vt Vulg. GEs. — 94 Hal. irrogantur. GER. — 95
Hal. in margine: a/45, fanélio. Rehd, in textu: acZufatio. GEB. . 96
Ap. Hal. et, abeft. .. 97. Hal. praefigit: Diuaus. Vulg. diui. B R. Rehd. vt
Flor. GE , 98 Hal. et Vulg. inferunt: vel. B R, 99 Flor. fa&um: þo-

78 Ap. Hal. ex, abeít, GER. 79 Rehd.

tuerint. Mal. et Vulg. potgergnt. BR. Rehd. vt Flor. faàum. GEB. ^ 1OO

76 Hal.et Vulg. MARTIANVS. BR. Rehd. vt Flor. GEB..

80 Vulg. Adrianus. BR. l|ta et Rehd. GEE. 81 Hal..

. 34 Hal. diceretur. G E B.

DIGESTORVM LIB. XLVHIL TIT. XVL XVII.

rum calumnia agi non permittitur, fi defüiterint, non inci-
dere in poenam huius Senatusconfülti , Conftitationibus caue-

tur.. $. 3. Si propter mortem rei accufator defüiterit, nou

poteft hoc Senatusconfulto teneri: quia morte rei iudicium
foluitur, nifi tale crimen fuit, cuius aCtio ?? et?* aduerfos he-
redes durat: veluti maieftatis. Idem in accufatione repetun-«
darum eft, quia haec quoque morte non foluitur, $. 4. Ce-
terum fi poftea, quam accufator deftitit, reus decefferit: non
ideo magis delictum accufatoris releuatur. Nam eum, quife-
mel deftitit, fi poftea accufare paratus fit, non effe audien-
dum, ?* Seuerus:et Antoninus ftatuerunt. $. 5. Qui poft
infcriptionem .ante litem conteftatam ?? anno vel biennio
agere non poterint ??, variis Praefidum occupationibus, vel
etiam ciuilium officiorum neceffitatibus deftricti *99, in Sena-
tusconfultum non incident *. $. 6. Quamquam ? prius reum
quis detulerat, etfi ? poft abolitionem , antequam reus repe-

teretür, ^ alia abolitio fuperuenerit: non ex fuperiore, fed

ex fecunda abolitione dies triginta computantur.

— XVI. PAvrvs libro fingulari de Adulteris.. Dowr--

TrAwvs refcripfit, quod de feriis, etde ? abolendis reis
dicitur, non pertinere ad feruos, qui accufati in vinculis effe
iubentur, ne iudicium finiatur, : d
XVII. MopEsTINvs libro XVII. Refponforum. L v-

crvs Titius Seium reum falfi fecit: et prius quam perfeque-

tur ?, indulgentia reorum crimina abolita funt. Quaero, fi
oftea eum iterato reum non fecerit: an in Turpillianum Se-

natusconfuültum inciderit ? Herennius * Modeftinus refpondit -

*5, abolitionem reorum, quae publice indulgetur, ad hocge-
nus criminis non pertinere. "
XVIIL PAPinivs IvsmTvs ? libro I. de Conftitu-
tionibus. IwPERA'TORES Ántoninus et Verus '? Augufti
Iulio Vero refcripferunt, cum fatis diu litem traxiífe dicetur
**, inuito aduerfario non-poffe eum abolitionem accipere.

$. r. Item refcripferunt, nifi euidenter probetur *? confen-

tire aduerfarium , abolitionem non dari. $. 2. Item refcri-

pferunt, cum in crimine capitali abolitionem, vt in re pecu-
niaria petitam effe diceret !*, reftaurandam effe nihilo mi-
nus cognitionem : ita vt **, fi non probaffet hoc, quod pro- -

poneret , non impune eum laturum.

* TÍTOS XAI.
DE REQVIRENDIS VEL * ABSENTIBVS

"DAMNANDI&

MancriANVS libro II. Pu-blicorum.

DIVI Seueri et Antonini Magni Refcriptum eft ? , ne quis.

abfens puniatur: et hoc iure utimur, ne abfentes da-
mnentur: neque ? enim inaudita caufa quemquam damnari
: | . qequi-

Hal. diffricdti. Rehd. deffituti. GE B. — 1 Vulg.zmcidumt. BR. — 2, Hal. Cum ,
loco: quamquam. GERB. 3 Hal. detalerit, et pofl. GE B. 4 Vulg. hic
praemittit: zutra tvigiuta dies. BR. 5 Hoc: de, poftea additum, et quod

abeffe poffit, ftellulis inclufimus. p R. Puta in exemplo Taurell. typis deftina-

to. GEB. 6 Gothofr. in nota: perfequeretur. vulg. Fal. Etiam fcripti co-

dices. BR. DBarb. et S. Cruc. . At Bynkersh. et Rehd. p.e-r-&q»uatur. OT '

Ap. Hal. et Vulg. Herennius, abeft. Sed et Flor. eft vncis inclufum. g R. Et
abeft in Rehd. GEE. . 8 Hal. roferipfit. GEB. 9 Hal. et Vulg. PAPI-
NIANV S. BR. Io Hal. et Rehd. Seuerus, et mox iterum: Sernero. GE B.
12 Hal. probaretur. — 13 Hial. et Vulg. dicere-
tur, E quatuor MSS. S. Cruc. L. Florentinam exprimit. exprimebat etiam Darb.
fed fa&um: diceretur. BR. — Habuere ita ab initio S. Cruc. II et Treuif. qui-
bus adde Bynkersh. et Rehd, GE z. — 14 Hal. et Vulg. et, loco: ita vt.BR.
Rehd. vt Flor. GEx. |
.—.. Y Gothofr. in nota: nec abfentibus. Hal. Sed integra Haloandri le&tio
et: DE REQVIRENDIS REIS NEC ABSENTIBVS DAMNAN-
DIS. Vulg. etiam inferit: rezs. Etita Cod. Treuif. In S. Cruc. l. De reqaui-
vendis vel dammandis abfeutibus veis S. Cruc. IT. . De requivendis abfentibus
damnatis. BR. In Bynkersh. VEL, abeft. Rehd. vt Vulg. GEg. — 2 Vulg. Di-

ui Seuerus et Antonimus Magui vefcripferumt, BR, Ktaet Rehd.GEs, 3 Vulg.
: N : ?!L'C.

a otci
tnel,
Qp
Bs

[
Cv
p
pis Val

|
YvSt
vel Dd
zotuit
fco nit
fufomm
fe. defe
ts ef

Y
DATIS
Ti: Yt,
foom h
éut, h
n
fünt, t
Venife de
Wefüs et.
itter ho
titdum e
t üditori

prildit, VU]Q
UE
ft P*'gffrip:io
TC idmifie «
EL
g iA
LDY
n 204

T
. fl

JoyI-
ls fef
lis efe

j lr
i
i, 1
i
dbond
u

onfti
Augii
» Qicett
ii
orkte
reite
d
nlo -
m

pes voluerunt.

DIGESTORVM LIB. XLVIIL TIT. XVIL XVIIL 109

aequitatis ratio patitur. $. r. Si autem grauius quis punia-
tur, puta in opus metalli, vel fimilem poenam, fiue capita-
lem : hoc cafu non eít irroganda in abfentem poena, fed ab-
fens requirendus adnotatus ^ eft, vt copiam fui praeftet. $. 2.
Praefides autem prouinciarum circa requirendos adnotatos 5
hoc debent facere, vt eos, quos adnotauerint, Edictis adeffe
jubeant 9?: vt poffit innotefcere eis * qui adnotati funt ?. . Sed

-et litteras ad magiftratus, vbi confiftunt, mittere: vt pereos

poífit innotefcere, requirendos eos ? effe adnotatos. $. 3.

-Etex hocannus computatur ad fe purgandos. . $. 4. Sed et |

Papinianus libro fexto decimo *? refponforum fcripfit **, re-

quirendum adnotatum , fi prouinciae Praefidem intra annum

adierit, et fatis obtulerit: non efle ** locum mandatis, vt bo-
gpa fifco vindicentur:.nam et fi intraannum mortuus fit, cri-
minis caufa expirat, et perit, et bona eius ad fuccelfores
transmittuntur. - ! |

L. MAcrRn ?? libro IT. Publicorum.. AwNwz fpatium
ad occupanda bona eius, qui requirendus adnotatus eft, per-
tinet. $. r. Sed fi per viginti annos fifcus bona ** non oc-
cupauerit, poítea praefcriptione vel ab ipfo reo, vel ab heredi-
bus eius fubmouebitur.- | |

IIT. MancraAnvs libroIT. de publicisIudiciis. Qv AM-
CvMQVvE enim quaeftionem apud fifcum, fi non alia fit *?
praefcriptio, viginti annorum filentio praefcribi, Diui Princi-

IV. MaAcxn '^5 libro II. de publicis Tudiciis **. - Aw-
Nvs exinde computandus eft, ex quo ea adnotatio *5, quae
vel Edicto, vel *? litteris ad tmagiftratus ?? factis, publice in-
notuit ^*, $. r. Ergo et viginti annorum tempus exinde fi-
Íco numeretur ?^^, ex quo adnotatio publice innctuit. . $. 2.
In fumma fciendum eft, nullatemporis praefcriptione, ^? cau-
fae defenfione fummoueri eum, qui requirendus adnota-
tus eft.- HO '

V. MopesTINvs libro XII. Pandectarum. Max-
DATIScauetur, intra annum requirendorum bona obfigna-
rxi: vt, fi redierint ?^, *et fe purgauerint*, integram fem
fuam habeant: fi neque refponderint ?^5, neque qui fe defen-
dant, habuerint: tunc poft annum bona in fifcum coguntur
29, $. r. Et intraannum medio tempore mouentia, fi qua

Ífunt, ne aut mora deteriora fiant, autaliquo modo intereant,

venire debere, pretiumque eorum in depofito effe, Diui Se-
uerus et Antoninus fanxerunt. $. 2. Sed et Diuus Traianus
inter mouentia fructus quoque haberi refcripfit. $. 3. Cu-
randum eft autem, ne quid ei, qui profugit, medio tempore
2 debitoribus eius foluatur, ne per hoc fuga eius inftruatur.

(.BR. . 4 Gothofr. in nota: adnotandum eft. vulg. Hial. Hal. faltim ha-
bet: aduotandus efl. Florentinam exhibet Barb. Haloandrinam S. Ctuc. [. et
3.L vt et Rehd. Bynkersh. reguirendus et aduocandus. G EB. — 5 Hal. et
KRehd. inferunt: et. GEE. 6 Taur, i!Veant. GEB. * Vulg. eos. BR.
Etiam Rehd. Ap. Hal. e;; plane abeft. GE s. — 8 Hal fimt.GEB. 9 Vulg.
v60$. BR, — . IO Vulg.lib. XV.gm. Rehd.lé. XVII. GEs. — 11 Hal. re-
fpoudit. Vulg. fcribit. BR. Rehd. vt Flor. GEE. I2, Hal. facere, loco:
efée. GEB. . 13 Vulg. MARCELLVS.2R. 14 Hal.inferit: eius. GE B.
15 Hal inferit: propria. Sed et Vulgata. Videlicet erat olim Flor. non alia -
Jit profcriptio, vbi antique adfcriptum: pria prae, poft fyllabam :- pro , quod
nec admiíit Taur. nec nos admirtimus. B R. Etiam Rehd. propria praefcriptio.
GEBE. 16 Vulg. MARCELLV'S. gn. 17 Flor. fa&um: paublicorum 1u-
dicovum. B. 18 Vulg. addit: fa&a eff. Hal. fequens: q4uae, delet. B R.
Rehd. vt Vulg. GER. 19 Hal. et Vulg. inferunt: etiam. BR. Etiam Rehd.-
GEB. 20 Vulg. magifiratum. B R«

21 Rehd. inuotuérit. GERB. — 22 |

TIT.: - EL
DE.OQVAESTIONIBY:S
Vrrriawvs ]libro VIII. de Officio Proconfulis.

N criminibus eruendis * quaeftio adhiberi folet, Sed quan-
. do, vel quatenus id faciendum fit, videamus. . Et non effe
a tormentis incipiendum, et Diuus Auguftus conftituit, ne-:
que adeo fidem quaeftioni adhibendam. $. r. Sed et ? epi-
ftula Diui Hadriani ad Sennium Sabinum continetur. Verba-
refcripti ita fe habent: ad tormenta feruorum ita demum ve-
niri oportet, cum fufpectus eft reus: etaliis argumentis ita
probaticni ? admouetur, vt fola confeffio feruorum deeffe vi-
deatur. $. 2. Idem Diuus Hadrianus Claudio Quartino re-
fcripfit, quo refcripto illud expreffit, a fufpe&iffimo incipien-
dum, eta quo facillime poffe verum fcire * iudex crediderit.
$. 3. Ad quaeftionem non effe prouocandos eos, quos acciu-
fator de domo fua produxit ? : nec facile credendum fübiecta
eam ?, quam ambo parentes dicuntur * caram ? filiam ha-
buiffe, refcripto Diuorum Fratrum ad Lucium Tiberianum
emifio declaratur. $. 4. Idem Cornelio Proculo refcripfe-
runt, non vtique in ferui vnius quaeftione ? fidem rei confti-
tuendam: fed argumentis caüfam examinandam. . $. 5. Diuus
Antoninus etDiuus Hadrianus Sennio *? Sabino refcripferunt,

| cum ferui pariter cum domino aurum et argentum exportaffe

dicerentur, non effe de domino interrogandos: ne ** qui-

dem, fi vltro aliquid dixerint, obeffe hoc domino. $. 6. Di-

ui Fratres Leliano *^ Longino refcripferunt, de feruo here-
.dum non effe habendam quaeftionem in res hereditarias, quam-
uis fufpectum fuiffet *$, quod imaginaria venditione domi-
nium in eoquaefiffe heresvideretur. $. 7. Seruum municipum
poffe in caput ciuium torqueri, faepiffime refcr?äfïäum eft z
quia *^ non fit illorum feruus, fed Reipublicae. Idemqueim

ceteris feruis corporum dicendum eft: nec enim plurium fer-

uus videtur, fed corporis. $. 8. Si feruus bona fide miht
feruiat, etiam fi dominium in eo non habui *?; poteft dici,
torqueri eum in caput meum non debere. Idem eft et in li-
bero homine, qui *9 bona fide feruit, $. 9. Sed nec liber-

tum torqueri in patroni caput, conftitutum eft. $. ro. Nec-

fratrem quidem in fratris, Imperator nofter cum Diuo ** pa-
tre *? fuo refcripfit: addita ratione, quod in eum , in quem
quis inuitus teftimonium dicere non cogitur, in eum nec tor-

| queri debet. $. 1r. Seruum mariti in caputvxoris poffe tor-
|queri, Diuus Traianus Sernio *? Quarto reícripfit. $. r2.

Item Mummio Lolliano ?? refcripfit, dammati feruos, quia
2* defierunt ?? effe ipfius, poíle in eum torqueri. $. 13.
Si feruus ad hoc erit manumiffus, ne torqueatur: dummodo-
in caput domini non torqueatur, pofle eum torqueri Diuus
Pius refcripfit. $. 14. Sed et eum, qui cognitionis fufce-
ptae tempore alienus fuit, licet poftea rei fit effeCtus, tor-
j um queri

] Hal. et Vulg. smumeratuv, et ita Flor. fa&um. mm. Etiam ita Rehd. GEE.

24 Hal. refpende-:

23 Hal et Vulg. inferunt: a. BR. Etiam Rehd. GERB. |
26 kial ct

rint. GER. — 25 Vulg. redierimt. BR. — Rehd. vt Flor. G B.
Vulg. cogántur. p & Rehd. vt Flor. GER. fs .
— — .X Hal et Rehd. feruandis. G E B. 2 Hal. adbibendam , etiam epi--
flola. 3 Gothofr. in nota: a probatione amouétur. Hal. GES. 4 Go-

thofr, in nota: fciri. vwlg, Flal. GEE. — 5 Hal. produxerit. GER. — 6 Vulg.
addit: effe.Bm. Etiam Rehd. GE B. —— 7 Hal. dicumt. GE B. 8 Gothofr.
in nota: charam. v4lg. Hal. GEB. — 9 Kehd. gueflionem. GEB. — YO Vulg. :
' 11 Hal et Vulg. wec. BR. Etiam Rehd. GEz. 12 Vulg.

Seruió. BR.
Lenisno. BR. Etiam Rehd. GEs. — 15 Rehd.effet. GEB. — 14 Hal. qwaude,
loco: quia. GEB. — 15 Vulg. babeam. BR. — 16 Rehd. inferit: mibi. GE P.
17 Ap. Hal. Diwo, abeft. GEB. — 18 Vulg. fratre. BR. — 19 Hal. et Vulg.:
Seruio, BR. . Etiam RKehd. GEB. 20 Vulg. Nauwmio Iuliamo. BR. Ettam.
Rehd. GEzg. — 21 Gothofr. in nota; qui. valgat. Hal. GEv. — 22 'Hdïl.'

Kkkkkkk ——

1060 J DIGESTORVM LIB.

queri in caput?3 poffe, Diui Fratres refcripferunt. $. 15. 5i
quis dicatur nulló iure emptus, non prius torqueri poterit,
quam fi conftiterit venditionem non valuiffe: et ita Iæperator
nofter cum Diuo patre fao refcripfit. $. 16. Item ?* Seue-
rus Spicio Antigono ita refcripfit ". Cum quaeftio *de fer-
uis* contra dominos neque haberi debeat, neque fi fa&a fit,
di&uri fententiam confilium inftruat : multo minus indicia fer-
uorum contra dominos admittenda funt. $. 17. Diuus Se-
uerus refcripfit, confeffiones reorum pro exploratis facinort-

bus haberi non oportere, fi nulla probatio religionem cogno-

fcentis inftruat. $. 18. Cum quidam deponere pretium ferui
paratus effet, vt feruus torqueretur contra dominum: Impze-
rator nofter cum Diuo patre ?* fuo id non admiferunt p
$. 19. Si ferui quafi fceleris participes in fetorqueantur, de-
que domino aliquid fuerint confeffi apud iudicem : prout cau-
fa exegerit, ita pronuntiare eum debere, Diuus Traianus ?7^ re-
fcripfit: quo refcripto oftenditur, grauari dorminos confef-
fione feruorum: fedab hoc refcripto receffum, Conftituütiones
pofteriores oftendunt. $. 20. In caufa tributorum, in quibus
effe reipublicae neruos nemini dubium eít, periculi quoque
ratio, quod feruo fraudis conício capitalem poenam denun-
.tiat, eiusdem prófeffionem exftruat ?^9. $. 21. Qui quaeftio-
nem habiturus eft, non debet fpecialiter interrogare, an Lu-
cius Titius homicidium fecerit: fed generaliter, quis id fece-
rit: alterum enim magis függerentis, quam requirentis vide-
-tur: et ita Diuus Traianus ?? refcripfit. $. 22. Diuus Ha-
drianus Calpurnio Celeriano in haec verba refcripfit. Agricola
Pompeii ?9 Valentis feruus, de fe .potgü,ingerrog.arg: .ft.",
dum quaeftio habetur ??, ampliusdixerit: rei fuerit indicium
33. mon interrogationis culpa. . $. 23. Quaeftioni fidem non
femper, nec tamen numquam habendam, Conftitutionibus
declaratur: etenim res eft fragilis, et periculofa, et quae ve-
ritatem fallat. Nam plerique patientia fiue duritia tormento-

rum ?* ita tormenta contemnunt, vt exprimi ?* eis veritas.

nullo modo poffit: alii tanta fuünt inpatientia, vt quouis ??
mentiri, quam pati tormenta velint: ?* ita fit, vt etiam va-
tio modo fateantur, vt ?? non tantum fe, verum etiam alios
comminentur ??, $. 24. Praeterea inimicorum quaeftioni fi-

des haberi non debet, quia facile mentiuntur: nec tamen, 1i |

49 praetextu inimicitiarum, detrahenda erit fides quaeftionis
^* G. 25. Caufaque ^? cognita ^*? habenda fides, aut non
habenda. $. 26. Cum quis latrones tradidit, quibusdam re-
fcriptis continetur, non debere fidem haberi ** eis in eos qui
eos tradiderunt: quibusdam vero, quae funt pleniora, hocca-
uetur, vt neque deftri&te ** non *5 habeatur, vt in cetero-
rum perfona folet **: fed cauía cognita aeftimetur, habenda
fides fit, necne: plerique enim, dum metuunt, ne forte ad-

defierint, GEB. 23 Rehd. inferit: eiws. GEB. —— 24 Rehd. antoniuus,
loco: item. GEB. . 25 Hal. Autominus et Verus Sulpitio Anutigono ita ve-
fcripferunt./ Vulg. Antoninus Seuerus Septitio Antigono i1ta vefcripfit: và Item
vtrubique omiffo. B»R. — Rehd. vt Flor. praeter id quod iam monitum. G E B.
26 Vulg.fratre. BR.. Etiam Rehd. GEs. — 274 Hal. et Vulg. admifit. BR.
Rehd, vt Flor. GER. 2^b 'Taur. T'rabianws. 28 Gothofr. in nota:
4Al. infruat. ita Hal. et Vulg. Nefcimus annon magis conueniat: deffruat.
BR. Vt ifti S. Cruc. L. vt et Rehd. Vt Flor. Barb. et $. Cruc. Il. GE 5.
29 Taur. et hic: Trabianus. "Vulg. Adrianus. BR. |Tta et Rehd. GEB,
$O Taur. Pompel. GEB. — 31 Gothofr. in nota: at fi dum.. Haloand. et
fi dum. valg. GER. 32 Vulg. babebitur. BR. —— 33 Gothofr. in nota:
iudicium. Haloamd. GEs. 34 Quid fi transponamus: fpatientia tormen-
tovum fiue duritia. BR. MSS. Florentinam exhibent: DBaib. S. Cruc. I. Il.
Bynkersh. vt et Rehd, G n. 35 Hal. et Vulg. inferunt: ab. BR. Et-
iam Rehd. GEB. 36 Hal aquoduis. Vulg. in quomis potius. BR. In
Barb. et $. Cruc. l ante: qmowis, fuüperfcriptum : m. S. Cruc. L awt im
quouis. Bynkersh, vt pocius mentiri. Rehd. vt Hal. GER. 37 Hal. et Vulg.
praefigunt: et. BR. Rehd. vt Flor. Ggg. 38 Hal. et, loco: vt. GER.
39 Gothofr. in nota: criminentur. Vulg. Sed ita etiam Taur. in margi-
. ne, et Hal. in textu, etipíe malim. BR. Etita quoque Rehd. GEs. 40

Aivnr TIT- XVIH.

prehenfi eos nominent, proderé eos folent, fcilicet impuni-
tatem fibi captantes: quia non facile eis indicantibus prodito-
res füos creditur *?, Sed neque paffim impunitas eis per hu-
iusmodi proditiones concedenda eft: neque transmittenda al-
legatio dicentium, idcirco fe oneratos, quod eos ipfi tradidif-
fent: neque enim inualidum argumentum haberi debet men-
dacii, fiue calumniae in fe inftruCtae, $. 27. Si quis vltro
de maleficio fateatur, non femper ei fides habenda eít: non-
numquam enim aut metu , aut qua alia de caufa in fe confi-
tentur ^?. . Et extat epiftula Diuorum Fratrum ad Voconium
59 Saxam, qua continetur, liberandum eum, qui in fe fuerat
confeffus, cuius poft damnationem de innocentia conftitiífet :
cuius verba hacc funt. Prudenter, et egregia ratione huma-
nitatis, Saxa cariffime, Primitiuum 5* feruum, qui homici-
dium in fe confingere metu ad dominum reuertendi füfpectus
effet, 5? perfeuerantem 53 falfa demonftratione, damnafti,
quaefiturus de confciis, quos aeque habere fe mentitus 5* fue-
rat, vt ad certiorem ipfius defe confeffionem peruenires: nec
fruftra fuit tam prudens confilium tuum: cum in tormentis
conftiterit, neque illos ei confcios fuiffe, et ipfum de fe te-
mere commentum : potes itaque decreti gratiam facere, et
eum per officium diftrahi iubere: condicione addita, ne vm-
quam in poteftatem domini reuertatur, quem pretio recepto
** certum habemus libenter tali feruo cariturum. — Hac epi-
íftula fignificatur, quafi 59 feruus damnatus, íi fuiffet re-
ftitutus, ad eum pertinebit **, cuius fuiffet, antequam da-
mnetur ?5: fed Praefes prouinciae eum, quem damnauit, re-
ftitüere non poteft: cum nec pecuniariam fententiam fuam
reuocare poffit. Quid igitur? Principi eum fcribere opor-
tet, fi quando ei, qui nocens videbatur, poftea ratio innocen-
tiae conftitit 5?,

IL VrrrANvslibro XXXIX. ad Edictum. Hxmre-

DITARIIÍ[Íerui, quamdiu incertum eft, ad quem bona per-
tineant, non poffunt videri in caput domini torqueri $9.

III. Inexw libro L. ad Editum. CowNsTITvTioNE

Imperatoris noftri et Diui Seueri placuit, plurium feruum in
nullius caput torqueri poffe.
, lV. InzMm libro III. Difputationum. Iw incefto $T,
vt Papinianus refpondit, et eft refcriptum, fernorüm tormen-
ta ceffant: quia et lex Iulia ceffat de adulteris 9?. |
| — .. MaRnctiasNVvs libro II. Inftitutionum. Sz quisvi-
duam vel alii nuptam cognatam, cum qua nuptias contra-
here non poteft, corruperit, in infülam deportandus eft: quia
duplex crimen eft, et $? inceftum , quia cognatam violauit
contra fas: et adulterium vel ftuprum adiungit: denique hoc

. cafu ferui in perfona ** domini torquentur.
VI. PariuraAxvs 9? libro Il. de Adulteris. Pa-

TRE

Taur. in margine: fub. Et hoc modo quoque Hal. et reliqui, et ipfi malumus.
BR. ' Et ita quoque Rehd. GEs. 41 Hal et Vulg. 4waeffioni. BR.
Etiam Rehd, GEB. — 42 Flor. zà Caufaque praefixum eft: Sed, neque 72
que deletum. Inde Hal. et Vulg. Sed cawía cognita. BR. ta et Rehd. GEn.

43 MHal. inferit: aut. — 44 Taur. baberE. GEB. ^ 45 Hal. de firifo. Vulg. .

difirifius. BR. Rehd. vt Vulg. GEB. — 46 Ap. Hal. zon , abeft. Vulg. con-
uertit in: boc. BR. Rehd. vt Vulg. Gx z. 47 Vulg. debet. BR. Rehd.
deberet. GEB. — 48 Hal credatur. — 49 Taur. coMfitentur. Rehd. confite-
tur. GEB. . $0 Vulg. Focmnium. BR. $1 Hal. Primitium. Cont. Me-
nag. /dmoen. lur. Ciuil. c. 27. GEB. 52 Rehd. fufpectus eff, fed perfeue-
rante. G E B, 53 Hal, et Vulg. perfemerante. BR, 54 Hal. fe commen-
tu;. Vulg, fecum inentitus. BR Rehd. vt Vulg. GER.
B R. 56 Hal. et Vulg. quod fi, fequenti: fi, deleto. BnR. Rehd. vt Flor.
GEB, 51 Hal. pertimeret, GEB. — 58 Hal dammaretur. 59 Vulg.
confliterit.BR. 60 Vulg.addit: poffe.BR. — 6t Vulg. De inteflu. BR. Etiam
Rehd. GEB. — 62 Hal. et Vulg. adniteriis. Flor. quoque ita fa&um fat anti-
que. In Infcriptione L. 6. idem fere coaeue factum, Etiam in L. 7. fed ibi ; fta-
tim exficcata. In L. $. tandem nihil immutatum. B R. Rehd. vt Hal. et Vulg. G E B.
63 Ap. Hal, et Vulg. et, abeft. p R. Etiam in Rehd. GEz. — 64 Hal. et
Vulg. perfonam. RR. Etiam Rehd. GEs.

55 Vulg. accepto. -

65 Hal. IVLIANVS$. Vulg.
FL-

n
fefi

hi

m
Qu

qülr'

«t
m
Sfoc

piu
hr
j5f
fm,
fün

m
1

üsdi

vl
Qücin
alis f
pec»uni
polit,
Jinus
faber

N

s '
gt
fünt
Tabe
de f
detcien
i
guï'&fl :
Jio
1elny
quoi
Centul
Il, à)
Taberi
Conftit
pittis 4
bend; !
fite ?0
dhitum
Tltertos
CL 5

l, et

VLUAN
Mi d
L
lr v
GOIhOFf. l
liti qy.
infcrit: tle.
QG ts
À.
liil

aM
T

DO

hu
m
iiO
"st
O0

efto "
1orme

100 T«
D
d g
T
itne b

"MR
n

f du
fu. 9^
i : Mquc )
hd 6^

"-30' Vü!g' j

Vug a
|h Rthd-
jl arf
uf M

DIGESTORVM LIB.

rRE vel marito de adnlterio agente, et poftulantibus 59 de
feruis rei vt quaeftio habeatur, fi vere ?* caufa perorata, te-
ftibus prolatis, abfolutio fecuta fuerit: mancipiorum, quae
mortua fünt 95, aeftimatio habetur: fecuta vero damnatione,
quae fuperfünt, publicantur. $. r. Cum de falfo teftamento
quaeritur, hereditarii ferui poffunt torqueri,
VIL VrPrriaAwvs 9?libro III. de Adulteriss QvAx-
sTIONIS modum magis eft iudices arbitrari oportere: ita-
que quaeftionem habere *? oportet , vt feruus faluus fit vel
innocentiae **, vel fupplicio.

-NMVIIIL. Pavrvs libro II. de Adulteriss EpricmTvM

Diui Augufti, quod propofuit Viuio *^ Auito 7?, et Lucio
Aproniano Confulibus, in hunc modum exítat. Quaeftiones
neque femper 7^ in omni caufa et perfona defiderari debere
arbitror: et *5 cum capitalia et atrociora maleficia non aliter
explorari et inueftigari poffunt, quam per feruorum quaettio-
nes, efficaciffimas eas *9 effe ad requirendam veritatem exi-
ftimo, et habendas cenfeo. $. r. Statuliber in adulterio po-

ftulari poterit, vt quaeftio ex eo habeatur, quod feruus here-

dis eft: fed fpem fuam retinebit.
.IX. Mancriauvslibro II. de Tudiciis publicis. . D 1-
vvs Pius refcripfit, poffé de feruis haberi quaeftionem in pe-
cuniaria caufa, fialiter veritas inueniri non poffit: quod et

aliis refcriptis cauetur: fed hoc ita eft, vt non facile in re

pecuniaria quaeftio habeatur: fed fi aliter veritas inueniri non
poffit, nifi per tormenta, licet habere quaeftionem, vt et **

Diuus Seuerus refcripfit **. — Licet itaque et de feruis alienis
haberi quaeftionem , fi ita res fuadeat. $. r. Ex quibus cau-

fis quaeftio de feruis aduerfus dominos haberi non debet, ex

"his *? caufis ne 9? quidem interrogationem valere ?*: et

multo minus indicia feruorum contra dominos admittenda
funt. $. 2. Deeo, qui in infülam deportatus eft, quaeftio
habenda non eft, vt Diuus Pius ?? refcripfit. $. 3. Sed nec
de ftatulibero in pecuniariis caufis quaeftio habenda eft, nifi
deficiente condicione. "W ; r
: X. ARcADIVvS, *qui et* ?? CHAnrSrIVS libro fin-
gulari de teftibus. D minore quattuordecim annis ^^ quae-
ftio habenda non eft, vt et Diuus Pius Caecilio Iubentiano
refcripfit. $. r. Sed omnes omnino in maieftatis crimine,
quod ad perfonas Principumattinet, fi ad teftimonium prouo-
centur, cum res exigit ??, torquentur ?9. $. 2. Poteft quae-
ri, an de feruis filii caftrenfis peculii in caput patris quaeftio
haberi non 9* poffit? nam patris non debere torqueri in filium,

conftitutum eft: et puto recte dici, nec filii feruos in caput |

patris effe interrogandos ?9, $. 3. Tormenta autem adhi-
benda 9? fünt, non quanta accufator poftulat: fed vt mode-
Yate ?? rationis temperamenta defiderant. $. 4. Nec debet

. $nitium probationum de domo rei accufator fumere, dum aut

libertos ?* eius, quem accufat , aut feruos in teftimonium vo-
cat. G. 5. Plurimum quoque in excutienda veritate etiam vox
ipíi, et cognitionis ?^ fuptilis diligentia adfert: nam et ex

VLPIANVS.ER. Rehd. vt Vulg. GeB. — 66 Hal. et Vulg. poffulante. BR

Rehd. vt Flor. GEE. 67 Ap. Hal. vere, abeft. GEB. 68 Vulg. fue-
rzint,BR, Etiam Rehd. GEz. ^ 69 Vulg. IDEM. n R. — '7o Hal. et Vulg.
baberi. &R.. Rehd. baberei. Videtur librarius fe corrigere voluiffe. GE B. — 71
Gothofr. in nota: vel innocentia. ZJal. GE B. — 72 Pro: Vibio. Hal. et Vulg.
lunio.BR. Rehd. winio. GEB. ^ 73 Flor. faQdum: /bito. BR. 74 Vulg.
inferit: neque. BR. — 75 Vulg. fed, loco: et. BR. 76.Vulg. quas et effi-
caciffmas effe: B R. Hial. zà effe , in fequentibus poft: babendas, collocat. — 77
Ap. Hal. et , abeft. 78 Vulg. diui-Seuerus et Antoninus vefcripferunt. BR.
Ita et Rehd. nifi quod habeat: diuus. GE B. — 79 Rehd. bii. GEB. 80

Hal. et Vulg. *ec. BR. 81 Hal znterrogatio valere debet. GEB. 82.

Klal. inferit: Caecilio Inbentiauo. GEB. ^ 83 Hal. ARCADIVS CHAR.I-
SIVS lib. fingulari de teflibus. Vulg. fimpliciter:s ARCADIV'S. Sed et nobis

^ fufpedtum illud : qui et, eo magis quod vtrumque, et: ARCADIVS, et:

CHARISIVS, minio fcriptum fit. ER.. Rehd. Arch;zdim. GEB. 84 Hal.

XLVHE: TIT. - XVIEL 1061

fermone , et ex eo, qua quis conftantia, qua trepidatione
quid diceret, vel cuius exiftimationis quisque in ciuitate fua

'eft, quaedant ad inluminandam veritatem in lucem emergunt.
:$. 6. In caufis quoque liberalibus non oportet per eorumtor-

menta, de quorum ftatu quaeritur,. veritatem requiri.
XI. Pavrvs libro IL.. de Officio Proconfulis; E -r-
IAM Srredhibitus fuerit feruus, in caput emptoris non tor-
quebitur. iua
XIT. VyPerAwvs libro LIV.ad Edictum. |S1 quis, ne
quaeftio de eo agatur, liberum fe dicat: Diuus Hadrianus re-
fcripfit, non effe eum ante torquendum, quam liberale iudi-
cium ?? experiatur. : |
XIIL MopEsTINvslibro V. Regularum. CenTo
pretio feruum aeftimatum in quaeftionem dari interpofita fti-
pulatione, receptum ?^ eft. -
XIV. InEMw libro VIIT. Regularum. S-mTATvLIBER
in delicto repertus, fperandae libertatis praerogatiua ??, non
vt feruusob ambiguum condicionis, fed vt liber puniendus eft.
XV. CarrisTRATVvslibro V. de Cognitionibus.
E x libero homine pro teftimonio non vacillante quaeftionem
haberi non oportet. $. r. De minore quoque quattuordecim
annis ?* in caput alterius quaeftionem habendam non effe,
Diuus Pius Maecilio ?* refcripfit: maxime cum nullis extrin-
fecus argumentis accufatio impleatur:, nec tamen confequens
effe, vt etiam fine tormentis eisdem ?* credatur: nam aetas,

| inquit, quaeaduerfus afperitatem quaeftionis eos interim tuert

videtur, fufpeCtiores quoque.eosdem facit ad mentiendi fa-
cultatem ??. $. 2. Eum , qui vindicanti feruum cauit, do-
mini loco habendum, etideoin caput eius feruos torqueri nom
poffe, Diuus Pius in haec verba refcripfit. Caufam tuam aliis

' probationibus inftituere *9? debes: nam de feruis quaeftio ha-

beri non debet, cum poffeffor hereditatis, qui petitori fatis-

dedit, ipterim domini loco habeatur. ;

XVI. MopsEsTiNvslibro lIT. de Poenis. RExr»x-
TI poffe quaeftionem , Diui Fratres reícripferunt. $. r. Is,
qui de fe confeffus eft, in caput aliorum non torquebitur, vt
Diuus Pius refcripfit. | |
.. . KVII. Pae1urANVs libro XVI. Refponforum. Ex-
TRARIO * quoque accufante, feruos in adulterii quaeftione
^ contra dominum interrogari placuit: quod Diuus Marcus,
ac poftea maximus Princeps ? iudicantes fecuti funt. $. r.
Sed etin quaeftione ftupri, ferui aduerfus dominum non tor-
quentur. $. 2. De quaeftione fuppotiti partus, vel fi petat

hereditatem , quem ceteri filii non effe fratrem fuum conten-

dunt, quaeftio de feruis hereditariis habebitur: quia non con-

| tra dominos ceteros filios ^, fed pro fucceffione domini de-
fün&ti quaeritur. Quod congruit ei, quod Diuus Hadrianus -

refcripfit: cum enim in focium caedis focius poftularetur, de
communi feruo habendam quaeftionem refcripfit: quod pro
domino fore videretur. $. 3. De feruo in metallum damnato
quaeftionem contra eum, qui dominus fuit, non elfe ha.läen-
: | dam

aunorum. GEB. : '$85 Rehd. exegerit. GEB. 86 Hal. exiget, torquean-

otur. 87 Vulgo: won, abeft. BR. — 88 Vulg. terquendos. &'&.. Etiam Rehd.

GEB. 89 Vulg. babeuda: BR. —— 9O Hal. modevatae.. GE B. 91 Vulg.
liberos. BR. Etiam Rehd. fed fuperícriptum : al. tos. GEB. 92 Vulg. cogni-
toris. BR. — 93 Hal. liberali iudicio. GEB. — 94 Hal. refcriptum. GEB. 95
'Faur. prerogatina. Brenkm. a adícripfit; nec quicquam annotauit, vt adco typo-
rum error eífe videatur. GE B. 96 Hal. annorum. GEB.'/|.97 Ita quoque Hal.

^Malunt: Caecilio, Menag. Zmoen. Iur. Cim. c. 22. et Bynkersh. 7IT. Obf. 7-

et flane C à in (Y) facile degenerare potuit, eft enim Flor. Mecilie , cum fimpli-
cl e. BR. 98 Hal. et Vulg. eidem. BR. . In Rehd. $ puncto eft fubnotata.
GER. 99 Gothofr. in nota: facilitatem. Nempe ita Hal. et Vulg. BR.
Et Rehd. GE E. 100 Hal. et Vulg. infiruere. BR. Rehd. infivuere deberes.
GE B. 1 Gothofr. in nota: extraneo. va]g. Rehd. vt Vulg. GEB. 2,
Hal. et Rehd. 4uaeffionem. GEB. — 53 Hal. inferit: moffer. GE B. 4 Hal.
dominum * (caeteros filios)) et in margine; * alias defunt. Etiam Rehd. domi-
Kkk : :

kkkkka ^ - wun

N

1062 DIGESTORVM LIB. XLVIII.XTIT.' XVHE XIX.

noris fuiffe confiteatur. , !
XVHI. Pavrvslibro V. Sententiarum. V.N1vs fa-
cinoris plurimi rei ita audiendi funt, vt ab eo primum inci-
iatur, qui timidior eft,"vel tenerae aetatis videtur. $. r.
lpïeus euidentioribus argumentis obpreffus, repeti in quaeftio-
nem poteft: maxime fi in tormenta animum ? corpusque du-
rauerit ^, $. 2. In ea ? caufa, in qua nullis reus argumen-
tis vrguebatur , tormenta non facile adhibenda funt: fed in-
ftandum accufatori, vt id, quod intendat ?*, comprobet atque
*9 conuincat, $. 3. Teftes torquendi non funt, conuincen-
di mendacii, aut veritatis gratia; nifi cum facto interueniffe
dicuntur. $. 4. ludex, cum de fide generis inftrui non pot-
eft, poterit de feruis hereditariis habere quaeftionem. $. 5.
Seruo, qui vltro aliquid de domino confitetur, fides non ac-
commodatur: neque enim oportet falutem dommoyumliïaruo-
rum arbitrio committi. $. 6. Seruus in caput eius ^^ do-
mini *?, a quo diftractus eft, cuique *3 gl]iquando feruiuit,

dam refpondi?: nec ad rem pertinere, fi miniftrum fe faci-

in memoriam prioris dominii interrogari non poteft. $. 7.-

Seruus, nec fi a domino ad tormenta offeratur, interrogandus
eft. $. 8. Sane quotiens quaeritur, an feruiin caput domini
interrogand? fint *^, prius de eorum dotninio oportet inquiri.
$. 9. Cogniturum de criminibus Praefidem oportet ante diem
palam facere, cuftodias fe auditurum: ne þl , qui defendendi
funt, fubitis accufatorum criminibus obprimantur: quamuis
*5 defenfionem quocumque *^ tempore, poftulante reo, ne-
gari ríán oportet: adeo vt propterea et differantur * et pro-
ferantur* cuftodiae. $. 1o. Cuftodiae non folum pro tribu-
mali, fed et de plano audiri poffunt, atque damnari.
XIX. TRvrunouiu vs libro IV, Difputationum. Is,
cui fideicommiffa *? libertas debetur, non aliter vtferuus quae-
ftioni applicetur, nifi aliorum quaeftionibus oneretur.-
XX. Pavrvslibro III. Decrétorum. Manrirvs ?*
quidam heres vxoris fuae petebat a Suro *? pecuniam , quam
apud eum depofuiffe defunttam fe abfente dicebat, etin eam
rem vnum teftem, liberti fai filium produxerat: apud procu-
ratorem defiderauerat et ^? quaeftionem habere ?* de ancilla.
Surus negabat fe accepiffe, et teftimonium non oportere vnius
hominis admitti: nec folere a quaeftionibus incipi, etfi ??
aliena effet ancilla: procurator quaeftionem de ancilla habue-
rat ^?: cum ex appellatione cognouiffet Imperator, pronun-
tiauit, quaeftione illicite habita, vnius teftimonio non effe
credendum: ideoque recte prouocatum. |
XXl. IpnEM libro fingulari de Poenis paganorum.
QvassTIONIS.habend
Diuus Hadrianus reícripfit. | À
XXIL IpnEw libro I. Sententiarum. Qvr fine accu-
fatoribus in cuftodiam recepti fünt, quaeftio de his ?^ ha-

wwmceteros filios, GEB. — $ Flor. erat: won effet babendam ve[pondi. Sed
non tantum deleta t in: effet, (ed et eadem adiecta và vefpondi. RR. — G Vulg.
animms. BR. 7 Hal. obduruerit. Sed neque hac lectione, nec altera illa:
f iu tormenta animsus corpusque dnvauevit, efíe opus , et 'durare efíe idem bo-
nis auctoribus, ac durauzi veddere, dudum oftendit Laurent. Ramiref. de Prado

in Pentecontarcbo , Cap IX.GEB. — 8 In Rehd.ea, abeft, GEn. 9 Hal. et.

Vulg. intendit. BR. Rehd. iuteutat. et forte erat Taur. dare: iutenDat.
GEB. I1O.Hal infetit. fi. GE B. — 11 Ap. Hal. eius, abeft. GEB. — 12
Vulgo: domini, abeft. P R. Rehd. vt Flor. eius domimi. GES. — 13 Ap. Hal.
que, abeft. GEB. — 14 Hal. et Vulg. fumt. &R. — Etiam Rehd. GER. 15
Rehd. inferit: offerre. GE8. 16 In Rehd. quocunque, abeít. GE B. 17
Taur..fideicomimniSa. klal. et Vulg. fideicommiffaria. BR. — Rehd, vt Flor. G E B.
18 Adi Noodt. I. Probab. vlt. n. vit. et IlI. $. s. a. BR. 19 Vulg. Sur-
yo, et infra: Surrus. BR. Rehd. vt Flor. GER. — 20 Ap. Hal. et, abeít.
GEB. , 21 Hal et Vulg. baberi. Bn. Etiam Rehd. GEB. . 22 Rehd.
at fi. GEB. 253 Hal.et Vulg. babuit.BR. - 24 Hal.eis. 25 Ap. Hal.
et Vulg. fji, abeft. BR. — Etiam in Rehd. G. |
1 Hal, et Vulg. addunt: caufam fuffiere, quae et Flor. funt addita.
Bn, Etiam Rehd. vt ifti, GER. 2, Hal. deliquit. GE R. 3 Taur. coMi-
fiit. GEB. 4 Kehd, dieretur. GEB...—— 5 Hal. debebit. WVulg. debere.

ae caufa neminem effe damnandum, |

; Rehd. deludunt. GEB.
.Vulg. BR. . Etiam Rehd. GE z.

benda non * eft*, nifi fi ?5 aliquibus fufpicionibus vrgue-
antur, | ( : :
TIT. XIX.
DE POENI&
VrPiANvS libro VIII. Difputationum.

voTIENS dedelicto quaeritur, placuit non eam poe-
nam fubire quem debere, quam condicio eius admittit
eo tempore, quo fententia de eo fertur: fed eam *, quam
futtineret, fi eo tempore effet fententiam paffus, cum deli-

"quiffet ?. $. x. Proinde fi feruus crimen commiferit ?, de-

inde libertatem confecutus dicetur ^: eam poenam fuftinere
debet ?*, quam füftineret, fi tunc * fententiam paffus fuiffet,
cum deliquiffet. $. 2. Per contrarium quoque, fi in deterio-
rem condicionem * fuerit redatctus, eam ? poenam fubire

eum oportebit , quam fuftineret, fi in condicione priore du-

raffet. $. 3. Generaliter placet, in legibus publicorum iudi-
ciorum vel priuatorum criminum, qui extra ordinem cogno-
fcunt Praefecti vel Praefides, vt eis, qui poenam pecuniariam
egentes eludunt ? , coércitionem extraordinariam inducant !9,
I. Ingw libro XLVIII. ad Edictum. Rkr capitalis
damnatum fic accipere debemus, ex qua caufa damnato vel
mofrs, *vel* etiam ciuitatis amiffio, vel feruitus contingit.
$. r. Confiat, poftquam deportatio in locum aquae et. ignis
interdictionis fuccefiit, non prius amittere quemi ciuitàtem,
quam Princeps deportatum ** in infulam ftatuerit. Praefi-

dem enim deportare non poffe, nulla dubitatio eft. Sed

Praefettus vrbi !^ ius habet deportandi, ftatimque poft fen-

tentiam Praefecti amififfe ciuitatem videtur. .$. . 2. Eum ac-

cipiemus damnatum, qui *? non prouocabit *^: ceterum, fi
prouocet, nondum) damnatus videtur. Sed et fi ab eo, qui
ius damnandi non habuit, rei capitalis quis damnatus fit:
.*5 eadem caufa erit. Damnatus enim ille eft, vbi damnatio
tenuit?*9. —— : : — E
- HEI. IpnEgw libro XIV. ad Sabinum. PRAxEGWATIS
mulieris confümendae damnatae poena differtur, quoad pa-
riat. Ego quidem, et ne quaeftio de ea hábeatur, fcio **
obferuari, quamdiu praegnas eft. :
IV. MancrixnNvs libro XIIL Infiitutionum. Rgrxs-
GATI'?, fiue in infulam deportati, debent locis interdictis
abftinere: et hoc iure vtimur, vt relegatus interdictis *? lo-
cis non excedat: alioquin in tempus quidem relegato perpe-

|tuum exilium, in perpetuum relegato infulae 29 relegatio-

nis, in infulam relegato deportationis, in infulam deportato

| poena capitis adrogatur ?^*: et haec ita, fiue quis nón ?? ex-
ceflerit in exilium intra tempus, intrá quod debuit: fiue et-

iam

BR. Rehd. vt Vulg. GE B. 6 Hal. quam tamc fuftiueret, fi fententiam. G E B.
7 Relid. inferit: pofl. GE E. 8 In Rehd. eam, abeft, GEn. 9 Hal. et
10 Gothofr. in nota: Aj. indicant, ta Llal. et
11 Vulg. deportandum. 8 R. Rehd. depor-
tandum eum. G EB. Hal deportatum eum. — 12 Rehd. vrbis, GEB. — 13 Et-
lamnunc Flor. eft: 4uia. B R, 14 Gothofr. in nota : prouocauit. valg. Hal.
Etiam Rehd. et Taur. commode dare poterat: promocaBit. GEs. — 15 Hal.
er Vulg. praefigunt: ;?. BR. Etiam Rehd. GEz. 16 Rehd. addit: cum
effetfu , manifeftam gloffam. G E . 17.Rehd. fed, loco: fcio. GEB. — 18
Vide ad b. . Van de W/ater III. Obf. 7. GEB. — 19 Sed pavlo ante didum :
relegatum interdictis locis debere abflinere. Legas itaque: indidlis, 1, e. affigna-
tis. Erroris fons ex illo priore: znterdiclis. BR. MSS. vt Flor. interdichis,
Barb. Treuif. S. Cruc. 1. IL. Bynkersh. vt et Rehd. et Hal. G n. 20 Vuls.
hic expun&tis: zm perpetuzm velegato infulae , fic legit; im tempus quidem rele-
gato perpetuum exilium relegatiouis: in infulam velegato deportationis etc. Hal.
i tempus quidem velezato in perpetuum velegationis : in infulam velegato depor-
tatiomis etc. p R. Rehd. m tempus quidem velegato perpetuum. exilium infule
velegationis: in infulam relegato deportationis etc. "GE B. 21 Hal. et Vulg.
regaiur. BR. Etiam Rehd. GEB. — 22 Rehd. et boc ita , fige quis excefJes

——

W
ti
j
lts
M
ful
foti
fine

d

forte
. la
vide
Ym
Qui
alle
fefnj!
j *!
quae
detur

^

p
din,
Tiàe :
QUi
dicet
fetfo

u
Vug. 4
GE
jetetig
Md it
tng, )
LUR
llert:
[nt,
tioft in
Flor.,i:a
K Fïor,.
adCOTgu
dtlejt:
t
fltittend
* f aR
& Bujb |
Wt t
Mu
lnb
N u
(ht, G
Àp. fl
M d jn.
CEp,
. Wt $t

^

of

um d
mm, [
6, t

NATIS
Qd j

RAT

WU

Inp
ii
"l
) Y
m
dorato
j^ t
Íie &
m

pun. 61b
p d
t B*

DIGESTORVM LIB.

jam alias exilio non obtemperauerit: nam contumacia eius
cumulat poenam : et nemo potéft commeatum, remeatumue
dare exuli, nifi Imperator, ex aliqua caufa. !

V. Vrrrawvs libro VII. de Officio Proconfulis. A -
SENTEM in criminibus damnari non debere, Diuus Traianus
23 Tulio Frontoni refcripfit, Sed nec de füfpicionibus debere
aliquem damnari, Diuus Traianus Adfiduo ?* Seuero refcri-
pfit: fatius enim effe ?^*, inpunitum relinqui facinus nocen-

tis, quam innocentem damnare ^?. — Aduer(us contumaces

vero, qui neque denüntiationibus, neque Edictis Praefidum
obtemperaffent, etiam ?" abfentes pronuntiari oportet, fecun-
dum ?? morem priuatorum iudiciorum ??. Poteft ?? quis

defendere, haec non eífe contraria. Quid igitur eft ? melius | -

ftatuétur ?*, in abíentes pecuniarias quidem poenas, vel
eas, quae exiftimationem contingunt, fi faepius admoniti ??
per contümaciam defint 3?, ftatui poffe, et vsque ad relega-
tionem ?^ procedi: verum fi quid grauius irrogandum fuiífet

35, putain metallo ?9, vel capitis poenam non effe abfenti- |
bus irrogandam. $. r. In accufatorem autem abfentem non-

numquam grauius ftatuendum , quara Turpilliani Senatuscon-
fulti poena irrogatur, dicendum eft. $. 2. Refert , et in ma-
ioribus delictis, confulto aliquid admittitur ?*, an cafu: et
fane in omnibns criminibus diftinétio haec po*nam aut iuftam
eligere ?* debet, aut temperamentum admittere,

VL Ipgw libro IX. de Officio Procoufulis, Sx quis |

forte, ne (upplicio adficiatur, dicat fe habere quod Principi
referat falutis ipfius caufa: an remittendum ?? fit ad eum,
videndum eít? Et funt plerique Praefidum tam timidi , vt et-
iam poft fententiam de.eo dictam, poenam fuftineant, nec
quicquam audeant: alii omnino non patiuntur quicquam tale

allegantes : nonnulli neque femper, neque. nonnumquam ^? |

remittunt, fed inquirunt quid fit, quod allegare Principi ve-
lit **, quidque quod ^? pro falute ipfius habeat dicere: poft
quae *? aut füftinent poenam , aut non fuftinent. Quod vi-
detur habere mediam rationem: ceterum, vt mea fert opinio,
prorfus eos non debuiffe , pofteaquam femel damnati funt , au-
diri, quidquid allegent. Quis enim dubitat, eludendae poe-

nae caufa ad haec eos decurrere? magisque effe puniendos, 4
qui tamdiu conticuerunt, quod pro falute Principis habere fe |

dicere iaCtant? nec enim deliebant tam magnam rem tamdiu

reticere. $. I. Si quos comitum, vellegati fui reos Procon- .

a

vit, et pofterioribus fuperfcriptum: al. fige quis mon excefferit. G E R. 25
Vulg. Adrianws. BR. — 24 Hal. Adfidie. Vulg. Anfidio. BR. — Rehd. vt Vulg.
GE B. 25 Rehd. eff. GEB. 26 Hal damnari. GER, 274 Vulg.
fententiam in abfentes. Hal. etiain n abfentes. B &.. Rehd. vt Vulg. GEB. — 28
Relhd. ita habet et interpungit: oportet. Set fecumdum morem priuatorum $iudi-
ciorum potefl quis, etc. GED. 29 Elor. erat. fcriptum: priauatorum publico-
vuin. íed eft pro hoc pofteriori verbo repofitum: iudiciorzm. B R. 30 Hal.
in(erit: et. 31 Hal. flatuitur. 32, Vulg. moniti. B R. 33 Hal, de-
funt. 34 Rehd. relegationes. GEB. — 35 Hal. irrogandum fit. 36 Go-
thofr. in nota: metallum. Hal. GEB. — 37 Hal et Vulg. admittatur. Sed et.
Flor. ita fabantique factum. BR. — Etiam Rehd. admittatur. GE B. 38. Cla-
re Flor. eft: elicere. in illud: elzgere, omnes fcripti et editi confpirant, quod.
adeo Taur. eft fecutus. Conf, Bynkersh. 1. Obf. j. n R. Taurellius tamen fcribere
debebat: eliCere. Hlal. eligeve , et fcripri Darb. 'Treuif. S. Cruc. Y. Il. Bynkersh.
etiam Rehd. Conf. Van de Water J. Obf. 16. GEB. 39 Hal. et Vulg.
vemittendus, etita e tribus MSS. vnum. 'Tu vide Elb. Leonin. f. Emendat. 5.
"?. j. BR.. Illud vnum eft S. Cruc. I. Vt Hal. et Vulg. habent S. Cruc. Il.
et Barb. vbi ita factum, Adde Bynkersh. et Rehd. GEB. 40 Gothofr. in
nota; neque vnquam. Hal. neque nunquam vzlg. Sed et Hlal. habet: wegae
munquam, vt Vulg. et ita legendum exiltimamus. — Nec aliter MSS. quae vidi.
In Barb. 7» &0n, ex poftfa&o adfcriptum , ftatim. deterfum eft. 5 R. Reliqua
MSS. quae vidit, funt S. Cruc. L. et IL. et Bynkersh. Etiam Rehd. negue nan-
quam. GE B. 41 Hal. et Rehd, velint, et mox: babeant. GERE. 42
Ap. Hal. et in Rehd. quod, abeft. GEB. 43 Hal 4uod. Etiam Flor. lite-
ra a in: quae , antiquitus eft deleta. BR. Rehd. propterque,loco; poff quae.
GE B. 44 Hal. maltorum, et mox: qui, loco: quae. GEB. 45 Hal.
poena. Sed et Vulg. et MSS, et ipfi ita cenfemus, maxime cum poflit videri

, GEB. 65 Vulg. quique. B R.

XLVITIL. . TIT; :XIX. 1063

ful inuenerit: vtrum punire eos debeat, an fücceffori feruare,
quaeri poteft ? Sed multa ** exftant exémpla, quae non tan-
tum officialium fuorum, nec fub fe agentium, verum fuos
quoque feruos, poenae ^? adfecerunt. Quod quidem ** facien-
dum eft, vt exemplo deterriti minus delinquant. $. 2. Nune
genera poenarum nobis enümeranda fünt, quibus Praefi-
des adficere quemque ^* poílint. . Et funt poenae, quae aut

| vitam adimant, aut feruitutem iniungant *9?, aut ciuitatem

auferant, aut exilium, aut co&rcitionem corporis contineant.

( VIL. CarrrsTRATYS libro VI. de Cognitionibus.
VLv : fufium admonitio *?, flagellorum caftigatio, vin-
culorum .*? verberatio.

VIIL. VrPrANvs libro IX. de Officio Proconfulis.
Á v T damnum cum infamia, aut dignitatis ** aliquam de-
pofitionem, aut alicuius aCtus prohibitionem. $. r. Vita
adimitur, vt puta fi damnatur aliquis, vt gladio in eum anim-
aduertatur, —^ Sed animaduerti gladio oportet, non fecuri,
veltelo, vel fufti ^^, vel laqueo, vel quo 5? alio modo.
Proinde nec liberam mortis facultatem concedendi ius 54 Prae-

|fides habent: multo magis ?? vel veneno necandi. Diui ta-
men Fratres re(cripferunt ??, permittentes liberam mortis fa-
| culta-ten:.l. $. 2. Hoftes 5* autem, item transfugae, eapoe-
. na adficiuntur, vt viui exurantur. $. 3. Nec ea quidem poe-

na damnari quem oportet, vt verberibus necetur, vel virgis
interematur, nectormentis: quamuis plerique, dum torquen-

. tur, deficere folent. $. 4. Eít poena, quae adimat liberta-

tem, huiusmodi, vtputa fi quis in metallum, vel in opus
metalli damnetur: metalla autem muita numero funt: et
quaedam quidem prouinciae habent, quaedam non habent:
fed quae non habent, in easprouincias mittunt, quae metalla
habent. $. 5. Praefecto plane vrbi fpecialiter competere ius
in metallum damnandi, ex ?* epiftula Diui Seueri 59 ad Fa-
bium 99 Cilonem $* exprimitur 9?. $. 6. Inter eos autem
$3, qui in metallum, et eos, quiin opus metalli damnantur,

| differentia in vinculis tantum eft, quod, qui in metallum da-

mnantur 9^, grauioribus vinculis premuntur: qui in opus

metalli, leuioribus: quodque 9? refugae ex opere metalli in

metallum dantur *$?: ex metallo grauius coércentur. $. 7.
Quisquis autem in opus publicum damnatus refugit, dupli-
cato tempore damnari folet: fed duplicare eum id temporis
97 oportet, quod ei, cum fupereffet, fugit 59: ícilicet ne il-
: lud

librarius sà poewae imprudenter cum: fermos, conftruxiffe, — Attamen et alibi
eiusmodi loca occurrunt , quae Taur. ftreiue tuetur. ^ Sic L. 3. $. :. fupra ad
L. Cornel. de Sicar. poenae adficietur , et contra L. 42. fin. fupra ad . L. Iul.

de Adulter. poenae eximendos effe, et L. 2.$. 6.fin. infra de Inve Fifci: poenae

pledlendos , et L. 22. $. 4. fupra de L. Corm. de Falf. poenae. eximendum effe.

. BR. MSS. fant Barb. S. Cruc. I. H. Bynkersh. vt et Rehd. GER. — 46 Hal.

et Vulg. inferunt: ideo. B R. Etiam Rehd. — 47 Hal et Vulg. quemquam. B R.
Rehd. vt Flor, GE &. — 48 Hal. adiuzgant. GEB. — 49 Confer ad h. l. Byn-
kersh. , Obf. 2:. GE B. — $0 Vide Bynkersh. . Obf. 2:. BR. — 5t Hal. in.

| ferit: alicnins, omiffo : aliquam. Vulg. hoc retento. B R. Rehd. vt Flor. GE £.

52 Vulg. faflibus. BR. Etiam Rehd. GE.

) . 53 Vulg. aliqu0. BR. Rehd.
alio aliquo. G EB. 54 Vulg. inferit: ipfi. B R.

55 Gothofr. in nota:

multo minus. Hfal, Flor. erat: multo emip vel veneno, et fupra: enim , repofi-
tum: agis, vt forte vtrumque retineri poffit. &R, Rehd. malto magis nec ve-

"ueno. GE R. 56 Vulg. inferit: contra. B R. 57 Bynkersh. V. Obf. 22.
hoftes interpretatur perduelles, qui hoftes iudicati effent. G E B. 58. Rehd.
ante: ex, habet: et, et-forte vna vocula cum altera eft permutanda. G EB.
59 Rehd. inferit: et antomimi. GE B. 60 Taeur. Fauiwm. Sed et Hal. in

msrgine: alias Fauium , et Drenkm.;n exemplo Taurelliano typis deftinato repo-

fuit: Fauimm, etita quoque habet Rehd. GE&B. — Ó1 Vulg. Cillonem E R.
62 Rehd. exprimumnt , fuperfcriptum tamen: al, sitar. GEB. 63 Ap. Hal.
antem , abeft. GER. 64 Hal. dantur. Rehd. dampnatur, atque ita porro:
premitur , dampnatur, cobercetur , habet tamen: vefsge, quod non quadrat.
66 Hal. dammantur. GEB. — 67 Vulg.
tempus. BR, Etiam Rehd. GEB. — 68 Hal. quod ei [uperefl , cum fugit. Vulg.
quod ei fupereffet , cimn vefugit. BR. — Rehd. vera , ni fallor, le&tione : quod e£

Kkkkkkk 3 fa-

I064 .

iud duplicetur, quo adprehenfus in carcere fuit
decem annos damnatus 7? fit, aut perpetuari e1 debet poena,
autin opus metalli transmitti. Plane fi decennio damnatus
fuit, et initio ftatim fugit: videndum eft, vtrum duplicari ei
ra debeant
| ïääi; Et,mag,is eft, vt transferatur *^, aut perpetuetur:
generaliter enim dicitur, quotiens decennium exceífura eft

duplicatio, non efle tempore poenam artandam. — $. 8. In

minifterium metallicorum feminae in perpetuum, vel ad tem-
pus damnari folent: fimili modo et In falinas, Et fi quidem
in perpetuum fuerint *? darinatae, quafi feruae poenae con-
fütuuntur: fi vero ad tempus damnantur, retinent ciuita-
tem ??. $. 9. Solent Praefides in carcere 7^ continendos
damnare, aut 79 vtin *5 vinculis contineantur: fed id eos fa-.-
cere non oportet: nam huiusmodi poenae interdictae funt:
carcer enim ad continendos homines, non ad puniendos h;za;
beri debet. $. ro. In calcariam quoque, vel fulpurariam
damnari ^3 folent, fed hae *? poenae metalli magis ,f.'ugg.
$. rr. Quicumque in ludum venatorium fuerint damnati ^"
videndum eít, an ferui poenae efficiantur. Solent enim 1u-
niores hac poena adfici: vtrum ergo ferui poenae ifti effician-
tur, an retineant ?* libertatem, videndum eft: et magis eft,
vt hi quoque 82 ferui e&iciantur; hoc enim dffïä a ce.te-
ris, quod inftituuntur venatores, aut purricharii **, autCin)
$5 aliam quam voluptatem, gefticulandi, vel aliter fe mouendi
cratia. $. I2. Seruos in metallum , vel in opus gn.etalh, item
inludum venatorium dari folere, nulla dubitatio eft: et fi

üeri i i poe 1 : ad « rtine-
fuerint dati, ferui poenae efficiuntur: nec ad eum pe

bunt, cuius fuerint, antequam damnarentur. - D?niqug cum
uidam feruus in metallum ?? damnatus, beneficio Principis
effet iam poena liberatus: Imperator Antoninus Fe&ifüme re-
fcripfit, qua ?* femel domini efle defierat feruus poenae fa-
&us, non eífe eum 33 in poteftatem domini poftea redden-
dum. $. 13. Sed fiue in perpetua vincula fuüerit damnatus
feruus, fiue in temporalia ?? , eius remanet, cuius fuit, an-
tequam damnaretur. — — ab ;
IX. Ipxw libro X. de Officio Proconfuliss Monrs
eft, aduocationibus:quoque Praefides interdicere, et nonnum-
quam in perpetuum interdicunt **, nonnumquam ad tempus,
vel annis ?* metiuntur, vel etiam tempore, quo prouinciam
regunt. $. r. Nec non ita quoque interdici poteft alicui, ne
certis perfonis adfit. $. 2. Poteft et ita interdici cui, ne

apud tribunal Praefidis poftulet: et tamen apud legatum, vel |

proeuratorem non prohibetur ** agere. $. 3. Si tamen apud

legatum prohibitus fuerit poftulare, credo per confequentias, .

ne ?5 quidem apud Praefidem relictam illi poftulandi faculta-
tem, $. 4. ?* Nonnumquam non aduocationibus cui inter-

fupereffet, cwm fugit. GE T. —— 69 Hal et Vulg. fuerit. pR. — Etiam Rehd.
GE B. 40 Kehd. datus. GER. 71 Hal. transferantur, et mox; perpe-
tuenttr, G E B, 72 Hal.et quidem in perpetuwm welad tempus dammatae.
GEP. 73 Vwlg. amittunt ciuitatem. klal. retimeut libertatem. —Forte ab.
errauit oculus librarii, et vtrumque tenendum : retineut libertatem , amittunt
ciuitatem. BR. Rehd. vt Vulg. amittunt ciuitatem , fed nonnemo priori voci
fuperfcripüt: al. retnent. GEB. — 74 Hal.zm carcerem. GEB. — "]5 Ap. Hal.
etin Rehd. ast,abeft. GE s. — 76 Vocula: i&, Flor. eft expun&ta. BR. — 77
Rehd. falphburariam. GEB. Hal. fulfurariam. . '78 Rehd. hic inferit: mom.
GEB. 79 Rehd. bee. GEz. 80 Hal dammati fumt. Rehd. funt dampna-
tüi, GEB.. . $81 KRehd. an permaueant in libertatem. GEB. 82 Rehd. vt
quoque ià GEB. 83 Gothofr. in nota: diftant. Halosud. in hoc enim tan-
tum diftant. vulg. et ita fere Rehd. u boc enzm tantum diflat. GEB. — 84 Hal.
pyrrbicbarii. G EB. — .85 Deefthaec vocula in Barb. Bynkersh. S. Cruc. I. et II.
vbiet pro: aliam quam, habetur: aliquaz., Deeft et in Rehd. vbi eit: aliam
quam voluutatem. G E. 86 Rehd.metalle.G EB. 8* Gothofr.in nota: quia
íÍemel. valg. Hal. Et ita quoque Flor. eft fa&dum. BR. Et ita habet Rehd.
GEB. $8 In Rehd. eum, abeft. GEB. — 89 Hal et Rehd. temporaria.
GER. go Vulg. interdicbum. BR. 91 Hal. vel anuum. Vulg. vel ad
aunum,BR. Rehd.vt Flor Conf. Van de Water II. Obf. 4. G. 92

DIGESTORVM LIB.

t $9. Etfiin

an vero perpetuari, vel transferri in opus |

Hal, et Vulg. fed, loco; ét. BR. a et Rehd. GER. -

XLVIIL TIT. XIX.

dicitur, fed foro. Plus eft autem foro, quam aduocationi-
bus interdicere: fi quidem ?? huic omnino ?* forenfibus ne-
gotiis accommodare fe non permittatur 37. Solet autem ita
vel iuris ftudiofis interdici, vel aduocatis, vel tabellionibus
fiue pragmaticis. $. 5. Solet et ita interdici, ne inftrumen-
ta omnino forment, neue libellos concipiant, vel teftationes
confignent. - $. 6. Solet et fic, ne eo loci fedeant, quo in
publico inftrumenta deponuntur, archio ?* forte, vel gram-

! matophylacio. $. 7. Solent ?? et fic, vt teftamenta ne or-

dinent, velícribant, velfignent. $. 8. Erit et illa poena,
nequis negotiis publicis interueniat: hic enim priuatis qui-
dem intereffe poterit, publicis prohibebitur *??9: vt folent,
quibus fententia praecipitur óxuooíwv oméxeodor T. $. 9. Sunt

| autem et aliae poerae, ? fi negotiatione quis abftinere iubea-

tur, vel ad conductionem eorum, quae publicelocantur, ac-
cedere, vt ad vectigalia publica. $. ro. Interdici autem ne-
gotiatione plerumque vel negotiationibus folet, Sed? damna-
re, vt quis * negotietur, an poffit, videamus? Et funt qui-
dem hae poenae, Ífi quis generaliter traCtare velit, inciuiles
*5 , inuitum hominem iubere facere, quod facere non poteft.
Sed fi quis fpecialiter traCtauerit, poteft effe iufta caufa com-

pellendi cuius ad negotiationem. Quod fi fuerit, fequenda erit-
fententia. $. rr. líftae fere ? funt poenae, quae iniungi fo--

lent. Sed enim fciendum eft, difcrimina effe poenarum, ne-
que omnes éadem poena adfíici poffe. Nam in primis decu-
riones in metallum damnari non poffunt, nec in opus metalli,

. nec furcae fuübici, vel viui exuri: et fi forte huiusmodi fen-
tentia fuerint affeCti, liberandi erunt: fed hoc non poteft effi-

cere, qui * fententiam dixit: verum referre ad Principem de-
bet, vt ex auctoritate eius poena aut permutetur aut liberare-
tur?. $. r2. Parentes quoque, et liberi decurionum, in ea-

- dem caufa fünt. $. 13. Liberos non tantum filios accipere
. debemus, verum omnes liberos. $. 14. Sed vtrum hi foli ?, .

qui poft decurionatum fufcepti funt, his poenis non adfician-
tur: an vero omnes ormnino liberi, etiam in plebeia familia fu-
fcepti, videndum eft: et magis puto, omnibus prodeffe de-
bere. $. r5. Plane fi parens decurio effe defierit, fi quidem
iam T? decurione fuerit editus, proderit ei, ne adficiatur:.
enim vero fi pofteaquam plebeius factus eft, tunc fufcipiatfi-
lium, quafi plebeio ** editus, ita erit pleCtendus. $. r16.
Statuliberum quafi *^ liberum eum *3 iam puniendum, Diuus
Pius Saluio Marciano refcripfit. j5 U COUR
- X. Macxn ?*libro II. depublicis Iudiciis. Iw feruo-
ruti perfona ita obferuatur, vt exemplo humiliorum *? pu-
niantur: et *9 ex quibus caufisliber fuftibus caeditur, ex his
feruus flagellis caedi, et domino reddi iubetur: et ex quibus
11 Jiber fuftibus caefüs, in *opus* publicum dammnatur, ex

Hal. probibeatur.
Vulg. praefigit: et. BR. Etiam Rehd. GER.
funt GER. . 96 Vulg. omnimodo. BR. 7 Gothofr. in nota: permitti-
tur. lta Hal.et Vulg. 8R. Et Rehd. G. 98 Gothofr in nota: archi-
uo. valg. Conf. Duker. ad Opufc. de Latin. Vet. ICt. p. 444. 1. 3. BR. Kehd.
vt Vulg. GEB. — 99 Hal. et Vulg. Solet. BR. Etiam Rehd. GEB. — 100
Hal. et Vulg. probibetur. BR. ; Etiam Rehd./ GEB. - I Id eft: publicis ab-
fliuere.. Ap. Hal.ouuocíav àméxsc3u:, abfunt.et periodus in voce: praecipitar,
finit. GEB. . 2, Vulg. praefigit: fcilicet. Hal. puto. BR. Rehd. vt Flor. G E B.
2 Vulg. pracfigit: fcilicet. Hal. puta. BR. Rehd. vt Flor. GEE. — 3 Hal. et
Vulg. inferunt: et. BR. Rehd. vt Flor. GER. 4 Wulg. dammari quis, vt
negotietur. BR. —— 5 Rehd.znutile. GEB. — 6 Etiam nunc Flor. eft; ferae.
fed perperam. B R. 4 Erat olim Flor. quiqui. BR. —— $8 Gothofr. in nota;
Al. liberetur. Ita Hal. Vulg. liberentur. BR. Rehd. vt Hal. GEB.. . 9 Ap.
/Hal. foli, abeft. G E. 10 Gothofr. in nota: fi quidem ex decurione. Hal.
fi quidem iam ex decurione. GE B. II Hal. Plebeius. G EE., 12, Hal. fe-
quens: iam, huc transfert. GE B. 13 Ap. Hal. et Vulg. eum, abeft, Sed
et Flor. eft expun&uim. BR. Erin Rehd. abeft. GEB... 14 Hal. et Vulg.-
MARCELLVS. &&, Etiam Rehd. GE2R. — 15 Rehd. bumiliun. GEB. — 16
17 Vulg. inferit:

95 Ap. Hal fi quidem, ab-

93 Hal.et Vulg. sec. &R. Etiam Rehd. GER. 94 |

(t

ti

£P
vj

E

dod
Bin
(
tény
f nl
h
|ibe

tT

Tf
h
f
cafi
[mpe
venit
oni
D

af
blic
li
il j

Drt]

ii
1
linm
6H
Ctri
Ettin
GE
fii;
3
5
tertj,
diti
V.
MAR
Flor. t
&t |
t b
4t Y
ii tm

A

inferi
dfet
T
WQ |

t
ao
Iul
I9
PT
2(i?ifl!f)
; if
p d
j *
! fäfüe'
| 00«

inferit: velordine. B R. Etiam Rehd. GE R.

' Me&o eft Vulgatae, Hal. habet vt Flor. alata. ER.

DIGESTORVM LIB.

his feruus. fub poena vinculorum ad eius temporis fpatium,
flagellis caefus, domino reddi iubetur. Si fuüb poena vinculo-
rfum domino reddi iuffus, non recipiatur *?, venumdari: et
fi emptorem non inuenerit, inopus publicum, et quidem per-
petuum, tradi iubetur *?, $. 1. Qui ex caufa in metallum dati
2? funt, et poft hoc delinquerunt ?* , in eos tamquam me-
tallicos conftitui debet: quamuis nondum in eum locum per-
ducti fuerint, in quo operari habent ^^: non ftatim, vt de
his fententia diCcta eft, condicionem füam permutant. $. 2.
In perfonis ^* tam plebeiorum, quám decurionum, illud con-
ftitutam eft, vt qui maiori poena adficitur, quam legibus fta-
tuta'eit, infamis non fiat: ergo etfi opere temporario quis
multatus fit ^*, vel tantum fuftibus caefus, licet in aCtione

" fámoía, veluti furti: dicendum erit, infamem non effe: quia

et ?5 folus fuftium ictus grauior eft, quam pecuniaris'^5 da-
mnatio. - |

XI. MancriaAxNvs libro II. de publicis Tudiciis. Prn-
SPrcIENDVM ?* eft iudicanti, ne quid aut durius aut re-
miffius conftituatur, quam caufa depofcit: nec enim aut fe-
ueritatis, aut clementiae gloria ?* affettanda eft: fed perpenfo
iudicio, prout quaeque res expoftulat ?^?, ftatuendum eft.
Plane in leuioribus caufis proniores ad lenitatem iudices effe
debent: in grauioribus poenis feueritatem leeum cum aliquo
temperamento benignitatis fübfequi. $. r. Furta domeftica,
fi viliora ?? fünt, publice vindicanda ?* non funt: nec ad-
mittenda eft huiusmodi accufatio, cum feruus a domino, vel

libertus a patrono, in cuius domo moratur, vel mercenarius.

32 ab eo, cui operas füas locauerat *?, offeratur quaeftioni:
nam domeftica furta vocantur, quae feruijdominis , vel liber-
ti patronis, vel mercenarii, apud quos degunt, fuLripiun*.
$. 2. Delinquitur ?^ autem aut propofito, aut impetu, aut
cafu. Propofito delinquunt latrones, qui factionem habent.
Impetu autem , cum per ebrietatem ad manus, aut ad ferrum
venitur. Cafu vero, cum in venando telum in feram miffum,
hominem interfecit ?*, — $. 3. Capitis poena eft; ** beftiis
Obici, vel alias fimiles poenas pati, vel animaduerti ?*7.
; XII. MackEn ?? libro II. de Officio Praefidiss Qvop
ad ftatum damnatorum pertinet, nihil intereft, iudicium pu-
blicum fuerit: necne: nam fola fententia, non genus crimi-
nis fpe&tatur: itaque hi, in quos animaduerti iubetur, quiue
ad beítias ?? dantur, confeftim poenae ferui fiunt,
XIIL. VrPrANvs]librol. de Appellationibus. .H o-
DIElicet ei, qui extra ordinem de crimine cognofcit, quam

delitlis; BR. — 18 Hal. addit: a domino. GE B.
20 Hal. damnati. G E B.

I9 Rehd. iubemus. GEB.
21 Hal. et Rehd. deliquerunt. GEB. Fortaffis de-
liquerint, nam ita Hal. —— 22, Hal. debent. GE . 23 Hal In perfonas.
GEB. . 24 Halefl 25 Vulgo:et, abeft. BR.— 26 Hal. et Vulg. pe-
caniavia. BR. lta.et Rehd. GEE. —— 27 Hal et Vulg. Refpicienduim. B R.
Etiám Rehd. GEs. — 28 Hal. et Rehd. gratia. GER. 29 Hal,. poflulat.
GES. . 230 Hal et Vulg. leusiova. BRR. Etiam Rehd. GEs. 31 Rehd.
iudicanda. GEB. — $2 Flor. eft: mercennavius, et mox: mercennavrii. GEB.
35 Hal. locauerit.
35 Hal. interíicit. — 36 Vulg. praefigit: vel. BR.— 37 Ap. Hal. vel animad-
verti, abfunt. Et fane aliquid excidiffe videtur. Habent tamen omnes reliqui

editi et fcripti, In S. Cruc. I. additum: cum gladio. BR. Reliqua MSS. funt !

Darb. S. Cruc. II. Treuif. et Bynkersh. quibus adde Rehd. G s. 38 Vulg.
MARCELLV'S. &R. Etiam Rehd. 3EB. 39 Taur. Pefliasg; GEB. — 40
Flor. erat: intvoquemodo , fed et fa&um : modi, litura tamen iterum eft exfic-

" cata. Hal. et Vulg. vt hic. . Quid fi legamus: im vtroque moderationem. Sane

et Bafil. habent: evuusrQízv, quod Fabrotus vertit: 7modevatiomem. BR. Vt

hic eft, habent etiam MSS. Barb. S. Cruc. L. II. Bynkersh. vt et Rehd. GEE. -

41 Vulg. MARCELLV'S. BR. Etiam Rehd. GER. 42 Hal. gramiorem:
ita tamen vt fi, et in fine legis: fcribat. GE B. 43 Hal. paffus fit. 44
Ap. Hal. etin Rehd. SATVRNINV'S cum reliquisabfunt, Ggs. — 45 Vulg.
46 Hal.4ui;, et mox: occi-
difet. GEB. . 47 Vulg. paveutes. BR. Etiam Rehd. GER. 48 Conf.
Bynkersh. 7II. Obf. 10. B. 49 Gothofr. in nota: illata. Fal. Sed haec
5o Hal, quidquam.

34 Hal. «t Vulg. Delinqwnt. BR. Etiam Rehd. GEP..

XLVIIL TIT. XIX 166

vult fenteptiam ferre, vel grauiorem, velleuiorem: ita ta-
men, vt in vtroque modo *? rationem non excedat.
XI'V. MAcER ^' libro II. de Re militari. Qwvar-
DAM delicta pagano aut nullam aut leuiorem poenam irro-
gant: militi vero, grauiorem: nam *? fi miles artein ludi-
cram fecerit, velin feruitutem fe venire paffus eft ^?, capite

puniendum Menander fcribit.

: V. VENvrLEIVS SaATvnNrINVS *^libroI. de Of-
fusno Proconfulis. Drivvs Hadrigu.lus eos, qui in numero
decurionum effent, capite puniri prohibuit, nifi fi qui 4$
parentem ^* occidiffent: verum poenalegis Corneliae punien-
dos, mandatis pleniffime cautum eft. -
. XVI. Cravpnivs SaTvnNINvs libro fingulari de
Poenis paganorum. Av facta puniuntur, vt furta, caedes-
que: aut dicta, vt connicia, et infidae aduocationes: aut fcri-
pta, vt falfa, et famofi libelli: aut confilia *9?, vt coniura-
tiones, et latronum conícientia: quosque alios fuadendo iu-
uiffe, fceleris eft inftar, $. r. Sed haec quattuor genera
COnüderanQa funt feptem modis: caufa, perfona, loco, tem-
pore, qualitate, quantitate, euentu. $. 2. Caufa, vt in ver-
beribus: quae impunita fünta magiftro allata ^?, vel pa-
rente, quoniam emendationis,- non iniuriae gratia videntur
adhiberi: puniuntur, cum quis per iram ab extraneo pulfatus
eft. $. 3. Perfona dupliciter fpe&atur: eius qui fecit, et
eius qui paffus eft: aliter enim puniuntur ex isdem facinori-
bus ferui, quam liberi: et aliter qui quid ?? in dominum paren-
temue aufus eft, quam qui in extraneum, in magiftrum 57,
velin priuatum, n eius ?* rei confideratione aetatis quo-

. que ratio habeatur 9?. $. 4. Locus 5* facit, vt idem vel

furtum vel facrilegium fit, et capite luendum, vel minore fup-
plicio. $. 5. Tempus difcernit emanforem5 a fugitiuo: et ef-
fractorem , vel furem diurnum a no&turno. $. 6. Qualitate,
cum faftum, vel atrocius, vel leuius eft: vt furta manifefta
& nec manifeftis difcerni folent, rixae a graffaturis, expila-
tionesa furtis, petulántia a violentia. Qua de re maximus
apud Graecos Orator Demofthenes fic ait: Ov yXp j cAxyy
mxpésqosy 99 vyy Ufpiv 9* , xAX w cripix: oUb TO TUTTEOSOL
Toig éÀeuJépoig ésly 99 demwóov, uwiwsp Ov dewóow* jÀAd vO iQ
UBpsi* oÀÀx vycp &v "renjceisv Ó TUTTUV, ) &vdpsc A'Jyvaio,
&v O TxÜuy Éyix 9? óud' dy corovyysiÀoun duvouro 99 érdpm , oxpj-

| uxri 9*, v9 BAÉumami, T2 Quvj' Or&v wc VBplQuv, órxv

&c É JpOc UmXpowv, ürxy wovÓUAen, Orxv &vl wopiuc" rkÜTG
wiyel, rxUTX &Elsyaiy XyJpavrovuc kurdy 9? owÜsig Ovruc voU "o
myAuxicg du 9?, $. 7. Quantitas difcernit furem ab abigeo:
; : ' nam

GE B. 81 Taur. in Adnotat. emagiftrum fic in. P. inue. magiflratum. — Sed
hoc modo omnes editi, E tribus MSS. Barb. habet, vt Flor. Vulg.loco: vel,
habet: quam. BR. Etiam Hal. magiflratum, et reliqua duo MSS. S. Cruc.
I. et II. quibus adde Bynkersh. vt et Rehd. GE B. 52 Rehd. buius. GE k.
53 Vulg. babetur. BR. Etiam Rehd. GER. 54 Conf, Bynkersh. 1. Obf.
$. BR. 55 Vide Duker. ad Opufc. de Latin. Vet. ICt. p. 426. BR. — 56
Hal. wgéeucs. G E B. 57 Hal. igyiv, et ita quoque Demofthenes in Ora-
tioue aduerfus Midiam, vnde haec petita funt. — 58 Hal. é&. — 59 Hal. óv
Yv Ó culey. 60 Hal. 3óv«i$ , GE B. 61 Hal. 72 exiuari, nec aliter
Demofth. Flor. legitur: evzsgas exupaTsi, Tws (DAeugxTi, T Quvyws, 62
Ap. Hal. &vróv, abeft. GER. 63 Hal. wgamwuAaxízec3e:, manifefto erro-
re typorum, cum debeat. effe: «gomwAaxíze63«: B R. Vulgata verfio Grae-
corum ita fe habet: wow emim plaga vepraefentat coutumeliam, fed dede-
coratio: meque wverberavi liberis eft malum, quamuis ef malum, fi in. contu-
meliam: multa enim vtiqhe facit, qui verlerat, o viri Atbenienfos, quorum

qui patitur , quaedam meque anmnunciare poterit alii, fcbemate, afpectu, voce,

cum verberat , vt contumeliam inferens, cum vt inimicus exiflens, cum verbe-
vat fuflibus, cum. in pupila: baec moment, baec extra fe conflitunnt bomines
eoruum n0on a[fuetos exiflentes , vt conuiciarentur. Mal. in Graecis haec eadem
ita vertit: Non emim plaga iram concitauit, fed ipfa fadli indignitas: meque
tam ingenyis graue efl caedi ( quanquam graue fit) quam per contumeliam cae-
di. fiquidem multa is, qui aliwm caedit, admitteve potefl, quorum magnam
partem is, qui verbevibus adfeclus efl, babitm corporis, vultm, vociferdtione,
"unc vt centumeliam inferens, nuuc vt iumicum fe gereus , nunc pugnum du-
cens

DIGESTORVM LIB.

nam qui vnum fuem fubripuerit, vt fur coércebitur: qui gre-
gem, vt abigeus, $. 8. Euentus 9^ fpectetur 9? , vta cle-
mentiffimo ?* quoquo 97 facta: quamquam lex non minus
eum qui occidendi hominis caufa cum telo fuerit 59*, quam

1066

eum qui occiderit ?, puniat: et ideo apud Graecos exilio vo-

luntario fortuiti "? cafusluebantur, vt apud praecipuum Poé-
tarum ícriptum eft. - : E
Euor iuà rvrJ0v dóvrm Mevórioc **a ££ "Omrósvroc
"Hyeysv vuérspoy Ó &vógouraciqyc Vmo Àvyp?e,
"Hueri 7!5 zQ, 0T& Txide wxTÉuaTavOV AppudxuxvTog —
Nwmic, 0UX &JéAwv, cuQ' aspeydAuci 77 xoAwJég 3.
$. 9. Euenit, vt eadem fcelera in quibusdam prouinciis gra-
uius pleCtantur, vt in Africa meffium incenfores **, in My-
fia *? vitium, vbi metalla fünt, adulteratores monetae.
$. ro. Nonnumquam euenit, vtaliquorum maleficiorum füp-
plicia exacerbentur, quotiens nimium multis ** perfonis graf-
fantibus exemplo opus fit. — k |
XVII. Manciauvs libro T. Inftitutionum. SvwT
77 quidam ferui poenae, vtfüntin metallum dati, et in opus
metalli: et fi quid eis teftamento datum fuerit, pro non (cri-
ptis *5 eft, quafi non Caefaris feruo datum, fed poenae.
$. r. Item quidam ZzzoAideg *? funt, hoc eft, fine ciuitate
39: vt funt in opus publicum perpetuo dati, et in infulam
deportati:. vt ea quidem, quae iuris ciuilis funt, non habeant :
quae vero iuris gentium funt, habeant. — — —
XVIII. VrPrANvs libro III. ad Edicttum. Cocazr -
TIONISÜ! poenam nemo patitur 9?. — | E
XIX. IpnEw libro LVII. ad Edictum. Sr non defen-
dantur ferui a dominis, non vtique ftatim ad fuüpplicium de-
ducuntur ?? , fed permittetur ?* eis *5 defendi, velabalio:
et qui cognofcit, debebit de innocentia eorum quaerere. —
XX. PAvrvslibro XVIIL ad Plautium. 'S1x poena
alicui irrogatur, receptum eít commenticio ** iure, ne ad he-
redes ?* transeat: cuius rei illa ratio videtur, quod ?? poena
conftituitur in emendationem hominum: quae mortuo eo, in
quem conítitui videtur, definit. . x déoes
: XXI. CErsvs libro XXXVIIL Digeftorum. VrTi-
Mv M fupplicium effe ?? mortem folam interpretamur.
XXIIL. MopEsTiINvs libro I. Differentiarum. Ix
metallum damnati, fi valetudine, aut aetatis infirmitate in-.
vtiles operi faciundo deprehendantur, ex refcripto Diui Pii

a Praefide dimitti poterunt, qui aeftimabit ?? de his demitten-.-

dis ?*: fi modo vel cognatos, veladfines habeant ?? , et non
minus decem annis poenae fuae ?5 functi fuerint.

XXIIL. Ingw libro VIIL. Regularum, Szixk praefi-

cens, mumc n malain caedeus , alteri venunciare ac vepraefeutave uequit. baec ipfa
mouent. haec de flatu mentis deturbant bomines propudii ac fuggillationis non
affuetos, GEB.: — 64 Vide Bynkersh. III. Obf. 10. BR. 65 Gothofr. in
nota: l. fpe&atur. Ita Rehd. GEz.
vulg. Hal.. Sed Hal. cum Flor. habet : clementiffjo. GEB.
quoque. B R. In Rehd. q04u0, plane abeít. G E. 68 Hal. ferit, et in mar-
gine: alas, fuerit. GER. 69 Hal. occidit. . '7o Flor. initio fuit: for-
tuita. BR, 71a Yta eft Flor, Mevórwe, fed debet effe Mevoízioc, B R. "t
Flor. zw;.
deberet eífe: ésezydAom:. B R. Quod pofterius hábet Hal.
fio ita fe habet: :
Quando 1e paruulum exiftentem. Menoetius ex Opunto .
Duxit ad veffrem domum parricidium ob trifle :
Die ill, cum filium occidi Ampbidamantis
; Inprudens, inmitus, circa talos ivatus.
Sed Hal. in Graecis metrice ita vertit:
Quo puerum me tempore veflras duxit ad aedes
Ex Opo?nte pater, dira pro caede patrata.
OP talos nempe ira percitus , Ampbidamantis
E lngn' gnatum imprudeus jimul(inuitusque peremi. GE B. . |
74 Gothoir. in nota: incifores. Faloand. ^ Sed Vl i 2
éumQurps TÀ? AWiav. BR. Etiam Rehd. vt Flor, Gogï;:tmamjf rï']::rt. ï;gkaï

67 Hal. et Vulg.

713 Vulgata ver-

66 Gotþofr. in notá: dementiffimo. 1

"2, Eodem, qui fupra aderat, errore Flor. eít &sQuy&^uwsi, cum |

d $. BR.

poena.BR. Rehd. vt Flor. GE B.

6 Ap. Hal. adiecfa, abeft. GEB.

XLVIIL TIT. XIX..

nito tempore in metallum dato, imperitia dantis, decennii
tempora praefinita ?* videntur. — UM 4 |
. XXIV. Inxn libro XI. Pandectarum. Eonvw, qui
relegati vel deportati funt ex cau(a maieftatis, ftatuas detra-
hendas fcire debemus. E | ; il
XXV. IpEMlibro XII. Pande&tarum. S 1 diutino tem-
pore aliquis in reatu fuerit, aliquatenus poena eius fuble-
uanda erit: fic etiam conftitutut eft, non eo modo punien-
dos eo$, qui longo tempore in reatu agunt, quam ?* eos,
qui in recenti fententiam excipiunt, $. 1. Non poteft quisfic
damnari, vt de faxo praecipitetur. Bo
XXVLI. CarrisTRATvs libro T. de Cognitionibus,
CRIMEN, vel poena paterna nullam maculam filio infligere
poteft. Namque ?? vnusquisque ex fuo admiífo forti fübici-
tur, nec alieni criminis fücceflor conftituitur: idque ?? Diui
Fratres Hierapolitanis ?9? refcripferunt. — ^ ^ ^ ,
. AXVII. InEw libro V. de Cognitionibus. Dzrvz Fra-
tres Harruntio Siloni ?? refcripferunt, non folere Praefides

prouinciarum ea, quae pronuntiauerunt, ipfos refcindere. .

Vetinae quoque Italicenfi refcripferunt, füam mutare fenten-
tiam neminem poffe: idque infolitum effe fieri, Si tamen de
fe quis mentitus fuerit, vel, cum non haberet probationum
inftrumenta, quae poftea reppererit, poena adflictus fit: non-
nulla exftant Principalia refcripta, quibus vel poena eorum-
minuta *9? eft, vel in intégrum reftitutio conceffa: fed * id
dumtaxat a Principibusfieri poteft. $. r. De decurionibus et
principalibus ciuitatium , qui capitale ? admiferunt, mandatis
cauetur, vt?, fi quis id * admififfe * videatur, propter quod
relegandus extra prouinciam in infulam fit: Imperatori fcri-
baturadieCta ? fententia a Praefide. $. 2. Alio quoque ca-
pite mandatorum in haec verba cauetur. Si qui ex principali-
bus alicuius ciuitatis latrocinium fecerint, aliudue quod faci-
nus, vt capitalem poenam meruiffe videantur, commiferint:

vinCtos eos cuftodies, et mihi fcribes, etadicies; quid * quis-

que commiferit. | | | Á
— XXVIII. Ingxw libro VI. deCognitionibus. CAPrTA-
LrvM ? poenarum fere ifti gradus funt. Summum fuppli-

cium effe videtur ad furcam damnatio, item viui crematio ?: .

quod quamquam fümmi fupplicii appellatione merito contine- -
retur ^^, tamen eo quod poftea id genus poenae adinueri-
tum eft, pofterius primo vifum eft: item capitis amputatio.
Deinde proxima morti poena metalli ** coércitio. Poft.*? de-
inde in infulam deportatio. $. x. Ceterae poenae ad exifti-

| mationem, non ad capitis periculum pertinent, veluti rele-

gatio ad tempus, velin perpetuum, velin infulam: vel cum .
WY in

Etiam Rehd. wiufia, GE B. Hal. Mifia. | 76 lMluftrat haec Van de Water I.

Obf. 13. GEB. 77 Hal.et Vulg. Quidam (unt. RR. |ta et Rehd. GER,
78. Gothofr. in nota: ícripto. vslgat. Haloand. GEm. ^ '79 Hal. vertit: ex-
torres cinitate. G EB. — 8O Àp. Hal. boc eft fiue ciuitate, abfunt. GEE. — 81
Vide Bynkersh. 7I7. Obf. 10. BR. $2 Flor. fa&um: patiatar. BR. .. 83
Hal. deducentur. 84 Rehd. permittitur. GERBR. 85 Hal. et Vulg. eos.
BR.. Rehd. vt Flor, BR. 86 Si audias Bynkersh. V. Obf. 16, commenti-
tium iuseft, quod prudentes contra regulas iuris, aequitatis ergo commenti funt.
GEB. . $7 Rehd. beredem. GEB. $8 Hal. et Vulg. videtur effe: 4uia
89 In Rehd. effe, abeft. GER. 90
. 91 Hal, et Rehd. dimittendis. GEB. 92 Hal..
et Rehd. babuerint. GEB. — 93 Hal. et Rehd. poeua fua. GE&B. — 94 Rehd.
prefiniri. GX B. 95 Hal. q4o, loco: quam, GEB. — 96 Rehd. mam.GE .
97 Vulg. inferit: etam. BR. [tact Rehd. GER. 98 Vulg, Hiüeropolita-
99 Legendum: Arantio Cioui. Hal Armnutbio Silomi. Vulg. A-
vantio Silomi.BR. ^ 100 Vulg. imumimwta.BR. Vtet Rehd. GEg. — 1 Rehd.
inferit: et. GEB. — 2, Gothofr. in nota: capitale crimen. B R. Rehd. vt Vulg.-
G ER. 3 Vide Noodt. II. Obf. :6. BR. — 4 Ap. Hal. id, abeft. Vulg.
quis eormn quid. BR, Rehd. vt Hal. GEB. — 5 Flor. eft: admiffiffe. G E B.
Fa 7 Vulg. quod. B R. 8 Vulg. inferit:
quoque. BR. Etiam Rehd, GER. — 9 Vulg. concrematio. BR. 10 Hal.
continetWr, — XX Rehd. iaferit: guoqme, GEB. — 12, Ap. Hal. et Vulg. poff,

Taur. aeflimaVit. G E B.

N

J
jct
t
ffi
d
"i
hu
B
gonn
jotel
tür,
fai

4l
!

famé
fent
g fï
al
Qu
bus f
D
ten]
di
gutat
üe
(it,
fitnt
j ini
bos h
et,
41
eul
Usm.
Nea
Qenfü
yud
yii.

: patre

tudi
Yen
(
frie
(ün,
r
tet 1
Tri c
tit j

ii
I
h f
CED,
Ones.
lic d
l I
tpti
hum $
Cum )
Tl «
Wg. |
to Tl
Qlis v
à It (
Hlody]i
TT
Q
it D
fa&um ;

u
.

P
l.

m
A

1
p
|bict

Diu

Ln.
tl
o
Df
n d
m
n
n
i
d
fibs
m
d
P (
t«
| i
n
Qu

T
il«
"n
n P: f').

ia

j
ililg

!
|
|

DIGESTORVM LIB. XLVIIIL TIT. XIX.

in opus quis publicum datur *?, vel cum fuftium iétu ** fub--
icitur. $. 2. Non omnes fuftibus caedi folent: fed hi dum-
taxat, qui liberi funt, et quidem tenuiores homines, hone-
ftiores vero fuftibus non fubiciuntur: idque *5 principalibus
refcriptis fpecialiter exprimitur. $. 3. Solent quidam, qui
vulgo *? fe iunenes appellant, in quibusdam ciuitatibus tur-
bulentibus ** fe adclamationibus popularium accommodare:
qui fi amplius nihil admiferint, nec ante fint a Praefide ad-
moniti: fuftibus caefi dimittuntur, aut etiam fpectaculis eis
interdicitur: quod fi ita correcti *9, in eisdem deprehendan-
tur, exilio puniendi fint *?: nonnumquam capite plectendi :
fcilicet cum faepius feditiofe et turbulente ?? fe gefferunt
2! ,.et aliquotiens adprehenfi, tractati clementius, in eadem
temeritate propofiti perfeuerauerint. . $. 4. Serui caefi fo-
lent.dominis reddi. $. 5. Ét, vt generaliter dixerim, omnes,
qui fuftibus caedi prohibentur,: eandem habere honoris reue-
rentiam debent, quam ?? decuriones habent, Eft enim in-
conftans dicere, eum, quem principales Conftitutiones fufti-
bus fubici prohibuerunt, in metallum .dari ?3 poffe. $. 6.
Diuvs Hadrianus in haecverba refcripfit. In opus metalli. ad
tempus nemo damnari debet : fed qui ad ^* tempus damnatus
eít, etiam fi faciet ?^* metallicum opus, non in metallum da-
mnatus effe intellegi debet: huius enim libertas manet: quam-
diu etiam hi ?5, qui €non) ^* in perpetuum opus damnan-
tur. Proinde et ?^? mulieres hoc modo damnatae liberos pa-
riunt. $. 7. Ad ftatuas confugere, vel imagines Prirncipum,
in iniuriat alterius, prohibitum eft. Cum enim leges omni-
bus hominibus aequaliter fecuritatem tribuant, merito vifum
eít, in iniuriam potius alterius, quam fui defenfionis gratia,
ad ftatuas vel imagines Principum confugere: nifi fi ^* quis
ex vinculis, vel cuftodia, detentus a potentioribus, ad hu-

iusmodi praefidium confagerit: his enim venia tribuenda. eft. |

Ne autem ad ftatuas, vel imagines quis confugiat, Senatus
cenfüit: eumque qui imaginem Caefaris in inuidiam alterius
praetuliffet, in vincula publica coérceri, Dinus Pius rgfcm-
püt. $. 8. Omnia admiffa in patronum, patroniue filium,
patrem, propinquum, maritum, vxorem, ceterasque neceffi-
tudines, grauius vindicanda füunt, quam in extraneos. $. 9.
Venenarii ?? capite puniendi fünt: aut, fi dignitatis refpe-
Gum ?* agi oportuerit, deportandi. $. 1o. Graffatores, qui
praedae caufa id faciunt, proximi latronibus habentur: et Íi

cum ferro adgredi, et fpoliare inftituerunt, capite puniun- |.

tur: vtique fi faepius, atque in itineribus hoc admiferunt: ce-
teri in metallum dantur, vel in infulas relegantur. — $. rr.
Igni cremantur plerumque ferui, qui faluti dominorum fuo-

rum infidiauerint ?*, nonnumquam etiam liberi plebeii, et |

abeft. BR In Rehd. adeft. GER. I3 Hal. et Vulg; addunt: ad tempus.
2R. Neutiquam Rehd. GEE. — 14 Hal. et Vulg. i&ui. Et ita Flor. eft factum.
BR. Etita Rehd. GEn. I5 Rehd. idemque. GE B. I6 Taur. 4Olgo.
GEB. . 17 Gothofr. in nota: turbulentis, valgat, Haloand. — Etiam fctipti
omnes. Error natus ex antecedenti et fequenti terminatione. Sic in $. 2. ad-
huc dum elt: fuflis caedi foletz, pro: fuflibus. BR. Scripti funt Barb. S. Cruc.
l. II. Bynkersh. vt et Rehd, qui omnes: tuvbulenti. GEB. —— 18 Vulg. cor-
vepti. BR. 19 Lego cum Vulg. Nor. MSS. funt, BR, Solo nempe Barb.
nam S. Cruc. L et Bynkersh. habet ambiguum fcripturae compendium; ff.
Cum Barb. tamen manifeite fzcit Rehd. GE z. 20 Hal. tuvbulenter. 21
Hal. et Vulg. gefferint, etita Flor. eft fa&um. BR. Etiam Rehd. GEE. — 22
Vulg. inferit: et. BR. « 23 Rehd. dampmari. GEB. — 24 Scriptum erat ini-
tio Flor. fed ad tempus. ordinaria manus: 4mi, poft: fed, addidit, praeterea

. quis recentior, deleto: ad, repofuit: i. Hinc Vulg. fed qui in tempus. BR.

Et ita quoque Rehd. GE, 25 Rehd. faciat. GEB. 2,6 Hal. qqgmad-
3nodum.etiam bis. GEB. 27 Flor. fcriptum | erat: quamdiuttiambiquimper-
petuumnomupus.. Sed necdum fe re&e habet locus, quamuis negationem admit-
tamus. Conf. Cuiac. Obferu. VI. 2g. et XV. 22. BR. Negario eft fuppleta
in Barb. et $. Cruc. l. ab initio adfuit in S. Cruc. I. Treuif, et Bynkersh.
Rehd. quaimdiu et bii qui non in perpetuum opus dampnatur. GEB. — 28 Flor.
fadum; etigm. BR. 29 In Rehd. fi, abeft, GE2. 50 Confer Duker.

1067

hutiles perfonae. $. ro. Incendiarii ?? capite puniuntur,
qui ob inimicitias, vel praedae caufa incenderint intra oppi-
dum: et plerumque viui exuruntur. Qui vero cafam aut vil--
lam, aliquo lenius **, . Nam fortuita incendia, fi, cum vi-
tari "^ poffent, per neglegentiam eorum, apud quos orta
funt, damno vicinis fuerunt, ciuiliter exercentur: vt qui ia-
Ctura adfeCtus eft, damni difceptet, vel modice vindicaretur
39. $. 13. In exulibus ?? gradus poenarum conftituti Edi-
&o ** Diui Hadriani 3?: vt qui ad tempus relegatus eft ^?,
fi redeat , in infulam relegetur: qui relegatus in infulam, ex-
cefferit, in infülam deportetur: qui deportatus euaferit, ca-

| pite puniatur. $. r4. Ita ** et in cuftodiis gradum feruan-

dum effe, idem Princeps refcripfit: id eft, vt qui in tempus
damnati erant ^*, in perpetuum damnarentur: qui in perpe-
tuum damnati erant, in metallum damnarentur: quiin metal-

lum damnati id admiferint *?, fümmo füpplicio adficerentur.

$. 15. Famofos latrones in his locis, vbi graffati funt, furca:
^* figendos , compluribus *? placuit: vt et:confpectu deter-
reantur ^? alii ab isdem facinoribus, et folacio fit cognatiset
adfinibus interemptorum, eodem loco poena reddita, in ^* quo: -
latrones lhomicidia feciffent : nonnulli etiam ad beftias hos da-
mnauerunt. $. r6. Maiores noftri in *? omni fupplicio fe-
uerius feruos, quain liberos, famofos, quam integrae famae
homines, punierunt. . - 3 '
XXIX.. Garzvs ^? libro I. ad Legem Iuliam et Papiam.
Q vz vltimo fupplicio damnantur, ftatim et ciuitatem et li-
bertatem perdunt: itaque praeoccupat hic cafus tmortem, et
nonnumquam longum tempus occupat: quod accidit in perfo-
nis eorum qui ad beftias *? damnantur: faepe etiam ideo fer-
uari folent poft damnatjonem, vt ex his in alios quaeftio ha-
beatur. * |
XXX. MopzxsTINVS?!librolI. dePoenis. Sr: quis
aliquid fecerit, quo leues hominum animi fuüperftitione nu-
minis terrerentur ?^, Diuus Marcus huiusmodi homines in in-
fülam relegari refcripfit. ( d

XXXI. InEew libroIII. dePoenis. A»n be&iäs damna-

| tos, fauore populi Praefes ?? dimittere non debet: fed fi eius

roboris vel artificii fint, vt digne populo Romano exhiberi pof-
fint, Principem confulere debet. $. r. Ex prouincia autem
in prouinciam transduci damnatos fine permiftu Principis non
licere, Diuus Seuerus et Antoninus refcripferunt, |
XXXII. VnPrANvs libro VI. ad Edictum. . S1 Prae-
fes veliudex ita interlocutus fit, vrw rEcisT:: fi quidem

exinterdicto, non erit notatus, nec poena legis Iuliae feque-

tur: fi vero ex crimine, aliud eft. Quid ?^, fi non diftinxe-.
rit Praefes, vtrum Iulia publicorum , an [ulia priuatorum?
: j tunc

ad Opufc. de Latin. Vet. ICt. p..426. BR. — 531 Hal. et Vulg. refpectu. & R.
Rehd. vtFlor, GEP. — 32, Gothofr. in nota: infidiati erunt. Ha], Vide Duker.
ad Opuft. de Latin. Vet. ICt. p. 328. BR. — 35 Rehd. inferit: qwoque. GE B.
34 Vulg. leuius. BR. 35 Hal et Vulg. euitavi. BR. Etiam Rehd. GE B.

36 Hal. et Vulg. eindicetur. B R. Rehd. literae: ar in: vimdicaretav , pun&is

funt fubnotatae. G EB. 37 Vide d ;. $. Van de W/ater III. Obf. 7. GEB.
38 Hal. et Vulg. conffituit edichwm. B R. Etiam Rth. G E B. 39 Hal.
et Rehd. Traiani. in hoc fcriptam: Tvabiami, vt in Florentino codice eít
paffim. GEB. 40 Hal./fit. . 41 In Rehd, Ita, abe. GEB. — 42 Rehd.
effent. GEB.. — 43 Hal. admiferaut. Vulg. admiferant. B R. Rehd. vt Vulg.
GEB. ^ 44 Conf. Noodt. IV. Probab. 7. . 1. B R. 45 Hal. quampluri-
buj. GEB. 46 Flor. eft: deterrautur, et Taur. feruauit. Redius MSS.
Barb. et S. Cruc. L. in quibus fa&um: detereautur, Bynkersh. et Kehd. vbi
ab initio : deterreantur. GEB. 47 Vulgo in, abeft. GE B. — 48 In Rehd.
in, abeít. GER. 49 Hal et Vulg. PAVLVS. RR. Etiam Kehd. GES.
50 Taur. Vefüias. GE B. 51 Flor. nomeniCti eft abrafum, vt fola initialis
M, confpiciatur, et fpatium quadrat. Repofitum tamen: 1DEM. s&. ita
et Hal. et Rehd. GE . 52 Taur. terREntur. Hal. et Vulg. terrezutur.
BR. [taet Rehd. De occafione legis vide Bynkersh. VI. Obf. $. GEB..— 53
Hal. praefides, et mox: debent, et rurfus: confulere debeut. dta et Rehd.
nifi quod loco tertio fit: confulere debere. GEB. — 54 Kal. et Vulg. quod. B.

M : us

DIGESTORVM LIB.

tunc ex crimine erit aeftimandum. —.Sed fi vtriusquelegis cri-
mina obiecta fünt 55, mitior lex, id eft priuatorum, erit fe-
quenda. . : n M
XXXIIL PaApPiNtrANVvSlibro II. Quaeftionum. F R A-
TRES Imperatores refcripferunt, feruos in temporaria vincu-
ja damnatos,.libertatem et ?9 hereditatem, fiue legatum,
poftquam tempus expleuerint, confequi: quia temporaria co-
ércitio, quae defcendit ex fententia, poenae eft abolitio. $Si
autem beneficium libertatis in vinculis veniat ?*, ratio iuris
et verba confítitutionis , libertati refragantur. Plane fi tefta-
mento libertas data fit, et eo tempore, quo aditur hereditas,
tempus vinculorum folutum fit: reCte manumiffus intelle-
getur 5?: non fecus ac fi pignori datum feruum debitor
manumififfet, eiusque poft liberatum pignus adita fuiffet he-
reditas.. : ' f | d g
XXXIV. IpnEM libro XVI. Refponforum. SxEnvvs

1068

in opus publicum perpetuum, ac multo magis temporarium

non datur. Cum igitur per errorem in opus temporarium
fuiffet datus, expleto tempore, domino feruum,effe redden-
dum, refpondi. $. r. Eos quoque poena delatoris ex fen-
tentia Senatusconfulti teneri refpondi, qui per fuppofitam per-
fonam delatori 5? caufam dederunt. 8T T

£XXV. CarLisTRATVS libro L. Quaeftionum. MAx-

pnATIS principalibus, quae Praefidibus dantur, cauetur, ne
quis perpetuis vinculis damnetur: idque etiam Diuus Hadria-
nus refcripfit.. Busmon : ; !
XXXVI. Hz& MoGENIANVvsS libroT. Epitomarum $?.
Iw metallum, fed 9* et in minifterium metallicorum $? da-
mnati, ferui efüciuntur, fed 9? poenae. j g
XXXVIL. Pavzuvslibro l Sententiarum. Iw darda-
narios, propter falfum menfurarum modum, ob vtilitatem
popularis annonae, pro modo admiffi extra ordinem vindicari
placuit. | J ddr
. XXXVIII. Tn w libro V. Sententiarum. . Sz quis ali-
quid ex metallo Principis, vel ex moneta facra furatus fit:
poena metalli et 9^ exilii pünitur, $. r. Transfugae ad ho-

ftes, vel confiliorum noftrorum renuntiatores, aut viui ex- |

uruntur ??, aut furcae ?? fufpenduntur. $. 3. A&ores 9*
feditionis et tumultus, populo concitato, pro qualitate di-
gnitatis, aut in furcam tolluntur, aut beftiis ?? obiciuntur,
aut in infulam $? deportantur 7?. $. 5. Qui nondum viri-
potentes virgines corfumpunt, humiliores in metallum da-

mnantur, honeitiores in infulam relegantur, aut in exilium

mittantur. $. 4. Qui fe fuis nummis redemptum non pro-
bauerit, libertatem petere non poteft: amplius eidem domino
fub poena vinculorum redditur: vel, fi ipfe dominus malit,
.in metallum damnatur. $. 5. Qui abortionis, aut amato-
rium poculum dant, etfi dolo non faciant **, tamen, quia
mali exempli res eft, humiliores in metallum ?2, honeftiores

Etiam Rehd. GEs. $5 Hal. fiut. 56 Ap. Hal. haec copula exulat.
57 Hal. et Vulg. m vinculis eos inuemiat, et ita Flor. eft fa&um. Bm. |ta
quoque Rehd. GEs. 58 MHal. iutelligitur. 59 E quinque MSS. vnus
Barb. habet: delutíomi. BR. Reliqua: delatori, S. Cruc. l. 1I. Treuif. Byn-
kersh. etiam Rehd. GEz. — 6O Flor. fübantique: iuris, adícriptum. B. 61
Ap. Hal. fed, abeft. GE B. 62, Flor. erat in fine verfus: setalli, et in ini-
tio fequentis : orzr. . Deletis ibi in fine: J;, et adpofita | ante: orum , nunc eft:
metallorum , vt Yial. habet et alii. B R. Etiam Rehd. GER, 63 Hal. fcili-
cet, loco: fed. GERB. 64 Flor.et, eft expun&um. — Inde Vulg. fubftituit:
vel, Hal. aut. Sed et Bafil. habent: 3. BR. Etiam Rehd. vt Vulg. GE g. 65
Vulg. exarantur, et mox; fufpendantur. BR; Rehd. exurentur, fed poftea :
Jufpeuduntur. GEB. — 66 Hal. et Vulg. furca. B R. Etiam Rehd. fed ex cor-
re&tione: furce. GE B. 67 Gothofr. in nota: auores. Ita quoque Vulg.
et MSS. BR, Barb. et S, Cruc. II. ab initio, S. Cruc. L. ex correctione. Iítis
adde Bynkersh. Rehd. fautores; at Hal. autbores. GE B. 68 Taur. Vefliis.
GEB. 69 Taur IN[ulam. GEB. *O Flor. etiamnunc eft: ant infulam
^ deportatur. BR.. . . "71 Vulg. faciumt. BR. Etiam Rehd, GEB. 7» Hal.

. Barb. S. Cruc. 1. TI. Bynkersh. vt et Rehd. GER.

AXULVHL O TIT. XIX-

in infuülam , amiffa parte bonorum relegantur: quod fi *3 eg

mulier, aut homo perierit, fummo fupplicio adficiuntur, ' $. 6.
Teftamentum , quod nullo iure valet , impune fuüpprimitur ?^:
nihil eft enim, quod ex eo aut petatur, aut confiftere poffit,

$. 7. Qui viui teftamentum aperuerit, recitauerit, refigna-
wuerit, poena ?? Corneliae tenetur: et plerumque huniiliores

aut *? in metallum damnantur, aut honeftiores in infulam
deportantur. $. 8. Si quis inftrumentum litis fuae.a procu-
ratore aduerfario proditum effe conuicerit, procurator, fi hu-
milior fit, in metallum damnatur: íi honeftior, adempta par-
te bonorum dimidia, in perpetuumrelegatur. $. g. Inftru-

| menta *? penes fe depolita quicumque alteri altero abfente
reddiderit, vel aduerfario prodiderit: prout perfonae .condi-

cio eft, autin metallum damnatur, aut in infnlam deporta-

tur. $. 1o. Íudices pedanei *?, fi pecünia corrupti dican- -

tur, plerumque a Praefide, aut curia *? füummouentur, aut
in exilium mittuntur, aut ?? tempus relegantur. $. ir. Mi-
les, qui ex carcere, dato gladio, erupit, poena cápitis pu-
nitur. Eadem poena tenetur, et qui cum eo ?* , quem cu-
ftodiebat, deferuit. $. 1i2. Miles ??, qui fibi manus intulit,
necfactum peregit, nifi inpatientia doloris, aut morbi $3,
luctusue alicuids, velalia 9^ caufa fecerit, capite puniendus
eft: alias cum-ignominia mittendus eft.
XXXIX. Tnavenuouwiwvs libro X. Difputationum.
CrcEno in oratione pro Cluentio Auito ** fcripfit, Milefiam
quandam mulierem, cum effet in Afia, quod ab heredibus fe-
cundis accepta pecunia partum fibi medicamentis ipfa abegif-
fet, rei capitalis effe damnatam. — Sed et fi qua vifceribus fuis
poft diuortium , quod praegnas füit *95, vim intulerit, ne
iam inimico marito filium procrearet: vt ?7 temporali exi-
lio coérceatur, ab optimis Imperatoribus noftris 99 refcri-
ptum eft. - :

XL. Pavrvs libro IIL. Decretorum. MeTRopo-

RVM, cum hoftem fugientem fciens füfceperit, in infulam.

*

deportari: Philo&teten, quod occultari eum non ignorans, diu.

diffimulauerit, in infulam relegari placet. |
ALI. PaperNrANVS libro II. Definitionum. . SA w-
cT1iOlegum, quae nouiffime certam poenam *? irrogat iis
?9, qui praeceptis legis non obtemperauerint, ad eas ípecies
pertinere non videtur, quibus ipfalege poena fpecialiter ad-
dita eft: nec ambigitur, in cetero omni iure fpeciem generi

derogare: nec fane verifimile eft, delictum vnum eadem lege

variis aeftimationibus coérceri, u
ALII. HERMoGEN1ANVS ?' libro I. Epitomarum.
IxTERPRETATIONE legum poenae molliendae funt po-
tius, quam afperandae ??. " MP :
XLIH. Pavrvslibro T. Refponforum. IMPERATOR
Antoninus Aurelio Atiliano refcripfit. Praefes vltra admini-
ftrationis fuaé tempus interdicere alicui arte fua vti non pot-
puie pl eft.

et Vulg. addunt: dammantur.BR. —— *5 Vulg. inferit: ex. BR, — 74 Taur.
fuPrimitur. GEB. — ^5 Vulg.inferit: legis. BR. Etiam Rehd. GEB. — 76
Vulg. aut bumiliores, quod malim. pR. MSS. tamen cum Hal. Flor. habent :
77 Wulg. inferit: daorum.
B R. "78 Gothofr. in nota: pedamei. Qui dubio procul ad. Florentinam a
Taur. exhibitem refpexit, vbi eft: paedauei. Ego nullus dubito, librarium ,
poftquam fcripfiffet perperam pa, fe correxiffe. GE B. . 79 Flor. eft: cwriae,
et feruauit Taur. Confer ad b. J. Bynkersh. IV. Obf. 1:..BR. Flor. exhibent

Barb. et S. Cruc. L. at fa&tum: curia, in S. Cruc. II. et Bynkersh. vt et in :

Rehd,. Etiam Hal. curia, GEB. —— 80 Lego cum Hal.et Vulg, aut ad temptus ,
nec vllus codex MS. aliter. BR.- T) aut , abforpfit: at vel ad. — Codices funt
Barb. $: Cruc. I. Bynkersh, vt et Rehd. GE n. 81 Hal, et Vulg. qui eum ,
quem. BR. Etiam Rehd. GER, 82 Confule Bynkersh. Obf. lib. et cap. 4.
83 Taur. sovrVi. GE B.. . 84 Hal. inferit: de. GEB. — 85 Gothofr. in nota:
Habito. Hal. G B. — 86 Rehd, quia pregnans fuiffet. GEB. — 87 Rehd. in-
ferit:im. GER, — $8 In Rehd. noflris , abeft. GER. $9 Vulg.inferit: gene-
valiter. BR, — go Taur. J Gk&B. 91 Hal. VENVLEIVS. GEB. 92 Hal.

et-

df
W
i
pui
yn
tot

10 (
lic
TOil
tati
Yeti
Cüm
affec
tür ec
Mu
lusl
tem
trim
Data

H

t Vug
] AT
htrey,
|
j
pli d
quwö
3 lii
Hal. «
D
hn
!l Às,

OM in

TU r
hoc d
]
Bd

Hidoy i
AlCiamn

Jf
Dd
DOf
d.
.
L. Jl
ij J*
1 et.
ii
ti "
jendps

,
ln
bl
bl
a u
U
tl at
E.

2000
foltlm

"

iD8, Ql

OF
r
d
m gerneri
m

fu.
du

;470n

adimin
n p

d

11
"A
Y du
gffüimma
fbf
,:ïïï ais
1

, n
TL
TL

[

x0 f alia lege capitis punita fit, quae lex ** dotem non pu-

cum libera mulier remaneat, nihil prohibet, et virum mariti

DIGESTORVM LIB.

eft, $. r. Idem refpondit ?*, eum qui fuo admi(io decurio-
num ?* hgnorem armii.t, non poffe in poenis euitandis de-
curionis filii honorem vindicare.

| Tiv WA s
DE BONIS DAMNATORVM.
CaArnrrisTRATVvS libro I. delure fifci et populi-þ?.

D AMNATIONE bona publicantur, cutn aut vita adimitur,
A autciuitas: aut feruilis condicio irrogatur. $. r. Et-
iam hi, qui ante concepti, et poft damnationem nmati funt,

"

ïortiones ^ ex bonis patrum damnatorum accipiunt. $. 2.

iberis autem ita demum portio tribuitur ?, fi iuftis nuptiis |

nati fint ^. $. 3. Liberis eius, cui pars dimidia dumtaxat bo-
norum ablata eft, partes non dantur. 1dque et Diui Fratres
refcripferunt. : |
IIL. Inew libro VI. de Cognitionibus. Now vt quis

in catcerem ductus eft, fpoliari eum oportet, fed poft con- .

demnationem. Idque Diuus Hadrianus refcripfit.
. À. Vr?rANvs?libro trigenfimo *tertio* ad Edi-
Cum. Qvixovr legibus damnatae mulieri 5 dos publi-
catur: maieftatis, vis publicae, parricidii, *veneficii, * " de.
ficars. . j :
| IV. PAPIiNIANVS?libro II. de Adulteris. E r omnes
omnino maritus faluas aCtiones contra fifcum habet. . ——
" - M. VrPiaANVvs ? libro XXXIIL. ad Edictum. Sxp

blicat, quia prius ferua poenae efficitur, verum eít, dotem
mariti lucro cedere, quafi mortua fit, $. 1. Quod fi depor-
tata fit *^ filiafamilias, Marcellus ait, quae fententia et !?
vera eft, non vtique deportatione diffolui matrimonium: nam-

affectionem, et ** mulierem vxoris animum retinere, Siigi-
tur eo animo mulier fuerit, vt difcedere a marito velit: ait
Marcellus, tunc patrem de dote aCcturum: fed ífi materfami-
lias fit, etinterim conftante matrimonio fuerit deportata, do-
tem penes maritum remanere: poftea vero diffoluto *5 ma-
trimonio, pofle eam agere, quaíi humanitatis intuitu hodie

nata aCtione. /
,. Vl. In&w libro X. de Officio Proconfulis:s Drvvs
Hadrianus Aquilio Braduae ** ita refcripfit, Panniculariae **

A

et Vulg. exafperandae. B. 'Etiam Rehd. GEs. | 93 Hal et Vulg. réfcripfit..
B8R. 94 Hal. et Vulg. decurionis filii bouorem. & R. Rehd. decuriomum filii
bonoreim. GEB. : TU
.X Taur. in Adnotat. et populi. iffa verba anelius collocarentur pro capi-
tis fequentis iuitio: et populi damnatione etc. nam Calliflvatus libvos. fcripfit de
iure fifci,mon fifci et populi. — Etita habet Hal, CALLISTRATVS, Et po-
poi dgxgatione etc,. At Gothofr, in nota: Supplici damnatione. | lg. et ita
queque Rehd. GE&. —— 2 Hal. et Vulg. portiomemt. BR. La et Rehd. GER.
3 Hal. attribuitur. 4 Hal. et Vulg. funt. BR. Etiam Rehd. GEB. — 5
Hal. et Vulg. IDEM. 28. Etiam Rehd. GEB. / 6 Vulg. mulieris. BR.
Etüam Rehd. Gzs. — 7 'Yaur. vene(icl. GEB. — 8 Hal. et Vulg. PAVLV'S.
B R. 9 Hal. CALLISTRATVS GEE. . 10 Hal. At, loco: Sed. GER.
EL Ap. Hal.iex, abeit. GE B. — 12 In Rehd. fit, abeft, GEP. — 13 Hal. et-
i0,in Rehd. plane abeft. GER. 14 Flor. hoc: et, expun&tum eft. Pot-
eramus rectius carere priore: et, et forte idem voluit corre&or per errorem ad
hoc delatus. BR...— 15 Hal.erVulg.foluto. BR. Etiam Rehd. GEs. 16 Vulg.
Branduae.B R. 17 Panniculariae , puta rationis caufa. Vulg. Paunicularia caufa.
BR. HaletRehd.vtFlor. GE B. — 18 Vulg.inferit: gec, perperam. BR. — 19
Hal, «:mulos ingeterales , etià margine: n Pand. Flor. legitur : in vetralem. Vn-
de fi conieftura du&us (( in ventrali ) legas , non anultum a fententia aberres.. So-
lent enim plerique a latevibus in femicinilo , quod idem et wentrale dicimus
fubtus occultos babere loculos$, quibus mom folum fudoriola, fed etiam leues nu- |
3ulo$ in quotidianam vitae vfum geftant. Barb. habet; imwentvales. S. Cruc. I.
in veteralee. Reliqua non nifi monftrofa. Haloandrinam fententiam adoptat
Alciatus £, Parerg. 40. non fa&ta mentione Haloandri. BR. —Videamus et mon-

.effet, fiis in quem animaduerfum eft, fuüa morte deceffiffet,

XLVIIL TIT. XX -- g

caufa quemadmodum intelligi debeat, ex ipfo nomine apparet:
non enim bona damnatorum pannicularia fignificari quis probe
dixerit: *nec* fi Zonam circa fe habuerit, protinus aliquis
fibi vindicare debebit: fed *5 veftem , qua is fuerit indutus,
aut nummulos in vetralem *?, quos victus füi caufa in prom-
ptu habuerit, aut leues anulos, id eft, quae ^? rem non ex-
cedunt aureorum quinque: alioquin fi quis damnatus ?* di-
gito habuerit aut Sardonycha ??^, autaliam gemmar magni
pretii, vel fi quod ?? chirographum magnae pecuniae in finu
habuerit: nullo iure illud in pannicularia ratione retinebitur
?^, Pannicularia ?^5 funt ea, quae in cuftodiam ?$ receptus
fecum attulit fpolia ?7 , quibus indutus eft, cum quis ad fup-
plicium ducitur, vt et ipfa appellatio oftendit: ita neque fpe-
culatores ?* vltro fibi ?? vindicent, neque Optiones ea defi-
derent, quibus fpoliatur, quo momento quis punitus eft.
Hanc rationem non compendio fuo ?? debent Praefides ver-
tere : fed nec pati Optiones, fiue Commentarienfes 3* ea pe- -
cunia abuti: fed debent ad ea feruari, quae iure Praefidum
folent erogari: vt puta chartiaticum 3* quibusdam officialibus
inde fubfcribere: vel fi qui ?? fortiter fecerint milites, inde
eis donare, barbaros etiam inde munerari ?*, venientes ad fe
vel legationis, vel alterius rei caufa. Plerumque etiam inde
conrafas ?? pecunias Praefides ad fifcum transmiferunt: quod
perquam nimiae dilizentiae eft: cum fufficiat, fi quis non in
vfus proprios verterit: fed ad vtilitatem officii patiatur de-
feruire. : | ! Pikerte |
VII. PAvzrvs libro fingulari de portionibus, quae li-
beris damnatorum conceduntur ?9, — Cv ratio naturalis,
quafi lex quaedam tacita, liberis parentium ?* hereditatem
addiceret ?* , velut ad debitam fucceffionem eos vocando, pro-
pter quod et in iure ciuili füorum heredum . nomen eis indi-
Ctum ?? eft ^?, ac ne iudicio quidem parentis, nifi meritis ^* de
caufis, fummoueri ab ea fücceffione poffunt *^^: aequiíffimum
^3 exiftimatum eft, eo quoque cafg ; quo propter poenam
parentis aufert bona damnatio, rationem haberi liberorum:
ne alieno admiffo grauiorem poenam luerent, quos nulla con- -
tingeret culpa, interdum in fummam egeftatem deuoluti *^, .
quod cum aliqua moderatione definiri *? placuit: vt, qui ad
vniuerfitatem venturi erant iure fücceffionis, ex ea ** por-
tiones *? conceffas haberent. $. r. Si in libertinum animad-
uerfum erit, patrono eius id, quod in bonis illius habiturus

eri-

/ ftra. S. Crucis IL. zumetales. 'T'renif. inzetales. Bynkersh. aut msumularios inue-

terales. Kehd. aut aunlos iuuetevales. GE B. — 20 Kal. qsui. GEF. — 21 Hal.

dnferit: im. GE B. — 22 Ap. Taur. eft. fardonycbica. Sed tu fcribe cum Vulg..

et.Nor. fardosycba. ^ Error in archetypo forte inde natus, quod flu&uáüerit

'librarius, an cum, an fine afpiratione fit vltima fyllaba. pR. — Rehd. fardony-

chat. G E B. 23 Rehd. qui$, loco: quod. GER. 24 Kehd. iu pammi-
culavi vatione temobitur. GEB. 25 Vide Duker. ad Opufc. de Latin. Vet.
ICt. p. 425. T. 11. B R. 26 Hal cuflodia. GEB. — 277 Vide Anon. in O-
pufc. de. Latin. Vet. ICt. p. 425. BR. 28 Gothofr. in nota: fpiculatoves.
vulg. Hal. 'Yaur. fp Eculatores. Rehd.zfta neque fpiculatores. GEB. — 29 "Taur.
fiVi. GEB. 30 Hal. et Vulg. mom iu compendium [umm. BR. Rehd. mom
in compendio fuo. GEB. . 31 Vide Duker. ad Opu]i'."de. Latin. Vet. ICt.
pag. 44j. BR. — 232 Gothofr.in nota: carciati. vulg. charifticon. Hal. GEB.
53 Hal. et Vulg. fi quid. BR. Etiam Rehd. GEB. — 34 Hal. munevave. — Vi-
de Duker. ad Opuft. de Latin. Vet. ICt. p. 329. t. 4. BR. 35 Hal cor-
rofas. Prope eft vt vitium typi arbitrer. BR. 36 Hanc infcriptionem Hal.
habet integram. GEB. .37 Hal.et Rehd. parentus GEB. — 38 Hal. adiiciat.
GEB. Baudoza: adiceret. — 39 Gothofr. in nota: inditum. vs]g. Hal n
Pand, Flor. adfcripta litera a euafit : indicatum. "Treuif. induttum , et ita in Barb,
fa&tum. S. Cruc. L. inditum. YIn S. Crac. Il. corre&um : indultum. BR. Et hoc
modo habet Bynkersh. at Rehd. zundu&um , vt Treuif. GEB. 40 Baudoza: zn-
daltum efl. — 4Y Gothofr. in nota:certis de caufis. vu/g. Rehd. vt Vulg. GEB.
42 Hal.poffiut. GEB. - 43 Hal.aequiffme. GEB. 44 Gothofr. in nota: deuol-
ui. vulg. Hal. GEB. — 45 Hal. definire. GEB. — 46 Vulg. inferit: facceffione et.
BR. Kehd. fucceffioes et. iti tamen voci fuperfcriptum : al.e. GEB. — 47 Vulg.

.Llllul P : in-

- fita fi(cus accipit. /-

DIGESTORVM LIB.

eripiendum non erit: reliqua pars bonorum, quae ad manumif-
forem non pertinebit, fifco erit vindicanda. $. 2. Ex bonis
damnatorum. portiones adoptiuis liberis, fi non fraudis caufa
fa&ta eft adoptio, non minus quam naturalibus concedi ae-
uum eft. Fraudis autem caufa adoptio fatta videtur, etiam
i non in reatu, fed ^5 defperatione rerum, per confcientiam
metu imminentis accufationis quis adoptet, inhoc, vt ex bo-
nis quae fe amiffurum cogitat, portio detrahatur. $. 3. 5i

1070

plures filios *? damnatus habeat, feruntur exempla, perquae-
pluribus liberis omnia bona damnati concefía funt: fed et Di-

uus Hadrianus in hac fententia *? refcripfit. Fauorabilem apud
me caufam liberorum Albini filiorum numerus facit: cum am-

pliari imperium, hominum adieCtione potius quam pecuniarum -

copia, malim: ideoque illis paterna füa concedi volo, quae
manifeftabunt 5* tot poffeffores, etiamíl acceperint vniuerfa.
$. 4. Praeterea ex his, quae per flagitium damnatus adquifiit,
portiones liberorum aon augentur:. veluti fi cognatum fuum
interemi 5? curauerit, et eius bereditatem adiit, vel bono-
rum polfeffionem accepit: nam ita Diuus Pius referipfit. Cui

: 53 confequenter illud idem Princeps conftituit, cum filiafa-

milias veneno necaffe conuinceretur eum, a quo heres infti-
tuta erat, quamuis iuffu patris, cuius in poteftate ?*/ effet,

adierit hereditatem , vindicari eam fifco. $. 5. Poft conde-

mnationem adquifita, fi is, cuius bona publicata fünt, relega-
tus fit, ad heredes eius pertinent teftamento fcriptos, vel ad

heredes ab inteftato: nam relegatus in infulam teftamenti fa-
Quod fi deportatus fit, -

&ionem habet, ficut reliqua iura. ? ;
quia ciuitatem amifit, heredem habere non poteít, et adqui-
VIII. MaRCrANvslibro*x.; LiBERtS etiam patro-
norum integrum ius patronatus feruatur in bonis paterni li-
berti, cuius bona publicata fünt. $i filius patroni exiftat li-
berto, fifco locus non eft in partem filii patroni. $. r. Sed
fi patroni filius, exiftente filio liberti excludatur: facilius di-
cemus, fifco locum non effe: quoniam patroni quidem filium
excludunt liberti filii, ipfe autem excludit fifeum, $. 2. 5ed
etfi nolit filius patroni petere bonorum polfeffionem, conftat,
fifcum excludiin partem ei debitam ex bonis paterni liberti.
$. 3. Bona relegati non publicantur, nifi ex fententia fpecia-
liter, fed iura libertorum , nec fpeciali fententia adimi poffunt,
quia folus Princeps relegato ea adimere poteft. $. 4. Si pa-
ter, qui pro filia dotem dedit, damnetur, nihil competit fifco ,
etiamfi in matrimonio poftea filia decefferit, quo cafu alias

dos profectitia rediret ad patrem: manebit ergo penes virum.;|
|. 75, Papinianus tamen *? libro fexto. decimo Refponforum ??
idtafcripfit ^* , vt 5?, qui rei criminis non poftulati manus

IX. CarnrrisTRATVsS libro*./; Nrsr probetur, pa-

trem metu condemnationis in fraudem fifci filiis profpexitfe, ,

inferit: fib| BR. — 48 Vulg. inferit: ix. & R, Etiam Rehd. GEB. .
et Vulg. libevos. 8R. — Rehd. vt Elor. GE R. 50. Hal. in .banc fententiam.
Vulg. im baec verba femtentiam. Bm. Rehd. vt Vulg. GE B. /— 51 Vide Byn-
kersh. I1. Obf. 16. B R. EtVan de Water H.. cap. 14. pag» 194- GE B. : $2,
Vulg. iutetzm cuvanevit, perperam. BR. 53 YTaur Q&Ài. GER. $4
Gothofr. in nota: Hacc quae fequuntur ad finem Tituli reitituta. funt a Cuia-
cio. VI.obferu. 25. Eruta funt haec ex Bafilicis, Florentiae vt aliquid deeffe
appareat, pars huius columnae et Íequens integra pagina vacat, quod nun-
quam antea obíeruauimus. Interim :tamen haeclex, vtcunque abrupta , pun-
&is finalibus clauditur, iisque, vt videtur, coaeuis, Adícriptum autem eft
aliquid antiquitus, fed legi amplius nequit, forte ad fignificandum defe&tum.
Deíunt autem. haec omnino in. omnibus editionibus, quae Taurellianaim ante-
ceflerunt. Multo magis in codicibus MSS, Omnes enim definünt in haec
verba: cuins in poteflate e(fet , itatamen vt vltima haec et adie&itia vox : effet ,
non apparcat. Sicin Barb. poft verba: im poteflate, inter verfus adfcriptum ;

feil. erat. — In S. Cruc.T. fuppletum : effet. $. Cruc. II habett cuius in potefta-.

te effe. Grecum. B R. .. In S. Cruc. L. antea fuperícriptum : s. mecanerit. Treuif.
cuius in poteflate effet. Bynkersh. eius portio proptevea m0*m augetur. Rehd,
im poteflate efl, Graecum , hanc nempe vocem per compcndia?m Ícripturae.
Fruítra itaque haec quaefieris apud . Haloandrum , qui hanc Legem VII. finit
verbis ; im poteflate effet: et apud Tanrellimm, cuius vltima: in poteflate. G E B.
i Vulg VEL, abeft. BR. — 2 Hal. et Vulg. CONSCIVERVNT.

49 Hal.

XLVIIL TIT. XX XXI.

. . X. Mancianvs libro*, /Sgp et fi pater dotem pro .
filia promiferit, et damnatus fit, viro dotis exattio aduerfus .
$.. 1. Si foluto filiae matrimo- . .

fifcum ex bonis patris datur.
nio pater damnatus fit, fi quidem poftea, quam filia ei con-
fenfit, vt dotem repeteret, fifcus eam repetet a marito, fin

vero ante, quam confentiret , ipfa filia dotis repetitionem habet. ;

XI. ÍpeM libro*. /CoxpEMwNATVvsS fi appellauerit,

| et decefferit pendente appellatione, bona eius non publican-

tur: nam et huius fecundum teftamentum valet, dern dicen-
dum eft, etíi appellatio eius non recipiatur. $. r. Reus,
praeterquam maieftatis, bona fua adminiftrare poteft, et de-
bita foluere, et accipere, fi bona fide ei foluantur, poft con-

demnationerm vero reuocantur, quae in fraudem fifci alienauit, ;

DE BONIS EORVM, QVI ANTE SENTEN-

TIAM VEL . MORTEM SIB1 CONSCIERVNT/,VEL —

ACCVSATOREM CORRVPERVNT ?*

- VriPIANvs libro VIII. Difputa'tionum; :

| IN CAPITALIRBVS criminibus a Principibus decretum eft, .
non nocere ei qui aduerfarium ^ corrupit?^: fed in his de-

mum, quae poenam mortis continent: nam ignofcendum cen-
fuerunt ei, qui fanguinem fuum qualiter qualiter * redem-
ptum voluit *, — | : | :
, II. MaAcEn ? libro IT..Publicorum ?. IwmPERATO-
RES Seuerus et Antoninus Tulio Iuliano '*?. Eos qui ** a la-
tronibus nominati corruptis accufatoribus diem fuum obie-
rint, vt confeffus de crimine, non relinquere defenfionem he-
redibus, rationis *? eft. $. r. Siis, de cuius poena lmpe-
ratori fcriptum eft, veluti quod decurio fuerit, vel quod in

infülam deportari debuerit, antequam refcriberetur, deceffe- -
fit: poteft quaeri, num ante fententiam deceffiffe videatur ?

Argumento eft Senatusconfultum, quod factum eft de his qui
Romam transmiffi ante fententiam deceffiffent: cuius verba
haec funt. Cum damnatus !? nemo videri poffit in hunc an-
num !^, antequam de eo forte iudicium Romaeredditum, et
pronuntiatum effet: neque cuiusquam mortui bona, antequam

de eo Romae pronuntiatum fit *5, puüblicata funt * 9, eaque bona
heredes pofüdere debent.

]Il. MARncrANvs libro fingulari de Delatoribusl'. Qvi

tfei poftulati, vel qui in fcelere deprehenfi, metu criminisim-

minentis mortem fibi conftituerunt ** , heredem non habent

fibi

..5 Rehd. aduevfarium. GEB. — 4 Vulgo: vel
5 Hal. corruperit. —— 6 Hal.et Vulg.
4 Flor. erat: voluerant; longe

Sed et Flor. ita factum. B R.-
accufatorem corrupevumt , abíunt. 8 R.
qualitercumque. BR. . Etiam. Rehd. GERs.

facilius: ei, qui, int eis qui, conuerti poterat, BR.' Hal. et Rehd. volwerit.. .

.GEB. . 8 Vulg. MARTIANVS. ER. 9 Flor. eft fuppletum : ndicio-
YUs B R. 10 Hal. lo Iuiie. Vulg. /Aulo Inliano. BR. Rehd. vt Vulg.-
^ GEFR.. . II Gotbhoft. in nota: qui in latronibus. vulg. qui latrones nomina-

tim cotruptis. Hal. Hal. tamen in margine habet; alas, in latromibus. GE B.
Pleraque MSS. habent: swominatim. BR. Puta Barb. $. Cruc. 1. et 1. At Byn-
kersh. vt Flor. Rehd. fuliauo eos. vefcripferumt, qui latronibus nominatim. cor-
raptis accufatovibus etc. Yà latronibus füperfcriptam : l. mes..GEBR. ^ — 12
Confer Noodt. de Transact. crimin. c. $. BR.- I3 Hal. condemtatas. GE B.
14 An legendum : iz bunc cafum ? BR. . 15 Hal effet. GEB. —— 16 Hal.
publicanda effe. G E B. 17 Hal confciuerint. Vulg. confcinermnt. . Yoter-
pretor: nferre conflituerunt. BR, — .Et Florentinam . exhibent Barb. S. Cruc. I.
II. Sed Rehd. vt Vulg. GEB.- 18 Rehd. babeaut. GEB. - 19 Hal.
loco: tamem, habet; etiam. Wulgo: tamen, proríus abeft. Vide Bynkersh.:
IV. Obf. 4. BR. Abeít etiam a Barb, et Bynkersh. vt et Rehd. — Adeit
tamen in S. Cruc. lL. et Trevif. GER. 80 Etiamnunc Flor. elt; . dige-
Jiovumrefponforum , quemadmodum et /alia. vitia fuperfunt. Vulg, inde ha-
bet: digeflovum. BR. Etiam Rehd. GER.
Etiam Kehd. G E g.
GEB.

21 Hal. et Vulg. fcribit. BR« -
.22 Ap. Hal. et Vulg. vt, abeft. B&.. Vt etin Rehd.

fít

p
fifp
hett
cot
i
Cf
Qu
Jor
ht
fret
QU
jieo
pl
C
li, Q
qui
(s €
&i
tulit:
mitt
ener
bon
vide
denl
44 fU
fint; .
trümin
OL
tels
d

6tl
tit, s
ET.
6ED,
ttpmd
19 Tar
Primi ]
d?fe ) J.C«
h. N
Wij
"M
QU et

|
thUfl'edus
E

l; t
T. d
q Hal. ni
fitigs H

"N
il

a efï,
s
(
d.

M
l
m
h
x i
ial
u
s qi
ve
Wl
n, 4
T

t
m"
p
ji
jn: v
a Vil
* ïonge

slutta
r
; romite
; 0
ÀJpr
yun "
u
g n

" g.

DIGESTORVM LIB. XLVIIL TIT. XXL XXIL

fibi intulerint, bona eorum fifco non vindicentur: non enim
fatti fceleritatem ?3 effe obnoxiam , fed conícientiae metum
in reo velut ^^ confeíIo teneri placuit: ergo aut poftulati effe
debent, aut in fcelere depreheníi, vt, fi fe interfecerint, bona
eorum confifcentur. $. r. Vt autem Diuus Pius refcriptit,
ita demum bona eius, qui in reatu. mortem fibiconíciuit ?5,
fifco vindicanda funt, fi eius criminis reus fuit, vt, (i damna-
retur, morte aut deportatione adficiendus effet. $. 2. Idem
refcripfit ?^?, eum qui modici furti reus fuiffet, licet vitam
fufpendio finierit, non videri in eadem caufa eífe, vt bona
heredibus adimenda effent: ficuti neque ipfi adimerentur, fi
compertum in eo füurtum fuiffet. $. 3. Ergo ita demum

dicendum eft, bona eius qui manus fibi intulit, fifco vindi- |

. cari , fi eo crimine nexus fuit ^*, vt, fi conuinceretur, bonis

careat. $. 4. Si quis autem taedio vitae, vel inpatientia do-

loris alicuius, velalio modo vitam finierit, fuccefforem ha-

bere Diuus Ántoninus refcripfit. $. 5. Videri autem et pa-.
trem, qui fibi manus intuliflet, quod diceretur filium fuum .

occidiffe, magis dolore filii amiffi mortem íibi irrogalfe: et
ideo bona eius non effe publicanda, Diuus Hadrianus refcri-
pft. $. 6. Sic autem hoc ? diftinguitur, intereffe qua ex
caufa quis fibi mortem coníciuit ??: ficuti cum quaeritur , an
is, qui fibi manus intulit, et non perpetrauit, debeat puniri,
quafi de fe fententiam detulit 5?? nam omnimodo ?* punien-
dus eít, nifi taedio vitae, velinpatientia alicuius doloris coa-

€tus eft hoc facere, Et merito, fi fine caufa fibi manus in-.

tulit ??, puniendus eft: qui enim fibi non pepercit, multo
minus alii parcet ?3, . $, 7. Si qui autemi fuüb incerto caufae
euentu, in vinculis, vel fub fideiufforibus decefferint: horum
bona non effe confifcanda, mandatis cauetur. $. 8. De illo
videamus, Íi quis conícita morte, nulla iufta caufa praece-
dente, in reatu decefferit: an, fi parati fuerint heredes caufam
3^ fufcipere, et innocentem defunctum oftendere, audiendi
fint: nec prius bona in fifcum cogenda fint ?5, quam fi de

crimine fuerit probatum : an vero omnimodo publicanda funt?

Sed Diuus Pius Modefto Taurino refcripfit, fi parati fint he-
redes defenfiones ** fufcipere: non effe bona publicanda, ni-
fi de crimine fuerit probatum., — 3- | a

-

GtB. 23 MSS.fere archetypum feruant. Vide Duker. a. Opufc. de La-
tin. Vet. ICtor. p. 525. m. 11. B R. MSS. funt Barb. S. Cruc. I. II. Bynkersh.
Sed et Rehd. clare: fceleritatem. Hal. celevitatem. Conf. Byakersh. IV. Obf. 4.
GEB. 24 Hal. inferit: de, G£B. — 25 Taur. coufciBit. GEB. — 26 Hal.
vefpondit. GE R. 27 Hal. et Rehd. fuerit. GER. 28 Hal. bic. GEB.
29 Taur. confeiBit. GEB. —— 30 Gothofr. in nota: Al tulit. Nempe Flor.
primae literae: de, funt expunétae. . Videtur librarius rurfus fcribere coepiffe:
de fe, fed animaduerfo errore. deftitifíe poft: de. Hal. talerit. Vulg. taliffet.
BR. Rehd. zstalifet, GEB. .. 34 Hal. et Vulg. omnino, B R. 32, Rehd.
intuliffet. G E B. 35 Vulg. parceret. B R. Etiam Rehd. GEB. . 34 Hal.
et Rehd, canfas. GER. 35 Hal. funt. 36 Hal. et Vulg. defenjfionem,
quod et mihi probabile. 8&. . Rehd. vt Flor. GEB. ——

! I Vulg. PAPINIANVS.&Rz. 2 Vulg. Capitulum. 8&. . 3 Go-
thofredus in fua nota ad Taur. TYabiani, refpexit, quod et Rehd. exhibet;
GEB. . 4 Vulg. Aufidium. B R. |[ta et Rehd. GER. 5 Rehd. qud,
loco: qui.GEB. ^ 6 Gothofr. in nota: temporum meorum. vaulz. Sed ita
Flor. eit: rationum temporum eorum, quem ordinem cur inuerrerint. Taur.
et Hal.nefcio. Hal. infigni licentia : qui imter caetera quidem inmocentia ac
yutione meorum temporum boc quoque etc. — Vulg. ita legit: vationum meorum
temporum tueor. Conter Elb, Leonin. K 1. Emend. 7. 1n MSS. nihil eft prae-

. et Van de Water 1II. Obf. 7. GE B.

IOTi.
r ao OPPETISE RR W
DÉ INTERDICTIS, ET RELEGATIS, ET

DEPORTATIS. E
POMPONIVS * libro IV. ad Sabinum.

CAP/V T ?^ ex refcripto Diui Traiani ? ad Didium ^ Secun-
dum. Scio relegatorum bona auaritia fuperiorum tempo-
rum fifco vindicata: fed aliud clementiae meae conuehit ; qui
? inter cetera, quibus inhocentiam rationum meorum tempo-

rum ?, hoc quoque remifi exemplum.

.. À. ManciaANvs libro XIII. Inftitutionum. MANv-
MITTERE deportatum non poffe , Diuus Pius refcripfit.
.. Hi. ArrHeNvs ? libro T. Epitomarum. Ev qui
ciuitatem amitteret ?, nihil aliud iuris adimere liberis, nifi
quod ab ipfo peruenturum effet ad eos, íi inteftatus in cini-
tate moreretur: hoceft, hereditatem eius, et libertos, et fi
quid aliud in hoc genere repperiri poteft: quae vero non a
patre, fed a genere, a ciuitate, a rerum natura tribuerentur
*?, ea manere eis incolumia, Itaque et fratres fratribus fore
legitimos heredes, et adgnatorum tutelas, et hereditates ha-
bituros; non enim haec patrem **, fed maiores eius £? eig
dediffe, - : : ii
ÀAV. Manerzanvs ?? libroII. Infitutionum. Rerr-
GATIin infulam in poteftate fua liberos retinent, quia et alia
omnia iura fua retinent: tantum enim infuüla eis egredi non
licet, et bona quoque füa omnia retinent, praeter ea *^, fi
qua eis adempta funt. Nam eorum, qui in perpetuum exilium

dati funt, vel relegati, poteft quis fententia partem bonorum

adimere.

V. InzM libro I. Regularum. — Exrrivw !5 triplex
*$ eft, aut certorum ** locorum interdiCctio, aut lata fuga,
vt ** omnium locorum interdicatur *? praeter certum locum, -
aut » in) infülae vinculum ?? , id eft, relegatio in infulam.
VL Vrrramwvslibro TX. deOfficio Proconfulis. Iw-
TER poenas eft etiam infülae deportatio, quae poena adimit
ciuitatem Romanam. $. r. Deportandi autem in infülam ius
Praefidibus prouinciae non eft datum, licet Praefecto vrbide-
tur: hoc enim epiftula Diui Seueri ad Fabium ?* Cilonem

Praefectum vrbi expreffum eft. Praefides itaque prouinciae

quotiens aliquem in infulam deportandum putent ??, hoc
ipfum adnotare debeant ?3?: nomen vero eius fcribendum

| Principi, vtin infulam deportetur: fic deinde Principi fcri-

bere, miffa plena opinione ?*, vt Princeps aeftimet, an fe-
quenda fit eius fententia, deportarique in infulam debeat:

medio autem tempore, dum fcribitur, iubere eum- debet in

'car.

fidii. BR. — Nempe quoad verbum, quod hic poft: temporzm , deeffe videtur,

|.et quod Vulg. voluit effe: tueor. [ta Florentinam exhibent $. Cruc. i. II.

Treuif. etiam Barb. et Bynkersh. nifi quod hi duo habeant: mearam, At Rehd,
hic videtur patrocinari Haloandro, exhibetque: zmmocenutia , loco: immocentiam.
Voci; rationum, duae literae ze pene euanidae funt. fuperfcriptae. Gx g.

| Vulg; MARCELLVS.sR. $8 Hal VLPIANVS. GEB. 9 Rehd. amifit.

GEB. 10 Rehd. tribuantur. GER. I1 Hal. boc fratrem. GEB. i2
Vulgo: eiss, abeft. n R. — 13 Vulg. MARCELLVS. && — 14 Hal. prae-
teres. GEB. .. 15 Hal. Exfilium. GEB. — 16 Vide Noodt. 111. Probab. »
. 17 Rehd. ceterorum, loco: certorum.
G E B. 18 Ita et Barb.. et Rehd.. In $. Cruc, L. et 1. eft: a4t, loco: ot,
fed in pofteriore vocula: azt, rurfus deleta. Bynkersh. aut omnuium locorum im-
terdiílio. GE B. 19 Ap. Hal. interdicatur, abeft. GER. 20 Erat Flor.

| 4ninfolaeoinculum , deletis oo. repofitae 4 s, praetereaque nihil fadum. 73 im

fine dubio perperam eft geminatum. — Omnes editi et Ícripti plerique habent
re&e. p n.. Etiamap. Hal. iu, abeft. MSS. funt S. Cruc. L. et Treuif. vbi : Zm,
abeft. In Barb. factum vt Flor. fed Bynkersh. femper ita habuit. In Rehd.
fuit: aut infulam vinculum, et fa&um: ant infule vinculum. GEB. — 21 Hal.
in margine : a/a$, Fauiwm, et ita quoque Flor. fadum. Bm. Et ita habet -

Rehd. GE B, 22, Hal..et Vulg. putant. B R. — Rehd, vt Flor. GEB. 23
Hal. et Rehd. debeut. GEB. — 24 Vide Bynkerh. VI. Obf. 22. GER.
L11l11l3 A 25

1070 — J ,. DIGESTORVM LIB.

carcere effe. $. 2. Decuriones ciuitatium propter capitalia
crimina deportandos, vel relegandos, Diui Fratres refcripfe-

runt. Denique Prifcum in homicidio et incendio nominatim
25 ante quaeítionem confeffum, in infülam deportari iufferunt, :
— VIL Iprx libro decimo ?* de officio Proconfülis. .

REerkcATORVM duo ?? genera füunt: ?* quidam., q'ui in
infulam relegantur, ?? fünt qui fimpliciter, vt prouinciis els
interdicatur, non etiam infula adfignetur. $. r. In infulam
relegare Praefides prouinciae poffunt: fic tamen, vt,Ífi qui-
dem infulam fub fe habeant, id eft, ad eius prouinciae for-
mam pertinentem , quam adminiftrant ,. et eam ?? fpecialiter
infulam adfignare poffint ?*, inque eam relegare: fin vero
non habeant, pronuntient quidem in infulam fe relegare:
Ícribant autem Imperatori, vt ipfeinfulam adfignet: ceterum
non poffunt damnare in eam infulam, quam 1n ea prouincia,
,cui praefünt, non habeant. Interim , quoad Imperator infulam
adíügnet 3?, militi tradendus eft relegatus, $. 2. Haec eft
differentid inter deportatos et relegatos, quod in infulam re-
legari, et ad tempus, etin perpetuum quis poteft. $. 3.

Siue ad tempus, fiue in perpetuum quis fuerit relegatus: et

ciuitatem Romanam retinet, et teítamenti faCtionem non
amittit. $. 4. Ad tempusrelegatis, neque totabona, neque
partem adimi debere refcriptis ?? quibusdam manifeftatur,
reprehenfaeque funt féntentiae eorum , qui ad tempus rele-

gatis ademerunt partem bonorum, vel bona: (ic tamen, vt.

non infirmarentur ?^ fententiae, quae ita funt prolatae. $. 5.
Eft quoddam genus quafi ?* in infülam ?* relegationis ?* in
prouincia Aegypto 3?5, in ?? Ouafin relegare. $. 6. Sicut
autem relegare in infulam quisquam,. quae non eft fub fe,
non poteft: ita ne ^? in prouinciam quidem relegandi ius ha- .
bet, quae non eft fub fe: forte PraefesSyriae in Macedoniam
non relegabit. $. 7. Sed extra ** prouinciam. fuam, poteft
relegare. $. 8. Item in parte certa *? prouinciae moraturum
relegare poteft: vt forte noil excedat ciuitatem aliquam, vel
regionem aliquam non egrediatur. $. 9. Sed et in eas par-
tes prouinciae, quae funt defertiores, ício Praefides folitos
relegare. $. 1o. Interdicere autem quis ea prouincia poteft,
quam regit, alia non poteft: t ita Diui Fratres refcripfe-
runt. Vnde eueniebat, vt qui relegatus eflet ab ea pro-
nincia, in qua domicilium habuit, morari apud . originem
fuam pofífet, fed Imperator nofter cum Diuo patre ^* (uo
huic rei prouiderunt ^*, — Maecio ** enim Probo, Prae-
fidi proninciae Hifpaniae, reícripferunt, etiam ea prouin-
cia interdici, vnde quis oriundus eft ** ab eo, qui re-
git eam prouinciam , vbi quis domicilium habet *^?, — Sedet
eos, qui,.cum incolae non effent, ** in ea prouincia quid ad-
miferint, aequum eft ad refcripti auctoritatem pertinere.

25 Gothofr. in. nota: nominatum, culg. FHl Itaet Rehd. GEB. — 26 Flor.
decismo , eft fuppletum. Exciderat nempe ante: de. BR, — 2// Adi Noodt, 7I7.
Probab. 3. BR, . 28 Hal. duo funt. genera. funt quidam. GEB, — 29 Hal
et Vulg. praefigunt: et. BR.
quoque Flor. factum. B R. Et ita habet Rehd. GER. 31 Hal. er Rehd.
pol[ut. GEB. — 32 Hal.adfignat. . 33 "Taur. debeR Efcriptis. GEn. — 34
Hal. son infirmareutur. / — 35 Gothofr. in nota: Cuy quafi infulam vocat?
Soluam quaeftionem : Infulae Auafes vel Oafes fant loca, vndique arenofa et
deferta regione cin&ae , vt, fi defuper eas contueri liceret , inftar infularum vi-
ridium in arenoío mari apparerent. Tales tres ad Aegyptum pertinuiffe, ait

Strabo. Vide hacec pluribus exfequentem. Iob. Ludolphum zm Commentar. ad'.

Hiftor. Aetbiop. p. 50. fequ. GEB. — 36 Taur. INfulam. GEB. / 37 Et-
iamnuuc Flor. eft; legationis. GEB. — 38 Vulg. Acgypti. B R. Rehd. i pvo-
tinciam Aegypti. GE B. 39 Gothofr. in nota: in nouas- relegare. FHal. in
nouas infulas relegare. Fuig. n Barb. erat: zu "090 fía , fa&umque: in nouds
infulas. S. Cruc. l. n ouas , additumque: infulas. S. Crüc. V. im duas infulas, :
et pro: duas, fubfiitutum: mouas. B R. Etiam Bynkersh. et Rehd. i& mouas in-
fülas. GE B. . 4O Hal. neque. 4t Hal. et Vulg. intra. BR. Etiam Rehd.

GEB. 42 Vulg. in partem certam. BR. — 43 Vulg. fratre. BR. — Etiam
45 Hal, Maetio. GE2. . 46

Rcehd. GEB. 44 Vulg. prowidit. BR.

Hal.fi. Gznm.. — 47 Hal. babeat. GEB.
| won in ea. B. Rehd. qui incolae effent, om im ea, vt adeo abfit: cum, quod
| faltim Hal. agnofcit. GEB.
30 Hal. et Vulg. etiam, pro: eteami, etita |
Inde Hal.-éa prouincia.

XLVIIL TIT. XXIL.

uincia, in qua oriundus eft, cum ipfe ei *? proninciae prae-

fit, quam incolit, dum fua non interdicit: vt folent Italia in-
terdicere, qui patria non interdicunt: velan *? per confe-
quentias videatur etiam prouinciae ?* interdixiffe, cui praeeft :
quod magis erit probandum. .$. 12. Per contrarium autem
is, qui originis prouinciae praeeft, non eft nanctus ius inter-
dicendi ea prouincia, quam incolit is qui relegatur. $Q. 13.
Si quis eam fententiam admiferit, vt is, qui in alia prouincia

.commifit, polfit relegari ab eo, qui ei prouinciae praeeftz
eueniet, vt relegatus ifte tribus prouinciis, praeter ltaliam, -

debeat abftinerez'et in qua deliquit, et quam ? incolit, et
originis: et fi ex diuerfis prouinciis oriri videatur propter

| condicionem, vel fuam, vel parentis, patronorum ?? ; vel plu-

ribus prouinciis confequenterinterdictum ei dicemus. $. r4.
Quibusdam tamen Praefidibus, vt multis prouinciis interdicere
poffint, indultum eft: vt Praefidibus Syriarum, fed 5* et Da-
ciarum. $. 15. Confütutum 55, eum, cui patria interdictum
eft, etiam vrbe abftinere debere: contra autem, fi cui. vrbe
fuerit interdictum, patria fua interdictum non videtur, et ita
multis Confüitutionibus cauetur. $. 16. Si cui plane non pa-
triafua, fed aliqua ciuitate interdictum fit: videndum eft,
an etiam patria fua, itemque vrbe interdictum dicamus: quod
magis eft, $. 17. Hisqui relegantur, dies excedendi a Prae-
fidibus dari et poteft, et folet: etenim moris eft ità pronun-
tiarl, ILLVM PROVINCIA ILLA INSVLISQVE EIS ??

RELEGO: EXCEDEREQVE DEBEBIT INTRA ILLVM

DIEM. $. I8. Relegatum plane libellum dare Principi poffe
??, Diui Fratres refcripferunt. $.. 19. Solet praeterea in-
terdici fententia ?^* quibusdam, ne intta patriae territorium,
vel muros morentur: ne excedant patriam, vel in .vicis .qui-
busdam morentur, $. 20. Solet decurionibus ordine inter-
dici, vel ad tempus, vel in perpetuum. $. 21. Item poteít
alicui poena iniungi, ne honores adipifcatur: nec ea res facit,
vt decurio effe definat, cum fieri poffit, vt quis decurio qui-

| dem fit, ad honores autem non aadmittatur: nam et Senator
- quis effe poteft, et tamen honores non re ?? petere. . $. 22.

Poteft alicui et vnus honor $? interdici: fic tamen, vt, fi cui

honore vno interdictum fit, non tantum eum honorem petere .

non poffit, verum-ne ?* eos quoque, qui eo honore maio-
res fünt: eft enim perquam ridiculum, eum qui minoribus

. poenae caufa prohibitus fit, ad maiores adípirare: maioribus
| tamen prohibitus, minores petere non prohibetur. Sed mune-

ribus fi quis poenae caufa fuerit prohibitus , nihil valebit fen-
tentia : neque enim immunitatem poena tribuere debet. Ergo

| et fi honoribus quis in poenam fuerit prohibitus, poterit dici,

fi ?? honores ifti habuerunt ?? mixtam muneris grauem im-

| | / |penfam, 9^* infamiam illi ad hoc non profuturam.
$. rr. Dubitatum eft, an interdicere quis alicui poffit pro- | d

49 Hal. eidem. GE R. 50 Ap. Hal. au,
abeft. GEB. — 51 Gothofr, in nota: prosncia. Flor. fuppletum: ei prouinciae.
ïalo: prouincia, Ípreto fupplemento. BR.. Vt Flor.
fuppletum, ita Barb. S. Cruc. T. 1. Freuif. Bynkersh. fed Rehd. vt Taur. etiam
prouintie. GEB. — 52 Hal. et i qua incolit. GEB. — 53 Hal et Vulg. pa-
tronorumue. £ R. Etiam Kehd. Sed ita vt fequens: vel, abfit. GEB. — 54 Ap.
Hal. fed, abeft. GER. 55 Hal et Vulg. addunt: efj. BR. Etiam Rehd.
vbi tamen ita interpungitur: fet et Daciayum cowfhitutum efl. Exwm cui etc.
GER. 56 Hal. zmfulisque eius. Vulg. infulisque illiis. &&. — Rehd, vt Flor.
GER. 57 Hal. et Vulg. fequentibus praefigunt: etiam. BR. Rehd. ef
GER. 58 Taur. SEN Tía. GEB. — Ap. Hal. non legitur. — 59 Ita Flor.

, etin MSS. Ap. Hal. re, abeft. Et videtur librarius loco: PE fcripfiffe B. g,

mox animaduerío . errore, integram vocem : petere, adieciffe. B R. MSS. quae ha-
bent: repetere, Barb. S. Crnc. I. li. Bynkersh. . At Rehd. fimpliciter: petere.
GE E. 60 Hal. vnuo bonore. GEB. 61 Rehd..sec. GEB. Etiam Hal.
62 Vulg. wifi. BR. Etiam Rehd. GER. 653 Hal.et Vulg. babuerint. £. R.

Forte et Rehd, in compendio fcripturae. GEZ. . 64 Hal. praefigit: eamt.
2 GER.

4'8 Hal. et Vülg. inucola,,e effent, -

pM

eyt
107 |

proui
&i

Qf f
tem, |
Duort
,

M
(it Q
tür D
Cipem
Priee
tetii

13
dOmQ. f
HGCC Qu
hic f
Ut Colo
Pit$ pri
du e
Md j
Mine

Qp
1 d,
qui
Due.
QDt«
T 30
"
iyhe
8 ll
g,
8 Q
Buco
,l
5 fii
o li«
entof
$
Lal
| t
D
yordus
jorts
Di«
t
t Qd
gt i

V

"Tf
il qüüd
Hal. (
i
vl
yr t
V

DIGESTORVM'!ELIBX XLVIIL 'TIT, XXII. XXIIL XXIV

VIII. MancraNys ?? libro IT. publicorum. Tudicio-
rum. Sxp honore quidem illum arceri puto, ceterum im-
pendia debere praeftare. . M
: : IX. VrP1ANVS Clibro) decimo de Officio Proconfu-

. Jiss PoT sT Praefes quendam damnare, ne 99 domo fua

procedat. ; | : !
.X. Manc.libro*. Now 9* etiam, ne vtatur necef-

fariis impenfis. ?5

Xl. VrnPrANvS libro*. IwTEsRDVvM pecuniariter
damnantur, qui relegatos füfcipiunt. |— —— :
:52 oXII. MaRc.libro*. A sv ciuitate relegatus, fi non
excedat, ad tempus a prouincia relegatur.

.. XIIL Pavrvs libo*x, Mamwvnmzssvs a relegato

. non poteft Romam accedere, quod nec patrono eius licet.

. .X]V. VrPrawvslibro*. REkrEgGATVS efltis, cul
prouincia , vel Roma, vel continentibus eius, perpetuo, vel ad
tempus interdicitur. $. r. Magna differentia eft intér depor-
tationem et relegationem, nam deportatio ciuitatem 'et bona
adimit, relegatio neutrum tollit, nifi fpecialiter bona publi-
centur.. $. 2. Relegatur quis a Principe, Senatu, Praefectis,
et Praefidibus prouinciarum, non a Confulibus. $. 3. Qui
ciuitatem amifit, et bona detinet, vtilibus actionibus tenetur.
^ .XV. Manc. libro*. . DEeromTATvs. ciuitatem a-
mittit, non libertatem, et fpeviali quidem iure ciuitatis

non fruitur, iure tamen gentium vtitur: emit enim et ven-

dit, locat, conducit, permutat, foenus exercet, et cetera
fimilia, et poftea quaefita pignori dare poteft, nifiin fraudem

fifci, qui ei mortuo fucceffurus eft, ea obliget. Priora enim .

bona, quae publicata funt,. alienare poteft. $. r. Deporta-
tus a Praefide fine Principe, et heres exiftere, et legata ex
teftamento capere poteft.

XVI. InEM libro*. Cvx leianus Damafcenus ro- |

gaffet Imperatorem, vt fibi permitteret matri relinquere ad
victum necefíaria, et mater per libertum, vt quaedam fibi li-

ceret filio deportato relinquere, Imperator Antoninus eis re-.

Ícripfit in hunc.modum. Neque hereditas, neque legatum,

neque fideicommiffum, contra mores, et ius publicum, huius- | -

$snodi perfonis relinqui poteft , nec condicio harum perfonarum
mutari debet. Quod vero pie rogaftis, liceat vobis, vltima vo-
luntate eis ad victum, et alios vfus neceffarios fufficientia re-
linquere, eisque ex hac caufa relicta capere. - |
— XVIL PowProwivs*. RELEGATVS flatuis etima-
ginibus honorari non prohibetur.
XVIII. Incew. * REerkgGATVS integrum fuum fta-
tum retinet, et dominium rerum fuarum et patriam potefta-

tem, fiue ad tempus , fiue inperpetuum relegatus fit. $. 1.

Deportatio autem ad tempus non eft.
XIX. CarrzisTRATVvVs. ReLEGATVS non poteft
Romae morari, licet hoc fententia comprehenfum non fit,

quia omnium eft patria. Sed neque in ciuitate, in qua verfa-

tur Princeps, vel per quam tranfit: eis enim dumtaxat Prin-
cipem intueri licet, qui Romam ingredi poffunt. Eit enim
Princeps pater patriae. . $. r. Cum inliberos homines eafen-
tentia fertur, quae publicat eorum bona, qualis eft in infu-

GEB. . 65 Vulg. MARCELLV'S. BR. 66 Gothofr. in nota: ne de
domo. Hal. 1ta et Vjilg. BR. Ita et Rehd. GER. 67 Gothofr. in nota :
Haec quae fequuntur, reftituta funt a Contio et Cuiacio ex Bafilicis. — Nempe
hic fimiliter, vt in tzt. de bouis dammatorum, fpatium reli&tum duarum circi-

ter columnarum, nempe dauae tertiae vnius, tum altera integra, poft tertia-

pars primae colummae folii aduerfi. — Adícriptum hic quoque aliquid, quod
aeque exoleuit. BR. Et ita etiam definunt Barb. S. Cruc. L II. Treuif. — In
Rehd. haec omnia quoque abfunt, absque tamen vacuo fpatio aut alia nota.

AAbíunt itaque apud Hal. quoque et Tanrellimn. G E B,

1073

lam deportatio: ftatim a fententia priorem condicionem mu-

tant, et fuae poenae traduntur, nifi quid maieftatisinfit, quod
poenam, exafperari flagitet.

u TIT. xXIEI
DE SENTENTIAM PASSIS ET RESTITVTIS.

VrPiaAnNvs libro XXXVIIL. ad Edi&um.

AD fücceffionem liberti patronus deportatus , et reftitutus
. admittitur. $. r. Sed * fi in metallum damnatus refti-
tuatur ^, numquid feruitus poenae extinguat ius patronatus
etiam poft reftitutionem? et magis eft, vt non extinguat fer-
uitus 1us patronatüs. |
. , ll. Ingw libró V. Opinionum. Sz deportatus reftitu-
tus ? dignitatem quidem indulgentia Principis reciperauit ^,
in fua autem omnia bona non eft reftitutus: nec a creditori-
bus, nec publico nomine conueniri poteft. Sed ? cum ei (a-
cultas oblata effet a Principe, bona quoque fua reciperandi,
maluerit ea derelinquere: * actionibus exuere fe, quibusante
fententiam fubiectus fuerat, non poterit. |
. Hl. ParzNrANwvslibro XVI. Refponforum. Iw in-
fulam deportati bona fifcus poena remiffa retinuit: creditores
ex antegefto non habere cum eo, qui debitor quondam fuit,
aCtiones, conftitit, Quod (i bona cum dignitatis reftitutione
concefía reciperauerit, vtiles aCtiones neceffariae non erunt,
cum et directae competunt *. | :
. IV. Pavrvslibro XVIT. Quaeftionum. Iw metallum
damnata mulier eum, quem prius * conceperat, edidit: deinde
a Principe reftituta eft: humanius dicetur, etiam cognatio-
nis iyra huic reftituta videri. 23*

TU WYIV.
DE CADAVERIBVS PVNIT'ORVM
VrnPiANVvslibro IX. de Officio Proconfulis.

CORPORA eorum qui capite damnantur, cognatis ipforum
neganda non funt: et id fe obferuaffe etiam Diuus Au-
guftus libro decimo de vita fua fcribit. Hodie autem eorum,
in quos animaduertitur, corpora non aliter fepeliuntur, quam
fi fuerit petitum et permiffüum: et nonnumquam non permit-
titur, maxime maieftatis caufa damnatorum. *Eorum* quo-
que corpora, qui exurendi damnantur, peti poflunt: fcilicet
vt offa et cineres collecta fepulturae tradi poffint.
II. Manciamwvs *libro II. Publicorum. Srz quis in
infülam deportatus vel relegatus fuerit, poena etiam poft mor-
tem manet: nec licet eum inde ? transferre aliubi ?, et fe-
pelire inconfulto Principe: vt faepiffime Seuerus et Antoni-
nus refcripferunt, et multis petentibus hoc ipfum indulferunt.
IIlL. Pavrvs libro l. Sententiarum. ComnronaA *
animaduerforum quibuslibet petentibus ad fepulturam dan-
da funt. | | :

.LI-

1 Hal. et Rehd. inferunt: et. GEB, 2, Rehd. reflitutus fit. GEB.
3 Taur. vef; TVs. GE B. 4 Vulg. recuperauerit. &R. Etiam Rehd. et Hal.
recuperauit. GEB. — 5 Hal, et Vulg. inferunt; fí, BR. — Rehd. vt Flor. GER.
6 Hal. praefigit: et. Rehd. in antecedentibus : et, habet adfcriptum ante: ma-
luevit. GE E. . '7 Hal. et Vulg. competant. BR. Rehd.vt Flo. GERB. — 8
Vulgo: prius, abeft. BR. Etiam Rehd. GEB.

: Vulg; MARCELLVS. sz. — 2 Hal. deinde. GEB. — 5 Hal.
et Rehd. alicsbi. GEB. 4 Rehd. inferit: enim. GEB.

1

1074

DIGESTORVM LIB. XLIX. TIT. I

LIBER OQVADRAGESIMVSNONVS.

]

TIT h !
DE APELLATIONIBVS ET RELATIONIBVS.
VrriANVvS libro I. de Appellationibus.

PPELLANDI Víus quam fit * frequens, quamque ne-
ceffarius, nemo eft qui nefciat: quippe cum iniquita-
tem iudicantium, vel imperitiam re ^ corrigat, licet
nonnumquam bene? latas fententias in peius reformet: ne-
que enim vtique meli.s pronuntiat, qui nouiffimus fenten-
tiam laturus eft. $. r. Quaefitum eft, an aduerfus refcri-
ptum Principis prouocari poflit: forte, 1i Praefes prouinciae,
vel quis alius .confüluerit, et ad * confultatxongr.n eius fuerit
refcriptum : eft enim quaefitum, an appellandi ius fuperfit ?
Quid enim fi in confülendo mentitus eft? de qua re extat re-
fcriptum DiuiPii cpog T0 wowov rà» Opxuuv 5,,9 quo oftggd1;
tur prouocari oportere. Verba refcripti ita fe habent, Ezv
imiselAn vig i, & du À od xvrvypoQuassy jpele orioüv , Ure-
£& voig hovulonévong &mmxAsiados mpog Tiv cmOQxciw, &i yao
dibdEmusv ] Wyeuddic, $ eUx, oUrwc Gxsw TX ÉmtexAMÉVx, OU-
diy UQ' sv ? elvau Q0£x rpodieyvwcuàyoy , TOV " ä-rfäpwg X 0U-
iv Toié yge(peloiw , iyremesxAuórec: !?. $. 2. Huic !t con-
fequenter videtur refcriptum , a confultatione iudicis non effe
appellandum ,. fi quis forte interlocutus fuit ^^, Principem
fe confültaturum: cum poffit poft Refcriptum prouocare. $. 3.
Si quis in appellatione errauerit, vt *? puta cum alium ap-
pellare deberet, alium appellauerit: videndum, an error ei
nihil officit *^? et fi quidem , cum maiorem iudicem appel-
lare deberet,'ita errauit *5 vt minorem appellet *9, error ei
nocebit: fi vero maiorem iudicem prouocauit, error ei nihil
oberit: et ita multis Conftitutionibus continetur. Denique,

cum quidam iudicem ex refcripto Principis a Confulibus acce- -

piffet , et Praefe&tum vrbi *? appellaffet: errori eius fubuen-
tum eft refcripto Diuorum Fratrum, cuius verba haec funt.
'Cum per errorem faCtum ** dicas, vt ** aiudice, quem ex re-

I Vulg. inferit: vetus. BR. Immo et Hal.
gat, quod Bafil. per 2zavog3eüv reddunt. Et ita iun&tim habent Barb. et S,
Cruc. F. at in S. Cruc. !l et Treuif, re. eft erafum. — Vtitur hàc vocc Seneca
Epifl. jo. BR. Apud Hal. ve, abeít. in Bynkersh. femper abfuit. Rehd.
clare: vecorrigat. G E B. 3 Taur. Vene. GEB. . 4 Etiamnunc eft Flor. ad-
iuconfultationem , vt etiam poffit legi: u confaltationem , ac fi librarius fe cor-
rexiffet. & R. Habent tamen MSS. conftanter : ad confaltationem , Earb. S.
Cruc. L I Bynkersh. At in Rehd. fcriptum fuit vt Flor. et ad zn coufuitatio-
74em. Voluit non nemo 727z in vt conuertere, forte vt mediante tranfpofi-
tione legatur: et vt ad. fed tandemtota vocnla: zu, linea transuerfa deleta eft.
GER. 5 Id eft: ad communitatem "Tbracum. — Graeca pariter atque. verfio
ap. Hal. et Vulgo abfunt. 1n Rehd. fat eximia veftigia adfunt, hic aliquid
Graeci extarc, quod librarius exarare voluit, nec potuit. GEB. 6 Rehd.
praefigit: zm. GEB. 7 Hal. inferit: giv. GEB. 8 Taur. in Adnotat.
in Graecis: aX fic in exemplari Pandettarum. Haloander legit: Épe 92. ego po-
tiu$, fi opiniones fequüiconceffum efl , corrigerem : z1]a, Ante Hal. Vulg. quoque
legit: Zpz 9:*. Sed neque communis nobis fcriptura placet, neque Taur. con-
ie&urae. Legimus leuiffima mutatione: iis, ant tranfponimus 3iz. z, aut deni-
que nulla omnino mutatione z 3iz pro 9s « accipimus. BR. 9 Hal. ópZv.
IO Taur.in Adnotat. in Graecis: uv remeezAxoreciv, cuin ita in exemplari
legeretur, emendatum fupra evat: àvvemscuAwuóTuv, vt in mavgine mota-
mimm. Sed in Pand. Flor. reuera erat: avzssaAxoresww. quod repraefentare de-
bebat Taur. nec enim 73 avrzezesaAxorecw quicquam fignificat. Videtur autem
librarius terminationem inconfideranter cum prOxime antecedente concordafle ,
confuía infuper fyllaba 7s, quae excidit, cum affini ze. B R. Hal. &vrezeczAxó-
j»v. Addam nunc Vulgatam verfionem, quae ita fe habet: Si fcripferit quis-
quam. ad nos, et i alz'qm*zi vefcripferimus , volenti ad fententiam noflvam pro-
a«ocave pevimifJ[um erit: fi emim docnuerit, vel falfo, vel won ita fe babere quae
fcripta [unt, mibila mobis videbitur iudicatum , priusquam contva fcriptum fue-
vit, quenadmodimn aliter ves fe babeat , quam mobis infinnatum fit. kial. vero

2, Legimus: recorri-

GER. 27 Wulg. inferit: zm libellis. BR, Etiam Rehd. GER.

" CELLVS. BR.

fcripto noftro ab ampliffimis Confulibus acceperas, ad 'Iu..

. nium Rufticum ?? *amicum * noftrum Praefectum vrbi pro-

uocares, Confules ampliffimi perinde cognofcant ?*, atque
fi ad ipfos fatta effet prouocatio, 51 quis ergo vel parem, vel
maiorem iudicem appellauerit, alium tamen pro alio: in ea
caufa eft, vt error ei non noceat: fed fi minorem ?*, noce-
bit. $. 4. Libelli, qui dantur appellatorii, ita funt conci-
piendi, vt habeant fcriptum, et'a quo dati fint, hoc eft , qui
appellet, et aduerfüs quem , et a qua fententia, :
ITL. MAcxER ?? libro l. de Appellationibus, Sxbp fi
apud acta quis appellauerit ?*, fatis erit,fi dicat, APPELrLoO.
IIl VzrPraxwvs libro L de Appellationibus. Scro

'quaeütum , fi quis non addiderit in libellis, contra quem ad-

uerfarium appellet: an praefcriptioni fuübiciatur? et puto, ni-
hil oportere praefcribi. $. r. Sed illud cecidit in quaeftio-
nem, fi plures habuerit aduerfarios, et quorundam nomina ?5
libellis fint plexa, ?? quorundam non: an aeque praefcribi ei

poffit ab his, quorum nomina ?? comprehenfa non fünt, qua- -

fi aduerfüs ^9 ipfos adquieuerit fententiae? Et cum vna caufa
fit, arbitror non effe praefcribendum. $. 2. Certe ?? fi plu-
res hi *funt* aduerfus quos pronuntiatur, et quorundam no-
mina in libellis fint 59 comprehenfa, quorundam non: hifoli
appellaffe videbuntur, quorum nomina ?* libellis funt com-
prehenfa. $. 3. Quid ergo fi caufam appellandi certam di-
xerit ?-an liceat ei difcedere ab hac, et aliam caufam allegare?-
an vero ?? quafi forma quadam obfirictus fit? Puto tamen,

cum femel prouocauerit , effe ei facilitatem ??, in agendoet-

iam aliam caufam prouocationis reddere, perfequique ?* pro-
uocationem fuam quibuscumque modis potuerit, —
. IV. MaAczER ?? libro L. de Appellationibus. Anexfe-
cutore fententiae appellarenonlicet. $. 1. Sed ab eo, qui fen-
tentiam male ?5 interpretari dicitur, appellare licet: fi ta-
men is interpretandi poteftatem habuit ?*, velut Praefes pro-
uinciae, aut Procurator Caefaris, ita tamen vt in caufis ?*
appellationis reddendis *? hoc folum quaeratur, an iure in-
: - ter-
in Graecis vertit: S; guis per epiflolam "os confuluevit, fimulgue mos illi quid-
piam vefcripferimus : omnibus , qui volent, aduevfus vefcviptum pronocandi copia
erit. nam fi, quae epiflola compraebenfa funt, vel falfa, — vel aliter fe babere
docuevint: mibil per nos praeiudicii facbum effe putetur ,. qui ita vefcripferimus ,
quafi fcriptis ad nos velata aliter fe babuerint. GEB. — YX Hal.et Vulg. Hinc.
BR. In Rehd.ex: buic, ita factum. GE B. I2, Hal. et Vulg. faerit. B R.
Etiam Rehd. GEB. 15 In Rehd. vt, abeft, GEE. 14 lta Taur. fed
contra literam Florentinam , quae habet: offuit. nde Hal. et Vulg, obfuerit.
B R. Rehd. obfuiffet. GEB. 15 Vulg. errauerit. &R. Etiam Rehd. GER.
16 Vulg. minorem iudicem prouocauevit. BR. — Rehd. qminorem appellaret. GE B.
17 Vulg. hic et paulo poft: vrbis. B R. 18 Vulg. inferit: effe. BR. I9
Hal. vti. 20 Vulg. Fauflinum. B R. EKtiam Rehd. GEB. . 21 Hal. co-
gnofcent. 22 Vulg. wnor efl, loco: miuovem. BR. 23 Vulg. MAR-
CELLVS. GER. 24 Hal. quis ipfó die viua voce appellawerit. Vulg. quis
ipío die voce appellauerit. B&. Rehd. vt Vulg. GE E. 25 Hal. et Vulg. in-
ferunt; iw. BR. Neutiquam Rehd. GEZ. 26 Ab vno: quorundam, ad
alterum intermedia Flor. exciderant, fed eadem ab ordinaria manu in margine
codicis funt appofita: vomina libellis fiut plexa. quorundam., Atqui pro: plexa ,
videtur fcribendum : complexa , vti habet Hal, et hactenus Gothofr. recte anno-
tauit. fed vulgares habent: comprebenfa. B R. RKehd. quoque vt Hal. complexa.
28 Vulg.
inferit: eos. BR, Etiam Rehd. GEs. 29 Vulg. Caetermm. B R. 30 Gä—
thofr. in nota: A/. in libellis fint complexa. vslg. Hal. At ap. Hal, eft : iu I;-
belis fmut compvebemfa, fere vt Flor. GE R. Kehd. fmt complexa alia$ com-
prebenfa , variante nempe in textum recepta. G E B. 31 Hal. et Vulg. iníe-
runt: m. BR. Etiam Rehd. GER. 32 Hal. awnou, loco: am vero. G EE.
33 Hal. et Vulp. faeultatem. — Nec aliter MSS. BR. Barb. S. Cruc. I. byn-
kersh. etiam Rehd. GEB. — 34 Vulg. profequique. BR. — 35 Vulg. MAR-
36 Hal. male fententiam iam intevpretavi. GEBR. 37
Hal. babnerit. 39 Vulg. in ea cau[a. BR. Etiam Rehd. GE B. 39 Hàl.
i . et

jnd
4
dik
Ü
Yie
(is
Ti
f
litet
fa.

TY
cnta
f pi
pela
a&uo |
01
N
f
pen
nunt
pli,.
&
hs
hon
ia
auter
DI

Yoy
(itur
Guper
di&ingl
lümg
&fo el
terit
p

m

fs

MT
lj

& Yi
e VU!E
H
GE
i ang,
$ N
( G
Àdy
55 li
ELl
Wt !
VOntr ]
Qtid i,

at ^

PIGESTORVM LIB. XLIX. TIT. [ : — xOTy

terpretatum fit? idque *? etiam Diuus Antoninus refcripfit.
$. 2. Alio condemnato, is cuius intereft, appellare poteft:
qualis eft, qui per procuratorem expertus, victus eít: nec
procurator fuo nomine appellet ^*, $. 3. [tem fl emptor de
proprietate victus eft *^, eo ceffante, auctor eius appellare
poterit. Aut fi auctor egerit, et victus fit, non eít dene-
ganda emptori appellandi facultas: quid enim fi venditor, qui

appellare noluit, idoneus non eft ? Quinetiam fi auctor appel- |

lauerit, deinde in caufae defenüione fufpe&tus vifus fit, per-
inde defenfio caufae emptori. committenda eft, atque fi ipfe

appellaffet. . $. 4. Idque ita conftitutum eft in perfona cre- |
ditoris, cum debitor victus appellaffet, nec ex fide caufam |

defenderet. Quae conftitutio ita accipienda eft, fi interue-
niente creditore debitor de pignore viéctus prouocauerit: nam
abfenti creditori nullum praeiudicium debitor facit, idque fta-

tutum ^? eft. $. 5. Si procurator, qui iudicio interfuit, vi-

Gus fit: an ipfe quoque per procuratorem appellare poffit,
videamus: quia conítat, procuratorem alium procuratorem
facere non poffe? Sed meminiffe oportet, quod procurator
lite conteftata dominus litis efficitur, et ideo et per procurato-
rem appellare poteft. ! p a |
.. V. MancrAnvslibro T. de Appellationibus. A sEx-
TEN TIA inter alios dicta appellari non poteft, nifi ex iufta
caufa: veluti fi quis in coheredum praeiudicium fe condemna-
ri patitur, vel fimilem:huic ^^ caufam:.quamuis et fine ap-
pellatione tutus eft coheres. Item fideiuffores pro eo, pfo
älo interuenerunt. Igitur et venditoris fideiuffor emptore vi-
Cto appellabit *?, licet emptoret venditor adquiefcant. $. r.
Si heres inftitutus victus fuerit ab eo, qui de inofficiofo te-
ftamento agebat: legatarüs, et qui libertatem acceperünt,
permittendum eft appellare, fi querantur per collufionem pro-
nuntiatum: ficut Diuus Pius reícripfit, $..2. Idem *? refcri-
pfit, legatarios caufam appellationis agere poffe. $. 3. Sed

et fi.in.fraudem fuam transaCtionem fattam ab eo, qui appel- |

laffet, dicerent: idem dicendum eft, $. 4. Sed etfine appel-

. latione fi fuerit transactum , fimiliter refcriptum eft. Siquis

lpfo die, inter aCta , voce appellauit, hoc ei fufficit: fin ^*
autem hoc non fecerit, ad libellos appellatorios dandos bi-
duum, vel triduum computandum eft. 3 |
VI. VrPraAwvs ?? libro II. de Appellationibus.
Now tantum ei, qui ad fupplicium ducitur, prouocare permit-

titur: verum alii quoque nomine eius, nontantum fi ille man--

dauerit, verum quisquis alius *? prouocare voluerit: neque
diftinguitur, vtrum neceffarius eius fit, nec ne: credo enim
humanitatis ratione omnem prouocantem 5? audiri, debere:
ergo et fi ipfe adquiefcit fententiae: nec quaerimus, cuiusin-

terüt. Quid ergo, fi refiftat, qui damnatus eft, aduerfus

prouocationem? Nec velit admitti eius appellationem, perire
feftüinans? Adhuc putem differendum fupplicium.
, VIl. Mancrawvs ?* libro L. de Appellationibus.
C v M quidam propter violentiam iudicis, non ipfi a quo appel-
lauit, dedit ?* libellos, fed publice propofuiffet: Diuus Se-

et Vulg. reddendae. BR. Etiam Rehd. GEB. — 40 Vulg.id q40d. BR. 41 Hal.
et Vulg. appellat. BR. — Rehd. appellaret. GEB.
Hal.et Vulg. conflitutum. BR. Etiam Rehd. GEB. 44 Hal. ob , loco: buic.
GEP. . 45 Taur. appellaVit. GES. — 46 Hal. Idemque. GEgB. — 47 Hal.
et Vulg. fí. BR. Rehd. vt Flor. GER. 48 Hal. et Rehd. IDEM. GE R.
49 Rehd. alium. G E B. $0 Rehd. prouocationem. GEB. 51 Hal. MA-
"CER. GER. 52 Hal, et Vulg. dediffet. BR. Kehd. vt Flor. GE. 33
Ap. Hal. ei, abeft. GEs. — 54 Hal. et Vulg. casfam. BR. Etiam Rehd. GE B.
55 Hal. MARTIANV'S. GEB. 56 Hal.a quo appellauit. 57 Vulg. MAR-
CELLVS.BR. Etiam Rehd. GEE. 58 Hal. baberet. —— 59 Gothofr. in
nota: motionem praetovis, Hotm. 4. Obf. 15. Sed re&e communem le&ionem
contra Hotmannum tuetur Bynkersh. P. Obf. 4. GER. 60 Hal. inferit:
quid dicendum efl ? et, Rehd. quid faciat iudex videndum éfl: et. GEB. — Ó1
Vulg. prolatae. BR. — 62 Kal probatarzm. GEB. — 63 In Rehd. et , ab-

42 Hal. vi&dus fit. 43 .

H

uerus veniam éi dedit, et permifit ei 55 caufas 5* appella-

tionis agere,

VIIL VrPrAxvs 55 libo IV. de Appellationibus.
Inrv»p íciendum eft, eum qui prouocauit, non debere con-

| uiciari ei a quo appellat 55: ceterum oportebit eum ple&i :
| et 1ta Diui Fratres referipferunt. - UE |

.. .ÀAX. Macren ** libroll. de Appellationibus. Irrvp
fciendum eft , neque pupillum , neque Rempublicam , cum pro
libertate iudicatur, in integrum reftitui poffe : fed appellatio-
nem effe neceffariam : idque ita refcriptum eft.
X. VrPrawvs libro VIIL. Difputationum. Sx qui
feparatim fuerint condemnati, quamuis ex eadem caufa: plu-

.ribus eis appellationibus opus eft. $. r. Si quis, cum vna
a€tione ageretur, quae plures fpecies in fe habeat 59, pluri-
. bus fummis fit condemnatus, quarum fingulae notionem Prin-
cipis ?? non faciunt, omnes autem coniunctae faciunt: . 5?

poterit ad Principem appelláre. $. 2. Sed cum aduerfus plu-

res probatae ?* effent rationes, quae-eis nocerent, fufficit eis

vna appellatio: quia vno titulo comprobatarum $? rationum
omnes conueniebantur. $. 3. Quotiensautem plures invnam
füummam condemnantur, vtrum vna fententia eft: et 93 quafi
plures in vnam fummam rei fint promittendi, vt 9^ vnusquis-
que eorum in folidum teneatur: an vero fciriditur in perfonas
?? fententia, quaeritur? et Papinianus refpondit, fcindi fen-

tentiam in perfonas, atque ideo eos qui condemnati fint, viri-

les partes debere. $. 4. Quod eft refcriptum, in communi
caufa quotiens alter appellat, alter non, alterius viCtoriam 9*
ei proficere, qui non prouocauit *7: hoc 9 ita demum pro-
bandum eft, fi vna eademque caufa fuit 5? defenfionis. Ce-

terum fi diuerfae, alia caufa eft: vt in duobus tutoribus pro-

cedit, fialter tutelam gefferat, alter non attigerat *?: et is
qui non gefferat, prouocauit **: iniquum eft enim *?, qui
idcirco adgnouerat fententiam, quoniam geffiffe fe fcit *3, pro-
pter appellationem eius, qui non gefferat, optinere. :
XL IpEw libro IIl. de omnibus tribunalibus. Cv M ex

caufa iudicati foluta effet pecunia ex neceffitate iudicis, ab eo,
| qui appellatione interpofita meruerit meliorem fententiam, re-
cipere eum pecuniam, quam foluit, oportet **.

XII. InEw libro II. Opinionum. Srconftet *5, nul-
lo a&u ex lege habito duumuirum creatum, fed tantum vo-
cibus popularium poftulatum, eisque tunc Proconfülem, quod
facere non debuit, confenfiffe: appellatio in re aperta fuper-
uacua fuit. nE |
XIIL. IngM libro II. Refponforum. AprPrerrawTtr
nihil obeffe *9, quod in libellis, a qua parte fententiae appel-
laret, non fignificauit. $. 1. Non folere improbari appellatio-
nem ** eorüum, qui vel vnam caufam appellandi probabilem
habuerunt.. |
. XIV. In&w libro XIV. ad Edictum. | $x perluforio *5
iudicio actum fit aduerfus teftamentum, an iüs faciat iudex,
videndum *?? EtDiuus Pius, cum inter coniunctas perfo-
nas diceretur per collufionem in necem legatariorum et liber-
ta-

eft. GEB. — 64 Hal. ita, loco: vt. Rehd. et, loco: vt. GER. — 65 Hal.
et Vulg. inferunt: eormm. BR. Neutiquam Rehd. GEz. — 66 Hal. et Vulg.
inferunt: etiam, et Flor. inter verfus eft adícriptum. 8 R. — Etiam Rehd. wt ifti,
GER. . 67 Vulg. pronocauerit. .E R. 68 Ap. Hal. et Vulg. boc, abeft,
et Flor. eft expunctum. BR. Abeftet in Rehd. GER. 69 Hal. fuerit.
7o Hal. gefferat. GE. 71 Hal. pronuocauevat. 72 Hal,et Vulg, ad-
dunt: egm. BR. Etiam Rehd. GER. 75 Hal. fciebat. GEB. 74 AÍ.
oportebit. — 75 Hal. et Vulg. coníiat. BR. Etiam Rehd. GE &. 76 Vulg.
obefl. B R. 77 Hal et Vulg. appellationes, et Flor. ab ordinaria manu ita
fa&dum. BR. lta quoque Rehd. GER. 78 Gothofr, in nota: proluforio.
fic vulg. .MSS. perluforio, et in S. Crucis IL. fupra fcriptum: z. colluforio. Quid
fi legamus: per-luforium iudicimm. BR. — Coniecturae huic videtur prolufiffe S.
Cruc. L vbi eft: fi perinforio iuditium. Florentinam exhibent Barb. Treuif.

Bynkersh. vt et Rehd. Sed Hal. et Vulg. proluforio. GEB. — '19 Hal. et Vulg.

Mmmmmmm ad-

yov6

- fatium *a&um *; appellare eis permifit, et hodie hoc mrä
vtimur, vt poffint.appellare: fed *? et agere caufam apu
ipfum iudicem, qui de teftamento cognofcit, fi fufpicantur
non ex fide heredem caufam agere. . $. 1. Quotiens, Xherefde
non refpondente, fecundum aduetfarium fententia datur , re-
fcriptum eft, nihil nocere neque legatis, neque l;beygatlbUg.
ethoc Dinorum Fratrum epiftula continetur ad Domitium, in
haec verba. Quod abfente poffeffore, ne ** .quoquam nomine
eius refpondente pronuntiatum elt: non habet rei iudicatae

au&oritatem , hifi aduerfus eum folum, qui adeffe neglexe-

rit: quare his, qui teftamento libertates, vel legata vel fidei-
commiffa acceperunt, faluae funt actiones, fi quas habueqmlntz
perinde ac fi nihil effet judicatum? et ideo aduerfus eum qui
icit, permittimus eis agere. M A r d
met?, XV. MARC,ELLS s $^ libro L. Digeftorum. Sxmnvtr
appellare non poffunt: fed domini eorum- ad opem feruo fe-
rendam poffunt vti auxilio appellationis: et alius domini no-
mine id facere poteft. . Sin ** vero neque dothinus, neque
alius pro domino appellauerit: ipli feruo, qui fententiam tri-
- ftem paflus eft, ** auxilium fibi implorare non denegamus.
" *XVL MopzxsTriNvslibro VI. Differentiatum. C oN-

STITYTIONES, Quae de recipiendis, nec non " 5, appella-.

tionibus loquuntur, vt nihil noui fiat, locum non habent in
eorum perfona *9, quos damnatos ftatim puniri publice in-
teréft, vt fünt infignes latrones, vel feditionum concitatores,
vel duces factionum. ao MORU (v A^
XVII. Enw libro VIII. Regularum. Cv w in vna caufa

feparatim duplex fententia diuifa 97 datur, veluti vna fortis,

alia vfurarum: duplex appellatio neceffaria eft, ne alteram ad-

gnouiffe, de altera prouocaffé intellezatur, $. r. Tutor pu-
pillo datus, fi prouocet, interim pupillo cufator dabitur. Sed
fi tutoris auctoritas fuerit neceffaria, veluti ad adeundam he-
reditatem, tutot ei neceffario dabitur, quoniam ?* curatoris
au&toritas àd hoc inutilis eft. 2 ; AU
- . XVIIl. ipkm libro XVII. Refponforum. Lvervs
Titius pro feruo füo, qui ad beftias *? datus ?? eft, prouo-
cationem interpofuit, Quaero an huiusmodi appellationis cau-
fas per procuratorem reddere poffit? Modeftinus refpondit,
offe. | HO
: XIX. IpM libro fingulari de Enucleatis cafibus, S 1
expreffim fententia contra iuris rigorem data fuerit, valere

non debet, et ideo, et fine appellatione caufa denuo induci |

poteft. Non iure profertur fententia, fi fpecialiter contrale-
ges , vel Senatusconfultum, vel Conftitutionem ?^, fuerit pro-
lata. Vnde fi quis ex hac fententia appellauerit, et praefcri-
ptione fummotus fit, minime confirmatur ex lac praefcriptio-
ne fententia: vnde poteít caufa ab initio agitari. —— .
XX. Ipn£ « libro fingulari de Praefcriptionibus. Qvrz
fufpe&um tutorém facit, et qui de non recipienda tutela ex-

80 Áp. Hal. fed, abeft, GE g. $1 Hal. et Vulg. nec
quoquam. B R, Etiam Rehd. GER. — 82 Hal. MACER. Vulg. MARTLA-
NVS.sBmR. Rehd. vt Flor. GE B. 83 Hal. et Vulg. fi, BR.. Etiam Rehd.
G E B. $4 Hal. et Vulg. fenteutiam paffus eft , tvifie aüxilimm. BR. Kta et
Rehd. GEB. 85 Scripti, editi: »ec we. BR. Inter hos Hal. ifti funt Darb.

addunt: eff. 8 R.

$. Cruc. L. I. vt et Rehd.— At Bynkersh. vt Flor. GEB. — $86 Vulg. perfo-

-as, BR. Etiam Rehd, Gxn. $7 Vulg. diuevfa. BR. . Etiam Rehd, GE E.
88 Vulg. quare. B&. — 89 Taur. Veflias. GEB. — go Rehd, damnatus. GE B.
9t Hal. et Vulg. fenatusconfulta.et conflitutiones, Rehd. fenatusconfultum et
conflitutiones. G E B. 92 Hal et Vulg. agit. BR Etiaii Rehd. GEB. — 93
. yaur. Viduum. GBB. —— 94 Rehd. feweru$ aa. GEB. —— 95 Gothofr. in no-
*tá: quae in recto. Hal. quae retro. valg. fed Hal. etiam in margine: alias ,
redia, Rehd. vetro, loco: reco, vt Vulgata. GER. 96 Vulg. ex vu0. B R.
T Rehd. inferit: ad. GEB. — 98 Hal. et Vulg. addunt: debere, et quo:
que Flor. eft adie&um. BR. Addit er Rehd. GEs. 99 Vulg. eum aefli-
maturum.BR. dtaetRehd. GER. 100 Rehd.fit. GE B. 1. H.'a Poita
ad oram edit. IL in P. Fl. populi traberentur. — dtà eft, Scriptum erat in fine

DIGESTORVM LIB. XLIX. TIT. L.

| cufationem agitat ??, alieno nomine agere intellegendus eft
$. 1. Is vero qui in rem fuam procurator datus eft, intra bi«

duum ?? appellare debet, quia fuam caufam agit. $. 2. Mi-

litibus appellandi tempora:non remittuntur: et vi&ti fi non
| prouocauerint, et follemnia fecerint, poftea non audiuntur.

XXI. PapriRtvs IvsTvs libro I. de Conftitutioni-

bus.; IMPERATORES Antoninus et Verus ?* refcripferunt,

appellationes, quae ?* re&to ad Principem factae funt, omit-
fis his ad quos debuerunt fieri ex imo ?? 'ordine, ad Praefi-
des remitti, $. r. Idem refcripferunt, àb iudice, quem aPrae-

fide prouinciae quis ácceperat, non reCte?" Imperatorem ap-
pellatum effe: 1:deoque reuerti eum ad Praefidem debere.

$. 2. Si Magiftratus creatus appellauerit, collegam eius in-
tetim vtriusque officium füftinere ?? : fi vterque appellauerit,

. alium interim in locum eorutn creandum: et eum, qui non iu-

fte appellauerit, damnum adgniturum, fi quod Respublica

paffa fit: fi vero iuffa fit appellatio, et-hoc pronuntietur,

eos aeftimaturos ??, cui hoc adícribendum fit. n locumau-
tem curátoris, qui annonam adminiftraturus eft, alium inte-

rim adfümendum, quoadvsque appellatio pendeat. $. 3.

Idem refcripferunt ,. ä;-uamuis vfitatum non fit, poft appella-
tionem fructus agri, de quo difceptatio fit *??, deponi: tamen,

.cum populitarentur * ab aduerfario, aequum fibi videri, fru-

C&us apud fequefires * deponi. :
— XXI. PAP1NtfiANV s libro II. Refponforum.. À p Prin-
cipem 'remifía cognitio, ab eo circumdici ? poteft, qui re-
- XXIII. Ipgn libro XIX. Refponforum. Ex confenfü

litigantium circa * compromiffum a Praefide prouinciae iu-

dice dato, victus poteft prouocare. $. r. Cum Procurator
Caefaris, qui partibus Praefidis non fungebatur , in lite ? pri-
uatorüm ius dandi iudicis * non habuifiet, fruftra prouoca-
| tum ab ea fententia conftitit, quae non tenebat. $. 2. Fi-
liumfamilias, cum aduerfüs patrem eius de bonis, quae per
- jpfum poterant adquiri , pronuntiatum effet: refpondi, non nifi
patris nomine potuiffe prouocare. $. 3. Eum qui cognouit
. Edi&um peremptorium fecundum ordinis caufam * dati, pla-
' euit non re&te prouocaífe: cum in eius poteftate fuerit ; anté
| diem praeftitutum pro tribunali refpondentem, aut defenfum

t

Edicti denuntiationém rumpere. "AIT ! á
— XXIV. Sca£vora libro V. Refponforum. N&ao-
TIORVM geftor , vel tutor, vel curator, bona fide condémna-
ti appellauerunt, et diu negotium tractum * eft,' Quaefitum

- eft, appellatione eorum iniufta pronuntiata, an quia tardius

iudicatum fit, vfurae principalis pecuniae mediitemporis de-
beantur? Refpondit ?, fecundum ea, quae proponerentur,
dandam *? vtilem a&tionem. $. r. Curator iuuenis aduerfus tu-
toris heredes iudicio expertus, appellationem interpofuit: cum
impleífet autem vicenfimum quintum annum aetatis iuuenis,

ec.

Verfus: populitra, et in fequentis initio: tur. Adie&um a corre&ore in fine
prioris: beren, vt nunc fit: populi traberentur, quod nihili eft. Taur. popali-
tari: eft frequentatiuum a: popalari, quod paffine fumitur pro: dilapidarz,
Vide Daker, ad Opufc. de Latim. Vet. ICt. p. 380. — Graeci etiam videntur
mendofum codicem habuiffe. MSS. vel vt Vulg. depopularentur, vel vt Hal.
pophülaventur. 1n $. Cruc. L. erat: depoffnlareutur. hR. Ifto modo hic ipfe et

IL vt et Rehd. hoc modo Barb. Treuif. et Bynkersh. GEB. . 2 Hal. fegue- .

firem, Nulg. fequeftrum. BR. — Rehd, vt Hal. G£&. 3 Gothofr. in nota :
circumduci. vulg. Hlal. Lege potius: circwmcidi, id eft, refringi, limitari,

| Habent etiam Dafil. zsue?v. B R; — Vulg. et Hal. referunt Barb. S. Cruc. T. Tre-

uif. Bynkersh. vt et Rehd. — In S. Cruc, Il. eft, circiamcludi. GE B. 4 Go-
thofr. in nota: citra v»lg. Et redte, habent etiam Bafil. xeg éigerov. B R.
Confer Noodt. J.de duvisd. 1. MHl et Rehd, vt Flor. GE B. , 5 Hal. et
Rehd. litem. GE B. — 6 Hal. et Rehd. zudices. GE B. . '7 Gothofr. in nota:
datum. vulg. Et ita etiam Hal. et S. Cruc. L. II. et Treuif. At Barb. et Rehd.
exhibent Florentinam. Bynkersh. dari. GEB. 8 Hal. tracatum. Itaet Rehd. fed
fequenti : e£ , negle&o. GE R. — 9 Hal. et Vulg.refpondi BR, — 1O Vulg.
: in-

d
ett
rül

qr
$ent

inn
FIiliz
debel

EO

D
pui
elle
3»N
Yor
&f

Tert
Wlltri
qt
LR N
C
Yj
imm,
quy
füttri
e ttx
effe: 1
geer
fcui f
Jiyog
?0: t
v g
i?lihïia 4
nf
lr
&tiyj.
en (ii
st T.
Jntegram
*01, l
N Vulg,l

u h
en.
51
i,
Qp
WT

av
Qu Y
Jont
M
j
ä. À ."r."l'
f
cognopï!
"m

44

Pt

Vite
yémne

j ts

stl
slistüe
j m
Onends
Ü

p i fit

" Popzdi-

jj
T
j l
j m
! j nä:!.z':
iaf
:':16. V
M
WV- i
3 Hgl, u
1 i g
"
:erbd'lCd
[ Vu&g-

yt

DIGESTORVM LIB. XLIX. TIT. L IL-

et ** in militia ageret, exequi appellationem defiit. ^Quaero,
regreffus a militia vtrum ipfe appellationem explicare deberet :
an vero curatorem in eam rem conueniri oporteret? Refpon-
dit *^, ipfüm militem litem *? ad fe pertinentem exfequi de-
bere, fecundum ea quae proponerentur. : !
XXV. PaAvrvslibro XX. Refponforum **,
'"'ATrokrATaP "AAé£xyOpoc

IMPERATOR Alexander

7Q xovg Tr9y iy Bitovia 'EAAs-
vuwy, ExxxAslocOsi uàhy "g &v
cic 4Àverro vzro 515 qqy Oma-
Qóvray, oUx, 0pd, OmóTE GLesiy

uv érépxy 000v vpemOnsyoy *9,

TXUTO "TOiSly, xol JTTOV "TrpÓC
ps &Quxvslo3o. Ufpos: Óà mwod

" Éf o prio o mpoc ToU6 éuxtoov-

pévoug, w« (QpovpXy epxTiwTI-
amy T&ousXy 17 ,. wxh omAOC
simely, croppxvr&y xuroOlo Tjy
Qsbpo &yoOov, c'rxyopsvouey Toic
émiTQUTOI; wxi Tole wyouuévoic
74 iÜywy, uml m5 oovro, 18
TXUT4 0U T. ? pojjjce,
Zudórég óri TocOUTÓV Woi uéÀ&i
477 TUV Gpwxouéávmy &éAsuÜsploc,

/

Oc0v nxi T?« &UVolxG QUTUJ WO

communi eorum, qui in By-

thynia funt, Graecorum. .Ap-
pellare quidem qualiter quis

prohibeaturaiudicantibus, non
video, quando licet aliam viam

tenentem , idem facere et ce-.

lerius ad me peruenire, iniu-

ria autem et vi vti aduerfus

eos, qui appellant, et, vt fim-.

pliciter dicam, obítruere illis

eam ad nos viam interdicimus
curatoribus, et ducibus gen-.

tium, et obediant huic meae
pronuntiationi, fcientes, quod

tantum miht curae eft. eorum-

|A QVIBVS APPELLARI * NON LICET.

qui reguntur libertas, quan-

- tum etillorum beneuolentiaet

obedientia ^9, — ;

"eiloug. |

marum. Ap Imperatorem caufam remiffam ?? partibus con-

fentientibus,.Praefes, fi ad eius notionem pertinet, audire-

potett. ! m |
^ -XXVII. Ingwlibro V. iuris Epitomarum.

antequam reddat rationes, appellationis caufam 'perfequi ??

debet: nam poft redditas rationes, nec ?* ipfe tutor, neccu--

rator:appellationis merita probare cogitur. —— :

XXVIIIL. Scagvora libro XXV. Digeftorum. CR E- |

DiToncum fideiufforibus egerat, fed poft iudicium acce-

. ptum ad agendam caufam ipfe non adfuit: et cum abfoluti
effent fideiuffores, feruus eius appellauit. Qnaefitum eft, an
appellatio, quam feruus interpofuit nomine domini, nullius:
3»nomenti effet ? Refpondit ?^*, eiusmodi appellationem . non.
efle obferuandam, $. 1. luffus a iudice exhibere, fecundum

inferit: effe. B &. II Hal.etiam, loco: et. GEE.

12 Hal.et refpondi ,
pofterius et Vulg. habet. £n.

13 Vulg. canfam. B R. Etiam Hal.

commutat ICtorum nomina. p R, Rehd. legi antecedenti in eadem verfus ferie

iuugit fequentis infcriptionem in hunc modum : paulus im libvo XX. refpon- .
forum. 'Yextus ipfe prorfus abeft, vtpote Graecus, fed nec de eo, vt alias, -

quicquam adnotatum eft. Gr g. 15 Vulg. éw5. BR — 16 Hal. et Vulg.
wagemípive. BR. — 17 Hal. et Vülg. égwsávus. Exciderat hoc verbum Elor.
et repofitum, fed mendofe, vti etiamnunc eftz egieieuv. BR. — 18 Deberet

eíle: mcus34scyrus, vti omnes, etiam Hal. ediderunt, fed alia hic parum dili-

genter recognita fünt. B R.
ficuti fupra: «; xoiv«s, nec non: Bervvazs et: i2 20 Hal. in Graecis vertit:
Imperator Alexandev vniuevfitati Graecorum im. Bitbynia. Quanquam mon vi-

deo, quo pacto iudices probibere poffiut , quo mimus quis prouecet, cmm aliam -

viam cape[fenti idem efficere, celeriusque ad me peruenire liceat: me tamen
ininvia aut vi aduevíus pvouocantes vtautuv, cnflodiaque "militavi eos. cir-
ewmnfflant, et (vt fimpliciter dicam ). aditum ilis ad mos obflruant , cura-
toribus prihcipibusque sentium probibemus: obediemtque buw weae prommul-
gationi, [cientes mom magis mibi illorum bemeuolentiam obedientiamque curae
effe, quam. fubditorum libertazem. — Vix opus eft, monere, vt Florentiae, ita
apud Taurellium nihil verfionis adeffe, nolui tamen Vulgatam loco mouere, vt
integram legem exhibentem. GE B. 21 Hal. hic habet ICti nomen, cui
Elor. lex antecedens tribuitur, puta: PAVLV'S, et nihil praeterea. Ita autem
et Vulg.BR. — 22 Taur, remiSam, Sed Brenkm. in exemplari Taur, typis

legitimi tutoris', experti c
jnique condemnauit, ?*
tentia etus prouocauerunt: pendente' caufa appellationis iu-

25 Rehd, refpondi. G E B.

. pellari nom. licet. G E B.
I9 Ap.Hal.zz,abeft. GEnB. Flor. eft: w uv TW j raur
. eft typographi, cum Flor. fit: mom effe. B R.
^ BR. Etiam Rehd. G £ B.

; Puta in exemplo typis deítinato. GE R.
. $ Hal. liceat. :
]. Gothofr. in nota: alius ita. vzulg. Hal. Sed monendum erat, fequens : 2ta, an-

, NVS. BR.

' 490 3SeOÉyToc OiaiTHTOU. B R.

1077

praeceptum Praefidis prouinciae, rationes, quas apud fe effe

cauerat, inftrumentorum gratia data dilatione, nec poftea ex-
hibuit: ideoque fecundum conftitutionem recitatam , quia per
contumaciam inftrumenta non exhibuerat, cum petitor, quanti
fua intereffet exhiberi, iuraffet, faCta erat condemnatio. Quae-
fitum eft, an poft iusiurandum appellationem interponere pof-
fit ^*? Refpondit, nihil proponi, cur denegandum effet ap-
pellationis ^* auxilium. $. 3. Subfttuti tutores in locum
um eo *ntelae iudicio, cum arbiter
quam rei aequitas exigebat, a fen-

uenes adoleuerunt. . Quae(itum eft, cum omnis exfecutio ??
huius ad adultos pertineat, et caufam ad fe pertinentem ido-
nee tueri poffunt ?9?, an poftulatio eorum, contra quos appel-
latum erat, dicentium illos debuiffe caufas appellationis red-
dïre, qui primi funt experti, admittenda non fit? Refpondit
"*, €os quorum tutela gefta effet, fi vellent caufam exfe-
qui, nón prohibendos. 1dem et in curatoribus obferuandum
elt ??^, fi interim adultus ad legitimam aetatem peruenit 33,

CTAR UUIM ..

VrPrANvslibro I. de Appellationibus.

: | m nuer. g ia (T:R?Ac'r ANDvM eft, a quibus appellare non liceat ?. $. r.
XXVI. HkRMoGENIANVvS ?'libro II juris Epito- | 8
lare fas non.? effe, cum ipfe fit, qui prouocatur. $. 2. Scien-
-dum eft appellari a Senatu non poffe Principem : idque Ora-
. ^ F tione Diui Hadriani effettum ^.
Tvronfífj|
in negotio pupilli prouocauerit, vel curator in adulti: heres eius:

Et quidem ftultum eft illud admonere, a Principe appel-

, $. 3. Si quis ante fenten-
tiam profellus fuerit, fe a iudice non prouocaturum, indu-
bitate ? prouocandi auxilium perdidit. $. 4. Interdum Im-
perator ita folet iudicem dare, ne ^ liceret * ab eo prouo-

care ?, vt-—fcio-faepifümeþ a Diuo Marco iudices datos. . An
.et alius *? poffitita iudicem dare, videbimus? Et puto * non*
'poffe; o« dc6 ]

Tl PAVLvs It Jibro fingulari de Appellationibus..

QvazssrTVM ef, in arbitros *^ quiad fideiuffores proban-
|.dos dantur, an appellare liceat? quamuis hoc cafuü et (ine
appellatione quidam putent *? ab eo, qui eum *^ dedit, fen-

.tentiam eius corrigi poffe. : .

; deftinato reitituit: remiffam , ex fide Cod. Flor. vt reor, licet nifiil annotaue-
14 Hal. |
quoque integram infcriptionem habet, fed eam quae Florentiae eft legis fequen-
ts: puta: HERMOGENIANVS libro II.. Epitomaten iuris, fed et Vulg..'

rit. GE B. 23 Vulg. profequi. BR. . 24 Hal.hic et paulo poft: seque. -
26 Hal.poffet. GEB. . . 277 Rehd. appelland;.
GEB. 24 Hal. cendemnaffet et aliter quam. Vulg. . etiam: condemnaffet id
eft aliter quam. MSS, cum Flor. faciunt, nifi quod in Barb. fuppletum fit: al;-
ter. Adde Auguftin. IV. Emend. $. BR. S. Cruc. 1, II. et Bynkersh. vt Flor.
fed et Rehd. GE2. — 29 Gothofr. in nota: excufatio. £Ia]. 1taet Rehd. G E B.
50 Hal.et Rehd. pofin. GE B. 31 Rehd. refpoudi GE B. 32. Ap.
Hal. et , abeft. GEB. 35 Hal. peraeuiffet. Vulg. peruenerit. B R. '
I Gothofr. in nota: appellare. Hal. vulg. at Rehd. vt Florentiae: ap-
2 Hal.licet. — 3 Gothofr. in nota: nwom effe. vulg-
Hal. Qui ad Taurellianam lecionem refpexit, quae eít: wos effe. Sed error
4 Hal. et Vulg. addant : eff.
5 Etiam nunc Flor. eft: izdubite. BR. — 6 Scri-
ptum Flor. iuterdumimperatorinter, vt omnino verifnile fit, librarium per
errorem primas literas ve2 znterduim repetiiffe, et corre&torem fequentibus mo-
tum,nter, in: ita, commntaffe , quare afterifcis hanc vocem inclufimus. B R.
7 Kehd. vt »on, loco: ne. GE B.
9 Hal. et Vulg.prouocari. BR. Etiam Rehd. GEZ. IO
te: poffit, collocatum effe, nec iftud iterari, G E B. II Vulg. PAPINIA- .
12 Gothofr. in nota: arbitris. Hal. Male. Etiam Bafil «a7
I3 Vulg. putant. BR. Etiam Rehd. GEB. — 14
Hal. et Vulg. eos$, fed tunc fequens; ejw;, in: eorwi, commutandum foret.
BR .
Mmmmmmm 4 ! | ;

1078 — DIGESTORVM LIB.

TIT.-HEL |
QVIS.A QVO APPELLETYR.
| VrPraAwvslibro I. de Appellationibus.

voD dicitur, eum appellari, qui dedit iudïcem,. fic ac-
cipiendum eft, vt et fucceffor eius poffit appellari. Pro-
inde et fi Praefe&us vrbi * iudicem dederit, vel ^ Praetorto,
ipfe erit prouocandus, qui enm dederit iudicem. $. 1. Ab
eo, cui quis mandauit ? iurisdictionem , non ipfe prouocabi-

tur: nam * generaliter is erit prouocandus ab eo, cui man- .

data eft iurisdictio, qui prouocaretur ab eo qui mandauit ;
iurisdictionem. : 4
lL. VeN v.E1Vs SATVRNINVS libro II. de Officio
Proconfulis. APPErramnra legatis Proconfül * poteft, et
fi multam dixerit ^, poteft de iniquitate eius Proconful. co-
cnofcere, et quod optimum putauerit , ftatuere. ;
Ill. MopEsTINvs libro VIII. Regularum. . DATO
iudice a Magiftratibus Populi Romani cuiuscumque ordinis,
etiam fi ex auctoritate Principis, licet nominatim iudicem de-
clarantis, dederint, ipfi tamen Magiftratus appellabuntur.

. J

QVANDO APPELLANDVM SIT, ET INTRA

QVAE TEMPORA.
VrPrANVS libro L de Appellationibus..

SI quidem ! in infülam deportzndum adnotauerit Praefes

-prouinciae , et Imperatori fcripferit ^, vt deportetur: vi-.

deamus quando fit prouocandüm, vtrum cum Imperator fcri-
pferit ?, an cum ei * fcribitur? Et putem, tunc effe appel-
landum, cum recipi eum Praefes iubet, fententia prolata[m-

peratori feribendum , vt deportetur. sCeterum verendum eft, .

ne fero fit, vt tunc prouocetur, cum Imperator infulam eiad-
fignauerit: comprobata enim fententia Praefidis, ttínc foletin-

fülam adfignare. —Rurfus illud verendum eft, fi mendacii$:
apud Principem onerauit ? eum, quem deportandum labora-
bat, intercludi illi viam prouocandi. Quid ergo eft? recte.
dicetur humanitate fuggerente, vt et hoc et illo tempore non.

fruftra prouocaretur *, quia non aduerfas Principem, fed ad-
uerfus iudicis calliditatem prouocauit. Simili modo, et in
decurione erit probandum ", quem punire fibi Praefes ? per-
mittere non debet, fed recipere eum in carcerem, et Principi

fcribere de poena eius. $. r. Si quis tutor datus fuerit, vel | |
: | füam .rem datus.eft, tertium diem ?* habebit, in fuam autem
tet eutn prouocare: hoc enim Diuus Marcus effecit : fed intra |, rem datus, magis eft, vt alteram ?? .diem obferuet: atfiin
'partem proprio nomine, in. partem pro ?* alieno litigat: am-

9 teftamento, vel a quo alio, quiius dandi habet, :non opor-

tempora praeftituta *? excufationem allegandam habet, et fi
fuerit repulfa, tunc demum appellare debebit : ceterum ante
fruftra appellatur. $. 2. Alia caufa eft eorum, qui ad aliquod
qunus, vel honorem vocantur, cum dicant fe habere excu-
fationem : nam non aliter allegare poffunt caufas immunitatis
- fuae, quam fi appellationem interpofuerint. $. 3. Solent ple-
rumque Praefides remittere ad ordinem nominatum *£ etGa-

1 Rehd. vrbis. GE B. — 42 Vulg. inferit: praefetbus, BR. — 1n Barb.

eft p. pretorio. In Bynkersh. zel praetoris. S. Cruc. L. et Il. vt Flor. Rehd. vt

Vulg. GEB. 3 Hal. mandat. GEB. Hal. inferit: et. . 5 Hal. mamn-
dat. G Hal. a legatis procon[ulis. Vulg. a legato proconfulis$. Florentinam
tuetur Cuiac. VÍII. Obf. 21. «t et. Balfil. 41 98 4uqéaerai 0. Asyátos , $. AySUmra-
qes và» V««TuT.w ARuTOU cxozt?. BR, Rehd. vt Hal. GEB. 7 Vulg. zndixerit,B R.
E Vulg. Si quem, telte Contio. BR. .2, Hal. et imperator refcri-
pft. Vulg. et imperator vefcripfevit. 8 R. Kehd. et imperatori refcrip[erit. G EB,
4 Hal. cum vefcripfit. Vulg. cum iimpevator vrefcripfit. 8 R. Rehd. cuit itnperator
vefcripferit. GE B. — 4 KRcehd.ipfijloco: ei. GE B. .5 Hal. onevauerit. 6 Go-
'thofr. in nota: prouocetur. vs/g. Ita et Rehd, GEs. — 7 Taur. proVandum.

GEBR. 8 Hal. et Vulg. inferunt: prouiuciae. 8 R. Et Réhd. GEg. — 9 Gothofr. |:

. 22, Yaur. appellaBit. GE B.

XLIK, TITooHES d.

lum Seium creent magiftratum, vel alius. quis honor , vel mus
nus in eum conferatur: vtrum igitur tunc appellandum eft, -
cum ordo decretum interpofuerit, an vero a remiffione, quam
.Praefes fecerit, appellatio fit interponenda? Et magis eft , vt
tunc fit appellandum, .cum ordo decreuerit: magis enim con- .

filium dediffe Praefes videtur, quis fit creandus, quam ipfe
confütuiffe: denique ipfe erit appellandus , non ab eo prouo-
candum. $. 4. Sed et fi praefes in ordine fuerit, vt fieri ad-
folet, cum ab ordine crearetur quis: ipfe erit prouocandus,

quafi ab ordine, non ab ipfo fiat appellatio. $. 5. Biduum - '

vel triduum appellationis ex die fententiae latae computandüm
erit. Quid ergo, fi fententia fuerit fub condicione di&aà
vtrum ex die fententiae *? tempus computamus ad appellan-
dum, an vero ex die, quo condicio fententiae exftitit? Sane.

quidem non eft füb condicione fententia dicenda, fed fi fue--
rit dicta, quid fiet ? et eft vtile, ftatim tempora ad appellan-
dum computari debere. $. 6. Quod in fententiis praece-
ptum *? eft, vt vel altera die vel tertia prouocetur, hoc et-

iam in ceteris obferuandum **, ex /quibus fententia quidem.

non profertur, appellari tamen oportere et poffe, fupra re-.

latum eft. $. 7. Dies autem iftos, quibus appellandum eft,
ad aliquid vtiles effe Oratio Diui Marci voluit, fi forte eius,

a quo prouocatur ,. copia non fuerit, vt ei libelli dentur: ait
'enim , is dies feruabitur, quo primo *5 adeundi facultas erit.

Quare fi forte poft fententiam ftatim dictam copiam.(ui non.

fecerit is qui pronuntiauit, vt fieri ad(olet: dicendum eft, ni-.
hil nocere appellatori, nam vbi primum copiam eius habue-

rit, poterit prouocare. . Ergo fi ftatim fe fubduxit *9, fimi-

liter fubueniendum eft. $. 8. Qouid igitur **, fi condicio

horae effecit, vt fe reciperet? fi forte dicta fit fententia iam

.fuprema liora? vtique non videbitur fefübtraxiffe. $. 9. Ad-
| eundi autem facultatem femper accipimus, fi in publico fui.
.copiam fecit: ceterum fi non fecit *5, an imputetur alicui,:
quod ad domum eius non venerit, quodque in hortos nonace.
cefferit, et vlterius , quod ad villam füburbanam? magisque.
eft ,. vt non debeat imputari: quare fi in publico eius adeundi.
facultas non fuit *?, melius dicetur, facultatem non fuiffe
adeundi. $. 1o. Si quis ipfius quidem, a quo appellauit, ad-
eundi facultatem nou habuit ?^?, eius autem ?* quem appel-.
lauit ?^?, habeat copiam, videndum eft, an ei praefcribi pof-.
fit, quod eum non adierit? et hoc iure vtimur, vt fi alter--
utriüs adeundi fuit ?? copia, praefcriptio. locum — habeat..
,$. rr. In propria caufa biduum accipitur. X Propriam caufam
:ab aliena quemadmodum difcernimus? et palam eft, eam effe
|propriam caufam, cuius emolumentum vel damnum ad ali-.

uem fuo nomine pertinet. $. 12. Quare procurator, nifiin

bigi poteft, vtrum biduum, an triduum obferuetur: et ma-
gis eft, vt fuo nomine biduum, alieno triduum obferuetur,

.&. 13. Tutores, item defenfores rerum publicarum, et cura-
tores adulefcentium vel furiofi, tertium diem habere debent,
idcirco quia alieno nomine appellant ??. ^ Ex hoc apparet,

tertio die prouocandum defenfori, fi modo quafi defenfor cau-
: | fam
in nota: vel ex teftamento, vel a quouis alio. vulg. Ymmo: vel a teflatore. 8 R.

10 Rehd. /latuta. GEB. — 11 Gothofr. in nota: fcilicet vt.. V"uig. Hal, verum.
praeftat legi : nominandum. |Si quid mutandum, legerem: auominatim. BR.

.De cetero, ne quis Nota Gothofr. moueatur, etiam Flor eft: zominatum. GE B.

12 Hal. et Vulg. inferunt: latae. BR. — Neutiquam Rehd. GEE. 13 Hal.
et Vulg. receptsum. BR. Kehd. vt Flor. GE B. 14 Hal. addit: eff. 14
Vulg. primmum. E &. 16 Rehd. fubtraxit. GER. — 17 Rehd. quid ergo.
GrmB. Hal Qmuid igituv eff. 18 Hal fecerrt. 19 Vulg. fuerit. GEB.
40 Hal. babuerit. — 21 Halet Vulg. inferunt: ad. Bm. Etiam Rehd. GE &.
23 Hal . fuerit. 24 Rehd. datus fit, tri-
dunm bubebit.GES. 25 Halalterum. 26 Wulg.pro,abeit,BR. 27 Rehd.

appel-

l)
)

li

eu
a
tet
CUf
fuat
fii
nom
fem

L]

(o.
exl
lr
at
Inij
de
f p
tt?.
T

d

(et
liti
um
lis )
ptaí
(lt |

d
li, Y
tt Vr
9 M
)i Ril
QU ven
Ant. hi
Quej:
TT
3j tl

T r

|
l: futr

LU

ln
M
fü&
lu«
T
a
(
M
m

! HUS

— DIGESTORVM LIB.

fam egit ^*, non füo nomine: cum optentu alieni nominis.

füam caufam agens, tertio die appellare poffit. .. 14. Si quis
fufpe&tum tutorem faciens, non optinuerit, appellare eum intra
triduum debere, Iulianus libro quadragenfimo ?? Digeftorum
fcripfit 39, profe&to quafi pupilli defenforem. $. 15. Si ad-

. uerfus abfentem fuerit pronuntiatum, -biduum, *vel* tri-

duum, ex quo quis fcit, computandum eft, non ex quo pro-
nuntiatum eft. Quod autem dicitur, abfentem poffé prouo-

care, ex quo fcit, fic accipit ?^, fi non in caufa per procu-|
ratotem defenfus eft: nam fi ille non prouocauit, difficile eft,

vt hic audiatur.

Il. Macrn libro I. de Appellationibus. S1 procura-
torio.nomine egeris, et viftus appellaueris, deinde iniufta
appellatio tua fuerit pronuntiata, poteft dubitari num fe.cqndo
die appellare debeas, quia, cum de tua appellationé iniufta
pronuntiatum fit, tua interfuiffe videtur ? fed rectius dicetur
32. tertia die appellare te poffe, quia nihilo minus alienam.
caufam defenderis 3?, $. r. Sed fi alius, quam qui iudicio
expertus eft, appellet, qualis eft ?* , cuius intereft, an etiam
tertia die appellare poffit, videamus? fed dicendum eft, fe-
cunda die appellare eum debere 35, quia 35 verum eft, eum
fuam caufam defendere: ?* contrarium ei eft, fi dicat idcirco
fibi licere intra triduum appellare, quia videtur quafi alieno
nomine appellare: quando ??, fi velit caufam alienam videri,
femetipfum excludit 3?: quia in aliena caufa ei, qui ^? iudi-
cio expertus non eft, appellare non liceat. $. 2. Siis, qui
ex libertinitate in ingenuitatem fe defendebat, viCtus appel-
lare omiferit, an pater eius appellare poffit, maxime fi di-
cat eum in poteítate füa efíe, quaeritur? fed^* fi poteft, quod
magis probatur, fecunda die, vt *? propria caufa appellare

debet. $. 3. Si pro eo qui capite puniri iuffus eft, neceíla-
. ria perfona appellet, an tertia die audiri poffit, Paulus dubi-

tat? Sed dicendum eít, hanc quoque perfonam, vt in pro-
pria cauía, fecunda die appellare debere: quia, qui fua inter-
effe dicit, propriam caufam defendit, — :

.Ml Ingwlibro Il de Appellationibus. Irrvp vi-
deamus, fi cum Imperatori fcriberetur, exemplum litterarum
litigatori editum fit, neque is appellauerit, et poitea contra

tis poffit? qua qui tunc non appellanuit, vera eíle quae fcri-

! pta fünt, confenfiffe videtur: nec audiendus eft, fi dicat euen-

tum refcripti facri fe füftinuiffe.

appellatur , at füpra fcriptumt al.lawt. GEB. — 28 Hal egerit. 29 Vulg.
lib. X. BR. Etiam Rehd, GEz. — 30 Rehd, fcribit. GER. 51 Hal.
et Vulg. accipimms. Sed et Flor. ita fa&dum. Bm. Et ita habet Rehd. GE B.
32 Rehd. videtur. GE B. — 33 Vulg. defendis. B& — Rehd. defenderes. GEB.
34 Hal. addit: :s. 35 'Taur. deVere. GER. 36 Gothofr. in nota:

-Ruia verum eit, Hal. ^ Sed et Taur. in margine habet: 4wia. Vide tamen

nt. Auguftin, 1. Emend. 2, bm. Habet etiam Rehd. 4wia, fed et fe-
quens: ezm, Omittit. GEB. 47 Hal et Vulg. praefigunt: et, ct ita
Flor eft fa&um. B&. Erita habet Rehd. GEz. 48 Vulg. quoniam. BR.
39 Hal excludat. —— 40 MHal inferit: im. GEBR.
runt: et. GEB. 42 Hal. et Vulg. inferunt: im. BR. — Etiam Rehd. GEB.
t Etiamnunc Flor. eft: RESPICIENDIS. BR. — 2, Gothofr, in no-
tà: ratum reüs habeat. vulg. Rehd. mox veus vatum baberet. GEB. — 3 Hal.
fed et fi mater, cuim filii. G E B. 4 Hal.et Rehd, verfam. GEs. — 5 Hal.
animaduevterit. — 6 Gothofr. in nota: pietati operam dando, Hal Sed ita

| pietatI Dando. G E B.

. co: Ei. GEE.
41 Hal. et Rehd. infe- |

XUNK. "hUT. IVeOEE o n6 1079
DE APPELLATIONIBVS RECIPIENDIS *
* VEL NON.

VrriANVS libro XXIX. ad Edictum.

NON folent audiri appellantes, nifi hi, quorum intereft,
vel quibus mandatum eft, vel qui negotium alienum ge-.
runt, quod mox ratum ? habetur. $. r. Sed et cum mater.
* filii rem fententia euerfam * animaduerteret 5, prouocaue-

rit, pietati * dans, dicendum eft, et hanc audiri debere: et

fi litem praeparandam curare maluerit, intercedere non vide-
tur *, licet ab initio defendere non poteft.

: Il ScagvoraAlibro IV. Regularum. Ax' fenten-
tiam appellari poteft, fi quaeftionem in ciuili negotio haben-
dam iudex interlocutus fit; velin criminali, fi contra leges
*5 hoc faciat. T

Hf. Pavrvslibrofingulari Regularum. Ixm RA tri-
duum appellare licet ei, qui de fufpecto tutore egit, victus-
que appellat. ] | |

IV. MaAczn ? libro I..»de Appellationibus, E 1vs, qui

'ideo caufam agere fruftratur, quod dicit fe libellum Principi

dediiïe, et 'facrï.lm refcriptum expectare, audiri defiderium
prohibetur: et fi ob eam caufam prouocauerit , appellatio eius

recipi facris Conftitutionibus vetatur ! 9.

.V. Vr?iaANvs libroIV. de Appellationibus. Er'*
cuius appellatio non recipitur, fufficit, fi poffit dicere, appel-
lationem füam non effe receptam: quod quaqua !^ ratione
doceat, admittetur eius appellatio. $. 1. Non recepta au-
tem appellatione, fi quidem Principem appellari oportuit *5':
Principi erit füpplicandum, ífin ** vero alius appellabatur,
quam Princeps, ille erit adeundus. $. 2. Sed et íi quid !*
aliud poíft receptam appellationem impedimento ** factum fue-

rit, eum adiri oportet, quem appellare quis debet. $. 3.

Plane fi appellatione non recepta non ipfum adierit, quem
debuit, fed Principem: pro eo habebitur atque fi is aditus
eft ** , qui adiri debuit: idque refcriptis *9 Imperatoris noftri

: ' -ontIa | Antonini declaratur. $. 4. Plane fi alium pro alio adiit, non
eum refcriptum fit: an appellare a litteris pridem fibi edi-- | $. 4 E :

Pyincipem: nihil ei hic error proderit, licet non videatur cef-
faffe. $. 5. Intra conftituta autem appellatoria tempora de-
bet is, cuius appellatio non eft recepta, vel competentem iu-

| dicem, vel Principem adire.

VL MaAcrn ?? libro II. de Appellationibus. Serex-
DVM eft, cum appellatio non recipitur, praecipi facris Con-
ftitutionibus, omnia i eodem ftatu effe, nec quicquam no-
uari, etiam fi contra fifcum appellatum fit: eumque ?? qui
appellationem non receperit ^*, opinionem fuam confeftim per
relationem manifeftare, et ^^ caufam, pro qua non recepit ?3

" aP-

habet Vulg. Hal. autem : pietati id daudo. Ceterum Flor. erot: dandicendum,
Adícripta inter verfus t, et poft in s reformata eft. B&. Rehd. pietati danudo,
quam veram eífe le&ionem nullus dubito. — Prior aliquis librarius pro: dando,
fcripfit: dandi, terminatione antecedentis vocis deceptus, Inde librarius Flo-
rentinus : dan DIcendum, Sed et Haloandri : 12, poteft in hoc latere, fi fcribas:
7 Rehd. oidebitur. G E B. 8 Vulg. inferit: zudex.
B R. 9 Vulg. MARCELLVS.»R&R. Etiam Rehd. GrEB. Jo Rehd. ad-
dit: al. probibetur , atque ita legem finit, GER. 11 Hal. et Rehd. Si, lo-
12 Gothofr. in nota: quacunque. vulg. Etiam Rehd. G E z.
I3 Vulg. oportuerit. BR. . í4 Hal. et Vulg. fi. BR. Etiam Rehd. GERB.
15 Hal.quod. GEB. — 16 Hal. impedimentum. Vulg. impedimenti.B R. KRehd,
vt Flor. GE B. 17 Hal. fit. Vulg. effet. BR. . Rehd. vt Flor. GE B. 18
Hal. veftripto. GEB. —— 19 Vulg. MARCELLVS.&R. 20 Hal. eum quo-
que. GEB. — 21 Hal. et Vulg. recipit. BR. Etiam Rehd. GzB. — 22 Vulg.
inferit; ezuf. BR. 253 Hal. receperit. Vulg. recipit, BR. Kehd. vt Vulg.

Mmmmmmm35.- GE B.

180. — DIGESTORVM LIB. XLIX. TIT. V. VL VIL VIIL -

appellationem, eiusque exemplum litigatori edere ^* debere,
mandatis cauetur, | $ D :
VII. Pavrvslibro fingulari de Appellationibus. . Sr
res dilationem non recipiat, non permittitur' appellare, ne
vel 25 teftamentum aperiatur, vt Diuus Hadrianus conftituit :
ne frumentum in vfum militum in annonae fuübfidia contra-
hatur, neue fcriptus heres in poffeffionem inducatur. $. r.
Jtem fi ex perpetuo Edicto aliquid decernatur, id quo minus
fiat, non permittitur appellare. $. 2. Itemquo minus pignus
vendere liceat, appellari non poteft.

| IT OMWECO u
DELIBELLIS DIMISSORIIS, QVI APO-

STOLI DICVNTVR "

Mancraxvs ? libro IT. de Appellationibus.

P os'T appellationem interpofitam litterae dandae funt ab eo,:
a quo appellatum eft , ad eum , qui Qe appellatxope cogni-
turus eft, fiue Principem, fiue quem alium: quas litteras di-
mifforias, fiue apoftolos appellant. $. x. Senfus autem lit-
terarum talis eft: appellaffe, puta, Lucium Titium a fententia
ilius, quae inter illos dicta eft. $. 2. -Spüïcit autem petiffe
intra tempus dimifforias inftanter et faepius, vt?, etfi non
accipiat,/id ipfum conteftetur: nam inftantiam repetentis *
dimifforias Conftitutiones defiderant. . Aequum eft igitur, fi
per eum fteterit, qui debebat dare litteras, quo minus det:
ne bocaccipienti noceat. — "-

4 z

J2 VA. us
NIHIL INNOVARI * APPELLATIONE

INTERPOSITA,. :

VrLPIANVSlibro IV. de Appellationibus,

: APPELLATIONE interpofita, fine ea recepta fit, fiue
[ 3. non, medio tempore nihil nouari oportet: fi quidem fue-
rit recepta appellatio, quia recepta eft: fi vero non eft rece-
pta, ne praeiudicium fiat *, quoad deliberetur, vtrum reci-
pienda fit appellatio, an non fit, . $. r. Receptaautem appel-
.. latione, tamdiu nihil erit inpouandum, quamdiu de appella-
. tione fuerit * pronuntiatum. .$. 2. Si quis ergo forte rele-
gatus fuit *, et appellauerit: non arcebitur, neque in ? Ita-
lia, neque in prouincia, qua ? relegatus eft. $. 3. Propter
eandem rátionem, et fi quis deportatus fuit * ab eo, cui de-
portandi ius eft, vel adnotatus: neque vincula patietur, ne-
que vllam aliam iniuriam, quam patitur, qui fententiae non
adquieuerat: integer enim ftatus efle videtur prouocatione in-
terpofita. $. 4. Érgo et fi abítinere ordine iuffus fit, et pro-
uocauerit: eadem ratione poteft * coetum ? participare, cum
. hoc fit confütutum, et fit iuris, ne quid pendente appella-
tione nouetur. $. 5. Si quis ex pluribus facinoribus conde-
mnatus, propter quaedam appellauit, propter quaedam non:

GEPR. 24 Hal. et Rehd. veddere, GE . 25 Etiam hodie Flor. eft: vel
7.e tejiayzeïrlztam.. Inde Hal. et Vulg. veluti ne teflamentum. 'TraieQio eft ex
Taurellii ingenio. Illud magis placet, quod etBafil. habent: £v fve u3, B R.
Etiam Rehd. veluti ne. GE R. : T
1 Rehd. de libellis commifforiis qui ducuntur, al. dimifforiis , haec omnia
&odem minio funt fcripta. G E B. 2 Hal. MACER. Vulg. MARCELLV'S.
B R. 3 In Rehd. vt, abeft. GEB. — 4 Flor. primae literae ve fünt ex-
pundtae. inde H. a Porta in vtraque: petentis. BR. 4 s
I Vulg. NOVARI. R. EtiamRehd. GER. — 5 Vulg. addit: ei.
BR. Etiam Rehd. GER. — 3 Vulg.erit. BR. Etiam Rehd. GEE. — 4 Hal.
-dfuert. 5 Vulgo: im, hic et paulo poft abeft. Bn. — 6 Hal. a q&a. GER.
7 Hal fuerit. 8 Vulg. poterit. BR. 9 Barb. locco: coetim, babet:

vtrum differenda f;')oena eius fit, an non, quaeritür? et fi-
int crimina, ob quae appellatio interpofita .
eft, leuius autem id, propter quod non appellauit 7*9; reci-.
pienda eft omnimodo ** appellatio, et differenda poena: fi-
,vero grauiorem fententiam meruit éx ea fpecie, ex qua non.

quidem grauiora

eft appellatum : omnimodo *? poena inponenda eft. -

TIT. VIII. ts i

QVAE SENTENTIAE SINE APPELLATIONE

RESCINDANTVR.

MAcER * libro II de Appellationibus. .

ILLVD meminerimus , fi quaeratur, iudicatum fit, nec ne,
et huius quaeftionis iudex non effe iudicatum pronuntia-
uerit, licet fuerit iudicatum, refcinditur, ? fi prouocatum

'| non fuerit. $. r. Item fi calculi error in fententia effe di-

catur, appellare neceffe non eft: veluti fi iudex ita pronun-

tiauerit,.cvM cONSTET ?, TrTivw Sg10 EX 1LLA
SPECIE QVINQVAGINTA, ITEM EX ILLA SPECIE
VIGINTI QVINQVE DEBERE: IDCIRCO LvcivM

TiTivM $kxx0 * ckEN TVM CONDEMNO: nam quoniam

P5 .error computationis eft, nec appellare neceffe eft, et citra

prouocationem corrigitur. Sed etíi huius quaeftionis iudex
fententiam 5 centum confirmauerit, fi quidem ideo, quod
quinquaginta et vigintiquinque fieri centüm putauerit: adhuc.
idem error computationis eft, nec appellare necelffe eft; fi

. vero ideo, quoniam et alias fpecies vigintiquinque fuiffe dixe-

rit: appellationi locus eft. $. 2. Item cum contra facras Con-
ftitutiones iudicatur, appellationis neceffitas remittitur. Con-

-tra Conftitutiones autem iudicatur, cum de iure Conftitutio-
nis *, non de iure litigatoris pronuntiatur. Nam fi iudex vo-
.lenti fe ex cura muneris, vel tutelae beneficio liberorum, vel

aetatis, aut priuilegii excnfate, dixerit neque filios," neque

. aetatem, aut vllum priuilegium admunetis, vel tutelae ex- -
. cufationem prodeffe: de iure conftituto * pronuntiaffe intel-
.legitur. Quod fide iure fno probantem admiferit, fed id-

circo contra eum fententiam dixerit, quod negauerit eum de

aetate füa, aut de numero liberorüm probalfe ?: de iure -
.htigatoris pronuntiaffe intellegitur: äuo.cafu appellatio ne-
ceflaria eft. $. 3. Item cum ex Edi

neque propofitum eft, neque in notitiam peruenit, abfentis

-condemnatio fit: nullius momenti efle fententiam, Confti-
.tutiones demonítrent *?, $. 4. Si apud eundem ludicém

inuicem petamus, Ífi et mea et tua petitio fine vfuris fuit

.**, et iudex me priorem tibi condemnauit, quo magis tu
prior me condemnatum habeas: non eft mihi neceffe pro
. hac caufa appellare, quando fecundum facras Conftitutiones
| iudicatum a me petere non poflis, prius quam de mea quo-

que petitione iudicetur: fed magis eft, vt appellatio inter-
ponatur. | f -
II. Pavrvs libro III. Refponforum. Pavrvs re-
fpondit, eum, quiin rebus bumanis non fuit fententiae dictae
r | 15 tem-

interim. $. Cruc. L. et Treuif, iterum. S. Cruc. II. interim poterit , ]oco: pot-
eft coetum. Bynkersh. potefl pro intevim. B R. Rehd. potef] interim, vt Barb.

| GER. 10 Hal. et Vulg. propter quod quis mom appellawevit. BR. Etiam .

Rehd. GEB. — 11 Hal et Vulg. omnzuo. 8 &. Etiam Rehd. GEB. — 12, Vulg.

Ae

ommino. BR. Neutiquam Hal. et Rehd. GEB.

! Vulg. MARCELLVS. 8R. 2 Hal. et V'ulg, praefigunt: et. Sed |

et in Bafil. eft: »2v. pR. Etiam Rehd. vt ifti. GEn. 3 Hal. couflat. . 4
Hal. et Vulg. inferunt: im. BR. Etiam Rehd. GER. 5 Hal. cum, loco:
quoniam. GEB. 6 Vulg. inferit; zu. BR. — 7 Hal. conflituto. GEB. — 8
Vulg. confHtutionis. BR. Etiam Rehd, Gxs. 9 Taur. proVaffe. GEB. — 10
Hal. et Vulg. demonfiraut. 8 R. — Etiam Rebd, GER. 41 Vulg. fuerit. BR.
! » Etiam

O peremptorio, quod -

fetn
fpm
jud
tent!i

j
j
fon p

AL

125089 j
EW
fin ante
ritotem
folet o
cits'
Plate 1
d
inipo
peliti
efl, el
]
Cürtor
hilo i
s lts
Mgs t
Ui d

MT

|

SI j :
cäui
te, i Cl
derit:q
[ctiend
l
Tvroi
fin af
elotes

D) Hl
l
.
Etiam Re'
hr tj
MARCE
|
LE
&t Vile. |
l

C D
uf
Catom
fe d.
OL
n
tCI
J
Qriam
Trn
1
qui
T
d f
3 (
. o
t
x T
t H
"u
Jj d
: jni
fed if
xm d
d um

, del "

ylents
(,Oïxïï.'ï'
mdicem
wris i
ani t
f p
YHones
j quo-
| Qotel-

v$fe
o (ittie
tet!«

Y0: Püf'
E
p Vs

"n
l !
J ]0':0:
j
"m
iM

fuum

.te: proconfulis. B R.

DIGESTORVM LIB. XLIX. TIT. VIIL IX. X. XL XIL XIIL 1o8r

fempore, inefficaciter condemnatum videri. $. r. Idem re-
fpondit, aduerfus eum, qui in rebus humanis non effet, cum
iudex datus eít: neque iudicis dationem valuiffe, neque fen-
tentiam aduerfus eum dictam vires habere.
: III. Íp w libro XVI. Refponforum. PAvrvs refpon-
dit, inpoffibile praeceptum iudicis nullius effe momenti. $. r.

]dem réfpondit, ab ea fententia, cui pareri rerum natura **

non potuit *?, fine cauía appellari. -
AN PER ALIVM CAVSAE APPELLATIONVM
-iUCurni-:t" amEDDIPÓSSYET d
VrPraNvs? libro IV. Appellationum. iE
f wvAERIfolet, ad per alium caufae appellationis reddi
. poffunt ?: quae res in rebus pecuniariis, et in crimi-
nibus * agitari confneuit? Et in rebus pecuniariis funt re-

fcripta, pofle agi: verba refcripti ita fe habent. Diui Fratres.

Longino. Si tibi, qui appellauit, mandauit, vt eum de appel-
latione, quam Pollia * ad eum fecit, defenderes, et res pe-
cuniaria eft: nihil prohibet, nomine eius te ? refpondere:
fin autem hon fit pecuniaria caufa, fed capitalis: per procu-
ratorem agi non licet. Sed et fi ea caufa fit, ex,qua fequi
folet poerià vsque ad relegationem, non oportet per alium
caüfas * agi: (ed ipfum adeífe auditorio debere, fciendum eft.
Plane fi pecuniaria caufa eft , ex qua ignominia fequitur: pot-
eft et per procuratorem hoc agi. ldque ? erit probandum et
inipfo accufatore, fi appellauerit, vel fi aduerfus eum fitap-
pellatum. 'Et generaliter, quae caufa per alium agi non pot-
eft, eius nec appellationem per alium agi oportet. CH
— ]L Macren ?libro L. de' Appellationibus. Srz pro-
curator abfentis appellauerit, deinde rationes reddiderit: ni-
hilo minus ipfe refpondere debet. Sed an eo ceflante domi-

nus litis refpondere poffit exemplo adulefcentis, videamus? .

Magis tamen obferuatur, vt audiri debeat in caüfis appellatio-
nis reddendis is, cuius abfentis procurator appellauit. ——
SI TVTOR, VEL CVRATOR, * MAGISTRA-

TYS CREATVS APPELLAVERIT. b
. VrnPrANvSs libro Ill, de Officio Confulis 2

S i 3 qui ad munera publica nominati appellauerint, nec.
caufas probauerint: fcient ^ ad periculum fünm pertine--

re, fi quid damni per moram -appellationis. reipublicae acci-

derit : quod fi apparuerit, eos neceffario prouocafte , cui ad-

fcribendum fit id damnuin, Praefes,. vel Princeps aeftimabit.
ll HeRMocENrIANVSlibro V. iuris Epitomarum..

T vronvel curator retentus * fi prouocauerit, et ante cau-.
fam a&tam moriatur: propter periculum medii temporis, fuc--

ceffores eius caufas appellationis neceffe habent reddere. |

Euam Rehd. GEB. — 12 Vulg. per verum maturam. BR. Etiam Rehd. GEB.
13 Hal. oportuit. Vulg. pofit. nh. Rehd. poterit. GEB.. Wi
! t Hal.pofint. 2 Hal et Rehd. PAVLVS. GER. 5 Hal. pof-
fint. , 4 Hal. et Rehd. iu criminalibus. GEB. — $ Hal. ec Vulg. Polla. B R.
Etiam Rehd. Gz s. — 6 Vulg. ícite per geminationem: ejus te iuffe. RR« — 7
Hal.canfam. GEB. —— 8 Vulg. Idemque. B R. Etiam Rehd. GrB. 9 Vulg.
MARCELLVS.&£R8. . | $
i Hal.et Vulg. praefigunt: VEL, BR. Etiam Rehd. GEB, — 2 For-
3 Hal. Hí, qni. Rehd. Hz, qni. GER. 4 Hal.
et Vulg. fciant. BR. — Etiam Rehd. GEB. 5 Hal. et Vulg. detentas. B R.

Etigm Rehd. GEB.

y Etiam nuüc Flor. eft per errorem : PROVINCIALIA.s8R. 2

appellationum * reddere..

TITE AL
EVM, QVI APPELLAVERIT, IN PROVINCIA
*« * DEFENDI.
d Vrrrawvslibro IV. de Appellationibus.
vaf, qui appellauit ?, oportere in prouincia defendi in aliis
fuis caufis, etiam fi appellationis caufa peregrinetur, 3

| Diui Fratres Decimio * Philoni refcripferunt.

.. H.Mamncranvslibro II. de Appellationibus. Hoec
enitn illis praeftatur, ne necefle habeant fe defendere, qui
reipublicae caufa abfunt. | "r : |

APVD EVM, A QVO APPELLATVR *, ALIAM

CAVSAM AGERE COMPELLEND Y M.
Vrrrawvs libo IV. de Appellationibus.
S.I Qv1s ex alia caufa appellauerit a iudice, an in alia cau-
J fa eundem iudicem habere neceffe habeat, videamus? et
hodie hoc iure vtimur, et ? tametfi appellatio interpofita fit,
tamen apud eundem iudicem , a quo quis prouocauit ?, com-
pelletur alias caufas, fi quas habet, agere: nec vtetur ^ hoc -
praetextu, quafi ad 5 offenfüm iudicem non debeat experiri,
cum poffit denuo prouocare, — | u d :
SI PENDENTE APPELLATIONE MORS
Qp pO COINTERVENERIT. hb yos urrterie n
Macrn * libro iL 'd-e, A-ppelllþatïonibus.,
AP PELLATORE defuncto, fiquidem fine herede, cuius-
cumque generis appellatio fuit *, enanefcit: quod fiap-
pellatori heres extiterit;:fi quidem nullius alterius intereft
caufas appellationis reddi, cogendus non eft peragere appel- -
lationem: fi vero fifci, vel alterius, contra quem appellatum
eft, intereft: heres caufas appellationis reddere neceífe ha-
bet. Naullius autem intereft, veluti cum fine ademptione bo-
norum relegatus eft. Nam íi ademptis bónis relegatus, vel
in infulam deportatus, vel in metallum datus ?, prouocatione
interpofita decefferit : Imperator nofter Alexander Pletorio 4

| militi ita refcripfit. Quamuis pendente appellatione morte rei

crimen extinCtum fit: data tamen etiam de parte bonorum
eius fententia proponitur, aduerfus quam non aliter is, . qui

emo!umentum fücceffionis habet, optinere poteft, quam fiin
| reddendis caufisappellationis iniquitatem fententiae detexerit,

$. r. Tutor quoque in negotio pupilli appellatione interpo-
fita ( decelferit, heredem eius caufas ?* appellationis reddere
neceffe eft, etiamfi rationes tutelae heres reddiderit: quia fuf-
ficit, mortis tempore ad caufas appellationis reddendas obliga-

tum fuiffe. Sed Diui * Seuerus et Antoninus refcripferunt,

non cogendum tutorem, poft rationes * redditas, caufas

TE
Hal. appellanerit. 5 Rehd. praefigit: qu0d. GEB. .« 4 Vulg. Decio. B &.
Rehd. decimo.: G E B. A
Y Hal, APPELLETVR , et ita Flor. eft fadum. BnR. — 5 Flor. ex:
et, fa&um: vt, quod et Vulg. et Hal. receperunt. — llla etiam fequcns: com»
pelletur, mutauit in: compellatur. B R. Rehd. vt et i, at:' compelletur , vt Flor.
G E B. 5 Hal. prouocauerit. 4 Rehd. uec effe videtur , pofterioribus ta-
men vocibus fuperícriptum: al. vtetur boc , quamuis: béc, etiam fit in contex-
tu. GEE. — 5 Halet Vulg. apud. BR.. Rehd. vt Flor. GEz.
I Vulg. MARCELLVS.2R. ^ 2 Hal fuerit. —^ Hal. danmatus,
GER. 4 Hal. Piletorio, et in margine: alias, Pletovio. Vulg. Pledforio.

H R. Rchfï. vt Vulg. G E &. 5 Hal inferit; zuterpofitae. BR, 6 Hal. et
Rehd. diu4$. GEB, —— 77 Rehd, inferit: et impenfas. GEB. 8 Era: olim

1082; - 4h. 1!'5 DIGESTORVM ;ÉIRZXLIX: TITS IV2 vz0TÉ

TIÉ X
DEIVRE FISCI.

s d i^
.CarrrisTRATVS libro L. de iure Fifci.

ARIAE caufae funt, ex quibus nuntiatio. ad fifcum fieri:

folet. .Aut enim fe quis, quod tacite reli&tum eft, pro-
. fitetur capere non poífe: vel ab alio praeuentus defertur:: vel
quod mors ab heredibus non: vindicatur: vel quod indignus
quis heres nuntiatur: vel quod Princeps heres in(titutus, . et
* teftamentum fiue codicilli fübrepti effe nuntiantur: vel quod
dicatur quis thenfaurum inueniffe, vel magni preti!i rem tni-
noris ex fifco comparaffe: vel ? praeuaricatione fifcum victum

eífe,. vel eum deceífiffe, qui in capitali crimine,effet,, vel et-.-

iam poft mortem aliquem reum eífe: vel domum reftructam
3 effe, vel ab accüfatione receffüm *, vel rem litigiofam ve-
numdari: vel.poenam fifco ex' contractu priuato deberi: vel
aduerfus leges commiffum factum 5 eíffe. $. r. An bona,
quae foluendo rion fint, ipfo iure ad fifcum pertineant, quae-
fitum eft ? Labeo fcribit 5, etiam ea quae foluendo non fint,

ipfo iure ad fifcum pertinere. Sed contra fententiam eius Edi-

&um perpetuum fcriptum eft, quod ita bona * veneunt, fiex
his fifcó adquiri nihil poffit. $. 2. Diuus Pius Coelio * Ama-
ranto ? ita refcripfit, vacantium bonorum nuntiationem qua-
driennio finiri; idque tempus ex die, quo certum effe coe-
pit *?, neque heredem , neque bonorum poffefforem exftare,
computari oportere. $. 3. Praefcriptio autem viginti anno-
rum, quae etiam circa requirendorum adnotatorum bona ob-
feruatur, ex Conftitutione Diui Titi ** folet ex eo numerari,
ex quo quid ad fifcum pertinere potuit. $. 4. Caufae au-
tem, quae ftatim motae fünt, et tra&tae vltra vicenfimum an-

num, differri poffunt etiam *? poft vicenfimum annum. — $. 5.-
Illae quoque caufae, quae a priore nuntiatore.*? proditaedi- - 1 ! : |
| cum quidam teftamento fuo ita fcripfiffet, vos Roao, vT

cantur *^, etiam poft annos *5, quibus praefcribi diximus ^*,
fifco nuntiari poffunt. 4 DI h

II. Ipew libroII. de iure Fifci. Ex qüibusdam cauflS"

delationes füfcipientium *? fama non laeditur: veluti eorum,

qui non praemii-confequendi, item eorum, qui vlcifcendi gra-
tia aduerfarium. füum deferunt, vel quod nomine *? Reipu- .
blicae füae *? quis exfequitur caufas: et haec ita obferuari,
plurifariam Principalibus Conftitutionibus praecipitur. $. r.-
Diuus Hadrianus Flauio Arriano ?? in haec verba refcripfit. ;
Quin ei, quiinftrumenta ad caufam fiíci pertinentia , cum pof- :
fit exhibere, non exhibet, nocere debeat: ?* fi verum aliter
non inuenitur, ?? ea fübtracta effe credantur, quae nocitura

Flor. caufasppellationus. Antiquitus a; ante: pp, adícripta, recentius s in o -

conuerfía., BR. ! : ; ;
| I Vulg. zuflitutus efl, vel quod teflamentum. 8 R. .. Rehd. inflitutus
efl, et teflamentum, GEB. 2 Wulg. inferit: ex. BR. Etiam Rehd. GER.

3 Gothofr, in nots: deftru&am.. Hal. Sed haec leQtio eft communis, et quod.
maius eft, Taur. ipfe habet in margine, Sed et Bafil. habent: 5 $z& &meoc xa- .

T*694. BR. Etiam Rehd. labet: deffruflam. Florentina placet Bynkersh. 7/711.
Obf.:5. GEB. — 4 MHal et Rehd. addunt: effe. GEB. ^ "$ Bynkersh. V.
Obj.. 25. mauult: aduerfus leges fattum. commiffum effe. GEB. - . 6 Hal. fcri-
Pfit. '7 Hal. 2uod ipfía boua ita veneunt. GEB. 8 Rehd. cecilio. GE B.
. 9 Hal. Caelio Amaranutbo. Vulg. Aromanto. B R. Rehd. vt Flor. GEB. — IO
,H.al. et Vulg. coeperit. BR. Etiam Rehd. GER. it1 Hal. diui Ti Anto-
xini. Vulg. djui Pü Antonini. BR. Rehd. vt Vulg. GE B. 12 Hal. et Vulg.
et, loco: etiam. BR. 13 Hal nwnciatione, —— 14 Hal. dicuntuv. G ER.
15 Vulg. pofl tempora. B R. Etiam Rehd. GER. 16 Hal. dicimus. — V7

Taur. delatione Su[cipientium. Rehd. delatione fufcipientium, quod et ipfum .

commodum fenfum habet. GEB. .. 1g Ap. Hal. nomine, abeft. GEB. — 19
R*ïhd- fua$. GEB, — 20 Hal. Auriano. Rehd. adriamo. GEB., . 21. Hal. prae-
figit: et. GEBP. — 22 Vulg. praefigit: et. B R. 23 Hal. et Vulg. dubi-
tandum. B R. Etxam Rehd. GE g. 24 Hal, quim mon aliam iu cauf[am. G E B.
25 Vulg. addit: rem. s . 26 Flor. erat olim : qmadefierata. Ad; qua ,
addita s; , et nihil praeterea. Inde Hal. quam defiderata fumt. Keliqui eo
ampiius: im qham defiderata fuut, fed re&e Taur, BBR. — Rehd. in qua defide-

non effe legi fraudem faCtam.. $. 1. Si quis palam , rogatus,

cum dare deberez: PETi. GER.

caufae eius fuerint, dübitatum ?? non eft: fed nec alias du«
bitari oportet, quin non in aliam rem ?^ nocere debeant,
quam in eam ?5, qua defiderata ?9.funt. . $. 2. Item Diui
l'ratres ad libellum Cornelii Rufi ?* refcripferunt , totiens eden-
da effe. inftrumenta, quotiens de iure capiendi, vel de iure
dominii, vel de aliqua caufa ?^* fimili, re nummaria quaera-
tur: non fi de capitali caufa agatur. | $.. 3. Senatus. cenfuit,
vt ??, fi neque delator, neque poffeffor, tribus EdiCtis euo-
cati adfuerunt ??; delatoris quidem fideiuffores teneantur, et
ei poftea publicam caufam deferendi ** ius adimatur: poffef-
foris autem ius idem effet ?^, quod ?? fi delatus omnino non
effet. - $. 4. Quotiens tamen delatór adeffe iuffüs ceffat, nec
hoc fraude potfefforis faCctum effe probabitur ?*: Diuus Ha-
drianus refcripfit, fecundum poffefforem pronuntiari oportere:
ita vt fenténtia comprehendatur, etiam delatores ?? ediCtoid
comprehendiffe ??, $. 5. Diuus Pius Caecilio Maximo refcri-
pfit, Conftitutionem patris fuüi, qua compelleretur ?* delator

edere mandatorem , ac nifi edidiffet, vt *? in vincula deduce-

retur: eo pertinere, non vt delator poena ?? fübduceretur,

fi mandatorem haberet: fed vt mandator quoque perinde, at-

que ^? fi ipfe folus detuliffet, puniretur. $. 6. Imperator

nofter Seuerus Auguftus conftituit, ne ferui delatores domi- .

norum audiantur: fed vt poena coérceantur. Libertos quo-
que, caufae mandatores contra patronos, a Praefidibus Prouin-

ciarum poenae ** pleCtendos. $. 7. Complura füunt refcripta

Principalia, quibus cauetur, non obeffe errorem cuiquam, quod

ignotus *^ iuris fui ipfe fe detulerit. || Sed extat eorundem.

Principum refcriptum, ex quo videtur poffe defendi, ita de-
mum non nocere cuiquam fe detuliffe, fi ea perfona fit, quae

ignorare propter rufticitatem *?, vel propter fexum. femini-

num ^^, ius fuum poffit. Vs | m !
« SHMI. Ingn libro III. de iure Fifci.. Now intellegitur
fraudem legi feciffe, qui rogatus eft palam reftituere. , Sed

IN EO, QVOD A VOBIS PETII ^?, FIDEM PRAESTE-
TIS: PERQVE DEVM, VT FACIATIS, ROGO,, et quae-
reretur, an id palam datum intellegeretur? Tulianus. refpon-.
dit, non quidem apparere, quid ab heredibüs ex huiusmodi
verbis petitum eft: quaeri autem folere, quando intellegatur

quis in fraudem legis fidem füuam accommodare? Etfereeo iam.-
decurfum, vt fraus legi fieri videatur, quotiens quis neque

teftamento , -neque codicillis rogaretur: fed. domeftica cau-
tione et chirographo obligaret fe ad *9 praeftandum ei, qui
capere non poteft: ideoque dici poffe, ex fupradiCtis verbis,

vata fant.GEB. | . 2* Rehd. vuphini. GEB. : 28 Vulg. de alia fimili. Hal.
de: alia caufja fimili ves numimaria. | Ex. nobis 73 canfa gloffema videtur, aut.e
þfequen)t.i-bus irrepfiffe ; aberrante librario ab vno .veríu ad alium. Abeft: cazfa,

in Treuif. mendofe inS, Cruc.I. de aliqua tàm fimili ves nummaria. In S. Cruc. .

lL. videtür fa&um : de aliqua confimili ves mummnaria, B R. Barb. et Bynkersh.
Flor. referunt, vt et Réhd.-GEB. — 29 Ap. Hal. et Vulg. ot; abeft. BR.
Edam.in Rehd. GEB. * 50 Hal. et,Vulg. adfuerint. Nempe Flor. olim erat:
adferunt;:ct inde fa&nm:.adfuerint. — "Taur. re&e ,non nifi neceffaria ex; cor-
rectione recepit. BR. — Rehd. affuerint. . 31 Vulg. defendendi. BR. Rehd.
hic etiam, fed corrupte: defeudi ius admittitur. GEB.
effe. GE B. 33 Hal.inferit: foret. GEB. — 34 Hal. probatur. GEB. — 35
Gothofr. in nota: delatoris edi&to. Cuiác. XIX. Obf. 2. In S. Cruc., IT. olim
fuit: delatorum ediío. Sed Ylor. referunt Barb. S. Cruc. I. Treuif. Bynkersh.
vt et. Rehd. GEs. | .546.Flor. etiamnunc eft: comprebendiffet. 8R. ^ 37
Flor. olim fuit: compelletur , ex Quo forte re&ius fa&um effet: compellitur.9 R.
38 Flor. fuübantique fa&um: vti BR. 39 Vulg. poenae. BR. Hal. et

.Rehd. vt FlorGEB, ; , 40 Vulg. ac fi, loco: atque fi. BR. — 41 Hal.

et Vulg. poema. BR. Etiam fchd. GEB. 42 Hal et Vulg. zgnarus.
Vide. Guntheri Latinitat. veflitut. . Part. altera c. 67. vbi oftendit, gmarus

et ignaraus , it. 710tus et ignotus , promifcue vfurpari. BR. Rehd. vt Flor. GEB. -

43 Vulg. hic inferit: vel propter paupertatem. BR. Rehd, vel paupertatem.
GE R. 44 Gothofr. in nota:; foemineum. Hal. GEB. . 45 Taur. PETI,
46 Rehd. inferit; j;d. Forte librarius
i cre-

32 Hal. fit. Rehd. .

"
ii
Qu
j
al
"
efi J ;
firte
ci f
vt
qutel
ciin
gl d
a*
exdi
qu j
fist
TO
üm: €
fenf
tit J
m«
quis p
tempor
enprim
Vade-
fes vel
n p
fcleti
tenedt
jure vl
Prind;
bitorum
tes deft
bentur
m
berute
dicitur
Qui na
at
tegrüm
blicis,
rint: [
fico vin
Tit, dim
tutem fe
fier eo t
Itl f
Jetm r
tur (olge
lV.
l d
Lt vl
j

Qrtid [
9U G
ITM
ER Gn.
V. enis
P
Ol'f ) 6p
qu, P. Ó
u p Bl
" Wum' ly
li

M
Ü

u
IN
Lefe:
od
r
ht
ts
&f
X
O
(
Q«
QU
«
[
Ddem
"m
j qui
Zs
Eu
M
, Y
$TE
Qu
o
od
epul
e0tn
Tefie
j (l
'»'eï'&:ü,
Qu
&
aM
4 a
17
$. C
.ynkefsh.
d. 1
jim «t
.

^

5
o
ia
"
jl
Hal, [j
41 Hal.
'ignawf»
, gmmff
"
M'del
Jf
fjnrs
qe

. quae in teftamento vtiliter data funt, valent: et ita Diuus

DIGESTORVM .LIB. XLIX. TIT. XIV. Eu o

et tacite effet, agitabatur, quid ^" magis praeualeret: vtrum
idipfum noceret, quod tacite rogatus eífet: an prodeffet,
quod palam petitum effet: et ^? Diuus Hadrianus refcripfit,
in eo, quod cuiusque fidei palam commiffum eft ^? , non eífe.
exiftimandum fidem füam in fraudem legis. accommodaffe.
$. 2. Quando autem fraus interpofita videatur, agendum 5?
eft, id eft, vtrum exitus fpeCtari deberet, an confilium ?
forte fi tunc, cum tacite fideicommittebatur, non capiebat is,
cui reftitui iubebatur: mortis vero tempore capere poterat,
velcontra? et placuit exitum effe fpeCctandum. . $. 3. Tacita
autem fideicommiffa frequenter fic deteguntur, 1i proferatur
chirographum , quo fe cauiffet **, cuius fides eligitur, quod
ad eum ex bonis defuncti peruenerit, reftituturum. — Sed et
ex ?? aliis probationibus manifeftiffimis idem fit. $. 4. Cum
ex caufa taciti fideicommiffi bona ad fifcum pertinent, omnia,

Pius refcripfit. $. 5. Diui Fratres refcripferunt, in venditio-
nibus fifcalibus fidem et diligentiam a procuratore exigen-
dam: et iufta pretia, non ex praeterita emptione , fed ex prae-
fenti aeftimatione conftitui: ficut enim diligenti cultura pre-
tia praediorum ampliantur, ita, fi neglegentius habita íint,
minui ea neceffe eft. $. 6. Cum quinquennium, in 5? quo
quis pro publico conductore fe obligauit, exceffit, fequentis
temporis nomine non tenetur: idque Principalibus Refcriptis
exprimitur. . Diuus etiam Hadrianus in haec verba refcripfit.
Vaide inhumanus mos ?* eft ifte, quo. retinentur conducto-
res veCtigalium publicorum, et agrorum, fi tantidem locari
non poífint: nam et facilius inuenientur ?* conductores, fi

fcierint fore, vt, fi peracto luftro difcedere voluerint,. non |

teneantur. $. 7. Si pofterióri creditori fifcus fucceflerit, eo
jure vtitur, quo is vfürus erat, cuifucceflt. $. 8. Multa
Principalia funt Refcripta, quibus cauetur, non aliter fifcum de-
bitorum . füorum debitores conuenire, nifi Principales debito-

res defecerint, vel ex ratione fifci nomina facta liquido pro- |

bentur 59, vel ex contractu fifcali debitores. conueniantur.
$. 9. Diuus Hadrianus Flauio Proculo refcripfit, cum in li-
bertatem proclamat, qui ex bonis ad fif(cum pertinentibus effe
dicitur, iudicium dari ?? praefentibus, et agentibus etiam his,
qui negotiis fifci folent interuenirez et huiusmodi liberales
caufae, fi non interueniente fifci aduocato decifae fint, inin-
tegrum reftituuntur. $. 1o. Si in locis fifcalibus *9, velpu-
blicis, religiofisue, aut in monumentis thenfauri reperti fue-
rint: Diui Pratres conftituerunt, vt dimidia ?? pars ex his

fiífco vindicaretur: item fi in Caefaris poffeffione repertus fue- |
rit, dimidiam aeque partem fifco vindicari. $. ir. Deferre |

autem fe nemo cogitur, quod $? thenfaurum inuenerit, ni-
fi ex eo thenfauro pars fifco debeatur. Qui autem, cum 5*
in loco fifci thenfaurum inuenerit 9?, » et) $? partem ad fi- ,
fcum pertinentem fupprefferit, totum cum altero tanto cogi-
tur foluere. 2 , It b
IV. VrrraAwNvs libro VI. ad Edictum. Iw fifci cagl-f
fis pacti cum delatoribus pro confeffis habentur, fi modo pre-
tium, vel modicum dederunt $^. | D
V. IpEn libro XVI. ad Edi&tum, Sx curator *? Cae-

faris rem aliquam vendiderit, quamuis duplum, vel triplum |

credidit fequi : quod , fed fequitur et hic: quj, et mox : poterat. GEB.— 47 Hal.
quod. GEB. — 48 Ap. Hal.et Vulg. et, abeft. p. — Etiam in. Rehd. GEB.
49 Hal. effet. $o Hal. agitanduin. GEP. $1 Gothofr. in nota: cauif-
fet is cuius. Hal. taet Vnlg. BR. . Ita et Rehd. GEE. 52 In Rehd. ex,
abeft. GEB. 53 Ap. Hal in, abeft. GE p. — 54 Hal modus. GEB. — 55
Hal. inueniuntur. 56 Hal.et Vulg. adprobentur. BR. Etiam Rehd. ap-
probeutur. GEB. — 57 Hal. datur. GER. 58 Vide Van de Water III.
Obf. 3. GEÉ. . :
qui.BR. 61 Vulgo: cum , abeft.Bn. Etiam in Rehd.GEB. 62 Hal. inuenit.
65. Ap. Hal.'et, abeft, et videtur omnino ex literis finalibus vocis antecedentis
if ortum. B R. Rehd. omnino habet: et, cum abíit: cww» GEE. ^ 64 Hal

59 Hal.et Vulg. media.B R. Etiam Rehd. GEB. — 6O Vulg. |

pro euiCctione promiferit: tamen fifcus fimplum praeftabit,
$. r. Si abeo, cui ius diftrahendi res fifci datum eft, fuerit
diftractum quid fifci *^: ftatim fit emptoris, pretio tamen
foluto.
: VL Ipew libro LXIIL. ad Edictum. Frscvs, cum
in priuati ius füccedit , priuati iure pro anterioribus fuae fuc-
ceffionis temporis 9* vtitur: ceterum pofteaquam fucceffit,
habebit priuilegium füum. Sed vtrum ftatim atque 99 coe-
pit ? ad eum pertinere nomen: an vero poftea quam conue-
nit debitorem, an *? poftea quam relatum eft inter nomina
debitorum, quaeritur: et quidem vfuras exinde petit fi(cales,
etfi breuiores debeantur **, ex quo conuenit certum debito-
rem, et confitentem. At in priuilegio varie refcriptum eftz
puto tamen exinde priuilegio effe locum, ex quo inter no-

mina debitorum relatum nomen eft. $. r. Quodcumque pri-

uilegii *? fifco competit, hoc idem et Caefaris ratio, et Au-
guftae habere folet. . '
VIL IpnEew libro LIV. ad Edictum. Sx fifcus alicui
ftatus controuer(iam faciat , fifci aduocatus adeffe debet : qua-
re fi fine fifet aduocato pronuntiatum fit, Diuus Marcus re-
fcripfit, nihil effe actum: et ideo ex integro cognofci oportere,
VIIL MopEsTiNvs libro V. Regularum. Bowo--
RVM fiíco vindicatorum aCtores venundari a procuratoribus
non poffunt: et fi diftrahantur, irritam fieri venditionem re-
fcriptum eft. : peehepguer E |
IX. Ingw libro XVII. Refponforum. Lvcrivs Ti-

tius fecit heredes *? fororem füam ex dodrante, vxorem Mae-
. uiam et focerum ex reliquis portionibus 7^: eius teftamentum

poftumo nato ruptum eft: qui poftumus breui ** et ipfe de-
ceffit: atque ita ommnis hereditas ad matrem poftumi deuolota
eft: foror teftatoris Maeuiam veneficii in Lucium Titium ac-
cufauit: cum non optinuiffet , prouocauit : interea deceffit rea z
nihilo minus tamen apoftoli redditi funt. Quaero, an putes
extinCta rea c^gnitionem appellationis inducendam , propter
hereditatem quaefitam? Modeftinus refpondit, morte reae
7$ crimine extinCto, perfecutionem eorum, quae ícelere ad-
quiüta probari poffunt, fifco competere poffe. ! *
X. IpEn libro fingulari de Praefcriptionibus. Nox
puto delinquere eum, qui in dubiis quaeftionibus contra fi-
ícum facile refponderit. |— — :
XL IAvorENvs ??libro IX. Epiftularum. Nowx
poffunt vlla bona ad fifcum pertinere, nifl quae creditoribus
fuperfutura funt: id enim bonorum cuiusque effe intellegi-
tur, quod aeri alieno fupereft,
XIL CarrisTRATvs libo VI. de Cognitionibus.
Iw metallum damnatis libertas adimitur, cum etiam verberi-
bus feruilibus coércentur *?, Sane per huiusmodi perfonas

*? fifco nihi&adquirï,' Diuus Pius refcripfit: et ideo quod le-

gatam erat ei, qui poftea in metallum damnatus erat, ad fi-
Íícum non pertinere refcripfit: magisque ait poenae eos , quam
fifci feruos effe, w !
XIIL. PAavrvs libro VII. ad legem Tuliam et Papiam.
Epr:cro Diui Traiani, quod propofui 9?, fignificatur, vt
fi quis, antequam caufa eius ad aerarium deferatur, profef-
fus effet eam rein, quam poffideret, capere fibi non licere,
ex

66 Hal. quod fifci fuerit. Vulg. quod fifci fuit. &n. Rehd.
67 Hal. et Vulg. rectius : temporibus. 8&. — 68 Hal. ecum ,
69 Vulg. coeperit. BR. Etiam Rehd. GEn. 7O
71 Hal. debebantur. 72 Hal. et Vulg. pri-
ailegimm. BR. Etiam Rehd. GER. 75 KRehd. beredem. GEB. — 74 Vulg.
addit: inflitmit.BR. Etiam Rehd. G EB. — 75 Hal. inferit: pof?, Vulg. teize
pore. B R. Rehd.nihil. G'EB. — 76 Hal. et Vulg. mortua vea. & R. 1ta et Rehd.
GEB. ^ 77 Hal. IABOLENVS. GEB. — 78 Hal et Vulg. cocrceantur.
BR. Etiam Rehd. GER. 79 Etiamnunc Flor. eft: perfoma, poffit itaque
et legi: perfouam. — Sed pluralem habent omnes, etiam MSS. B. Etiam Hal.
et fcripti: Barb. S. Cruc. LIL Dynkersh. vt et Rehd. GEB, — $o ial et

vt Vulg. GER.
vt Hal. GE E.
loco: atqume. GEB.
Rehd. inferit? vero. GE B.

dederiut, — 65 Vulg. Procmrator. — Vide Bynkersh. 44. Obf. a0: BR« Rehd.

Nnnnnun Vulg.

1084 DIGESTORVM LIB. XLIX. TIT. XIV.

ex ea partem fifco inferret 5*, partem ipfe 9^ retineret ?,
$. r. Idem poftea Edi&to fignificauit, vt quaecumque profeffa
effet vel palam, vel tacite relictum fibi, quod capere non
poífet, et probaífet iam id ad fifcum pertinere: etiam ?^ fi
id non poffideret: ex eo quod redatctum effet a Praefe£tis ae-
rario, partem dimidiam ferat. : $. 2. Nihil autem '1ntgre&,
quae caufa impediat ius capiendi. 5 3. Id autem deferri de-
bet, quod latet, non id quod fifii eft. $. 4. Ad þereggs
eius, qui fe detulerat, non videbatur praemium transire ":
fed Diuus Hadrianus refcripfit, vt, licetante deceffifet is qui
fe detulerat, ante *9 quam id quod detulerat, fifco addicere-

tur ?*, heredi eius praemium daretur. $. 5. Exítat eius-

dem Hadriani 55 epiftula, vt fi is, qui fe deferre poterat,
morte praeuentus fuerit , heg'es ?ius ; .ü detulerlþ, praemium
confequatur: fi tamen, inquit, liquebit defun&tum eiusanimi
fuiffe, vt fe vellet deferre:. fi vero idcirco diffimulauerit,
dum rem occultari fperat: heredem eius vltra vulgare prae-
mium nihil confecuturum, — $. 6. Ttem Diui Fratres refcripfe-
runt, heredes eorum, quibus tacitum *? fideicommiffum reli-
&tum eft ??, ita demum ex ?* beneficio ?? Traiani ?? deferre
fe ?^ poffe: fi is, cui datum fuerat, morte praeuentus ef-
fet, et ideo per anguftias temporis deferre:fe non potuerit.
$. 7. Cum ante apertum teftamentum, tacitum ?? fideicom-
miffum nuntiatum effet ab his, qui fidem tacitam füfceperunt
?5. deinde poft apertas ?* a fideicommitfario delatum effet :
Diuus Antoninus recipi profeffionem eius iuffit: neque enim
dignam eífe praemio tam praecipitem feftinationem prioris :
et cum quis fe nuntiet non capere, potius confiteri de fuo iu-
re, quam aliud ?? deferre videtur. .$. 8. Ad eos beneficium
"l'raiani ?? pertinet, qui ex defun&ti voluntate relictum fibi

C&um eft, deferre potero. $. 9. Eos quiquafi indigni repel-
luntur, fuümmiouendos effe ab eiusmodi * praemio : id eft eos,
qui de inofficiofo egerunt, vel falfum dixerunt teftamentum,
qui* vsque ad finem litis obpugnauerunt teftamentum. | $. 10
Ei qui per errorem fe, detulit, cum capere folidum polfet,
non nocere hoc Diuus Hadrianus, et Diuus Pius, :et ? Fra-
tres refcripferunt. . d. J2 M
XIV. Garvs libro XI. ad legem Iuliam et. Papiam.
DricimTv n, ex affe hereditates * ex Silaniano ? cum fifcus vin-

dicaffet *, vt ? nec libertates; nec legata tueatur : quodaperte |

nullam habet rationem , cum ex quibuslibet.aliis caufis. fifco
vindicatis hereditatibus, et libertates, etlegata maneant.
XV. Ivu1vs MavnicraN vs * libro IIT. ad legem
Iuliam et Papiam. SEwaATvs cenfuit, fi delator abolitio-
nem petat, quod erraffe fe dicat: vt ? idem iudex cognofcat,
an iufta caufa abolitionis fit ? et fi erraffe videbitur, det in-
prudentiae veniam: Ífi autem calumniae, hoc ipfuüm iudicet

7-9, eaque caufa accufatori perinde cedat, acfi caufam egif-

fet, et *prodidiffet* 7T, $. r. Si quis delatorem fübiecerit,

Vulg. propofuit. BR. Etiam Rehd, GER. 81 Rehd. iuferat. GEB. — $82
Hal. et Vulg. fibi, loco: ipfe. BR. Ita et Rehd. GER. .
84 Hal.etfi. . 85 Rehd, tranfiffe. GEB. 86 Ap.Hal. et Vulg. azte , abeft,
BR. Rehd. vt Flor. GE&. 87 Vulg. adácéretur. BR. — Kehd. adiceretur.
GE B. 88 Rehd. inferit: fententia aut. GEB. 89 Hal. et Rehd. tacite.

6EB. 90 Hal. effet. 91: Ap. Hal. ex, abeft. GE2. — 92 Vulg. inferit: -

üini. BR. 93 Rehd. Trabiani. GER. 94 Ap. Hal. et Vulg. fe, ab-

eít. pR Etiam in Rehd. qui tamen habet: deferri. GEB. .. 95 In Rehd. |

tacitim, abeft. GER. 96 Hal. et Vulg. fufceperant. 8 R. Etiam Rehd.

GER. 97 Gothofr. in nota: apertas tabulas. Hal. Sed et omnes editi et-

Ícripti, et puto excidiffe. Bm. Scripti Barb. S. Cruc. L. II. Bynkersh. vt et
Rehd. GER.
Rehd. vt Flor. GER&. 99 Rehd. Trabiami, vt et in fequentibus lepi-
bus faepius. GE B. IOO Hal, in margine: alias, modo. GE R. I Vulg.
buwiusmodi. BR. Etiam Rehd. GER. B.

Vulg. inferit: diui, BR. Etiam Rehd. GEB. — 4 VWulg. bereditatem. B R. 5

83 Hal. retineat.

98 Gothofr in nota: quam alium. Hal. Etiam Vulg. BR. |

2 Rehd. 4uia, loco: qui GEB. . 3.

tantum in aerarium deferat, quantum praémii nomine dela-

tor *^ confecuturus fuiffet, fi viciíet. $. 2. Diuus Hadria-
nus refcripfit, eandem poenam delatorem ferre debere, fi cita-
tus ad Edictum non refponderit, qua teneretur, fi caufam
non probaffet. $. 3. Senatus Hadriani temporibus cenfuit,
cum quis fe ad aerarium detulerit, quod capere non potuerit
*3, vt totum in aerarium colligatur: etex eo pars dimidia
fibi fecundum beneficium Diui 'Traiani reftituatur. $. 4. Quod

. fi tribus Edictis a Praefecto aerario adeffe delator iuffus, ve-

nire noluerit, fecundum poffefforem fit pronuntiandum : fed

| ab eo, qui ita adeffe iufíus, refpondente poffeffore non adfuerit,

tantum exigendum, quantum apud aerarium ex ea caufa, quam
detulerit ^^, remaneret, fi profeffionem eam impleffet. . $. s.

, Senatus cenfuit, vt perinde rationes ad aerarium deferat is, a quo
tota hereditas fifco eui&ta eft, .vel vniuerfa legata: atque is.

deferre deberet *5, a quo pars hereditatis vel legati ** euicta fit,
$.. 6. Si quisarguetur ** falfas rationes detuliffe, de eo Prae-

fectus aerarii cognofcat *?, quantam fraudem inuenerit, vttan-

tam *? pecuniam in aerario ?? iubeat inferri. -

. XVI. Vrriawvslibro XVIII. ad legemTuliam etPa-

piam. Air Diuus Traianus, Oov1icv MovkE PROFESSVS

FVERIT. QvaicvwmQovk accipere debemus tam maícu-
lum, quam feminam: nam feminis quoque, quamuis delatio-
nibus prohibentur, tamen ex beneficio 'lraiani deferre fe per-
miffum eft. Nec non illud aeque ?^* non intererit, .cuiusaeta-
tis fit is, qui fe defert, vtrum iuftae, an pupillaris: nam pu-
pillis etiam permittitur deferre fe, ex quibus non capiunt.
: XVIIL. MopEsTINvs libroll. äe Poenis. Iw fümma

fciendum eft, omnium fifcalium poenarum petitionem credi-
- toribus poftponi.
capere non poffunt: ergo nec illud, quod feruo meo *?? reli- |

. XVIII. M.ARg:iANV slibro fingulari de Delatoribus,
DkrERRE non poffunt mulieres propter fexus infirmitatem,
et ita facris Conftitutionibus cantum eft. - $. 1. [tem clarif-

|fimi viri deferre non poffunt. $. 2. Item damnati deferre

non poffunt: vt Diui Fratres de eo refcripferunt, qui fufti-

bus caefüs in opus publicum erat datus. $. 3. Item Conftüi-
| tutionibus Principum prohibentur deferre illi, qui in metal-

lum dati ^* funt: hocideo, ne defperati ad delationem fa-
cile poffint fine caufa confugere. $. 4. Sed eas caufas, quas
ante damnationem coeperunt deferre, poffe eos etiam poft

damnationem exequi , refcriptum eft, $. 5. Veterani quoque
| facris Conftitutionibus delatores effe prohibentur, propter ho-

norem vtique, et merita militiae. $. 6. Item milites, propter
honorem ?? flipendiorum quae merent ?*, deferre prohiben-
tur. $. 7. Sed communem caufam fibi cum fifco quiuis de-
ferre poteft: hoc eft, vindicare ?^: nec per hoc famofus eft,
licet in caufa füa ?^* non optinuerit. $. 8. Item eos, qui
tutores vel curatores fuerunt, non oportere deferre caufa 7

pupillorum vel adulefcentium fuorum, Diui ?5 Seuerus et An- -
toninus refcripferunt. Quod confequens eft obferuari et in

eo,

Vulg. Sylaniano. BR. — 6 Hal. vindicat. GE B. — *? Hal.et Vulg. 4u0d. B R.
Etiam Rehd. GE2. . 8 Flor. haec lex confuía eft cum antecedenti, et olim
pro: MAVRICIANV'S,. erat: MARCIANV'S. Hal. hanc infcriptionem ha-
bet integram, nifi quod legat: IVLIVS MAVRITIANV'S. Vulg. habet:
IVL.2R,. Etita quoque Rehd. GEB. — 9 In Rehd. vt, abeft. GER. — 10
Vulg. vindicet. BR.
và et, requirebat, nifi et hoc Taurellio ex literis finalibus ve2 egiffet, vifum
fuerit ortum. Vulg. perdidiffet. BR. Rehd. vt Vulg. GE a. 12, Rehd. in-
ferit: ipfe. GER. |
Hal. debet. GEB. . 16 Rehd. ffro, loco: vellegati. GEB. — 17 Hal ar-
guatir. 18 Hal aerario cognofcet, G E B. 19 Taur. « Tantam, GEB.
20 Hal. et Vulg. aerarium. BR. Rehd. vt Flor. GEB. . 21 Kehd. equidem,
loco: aeque. GERB. 22 Hal et Vulg. dammati. BR. Etiam Rehá.
G E B. 23 Hal. bonores. GEB. 24 Hal. merentur, GEB. 28 Ap.
Hal. boc ef? , vindicare, abfunt. GEB, 26 Ap. Hal. fua, abeft. GEB. — 27
Hal et Vulg. caufam. RR. Etiam Rehd. GEgR. — 28 Rehd, digss. GE B.

29

1I Vox: prodidiffet, omnino adícripta eft. Sed hoc:

- 13 Hal potuerat. GEB. — 14 Hal. detulerat. 3.

"
(
tic
fi
jl
r
i
(
fit
qui
if
Ci
Qu
nt
[2
quiää
QUf
füm

Q
C9n

(

Quin
tor,|
lm
Mar
fife
(ifi
ili

bus,
tofe |
v Di
Wi
um
feri
fn
ptoc
pipy
[ qu
(eree
tisfat:
perit t
Drocor
wiof
Áinton
Dins
fiten
E

25 Ti
kmN
Mi
Omns,
Nj
Hl q
f N
ET
4 Ri
TR À
dileny
GEb
Tar, ,
Wum,
Ntttg

j &

u 1h

, d Olim
onm bt
NUTT
jv

s'cd hOC
, v
o m

Hal, i
"n
m
; h

j
r
»

DIGESTORVM LIB. XLIX. TIT. XIV. 108

eo, qui quafi procurator negotia geffit, et ita idem ?? Prin-
cipes refcripferunt. Idem ?? decreuerunt, nulla Conftitu-
tione prohibitum effe procuratorem interrogari ?*: fed accu-
fare eum, cuius negotia geffit, et tutorem, qui aut detulit,
aut mandauit, feueriffime puniendum refcripferunt. $. 9.

Sed ne ?? quidem is, qui aliquam vendidit rem, eandem ?3 |

deferre debet vel per fe, vel per fübie&ctam perfonam: nealio-
quin ?* poenam patiatur dignam fuae perfonae 35, vt et con-
fütutum effe refertur. $. ro. Papinianus, tam libro fexto,

. quam vndecimo Refponforum fcribit, ita demum publicam

auferri pecuniam ei, qui cum erat creditor, in folutum pe-
cuniam accepit, fi aut (ciebat, cum accipiebat, publicum quo-

que effe debitorem, aüt poftea cognouit, antequam confu-

meret pecuniam, Sed placet omnimodo ?? ei pecuniam aufe-

rendam effe, etiam fi ignorauit, cum confümeret: et poftea |
quidam 3* Principes directam actionem competere ablata pe- -
cunia referipferunt, vt et Marcellus libro feptimo ?? Digefto-

rum fcribit,. | | d g
. XIX. PAPINIANVS libro X. Refponforum. Dewz-

QvE non effe praeftandas vfuras, cum pecunia reuocatur,

conuenit: quoniam res, non perfona conuenitur. -
: XX. [pEM libro XI. Refponforumi. Sx»p reuocata pe-
cunia, in fideiufforem liberatum vtilis aCtio dabitur.

— UXXL PAvrvs??libro IHII. Quaeftionum. Ticrvs, -

qui mihi füb pignoribus pecuniam debebat, cum effet fifei debi-
tor, foluit mihi quae debebat : poftea fifcus iure fuo vfus, abftu-
litimihi pecuniam. — Quaerebatur, an liberata effent pignora?
Marcellus re&te exiftimabat, fi id quod mihi folutum eft, ^?
fifcus abftulit: non competere pignorum liberationem: neque
differentiam admittendam eífe exiftimo intereffe putantium,
id ipfüm quod folutum eft, an tantundem repetatur. ——
XXIL. Manciawvs ** libro fingulari de Delatori-
bus. Rs quae in controuerfia funt, non debent a procura-
tore Caefaris diftrahi: fed differenda eft eorum ? venditio,
vt Diuus ^? quoque Seuerus, et Antoninus refcripferunt.
Et defuncto maieftatis reo, parato herede purgare innocen-
tiam mortui, diftra&tionem bonorum fufpendiiufferunt, Etge-
neraliter prohibuerunt rem diftrahi a procuratore, quae effet
in controuerfia, $. 1. Res autem,nexas pignori diftrahere
procuratores poffunt. ^ Sed fi ante alii res obligatae fuünt iure
pignoris, non debet procuratorius creditorum laedere. Sed
fi quidem ^^ füperfluum eft in re, permittitur procuratort ven-
dere ea ^* lege, vt in primis creditoribus praecedentibus fa-
tisfiat: et fi quid füperfluum eft, fifco inferatur, aut fi acce-
perit totum fifcus ,. foluat ipfe: vel fimpliciter, flvendid.it 4.5
procurator, iubebit ** pecuniam, quam deberi creditori pri-
uato fuerit probatum, exfolui ei: et ita Diuus ** Seuerus et
Antoninus refcripferunt. $. 2. Lites donatas fe non (ufcipere
Diuus Pius refcripfit, ^? licet bona reli&turum *? fe quis pro-
fiteatur, vel partem bonorum donatam 5* non fufcipere: et
adiecit, et illum dignum fuiffe puniri pro tam turpi, tamque

29 Taur. Idem. WVulg. et ta boc üdem diui principes. BR. — 30 'Taur. lIdem.
Hal. Item. GEB. ^ 31 Rehd.znmterropare. GEB. — 32 Vulg. "ec. BR. Et-
iam Rehd. GEB. — 33 Halinferit: et. GEB. — 34 Vulg. aliquis. BR. Etiam
Rehd. GE£. 35 More Graeco Ba(ll. Z£íav voU ioíov "rgociomov. lta etiam
omnes, etiam MSS. En. Etiam Hal. et Barb. S. Cruc. I. II. Bynkersh. vt et
Rehd. GEB. |..36 Hal. et Vulg. ommino. BR. Rehd. vt Flor. GEB. — 37
Hal. 4uidem. Rehd. vt Flor. GE . 38 Hal et Vulg. libro fexto. BR. Et-
jam Rehd. GE2. — 39 Hal et Rehd. CAIVS. GEB. . 40 Rehd. praefi-
git: mibi.GEB. . 41 Vulg. MARCELLVS. BR. 42 Vulg. earum. BR.
45 Hal.et Vulg. diui. BR, Etiam Rehd. GEB. —— 44 Hal. et Vulg. fi quid.
&R. Rehd. vtFlor. GEB..—— 45 aur. venderEa. GEB. — 46 Vulg. ven-
diderit. &R. ' 4 Hal. iubeat. — 48 Hal. et Vulg. diwi. BR. Etiam Rehd.
GEE. 49 Hal et Vulg. praefigunt: et. BR. . Etiam Rehd. GEB. — 50
"Taur. velicbOrum. GER. 51 Vulg. fcribit et interpungit: ve] partem bo-
morum, donatuin mon fufcipere, et fere magis placet. BR. — 52, Rehd. inferit:

contra. GEB. . 53 Hl videretur, Vulg. wideatnr, BR Rehd. vt Flor.

inuidiofo commento : et, nifi durum 57 effe videbatur 5?, in
vltro venientem poenam ítatuere. $. 3. Sicut renuntiare 5*
caufam nemo cogitur, ita liberum arbitrium ei defiftendi non
datur qui detulit: et ita Diui Seuerus et Antoninus refcripfe-
runt: et idem effe, licet alieno mandato 55 detuliffet. Plane
refcripferunt, delatorem audiendum, volentem a lite. defi-
ftere, fi fibi mandatorem fübtractum queratur. !
, XXIII. CArLisTRATVS libro II. de iure Fifci. Dx
eo delatore, qui caufam folus agere inftituerat non habita

| mentione mandatoris, fi poftea defiftat praetendens manda-

torem caufae deceffi(fe: puniendum Diui Fratres refcripferunt.
XXIV. MaRcriawvs libro fingulari de Delatoribus.
Now tantum delator punitur, fi non probauerit: fed et man-
dator, quem ?*exhibere debet delator. |
XXV. VrPraANwvslibro XIX. ad Sabinum. Esr et

3* decretum ab Imperatore Seuero, et 59 conftitutum 5?,

nullo modo. exigendum quem probare, vnde habeat, circa de-

lationes fifcales: fed delatorem probare debere, quod intendit,
1 AXVI. Ipngw libro XXXI. ad Sabinum. Cv w qui-
dam capitis reus emancipaffet filium , vt hereditatem adiret,
refcriptum eft, non videri in fraudem fifci fa&tum, quod ad-
quifitum non eft. : !

XXVIL. IngMlibro XXXIV. ad Edi&um. Cv wmor-

tem maritus vxoris necatae non defendit *^?, Diuus Seuerus

refcripfit, dotem fifco vindicandam, prout ad maritum per-

üneat.. .2 ! |
.. XXVIII. InEw libro III. Difputationum. . Sx 5*, qui
mihi obligauerat quae habet 5?, habitürusque effet 93, cum
fifco contraxerit: fciendum efít, in re poftea adquifita fifcum

potioremi effe debere, Papinianum refpondiffe: quod et con-

ftitutum eft: praeuenit enim caufam pignoris fifcus.
XXIX. [pEw libro VIII. Difputationum. Ervs, qui

delatorem corrupit 9*, ea condicio eft, vt pro victo $5 habea- -

tur: nam in fiícalibus caufis id conftitutum eft. Sed enim
haec poena magis eft, vt aduerfus ipfüm locum habeat, qui

| delatorem redemit : ceteroquin 99 aduerfus heredem eius trans-

ire rnon debet: nec enim exinde perit caufa, ex quo redempta
eft, vel actio peremitur, vel condemnatio facta videtur 9* ;

| verum oportet conftare prius, et de crimine 99 pronuntiare
|$?, Pplane *? fi forte de retraCtanda caufa agatur, quae fe-

mel iudicata eft per delatoris corruptelam: mortuus corru-
ptor non efficiet, quo minus agi poffit, atque retrattari caufa
**: hic *? enim non poenae, fed caufae reftitutio eft. . $. . 1.
Eum, qui falfum teftamentum dixit, poffe adire hereditatem
conftat: fed denegatis ei actionibus fifco locus erit: et obli-
gationes, quas adeundo confudit *35, non reftituuntur *^*.
$. 2. Nam etin eo, qui poft aditam hereditatem defuncti mor-
tem non defendit , Imperator nofter cum patre refcripfit, obli-
gationes confufas non refufcitari. — — |
XXX. Mancrianvs libro TII. Inftitutionum. .N&
procuratores Caefaris bonorum a&tores 7?, quae ad üfcumlde—
- uoiuta

GEN ^^ 54 Gothofr. in nota: nunciare. Hl. Etiam Vulg. et MSS. et Flor.
prima fyllaba deleta. s &. MSS. funt Barb. S. Cruc. I. HI. Treuif. Bynkersh.
vt et Rehd. GEE. 55 Hal. mandatu. GEB. — 56 Vulg. inferit: zpfe. B m

57 Hal et Vulg. Exffat. BR. Etiam Rehd. Extat. GEB. . 58 In Rehd.,

"et, abeít. GER. 59 Hal.addit: efj. GEB. —— 60 Hal. defenderet. — 6t

Vulg. Siis, qui.BR. lta et Rehd. GER. 62, Hal, baberet. GE. 63
Gothofr. in nota: cum fifco. Fornerius II. fele&. 24. repreheníus a. Cuiac. "
X. Obf. 22. .Nempe Fornerii le&io eft: 4quum . cum fifco.- Hal. et .cum fifco,
BR. Rehd. vt Hal. GE&. 64 Rehd. corrumpit. GE B. 65 Vulg. con- .

ido. Male. Bafil.4vr? jrrwSévro; é). BR. — 66 Hal.et Vulg. caeterum, loco:

ceteroquin. BR. . 6T Hal. dicitu. GEB. — 68 Hal. conflare prius de crimi-

me et pronunciare. , Vt Flor. ita Barb. S. Cruc. 1. Bynkersh. vt et Rehd. At

S. Cruc. IL. vel etzam de crim.pron. GEB. — 69 Vulg. pronunciari.BR. —'7O
Hal. et'Rehd. inferunt: et. GEB. — 7I Etiamnunc Flor. eít: retraclari cau-
faum. BR. — 2 Vulg. baer. BR. ta et Rehd. GE s. . 75 Rehd. confan-
dit. G E B. 44 Vulg. veflituentur.. B R. 45 Erat Flor. acoresque , forte
Nmnnnnng2 " "-- F .. non

1086 DIGESTORVM LIB. XLIX. TIT. XIV.

uoluta funt, alienent, Tmperatores Seuerus et Antoninus re-
fcripferunt: et fi manumiífi fuerint, reuocantur 76 ad fer-
uitutem. j !
— XXXL Ipzw libro IV. Inftitutionum. Drvvs Com-
modus refcripfit, obfidum bona, ficut ** captiuorum, omni-
modo in fifcum effe cogenda.
XXXII. Inzw libro XIV. Inftitutionum, S n fi acce-
pto vfü togae Romanae, vtciues Romani femper egerint, Di-
ui Fratres procuratoribus hereditatium refcripferunt **, fine du-
bitatione ius eorum ab obfidis *? condicione feparatum efle
beneficio principali: ideoque idem ius eis feruandum 75, quod
habent 9*, fi alegitimis ciuibus Romanis heredes inítituti
fuiffent. | | |
XXXIII. Vrerawvs libro I. Refponforum. Evw,
ui debitoris fifci adiit hereditatem, priuilegiis fifci coepiffe
effe fübiectum. | !
: XXXIV. Maczn ?? libroIT. Publicorum *?. IwPERA-
TORES Seuerus et Antoninus Afclepiadi ita ?* refcripferunt.
'Tu, qui defenfione omiffa redimere fententiam maluifti, cum

tibi crimen obiceretur, non immerito quingentos folidos.

inferre fifco iuffus es: omiffa enim ipfius caufae inquifi-
tione, ipfi te huic poenae fubdidi&i 85* optinendum eft enim,
vt hi, quibus negotia fifcalia mouentur, ad defenfiones **
caufae bona fide veniant: non aduerfarios, aut iudices redi-
mere temptent. ! ! : « :
XXXV. PouroNuivs ??libro XI. Epiftularum. APvp
Tulianum fcriptum $9 eft, fi priuatus ad fe pertinere heredi-
tatem Lucii Titii dicat, altero eandem hereditatem fifco vin-
dicante: quaeritur, vtruim ius fifci ante excutiendum fit, et
füftinendae actiones ceterorum, an nihilo minus inhibendae
petitiones creditorum fingulorum, ne publicae caufae praeiu-
dicetur? idque Senatusconfultis 9? expreffum eft. ..
XXXVI. Pap1iN 1ANvs libroIII. Refponforum. PRAEx-
pIIS a fifco diftra&is, praeteriti temporis tributum ?? eo-
rundem praediorum onus ?* emptorem fpectare placuit.
XXXVII. IneMw libro X. Refponforum. Qvop ??
placuit, fifco non efíe poenam petendam, nifi creditores fuum
reciperauerint: eo pertinet, vt priuilegium in poena contra

creditores non exerceatur, non vt ius commune priuatorum -

fifcus amittat ??,
XXXVIII. InEM libro XIIL. Refponforum. Frscvs
in quaeftione falfi teftamenti non optinuit: priusquam autem
ea quaeftio decideretur, alio nuntiante bona poftea vacare con-
fütit: fructus poft primam litem abfumi non oportuiffe refpon-
di: neque enim ad Senatusconfulti beneficium fcriptum here-
dem pertinere controuerfia mota. $. r. Delatoris opera non
effe functum refpondi, qui fifti pecuniam, quam alius tene-
bat, ad fui temporis adminiftrationem pertinere, quamuis
probare non potuilfet, contendit: quoniam propriam caufam
egerat. |

XXXIX. IpEw libro XVI. Refponforum. Bowa fi-

fco citra poenam exilii perpetuam adiudicari fententia non.
oportet. $. 1. Eum qui periculum communis condemnatio--
nis diuidi poftulauit, quod participes iudicati foluendo effent, -

reuocatis alienationibus, quas fraudulenter fecerant ?^, non
videri caufam pecuniae fifco nuntiaffe ?* refpondi.

non male legeretur: a&ovesque quae. BR. — Habent vt Flor. S. Cruc. I. IT. Byn-
kersh. In Darb. erat: au&ores. Et ita quoque Rehd. litera tamen s pun&is eft
notata. GE B. — 76 Hal. rewocentur. GEB. — 77 Hal. et Vulg. ficati. Et
ita Flor. facdtum. EBR. Etita habet Rehd. GEB.. 78 Hal. baereditatem
veftripfere. GE B. — 79 Vulg. obfidum. BR. — go Rehd. addit: effe. GER.
$1 Hal. et Vulg. et plerique Ícripti: baberent, quod malim. BR. Pleriquc
funt Barb. S. Cruc. I. Bynkersh. vt et Rehd. S. Cruc. If. vt Flor. GEE. — $82
Vulg. MARTIANVS. &R. — $83 Etiam hic Flor. fuppletum: iudiciorum.
BR. $4 Ap. Hal. et in Rehd. Afclepiadi ita, ab(unt. GEB.
fub DIfi. GE n. 86 Hal. et Vulg. defenfionem. B R. . Rehd. vt Flor. GEE.
$7 Hal. VLPIANVS. GEn. 88 Rehd. vefiriptum. GEB. 89 Hal.
qued etiawm fenatusconfulto. Ita quoque Vulg. fed retento plurali, g R, Rehd.

85 Taur, |

XL. PaAvrvslibro XXI. Quaeftionutí, IT Afideihe«
redis commifit, Roco rvxpvM Tir:0 pES, p& ovo.
TE ROGAVI: Íi Titius capere non poífit, non euitabit he-
res poenam taciti fideicommilli: non enim eít palam relin-
quere, quod ex teftamento fciri non poteff, cum recitatum
eft: quemadmodum nec ille palam dat , qui ita fcribit, RoG o
VOS HEREDES, IN EO ?* QvoD A VOBIS PETII ?7,
FIDEM PRAESTETIS: immo in priore fpecie, maiorem
fraudem excogitaíffe videtur, qui non tantum legem circum-
uenire voluit, fed etiam interpretationem legis, quae circa
tacitum fideicommiffum habetur: quamuis enim fundum no-
minauerit, non tamen ?? cognofci poteft, de quo fit rogatus

heres, cum diuerfitas rerum obfícurum faciat legatum. | $. 1.

Patronus fi tacite in fidem fuam recipiat, vt ex portione fua
praeftet, ceffare fraudem dicitur: quia de fuo largitur, -
XLI IpnEgw libro XXI. Refponforum. Ev qui bo-
na vacantia a fifco comparauit, debere actionem, quae contra
defunctum competebat , excipere ??. | p r
XLIT. Varnrews 9? libro V. Fideicommifforum. An-
RIANVS Seuerus PraefeCtus aerarii *, cum eius qui tacite
rogatus fuerat non capienti fideicommiffum reddere, bona
publicata erant, pronuntiauit, nihilo minus ius deferendi ex
Conftitutione Diui Traiani habere eum cui fideicommiffum
erat reli&tum. $. 1. Quia autem nonnulli ingráti aduerfus
beneficium Diui Traiani, poft profeffionem quoque de tacito
fideicommiffo faCtam , cum poffefforibus transigunt, atquetri-
bus Edictis euocati non refpondent: placuit Senatui, tantum.
ab eoqui id feciffet, exigi, quantum apud aerarium ex ea cau-
fa, quam detulerat, remanere oporteret, fi profetfionem fuam
impleffet, et fi poffefforis quoque fraus apud Praefe&ctum con--
uicta fuiffet, ab eo quoque, quod conuictus inferre debuif-
fet, exigi. | Vi s
XLIIT. VnrrANvslibro VI. Fideicommifforum. Iw«
PERATOR nofter refcripfit, fifcum in rem habere actiones
ex tacito fideieommiffo. 2 :
XLIV. PaAvzrvslibro T. Sententiarum. Derarom

non eft, qui protegendae caufae fuae gratia aliquid ad fifcum -

nuntiat ?. ( (FeS du
. XLV. IpnEM libro V. Sententiarum. x fraudem fifci
non folum per donationeär, fed quocumque modo res aliena- -
tae reuocantur: idemque iuris eft, et fi non quaeratur: ae-

que enim in omnibus fraus punitur ?. $. r. Bonaeorum, qui -

in cuftodia, vel in vinculis, vel * compedibus decefferunt,
heredibus eorum non auferuntur, fiue teftato, fiue inteftato

decefferunt. $. 2. Eius bona, qui fibi mortem confciuit, -

non ante ad fifcum coguntur, quam prius confüiterit, cuius
criminis gratia manus fibi intulerit. Eius bona, qui fibi ob
aliquod admiffum flagitium mortem confciuit *, et manusin-
tulit, fifco vindicantur: quod fi id ? taedio vitae, aut pudore

. geris alieni, vel valetudinis alicuius inpatientia * admifit: non

inquietabuntur, fed fuüse fucceífioni ? relinquuntur. $. 3.
À debitore fifci in fraudem datas libertates fetrahi placuit. Sa-
ne ipfum ita ab alio emere mancipium, vt manumittat, non
eft prohibitum: ergo tunc et libertatem praeftare poffit ?.
$. 4. Ex his bonis, quae ad fifcum delata funt, inih'mnentai

quod fenatuscon. GEB. — 9o Vulg. tributi. BR Itaet Rehd. GEB.. — 9E
Ap. Hal. ozzs ,. abeft, Vulg. in fequentibus: ad emptorem. BR. 92 Rehd.
inferit: emzm. GEB. — 93 Gothofr. in nota: admittat. Hal, GE B. — 94 Vulg.
fecerat. & R. / Etiam Rehd. deleta lineola impofita. G £ . 95 Vulg. vendi-
caffe. 8R. Etiam Rehd. GEBR. 96 Vulg. beredes s1e0$,: quod. B R. .]ta et
Rehd. GEPZ. — 97 Taur. PETI, cum dare deberet; PETi, GEB. — 98
Vulg. inferit: eo. BR, Etiam Rehd. GE z. 99 Rehd. accipere. GEB. — 100
Hal. ec Rehd. JZABOLENV'S. GER. I Hal. aerario. GE B. . 2 Hal, et
Rehd. deuunciat. GEB, 3 Taur. pOnitur. GEB.. 4 Rehd. inferit: i. GEB.
8 Vulg. confciuerit. BR, — 6 Vulg. i. bR. . '] Vulg. hic inferit: id. BER.
8 Hal.et Vulg. fuo fucceffori. B& Rehd. vt Flor..G& B. — 9 Hal. ét Vulg.
i pot-

«d
fti

lÜ
h

LE
J
j
(je1ó
meti
tand
!it !
du
r
p
pofm
(
hii
pani
jofict
t m
gentm
pofl
tj
fitt &
Gi lu
4 me
feil t
vl ol
ciedt
uenit
diis,.
aetati

füi
tes Inf
bunt,
ftuid
tiüm|
Quod
prouis
T,.
fiimiii
C, ii
f ?
iem o
(ebet, :
fitar, (i
ftyedlo
ft amons
minifrr
Adons,
luy, p

P yy.
Häf. D ,
Bub $ Q
B5 Tar, l
IV P
feret: "
f h,
OA R
libraris:
dl inferf
mu[. GE L
b(lfl'ede;. G

W
QUA.

H
il
ht
ls
um
ers
hr
Àl«
n
1 t«
tiun
D if«

&il

]c I X'
N

ATUL
lt
m
"
ferull
vl
gt
m
ii
jisit«
ydore
: nol
o
jl, 9
i, ol
?omt /
jment
r

",
j Re'nïd.
4
j
t lu d
!
] il
zHg[, u
j (P
i
4lb

.
!

DIGESTORVM LIB. XLIX. TIT. XIV. - 1087

vel chirographa, a&a etiam ad ius priuatorum pertinentia , re-
ftitui poftulantibus conuenit. $. 5. Neque inítrumenta, ne-
que acta a quoquam aduerfus fifcum edi oportet. $. 6. Ipfe
$9 agtem fifcus actorum füorum exempla hac condicione edit,
vt (ne) ** is cui defcribendi fit *? poteftas, aduerfus fe, vel
Rempublicam his actis vtatur: de quo caüere compellitur, vt
fi vfus is contra interdiCctum fuerit, eaufa cadat, $. 7. Quo-
tiens apud fifcum agitur, aCctorum poteftas poftulanda eft, vt,
merito is *? vti liceat, eaque manu commentarienfis adno-
tanda fünt, Quod fi ea aliter proferantur, is qui ita protule-
rit, caufa cadit *^. $. 8. Quotiens iterum apud fifcum ea-
dem caufa tractatur, priorum actorum , quorum vfüs non fue-

rat poftulatus, ex officio recitatio iure pofcetur. .$. 9. Qui.
ro alio a fifco conuentus debitum exfoluit, non inique *?.

poftulat perfecutionem bonorum eius pro quo foluit **:. in
quo etiam adiuuari ** per officium ** folet, $. ro. Fifcali-

bus debitoribus petentibus ad comparandam pecuniam dilatio--

nem negari non placuit: cuius rei aeftimatio ita *? arbitrio
iudicantis conceditur, vt in maioribus fummis non plus, quam
tres menfes, in minoribus vero non plus, quam duo proro-
gentur, prolixioris autem temporis fpatium ab Ímperatore
poftulandum eft. $. rx. Siprincipalis rei bona ad fifcum de-
aoluta fint, fideiuffores liberantur: nifi forte minus idonei
fint, etin reliquum non exfolutae quantitatis accefferint. $. 12.
Si plus feruatum eft ex bonis debitoris a fifco diftractis, iure
ac merito reftitui poftulatur. $. 15. Conductor ex fundo fi-
fcali nihil transferre poteft: nec cupreifi ^? materiam vendere,
vel oliuae, non fübftitutis aliis, ceterasque arbores pomiferas
caedere: et faCta eius rei aeftimatione, in quadruplum con-
uenitur. $. I4. Minoribus viginti quinque annis neque fun-
dus, neque vectigalia locanda iunt: ne aduerfus ea beneficio
aetatis vtantur. p | A
XLVI. HggMoGENIANVS libro VlI. iuris Épitoma-
rum. AvrFERTVRei quafi indigno fucceffio, qui, cum he-
res inftitutus effet vt filius, poft mortem eius qui pater dice-
batur, fuppofitus declaratus eft.. $. r. Qui aliquid fciens in
fraudem fiíci fufcepit, non folum rem, in qua fraudis minifte-
rium fufcepit , fed alterum tantum ^* reftituere cogitur. . $. 2.
Quod a Praefide, feu procuratore, vel quolibet alio in ea
prouincia, in qua adminiftrat, licet per füppofitam ?? perfo-
nam, comparatum eft, infirmato contractu vindicatur, etae-
fiimatio eius fifco infertur: nam et nauem in eadem prouin-
cia, in qua quis adminiftrat, aedificare prohibetur. $. 3. Fi-
fcus ?? femper habet ius pignoris. $. 4. Qui compenfatio-
riem opponit fifco, intra duos menfes debitum fibi ^^ docere
debet. $G. 5. Vt debitoribus fifci, quod fifcus debet, compen-
fetur, faepe conftitutum eft: excepta caufa tributoria 25 . et
ftipendiorum, item pretio rei a fifco emptae, et quod ex cau-
fa annonaria debetur, $. 6. In reatu conftitutus bona fua ad-
miniftrare poteft: eique debitor recte bona fide foluit. " $. 7.
ACtores, qui aliquod officium gerunt in bonis, quae diftra-
hunt, procuratores venundare inconfultis Principibus prohi-

poterit, BR. — Etiam Rehd. GER. 10 Vulg. Idem. BR. 11 Ánte Taur.
Hal. $) me, fuppleuit. Vulg. vt et MSS. ó vt, in: me, conuerterunt., BR.
Barb. S. Cruc. I. Hf. Bynkersh. vt et Rehd. GEE. I2 Rehd. fit. GEBR.
13. Taur. J;. Hal. et Vulg. bis. BR. Etiam Rehd. GEB, 14 Vulg. cadat.
EpR. Etiam Rehd. GER. 15 Hal. woimunguam , loco: won inique. GEP.
16 Hal. foluerit. GEB. — V7 Taut. adinDBari, GEB. 18 Hal, et Rehd. in-
ferunt: zudicis. GE B. 19 In Rehd, ita, abcit, GER. 20 Vulg. óypref-
fi. B R. 21 Vulg. fed et alind. tantundeim, 3 R. 22, Kehd. interpofitum.
GEER. . 23 Rehd. inlerit: autem. GER. 24 Flor. erat: fuibi. Nempe
librarius: fum, fcribere coéperat. Bm. . — 25 Hal. tributaria. GER. 26
Hal. inferit: ommio. GESB. 27 Hal inferit: Zm. GEB. 28 Rehd. fi-
mul. GESB. 29 Hál. Semila. Vulg. Seuilla. BR. 30 Hal. dicebant et
baeredes. GX P. 31 Hal. et Vulp. addunt: noffer. B R& Etiam Rehd, GEB.

bentur: et fi veneant, venditio nullas ?5 vires habebit. $. $.
Seruus Caefaris, fi iuffu procuratoris adiit hereditatem , Cae-
fari volenti adquirit. $. 9. Si multi fifco fraudem fecerint,
non vt in actione furti, finguli ^* folidum, fed omnes femel
23 quadrupli poenam pro virili portione debent: fane pronon -
idoneis, qui fünt idonei, conueniuntur. !
— KXLVII. Pavrvs libro I. Decretorum. Moscurs
quaedam fiíci debitrix ex conductione vettigalis, heredes ha-
buerat: a quibus poft aditam hereditatem Faria Senilla 29, et
a.ln praedia emerant: cum conuenirentur propter Mofchidis re-
liqua, et dicebant ?? heredes Mofchidis idoneos effe, et mul-
tos alios ex isdem bonis emiffe: aequum putauit Imperator
3*, prius heredes conuenire debere: ?? in reliquum, poffef-
forem omnem: et ita pronuntiauit. $. r. Aemilius Ptole-
maeus ?? conduxerat a fifco poffeffionem ,' eamque paulatinm
?^ pluribus locauerat maiore quantitate, quam ipfe fufcepe-
rat: conueniebatur a procuratoribus Caefaris in eam quantita- .
tem quam ipfe perceperit 3* : hoc iniquum, et inutile fifco vi-
debatur, vt tamen fuo periculo ipfe eos, quibus locauerat,
conueniret: ideoque pronuntiauit, in eam folam quantitatem
eum conueniri *? debere, qua ipfe condu&tor exftiterat.
XLVIIL. Ingw libro II. Decretorum. ScrATIvS
Florus teftamento fcripto heredis fuüi Pompeii tucitae ?* fi-
dei commiferat, vt non capienti fundum et certam ?? pe-
cuniae quantitatem daret: et eo nomine cautionem a Pom-
peio exigi curauerat, fe reítituturum ea quae ei per prae-
ceptionem dederat: poftea idem Florus, fatto fecundo te-
ftamento, et eodem Pompeio et Fauftino heredibus inftitu-
tis, nullas praeceptiones Pompeio dederat: haec perfona,
quae ?? capere non poterat, fe detulerat: confulti Impera-
.tores a procuratoribus refcripferant ^9, fi non probaretur mu-
tatam voluntatem effe, praeftandum fideicommiffum: atque
ita Pompeius condemnatus defiderabat, onus effe id heredita-
tis oporterez quia praeceptiones non acceperat, nec pofle vi-
deri pro parte in prima voluntate teftatorem perfeueraffe: fed
in vniuerfo pronuntianit, nec teftamentum prius exftare, nec
fi dediffet in primo teftamento, ex pofteriore peti potuiffe,
nifi petitum effet: placuit, quia non probabat fibi datas prae-
ceptiones , ex fola fua cautione folum fideicommiffum prae- .
ftare debere, $. r. Cornelio Felici mater fcripta heres rogata
erat reftituere hereditatem poft mortem fuam: cum heres (cri-
| pta condemnata effet a fifco, et ** omnia bona . mulieris oc-
cuparentur, dicebat Felix, fe ante poenam effe: hoc enim
conftitutum eft .*?: fed fi ^?.nondum dies fideicommiffi ve-
niffet, quia poffet prius ipfe mori, veletiam *^ mater *? alias
res adquirere: repul(us eft interim *? a petitione. La
XLIX. InxM libro. fingulari de tacitis fideicommiffis,
Cv M tacitum fideicommiffum is, cui datum erat, capere fe
nihil poffe detuliffet, in quaeftionem venit, dodrantis, an to-
tius affis partem dimidiam ex beneficio Diui Traiani recipere
debeat? de qua re exftat Refcriptum ** Imperatoris Antonini
| in haec verba, Imperator Antoninus lulio Rufo. Qui taäiäam

32, Hal. conneniri ei debeve deinde in teliqunm. Vulg. conueniri debere, dein-

| de in reliquimn. — Nempe. Flor. dende inter verías adícriptum, et deinde 7 ad-.

dita, &R. Rehd. vt Vulg. GEB. — 33 Vulg. Praetolinus. BR. Habet et Rehd.
monftrum : poffulenius. G E B- 34 Particalatim. Vide Anon. im Opwufc. de
Latin. Vet. ICt. p. 333. BR- — 35 Hal. perciperet , quoniam boc. Nempe Fler.
fcriptum : percoeperit , et fa&um: perciperet, 8R. Rehd. percepit. GEB. — 36
Hal. conuenire. GEB. 47 Gothofr. in nota: tacite. Nempe olim Flor.
erat: tacite. BR. ' 538 Vulg.et Nor. certàe. £ R. Etiam Rehd. GE. 39
Vulg. quod , loco : quac. B R. Rehd. quaecum capere. GEB. — 40 Hal. etVulg.
vefcripferunt. BR. — 41 Hal. effet et fifco ommia. Vulg, effet et a fifco omnia.
BR, Rehd. vt Vulg GE E. — 42 Hal. effe. GE B. 43 Hal cum, locoz

f.GES. 44 ln Rehd. etíam, abeft. GEs. — 45 Hal. iure, loco: mater.
GES. . 46 Rehd. iterum. GEB. — 47 laur djBi. GER. — 48 Hal.et
Nnnunnnn 3 Vulg.

1088 /. DIGESTORVM LIB. XLIX. TIT. XIV. XV.

fidem accommodauit, vt non capienti reftitueret hereditatem :
fi dedu&ta parte quarta ^? reftituit ??, nihil retinere debet:
quadrans autem, qui heredi imponitur ipfius ?^, eripiatur, et
ad fifcum transferatur: vnde dodrantis femiffem folum capit,
qui fe detulit. d Hs i :
L. Inkw libroIll, Decretorum. V ArEnrv s Patroi-
nus 5? procurator Imperatoris Flauio Stalticio ?? praedia cer-
to pretio addixerat: deinde facta licitatione idem 5talticius
recepta ea licitatione ** optinuerat, et in vacuam poffeffio-
nem ?? induétus erat: de fructibus medio tempore perceptis
56 quaerebatur. Patroinus fifci effe volebat. Plane fi inedio
tempore inter primam licitationem , et fequentem adieCtionem
57 percepti fuiffent, ad venditorem pertinere: ficut folet dici
58. cum in diem addi&tio ?? fa&ta eft, deinde melior condicio
allata eft $9; nec moueri deberemus $*, quod idem fuiffet,
cui et 5 primo addicta fuerant praedia, Sed cum vtraque ad-

dictio 9* intra tempus vindemiarum facta fuiffet , receffum eft.

ab hoc traCtatu: itaque placebat fructus emptoris effe. — Pa-
pinianus et .Meffius nouam fententiam induxerunt, quia fub

colono erant praedia, iniquum effe fructus ei auferri vniuerfos :

fed colonum quidem percipere eos debete: emptorem vero
penfionem eius anni accepturum , ne fifcus colono teneretur,

quod ei frui non licuiffet, atque fi hoc ipfum in emendo con--

ueniffet: pronuntiauit tamen fecundum illorum opinionem,

quod quidem $* domino colerentur, vniuerfos fructus habere
$5: fi vero füb colono, penfionem accipere 99; - 'Tryphonino-

$7 fuggerente,. quid putaret $? de aridis fruCtibus, qui ante
praecepti 9? in praediis fuiffent: refpondit *?,.fi nondum
dies penfionis veniffet 7^,.cum addicta funt *^, eos quoque
emptorem accepturum.; "B dOrsa Hb : |
DE CAPTIVIS, ET DE POSTLIMINIO, ET
TE REDEMPTIS AB HOSTIBVS, .

"ManczrLvs libro XXIL Digeftorum. -

von feruuseius, qui ab hoftibus captus eft, poítea fti-

/ pulatus eft, aut fi legatum fit.feruo eius, pofteaquam
ille ad hoftes peruenit: hoc habebunt heredes eius: quia etfi
captiuitatis tempore deceffiffet, adquifitum foret heredi *. -
IL. Ingw libro XXXIX. Digeftorum. NaAvr1svs lon-

gis atque onerariis propter belli vfum poftliminium eft: non pi- .

Ícatoriis , aut fi quas ?^ a&tuarias voluptatis caufa parauerunt.

$. r. Equusitem ?, aut equa freni patiens, recipitur ^ poft--

liminio: nam fine culpa equitis proripere fe potuerunt. $. 2.
Non idem in armis iuris eft: quippe nec fine flagitio amittun-

Vulg. inferunt: diui. hR. Etiam Rehd. GER, . 49 Rehd.deda&ta quarta part&

quartam veftituit. GEB.- — 50 Hal. reflitgerit. — 51 Hal. et Vulg. imponitur,
ipfi eripiatur. BR. Ita et Rehd. GEB. — 52, Gothofr. in nota: Patronus. vwlg.
Patronius. Hal. Rehd. vt Vulg. GEs. — 53 Vulg. Statilio. BR. Etiam Rehd.
GEB. 34 Kehd.inferit predia. — 55 Rehd. inferit: ita. GEB. — 56 Rehd,
receptib. GEB. — 57 Hal. et Vulg. addiclionem. B R. 58 Wulg. folet alias
videri, cum., BR. Rehd. folet videri, cum. G E B. 59 Rehd. adiectio. G E B.
60 Ap. Hal. eff, abeft. ^ 61 Hal. et Vulg. debemus. BR. Etiam Rehd. GER.
62 In Rehd. et, abeft. G. — 63 Rehd. adieflio. GER. — 64 Vulg. quod
Ji quidem a domino. BR. Etiam Rehd. GEz. 65 Vulg. baberet. GEB. — 66

Gothofr, in nota; accipiet. Fal Immo Hal, et Vulg. acciperet. B R.. Rehd.-

accepit. GEB. — 67 Vulg. Trypbouio. BR.
rem. Hal. ltaet Rehd. Gxn.. |
ria manu fa&.um. BR. Etita habet Rehd. .GEB.- 70 Hal. refpondi. G E. B.
7Y Rehd. fuiffet. Gx B. 72 WVulg. effent. B R. j |
..., X Hal. et Rehd. addunt: eigs, GEB.'— 4, Erat o
Et ita adhuc eft in Rehd. licet fequatur :
equus aut ire eut equa, ^ Primus haius
niox fe corrigens addidit: ztem, ex
Rehdigeranus 72 irem deleuit pun&is,

68 Gothofr. in nota: puta-

lim Flor. fi quis. B R.
parauerunt. GERB. 5 Rehd,
Ícripturae artifex fcripferat: — equus ant,
his fa&um: eduus autem irem. corre&or
fed eius erat reftituere 72 item , et prius :

.69 Hal. percepti, et ita Flor. ab ordina--

| praeter a. in tertia fyllaba. B R.

tur: arma enim poftliminio reuerti negatut *, quod turpiter
amittantur. . 35 | r

. IIl. Poupou1vs 5 libro XXXVIL ad QüintumMu. »

cium, ÍTEM veftis *. : | G
-* . .1V. MopEsTINvs libro III. Regularum. Eos qui

| ab hoftibus capiuntur, vel hoftibus * deduntur, iure poflli- .
minii reuerti, antiquitus placuit, |An qui hoftibus deditus re- -
uerfus, nec a nobis receptus ?, ciuis Romanus fit, interBru- .
tum et Scaeuolam varie traCtatum eft? Et confequens eft, vt -
| ciuitatem non adipifcatur. . z 3* .
V. Poueouwrvs !? libro XXXVII. ad Quintum Mu- ..
cium. PosTrLIiMiNI:Iius competit aut in bello, aut in pa- .
ce. $. r. In bello, cum hi qui nobis hoftes funt, aliquem .
| éex noftris ceperunt, et intra praefidia fua perduxerunt ** ;
| nam fi eodem bello . is reuerfus fuerit, poftliminium habet, .
id eft, perinde omnia reftituuntur ei iura, ac fi captus abho- .
ftibus non effet: antequam in praefidia perducatur *^ ho- .

ftium, manet ciuis: tunc autem reuerfus intellegitur, fi aut
ad amicos noftros perueniat, aut intra praefidia noftra effe
coepit. $. 2. In pace quoque poftliminium datum eít: . nam

fi cum gente aliqua neque amicitiam, neque hofpitium , ne--
que foedus amicitiae caufa faCctum habemus *? , hi hoftesqui- -

dem non funt: quod autem ex noftro ad eos peruenit *^*, il-

lorum fit: et liber homo nofter ab eis captus ferüus fit et *5-
eorum. ldemque eft, fi *? ab illis ad nos aliquid perueniat, -

Hoc quoque igitur cafu poftliminium datum eft. $. 3. Capti-
uus ** autem, fia nobis manumiffus fuerit, et peruenerit
ad füos, ita demum poftliminio reuerfus intellegitur, fi ma-
lit *5 eos fequi, quam in noftra ciuitate manere: et ideo in
Atilio Regulo.*?, quem Carthaginienfes Romam miferunt,
refponfum eft, non effe eum poftliminio reuerfum: quia iura-
uerat Carthaginem ?? reuerfurum, et non habuerat ** ani-
mum Romae remanendi, Et ideo in. quodam interprete ??

| Menandro, qui, pofteaquam apud nos manumiffus erat, mif-

fus eft ad fuos, non eft vifa neceffaria lex, quae lata ?? eft
deillo, vt maneret ^^ ciuis Romanus. . Nam fiue animus ei
fuiffet remanendi apud fuüos, definereteffe ciuis: fiue animus
?5 fuiffet reuertendi, maneret ciuis: et ideo effet lex ^9 fu-
permaeua ?2?;. .55 [ : *

^ VL IpnEwlibro T. ex Variisle&ionibus. MvrrEmRin |
opus falinarum ob maleficium data, et ^9 deinde a latruncu- .
| lis exterae gentis capta, et iure commercii vendita ac redem-

ptà, in caufam fuam reccidit ?^?, . Cocceio autem Firmo cen-
turioni pretium ex fifco reddendum eft. — .

VII. PRocvrvs libro VIII. Epiftularum, Nox du-
bito, quin foederati et liberi nobis externi ?? fint: non ?* in-

ter nos atque eos poftliminium effe ??: etenim quid internos.
U* : r : : | EU atque

| autem , delere þun&is.'GEA B. 4 Hal. et Vulg. recipiantur. B,R, Etiam Rehd.

GEB. . 5 Hal. et Vulg. negantur.BR, Etiam.Rehd. GEz. — 6 Hal. PAPI-

| NIANVS. GEB. * Poft hanc legem Flor. fesquiverficnlus vacat, quod , vt

extraordinarium, notandum videbatur. B R. Mihi verifimile videtur; librarium

, ad legem duarum vocum hacfiffe, et lacunae quid (ufpicantem, eidem fupplendae
| amplius fpatium relinquere voluiffe. GE B. — $8 Hal. vel ab boffibus deducum-.

tur.- Vulg. vel qui ab boffibus deducuntur. B R. Et Rehd. vt Vulg. GEE. 9.
Vulg. addit: ef. n&, — 10 Hal PAPINIANVS. GEs. ' Yr Hal dedu-
xerunt, GEB. I2, Hal. et Vulg. deducatur.. B R. 13 Hal. babebimnus.
GEB. . . 14 Hal. peraenerit. I5 Rehd. fit feruus eovum. GEB. 16
Hal.et f.. — 17 'Taur. CaptiuOs, GE B, 18 Rehd. malait. GEB. I9:
'Vulg. ideo M. Attilium: Regulum, in fequentibus zà eum , omiffo. BR. — 20
Hal. et Vulg. inferunt; fe. P R. Etiam Rehd. GEzR. —21 Hal. babuit. Vulg.
babebat. BR. Rehd. babuerit.GEE. . 22 Erat olim Flor. interpretex , in fif
ne nempe verfus, et in initio fequentis: miemandro, nec qnicquam mutatumt
4 . 23 Hal.data. GEB. —— 24 Rehd. rema-
neret. . GEB. 25.Hal. inferit: eí. — 26 ln Rehd. lex, abeit. GEB. — 27
Taur.: fuperuaQiia. GER. 28 In Rehd. et ,. abeít. GEX. 29 Hal. re-
cidit. GE B. 30. Gothofr. in nota: externi non fint. Hal. vulg. Rehd. ex-
tranei funt. GERB. 51 Hal et Rehd. weque. GEB. —— 232 Hal. fit, loco:

effe,

Di
bel
9
I
fi
f
rtis
mare
füpc
et (
eti
yi)
Cor
el

et

No
tupe
lnca
hu
45 t

pia.
fili
tio &
elUs :
infet

TEF
jbi
quib
ocut
rüm !
qi (
que
$m
n
hi k
hm
pitir
Verut
buif
DUS )
tediis

if ca
Qv |
li g
l hoi
Vif w
llifl quod
ueque u
D) tel
39 Hj :
Gothof.
Hal. t ]
Fl «t
I OE
Tertyli
o v
Dedi v
laet (in
Pu. p
Umen a

Bï"kcrsh

il (

1

nm
2
$U
a
T
g,
pl
at
Q
ferut
1 lt
A am'.
d
, Dj
4j eft
ms &
anumu
) A!'U.

j
m
fj
y il

pvl
y "i
A
itq

m Rehd.
j
"üod» i
lii
d
gdfflum'
g. !
jb i
::Jf],þimw.
14
"
M ïo
,. i
, W

DIGESTORVM LIB. XLIX. TIT. XV. .. 1089

atque eos poftliminio opus eft, cum et 3? illi apud nos et li-
bertatem füam, et doóminium rerum füarum, aeque atque
apud fe retineant: et eadem nobisapud eoscontingant? $. r.
Liber autem populus eft is, qui nullius alterius populi pote-
ftati eft (übieCtus, fiue is ** foederatus eft: item fiue aequo
foedere in amicitiam venit ?5, fiue foedere comprehenfum eft,
vt is populus alterius populi ?* maieftatem comiter ?* confer-

varet: hoc enim adicitur, vt intellegatur alterum populum.

fuperiorem effe, non vt intellegatur, alterum non effe liberum:
et quemadmodum clientes noftros intellegimus liberos effe,
etiam fi neque auctoritate, neque dignitate, neque » viri bo-
ni) nobis » praefuünt) ?? : fic ?? eos, qui maieftatem noítram
comiter *^? conferuare ^* debent, liberos effe intellegendum
eft. $. 2. At fiunt ^^ apud nos rei ex ciuitatibus foederatis,
et in eos damnatos animaduertimus. | :
VIII. Pavrvs libro III. ad legem Tuliam et Papiam.
Now vt a patre filius, ita vxor a marito iure poftliminii re-
cuperari poteft: fed tunc cum et *^? voluerit mulier, et ad-
huc alii poft conftitutum tempus nupta non eft: . quod fi vo-
luerit ** nulla caufa probabili interueniente, poenis difcidii
^5 tenebitur. h

IX. VrPrANvs ** libro IV. ad legem Iuliam et Pa-'

piam. A»vp hoftes füfceptus filius fi poftliminio redierit,
filii iura habet: habere enim eum poftliminium, nulla dubita-
tio eít poft refcriptum Imperatoris Antonini et Diui Patris

eius ad Ouinium Tertullum ^* Praefidem Prouinciae Myfiae.

inferioris **. !
X. PaPiNIANVvS libro XXIX. Quaeftionum. P 4-
T ER inftituto impuberi filio fübftituerat, et ab hoftibus captus

ibi deceffit ^?: poítea defuntto impubere legitimum admitti

quibusdam videbatur: neque tabulas fecundas in eius perfona
locum habere, qui ?? viuo patre fuiivris effeCtus fuiflet: ve-
rum huic fententiae refragatur iuris ratio: quoniam fi pater,
qui (non) ?* rediit, iam tunc 5? deceffiffe intellegitur, ex
quo captus eft, fubftitutio fuas vires neceffario tenet. $. r.
Si mortuo patre capiatur impubes inftitutus, vel exheredatus:
in promptu eft dicere, legem Corneliam, de tabulis fecundis ni-
hil locutam 53, eius dumtaxat perfonam demonftraffe, qui te-
ftamenti faCctiotiem habuiffet. Plane captiui etiam impuberis le-
gitimam hereditatem perlegem Corneliam deferri: quoniam
verum eít, ne impuberem quidem ** factionem teftamenti ha-
buiffe: et ideo non effe alienum, Praetorem fubfequi non mi-
nus patris, quam legis voluntatem, et vtiles aCtiones in he-
reditatem fubítituto dare.

XI. IngM libro XXXI. Quaeftionum. Qvopfi filius.-

effe. G E B. 53 Hal. etiam. 34. Hal. qui, loco: is. GEB. . 35 Vulg.
obuenit. Rehd. fiue equo federe amicitia obuenit. fuit tamen; amicitiam, fed
lineola z indicans eft deleta. GE B. 36 Baud, in margine: l. vt i5 popu-
lus populi Romani maieflatem. 37 Hal. communiter. 38 Hal. neque
vivibus mobis pares funt. 1V, MSS, quae contuli, Florentinam exhibent,
nifi quod. Barb. traiiciat: meqwe viri mobis bomi praefant. Quid fi legamas:
weque vt viri boni "obis praefant, id elt, vt arbitri. B R. Bynkersh. vt
Barb. teliqui fimpliciter vt Flor. S. Cruc. L IL Treuif. vt et Rehd. GEE.
39 Hal. inferit. etiam. Vulg. et. BR. . Rehd. vt Vulg. GER. 40 Go-
Gothofr.in nota: communiter. Hal. GEB. — 41 Rehd. obferuare. GEB..— 42

Hal. At fi fuerunt. GEB, — 43 Ap. Hal. et in Rehd. et, abeft, GEB. — 44-
45 Hal. et Rehd. difi-:

Hal. et Vulg. nolwerit. BR. Etiam Rehd. GEE.
dii, in hoc tamen fuper fcriptum : al. difci. GE B. — 46 Hal. et Vulg. IDEM.
BR. Etiam Rehd. GER. 47 Hal Quiutum Tertulium. Vulg. Quintum
Tertullium. B R. Rehd. ouinium tevtuliauum. GE R. 48 Poft haec Flor.
duo verfus cum dimidio vacant. BR. In Rehd. legitur: znfevioris eff grecum ,
media vocula pun&o eft fubnotata. G E E. 49 Hal. ibidem.-deceffevat. Rehd.
ibi dece[ferat. GEB. 5Oo Hal. 44od, loco: qui. GEB. . $1 Non probe
haec funt rele&a. 1ta mox: fubffitio, fylaba: tm, tamen recentius adícri-
pta. [íta negatio ab omnibus fcriptis et editis eft recepta. In MS. S. Cruc. I.
tamen aberat ab initio. BR. Reliqui fcripti Barb. S. Cruc. II. Treuif.[ At

Bynkersh. qui wifi rediit. Rehd. qui mon rediit, vt iftiet Hal. GEB. — 52-

Hal. tum. GEB, 53 Hal inferit: effe: et. Vulg. effe: fed. B R. Rehd. vt

. poffeffione. Hal. GE B.

/Rehd. vt Vulg. GEB.
dierit. fecimus. redi ERIT. pro redievit erit. Yta pro: confenferit, quod fequi-

| ante moriatur in ciuitate , nihil eft quod de fecundis tabulis tra-

&ari poffit: fiue quoniam viuo patre filiusfamilias mori intelle-
gitur, fiue quoniam non reuerfo eo, exinde fui iuris 55 videtur
fuiffe, ex quo pater hoftium potitus eft. $. r. Sed (i ambo
apud hoftes ?9, et prior pater decedat: fufficiat ?? lex Cor-
nelia fübftituto non alias **, quam fiapud hoftes patre defun-
Co poftea filius in ciuitate deceffiffet. — . — |
XII. Tavenoninwvs libro IV. Difputationum. Iw
bello ?? poftliminium eft, in pace autem 9? his, qui ** bello
capti erant, de quibus nihil in paCtis erat comprehenfum:
quod ideo placuiffe Seruius fcribit , quia fpem teuertendi ci-
uibus in virtute bellica magis, quam in pace, Romani 9? effe
voluerunt: verum 9? in pace qui peruenerunt ad alteros, fi
bellum fubito exarfiffet, eorum ferui efficiuntur, apud quos
iam hoftes fuo facto $^ deprehenduntur, quibus ius poftlimi-
nii eft tam in bello, quam in pace: nifi foedere cautum fue-
rat, ne effet his ius poftliminii, $. 1. Si quis capiatur ab
hofhbqs, hi, quos in poteftate habuit, in incerto fünt , vtrum
fuiiuris faCti, an adhuc pro filiis familiarum ** computen-
tur: nam defuncto illo apud hoftes, ex quo captus eít, pa-
tres familiarum: reuerfo, numquam non in poteftate eius
fuiffe credentur: ideo 99 et de his, quae medio tempore ad-
quirunt ftipulatione, traditione, legato, nam hereditate non
?7 poffunt, traCtatum eft, vbi non eft reuerfus, *Ííi forte *
alii vel in totum, his exheredatis *? teftamento, velin par-
tem inftituti funt heredes: vtrum id hereditate captiui , quae -

lege Cornelia inducitur, an propria ipforum fint? quod ve-

rius eft: diuerfumque in his, quae per feruos 9? adquirun-

.tur: merito: quia "? hi bonorum fuerunt **, et effe perfe-

uerant: hi fui iuris exinde, fibique ideo adquififfe intellegun-
tur. $. 2. Facti ** autem caufae infactae nulla Conítitutione
fieri poffunt: ideo *? eorum, quae víucapiebat per femet- -
ipfum poffidens, ** qui poftea nan&tus "5 eft, interrumpitur -
vfucapio: quia certum eít, eum poffidere defiffe: eorum ve-
ro, quae per fübiectas iuri fuo perfonas pollidebat, vfuque
capiebat, velfi qua poftea peculiari nomine comprehendun-
tur, lulianus fcribit, credi ** fuo tempore impleri vfücapio-
nem, remanentibus isdem perfonisin poffeffionem *?. Mar-
cellus ** nihilintereffe, ipfe poffedi(fet , an *? fübiecta ei per-
fona: fed luliani fententiam fequendum 9? eft. $. 3. Me-
dio tempore filius, quem habuitin poteítate ** captiuus, vxo-

| rem ducere poteft: quamuis confentire nuptiis pater eius non.

poffet 5?: nam vtique nec diffentire: fufceptus ergo nepos ia
reuerfi captiui poteftate ?3, vt redierit, erit 5*, fuusque he-
res ei quodammodo inuito, cum nuptiis non confenferit : non
| * | mirum

Vulg. GEB. . 54 Hal. quod non verum eft , impubeveii factionem etc. GE B.
55 Hal. inferit: mom, et in margine addit: alias deeff megatio. GE B. —— 56
Hal. addit: fint. Rehd. funt. GEB. 57 Hal fufficiet. — 58 Hal. aliter.
GER. . 59 Hanclegem explicat Bynkersh. . Obf. 19. et IV. 14. BR. — 6O
Hal. etiau, loco: autem. GEB. 61 Hal. inferit: zw. GE B. 62, Hal.
Romam, GEB. .. 63 Hal, Item, loco: verum. Ita quoque Vulg. et itaFlor.
fat antique fa&um. Bm. tà et Rehd. GEE. — 64 Gothofr. in nota; íuo pa-
&o. Hal. At Hal. habet; fzo fato. Rehd. vt Flor. fuo facto. G £ B. 65
Hal. familia. GE B. — 66 Hal.idem. GE B. — 67 Hal.et Rehd. nam bae-
reditatem an po[[jmt. G E B. 68 Hal. inferit: ;24. GEE. — 69 Hal. feruam.
GEB. . '7o Vulg. quoniam. BR. 71 Hal. fiunt. GEn. 42 Gothofr.
in nota: Facti autem caufae infe&tae, Hal. Hal. non habet: fac, íed: fa&ae.
Et ita etiam Rehd. face autem caufae imfedlae. GEB. ^ '73 Hal. et Rehd.
ideoque. G E B. 74 Vulg. praefigit: ei. BR. 75 Hal. et Vulg. captus.
BR. Rehd. vt Flor. nacus$. GEB. — 76 Vulg. baeredi. BR. . Vt et Rehd. be-
redi, vbi tamen fuperfcriptum : al. credi. GEB. — 77 Gothofr. in nota: in
: 78 Vulg. addit: fcribit. BR. Etiam Rehd. GER.
79 Rehd. inferit ; fi. GE . 80 Hal. et Vulg. fententia fequenda. E R. Et- —
iam Rehd. GE z. $1 Vulg. inferit: fza. BR. — Etiam Rehd. zn fna potefta-
te. G EB. 82 Hal. poffit. GE . 83 Hal. addit: ef/, Vulg. ita eff. B R.
$4 Taur. in Adnotat. redierit. fic in vet. in P. au-

türa

1090

mirum, quia illius temporis condicio neceffitasque faciebat,
&t publica nuptiarum vtilitas exigebat. — $. 4- Sed captiui
vxor, tametfi maxime velit, et in domo eius fit: non tamen
in matrimonio eít. $. 5. Códigilli, fi quos 1n tempore ca-
ptiuitatis fcripferit, non creduntur iure fuptili confirmari 9?
teftamento, quod in ciuitate fecerat: fed nec fidezgommxü'um
ex his peti poteft: quia non funt ab eo facti 55, qui teftamen-
ti fa&tionem habuit ??: fed quia merum principium eorum 1n

ciuitate conftituto captiuo fattum eft, id eft, in ?* teftamen-

to confirmatio codicillorum : et is poftea reuerfus eft, et poft-
itatis rationi congruum eft,

liminio ius fuum recepit, human !
eos codicillos ita füum effe&tum habere, quafi in medio nulla
captiuitas interceffiffet, $. 6. Cetera, quae 1n 1ure funt, poft-
eaquam poftliminio redit *?, pro eo habentur, ac finumquam
ifte hoftium potitus fuiffet. $. 7. Si quis feruum captum
ab hoftibus redemerit, protinus eft redimentis, quamuis fci-
- entis alienum fuiffe: fed oblato ei pretio quod dedit, poftli-
minio rediffe, aut receptus effe feruus credetur 992 8 B.

Et ?* fi ignorans captiuum, exiftimans vendentis effe, rede-

mit, an quafi vfucepiffe videatur, fcilicet^ne ?? poft legiti-
mum tempus offerendi pretii ** priori domino facultas fit, vi-
deamus? Nam occurrit, quod ?* Conftitutio, quae de redem-
tis lata eft, eum redimentis feruum facit, et quod meum
$5 iam víücapere me intellegi non poteft. Rurfum ?^ cum
Conftitutio non deteriorem caufam redimentium, fed fi quo
97 meliorem effecerit: peremi ius bonae fidei emptoris vetu-
füffimum ?9, et iniquum, et contra mentem Conftitutionis
eft: ideoque transatto tempore, quanto, nifi Conftitutio eum
proprium feciffet , vfücapi potuiffet , nihil ex Conttitutione do-
mini ?? füpereffe, reCte dicetur. $. 9. Manumittendo au-
tem vtrum definit tantum dominus eífe *??, et relictus ab
€o feruus in ius prioris domini redit: an et liberum eum fe-
cit *, ne praeftatio libertatis dominii fiat translatio? certe
apud hoftes manumiffus liberatur: et tamen fl eum nanctus
dominus ipfius vetus intra praefidia noftra fuiffet, quamuis
non fecutum ^ res noftras, fed dum ? eo confilio veniffet, vt
* dd illos reuerteretur ?, feruum retineret 5 iure poftliminii:
quod in liberis aliter erat: non enim pofiliminio reuerteba-
tur, nifi qui hoc animo ad fuos veniffet, vt eorum res feque-
retur, illosque relinqueret, a quibus abiffet: quia, vt Sabi-

tut , eft : confefferit. Vulg; vbi vedievit fuusque. ial. ( vt rec?z'erz't) fuusque. MSS.

quod attinet, in Darb, fupta vocem : beres , fcriptum: fcil. eff. In Treuif. habetur ,
vt ap. Hal. ef? , vt redievit. InS. Cruc. L. pro: vt redzerit, inuenitur correctum ;
ita erit. Denique in S. Cruc. II. legitur: eff vt redierat. Ego fere ita reftitue-
rim: vt auus vedierit, erit, vt nempe altera 4sin auus exciderit, et ex aus vedie-
vit , fa&um fit: audierit. BR. Bynkersh. poteflate itaefl , vt redierit. Et ita quo-
que Rehd. vt ex parte iam indicatum. GE . 85 Hal. confirmati. GER.
$6 Erat Flor. zon funt fatti funt. deleto pofteriori: funt, ante: facti, repo-
iï(mgn: &b eo. at hoc ftatim. recenti atramento deletum, quod tamen cafu eue-
niffe credimus. Certe omnes ediderunt, vt hic legitur. BR. — Ita quoque ha-
bent Hal. et Rehd. GEz. —— 87 Vulg. babuerit. ng. — 88 Vulg. fachum eft
et in eo teflamento. p R, — Kehd. factum efl. idem in eo teflamento. GEB. — 89
Hal. er Vulg. redüt. BR. Vt et Rehd. et poterat Taur. dare: vedlIt. GER.
90 Hal. et Vulg. creditur. B R. Etiam Rehd. GEB. — 9t Hal. At, loco:
Et. G EB. 92 Hal. nec. G E B. 95 Hal pretium. GERB. 94 Rchd.
occuvrit quidem conflitutio , fequenti em, in: cuim, commutato. GEB. — 95
Hal et Rehd. inferunt: eff, ille etiam fequenti: gm, omiffo. G E z. 96
Vulg. Rurfus.BR. . 97 Hal. fed aliquo. Vulg. fed fi quidem. &R. Rehd. vt
Vulg. GEB. 98 Ap. Hal. vetauffiffnmn, abeit. Pergit autem: et imigme.
GEB. : 99 Gothofr. in nota: Al. domino. ta Taur. in margine, et Hal.
et Rehd. GE n. 100 Hal. otrum domiui tantum effe definit. Kehd. vtrum
definit tantum. domini effe. G g. 1 Hal.et Vulg. facit. Et ita Flor. fa-
&um. ER. .Et ita habet Rehd. GE&. — '2 Hal. fecutas. Kehd. confecutum.
GEB. 3 Hal. cum. Vulg. quum. m m. Rehd. vt Hal. GEB.— 4 Flor. erat:
et. et fadum; vt. BR, .5 Etiamnuhc Flor. eft: rezertetar. 8 R. 6 Rehd.
vetinet. G E B. 7 Eratinitio Flor. fcriptum: cuaciuitaque. forían effe debc-
bat: de fua quaqme ciuitate cuigue. Wa (ane ediderunt Vulg. Nor. omnes.
Eodem modo MSS. Barb. et 3. Cruc. IL. fed illud ex correctione. — At in S.

;

] que. GE n.

GEB.

&oritate , me latet. Ita nec Florentina, nec Hal. nec Rehd. G E B.

*

DIGESTORVM LIB. XLIX. TIT. XV.

mus fcribit, de fua qua ciuitate cuique ? conftituendi facul-

tas libera eft, non de dominii iure. "Veruüm hoc ? non mul-
tum onerat praefentem infpe&tationem ? : quia in hoftiumiü-
re manumiffio *? obeffe ciui noftro domino ferui non potuit z
atis, de quo quaeritur, lege noftra quam Conftitutio fecit,
ciuem Romanum ** dóminum habuit, et anab eo poffitliber-
tatem adfequi, tra&tamus. Quid enim fi numquam ille pretium
eius offerat? Ííi nec conueniendi eius fit facultas? liber erit
feruus , qui nullo merito fno poterit a domino libertatem con-
fequi? quod eft iniquum, et contra inftitutum a maioribus li-
bertatis fauorem '?, Certe et veteri iure, fi ab hoc, qui fci-
ens alienum effe redemiífet, alius bona fide emifíet: vfu-
capere, ad libertatemque perducere potuit: et ifto quoque
modo prior dominus, qui ante captiuitatem fuerat, ius fuum
amittebat: quare *? igitur ifte non habet ius manumittendi ?
$. 1o. Si ftatuliber fuerit, antequam ab hofiibus caperetur,
redemptus pendente condicione fuam caufam retinebit. | $. 11.
Quid ergo, fi ita libertatem acceperat, fi decem milia ** de-
derit ? Quaefitum eft, vnde dare ** debebit? quoniam, et
fi conceífum eft ftatulibero de peculio dare, hoc tameu, quod
apud hunc, qui redemit, habet, numquid vice illius fit,
quod apud hoftes quaefiffet **? Vtique, fi ex re illius, aut
ex operis fuis quaefitum eft, ex alia autem caufa parto ** pe-
cülio poteft dare, ita vt condicioni benigne eum paruiffe cre-
damus. $. I2. Si pignori feruus datus fuerat ante captiuita-

tem, poft dimiffum. redemptorem, in veterem *? obligatio-

nem reuertitur: et fi creditor obtuleritei, qui redemit, quan-
to ?? redeniptus eft, habet obligationem , et in propriorem
2! debiti caufam, et in eam fummam, qua eum liberauit z
quafi ea obligatione quadam Conftitutione inducta, vt cum po-

fterior creditor priori fatisfacit confirmandi fui pignoris caufa -

22: njifi quod in hoc conuería ?? res eft, et pofterior, * qui-
apud nos effet prior ?*, * quia eum feruum, vt apud nos eflet, -

efficit ^5, ab eo qui tempore prior fuit, vt infirmiore ?? di-
mittendus eít, $. 13. Si plurium ?* feruus fuerat, et
omnium nomine ei, qui redemit, reftitutum pretium erit: in
communionem redibit ?5 : íi vnius tantum, vel quorundam,

nec omnium: ad eum, eosue, qui foluerunt, pertinebit, ita -

vt in portione fua ?? priftinum ?? ius optineant ?^, et in
parte ?? ceterorum ei, qui redemit, fuccedant u^ A m T

Cruc. I 44a, expun&um eít, vt reítet: de fua cimitate cuique. BR. — Et hoc

modo haber Bynkersh. At Rehd. vt communiter: de fua quaque ciuitate Cui-
8 In Rehd. boc, abeíft. GEB. 9 Gothofr. in nota: infpe-
&ionem. Hal. Rehd. vt Flor. GER. 11 Flor. 72 i dudum expunctum,
fed et pro: manumifjio obeffe , ibidem erat: manmumiffoobeffe. Yà iM , nec Hal,
nec Vulg. reuocarunt. Sed haec etiam 75 iure, expunxit. BR. Rehd. vt Vulg.
quia boflium maninniffio. G E B. 11 Hal et Vulg. at i5, de quo quaeritu
lege zt0flra , quem conflitutio fecit ciuem Romanum , domimum. BR. — 12 Vulg.
fauore. B R. — 'Taur. faBorei. Rehd. fauorem. GER. I3 Ap. Hal. quare,
abeft: idem tamen in margine: alias, qmare igitur. In Rehd. fequens : ;gitur ,
abeft. GE B. 14 Ap. Hal. et Vulg. wilia, abeft. Et Flor. haec vox vncis.
eft inclufa... B R.
Vulg. inferit: ea. BR. 16 Hal. et Vulg. quaefiniffet. B R. Rehd. vt Flor.
17 Gothofr. innota: parato. Híal. Xta et Vulg. BR. 18 Go-
thofr. in nota: dimiffum. ^Qui in textu dedit: demiffum, cuius COd'chs, aue
I9 Taur.

Deterem. GEB. — 20 Hal. quanti. GE&. — 21 Gothofr. in nota: propiorem.

Hal. Valg. priorem. B R. Etita quoque Rehd. GER. ; .
fii pignoris caufam. BR. — 23 Vulg. diuer(a, mirum autem non efle, qui ex :
comuerfa, fecerit: contromer(a. BR. ta Leeuwweniana editio, et aliae recen-
tiores, vbi hic fa&um: controuevfa. GEB. 24 Hal. prius, fequentibus:
quiu e. f. m. a. n. e. effecit, parenthefi inclufis.. Rehd. illud quia, in: qui,
commutat. G E B. 25 Vulg. effecit. R. — 26 Vulg. iwfiriior. BR. — Ettam
Rehd. Ggs. — 27 Vulg. compluvimm. BR. — 28 Rehd. praefigit: fed. GE B.
29 Vulg. portiónem fwam. BR. 30 Erat Flor, primmumi. fed facile literae
G] in CX degenerare potuerunt. BR..— 31 Gothofr. in nota: obrineat. Hal.
G E B. 32, Gothofr. in nota: in partes. Hil. Vulg. in partem. B R. Rehd.

.vt Vulg G&8. — 33 Hal et Vulg. fuccedgt. BR. — Rehd. 9£ im parte cete-
: | | | l TOTIIS.

$

Abeít etiam a Darb. et S. Cruc. . vt eta Rehd. GEB. 15 —

22, Vulg. coufirmat -

hi
46 d
detir
ptores
pretlo
puort,

qe

fopit
filium

du f
aliquid
o cu
m
D
prutt

. fedem
elis,
ei poli
mority
e (inei
(üod nc

X

tüt in ei

X

NIO &t

i

fürty j
Vulp. ii
$1 Vil
Vub, qnj
40 H 4
Que, abïü.
Qodice, i
Wildter g.
"t abe
d. crn.
49 Taur. (
nom: PQP!
lt rl
Metum, ]
Fetrtit
CER, :

m'

qe
iil
(ii

M

u

' eft. GEB.
49 Taur. offe Ri. GE B.

| veuertituv, G EB.

Si fideicommiffa ?^ libertas debita captiuo fuerit, redemptus
nondum eam petere poterit, nifi redemptori fatisfecerit. $. 15.

. $i deportatum ab infula hoftes ceperunt, redemptus *5, qui-

bus cafibus redit ?^, in eam caufam veniet, in qua futurus ef-
fet, fi captus non fuiffet: deportabitur igitur. $. r6. Sedfi
in captiuo feruo talis praecefferat caufa, quae eius vel ad tem-
pus vel in. ?* perpetuum libertatem impediret: nec redem-
ptione ab hoftibus mutabitur: veluti fi in legem Fauiam com-
mififfe eum conftiterat 5?: vel ita venierat ?? , ne manumit-

teretur: habebit autem interim fine poena füa *?, qui redemit. -
.$. 17. Ergo de metallo cáptus redemptus in poenam fuam

reuertetur: nec tamen, vt transfuga metalli, puniendus erit,
fed redemptor a fifco pretium recipiet: quod etiam conftitu-
tum eft ab [mperatore noftro, et Diuo Seuero. $. 18. Sina-

tum ex Pamphila legatum tibi fuerit, tuque matrem redeme- -

ris ,, et ea apud te pepererit: non videri ** te partum ex cau-
fa lucratiua habere: fed officio arbitrioque ** iudicis aetti-
mandum, conítituto pretio partus, perinde atque f1, quanto
^3 mater eft empta, fimul et partus veniffet. ^ Quod 1íi iam
natum apud hoftes ,. quod eo tempore, quo capiebastur, vtero

.** gerebat, cum matre redimatur ab eodem vno pretio : ob-

lato tanto, quantum ex pretio ^?, quod pro vtroque vnum
^* datum eft, aeftimationem contingere ** partus, et ** vi-
detur is poftliminio reuerfus. —Multo magis, fi diuerfi em-

ptores vtriusque extiterint, vel vnius. Sed fi fuo quemque.
. pretio redemerit, id offerri *? pro fingulis oportebit redem-

ptori, quod hofti pro quocälo 5? datum eft, vt feparatim quo-
que poftliminio reuerti poffint.

-.XHl. PAvrnvslibro IL. ad Sabinum. Srz me tibi ad-

rogandum dediffem, emancipato me, reueríüm ab hoftibus

filium meum loco nepotis tibi futurum conftat.
| XIV. PowPonurvs *f* libro III. ad/Sabinum. Cv
duae fpecies poftliminii fint, ?^ vt aut nos reuertamur, aut
aliquid ?? recipiamus: cum filius reuertatur ?^, duplicem in
eo caufam eífe oportet poftliminii : et quod pster eum recipe-
ret 55, et ipfe ius fuum.
vxorem maritus iure poftliminii recipit, fed con(enfu redinte-
gratur matrimonium.. ET | T
XV. VrPiaANvslibro XIL ad Sabinum. |Sr patre

*

. redempto, et ante luitionem defunéto, filius poft mortem
eius, redemptionis quantitatem offerat: dicendum eft, fuum

ei poffe *9 exiftere: etfi forte quis fuptilius dicat, hunc, dum
moritur , quafi iure pignoris finito, nanttum ?* poftliminium,
et fine obligatione debiti obiffe, vt poterit ** fuum habere:
quod non fine ratione dicetur, 1 |
. XVI. IpnEn libro XIII. ad Sabinum. RETRO credi-
tur in ciuitate fuiife, qui ab hoftibus aduenit. . -
.XVII. PAvrvs libroll. ad Sabinum. PosTriwr-
NIO carent, qui armis victi hoftibus fe dederunt ??. -
XVIII. Vrrrawvs libbo XXXV. ad Sabinum. Iw

vorum 15 , qui vedenit , fuccedat. G E B. 34 Vulg.fideicommifaria.B R. $33
Vulg. addit: i. BR. Etiam Rehd. GEB. — . 36 Hal. et Rehd. redzit. GEF.
237 Vulg. cJ. BR. 38 Flor. etiamnunc eft mendofe: conflituerat, Hlal. et
Vulg. confterit, B R. Ita et Rehd. GEz. — 39 Hal. et Rehd. zenierit. GE B.
4o Hal. addit esmm. GX n. 41. Vulg. videtur. B R. A2 Vulg, arbitrio-
que, abeft. BR. 43 Hal. et Vulg. quanti. BR. Rehd. fi quaudo, ferte ex
codice, vbi Taur. more erat legendum: fj qyan Do. GEB. — 44 Vulg. fn vte-
yo mater gerebat. B R. 45 Vulg. quantum ef pretium. BR. 46 Vulgo:
zuum, abeft. Hal. pro vtvoque * (veuum) datum efl. BR. In Rehd. venusm , ad-
47 Hal. contingeret. GEB. 48 Ap. Hal. et,, abeft. GE B.
5o0 Ha'*. et Vulg. quogque. BR. 51 Gothotr. in
nota: Papinianus. Hal. GER. 52, Rehd. praefigit: itz, GEB. — 55 De
leta pofteriore 7 in: aliguid, eftrepofita a: vt fit: aliquad, et nihil praeterea
deletum, : Inde Vulg. oiigua. BR. Rehd, aliquem. GE B. 54 Hal. et Rehd.
. $3 Hal. recipiat. GEB. 56 Vulg. inferit: baeredem.
GE B. $7 Rehd. inferit: effe. GEB. — 58 Hal.et Vulg. poffit. gR. Etiam
Rehd, GER. — 59 Hal «t Vulg. dedideruut. bR, — 60 . Vulg. vecuperandae.

DIGESTORVM .LIB. XLIX- TIT. XV.

$. r. Non, vt pater filium, ita

. Vfüi efle vel confilio, vel aliis modis poffint $?.

IOSI

omnibus partibus iuris is, qui reuerfus:non eft ab hoftibus,
quafi tunc deceffiffe videtur, cum captus eft, :
XIX. PAvrvs libro XVIL. ad Sabinum. Posrrr-
MINIVM elt ius amiffae rei recipiendae 59 .ab extraneo, et
in ftatum priftinum reftituendae, inter nos ac liberos 9* po-
pulos regesque, moribus, 97* legibus conftitutum. —Nam
quod bello amifimus 93, aut etiam citra 5* bellum, hoc fi
rurfüs recipiamus ,. dicimur 5* poftliminio recipere. ldque
?* naturali 57 aequitate introductum eft, v | iniuria
: q m €it, vt, qui per iniuriam
aþ extraneis detinebatur, is, vbi in fines fuos rediffet, 'pri-
fünum ius füum reciperet. .$. r. Indutiae funt, cum inbre-
.ue, et in praefens tempus 9* conuenit, ne-inuicem fe lacef-
fant ?: quo tempore non eft poftliminium. $. 2. À piratis
aut lagron;ibus capti , liberi permanent, $..3. Poftliminio red-
iffe videtur *?, cum in ** fines noftros intrauerit, ficut£
amittitqr, vbi .fines noftros exceffit *?,. Sed et (i 4in,ciuita-'
tem fociam amicamue, ant ad regem focium vel amicum ve-

nerit, ftatim poftliminio rediffe videtur : quia-ibi primum no-

mine publico tutus effe incipiat *?. $..4. Transfugae nul-
lum poftliminium eft: nam qui malo confilio, et proditoris
animo patriam reliquit **, hoftium numero. habendus eft.

.Sed hoc inlibero transfuga- 7** iuris eft, fiue femina, fiue

mafculus fit. $. 5. Si vero feruus transfügerit ad hoftes;
Qquoniam et cum cafü ** captus eft, dominus in eo poftlimi-
nium habet, rectiffime dicitur, etiam ei poftliminium effez

fcilicet ** vt dominus in eo priftinum ius recipiat, ne contra-

rium ius non tam ipfi iniuriofum fit, qui feruus femper pers
manet, quam domino damnofüm conftituatur. $. 6. Si fta-
tuliber transfuga reuerfus fit , exiftente condicione, poftquam
rediit *5, liber efficitur. Diuerfum eft, fi condicio extiti(-
fet, dum apud hoftes eft: in eo enim cafu neque fibi *? re-
uerti poteft, vt liber fit: neque heredi in eo ius poftliminit
eít: quia non poteft queri, cum nullum damnum patiatur, li- .
bertate iam optingente, 9? fi non impediret , quod transfuga
factus eft. . $. 7. Filius quoque familias transfüga non pot-
eft poftliminio reuerti, neque viuo patre: quia pater fic illum
amifit, quemadmodum patria, et quia difciplina caftrorum
antiquior fuit parentibus Romanis, quam caritas * liberorum.
$. 8. Transfuga autem non is folus accipiendus eft, q,tii aut

ad hoftes, aut in bello transfugit: fed et 5? qui per indutia-

rum tempus, aut 8X3 ad eos, cum quibus nulla amicitia eft,
fide fufcepta transfugit. $. 9. Siis, qui emat 9^ ab hofti-
bus, pluris alii ius pignoris, quod in redempto habet, ceffe-
rit: non eam quantitatem , fed priorem redemptus reddere
debet: et emptor habet aCtionem aduerfüs eum , qui vendi-
dit, ex empto. $. ro. Poftliminium hominibus 95 eft, cuius-
cumque fexus, condicionisue fint, nec intereft, liberi, an
ferui fint: nec enim foli poftliminio recipiuntur, qui pugnare
poffunt , fed ** omnes homines: quia *? eius naturae funt, vt

XX.

ER, ltaet Rehd. GER. 61 Rehd. inferit: ommes. GER. 65, Villg','
inferit: ac. BR. 63 Flor. eft: amiffanns , quam perminationem obferuauit
Brenkmapuus, GEB. 64 Vulg. CiTCd. BR, Etiam Kchd. G& B. 65 Kehd.
dicimus. G E B. 66 Rchd. idemque. GE B. — 067 Kehd, inferit: auétorita-
te et. GER. 68 Vulg. zu breui et im praefeuti tempove. BR. Yta et Rehd.
GER. . 69 Etiamnunc Tlor. eft: laceffeut. Hal. laceffevezt. BR. — Et hoc mo-
do Rehd. GEsg. —— 70 Vulg. addit: 4uzs. BR. — 71 Vuïgo: in, abcít. BR.
7^,. Hal. excefferit. Rehd. exceffiffet. Gx n. 753 Flot. litera penuitima eft ex-
pun&a. BR. 74 Hal. relinquit. — 73 Hal. et Rehd. inferunt: id, antece-
denti: boc, omiffo. GE B.. "76 Vulg. caufa, loco: cafu. BR. 71 Rehd,
fed, loco:. ftilicet. GEB. 8 Taur. vedit, cum dare deberet: vedit.
Etiam Kehd. ved;it. GE B. 79 Yaur. fVi. GEB ^ $o Rehd. praefigit :
et. Idem loco antecedentis: obtingente, habet: obtinente. GEn. 8E
Gothofr. in nota: charitas. Haloand. G EB. .82, Vulg. transfugerit , fed
etiaw) qui. ER. 85 Ap. Hal aut, abeft. GER. $4 Gothoír. in no-
ta: emerat. vuls. Hal. GEB. — 85 Vulg. omwibus. BR. — 86 Vulg. inferit:
et.BR. — 87 Halet Vulg.qui, BR, EamRehd.Gzg, — 88 Hal. poffant. G k g.

Oooooo00 | 89

qu

I092
XX. Powroxrvs libro XXXVIL ad Sabinum. $1

eaptiuus, de quo in pace cautum fuerat, vt rediret, füa vo-
luntate apud hoftes manfit: non eftei poftea poftliminium.
. I. Verum eft, ?? expulfis hoftibus ex agris, quos cepe-
fint: ?? dominia eorum ?* ad priores dominos redire, nec
aut publicari, aut praedae loco cedere: publicatur enim ille
ager qui ex hoftibus captus fit 295 $. .z.uRïdemptlo faculta-
tem redeundi praebet, non ius poftliminii ?3 mutdto «(
- XXL VrPrasNvslibro V. Opinionum. $1 quis tn-
genuam ab hoftibus redemptam eo animo fecum habuerit, vt
ex ea fufciperet liberos: et poftea ex fe natum fub titulo na-
turalis filii cum matre manumiferit: ignorantia mariti eius-
demque patris, neque ftatui eorum, .quos .manumiüiï'e vifus
94 e(t, officere debet, et exinde intellegi oportet remiffum
95 matri pignoris vinculum, ex quo de ea fufcipere liberos
optauerat, ideoque eam, quae poftliminio reuería erat libera
et ingenua ?9, ingenuum peperiffe conítat. . Quod fi publice
praeda virtute militum reciperata, nulli pretium matris pater
numerauerit ?7: protinus ?? poftliminio reuería, non cum
domino, fed cum marito fuiffe declaratur. $. . In ciuilibus
diffenfionibus, quamuis faepe per eas Respublica laedatur,
non tamen in exitium Reipublicae contenditur: qui in alter-
utras partes difcedent ??, vice hoftium non fünt. eorum, in-
ter.quos iura captiuitatium aut poftliminiorum fuerint: et
ideo captos, et venumdatos, pofteaque manumiffos , placuit
fuperuacuo repetere a Principe ingenuitatem, quam nulla ca-
ptiuitate amiferant. TU Mf |

XXIl. IvrrA NY S llibfo LXII. Dige&orum; BowaA

eorum , qui in hoftium poteftatem peruenerint , atque ibi de-
ceflerint, fiue teftamenti fa&tionem habuerint, flu..e.non ha-
buerint, ad eos pertinent, ad quos pertinerent, fiin pote-
ftatem. £?? hofüum non perueniffent: idemque ius in * ea-

dem caufa omnium rerum iubetur ^ effe lege Cornelia, quae ;

futura effet 3, fi hi, de quorum hereditatibus et gutelis cons
fütuebatur, in hoftium poteftate * non perueniflent. $. I.
Apparet ergo, eadem omnia pertinere ad heredem eius, quae
5 ipfe, qui hoftium potitus eft, habiturus feiï'et, hi pf)fthmlmo
reuertiffet: porro , quaecumque ferui captiuorum ftipulantur,
velaccipient *, adquiri dominis intelleguntur, cum poftlimi-
nio redierint: quare neceífe eft, etiam ad eos pertineant *,
qui ex lege Cornelia hereditatem adierint.

quoque feruis eorum praefenti die, vel füb condicione ad he-
redes pertinebunt. tem fi feruus ab extero ? heres inftitu-

tus fuerit, iuffu heredis captiui adire poterit, $. 2. Quod.
( 1? filius eius, qui in hoftium poteftate eft, accipit, aut fti--

pulatur: id **, patre prius, quam poftliminio rediret, mor-
tuo, ipfi adquifitum intellegitur: etfi viuo patre decelferit,
ad heredem patris pertinebit: nam 1ftatus hominum *?^, quo-

$9 Hal.et Vulg. won ei poftea poflliminium effe , verum eff. Expulfis. B m.. Et ita
quoque Rehd. GEB. 9o Hal.4uos cepevaut: conflitit dominia. Kehd. ni-
hil fupplet. GEB. — 91 Hal. et Vulg. inferunt: agrovum. BR. Etiam Rehd.
GE B. 92 Hal. et Rehd. efl. GEs. 93 Taur. edidit: pofflimini. Sed
Brenkm. in exemplari typis deftinato adícripfit alteram 7, vt adeo Flor. vtramque
vocalem legi exitimem. G£&. — 94 Hal et Rehd. isffus. GEB. — 95 Rehd.
inferit: et. GEB. 96 Hal. et Vulg. erat, liberam et.ingenuam. ingenumm,
BR. Etita quoque Rehd. GEB. 7 Hal w«umerauit. — 98 ln Kehd, proti-
^u$, abelt. GEB, 99 Hal diftedunt. Vulg. difceffiffent. B n. 100 Hal.
et Rehd. poteflate. GEB. . 1 Vulg. et, loco: ?m. B R. 2, Vulg. zubentuv.
BR. 5 Vuig.effent. BR. Etiam Rehd. GEB.
5 Vulg. q4em. BR. 6 Vulg. excipiunt. BR. Rehd. accipimt, GEB. s
Hal. et ad eos pertinere. GE B. 8 Hal. et Rehd. fiant. GE s. 9 Rehd.
extrameo. GE B, — YO Ap. Hal. et Vulg. fi, abeft. a R. In Kehd. adeit. Gx ».
11 In Rehd. id, abeft. Gx . I2 Vulg. omnium. Bn. Etiam Rehd, GER.
13 Hal etVulg. m pendenti efl: et veuevío. B R. . In Rehd, eft: effe, loco:
effet. G E B. I4 Vulg.addit: patre. BR. Etiam Rehd. GER. 15 Hal.
et Vulg. poteflatem. BR. — Rehd. vt Flor.

lineolam impofuit. G E 2. 16 Flor. m ef deleta. 8 n. 17 Hal. natoque,

Quod fi nemo ex
lege Cornelia heres extiterit, bona publicafient ". Legata

4 Hal. poteflatem. GERB. |

Sed poftea nonnemo vltimae vocali -

DIGESTORVM LIB. XLIX. TIT. XV.

rum patres in hoftium poteftate funt, in pendenti effet: T*
reuerfo quidem patre, exiftimatur nunquam fuae potefítatis
fuiffe: mortuo ** , tunc paterfamilias fuiffe, cum pater eius
in hoftium poteftate *5 perueniret. $. 3. Quae peculiari no-
mine ferui captiuorum.poffident, in füfpenfo funt: nam fi do-

bunt. $. 4. Si quis, cum praegnatem vxorem haberet, in

qui in ciuitate manferunt *?, hoc cafu teftamenta rumpuntur.
— XXIHI. Ip&w libroLXIX. Digeftorum. $1 quis, prae-

tis nomine, perinde capiet, ac fi *? filius natus ^? in ciui-

tate fuifet. :

ipfi Populo Romano: ceteri ^* latrunculi vel praedones appel-
cuperat.

lium in poteftate patris, quemadmodum. iure poftliminii. ??

marito natus, fpurius habebitur. ^ -

HIL intereft, quomodo captiuus reuerfus eft: vtrum dimiflus,

fatis eft corpore domum quem rediffe, fi mente alienus- eft,
Sed et qui vi&tis ho(tibus recuperentur ??, poftiiminio rediffe
exiftimantur. TOR UP UE n* RUT
— XXVII. IAvorEewvs ?? libro IX. ex Pofterioribus
Labeonis. LaATmROowErs tibi feruum eripuerant, potítea is
feruus ad Germanos peruenerat: inde in bello victis Germa-
nis , feruus venierat: negant poffe vfücapi eum ab emptore,
Labeo, Ofilius, ?* 'Trebatius: quia verum effet, eum fub-
reptum effe, nec quod hoftium fuiffet, aut poftliminio redif-
fet, ei rei impedimento efle. od |
XXVII. LABEo libro IV. Pithanon a Paulo epitoma-

poft-

GEZ. 18 Hal,et Vulg. vemanferunt. BR. Etiam Rehd. GEB. — 19 Vulg.
inferit: j5. BR. — Etiam Rehd. GE n. 20 Hal. ac fi is, cum filius najfcere-
| tur. GEE. 21 Vulg. inferit: vero. BR Etiam Rehd. GER. ^ 22 Ap.
Hal. autem, abeft. GEz. — 23 Vulgo: vt, abeít. BR. Etiam in Rehd. GER.
24 Ap. Hal.a, abeft. GEB. — 25 Hal. et Rehd. fexy. GEB. — 26 Partbis.
Ita Taur. nec Brenkm. quicquam monuit, vt adeo falfa videatur coniectura Chri-
ftian. Wagneri in Epiflola ad Magliabecb. ac fi etiam hic loci, vt in L. 10. fu*
pra de Condit. Inflitut. quam recte legi 10. D. de Cond. et Demonjivat. a
Barn. Briffonio in Parerg. allegatae fubftituit, legatur: Partis. Vide Epi-
flolas Cl. Germanor. ad Magl. Tom. L. p. 369. GEB. 27 Duo hsec
Capita 25. et 26. erant in archetypo transpofita, vt literae Graecae margini
additae notabant. Auguft, lib. I1I. c. 1. Yta Contius. Vbiuis autem ea trans-

rentino manafífe. BR. Ita Hal. et Rehd. habent. GEBR. 28 Vulg. Diuus.
ER. Etiam Rehd. GEsm. 29 Vulg. inferit; inde. B&. Etiam Rehd. GEB.
30 Rehd. inferit: fua. GER.
deleto. GE B. 32 Gothofr. ih nota: recuperantur. Hal. Rehd. vt Hal.
GEB. 33 Hal. IABOLENV' S. GER.

. Conf. Bynkersh. HII. Obf. 6. in fine. B.
: 37

mini poftliminio redierint, eorum fafta intelleguntur: fi ibi -
decefferint, per legem Corneliam ad heredes eorum . pertine--

hoftium poteftatem ** peruenerit, nato *? deinde filio et mor--
tuo, ibi decefferit : eius teftamentum nullum eft, quia eteorum, -

gnate vxore relicta, in.hoftium poteftatem peruenerit: mox.
natus filius eius, vxore ducta, filium vel filiam procreauetit, -
ac tunc poftlliminio auus reuerfus fuerit: omnia iura, nepo-,

XXIV. VLPIAN vslibroI.Infitutionum. HosTE s.
funt, quibus bellum publice Populus Romanus decreuit, vel.

lantur. Etideo, qui a latronibus captus eft, feruus latro-.
num non eft: nec póftliminium illi neceffarium eft. — Ab hofti- .
bus autem ?? captus , vt ^? puta a ?* Germanis et ?? Parthis -
| ?$, et feruus eft hoftium, et poftliminio ftatum prittinum re--
. -XXV. ?^* MamciaNvs libro XIV. Inftitutionum,.
Diva ?? Seuerus et Antoninüs refcripferunt, fi vxor cum.-

marito ab hoftibus capta fuerit, et ibidem ex marito enixa .
fit: fi reuerfi fuerint, iuftos effe et parentes et liberos, etfi-

reuerfus fit: quod fi cum matre ?? fola reuertatur, quali fine ,
XXVL FromgkNa11NVvs libro VI. Infiitutionum. N r-.

an vi.. vel fallacia poteftatem hoftium euaferit: ita tamen,
5* fi ea mente venerit, vt non illo reuerteretur: nec enim

torum. Sz * quid bello captum eft ?9, in praeda.eft, non-

pofitio cernitur, quod ipfum. confirmat Pande&tarum exempla omnia e Flo- .

31 Hal. praefigit: vt, íequenti: vt, non.

34 Hal inferit; et. GEB. — 35 .
36 Ap. Hal, efj, abeft. GEB. :

,.

pD-—--— - —— sssl ]

fi

(

f
d
yi
qut

Jl
Cet
m
kS j
e

m

RE
p
Qu
ben
felt
fig
(atio
QUE
Ia

3
Ti
fit i
Dyi
Ttlj
&
lileg
2l l
zonrum:
Cieni
f: h)
trgy,
w
4 Yi
4) B
Tf
9. Hl

t0t4 : (
lri: i
Wi

AU b us b e—À T— —
a— — 0£

-
L

if
.
«
tll
|f

T
N
nü,

enm

d

r
u i
I
hi
D*
rl

m

Dott

y

) Vil
y t
n
, GEb
Dynit
jntà
T
; i
ua-;gmi
j qriti

t FIO' ,

J
D

j n

( I
[

5

DIGESTORVM LIB, XLIX. TIT. XV. XVL 1093

poftliminio redit 37, Paulus: immo fi ?5 in bello captus,

pace fatta, demum refugit ??, deinde renouato bello capitur:
poftliminio redit *? ad eüm, a quo priore bello captus erat:
fi modo non conuenerit in pace, vt captiui redderentur.
XXIX. IpEgmw libro VI. Pithanon a Paulo Epitoma-
rum ^*, Sr pofiliminio redifti, nihil, dum in hoftium pote-
ftate fuifli, vfucapere potuifti, . Paulus: immo fi quid ^* fer-
uus tuus peculii nomine, dum in eo ftatu eífes, poffederit:
id eo quoque tempore víucapere poteris: quoniam eas res
etiam infcientes vfucapere folemus: et eo modo etiam here-
ditas, nondum nato poftumo, aut nondum adita, augeri per
feruum hereditarium folet. :
XXX. IpEM libro VIII. Pithanon a Paulo Epitoma-
rum ^?. Srid, quod noftrum ^* hoftes ceperunt, eius *5
generis eft, vt poftliminio redire poffit: fimulatque ad nos
redeundi caufa profugit.ab hoftibus, et intra *9 íines impe-
rii noftri effe. coepit ** , poftliminio *? rediffe exiftimandum

" eft. Paulus: immo cum feruus ciuis noftri *? ab hoíftibus ca-

ptus, inde aufugit, et vel ?? in vrbe Roma ?* ita eft, vt ne-
ue in domini fui poteftate fit, neque vlli feruiat: nondum
32 poftliminio redille exiftimandum ?? eft. :

vod TIT. XV
pDgp pE MILITAPLI
VLPIANVS librö VI. ad Edi&um.

MILES, qui in commeatu agit, non videtur Reipublicae
caufa abeffe.

IL AgR1vs MENANDER libro L. de re militari *.-

MririTvnM delicta fiue admiffa, aut propria funt, aut cum
ceteris comimunia: vnde et perfecutio aut propria, aut, cofn-
munis eft. Proprium militare eft delictum, quod quis vti mi-
les admittit.: $. r. Dare ? fe militem, cui non licet, graue
crimen habetur: et augetur, vt in ceteris delictis , dignitate,
gradu, fpecie ? militiae; " ^. -- NH
]. MoprsTiNvslibro IV. de Poenis. DeseRTOo-
RE M auditum ad. fnum ducem cum elogio ^ Praefes mittet:

'praeter quam fi quid grauius ille defertor in ea prouincia, in
. qua repertus eft, admiferit: ibi enim eum plecli poena de-

bere, vbi facinus admiffum eft, Diui Seuerus et Antoninus
refcripferunt. $. r. Poenae ? militum huiuscemodi funt, ca-
ftigatio, pecuniaria multa, munerum indictio ? , militiae mu-
tatio, gradus deieCtio, ignominiofa miffio: nam in metallum,
aut in opus metalli non dabuntur, nec torquentur. $. a.
ÉEmanfor eft, qui diu vagatus, ad caftra regreditur *. $. 3.

37 Hal redit. GEB. — 38 In Rehd. fj, abek. GEB. — 39 In Barb. eft: do-
«num vefugit. In S. Cruc. L. domum . vefudit, fa&umque: vedit. Et ita femper
fuit in S. Cruc. IL. Treuif. domum vedüf, vt habet Vulg. BR. Hal. fugiit.
Dynkersh. vt $. Cruc. I. Rehd. vt Treuif. domum vediit. GEB. —— 40 Kal
zedit. GER. 41 Ita nempe fcriptum erat. Sed íuppleta eíft fyllaba: to,
et re&e quidem, vt nobis videtur. Cur autem Taur. in fequenti infcriptione
habeat: epitomurzm , nos nefcimus. lític enim non minus clare, quam in L.
28. legitur: epitomatorww — In hac autem lege initio fcriptum erat: epitoma-
Zonrum. Nempe videtur librarius fcripfiffe: epitomatou, ad exemplum prae-
cedentis vocis : pitbanon, mox animaduerío errore feipfum corrigendo addidif-
Íc: rum. BR. — 42 Rehd. fi quidem: G E B. 45 lmfho Flor. eft: epitoma-
torum, Vide notata ad infcriptionem fuperioris legis. pn&, — 44 Vulg. moffvi.
BR. . 45 Hal. et Rehd. ezusdem.. GE 9. 46 Hal. et Rehd. zufra. G E B.
47 Vulg. coepevit, BR. Etiam Rehd. GER. 48 Hal inferit: ewm. G E B.
49 Hal. et Vulg. cuiusmis uofirum , loco: cimis moftrri. BR. Rehd. cmiusuis
"0flri. G E B, 50 Ap. Hal. vel , abeít. GEB. —— 51 Rehd. Romana. GE B.
52 Hal.inferit:ewm. GEB. 53 Vulg. exifimaudus. BR. Etiam Rehd. GE B.

2, Gothofrt. in

z Hanc infcriptionem Hal. habet integram. GER. :
4 Kehd. hic in-

nota: dedere fe. Hal. GEE. 3 Vulg. fpecieque. B R.

ferit: i. vituperatione, fed gloïema et ille agnouit, qui haec voci: va-cat,
inclufit, G E 2,

5 Vulg. Peeng, etmox: eff. p& — Etiam Rehd, GE P. — 6

23 Hal. uoluerint , vel deferuevint.

Defertor eft, qui per prolixum tempus vagatus ?, *reduci-
tur*, $. 4. Is qui ? exploratione emanet, hoftibus infiften-
tibus , aut qui *?a foffato recedit, capite puniendus eft. q. 5.
Qui ftationis fnunus relinquit, plus quam emanfor eft: itaque.
pro modo delicti aut caftigatur, aut gradu militiae deicitur.
$. 6. Si Praefidis vel cuiusuis praepofiti ab excubatione **
quis defiftat, peccatum defertionis fübibit *?, $. 7. Si ad
diem commeatus quis non veniat, perinde in eum ftstuendum
eft, ac fi emanfiffet vel deferuiffet , pro numero temporisz:
fatta prius copia docendi, num ** forte ca(ibus quibusdam de-
tentus fit, propter quos venia dignus videatur. $. 8. Qui
militiae tempus in defertione impleuit, emerito priuatur.
$. 9. Si plures fimul primo *^ deferuerint, deinde intra cer-
tum tempus reuerfi fint: gradu pulfi in diuerfa loca diftribuen-
di fünt: fed tironibus parcendum eft, qui,fi iterato hoc ad-
miferint, poena competenti adficiuntur. $. ro. Is, qui ad
hoftem confugit et rediit, torquebitur, ad beftiasque vel in
furcam damnabitur: quamuis ** milites nihil eorum patian-
tür. $ rr. Etis, qui volens traosfugere adprehentus eft,
capite punitur. $. 12. Sed (i ex improuifo, dum iter qvis
facit, capitur ab hoftibus: infpetto vitae eius praecedentis
aCtu, venia ei dabitur: et fi expleto tempore militiae redeat,
vt veteranus reftituetur, et emerita accipiet. $. r3. Miles,
qui in bello arma amifit, vel alienauit, capite punitur: hu-
mane, militiam mutat. .. $. 14. Qui aliena arma fubripuit, era-
du militiae pellendus eft. $. 15. In bello qui rem a duce
prohibitam fecit, aut mandata non feruauit, capite punitur:
etiam fi res bene gefferit *?. $. 16. Sed qui agmen exceffit
I*, ex caufa vel fuftibus caeditur, vel mutare militiam folet.
$. 17. Nec non et fi vallum quis transícedat *5, aut per mu-
rum cáftra ingrediatur: capite punitur. $. 18. Si vero quis
foffam transfiluit *?, militia reicitur. $. rg. Qui feditionem

. atrocem militum concitauit, capite punitur. . $. 20. Si inira

vociferationem, aut leunem querellam feditio mota eft: tunc
gradu militiae deicitur ?9, $. 21. Et cum ?* multi milites
in aliquod flagitium confpirent, velfi legio deficiat, auocari
militia folet ?*?, $. 22. Qui praepofitum fuum protegere no-
luerunt, vel deferuerunt ??, oceifo eo, capite puniuntur.
IV. ARR1vs MExANDER libro I. de re militari ^*,.
Q v1cum vno tefticulo natus eft, quiue amifit ??, iure milita-
bit fecundum Diui Traiani refcriptum : nam et duces Sylla et
Cotta memorantur eo habitu ^* fuiffe naturae. $. r. Ad be-
ítias datus fi profugit ?7, et militiae fe dedit, quandoque ?*
inuentus, capite puniendus eft. Idemque obferuandum etft
ineo, quilegi fe paffus eft ??, $. 2. In infulam deporta-
| 5 ! | | CUS ,

Vulg. znterdicio. Male. Etiam Bafil. Aevroópyugam duro?e bmiuARTM, TIMTUS ei$

| impingitur. B R. Rehd. vt Vulg. error ex ignorantia, quid hic fibi velit s

4u$. GEB.
Rehd. vt Flor. GEE.

7 Kehd. renertitur. GEB. 8 Hal. et Vulg. enuagatus. B R.
9 Gothofr. in nota: qui in exploratione. Hal. ta
et Vulg. B&. . Rehd. vt Fior. GEB. 10 Gothofr, in nota: a foffa. Hal..
Vera Hal. leGioeft: a foffa tunc. GEB. 11 Gothofr. in nota: executione.
vule. Hal. Rehd. adhac peius, fed propius ad.veram. le&ionem : excufatione.
GEB. 12 Rehd. fabit, et forte Taur. non male dediflet: fub;Bit. GE R.
13 Rehd. mifi,loco: wwm. fed et fuperfícriptum :al. am. GEB. — 14 Vulg. pr-
"am.BR. Etiam Rehd. GEB, — 15 Taur.44amBDis. GEB. — 16 Gothofr. in no-

'ta: bene ce[fevit. Ita Hal. res beue cefferit. GEB. — 17 Hal. et Vulg. excefferit.

BR. I$ Gothofr.in nota: tranícendat. Hal. qua nota Gothofredus ad Floren--
tinam refpexit, quam ctiam Taur. retinuit : tranfcedat. Habent tamen tranfcen*
dat, etiam MSS. Barb, Bynkersh. et Rehd. at S.. Cruc. L. tranfcedit. GER.
19 Gothofr. in nota: tranfiliit. lta Hal. Rehd. traufizt. GEB. — 20 Vul-g. Yeii*
citur. B R. 21 Vulg. fi, loco: cum.Bnm. — 22 Videtur legendum: folent ,
vt in L. 23. a0ilitia faa auocentur. BR..— Ya Rehd. anocari. militia folent. G E B.
24 Hal. hanc infcriptionem habet in-
tegram. G E B. 255 Infortunio aliquo. Eunuchis militare non licuit. Menag.
Amoen. Iur. c.39. GER. — 2/7 Vide et hic pluribus Menag. Zmoen. Inv. Cin,
c. 40. GER. 2/7 Hal. et Vulg. profugerzt, et mox: dederit. BR. . Rehd,
profugevit, et: dedit. GER. 28 Vulg. quaudocsuque, p R. — 29 Rehd.
Qoooooo0 2 qui

1094 - DIGESTORVM LIB. XLIX. TIT. XVI.

tus, fi effüciens militiae fe dedit, le&us ?? vel diffimulauit,
capite puniendus eft. $. 3. Temporarium ?* exilium volun-
tario militi infulae relegationem adfignat : diffimulatio perpe-
tuum exilium. $. 4. Ad tempus relegatus, & expleto fpatio
fugae militem ?7 fe dedit, cau(a damnationis quaerenda eft:
vt, fi contineat infamiam perpetuam ??, idem obferuetur: fi
transactum de füturo fit, et in ordinem redire poteft, etho-
nores petere militiae non prohibetur. $. 5. Reus capitalis
criminis, voluntarius miles fecundum Diui Traiani refcriptum
capite puniendus eft: nec remittendus eft eo ?*, vbireus po-
ftulatus * eft : * fed 35 vt accedente caufa militiae audiendus ?^,
fi di&a caufa fit, vel requirendus adnotatus?7. $. 6. Igno-
ininia miffus, ad iudicem fuum remittendus eft: nec recipien-
dus poftea volens militare, licet fuerit abfolutus. $.7. Adul-
terii, velaliquo iudicio publico damnati, inter milites non
funt recipiendi. $. 8. Non omnis, qui litem hab.mt, et yi.eo
militauerit ?9, exauctorari iubetur:. fed qui eo am.mofmlhtl?e
fe dedit, vt füb optegtu militiae pretiofiorem 3? fe aduerfario

faceret: nec tamen facile indulgendum *eft* extra ordinem -

4^9 iudicationis ^*, qui negotium ante habuerunt: fed fiin

transa&tione ^* reccidit, indulgendum eft, Exauctoratus eo -

nomine, non vtique infamis erit: nec prohibendus, lite fini-
ta, militiae eiusdem ordinis fe dare: alioquin et fi relinquat
litem, vel tranfigat, retinendus eft. $. 9. Qui poft defertio-
nem in aliam militiam nomen dederunt, legiue *^? paffi funt,
Imperator nofter refcripfit, et hos militariter puniendos.

$. 1o. Grauius autem deli&um eft, detrectare munus mili-

tiae, quam adpetere: nam et qui ad dilectum ^* olim non re-
fpondebant, vt proditores libertatis, in feruitutem redigeban-
tur: fed mutato ftatu militiae receffüm a capitis poena eft:
quia plerumque voluntario militi *?. «numeri* fupplentur.
$. rr. Qui filium fuum fübtrahit militiae belli tempore, exi-
lio et bonorum parte multandus eft: fi in pace, fuftibus cae-

di iubetur, et requifitus ^? iuuenis, vel a patre poftea exhi--

bitus, in deteriorem militiam dandus eft: qui enim fe folli-
citauit ab alio ^*, veniam non meretur. $. 12. Eum, qui
filium debilitauit, dilectu *5 per bellum indicto, vt inhabilis
militiae fit, praeceptum Diui 'Traiani deportauit. $. 13. Edi-

. &a *? Germanici Caefaris militem cefertorem faciebant, qui |

diu afuiffet, vt is inter remanfores ?? haberetür: fed fiue ?*
redeat ?? quis, et offeratfe, fiue deprehenfus offeratur, poe-
nam defertionis euitat: nec intereft, cuife offerat, vel ?3 a
quo deprehendatur. $. r4. Leuius itaque delictum emanfio-
nis ?* habetur, vt erronis in feruis: defertionis ** grauius,
vtin fugitiuis, $. r5. Éxaminantur autem caufae femper
59 emanfionis, et cur, et vbi fuerit, et quid egerit; et da-

qui pa[fus eft fe legiffe. GEB. 30 Gothofr. in nofa: le&usue diffimulauit.
Hal. ltaet Vulg. et cum his lego. BR. — Rehd. tamen, vt Flor. GEB. — 31
Etiamnunc Flor. eft: temporium , quae vox etiam in L. :. de Ábig. occurrit.
BR. 32 Gothofr. in nota: militiae. vzlz. Hal GEB. — 33 In Rehd. perpetuam,
abeft. GEB. — 34 In Rehd. eo, abeft. GEB. — 35 Gothofr. in nota: fed vbi ac-
cedente. vu/gat. Hal. Rehd. fed vbi ignominia miJus, ita vt illa intermedia omnia :

accedente C. sn. a. f. d. c. f v.v. adnotatus, abfint. GEB. — 36 Hal. et Vulg. ad-

dunt: eff. BR. 37 Gothofr. in nota: adnotatur. vulg. lta et Hal. GE R.

38 Hal militauit. — 39 Gothofr. in nota: praecifiorem. £Hal. Confer Duker. :

ad Opu[c. de Latin. Vet. ICt. p. 427. u. 17. BR. — 40 Non minus haec ver-
ba: extra ordimem , initio Flor. aberant, ac.7à eff. Sed ifta non tam facile
abefle poffunt ac hoc. Bx. 41 Rehd. zndicationis. GEB. ^^ 42 Gothofr.
in nota; in transactionem. vu]g. Flal. GE B. — 43 Gothofr. in nota: legi fe
paffi. Hal. 1taet Vulg. Etiam S. Cruc. II. habet: legi fe paffi fant./ At'Tre-
uif. x aliam militiam fe dederunt, legiue paffi funt. B. Florentinam exhi-
bent Barb. S. Cruc. I. Bynkersh. vt et Rehd. G. 44 Gothofr. in nota:
dele&um. Hal. edi&um. vulg. "Taur. dIlehum. Rehd. vt Vulg. GE B, 45
Gothofr. in nota: militiae. Hal. Ymmo Hal. habet: milite, et Taur. milití.
Kehd. wiliti, vt Florentiae. GEB. 46 Flor. fuit: vetrequifitus , fed: tve,
expun&ae. BR. Res eodem redit, fiue ret. fiue tre.expungas : fed dubio pro-
cul; ret, ex antecedentibus temere funt geminatae, GE B. — 47 Hal. 4ui enjm

Títuh. GE B.

tur venia valetudini, affeCtioni patentium, et adfiniüm: et
fi feruum fugientem perfecutus eft, vel fi qua huiusmodi
caufa fit: fed et ignoranti adhuc difciplinam tironi ignofcitur.
. W. IpzM libro II. de re militari. Now omnes de-
fertores fimiliter puniendi funt, fed habetur et ordinis, ?? fti--
pendiorum ratio, ?? gradus militiae, velloci, ?? muneris
deferti, et anteaCtae vitae: fed et numerus- 5?, fi folus, vel
cum altero, vel cum pluribus deferuit, aliudne quid 5* cri-
men defertioni adiunxerit. [Item temporis, quo in defertione
fuerit, et eorum, quae poftea gefta fuerint ?^: fed et 93 fi
fuerit vltro reuerfus, non cum neceffitudine, non erit eius-
demfortis. $. r. Quiin pace deferuit , eques gradu pellendus
eft: pedes militiam mutat ^^. In bello idem admiffum capite
puniendum eft. $. 2. Qui defertioni aliud crimen adiungit;

grauius puniendus eft: et fi furtum fattum fit, velutialia de- - :

fertio habebitar: vt??,fi plagium faftum, vel ádgreffura , abi-
geatus, vel quid fimile accefferit. $. 3. Defertor, fi invl;äe

inueniatur, capite puniri folet: alibi adprehenfus, ex prisía

defertione reftitui poteft: iterum deferendo, capite punjens
. dus eft. | $. 4. Qui in defertione fuit, fi fe optulerit, ex in» -

dulgentia Imperatoris noftri in infulam deportatus $* eft.
$. 5. Qui captus, cum poterat redire, non rediit, protrans-
fuga habetur. Item eum, qui in praefidio captus eft, in ea-
dem condicione effe certum eft, Si tamen ex improuifo, dum
iter facit, aut epiftulam fert, capiatur quis: veniam mere-
tur. $- 6. A barbaris remiífos milites ita reftitui oportere
Hadrianus refcripfit, fi probabunt, fe captos euafifíe, non
transfugiffe: fed hoc, licet ?* lignido conftare non poffit, ar-

gumentis tamen cognofcendum eft, et fi bonus miles antea
aeftimatus fuit, prope eft, vt adfirmationi eius credatur: fi.

remanfor 95, aut neglegens füorum, aut fegnis, aut extfa

contubernium agens, non credetur ei, $. 7. Si poftinultum

temporis redit, ?? qui ab hoftibus captus eft, et captum eum,
non tfansfugiffe, conftiterit: vt veteranus erit reftituendus,
et praemia, et emeritum 7? capit **, $. 8. Qui transfugit,
et poftea multos latrones adprehendit, et transfugas demon-

ftrauit, poffe ei parci Diuus Hadrianus refcripfit: ei tamen

pollicenti ea, nihil permitti oportere. ;
VI. YnxdM librollI. de re militari. Owwx delictum-
eft militis, quod aliter, quam difciplina communis exigit,
committitur, veluti fegnitiae crimen, vel contumaciae, vel

defidiae. $. r. Qui manus intulit praepofito, capite punien- -
dus eft: augetur autem petulantiae crimen dignitate praepofis
ti. $. 2. Contumacia omnis aduerfus ducem vel praefidem mili-
tis *? capite puniendaeft. | $. 5. Qui in acie prior fugam fecit,
fpeCtantibus militibus, propter exemplum capite puniendus

e&o

follicitavi fe ab alio paffus eft.. Rehd. follicitauevit. GE2. — 48 Gothofr. in notaz

deled&um propter bellum indi&um. Fia]. dele&um per bellum indi&um. vwlg.

Taur. dIlediu. Rehd. vt Vulg.GEB. — 49 Hal. et Vulg. Edium, et-mox : fa-

ciebat. BR. Itaet Rehd. GEB. — 50 Gothofr. in nota: emanfores. vulg. Hal.
Ita etiam MSS. fed in L. fequenti: vemanfor , recurrit. Vide Duker. ad Opafc. de

- Latin. Vet. ICt.p. 426. . 14. BR. MSS. funt Barb. S. Cruc. L IL. Bynkersh. vt et

Rehd. GEz. — 51 Taur.fiBe.GEB. — 52, Vulg. adeat. BR. Rehd. readeat, fed
et ex mente librarii fe corrigentis primae duae literae pun&is fünt fübnotatae.
GEB. 53 VideNoodt, II. Probab. 10. GEB. — 54 Hal. etVulg. emanforis.
BR. [taet Rehd. G xfh. 55 Kehd. inferit: babetur. GE B. — 56 Hal. trans-
ponit: femper cau[ae. G X B. 57 Hal. et Rehd. inferunt: et. GEB. — 58
Hal. et Rehd.et hic pracfigunt? et. GEB. — $9 Hal. iterum inferit: et. 6O
Hal.et Vulg. wameri. BR. Etiam Rehd. GEB. —— 61 Hal. et Vulg. 4ud.
BR. Etiam Rchd. GEg. —— 62 Hal. fseruut. . 63 Ap. Hal. et, abeft.
GEB. . 64 Hal.amittat, et in margine: alia$, miutat. GE B. 63 Hal.
et Vulg. vel, loco: vt. BR. Etiam Rehd. Gx . 66 Rehd. deportandus.
GEB. 67. Rehd. fed et licet boc. GER. 68 Gothofr. in nota: fi eman-

for. Hal. Etiam hic Barb. S. Cruc. I. II. Bynkersh, vt et Rehd. GER.. 69 —

Hal. et Vulg. « eredatur ei, fi pofl pwultum temporis vediit. Qui. ER. Tta et
Rehd. GEB. — 70 Vulg. et praemium emevitum, B R. Rehd. et premium mme-
"'|X Hal. ert Vulg. capiet. g R. 72 in Rehd. militis , abeít,
GEB.

u

ht
fon
6nii
(üt,
nec

TE
bu
fri
Gei
fem
füeri
fht,
Yi
Ti

b
fert

o
Cpà

lia

Penti
Vanda
95 : d
line.
du
toili
Ed
Düg;

Es
ii o
Du on;
CM
fithris
lAC
lh
Hal.. fic

l.
W

llv

(

DIGESTORVM LIB. XLIX. TIT. XVI.- | 109$

eft. $. 4. Exploratores, qui fecreta nuntiauerunt *3 hofti-

bus, proditores funt, et capitis poenas luunt. $. 5. Sed et

caligatus, qui metu hoftium languorem fimulauit, in pari
caufa eis ** eft, $. 6. Si quis commilitonem vulnerauit, fi

quidem lapidé, militia reicitur: fi gladio, capital admittit * *.

$. 7. Qui ** fe vulnerauit, vel alias mortem fibi confciuit,
Imperator Hadrianus refcripfit, vt modus eius rei ftatutus
77 fit, vt fi impatientia doloris, aut taedio vitae, aut morbo,
aut furore, aut pudore mori maluit: non animaduertatur in

eum: fed ignominia mittatur: fi nihil tale praetendat, capite
puniatur, Per vinum, aut ** lafciuiam lapfis capitalis poena -

remittenda efít, et militiae mutatio irroganda. $. 8. Qui
praepofitum fuum non protexit, cum polfet, in pari caufa
fattori *? habendus eft: fi refiftere non potuit *?, parcendum

ei. $. 9. Sedet in eos, qui Praefettum Centuriae a latroni- |

bus circumuentum deferuerunt, animaduerti placuit. |
VIL TagnnvNTENVS PATERNVS ** libroII. dere
militari. PRODrITORES, ?? transfugae, plerumque capite
puniuntur, et exauctorati torquentur: natm pro hofte, non
pro milite habentur. ! E
VIIL. VnPraAwvs libro VIIT. Difputationum. Qvt
ftatus controuerfiam patiuntur, licet reuera liberi funt **,
non debent per id tempus nomen militiae dare, maxime lite
ordinata, fiue ex libertate in feruitutem, fiue contra petan-
tur. Nec 5^ hi quidem, qui ingenui bona fide feruiunt. Sed
nec, qui ab hoftibus *redemgti funt, prius quam fe luant.
[X. ManRCIANVSs
T ES prohibentur praedia comparare in his prouinciis, inqui-

bus militiam 95: praeter quam fi paterna eorum ?* fifcus di-

ftrahat: nam hanc fpeciem Seuerus et Antoninus remiferunt.
Sed et 59 ftipendiis impletis emere permittuntur. Fifco au-
tem vindicatur praedium illicite comparatuin, fi delatus ??
fuerit ?? : fed et ?* fi nondum delata caufa, ftipendia impleta
fint, vel miffio contigerit, delationi locus non eft. $. r.
Milites, fi heredes extiterint, poífidere ibi praedia non pro-
X. Pavrvslibfo fingulari Regularum. . Qvrz excu-
bias palatii deferuerit, capite punitur. $. 1. Sed ex caufade-
fertionis reftitutus in militiam, non aliter medii temporis fti-
pendium.et donatiua ?? accipit, nifi hoc ?* liberalitas prin-
cipalis ei fpecialiter indulferit, :
Xl. Manciaxuvs libro II Regularum. Asomni mi-
litia ferui prohibentur: alioquin capite puniuntur.
XIL Maczn libro L. de re militari. OrrrctivM re-
centis exercitum non tantum in danda, fed etiam in obfer-
uanda difciplina conftitit ?*. $. r. Paternus quoque fcripfit
95, debere eum, qui fe merminerit armato praeefle, parcií-
fime commeatum dare: equum militarem extra prouinciam ?^
duci non permittere: ad opus priuatum, pifcatum, venatum,

. snilitem non mittere: nam in difciplina Augufti ita cauetur.

Etíi fcio, fabrilibus operibus exerceri milites, non effe alie-
num: vereor tamen , fi quicquam permifero ?* , quod in vfum

has

GER. 73 Nulg. muutiant. BR. Etiam Rehd. G. 74 Hal. zn pari
eum eis canfja efl. Rehd. m pari eius caufa efl. GER. 75 Hal. et Rehd. ca-
pstamittit. GEB. —— 6 Vide Bynkersh. Lib. IV. Obf. cap. vlt. BR. — 777
Rehd.füatus. GEB. . — 78 Hal. et Rehd. inferunt? per. GEB; 79 Rehd.
factoris. G E.
MACER. WVulg. MARTIANVS. BR. 82 Hal. et Vulg. inferunt:i vel.
BR. Rehd. vt Flor. GE B. 83 Vulg. fint. BR. Etiam Rehd. GEB. — 84
Hal. ne. GE B. 85 Hal. Macer. GEB. 86 Gothofr. in nota: militauit.
vulg. militiam exercet, Hal. lnmo Vulg. militent, et Hal, militiam exercent.
Vt Vulg. ita et MSS. quae vidi. Etiam Dafil. O sgaz«ó]we £v3& sQuréveras etc.
BR. Vidit Barb. S. Crac. I. Il.. Bynkersh. quibus adde Rehd. GE&. 87
Rehd. inferit: bona. GEB. — 88 Ap. Hal.et, abelt. — 89 Gothofr. in nota:
fi dclatum. Hal. GEB. —— go Vulg. fit. B R. 91 Ap.Hal. et Vulg. et, ab-
efl.BR, Abeít ctiam a 9. Cruc, IL.. Scd adeft in Barb. $, Cruc, II. et Bynkersh.

libro IIL. Inftitutionum. Mrzrr-

go Vulg. potuevit. BR. Etiam Rehd. GEs. —— 81 Hal..

. Hal. probat.

meum aut tuum fiat, ne modus in ea re non adhibeatur, qui
mihi ?* fit tolerandus. $. ». Officium tribunorum eft, vel
eorum, qui exercitui praefunt, milites in caftris continere,
ad exercitationem producere, claues portarum fufcipere, vi-
gilias interdum circumire ??, frumentationibus commilito-
num intereffe, frumentum probare, men(íorum '?? fraudem
co&rcere, delicta fecundum (uae au&oritatis modum caftigare,
principiis frequenter intereffe, querellas commilitonum audi- -
re, valetudinarios infpicere,
XIIL Ipnrwlibro II de re militari. MrrrzTEsagrum
comparare prohibentur in ea prouincia, in qua bellica opera
peragunt: fcilicet, ne ftudio culturae militia fua auocentur:
et ideo domum comparare non prohibentur. Sed et agrosin
alia prouincia comparare poffünt. Ceterum in ea prouincia,
in qua propter proelii caufam * venerunt, ne füb alieno qui-

.dem nomine eis agrum comparare licet: alioquin fifco vindi-

cabitur. $. r. Is autem ?^, qui contra diíciplinam agrum
comparauerit, fi, nulla de ea re quaeftione mota, miffionem
acceperit, inquietari prohibetur. .$. 2. Illud conftat, huius
praefcriptionis commodum ad eos , qui ignominiae caufa miffi
fünt, non pertinere: quod praemii * loco veteranis conceffum
intellegitur: et ideo et ad eum, qui caufaria^ miffus eft, pot-
eft dici pertinere: cum huic quoque praemium praeftatur 5,
$. 5. Miffionum generales caufae funt tres, honefta, caufa-
ria, ignominiofa. Honefta eft, quae, tempore militiae im-
pleto, datur. . Caufaria, cum quis vitio animi, vel corporis
minus idoneus militiae renuntiatur. gnominiofa caufa eft,
cum quis propter deliCctum facramento foluitur. Et is, qui

ignominia miífus eft, neque Romae, neque in facro comitatu

agere poteft. Etfifine ignominiae mentione miffi fünt, ni-
hilo minus $5 ignominia miffi intelleguntur. $. 4. Inreue-
rens miles non tantum a Tribuno, vel * centurione, fed et-

iam a Principali $ coércendus eft: nam eum, qui centurioni,

caftigare fe volenti, reítiterit, veteres notauerunt: fi vitem
tenuit, militiam mutat: fi ex induflria fregit, vel manum

| centurioni intulit, capite punitur. $. 5. Eius fugam, qui,

cum füb cuftodia, vel in carcere e(fet, difcefferit, in numero
defertorum non computandam ? , Menander feripfit: quia cu-
ftodiae refuga, non militiae defertor eft. Eum tamen, qui
carcere effracto fugerit, etiam fi ante non deferuerit: capite
puniendum Paulus fcripfit. ; $. 6. Defertorem, qui a patre
fuo fuerat oblatus, in deteriorem militiam. Diuus Pius dari
iuffit, ne videatur, inquit, pater ad fupplicium *? optuliífe,
Item ** Diuus '? Seuerus et Antoninus eum, qui poft quin-
quennium defertionis fe optulit, deportari iuflerunt, quod

exemplum et in ceteris fequi nos debere, Menander fcripfit,

XIV. PAvzrv s libro fingulari de Poenis militum. Qvr
commeatus fpatium exceffit, emanforis vel defertoris loco ha-

bendus eft: habetur tamen ratio dierum, quibus tardius re-

uerfus eft: item temporis, nauigationis, vel itineris: et fi fe
probet *? valetudine impeditum, vela latronibus detentum,

fimiliue cafu moram paffum, dum ** non tardius a loco pro-

fectum

vt et in Rehd. GEB, 92, Gothofr. in nota: donaria. vulg. Rehd. vt Vulg.
domaria. GE B. — 93 Hal. baec ei, fequenti: ei, huc traaslato. GEB. — 94
Vulg. confifiit BR. Etiam Rehd. GE&s. — 935 Rehd. frribit. GE g. 96
Rehd. inferit: fuam. G EB. 97 Rehd. permiferim. G E B. 98 Vulg. an-
tecedens ; »on, huc trausfert. BR. — 99 Rehd.cirewire. GEE. — 100 Vulg.
menfurae. BR. Etiam Rehd. fraundem menufure. G* B. I Rehd. propter cau-

| fam belll| GEB. — 2, Vulg. Is etiam. BR. — 3 Taur. praeml. GEB. 4 Rehd.

caufarie. G EB. 5 Vulg. praefletur. BR. — 6 Hal. ad vocem ; mibileminus,
in margine: alias wibilemagis. G E B. 7 Rehd. inferit: a. GE B. 8 Go-
thofr. in nota: a Principe. vulg. |ta etiam Rehd. G EB. 9 Hal. compu-
tandum. G E B. 10 Gothofr. in nota: ad fupplicium filium. Hal. [ta et-
iam Vulg. et Florentiae eft fuppletum. BR. |ta quoque Rehd. G E g. It
Hal. Itemque. G E &. 12, Hal. et Vulg. diui. BR. Etiam Rehd. G E g. 15
14 Hal.et Vulg. inferunt; fgge" BR. Etam Rehd. GEz.
Qoooooo 3 13

1096
feCtum fe probet, quam vt occur..rere.poü'etintra commeatum,
reftituendus eft. $. r. Arma ahena.iie, graue crimen fafcä[ 5et
ea culpa defertioni exaequatur: vtique fi tota ahensgguf: r
fed et fi partem eorum, ** nifi quod intereft: nam fi tibiale
vel vmerale *7 alienauit, caftigari verberibus debet: fi vero
loricam, fcutum , galeam, gladium, defertori fimilis eft, 'Ti-
roni in hoc crimine facilius parcetur 18: armorumque cuftodi
pleramque ea*? culpa imputatur,

fuo tempore. | |
XV. Peru1ANvs ?? libro XIX. Refponforum. . Ex

caufa defertionis notatus ac reftitutus, temporis, quod in de-
fertione fuerit, impendiis ^* expungitur: quod f1 ratio con-
ftiterit, neque defertorem fuiffe apparuerit, ommia ftipendia
citra ?? temporis finem redduntur. (s
XVI. PAvrvs libro V. Sententiarum. Q vr metu
criminis :
^ tiae dedit, ftatim facramento foluendus eft. $. 1. Miles tur-
bator pacis capite punitur.

TIT,.XVILs | i.
D E CASTRENSNIPECVLIO..
VLPIANVS libro XIV. ad Edictum.

C JILIIFAMILIAS militis fi peculium apud patrem reman-
' fit, fine teftamento filio defun&to, pater ipfi heres non
fit: fed. tamen heres is * fiet, quibus filius fuit.

IL Ipgw libro LXVIL ad Edictum, — S1 filiusfami- -

las miles decefferit, fi quidem inteftatus: bona eius non
quafi hereditas, fed quafi peculium, patri deferüntur, fi au-
£em teftamento facto, hic pro hereditate habetur caftrenfe pe-
CuBude . | 2 u
II. Ipgw libro VIII. ad legem Tuliam et Papiam. S1
mulier filio viri militiad caftrenfes vel militares forte res com-
parandas, reliquerit pecuniam, vtique caftrenfi peculio ea,
quae comparantur, adnumerari incipunt. — !
IV. TEgTYLLIANVS libro fingulari de Caftrenfi pe-
culio. MrrEs praecipua habere debet, quae tulit ^ fecum
in caftra, concedente patre. $. r. ACtionem perfecutionem-
que caftrenfinm rerum femper filius, etiam inuito patre, ha-
bet. $. 2. Si paterfamilias militiae tempore, vel ? poft mif-
fionem, adrogandum fe praebuerit: videndum erit, ne huic
quoque permiffa intellegatur earum rerum adminiftratio, quas
ante adrogationem in caftris adquifierit: quamuis Conftitutio-
nes Principales de his loquantur, qui ab initio, cum eíffent fi-
lifamilias ^, militauerint: quod admittendum eft. |
^ — V. Vrrrianxvs ? libro VI. ad Sabinum. Mirxes
.filiusfamilias, a commilitone, vel ab eo, quem per militiam
cognouit, heres inftitutus, et * citra iuffum patris, fuo arbi-
trio re&te pro herede geret *. - p :
VL IpEew libro XXXII. ad Sabinum. 1 militi filio-
familias vxor fernum manumittendi caufa donauerit, an fuum

15 Hal. alzenauerit. 16 Hal. inferit: zdem eft. GEB..—. 17,Gothofr. in nota:
bumerale. Yta Hal et Rehd. GEg. .. 18 Hal. parcitur. GEB. 19 Vulg.
eadem. E R. 20 Hal. TARANTINVS PATERNV'S. Vulg. PAVLV'S.
BR. . 21 Gothofr. in nota: ftipendiis. eu/g. Haloand. Hal. le&tio eft: 220 u
defertiome fuit, flpendüs expungitur. GEB. 22, Vulg. circa. & R. Etiam
Rehd. GEB. , |
I Taür. Js. Hal. et Rehd. b;s. GER. 2, Haàl, et Rehd. detzlit.
GEB, 3 Hal.et Vulg.inferunt: etiam. BR. Vt et Rehd. GEB. 4 Hal.
filiifamiliarum. .. $ Hal. et Rehd. Idegm. GE B. — 6 Gothofr.in nota: et iam
citra. Hal. Immo Hal. etiam citra. GEB. — 7 Hal. et Vulg. gerit. BR. Et-
iam Rehd. GER. 8 Vulg. feruum , loco: fuwm. BnR. — 9 Vulg. bi-. GE F.
1o Gothofr. in nota:z-Deeít haec negatio Haloandro.. G E E. t1. Hal. et
Vulg. eff. BR. Etiam Rehd. GEE. 12, Gothofr. in nota; reddere, Hial.

fi arma militi commifit non |

. in quo iam reus fuerat poftulatus, nomen mili- |

DIGESTORVM LIB. XLIX. TIT. XVL XVIL

5 libertum fecerit, videamus: quia peculiares et feruos et li.

bertos potuit habere? Et magis eft, vt hoc ? caftrenfi pecu--
lio non adnumeretur: quia vxor ei non

*9 propter militiam

nota effet **, Planeíi mihi proponas, ad caftra eunti ma-
rito vxorem feruos donaffe, vt manumittat, et habiles ad mi-
litiam libertos habeat: poteft dici, fua voluntate, fine patris

spermiffu, manumittentem ad libertatem perducere.

VII. InEw libro XXXIIT. ad Editctum. . Sz.caftrenfe
peculium maritus habeat, in quantum facere poteft, conde-
mnabitur: quia etiam non caftrenfibus creditoribus ex eo pe-
culio, magis eft, eum cogi refpondere *?,
VII. IneM libro XLV. ad Edictum. . Sz forte vxor,
vel cognatus, vel quis *? alius, non ex caftris notus, filio-
familias donauerit quid, vellegauerit, et ** expreíferit no-
minatim, vt in caftrenfi peculio habeat: an poffit caftrenfi pe-

culio adgregari? Etnon puto. Veritatem enim fpeCtamus,
an vero *? caftrenfis notitia vel affeCtio *9 fuit, non quod.

quis finxit,

. IX. InEn libro IV. Difputationum. PRoPOoNEBA-
TVR filiusfamilias miles, teftamento facto, extraneum here-
dem fcripfiffe, patre ** deinde fuperítite deceffiffe: pater
deliberante herede inítituto, et ** ipfe diem funttus *?, de-
inde heres inftitutus repudiafle hereditatem ??. Quaereba-

tur, ad quem caftrenfe peculium pertineret? Dicebam, ca-

ftrenfe peculium filiifamilias , fi quidem teftatus deceflit , quafi

hereditatem deferri heredi fcripto, fiue extraneum fcripfit^* -

heredem, fiue patrem. . Sed cum nihil de peculio decernit ?*
filius,;non nunc obueniíffe patri, fed non eífe ab eo profe-

éCtum creditur. Denique fi feruo filii caftrenfi libertatem pa-- '

ter adfcripferit, moxque filius, viuo patre, defunttus fitz
non impeditur libertas, cum, fi filius patri fuperuixerit, im-
pediatur libertas. Vnde Marcellus putat, neceffarium quo-
que heredem feruum fili peculiarem patri exiftere poffe, fi
filio pater fupernixerit. Idem referebam, et fi rem peculia-
rem filii pater legauerit: nam eodem cafuü, quo libertatem

competere diximus, legatum quoque vel debebitur, vel impe-

dietur. Quibus ita praemiffis, et in propofito dicebam, cum

heres non adiit hereditatem, retro peculium patris bonis ?*.

acceffiffe: vnde poífe ^* dici, etiam aucta patris bona per

l hanc repudiationem: nec eft ^* nouum, vt ex poftfacto ali-
9

quis fuüccefforem habuiffe videatur. Nam et fi filius eius, qui

ab hoftibus captus eft, decefferit, patre captiuo viuo: fiqui- -
dem pater regrederetur ?9, quafi filiusfamilias peculium ha--
beret ?*: enimuero fi ibidem pater decefferit, quafi paterfa-
milias legitimum habebit füccefforem, et retro habuiffe cre-

ditur ^9 eius fucceffor ea quoque, quae medio tempore filius
29 ifte quaefiit, nec ?? heredi patris, fed ipfi filio quaefita
videbuntur. A NT
X. PowPourvs libro fingulari Regularum. Ex no-

ta Marcelli conftat, nec patribus aliquid ex caftrenfibus bonis .
filiorum deberi. - !

XI.

GEBR. . I5 In Rehd. qui$, abeft. Gz B. | 14 Hal hicinferit: etigm. — Et-
iam Vulg. poft: exprefferit. BR. — Rehd. loco: donauerit quid vel legauerit ,
habet: domauerit vel quid legauerit: de cetero vt Flor. G ER. 15 Gothofr.

" innota? am vera. lta Hal. Rehd. vere, fed ex correctione, vt mihi videtur,

16 Rehd. cafivenfis peculii notitia vel affedione fuit.

Florentinae. G EB. :
I8 Ap. Hal. et, abeft, GEn.

GERBR. . 17 Ap. Hal. patre, abeft. GE .

| 19 Hal. addit: effe. Rehd. defunclus eft, loco: diei fuuctus eff. GEB. — 20 -

Vulg. addit: defunci. p R. Rehd. pariter. G. — 21 Hal. feripfiffet. — 22
Vulg. dixerit, loco: decermit. BR. Etiam Rehd. GEB. — 23 Kehd. patri,
loco: patris bonis. GEB. 24 Rehd. potcefi. GER. 25 Hal. effe. GE&B.
26 Gothofr. in nota: vegredi eft reuerti. Inde Vulg, veuerteretur. BR. — Vt ct

'Rehd. GEB. — 27 Hal. babebit. GEB. — 28 Elal.credetur. — 29 Hal. in-

ferit: familias. Rehd. habet: füinsfa. ita quefát. GEz. — 30 Hal wom. GE B.

Mi VT ---—— — EL

9 u3 i^ -

T

qu
ii
fii

3
Itig
yit,
lR,
td
(;
ol

; femr

pote
hi
$C
6u

;

"a
cu
,

ij
E
|Qg*«
Y [«

5 DIGESTORVM .LIB.

E
".. XLl. Macezn ?* libro II. de re militari; CaoAsTREN-
$ € peculium eft, quod a parentibus vel cognatis in militia
agenti ?? dcnatum eft: vel quod ipfe filiusfamilias in militia
adquifit, quod, nifi militaret, adquifiturus non fuiffet : nam
quod erat et fine militia adquifiturus, id peculium eius ca-
ftrenfe non eft. . MEES g Ea vt
XIL. PaAerNrANvSs libro XIV. Quaeftionum. . P-a-
TER Qui dat in adoptionem filium militem, peculium ei au-

33 nec in familia retento poteft auferre. : ! |
AIIL.IpEmw libro XVI. Quaeftionum. Drvvs Ha-

drianus refcripfit in eo, quem militantem vxor heredem in-

fütuerat, filium extitiffe heredem, : et ab eo . feruos heredita-
rios manumiffos, proprios eius libertos fieri.

XIV. IpnEM libro XXVII. Quaeftionum. . FILIM s-

FAMILIAS miles fi captus apud hoftes vita fengatur, lex

. Cornelia fuübueniet fcriptis:3* heredibus: quibus ceffantibus,

iure priftino peculium pater habebit. $. 1. Proxima fpecies
videtur, vt ícriptis heredibus deliberantibus, quod feruus in-
terim ftipulatus eft, vel ab alio fibitraditum accepit, quod qui-
dem ad patris perfonam attinet, fi forte peculium apud eum
refederit: nullius momenti videatur, cum in ?? illo tempore
non fuerit feruus patris: quod autem ad fcriptos heredes, in
fuüfpenfo fuiífe traditio itemque ftipulatio intellegatur: vt enim

hereditarius fuiffe credatur, poft aditam fit hereditatem : fed

paterna verecundia nos mouet, quatenus et inilla fpecie, vbi
iure priftino apud patrem peculium remanet, etiam adquifi-
tio füpulationis, vel rei traditae per feruum fiat, $. 2. Le-
gatüm, quod ei feruo reli£tum eft, quamuis tunc propter in-
certum nulli fit adquifitum, omiffo teftamento, patri tuünc
primum per feruum adquiretur 3^: cum, Ífi fuiffet exemplo
hereditatis peculio adquifitum, ius patris hodie non confide-
raretur. : AUR

XV. InzMlibro XXXV. Quaeftionum. PATER mi- |

lite ?? filio ?? reuerfo, quod donat, caftrenfis peculii non
facit: fed. alterius peculii, perinde ac fi filius numquam mi-
litaffet, $. r. Si ftipulanti filio fpondeat, fi quidem ex cau(a
peculii caftrenfis, tenebit ftipulatio : ceterum ex qualibet alia
caufa non tenebit. $. 2. Si pater a filio ftipulatur, eadem
diftinctio feruabitur. $. 3. ?? Seruus peculii, quod ad filium
fpectat, ab extero fi ftipuletur, aut per traditionem accipiat:
fine diftinCtione caufarum res ad filium pertinebit: non enim
vt filius duplex ius fuftinet, ^? patris et filiifamilias: ita fer-
uus, qui peculii caftrenfis eft, quique nullo iure, quamdiu
filius viuit, patri fubieCtus eft, aliquid adquirere fimpliciter
ftüipulando, vel accipiendo patri poteft. Quae ratio fuadet,
vt, fi ab ipfo patre fernus, qui ad filium pertinet, ftipuletur

- ex quacumque caufa, vel traditum accipiat: fic adquiratur fi-

'Jio res et ftipulatio, quemadmodum fi exter ** promififlet:
quoniam ?? perfona ftipulantis et accipientis ea eft, vt fine
differentia cau(arum , quod ** rerum agitur, emolumentum
filii fpectet. $. 4. Siferui pater vfumtructum amiferit, cu-

41 Hal.et Vulg. ZDEM. B. Etiam Rehd. GEx. 52, Vulg. degenti. B R.
Etiam Rehd. GEZ. 43 Hal quia. GEB. 34 Erat Flor. fubueniet. fcri-
pft. et fa&um: fubuenit et fcriptis. "Taur. ex parte correctionem eít fccutps.
BR. Secuti funt integram Hal. et Rehd. GEB. — 35 Ap. Hal. et Vulg. zu,
abeft. B R. Rehd. vt Flor. GEB. 36 Vulg. acquirituy. BR. Etiam Rehd.
GES. 37 Vulg. militi. BR. Etiam Rehd. GER. — 38 Gothofr. in nota:
filiofamilias reuerfo. Flal. GE B. —— 39 Hal. et Vulg. fequens: fi, huc trans-
^ferunt. BR. Etiam Rehd. GEB. 40 Hal. et Vulg. praefigunt: et. BR. Et
poteft illud latere in antecedenti: fzJEn ET. Rehd. tamen vt Florentinam ex-
hibet Taur. GER. — 41 Hal.et Vulg. extéro. BR. Et ita quoque fcripti. Barb.
S, Cruc. . Il vt et Rehd. At Bynkersh. extranmeo. GEB. 42 Hal. quia.
GEB. 43 Gothofr. in nota: quid per eam agitur. vulg. Hal. Sed Vulg. et
Hal.habent: 4ued per ewm.agitur. Etita quoque Taur. in margine. P R. Ft

IXEBX TIT. CXNIBOR: J 3097

jus proprietatem in caftrenfi peculio filius habebat: plenám
proprietatem habebit- filius. : OR
XVI. InEMlibro XIX. Refponforum. Do T& w filio-
familias datam vel promiffam, in peculio caftrenfi non eífe
refpondi. Nec ea res contraria videbitur ei, quod Diui Ha-

| driani temporibus filiumfamilias militem vxori heredem exti-
tiffe placuit, et hereditatem in caftrenfe peculium habuiffez
- ilit : . . nam hereditas aduenticio iure quaeritur: dos autem, matti-
ferre non poteft, quod femel iure militiae filius tenuit: .qua | :

ratione nec emancipando filium, peculium ei aufert, quod |

monio cohaerens , oneribus eius, acliberis communibus , qui
funt in aui familia, confertur. $. r. Hereditatem caftrenfi
peculio non videri quaefitam refpondi, quam frater patruelis
in alia prouincia ftipendia merens, fratri patrueli, cum quo
numquam militauit , reliquit : fanguinis etenim ratio, non mi-

| litiae caufa meritum hereditatis accipiendae praebuerat.

XVII. InEw libro IL. Definitionum. PaA'rER, qui
caftrenfe peculium inteftati filii retinebit, aes alienum , intra

modum eius, et annum vtilem, iure Praetorio foluere cogi-.
. tur.. Idem, fi teftamento fcriptus heres extiterit, perpetuo
.eiuiliter, vt heres, conuenietur. $. r. Pater a filio milite,

vel qui militauit ^*, heres inítitutus, teftamenti caufam omi-

fit, et caftrenfe peculium poffidet *^ ; legitimi heredis exem- -

plo cogetur ad finem peculii perpetuo legata praeftare: quod
fi filius poft annum, quam militare defierat , iure communi te-
Ítamento facto, vita deceíht: ratione Falcidiae retinebitur

quarta: ceterum fi teftamenti caufam pater omifit, cum pe- .

culium creditoribus foluendo non eífet; nihil dolo videbitur
feciffe, quamuis temporis incurrat compendium. — —
- XVIIL.. MAECrANVvs ^** libro L. Fideicommifforum.,
Ex caftrenfi peculio feruus a patre heres inftitui ^* poteft,
et filium neceffarium heredem patri facit. $.. 1. Et in fumma

. ea *5 res, hi a&tus. patris, qui ad praefens *? alienationem

alicuius iuris de caftrenfi peculio praeftant, impediuntur; hi
vero, qui non ftatim quidem, fed poftea efficere folent, eo

| tempore animaduertentur, quo habere effectum confuerunt
59: vt, fifit ?* filius *?, cui auferatur, nihil agatur, fiante
. decefferit, actus patris non impediatur. S. 2. ltaque nega-

bimus.patrem, filio faluo, commurni diuidundo agentem, pro-
prietatem alienaturum, exemplo dotalis praedii. .Sed nec, fi
focius vltro cum eo agat, quicquam agetur: veluti fi cum eo
ageret??, cui bonis interdiCtum eít. $. 3. Seruos ex eo pe-
culio vfufructu, item praedid, tam vfufructu, quam ceteris
feruitutibus pater liberare poterit: fed et feruitutes his adqui-
rere ?* ; id enim et eum, cui bonis interdictum eft, verum
eft confequi poffe. Neque autem feruis ex eo oeculio, ne-
que praediis, vfumfructum vel feruitutemimponere pater pot-
eft. $. 4. Si quando ex eo peculio filius ?? rem alienam bo-
na fide tenebit, an pater eius in rem, vel ad exhibendum
aCtionem pati debeat, vt ceterorum * filiorum* nomine,. quae-
ritur: fed verius eft, cum hoc peculium a patris bonis fepa-
retur, defenfionis neceffitatem patri non inponendam. $. 5.
Sed nec cogendus eft pater, ?? aes alienum, quod filius pe-
culii nomine , quod in caftris adquifiit, feciffe "7 dicetur, de

. peculio a&ionem pati. Etfifponte patiatur, vt quilibet de-

fenfor

ita quoque Rehd. G. 44 Hal militazerat. 45 Hal, poffedit. GE s.

46 Hal. et Vulg. MARTIANVS.RR. Etiam Rehd. GEB. — 47 Hal.et ,

Vulg, inferunt: mosm. BR. Etiam Rehd. GE s. 48 Gothofr. iu nota: fum-
ma eius rei a&us. vulg. ea re hi actus. Hal. Ne quid ambiguum fit, et Vulg.
et Hal. habent : et in fumma: in reliquis diffident, vt hic notatum. Rehd. et u

fninma eius vei et abus , fed nonnemo pofterius : et , pun&is notauit, quo dele- .

to comuenit cum Vulg. GEB. — 49 Hal. et Rehd. inferunt: rej; GEB. — 50

Hal. et Vulg. confueuermmt. BR. Etiam Rehd. GEE. — 51 Hal. fuperfit. GE B. |

$2, Gothofr. in nota: filiusfamilias. la Vulg. BR. Etiam Rehd. GEB. — 53
Vulg. agetur. BR. — Kehd. agatur. GER. 54 Vulg. iisdem acquireve poteff,

BR. 55 Vulg. addit:, familias. hR. Etiam Rehd. GEE. 56 Vulg. in- .

ferit: propter. BR. Sed Hal. pater, cum: propter, commntat. Rehd. vt Vulg.
GEB. 51 Hal. cenfecife. WVulg. contraxiffe. & R.. Rehd. vt Vulg. GE E.
! | 58

((((((

1098

- fenfor fatisdato filium in folidum, non peculio tenüs defen-

dere debeat 59. Sed et eius filii nomine non aliter n;(äu.ere
a&tiones poteft, quam fi fatisdederit, eum ratam rem ha-

biturum. x, lt
XIX. TavPenonuiNvs libro XVIII. Difputationum ^^.

D x 9* hereditate ab adgnato commilitone data Scaeuola no-

íter dubitabat $*: quia potuit, et ante notus , et amicus da-

re, potuit et non dare, nifi commilitium caritatem auxiffet: |

nobis ita ?? videtur, fi ante commilitium factum üt« teftamen-
tum, non effe peculii caftrenfis eam hereditatem: fi poftea,

fit heres fcriptus, iuffu militis adire debebit hereditatem , ea-
que fiet bonorum caftrenfis peculii. $. 2. Filiusfamilias pa-
ganus de peculio caftrenfi fecit teftamentum, et dum igno-
rat, patri fe füuum heredem extitifle, deceffit: non potelt vi-
deri pro caftrenfibus bonis teftatus, pro paternis inteftatus
deceíliffe , quamuis id in milite etiam nunc ** refcriptum fit:
quia tiles-ab initio pro parte teftatus, 95 pro parte. lnþtcj&a-
tus potuerat mori: quod ius ifte non habuerit ?6686 non ma-
gis, quam ?* fine obferuatione legum facere .^ teftamen-
tum: neceffario ergo caftrenfis peculii heres fcriptus vniuerfa
bona habebit, perinde ac fi pauperrimus facto teftamento de-
ceffiffet, ignorans fe locupletatum per feruos alio loco agen-
tes. $. 3. Pater peculii caftrenfis filii feruum teftamento li-
berum effe iuffit: inteftato defuncto filiofamilias, mox patre;
quaeritur, an libertas feruo competat? occurrebat enim , non
poffe *? dominium apud duos pro folido fuiffe 7: denique
filium poffe manumittere talis peculii feruum, Hadrianus con-
ftituit. Et fi teftamento tam filii quam patris idem feruus ac-
cepiffet libertatem , et vtrique pariter deceffiflent : non dubi-
taretur, ex teftamento filii liberum eum effe. . Sed 7* in fu-
periore cafü pro libertate a. patre data illa dici Pofï'unt: num-
quid, quod ad *^ vtatur iure conceflo filius in caftrenfi pe-

culio, eoüsque ius patris ceffauerit: quod fi inteftatus de- |

cefferit filius, poftliminii cuiusdam fimilitudine pater an-
tiquo iure habeat peculium , retroque videatur habuille re-
rum dominia. $. 4. Non tamen, (€fíi) vt heres viuo filio
vindi&ctam feruo impofuit, dicatur, eum polt mortem intelftati
filii ex illa manumiffioneliberum fattum effe, $. 5. Quid au-
tem, fi teftamentum fecerit filius, et non fit eius adita here-
ditas? non tam facile eft dicere, continuatum patti poft mor-
tem filii rerum peculii dominium: cum medium tempus , quo
deliberant ??* inftituti heredes, imaginem fucceffioni *^ prae-
ftiterit: alioquin, etíi adita fit ab inftituto hereditas filii, di-
cetur, a patre ad eum transiffe proprietatem: quod abfurdum
eft, fi *^ in pendenti, vt in aliis, et in hac fpecie habeamus
dominia, vt ex *9 facto retro fuiffe, aut non fuiffe patriscre-
damus. Secundum quod difficile erit expedire, fi, dum de-
liberant heredes ?** , dies ceílerit legati feruo dati iflius pe-

!

68 Hel. debebit; ^ ^ 59 Rehd. ratam loco: vatam vem, GERB. 6o Hal.
hanc infcriptionem habet integram, nifi quod fubitituat; l;b. IX. GER. 6I
Vulgo: De, abcít. BR Etiam in Rehd. GE s. 62, Rehd. dubitat. GEE.
63 Hal. itaque. GEB. 64 Rehd. z militem etiam tunc. GEB. — 63 Hal.
praefigit: et. 66 Hal baóuit. 67 Gothofr. in nota: quam fi fine. Hal.
Etiam Vulg. B R. Etiam Rehd. GERB. 68 Gothofr, in nota: faceret. lta
et Hal. et Vulg. BR. Etiam Rehd. GE g. 69 Hal. potwiffe. G E. 7o
Hal. ejfe. GER. 71 Hal. et Vulg. inferunt: et. BR. — Etiam Rehd. GER.
*2 Hal. et Vulg. q40ad. 8R. Etiam Rehd. GE R. 73 Vulg. deliberabant.
BR. 74 Gothofr. in nota: fucceffori. Hal. fucceffionis. vulg. Rehd. vt Hal.
GEB. 25 Gothofr. in nota: nili, vs/g. .Hal. Etiam Rehd. GE . 76
Hal. et Rehd. inferunt; poff..G E B. 71 Vulg. deliberat beres. & R. — Etiam

DIGESTORVM LIB. XLIX, TIT. XVIL XVIII.

4 ; * ?
culii, 7** teftamento eius, ex quo patef nihil capere potuif-
fet: an id ad ipfum pertineat, cum vtique ad heredem filii
pertineret ??: facilior tamen de libertate ferui deliberatio eft

| in fpecie, in qua inteftatus filius deceffiffe proponitur: non

eft ergo ratio refpondendi, competere libertatem eo tempore
datam, quo non fuit in dominio patris. PFauorabilem tamen
fententiam contrariam in *? vtroque cafu non negamus.
XX. Pavrvs libro fingulari ad Regulam Catonianam.,
SED i ponas ?*, filium teftamentum fecifle, et patrem he-
redem inftituiffe, cum vtique pater teftamento fuo feruo fili

contra, $. r. Sed fi feruus peculii caftrenfis a; quocumque [ libertatem dediffet, qui ad eum ex .te&amento. filii pertinel:e
! coeperit: videndum eft, numquid ei comparari debeat, qui,
cum manumitteretur ??, alienus erat, deinde poftea adquifi-
. tus eit: fed fauorabile ?? eft, libertatem a patre reliCtam ad-
mittere: etab initio patris effe eum videri, ex hoc, quod

poftea contigit 9*, oftenditur.

L IT KUL
uPDEVETERANLS.

—^ ' AnRRIVS MENANDER libro III. de re militari. -

TETERANORVN priuilegium inter cetera etiam in deli-
..X . Ctis habet praerogatiuam, vt feparentura ceterisin poee -

nis: nec ad beftias * itaque * veteranus datur, nec fuftibus
caeditur. CUM I " dulertas p
—— ."]L Vrrerzawvs libro HT. Opinionum. HowEsTE
facramento folutis data immunitas, etiam in eis ciuitatibus,

| apud quas incolae funt, valet. Nec labefactatur, fi quis eo-

rum voluntate fua honorem aut munus fufceperit. :$. r. Ve-

&igalia, et patrimoniorum $? onera follemnia, omnes fuíti-

nere oportet. TM ,
lIl. MARcrANvs libro II. Regularum. VgrTERA-
NIS et liberis veteranorum idem honor habetur, qui et de«
curionibus. Igitur nec in metallum damnabuntur, nec in
opus publicum, vel ad beftias, nec fuftibus caeduntur.
| IV. VrPrzaANvs libro IV. de officio Proconfulis.
VrAE fternendae immunitatem veteranos non habere, lulio
Soffiano * veterano refcriptum eft. Nam nec ab intributio-
nibus 5, quae * poffeffionibus fiunt, veteranos efle excufatos,
palam eft. $.. 1. Sed et naues eorum augariari poffe, Aelio
l'irmo * et Ántonino Claro veteranis refcriptum eit.
V. Pavrvs libro fingulari de Cognitionibus. .V &«
TERANOSs, Diuus Magnus Ántoninus cum patre fuo refcri-
pfit, a nauium fabrica excufari. $. r. Sed et ab exactione
tributorüm habent immunitatem , hoc eft, ne exactores tri-
butorum conftituantur. $. 2. Sed veterarii, qui paífi fünt *
in ordinem legi, muneribus fungi coguntur.

LI.

Rehd. GEz. — 478 Hal praefigit: i. GEB. — 79 Hal. pertineat. . 80
Vulgo: i, abeft. BR. — . 81 Vulg. proponas. B R. 82 Taur. cuManumit-
teretur. G EB. 83 Hal. et Vulg. famorabilius. BR. Etiam Rehd. GE B.
84 Ita Taur. fed Flor. clare eft: contingit, vti et Hal. habet, et: Vulg. BR..
Rehd. contingit, fed videtur nonnemo literam u mediam pun&ulo confodiffe.
GEE, :
I Taur. Pefliat; GE B. —— 2 Gothofr. in nota: vtique. Hal. GEB,
3 Vide Briflon. m Selet. Anutiquit. L. HHI. c. 11. GE B. 4 Vulg. Gofiatto.
Ícribendum; Sofiauo. B R. Rehd. vt Vulg. GEB. 5 Vulg. contributionibus.
BR. Etiam Rehd. a conutributiouibus. G E B. 6 Hal. et Rehd. inferunt : z.
G E B. 4 Wulg. Roffino.:8 R. 8 Hal. et Vulg. inferunt: fe, fed et Flor.

idem inter verfus et adícriptum. BR. . Et ita quoque Rehd. GEB. |

h

f
(t
P
fa
h
gio'e
gins
at
lem
fii
matt
P
Lenti
vulpo
aliam
quit

-Ohmi

bus,
quai
Datil
Yib

- fideiof

WO
p

QUi0s
Gd e
$a
obftri
Yel m
fienm
latio
fes f
?* tel
?5 fl
item
$ 6 ls
hE
I
fllosin

l
( M
l. i f

- MC tt aj

W noo:
Teltinà oy,
L N
bi!am. T
B. lN
& H n
H&L t V
abEü. GEP

Wg. liíer

d

X

u

y
10

[of
1
t
cn

fs -

fuo
Jl«
1005

lo

n
elifi
Q
u

J

j V

n

ciuitatium parentibus orerentur *9.

« DIGESTORVM
Qs ho I LBERR. OVIN
| THTOLO 840 |
AD MVNICIPALEM * ET DE INCOLIS.
; VrPIANVS libro II. ad Edictum.

VNICIPEM aut natiuitas facit, aut manumiffio, aut
adoptio. $. r. Et proprie quidem municipes ap-
pellantur muneris participes , recepti in ciuitate ^, vt
munera nobiscum facerent: fed nunc abufiue municipes di-
cemus ?, fuae * cuiusque ? ciuitatis ciues: vtputa Campanos,
Puteolanos. $. 2. Qui ex duobus igitur Campanis parentibus
patus eft, Campanus eft. Sed 9 fi ex patré Campano, matre
Puteolana, aeque municeps Campanus eft: nifi forte priuile-
gio aliquo materna origo cenfeatur: tunc enim maternae ori-
ginis erit municeps. 'Vtputa llienfibus conceffum eft, vtqui
matre llienfi eft, fit eorum municeps. Etiam Delphis hoc
idem tributum et conferuatum eft. Celfus etiam refert, Pon-
ticis ex beneficio Pompeii Magni competere, vt qui Pontica

matre natus effet, ? Ponticus effet: quod beneficium ad vul-

o 5 quaefitos folos pertinere quidam - putant: quorum fen-
tentiam Celfus non probat: neque enim debuiffe caueri, vt
vulgo quaefitus matris condicionem fequeretur: quam enim
aliam originem hic habet?-fed ? ad eos, qui ex diuerfarum

IL Inkw libro L Difputationum. QvorzExs filius-

familias voluntate patris decurio creatur, vniuerfis muneri- -
bus, quae decurioni filio iniunguntur, obftriCctus eft pater, '
Confeníiffe autem pater decurio-

quafi fideiuffor pro filio.
natui filii videtur, fi práefens nominationi ** non contradi-
xit, Proinde, quidquid in Republica filius geffit, pater, vt
fideiuffor, praeftabit. $. 1. Geftum autem in Republica *?

accipere debemus, pecuniam publicam *? traCtare, fiue ero--

gandam decernere. $. 2. Sed et fi curatores operum, vel
cuius alterius ** rei publicae ** creavit *?: tenebitur. $. 3.

Sed et i füccefforem fibi nominauit **, patrem obftringit **. |

$. 4. Sed etfi ve&tigalia publica '? locauit ??, pater erit
obftri&ctus. $. 5. Sed ?* fifilius tutores dare non curauerit,
vel minus idoneos elegerit, nec ?? fatis exegerit, vel nonido-
neum acceperit: ipfe quidem quin fit obftrictus, nulla dubi-

tatio efít: pater vero ita demum obligatur, fi et ?? fideiuífo- -

res folent hoc nomine obligari : fed non folent, hoc enim et
2* relatum et refcriptum eít: quia fideiuffores Rempublicam
25 (aluam fore promittunt: Reipublicae autem nihil, quod

adrem pecuniariam attinet, intereft, pupillis tutores dari.

$. 6. Is, qui vltra commeatum abeft, vel vltra formam com-

meatui datam, ad muünera vocari ?? poteft.
III. Ingw libro XXV. ad Sabinum.

PrAcET etiam,
filiosfamilias ^? domicilium habere poffe. :

I Rehd, ad mumicipales. GE B. — £, Gothofr. in nota: A. in ciuita-
tem. Ita Hal.et Vulg. BR. Rehd. vt Flor. GE. 3 Hal. dicimus. Sed et
Flor. ita fa&um, nec male. Natm et ftatim fcquitur: ciuitatis ciues. BR. Etiam
Rehd. vt Hal. GEB. — 4 Rehd. fwi. GEB- — 5 Hal. fuos cuiuscunque. GE B.
6 Hal.inferit: et. 7 Hal.et Rehd. praefigunt: et. Gz B. 8 Taur. 2Olgo,
hic et paulo poft, GE z. — 9 Hal.et Rehd. inferunt: et. GEB. — 10 Gothotr.

* $n nota: onerentur. oslgat. fed. Vulg. habet: orirentur. Taur. et Hal. ex Flo-

ventina orerentur. BR. Rehd. vt Vulg. G EB. — 1F Rehd. inferit filz. G E B.
12 Rehd. inferit: fic. B R. Etiam Rehd.GEB. — 13 Vulg.inferit: babere, de-
bitam. R R. Rehd. pecuniam babere, traclare. GEB. 14 Vulg. inferit: ze-
gocii BR. Etiam Rehd. G&2.. 15 Legendum: rei publicae, vt recte Taur.
et Hal. & R. 16 Vulg. creauerit. B R. 17 Vulg. nominauerit. BR. — 18
Hal. et Vulg. obflringet. BR. 1lta et Rehd. GER. I9 Ap. Hal. publica,
abeít. G E £. 20 Vulg. locauerit. BR. 21 Vulg.inferit: et. B R. 22,

Xulg. inferit; pupilli rem Jalnam fore. BR. 23 Hal. ficut et. Vulg. ficut,

LIB. L. TIT. 1
QVAGESIMVSÓ

1099

T IV.b Inrxw libro XXXIX.. ad Edictum. Now vtique
PU 92;!. 1 pateþ habmt, fed vbicumque ipfe domicilium con-
,Q * Pavrvslibro XLV. ad Edi&um. . Lasxo indi-
cat "", eum, qui pluribus locis ex aequo negotietur, nus-
quam domicilium habere: quosdam autem dicere refert, plu-
ribus locis eum incolam effe, aut domicilium habere'», It)lod
verius eft. d-
. ,..VI. VrrrAwvslibro IL Opinionum.| ApsvwrpTro
originis, quae non eft, veritatem naturae. non pe,remit.:q er-
rore enim veritas originis non amittitur: nec mendacio di-
centis, feï effe, vnde non fit, deponitur: neque recufando
quis patriam, ex qua oriundus eft, neque mentiendo de ea
quam non habet, veritatem mutare poteft. $. r. Filius ci-
uitatem, ex qua pater eius naturalem originem ducit, non
domlcdfum fequitur. $. 2. Viris prudentibus ?* placuit, duo-
bu..s Iocxs.poffe aliquem habere domicilium, fi vtrubique ita
fe in(truxit,. vt non ideo minus apüd alteros fe collocaíffe vi-
deatur. $. 3. Libertini originem patronorum, vel dotnicilium
fequuntur: item qui ex his nafcuntur. : !
VII..IpEw libro V. de Officio Proconfulis, S1 quis
a gluribus manumiffus fit, omnium patronorum originem fe-
quitur. ! A
VHL. MancrANvs libroI. deTudiciis publicis, Now
debere cogi decuriones, vilius. ?? praeftare frumentum ciui-
bus fuis, quam annona exigit ??, Diui Fratres refcripfe-
runt, et aliis ?^ quoque Conftitutionibus . Principalibus id
cautum eft. : -
.. IX. NeRA TI Vs libro III. Membranarnm. — Ervs,
qui iuftum patrem non habet, prima origo a matre, eoque 5*
die, quo ex ea editus eft, numerari 39 debet, :
X. MaRcrAxNvs libro fingulari de Delatoribus, Szi-
MILE priuilegium fifco nulla ciuitas habet in bonis debitori-s,' :
nifi nominatim id a Principe datum fit. - x | u
Xl. PaAPrN1ANvS??libro II. Quaeftionum, Iwrpr-
RA TOR Titus ?* Antoninus Lentulo Vero ?? refcripfit, Ma-
. giftratuum officium indiuiduum , ac ^? periculum effe com-
mune: quod fic intellegi oportet, vt ita demum collegae pe-
riculum adfcribatur, fi nequeab ipfo, qui geffit, neque abhis
qui pro eo interuenerunt, res feruari poffit: et foluendo non
fuit, honore depofito: alioquin fi perfona ^* , vel cautio fit
idonea, vel foluendo fuit ^*, quo tempore conueniri potuit:
vnusquisque in id, quod ** adminiftrzuit, tenebitur. $. 1.
Quod fi forteis, qui periculo fuo nominauit ^* Magiftratum,
foluendo fit: vtrum in eum prius actio reddi, quali ^* fide-
iufforem debeat: an vero non alias, quam fi res a collegafer-
uari non. potuerit ^9? Sed placuit fideiufforis exemplo prio-
rem conueniendum, qui nominauit: quoniam collega quidem
ne-

omiífo: et, BpR. Rehd. vt Vulg. GER. 25 Vulg. boc etenim relatum. B R.
25 Vulg. rem pupili. & R. Flor. exhibent fcripti Barb. S. Cruc. L, et If. Byn-

' 27 Hal. et Vulg. filiumfamilias. BR.

kersh. At Rehd. vt Vulg. GEBR. 26 Hal. euocari. Rehd. renocari. G E B.
Etiam fehd. GERB. 28 In Rehd.
ibi, abelt, G E z. 29 Hal. et Vulg. couflituerit, B R. Rehd. vt Flor. GE B.

30 Vulg. iadicat. BR. 31 Vulg. furisprudentibus. B R. 32 Bafil. £zrc-

voc Tip^uaTos. BR, —— 23 Hal.exigat. — 34 Rehd. alis9. GEB. — 35 Vulg.
exque eo. BR. — 36 Gothofr. in nota: enumerari, Hal. GEB. — 37 Gothofr.
in nota: Paulus, Hal. Etiam Vulg. BR. , Etiam Rehd. G&£&, 38 Vulg.

Impevatores Titius et Antominus, et mox: veftripferunt. Mlal. Lmperatov Ti-
tins Autoninus. BR. — Rehd. vt Flor. GEE. 39 Vulg. Varo. BR. Etiam
Rehd. GEB. — 40 Vulg. at. BR. 41 Hal. et Vulg. addunt: eorum. B R.
Etiam Rehd. GE B. 42 Hal. fzerit. 43 Hal. in bis, quae. Vulg. im
$, quae. BR. Rehd. vt Hal, GEP. — 44 Taur. uomiuaBit. GEB. — 45 Hal.

inferit: ;m. Vulg. quam in , loco: quafi.BR. Rehd. vt Flor. G E & 46 Hal.

Ppppppp : et

IIOO

neglegentiae ac poenae caufa, qui vero nominauit, fidei ra-
tione conuenitur *7. ib " Ti It
XIL IpEm libro L. Refponforum. Em ei ** contra
nominati collegam actionem vtilem dari non oportet,
XIIL InEgM libro Il. Quaeftionum. Qv1p ergo , f
alter ex magiftratibus toto anno ^? afuerit, aut forte prae-
fens per contumaciam ,. fiue ignauiam ,. x:el. aegram 5? vale-
. tudinem, Reipüblicae negotia non geflerit, et omnia col-
lega folus adminiftrauerit: nec tamen tota res ab eo feruart
poífit? talis ordo dabitur, vt in primis, qui Reipublicae ne-
gotia geffit, et qui pro eo cauerunt 7142 folidum conue-
niantur: mox, peractis omnibus periculum, adgnofcat, qui
'non idoneum nominauit 5?: poftremo alter ex magiftratibus
53. qui Reipublicae negotiis fe non immifcuit. Nec iufte,
qui nominauit, vniuerfi 5* periculum recufauit 55: cum fcire
deberet 59 , eum, qui nominaretur , indiuiduum officium , et
commune periculum fufcepturum : nam et cum duo geflerunt,
et ab altero feruari, quod debetur 5* , non poteft: qui colle-
gam nominauit, in vniuerfo *5 conuenitur. p'e
XIV. IneM libro XV. Quaeftionum. MvNr1ctiPEs
intelleguntur fcire, quod fciant hi, quibus fumma Reipubli-
cae commiffa ? eft. É oniue. DCPI .
XV. IpEM libro I. Refponforum. Onnrwkx decurio-
num ad tempus motus, et in ordinem regreffus, ad honorem
$9 exemplo relegati tanto tempore non admittitur, quanto
dignitate caruit: fed in vtroque placuit examinari, quo crimine

damnati fententiam eiusmodi meruerunt: durioribus etenim -

poenis affe&tos, ignominia, velut transafto negotio, poftea
liberari: minoribus vero, quam leges permittunt, fübiectos
nihilo minus inter infames haberi: cum facti quidem quae-
ftio fit in poteftate iudicantium, iuris autem auéttoritas non
fit. $. r. In eum, qui füccefforem fuo periculo nominauit

91, fj finito Magiftratu fucceflor idoneus fuit: actionem dari

non oportet. $. 2. In fraudem ciuilium munerum per taci-

tam fidem praedia translata, fifco vindicantur: tantumque al-.

terum interdictae rei minifter de fuis bonis cogitur foluere.

$. 3. lus originis in honoribus obeundis ??, ac muneribus fü- |

Ícipiendis, adoptione non mutatur: fed nouis quoque mune-
ribus filius per adoptiuum patrem adítringitur. — .
| XVI. HeRMoGENrANVs libro I. Turis Epitomarum.
Sxp fi emancipatur ?? ab adoptiuo patre non tantum filius,
fed etiam ciuis eius 9^ ciuitatis, cuius per adoptionem fue-
rat factus, effe definit. : | Y 014
XVII. PAP1iNrANVvS 9? libro T. Refponforum. Li-
BERTVS propter patronum a ciuilibus muneribus non excu-
fatur : nec ad rem pertinet, an operas patrono, vel miniíte-
rium capto luminibus ** exhibeat. $. r. Liberti vero Senato-

rum, qui negotia patronorum gerunt , a tutela decreto patrum |

excufantur. $.2. Filium pater decurionem effe voluit: ante
filium ex perfona fua Respublica debet conuenire, quam pa-
trem 57 ex perfona filii: nec ad rem pertinebit, an fHius ca-
ftrenfe peculium tantum poffideat, cum ante militallet, vel

et Vulg. pofit. BR. Rehd. poterit. GER.. — 4'7 Hal, conuwemistuv. — 48
Hal. Et ei coutva collegauia. nominati. Vulg. Et ei, qui nominauit, contra colle-
gam. BR. RKehd. — Et ei, qui collegem mominauerit, vtilem a&ionem dari. GE B.
49 Rehd. to» aunis. GEP. .. 50 In Rehd. aegram , abeft. GEB. — 51 Rehd.
cauit, et mox: conaemiatur. GEB. — 52 Hal. mowünauerit. | 53 Vulg. ad-
dit: vel adimiuiflratoribus. BR. . Etiam Rehd. fed nonnemo haec ipfa vocibus:
al.va cat, inclufi. GEB. — 54 Hal. et Vulg. enzuerfum. BR.. Etiam Rehd.
GEB. 55 Hal. recufauerit. Rehd. recufabit. GEr. — 56 Hal. debeat. — 57
Vulg. deberet. BR. / — 58 Hal, et Vulg, u eniuerfimm. Et ita Flor. eft fa&um,
et praeferimus. B R. Et ita quoque Rehd. GE z. 59 Taur. commiSa. GE B.
60 Hal. et Vulg. bonores, et ita fa&um Flor. BR. Etiam Rehd. ita habet.
GEB. . 61 Hal mominauerit. 62 Vulg. fubeundis. BR. Etiam Rehd.
GEB. 63 Flor. fa&um: Sed fi is emancipetur. Et ita omnes nifi quod Hal.

Li

.gm* Rehd. vt Flor. GEE.

DIGESTORVM LIB. L. TIT. L .

poftea. $. 5. Praefcriptio temporum, quae in honoribus re-

petundis $9, vel 9? aliis füfcipiendis data eft, apud eosdem
feruatur, non apud alios. $. 4. Sed eodem tempore non
funt honores in duabus ciüitatibus ab eodeim gerendi: cum
fimul igitur vtrubique deferuntur, potior eft originis càufa.

| $. 5. Sola ratio poffeffionis ciuilibus poffeffori muneribus in-

iungendis, citra priuilegium fpecialiter ciuitati datum , ido-
nea non eft. ' $. 6. Poftliminio regreffi "? patriae muneribus
obtemperare coguntur, quamuis in alienae ciuitatis finibus
confiftant, $. 7. Exigendi tributi munus inter fordida mu-
nera.non habetur: et ideo decurionibus quoque mandatur,
$.. 8. Ex cauía fideicommiffi manumiffus, in muneribus ci-
uilibus manumifforis originem fequitur, non eius, qui liber-
tatem relinquit, $. 9. In adoptiua familia fufceptum , exem-
plo dati, muneribus ciuilibus apud originem aui quoque na-
turalis refpondere, Diuo Pio placuit: quamuis in ifto fraudis

nec ** fufpicio quidem interueniret ?^. $. 1o. Error eius,

qui, fe municipem aut colonum exiftimans, munera ciuilia
füfcepturum promifit, defenfionem iuris non excludit. $. rr.
Patris domicilium filium' aliorum incolam ciuilibus. muneri-
bus alienae ciuitatis non adftringit: cum in patris quoque
perfona domicilii ratio temporaria fit. $. 12. In quaeftioni-
bus nominatos capitalium criminum, ad nouos honores ante
caufam finitam admitti non oportet: ceterum priftinam inte-

rim dignitatem retinent. $. 13. Sola domus pofleffio, quae

in aliena ciuitate comparatur, domicilium non facit. $. I4»
Nominati fuccefforis periculum fideiufforem . *? nominantis
non tenet. $. i5. Fideiuffores, qui faluam Rempublicam
fore refponderunt **, et qui Magiftratus fuo periculo nomi-

nant, poenalibus a&tionibus non adftringuntur, in quas inci- -

derunt hi, pro quibus interuenerunt: eos enim damnum Rei-
publicae praeftare fatis eft, quod promitti videtur 7?. |
XVIIL Pavrvs libro I. Quaeftionum. Dxvvs Se«
uerus refcripfit **, interualla temporum in continuandis one-
ribus *7?, inuitis, non etiam volentibus concefía, dum ne
quis continuet honorem **. : |
XIX. ScAEvoOLA libro I. Quaeftionum. |.Qvopnp

maior.pars curiae effecit *?, pro eo habetur, ac fi omnes.

éverint, .. t
: XX. PaAvrvslibro XXIV. Quaeftionum. Domrcr-
LIVM re, et fa&to transfertur, non nuda conteftatione: fic-
ut 9? in his exigitur, qui negant fe pofíe ad munera, vt in-
colas, vocari. - jà : |
. XXLI. Ipxw libro I. Refponforum. Lvcrivs Titius
cum effet in patris poteftate, a Magiftratibus inter ceteros
fruménto comparando, inuito patre, curator conftitutus eft:
cui rei Lucius Titius neque confenfit, neque pecuniam. acce-
pit, neque in eam ?* cauit, aut fe comparationibus cum ce-
teris mifcuit: et poft mortem patris in reliqua collegarum in-

terpellari coepit. Quaeritur, an ex ea caufa teneri poffit 2.

Paulus refpondit, eum, qui iniunctum munus a magiftrati-
bus füfcipere füperfedit, poffe conueniri eo nomine propter
damnum

habeat: Sed et fi.BR. Etiam Rehd, vt Flor. eft fa&um. BR. — 64 Ap. Hal.
eius, abeft, G ER. 65 Vulg. PAVLVS. 8R. . 66 Hal. patrono capto lu-
minibus, vel miniflerium. 67 S. L. in nota: Ita Haloand. Florentina há-
bet: pater. Vt Hal. ita er Vulg. 2R. Vt et Rehd. GEB. — 68 Vulg. et MSS.
vepetendis. BR. Barb. vbi ita fa&um, et S. Cruc. T. Vt et Rehd. GEB. — 69
Rehd. inferit: z. GER. 7o Vulg. venerfi. B R.
.. 42 Hal. interuenerit. GEB. —— 73 Hal. fide-
infforis. Wulg. fideiuffoves. BR. — Rehd. vt Vulg. GE R. 74 Vulg. fpopon-
derunt. B R. Etiam Rehd. GEB. 75 Vulg. prowittere videmtur. E R. Et-
iam Rehd. GE&. — 76 Hal. Dinas Seuerus et Autoninus vefcripferant. GE B.
77 Hal. et Vulg. bonoribus. BR. Etiam Rehd. GEz. . 78 Gothofr. in no-
ta: honore. Hal. Immo Hal. et Vulg. bonores. B R. Etiam Rehd. GEB. — 79
Hal.et Vulg. efficit. B R. Etiam Rehd. GEs. '80 Hal. ficuti. 81 Puta:

pecis

71 Hal. et Vulg. ue. -

l;
f
(ef
ei
qua
Aen
fi
(if
pri
fett
t
flc

tor
for
]ie
fon
bus
0 l.
quod
qu 1
n
beä
ni
Dato
Ddb
flio,
üigti
eli, i

pona
Mi, s
t in
ü Vug
GEE,
[
t Vul
Mlh I
Vi j
Em R
Wireine
Mi G
95 Gotl
dri porr
0rtt, R
fOT[e PT(
Dore nat
( quge
mptes,
ne' x fik
eximum

Bunt; j

DIGESTORVM LIB. L. TIT. [

damnum Reipublicae: quamuis eo tempore, quo creatus eft, in
aliena fuerit poteftate. $. x. ?? Paulus refpondit, eos ?? qui
proaliis, non ex contra&tu, fed ex officio, quod adminiftraue-
rint, conueniuntur, in damnum fortis fubftitui folere, non et-
iam in vfuras, $. 2. Idem refpondit, heredes patris propter
munera filii, quae poft mortem patris fü(cepit, iure conueniri
nonpoffe. Hoc refponfum et ad eum pertinet, qui a patre de-

curio factus, poft mortem patris munera fufcepit 9^. $. 3.
. Idem refpondit, eum, qui decurionem adoptauit,. onera decu-

rionatus eius fuüfcepiffe videri, exemplo patris, cuius volunta-
te filius decurio factus eft. $. 4. Idem refpondit, conítante
matrimonio dotem in bonis mariti effe: fed 9? fi ad munera
inunicipalia a certo modo fübftantiae vocentur *5, dotem non
debere computari. $. 5. Idem refpondit, fi per accufatorem

.criminum capitalium non ftetiffet, quo minus crimen intra

ftatutum tempus perfequeretur: reum non debuiffe medio

tempore honorem appetere. $. 6. Imperatores ?* Seuerus .

et Antoninus Augufti Septimio *? Zenoni. Pro infante filio,
uem decurionem effe voluifti, quamquam fidem tuam in po-

. fterum adftrinxeris, tamen interim onera fuftinere non coge-

ris: cum ad ea, quae mandari poffunt, voluntatem de-

diffe videaris. $. 7. Idem refpondit, Ífi ciuitas nullam pro-

priatn legem habet de adiectionibus *? admittendis: non poffe
recedi a locatione vel venditione praediorum publicorum iam
perfe&ta : tempora enim adiectionibus praeítita ?? ad caufas
fifci pertinent ?*.

-—XXIL. Inxw ??libro I. Sententiarum. Frrrr liber-
. *orum libertarumque ??, liberti paterni et patroni manumif-

foris domicilium aut originem fequuntur. $. r. Vidua mu-
lier amiífi mariti domicilium retinet, exemplo clariffimae per-
fonae per maritum factae: fed vtrumque aliis interuenienti-

bus nuptiisepermutatur, $. 2. Municipes funt liberti et in

eo loco, vbi ipfi domicilium fua voluntate tulerunt: nec ali-
quod ex-hoc origini patroni faciunt praeiudicium: et vtrubi-
que muneribus ^* adítringuntur. $. 3. Relegatusin eo loco,
in quem ?* relegatus eft, interim neceffarium domicilium ha-
bet. $. 4. Senator ordine motus, ad originalem patriam,
nifi hoc fpecialiter impetrauerit, non reítituitur. $. 5. Se-

natores et eorum filii, filiaeque, quoque ?? tempore nati,

nataeue, itemque nepotes, pronepotes et proneptes ?* ex
filio, origini ?* eximuntur, licet municipalem retineant

dignitatem. $. 6. Senatores, qui liberum commeatum, id .

eft, vbi ?? velint, morandi arbitrium impetrauerunt, domi-

gecueniam. Hl et Vulg. inferunt: vem. Bm. Etiam Rehd. GEsz. — 82 In
Rehd, verba: Panulus vefpondit, nouam legem efficiunt. Adícripfit tamen non-
nemo in vacuo fpatio verfus antecedentis: al. $. 2. et boc communiter. GE B.
$3 Vulg. eum , et mox:; adminiflrauerit , et: conuenitnv. BR. — lta et Rehd.;
GE E. 84 Hal, er Vulg. fufceperit. BR- — 85 Etiamnunc Flor. eft: fed et
fi. BR. Et ita quoque Rehd. GER. 86 Hal. accepto modo fubflantiae voce-
€ur. Vulg. accepto imodo. fubflantiae conuocetur. Sed diferte Florentinam firmant
Bafil; Eàw 32 wgàg và uévQov víg bucíug PmiQéQerus AerrovQyíu, BR., Rehd. vt
Vulg. nii quod habeat: consocentur. GEB. — 87 Hal. /mperator. GEB. — 88
Vulg. Septimo. Bh. Etiam Rehd. GEB. 89 Vulg. addichiomibus. BR.
Etiam Rehd. GEs. 9o Gothofr. in nota: /4l. praeíftituta. Ita Taur. in
margine, et Hal. et Rehd, Gx . 91 Hal. et Vulg. pertinere. BR. — Etiam
KRehd. GEE. 92 Hal.et Vuig. VLPIANVS.gn. Etiam Rehd. GER.
93 Gothofr. in nota: vt liberti. Haloand. In Rehd. que, abeft. Haloan-

dri porro le&io eft: libertarumque, vt liberti, patermi patromi et manumi[- |

foris. Rehd. in his, vt Flor. GEB. 94 Etiam nunc Flor. eft: pwnmeribus,
forte pro: publicis muneribus. Sunt hic plurima necdum correda. BR. —— 95
Rehd. is q0. GEB. . 96 Gothofr. in nota: eo tempore. vulg. quoque tem-
pore nati. Hal. Sed Hal, habet: quoguo, et ita Flor. fa&um. Vulg. autem:
qui quaeue eo tempove nati nataeue [unt. B R. 97 Ap. Hal. et Vulg. et pro-
meptes , -abfunt, praeüxo và et verbo: prvonuepotes. B R. 98 Vulg. pro origi-
ne ex filiis eximuntur. B R. Rehd. mepotes. et pronepotes ex filio ovigine ex filis
eximuntur. GEB. . 99 Vulg. vizcunque. BR. 100 Hal. ct Vulg. praefi-

gunt:; boc autent. . Et ita etiam Flor. eft fuppletum. ER. ta et habet Rehd.
^ GRB. 1 Vulg. quantam vero ad bonorem pertinere. ereditur , originem eti-

Iior

cilium in vrbe retinent, $. 7. Qui faenus exercent, omni«
bus patrimonii intributionibus fungi debent, etíi poífeffionem
non habeant. :
.XXHI. HEsRMoGENz1ANVvs libro I. iuris Epitoma-
rum. Mvwurckvs effe definit fenatoriam adeptus dignita-
tem, *?? quantum ad munera: quantum vero ad honorem,,
retinere creditur originem ^: denique manumiffi ab eo, eius
mubicipii efficiuntur municipes, vnde originem trahit. $. r.
Miles ibi domicilium habere videtur, vbi meret ^, fi * nihil
in patria poffideat. | | ,.
XXIV. ScAEgvora libroIl. Digetornm. CowsTm1-
TVTIONIBVS Principum continetur, vt pecuniae, quae ex
detrimento foluitur, vfürae non praeftentur: et ita Imperato-
,res Antoninus et Verus Augufti * refcripferunt his verbis 5.
Humanum eft, reliquorum vfuras neque ab ipfo, qui ex admi-
niftratione honoris reliquatus * eft, neque a fideiuffore eius,
et multo minus a magiftratibus, qui cautionem acceperint,
exigi: cui confequens eft, vt ne in futurum a forma cifer-
uata difcedatur. : | :
XXV. VrPrANvs libro I. ad EdiCctum Praetoris. M 4-
GISTRATVS municipales, cum vnum magiftratum admini-
ftrent, etiam vnius hominis vicem füftinent: et hoc plerum-
que quidem lege municipali eis datur: verum etfi non fit da-
tum, dummodo non denegatum, moribus competit.
: XXVI. Pavrvslibro L. ad Edictum. EA, quae ma«
gis imperit * funt, quam iurisdictionis, magiftratus munici-
palis facere non. poteft, $. r. Magiftratibus municipalibus
non permittitur in integrum reftituere, aut bona rei feruan-
dae caufa iuberi 5 poffidere,: aut dotis feruandae caufa, vel
? legatorum feruandorum caufa. :
| XXVIL. VrPrANVS libro II. ad Edictum. Ervs, qui
mapumifit, municeps eft manumiffus , non domicilium eius,
fed patriam *?9 fecutus. Et fi patronum habeat duarum ciui-
tatium municipem, per manumiffionem earundem ciuitatium
erit municeps. $. r. Si quis negotia fua non in colonia, fed
in municipio femper agit, in illo vendit **, emit, contra-
hit, eo in. *? foro, balineo '?, fpeCtaculis vtitur: ibi feftis
dies ** celebrat, omnibus ** denique municipii commodis,
nullis coloniarum, fruitur: ibi magis habere domicilium,
quam vbi colendi *5 caufa deuef(atur **. $. 2. Celfus libro
primo Digeftorum tractat *?, fi quis inftructus fit duobus Io-
cis aequaliter, neque hic, quam illic, minus *? frequenter
commoretur: vbi domicilium habeat, exítinatione ?? aninnæi
: ' effe

2, Gothofr. in nota: vbi inhaeret. valg.
Hal. vt Flor. zeret , at in. margine: alas , meratur. GEB. 3 Gothofr. in
nota: etíi, Hal, Etiam Vulg. BR. Rehd. vt Flor. GgB. —— 4 Hal. Impera-
tores Seuerus et Antoninus Augufli. Ita et Rehd. nifi quod v? Augufli , abfit.
GEB. 5 Taur. verVis. GEB. — 6 Gothofr. in nota: relinquitur. vulg.
Confer Duker. ad Opuft. de Lat. Vet. ICt. p. 425. n. 12. BR. Rehd. vtVulg.
relinquitur, loco: reliquatus effl. Hal. vt Florentiae: reliquatus eff. GEB. — 7
Vide Aueran. 1. Interpr. lur. 4. GE B. 8 Hal. et Vulg. iubere , quod ma-
lim. BR. Rehd. vt Flor. GEB. — 9 Scriptum erat Flor. autfauel, et fa&tum z
caufa vel. Poffet legi: aut dotis fermandae aut legatorum. feruandorum caufa.
Sed re&ius Taur. corre&ionem eft fecutus. — Tales Pleonasmi in PandeGis fae-
pius confpiciuntur. Ap. Vulg. casfa, priori loco abeft, ap. Hal. pofteriori lo-
co. BR. Rehd, aut dotis feruande vel legatorum can[a. G E. IO Rehd. re-
petit: eius. GEB. Hal. wou domicilium , fed patriam eius. II In Rehd.
vendit, abeft. GEB. . 12, Transpono cum Hal. z eo forb. Ita quoque S. Cruc.
L. fed ex corredione. BR Florentinum vocum ordinem feruant Barb. S. Cruc.
Il Byhkcrsh. vtet Rehd. GEB. 153 Hal. alneo. — 14 Gothofr. in nota:
feftos dies. vulgat. Hal, Ita et Taur. in margine, et Rehd. GEs. — 15 Vulg.
omnibus bonoribus ,. denique municipii commodis, B R. 16 Gothofr. in no-
ta: colendi ruris caufa. Hal. Sed ita et Vulg. habet , et Florentiae eft fup-
pletum. BR. ltaquoque Rehd, GER. 17 Gothofr. in nota: dizerfatur.
Ita nempe Vulg. Hal. zerfatur,, videtur. BR. Rehd. verfatur. GEB. — 18
Hal. et'Vulg. fcribit. BR. Etiam Rehd. GER. 19 Hal. neque bic minus,
quam ilic frequenter. — 20 'Faur, in Adnotat, ex/tingtione. fic in P. pro : de-

PppPppP2 - | Je

"et. BR, Ita etiam Rehd. GER.

1102 : J DIGESTORVM LIB. L. TIT. L

effe accipiendum : ego dübito , fi vtrubique deftinato fit ani-

mo, an poffit quis. duobus locis domicilium habere: et verum
eft habere, licet difficile eft: quemadmodum difficile eft, fine
domicilio effe quemquam: puto autem ?* et hoc procedere
poffe, &i quis domicilio relicto nauiget, vel iter faciat, quae-
rens, quo fe conferat, atque vbi conftituat 23 : nam hunc *
puto fine domicilio effe.. $. 3. Domicilium autem habere pot-
eft et relegatus eo loci, vnde arcetur, vt Marcellus fcribit. .
XXVIII. Pavrvs libro L:ad Edictum. Iw TER con-
uenientes ?*, et ^5 de re maiori ?* apud. Magiftretus muni-
*cipales agetur. : : |

E

oXXIX. Garvs libro I. ald Edi&um pröüinciale aT

IxcoraA et his Magiftratibus parere debet, apud quos inco-

la eft, et illis, apud quos ciuis eft: nec tantum municipali,

iurisdictioni in vtroque municipio fubieCtus eft, verum etiam
omnibus publicis muneribus fungi debet. — Es
H XXX. Vrrriawvslibro LXI. ad Edictum, Qv ex
»xico ortus eft, eam patriam intellegitur habere, cui ^9 Rei-
publicae vicus ille refpondet.

XXXL MazckLLvs 2?libro L Digeftorum. N- |

- g1r eft impedimento, quo minus quis, vbi velit, habeat do-
aicilium, quod ei interdictum non fit. d 5 CA
XXXIL MopEesTiNvs libro IV. Differentiarum. EA
quae defponfa ?? eft, ante contractas nuptias füum non mu-
tat domicilium. .. 1 | ] :
XXXIII. IpE libro fingulari de Manumiffionibus.

RowaA communis noftra patria eft. :

XXXIV. Ipnzx libro IIf. Regularum. INcora iam |

muneribus publicis deftinatus, nifi perfeCto munere, incola-
tui ?* renuntiare non poteft. ^ .. p Ws
: -XXXV. Ipn&w libroI, Excufationum ??.
"EraÉNA:T Xgj, 0r: 0 dv. ScimRk oportet, quoniam
cypd xwrxufvev, incolag ??. qui in agro permanet, . incola
0v vouíderoi : 0 yxp exelvyc 7s elle non exiftimatur: qui enim
q0Àswc éEcipéroig oj ocpsuevoc, ilius ciuitatis praecipuis non
óuroc 0v vopideros eivon ?* in-. vtitur , non exiftimatur effein-
colas. | cola 35, .

XXXVI. IpEkM libro I. Refponforum. — TiTro ?$,
cüum effet Romae ftudiorum gratia, epiftula miffa eft a Magi-
ftratibus patriae fuae, vt porrigeret Imperatori decretum eius-
dem ciuitatis, quod erat cum ipfa epiftula miffum: is autem,
| qui fufcepiffet ? litteras reftituendas, .collufione fa&ta dedit
Lucio Titio ?5, qui et ipfe Romae morabatur füae rei gra-
tia: fublato Titii ?? nomine, cui erat decretum miflum, vti

füinatione. Forte reftituendum : ex deffimatione, . Vulg. etNor. exiffzmationem , .

et nox: accipiendam. MSS. pleraque habent: aeffimationem. 'Treuif. extima-
- tionem. BR Keliqua MSS. Barb. et $. Cruc. L. in S. Cruc. II. fa&um efz-
qnationeu. Bynkersh. aeflfimatiene. Rehd. effimationem animi effe accipiendam.
Conie&uram Brenkmanni firmant in fequentibus verba: deffzmato anime. GEB.
21 Hal.inferit: verigs. Vulg. putoego etboc. B R. Kehd. putoergo et boc. G E R.
22, Hal.et Vulg. confifiat. Ita quoque S. Cruc. M. et Treuif. BR. Florentinam ex-
hibent Barb. S. Cruc. I. Bynkersh. At Rehd. cosfiflat. GEB. . 23 Hal. infe-
rit: primum. lInferit etiam. Rehd. pno vel: prio, forte pro: proprio. GEB.
244 Confer Noodt. lib. I. de Iuvisd.c.vlt. BR. — 25 Vulg.etzmu.BR. — 26 Hal.
zuaiore. GER. — 2/7 Haecvox : prouinciale, Flor. inter verfus eft adfcripta. g R.
28 Rehd. cuius, loco: cui. GEB. - 29 Hal. et Vulg. MARTIANV'S.5R.
30 Vulg. defponfata. BR. Etiam Rehd. GE s.
de Latin. Vet. ICt. p. 421. n. 1. BR. — 32 Hanc infcriptionem EHal. habet
integram. GEB. 33 1n cafu re&to, more Graeco. Hal. éyxóA«g hic et in
fine legis. BR. . 34 Ap. Hal £éwe;, abelt. GER. 35 Hal. in Graecis
vertit: Sciendinn efl eum , qui in agro movatur, incolam. won exiflimavi. qui
enim eius ciuitatis praecipuis mom vtitur , is ueiucola quidem exiflimatur. G E. B.
56 Vide Bynkersh. II. Obf. 9. &R. . 37 Taur. fufcIpiffet. Hal.. fufceperat.
GEB. 38 Ap. Hal. Titio, abeft. G E B. 39 Taur. Titl, GERB. 40
Hal. et Vulg. vt. BR. Rehd. vt per eum. GEB. — 41 Hal. Vulg. etiam fcri-
pti: infcripfit, et potuit: zn; poft: em, excidere; 8 R. Scripti funt. Barb. $,
Cruc. I. et II. vt et Rehd. at Bynkersh. vt Flor. GER..—^— 42 Gothofr. in no-

31 Vide Duker. ad . Opafc. .

49 per ipfum daretur, fuum nomen fcripfit **, et fic Impe-
ratori decretum, fecundum mandata Reipublicae dedit, Quae-
ro, qui viaticum *? petere ab ea*? potuiffet *^: et quid com-
mififfe videtur ^? is, qui non reftituit litteras ei, cui refti-

tuere mandatum fufceperat: et is, qui fublato alieno nomine-

infcriptoque fuo, quafi ipfe iuffus a patria, decretum Impera-
tori porrexit? Herennius Modeftinus refpondit, Titium qui-
dem viaticum petere non poffe: fed eum qui nomen incidif-
fet ^?, $. r. Titius pro pecunia publica, quam ipfe credidit,
pignus accepit, pacto facto cum debitore, vt non foluto de-

bito, fine vlla repromiffione diftrahatur pignus: fuccedentes:
.** gradus in locum Titii nomen et pignus probauerunt vsque
ad Maeuium: ex venditione pignoris. propter repromiffionem

^$ a Magiitratu vendentibus factam, .de ^? modo fundi de-

monftrato, fatis debito faCctum .non eft. Quaerebatur, quis.

Reipublicae tegetur ?9? Herennius Modeftinus 5*: Titium,
cum fucceffores eius periculum nominis agnouerint, eo no-
mine obftrictum non effe refpondi: fed nec poft Maviftratus,
g;.ui vendidiffe proponuntur: cum videlicet pluris vendiderunt
^. propter menfurae agri demonftrationem , et hoc, qua ?*
pluris. vendiderunt, reftituere * minore* modo. deprehenfo
iuffi funt ?^: eum igitur, qui nouiffimus nomen probauit, in-
demnitati Reipublicae fatisfacere debere, fi nomen ad füccef-
forem idoneum transmififfe 5* non doceatur,

XXXVII. Canr:sTRATYvs libro L. de Cognitioni-

. bus. Dzgiure omnium incolarum, quos ?* quaeque ciuita-

tes fibi vindicant ?*, Praefidum prouinciarum cognitio eft,
Cum tamen fe:quis ?9 negat incolam effe, apud eum Praeti-
dem prouinciae agere debet, fub cuius cura eft ea ciuitas, a
qua vocatur ad munera, non apud eam, ex qua ipfe fe dicit
oriundum effe: idque Diuus Hadrianus reícripfit mulieri 5?,
quae aliunde orta, alibi nupta eft. $. t. Libertos ?? eo loco
munus 9?* facere debere, vnde patrona erit ??, et vbi ipfi
domicilium habebunt, placet. $. 2. Mulieres, quae in ma-
trimonium fedederint non legitimum, non ibi muneribus fun-
gendas 9?, vnde mariti earum funt, fciendum eít; fed vnde
ipfae ortae funt: idque Diui Fratres refcripferunt. EL
XXXVIIIL PAPrinIvs$*IvsTvs libroII. deConftitu-
tionibus. IwrknaTonxs Antoninus et Verus ** refcripfe-
runt, gratiam fe facere iurisiurandi ei qui iurauerat, fe or-
dini non interfuturum , et poftea Duumuir creatus effet. $. r.
Item refcripferunt 9$9, colonos praediorum fifci muneribus

fungi fine damno fifci oportere: idque excutere Praefidem ad- .

hibito procuratore debere. $. 2. Imperatores Antoninus et

ti: quis viaticum. vzlg. Hal. Etiam Rehd. GEz. 45 Gothofr. in notaz
ab eo. Hal. Ita et Vulg. et MSS. tria. fuit tamen in S. Cruc. II ea. BR.. Reli-
qua duo funt: Barb. et $. Cruc. I. quibus adde Bynkersh. et Rehd. GE P.
44 Hal. potuerzt. BR. 45 Hal. videatur. 46 Gothofr. in nota: indi-
diffet, vulg. Fla]. MSS. cum Florentina faciunt S. Cruc. T. II Treuif, Bynkersh.

vtet Rehd. GE B. — 47 Hal. fuccedeutes grada. In Rehd. fauccedentes gradus ,.

plane abfürit, et fequitur: m loco titii. G ER. 48 Hal. propter remiffionem.
Atque ita etiam Vulg. Erat Flor. propterrempvomi(fiouem , et deleta eft fylla-

ba: pro, loco literae :», vnde hodie fupereft: propter vemiffionem. BR. Et

ita quoque babet Rehd. GEz. . 49 Hal. pro, loco: de. GEB. —— 50 Hal,
tenegtur. —— 5X Hal. et Rehd. addunt: refpondit, và refpondi, in fequenti-
bus, omiflo. GX R. 52 Hal. vendiderint. G E. 53 Hal. et Rehd. 4uia.
G E B. 54 Hal. fint. 55 Flor. eft: trausmiffiffe. GEB. $6 Gothofr.
in nota: quod. valg. Flal. Etiam Rehd. GEs. . 57 Kehd. ciuitas fibi vin-
dicat. GE B. 58 Hal. Ewm tamen, qui [(e negat, quac tamen . cum fequen-
tibus non faris cohaerent, nifi ibi legas: debere, loco: debet. GER. 59
Vulg. n perfona antlievis. & R. . Et ita quoque Rehd, GER. Go Hal. infe-
rit: et. GEB. 61 Volg. sunera. BR. Etiam Rehd. GE R. 62 Rehd.
erta erat. GE B.

erat: PAPIVSIVS. g. Rehd. Papirius absque: Influs. GE B. .. 65 Hal.
et Rehd.. Imperatores Seuerus et Anutoninus. GEB. — 66 Hal. Item vefcripfit
j : Senes

63 Hal. fun&uras. Vulg. fungi cogendas. BR. |Rehd. vt —
Flor. GEz. — 64 Hal. PAPFRIVS IVSTVS. Valg. PAPINIANV S. Flor.

Bz.
1
fis pt
prida

lerati
locun
ti*
fa.
pleni
Áli
enim i
legi po
donec
vitum el
Quet n
fententa
Ordinem.
Qu r
Tayf,
Tohs dee
eLerde
piter dec.
lus aftig
fitre effe
teferit
tf ofs f
üte o
ttüitu «

Quoi ? $

j n
TU n
V. (teti
dj Y Vi
?lfmf e anto;
9. t frip
hU ipunà
l
j Hal. e I;:
TE
i in Nse
URtdtnis n
d e Mhd
hdlfueyjtl ÀR,

lii

le

i
"100
T
d

QcH
M
GEb
d
kent.
gf:ldüï j
T
.
j il
quemi-
,tnths
)lflüff-
iur
gqucn-
9
! "
Rehd.
ii t
. Fl
; Ha!,
(j
jn

. exactionem pecuniae legatorum: et fi ceffauerint, ipfos, vel

. Berem, quamdiu nupta eft, incolam eiusdem ciuitatis videri,

tiffet, $. 5. Item refcripferunt, cum quaeritur, an muni-

- iam in MSS. et videtur omnino effe geminatio vltimarum literarum vocis àn-
técedentis. R. Abeft a Barb. S. Cruc. I. II. Bynkersh, vt et Rehd. GEB. — 5

ferit: quq, B& Etiam Rehd. Gz z.

DIGESTORVM LIB. L. TIT. IL 1103

Verus $7 refcripferunt, ad Magiítratus ofücium pertinere 5*

heredes conueniri: aut fi foluendo non fint, fideiuffores eo-
rum, qui pro his cauerunt ??, $. 3. [tem refcripferunt, mu-

cuius maritus eius eft: etibi, vnde originem trahit, non co-
gi muneribus fungi. $. 4. Item refcripferunt, patris, qui
confulto filium emancipauerat, ne pro Magiftratu eius caue-
ret, perinde bona teneri, atque fi *? fideiuffor pro' eo exti-

ceps quis fit? ex ipfis etiam rebus probationes fuümi oportere,
nam folam nominis fimilitudinem ad confirmandam cuiusque

originem fatis non effe, $. 6. Imperatores Antoninus et Ve- -

rus ** refcripferunt, non minus eos, qui compul(íi Magiftra-
tui ** funguntur, cauere debere, quam qui fponte officium
adgnouerunt. s | :
TIT, -1L

DE WDECVRIONIBVS« ET FILIIS EORVM. |

. RALITER jd erit defendendum, vt, qui clementiorem fen-
tentiam paífus eft ob hoc, quod *? ad tempus relegatur, bo-

VrPrANvSlibro II. Opinipnum.

D ECYRIONES, quos fedibus ciuitatis, ad quam perti-
nent, relictis, in alialoca transmigra(fe probabitur, Prae-

fes prouinciae in patrium folum reuocare, et muneribus con- |

gruentibus fungi curet *.,
Il. Inew libro I. Difputationum. Qv x ad tempusre-
legatus eft, fi decurio fit, definet effe decurio: reuerfus plane
locum fuum quidem non optinebit, fed non femper prohibe-
tur ^ decurio fieri: denique in locum faüum non reftituetur:
nam et füblegi in locum eius poteft, et fi numerus ordinis
plenus fit, exípeCtare eum oportet, donec alius * vacet.
Alia caufa eft eius, qui ad tempus ordine remouetur, hic
enim impleto tempore decurio eft : fed et in huius locum fub-
legi poterit: fed et fi plenum locum inuenerit, exfpeCtet et *
donec locus yacet. $. r. Reftitutus tamen in ordinem *,
vtrum eum ordinem teneat, quem primum habuit: an vero,
quem nunc nanCtus eft, quaeri poteft, 9 fi forte de ordine
fententiarum dicendarum agatur? Arbitror tamen, eundem
ordinem tenere, quem pridem habuit ". Non idem erit in eo,
qui relegatus ad tempus eft: nam hic velut nouus in ordinem
? venit. $. 2: In filiis decurionum quaettio eíft, vtrum is

folus decurionis filius effe videatur, qui conceptus et natus |
CV RIO, qui prolibetur conducere quaedam, fi iure fuccef-

eft ex decurione: an vero et is, qui ante ? natus eft, quam
pater decurio fieret? et quidem quantum pertinet, ne fufti-
bus caftigetur, et ne in metallum detur, non nocet plebeio
patre effe natum, fi poftea honor decurionis patri eorum ac-
cefferit. In auo quoque Papinianus idem refpondit , ne *? pa-
tris nota filius macularetur **. $. 3. Sed fi pater ipfius or-
dine motus fit, fi quidem ante conceptionem eius moueatur:
arbitror eum, quafi plebeii *^ filium, in honoribus fpectari:
quod *3 fi poft conceptionem pater ipfius dignitatem amife-

*

Seuerus, GE B. — 67 Hal. Imperatores Verns et Antoniuns. Rehd. Impera-
tores Seuerus et Antoninus. G EB. 68 Rehd. inferit: debere. GEB. .. 69
Hal. caueriut. — 'JO Ap. Hal. fi, abeft. Vulg. quafi, loco: atqwe fi. BR.
Rehd. vt Vulg. GEz. 71 Hal. rarfus: Verus et Autoniuus, et Rehd. Se-
azern; et amtouimus. GEB. . 772 Gothofr. in nota: magiftratu. Hal. Etiam
Vulg. et fcripti. B R. Barb. S. Cruc. L. Bynkersh. At Rehd, yt Flor. nonnemo
ramen Z pun&tulo fignauit, GEB.- j
I Fa&um eft Flor. curat. BR.. Rehd. primam fcripturam feruat. GEB.
2, Hal. et Vulg. probibebitur. BR. Etiam Rehd. GER, 4 Vulg. inferit:
locus. BR. . Rehd. alicuius locus. G EB. 4 Ap. Hal. et Vulg. et, abeft. Et-

Hal. et Rehd. iu ordine. GER. 6 Hal. praefigit: et. GER. 7 Vulg.
babuerit. BR. 8 Hal. in ordine. GEB. 9 Hal. antea. 10 Vulg. in-
11 Hal et Vulg. waculetur. pR — Et-

Rehd. fubire. GEB.

rit, dicendum gr—it, benigne, vt decurionis filium intuen-
dum. $. 4. Proinde hic quoque, qui poft patris relegatio-.
nem natus fit ^*, fi quidem ante conceptus eft *5, fimilis
Senatoris filio habebitur: íi poftea, nocebit illi relegatio.
$. 5. Si ad tempus ordine moto patre fuerit natu$, medio-
que tempore conceptus et editus, an quafi decurionis filius na-
fcatur, licet pater eius ante obierit, quam in ordinem- vene-
rit? quod benigne erit admittendum. $. 6. Praeterea, fi
conceptus fit a plebeio, mox ante editionem pater eius de-
curionatum adeptus, ante editionem amiferit: non infauora-
biliter quis medium tempus illi prodeffe, veluti iam nato, re-
fpondebit *5, $. 7. Nullum patris delictum innocenti filio
poenae eft: ideoque nec ** ordine decurionum, aut ceteris
honoribus , propter eiusmodi caufam , prohibetur. $. 8. Ma-
lores annis quinquagintaquinque ad decurionatus honorem in-
uiti vocati, Conftitutionibus prohibentur: fed fi ei rei confen-
ferint, etfi maiores annis feptuaginta fint, munera quidem
ciuilia obire *? non coguntur, honores autem gerere debent.,
Ill. InEw libro III. de officio Proconfulis. G w -

ni ?? confülere debeat humanitatis ^* fententiae, nec decu-
rionatum recipiat ^?, $. r. Sed fi quis ob falfam ?* caufam,
velaliam de' grauioribus, non ad tempus fit relegatus, fed ad
tempus ordine motus, in ea eft caufa, vt pollit in ordinem
redire. Imperator enim Antoninus Edi&o propofito ftatuit,

. vt, cuicumque ?^* aut quacumque caufa, ad tempus ordine,

vel aduocationibus vel quo alio.officio fuiffet interdi&tum z
completo tempore nihilo minus füngi honore velofficio poffitz
et hoc recte: neque enim exaggeranda fuit fententia, quae
modum interdictioni fecerat. $. 2. Spurios ?? poffe in or-
dinem allegi ^?, nulla dubitatio eft: fed fi habeat ?* compe-
titorem legitime quaefitum, praeferri eum oportet ?9?, Diui
Fratres Lolliano ^? Auito Bithyniae Praefidi refcripferunt.
Ceffantibus vero his, etiam fpurii ad decurionatum, et re et

| vita honeíta, recipientur: quod vtique non fordi erit ordinis -

cum ex vtilitate eius fit, íemper ordinem plenum habere,
$. 3. Eis ?? qui Iudaicam fuperftitionem fequantur ?*, Diui
Seuerus ?^ et Antoninus honores adipifci permi(erunt: fed
et neceffitates ?? eis impofuerunt, quae fuperítitionem eo-
rum non laederent. od n
j IV. ManciaNvs libroT. de Iudiciis publicis. D -

ferit in conductione ?^, remanet in ea: quod et ?? in omni-

bus fimilibus feruandum eft. :

V. PaPiNIANVS libro II. Quaeftionum. . Ap tem-
pus ordine motos ex crimine, quod ignominiam importat, in
perpetnum moueri placuit: ad tempus autem exulare iuffos
ex crimine leuiore, velut transacto negotio, non effe inter
infames habendos. ,«
| Vl Inxw libroI. Refponforum. S»v 11 decuriones
-f - dnt,

I2 Tl'aur. plebef. GE?. . 15 In Rehd. quod, abeft.
GERB. 14 Hal. eff. 15 Hal. fit, I6 Hal. refpondi. fed ita antece-
dens: gauis, tollendum. BR. 17 Rehd. inferit: im. GER. 18 Hal. et
I9 Hal. eff, ob bocque ad. GEB. .. 20 Flor. olim
erat: bomis. BR. Etita adhuc habet Rehd. G&B. 21 Gothofr. in nota:
humanitatem fententiae, fi nec. Hal. GER. 20, Vulg. accipiat. BR. — 23

iam Rebd. GER,

Gothofr. in nota: ob falfi caufam. fial. Idem tamen et in margine habet:

alias, falfam. GEB. . 24 Taur. Qiüicumque. GEB. — 25 Rehd. inferit: 4uo-
que. GE B. 26 Rehd, eligi. GE &. 2/ Hal. babet. GEB. — 28 Hal. et
Vulg. oportere. poffet etlegi: oportet, vt. BR. Rehd.vt ifti. GEB. ^ 29 Vulg.
luliano. BR. ]ta et Rehd. fed fequenti: 44uito, omiffo. GE s. 30 Vulg.
e0$. B R. 31 Hal. et Vulg. feguuntur, BR. Friam Rehd. GE . 32, Go-
thofr. in nota; Diui Verus et Antoninus. Fal. GER. 33 Hal. et Rehd,
neceffitatem , et in fequentibus: qui, loco: quae. GER. 34 Hal. etVulg,
condnílionem. BR. Etiam Rehd, GEz. 35 In Rehd. et, abcít. GEz.

PpppppP 3 . 26

Hop — / — pIGESTORVM LIB. L. TIT. II IIL

fiunt, et ideo fieri poterit ex incefto quoque natus, non enim
impedienda eft dignitas eius, qui nihil admifit. $. r. Mino-
res vigintiquinque annorum decuriones facti, fportulas decu-
rionum accipiunt: fed interim fuffragium inter ceteros ferre
non poífunt. $. 2. Decurio etiam fuae ciuitatis vectigalia
exercere prohibetur. $. 3. Qui iudicii publici quaeftionem
citra veniam abolitionis deferuerunt, decurionum honori ?^
decorari non poffüunt: cum ex Turpilliano Senatusconfulto no-
tentur ignominia, veluti calumniae caufa iudicio publico da-
mnati. $. 4. Pater, qui, filio decurione creato, prouocauit,
etíi praeícriptione temporis exclufus fuerit, fi quod geftum
eft, non habuit ratum: muneribus ciuilibus pro filio non te-
nebitur. $. 5. Priuilegiis ceffantibus ceteris, eorum caufa
potior habetur in fententiis ferendis, qui pluribus eodern tem-
pore fuffragiis iure decurionis decorati funt. - Sed et qui plu-
res liberos habet ?* , in fuo collegio primus fententiam roga-
tur, ceterosque honoris ordine praecellit.
VII. Pavrvs libro I. Sententiarum. HowonkEs
et munera non ordinationi ?5, fed potioribus ?? quibusque
iniungenda fünt. $. r. Surdus, et mutus, fi in totum non
audiant, aut non loquantur, ab honoribus ciuilibus, non etiam
amuneribus excufantur. $. 2. Is qui nonfitdecurio, Duum-
uirato, vel aliis honoribus fungi non poteft: quia decurionum
. honoribus plebeii fungi prohibentur. $. 3. Ad decurionatum
filii ita demum pater non confentit, fi contrariam voluntatem,
vel apud.acta Praefidis, vel apud ipfum ordinem, vel quoalio
modo conteftatus fit. POT TU: :
VIIL. HgRMoGENIANVS libro L. Epitomarum ^^.
DrecvnriomwrisBvs facultatibus lapfis alimenta decerni per-
miffum eft: maxime fi ob munificentiam in patriam patrimo-
nium exhauferint. | iE VLTMCS |
IX. PAvrvs libro L. Decretorum. " SevEgRvs Au-
guftus dixit,'etfi probaretur ** Titius in feruitute patris fui
natus: tamen cum ex libera muliere fit procreatus, non pro-

hibetur decurio fieri in fua ciuitate. $. r. Non effe ^? dubi- |

tandum, quin nauicularii non debent *? decuriones creari. -
X. MopEsTiNvs libro I. Refponforum. Hgnzex-
Nivs Modefítinus refpondit, fola albi ** profcriptione ^* mi-
nime decurionem fattum , qui fecundum legem decurio crea-
tus non fit. , * '
XLl. CarrrsTRATVS libro L Cognitionum. Noms
tantum, qui tenerae aetatis, fed etiam qui grandes natu funt,
decuriones fieri prohibentur: illi quafi inhabiles Rempublicam
tueri, ad tempus excufantur: hi vero.*? in perpetuum amo-
uentur, nor alias feniores: ne feniorum excufatione iuniores

onerentur, ad omnia munera publica fufcipienda foli relicti,.

Neque enim minores vicintiquinque annis decuriones allegi
** , nifi ex caufa ** poffunt: neque hi, qui annum quinqua-
genfimum et quintum excefferunt. Nonnumquam etiam longa
confuetudo, in ea re obferuata, refpicienda erit: quod etiam

$6 Hal. et Vulg. bonore. BbR. Etiam Rehd. Taur. dare poterat: bonorlI, ma-

ximé quod erroris fons fit in promtu, vox fequens in ? exiens. GE R. 37:

Hal. babent , fed typi vitium habeo. Bn. 38 Gothofr. in nota: ordinatio-
nibus. vulg. ordinatione. Hal. Rehd. vt Vulg. GeR. —— 39 Gothofr. in nota:
Duumuiratu. zulg. Hal. Etiam Rehd. vt Hal. et Vulg. et Taurellii erat dare:
duumnuirat O. GE B. 4O Flor. adícriptum: zuri$,BR. ^ 41 Vulg. probetur.
B R. 42 Ap.Hal. effe, abeft. Vulg. efj. BR. Et ita Rehd. GER. —— 43
MHl et Vulg. debeant. BR, Etiam Rehd. GEB. ^ 44 Gothofr. in nota: a
fola falarii praeícriptione. oulg. Taur. alV;. Rehd. hic vt Vulg. nifi.quod vo-
cula: a, abfit. GEB. — 45 Hal, perfcriptione. GE B. . 46 Taur. Bero.G E B.
Hal. vero et im. — 4'7 Vulg.eligi. BR. Rehd. hic vt Flor. GEB. — 48 Nimi-
rum propter inopiamaliorum. BR. 49 Vulg. eligendis.5 R. Rehd. vt Flor. GE p.
50 HaLm ordinem. GEB. 51 KRehd. caedautmr.GEB. —— 52 Rehd. buiusce-
»)di. GEP. — 53 Rehd.recipere. GEB, ^ — 54 Hal. et Vulg. et omnes fcri-
pti: meceffario , nili quod S.. Cruc. L. habeat: meceffarium. B R. Reliqui: Barb.
, Xreuif. Bynkersh. S, Cruc. II, qui fequens: etiazm, omittit. Etiam Rehd. me-

cuftodiendum Principes noftri, confulti de'allegendis ^? im
ordine 59 Nicomedenfium huius aetatis hominibus, refcri-
pferunt. !j ! |
XII. InExw libro VI. Cognitionum. Eos qui vtenfi-
lia negotiantur, et vendunt, licet ab aedilibus caeduntur **,
non oportet quafi viles perfonas neglegi. Denique non funt
prohibiti huiusmodi ?? homines, decurionatum, velaliquem
honorem in füa patria petere: nec enim infames funt , fed ne
quidem arcentur honoribus, qui ab aedilibus flagellis caefi
füunt, quamquam iure fuoita aediles officio ifto fungantur: in-

honeftum tamen puto effe, huiusmodi perfonas, flagellorum
j&ibus fubie&as, in ordinem recipi ?? : et maxime in eis ci-

uitatibus, quae copiam virorum honeftorum habeant: nam
paucitas eorum qui muneribus publicis fungi debeant, necef-
faria 5* etiam hos ad dignitatem municipalem ; 1i facultates
habeant, inuitet 55. : L : A d
XII. Paprinivs IvsTvs ** libro II. de Confüitu-
tionibus IwPERATORES ÁAntoninus et Verus ?*, Augu-
fti 59, refcripferunt, in tempus relegatos, et reueríos, in
ordinem allegi fine pezmiffu Principis non poffe. $. r. Item

decuriones creari poffent: 'et dignitas certa *^, fpem eius ho-
noris, id faceret, vt Princeps indulgere poífit, $. 2. Item
refcripferunt, eum, qui in relegatione natus eft, non prohi-
beri honore decurionatus fungi. $. 3. ltem refcripferunt,

| non admitti contradicere volentem, quod non recte quis fit

creatus decurio, cum ** initio contradicere debuerit.
XIV. PAvrvs libro L. Quaeftionum. . D & decurione

damnato non debere quaeftionem haberi, Diuus Pius refcripfitz
vnde etiam fi defierit decurio effe, deinde damnetur: non effe

.torquendum, in memoriam prioris dignitatis placet.

. DE ALBO?SCRIBENDO. .
VrrriANVS libro III. de Officio Proconfulis.,

ECVRIONES in albo ? ita fcriptos effe oportet, vt lege
' municipali praecipitur: fed fi lex ceffat, tunc dignitates
erunt fpe&tandae, vt fcribantur ? eo ordine, quo quisque eo-
rum maximo honorein municipio functus eft: puta * qui Duum-
uiratum gefferunt, *fi hic honor praecellat, et inter duumuira-
les antiquiffimus quisque: prior is ^, deinde hi, qui* fecun-
do poft duumuiratum honore in Republica functi funt: poft
eos qui tertio, et deinceps: mox hi, qui nullo honore fur-
&i fünt, prout quisque eorum in ordinem venit. $. I. Ín
fententiis quoque dicendis idem ordo fpeCtandus * eft, quem
in albo ? fcribendo diximus, "

IL

ceffario. GEB. — $5 Hal. et Vulg. imuitat. BR. Rehd. imuitamt. GEB. — 56
Vulg. PAPINIANVS. BR. Etiam Rehd. GEB. — 57 Rehd. feuerus. GEB.
58 Ap. Hal. et Vulg. Augufi, abeft. BR. In Rehd. adeft. GE&. — 59 Vulg.
eligi.BR. —— 60 Gothofr. in nota: certam fpem eius honoris iis fecerit. Hal.
Mallemus : et dizuitas certa id faceret , vt fpem eius bonovis princeps indulge-
ve poffit. Yn Barb. eft, vt Flor. $, Cruc. II. pro: certa, habet: zmcerta. Tre.
uif. certam fpem. S. Cruc. l. certa fpe, quod meretur expendi. BR. Bynkersh.
incertam [pem. Rehd. vt $. Cruc, II diguitas iucevta fpem eius. GEB. 61
Rehd. inferit: iu. GEB. - : : : |

— .X Taur. AL4O, quod eft: ALBO. GER. 2, Taür. alV'o. GE B.
3. Rehd. dignitates eius fpedlandae funt, vt in[cribamtuv. GE B..— 4 Rehd.
vtputa. GEE. —— 5 Rehd. praefigit: fed. GER. — 6 Ap. Hal. et Vulg. is,
abeft, Sed et idem Flor. deletum. BR. Etiam in Rehd. ;;, abeit. GEB.
Hal. deinde, qui. Wulg. deimde ii, qui eorum. BR. Rchd. vt Vulg. GEB.
8 Vulg, feruandus. BR. Etiam Rehd. G£s. —— 9 Taur aluo, vitio opera-

rum

reforipferunt, relegatos non poffe tempore finito in ordinem.
decurionum allegi ?? , nifi eius aetatis fuerint, vt nondum -

quod

aC Vi

inq
malt
ml
i
Cipi
uile
h p
ts p
Qurit
feter
Q
Conf

ho
Qui;

2b w
Ti
fim
& a

hus

en, ?
Al

p d
CCl
guiacius
^ tpy]
Haber!;:e
[rdity,
€1),
1 Vil
HRL n
';gelm :
g.
Haljgefg
Qothofr.
m f
fl g
ü,

[*

u
-
ls.

ii
p
n
"n
H
üm
i
lum
l
iiid
sl

ts
i
na

tet
ii
T
n

fette

u
; I
n

DIGESTORVM LIB. L. TIT. III. V. 1165

IL. Ingw libro IIL. Opinionum. , Iw albo '? decurio-
num in municipio ** nomina ante fcribi oportet eorum, . qui

dignitates Principis iudicio confecuti fünt: poftea eorum, qui-

tantum municipalibus honoribus fun&i funt.
Eu TIT. V. |
DE MVNERIBVS ET HONORIBVS .
HgRMoGENrIANVS libro L. Epitomarum.

MAT vuERvM ciuilium quaedam funt patrimonii, alia * per-
, fonarum. $. 1. Patrimonii funt munera ? rei vehicu-

laris, item nauicularis, decemprimatus : ab iftis enim pericu- -

lo ipforum exactiones follemnium celebrantur. $. 2. Perfo-
nalia ciuilia funt munera, defenfio ciuitatis, id eft, vt fyndi-

cus ? fiat, legatio ad cenfus accipiendum. ^, vel patrimo-

nium, * fcribitus ? ) xauyA«cíz * annonae * ac fimilium cura,
praediorumque * publicorum, frumenti comparandi, aquaedu-

. €&tus: equorum circenfium fpectacula, publicae viae munitio-

nes, arcae frumentariae , . calefaCtiones thertnarum ,. annonae
diuifio, et quaecumque aliae curae iftis funt fimiles: ex his

uitatis *? ex confuetudine longa intellegi potuerunt **. $. 3.
illud tenendum eft generaliter, perfonale quidem munus efíe,
quod *? corporibus, *? labore, cum 5* i:ollici.t.udine animi
ac vigilantia follemniter *5 extitit *?: patrimonii ** vero *?,
in quo fumptus maxime poftulatur *?. $. 4. Aeque perfo-
nale munus eft tutela, cura adulti, furiofiue, item prodigi,
muti, etiam ventri ??, etiam ad exhibendum . cibum ?* ,. po-
tum, tectum, et fimilia: fed etin bonis, cuius officio ?? vfu-
capiones interpellantur, ac, ne ?* debitores liberentur , - pro-
uidetur. Item ?^*, ex Carboniano Edicto bonorum . poffeflio-
ne petita, fi fatis non detur, cuftodiendis bonis curator da-
tus perfonali fungitur munere. His fimiles funt. bonis dati
curatores, quae fuerunt eius, qui ab hoftibus captus eft, - et
reuerti fperatur. ltem cuftodiendis ab eo relictis ?? , cui nec-
dum quisquam ciuili vel honorario iure fucceífit, curatores
conftituti. | T INDE :

?

qui in patris poteftate eft. UMRU x
Ill. IpeM libro Il. Opinionum. E ? qui originem

ab vrbe Roma habent, fi alio loco domicilium conftituerunt.
27: qmunera eius füftinere debent. $. r. His qui caftris ope- |

ram per militiam dant , nullum municipale munus iniungi pot-
eft: ceteri autem priuati, quamuis militum cognati funt , le-
gibus patriae füae, et prouinciae oboedire ?? debent. . $.. 2.

zum, pro: alVo. GE. ro Taur. ALVO , fimili vitio, cum debegt effe.:
-AALu O. GEE. 11 Hal. et Rehd. et municipum, loco: in municipio. GE B.

1 Vulg, 4saedam , loco: alia. BR. 2, Rehd. cura , fed fuperfcri-

prum. al. wunera. GEB. 3 Taur. fVndicus. GEB. —— 4 Gothofr. in nota: .

accipiendos. Hal. vulg. Etiam Rehd. GER. 5 Gothofr. in nota: Scribatus.
Cuiacius ad tít. C. de tabulariis. nam etiam vox : fcribatus, extat in L. 4. C
de appellat. Hal. vt patrimonium feribatur. Vulg. vel vt patrimonzum. fcribatur.
Habent et M$S. fcribatur, ita vt in S. Cruc. II exs feribantur , tuerit fa&um:
fcribatur. BR.. Habent: fcribatur , Barb. S. Cruc. L. Treuif. Bynkersh. vt et Rehd,
GEB. . 6 Hal. xayuAsAecía. Id eft: camelorum. agitatio exbibitioque. G XB.
* Vulg. habet: fitoniae, idéfl anmonae.BR. . 8 Rehd. prediorum quoque. G E B.
Hal. praediorum publicorum. — 9. Ap. Hal. etiam , abe(t. Rehd, ceteraet queper
legem cuiuscunque cinitatis. GEB. — 1O Hal. inferit: et. GE B.
Vulg. poterznt. BR, Etiam Rehd. GE s. — 12 Hal. inferit: cwm. GEB. — 13
Hal. et Rehd. inferunt: cum. GEB. . I4 Rehd. et, loco: cmm. GEB. — 15
Gothofr, in nota: vigilantia principaliter. vulg. Hal. Et ita: principaliter, et-
iam fa&um Flor. BR. Et ita etiam Rehd. G ER. 16 .Hal. exfiitit. Rehd.
exiflit. GER. .. V1 Gothofr. in nota: patrimoniale. Hal. vulg. Etiam Rehd.
GEB. 18 Rehd.addit: eff. GEBR. — 19 Ilal, et Rehd. poffulantgr. GER.

| IL Vrsrawvs libo XXI. ad Sabinum. . Qvop.ad.
honores pertinet, creditur in poteítate filium habere etiam is,

i1 Hal. et |

44 Hal. funt.

. Si i. metallum datus in integrum reftitutus fit, perinde ac fi

nec damnatus fuiffet, ad munera vel honores vocatur: nec
opponet fortunam, et cafus triftiores fuos ad hoc folum, ne
patriae idoneus ciuis efle videatur. $. 3. Corporalia munera
feminis ipfe fexus denegat : quo minus honores, aut ?? mu-
nera ?? iniunguntur ?*. .. $. . 4. Filio, fi nullam habet 32 ex-
cufationem, intercedere pater,.in cuius poteftate eft, iusnon
habet. . $. 5. Quod pater non .confenfit honoribus fiue mu--
neribus filii , ne illius patrimonium oneri fübiciatur, praeftat
defenfionem: non ciuem patriae vtilitatibus, quatenus poteft,
aufert.. .$.,6. Quamuis. maior annis feptuaginta ,. et quinqüe
liberorum incolumium pater fit, ideoque a muneribus ciuili-
bus excufetur:. filii tamen.eius fuo nomine competentia mu-

| nera adgnofcere debent: ideo enim proprium praemium im«
| munitatis propter filios patribus datum eft, quod illi fübibunt.
. fufcipere nulla iuris ratione-cogitur. — $. 8. Liberti muneri-
bus fungi debent apud originem patronorum: fed 33 fi (üa
| patrimonia habent fufiectura oneribus: res enim patronorum
| muneribus libertinorum ?* fubietta non eft ?*. $. 9. Quod
pater in reatu criminis alicuius eft, filiis *5 impedimento ad
enim, quae rettulimus, cetera etiam ? per leges cuiusqueci- |
| annis viginti quinque fieri, non militantes.tamen, pridem ?7

honores effe non debet. .$. ro. Decaprotos etiam minores

placuit: quia patrimonii magis onus videtureffe. $. rr. Ex-
attionem tributorum, onus patrimonii effe conftat. $. r2.
Cura frumenti comparandi munus eft: et ab.eo aetas feptua-

ginta annorum, vel numerus quinque incolümium liberorum
excufat. $. 13. Éos milites, quibus fuüperuenientibus hofpi-

tia praeberi ?* in ciuitate oportet, per vices 3? ab omnibus,
quos id.*?. munus contingit, fufcipi oportet. $. 14. Munus-
hofpitis in domo ** recipiendi ,* non perfonae, fed patrimo-

| nli onus e&;.. $. I5. Praefes prouinciae prouideat, munera
. et honores in ciuitatibus aequaliter per vices fecundum aeta-

tes et dignitates, vt ^? gradus munerum, honorumque, qui

antiquitus ftatuti funt, iniungi : ne line difcrimine et frequen-
ter isdem *? oppreffis, fimul viris et viribus Respublicae de-
. fütuantur,. $.. 16. S1duo filiiin patris poteftate fint **, eo-
| dem tempore munera eorum pater futtinere non compellitur,
| $. 17. Si is, qui duos filios relinquebat, . nihil de expedien-
. dis muneribus alterius filii ex communi patrimonio fuüppremis
| fuis cauit, propriis fumptibus is ^* et munera, et honores,
qui ei iniungentur, fufcipere debet, quaimuis pro altero vi-

uus pater eiusmodi onera expedierit.
IV. InEgw libro III. Opinionum. .CvnaA exftruendi
vel reficiendi^* operis in ciuitate, munus publicum eft, aquo

| quinque liberorum incolumium pater excufetur *7: nec,

i per vim extortum munus fuerit, excufationem, quam ha-
[ns hs ( : bet

20. Gothofr. in nota: etiam ventris. vulo. Fal Hial et ventvis. — Nempe fcri-
ptum: ventri, pro: ventri$, corrupte ex terminatione antecedentium. — E qua-

| tuor fcriptis folus Treuif. fecundo cafu exhibet, B&. Barb. Florentinam feruat,

In $. Cruc, L. erat: vt et ventvi. In. S. Cruc. II. etiam ventri, Bynkersh. ef

| ventvis et ad. exbibendum. Rehd, muti. veutvis etiam. ad etc. fed litera s. vi-
| detur poftea addita. GE B. . 21 Taur. ciVum. GEB. — 22 Hal. fed et cu-

ius officio in bonis v[ucapiomes. GE B. 23 Rehd. zeue, loco: ac ne. GE E.
24 In Rehd. ftem, abef. 'GEB. .. 25 Hal.et Vulg. addunt: bomis. idem

| Flor. fuppletum. B R. Addit et Rehd. GEB. — 26 Rehd. At,loco: Er. GEE.

27 Hal. et Vulg. conffituerint. BR. Rehd. vt Flor. G E R. 28 Hal. obedi-
re. GE B. 29 Hal. et Vulg. vel. Bu. — 30 Hal. inferit: ipfit. GEB. — 3I
Flor. fere coaeue faQdum : zniuugantur. B B. — Et ità habet Rehd. GER. 22
Vulg..fi filius nullam babeat. BR. lta et Rehd. GEB. — 35 Kal inferit: ita.
G E B. 34. Flor. literae ;z funt expunctae. 8 R. 35 KRehd. fubieffe norm.
funt. GEB. — 36 Rehd. filio. GEBR. 31 Rehd. Zempridem, loco: tamem,
pridem. GEB. — 38 Taur. praeVeri. GE8. 39 Vulg. vicos. B R. 49
Ap. Hal. id, abeft. GE s. — 41 Vulg. domwm. BR. . 42 Hal. et Vulyg.
áut, quod probo. BR. Etiamita Rehd. GEB. — 45 Hal. et Rehd. bis. GE B.
45 Ap. Hal. i5, abeft. GEs. — 46 Flor. fa&um: perficien-
di. BR 41 Mal et Vulg. exenfatur. — Et ita Flor, faQdum. B. — Et ita ha-
bet

11061 | JDIGESTORVM LIB. L. TIT. 1V.

bet ^* ab aliíis muneribus, auferet ^?, — $. r. Deficientium
facultatibus, ad munera, vel honores, qui indicuntur, excu-
fütio non perpetua, fed temporalis eft: nam fi ex voto hone-
ftis rationibus patrimonium incrementum acceperit , fuo tem-
pore, an idoneus fit aliquis ad ea, quae creatus fuerit, aefti-
mabitur. $. 2. Inopes onera patrimonii ipfa non habendi ne-
ceífitate non fuftinent, corpori aütem indiéta obfequia fol-
uünt. $. 3. Qui obnoxius muneribus fuae ciuitatis fuit, ?*
nomen militiae, defugiendi ** oneris municipalis gratia, de-
dit: deteriorem caufam Reipublicae facere non potuit.
^^ N, ScAEVOLA libro I. Regularum. NAv1cvLARII
et mercatores olearii, qui magnam partem patrimoni ei rei

contulerunt, intrà quinquenniummuneris publici vacationem- | , a . | [
hE at (55 ab ; pauerit, coércendum Diuus Seuerus refcripfit. . Ergo etfi is,

habent. 1 x ! ( kR s
-s VI. VrPrANvslibro IV. de Officio Proconfulis. R x-

feruari debet, quotiens idoneos et fufficientes omnes 55 con-
fingit: ceterum fi ita quidam tenues et exhaufti i.'uvnt, vtnon
modo publicis honoribus pares ncn fint, fed et vix de fuo vi-
&um fuftinere poffint: et minus vtile, ét nequaquam hone-
ftum eít, tilibus mandari Magiftratum: praefertim cum fint,

ui conuenienter ei 55, et fuae fortunae, et fplendori publico |
poffint 51 creari: fciant igitur locupletiores, non debere fe | . .non itü ]
. mno publico honorem ei committi, non eft dicendum , etiam
. cum ipfius pernicie minoris.

hoc praetextu legis vti: et de témpore, quo quisque in cu-
riam allectus ?? fit, inter eos demum effe quaerendum, qui
pro fubítantia fua capiant honoris dignitatem. . $. 1. Debito-
res rerum publicarum ad honores inuitari non poffe, cértum
eft, nifi prius in id, quod debetur Reipublieae, fatisfecerint.
Sed eos demum debitores rerum publicarum accipere debe-
mus, qui ex adminiftratione Reipublicae relinquantur ??. Ce-
terum fi non ex adminiftratione fint 99 debitores, fed mu-
tuam pecuniam a Republica ?^ acceperint: non funt in ea
caufa, vt honoribus arceantür. Plane vice folutionis fufficit,

vt 5? quis aut pignoribus, aut fideiufforibus idoneis caueat: |
ét ita Diui Fratres Aufideio ^* Herenniano referipferunt. — Sed |
et fi ex 5* pollicitatione debeant, quae tamen pollicitatio re- |

cufari non. poteít: in ea funt condicione, vt honoribus arce-

antur. $. 2. Si quis accufatorem non habeat 6.5', non debeat |
$6 honoribus prohiberi: quémadmodum non debet is ?* , cu-.

ius accufator deftiterit: ita enim Imperator nofter cum Diuo
Patre 99 fuo refcripfit. $. 3. Sciendum eft, quaedam effe
muneraaut perfonae aut patrimoniorum ?, itidem quosdam
eífe honores. $. 4. Muneéra, quàe patrimoniis iniunguntur,
vel intributiones ^?, talia funt, vt neque aetas ea excufet,
neque numerus liberorum , néc alia praerogatiua, quae folet

bet Rehd. G EE. 48 Rehd. baberet, et mox: auferret. GEB. —— 49 Hal.
eufert. — 50 Ap. Hal fwit, abeft. Vulg. inferit: et. BR. -Rehd. vt Flor.
G E B. 51 Rehd. fugiendi. GE B. — . 52 lta etiam eft in L. 2. $. 4. fupra
de Vulg. et Pupill. Subflitut. Hal. tamen et Vulg. Lupum. BR. Etiam Rehd.
lupum. GEB. 53 in Kehd. et , abeít. GEB. 54 GOthofr.. in nota : adi-
pifcatur. vulg. Fal Etiam Rehd. GEB. —— 55 Hal et Vulg. inferunt: effe.
B R. 56 Gothofr. innota: rei. Hal. Ita et Vulg. et ita Florentiae factum.
BR. Etita Rehd. GE z. — 57 Hal poffunt. — 58 Gothofr. in. nota: alli-
gatus. Vulg. Kehd. allegatus. GE B. 59 Gothofr. in nota: velquantur. Yta
nempe dudum Hal. Sed et Taur. in Adnotat. relinquantur. fic in. P. vectius ve-
liquautur. Yta. quoque Barb. alii duo vt Flor. B R. S. Cruc. I. II. quibus adde
Bynkersh. vt et Rehd. GEB. — 60 Hal. et Vulg. funt, et mox: acceperamt,

BR. Rehd. vt Flor. GE B. — 61 Hal. pecumiam veipublicae. GE B. — 62 Rehd.-

vbi, in fequentibus tamen: caueat. GEB. —— 63 Gothofr. in nota: Aufidio.
Hal. Claudio. vulg. Sed et Taur. in margine: Amfidio, nec dubito librarium
Flor. hic fcripta e fe correxiffe. In Rehd. tres voces exciderunt, in margine
íta fuppletae, manu vt videtur coaeua: fratres beremmio modeflino. GEB. — 64
In Rehd. ex, et mox: tamem, abíunt. GEB. 65 Vulg. babet. BR. — 66
Gothofr. in nota: non debet. Hal. ab bonoribus nom . debet. T debet, etiam
Vulg.agnofcit. BR, Etiam Rehd. GEB. — 67 Vulg. wec is debet. BR..— 68

! Vu'l"g.v fratre. E R. - Yta et Rehd. GER.
|perfonarmm. GEP. ^ ^O Vulg. im ve tributiones. BR. — Rehd. m retributione.
GER. 71 Vulg. excufare. BR. . Etiam Rehd. GEB. -

| quens. GE B.

,10". GER.

munéra, quae patrimoniis indicuntur, duplicia fuüntf: nam
uaedam poffefforibus. iniunguntur, fiue municipes fünt,
äue nón fünt: quaedam ?^ non nifi municipibus, vel incolis,
Intributiones *?, quae *^ agris fiunt vel aedificiis, poffeffo-
ribus indicuntur ; munera vero, quae patrimoniorum haben-
tur, non aliis, quam municipibus vel incolis.
.VIIl. MancriaNvslibro II. Publicorum. REvs, de-
latus etiam ante fententiam honores petere Principalibus Con-
ftitutionibus prohibetür. Necintereft, plebeius, an decurio
fuerit. . Sed poft annum, quam reus delatus eft, petere non
prohibetur, nifi per ipfüm ftetit *?, quo minus caufa intràá
annum expedietur ^?, $. r. Eum, contra quem propter ho-
nores appellatum eft, fi pendente appellatione honorem vfur-

qui honoribus per ** fententiam vti prohibitus eft, appella-

sScgiPTO Diuorüm Fratrum ad' Rutilium Luppum ?? ita de- | uerit, abítinere interim ** petitione honoris debebit.

claratur. Conftitutio; qua cautum'eft, prout quisque decu- | ..
tio creatus eft, vt ita et ^? Magiftratum apifcatur 54 . totiens |

VIII. VrerAwvslibro XI. ad Edictum. . Ap Rem-

velad munera, quae non patrimonii fünt, vel *? honores,

. admitti minores non oportet: *? denique nec decuriones cre-
. antur, vel ?* creati fuffragium in curia ferunt. . Annus au-
. tem vicenfimus quintus coeptus pro pleno habetur: hoc enim
in honoribus ?? fauoris cauía conftitutum eft, vt pro plenisin--

choatos accipiamus: fed 9?.in his honoribus, in quibus Rei-
püblicae quid eis*^ non committitur: ceterum , cum ?* da-

IX. Ipx « libro III. de Officio Confulis $9 S1quis,
Magiftratus in municipio creatus,. munere iniuncto fungi de-
trectet, per Praefides ** munus adghofcere cogendus eft re-
mediis, quibus tutores quoque folent cogi ad munus, quod

. iniunctum eft, adgnofcendum. .

X. MopresTiNvs libro V. Differentia'nm. How 0;

. R EM füftinenti munus imponi?? non poteft: munus fuftinen-
. ti honor deferri poteft. | |

Xl Ipnxw libro XI. Pandettarum, "V r *? gradatim
honores deferantur, Edicto, etvta minoribus ad maiores per-
ueniatur, epiftula Diui Pii ad Titianum exprimitur. $. r. Et-
fi lege municipali caueatur, vt praeferrentur ?? in honoribus

certae condicionis homines: attamen fíciendum eft, hoc effe
| obferuandum ?* , fi idonei fint: et.ita refcripto Diui Marci
.continetur. $. 2. Quotiens penuria eft eorum, qui Magi-

ftratum füfcipiunt, immunitas ad aliquid infringitur: ficuti
Diui Fratres refcripferunt. $. 3. Reprobari pofie medicum

| a Republica, quamuis femel probatus fit, Diuus Magnus An-

toninus cum patre ?? refcripfit.. $. .4. Eosqui primis litteris

| pueros inducunt ??, non habere vacationem , Diuus Magnus

a perfonalibus muneribus exuere **. $. 5. Sed enim haec | ?* Antoninus refcripfit. : ; XIL

69 Rehd. at patrimoniorum aut

! 72 Vulg. inferit:
vero, B R. 73 Eüam hic "Rehd. u retributione, ób vocabulum minus fre-
74 Gothofr. in nota: z agris. Ita Vulg. Hal. ex agris. BR;

Rehd. vtrumque nefcit. GEB. —— 735 Hal. fieterit. 76 Hal. et Vulg. ex-

pediretur. Bm. Etiam Rehd. GE s. — 77 Hal. et Vulg. fecundum. BR. Etiam-

Rehd. GEE. —— 78 Hal et Rehd. inferunt: z. GE E. 79 Vulg. inferitz
ad.BR. ^ $80 Hal.et Vulg. praefigunt: smimores. BR. Rehd. vt Flor. GE&.
81 Hal. »ec, loco: vel. GEB. 82 Rehd. minoribus, loco: im bonoribus.
GER. 83 Hal. inferit: et. GER. 84 Hal. reipublicae cura confiflit , es
85 In Rehd. cum, abeft, et paulo poft: eis, loco: ei. GEB.
86 Vide notata ad L. vn. fupra fi tut. vel cur. miag. BR. — 87 Rehd. prefidem.
88 Vulg. inferit: c»] zmferri. B R. $9 Rehd. Et, loco: Pt. GEB. , 90
Taur. praefe Rentur, malo: praeferamtuv. ita adhuc eft in L. 8. vt .... accipie-

o màus,inL.vlt. vt compellet , totidem indicia negligentiae corre&orum. BR. Et:

iam Rehd. praeferantur. 1mmo ipfe Hal. GEB. — 91 Hal. feruandum. GEB.

92 Ap. Hàl. cwm patre, abfunt. GER. ^ 93 Hal. imbuunt. Quid fi legasz
indusnt. BR. MSS. conítanter: inducumt. Barb. S. Cruc, L H. T reuif. at
. Bynkersh. dedueunt, et Rehd. indicumt. G E B.

94 Ap. Hal. et Vulg. .Ma-
: $I$ ,

publicam adminiftrandam ante vicenfimum quintum annum,.

yl
(e
frin
Au
Á
frip
oX
fa
fac
Qu
fce
ii
Qüi.
(00)
iran
QOVX«
eui

n
Qui

füni
Fiofi

pyr,
96 H
Mdtoqi
9t Eti
tu.GE
HGL S
ia
lA
, pl
hadria
Em
GE
NIAY
—l
CHAT
abelt,
Pj
tamen ;
Áu f
fc,o pOH
, ürim; ,
Yerby d
dt legi
hi
F]OT. ]
Ht

I"
atim
BIN
d-
J
^m

qui
m
[ r

qui

0f
iK

n
8 t
m
s
, d
WMard
J
firt
ao
j A
[iers
[agmls

n d
j
, jofert:
ii f
zgri)'- )N
Vg ?
T
. i
j,iià
a
nfïffl!a J
" 12
?yeþdïm'
j
i Mci?ii'
n
, (5h
T
[reüäl g
j 9
gnllï )

ANNIANVS. BR.

" DIGESTORVM .LLIB. L. TIT. IV.-

XIL laAvorEewvs ?5 libro VI. ex Caffio. ; Cvxr mu-
néris publici vacatió datur, mon remittitur ei, ne Magiftratus
fiat: quia id ad honorem magis, quam ad munera pertinet:
cetera omnia, quae ad tempus extra ordinem exiguntur,

veluti munitio viarum, ab huiusmodi perfona exigenda non

XIIL IpnEM libro XV. ex Caffio. . VaAcATIo0, item-

que immunitas, quae liberis et pofteris alicuius data eft, ad.

eos dumtaxat pertinet, qui eius familiae fünt. — :
— AXIV. CarrrsTRATvs libro.L. de Cognitionibus.
Hownomn municipalis eft adminiftratio Reipublicae cum digni-
tatis gradu, fiue cum fumpto ?9, fiue fine erogatione con-
tingens. .$. r. Munus aut publicum, aut priuatum eft. . Pu-
blicum. munus dicitur ?*, quod in adminifiranda Republica
cum fümpto ?? fine titulo dignitatis fubimus. $. 2. Viarum
munitiones, praediorum:collationes, non perfonae, fed loco-
rum munera funt. $.. 3. De honoribus, fiue muneribus ge-
rendis cum quaeritur, in primis confideranda perfona efteius,
cui defertur honor, fiue muneris adminiftratio, item origo
natalium: facultates quoque an fufficere iniun&o muneri ??
poffint: item lex, fecundum quam muneribus quisque- fungi

debeat. . $.. 4. . Plebeii filiifamilias *?? periculo eius, qui no-

minauerit ^, tenebuntur, idque Imperator nofter Seuerus

Auguftus in haec verba refcripfit. Si in numero plebeiorum -
filius tuus eft, quamquam inuitüs honores ex perfona filii (ü- .

Ícipere cogi non debeas: tamen refiftere, quo minus patriae
obfequatur periculo eius, qui nominauit, iure patriae pote-

ftatis non potes. $. 5. Gerendorum honorum non promifcua

facultas eft, fed ordo certus huic rei adhibitus eft: nam ne-
que prius maiorem Magiítratum quisquam, nifi minorem fu-
Íceperit ,-gerere poteft: neque ab omni aetate, neque coriti-
nuare quisque ? honores poteft. $. 6. Si alii non fint ?,
qui.honores gerant, eosdem compellendos, , qui gefferint *,
conplurimis ? Conftitutionibus cauetur. Diuus etizm 9 Ha-
drianus de iterandis muneribus refcripfit in haec verba. Illud
confentio , vt , fi alii non erunt idonei, qui * hoc munere fun-
gantur, ex his qui* iam funtti funt, creentur. ^
.. XV. PAPINIANvSlibro V. Refponforum, E-s:
filium pater decurionem effe voluit, tamen defunécto , honores,
qui filio decurioni congruentes poft mortem patris obtinge-
ruünt?, ad onus coheredis filii noh pertinent, cum ei decu-
rioni fufficientes facultates pater relinquerit *?.
. |

. )*

vnu$, abeft. BR. : Etiam in ,'Rehd.l:,GEB. .9& Hal. ZABOLENV'S. GEB.
96 Hal. et Vulg. firmptu. fed et Flor. eft corre&um. 8 R. Etiam Rehd. fzmptu,

.. adeoque erat Taur. dare: finmptO. GEB. — 97 Rehd. eff, loco: dicitur. GE 8^
. 98 Etiam hic Hal. et Vulg. fumpta , et Flor, corre&um. B R. Et ita in Rehd. legi-

tur.GEB. — 99 Taur. munerE. GEB. — 100 Gothofr. in nota: filiusfamilias.

Hal. Sed et Vulg. et vtraque mox: temebitur. . B R. ln Rehd. fuit: filiusf. -

fed corre&um in: filif. GER. 1 Hal. mominauit. 2, Vulg. quisquam.
BR.. 3 Hal funt. 4 Hal gefferuat. 5 Hal. quamplurimis. WVulg.
compluribus. BR. . Kehd. vt Vulg. GEB, 6 Rehd. díui etia;m antoninus et
badriamus, etomox: vefcvipferunt. GE B. — * Gothofr. in nota: Paulus. Hal.
Etiam Vulg. E R. 8 Hal. addit: ee. GEB. — 9 Hal. et Rehd. obtigerant.
GEB. . .1O Hal. et Rehd. religquerit. GEBR. II Hal et Vulg. PAPI-.
12, Erat Flor. epitorum , et fa&um : iuris epitomarum. 8 R.
15 Rehd. decuviome. G EmB. I4 Ap. Hal. zt, abeít. GE R. I$ Taur:
CHARESIV'S. debebat fcribere: CHAReSIVS. Ap. Hal. et Vulg. hoc verbi
abeít, licet ille reliquam inícriptionem habeat. BR. . 16 Vide Noodt. I.
Probab. 12. GEB. 17 Rehd. ducumtur, aut,loco: dicuntur, alia. . Liceat
tamen addere, librarium, poftquam has duas voces fcripferat, reliqüum vef-
fus fpatium reliquiffe vacuum, et fequenti voce : :mixta, nouum ver(um inchoaf-

Ífe, poftea cum, qui minio rubricas pinxit, vacuo fpatio hoc infcr;püffe ru- -

brum: de mwmeribus cinilibus, nempe ex.ipfa legis infcriptione, ac fi haec
verba effent noui tituli rubrum: fünt ea verba deinde deleta, fed ita vt commo-
de legi poflint. GE E. 18 Ap. Hal. vel,' abeft, Vulg. mutat in: et. BR.
Rehd. vt Vulg. GEB. | 19 Hal et Vulg. Calendarii. BR. Rehd. vt
Flor. GEB. .. 20 Hal. et Vulg. et pleraque MSS. babetur. S. Cruc. 1I. ba-

bentur. BR« .. Pleraque funt Barb. "Treuif. Bynkersh.. In $. Cruc. L. haec dcunt.

IIO7
| XVI. Pavrvs 'libro T. Sententiarum. AgscrwA-
TIONEM honoris, aut muneris, in pecunia, pro adminiftra- .
Hone offerentes audiendi nonfant. $. r. Qui pro honore pe-
cuntam promifit, fi foluere eam coepit: totam praeftare, ope-
ris inchoati' exemplo, cogendus eft. $. 2. Tnuitus filius pro
patre, Rempublicam faluam fore, cauerenon cogitur. $. 5.
Defenfionem Reipublicae amplius, quam femel, fufciperene-
mo cogitur, nii id fieri neceffitas poftulet. -
. AVIIL. HERMOGENIANVvs libro I Epitomarum *7,
SPONTE prouinciae facerdotium iterare nemo prohibetur.
$. r. Immunis ab honoribus et muneribus ciuilibus, fi decu-
rioni *? creato filio, quem habet in poteftate, confentiat, in
*^ muneribus et honoribus fumptus- fübminiftrare filio com-
pellitur. TM r u d a 38 j
XVIIL AncAprzvs CHamrsivs !5 libro fingulari
de muneribus ciuilibus. Mv Nknv ciuilium triplex diuifio
.eft ^*: nam quaedam munera perfonalia fünt, quaedam patri- -
moniorum dicuntur, alia !7 mixta. $. 1. Perfonalia funt,
quae animt prouifione, et corporalis laboris intentione , fine
aliquo gerentis detrimento perpetrantur: veluti tutela, vel
f .s;cx.lra. 5 2. Kalendarii *? quoque curatio, et quaeftura
in aliqua ciuitate, inter honores non habeatur 29 : fed perfo-
. nale munus eft. $. 3. Tironum, fiue equorum produéctio,
.et fi qua alia animalia necefíario ^* producenda, vel res per-
uehendae ??, fiue perfequendae ?3 fünt, vel pecuniae fifca-
les ?^*, fiue annona, vel veftis, perfonae ^* munus eft. $. 4«
Curfus vehicularis follicitudo, item angariarum praebitio 79,
perfonale munus eft. . $. 5. Cura quoque emendi frümenti,
?' olei; nam harum fpecierum curatores, quos ?8 g;rdyxc 29,
et &Àcuxvxc ?? , appellant, creari moris eft, inter perfonalia .
munera in quibusdam ciuitatibus numerantur: et calefactio
publici balinei 3*, fi ex reditibusalicuins ciuitatis curatori pe-
cunía fübminiftratur. |$. 6. Sed et cura cuftodiendi aquae-
ductus perfonalibus muneribus adgregatur. $. 7. Hirenar-
chae ?? quoque, qui difciplinae publicae et corrigendis mo-
ribus praeficiuntur. | Sed et qui ad faciendas 33 vias eligi fo-
lent, cum nihil de proprio patrimonio in hoc munus confe-
rant, [tem ?* Epiícopi, qui praefunt pani, et ceteris vena-
libus rebus, quae ciuitatium populis Cad ) cotidianum *5 vi-
cum vfui funt ?^, perfonalibus muneribus fünguntur. $. g.
Qui annonam fufcipit , vel exigit, vel erogat ?*, et exactores
pecuniae pro capitibus, perfonalis muneris follicitudinem fufti-
nent.

Rehd. vt S. Cruc. 1L. babentur. GER. 21 Hal. meceffaria. GEB. 22,
Vulg. prouebendae. B R. Etiam Rehd. GE n. 23 S. Cruc. II. profequendae.
BR. Flor. fetuant Barb. S. Cruc. I. Treuif. vt et Rehd. Bynkersh. vt S. Cruc.
Il. GEB. — 24 Íta Hal. et inde Taur. fifcalIs. Vulg. fifcaliv. 8R.. Rehd. vt
Vulg. GER. 25 Vulg. pevfonale. B. 26 Hal. praebibitio, et in mar-
gine: alias praeitio. GE B. 277 Halinferit: et, . — 28 Hal.inferit: Grae-
ci, GEB. 29 Id eít, framentarios. 30 Id eít, olearios. Hal. has voces
vti ipfe habet: eirvae xai éAePvuc, vertit: coPmendo frumento atque olco cn-
vatores Dpraepofitot. GEB. . 31 Taur. Valinei. GER. 32 Hal. et Rehd,
Irenarcbae. G ER. 33 Gothofr. in nota: /4/. ad reficiendas vias. Erat
quondam Flor. adficiendas, forte pro: ad veficiendas, vel: ad faciendas aut
veficiendas vids. Yta in fequentibus: ad extrmenda vel reficienda aedifiia, et
iterum ; faciendis vel veficiendis nawbus. — Omnes fcripti et editi: ad reficien-
.das, praeter Hal. qui habet: ad faciendas, vt hodie Flor. legitur. BR. — Scri-
pti Barb. S. Cruc. I. II. Bynkersh. quibus adde Rehd. GE . 34 Hal. in-
ferit: et. GEB. — 35 Taur. coTidiamum. GEB. 36 Gothofr. in nota;
víui iniungunt. vzlg. ^ Adhuc Flor. legitur: populiscotidianumuitlumu fuiui-
gunt. quod noftg& iudicio optime reftituit Hal. quem hic Taur. fequitur.
Nempe a in mgunt , imprudenter geminatum videtur ex antecedenti :
vfui, g autem degenerauit ex $ forte more Graeco (cripta. — Alia le&io eft
Blaublomm. populis quotidianum wi&um v[ui iungunt, quae variis MSS. com-
probatur. — Non longe abit Treuif. víai Pmuguntur. S. Ctuc. II. corrupte z
vfuiugautnr. BR. — Varia illa MSS. funt Barb. et S. Cruc. l. Bynkersh.
proptev cotidiawum . vicum v[ui iungmmt. Rehd. guae cimitatum populis co-
tidianum. vitum v[ui iuugunt. . Sed vltima funt ex corre&ione, et videtur
fuJfe foriptum: ofuiimimnguut. GER. — 37 Kehd. fafcipiunt. vél exigunt vel

i Q144449 m

noB . | DIGESTORVM LIB. L. TIT. IV. V.

nent. $. 9. Sed et curatores, qui ad colligendos ciuitatium
. publicos reditus elegi ?? folent, perfonali munere D fu4b11.un-
gantur ^?. $. 1o. Hi quoque, qui cuftodes aedium , vel ^^ ar-
cheotae, vel logographi, vel tabularii, vel xenoparochi, vt in qui-
busdam ciuitatibus, vel limenarchae, vel curatores ad extruen-
da vel reficienda aedificia publica, fiue palatia, fiue naualia, vel

manfiones deftinantur: fi tamen pecuniam publicam in operis

fabricam erogent, et qui faciendis vel reficiendis ^^ nauibus,

vbi vfus exigit, praeponuntur ^*, muneribus Ee'rfonalibus ad-
flringuntur, $. r1. Camelafia ^* quoque fimiliter períonale
munus eft: nam, ratione habita et alimentorum , et camelo-
rum, certa pecunia camelariis dari debet, vt folo corporis
minifterio obligentur. Hos ex albi ** ordine vocari , nec vlla
excufatione liberari, nifi fola laefi et inutilis corporis, et,*^
infirmitate, fpecialiter fit expreffum. $. 12. Legati quoque,
qui ad facrarium Principis mittuntür, quiaviaticum , quod le-
gatiuum dicitur, interdum folent accipere: fed et nyctoftra-
tegi ^7, et piftrinorum curatores perfovnal;e munus ineunt.
$. 13. Defenfores quoque , quos Graeci fyndicos ^* appellant,
. et qui ed certam caufam agendam vel defendendam eliguntur,

laborem perfonalis muneris adgrediuntur. . $. 14 Iudicandi | US,- licis , . . :
a Principibus fuiffe immunitatem indultam, et Diuus Vefpas -

! fianus et Diuus Hadrianus refcripferunt. |

quoque neceffitas inter munera perfonalia habetur. $. 15. Si
. aliquis *? fuerit ele&us, vt compellat eos, qui ?? propeviam
publicam poffident, fternere viam: perfonale munus eft.
$. 16. Pari modo , qui acceptandis, fiue fufcipiendis cenfua-
libus profeffionibus 5* deftinantur, ad perfonalis muneris fol-
licitudinem animum intendunt. $. r7. Maftigophori quoque
qui agonothetas in certaminibus comitantur, etfcribae magi-

ítratus, perfonali muneri feruiunt. $. 18. Patrimoniorum |

fünt munera, quae fümptibus patrimonii, et damnis admini-

ftrantis expediuntur. $. rg. Elemporia ?? et ofpratura Y

apud Alexandrinos patrimonii munus exiftimatur. * $. 20. Su-
fÍceptores quoque vini per prouinciam Africam patrimonii mu-

nus gerunt. $. 21. Patrimoniorum autem munera duplicia |

funt: nam quaedam ex his 5* muneribus polleffionibus fi-
ue patrimoniis indicuntur, veluti agminales equi, vel mu-
lae, et angariae, atque verhedi 55, $. 22. Huiusmodi igi-

tur obfequia et hi, qui neque municipes, neque incolae funt, | |
| merito praefcriptione repelluntur. $. r. Qui excufatione ali-
qua vtuntur, quotienscumque creati fuerint, etfiiam anteab- -

adgnofcere coguntur. $. 23. Sed et eos, qui faenus exer-
cent, etíi veterani fint, tributiones ?* eiusmodi adgnofce-

fe debere, 57 reícriptum eft. $. 24. Ab huiusmodi mu- |
neribus neque primipilaris, neque veteranus, 2ut miles, |
aliusue, qui priuilegio aliquo fübnixus ?*, nec pontifex ex- |
. litis exemplo Decretorum Principalium praeftare iubeatur ei,

cufatur. $. 25. Praeterea habent quaedam .ciuitates praero-
gatiuam , vt hi, qui in territorio earum poffident, certum quid

frumenti pro menfura agri per fingulos annos praebeant: quod

erogant. GEB. . 38 Hal. elig;. GER. 39 Gothofr. in 'n]o'ta : muneri, Hal. G E.
40 Ita Taur. fed Hal. fubiugautur. BR. Rehd. vtHal. GE&B. — 41 Gothofr. in

nota; vt archaeotae. Hal. Sed Hal. habet: vt arcbeotae , et haec verba paren-

thefi includit. GE B. Flor. vltima litera particulae disiunctiuae: vel, eft expun-

&a, vt nunc fit: aediumnue arcbeotae. De Archeotis vide Duker. ad Opufc. de La-.

tin. Vet.ICt.p. 405.n. 13. BR.— 42 InRehd, vel reficiendis, abiuat. GEB. — 43
Hal,proponuntur, GEB. — 44 Hal. habet intextu: Canlelafia , et in margine :
alia$, Camelafia, quod et ipfum pvobari poterit, fi amtiquo. more dilium putes
pro camelaria. quemadimodum eft pecuniafium , lex Fufia etc. Conf. Duker. ad. O-
pufc. de Latin. Vet. ICt. p. 428. . 19. BR.— 45 Taur. alVi. Hal. et Vulg.
4lio. BR. lta et Rehd. GEB. — 46 Ap. Hal. et Vulg. et, abeft, et re&c.
At é quatuor Ícriptis folus S. Cruc. II, copula caret. BR. Reliqui tres Barb. S.
Cruc, 1. Bynkersh. quibus adde Rehd. G x s. 47 'Gutho& in nota: nico-
firatcgi. vulg. Haloaud. GEB. — 48 Hal. ew3iuovs , et vertit: fyndicos et com-
munem. veipublicae cau(Jam patroéimio defendentes. GEB. ^^ 49 Hal. Si quis
etiai. Vulg. Si autem aliquis. B R. Rehd. vt Flor. GEB, 50 Gothofr. in nota :
qui pecuniam publicam poffident. vulgat. Rehd. vt Vulg.. GER. 51 In Rehd.
profeffionibus, abeft. GEP. v
Hal. eft: elaeemporia. GERB. 53 Gothofr. in nota: Vulgata et Haloandri
editio habet ; bofpitatura. Florentinam repraefentat Barb. — At S. Cruc. II. le-
git: bofpitatüra. Monftrofe S, Cruc. L. bofpiratra , et 'Treuif. büc piratura. Vide

d

p

52 Gothofr. in nota: Eleemporia. Hal. Ap.

genus cóllationis munus poffeffiónis eft. . $. 26. Mixta mu.*k
nera decaprotiae, et icofaprotiae *?, vt Herennius Modefti-

nus et notando et difputando, bene et optima ratione decre-

vit: nam decaproti et icofaproti tributa exigentes, et corpos
rale minifterium gerunt, et pro omnibus 59 defunctorum fi- -

ícalia detrimenta refarciunt: vt merito inter mixta hoc munus
numérari debeat. $. 27. Sed ea ?*, quae fupra perfonalia
effe diximus, fi hi, qui funguntur, ex lege ciuitatis füae;
vel more, etiam 9? de propriis facultatibus impenfas faciant,
vel annonam exigentes- defertorum praediorum damna fufti-
neant $? ; mixtorüm definitione continebuntur. $. 28. Haec
omnia munera, quae trifariam diuifüimus, vna fignificatione
comprehenduntur: nam perfonalia, et patrimoniorum , et mixe
ta munera, ciuilia feu publica appellantur, $. 29. Siue au-
tem perfonalium dumtaxat, fiue etiam ciuilium munerumim-
munitas alicui ?^ concedatur: neque ab annona 9*, neque
ab angariis, neque a verhedo 9* , neque ab ofpite recipiendo,

neque a naue, neque ?* capitatione, exceptis militibüs et-

veteranis, excufari poffunt 9?, : $. 30. Magiftris, qui ciui-

.lium munerum vacationem habent, item grammaticis, et ora«

toribus, et medicis, et philofophis, ne ofpitem reciperent,

pE VACATIONE ET EXCVSATION&E
! : MVNERVM. lo u

Vr?Piamwvslibro II Opinionum, -

O MNIS excufatio fua aequitate nititur: fed fi praetendem- -

tibus aliquod * fine iudice credatur, àut paffim fine tem-

poris praefinitione, prout cuique libuerit, Hpermiü'um fuerit.
fe excufare, non erunt, qui munera nece
| blicis obeant: quareet, qui liberorum incolumium iure

muneribus ciuilibus fibi vindicant excufationem, appellatio-

nem interponere debent: et qui tempora praefinita in ordi-

nem eiusmodi appellationum ^ peragendo non feruauerint,

foluti fünt, neceffe babent appellare: fed fi per calumniam et
faepius idem aduerfarius vexandi gratia eius, quem fcit per-
petua vacatione fubnixum, id facere probatus efit, fumptus

quem fine caufa faepius inquietabit ?, $. 2. Qui in fraudem

. ordinis in honoribus gerendis, cum inter eos ad primos ho-

nores

! Duker. ad Opuft. de Latin. Vet. ICt. . 427. . 175. BR. Etiam Bynkersh.

monftrofe: bofpitarata. Rehd. vt S. Cruc. II bofpitotura. GE B. 54 Ap.
Hal. bis, abeft. GE2. . 55 Verbedi pro: veredi, vt omnes. lfto modo
occurrit vox etiam $. pez. vbi contra eít: ab ofpite. rurfus $. vit. vbi* borato-
vribus ,Flor.legitur. Mox ibi denuo: ofpitem , vti in fine: diuus Adrianus. Eft
autem afpiratio tribus illis locis adieCta, quam Taur. non nifi in poftremo re-

cepit, BR. . 56 Gothofr.innota: intributiones. Haleand. GE B. — 57 Rehd.

praefigit: fepe. GEB. —— 58 Hal. addit: eff. 59 Hal. Mifla munera funt
SexamrQuTÍas , éoramQurías, et vertit: decemprimatus, vigintiprimatus. GE B.
60 Gothofr. in nota: Z/, oneribus. Hal. smmeribus defuntlorum, et in mar-
gine: alias , bomifibus defunclis. VtMal. in textu , ita et Rehd. GER. 6i
Hal, Sed et, loco: Sed ea. Vulg. Sed im ea. BR. ^ 62 Hal. quid, leco:
etiam , et in fequentibus: impen[ae faciunt. Rehd. ciuitatis fuo vel more etiam
qui de, GEB. 63 Hal. fufiinent. —— 64 Hal. alicubi. GEB. . 65 Ya
Rehd. weque ab anuona, abíunt. GE B. — 66 Hal. verede. GE B. — 67 Hal.
inferit: a. 68- Hal. excafare fe poffunt.' Vulg. excufari poteft. BR. — Rehd,
excufave poffumus. GEB.— | | | :
' 1 Vulg. aliquid. Vide Duker. ad Opufc. de Latiu. Vet. ICt. p. 3$5.
". 17. BR. Rehd. vt Vulg. GER. 2, Hal. in ordiue im eiusmodi appella-
tiohe, In Rehd. m ordinem,: velz in ordime plane abfunt. Reliqua vt Hal.
GEE. 3 Gothofr, in nota: inquietauir. Hia], Vulg.inqnietanerit. BR.. Rehd.
| . vt

llaria in rebus pu- .

don
ef
tem
illig

Vatt
D a
fed u
efeRe

V Hl
üanter
adde )
f
fiot4: |
ginzaqu
Etün]
& qy, |
1 a
guae Pe;
11 hogo
butrint.
Thr, g
thoft
&dit, D
Rehd.a
ltim.

Áeripty
an g. a

d

i

"
D

im-
»We

[
frenl
p
n
hi.
ütis
l
TT
t
T
p
us
T

DIGESTORVM -LIB. L; TIT. V?

nores creari poffint, qui in ciuitate munerabantur ^, euitan-

dorum rmaiorum onerum gratia ad colonos praediorum fetrans- |

tulerunt, vt minoribus fübiciantur: hanc excufationem fibi
non parauerunt. $. 3. Quamuis fexagintaquingue ? annorum
Aliquis fit, et tres liberos incolumes habeat: a muneribus ta-
men ciuilibus propter has cauías non liberatur. |
.. .À1. In&w libro III. Opinionum. Skxcrvw decimum
aetatis annum agentem , ad munus fitoniae vocari non oportet:

fed fi nihil proprie in patria feruatur, de minoribus quoque

annis vigintiquinque ad munera fiue honores creandi 5 iufta

aetas feruanda eft. $. 1. Numerus liberorum, aut feptua- |

ginta * annorum, ab honoribus aut muneribus his cohaeren-
g |

tibus excufationem non praeftat, fed a muneribus tantum ci- |
uilibus, $. 2. Adoptiui filii in numerum non proficiunt eo-
rum liberorum, qui excufare parentes folent, $. 5. Qui ad .
munera xocantur, viuorum fe liberorum numerum habere :
tempore, quo propter eos excufari defiderant, probare de-
bent: numerus enim liberorum poftea impletus, fufceptis an- -
tea muneribus non liberat. $. 4. Quae patrimoniotum onera .
3 funt, numero liberorum non excufantur. $. 5. Incolumes .
liberi, etiam fi in poteftate patri fuo ? defierint effe, excufa- :
tionem a muneribus ciuilibus praeftant. $. 6. Minus audiens !

lumunitatem ciuilium munerum non habet. $. 7. Quem ita

mittat ** et alium conftituat. Corporis debilitas *3 eorum

plenda funt: ceterum quae coónfilio ** prudentis viri, vel pa-

trimonio füfficientis in homines *5 obiri poffünt: nifi certis |

et receptis probabilibus caufis non remït-cuntur.v $. 8. Qui

uitatibus, fiue in vicis, primas litteras magittri doceant.
III. ScaEvora libro IIT. Regularum. . Hrs qui na-
ues marinas fabricauerunt *9*, et ad annonam populi Romani
praefuerint ^*, non minores quinquaginta milium modiorum,
aut plures fingulas nón minores decem milium modiorum,
donec hae naues nauigant, aut aliae in earum locum, mu-
neris püblici vacatio praeftatur ob nauem *3.. Senatores au-
tem hanc vacationem habere non poffunt: quod nec habere
ilis nauem ex lege Iulia repetundatum licet. . — . .
IV. NEnATIVSlibro L. Membranarum. "Tew»vs.
vacationis, quod datur eis, qui Reipublicae caufa afuerunt

*^, non ex eo die numerandum eft, quo quis abeffe defiit, |
fed cüm quodam laxamento itineris: neque enim minus ab- |

effe Reipublicae caufa intellegendus eft, qui ad id ^? negotium,

vt Hal. GEB. — 4 Hal. et Vulg. ^numerabantur. n quatuortaien MSS. con
ftanter Florentinam deprehendi. Bm. — Barb. S. Cruc. L. II et Treuif. quibus
adde Bynkersh. &ehd. tamen vt Hal. et Vulg. GEB. . — 4 Gothofr. in rota:

feptuaginta quinque. Hal. Vulg. feptuagiuta quinque. hR. 6 Gothofr. in |

nota: creandis. Hal. ta et Vulg.Bm. Ita et Rehd. GEm. — ^7 Hal. feptua-
gintoquinque. — .8 Wal mumera. GEB. — 9 Hal. et Vulg. pátris fui. BR..
Etiam Rehd. GEs. 10 Rehd. fenoris corporis, fed fuperfcriptum: al. o
etcor. GEB. — 11 Taur. znuecilitate; negle&a nempe maiori litera. GER.
12 Hal. et Rehd. dimittat. G EB. I3 Taur. deVilitas. GE . I4 Hal.
quae per coufilism. — Nempe Flor. quis fecit: 4aae confilium. 8 R. 15 Hal.
in bonores. GEB. 16 Hal. fabricauerint. 17 Gothofr. in nota: prae-
buerint. Hal. Et inde Taur. praeFuevint. Vulg. praefuerunt. BR. — Rehd. vt
Flor. GE B. 18 Hal et Vulg. zazes. BR. Etiam Rehd. GER. 19 Go-
thofr. in nota: abfunt. Hal. Immo Hal. habet: abfuerwnt. GEB. — 20 Vulg.
adit. B R. 21 Hal. tempore. GEB. — 22, Hal. et Vulg. in, loco: azt. BR.
Rehd. aut vtinere. fed primae literae alterum brachium ftatim pun&o eft no-
tatum , vt ita exhibeatur Florentina, forte tamen in codice, ex quo Rehd. de-
Ícriptus fuit: aut n itineve. GER. 23 Hal. confumpfit. 24 Hal. et
Vulg. erunt. BR. Etiam Rehd. GEE. 25 Gothofr. in nota: id eít com-

TIO9

vel :b eo reuertitur. . Si quis tamen plus iufto temporis ?*,
aut ?? itinere, aut in alio loco commoratus confümpferit ?3,

| )fa ea interpretanda erit ^*, vt ex eo tempore vacationis dies

Incipiat ei cedere, quo iter ex commodo ?* peragere po-
tuiffet. Eul |
V. Maczn ?* libro 1I. de Officio Praefidis; À px-
CVRIONATV, quamuis hic quoque honor eít, ad alium ho-
norem nullam vacationem tribuendam, Vlpianus refpondit,
| VL PapriNraNvs libro II. Quaeftionum, Hr qui
muneris publici vacationem habent, ad ea, quae extra ordi-
nem imperantur, compelli non folent. |
: VIL.Ipngw libro XXXVI. Quaeftionum. A MvNE-
RIBVS ?^, quaenon patrimoniis indicuntur, veterani, poft
optimi ?* noftri Seueri Augnfti litteras, perpetuo excufantur.
. VHl In&w libro I. Refponforum. 1w honoribus de-
latis neque maior annum ?? feptuaginta, neque pater numero
quinque liberorum excufatur. Sed in Afia facerdotium pro-
uinciae ?? füfcipere non coguntur numero liberorum quin-
que fübnixi: quod optimus maximusque Princeps nofter Se-
uerus Auguftus decreuit, ac poftea in ceteris prouinciis fet-
uanduti effe conftituit. $. r. Non alios fifci vectigalium red-
emptores a muneribus ciuilibus, ac tutelis excufari placuit,

: ï -. ., | quam eos qui praefentes negotium exercerent 3*, $. 5 Va.
fenio, et *? corporis inbecillitate ** vexari Praefes animad- |
uerterit, vt muneri perferendae pecuniae non fufficiat: de-

cationum priuilegia non ?? *vyetant) liberos veteranorum.
$. 3. Qui muneris publici vacationem habet, per magiftratus

| ! | | um | ex inprouifo collationes indi&tas re&te recufat: eas Vero, quae
munetum excufationem praeftat, quae tantum corpore im-

e lege fiupt, recufare non debet. $. 4. Philofophis, qui fe
frequentes atque vtiles per eandem ftudiorum fectam conten-
dentibus praebent, tutelas, item munera fordida corporalia

j | | remitti placuit: non ea quae fumptibus expediuntur: etenim ve-
pueros primas litteras docent, inmunitatem a ciuilibus mu- | :
neribus non habent: fedíne cui eorum id, quod füpra vires
fit, indicatur, ad Pfaefidi$'Téligionem pertinet, fiue in ci--

rephilofophantes pecuniam contemnunt , cuius retinendae cu-
pidine fictam adfeuerationem detegunt. $. 5. Qui màximos
Principes áppellauit, et caufam propriam acturus Romam pro-
fe&tus eft, quoad cognitio finem accipiat, ab honoribus , et
ciuilibus muneribus apud fuos excufatur. — — |
IX. PAvrvs libro I, Refponforum. . Eos qui Ro-
mae profitentur, proinde ?? in patria fua excufari ?* muneri-

bus oportere, ac fi in pattia füa profiterentur. $. r. Pau-

lus tefpondit, priuilegium, frumentariis negotiatoribus con-
ceflum, etiam ad honores excufandos pertinere.
X. Ipxw libro T. Sententiarum. A his ** oneribus,
quae poffeffionibus vel patrimonio indicuntur, nulla priuile-
gia praeftant vacationem. $. 1. Corpus menfurarum ?5 fru-
mentiiuxta annonam vrbis habent ?? vacationem: in prouin-
ciis non idem ?9. $. 2. Angariorum ?? praeftatio, et reci-
piendi hofpitis neceffitas, et militi et liberalium artium pro-
fefloribus inter cetera remiffa funt. $. 3. Auctis poft appel-
| : : latio«

mode. '"Taür, in Adnotat. commodo. fic in vet. in P. commodato. Barb. et'Tre-

. uif. ex commódo. S. Cruc. T. et IT. ex quo modo, nili quod in pofteriore ad-

fcriptum : al. coimmodo. BR. Bynkersh. vt Barb. et Treuif. Rehd. antem fingu-
lari ratione: equo modo. GEB. — 26 Vulg. MARTIANVS. Bm. Etiam Rehd.
GEEPR. 27 Gothofr. in nota: murneribus ciuilibus. vulgat. Hal. Vt ifti habent,
ita quoque Flor. eit fupplctu'm.B.Rv. Et ita habet Rehd. GER. 28 Hal. inferit
jrindpis.GEB. 29 Gothofr. in nota : maior annis feptuaginta. Flal. maior n«
nis feptuaginta quinque. vu]g. Sed et Flor. annam , in : annis, conuerfum. Bn.
Etiam Rehd. habet: aunis$.GEB. ^ 50 Hal m Afia prouincia facerdotium. G E B.
31 Vulg. exercent.B R. — 32 Gothofr. in nota: non fpe&ant ad liberos. vulg.
Hal. Etiam MSS. habent: fpe&ant. v? vetamt, ex: veteranovum videtur ena-
tum. ER. MSS. funt Barb. S. Cruc. I. II. Bynkersh. qui tamen *Z fpectant , fub-
iungit: ad. KRehd. fpecant, absque praepofitione. G E B. 533 Gothofr. in
nota: perinde. valg. Hal. Rehd. vt Hal. et Vulg. GEB. — 34 Hal. et Vulg.
inferunt: q. BR. 35 Vulg. His, vel: lis oueribus, absque praepofitione.
BR. Ifto modo Rehd. GEB. — 36 Gothofr. in nota: inentorum. Hal. MSS.
tamen habent conftanter: wrenfurarmm. BR. .Barb. S. Cruc. I. HI. Treuif. Byn-
kersh. etiam Rehd. GEB.' — 37 Gothofr. in nota: Pabet. lta Hal, et Rehd.
GE B. 38 Gothofr. in nota: ;tem. lta Hal GER. 39 Gothofr.

Qqqqqqq 3 i in

IIIO

lationem medio tempore facultatibus, paupertatis optentu non
excufantur. $. 4. Defenfores Reipublicae ab honoribus et
muneribus eodem tempore vacant. : .
XI. HEgMoGENIANVS libro I. Turis Epitomarum.
SvNT munera, quae rei proprie ^? cohaerent: de quibus ne-
que liberi, neque aetas, nec merita militiae, nec vllum aliud
priuilegium iure tribuit excufationem: vt fit ** praediorum
collatio,: viae fternendae, angariorumue ^^ exhibitio, hofpltls
fufcipiendi munus: nam nec huius^? quisquam excufationem,
praeter eos , quibus Principali beneficio conceffum eft, habet:
et fi qua funt praeterea alia huiusmodi. ( o :
XII. PAvrvslibro I. Sententlarum. LEgGaATo, qui
publicum negotium tuitus fit, intra tempora vacationis prae-
ftituta rurfum ^* eiusdem negotii defenfio mandari non pot-
eft. $. r. Comites Praefidum , et Proconfülum, Procurato-
rumue Caefaris, a muneribus vel *5 honoribus et tutelis vacant.
XIIL. VnrerawNvslibro XXIIT. ad Edictum. . PRA&-
TOR eos, quoscumque intellegit operam dare non poffe ad
iudicandum , pollicetur fe excufaturum: forte quod in perpe-
tuum quis operam dare non poteft, quod in eam valetudinem
incidit, vt certum fit, eum ciuilia officia fubire non poffe,
aut fi alio morbo ^9 laboret, vt fuis rebus ** fupereffe non
poffit, vel fi quid ^? facerdotium nan&ti fint, vt difcedere ab
eo fine religione non poffint: naim et hi in perpetuum excu-
fantur. $. r. Duo genera tribuendae muneris publici vaca-
tionis funt: vnum plenius, cum etmilitiae datur, aliud exi-
guius *?, cum nudam muneris vacationem acceperint. $. 2.
Qui agtem non habet excufationem, etiam inuitus iudicare co-
gitur. $. 3. Si poft caufam aCtam coeperit fe excufare iu-
dex: fi quidem priuilegio, quod habuit ante, quam fufcipe-
ret iudicium, velitfeexcufare, nec audiendus eft: femel enim
adgnofcendo iudicium, renuntiat excufationi: quod fi poltea
iufta caufa incidit, vt iudex vel ad tempus excufetur: non
debet in alium iudicium transferri, (i cum captione id futu-
rum eft alterutrius: tolerabilius denique eft, interdum ?? iu-

-dicem, qui femel cognouerat ** , tantifper exfpeCtare, quam

iudici nouo rem rurfum ?? iudicandam committere.
XIV. MonEsTINvslibro VII. Regularum. Ap excu-

fationem munerum defunctus filius non proüit??, praeterquam-
in bello amiffüs. $. r. Eodem tempore idem duas curas ?^ |

operis * non * adminiftrabit ?*.
| / PPhOOI.
DETIVREI MMVNITATIS

MV xPraANVS libro IIl. Opinionum.

v1 ob hoc tantum in nauibus fint *, vt in-his ^ agendi
caufa operarentur, .nulla Conftitutione immunitatem a

in nota: angariarum. v4!g. Hal. Etiam Rehd. vt ifti. GEB. — 40 In Rehd.
proprie, abeft. GEz. — 41 Gothofr. in nota: vt eft. Hal. Rehd. fimpliciter:
efl, locoi vt fit. GEB. 42 Hal. et Vulg. angariarumue. BR. — Et ita quo-
que Barb. S. Crac. l. II. vbi erat: argentariarum , Bynkersh, vt et Rehd. G x n.
43 Vulg.buiusmodi.BR. 44 Vulg.ravfus.BR. Etiam Rehd. GEE. — 45 Vulg.
et Baudoza: et. — 46 "aur.morVo. GEB. — 47 Vulg.wegocüs. RR. — 48 Go-

thofr.innota: velfiqui. Hal.G EB. . 49 Vulg. exiguum. B R. Etiam Rehd. GE B, |

50 Hal. interim. GEB. — 51 Hal.cognonerit. —^52 Kehd. vav(us. GEB. .55
Gothofr. in nota: l. non prodeít. Ita Hal. et Vulg. gR. Etiam Rehd. GER.
54 Hal. cauffas , loco: emras. GEB. 55 Yaur. adiminiflraVit. G € B.
I Hal fzüt. G EB. 2 Hal. et Vulg. eis. Etita Flor. fa&um. BR.
Etita habet Rehd. GEzB. — 3 Hal. et Vulg. Hi, loco: Si. BR. Etiam Rehd.
GEB. 4 Hal. et Rehd. conditio quoque. GER. 5 Erat Flor. quasaduim-
uera. Sed cum: fe, fequatur, malumus: 4«a ad. Vulg. conditio quoque fiie ad
auunera fiue ad bouoves applicari fe paffi funt. atque ita etiam . plerique fcripti
codices. B R. Hal. qua fe , fiue ad smunera , fiue ad bonores applicave fe paffi fuut.
Scripti codices funt S. Cruc. L. II. Treuif. Bynkersh. | In Barb. videtur pofte-
rius, fe, non adfuiffe. Rehd. vt Vulg. nifi quod habeat: applicare. GE R. — 6
Gothofr. in nota; Beridium Hal. Legerem lubenter: Venidium. BR. Rehd.
vt Hal, GEB. 7 Erat Flor. rufus , quafi Graeca terminatione eóQov, BR.

In S. Cruc. I vitiofe: etiam cobartauda. 'Ereuif. etiata cobortanda. Non eíte

DÍGESTORVM- LIB. E TEE-SWV. VE

muneribus ciuilibus habent. .$. 1. Perfonis datae immunita-
tes heredibus non relinquuntur.. $. 2. Sed et generi pofte-
risque datae cuftoditaeque, ad eos, qui ex feminis nati fünt,
non pertinent. | ( TMAME :
Il. IpEM libro IV. de Officio Proconfulis, S1? qui
certa condicione muneribus vel honoribus fe adftrinxerunt,
cum alias compelli.non poffent inüiti fu(cipere iftum hono-
rem: fides eis feruanda eft, condicioque *, qua fe? ad mune-
ra fiue honores applicare fe paffifunt. $. 1. Impuberes, quam-
uis neceffitas penuriae hominum cogat, ad honores non efle
admittendos, refcripto ad Benidium 9? Rufum *, legatum Ci-
liciae, declaratur. ' | !
HI. IpEgw libro V. Maronzrs feptuaginta . annis
3 tutelis et muneribus perfonalibus * vacant: fed quiingref-
fus eft feptuagenfimum annum, nondum egreffus, hac vaca-
tiorie non vtetur: quia non videtur maior effe feptuaginta an-

nis, qui annum agit feptuagenfimum.

IV. MopEsTixNvs libro VI. Regularum. Iwwvwr-
TATES generaliter tributae eo iure, vt ad pofteros transmit-
terentur, in perpetuum füccedentibus durant. hOE
J V. CazrisTRATVS libro I. de Cognitionibus. S k w-
PER in ciuitate noftra feneCtus venerabilis fuit: namque ma-
iores noftri paene eundem honorem fenibus, quem magiftrati-
bus tribuebant. Circa munera quoque municipalia fübeunda
idem honor fenectuti tributus eft. ' Sed eum qui in fenectute
locuples faCtus eft, et ante nullo publico munere functus eft,
dici poteft non eximi ab hoc onere ? priuilegio aetatis: ma-
xime fi non tam corporis habeat vexationem , quam pecuniae
erogationem , indicti muneris adminiftratio: et ex ea fit ciui-
tate, in qua non facile fufficientes viri publicis muneribusin-
ueniantur, $. r. Legem quoque refpici cuiusque loci opor-
tet, an, cum aliquas *? immunitates nominatim complectere-
tur, etiam de numero annorum in ea commemoretur: idque
etiam colligi poteft ex litteris Diui Pii, quas emifit ** ad En-
nium *?^ Proculum Proconfulem prouinciae Africae. $. 2.
Demonftratur. varie, nec abícife *? numerum liberorum ad

| excüfationem municipalium munerum prodeffe, ex refcriptis

Diui Eluii *^ Pertinacis: namque Siluio ** Candido in haec
verba refcripfit: E wwl uc wacsv Aemoupyi?v cplgciw *9 roUc
murépxe 0 rOy TÉxV&V doiduóc * "; WAX oUv Emsidy éuuclósum
quxlàxc Exsiv dul voU. BifiMou iÓwAwcxc, óvw Esv XÀoyov, dies
cUyy/eps)axi GugoAxqem T qmxidorgo[y, uxi «vsiodos cg * 9 dv
Aemroupyiiy *9?, . $.. 3. Negotiatores qui annonam vrbis ad-

| juuant ??, item nàuicularii, qui annonae vrbis feruiunt, im-
| munitatem. a. muneribus. publicis confequuntur, quamdiu in
huiusmodi a&tu funt: nam renumeranda pericula eorum, quin

etiam et ortanda ^* premiis, merito placuit, vt qui peregre

Rehd. rafiuum. GEP. 8 Ap. Hal et in Rehd.. perfonalibus, abeft. GE B.
9 Vulg. bonore. BR. Rehd. bouere, vnde illa Vulg. GE B. 10 Hal. quas.

; GER. II Hal. mift. GEB. . 12, Hal. Demetriun. . Nulg. Aemilium. B R.

Rehd, vt Flor. GEB. — 13 Eft: abfcife, pro: abfciffe; orthographiam tamen
Flor. feruant Hal. et Vulg. »&. Rehd. afciffe. | 14 Erat Flor. dinfeluii. fa&um :
diui elii, et inde Hal. et Vulg. Aelzi. Sed recte Taurellius, niti quod H erat
addenda. B R. Etiam Rehd. elj. GEB. — 15 Hal.et Vulg. Saluio. B R. Ita et
Rcehd. GEB. 16 Ap. Hal. éQí4s» , abeft, quod Gothofr. ob fequentia non

debebat negligere. G E B, 17 Hal. égi3p3c. àve?rai. GE B. 18 Ap. Hal.
| c£, abeft. GEB. I9 Vulgata veríio. itaíe habet: Etfi nom ab ommibus qmue

neribus dimittit patrem watorum numerus , taieu quia fedecim puero$ babere te

|per libelimmn notificafli : mon efl ivrationabile, vt concedamus filiorum educatione

remitti tibi muneva. — Hlal. in Graecis ita vertit: E:fWi 100 ab omnibus auumeri-
bus liberorum mumerus patri vacationem. praeflat : tamen cum fedecim liberos ba-
beve libello fienificauevis : mom coutravium vationi fuevit, fi te liberorum educa-
tioni incumbeve potius. fiuamus, foluamusque munevum fanctione. G E.B. 20
Taur, adiuBant. GERm. 21 Gothofr. in nota: adhortanda praemiis. Hal.
Nempe Hal. habet: etiam adbovtauda, et Vulg. etiam cobortamda. | Refcribe-
remus : etzam exbortanda. in Barb. et S. Cruc, L. et,. fimpliciter elt expim&um.

haec

ant
pro
fiti
f
. of
T

i

pe«
ter
35

ali
doni
M
t
m
f
(
Qul

pot

fuec
go. 8
$ Cn
m Q
Ed f
24
n
Tiü, |
GEj
Cf
t idy

— N

11]
ETO
(Ottyi
tf v
Titercot
GEL
Hal. i]
vt Fl
Tian
hobs
lnfeii

4 B

il
.ef.

D DIGESTORVM LIR. L. TIT. VI. - IIII

"muneribus, et ?? quidem publicis, cum periculo et labore

fungentur ??, a domefticis vexationibus, et fumptibus libe-
rentur ?* : cum non fit alienum dicere, etiam hos Reipubli-
£aecaufa, dum annonae vrbis feruiunt, abeífe. $. 4. Immu-
pitati quae nauiculariis praeftatur, certa forma data eft: quam

immunitatem ipfi dumtaxat habent, non etiam liberis, aut

libertis eorum praeftatur: idque Principalibus Conftitutioni-
bus declaratur. $. 5. Diuus Hadrianus refcripfit, immunita-
tem nauium maritimarum dumtaxat habere, qui annonae vr-
bis feruiunt ^5. $. 6. Licet in corpore nauiculariorum quis fit,
nauem tamen vel naues non habeat, nec omnia ei congruant,
quae Principalibus. Conftitutionibus cauta funt, non poterit
priuilegio nauiculariis indulto ? vti: idque et Diui Fratres re-
fcripferunt in haec verba. "Heoxv xah &AAoi mivàg Éwl mpocui
vüy vxuuANouy xxi rOy círoy xxl *7 EAcioy ÉwmOpsvouévav eic
vXv üyopv ToU Oxuou To0 ^* "Puualwo0 OvrwV cTEÀGV, t£ioUVTEG

"TE *? Aerroupyloc QuxdidpxXaueiw, wijrs &mvrAéovrec, pijre T0 mÀ£ov

pépog Tic 0UGixg , &y TX g vxvulxoloug xl Txig $umroplouc Sxovres,
39 jgwipsfrw TO. TojUTuy 9 r£kew ?T. $. 7. Hoc circa
vacationes dicendum eft, vt, fi ante quis ad munera munici-

palia vocatus fit, quam negotiari inciperet, vel ante quam

in collegium adfümeretur, quod immunitatem pariat, vel
ante quam feptuagenarius fieret, . vel ante quam publice
profiteretur. ?*^, vel ante quam liberos fufciperet, compel-
latur'ad honorem gerendum. $. 8. Negotiatio pro incre-
mento facultatium exercenda eft: alioquin fi quis ?? ma-

jore pecuniae füae parte negotiationem exercebit, rurfus

3^ locuples fa&tus in eadem quantitate negotiationis perfeue-
rauerit, tenebitur muneribus, ficuti locupletes, qui modica
pecunia comparatis nauibus, muneribus fe publicis fubtrahere
temptant : idque ita obferuandum, epiftula Diui Hadriani fcripta
35e(t. $. 9. Diuus quoque Pius refcripfit, vt, quotiens de
aliquo nauiculario quaeratur, illud excutiatur, an effuügien-
dorum munerum caufa imaginem nauicularii induat, $. ro.
Conduétores etiam vectigalium fifci, neceffitate fübeundorum
municipalium munerum non obítringuntur: idque ita obfer-
uandum Diui Fratres refcripferunt. . Ex quo Principali Re-

fcripto intellegi poteft, non honori conduétorum datum, ne

compellantur ad munera municipalia, fed ne extenuentur fa-
cultates eorum , quae fubfignatae fint fifco. Vnde fubfifti

poteft, an prohibendi fint a Praefide, vel Procuratore Caefa- *

haec Florentina rele&a, fequens etiam vox oftendit : premiis , absque diphthon-
go. BR. Bynkersh. Florentinam, refert, Rehd. Vulgatam, licet et ibi, vt in
S. Cruc. Il. erronee fit: cobartanda , loco: cobortamda. ldem codex praeceden-
tem quoque vocem: quiz, ignorat. GEB. — 22 Ap. Hal. et,abeft. GEB. — 23
Hal. fungerentur, etita Flor. eft fadium. BR. [ta etiam habet Rehd, G E B.
2,4 Hal. ljberareutur. 25 Hal. feruiant. GE B. 26 Hal. nou potef priuilegiis
xauiculavis indultis, GE B. 27 Hal. iuferit; 70. GER. 28 Ap. Hal.
T0U , abeít: GER, 29 Hal. et Vulg. 7Zc. B R.
GE B. 31 Vulgata verfio ita fe habet: Eranut et alij quidam , qmi fub oc-
cafiome mauiculariorum. frumentum et oleum infeventimn in. Romani populi fovum,

et ideo imiumium polIulabant fe. fnbtrabere: qui neque mamigabant, weque ma-.
ximam patrimoni partem im ve mantíca et mercibus babebant, aufevatuv buius-.

enodi bominim iwmumitas. klal. in Graecis vertit: Comati fuut et aliz praetex-
tn nauiculariorum , eorumque qui in. forum populi Romani frumentum. et oleum
conuebunt, qui imnunitate perfruuntur , publicis fe muneribus fubtrabere: tam-
etfi neque nauigent, meque maximam fubflantiae partem in nauiculariam aut

quercaturam exercendam . contulevint. adimatur itaque talibus immmwnitatis ius..
GEB. .32 Vulgo: vel antequam publice profiteretur, abíunt. BR. 33

Hal. inferit: in. GEE. 34 Hal. rurfusgue. Vulg. et vurfus. B R. Rehd.
vt Flor. GE B. 35 Hal. et Vulg. vefcriptum. BR. Etiam Rehd. GEE. — 36
Etiam hic in P. Flor. eft: proprius, loco: propius. BR. Et ita quoque fcriptum
habet Rehd. 37 Vulgo: fi, abeft. p&. Etiam in Rehd. GE2. — 38 Hal.
inferit: cum. GEB. — 39 Vulg. inferit: cimilibus vel. BR. Etiam Rehd. G EB.
40 Halet Vulg. idomeiores. BR. Etiam Rehd, GEB. — 41 Vulg. inferit; ar-
tificii [ui caufa. BR. Etiam Rehd GERE. 42 In Rehd. fui, abeit. GE.
43 Hal.et Vulg. baec,loco:idefi.BR, Etiam Rehd. GEB. — 44 Vulg. confBta-
tg. BR. - Etiam Rehd. GEB.. 43 Taur. reprobaBit. GEB. 46 Gothotr.

n neta; imbecillae. Hal. imbecillis, V5g. Q«ui in textu habuit; junccillae ;

30 Hal, praefigit: 2AAd..

| Amoen. luvr. Ciu. c. 41. GER.

ris, etiam fi vltro fe offerant münicipalibus muneribus, quod
propius ?? eft defendere, nifi (i ?? paria 39 fifco feciffe di-
cantur. $. rr. Coloni quoque Caefaris a muneribus 3? * mu-
nicipalibus * liberantur, vt idoniores 4? praediis fifcalibus ha-
æa.ntur. .. $. 12. Quibusdam collegiis vel corporibus, quibus
" 1us co&undi lege permiffum eft, immunitas tribuitur: fci-
licet eis collegiis vel corporibus, in quibus artificii fui ^? cau-
fa vnusquisque adfumitur: vt fabrorum corpus eft, et fi qua
eandem rationem originis habent, id eft, ** idcirco inftituta
^^ funt, vt neceffariam operam publicis vtilitatibüs exhibe-
rent. Nec omnibus promifcue, qui adfümpti funt in his col-
legiis, immunitas datur: fed artificibus dumtaxat. Nec ab
omni aetate allegi poffunt, vt Diuo Pio placuit: qui repro-
bauit *? prolixae vel inbecillae ^*' admodum aetatis homi-
nes. Sed ne quidem eos qui augeant *7 facultates, et munera
ciuitatium fuftinere poffunt, priuilegiis, quae tenuioribus per

collegia diftributis conceffa funt, vti poffe, plurifariam confti-

tutum eft ^*, $. r3. Eos, qui in corporibus alle&i funt,
quaeimmunitatein praebent *? nauiculariorum, fi honorem de-
cürionatus adgnouerint, compellendos fubire publica munera,
accepi: idque etiam confirmatum videtur Refcripto Diui Per-
tinacis. ' Eu :
. .Vl TannvwTENVS PATEnRNVvs ?? libro I. Mili-
tarium. . QvisBvspaAM aliquam vacationem munerum gra-
uiorum 5* condicio tribuit: vt (unt menfores 5?, optio, va-
letgdimrii ; m.edici, capfarii, et ?? artifices, et qui foffam
faciunt, veterinarii, architeCtus ?*, gubernatores, naupegi,
balliftrarii 5* , fpecularii , fabri , fagittarii , aerarii, bucularum

.59.ftruCtores, carpentarii, fcandularii, gladiatores, aquilices

57, tubarii, cornuarii, arcuarii ?9, plumbarii, ferrarii, la-
pidarii, et hi *? qui calcem cocunt $?, .et qui $* filuam in-
findunt 9^, $35 qui carbonem 9* caedunt, ac tórrent: in eo-
dem numero haberi folent lanii 9?, venatores, viCctimarii, et

optio fabricae, et qui aegris praefto funt: librarii quoque qui

docere poffint 9, et horreorum librarii $7 , *et librarii * de-
pofitorum , et librarii caducorum, et adiutores. corniculario-
rum, et ftratores, et polliones??, et cuftodes armorum, et prae-
co, et bocinator 9? ; hi igitur omnes inter immunes habentur..

vt Taur. etiam babet absque maiori litera. Etiam Rehd. zzbecill. GEB. — 47
Hal. zec quidem eos qui augent. — 48 Rehd. «ti poffaut , reliquis : plurifarianm
conflitutum efi, omiffis. Fecit nonnemo: poffe, ex: poff[unt, neque tamem
reliqua. füppleuit. Primus huius lectionis au&or videtur ad vocem: plurifa-
riam, haelffe. GE. 49 Gothofr. in nota: vt naviculariorum. Flal. GEB.

.So Vulg. CALLISTRATV'S. 8R. Rehd. VALENS. GER. Hal. AV RE-

LIVS ARCADIV'S lib. fingulari de muneribus ciuilibus. — 51 Gothofr. in
nota: grauior. Flal. GEB. 52 Kehd. se[fores. G E B. 53 Vulg. capfari£
artifices. B R. 54 Vulg. avcbitehi, BR. — 55 Gothofr. in nota: balitiarii
Vuls. Hal. 'Taur. Vallifirarii. "Wt Hal. et Vulg. ita Cod. Bynkersh. Rehd.
balifirarii, G E B. 56 Gothofr. in nota: bacularii ftru&ores. Vulg. braGea-
rii, ftructores. Hal. Réhd. bucularti. flruttores. GEB. . 57 Confer Menag.
58 Rehd. archbariüi, ac fi effet ab: arca,
quae in hoc cod. faepius fcribitur: arcba. GER. 59 Ap. Hal. bi, abeft.
GER. 60 Gothofr. in nota: coquunt. Hiil. Ita et Vulg. Flor. eft: cocont.
BR. Etiam Rehd. coquunt. GEB. —— 6t Ap. Hal qui, abeft. GE B. — 62
Gothofr. in nota: incidunt. /ulg. Hal. Etiam Rehd. GEB. — 63 Hal. praeíi-
git: et. GEB. 64 Gothofr. in nota: arborem. Vlg. . Rehd. et carboues ,
Tü qui, negle&o. GE s. . 65 Taur.lanl, etiam Rehd. laui, vbi anteceden-
tia quoque: i2 eodem mumero baberi [olent , ablunt. GEB. 66 Hal. pofjunt.
67 1n Rehd. quo24e, qui docere polfint, et borreorum libvarüi, abfunt. GEB.
68 Gothofr. in nota: poliones. Flugo a Porta: pelliones. Hal. . Nobis placet:
poliones, a poliendo , qui arma poliunt, vt etiam habet Vulg. In Barb. poli-
ciones, in S. Cruc. L. pollutatores. Duo alii vt Flor. BR. . Nempe S;, Gruc. Il
et Treuif..— Ar Bynkersh. et. Rehd. pollitores. G £ B. 69 Gothofr. iu nota :
buccinator. Hal. Immo bic habet; jscinatov , et Taur. & Ocinator, et Rehd.
vt Hal. GE 8. ;

Qq444344 3 - : :

1112 DIGESTORVM LIB. L. TIT. VII.

TiTo Vit
VrPriaNvs libro ViIl. ad Maffurium Sabinum. -

EGATVvs tmaunicipalis , fi deferuerit legationem, poena ad-
ficiatur * extraordinaria, motus ordine, vt plerumque

folet. : !
IL. IpeM libro IT. Opinionum. L&GATvs contra
Rempublicam, cuius legatüs eft, per alium a Principe quid po-
ftulare poteft. $. r. Vtrum quis deferuerit legationem,
an ex neceílaria caufa moram paffus fit, ordini patriae fuae
probare debet. $. 2. Ceffatio vnius legati ei, qui munus,
vt oportet, obiit, non nocet. $. 3. His qui gratuitam le-
gationem fufceperunt, legatinum ? ex:forma reftituatur ?.
Hl. ArRIicAxvs libro IITL. Quaeftionum. — Cv«
quaeritur, an in eum, qui in legatione fit, aCtio dari debeat:
non tam intereíft, vbi quis aut crediderit, aut dari ftipula-

"tus fit, quam illud, an id aCum fit, vt legationis tempore:

folueretur. II Y :
iV. MARerANvSlibro XII. Inftitutionum. ScrxEN-
pvM eft, debitorem Reipublicae legatione fungi non pofle:
et ita Diuus Pius Claudio Saturnino et Fauftino refcripfit.

$. r. Sed et eos, quibus ius poftulandi non eft, legatione |

fungi non poífe, et ideo harena * miffum, non iure legatum
effe miffum 5, Diui * Seuerus et Antoninus refcripferunt.
$. 2. Debitores autem fifci non prohibentur legatione fungi.
— S&. 3. Si accufatio alicuius publice inftituta fit, non eft com-
pellendus accufator ad eurn legationem fufcipere, qui fe ami-
cum vel domefticutü dicit eius , qui accufatur, et ita Diui fra-
tres Aemilio Rufo? refcripferunt. $ 4. Legati vicarios dare
. non alios poffunt, nifi filios füos. ' $. 5. Ordine vnusquisque

munere legationis fungi cogitur: et non alias compellendus -

eft munete legationis fungi, quam fi priores qui in, cutiam

le&i 5 funt, fun&i (int. Sed fi legatio de primoribüs ? vi-

ris defideret perfonas, et qui ordine vocantur , inferiores fint,
. mon effe obfernandum ordinem, Diuus Hadrianus ad Clazome-
nios refcripfit. : $. 6. Praecipitur autem. edicto Diui Vefpa-
fiani omnibus ciuitatibus,; ne plures, quam ternos legatos
mittant. i d
V. ScAEVOLA libro I. Regularum. LcaATo tem-
pus prodeft, ex quo legatus creatus eft, non ex quo Romam
. venit. $. t. Sed fi non conftat,legatus fit, an non ? Romae
Praetor de hoc cognofcit. — . M ROR | |
| VI. VretANvs llbro IV. de Officio Proconfülis. F 1-
LIO propter patrem legationis vacatio ne concedatur, Impe-

rator nofter cum patre Claudio Callifto *? refcripfit in haec ver-
ba. Quod defideras, vt propter legationem patris tui a legatione
tu vaces, in interuallis honorum, qui fumptum habent, recte
obferuatur: in impendiis ** legationum, quae folo minifterio
obeuntur, diuerfa caufa eft, p . L
VII. Pae1NrANvslibro I. Refponforum. Frrivs

decurio pro patre legationis officium fuícepit: ea res filium,

I Hal. adficietur. — , Vulg. legatitium. GE&. — .3 Hal, et Vulg.
: veflituitur. BR. — Etiam Rehd. GEE. 4 Hal. in arenam miffun.. Nulg. are-
"a remif[un. B R. WVt Hal. habet Bynkersh. vt Flor. S. Cruc. K. et Barb. In S,
Cruc. II. haec defunt. GEB. — $ Ap. Hal, smiffum , abeft.In Rehd.'illa omnia:
et ideo barena imiffum mon inre legatum effe miffum , abfunt. GEB, .. 6 Rehd,
diuus. G E B. 7 Vulg. Faurio. BR. Etiam Rehd. GER. 8 Hal. elecli.
Vulg. a curia electi. BR. Rehd. qui cum iam electi funt, vbi: curiam, in : cum
iam , degeneraffe , manifefium eft. GEB. — 9 Baüdoza: primatibus. YO Reécte
xáXsoc, Vulg. Calixto. BR. — 11 Vulg. flipetdiis,BR, Etiam Rehd, GER. — 12
Ap. Hal. fuo, abeft. GEB. — 13 Hal.et Vulg. varfus. BR. Etiam Rehd. GER.
14 Ap. Hal. Augufli, abeft. GEB. 15 Rehd. uobis mandata vobis manda-
ta fit. Prius: »andata, pun&is notatum. illorum: mobis$, et:. vobis, neutrum.
Videtur omnino librarius fe correxiffe, nec male, fi haec verba Auguftorum

. Vox: praetoris , Flor. vncis eft inclufa. BR

quo minus ordine fuo *?^ legatus proficifcatur, non excufaté
pater tamen biennii vacationem vindicare poterit; quia per
filium legatione functus videtur. | ,
. — WHI PavrvslibroI.Refponforum. *Pavrvs*res
fpondit , eum qui legatione functus eft, intra tempora vaca«
tionis praefinita non oportere compelli rurfum .*? ad defen-
dendum publicum negotium, etiam fi de eadem caufa litige-
tut. $. r. Imperatores Antoninus et Seuerus Augulti **

| Germano Siluano, Legatione funCtis biennii vacatio conce-

ditur: nec intereít, vtrum legatio in vrbe, anin prouincia
agentibus nobis mandata *5fit.. $. 2. Paulus refpondit, eum
qui legatione fungitur, neque alienis, neque propriis negotiis
!6 fe interponere debere: in qua caufa non viderieum ^* quo-

que contineri, qui cum amico fuo Praetore gratis confilium-

participat. T ; .
. — IX. Inzw libro III. Refponforum. Pavtvsrefpon-
dit, de eo damno, quod legationis tempore legatus paffus eft
*9, poffe eum *? etiam legationis tempore experiri.
» .. X. InEM libro T. Sententiarum. LxedGArvs, ante-
quam officio legationis functus fit, in rem füam nihil agere

| poteft, exceptis his quae ad iniuriam eius, vel damnum pa-

rata ?? funt. $. 1. Si quis in munere legationis, antequam
ad patriam reuertetur ?*, deceffit, fumptus qui proficifcenti
funtdati, non reftituuntur. —— — — u R ; :
—— .KXI. In&M libro fingulari de iure libellorum ?^?. S1
abfenti iniuncta eft legatio, eamque gratuitam fufcepit: pot-
eft quis et per alium ?? legationem mittere. $. r. Qui lega-
tionis officio fungitur, licet fuum negotium curare non pot-
eft : Magnus tamen Antoninus permifit ei, pupillae nomine et
infruere ?* et defendere caüfam, licet legationi, quam fu-
fcepit, nondum renuntiauerit: praecipue cum participem offi-
eii ipfius abfentem effe dicebat. —— ^.
, XIL Scaevora libro l. Digeftorum. Lkaa-rvs
ereatus a patria fua, fufcepta legatione, in vrbem Romam ve-
nit, et nondum perfecta legatione, domum, quae erat in ip-
fius ciuitate Nicopoli, emit. Quaefitum eft, an in Senatus-
confultum inciderit, quo prohibentur legati ante perfectam
legationem negotiis vel priuatis rebus obítringi? Refpondit,
non videri teneri, d 5 j
XIII. PAperNtrANVvs ?? libro L. Re(ponforum. V1cA-
RIVSalieni muneris voluntate fua datus, ordine fuo ?* le-
cationem fufcipere non admiífa biennii praefcriptione cogetur.
— XIV. VrrrAmNvslibro LXXIV. ad Edictum Praeto-
ris ?*, Qvr libera legatione abeft, non videtur Reipubli-
cae caufa abeffe: hic enim non publici commodi caufa, fed
fui abeft. VM s
XV. MopEesTiNvslibro VII. Regularum. Is, qui

legatione fungitur, libellum fine permiifu Principis de aliis

fuis negotiis dare non poteft. | 3 UAR
— . . XVI. InxM libro VIII. ?^* Regularüm ??. EvwnEM
plutes legationes füfcipere prohibitum non eft : praeterea ?? fi

et fumptus et?* itineris compendium füadeat ?*. $. r. An--

te legationem fufceptam fi cui negotium moueatur, -*etiamfab-
| : | : | ens

effe credamus. GEB. — 16 Ap. Hal. negotiis, abeft. GEs. — Y7 In Rehd,
eum, abeít, GEB. 18 Hal. paffus fit. 19 In Rehd. eum, abeft, GE B.
20 Hal peratda. GEB. ^ 21 Hal. et Vulg. rewerterotur. B m. — Yta et Rehd.
GERB. 22 Flor. de itme libellorum, adícripta funt Ordinariamanu, BR. — 23
Hal. et alimm im. GEB. — 24 Gothofr. in nota: inftituere. FÍaj. Etiam Rehd.
GER. 25 Hal. PAVLVS. GEB. — 26 Ap. Hal. fuo, abeft. GEB. — 27
28 Erat Flor. libro viuo. olim
fine dubio quis fcripferat: libro vir? Bm. Elegans et ingenioía conie&ura,
cui tamen obftat , quod non probabile fit, codicem, ex quo Florentinus de-
Ícriptus , literas numerales iu infciiptionibus habuiffs. GE B. . 29 Hal. hanc
infcriptionem habet integram. GEB. — 30 Hal. »on efl: fi praeterea et fomptus.
Sed interpungendum cum 'Taur. won eff praeterea: fi et fumptus. BR. 3t

Hal. inferit; etiam. BR. ^ 232 Gothofr. in nota: fubeat. Vig. Ita et Rehd.
- / , : ; GEPB.

D

fati
(att
de
bus

Don

folui

frum

CEP,
Á H
od
fgi:

Tatut

It a
BR
ntm,

; Hal. |

Vant,
Güy,
k
GEL
tur,
Ent (
[ G
l "f
LU TT
lt d
20 Vi
haec d
AT

hat
; Wo
Päl
ül.
j

DIGESTORVM LIB.

gos ab ROT

fens defendi debet: fafcepta ?3 legatione, non /nifi iniun&o

munere fungatur. rtntà

. .XVII. PowPo&rvs libro XXXVII. ad Quintum Mu-
cium. $1 quislegatum hoftium pulfaffet, contra ius gen-
tium id ?* commiífum eífe exiftimatur, quia fan&ti habentur

legati: et ideo, fi, cum ?? legati apud nos effent gentis alicu-

ius, bellum cum ?* eis indi&ctum fit, refponfum eft, liberos
eos manere: id enim iuri gentium 'conuenit ?? effe:; itaque
eum qui legatum pulfaffet, Quintus Mucius dedi hoftibus,
quorum erant legati?*, folitus eft refpondere: quem hoftes fi
non recepiffent, quaefitum eit, an ciuis Romanus maneret

3?, quibusdam exiftimantibus manere, aliis contra: quia quem

femel populus iuffiffet dedi, ex ciuitate expulfiffe *9 videretur,
ficut faceret, cum aqua, etigni interdiceret: in qua fenten-
tia videtur Publius Mucius fuiffe. Id autem maxime quaefitum
eft in Hoftilio Mancino, quem Numantini fibi deditum non
acceperunt, de quo tamen lex poftea lata eft, vt eífet ciuis
Romanus: et Praeturam quoque geffiffe dicitur, ——

) cou 9 TET. VET
DE ADMINISTRATIONE RERVM AD CIVIT A-

TES * PERTINENTIV M.
Vrrrianvs libro X. Difputationum. -

v 0 D ad certam fpeciem ciuitatis ^ relinquitur, in alios
Q víus conuertere non licet. Getulnet u
IL. Ingw libro III. Opinionum. Now vtique de exem-
plo pofterioris lacationis: praeteritarum conductionum, quae
fuam legem habuerunt, rationem iniri oportet. $. r. Quod
quis füo nomine exercere prohibetur, id nec per fübiectam
perfonam agere debet: et ideo fi decurio, fubiectis aliorum
nominibus , praedia publica locat ?, quae decurionibus con-
ducere non licet, ^ fecundum legem vfürpatam ? reuocentur.
$. 2. Quod de frumentaria ratione in alium vfüm conuerfum
eft, fua caufa ?^ cum incremento debito reftituatur ": idque
3 etfi contra abfentem pronuntiatum eft, inanis eft querella:
ratio tamen adminiftrationis fecundum fidem acceptorum et
datorum ponatur ?. $. 3. Frumentariae pecuniae fuo nomine
debitor *? quam primum foluat: neceffaria enim omnibus re-
bus publicis frumentaria pecunia moram folutionis accipere
non debet: fed debitores , quos ex eadem caufa habet **, ad

. folutionem per Praefidem prouinciae compellantur. $. 4. Ad -

frumenti comparationem pecuniam datam reftitui *^ ciuitati,

GE B. 35 Vulg. inferit: vero. VB.R*. 34 In Rehd. i4, abeft. GEB. — 35 ]
36 KHal. cum belluis eis. Yn Rehd. cwmi, hic -

Ap. Hal. -sm, abeft. GEB.
&beft. GE B. 37 Hal. conueniens. Rehd. vt Flor. GE B. — 38 Hal. prae-
figit: vtilius effe. Rehd. hic habet: vtzlius effe refpoudit. GE B. 39 Hal.
vemanevet. GEB.

1 Vulg. CIVITATEM.&Rz. . 2 Vulg. ciuitati, quod malim. ER.
Jta et Rehd. GEB. — 3 Gothofr. in nota: A. colat. Etita Hal. et Vulg.
BR. Et Taur. in margine, et Rehd. GEB. 4 Male Hal, addit negatio-
nem. Auguftin. J. Emerd. 2. 1ta Ruffard. et Contius, 5 R.
KHal. et Vulg. vfurpata. E quatuor MSS. duo Barb. et Treuif. Florentinam fer-
mant. f[n illo ad verbum: ovfurpatam, adfcriptum: i, e. ip malum víum dedu-

&am. BR. . Duo reliqui, S. Cruc. 1. et Il. qui habent: vfurpata, quibus adde |

Bynkersh. et Rehd. GgB. — 6 Hal. et Vulg. fsae caufae. BR. . Etiam Rehd.
GE B. 7 Hal. reflituetur. GEB. — 8 Hal. ideoque. GE 8. 9 Hal. gon:-
tAr. 1O Taur.dlbitor. GEB.
Erat olim Flor. praeflitui. E R. I3 Hal. ad. GEB. . 14 Hal, et Rehd.
fit.GEB. — 15 Vulg. difpenfationis. BR. — 16 Forte: infertur. B R. S. Cruc.
I. veferunt. S. Cruc. IL. et Barb. vt et Rehd. vt Flor. GEs&. 17 Vulg. bo-
gninum. BR. 18 Gothofr. in nota: curator. Hal. "Vulg. procurator. BR.
Xta et Rehd, G E B. I9 Hal. et Vulg. conueniatur. BR. Rehd. vt Flor. G E B.
20 Vulg. propter ewm. BR. — 21 Flor. i fuperfcripta pofteriori e, nec tamen
haec deleta, vnde Hel et Vulg. competet et quod. BR. — la et Rehd. GEE.
22 Vulg. inferit; effe. B&. Etiam Rehd. GEB. — 23 Hal iwbebit. GEB. -

40 Gothofr.in nota: expulife. 1ta Hal. et Rehd.GE.
: !

5 Legimus cum -

| traxerit, et de fruCtibus praedii mercedes » que) ?* feruari

tI Hal. et Rehd. babent. GEB. 12 1

dependit, ex aequitate competet ?*,

. 30 Rehd. inferit: et. GEB.

non compenfari in'erogata debet. Sin autem frumentaria pe-
cuniain *? alios vfus, quam quibus deftinata eft, conuería
fuerit , veluti in opus balneorum publicorum, licet ex bona
fide datum probatur: compenfari quidem frumentariae pecu-
niae non oportet: folui autem a curatore Reipublicae iube-
tur. $. 5. Si indemnitas debiti frumentariae pecuniae cum fuis
vfaris fit **, immodicae, et illicitae computationis ** mo-
dus non adhibetur, id eft, ne commodorum commoda et vfu-
rae vfurarum inerementum faciant, $. 6. Grani aeftimatio-
nem per iniuriam poft emptionem ablati, quae rationibus pu-
blicis refertur *?^, curator Reipublicae domino reftitui iubeat.
$. 7- Si eo tempore, quo nominatus eft, idoneus, poftea la-
pfus facultatibus, damnum debitis Reipublicae dederit: quia
fortuitos cafüs nullum humanum ** confilium prouidere pot-
eft, creator *? hoc nomine nihil praeftare debet. $. g. Ius
Reipublicae pa&o mutari non poteft, quo minus magiftratus
collegae quoque nomine conueniantur *? in his fpeciebus, in
quibus id fieri iure permiffum eft. $. 9. A&tio autem, quae
propterea. ?? in collegam decerni folet, ei, qui pro altero
$. 10. Quod depenfum
22 pro collega in magiftratu probabitur, folui et ab heredi-
bus eius, Praefes prouinciae iubet ??, $. rr. Idem ex eodem

| libro ?*,. Conductore perficiendi operis punito, fideiuffor, qui

pro eo interuenerat, idem opus exftruendum alii locauerat:
nec a fecundo redemptore opere perfe&to vfurarum praeftatio-
nem heres fideiufforis recufare non debet : cum et priorcaufa
in bonae fidei contractu ?* in vniuerfüm fideiufforem obliga-
uerit; et pofterior locatio, quia fuum periculum agnouit ?5,
folidae praeftationi Reipublicae eum fubftituerit, $. ro. Qui -
fideiufferint ^* pro conductore vettigalis in vniuerfam condu-
&ionem, in vfuras quoque in ^* iure conueniuntur, nifi pro-
prie quid ?? in perfona eorum verbis obligationis expreffum
eft. $. r3. Sed ?? [fi in locatione fundorum pro fterilitate
temporis boni viri arbitratu in foluenda penfione cuiusque
anni pa£to comprehenfüm eíft: explorata lege condu&ionis,
fides bona fequenda eft. | | : :
Ill. PAe1N1rANvslibroI, Refponforum. CvRATO-
RES communis officii, diuifa pecunia, quam omnibus in fo-
lidum publice dari placuit, periculo vice mutua non liberan-
tur. Vlpianus ?*: prior ?? tamen exemplo tutorum con-
ueniendus eft is, qui geffit.. $. r. Ex eodem libro 33, Prae-

| dium publicum in quinque annos idonea cautione non exacta .

curator Reipublicae locauit: ceteris annis colonus fi reliqua

non

24 In Árchetypo hic noua lex eft ab his verbis: Idem ex eodem libro, fed ea-
dem vncis deletitiis funt inclufa, quare et ipfi has notas addidimus , cum Taur.
fimpliciter ediderit, attamen absque noua lege. Idem aut (imile videas L. prox.
$. 1. et L. 9. $. g. et 10. b. t.. Atqui L. z. fupra de iure Immun. et L. 2. $. 5.
de Legatiom. eadem obferuatio eft, fed ibi Taur. deleta non exhibuit. quaefo
rationem differentiae, Defunt autem hoc loco in omnibus fcriptis et'editis. 8 R.
Notae, quas addidit Brenkm. fuo exemplari typis deftinato , funt : » ) Abfunt
ifta-a Barb. S. Cruc. L. et II. Bynkersh. vt et Rehd, Sed et apud Hal. abfunt.
G E B. 25 Hal. contracium. GEB. 26 Hal. et Vulg. adgnouerit. BR.
27 Hal. fideiufferunt. 28 Ap. Hal. et Vulg. in, abeft, et Flor. eft expun-
&um. BR, Abeft et in Rehd. GER. 29 Rehd. mifi quidem proprie. GE R.
31 Haec vox praeter morem maioribus. literis
expreffa eft, et Brenkmannus eandem in exemplo fuo typis deftinato duabas
lineis fübfcriptis fignauit, forte, quod in Flor. codice éadem minio fcripta
elt. GEB. — 32 Hic in Vulg. noua lex incipit, tefte Contio. pR. dta et
Rehd, vbi prima litera in:: V'!pianus, caerulo, prima in: prior, rubro colore
more folito eft exornata. GEB. 33 Haec: Exeodem libro, Drenkm. in exem-
plo typis deftinato confuetis fignis p- )) inclufit. — Vide notata ad L. enteced,
$. 11. Abífunt eadeg ap. Hal. et in S. Crac. L. Barb, Bynkersh. vt et Rehd.
GEB, . 24 Gothofr. in nota: mercedes adíeruari. Hal. Ia S. Cruc. I. legi-
tur, vt edidit Taur. in S. Cruc. 1L et de fractibus mercedes praedzique . fernari.
In Barb. praeterea eít: sercedibusque. in Treuif. mercedibus quoque, et: quo-
que, poftea deletum. BR. . Rehd. mercede que feruari , íed inter duas priores
voces rurfus: qwe, fuperius infertum, vt fit; de fradhibws praedii wiercedeque
que

IIIA4

non potuerint 3*, fücceffor ?9,' quilocauit, tenebitur ". Idem

in ve&igalibus non ita pridem conftitutum eft: fcilicet ?? vt

fui temporis finguli periculum praeftarent. $. 2. In eum qui
adminiftrationis tempore creditoribus Reipublicae nouattone

- facta pecuniam cauit, poft depofitum officium aCtionem dene- -

i,

: !iOVe. GEBo

gari non oportet. Diuería caufa eft eius, qui folui confti-
tuit ??, fimilis etenim videtur ei, qui pub.hce yendldxt, aut
locauit, . $. 3. Filium pro patre curatore Reipublicae creato ca-
uere cogi non oportet : nec mutat, quod in eum pater emancipa-
tum, prius quam curator conftitueretur *?, partem bonorum
fuorum donationis caufa contulit. $. 4. Pro magziïratu fide-
iuffor interrogatus pignora quoque fpecialiter dedit, in eum ca-
fum pignora videntur data, quo recte conuenitur: videlicet
poftquam res ab eo feruari non potuerit **, pro quo m—terceffxt.
| IV. VArENs libroll. Fideicommifforum. LEGATAM
municipio pecuniam in aliam rem, quam defunétus voluit,
connertere citra Principis auctoritatem non licet, et ideo fi
52 ynum opus fieri iufferit ** , quod Faleidiae legis inter-
uentu fieri non poteft, permittitur fummam , quae eo nomine -
debetur, in id quod maxime neceflarium . Reipublicae videa- |
tur, conuertere: fiue plures fummae in plura opera legantur, -

/ etlegis Falcidiae internentu id ** quod relinquitur omnium -
. operum exftructioni non füfficit, permittitur, in vnum opus,-

quod ciuitas velit, erogari.. Sed municipio pecuniam legatam, -
55 vt ex reditu eius venatio *9, aut fpectacula edantur, Se- ;

" . i . * : L * L] 48 !
natus in eas caufas ^" erogari vetuit, et pecuniam eo ** le-

gatam *^?, in id quod maxime neceffarium municipibus videa- .
tur, conferre ?? permittitar, vtin eo munificentia eius, qui

- legauit, infcriptione notetur. . :

M. PaAvrvslibro [. Sententiarum. ; DecvR10NEs |

. DE DECRETIS AB ORDINE FACIENDIS. -

pretio viliori 5* frumentum, quod annona 5? temporalis eft, pa-
triae füuae praeftare non funt cogendi. $. r. Nifi ad opus
nouum. pecunia fpecialiter legata fit, vetera ex hac reficien-
da funt. T ! [ véniitd
VL VrsriAwvs ? libro L ad Edictum Praetoris ?*.
MacGisTRATvVS Reipublicae non dolum folummodo, fed et .
latam neglegentiam ,. et hoc amplius etiam diligentiam debent.
. VIL.. PAv rnvs^5libro T. ad Edictum Praetoris. $1 5?

filiusfamilias, volente patre magiílratum gefferit 5*, lulia-

nus exiftimauit ?*, in folidum patrem teneri in id, quod
eius nomine Reipublicae abelfet. .. M
| VIII. MopEsviNvs libro VIIT. Regularum. Car-
CVLI ? erroris retractatio etiam poft decennii, aut vicennii
99 tempora admittetur. $. r. Sed fi gratiofe expunctae di-
centur, non retractabuntur. :

IX. PAPiRIvS IvsTVvs ?*libro II. de Conftitutioni- -

bus. ImPERATORES $? Antoninus et Verus 9? refcripfe-

runt, pecuniae, quae apud curatores remanfit, vfuras exigen-
das ?^: eius vero, quae a redemptoribus operum exigi non .

*

que feruari. GE B. ^ 38 Hal. potztérunt. Ylor. in hac voce expun&a. Quid

fi legamus: et de fruclibas praedii, qui feruari mon . potuerint , in muevcedes fuc-
ceffor, qui locauit , tenebitur. B R. Bynkersh. poterunt. Rchd. potuerzut. GEB..-
36 Hal addit: eims. GES. .. 37 Taur. teneVitur. GER. 38 Ap. Hal,
dcilicet, abeft, GER. 39 Rehd. foluit, loco: folui conflituit. G E'B. 40
Hal. et Rehd. crearetar. GEB. 4Ut Rehd. poterit. GEB. . 42 Hal. fine,
loco: fi. GEB," — 43 Hal. et Vülg. inffit. B h. 44 Ap. Hal. id, abeft.
45 Vulg. píaefigit: ;ta;Bm. — 46 Nonnullac Ed, venatzs. GE B. .47 Hal.et
Vulg. zu eam caafam. BR, Etiam Relid. GEB. - 48 Vulg. inferit: ztomine. B R.
49 Hal. pecumia eo legata. Kehd. pecuizia legata im co. G E B, 50 Gothofr. in
nota: comfervi. .lta Hal. Rehd. conferre. vt Florentiae. GE ; 51 Hal vi- |
: 52 Hal et Vulg. amuonae. B R, Etiam Rehd. GER. . 53 Hlal.
et Vulg. 1DE24. BR Etiam Relid. GE R. 54 Flor. praetovis, vncis cft
incdufum. BR. 55 Hal. PAPINIANV S, GEs. 26 Àp. Hal. et Vulg. Si,
abeft. BR. In Rehd. adeft. GEs.— 57 Hal. gefferat , appofito'pun&o. G E.
58 Hal. et Vulg. exiffimabat. BR. Etiam Rehd. Taur. exiflimaBit. GE R.
Hal. Caleulariü. GE s. —— 60 Taur. Bicemnmii. GE 3. ^ 61 Vulg. PAPINIÁ-

DIGESTORVM LIB.

| BR. Etiam Rehd. GER.

ne; alicui iu$. BR.

Li TU YTIIDOIX.

poteft, fortis dumtaxat periculum. ad curatores pertinere,
$. 1. Item refcripferunt , operum periculum etiam ad here-

des curatorum pertinere. $. 2. Item refcripferunt, agros Rei«

publicae retrahere curatorem ciuitatis debere, licet a bona
fide emptoribus poffideantur, cum poffint ad auCtores fuos

recurrere, $. 3. Idem eodem libro 9?. Impeératores Antoni-

nus et Verus refcripferunt, operum exactionem fine cautione
non oportere committi. $. 4. Item refcripferunt, curatores;
fi neglegenter in diftrahendis bonis fe gefferint, in fimplum
teneri: fi per fraudem, 99 in duplum: nec ad heredes eorum
poenam defcendere. $. 5. Item refcripferunt, pecuniam ad

.annonam deftinatam diftractis rebus curatorem exigere debere.

$. 6. Item refcripferunt, fitonas indemnes effe oportere, qui

non fegniter officio fuo functi funt 9*, fecundum litteras Ha- -

driani. $. 7. lItem refcripferunt, a curatore calendarii 95

| cautionem exigi non debere, cum a Praefide ex inquifitione

eligatur. . $. 8. Item refcripferunt, curatorem etiam nomine
collegae teneri, fi interuenire et prohibere eum potuit $?.
$. 9. Item refcripferunt, nominum, quae deteriora facta funt
tempore curatoris *?, periculum ad ipfum pertinere: quia
T* vero, antequam curatorfieret , idonea non erant, aequum
videri, periculum ad eum non pertinere. $. 1o. Idem libro
eodem *?. Imperatores ?? Antoninus et Verus ** refcripfe-
runt, eur qui pecuniam publicam , magiftratus fui tempore,
et poft non pauco tempore detinuerat, vfüras etiam prae-

frare debere, nifi fi quid allegare *?- poffit, qua ex caufa.

tardius intuliiï'et.

VrPriANvs libro III. Opinionum.

M EDICORVM intra numerum * praefinitum conftituendo-
.A rum arbitrium non Praefidi prouinciae commiffum eft,

fed ordini, et poffefforibus ^ cuiusque ? ciuitatis: vt certi
de probitate morum, et peritia artis eligant ipfi, quibus feli-
berosque fuos in aegritudine corporum committant.

]l. MARcrANvs libro I. Publicorum ^. IrraA de-
creta, quae non legitimo numero decurionum coacto fatta
funt, non valent. . du , ! x

— HIl. VrprANvs libro IIT. de Appellationibus. LeaE.
autem municipali cauetur, vt ordo non aliter habeatur, quam -

duabus partibus- adhibitis. PC MP ;
^ . 1V. InEw libro fingulari de Officio curatoris Reipu-
blicae./ AwniTIOSA decreta decurionum refcindi debent,

| fiue aliquem debitorem dimiferint, fiue largiti funt 5. : $. r.
| Proinde, vtfolent, fiue decreuerint, de publico alicuius ? vel

praedia, vel aedes, vel certam quantitatem praeftari, nihil
/ p M | vale-

NVS.sn. 62 Hal et Rehd. luperátor, GEB. — 63 Rehd. feuerus. GE R.
64 Vulg. exbibendas. BR. Etiam Rehd. GER. 65. Ap. Hal. Idem eodem
libo , abfunt, et eadem Brenkm. in exemplo typis deftinato his fignis 9- ) in-
clufit, etin Rehd. abfunt. GER. 66 Rehd. praefigit: temeri. GEB. 67 Hal.
68 Flor. fadum: Kaleudarii. GER. . 69 Hal. et Vulg. oportuit.
^jo Hal.et Vulg. euratzonis. BR. Etiam Rehd.
G E B. "1 Hal.et Valg. 2uae, loco: quia. BR. Etiam Rehd. GEB. .. 72
Et haec ap. Hal. et Rehd. abfunt. Et Brenkmannus fignis » ) inclufit. GEB.
73 Hal. Imperator. GEBR. 74 Rehd. Bmperator feuerus et antoninus. G EB.
15 Flor.fuit: adlegare. 5 R. ' ' :
.. 1 Vulg. tevmimum. BR. — Etiam Rehd. GrR. 2, MSS. vt Flor.
nifi'quod in S. Cruc. L. olim erat: poffeffionibus. Confer Bynkersh. . Obf.
1f. BR. Reliqua MSS. Barb. S. Cruc. IL, Treuif. quibus adde Bynkersh.
vbi tamen eft: et ;u poffefforibur. Etiam Rehd. et Hal. vt Flor. GER. — 3
Rehd euiuscumque. G E B. 4 Klor. fuppletum : zudiciorum. BR.' — 5 Hal.
lareiti . fiut. .6 Hal et Vulg. alicui. KRefcribo leuiffima . immautatio-
Nempe 'laur more: alicalus. Rehd. tamen. vt iíti.
; . ' G E R.

BS

qu
It
ob
nt
tel

p

tic

Tiec
ceft
o
V
T&
Qu
Mi
O
pro
Dra

Dout
prae!
Yel g
iil
fine'
d
Quir
Tion

GEj
fipt
Ri
II fit
Vulga:
üur N-
duj
Ij p
J (
eadem
Gh,
Inchf,
Brike

n

(
L 8&,
catt
la

T2
jjv

gt
Qu

jit,
m
$d
pitil
"i

T ,

y)lr
" B
i
P
L
t GE
Ü h

« fit
j

) f
al'
j
gui

. GEB. . 7 Áp. Hal. et in Rehd. ;4, abeft. GE?,

Y

DIGESTORVM LIB.

valebit huiusmodi decretum. $. 5. Sed etfi falarium alicui
decuriones decreuerint, decretum id. nonnumquam vllius erit
momenti: vt puta fi ob liberalem artem fuerit conftitutum,
vel ob medicinam: ob has enim caufas licet conftitui falatia.

V. CarLr1sTRATVSlibroII. de Cognitionibus. Qvonp |

femel ordo decreuit, non oportere id * re(cindi, Diuus Ha-
drianus Nicomedenfibus refcripfit, nifi ex caufa, id eft, fiad
publicam * vtilitatem refpiciat refciffio prioris decreti.
VI. ScaEgvoraA libro I. Digeftorum. Mvmwrcrprx
? lege ita cautum erit 19: 'Ex» Tig &£w oU cuvedplou d-
erxv, ToUre qUvsÓpíou slpyécdu , wxl mpocxmOTiwyUTO ÓdpXyuue
xiAÍxg **. Quaefitum eft, an *? poenam fuftinere debeat,

qui ignorans aduerfus decretum fecit? Refpondit, et *3 hu-

iusmodi poenas aduerfus fcientes ** paratas effe *5,

: a
DE OPERIDVS PUBETIUCITS

Vrriawvs *libro IL. Opinionum.
CVRA TOR operum creatus, praefcriptione motus ab ex-
W. cufatione perferenda, ficuti cellationis nomine, in qua

quoad viuit ? moratus eft, heredesfuos obligatos reliquit 5 :

ita temporis, quod poft.mortem «eius ceffit, nullo onere eos
obfrinxit, $. r. Curam operis aquaeductus in alio iam ^

- munere conftitutus poftea fuüfceperat: praepoftere vifus eft pe-
tere exonerari priore * * munere, * vtrisque * iam implicitus: -
quando, fi alterum tantum fuftinere eum oportuiffet, ante

probabilius impetraffet propter prius munus a fequenti excufa-
tionem. : diüjcse : :
If. InEew libroTIT. * Opinionum *. .Q v x liberalitate, non

neceffitate debiti reditus fuos interim ad opera finienda con-

ceffit, munificentiae fuae früctum de infcriptione nominis fui
operibus, Ífi qua fecerit, capere per inuidiam non prohibetur.
$. r. Curatores operum cum redemptoribus negotium habent:

Respublica autem cum his, quos efficiendo operi praeftituit:

uatenus ergo, et quis, et cui obftrictus eft *, aeftimatio Prae-
ädis prouinciae eft. $. 2. Ne eius nomine, cuius liberalitate
opus exfiructum eft, erafo, aliorum nomina infcribantur, et
propterea reuocentur fimiles ciuium in patrias ? liberalitates,
Praefes prouinciae auctoritatem fuam interponat ?.

IIl Macrmn '? libro II. de Officio. Praefidis. O»vs
nouum priuato etiam fine Principis auctoritate facere licet,
praeterquam [fi ad aemulationem alterius ciuitatis pertineat,

. vel materiamhfäditioüis praebeat, vel circum, theatrum, vel

amphitheatrum fit. $. i. Publico vero fumptu opus nouum
fine Principis auctoritate fieri non licere, Conftitutionibus de-
claratur. $. 2. Infcribi autem nomen operi publico alterius,
quam Principis, aut eius cuius pecunia id opus factum fit,.
non licet, d

8 Rehd. probabilem,
fuperfícriptum tamen: al. puslicam. GEB. 9 Hal. et Vulg. Municipali. BR.
Rehd. vt Fior. GEB. — 10 Hal. Vulg. etiam MSS. ergt, nifi quod in S. Cruc.

W. fit: eff. &&R. MSS. funt Barb. S. Cruc. I. Bynkersh. vt et Rehd. GEB.. 11

Vulgata verfio: Si quis extra (yuedrium iudicanevit, ordine feu (ynedrio mouea-
tur, et Inat ad baec dvrachmas mille. Hal. in Graecis ita. vertit: fi quis extra
decuvionum ovrdinem indicauerit : et ipfo ordzne moueatur , et infupev anille dracb-
znas pevfoluat. G E B. 12 Vulg. qua", loco: am. BR. Rehd. au quis poe-
Taüm. GEB. — 13 Ap. Hal. et Vulg. et, abeít, quod malumus. BR. Abeft
eadem vocula a Barb. Treuif. S. Cruc. E. et. Bynkersh. neutiquam in Rehd.
GE R. I4 Taur. aduerfaScientes. GEB. — 15 Hoc: effe, Flor. elt vncis
inclufum, et abeft a quibusdam MSS. gm. Puta Barb. S. Cruc. L. ec l.. At
Dynkersh. et buiusmodi poenam aduev[us fcientem paratam effe.. Habet et Rehd.
effe. G E B.
! I Hal. PAPINIANV'S. GE&BR. .2 Hal vixit. .5 Hal, relingquit.
4 Erat Flor, iW aliquam: manere , forte reQtius. fuiffet: emendatum : in aliquo

L fifox X-XL -u

IV. MobpxsTrNvs libro XL. Pande&arum. Nxc
Praefidis quidem nomen licebit fuperfcribere.

. .V. VrPrANvVs libro fingulari de Officio curatoris
Relpubhpae **, Srlegatum, vel fideicommiffum fuerit ad
opus relictum, vfürae quae et quando incipiant deberi, refcri-
pto Diui Pii ita continetur. Si quidem dies non fit ab his, qui
ftatuas, vel imagines ponendas legauerunt !?, praefinitus, a
Praefide prouinciae tempus ftatuendum eft: et nifi pofuerint
heredes, vfüras leuiores intra fex menfes, fi minus , femiffes
Vfuras reipublicae pendant. . Si vero dies datus !? eft, pecu-

| niam deponant intra diem: fi aut ** non inuenire fe ftatuas

7* dixerint, aut ** loco controuerfiam fecerint, femiffes pro-
tnus pendant. $. r. Fines publicos a priuatis detineri non
oportet. Curabitigitur Praefes prouinciae , i qui publici fünt,
a priuatis feparare, et publicos potius reditus augere, fi qua
loca publica, vel aedificia in vfus priuatorum inuenerit : aefti-
mare, vtrumne vindicanda in publicum fint, an vectigal eius
-* fatius fit imponi? et id, quod vtilius * effe** Reipublicae
intellexerit, fequi. E "
. VI. MopEsTiNvslibro XL Pande&arum. D ope-
ribus, quae in muris, vel portis vel rebus publicis fiunt, aut
fi muri exítruantur, Diuus Marcus refcripfit, Praefidem adi-
tum confulere Principem debere. : :

! VIL. CarrisTRATvs libro IL de Cognitionibus.
PECvNIAM, quae in opera noua legata eft, potius in tu-
telam eorum operum, quae fünt, conuertendam, quam ad
inchoandum opus erogandam, Diuus Pius refcripfit: fcilicet
fi fatis operum ciuitas habeat, et non facile ad reficienda
ea pecunia inueniatur *?. $. r. Si quis opus ab alio factum
adornare marmoribus, vel alio *? modo ex voluntate populi
fatturum fe pollicitus fit, nominis proprii titulo feribendo, ma-
nentibus priorum titulis, qui ea opera feciffent, id fieri de-
bere fenatus cenfuüit: quod fi priuati in opera, quae publica
pecunia fiant , aliquam de fuo adiecerint fümmam, ita titulo
infcriptionis vti eos debere, isdem mandatis cauetur, vt, quane
tam fummam contulerint in id opus , fcribant 9.

TWT;ocX
DE NVNDINIS.

MonpxrsTiNvs libro III. Regularum,

| NVND INIS impetratis a Principe, non vtendo qui me-

ruit, decennii tempore vfum amittit.

: Il. CaArzisTRATVSlibro III. de Cognitionibus. Sr
quis ipfos cultores agrorum, vel piícatores deferre vtenfilia
in ciuitate * iufferit, vt ipfi ea diftrahant, deftituetur anno-
nae praebitio, cum auocentur ab opere ruftici, qui ? confeftim
vbi detulerint mercem , tradere eam , et ad opera fua reuerti

de-

iam TwWMere. BR. — 5 Vulg. priori. BR. Etiam Rehd. GEB. . 6 Vulg. «tri-
que. B R. 7 Hal obfirifus fit. — 8 Yta quoque Hal. et MSS. malumus ta-
men cum Vulgata: patriam. B R. MSS. funt S. Cruc. I. Barb, S. Cruc. II. Byn-
kersh. tres tamen pofteriores habent: ciuilium, loco: cinium. Rehd. plane vt
Flor. GEB. — 9 Hal. inuterpouet. Rehd. iuterponit. GES. — 10 Hal. et Vulg.
MARCELLVS. & R. Etiam Rehd. GEB. — 11 Tota haec inícriptio Flor.
in initio paginae, in qua lex haec legitur, eft fuppleta. p R. 12 Hal. Jega-
nerint. 13 MHal didus.GER. I4 Vulg. autem.BR. — 15 Hal. et Rehd.
flatuam. G E B. IG Hal, et Vulg. inferunt: de. BR. . Etiam Rehd. et po-
tuit poft: azt, excidiffe. GE g. 17 Ap. Hal. eizs, abeft. In Rehd. loco:
eius, eft: ibi. GER. 18 Rehd. ad reficiendum pecuuie inueniautuv. G E B.
19 Hal. inferit: quo, et ita fa&um Flor. Vulg. inferit: 4202ue. BR. Rehd. vt
Vulg. GEB. 20 Gothofr. in nota: infcribant. Hal.. Sed ita etiam Taur.
habet in margine, vt et Rehd. GEB. !

, & Hal, e.t.Vulg, Cigitatem. BR, "Rehd.vr Flor. GEB., 2 Hal. qua.
Rrrrrrr | 'e,

TT : DIGESTORVM LIB. L. TIT. XIL

debeant ?: denique fummae prudentiae et au&toritatis apud
Graecos Plato, cum inftitueret, quemadmodum ciuitas bene
* beate habitari poffit, in primis iftos ? negotiatores necefla-
zios duxit 9: fic enim libro fecundo 1oA/reíze 7, . ait. Af? yxp
8 mAsióvuv & yecpydv ve,uo] TV &AMoy CypuoDpytiv, xot 9 TU
&AAoy Ouxudvwy X9, rvys donióyrdy * woj] i£ufóvrwv Euasa
duror db &elv tumopo, — Kopíceg dà ó yewpyoc &i T5v o»yopav
qc1, dv voiféi 7| ric MAAog TV dupiovpyGy um u1 & TOV xUTOV
«gpóvov T« Tolc Oeouévoi, T 'rf'ocgi duroU qurec?&?s.oiäow,äm aoyj-.
csi Tc wuroU Oxjuovpylauc waÜvjteVOG EV. d a'yopZ xovöoc;.;cpg ?
óà' ó; !^, MAX &lv oi roUro OpUyTsc ixyroUg Eml TV 640::&0:/!0::/
TürToUO) TaUTqV * 9. —

| SCTIT. XIL
DE POLLICITATIONIBVS.*.
VrRIANVSlibrofingulari de Officio curatoris Reipublicae.

SI pollicitus quis fuerit Reipublicae opus fe facturum, vel
jJ pecuniam daturum, in vfuras non conueniatur ?^: fed fi
moram coeperit facere, vfurae accedunt ?, vt [mperator no-
fter cum Diuo patre fuo refcripfit. $. r. Non femper autem.
obligari eum qui pollicitus eft, fciendum - eft *: (i quidem o*
honorem promiferit, decretum fibi, vel decernendum, vel ob
aliam iuftam caufam, tenebitur ex pollicitatione: fin vero fine-
caufa promiferit, non eritobligatus, et ita multis Confiitutio-
nibus *et veteribus* et nouis continetur. $. 2. Item li fine
caufa promiferit, coeperit tamen facere , obligatus eft qui coe-
pit ^. $.3. Coepiffe fic accipimus, fi fundamenta iecit.^, v*(::l
locum purgauit. Sed et fi locus illi petenti deftinatus eít, magis
eft, vt coepiffe videatur. Item fi apparatum , fiue impenfam in
publico pofüit. $. 4. Sed * fi non ipfe coepit, fed , cum cer-
tam pecuniam promififfet ad opus Reipublicae, contemplatio- |
ne pecuniae coepit opus facere, tenebitur quafi coepto opere.
$. 5. Denique cum columnas quidam promififfet, Imperator
nofter cum Diuo patre fuo ita refcripfit. Qui non ex caufa pecu-
niam Reipublicae pollicentur, liberalitatem perficere non cogun-
tur: fed fi columnas Citienfibus * promififti, et opus ea ratione
fumptibus ciuitatis, vel priuatorum inchoatum eft, deferi quod
geftum ? eft, non oportet. $. 6. Si quis opus, quod perfe-
€it, adfignauit *?, deinde id fortuito cafu aliquid paffus fit,

ve, loco: qui. GEB. 4 Hal debent. —— 4 Vulg. inferit: et. BR. — Etiam
, Barb. S. Cruc. Il, Bynkersh. vt et Rehd. Art. S. Cruc. I. vt Flor. Hal. maluit:
bene beateque. G E B. 5 Hal. bos. GE B. 6 Hal.et Vulg. dixit. BR. Et-
iam Rehd. GE P. — 7 ld eft: ciuilis conuerfationis. — 8 Taur. Ae& yag: vAer-
eyuy mQm ysuQyu» Tt. Sed quid hic duo pun&a? fcilicet propter age, quod
fequitur. Sed abundat Plato particulis. — Sicut et Plinius latitudinem Platonis
dicit, ad nomenalludens. Eft enim ab humerorum latitudine . di&us Plato, cum
cAur)e Graece latus , amplus, fpatiofus fit, — Ceterum nemo ante Taurellium ,
feu verius Vi&orium, cui is Graeca PandeQarum commiferat, duo puné&ta hic
loci collocanit. Interpunxit quidem eo modo Marfilius Ficinus, verum in in-
tegro Platonis loco 3&7 in fequentibus reperitur, et reliqua etiam paulo aliter fe
habent, nempe: A«c? yàg. IAesóvuv 93 ysapydy T& xa) viy UAAUv OgpiouQyGy Oi
Mpiv Tà TÓAt, HAsóyow yàg. Ke) 9b x«)» v4y ZAAGV QiuxÜvuv vrO0U, TOVWTE bu-
£ívruv , xal aLivrav Txasa etc. BR. 9 Hal. xe1 35 xa T&v 4AAuv. |Te)
Hal. 39uaxovoóvrav, TOV Tt. GEB. II Hal. fequens: fxasa, huc trans-
fert. GE B. 12, Vulg. à . Hal. ià» u3. Sed ap. Platonem . neutra harum
vocum apparet. BR. —— 13 Hal inferit: rj GER. — 14 Ap. Hal. 2 3 àe,
abfunt. GEB, — 15 Vulgata verfio: Indiget enim (ciuitas ) pluribus. vtique ru-
flicis et alüs opificibus et aliis mminiftratoribus , itemque bis, qui inuebant et
euebant fingula: bi autem funt negotiatores. Adferens autem agricola im fo-
vum . aliquid eorum , quae facit, vel aliquis alius opificum , mifi fub idem tempus
ontingat ewmn cum bie , quibus indiget , fua permutare ,| vacabitne fuo opificio
defes fedens im foro? mequaquam: [ed funt, qui boc videntes fe ipfos in. boc ffa-
tuant miniflerium. — Hial. in. Graecis ita vertit: Pluvibus fawe, mom agricolis
tantum , fed etiam opificibus opus efl : adeoque aliis quoque miniflris, tum qui
importent fingula, tum qui exportent: bi vero mercatoves funnt. ||. At vero agri-
cola fi quid eorum , quae effimgit , aut quis alius opificum in forum defevat, mifi
eadem tempore aduenigt , quo alii- eius rei iudigeutia adduiH , cum eo contra-

periculum ** ad eum, qui fecit, non pertinere Tmperator
nofter refcripfit. : :
Il. IneM libro I. Difputationum. . S1 quis rem ali-
quam vouerit, voto obligatur: quae res perfonam vouentis,
non rem, quae vouetur, obligat: res enim quae vouetur, fo-
luta quidem liberat vota, ipfa vero facra non efhcitur. $. r.
Voto autem patresfamiliarum obligantur, puberes, fui iurisz
filius enim familias, vel feruus fine patris dominiue auctori-
tate voto non obligantur. $. 2. Si decimam quis bonorum

rit feparata: et fi forte, qui decimam vouit, decefferit ante
fepofitionem ??: /heres ipfius hereditario nomine decimae
obftrictus eft: voti enim obligationem ad heredem tranfire
confítat. | !
.. II Inew libro quarto'^ Difputationum. PAcTvM

| eft duorum confenfüs, atque conuentio: pollicitatio vero of-

ferentis folius promiffum: et ideo illud eft conftitutum , vt, fi

| ob honorem pollicitatio fuerit fatta, quafi debitum exigatur:

fed et coeptum opus, licet non ob honorem promiffum , per-
ficere promiffor eo *5 cogetur, eteft conftitutum. $. r. 5i
quis, quam ** ex pollicitatione tradiderat ** rem municipibus,
vindicare velit *9, repellendus eft a petitione: aequiffimum
eft enim, huiusmodi voluntates in ciuitates collatas ^? pae-
nitentia non reuocari. Sed et fi defierint ^? municipes poffi-
dere, dicendum erit, actionem eis concedendam.
.1V. Manciamvs libro lII Inftitutionum. | PR o-

quae Reipublicae contingit, fi quis promiferit, tenetur.
V. VriPraNvs libro I. Refponforum Charidemo
2: refpondit ??. Ex epiftula, quam muneris ecendi gra-
tia abfens quis emifit, compelli eum ad editionem non poffe.
VI. InxeM libro V. de Officio Proconfulis. T or1Ews
locum habet deminutio pollicitationis in perfona heredis, quo-
tiens non eft pollicitatio ob honorem facta: ceterum fi ^*'ob
honorem faéta fit, aeris alieni loco habetur, et in heredum
perfona non minuitur. $. r. Si quis pecuniam ob honorem
promiferit, coeperitque foluere, eum debere quafi coepto
opere, Imperator nofter Antoninus ?* refcripfit. $. 2. Non
tantum mafculos, fed etiam feminas, fl quid ob honores ?*
ppllicitatae ?9 funt, debere implere fciendum eft: et ita Re-
k - fcripto

baut: megletlome domi artificio, imers im fovo defidebit? Minime. Sed fuut,
qui cum boc videant, buic fe miniflerio fubmittant. G EB.

I Vide Bynkersh. VI. Obf. :3. GEB. . 2, Hal. et Vulg. connenie-
tuy. BR. . Etiam Rehd. GEB, 3 Rehd. accedant. GE B. 4 Flor. ex
hoc pofteriori: eff , fa&um: fit. Inde Hal. fciendum eff. . Sed fi quidem. 8R.
Et ita quoque Rehd. GER. 5 Hal. coeperit. 6 'Taur. in Adnotat. zecit.
iu P. et iu vet. iacuit. . Sed cur hoc minus rcpraefentat, quam alia huius fa-
rinae? Interea e tribus MSS. duo Barb. et S. Cruc. I. habent vt Flor. iacuit.
Vulg. ecerit: et mox: purganerit. BR, Tertium eft S. Cruc. 1I. quod habet
vt Taur. et ita quoque Bynkersh. Rehd. ia&avit. Hal. iecit. GEW. — 7 Rehd.
inferit: et. GER. $ Gothofr. in nota: Circenfibus. Vlgat. Confer Me-
nag. ZAmoen. lur. Cin. c. 13. De cetero Rehd. vt Vulg. circenfibus. GEB. . 9
Hal. et Vulg. coeptumi. BR. Rehd. vt Flor. GER. 10 Hal. adfiguauerit..
11 Hal. aliquid pa(fum fit periculum: ad eum.. Lego cum Vulg. aliquid paf-
fum fit: periculum. £ R. . Yta et Rehd. GE R. 12, Hal. -defiit. GEB.. 13
Vulg. feparationem. B R. ta et Rehd. GER. I4 Flor. 7) quarto, inter
veríus eft adiectum. BR. 15 Ap. Hal. et Vulg. eo, abeft. BR. — Etiam in
Rehd. G E B. 16 Vulg. fi quisquam. Hal. fi quis poflquam. BR.' In Rehd.
legitur: cogetzr. Et efl conflitutum fi quisquam , vt ante:. Et efl , noui paragra-
phi fignum coerulo fit adpictum, in fequentibus tamen eft, vt Flor. repelleudus
efl. G E B. 17 Vulg. tradiderit. wR. — Ita et Rehd. fed fa&tum: tradsderat.
GEB. 18 Vulg.et vendicare eam velit.BR. Etiam Rehd, GEz, — 19 Rehd,
inferit: ex. G E B. 20 Rehd. defiffent. G E B. 21 Vulg. Charidemus. B R.
Etiam Rehd. GER. 22 Placet Hal. qui a verbis: Chbaridemo vefpondit ,
ipfam legem inchoat. E R. 23 Rehd. fuperiorem negationem huc reuocat.
GER. 24 Ap. Hal. Antoninus, abeft. GEB. 25 Hal. et Rehd. bono-

1

T. GEB. 26 Vulg. pollicitae, Vid Duker. ad. Opwfc. de Latin. Vet. ICt.
z : ; * pog.

vouit, decima non prius effe in bonis definit *^, quam fue- -

»TER incendium, *vel terraemotum, * vel aliquam ruinam, -

T
Tf
öpäg

fftt
&i

n
iA ]
Ín m
GE
Ht
3) Ht
Häf. W
Corfri
lt
V, ]
tnerr, (
(ityy, (
Wt
ftifil
Dlune nr
&i n
T'ferigm
TR u
49 Hl
n

il

t
. u
,. 9N
i
às
j
| hx
n
1
W?Tif,
"l
j
yutt
i i

qu
j
j
j
(þgndiff
n
J
"

. 48 Hal. et.Vulg. 53 và véAs T4V g P3ovc. BR.— |
adícriptum eft, quare afterifcis inclufi. BR. — Nempe ia fuo exemplo typis de-

DIGESTORVM LIB. L. TIT. XIL

. fcripto Imperatoris noftri et Diui patris eius continetur. $. .

Si cui respublica neceffitatem impofüerit ftatuarum Principi
ponendarum, qui non promifit, non effe ei neceffe obtempe-
rare, Refcriptis Imperatoris nofiri et Diui patris eius conti-
netur. |
VII. Pavrvs libro I. de Officio Proconfulis. Og

cafüm , quem ciuitas pafía eft, fi quis promiferit fe quid fa-
€turum, etfi non inchoauerit, oinnimodo tenetur, vt Diuus-

Seuerus Dioni ?* refcripfit. — . us !
.VHII. ipnkmw ?? libro III. de Officio Con(ulis. D pol-
licitationibus in ciuitatem fatctis iudicum cognitionem effe,
Diui Fratres Flauio. Celfo. ?? in haec verba refcripferunt.
Probe 3? faciet Statius Rufinus, fi opus profcaenii *, quod
fe Gabinis ?? exftruCturum promifit, quod tandem adgreflus
fuerat, perficiat: nam etfi aduería fortuna vfüs, in triennio
33 a praefecto vrbis ?* relegatus effet, tamen; gratiam mune-
ris, quod fponte obtulit, minuere non debet, cum et abfens
per amicum perficere opus iftud poflit : quod fi detrectat, acto-
res conftituti, qui legitime pro ciuitate agere poffint, nomine
publico adire aduerfus eum iudices poterunt: qui cuüm pri-
mum potuerint, prius quam in exilium profiicatur, cogno-

fcent, et fi opus perfici ab eo?* debere conftituerint ?5, ob-

oedire ?* eum Reipublicae ob hanc caufam iubebunt, aut pro-

hibebunt diftrahi fundum, quem in territorio Gabiniorum ?* |
habet.

IX. MopEsriNvs libro IV. Differentiarum. Ex
pollicitatione, quam quis ob honorem apud Retnpublicam fe-
cit, ipfum quidem omnimodo in folidum teneri: heredem vero
eius, ob honorem quidem facta promiífione in folidum ??,
ob id vero, quod opus promifíum coeptum eft, fi bona libe-
ralitati foluendo ^? non fuerint, extraneum heredem in quin-
tam partem patrimonii. defuncti, liberos in. decimam teneri,
Diui** Seuerus et Antoninus refcripferunt: fedetipfum dona-
torem pauperem factum, ex promiíflione operis coepti quin-
fam partem patrimonii fui debere, Diuus Pius conftituit.

| X. Ip&n libro I. Refponforum **, . Se?T1IcrIA cer-
tamen patriae fuae pollicendo, fuüb hac condicione pollicita

eít, vti fors apud eam remaneat ^3, et ipfa vfuras femiífales
^* ad praemia certantium refoluat *5, in haec verba. — iAori-
potuoi xj *9 uxÜispp xyuye r&TpxsTUpuOy cmO wupiOty TpIOV,
v0 ** ro0 usQuAolou aur;) xaTÉy oUa coyupiov, xo] a Qeicouéyg
"rapo vole OsnuomrptrOIg XZioyoSwc éri T veÀdy us vOy *9 à£ S3ouc

TQiGV pUpiXOtV TOXOV, c'yuvolleroUyTOc xo] a'ooxaÜeq ouévou TOU Xy-.

Qpóc uou, éxZulig d& rOV 6E &uoU vyevvatgaouéuwv TÉxvuv* ^? xo-

gnos) dà o Tómog &g vX xÜÀe vdy Juusiimuv, nnÜug G» 99 éQ'

éxsou xÜülopxros » BouAu ogíog 5*. Quaero, an poffünt in-

."pag. 306. . 19. BR.. Rehd. v t ang. GEB. . 57 Hal. et Vulg. Diogeni.

BR. Etiam Rehd. GEx. 28 Gothofr. in nota: V/piauus. Yta ipfe 'Taur.
in margine, Hal. IDEM, retinuit. Rehd. Vlpianus.GEn. . 29 Kehd.celio.
G E R. 30 Taur. proVe. GEB. 31 Gotliofr. in nota: profícaenii, Hal.
Hal. habet: profcenz. 'Taur. proftaenl. GEB. 32 Taur. GaVimis. GER.
33 Hal. zn triennium. Kehd. vt Flor. GER. 34 Hal vrbi. GER. 35
Hal. et Vulg. ab eodem. BR. Etiam Rehd. GER. 36 Gothofr. in nota:
conftiterit. Hal. Rehd. conflituevit, ex quo forte Hal. le&io nata. GEB. — 37
Ita cum diphthongo ctiam eft zm L. 3. 6. 1. fapra de Mumner. et IHouor. B R.
Sed Hal. et Rehd, ct hic: obedire. GEB. — 438 Gothofr. in nota: Gabinorum.
Vule. Hal. 'Yaur. GaWViuiovum. Wehd. vt ifti, GE». 39 Rehd. addit:
temeri, GEB. —— 40 Gothofr. in nota: foluendae. Hal. GEB. — 41 Rehd.
diuws. GEB. - 42 Erat olim Flor. ad, wuunicipalem. BR. 453 Hal. veiia-
fieret, 44 S. Cruc. L. et IL femiffes, fed Barb. et Bynkersh. vt et Kehd.
femijiles. GE B. 45 Hal. ekfolueret. Poffet legi: perfoluat. Et fane etiam-
nunc mendofe eft paulo ante: praema, loco: praemia. BR. Laborat haec vox,
etiam in Rehd. videtur fuiffe: refemuat, ex quo nonnemo conatus eit cflicere :
vefcriuat , ac fi legendum foret : vefcribat i baec verba. GEB. — 46 Vulg. Qiao-
víuuc xaSiiQU, BR. . 47 Gothofr. in nota: vàv ve), Flal. Etiam Vulg, BR.
49 Flor. véxvov , fuperne

.

III7

m.rle.m;npatx filii Septiciae, quo minus ipfi praefiderent certa-
mini ^^, fecundum verba condicionemque pollicitationis? He-
rennius ?? Modeftinus refpondit, quo cafuü certaminis editio
licita eft, formam pollicitationi datam feruandam effe,

Xl. InEM libro IX, Pandectarnm. S: quis ob hono-

rem, vel facerdotium, pecuniam promiferit ; et antequam ho-
norem, vel magiftratum ineat, decedet 5*: non oportere he-
redeg eius conueniri in pecuniam, quam is ob honorem vel
1nag1&ggtum promiferat, Präncipalibus Conftitutionibus caue-
ältr : näl:) ïääab €o, vel ab ipfa Republica, eo vino opus fue-
. XIL InEmwlibro XI. PandeCarüm, Iw priuatis ope-
ribus, inuitis his qui fecerunt, ftatuas aliis ponere non pof-
fumus, vt Reícripto Diui Seueri continetur. $. r. Cum qui- -
dam, nehonoribus fungeretur, opus promififfet 55: honores
fubire cogendum, quam operis inftru&tionem, Diuus Anto-
ninus refcripfit. : |
, Q MIL. Papinivs ?5 IvsTVs libro Il. de Conftitu-
tionibus ImPERA'TORES Antoninus et Verus Augufti 5*
refcripferunt, opera exfiruere debere eos qui pro honore pol-
liciti funt, non pecunias pro hisinferre cogi. $. r. Item re-
fg:rwlp.ferunt., condiciones donationibus adpofitas, quaein Rem-
publicam fiunt, ita demum ratas effe, fi vtilitatis publicaein-
tereft: quod fi damnofae fint 59, 59 obfernari non debere:
et ideo non obferuandum *?, quod defunttus, certa füimma
legata, vetuitve&tigal ** exerceri: effe enim tolerabilia, quae
vetus confuetudo comprobat. | X
. XIV. Pouronivs libro VT. Epiftularum et variarum
le&ionum. $: quis fui, alienine honoris caufa, opus factu-

| rum fe in aliqua ciuitate promiferit : ad perficiendum tam ipfe,

quam heres eius, ex Conftitutione Diui Traiani ?^ obligatus
eft. Sedíi quis ob honorem opus factnrum fe 53 ciuitate ali-
qua promiferit, atque inchoauerit, et prius quam perficeret,
difcefferit 9*: heres eius extraneus quidem necefle babet aut
perficere id, aut partem quintam patrimonii relicti fibi ab eo,
qui 1d opus facereinftituerat, fi ita mallet 95, ciuitati, in
qua id opus fieri coeptum eft, dare: is autem, qui ex nu-
mero liberorum eft, fi heres exftitit, non quintae partis, fed
decimae concedendae neceffitate adficitur: et haec 59 Diuus
Antoninus 57 conftituit.
XV. Vrrramwvs libro fingulari de Officio curatoris
Reipublicae. . Iw T£n liberos nepotem quoque ex filia conti-
neri, Diuus Pius refcripfit.

d

TIT.

ftinato, GE&. — 50 Ap. Hal. et Vulg. Zv abeft. &m.. — £t Vulgata verfioz
Largior et dedico agonem qnadrieunalem ex triginta millibus , fortis ipfa penes me
vetimeny pecuniam, et cauens apnd Decemprimos idonee fupey pendendis a me
[olitis triginta wilium v[uris, agonetbeta et praefide futnvo viro meo, et dein-
ceps liberis ex te ma[cituris. — Cedent. autem. bae vfurae im praemia tbymelico-
vum , prout zn vnoquoque certaiine curia determinabit. Hlal. in Graecis ita ver.
tit: Ex lberalitate acmunificentia dedico qnadriennale certamen de triginta amillz
bug fortis: ita quidem, vt pecunia apud mwe rvetenta, apud Deceinprimos de
pracftaudis iu. editionem confuetis trigzuta millàium vfuvis idouee caueam: defi-
gnatore ac praefecto marito qmeo , et deiuceps qui ex me nafcentur , libevis. cedeut
autem bae vfurae in praemia Tbymelicorum, prout vmoquoque in. certamime fe-
natus defimierit. GEB. — 52, Vulg. iu bis, loco: cértamiui. BR. Etiam Rehd.
GEmR. 553 Flor in fine verfus erat: ber,et in initio fequentis: mugenianus. -
B R. 54. Hal, decedat. 55 Hal et Vulg. praefigunt: tam. Bm. Etiam
Rehd, G Ez. 56 Hal. PAPF RIVS, absque: IVSTV'S. $7 Rehd. Im-
perator autoninus et feuerns voferipfevunt. GE B. 58 Hal. fuut. . $9 Hal.
praefigit: i4. GEB. —— 6O Hal addit: effe. , 61 Rehd. veligalis. GE B.
62 Rehd. trabiani, vt alias Florentiae. . GEB. 63 Gothofr. in nota: (cili-
cet in ciuitate. Hal, Et ita quoque Vulg. pR. Et Rehd. GER. 64. Hal. et
Vulg. decefferit. 8 R. Etiam Rehd. GEz. 65 Hal. malit. 66 Vulg. /oc.
B R. 67 Vulg. Adriauus, BR, Etiam Rehd. G Ez.

Krirrfra . : X

III$
TIT; XIIL' |
DE * EXTRAORDINARIIS COGNITIONIBVS,

ET SI IVDEX LITEM SVAM -FECICSE
DICETVR.

VrnPrANVS libro VIII. deOmnibus Tribunalibus.

I)RAESES prouinciae de merc.edibus,.ius däcere folet, fed
P praeceptoribus tantum Pcudlorurï.xvþberahum. erali
autem ftudia accipimmus, quae Graeci éAevóépie ? appellant:
rhetores continebuntur, grammatici, geometrae. - V Mf!-—
dicorum quoque eadem caufa eü, quaeöæ;?. Prof.efforum, m»ü
quod iuftior: cüm hi falutis hominum, illi ftudiorum curam
agant: etideo his quoque extra ordinem ius dici debet. $. 2.
Sed et obítetricem * audiant 5, quae vtique medicinam ex-
hibere videtur. $. 3. Medicos fortaffis quis accipiet etiam
eos, qui alicuius partis corporis, vel certi doloris fanitatem
pollicentur:; vt puta fi auricularius, fi fiftulae, xiel depügmg
non tamen fi incantauit ^, fi * inprecatus eft, li, vt vulgari
^verbo impo&orum*s vtatr; b* exorcizauit : nor.xnfunt ilta me-
dicinae genera, tametíi fint qui hos fibi profuiffe cum prae-
dicatione adfitment. $. 4. An et Philofophi *? Profeiï—prum
numero fint? et non putem: non quia non religiofa res eft i
fed quia hoe primum profiteri eos oportet, mercennariam *
operam fpernere. $. 5. Proinde ne iuris quidem ciuilis Pto-
fefforibus ius dicent: eft !? quidem res fanCtiffima ciuilis fapien-
tia: fed quae pretio nummario non fit aeftimanda, necdeho-
neftanda, dum in iudicio honor *3 petitur, qui in ** ingreffu
facramenti efferri !^ debuit: quaedam enim tametfi honefte
accipiantur, inhonefte tamen petuntur. $. 6. Ludi quoque
litterarii magiítris, licet non fint Profeffores, tamen vfurpa-
tum eft, vt his quoque ius dicatur. lam et ** librarüs, et
notariis, et caleulatoribus, fiuetabulariis. & 7. Sed ** cete-
rarum artium opificibus, fiue artificibus , quae funt.extra lit-
teras, vel notas pofitae, nequaquam extra ordinem ius dicere
Praefes debebit. $. 8. Sed et fi Comites falarium petant,

idem iuris eíit, quod in Profefforibus placet. $. 9. Sed **

- aduerfus ipfos omnes cognofcere Praefes debet: quia vt
19 aduerfus aduocatos adeantur, Diui Fratres reícripferunt.

$. ro. In honorariis aduocatorum ita verfari iudex debet: vt :

pro modo litis, proque aduocati facundia, et fori confüetu-
dine, et iudicii, in quo erat aCturus, aeftimationem adhi-
beat: dummodo licitum honorarium quantitas non egredia-
tur: ita enim Refcripto Imperatoris noltri, etpatris eius con-
tinetur: ?? verba Refcripti ^* ita fe habent. 5i Iulius Mater-
nus, quem patronum caufae tuae effe voluifti, fidem fufce-
ptam exhibere pafatus eft: eam dumtaxat pecuniam , quae
modum legitimum egrefía eft, repetere ?^ debes. $. rr.
Aduocatos accipere debemus omnes omnino , qui caufis agen-
dis quoquo ftudio operantur: non tamen qui pro tractatu ??
non adfuturi caufis accipere quid folent, aduocatorum nu-

1 Gothofr.in nota: De variis et extraordinariis. lg. Rehd. vt Vulg.
GER. 2, Gothofr. in nota: éAev3£gue u3 uxrx. Hal. lpíe Hal. éAev3éeia
paShuat2 in Graecis vertit: liberales difciplinas. G E B. 5 Hal. et Vulg. in-
"ferunt: ét. 3R. Non aeque Rehd. GEB.
Rehd, fed tunc in fequentibus debet cffe; videntuv. In Rehd. eft res dubia,
pb compendium fcripturae. G E B. 5 Vulg. audiwut. BR. — 6 Hal. zücan-
tauerit. 7 Vulg. vel, loco: fi. BR. — 8 Hal. et Rehd, n pojferum. G.

9 Ap. Hal. fi, abeít, Vulg, mutat in: et, BR. — Abeft hoc fi, in Barb. S..

Cruc. IL Bynkersh, vt et Rehd,— At $. Cruc. F. pro: fi vt, in antecedentibus
habet: fiue, G E B. 1O Rehd. inferit; ;4. GEB. — 11 Gothofr. in nota:

mercenarium. Hal. At Hal. habet: qercenmariam , vt eft Flor. Et ità quoque
Rehd. GE B.
Et quidem. G EB.
Ap. Hal. zn, abeft. G E B.
in margine, et etiam Rehd. GEB. -

12 Hal. etVulg.inferunt: enim, reétento: quidem. B R. Rehd.
15 Vide Menag. Aunen. Iur. Ciuil.c. 39. GEB. — 14
15 Gothofr. in nota: offerri, Hal. Sed et Taur.
16 Hal et Vulg. tamretfi. BR. Etiam

Liberalia .

4 Vulg. obfletrices. BR. Etiam.

DIGESTORVM LIB. L. TIT. XIIL

mero erunt. $. ro. Sicautum eft honorarlum, vel fi qnis.-

de lite pactus-eft: videamus an petere poffit? Et quidem de
pa&tis ita eft refcriptum ab Imperatore noftro, .et Diuo patre
eius, Litis caufa malo more pecuniam tibi promiffam ipfe quo-
que profiteris, fed hoc ita ius ^* eft, fi füfpenfa lite focieta-
tem futuri emolumenti cautio pollicetur: fi vero poft caufam
aCtam cauta eft honoraria fumma, peti poterit vsque ad pro-
babilem quantitatem , etfi nomine palmarii ^* cautum fit: fic
tamen, vt computetur id, quod datum eít, cum eo, quod
debetur: neutrumque ?^ compofitum]licitam quantitatem ex-
cedat, Licita autem quantitas intellegitur pro fingulis cau-
fis vsque ad centum aureos. $. 13. Diuus Seuerus ab heredi-
bus aduocati mortuo eó prohibuit mercedem repeti: quia
pert ipfum non fteterat, quo minus caufam ageret. $. 14
Ad nutricia quoque officium Praefidis , vel Praetoris deuenitz
namque ?* nutrices ob alimoniam infantium apud Praefides ?5,
quod fibi debetur, petunt, Sed nutricia eo vsque ?? produ-
cemus , quoad infantes vberibus aluntur: ceterum poft haec

ceffant partes Praetoris vel Praefidis. $. 15. Haec omnia fi -

apud Praefides petantur, videamus, an de mutuis petitioni-
bus poffunt Praefides cognoícere? et putem debere admitti.
Il. Ipgw libroI. Opinionum. D vfu aquae, de ??

riuis nouis inciuiliter inftitutis, item de equis ?* alienis a -

fciente poffeffis, fetuque earum, et de damno dato per im-

miffos in praedium füum vniuerfos homines eos, qui in plu- .

rium praedia diftribui debuerunt, fi modo id non ex auctori-

tate eius, qui iubere potuit, faCtum eft, Praefidem prouin- .

ciae doceri oportere refponfum eft: vtis fecundum rei aequi-

tatem et iurisdictionis ordinem conuenientem ?? formam rel.

det. |

IIL. Ing w libro V. Opinionum. Sx ?5 medicus, cui-

curandos fuos oculos, qui eis laborabat, commiferat, pericu-
lum amittendorum eorum per aduerfa medicamenta inferendo,
compulit, vt ei poffeffiones fuas contra fidem bonam aeger

venderet: inciuile factum Praefes prouinciae co&rceat, rem- .
|que refütuiiubeat, - — — — | |
— . IV. PAvrvslibroIV. ad Plantium. Drvvs Anto- -
ninus Pius refcripfit, iuris ftudiofos, qui falaria petebant,

haec exigere polfe, :
. V. CarrisTRATVSlibro T. de Cognitionibus. Co-
GNITÍONVM numerus cumrex variis caufis defcendat, in ge-

nera diuidi facile non poteft, nifi fümmatim dinidatur. Numerus .

ergo cognitionum in quattuor fere genera diuidi poteít: aut

enim de honoribus fiue muneribus gerendis agitatur ?*, aut -

de re pecuniaria di(ceptatur, aut de exiftimatione alicuius co-

gnofcitur, autde capitali crimine quaeritur, . $. r. Exiftima-

tio eft dignitatis inlaefae ?? ftatus, legibus ac moribus com-
probatus, qui 39 ex deli&to noftro auctoritate legum aut mi-
nuitur, aut confumitur. $. 2. Minuitur exiftimatio, quo-
tiens, manente libertate, circa ftatum dignitatis poena plecti-
mur, ficuti cum relegatur quis, vel cum ordine mouetur, vel
: ; : cum

Rehd. GER. 17 Hal. inferit: et, etforte melius. BR . Etiam Rehd. et,-
habet loco: fed, quae adeo cum fuperiori: tametfi, re&ius cohaerent. GEB.
I8 Hal. et Vulg, inferunt: et, et Flor. ita eft fa&um, B R, Rehd, ignorat: et.
GER. ^ I9 Hal et Rehd. 4zi autem. GEE. — 20 Vulg. praefigit: et. B R.
21 Hal.6uims verba íta fe"babeut. GEB. — 22, Vulg. petere. B . Etiam Rehd.
GE B. 25 Vulg. traciu. BR. Ità et nunc habet Rehd. mediis literis: at,
in: tracfatu , deletis. G E B. 24. Ap. Hal. er Vulg. ;45, abeft, et Flor, eft
deletum. E R. Et in Rehd, abeft. GE . 25 Confer Duker, ad Opsjc. de
Latin. Vet. ICtor. p. 422. . y. BR 26
Hal. inferit: et. G ER. 28 Rehd. prefidem. GES. — 29 Gothofr. in nota:
eousque, Hal. Nempe Taur. habet: eosqwe, quod typi vitium eft. BR. — 30
Hal.deque. — 31 Vide Duker. ad Opzfc. de Latin. Vet. ICt. p. 386. n. 21«
32 Vulg. et inrisdiclionem comuenientem. & R, — Yta ecRehd. GEn. 33 Ap.
Hal.et Vulg. Si, abeft, BR. Etiam in Rehd. GEB. . 34 Hal. et Vulg. agi-
tur. BR. Etiam Rehd. GEB. — 35 Hal. et Rebd. illaefae. GE B. — 36 Vulg.
. ia quae

UMT

ulg, ue vtraumque. B R. 27

R db Q WO HU L T

Gtitn
firi,
hi,

3 ld ,
hQC Rg

cquae. BR.

DIGESTORVM LIB. L. TIT. XIIL. XIV. XV.

cum prohibetur honoribus publicis fungi, vel cum plebeius
fuftibus caeditur, vel in opus publicum datur, *vel cum in
eam cáufam quis incidit, quae ?* Edicto perpetuo infamiae
caufa enumeratur ?9. $. 5. Confumitur ?? vero, quotiens
magna capitis minutio *? interuenit, id eft cum libertas ^!
adimitur ^?: veluti cum aqua et igni interdicitur, quae *? in

perfona ^^ deportatorum venit *?, vel cum plebeius in opus.

metalli, velin metallum datur: nihil enim refert, nec diuer-

.fa poena eft operis et metalli, nifi quod refugae operis non

morte, fed poena ** metalli fubiciuntur.

. VI. Garvs libro IIT. Rerum cottidianarum fiue aureo-
rum. Sriudex litem fuam fecerit, non proprie ex malefi-
cio obligatus videtur: fed quia neque ex contra&u obligatus
eít, *et* vtique peccaffe aliquid intellegitur, licet per inpru-
dentiam: ideo videtur quafi ex maleficio teneriin factum actio-

ne, et in quantum de ea re *? aequum religioni iudicantis vi- -

fum fuerit, poenam fuftinebit.

DE PROXENETICIS -
Vrrrawvslibro XLIL adSabinum. —

PROXENETICIA iure licito petuntur. :
II. IpEw libro trigenfimo *primo* ad Edictum. S1
proxeneta interuenerit faciendi nominis ?, vt multi folent,
videamus, an poffit quafi mandator teneri2 etnon puto tene-
ri: quia hic monftrat magis nomen, quam mandat, tametfi
laudet ? nomen. Idem dico, et fi aliquid philantropi * no-
mine acceperit, nec ex locato ? conducto eritaCtio. Plane fi

dolo * et calliditate creditorem circumuenerit, de doloaCtio-

ne * tenebitur,

IIl InEew libro VIII. de omnibus 'Tribunalibus. Dx
proxenetico, quod et ? fordidum, folent Praefides cognofce-
re: fic tamen, vt et ? in his modus effe debeat et quantita-
tis, et *? negotii, in quo operula ifta defuncti ** funt, et mi-
nifterium quale quale accommodauerunt; Facilius, quod Grae-
ci &gujveurtuov *? appellant, peti apud eos poterit, fi quis
forte condicionis, vel amicitiae, vel adfeíffurae, vel cuius al-
terius huiuscemodi *? proxeneta fuit **, Sunt enim huius-
modi *? hominum, vt tam in * magna ciuitate, officinae.
Eít enim proxenetarum modus, qui emptionibus, venditio-

f

57 Vulg. inferit: ex. BR.— 38 Hal. inter infamiae cauffas wn-
meratur. GER. 39 Vide Noodt. II. Obf. 21. B R. 40 Hal. deminutio.
Vulg. déminatio. BR. Rehd. vt Vulg. GEB. — 41 Confer Aueran. J. later-
pret. Iuvr. Ciu. 21. GEE. 42 Vulg. amittitur. BR. — 43 Hal. quod. GEBR.
44 Kehd. im perfonam. G E8. 45 Gothofr. in nota: A/. venit. Qui adeo
in textu habuit: egenit, quod Taur. habet in margine, et in textu Hal. et
Rehd. GER. 46 Hal. poenae, cuius tamen fimul erat dare: morti. Bk.
Florentinam exhibent Barb. S. Cruc. I. II: Bynkersh. | Etiam Rehd. peza ze-
talli fubiciuntur. G E. 47 Ap. Hal. re, abeft, GEr.. — [
I Gotbofr. in nota: De Proxenetis. Hal. DeProfcenetis. Vulg. GER.
$ Hal addit: gratis. Vulg. caufa. BR. Rehd. vt Vulg. GEz. — 3 Hal et
Vulg. lasdat. BR. Etiam Rehd. GEB. —— 4 Gothofr. in nota: philantropii
Hal. philantropi. Vlg. 'Taur. philautbropl. Kehd. filautropi. GE2. Baudoza:
phileutropiae. — 5 KHlal. inferit: et. GEB. — 6 Rehd. addit: foloo GEB. — 7
Hal.a&io.GEB. 8 Hal quauquam efl. Vulg. quod efl. 8 R. Kehd. vt Vulg.
GEER. 9 In Rehd.et, abeft. GEa. — 11 Gothofr. in nota: A. fan&ti. Nem-
pe Vulg. habet: operwla fua fun&i funt. BR. Etiam Rehd. operula ifla funtti
funt. GEB.. — 12 ldeft: interpretatiumn feu. interpretis bonovarium. Klal. in
Graecis: bonoravium interpretisS. GEB. 13 Hal. buiusmodi. GEB. 14 Hal.
fuerit. 15 Rehd. inferit: geuus. GEE. — 16 Malumus cum Hal. et Vulg.
beminum in tam magua. BR. — Rehd. plane vt Flor. GEB.. :
t In Rehd. ef?, abeft. GEB. — 2, Confer Bynkersh, V.. Obf. 21. GEB.
4 Id eft: couditis a. Tyriis vrbibus, vt loquitur Pliniuslb. V. c. 19. Debeo
hoc Relando. BR. —— 4 Gothofr. in nota: foederisque. Elal. Ita et Vulg. BR.

cum ob belli ciuilis merita conceffit.

IIIS9

nibus, commerciis, contraCtibus licitis vtiles non adeo im-
probabili more fe exhibent. |

TIT. XW
DE CENSTARVS

VrrriANVS libro I. de Cenfibus.

SCIENDVM eft ^, effe quasdam colonias iuris Ttalici ?, vt
eft in Syria Phoenice fplendidiffima T yriorum colonia ;zn-
de mihi origo eft, nobilis regionibus ? ,' ferie faeculorum an-
tiquiffima, armipotens, foederis *, quod cum Romanis per-
cuffit, tenaciffima: huic enim Diuus Seuerus et Imperator
nofter , obegregiam in * Rempublicam, Ímperiumque Roma-

numinfignem fidem, ius Italicum dedit. $. r. Sed et Bery-

tenfis * colonia * in eadem prouincia Augufti beneficiis ora-
tiofa, et, vt Diuus Hadrianusin quadam oratione ait, An-
guftana " colonia *, quae ius Italicum habet. $. 2. Eft et
Helipolitana *?, quae a Diuo Seuero per belli ciuilis occafio-
nem Italicae coloniae Rempublicam accepit, $. 3. EftetLao-
dicena colonia in Syria Coele, cui Diuus Seuerus ius Itali-
) Ptolemepfium ** enim
colonia, quae inter Phoenicen et Palaeftinam fita eft, nihil
praeter nomen coloniae habet. $. 4. Sed et Emifenae ?? ci.
uitati Phoenices ** Imperator nofter ius coloniae dedit, iuris-
que [talici eam'fecit, $. 5. Eft et Palmyrena ciuitas in pro-
uincia Phoenice prope barbaras 7^ gentes et nationes collo-
cata, $. 6. In Palaeftinaduae fuerunt ** coloniae, Caefarien- -
fis, et Aelia Capitolina, fed neutra ius Italicum habet. $. 7.
Diuus quoque Seuerus in Sebaftenam ** ciuitatem coloniam de-

| duxit. $. 8. Indicia ** quoque Zernenfium * colonia a Di-

uo Traiano ** deduéta, iurisltalici eft. — $. 9. Zarmizegethu-
fa *? quoque eiusdem iuris eft: item Napocenfis ?? colonia
et Apulenfis, et Patauiffenfium ?* vicus, qui a Dino Seuerc;
ius coloniae impetrauit. $. ro. Eft et in Bithynia *colonia*
Apamena, et in Ponto Sinopenfis ??. $. 1r. Eft etin Cilicia
7* Selinus, et'Traianopolis ?5, .
. , ll Inew libro XXVIIL ad Sabinum. Vx T1A priorum
cenfuum, editis nouis profeffionibus euanefcunt.
III. Inkx libro II. deCenfibus. Ax-rATEM in cen-

fendo fignificare neceffe eft: quia quibusdam aetas tribuit,
ne tributo onerentur: veluti in Syriis ?^5 a quattuordecim

annis. m;xfculi, a duodc::cim fem.inae, vsque- ad fexagenfi-
mum quintum annum tributo capitis ^" obligantur: aetas au-

| tem

5 Ap. Hal. iu, abeft, vel potius idem in fequentibus: ingque imperinm , col-
locauit. G E B. 6 Gothofr. in nota: Berytienfis. Hal. GEEB. 7 Hal. in-
ferit: efl. GEB. 8 Gothofr. innota: Au:saftiana. Hal. GER. 9 Hal.
inferit: dicdla. G ER. 10 Gothofr. in nota: Heliopolitana. Hal Ilmmo
Hal. habet: Heliupolitana. et ita quoque Taur. in margine. G E r. II Go-
thofr. in nota: Ptolemaeenfium, Hugo a Porta. Ita et Hal. G 5. 12 Go-
thofr..in nota: Mifenae. HaJ. Miffenae. Vulg. "Taur. in Adnotat. Emifeme
cinitati, fic in. P. bic et i. eo. l. fi. apud Strabonem et Pliu. babemus Amifuin
et Amifenos. Sed Strabo etiam lib. XV, meminit voU Euscuviv V3vove, et A-
mifus non eft Phoenices locus, fed Ponti. BR. — Taurellii Abbreniaturae i. eo. /.
fi- fignificant: iufra eodem titulo lege finali, puta $. $. 4. GER. I3 Go-
thofr. in. nota: Phoenicae. Hal. Vaslg. 1mmo Vulg. habet: Pboeniciae. BR.
14 Gothofr. in nota: barbaricas. Hal. — 15 Hal. funt. 16 Gothofr. in
nota: Sebaftenam. Hlal, Sebathonam. Vulg. 'Yaur. SeVaflenam. Samaria eft.
Vide Reland. Palaeffin. lib. I11. 8 R. — 1'* Gothoft. in nota: Indiae. Vulg.
Etiam Rchd. fudia. Alia monftra ex eodem referre piget. G R. 18 Go-
thofr. ia nota: Cyrenenfium, Hal. Idem in margine: alias, Ernenfium. Rehd.
vt Hal, ii textu: Cyrezenufium. GE . 19 Flor. eft: Trabiano. 20 Go-
thofr. in nota: Zarmefigethnía. Haj. Zamifetufa. Vulg. Sed ap. Hal. eft: Zar-
mexigetbufa. GEB. —— 21 Gothofr. in nota: Naboneníis. Pulg. Hal. Naco.
uenfi. GER. 22 Gothofr. in nota: Paranifenfium. Hal, Sed et Hal. in mar-
gine: alias Patawienfium. GEmB. ' 25 Hal. Siwopenfis eft , et in. 24 Go-
thofr. in nota: Sicilia. lg. Hal. GEB. — 25 Flor. eít: Trabiawuopolisg. 96
Gothofr. in nota: 4j Syria. lta Rehd. GEB. 27 Vulgo cajitis, abeft.
Rrrrrrr 3 pE d s

1120 7: ADIGESTORVM. LIBioL-- TIHES: .

tem fpeCtatur cenfendi tempore. $. r. Rebus conceffam tm-
munitatem non habere ?5 intercidere ??, Refcripto Imperatoris
noftri ad Pelignianum ?? recte expreffum eít: quippe per-
fonis quidem data immunitas cum perfona extinguitur: rebus
31 numquam extinguitur. -.
| IV. IpnkxlibrollI. deCenfibus. Fonw A cenfuali caue-
tur, vt agri ficin cenfum referantur, nomen fun,di. c.uiusqvue, et
in qua cinitate, et ?? quo pago fit, et quos duos vicinos proxi-
mos habeat: etid ??aruum quodin ?^ decem annos proximos
35 f(atum erit,quot iugerum fit ?* : vinea, quot vites habeat: oli-
ua ?7, quot iugerum, et quot arbores habeat: pratum, quod intra
38 decemannos proximos fectum erit, quot lugerum: pafcu.a,
quot iugerum effe videantur: ^^ item filuae caeduae : omnia
ipfe, qui defert, aeftimet. $. 1. Illam ^? aequitatem deþet; admit-
tere cenfitor, vtofficio eius congruat, releuari eum, qui ** in pu-
blicis ^* tabulis delato modo frui certis ex caufis non polfit
^3. Quare, etfiagri portio chafmate perierit, debebit per
cenfitorem releuari. ^* Si vites mortuae fint, vel. arbores
45 argerint: iniquum *5, eum numerum ^* inferi cenfui.
Quod fi exciderit arbores, vel vites, nihilo minuseum nume-
rum profiteri iubetur ^*, qui fuit cenfus tempore: nifi cau-
fam excidendi cenfitori probabit ^?. $. 2. Is vero, qui *?
agrum in alia ciuitate habet, in ea mwtate.pt:ofitem debet, in
qua ager eft : agri enim tributum in eam ciüitatem 5! debet

leuare 5^, in cuius territorio poffidetur. $. 3. Quamquam .

in quibusdam beneficia perfonis data immunitatis cum perfona
extinguantur: tamen cum generaliter 53 locis, aut cum ciui-
tatibus, immunitas fic data videtur, vt ad pofteros transmit-
tatur. $. 4. Si, cum ego fündum poffiderem, profeffus fim,
petitor autem non fuerit profeffus, a&tionem illi manere pla-
'et. $. 5. In feruis deferendis obferuandum eft, vt et na-
tiones eorum, et aetates ?*, et officia, etartificia fpeciali-
ter deferantur. $. 6. Lacusquoque piícatorios, et portus, in
. cenfum ,dominus debet deferre. $. 7. Salinae fi quae funt in
praediis 55, et ipfae in cenfum deferendae funt. $. 8. 5i
. quis inquilinum, vel colonum non fuerit profeffus , vmcuhs
cenfualibus tenetur. $. 9. Quae poft cenfüm edictum nata,
aut poftea quaefita fint, intra finem operis *? confummati pro-
feffionibus edi poffünt. $. ro. Si quis veniam petierit, vt

cenfum fibi emendare permittatur, deinde poft hoc impetra--

tum cognouerit, fe non debuiffe hoc.petere, quia res emen-
dationem nori defiderabat: nullum eius ?? praeiudicium ex eo,

BR. FEtiam in Rehd. GE B. 28 Gothofr. in nota: debere. ta Taur. in
margine; et in textu. Hal. ecRehd. GE B. 29 Hal. et Rehd. intercidi. GEB.
40 Gothofr. in nota:; Polignianum. Hal. Ymmo Hal. habet: Pelignanum, et
Vulg. Peliaumm. &R. Rehd. pelliauusm. GE &. — 31 MHalat vebus data. — 32
Hal. et Vulg. inferunt: i, BR. Etiam Rehd. vbi tamen fequens: quo, exci-
dit, GE B. 33 Ap. Hal. et Vulg. id, abeft. E R.
.85 Hal. m decem aumis proximis. GEB. — 36 Hal.et Vulg. effe videatnuv. B R.
.31 Gothofr. in nota: oliwetum. Hal. Vulg. oliua. BR. — 38 Hal. zuter. GE R.
.39 Rehd. hunc locum plane aliter et in hunc modum exhibet: vicimos proxi-
quos babeat, quo fatum evit, et quot iugerum effe videatur, et qnot arbores babeat ,
ratum quoque, quod znter decem aunos. proximos fectuin erit, quot iugerum pa-
.fcua. effe videautur. item. filue etc. GE B. 40 Hal.inferit: euim. GEB. | 41
Hal. inferit: et. 42 Gorhofr. in nota: publicas tabulas. Flal. Immo KHal.
-habet: qui et in publicas tabulas. G E B. 43 Hal. potwit. GEB. — 44 Hal.
praefigit: Sed et. GER. 45 lLaur. arVores. GEB. — 46 Hal. addit: fue-
vit. Vulg. eff. & R. Rehd. vt Vulg. GER. 47 Vulgo: mumerum , abett, B R.
Etiam in Rcehd. GEs. 48 Taur. iuV'etur. GER. 9 Flor. ex mendofo:
probibit , fa&um: probanerit, vt habenr Hal. et Vulg. pR. — 50 Hal. et Vulg.
-Sivero quis. BR, Rehd. fi vevo qui. GEB. 51 Vulg. n ea cimitate. BR.
Etiam Rehd. GE 3. 52 Gothotfr, in nota: leuari. Hal. GE . 53 kHal.
transponit: gemeraliter cuin. — Vulg. et hoc et fequeng: cwm, ormittit. BR. — In
Rehd. in hoc loco: cmm, abeft. GEE, . 54 Vulg. inferit; et ves. BR. — 55
Taur. in Adnotat. praedi;s, m P. praefidiis. Hal. hic inferit; aeque. Barb. S.

Cruc. II Bynkersh. praedizs, S. Cruc. T. praefidiit. Kehd. vt Hal. prediis eque..

GER. 56 MHal. temporis. GE B. 51 Gothofr. in nota: AL ei. ItalHal,
et Vulg. et Flor. vltimae duae literae in: eius, funt deletae, BR, Etiam Rehd,
£i. GE B. 58 Hal. et Vulg. PAVLVS. 8R. .. 59 Vulg. enius. BR. ^ 60

34 Vulg. intva. BR. |

quod petiit, vt cenfum emendaret, fore, faepifflime refcri-
ptum eft, « — "
.. M. ParPINIANVS ?? libro XIX. Refponforum. Cv w
poffeffor vnus ?? expediendi negotii caufa tributorum iurecon-
ueniretur, aduerfus ceteros, quorum aeque praedia tenentur,
€i, qui conuentus eft, aCtiones a fifco praeftantur: fcilicet vt
omnes pro modo praediorum pecuniam tributi conferant: nec
inutiliter aCtiones praeftantur, tametí fifcus pecuniam füam
reciperauerit, quia nominum venditorum pretium acceptum
videtür. $. 1. Qui non habita ratione tributorum, ex caufa
fideicommiffi praedia reftituunt, aCtionem ex Diui Pii Anto-
nini litteris habent, quam legato quoque foluto locum habere
voluit. $. 2. Pro pecunia tributi 59, quod fua die non eft
redditum , quo minus praedium iure pignoris diftrahatur, ob-
lata moratoriacautio ** non admittitur, nec audietur legata-

rius contradicens ob tributa praeteriti temporis, quod heres

foluendo fit, et is, qui tributis recipiendis praepofitus fuerat.

VI. CErsvs libro vicenfimo quinto 5* Digeftorum. .

CoromnraA Philippenfis iuris Italici eft, :
VII. Gaxvs ?? libro VI, ad legem Tuliam et Papiam.

IvnrisItalici funt, 'Towxc, Bjpuroc, Avpüxwiov $^.

VIII. PAvrvs ??libro I. de Cenfibus. Iw Lyfitania-
. $6 Pacenfes, fed ?* et Émeretenfes *9 iuris Italici funt. Idem

ius Valentini et Licitani *? habent. Barcenmonenfes *? quo-
que ibidem immunesfunt. $. r. Lugdonenfes *' Galli, item

Vienenfes *? in Narbonenfi *? iuris ltalici funt. $. 2. In
| Gérmania inferiore Agrippinenfes *^ iuris Italici funt. | $. 3.

Laodicia *?in Syria, et Derytos in Foenice *? iuris Italici
funt, et folum earum. $. 4. Eiusdem iuris ** et Tyriorum
cinitas a Diuis Seuero et Ántonino fatta eft, $. 5. Diuus
7$ Antoninus Antiochenfes colonos fecit faluis tributis. $. 6.
Imperator nofter Antoninus ciuitatem Emifenorum *? colo-
niam et iurisItalici fecit, $. 7. Diuus Vefpafianus Caefarien-
fes colonos fecit, non adieCto, vt et iuris Ttalici effent: fed
tributum his remifit capitis: fed Diuus Titus etiam folum
immune factum interpretatus eft. Similes eis ?? Capitulen-
fes effe videntur. $. 8. In prouincia Macedonia Dyrracheni
5r, (affasdrenfes ??, Philippenfes, Dienfes, Stouenfes *3
iuris Italici funt. $. 9. In prouincia Afia duae funt iurisIta-
lici, Troas et Parium. $. ro. In Pifidia eiusdem iuris eft
colonia Antiochenfium. — $. r1. In África Carthago; Vticea **,.-
: a Le-

Vide Bynkersh. 7. Obf. 2. in fme. BR. 61 Hal. cautiowne. GEB. 62

"Iaur. in margine: quiuto decimo. GEB. . 63 Vulg. PAVLVS. BR. 64

Id eft: Troas, Berytus, Dwrracbimm. Wial. vltimam vocem reddit: Epida-

mnus. GEB. — 65 Vulg. ZDEM. & n. 66 Gothofr. in nota: Lufitania. Vulg.

Etiam Rehd. Jifitania. GEB... . 67 Scriptum erat Flor. pacenfaesedetemercten-
fes, fa&umque: pacenfes et emeretenfes , fimplicius longe, et videtur librarius
fe bis correxiffe. Sane:fed, ab Hal. et Vulg. abeft. BR. — Taur. PacenseSed.
Etiam Rehd. vt Flor. eft fa&um. GE B. 68 Gothofr. in nota: Emericenfes.,
Vulg. Emeritenfes. FJal. GE B. . 69 Gothofr. in nota: Lucentini. Ha/. Lu-
citani, lg. Barb. Lifitani. S. Cruc. l. Lafitani. Sed alter pes in & expun-
Gus. S. Cruc. 1. vt Flor. B R. Bynkersh. Licitami. Rehd. lefitami. GEB. — 70
Gothofr. in nota: Burgundionenfes. Z/4lg. Barcinomeníes. Flal. GEB. —— L
Hal. Lugdunenfes. Flor. litera & in y mutata, cum o in s mutari debuiffet. F. R.
72 Yaur, Dienenfes. Hal. Viennenfes, et fane 'Taur. dare debebat: DieNenjfes.
GEB. 73 Taur. NarVonenfi. GER. — 74 Taur. AgriPimenfes. GEB. — 75
Gothofr. in nota : Laodicea. Hal. taet Vulg. n &. Kehd. laoditia. Ap. Hal.
eft Laodicea. G ER. —6 Hal. Phoenice. Rehd. fenice. GEB. — 77 Erat Flor..
fcriptum: E:usdem iuvis Italicifunt. & R. — 78 Vulg. inferit: Seuerus et. BR.. Et-
iamRehd.GEB. 79 Gothofr. in nota: Emifcenorum. 77lg. Amifenorum. Hal.
GEB. — $0 Hal. et Vulg. bis, et ita Flor. fa&um. r n. Sed ita quoque Rehd.
GEB. &1 Gothofr. in nota: Dirrachenicas. Vulg. Hal. Dyrrbacbeni. Rehd.
divracbacnicas. GE B. — 82, Gothofr, in notaz Caffandrenfes. Hal. Santorenfes.

. Vulg. Yaur. in Adnotat. Caffasdveufes libro 2. cap. 60 Plin. Cafaudria , et lib. 4. c.

10. Caffaudria oppidum im Macedonia. G EB. — 83 Gothofr.in nota: Stonien-
fes. Fwlsg. Stoneníes. Hlal. Rehd. vt Flor. GE B. 84 Gothofr. in nota:
Vtice. Hal, Aut: Vtice, legendum, aut: Vtica. Videtur librarius inter vtram-

.que vocem flu&uaffe. n x. Sed quid verat dicere librarium fe correxiffe ? Rebd.

tamen

tudh z ia — dl . ao v M as s

e
t
t

Qp
frat

n
j
(
Al
li
kt
Go

ID
M
L ctg
vdut
Bynk
E
Cipim

B

6E
Gotd
tionc
Ne
IN
Mi

[on';.'fl'
gt
qum
al
um

DIGESTORVM LIB. L. TIT. XVL.- 112i

Leptis ?* magna a Diuïs: Seuero et Antonino iuris Italici fa-

| TU £V
DE VERBORVM * SIGNIFICATIONE.

VLPIANVS /libro I[. ad Edictum.

W JERB VM hoc, sxz Qv 1s, tam mafculos quam feminas com-
| plectitur.

. lL Pavrvs libro T. ad Edi&um. " VgB1s appellatio
muris, Romae autem continentibus aedificiis finitur, quod

€tae funt.

Jatius patet. S. r. Cuiusque diei maior pars eft horarum fe-

ptem primarum diei, non fupremarum. -

.IIL VrnPriaANvs libro II. ad Edictum. ITiNERE
3 faciendo viginti milia paffuum in dies fingulos peragenda,

fic funt accipienda, vt, fi poft hanc, dinumerationem minus

quam viginti milia fuperfint, integrum diem occupent: vel-
uti * viginti vpum milia funt paffus ^, biduum $ eis adtribue-
turi quae dinumeratio ita demum facienda ? erit, fi de die

&on conueniat. $. I. Eius qui apud hoftes deceffit, dici he-

reditds non poteft, qui * feruus deceffit. :
IV. PAvrvs ? libro L. ad Edictum. Nowrwis ??
appellatione rem fignificari Proculus ait. ! iduy
V. InEM libro II. ad Edictum. Rkr appellatio latior
eft, quam pecuniae, qua ** etiam ea, quae extra computa-
tionem patrimonii noftri funt , continet: cum pecuniae figni-

ficatio ad ea referatur, quae in patrimonio *^ funt. . $. 1..

Opere locato *?, condu&to: his verbis Labeo fignificari ait
id opus, quod Graeci ccoríAecuo ** vocant, non &pyov
id eft, ex opere fa&to corpus aliquod perfectum.

VI. VrpP1ANvs libro IIl. ad Edictum. NonwriNrISs,
et rei appellatio ad omnem contractum et obligationem per- |
tinet. $. I. Verbum, Ex LEGiBvS, fic accipiendum eft;

tam ex legum fententia, quam ex verbis.

VIL. PAvrvslibroll.ad Edi&um. SPowsro appel-
latur, non folum quae per fponfus ** interrogationem fit, fed
omnis ftipulatio promiffioque.. :

VIII. InEM libro III. ad Edictum. VgRBvM, OPOR-
TEBIT, tam praefens, quam futurum tempus fignificat.
$. r. A&ionis verbo non continetur exceptio.

IX. VrPiaNvslibro V. ad Edictum. MARCELLVS

apud lulianum ** notat, verbo PERISSE $ et fciffum et.

fraCctum contineri, et vi raptum.

tamen vt Hal. vtice. GE B. $4 Gothofr. in nota: Eleptis. Vulg. Hal. Ale-
ptis, in P. Fl. fed non re&e, — Ita ait H. a Porta in II. — Videlicet voces: vti-
cealepti;, ita diuiüt: vtzce aleptis. Et íane tria MSS. quae confului, habent:
Alleptis, Aleptis, et Allepos. De Vibe: Leptis, vide Cellar. Geopgr. antiqu.
lib. IV. c. 3. B &. Barb.. Alleptis. S. Cruc. 1. Aleptis. S. Cruc. IT. Alepos. Byn-
kersh. cum S. Cruc. L facit; Rehd. cum Barb. praemiffo pun&o. GE B. 86
Gothofr. in nota: Diuo. Hal. ita et Rehd. GEB,— — -
I Rehd. de verborum feu rerum fignificatione.
IDEM. GER.
Vulg. ita tria MSS. fed Barb. ex corre&ione. E R. Reliqua duo funt S. Cruc.
EerIL cum quibus facit Bynkersh. et Rehd. GER, 4 Gothoft. in nota:
veluti fi. vulg. Hal. Rehd. vt Flor. G&z. — 5 Hal. milia paffuum. funt.. Et 3ta
Bynkersh. At Barb. $. Cruc. L. H. vt Flor. Rehd. vt Hal. paffuum , íed in vo-
cum ordine fequitur Flor. GEB. 6 Taur. Viduum, GEB. 7 Kehd. ac-
cipienda. GE B. & Omnes fcripti et editi? quia. BR. — Etiam Hal. et fcripti,
Barb. S. Cruc. I. HI. Bynkersh. vt et Rehd. GEB. 9 Hal.et Rehd. CAIV'S.
GrB. 10 Gothofr. in nota: Pecuniae. Pzlg. Rehd. vt Vulg. GEB. 11
Gothofr. in nota: quia etiam. lg. Sed ita quoque Hal. Ego fola gemina-
tione locum reftituo: q4ae etiam. BR. Nempe Taurelliano more: quaEtiaim.
Rehd, vt ifti: quia etzaum. GEB. 12 Rehd,. inferit: 70f]ro. G E B. 13
Gothofr. in. nota: legato. Vulg. Hal. Hal. vel, inferit: legato vel conducto.
Rehd, legato condudo, priori tamen voci fuperfcriptum ; al lecate. GEB.— 14

— $, Hal. et Rehd.

15
?

^X. Ip EM libro VI. ad Edictum. CREQITOREs-ac-i

Hal. vertit?: effectum. G E B.

4 Gothofr. in nota: In itinere, Vulg. ltineri. Hal. Vt

cipiendos effe conftat eos, quibus debetur ex quacumque
a(:".norfe, vel perfecutione, vel iure ciuili, fine vlla exce-
p.tloins perpetuae remotione, vel honorario, vel exordina-
rio *?, fiue pure, fiuein diem, vel füb condicione. Quod
fi natura ?? debeatur, non funt loco creditorum. — Sed ?*

: gï älotn fit mutua pecunia, fed contractus, creditores acci-

XL. Garvs libro L ad Ediftum prouinciale. Cn & r-
TOR V M appellatione non hi tantum accipiuntur, qui pecu-
niam crediderunt ^?: fed omnes, quibus ex qualibet ^? cau-

. fa debetur. . |

.XIL Vrrramvs 2* libro VL ad Editum, V ?5
fi cui ex empto, vel ex locato, vel ex alio. ** vllo debetur.

. Sed etfi ex delicto debeatur, mihi videtur poífe creditoris lo-

co accipi. . Quod fi ex populari ^* caufa, ante litis contefta-

. tionem, recte dicetur creditoris loco non effe, poftea effe 7*.
.$. 1. Minus foluit, qui tardius foluit: nam et tempore mi-

nus foluitur.

- . XIIL Ipzgw libro VIT. ad Editum. Mvrrzsnrs ap-
pellatione etiam virgo viripotens continetur. $. t. Res ab-
effe videntur, vt Sabinus ait, et Pedius probat, etiam hae,
quarum corpus manet, ?? forma mutata eft: et ideo fi cor-
rüptae redditae fint ?9,.vel transfiguratae, videri abeffe z
quoniam plerumque plus eft in manus pretio, quam in re.

.&. 2. Definere autem abelffe res tunc videtur, cum fic redit

3* in poteftatem, ne amittere eius polffeffionem poffimus ??.
$. 3. Ob hoc, quod furto pridem fübtracta eft. « Abeft et ea
res, quae in rebus humanis non eft. — . ..

| XIV. Pavrvs libro VIL. ad Edictum. Lasxo et
Sabinus exiftimant, fi veitimentum fciffum reddatur, vel res
corrupta reddita fit, veluti fcyphi collifi, aut tabula ?? rafa
i&ura, videri rem abeffe: quoniam earum rerum prétium non
in fubítantia, fed in arte fit pofitum. — Item fi dominus rem,
uae furto fibi aberat, ignorans emerit: recte dicitur resab-
elfe, etiam fi poftea id ita effe fcierit: quia videtur res ei ab--

effe, cui pretium abeft, $. 1. Rem amififfe videtur, quiad-
uerfus nullum eius perfequendae a&tionem habet.

XV. Vri»iANvslibro X. ad Edi&um. Boma ciui-

'tatis abufiue publica dicta funt, fola enim ea publica ?^ funt,

quae populi Romani funt. :

XVI. Garvs libro III. ad Edictum prouinciale. Ev w,
qui vectigal populi Romani conductum habet, publicanum ap-
pellamus: * nam* publica ?* appellatio in compluribus caufis
| ad

I5 Hal. vertit: opus. GE B. — 16 Gothofr.
in nota: fponfi. ls. Hal. lta quoque Rehd. GE2z. .. 17 Gothofr, in no-
ta; Al lulianum Haus notat. [taet Rehd. et Hal. apsd. lulianum tratlans
notat. Quid vero illud Gothofredi Haus fibi velit, quod ita in antiquioribus
quoque eius editionibus reperi, me hariolari non pofle, fateor. GE B. 18

. Gothofr. in nota: rapuiffe. Pulg. Sed et Hal. in margine habet: alias$, rapuif- .

fe. alias , vnpiffe. Etiam Rehd. in textu: rapuiffee. GEB. — I9 Legimus cum
Hal. vel extvaordinario. Barb. exhibet Flor. $. Cruc. f. et II. vt ipfi cum Hal.
legimus. Eft tamen in primo fuppletum : ve/ ordinario, et ita ab initio habuit
Treuif. B R. Bynkersh. vt Flor. Rehd. vt Treuif. vel bomorario, vel erdinario ,
vel extraordinario. G EB. 20 Vulg. inferit: tantzm. B R. 21 Vulg. in-
ferit: et, BR. Etiam Rehd. GEB. — 22 Hal. crediderint. — 25 Kial.et Vulg.
aliqua , loco: qualibet. B R. Etiam Rehd. GEB. — 24 Hal. et Vulg. IDEM.
BR. Etiam Rehd. GgB. — 25 Ap. Hal. et Vulg. Vt,abeft. &R. Etiam in Rehd,
GEB. 26 Gothofr. in nota: vel ex alio contra&u. £al vel ex alio vllo con-
tra&u. Vulg. Rehd. vt Vulg. GEB. 27 Habent re&e Balil. &z3 3uueruie dyu-
gils. B R. 28 Hal.mon effe potuiffe. WVulgo: poffea effe, plane abí(unt. B R.
Etiam in Rehd. GEB. 29 Hal. praefigit: et. GEB. 30 Hal. funt.
31 Hal. rediit. GEB. 32, Gothofr. in nota: poffumus, ob hoc qued furto
þridcm (ubtra&ta eft. Abeít etc. lg. Hal. GEBR. 33 Erat Flor. tabulase

vafa. Vnde malumus: tabula erafa. C enim non infcripta ligula C eft, feu $

Graecum. BR« . 234 Vide Byakersh. IJl, Obf. 3. BR. — 23 Mallem, publi-
' d

1122

ad Populum Romanum refpicit: ciuitates enim 36 priuatorum
loco habentur.

XVIL. VnrrAwvs libro X. ad Edi&um.. IN TER|
nblica habemus.non facra, nec religiofa, nec quae publicis

vübus deftinata funt: fed fi qua funt ciuitatium velut bona:
fed 37 peculia feruorum ciuitatium ?? proculdubio publica ha-

bentur. $. r. Publica vectigalia intellegere debemus , exqui-

bus vectigal ?? fifcus capit *?; quale eft veCtigal portus, vel

venalium rerum, item falinarum, et metallorum, et picaria-
! f — 5

tribus modis dicitur: vno donum,, et jndne munera .dici, dar.l,
mittiue: altero onus, quod 'cu'rix'f remlt.tatur, vacationem mi-
litiae munerisque praeftat: indé immunitatem appellari. Ter-
tio officium : vnde munera militaria, et quosdam militesmu-

nificos vocari. Tgitur ^? municipes dici, quod munera ci

uilia capiant. : u 5
- -XIX. VrPiaANvs libro XLl. ad Edictum. LaAsxo
libro primo Praetoris vrbani definit, quod quaedam agantur,
quaedam gerantür , quaedam contrahantur. Et afctum qui-

dem generale verbum effe, fiue verbis, fiue re quid agatur:

vt in ftipulatione, 'vel numeratione 45 antr,a(':ïum. autem
vltro citroque obligationegn45.,;..qu'o*d Graecl—guyæü.ocygoc vo-
cant: veluti emptionem , venditionem, locationem , Condu-
Gionem, focietatem. Geftum ^* rem fignificare fine verbis
füftam.' 98 .TH - 24 R o TOA | |
: XX. IngMlibro XII..ad Edictum. VER8A, cow-
TRAXERVNT, GESSERVNT, Don pertinentad teftandi 1us.
XXL Pavrvs libro XI. ad Edictum.
boua concedendo videtur etiam obligationes concedere. .
XXIL Ga1vs libro IV.ad Edictum prouinciale. PL vs

eft in reititutione, quam in exhibitione: nam exhibere eft,

praefentiam.corporis praebere: reftituere eít, etiam poffefto-
rem facere, fructusque reddere: pleraque praeterea reftitutio-
nis verbo continentur. RA . :
- XXIIl. VrPeraANvslibro XIV. ad Edictum. Rxr ap-
pellatione et.caufae et iura continentur. — pnogra d Aoet s
— XXIV. Gai1vs ^* libro VI. ad Edictum prouinciale.
Ninir eftaliud ^? hereditas, quam fücceffio in vniuerfum
jus, quod defun&tus habuit. ^^ 5

XXV. Pavrvs libroXXI. ad Edictum. - RECTE di- [:

cimus eum fundum totum noftrum eífe, etiam cum ?? vfus-

früctus alienus eft: quia vfusfructus non dominii pars, fed

feruitutis 5* fit: vt via, etiter: nec falfo dici, totum ?*.
meum' effe, cuius non poteft vlla pars dici alterius effe: hocet

Tulianus, et eft verius. $. 1. Quintus Mucius ait, partisap-
pellatione rem pro indiuifo fignificari: nam quod pro diuifo

ineleganter partis appellatione vtrumque fignificari.

ci, negle&a harmónia. BR. —— 36 Rehd. inferit: cetere. GEB.
qua funt velut ciuitatum bona. fed et peculia. Vulg. fi qua funt ciuitatum , velut
bona feu peculia. B R.
"yum, negledo. GEB. -
et confequentibus eft delendum, aut refcribendum : ve&igalibus. BR, — Floren-
tinam exhibent: Barb. S./Cruc. H. vt et Rehd.— At S. Cruc: 1. habebat: ve-
&igalibus, fed pofteriores quatuor literae funt expunGae. . Etiam Bynkersh,
vecligalibus. GE B. .^ 4O Hal. accipit. GEB. 4T Gothofr. in nota: pi-
fcariarum. V4lg. Hal. Etiam Rehd. vt iftit pifcariarum. GE B.
Anon. in Opafc. de Latin. Vet. ICtor. p. 41. BR.

GEB. . Hal addit: pecuniae. Rehd. in hunc. modum transponit: fiue ver-
bis quid agatuv , vt in (lipulatione: fime ve, ^ vt numeratione , absque illo Hal.
additamento. GEB. " — 46 Hal. obligationem e[fe , quam Graeci;. G E B. 47
Hal. inferit: autem. GE n. 48 Rehd, VLPIANV' S. GEB. 49 Hal. et
Rehd. Nibil alzd efl. GEB. 50 Gothofr. in nota: .cuius. . ulg. Hal.
Etiam Rehd. vt ifti. GEB. —— 31 Gothofr. in nota: ferujtus. Hal.. Sed Hal.
non addit; fit, ícd: efl. GE B. 52, klal. nec falfo dicium | efl- meum . effe.

L]

XVIUPAVLVS lbro IX. ad Edictum. Mvwvs *?

PRINCEPS

37 Hal. fi

38 Rehd. feu peculia ciuitatum procul. etc. và feruo-.
39 Aut: cecigal, vt irreptitium. ex antecedentibus.

. 42 Vide.
| 43 Hal. inferit: et. GE B. -
44 Gothotr. in nota: munifices. Hal. confer Menag.. Amoen. Inv. Civ. c. 3.

.BR. Rehd. zozale. G E B.

rell. . Sed ipfi hic primigeniam PandeQarum (ícripturam tuemur. B R. .

. Menag. ZAmnoen. Lur. Civ. c. 39. GE B.

DIGESTORVM LIB. L. TIT. XVL
XXVL Vrsrawvslibro XVL ad Edidum. Pams

TVM non effe partem rei furtiuae , Scaeuola libro vndecimo -

quaeftionum fcribit. — — . :
AXVIL .IpEw libro XVII. ad Edictum. Acxm eft
locus, qui fine villa eft. $. 1. Stipendium a ftipe appella-
tum eft , quod per ftipes, id eft modica aeracolligatur. Idem

hoc ?* etiam tributum appellari Pomponius ait. Etfaneap-.-
pellatur ab intributione ?? tributum: vel ex eo, quod miiliti-

bus tribuatur. J
. XXVIIL Pávrvs libro XXL ad Edictum. Arrix-
NATIONIS Verbum etiam vfucapionem continet : vix eftenim,
vt non videatur alienare, qui patitur vfucapi. 'Eum 5$ quo-
que alienare dicitur ?*, qui non vtendo amifit feruitutes 58,
Qui occafione adquirendi non vtitur, non intellegitur alie-
nare: veluti qui hereditatem omittit, quioptionem intracer-

tum tempus datam non ampleCtitur.: $. 1. Oratio, quae ne- -
| que. coniunctionem, neque disiunctionem habet, ex mente

pronuntiantis, vel disiuncta, vel'coniun&ta accipitur. -

XXIX. IpnEM libro LXVI. ad Edictum. Cowrzvw-

,'CTIONEM enimnonnumquam pro disiunctione accipi, Labeo
.ait: vt in illa fipulatione, q1H1 HEREDIQVE MEO, TE
HEREDEMQVE TVVM. s :

CXXX. Garvs ?? libro VIL ad Edi&tum prouinciale,

S$ILVA caedua.eft, vt quidam putant, quae in hoc habetur,
vt caederetur. .

L c: Sgruïius eam effe, quae füccifa, rurfüs ex
ftirpibus, aut radicibus renafcitur ?. $. r. Stipulaillecta 9*.

eft fpicae in meffe 5? deiettae, *necdum leCtae,* quas ru--

ftici. , cum vacauerint, colligunt. . $. 2. Noualis $? eft terra
praecifa ?^, quae anno ceffauit, quam Graeci véxuiv 95 vocant.
$. 3. Integra autem eft, in quam ** nondum, dominus pa-

fcendi gratia pecus immifit. . $. 4. Glans caduca eft , quae ex.
.arbore cecidit.
.dum deftinata eft. — — : |
0054 QXXXI. VrprAN vs libro XVIIT. ad Edictum. Pna-

TV M, in quo ad fructum percipiendum falce dumtaxat opus

$..5. Pafcua filua eft, quae pa&uin ?? pecu«

eft, ex eo dictum, quod paratum ** fit ad fru&tum capiendum.

— UXXXH. Pavrvslibro XXIV.ad Edictum. Miwvs

folutüm intellegitur, etiam fi nihil effet ? folutum.

XXXIIIL. V r PrANvs libro XXI. ad Ediétum. PALAM
eft, coram pluribus. .. . . 225 | |
XXXIV. PaAvrLvslibro XXIV. ad Edictum, Acm10-

.NIS verbo etiam perfecutio continetur.. j

XXXV, IpgM libro XVII. ad Edictum. ResmTITvE-

RE autem is intellegitur, qui fimul *? et caufam aétori red-
|dit, quam is habiturüs eífet, fi ftatim iudicii accepti tempo-
re res ei reddita fuiffet, id eít, et vfucapionis caufam, et
. fructuum. d s :
53 noftrum fit, id non partem, fed totum effe: Seruius, non | d-

85 Vulg.

Vulg.—.,mc faljb:ydz'cituf(, meum effe. BR. . Rehd. vt Vulg. GERB. !
55 Reéhd. a coutribu-

pro indiuifo. BR. — . 54 1n Rehd boc, abeít. GE R.
tione. GEB. 56 Hal. Is, locot. Eum. GEB. . 57 Vulg. dicimus. BR.
Etiam: Rehd. - GE z. 58 Rehd. feruitutem. GEB. Etiam Hal. 59
Hal. et ; Vulg. PAVLJVS. BR. . Etiam Rehd. GER. 60 Hal. rena-

.fcatur. .. 61 Gothofr. in nota: llle&a funt fpicae. Hal. Bafil xaAZuw àvé-

xAew]0&. BR. Sed apud Hal. vox: Jüpula, non abeft, fed habet: Stipula il-
leta. funt. fpicae. GEB. . .62 Gothofr. in nota: in meffem. Vzls. Hal.
Rehd. vt ifti. GEB. 63 Vide Opufc. de Latin. Vet. ICt. pag. 90. fequ.
64 Gothofr. in nota: profciffa. Hal. GE B.
65 Taur. in Adnorat, ad Graeca: veeev in. exemplari prius erat veusw. emen-
datum tamen illic ,. quartalitera immutata, veuww. — Theophraflus veuvov appel-
lat. bauc operam agricolarum. et veovv pa(fiim. Graeci vocaut , boc iu agro molii.
Hal. vézxs exhibet, vt corre&tum eft in codice Florentino, vtque edidit Tau-
Nempe
in exemplari typis deftinato ex K efhnxit Z. GEB. 66 Rehd. im qua. GE B.
67 Gothofr. in nota: paícuis. lg. Hal. Etiam Rehd. GE z. 68 Confer
69 Hal.eff. GEB. — 70 Vulg. ine
: . ' Íerit s

[2 UMT | u TOEX :

E

M
3

Ji
füi

^ d

te
lk

D
vti
&j
vele

fj
Rdd,
Hä.q
&t Gr
fjarg,
Criq
Vtbra
Ia
1 fua
B
L
quod |
Tiota :
Opyf
Taltls
Rehd
Vide
GE
AK

ve&em.

$7 Rehd. ve/les. GEB.
. 229. B. In Rehd, Et, abeft. GEz..—— 89 Eal inferit; 440que. Rehd. cete-

DIGESTORVM LIB. L. TIT. XVIL
"U XXXVI. VrrrANvslibro XXIIL ad Edictum. Lr-|

TIS nomen omnem ** actionem fignificat, fiue in rem, fiue
in perfonam fit. - | !
«OXXXVIL Pavrvs libro XXVI. ad Edi&um. Vrmn-
BVM, OPORTERE, non ad facultatem iudicis pertinet , qui
poteit, vel pluris, vel minoris condemnare: fed ad veritatem
refertur, ! | |
XXXVII Vrrrawvs libro XXV. ad Edictum. O-
STENTVM Labeo definit, omne "?contra naturam cuiusque
rei genitum , fattumque. . Duo genera autem . *? fünt olten-
torum: vnum, quotiens quid contra naturam nafcitur, tribus

manibus forte aut pedibus, aut qua alia parte corporis, quae |

naturae contraria eft:: alterum, cum quid prodigiofum vide-
tur, quae ** Graeci Quvrícuxrs *5 vocant. |
XXXIX. PAvrvs libro LIIT. ad Edictum. Svssr-
GNATVM dicitur, quod abaliquo füubfcriptum eft: nam ve-
teres fubfignationis verbo pro adfcriptione. *5 yti folebant.
$. r. Bona intelleguntür cuiusque, quae deducto aere alieno

Incertus poffeffor eft, quem ignoramus. |
XL. VrrrAwvslibro LVI. DkresTATrIOo eft de-
nuntiatio faCta cum teftatione. $. r. Serui appellatio etiam
ad ancillam refertur. $. 2. Familiae appellatione liberi quo-

que continentur. $. 3. Vnicus feruus familiae appellatione :

non continetur. Ne.*? duo quidem familiam faciunt.
-UXLL Garvs libro XXI. ad Edictum prouinciale. . A R-
MORV M appellatio non "? vtique fcuta, et gladios, et galeas
fignificat: fed et füftes, et lapides. — .. b
AXLIL Vr»erawvs libro LVII. ad Edictum. Pno-
BRVM "9?et obprobrium, id ?* eft, probra quaedam natura tur-
pia funt / quaedam ciuiliter, et quafi more ciuitatis: vt puta.

furtum, adulterium, natura turpe eft ?? : enimuero tutelae

damnari, hoc non natura probrum eft ?? , fed more civitatis:
nec enim natura probrum' eft, quod poteft etiam in hominem
idoneum incidere, 3.« : ( ; 6
XLIIL Inkgw libro LVIIT. ad Edictum. Vxmnso ?*
vicTVS continentur, quae efuüi, potuique ** cultuique cor-

poris **, quaeque ad viuendum homini neceffaria funt. .Ve-

ftem ?* quoque victus habere vicem, Labeo ait. p a
XLIV. Gaivs libro XXII. ad Edictum prouinciale..

E r ?? cetera *?, quibus tuendi ?? , curandiue corporis noftri |

gratia vtimur, ea appellatione fignificantur, . |
XLV. VrPriANVS libro quinquagenfimo * oCtauo * ad
Edictum. . 1 w ftratum ?* omne veftimentum contineri, quod
iniciatur, Labeo ait: neque enim dubium eft, quin ftragula
veftis fit omne pallium veg/sowux. . In victum ?? ergo veftem
accipiemus , non ftragula ??, in ftratu ?* omnem ítragulam

ferit: et rem. GEE. — 71 Vulg. omuem, abeft. BR. EtiaminRehd. GEB. — 72
Rehd. effe,loco: omme. GER. 73 in Rehd. autem , abeft. GE n. 74
Kal. quo:odo, loco: quae. GEB. — 75 Id eft: vifiones. " Taur. in. Adnotat.
ad Graeca: $avrasuerzg. Haec eft antiqua et 2eva leclio. | Hal. qui maluit da-
euaTz, ccepit id e Politiani libro, qui opinione emendarat $acusra : fine caufa

certam. lecljonem vepudians. longe euim aliud efl Qasuam, quod verbum valet |

qinbram: finmulacrumue , quod. alicui vigilauti appavet. vt id quod fe obiecit M.
Bruto , borribili fpecie: ita enim id Plutarcbus quoque ipfum iterum appellauit
in[ua vita. . Haec Taur. Hal. in Graecis latine. verfis: Qácparz prodigia T«-
2 7À Qaívew , quod prodigz cauffa oflendantur. G B. 76 Hal. fub[criptio-
- GEB. — 7 Gothofr, in nota : atteftari. Vulg. Hal. GEB. . '78 Hal. nec,
quod et in Rehd. fequente: quidem, eft perpetuum. GE B. 79 Gothofr. in
nota: non tantum vtique Hal. non wtique tantum. Plg. GE . 80 Vide
Opufc. de Latin. Vet. [ICt. p. 115. BR. — 8X Hal etVulg. idem efft. Bafil.
za/TÓV.. Vide Noodt. I. Probab. 13. "n. 12. 8R. Rehd, st ifti. GER. 82
Rehd. turpia funt. G ER. — 83 Vide Noodt. I, Probab. vlt. n. 12. BR. — 84
Vide Opzíc. de Latin. Vet. ICt. p. 225. BR. 85 Àp. Hal. gze,, abett. .
GER. 86 Rehd. potmi, cultuiue, fequenti: corporis, plane omiffo. GEB.
88 Vide Opzsfc. de Latin. Vet. ICt. pag. 224. et

"raque. GE R.

i. ,;Al

| 1123
XLVI. IpEw libro LIX. ad Edi&tüm. . PRowvw-

TIATVM et ftatutum idem ?5 poteft, promiícue enim et
pronuntiaffe et ftatuiffe folemus dicere eos, qui ius habent

,cognofcendi. . $, r. Matremfamilias accipere debemus eam,
, quae non inhonefte vixit: matrem enim familias a ceteris fe-

minis mores difcernunt, atque feparant: proinde nihil inter-
erit, nupta fit, an vidua, ingenua fit ?9, anlibertina: nam
neque nuptiae, neque natales faciunt matremfamilias ?7, (ed
boni mores. :
XLVIL Pavzrvs libo LVI. ad Edicum. Lrinx-
RATIONIS Verbum eandem vim habet, quam . folutionis.
AXLVIIL. Garvs libro ad Edictum Praetoris Vrbani A

. titulo, qui neque fequantur ?? neque ducantur !99, Sorv-
TvM non intellegimus eum, qui, licet vinculis leuatus fit,
manibus tamen tenetur: ac ne eum quidem intellegimus folu-

tum , qui in publico fine vinculis feruatur. - ab
XLIX. VrriAmwvs libro LIX. ad Edium. Bowo-

: . .RV M appellatio aut naturalis ant ciuilis eft: naturaliter bona
fuperfunt. $. 2. Deteftari *? eft, abfenti denuntiare. $. 3. |

ex eo dicuntur, quod beant, hoc eft * beatos faciunt: beare
eft prodeffe, In bonis autem noftris computari (ciendum eft,

non folum quae dominii noftri fünt, fed et fi bona fide a

nobis poffideantur, vel ? fuperficiaria fint. Aeque bonis
adnumerabitur, etiam fi quid eft ? in aCionibus, peti-
tionibus, perfecutionibus: nam bhaec omnia in bonis eífe
(|ooL. Ingw ^ libro LXI. ad Edictum. Nvnvs appella.

tio etiam ad pronurum, et vltra porrigenda eft.

LI. Gasvs libro XXIII. ad Edictum prouinciale. A p-
PELLATIONE parentis *, non tantum pater, fed etiam auus,
et proauus, et deinceps omnes füperiores continentur: fed

etmater, et auia, et proauia.

LII. VnPriawvslibro LXI. ad Edictum. PaTrRoNEX

appellatione et patrona continetur.

Ll Pavrvs?libro LIX. ad Edictum. Sar»e ita
comparatum eft, vt * coniuncta pro disiunCtis accipiantur,

.et disiuncta pro coniunctis, interdum foluta pro feparatis.

Nam cum dicitur apud veteres, ADGNATORVM GENTI-
LIVMQVE, ? pro feparatione accipitur. — At cum dicitur

/SVPER PECVNIAE TVTELAEVE SVAE ?, tutor fepa-

ratim fine pecunia dari non poteft. Et cum dicimus Qvonp
DEDI AVT DONAVI, vtrique *? continemus. Cum vero.
dicimus, QYOD EVM DARE FACERE OPORTET;, quod-
uis eorum fufficit probare **. Cum vero dicit Praetor, sx
DONVM, MVNVS, OPERAS REDEMERIT, Ífi omnia im-
pofita funt, certum eft, omnia *^ redimendaefle. $. r. Ex
re ergo pro coniunCtis habentur: *? fi quaedam impofita funt,.
cetera non defiderabuntur, $. 2. Item dubitatum "*3 illa
! | Ver-

go Vulg. visendi.BR. Etiam Rehd. GrER. 91 Gothofr.
in nota: inítrato. Hal. Deleta », hodie Flor. fupereft: zufivatw. Vide Opuft.-
de Latiu, Vet. ICt. p. 133. fequ. BR.. Rehd. Inffvatum , et mox: contznere..
G E B. 92, Gothofr. in nota: in vi&u. Vulg. Hal. Hal. hic ita legit: quim.
ftragula veflis fit, quod Graeci vsgísquua. vocant. in vilu ergo. — Idem eregísqu
pa vertit; znffratum. Eram Rehd. iz vidz. fed lineola vltimae vocali poftea.
eft fuperimpofita. G E B. 93 Gothofr. in nota: firagulam. Hal. Væflg. Ita.
etRehd. GEB. — 94 Hal. et Rehd. znfiratum. GEB. — 95 Gothofr. in notaz
idem dici. Pulg. Hal. Nempe Hal. habet: idem dici poteff. Rehd. idem pot-
eft dici. GEB. 96 In Rehd. fit, abeft. GE R. 97 Hal. matresfamilia-
rW:. GEB. . 98 Hal. ad edi&um vrbicum, reliqua. vt Flor. GE8. 99

-Confer Bynkersh. 2V. Obf. 30. BR. — 100 Haec yerba: qui neque fequan-

tur neque ducantur , etiam Rehd. agnofcit, ac fi forentlegis principium. -G EB.
I Hal. inferit: quod. GEB. 2 kal inferit: fi. GEB. 3 In Rehd. ef,
abeft. G EB. 4 Hal. PAVLVS. Vulg. CAIVS. g R. Rehd. «t Vulg. G E B.
5 Bafil. yovéwe, genitoris. BR. 6 Hal.etRehd. VLPIANV S. Gxn. '7 Valg.
inferit: et. BR. — 8 Hal. etVulg. 7 QVE repetunt. & &. Etiam Rchd. G .
9 Vulg. fuper pecumia tutelame fua. BR. lta et Rehd. GER. . 40 Rehd,
vtrumque. GE B. 11 Taur. proVare, G EE. 12, Vulg. inferit: impofrta.
BRR. . 13 Hal praefigit: et. GEX. — 14 Rebd, addit; 9ff. GEB. Etiam
Sssssss Eal

1124 DIGESTORVM LIB. L. TIT. XVI

*verba,* oPE 75, coxsiLIO, quemadmodum accipienda
funt, fententiae coniungentium, .aut *5 feparantium ? Sed
verius eft, quod et Labeo ait, feparatim accipienda: quia aliud
faCtum eft eius, qui ope,'aliud eius, qui confilio furtum fa-

poft veterum auctoritatem eo peruentum eft, vt nemo ope
i? videatur feciffe, nifi et confilium malignum. habuerit :

nec confilium habuiffe noceat *3, nifi et /fa&tum fecutum |

fuerit, : Ed : :
4 LIV. Vrriauxvslibro LXIL ad Edictum. . Cowpr-

CIONALES creditores dicuntur et *? hi, quibus nondum | . | j !
. NES TE amplius eff, quam APvD TE: nam apud te eft,
| quod qualiter qualiter ^? a te teneatur:. penes te eft, quod

competit aCtio, eft autem competitüra: vel qui fpem habent,
vt competat. !

LV. PAvrvs libro XVI. breus Edi&i; CaEprTOR|

autem is eft, qui exceptione perpetua fümmoueri non pote|

eft: qui autem temporalem exceptionem timet, fimilis eftcon-
dicionali creditori. RL w 3 - !
^ LVL Vreiawvs ?? liboo LXII. ad Edi&um. | Co-
GNOscEmnE inftrümenta, eft relegere, et recogriofcere: di-
fpungere eft conferre accepta et data. $. r. Liberorum ap-
pellatione continentur, non tantum qui funt in poteftate: fed

omnes, qui fui iuris funt, fiue virilis, fiue feminini fexus | as T. .
! appellatio ad res mobiles tantum pertinet.

funt, exue feminini fexus ^* defcendentes,

LVIL.'P Avivs libro LIX. ad Ediétum. ' Cv 127 prae-

cipua cura rerüm incumbit, etqui ?? magis quam ceteri di-

- ligentiam et follicitudinem rebus, quibus praefunt, debent , hi

magiftri appelantur. Quinetiam ?^ ipfi magiftratus per. de-

riuationem a magiftris cognoininantur. .Vnde etiam cuiusli-
bet difciplinae praeceptores, magiítros appellari ^* à monen-

do, vel monftrando. $. r. Perfequi videtur, et qui fatis ac-

peut 7 . — * |

LVIII Carvs libro-'*ïXXIV.*ï ad Edictum. --'proüþin(':ïx.—alä.

Licxrinter gefta et. facta videtur ^7 quaedam effe fubtilis

differentia :-attamen «xroy;oyemc ^9 , nihil inter fatctum et

geftum intereft. $. r. Paternos libertos recte videmur di-
cére noftros libertos ^? : liberorum ?? libertos non retcte no-

ftros libertos dicimus. . : ' s
! LIX. Vreiawvslibro LXVIIL. ad Edictum. Pon-
Tv s appellatus eft conclufus locus, quoimportantur ?* mer-
ces, etinde exportantur: eaque nihilo minus ftatio *? eft con-
Clufá, atque munita: inde angiportum ?? dictum eft. —
— "LX. IpEw libro LXIX. ad Edictuüm. Locvs eftnon
fundus, fed portio aliqua fundi, fundus autem integrum ali-
quid eft: et plerumque ?* fine villa locum accipimus. — Cete-
rum adeo opinio noftra et conftitutio locum a fundo feparat,
vt et modicus locus ?^ poffit fundus dici, fi fundi animo eum

habuimus ?9. Non etiam 5* magnitudo locum a fündo fepa-

rat, fed noftra affeCtio: et quaelibet portio fundi poterit fun-

dus dici, fi iam hoc conftituerimus: nec non et fundus, lo-
cus conftitui poteft : nam fi eum alii adiunxerimus fundo, lo-

Hal :5 Vulg. inferit: et. GEB. ^ 1Ó Legendum videtur: fententia. Hal.
et Vulg. vtrmm ex fententia coniumgentium 4* feparamtium.. Yn Bárb, fane et
S. Cruc. L eft, vt coniecimus: fenutentia, in S. Cruc. IL.. fiwe coniungentium
axt feparantium. RR.- Rehd. vtrüm ex fententia coniuugentium aut feparan-
tium. GEB. I7 Vulg. inferit: furtum. BR. Etiam Rehd. GEB. Ig
Vulg. socetdi. BR. Etiám Rehd. GEB. — 19 Ap. Hal. et; abeft. - 20 Hal.

PAPINIANVS. GEE. "21 Hal. exue foeminis defcendentes, reliquà omnes |

editi et fcripti: exue femiuimo fexu deftemdentes. B R. Scripti Barb. et S. Cruc.
l A. S. Cruc. H habet: et ex feminino, et Bynkersh. exue femineo. Rehd.
vt S. Cruc. IL. GEB. 22, Hal. et Rehd. Quibus. GEBR. 25 Confer Me-
nag. /Amoen. Imr. Cin. c. 39. GEB. — 24 Hal. et Vulg. inferunt; et. BR.
Rehd. vt Flor. GEE. 25 Vulg. appellamus. B R. 26 Rehd. cidetur,
qui fatis accipit. GEB. 27 Vulg. videatur. B R. 28 Id eft: abufine. Vta
et Hal. in Graecis, GEB. 29 In Rehd. Jibertos, abeft. GE s. 30 Hal.
inferit: vero moflrorum. Vulg. noflrorum, et hoc modo Flor. eft fuppletum.
BR. RKehd. Jbertos liberorum. noflrorim. G X B. 31 Vide Menag. Amoen.

heredis appellatione continetur.

: contineatur..

: Flor. beveditatzs. B R.

cus fundi efficietur. : $. x. Loci appellationem non folum ad

| ruftica, verum ad ,vrbana quoque praedia pertinere, Labeo
fcribit. $. 2. Sed fundus quidem fuos habet fines,. locus ve-
! ! ro: latére potéft,' quatenus determinetur, et definietur ?9.
cit: fic enim alii condici poteft; alii non poteft: *et* fae| ^». LXL. PAvrvs 39.1ibr9 LXV. ad Edictum. SA-T1s-
'DATIONISappellatione interdum etiam repromiffio contines
| bitur, qua contentus fuit is, cui fatisdatio debebatur. .. -

OLXIL Gazivslibro XXVL. ad Eciétum prouinciale,
Trcewr appellatione in.lege duodecim Tabularum.omne ge-
nus tnateriae,-ex qua aedificiaconftant, fignificatur.:. ^ s —
-LXIIL VzzPrAwvs libo LXXI. ad Edictum. P-

quodammodo ^* poffidetur. | - du
GLXIV. PaAvrvs libro LXVII. ad Edictum... Iw &-
STATvVs eft, non tantum.qui teftamentum non fecit, fed

. etiam ^? cuius ex teftamento hereditas adita non eft. : -
00 4-LXV. VrPrANvs. libo LXXII. ad Edictum. Hz-
REDIS.*? appellatio non folum ad proximum heredem, fed
-et ad vlteriores refertur : nam et heredis heres, et deinbeps,

LXVI. IÍpxx« libro LXXIV. ad ;Edi&um. M ÉR cis
j LXVIL Ibpgn libro LXXVI. adEdi&um. AAL*.I(F;Z*N*:A-

"TV M nón proprie dicitur, quod adhuc in dominio veriditoris
. mianet ? venditum tamen recte dicetur ^^. $. r. Donationis ver-
bum; fimpliciter loquendo, omnem donationem comprehen-
diffe videtur, fiue mortis caufa, fiue.non mortis caüfa fuerit.

n HLXUVIT '"IP-VE M libro LXXVII. ad Edictum. - IrrLA
et in feruum non:cadunt. - du i g o
^OLXIX. IpEMlibro LXXVIIL ad Edictum. .HaAxc

verba aARB1ITRATV Lvcai1 Trxvir FrEz , iu$ fignificant,

verba, cvt REI'DOLVS MALVS.ABERIT *^5, A PYE-
.RIT, generaliter comprehendant ^5:.9mnem dolum, -qiiicum-.
'que in hanc rem admiffus eft, de qua ftipulatio eft inter-

LXX. P A VLV s .l-ibro LXXIIï[-.'- ad ';.Edi&um. ; SCI ÉN

DvM eft, heredem etiam per multas füceeffiones accipi : nam
,^* paucis fpeciebus heredis appellatio proximum continet:

veluti in fübftitutioné impuberis, QYv1sQVv1iS MIHI HERES
ERIT, IDEM FILIO ** HERES ESTO: vbi heredis he-

.res non continetur,. quia incertus 'eft. tem in lece Aelia
Sentia filius heres proximus poteft libertum paternum vt in-
. gratum accufare, non etiam fi heredi heres exftiterit, Idem
|dicitur in operarum exactione, vt filius heres exigere poffit, -
.mon ex fuücceffione effectus. .$. 1. Verbahaec, 1s Ap Qv EM

EA RES PERTINET, fic intelleguntur, vt qui in vniuer-
fum dominium, *vel iure ciuili*, veliure Praetorio fuccedit;
— LXXL VrriANvSlibroLXXIX. ad Edictum. Ar1vp
: : u E. ; em

Inv. Ciu. c. 39. GEB..— 32 Hal. in margine: alias, flátione. GER. 33
Vide Opu[t. de Latiu. Vet. ICt. p. 70. BR. 34 Rehd. inferit: fundum ,
fequenti: locusm , omiffo. G EB. 33 in Rehd. locus, abeft. GEB. 36
Hal. babuerimus. GE B.. - 37 Hal. et Vulg. enim. BR. Etiem Rehd. GEnz.

.98 Hal.et Vulg. definiatur , et re&te. Barb, vel definietuy. S. Cruc. M. et diffi-
mistur. At S. Cruc. L vt Flor. Bynkersh. vt et Rehd. vt S. Crüc. II. GEE.
40 Rehd. qualitercunque, GEB. — 41 Hal..—

39 Hal. VLPIANVS. GER.
inferit: & te. Rehd. in antecedentibus omittit: eff, et habet. fuperfcriptum :
aül. eft quod anime. GEB. ^ 42 Rehd. inferit: i. GEn. 43 Erat olim
.. 44 Hal. dicitar. 45 Taur. AuERIT. Ap. Hal.
aberit, abeft. Vulg. abfuerit: aberit. BR. Rehd. affmevit , nempe af verfum

.finit, e quibus vltima per errorem a librario in initio fequentis verfus eft repe-

tita. Primae etiam vocis fyllabae nonnemo fuperfcripfit: al. ab. . Ceterum et
hic 72 aberit , vt ap. Hal. plane abeft. GEB. — 46 Gothofr, in nota: A. com-
prehendunt. Ita Hal. et Vulg. Et Flor. ita fa&um. BR. [ta habet Rehd;
G E R. 47 Vulg. inferit : jm. B R. 48 Hal et Vulg. inferunt: weo. 8 R.
! j Etiam

P

as m Q o

ii

[
tum
n
i
, "
vt
[je
m
Yl
'LM
jeta

lil

d

d

(th
Eb
Wil
Yi
o
.l
«f
n
n
n
jud
317
bt

Q

DIGESTORVM LIB. L'TIT. XVL: 56 s

elt capere, aliud accipere. Capere, cum ^? effe&u accipi-
tur: accipere, etfi ?? quis non ** accepit, vt habeat: ideo-
que non videtur quis capere, quod erit ?? reftituturus: ficut
53 perueniffe proprie illud dicitur, quod eft rerhanfürum.
$. r. Haec verba, ?* His REBVS RECTE PRAESTARI,

ftipulator fentiret.

-LXXIL Pavrvs lib LXXVI. ad Edictum. Ar-
PELLATIONE rei pars efiam continetur. — z

LXXIIL VrrrawNvs 5? libioo LXXX. ad Edifctum.

viri boni arbitrio eft.

rulium. SaiGNATOR1IVvsanulus ornamenti appellationenon

eontinetur. - n | : : uT
« : LXXV. Ingw libro L. ad Editum. ResTiTVERE:
is videtur, qui id ?? reftituit, quod habitürus effet aCtor, fi :

controuerfia ei facta non effet.

tellegendus eft etiam is, qui permutauit, vel compenfauit,

LXXVII. IpEgM ?? libro XLIX. ad Edictum. ' Fgv--
GEM *? pro reditu appellari, non folum * quod* $* frumen- :
. tis, aut leguminibus: verum et ?? *quod* ex vino, 9? fil- .
uis caeduis, cretifodinis $*, lapidicinis capitur. Iulianus
fcribit, fruges omnes effe quibus homo vefcatur, falfum effe:
non enim carnem $*, autaues ferasue, aut potna fruges dici.-
Frumentum autem id effe, quod arifta 99 fe teneat, reCte.

Gallum definiffe: lupinum vero et fabam ?" fruges potius di-

ci: quia non arifta, fed filiqua continentur: quae Seruius.

apud Alfenum in 9? frumento contineri putat 9?,

LXXVIIIL. Pavrvs librollL ad Plautium. IwTER-.
DpVM proprietatem quoque verbum potfeffionis fignificat: fi-

cutin eo, qui poffeífiones faas legaffet, refponfum eft.

LXXIX. Ipnxw libro VI. ad Plautium. IwPENSAE
neceffariae funt, quae fi faCtae non fint, res aut peritura, aut-
deterior futura fit. $. r. Vtiles impenfas effe Fulciuius ait, |
quae meliorem dotem faciant , non *? deteriorem effe non.
finant: ex quibus reditus mulieri adquiratur: ficuti arbufti
paftinatione vltra quam neceffe fuerat. Item doCtíinam **
uerorum, quorum nomine onerari mulierem ignorantem vel-

inuitam non oportet: ne cogatur fundo, aut mancipiis Cca-
rere. Ín his impenfis et piftrinum, et horreum infulae do-
tali adiectum, plerumque dicemus 7*?, $. 2. Voluptariae
fünt, quae fpeciem dumtaxat ornant 7?, non etiam fructum

augent, vt funt viridia ** , et *? aquae falientes, incruftatio- - : . :
| hoc eft, nulli feruire.

nes, loricationes, picturae.

Etiam Rehd. GE&. 49 Erat Flor. vt, loco: cum, et recentius eft muta-
tum, hnec tamen male, et ita habent omnes. BR. Etiam Hal. et Rehd. GEB..

50 Hal. et Vulg. etiamfi. BR. Etiam Rehd. GER. 51 Gothofr. in nota:
non fic. Hal. ltaet Vulg. g R. Rehd. nou fic accipit. G EB. 52 Hal. eft.
GE B. 53 Hal. fic et. GE B. 54 Vulg. praefigit: pro. B R. 55 Go-
thofr. in nota: Al. quod. Ita Hal. et Vulg. BR. Rehd. vt Flor, GEB. — 56

Hal. CAIV S. Vulg. IDEM. &R. Rehd. vt Flor. Gg g. — 57 Hal. continet. |

Mihi mendum effe videtur. — 58 Ap. Hal. id,abeíit. . — 59 Hal. VLPIA-
NVS. Vulg. IVLIANV'S. BR. Rehd. hanc legem absque vlla infcrxpt',xone
cum praecedenti connedtit. GE B. 60 Vide Op»ft. de. Latin. Vet. ICt. p.
413. et 416. BR. . 61 Hal. pro, loco: quod. Vulg. quod ex frumentis. B R.
Rehd. vt Hal. GE B. 62 Hal. inferit: pro eo. Vulg. et, mutat in: etzam.
GER. Rehd. vt Flor. G E B. 63 Hal. et Rehd, praefigunt: vel ex. GEB.
64 Vulg. cretaefodinis. Bm. Rehd. hic: vel, inferit. GEB. — 65 Hal. et
Vulg. carues. BR. — Rehd. vt Flor. GEB. 66 Gothofr. ia nota: in fe. Hal.
Vulg. EtiamRehd. GX B. 67 Taur. faVam. Hal.et Vulg. fabas. BR. Ita
et Rehd. GEB. — 68 In Rehd. n , abeft. GER. — 69 Rehd. putauit. GEB.
80 Àp.Hal. et in Rehd. mon, abeíft. GEB. — 71 Rehd. dodrina. GEB. — 72
Wial. dicimus, . 13 Rehd. exormont. GE B. 14 Hal. viridiaria. Vulg. vir

| guftin. 1. Emend. 2. BR.

.. LXXX. InEw libro TX. ad Plaàutium. Iw generali re-
petitione legatorum etiam datae ibertates continentur ex men-
te legis duodecim tabularum. !

LXXXI. InEM libro X. ad Plantium. Cv Praetor

: Dabiwani r | dicat **, vt opus fattum reftituatur, etiam damnum datum
hoc fignificant, ne quid ?* periculum, vel damnum ex ea re :

aCtor confequi debet: nam verbo reítitutionis omnis vtilitas
aCtoris continetur. : ! T
LXXXIL. Inzw libro XIV. ad Plautiam. Vegn5vM

AMPLIVS ad eum quoque pertinet, cui nihil debetur: fic-

LV NVS | | uti ex contrario minus folutum videtui, etiamíi nihil effet
Haxc verba in ftipulatione pofita, kAM R EM RECTE RE- . !
STITVI, fruCtus continent *7, RxkcrE enim verbum pro .

exactum. * | |
. LXXXIII. IAvorxxvs ** libro V. ex Plantio. PRo-

| PRIE BONA dici non poffunt, quae plus incommodi , quam

LXXiV. Pa vuvs libro IL. ad Edictum Aedilium Cn--

commodi habent, | |
LXXXIV. Pavrvslibro IL. ad Vitellium. . Firir
appellatione omnes liberos intellegimus.
LXXXV. MancEerrvs libro L Digeftornum, N-

RA'TIVS Priícus tres facere exiftimat collegium, et hoc ma-
j | ! : ! A^ gis fequendum eft. | :
LXXVI. IpxkMw libro LI. ad Edictum. Dknpissk in-.

. . LXXXVI. CEersvs libro V. Digeftorum. Ovr»aliud
funtiura praediorum , quam praedia qualiter fe habentia 752
vt bonitas, falubritas, amplitudo? !
LXXXVII. ManRncErrvslibro XII. Digeftorum. V.
7? Alfenus ait, vrbs eft Roma, quae ?? muro cingeretur $*.
Roma eft ** etiam, qua ?? continenti aedificia eflent: nam
Romam non muro tenus exiftimari, ex confuetudine cottidi-
ana ?* poffe intellegi, cum diceremus Romam nos ire, etiam-
fi extra vrbem habitaremus. - 5SN !
LXXXVIII. Cxrsvs libro XVIII. Digeftorum. T Aw-

TVM ?? quisque pecuniae relinquit, quantum ex bonis eius

refici poteft: fic 59 dicimus, centies ?" aureorum ?5 habere,

qui tantum in praediis, ceterisque fimilibus rebus habeat.

Non idem eft in fundo alieno legato, quamquam is 9? here-

ditarià pecunia parari ?? poteft: neque quisquam eum, qui
pecuniam numeratam habet, habere dicit, quidquid ex ea pa-
rari ?* poteft. f
LXXXiX. PowPourvs libro VL ad Sabinum. Bo-
v ES magis armentorum, quam iumentorum generis ?? appel-
lantur, $. r. Hoc fermone, pvw NvPTA ERIT, primae
nuptiae fignificantur. $. 2. Inter edere et reddi ?? .ratio- -
nes multum intereft: nec is, qui edere iuffus fit, reliquum
reddere debet: nam et argentarius edere rationem videtur ?^,
etiamfi, quod reliquum fit apud eum, non foluat. ;
XC. VrPriANVvS libro XXVII. ad Sabinum. Qvr, vti
optimae maximaeque fünt, aedes tradit, non hoc dicit, ferui-
tutem illis deberi: fed illud folum, ipfas aedes liberas! eífe,

XCI.

darid. BR. Rehd.vt Vulg. GEB, —— 75 Deeft ap. Hal.et. — 76 Rehd. di-
Git. GEB. 71 Hal. IABOLENV'S. GEB. 78 Vide Noodt. 1. Probab.
j. ". 1. BR.. Et Bynkersh. VI. Obf. 25. GEB. 79 Ap. Hal. Pt, abeft.
GEB. $o Hal. vrbem effe Romam , qua. Tà qua, probo, vt et fecit Au-
81 Rehd. ciugitur. GEP, — $82 Hal. Romam,
loco: Roma efl. GEB. 83 Gothofr. in nota: in continenti. Hal. quantum
continentia. lg. Probat Auguftinus in Vulg. contineutia aedifidia, nempe
vt Taurell. more legatur: contimentiAedificia. ln DBarb. et S. Cruc. L. et If.
fa&um: continentia. Bynkersh. etiam quantum coutinentia aedificia. Rehd. qua
continentia bedificia. GE B. — 84 Taur.coTidiama. GE B. 85 Gothofr. in no-
ta: Propemodum tantum. Vulg. Propemodum quoque. Fal Sed et Hal. habet:
Propemodum tautum , et ita Flor. eft fa&tum. Etiam Graeci: E4639)v TocuÜTx. B R.
Et ita quoque habet Rehd. GEE. — 86 Rehd. inferit: emim. GE B. — 87 Go-
thofr. in nota: centum aureos. Jlg. centum aureorum. £a]. Immo Hal. ha-
bet: centiens aureorum. GEB. . 88 Rehd. c. aureos. Vide Aueran. I. Interpr.
lur. 24. GEB. . 89 Hal. inferit: fundus. GEB. — 90 Hal. et Rehd. compa-
ravi, GEE. — 9I Rehd. rurfus: comparari. GEB. — 92 Hal. genere. Vulg. no-
mine.8 R, Rehd.vtFlor. GEB. — 93 Gothofr. in nota: reddere. Vlg. Hal. Ym-
mo Hal. inuter reddere et edere, Rehd, iuter reddere et edi vatioues, — 94 Vulg.

$ssssss 2 u-

926 ' DIGESTORVM LIB. L. TIT. XVI.:

XCl. Pavrvs libro II. Fideicommifforum. Mxo-
xXvM et tuorum appellatione a&iones quoque contineri di-
cendum eft.
XCIL Ipnrwlibro VII. Quaeftionum. PRox1wvseft,
cui ?5 nemo antecedit:. fuüpremus eft, quem nemo fequitur.
XCIIL Cxrsvs libro XIX. Digeftorum. MovEs-
TIvM, item mobilium appellatione, idem fignificamus: fi
tamen apparet ?* defunctum animalia dumtaxat , quia d i
ipfa mouerent, mouentia vocaffe: quod verum eft.
; XCIV. Ingw libro XX. Digeftorum. V xnBvw red-
dendi quamquam fignificatum habet retro dandi, recipit tamen
et per fe dandi fignificationem. : | '

XCV. MamcEnrrvs libro XIV. Dige&orum. Por- :

xsT reliquorum appellatio et vniuerfos fignificare. .
XCVL Cgrsvs libo XXV. Digeftorum. LiTvs

- eft, quousque maximus ?? fluétus a mari peruenit ?? : idque

Marcum Tullium aiunt, cum arbiter effet, primum conftitu--

iffe, $. r. Praedia dicimus aliquorum effe, non vtique com-
muniter habentium ea, fed vel alio aliud habente. !
XCVII. Ing w libro XXXII. Digeftorum. | Cv w fü-
pulamur, QVANTA PECVNIA EX HEREDITATE 1eoT -
TII AD TE PERVENERIT, res ipfas, quae peruenerunt *,
non pretia earum fpeCtare videmur. : .
| - XCVIII. Inkew libro XXXIX.. Digeftorum. Cv bi-
fextum ^ Kalendis eft: nihil refert, vtrum priore, an pofte-
riore die quis natus fit, et * deinceps fextum ^ Kalendas eius
natalis dies eft: nam ? id biduum * pro vno die habetur: fed
? pofterior dies intercalatur, non prior: ideo quoanno inter-
calatum non éft, fexto Kalendas natus, cum bifextum Kalen-
dis 5 eft, priorem diem natalem habet. $. 1. Cato putat,
menfem intercalarem additicium effe, omnesque eius dies pro
mormento temporis obferuat, extremoque diei menfis Februa-

rii adtribuit ? Quintus Mucius. $. 2. Menfis autem interca-

. Jaris conftat ex diebus viginti octo. - p
XCIX. VrPriaxvs libro l. de Officio Confülis. No-
TIONEM accipere poffumus *?, et cognitionem 'et iurisdi-
&ionem. $. r. Continentes prouincias accipere debemus eas,

quae Italiae ** iunctae funt: vt puta Galliam: fed et prouin-

ciam !7 Siciliam magis inter continentes accipere non opor-
-tet, quae modico freto *? Italia diuiditur. $. r. Inftrumen-
torum appellatione quae compraehendantur, perquam difficile
erit feparare: quae enim proprie fint infirumenta, propter
quae dilatio danda fit, inde dinofcemus *^, fi in praefentiam
perfonae, quae infiruere poffit, dilatio petatur: puta qui
aCum geffit, licet in feruitute, vel quiactor fuit conftitutus,
putem *? videri inftrumentorum caufa peti dilationem. |

jubetur. BR. 95 Gothofr. in nota: quem nemo. Hal. Valg. GES. 96
qTria MSS. Flor. feruant, et in Barb. adícriptum in margine, al. fi non, et eff
uelior lectio. Bynkersh. IT. Obf. 6. BR. . Reliqua duo, S. Cruc. L. et I1. adde
Bynkersh. Rehd. fi tamen appareat. GEB.. . 97 Hal.quae. GEB. — 98 Rehd.
inferit: ybernus. GEB. 99 Rehd. peruenerit. GE B. 1cO Hal. et Vulg.
inferunt: Luci. BR. Etiàáàm Rehd. GER. 1 Vulg. peruenevint. BR. 2
Gothofr. in nota: biflexto kalendas eit. Flal. cum bifífextum in calendis eft.
wulgata. Yn MSS. quae contuli, eft; biffextus, et: bis fextus. in S. Cruc. LI.
et Treuif. eft: éfextus. BR. — In DBarb. et Bynkersh. eít: biffextus. in S.
Cruc. L bis fextus. wt et in Rehd. GER. 3 Hal. et Vulg. inferunt:
fic.BR. In Rehd.et, abeft. GEB. — 4 Hal. fexto. GER. 5 Rehd. infe-
rt: et. GEB. 6 Taur. Piduum. GEB. 7 Hal. et, loco: fed. GER.
8 Hal. cum bis fexto calendas efl. Rehd, cum.bis fextus kaleudis efl. GE&. — 9
Hal. et Rehd. tribuit. GEB. IO Hal. debemus. GEB, 11 Hal. coniun-
Wdae. GEB. — 12 Kehd. galliam et prouintiam. ficiham. GEB. I3 Rehd.
inferit: ab. GEB. 14 Gothofr. in nóta: dignofcens, fi in praefentia per-
fonae. Hal. GEB. — 15 Hal. putemus. GEB. 16 Florentinam habent: S.
Cruc. L. HI. Treuif. Bynkersh. vt et Rehd. at Barb. Pretiofas, in margine ta-
men: al. fpetiofas. G E B. F7 Puta; eormm per(onas, quae, Et ita conftan
ter tria MSS. Vulg. tamen: qui BR. MSS. tria funt: Barb. S. Cruc. I. et If.
quibus adde Bynkersh, vt et Rehd. et Hal. GEB. — 18 Vide Opufc. de Latin.
Vet. ICt. p. 124. BR. 19 Rehd, , mittitur, loco; remitti videtur. GEB.

vendendi babere putagit,vt in bac transpofitione 7) eum, abfit. GEB. — 27 VY*

C. Ipnxw libro II. de Officio Confulis: SexcszosAs
I6 perfonas accipere debemnus clariffimas perfonas vtriusque
fexus: item eorum, quae ** ornamentis Senatoriis vtuntur.
CL MopEsTINVs libroIX. Differentiarum. IxTER
ftuprum *5, et adulterium , hoc intereffe quidam putant, quod
adulterium in nuptam , ftuprum in viduam committitur: fed
lex Iulia de- adulteriis hoc verbo indifferenter vtitur. $. z.
Diuortium inter virum et vxoremfieri dieitur: repudium vero

fponfae remitti videtur 7?: quod et in vxoris perfonam non -

abfurde cadit. $. 2. Verum eít, morbum effe temporalem
29 corporis inbecillitatem ?7, vitium vero perpetuum cor-
poris impedimentum ;. veluti fi talum ?^ exculffit ^?: nam
et lufcus ** itaque ?5 vitiofus eft. $. 3. Seruis legatis et-
iam ancillas deberi, quidam putant: .quafi commune nomen
^6 ytrumque fexum contineat. — . . . . —5 ^
CII. IpEx libro VIT. Regularum, DEnRocGaATvR le-
togatur legi, cum prorfus tollitur. MTOA
CIIl. InkM libro VIII. Regnlarum. Lrcrr capitalis
latine loquentibus omnis caufa exiítimationis videatur, tamen
appellatio capitalis , mortis, vel amiffionis ^* ciuitatis intel-
legendaeft. —— U TR O : A M
CIV. IpnEw libro II. Excufationum ?$,

CH ?? rv véuwwy Tgo05yo- NATORVM appellatio et-

pla xxl éml voUg éyyóvovug £x- ad nepotes extenditur ?9,
r&lyETOU. : |

refpondit, his verbis, LIBERTIS, LIBERTABVSQVE

MEIS; libertum libertae teftatoris non contineri. d
CVL Ipn&w libro fingulari de Praefcriptionibus. D -

MISSORIAE litterae dicuntur, quae vulgo. ?* apoftoli di-
cuntur: dimifforiae autem dictae, quod ?? caufa ad eum, qui
appellatus eft, dimittitur. — — . a DA u E MOR
| CVIH. Ipngwlibro III. PandeCtarum. Aps1GNARE
libertum, hoc eft, teftificari, cu'us ex liberis libertum eum
effe voluit. — . K " f
- CVIII. TneM libro IV. Pandectarum. DresriToOR in-
tellegatur ?? is, a quo inuito exigi pecunia poteft, ——
-— CIX. 3^ IpEMlibro V. Pandectarum, DBowak fidet

emptor effe videtur, qui ?? ignorauit eam rem alienam effe: -

aut putauit eum, qui vendidit, ius vendendihabere ?*?, puta
procuratorem , aut tutorem. efle.
CX. Ipgw libro VI. PandeCtarum. SEQvEsTER

dicitur, apud quem plures eandem rem, de qua controuerfia

eft, depofuerunt; di&tus ab eo , quod occurrenti, aut quafi
37 feguenti eos , qui contendunt, committitur.

20 Vide Bynkersh. III. Obf. 1. GEBR. 21 'Taur. znuecillitatem , negle&a
maiore litera. G E E. 22, Gothofr. in nota: fi lufcus fit. Vulgata. Nempe
ita habet Vulg. vt et Rehd. loco zv : fi talum excuffit. GEE, — 253 Gothofr.
in nóta: Ita lufcus vtique vitiofus eft. Hal. ta habet Hal. loco fequentium:
nam et lufcus itaque vitiofus efl.. Sed quoad antecedentia noto; Taurellium
habere: excufit, negle&a maiore litera. Haloandrum autem in textu habere: fi
talun excuffit, in margine tamen: Jmfcus fit, wmam et lufcus. GEB. Vt
Vulg. fi lufcus fit, habent quatuor MSS. vnum tamen ex correctione. B R. Hoc -

eft S. Cruc. II. reliqua: Barb. S. Cruc. K. Treuif. quibus adde Bynkersh. De- -

nique Rehd. vt ex parte. iam dictum: filufcus fit. — Nam et lufcus vtique vi-
tifus efl. GEB. . 24 Confer Bynkersh. 211. Obf. 1. GEB. 25 Gothofr.
in nota: A. vtique. Ita etiam Taur.in margine, et Hal. in textu. GEB. 26
Rehd. 4uod commune, và nomen, omiffo. GEB. — 2/7 Rehd. inferit: quoque.

GEB. 28 Hanc infcriptionem Hal. habet integram. GER. — 29 Ap.Hal.
H abeft. GES. —— 30 Nec aliter Hal. in Graecis. GEB, 31 Taur. «Olgo.
GEPB. . 32 Hal et Rehd. inferunt: per eas, hic in antecedentibus quoque: -

litterae, poft: autem. GEB. 33 Gothofr. in nota: intelligitur. Hal. Et-
iam Vulg. BR. Etiam Rehd. GEB. — 34 Haec lex et fequens ap. Hal. et Vulg.
funt transpofitae. Flor. hicordo per literas margini adfixas docetur, B R. Rehd.
ab initio redehabuit, vt hic. GER. — 35 Gothofr. in nota: qui aut igno-
rauit. Vule. Fial. Rehd. vt ifti. GER. 36 Rehd. aut qui vendidit, iu$

de

gi, aut abrogatur: derogatur legi, cum pars detrahitgr, ab--

CV. Ing w libro XI. Refponforum. MonbksTiN vs :

RAj

&Y
IDE
Q0Uhi
V et
$i. G]
T gïr
ul
Ti ]
iam in
& Cy
Qu p
Wüiden
6t5
SALV
CMlüm
fiui,
aj
l f

QUm*]

V fl
líerie
M Vul;
Vil )

AA w —cÀ9À

ES at

-

ls
T
n

/ . . PIGESTÓRVM LIB. L. TIT. XYL —— 1127

CXÍ. TAvorENvs??libro VI. exCaffio. CeNsERT
39 eft conftituere, et praecipere: vnde etiam dicere folemus,

cenfeo *? hocfacias, et femet^*aliquid cenfuiffe. IndeCen-

foris nomen videtur effe traCctum. |
CXII. InEw libro XI. exCaffio. L1Tvvs publicum eft
eatenus, qua *^ maxime fluctus exaeftuat *?. — Idemque **
iuris eft in lacu, nifi is totus priuatus eft. -
CXIII. ^* IneM libro XIV. ex Caffio. Monnsvs fon-
ticus eft, qui cuique rei *5 nocet ^*. :
CXIV. IpEw libro XV.ex Caffio. SorvEewpo eff
nemo intellegitur, nifi qui folidum poteft foluere. :
CXV. IpnEw libro IV. Epitularum. QvaAresmro ^?

eít, fundus a poffeffione, vel agro, vel praedio quid diftet?

Fundus eft omne, quidquid folo tenetur ??. Ager eít, fi
fpecies fundi ?? ad vfum hominis comparatur. Pofífeffio ab
agro iuris proprietate diftat: quidquid enim adprehendimus,
cuius proprietas ad nos non pertinet, aut nec poteft pertinere,
hoc poffeifionem appellamus. . Poffeffio ergo vfus ?*, ager

proprietas loci eft. Praedium vtriusque fuprafcriptae ?? ge- -

nerale nomen eft: nam et ager et poífeffio huius appellatio-
nis fpecies funt. . — .
JCXVI. Ipgw libro VII. Epiftularum. |Qvrisovts
MIHI ALIVS FILII ?? FILIVSVE HERES S1T, ?* La-
beo, non videri filiam contineri, Proculus contra: :mihi La-
beo videtur verborum figuram fequi, Proculus mentem te-
ftantis: refpondit *? , non dubito, quin Labeonis fententia
vera non fit.. | TM | us |
—.:; €XVII. Ingw libro IX. Epiftularum. N ox ?* poteft
videri minus foluiffeis, in ?* quem amplioris fümmae actio
non competit. . : | u E TO n d2
CXVIIT. 55 Poxwpronrvs libro II. ad Quintum Mu-
cium. Hosrzs hi funt, quinobis, aut quibus' nos publice

bellum decreuimus : ceteri latrones , aut praedones funt.

CXIX. IpEw libro III. ad Quintum Mucium. Hemntr-

pITA'T1S appellatio fine dubio continet etiam damnofam he- -

reditàtem : iuris enim nomen eft, ficuti bonorum poffeffio.
. €CXX. IpEw libro V. ad Quintum Mucium. . VEnRBIS
legis duodecim Tabularum his, vrz LeGAssiT ?? svAE

.REI, ITA IVS ESTO, latiffima poteítas tributa videtur, et

heredis ?? inftituendi, et legata et libertates dandi, tutelas quo-
que conftituendi: fed id ** interpretatione coanguftatum eft,
vel legum , vel auctoritaté iura conftituentium 9?, T
4CXXÍ. InEM libro Vl.ad Quintum Mucium. Vsv-
RA.pecuniae, quam percipimus, in fructu non eft: quia non

de Menag. Amoen. lur. Ciu.€. 39. GEB... 38 Hal. IABOLENV'S. Vulg.
IDEM. BR. 39 Gothofr. in- nota: cenfere. Hal. Vulg. Sed etMSS. quae
contuli, habent: ceuferi. BR..— Nempe Barb. S. Cruc. L YT. Treuif. Bynkersh.
wt et Rehd. Confer Menag. Amoen. zur. Ciu. c. 39. GE B. — 4O Hal. inferit:
Vt. GEE. 41 Gothofr. in nota: et fenatum. Hal. Valg. Hal. tamen in
margine: alas, femet. Wehd. fematum. GEB. 42 Hal. quatenus. KRehd.
publicum videtur effe eatenus , quatenus. GE B. — 43 Rehd. efiuat. Conf. Aue-
ran. J. Interpr. luv. 20. GEB..— 44 Ap. Hal. et. Vulg. que, abeft. pR. Et-
iam in Rehd. GER. 45 Haeclex CXIIL in Rehd. cod. inter leges CXV.
et CXVI. repofita eft. Gx s. 46 Bynkersh. II Ojf. 25. mauult: quicum-

que ve nocet. — Et fane in S. Cruc. IL olim fuit; quicumque rei nocet. BR. Sed.

ibidem fa&um vt eft Flor. et ita Barb. S. Cruc. I. Treuif. Bynkersh. vt et Rehd.
GEB. 47 Nam fons et infons$, nihil alind funt quam mocems et immoceus.
SALVIN. 48 Vide Opufc, de Latiu. Vet. ICt. p. 70. BR. 49 Vulg.
contgnetur. BR. 50 Hal.-ager eff fpecies fundi, qui, Vulg. ager eft fpecies
fundi, quae. BR. Rehd. ager eff fpecies fundi, qui ad vfus. GEB. — 51 Hal.
addit: eff. 52 Hal. inferit: rez. GEB. 53 Gothofr. in nota: filius fi-
liiue heres. vulg. Hal. Yfta transpofitio etiam eft in MSS. nifi quod in S. Cruc,
Y. fcriptum fuit: filius filiz baeres, et poft: filii, fuerit. aiterum : filzus , adie-
€um. B&. Reliqua M$S. (fünt Barb. et S. Cruc. I.— At Bynkersh. alius filius-
»e filii filiusue beres. Kehd. vt pleriquez — filus fi'iaue beres. GE B. 54 Hal.
inferit; git, fed et Vulg. poft: Laóeo. BR. Rehd. vt Flor. GEB. — 55 Hal.
et Vulg. refpondi, et Flor. t deleta. BR. Etiam Rehd. refpondi. G E B. 56
Vide Noodt. 111 de Feuor. et Vf. 6. BR. — 57 Vulg. adaerfus. quem, B &

pati.

ex ipfo corpore, fed ex alia canfa eft, id eft, 53 noua obli-
gatione. (
CXXIT. Ip&w libro VIIT. ad Quintum Mucium. S&n-
vivsait, fi ita feriptum fit, rrL10, F1LIISOVE MEIS
HOSCE TVTORES DO;, mafículis dumtaxat tutores datos:
quoniam ^* fingulari cafü hoc 95, filio, ad pluralem videtur
9^ tranfiffe, continentem eundem fexum, quem finsularis
$7 prior pofitus habuiffet : fed hoc facti, non iuris habet quae-
ftionem: poteft enim fieri, vt fingulari cafu de filio fenferit,
deinde plenius omnibus liberis profpexiífe in tutote dando vo«
luerit, quod magis rationabile effe videtur. . .
CXXIIL. In&gw libro XXVI. ad Quintum . Mucium.
VEenBVM, ERIT interdum etiam praeteritum, nec folum fu-
turum tempus demonfítrat: quod eft nobis neceffarium fcire,
et cum codicilli ita confirmati teftamento fuerint $, o vop

.IN CODICILLIS SCRIPTVM ERIT, Vtrumne futuri tem--
. poris demonftratio fiat, an etiam praeteriti, fi ante fcriptos
| codicillos quis relinquat : quod quidem ex voluntate fcriben-

tis interpretandum eft. Quemadmodum autem hoc verbuni
EST, non folum praefens, fed et praeteritum tempus fignifi-

| cat : ita ethoc verbum, EmrTm, non folum futurum, fed in-

terdum etiam praeteritum tempus demonftrat: nam cum dici-

mus, Lvcivs Tuxvivs soLvTvs kEST AB $? ogur-
| GATIONE, et praeteritum et, praefens *? fignificamus: ficut

hoc **^, Lvcivs TirivsArLiGATVS EST:etidemfit,
*? cüm ita loquimur, TRorA cAPTA EST: non enim ad
praefentis fatti demonftrationem refertur is fermo, fed ad
praeteritum, : | '

CXXIV. PRoc vLvs libro II. Epi&ula'rum'v. Hatgc

verba, ILLE AVT ILLE, non folum disiunctiua, fed etiam

fubdisiunctiuae *? orationis füunt. DisiunCtiuum eft, veluti
cum dicimus, AVT DIES.AVT NOX EST, quorum pofito
altero , neceffe eft, tolli alterum: item fuüblato altero, poni
alterum : ita fimili figuratione verbum ** poteft eífe fubdis-
iunctiuum,. .Subdisiunctiui ** autem generafuntduo. Vnum,
cum ex propofitis ** finibus ita non poteft vterque 77 effe,

| vt poffit neuter effe: veluti cum dicimus, Av T SEDET, AV'T
| AMBVLAT: nam vtnemo poteft vtrumque fimul facere, ita
| aliquis poteft neutrum, velutiis, quiaccumbit. ^ Alterius ge-

neris eft, cum ex propofitis finibus ita non poteft neuter **
effe, vt poffit vtrumque effe, veluti cum dicimus, oMNE
ANIMAL AVT FACIT, AVT PATITVR: Duüllum eft enim,
quod nec faciat, nec patiatur: at poteft fimul et facere, et

CXXV.

Etiam Rehd. GEB. . 88 In Rehd. haec lex: Hoftis, fequitur' fequentem L.

Hereditatis. quae, fi vera effent, haec non foret Pomponuii, fed Iauoleni. G E E.
$9 Hal. vti quisque legaffet. Rehd. is vti lega[fet ,, nempe à bis in is con-
uerfo. Vide Van de Water 1. Obf. 1:1. GEB. .. 60 Hal. et Rehd. beredes.
G £ B. 61 Ap. Hal. et in Rehd. zd, abeft. GEs. 62, Vide Bynkersh.
11. Obf. 12. in fin. BR. Rehd. transponit: vel cucforitate legum vel iuva con-
flitueutimn. G Ez. Etin eundem fere modum Hal. habet énim: ovcl legum az-
tboritate , vel iuva conflituentium. — 63 Rehd. repetit: ex. GE B. — 64 Hal.
inferit: a, et ita Treuif. Sed et Rehd. datos effe, quoniam a fingulavi. G E B.
65 Hal. addit: eff. Sed Barb. et S. Cruc. 1. Florentinam repraefentant. Ín $.
Cruc. II. tamen et Treuif. eft: boc eff. "In Kehd. eft: 5boc filio ofd, fed lineo-
lis transpofitio indicata, vt adeo et hic Hal. le&io adfit. G E &. 66 Hal.
videretur. 67 Rehd.; inferit: cafus. GE B. 68 Hal. fuerunt. 69 Ap.
Hal a5,abeft. GER. — 70 Rehd. inferit: tempss, GE B. — 71 Hal er Vulg.
bic. BR. Rehd,vt Flor. GEB. — 72 Hal. idemque fiet et cum.. Rehd.et idem
erit, cum. GEB. . '73 Hal. fubdisiunclina. 1n MSS. promifcue occurrit. B R.
Barb. Treuif. et Bynk. fubdisiuméliua. S. Cruc. X et H. vt Flor. nifi quod in
antecedentibus habeant, illud: disiunéliwe, hoc: disiunde, ta et Rehd. ia
pofteriore loco habet, vt Flor. fubdisiun&liue ovationis. fed in priorit disiuntHi-
ue, Ícil orationis, vt reor. GEB. — 74 Hal.inferit: AV T. 75 Vulg. fub-
disiuncliuovum. B R. Etiam Rehd. GEB. 76 Rehd. cum expofitis finibns ,

forte: expofitis. — Idem tamen infra: ex propofitis finibus. GEB. —— '77 Wial.

et Vulg. vtrwmque, et mox; mewtrgm. BR. Euam Rehd. GEBR. — ^778 Hal.
$sssSss 3 : (

1128
CXXV. Ingw libro V. Epiftularum. Nx»os Proculo

fuo falutem: ab eo, qui ita dotem promifit: cV M COMMO-
DVM ERIT, DOTIS FILIAE MEAE TIBI ERVNT AV-
REICENTVM, putasne, protinus nuptiis fattis dotem peti
poffe? quid, fiita promififfet, cvw POTVERO, DOTI
xRVNT? quod fialiquam vim habeat pofterior obligatio, Pos-
s1Tverbum quomodo interpretaris? vtrum aere alieno deda-
&o, an extante? Proculus: cüm dotem quis ita promifit,

CVM POTVERO, DOTI TIBI ERVNT CENTVM: exifli- |

mo, àd id, quod a&um eft, interpretationem redigendam
effe? nam qui ambigue loquitur, id loquitur, quod ex his,
quae fignificantur, fenfit: propius eft tamen ; vthoc eum fen-
äiï'e exiftimem , 39 deducto aere alieno potero: poteft etiam
$I illa accipi fignificatio, cum falua dignitate mea potero:
quae interpretatio ea ^^ magis accipienda eft, fi ita promiffum
eft, cv M COMMODVM ERIT, hoc eft, cum fine incom-

qmodo meo potero. : : | : 3
: CXXVL InrMlibro VI. Epiftularum. . Sr, cumfun-
.dum tibi darem; legem ita dixi, v TI OPTIMVS MAXI-
MVSQVE ESSET, et adieci, ius fundi deterius -fa&pm non
effe per dominum, praeftabitur: amplius eo praeftabitur ni- |
hil, etiam fi prior pars, quafcriptum eft, v T1 OPTIMVS |
MAXIMVSQVE SIT, liberum effe fignificat: eoque, üä)o-*-

fterior pars adiecta non effet, liberum praeftare deberem
tamen inferiore parte fatis me liberatum puto, quod ad iura
attinet, ne quid aliud praeftare débeam , quam ius fundi per
dominum deterius factum non elfe. | |
CXXVII. Car.LisTRATVS ?* libroIV. de Cognitio-

fübus. VxsTisappellatione, tam virilis, quam muliebris,.

et fcaenica, etiam Ííi tragica 95 aut citharoedica fit, conti-
t — | | « m
" CXXVIII. VrPraNwvs libroT. ad legem Iuliam et Pa-
piam. SprADbowvM generalis appellatio eft: quo nomine
tam hi, qui natura fpadones funt, item thlibiae *5, thlafiae,
fed et fi quod aliud genus fpadonum eft, continentur **.
CXXIX. Pavrvs libro I. ad legem Iuliam et Papiam.
Qv1 mortui nafcuntur, neque nati, neque procreati, viden-
tur, quia numquam liberi appellari potuerunt.-
: CXXX. VrPraANwvs libro II. ad legem Tuliam et Pa-
piam. Lxcx obuenire hereditatem , non improprie quis di-
xerit et eam, quae ex teftamento defertur: quia lege duode-
cim Tabularum teftamentariae hereditates confirmantur.

CXXXI. Ipnxew libro IIf. ad legem Iuliam et Papiam. |

Arivp fraus eft, aliud poena. Fraus enim fine poena. effe
poteft, poena fine fraude effe non poteft. Poena eft noxae

vindicta, fraus et ipfa noxa 5? dicitur, et quafi poenae quae- |
! et Papiam.

dam praeparatio. $. 1. Inter multam autem, et poenam,
multum intereft: cum poena generale fit nomen , omnium de-

lictorum coércitio *?, multa fpecialis peccati, cuius animad-
3 ?

et Rehd. neutrum. GEB. — 9 Ap. Hal ita, abeft. GEB. — 80 Hal. prae-
figit: quod. GER. 81 Vulg. et, loco: etiam. $2 Ap. Hal. et Vulg.
ea , abeft, BR. Rehd. eo. GER. 83 Gothofr. in nota: debere: vulg. de-
beam. Hal. Sed et Hal. habet: praeflare debere. — Vt et Kehd. qui et. in an-
tecedentibus 73 libermm, voculam, et, praefigit. GEB. — 84 Hal. et Vulg.
PAVLVS.2mz. EtiamRehd. GEB. — $835 Vix eft vt moneam,in Rehd. effe:
tragedica. GE B. 86 Vid. Duker. ad Opufc. de Latin. Vet. ICt. p. 406.n.
24. BR.. 87 Hal. et Rehd, continetur. GEB. 88 Rehd. moxiía. GEB.
89 Vulg. co?réio. BR. — Rehd. vt alias: cobertio. GE 3. 9o Hal. nifi. quae
qua lege. Rehd. nifi quacunque lege. GEB. — 91 Hal. et Vulg. fpecialiter. B R.
Rehd. vt Flor. GER. 92, Gothofr. in nota: cui adiudicatio. valgat. Ha-
loand. Etiam Rehd. adiudicatio. GEB. 93 Rehd. inferit: euim. GEB. — 94
Vide Aueran. J. Intevpret. Iur. 4. ". 32. GEB. 95 Gothofr. in nota:
Hanc negationem Vulgata non legit. Taur. in textn habet, vt nos damus: me-
que vtro. ldem in margine: mewtro. Hal. in textu: mec vtroque fermone , et
in margine: alias: wae. alias ommino decfl. Yn Barb. fa&um: vtroque emim
fermone vndecima dies, et rurfus pro: vtroque, in margine repofitum : idem eff
nentro. S. Cruc. l. vtroque enim fermoue. $. Cruc. IL. idem eft vtroque enim

'fequatur: baec.

minos. Hal. Rehd, vt Hl tergeminos. GEB.

DIGESTORVM LIB. L TIT. XVLI.

uerfio hodie pecuniaria eft : poena autem non tàntum pecu-
niaria, verum capitis et exiftimationis irrogari folet: et mul-
|ta quidem ex arbitrio eius venit, qui multam dicit, poena non
iárrogatur, nifi quae quaque ?? lege, vel quo alioiure fpecia-
liter huic delicto impofita eft: quinimmo multa ibi dicitur,
, Vbi fpecialis ?* poena non eft impofita.

poenz Item multam is die
cere poteft, cui iudicatio ?? data eft. Magiftratus ?? folos,

. 9?*.et Praefides prouinciarum poffe multam dicere, mandatis

permiffum eft: poenam autem vnusquisque inrogare poteft;
cui huius criminis fiue delicti exfecutio competit. |
.. . CXXXII. Pavrvs libro IIl ad legem Iuliam et Pa«
pàam. Awmicvrvsamittitür, qui extremo anni.die mo-

ritur: et confuetndo loquendi, id ita effe, declarat, AN T&
.DIEM DECIMVM KALENDARVM, POST DIEM DECI-
.MvM KALENDARVM: neque ?? vtro enim fermone vnde-
, cim ?9 dies fignificantur.
| cui mortuae filius exfectus ?* eft.

$. r. Falfum eft, eam peperiffe,

CXXXIIL VuzPrANvs libro IV. ad legem Iuliam 'et
Papiam. Srquis fic dixerit, vt ?? intra diem mortis eiug

aliquid fiat : ipfe quoque dies ?? , quo quis mortuus eft, nu-

meratur, —— |
. CXXXIV. Pavrvslibro II. ad legem Iuliam et Pa-
piaam. AmwxrcvrLvs non ftatim vt natus eft, fed trecente-
fimo fexagefimoquinto *?? die dicitur, incipiente plane, non

| exacto die: quia annum ciuiliter, non ad momenta tempo-

rum, fed ad dies numeramus, .. : | -
CXXXV. Vresrawvs libro IV. ad legem Tuliam e£
Papiam. Qvaxrmktr aliquis, fi portentofum, vel monftro-
fum, vel debilem mulier * ediderit, vel qualem vifu, velva-
gitu nouum, non humanae figurae, fed alterius magis ani-
malis, quam hominis partum : an, quia enixa eft, prodeffe ei
debeat? Et magis eft, vt haec quoque parentibus profintz
nec enim eft, quod eis imputetur, quae, qualiter potuerunt,

matri' damnum iniungere debet.

* f * * J j
ftatatis/obtemperauerunt, neque id, quod fataliter acceffüt, |

CXXXVlL IpEmw libro V. ad legem Tuliam et Pa-..
piam ?, GewkRrappellatione et neptis, et proneptis, tam -
| ex filio, quam ex filia editorum ?, ceterarumque maritos con-
tineri, manifeftum eft. U RTT EUA de p
CXXXVII. Pavrvs libro IT. ad legem Tuliam et
f Papiagn.ï Txnenixa videtur, etiam quae trigeminos ^ pepes :
. rerit ?, | lp iIdapoor lY . .
CXXXVIIL. Ipnzg« libro IV. ad legem Iuliam'et Pa- .^
.piam. HemEenpiTATIS appellatione bonorüm quoque' pof-
. feffio continetur. |

CXXXIX. VrPrANvs libro VII. ad legem Tuliam
A&gnpIFICIARomaefieri etiam ea videntur, quaé
in continentibus Romae aedificiis fiant. $. 1. Perfeciffe ae-

fermone.. "Trenif, neutro enim fermone ondecima dies. Bynkersh. baecque etiam
vtroque fermoue XI. dies. Rehd. denique: kalemdis eque neutro. enim fermone
vndecima dies. GEB. | - 96 Gothofr. in nota: vndecima. valgat. Hal.. Qui
addere debebat, Haloandrum habere: fignificatur, vti et habet Rehd. GER.

. 97 Gothofr. in nota: cuifilius mortuus extractus eft. Flal. immo ap. Hal. eftz

cui mortuae filius extracus efl. GEB. — 98 Hal. et Vulg. vti. BR. — 99 In
Rehd. dies, abeft. GE B. 100 Flor. etiamnunc eft: trecenfimo, fexagenfimo
quinto. Et 'Yaur. dedit: trecemfümo fexagentefimo quinto, transpofite: proz
trecentefimo fexagefimo quiuto. B R. Ex illo Florentinae; trecemfimo viden-
tur originem trahere: treceffümo in S. Cruc. L et tricefimo in Treuif,
et Bynkersh. Recte Barb, et S. Cruc. ? ile: trecentefimo, hic: trecenteffi-
»0. Kehd. tricefimo, ex quo nonnemo fecit: triceutefimo. GEB. 1 Taur.
dedit: debileMalier. poteft tamen etiam legi: debile mulier, maxime quod
MSS. et debilem et debile habent. BR. VMlud S. Cruc. L. et
II. hoc Barb. et Bynkersh. Rehd, et fi portentuofum , vel monfiruofum , vel
debilem. GEPE. 2 Flor. et Papiam, poftea funt adiecta. Bn. 3 Hal.
et Vulg. editarum. BR. Vtet Rehd. GER. — 4 Gothofr. in nota: terge-
..5 Hal, et Vulg. peperit,
' à BR.

"

"W

Pdmul,

DIGESTORVM LIB. L. TiT,. XVL

dificium is videtur, qui ità confummauit, vtiaui in vfu effe ,

poffit. . '

CXL. PAvrvs liBro VI. ad lggeni -Iulijäfn et Papïam, |

CkPz1ssk quis intellegitur, quamuis alii adquifiit.-
—OXLIL Vrrrawvs libro VIIT. ad' legem Tuliam'et
Papiam. E rAM ea mulier, cum moreretur, creditur filiuzm
habere, quae excifo vtero edere poffit: necnón. etiam alio ca-
fu mulier poteft habere Zlium , quem mortis tempore non ha-
buit: vtputa eum, qui ab hoftibus * remeauit, - o
-CXLIL PaAvrvs libro VI. ad legem Tuliam et Pa-
piam. TmnriPLrICtmodo coniunctio intellegitur * : aut enim

re per fe coniunctio contingit, aut re'et verbis, aut verbis

tantum.- Nec dubium eft, quin coniunéti fint, quos et' no-
minum, et rei complexus iungit, veluti, Fxryvs er MAs-
VIVS EX PARTE DIMIDIA HEREDES SVNTO: vel ita
5, Tiv:vs MagvrvVSQVE HEREDES SVNTO: Vel,

Tivrivs cvw MAEVIÓ EX PARTE DIMIDIA HERE-

DES SYNTO. WVideamus autem, ne; etiam fi hos ? articu-
los detrahas, & T Qv & cv M interdum tamen. coniunctos ac-
€ipi oporteat: veluti, Lvcet1vs Tirivs,Pvarivs Maz-
VIVS EX PARTE DIMIDIA HEREDÉS SVNTO: vel ita,

Pvsrtrivs Margvivs, ,'L-VCI-'VS TirTriv$; H-fER-ääïbïEf;ï:

SVNTO: SEMPRONÍVS EX PARTE DIMIDIA HERES.

EsTO: vt'? Titius et Maeuius veniant in partem dimidiam,

PARTEÉ DIMIDIA HERES ESTO,.
OvA Lvcervw Tivivw HEREDEM INSTITVI, HE-
RES ** gsyTOo. SEMPRONIVS EX PARTE DIMIDIA

HERES ESTO. lulianus, dübitari poíffe *?, tres femiífes

facti fint, an Titius in eundem femiflem' cum Gaio Seio in-
ftitutus fit: féd eo quod Sempronius quoque ex parte dimi-
midia fcriptus eft, verifimilius effe *?, in eundem femifiém
duos **coactos, et coniunctim heredes fcriptes effe.
CXLHI. VrrrAwvs libro IX. ad legem [Tuliam et
Papiam.--Ip apud fe quis habere videtur, de quo habetactio-
nem, habetur enim, quod peti poteft. : d

CXLIVéIPAYLVS libto X. ad-legera Tuliam et Pa-

piam. LzisRo ? memorialium Maffurius fcribit *?, pelli--

cem '* apud antiquos eam habitam, quae, cum vxor non ef-

fet, cum aliquo tamen viuebat !?: quam.*? nunc vero no-
mine amicam, paulo honeftiore concubinam appellari. Gra-
nius *^? Flaccus in libro de iure Papiriano ?* fcribit, pelli-

cem nunc vulgo ??:vocari, quae cum €o, cui vxor fit,-
corpus mifceat : quosdam eam, quae vxoris loco fine nuptiis

in domo fit, quam caAAaxqv.?*. Graeci vocart.

CXLV. VrPrANVSlibro X. ad legem Tuliam þet Pä—

piam. ' VaL rs appellatione interdum etiam totam heredi- ;

tatem contineri, dicendum eft. — - UA dH :
CXLVI. TegREeNTI:vVs CrewEns ?* libro II. ad le-

auum quoque et auiam vxoris vel mariti contineri, refpon-

detur, : :
CXLVITL. Ipx w libro IIL ad legem Iuliam et Papiam,

$z. Etiam Rehd. GEE. 6 Hal et Rehd. inferunt: captus. GEB. — 47
Hal. ceniunétos inteligimus. GEB. 8 Ap. Hal. ;ta, abeft. GER. 9
Rehd. ommes, loco: bos. GEB. — 10 Hal, inferit: et. II Ap. Hal, be-
ve$, abelt. GEB. —— I2 Hal. et Vulg. addunt: ajt. Bg. Rehd. Inlanas da-
bitavi póffe ait, a« tves. GEB. — 13 Vulg. effÉ. BR. Etiam Rehd. GER.
14 Hal et Rehd. dwos. GEB. — Necaliter Flor. vnde dos loco: dwo in
textu repofuimus. I5 In Rehd. Libro, abeft. GER. 16 Hal, et Vulg.
Maffuvius fcribit libro. nemorialium. 5 R. 17 Vide Opufc. de Latin. Vet.
ICt. p. 150. fequ. BR. 18 Taur. viBebat. GEB. — 19 Hal. eamque,
loco: quam. .GEB. 20 Hal. Caius, et in margine : alias, Ürancus.
Rehd. Caaius, ant Canius.G E B. 21 Hal. Papyriamo. 2/, Taur. , Olgo. GE B.
23 Hal. in margine: quidam veponit évuíoev. et vertit: amicam . illad in tex-
tu: pelicem. GEB-.—— 24 Vulg. HERENNIFVS. 8R. — 25 Hal. inferit:
et. 26 Hal. et Vulg. zntelliguntur. et-Flor. fa&um: zntelleguntur. BR. Et-
iem Rehd. iutelliguutur. GEW.— 277 Ap. Hal. uon babet liberos , abíant. G E B.

gem luliam et'Papiam. SockRr, ?5 focrus appellatione -

1

Y129

.Qvx in continentibus vrbis nati füunt, Romae niti intelle-
gantur ?$, m . w v |
CXLVIIL GaArvslibro VIIT. ad legem Iuliam et Pa-
piam. Now eftíineliberis, cui vel vnus filius, vnaue filia
eft: haec enim enuntiatio, HABET LIBEROS, NON H A-
BET LiBEROS ?7, femper ?? pluratiuo ?? numero profer-
tur: ficut et pugillares et ?? codicilli. r !
.. CXLIX. InEw libro X. ad legem Iuliam et Papiam.
Naw ?* quem fine liberis effe, dicere non poffumus: hunc
nécelfe eft ** dicamus liberos habere. ES .
" . Ck. InEM libro IX. ad légem Iuliam' et Papiam 33,
Sritaate?*ftipülatus fuero, QvVANTO M1NvVS A TxTr1o
CONSECVTVS FVERO, TANTVM DARE SPONDES?
non folet dubitai, quin, fi nihil a Titio fuero confecutus,
totum debeas, quod Titius debuerit. | |
"' CLI TgmgENTIVvS ÜrEMENS libro V. ad legem Iu-
liam et Papiam. DkraraA hereditas intellegitur, quam quis
poffit adeundo confequi. dl : |
CLIL, Garvs libro X, ad legem Tuliam et Papiam.
Howrxuzs appellatione tam feminam, quam mafculum con-
tineri, non dubitatur, R
"C CSCLIIL TeRENTIVS/CÜrEMENSs ?5 libro XI. ad le-
gem luliam et Papiam. IwTELLEGENDYSeftmortis tem-

i

, | Ma : | pore fuiffe, qui in vtero reli&tus eft.
et re et verbis coniuncti videantur. Lvcxzvs Trvrivs k&x ]-^
SEIVS EX PARTE,

CLIV. MAczn ?* libro 1. adlegem vicenfimam. M rx.-
LE paffus a miliario ?* vrbis, -fed a continentibus aedificiis
numerandi funt, EL o m p :
CLV. Lieiwowi:vs ?? Rvriwvs libro VII. Regu-
larum. PRoxrwrz appellatione etiam ille continetur, qui
folus eft. 2 N :
-U* CLVL Ipnrg libro X. Regularum. "MAronk parte
anni poffediffe quis intellegitur, etiam fi duobus menfibus pof-
federit : fi modo aduerfarius eius ?? aut paucioribus *diebus *
aut nullis poffederit. E* P
: CLVII. Agr1vs ^? Garrvslibro I. de Verborum,
quae ad ius pertinent, fignificatione **, PAnrks eft, fiue
murus, fiue maceria eft. $. 1. Item via eít, fiue femita,
fiue iter eff, . d
! CLVII. CErsvslibro XXV. Digeftorum. Iw vfuiu-
ris frequenter vt nos, Cafcellius ait, fingulari appellatione,
cum plura generis eiusdem fignificare vellemus: nam *? mul-
tum hominem veniffe Romam, et pifcem vilem effe, dicimus.
Item in ftipnlando fatis habemus de herede cauere, s1 kA
/RES SECVNDVM ME HEREDEMVÉE MEVM IVDICA-
TA ERIT]: et rurfus, QVOD OB EAM REM TE HER E-
DEMVE TVVM: nempe aeque, fi plures heredes fint, con-
tinentur ftipulatione. !
CLIX. VrrrANVvS libro L. adSabinum. E-cramwau-
reos nummos aes dicimus. - :
CLX. IpE libro IIl. ad Sabinum. CeTERORvMw
et reliquorum appellatione etiam omnes continentur, vtMar-
cellus dixit ^* circa eum, cui optio feruilegata eft, cete-
: | ri

28 Hal. inferit: pro. GEB. — 29 Vulg. plural. &R. Ftiam Rehd. GEm.
30 Ap. Hal. et; abeít. GEE. 31 Rehd. Eum quem. GEB. 32 Rehd.
inferit: vt, GE B* 33 Flor. ad legext Iuliam et Papiam, adícripta funt ia
margine, BR. 34 In Rehd. a te, abfunt, quae antecedens : ;t«, abforpfifie
videtuor. GEE. . 385 Hal. IDEM.Rehd. CAIVS. GEB. — 36 Hal. et Vulg.
MARTIANVS. gg. Kchd. Mavcelius. G E B. 37 Gothofr. in nota: non
a muro vrbis. vzigat. Hal. 'Hal. tamen in margine t alias, wiliario. Rehd.
vt Hal.in textu: sure. GER. —— 38 Hal. LICINIVS RVFINV'S. Rehd.
LICINIVS RVF. GEB. . 39 Rehd. fzas, loco: eius. GEB. . 40 Vulg.
CELIVS. BR. Et ita quoque Rehd, qui praeterea ex infcriptione vltima ver*
ba habet, ac fiforent legis initium: Celius. Que pertinent ad iuvis fignifica-
tionem. Paries etc,. GEB. . 41 Hal. hanc infcriptionem habet integram. G E B-
Non omnino integram eam exhibet, fiquidem nulla l/bvi primi mentio fa&a

eít. 42 Hal inferit: et. — 43 Hal. et Vulg. ait. B R. Etiam Rehd. GE s.

. 3130

ri Sempronio: nam temptat, fi non optet, omnes ad Sem-
pronium pertinere.

CLXI. Inxw« libro VII. ad Sabinum. Nox eft pupillus, -

qui fn vtero eft. : Mi
CLXII. Povroxz1vslibro IL. ad Sabinum. Ix vul-
gari fübftitutione, qua ei, qui füpremus morietur, heres
fubftituitur, re&te fubftitutus etiam ** vnico intellegitur, ex-
emplo *? duodecim tabularum, ex quibus proximus adgna-
tus et folus habetur. $. 1. Si quis ita in teftamento fcripfe«
rit, SI QVID FILIO MEO ACCIDERIT, DAMAS ^^ SER-
vVS MEVS LIBER ESTO: mortuo filio, Damas liber erit:
licet enim ^7 accidant *? et viuis, fed ^? vulgi fermone et-
iam mors fignificatur. —— — . |
| CLXIIL 59 Pavrvs libro ITI. ad Sabinum. Irra
verba, oPT1MVS MAXIMVSQVE **, vel in eum cadere
poffunt, qui folus eft, fic et circa Edictum Praetoris füupre-
mae tabulae habentur, et ?? folae. $. r. Pueri appellatione

etiam puella fignificatur: nam et feminas puerperas appel-

lant recentes ex partu, et Graece v»ufov communiter appel-
Jatur. ?* | MT : : *5
CLXIV. VrPraAmvs libro XV. ad Sabinum. NowEN
filiarum etin poftumam cadere, quaeftionis non eft: quam-
uis poftumae ?* non ?* cadere in eam, quae iam in rebus
humanis fit 595, certum fit 5?. $. 1. Partitionis ?* nomen
non femper dimidium ?? fignificat: fed prout eít adiectum:
oteft enim iuberi ?? aliquis, et maximam ** partiri:. fpoü'e
$2 et vicenfimam 9?, et tertiam, et prout libuerit: fed fi
non fuerit portio adieCta, dimidia pars debetur. $. 2. Ha-
bere, ficut peruenire, cum effectu accipiendum eft. u
CLXV. Powroervs libro V. ** ad Sabinum. V -

NISSE $? ad heredem nmihil intellegitur, pifl -dedu&o aere

alieno. |

CLXVIL IpxMlibro VL ad Sabinum.. VRBANA fa-.

milia, et ruftica, non loco, fed genere diítinguitur: poteft
enim aliquis difpenfator non efíe feruorum vrbanorum nume-
ro, veluti is, qui ruüfticarum rerum rationes difpenfet, ibi-
que habitet, 9? non multum abeft ?* a vilico $*: infularius
autem vrbanorum numero eft: videndum tamen eft, ipfe do-
minus quorum loco quemque habuerit: quod ex numero 9?
familiae, et vicariis apparebit. PernoCtare extra vrbem in-
tellegendus eít, qui nulla parte noCtis in vrbe eft. Pkmz
enim totam noctem fignificat. ^ | 3
CLXVII. VrrrAwvslibro XXV. ad Sabinum. Can-
BONVvM appellatione *? materiam non contineri: fed an li-
enorum? et fortaffis quis dicet, nec lignorum, non enim
lignorum gratia habuit **, Sed et ?? titiones, et alia ligna
.co€Cta, ne fumum faciant, vtrum ligno, an carboni, an íuo
generi adnumerabimus ? Et magis eft, vt proprium genus ha-

beatur *?. Sulpurata ** quoque de ligno aeque eandem ha- -

bebunt definitionem. — Ad faces quoque parata non erunt li-
gnorum appellatione comprehenfa, nifi haec fuit *5 volun-

44 In Rehd. etiam, abeft. GEB.
Hal. Dama, et mox iterum. GER. 47 Hal. inferit: alig4a. G E B. 48
Ita Taur, et Hal. fed Flor. eft: acciduzt. BR. Rehd. acciderit. GEB. 49
Hal. inferit: tamen. Rehd. tamen, habetloco: fed. GE B. — $0 Non tantum
Vulg. vt Contius obferuat , fed etiam Hal. et ceteri ante Taurellium , hanc legem
CLXHI. inter CLX. et CLXI. inferunt. BR. — Ft ita quoque habet Rehd. GE s.
51 Hal et Vulg. addunt: eff. PR. Etiam Rehd, GEz. — 52 Hal. et Vulg.
etiam. BR. Etiam Rehd. G.
pellantur. Vulg. et Graeci communiter va?9usappellant. B R. — Ille va29«c vertit :
pueri. G E B. 54 Hal.addit: momen. ^ $5 Hal. inferit: bene, GEB. | 56
Hal. eff. 57 Rehd.efl. GE?. — 58 Hal. et Rehd. Portionis. GE B. 59
Hal. dinidiam. G EB. Go Hal. et Rehd. iubere. GE B.
cepto Hal. inferunt: partem. BR. Habet et Rehd. parteim, fed omiffo: pay-
tiri. GE E. 62 Hal. potef?, loco: poffe. GE B. — 63 Hal. vicefinam. GE B.

64 Baudoza: lib. XVI. 65 Hal. Pergemiffe. GEB. 66 Hal. et Rehd. prae-
figunt : et. GE B.

67 Halabfit. ^ 68 Hal etRehd. eillice. GER. — 69

45 Rehd. inferit: legig. GE R. — 46

53 Hal. et'wai?:e Graece commumitev ap- .

61 Omnes, ex-.

DIGESTORVM LIB. L. TIT. XVI

tas. Ydem et *5 de nucleis oliuarum, fed et dé balanis eft,
vel fi qui alii nuclei *7.. De pinu autem integri ftrobili *?,
ligni appellatione continebuntür. — . "H -
. CLXVIII. PAv xvs libro IV. ad Sabinum. . PArret
perticae in numerum materiae redigendi fünt, et ideo ligno-
rum appellatione non continentur. — .. — . . Va
. CLXIX. IpEw libro V. ad Sabinum. Now tantum
in.traditionibus, fed et in emptionibus, et ftipulationibus 79',
etteftamentis, adie&tio haec, v r oPTiMVS MAXIMVSQVE
EST, hoc fignificat , vt liberum praeftetur praedium, non vt
etiam feruitutes ei debeantur. (*v &i
CGLXX. VrnPraAnwvs libro XXXIIT. adSabinuni, .H -
REDIS appellatione omnes fignificari fücceffores credendum
eft, etli verbis non fint expreffi, . . . H 3 WEb
CLXXL PowPoxivs libro XVI. ad Sabinum. P.en-
VENISSE ad te recte dicitur, quod per te ad alium peruene«
rit 5?, vt in hereditate, a liberto per. patronum filiumfami-
lias patri eius adoptiuo adquifita, refponfum eft, - .. . . -
CLXXIL VrPrriANvs libro XXXVIIL ad Sabinum.
LisEnr: appellatione etiam libertam continerk placuit, ——
24 0 CLXXUL Ipxw libro trigenfimo *.nono * ad Sa-
binum, CorrkcARvmM appellatione hi continentur, qui
funt eiusdem poteftatis, $. 1. Qul extra continentia 3* vr.
älï eft, abeft:. ceterum vsque ad continentia non abeffe vi-
ebitore 05 .; u

* CLXXIV. ïD,EM libro XLII äd Sabinum. . ALIVD :

eft, promittere, furem non effe, aliud . füurto noxaque folue

tum: qui enim dicit, furem non effe, de hominis propofito -
| loquitur: qui furtis ** noxaque folutum, nemini effe furti

Y

obligatum, promittit, . M OT g
CLXXV. Powr»onrivs libro XXII. ad Sabinum. F A-
CIENDI Verbo, reddendi etiam caufa continetur.
: CLXXVI. VrerAwvslibro XLV. ad Sabinum. So-
LVTIONIS Verbo fatisfattionem quoque omnem accipiendam
placet, foluere dicimus eum
CLXXVII. IpEw libro XLVIL. ad Sabinum. Namv-
R A cauillationis **, quam Graeci owpírzv *5 appellauerunt, haeo
eft, vt ab euidenter veris, per breuifümas mutationes, difpu-
tatio ad ea, quae euidenter falfa fünt, perducatur. N

CLXXVIIL Ingwlibro XLIX. ad Sabinum, PEcv-

NIAE Verbum non.folum numeratam pecuniam.compleCütur z
verum ?* omnem omnino pecuniam, hoceft, omniacorporaz
nam ?? corpora quoque pecuniae appellatione contineri, ne-
mo eft, qui ambiget *?, $. r. Hereditas iuris nomen eft,
quod et acceffionem et deceffionem in fe recipit: hereditas
autem vel maxime fructibus augetur. $. 2. Aétionis verbum
et fpeciale eft et &enerale: nam omnis actio dicitur, fiue in
perfonam, fiue in rem fit petitio: fed plerumque actiones
perfonales folemus dicere ; petitionis autem verbo in rem actio-
| | j e neg

Vulg. muneve. & R. O. Hal. inferit: ait Offlius, nempe ex L. . fupra de
Legat. 3. BR. —— "7Y Gothofr. in nota: 4l. haec habuit. Vulg. babentur.
BR. , 472 Vulg. et, abeft, 8 R. 73 Vulg. babeant. BR. 74 Gothofr.
in nota; fulphureta. lg. Hal.et Rehd. fulfurata. GEE. —— 75 Hal. faerit.
"76 Hal. etiam,loco; et. 77 Rehd, addit: fuut. GEm. Etiam Hal. — 78
Gothofr. in not : ftrobyli. Hal. ftroboli. vslg, GEB. '79 In Rehd. et Jfipulatio-
n?lms, abfunt. GE2Z. — 8o Hal. prouenevit. GEB. $1 Rehd. contzen-
tiam, et mox iterum: vsque ad comtinentiam vvbis Mom. GEB. 82 Hal,
fmrto.. GEBS. $83 Gothofr. in nota: . Al. qui id £ecit, Nempe: zd, Flor. cít
infertum, vnde id habent Hal. et Vulg. ille etiam habet: facit. pm. Rehd. vt
Hal. GEB. 84 Waur. ca Billationis. G E B. 85 Id ett: acerualem . fyllogi-
fmum. Mlal. fuum cóQusua vertit: commentum cauillatorium , et addit : quae-
dam exemplaria babent boc im loco: yowrstav , quafi. dicas fa[cinatiouem. G EB.
86 Rehd. inferit: etzusm, GEB. 87 Hal. inferit: et. GE R. 88 Vulg.
ignoret. Hal. abprobet , noue, ac fi eífet contrarium voé adprobet. Florcnti'nïim

; qui *? fecit, quod facere pro--

-

[
i"

l

(
iip
yt
]l
fü',
jt$
m

TE

Jnes
t

"7
iil
DOf
"i^

y

Qil.

M
2
/'ujg.
j

ft«

fiue fideicommifli ?* fuit ?? perfecutio.

.iure aliquo poffideamus, quamuis non íint noftri dominii:

. BERNAE appellatio declarat omne vtile ad habitandum aedi-
.. ficium, non * ex eo, quod tabulis cluditur ?, :

IxusTRvcTAM autem tabernam fic accipiemus *, quae et

"C^ 8VM EXACTAE PECVNIA E& non folum ad folutionem re-.
«; ferendum eft: verum etiam ad delegationem.

. HasERE duobus. modis. dicitur, altero iure dominii,
-altero, optinere fine interpellatione id, quod

— firmant Bafil. $03«£; Et,'wvä;zcþzpaihhm. BR. Rehd. vt Vulg. GEB.

CCM'R. 2 Gothofr. in nota: clauditur. Hal. Barb. concluditur. S. Cruc. M.

gz» 9Hal IDEM. GER

DIGESTORVM LIB. L: TIT. XVI

nes 9? fienificari videntur: perfecutionis ?? verbo extraordi-
narias perlecutiones puto contineti, vtputa fideicommifforum,

et fi. quáe aliae f(unt, quae non habent iuris ordinarii exfecu- |.

tionem. $.5. Hocverbum, p&s v rr, omnem omnino actio-
nem compraehendere intellegitur, fiue ciuilis, fiue honoraria,

CLXXIX. Ipzw libro LI. ad Sabinum. TIwTEkmn haec
verba, QYVANTI EA RES ERIT, Vel, QVANTI EAM REM.
ESSE PARET ??, nihil intereft: in vtraque enim claufula
placet veram rei aeftimationem fieri,

CLXXX. PowroeNrivs libroXXX. ad Sabinum. T v--

GvRIIappellatione omne aedificium, quod rufticae tnagis
cuftodiae connenit, quam ?^* vrbanis aedibus, fignificatur.
$. r. Ofilius ait, tugurium a tecto ?*, tamquam tegularium
?9 effe dictum , vt toga, quod ea tegamur. j :
CLXXXI. Ingw libro XXXV. ad Sabinum. Vrem-
BvMilud PenTINERE latiffime patet: nam et eis rebus
petendis aptum eft, quae dominii noftri fint, et eis ?", quas-

pertinere ad nos etiam ea dicimus, quae in nulla eorum cau--
fa fint, fed effe poffint. | r EVO |
CLXXXH. VreraAwvs libo XXVIL ad Edictum.

wl

PaATERFAMILIAS ?* liber ?? peculium *9? non potett ha- :
- bere, quemadmodum nec feruus bona. - nl ?

CLXXXIE- La libro: XXVHL :ad Edium, --Ta-

^ CLXXXIV. PaAvrvslibroXXX. ad Edictum. INxpg?
tabernacula, et contubernales diéti funt. !

CLXXXV. Vrrrawvs libo XXVIIT. ad Edictum.
rebus et hominibus ? ad negotiationem paratis conftat. -

MENDARE nihil aliud.eft, quam deponere. .
—* (QLXXXVIL Ipznw libro XXXIL ad Edictum, V n-

;CLXXXVIIL- PA vrva.5libro-XXXIIl ad Ediétum.

uis eme- :
rit. $. r. Cautum intellegitur, fiue perfonis, fiue rebus .
cautum fit. — COQET u an. hs "
CLXXXIX. IpnEM libro XXXIV. ad Edi&um. — F a-
CERE "^ OPORTERE, et hanc lignificationem Habet, vt ab-
füineat quis ab eo facto, quod contra conuentionem fieret,
et curaret *, ne fiat. m s -x |
J €XC. VrriANvS? libro XXXIV. ad Edictum. PRo-

. 89 Taur.
actionIs. G E B. 9o Hal. interit: autem. GEB. 91 Hal. et Rehd. fidei-.
commil[iia. GEB. — 92 Vulg. fuerit. BR. — 93 Rehd. epparet. GEB. — 94
Hal. et Vulg. vauflicae vei magis cuflodiendae conuenit, quam quod vrbanis. B .
Et ita quoque Rehd. GER. 95 Confer Menag. Amoen. Inr. Ciu. cap. 39.
G EB. 96 Vulg. tegaviwm. BR. — 97 Flor. erat: et is. Poterat ftare pro:
ii$. B R. 98 Ap. Hal. Paterfamilias , abeít. G EB. 99 Vulg. lber, ab-
eft. GEB. — 100 Vide Op»sfc. de Latin. Vet. ICt. p. 62. BR. — 1. Hal. mem-
ge.loco: mou. Legimus : nomine, vt etiam tenet Beft de Rat. emend. leg. c. 1.

coniunsitur. BR. — 1n S. Cruc. l.. ex: clanditar , fa&tum: claudatur. 'Treuif. et
Bynkersh. vt et Rehd. claaditur. GE B. 3 Gothofr. in nota: Vnde. Hal.
vulg. 1n Editionis Leeuwwenianae nota per errorem eft: Inde, vt in textu. G E B.
4 Hal. et Vulg. accipimus. BR. Etiam Rehd. GER. 5 Rehd. que vebus |
et omnibus. GEB. 6 Hal. e; Rehd. IDEM. GER. 4 Gothofr. in nota;
Facere non oportere : c»lgat. Hal. . Solus ita habet Hal. Florentinam
firmant Graeci: v2 ) mosisas gwuzsíz. BR. Sed et Hal. babet in margi-
ne: alias deefl megatio. Rehd. quoque vt Flor. GER. 8 Hal.et Vulg.
curaré. BR. . Rehd. curaret, fed vltimam literam nonnemo puncto notauit.
IQ Rehd. i, habet loco: etiom.

"

AiI3IY

VINCIALES eos accipere debemus, 'qui in prouincia domi-
cilium * habent*, non eos, qui ex prouincia oriundi funt.
. CXCL Pavrvslibro XXXV. ad Edictum. IwTER
diuortium et repudium hoc intereft, quod repudiari etiam !9
futurum matrimonium poteft: non recte autem fponfa diuor-
tifle ** dicitur: quod diuortium ex eo di&um eít, quod **
in diuerfas partes eunt, qui difcedunt.- !

CXCIL Vrerawvs *5 libbo XXXVII, ad Kd itum. ;

Harc adiectio PLv RISVE, non infinitam pecuniam con-

tinet, fed modicam, vt taxatio *^ haec so11Dpos !? pg- Yi

CEM PLVRISVE, ad minutulam '* fümmam referatur.

CXCIIL IpEgwlibro XXXVIII. ad Edi&um. Haxc.
verba, QYVANTI EAM REM.PARET !7* VSsR. od Ad.59 E

quod intereft, fed ad rei aeftimationem referuntur. .
. CXIV. Vrriawvs?libro XLIIL ad Edictum. Iw-
TER donum ?? et munüs hoc intereft, quod inter genus et
fpeciem : nam genus effe donum Labeo ?* a donando dictum,
munus fpeciem: nam munus effe donum ceum caufa, vtputa
natalicium, nuptalicium ?2?, - sR s
CXCV. [pEM libro XLVI. ad Edictum. Paoxvw-
TIATIO fermonis in fexu mafculino ?? ad vtrumque fexum
plerumque porrigitur. $. r. FAwM1LzAk appellatio qualiter
accipiatur, videamus, —Et quidem varie accepta eft: nam et in
res et in perfonas diducitur. In res, vtputa in lege duode-
cim Tabularum his verbis, ADGNATVS PROXIMVS FA-
MILIAM HABETO. Ád perfonas autem refertur familiae

fignificatio ita, cum de patrono et liberto loquitur lex: gx :

EA FAMILIA, inquit, IN EAM FAMILIAM:?*et hic de

| fingularibus perfonis legem loqui conftat... $. 3. Familiaeap- '

pellatio refertur et ad corporis cuiusdam fignificationem, quod

aut iure proprio ipforum, aut communi vniuerfae cognatio- *
* L] * * *3* LE
| nis continetur. Ture ?? proprio familiam dicimus plures 29

CLXXXVI. Ipgw libro XXX. ad Edictum. CIOM-:

perfonas, quae funt füb vnius poteftate , aut natura, autiure
fubieCtae, vtputa patremfamilias, matremfamilias, filiumfae

milias, filiamfamilias, quique deinceps vicem eorum fequun-
tür, vtputa nepotes et neptes, et deinceps. Pater autem fa5.

milias appellatur, qui in domo dominium habet: recteque ?*
hoc nomine appellatur, quamuisfilium non habeat: non enim
folam perfonam eius, fed et ius demonftramus. Denique et
pupillum. patremfamilias appellamus, et cum paterfamilias
moritur, quotquot capita ei fübietta fuerunt, fingulas ?5 fa.
milias incipiunt habere: finguli enim patrumfamiliarum no-
men fübeunt: idemque eueniet et in eo, qui emancipatuseftz
nam et hic fui iuris effectus propriam familiam habet. Com-
muni iure familiam dicimus omnium adgnatorum : nam etfi,
patrefamilias mortuo, finguli fingulas familias habent: tamen
omnes, qui fub vnius poteftate fuerunt, reCte eiusdem fami-
| l liae

GEB. . t*I1 Hal dz'u;rtz'gä. 12 Hal. quaudo, loco: 4wod. GEB. Mi-
nime, cum et Norica habeat: quod, fed haec fortaffis le&tio eft Cod. Rehd.
13 Hal. et Rehd. 7dem. GEB. 14 Vulg. fed modicam duntaxat. Adietlie
baec. BR. |ta et Rehd. GEE. — 15 Hal.et Vulg. folidorum. n R. Rehd. vt Flor..
G E B, 16 Vulg. minufculam. BR. Etiam Rehd. GEs. 47 Rehd. ap-
paret. GEB. 18 Hal »on ad id, quod. — 19 Hal. Idem. GE£. — 20 Vi-
de Opufc. de Latin. Wet. ICt. pag. 41. fequ. BR. 21 Hal. et Vulg. infe-
runt: ait. BR. Etiam Rehd. GE B. 22 Gothofr.in nota: nuptiarum. valg.

- Hal. Sed Hal. habet : muptiariwm. |Debebat effe: muptialicinm. Barb. muptia-

liwm. Xta quoque S. Cruc. II. fed fa&um : maptiarium. S. Cruc. L. auptiarua-
THih , quod tamen corre&um in: maptialitium, Treuif. natalitinm nuptiarum,
vt dedit Stephanus. BR. Bynkersh. watalitium et nuptiarum. Rehd. «t Treuif.
natalitium muptiarum. GEB. — 23 Rehd. maftulinorum. GEB. 24 Hal,
lex familiae, IN EA, inquit, FAMILIA: et bic. Vulg. lex familiae: ex ea,
inquit, in eam familam, et bic. BR. Rehd. vt Vulg. GEs. 25 Rehd.
inferit: emim. GE B. 26 Rehd. pluresque. GEB. — 2/77 In Rehd. que, ab-
eit. GE B. 28 Forte melius: fingula , (cilicet: capita familias incipiunt ba-
bere. aut poffet videri legendum:. | fingnula | fingulas, vt infra: fmgauli inculas,

Cod. S. Cruc. 1L. fingía exhibet, et in Barb. fuperícriptum: finguli familiam. -

BR, Florentinam 'exbibent $, Cruc. 1. Barb, 'reuif, Bynkersh. vt et Rebd. Si
dtttttt - ( g

^

r n
N

s J DIGESTORYM LIB. L. TIT. XVI.

liae appellabuntut, qui ?? ex eadem ,domo et gente proditi
funt. $. 3. Seruitutium ?? quoque folemus appellare fami-
lias 3*, vt in Edicto Praetoris oftendimus fuüb titulo d.e. fur-
tis, vbi Praetor loquitur de familia publicanorum : fed ibinon
omnes ferui, fed corpus quoddam feruorum ?? demonftratur,
huius ?3 rei caufa paratum, hoc eft, vectigalis caufa: alia
autem parte Edicti omnes ferui continentur, vt.de homini-
bus coaétis, et vi bonorum raptorum: item redhibitoria, fi
deterior res reddatur emptoris opera, aut fatniliae eius, et
34 interdicto, vnde vi, familiae appellatio omnes feruos com-
prehendit: fed et filii continentur, $. 4. Item appellatur fa-

milia plurium perfonarum , quae ab eiusdem vitimi genitoris .
fanguine proficifcuntur: ficuti dicimus familiam Iuliam, quafi .
a fonte quodam memoriae, $. 5. Mulierautem familiae fuae,

et caput, et finis eft.- h
CXCVI. Garvs libro XVI, ad Edi&tum prouinciale.
FaAmxinraE appellatione et ipfe princeps familiae contine-
tur. G. r. Feminarum liberos in familia earum pon,effe., pa-
lam eít: quia qui nafcuntur, patris, *non matris * familiam
CXCVIL VrrrANvs libro L. ad Edi&um. Iwpr-
cASsE ?? eft detuliffe, arguiffe, accufaffe, et con-u1c1ü'g 36.
CXCVIIL Ipkx libro Il. de omnibus Tribunalibus.

VRnBaANA ?* praedia, omnia aedificia accipimus, non folum.

ea, quae fünt in oppidis, fed et fi forte ftabula funt, vel alia
meritoria in villis, et in vicis, vel fi praetoria voluptati tau-
tum deferuientia: quia vrbanum praedium non locus facit,
fed materia. . Proinde hortos ?* quoque ??, fi qui funt in
aedificiis conftituti, dicendum fit *? vrbanorum appellatione
contineri, ^ Plane fi plurimum ^* horti in reditu funt, vinea-
rii forte, vel etiam olitorii ^*, magis haec non funt vrbana.
| CXIX. InE Mv ^3 libro VIII. de omnibus Tribunalibus,
AsBsENTEM accipere debemus eum, qui non eft eo loci **,
in quo ^5. petitur: non enim trans mare abfentem defidera-
» mus, et *? fi forte extra continentia ** vrbis fit, abeft: ce-
terum vsque ad continentia non abeffe videbitur ** , fi non
Jatitet. .$. t Abeffe non videtur, qui ab hoftibus captus eft,
fed qui a latronibus detinetur. : «
CC. IvrrANvs libro IL Digeftorum. Haxc ftipu-

latio, NOx1S soLVTVM PRAESTARI? non exiftimatur, |

e&te capio Brenkmannum, fcribendum foret more Taurelliano: SINGVLAs.GEZ.

29 Malumus: quía. BR. . Et ita Barb. Habebant ita S. Cruc. L. et II. fed fa-

Qum: 4ui. Treuif. et Bynkersh. fimpliciter «t Flor. etiam Rehd. G x B. 30
^Gothofr. in nota; l. feruorum, Vulg. feraientium. Florentinámá tuetur Dyn-
kersh. I1I. Obf. :4. BR. — Vulgatam habent Treuif. et Bynkersh. et ita fa&uimn
im Barb. $. Cruc. E. et II. Rehd. quoque habert: fersientzum. GEB. ^ 951
Hal. familiam. G E B. 32, Vulg. inferit: continetur, quod.BR. Etita quo-
que Rchd. qai porro habet: eius rei caufa paratum effe. GER. — 33 Hal. et
Vulg. eius. BR..— 34 .Gothofr. in nota; et in interdi&to. Hal. fed apud hunc,
- vt Flor. 7à n abeft. GE B. 35 Vulg. inferit: reust. fed abeft a. IV. MSS.
.quae coníului, nifi quod in S. Cruc. Il fit fuppletum. BR. Abeft 72 reum a
Barb, S. Cruc. L. Treuif. fed adeft etiam in Bynkersh. vt et in. Rehd. GER.
36 Vulgo deeít: accufaffe, funt verba Ruffardi. Ego in omnibus fcriptis et
editis inueni. — Quod ad interpun&ionem legimus: IN DICASSE eft detuliffe :
: ARGVISSE accufaffe. et conuiciffe. Similiter fcribimus in. Graecis: MEMH-
NTKENAI é Tà wQomwyysAxésui. và EAETEAI TÓ xeTWyoQüucas xu) 7À GUVEAEYyEu.
.Yn Barb. fane eft pun&um, poft: Jetaliffe, in S. Cruc. L. femicolon. Mendo-
fe in S. Cruc. II. fa&um : et detuliffe. Mendofe item Treuif, — Indicaffe eff ve-
tuliffe. &R. . Coniecturae Brenkmanni videtur fauere. Rehd, vbi legitur et in-
terpungitur: Zmdicaffe veum. ef detulsffe: avguiffe: accufaffe et conmiciffe. GE .
47 Vide Opufc. de Latiu. Vet. ICt: p. 66. et $4... B. 38 Flor. eft: bor-
$2$, etiam ap. Taurellium negle&a maioris. literae nota, forte typogtaphorum
vitio. B R. 39 In Rehd. quoque; abeft. GER. 40 Hal. et Vuig. eff,

loco: fit, et ita quoque Flor. éft fadum. gR. Etiam Rehd. eff. Hal. praeter- -

ea inferit: i GEB. —— 41 Hal et Vulg. plurium. BR. Etiam Rehd. GE R.
42 Graecii Aexewxo. BR. 43 Hal VLPIANV'S, licet eodem redeat.
GEB. 44 Hal. et Rehd. in eo loco. GEB. 5 Ap. Hal. et Vulg. ]Jo-
c6 , abeft. et Flor. eft deletum. n R. Et in Rehd. abe(t. GEE. — 46 In Rehd.

ad eas noxas ?? pertinere, quae publicam exercitionem 5? et
coércitionem 5* capitalem habent. ! , |

CCI. IpxMw libro oCtagenfimo *primo* Digeftorum.
IvsTA iüterpretatione recipiendum eft, vt appellatione filii,
ficuti filiamfamilias contineri faepe refpondebimus *? , ita et
nepos videatur compraehendi. Et pàtris nomine auus quo-
ue demonftrari intellecatur. —— : "
CCIL Arrkwvs Vanvs ?? libro II. Digeftorum,
Cv « in teftamento fcriptum effet, vt heres in funere, autin
monumento dumtaxat aureos centum confumeret: non licet
minus confumere: fi amplius vellet, licet; neque ob eam
rem contra teffamentum facere videtur. x
. CCIII. IngM libro VII. Digeftorum. Iw lege cenforia
portus Siciliae ita fcriptum erat, sE&RVOS, QVOS DOMO
5^ QVIS DVCET ?? svo vsV, PRO HIS PORTORIVM
NE DATO. Qnaerebatur, fi quis a Sicilia feruos Romam

Titteret fundi inftruendi caufa, vtrum pro his hominibus 59

portorium dare deberet, necne? Refpondit ?7, duas effe in
hac fcriptura quaeftiones: primam, quid effet p owvw du-
cere; alteram, quid effet svo vsv ducere. gitur quaeri
foleret 59, vtrum vbi quisque habitaret, fiue in prouincia,
fiue in Italia, an *? dumtaxat in fua. cuiusque patria domus
effe recte dicetur *9? Sed de ea re ** conftitutum effe , eam

domum vnicuiqlue noftrum debere exiflimari, vbi quisque fe-

des et tabulas haberet, fuarumque 9? rerum conftitutionem
feciffet. Qnid autem eflet, vs v sy 0, magnam habuiffe dubi-

tationem: et magis placet 9?, quod victus cui ?* caufa pa-

ratum eít, tantum contineri, Itemque de feruis eadem ra-
tione quaeri, qui eorum vfus fui caufa parati effent: vtrum
difpen?atores , infularii, vilici, atrienfes, textores, 9? ope-
rarii quoque ruftici, qui agrorum colendorum caufa haberen-

. tur, ex quibus agris ?? paterfamilias fructus caperet, quibus

fe toleraret, omnes denique fernos, quos quisque emiffet,
vt ipfe haberet, *atque eis ad aliquam rem vteretur,* neque

ideo emiffet, vt venderet? Et fibi videri, eos demum vfus

füi caufa.patremfamilias habere, qui ad eius corpus tuendum,
atque ipfius cultum praepofiti deftinatique effent: quo.in 9*

| genere iunctores ^9, cubicularii, coci, miniftratores, atque

alii, qui ad eiusmodi vfum parati effent, numerarentur,

CCIV. PavrvslibrolIl, Epitomarum Alfeni *?, PvE«

RI

.t, abeft. GEB. —— 47 Rehd. et hic habet: contz"nentz'am, vt et paulo þpoft. "

GEB. 48 Hal et Vulg. videtur. BR. — 49 Hal moxías. GE B. — 50 Hal
et Vulg. executionem, B R. Rehd,. exercitationem. GEB. 51 Vulg. coerétzo-
nem. BR, Ec Rehd. more folito: cobertionen. GEB. 52 Hal. et Vulg. ve-
fpondimus. BR. Rehd. vt Flor. refpondebimus, fed literae: eb puntis funt. no-
tatae. G EB, 55 Hal. VLPIANVS. GER. 54 Legimus cum KHal. et

.Vulg. domsu. MSS. vacilant. 1n Barb. corre&um: dommwm. 1n S. Cruc. I.

pro: domum, repofitum : domo. — Yn $. Cruc. II eit; dem. in Treuif. domum ,
ab initio. BR. lta et Bynkersh. et Rehd. GE2. , 55 Hal. daceret. GEB.

56 Taur. edidit; bowinis, primam nempe fcripturam. S$ed fuppletum inter
verfüs, vt fiat: bominibus, Simili modo aliquot literae exciderant paulo ante

in L. 195. $. 6. vbi erat: bominus coaclis , pxo: bominibus coactis. MSS. quae
vidi, omnia habent : bominibus, Vulg. et Norica fubftituunt; ommibus.B R. MSS.

funt Barb..S. Cruc. L. et Bynkersh, At Rehd. habet: owmibus, vt Hal. et
. Vulg. GE E. 54 Vulg. vefpoudi. B R. 58 Erat Flor. gitur qui folet, vi-

detur reponendum ; quaevi folere, &R. — Et ita dudum Hal. MSS. habent: qze-
vi folet, Barb. S. Cruc. , Trenif. Ita et Bynkersh. vt et Rehd. GEB. — 59 Rehd.
ayt, loco: am. GEB. . 60 Hal. et Vulg. di-erétuv. BR. Rehd, vt Flor. G E B.
61 Vulg. inferit: recfe. BR 62 Rehd. inferit: familiarium, GEB. 63
Hal, placere. GEB. 64, Gothofr, in nota: 4l. fui, Ita ipfe Taur. habet

Àn margine, et Hal. in textu, Nempe s in plica latens veterem manum fuper-
'fcribentem: cuz,latuit. Vide Brenkmann. im Hiflov. Paud. lib. ET. c. I. p. 101.

Etiam Rehd. fuj. GEB. . 65 Hal. praefigit: au. Rehd. vel teclores, ope-
varii. GEB. 66 Ap. Hal. agris , abctt. GE R. 67 In Rehd. zz, abett.

G E R. 68 Gothofr. in nota:; a&ores. Hol. Vulg, vedores. MSS. fere funt
corrupta. B R. In S, Cruc. L. vicores , in $. Cruc. IL. viclo ves etc. Barb. Zucto-
ves. "Freuif. re&ores , Bynkersh. vicores. et ita quoque Rehd. fuperícriptum ta«
men: al veilor. G&B, , — 69 Flor. traiecta funt verba lineolis fuperimpofitis ,

2';'&'?0'
! li*
';u'lS "P
L

DIGESTORVM LIB. L. TIT. XVI.-

m 1 appellatio 79 tres fignificationes habet: vnam, cum omnes
feruos pueros appellaremus: , alteram, cum puerum contra-
rio uomine puellae diceremus: tertiam, cum aetatem pueti-
lem demonftraremus. LA E
CCV. InEw libro IV. Epitomarum Alfeni; Qv fun-
dum vendidit, pomum recepit: nuces et ficos ** , et vuas ??
dumtaxat duracinas, et purpureas, et quae eius ?? generis
eífent, quas non vini caufa haberemus,. quas Graeci mpa£í-
sovz ** appellarent, recepta *5 videri, ..
. CCVL IvrraAmwvs *5 libro VI.:ex Minicio. Vzrwa-
RIA Vafa proprie vafa torcularia effe placet: dolia autem et

ferias tamdiu inea caufa effe, quamdiu vinum haberent:; cum.
fine vino' effe definerent, in eo ?? numero non ?? effe: quo-

tum in his addatur ??: eandem caufam amphorarum effe, . yt
cum vinüm habeant, tüm in vafis vinariis: cum inanes fint,
turinr ** extra numerum vinariorum firt:.quia-aliud in his addi
. CCVII. Arnr1caxvs libro III. Quaeftionum. Mkn-
C1Ss appellatione homiries non contineri.,.. Mela ait: et ob eam
rem mangones non mercatores, fed venaliciarios appellatiait,
et recte. : " od of Een
5002 CCOVIIL IpnEw libro IV. Quaeftionum. BoNoRnvM
appellatio, ficut hereditatis, vniuerfitatem. quandam ag:—ius
fucceffionis, et non fingularesres ?? demonftrat.
. CCIX. FLonRENT1NVvs libro X. Inftitutionum, . Co-
RAM Titio aliquid facere iuffus, non videtur praefente eo fe-
ciffe , .nifj is intellegat: itaque (i furiofus , aut infans fit, aut
dormiat, non.videtur. coram:eo feciffe.. . Scire . autem, . non
etiam velle is debet: nam et inuito eo recte fit, quod iufium
gui natus eft. ex fnancipiis vrbanis, aut miffus eft in. villam
* natriendus, in vrbauis feruis conftituetur..

niam ad alium vfum transferri poffent *?: veluti fi -frumen-

CCXI. FLoRENT1iNvs libro. VIIL lrn&it'utiomim. |

Fvxp41 5* appellatione. omne aedificium et omnis ager con-

tinetur: fed.in vfu vrbana aedificia , aedes: ruftica, villae di-

cuntur. ' Locus vero fine aedificio,. in vrbe, area: rure 9*

Aautem ager appellatur.. Idemque aget cum 'aedificio fundus

CCXIL. VrPtiaAwvs libro I. de Adulteriis. Pa &-
VARICATORES ** eos appellamus, qui caufam aduerfariis
fuis donant, et ex parte aétoris in partem rei concedunt 97 ;
a varicando enim praeuaricatores dicti funt. -
. ; COXHL.Inkmw libro l, Regularum. -CkpERE diem
fignificat, incipere deberi pecuniam: v kNr RE diem fignifi-
cat, eum diem veniffe, quo pecunia peti poffit. Vbi ?5 pure
quis ftipulatus fuerit *?, et ceffit, et venit dies: vbi in diem,
cefát dies , fed ?? nondum venit: vbifüb condicione, neque
ceifit, neque venit dies, pendente adhuc condicione. $. I.

«t nune fit? . Alfen? epitomarum ; hoc in fequenti lege éft negle&um , adeoque
'Taur. et hic neglexiffe videtur. B R. 7o Hal. appellationem, et mox: ba-
bere. GEB, 71 Gothofr..in nota: ficus. Ial GER. 72 Taur.
&Bas. GEB.- í -
erunt. GEB.' — 74 ld eft: comefübiles. et ita quoque Hal. in Graecis. GE B.
75 Hal. receptas. GE B. 76 Hal. VLPIANVS. GER. Ti Ap. Hal.
eo, abeít. GE B. 18 Vulg. fine vino effe ceepevint, definere in eo numero
effe. BR. Rehd. fine vino effe definevent it eo mumere effe, cum haec fenfum

non haberent, librarius vel corrector 72 effe, in: effent, conuwertit. GEB. . 794

Hal. po[funt. 80 Hal. condatur, et vetíus finem: condi. Vulg. abdatur , et
abdi.BR. Rehd. vt Vulg. GE&. — 81 Hal tunc. 1n Rehd. plane abeít:
tum. GE B. 82 Taur. fingulaRES. Hal. fiugalaves ves. Rehd. fimgulas res.
G E B. 85 Rehd. in vila. GE B. 84 Vide Anon, iu Opwfc. de Latim.
Vet. ICt. pag. 70. f«d. GEB. — 85 Hal. ruri. Rehd. in rure,. GE B. 86
Adi Anon, i2 Opsfc. de Latin. Vet. ICt. pag. 167. fequ. BR. 87:Hal.
cedant. G F. E. $8 Hal inferit: erz0. GEB. — $9 Hal. et Vulg. fuit. GEE.
90 in Rehd. fed, abett. GEB. 9t Confer Opufc. de Latin. Vet. ICt. p.

3 Hal. et Vulg. eiusdem, £ R. — Rehd. et que eiusdem generis |

1133

| Aes alienuim eft, quod nos aliis debemus:: aes frum eft, quod

alii nobis debent,. $. 2. Lata culpa eft nimia neglegentia, id
eft, non intellegere, quod omnes intellegunt. .
. CCXIV. MancianvslibroI. publicorum Iudiciorum.
Mvxvs ?* proprie eft, quod neceffarie ?? obimus ??, lege,
more, imperioue eius, qui iubendi habet poteftatem. — Dona
autem proprie funt, quae nulla neceffitate iuris, officii 24
fed fponte praeftantür: quae fi non praeftentur, nulla reprae-
henfio eft: etfi praeftentut, plerumque laus ineft: fed in futu-
ma ?? in hoc ventum eft, vt non quodcumque munus, id et
?5 donum accipiatür: at quod donum fuerit, id munus recte
dicatut....5 i55 UT EM : D
(v COXV. Pavrvs libro fingulari ad legem Fufiam Ca-
niniam. PoTEsTATIS verbo plura fignificantur, in per-
fona Magiftratuui, imperium, in perfona liberorum, patria po-
teftas:.in perfona ferui, dominium. At cum agimus de noxae
deditione cum eo, qui feruum non defendit: praefentis cor-
poris copiam facultatemque fignificamus. In ?* lege Atinia
in poteltatem domini rem furtiuam veniffe videri, etíi eiug

vindicandae poteftatem habuerit, Sabinus et Caffius aiunt.

CCXVI. VrPiauvslibroI ad legem Aeliam Sentiam,
VEnvM eft, eum, qui in carcere clufus 98 eft, non videri
neque vinétum, neque in vinculis effe, nifi corpori eius vin-
cula fint adhibita: dul As !
CCXVIL fAvorrwvs ?? libro I. ex Pofterioribus
Labeonis. Iw T ER illam condicionem, cv w FARI POTVE-
RIT, et POSTQVAM FARI POTVERIT, multum inter-
eft : * nam * 1?? pofteriorem fcripturam, vberiorem effe con-
ftat: at * cvM FARI PO TVERIT, artiorem: et id tantum«
modo tempus fignificari *, quo primum fari poffit. $. r -
Item ? ita data condicione *; rz1.Lvbp FACITO IN DIERBV S,
fi nihil praeterea fuiffet adie&um, in biduo condicionem'im-
pleri oportet. . .. . 2APR |
CCXVIIL PaprrwrAwvs libro vicenfimo * fepti-

| mo* Quae&jOnum, VERBVM, FACERE, omnem omnino
. faciendi caufám compleé&titur, dandi 5, foluendi, numerandi,

iudicandi, ambulandi. - gt . :
COXIX. InEM libro IL. Refponforum. I conuentio-
nibus contrahentium voluntatem potius, quam verba fpectari
placuit. Cum igitur ea lege fundum veéctigalem municipes
locauerint, vt ad heredem * eius, qui fufcepit, pertineret:

| ius heredum ad legatarium quoque transferri potuit.

CCXX. CarrisTRATvs libro II. Quaeftionum. Lr-
BERORVM appellatione nepotes et pronepotes, ceterique,
gui ex his defcendunt, continentur: hos enim omnes füorum
appellatione lex duodecim Tabularum comprehendit: totiens

| enim leges neceffarium ? ducunt ? , cognationem fingulorum

*? nominibus vti, veluti FILII, NEPOTES, PRONEPO-
TES '^, ceterorumue, qui ex his defcendunt, quotiens non
omnibus, qui poft eos funt, praeftitum voluerint: fed folis

his

41. fequ.B R. 92, Hal. et Vulg. veceffavio. BR. Etiam Rehd. GE z. 93
Hal. fubimus. GEB. 94 Hal. néceffitate , iuré , officio. GEB. 95 Vul-
go: in fumma, abfunt. BR. In Rehd. per compendia fcriptura videtur effe:
fed buc ventum efl. G E B. 96 Vulg. idem, loco: id et. BR. [ta et Rehd,
GEB. 97 Hal. Ex. GER. 98 Hal. qui in carvcevem claufus efl. Rehd.
qui in carcere claufus efl.. GEB. 99 Hal. IABOLENV'S. GER. IcO
In Rehd, 2am, abeft. G& B. I Ap. Hal. et Vulg. at, abeít, et Flor, eft
deletum. BR. Etiam in Rehd. abeft. G E p, 2 Hal. fignificare. G E B. 3
Vulgo: Jtem, abeft. s n. 4 Hal.à Item, omiffo , habet: ita datam con-
ditionem , hac ipía voce etiam verfuüs finem occurrente. GER. 5 Hal. do-
nandi. G E B. 6 Hal. baeredes, GEB. 7 Gothofr. in nota: liberorum.
Hal. Nempe loco: fuorum, et ita quoque Vulg. $R. Etiam Rehd. GEg.
8 Etiamnunc Flor. eft mendofe: meceffariam. B R. 9 Vulg. dicunt. BR.
IO Hal. coguattonum fingularum. Rehd. coutra generationem Jingulorum. GE B.
11 Hal. et Vulg. nepotis. pronepotis, et ita Flor. fa&um, et re&e. B. In Rehd.
eft: Wepotis, at: pronepotis, abeft, Sed et ibidem eft: ceierarmique, — Quid
Ttttttt 3 u^

1124

lüs fuccurrent, quos nominatim enumerent ??, At vbi non
perfonis certis, non quibusdam.gradibug praeftatur , fed otmni-
bus, qui ex eodem genere orti funt, liberorum appellatione
compraehenduntur. $. T. Sed et Papirius Fronto libro ter-
tio Refponforum ait, praedio cum vilico et contubernali eius
et filiis legato, nepotes quoque ex filiis contineri , nifi volun-
tas teftatoris aliter *3 habeat: filii enim appellatione faepe et
mepotes accipi, multifariam 'placere. . $. 2. Diuus quoque
Marcus refcripfit, non vxder.l fine liberis defun&um , qui ne-
potem fuum heredem reliquit. $..3. Praeter haec omnia na-
türa nos quoque docet, parentes plos , qui liberorum procre-
andorum animo et voto vxores ducunt , filiorum appellatione
omnes, qui ex nobis defcendunt, continere **i nec enim
dülciore 1* nomine poffumus nepotes noftros, quam filii, ap-
pellare: :tenim idcirco filios, filiasue c.cmcep!mu.sr": , atque
edimus, vtex prole eorum , earumue, diuturnitatis nobis me-
moriam in aeuum relinquamus. - M 1
^CCXXL Pavrvslibro X. Refponforum. PaAvrvs
fefpondit, falfum tutorem eum vere ^* dici, qui tutor non
eft, fiue habenti tutor ** datus eft 1?, fiue non: ficut fal-

füm teftamentum, quod teftamentum non eft: et modius ini-

quus, quimodius non eft, — — " — : dl
" . CCXXII. HxgnwoaGENr1ANVS libro II. Turis Epito-
marum. PxecvNwiAEnomine non folum, numerata pecunia,
-fed 29 omnes res, tam foli, quam mobiles, et tam corpora,
quam i'ura continentur. .. " :
CCXXIII. PAvrvslibro II. Sententiarum. | LATAE
culpae finis eft, non intellegere id, quod omnes intellegunt.
$. 1. Amicos ?* appellare debemus, non leui notitia contun-
étos: fed quibus.fuerint iura cum patrefamilias, honefüis fa-
miliaritatis quaefita rationibus. . . - : H
CCXXIV. VxwvrLErivs libro VII. Stipulationum.
ViucvrLoRvM appellatione ??, vel priuata, vel publica
vincula fignificant ?? ; cuftodiae vero, tantum publicam cufto-
at — ! | | | |
— ^ QCXXV. TavPnouixvslibroT. Difputationum. F v-
GiTivvs ?? eft, non is, qui folum confilium fugiendi a
^; domino fufcepit, licet id fe faCturum iactauerit: fed qui ?$
: Spfo fa&to fugae initium mente 2* deduxerit: nam et furem,

adulterum, ?? aleatorem , quamquam aliqua fignificationeex |

animi propofitione ?? cuiusque fola quis dicere poífet: vt et-
jiam is ??, qui numquam ?* alienam rem inuito domino fub-
traxerit, ?? numquam alienam matremfamilias corruperit, fi
modoeius mentis fit, vt occafione data id commiffurus ?? fit:

autem vetuit, quo minus Tanr. daret: wepotEs, promepotEs. GE B. — Y2 Haal.
euunerant. Nulg. ensmeravent. E. R. Rehd. vt Flor. fed in antecedentibus:
fuccurreret. GE B. 13 Hal. et Rehd. inferunt: fe. GEB.

-Rehd. vt Flor. GEB. 17 Bynkersh. 1. Obf. 13. transponit: ewm dici,
qui vere, In S. Cruc. II eft: eum debere dici, qui, 8 R. Habent vt Flor. Barb.
$. Cruc. L et Bynkersh. vt et Rehd. GEP. — 18 Rehd. tutorem. GEE. — 19
Hal. fit. 20 Hal. inferit; et;a?» GEB. — 21 Rehd. inferit: omnmes. G EB.
22 Flor. fa&um: appellatio. BR. — 23 Flor. fa&um: fignificat. Vulg. figni-
ficantur. Hal. fignificari. BR. Vulgatam habent Barb. S. Cruc, I. Bynkersh,
vt et Rehd. Immo et S. Cruc. II. ex correctione. G E B. 24 Hal. publica
enflodia. 25 VideBynkersh. IIT. Obf. :0. BR. — 26 Hal. inferit: im. GE p.
'41 Vulg. qui in ipfum faätfm fugae vitium mentis deduxerit. Nempe otiofa
fnanus Flor. 72 44; adícriplit: w inter verfus, vt fit quim ipfo faclo, ex quo
illud.: iu, natum videtur. 8 R. Rehd. fed aui in ipfo faclo fuge vitium mentes de-
duxerit. in: zrentes, wltima litera pun&to eft fignata, fed et nonnemo fuper-
— fcripfit: i. GEB. 28 Hal. et Rehd. et furem , et adulterum, et aleato-
*yem. GEB. 29 Vide Duker. ad Opsfc. de Latin. Vet. ICtov. p. 386.n. 19. BR.
.0 Hal. dicere po[fit etiam bunc, qui. Kehd. fola dici poffet, etiam eum, qui.
GER. 31 Taur. nOuquam. GEB. — 32 Rehd. praefigit: qui. GE B.
"Yaut. commiSurus. G E B. 34 Hal. opertet. GEB. 35 Hal, et Rehd. fa-
üe GrEB. . 236 Hal ewm. GEB. 37 Flor. fa&um eft; quem mei, Vulgo-:

| que pun&is deleuit. GEx.
14 Hal. conti- |
geri. 15 Rehd.meque emüm dulciori. BR. 16 Hal. et Vulg. concipimus. BR. |

DIGESTORVM LIB. L; TIT. XVL

tamen oportere ?* eadem haec ctimina adfümpto a&u intelle-
gi: et ideo fugitiuum quoque, et errtonem non fecundum
propofitionem folam, fed cum aliquo actu ?* intellegi con-
". : CCXXVI. Pavrvs libro T. Manualium, MaAGNA ne-
glegentia, culpa eft: magna culpa, doluseft. —— — ^ -

CCXXVIL IpEn libroIL Manualinm. Ex illa parte

Edi&ti, rvM, ?* Qv&M Ex ?" HEREDEM ESSE OPOR--

T E T, heredis ?? heredibus bonorum poffeffio non defertur. $. r.
Item in fubftitutione his verbis, QYTSQv1S MIHI HERES

ERIT, proximus heres tantum fignificatur, immo non tan-

tum proximus heres, fed etiam fcriptus.
^^ CCCXXVIII. IpxM libro fingulari de Cognitionibus,

| Mv x1c1»xs ?? intellegendi funt, et ^? quiin eodem mu-

nicipio nati funt; . . : |
s55 "COXXIX, IpnEM libro fingulari de tacitis fideicommif-
fis.. TRANSAC'T A finitaueintellegere debemus , non folum,
^* quibus controuerfia füit, fed etiam, quae fine controuer-

fia fint *? poffeffa.

CCXXX. IDEM lïbfo fingulari ad Senatusconfultum.

Orfitianum. 'V v funt iudicio terminata, transactione compo-
fita, longioris temporis filentio finitt. : rE
-^ 5*COXXXL IpEx libro fingulari ad Senatusconfultum
Tertyllianum, . Qvon dicimus, eum, qui nafci fperatur,
pro füperftite effe, tunc verum eft, cum de ipfius iure quae-
ritur: aliis autem non prodeft, nifi natus ^?.

: CCOXXXH. Garvs libro I. de Verborum Obligati-o—ni; |

bus.. HaAEc enuntiatio, QVAE SVNT "** PLVRIS AV-
REORVM TRIGINTA , fimul et quantitatis et aeftimationis
fignificatiua eft. - "2 s Pv RRU
« .. CCXXXIIIL. IpxM libro I. ad lepem duodecim Tabula-
rum. Sr caLvirVR ** ET MORETVR, ET FRVSTRE«
T VR. Inde et calumniatores appellati funt, quia ^? per fraudem,
et früftrationem alios vexarent litibus. Inde et cauillatio **
di&ta eft, $. 1. Poft Kalendas Ianuarias die tertio pro falute

Principis vota füfcipiuntur. $. 2. Telum vulgo ** quidemid -

appellatur, quod ab arcu mittitur: fed nunc ** omne fignifi-
catur, quod mittitur mánu, lta ?? fequitur, vt et ** lapis,
et lignum, et ferrum hoc nomine contineatur. — DiCtumque
52 ab eo, quod in longinquum mittitur **, Graeca voce ?*
figuratum « Tob T4Ào0 ??. Et hanc fignificationem inue-
nire poffumus et in Graeco nomine: nam quod nos telum ap-
pellamus, illi £Xoz appellant, eoque nomine vulgo ** qui-
dem id fignificatur, quod ab arcu mittitur: fed non minus
omne fignificatur, quod »cum) ?* mittitur manu, xzo roU
Hü | t , | ! ( 49&À-

éi, abeft. & R. Rehd. habet, vt Flor. fa&um.; 'Sed nonnemo & mei, quin-
58 Ap. Hal. beredis, abeft. GEB. — 39 Adi
Opu[c. de.Latin. Vet. ICt. pag. 39. et 45. BR. . 4O Rehd. inferit: bii. GE B.
Hal. bj. — :41 Hal. et Vulg. fed et fcripti codices praefigunt: de. BR, Darb.
S. Cruc. T. II. Bynkersh. vt et Rehd. GER. 42 Hal. et Vulg. fant. BR.

Etiam.Rehd. GEz. . 43 Hal et Vulg. addunt; fit. BR.. Etiam Rehd. GER.
. 44. Vulg. fuit. BR. Etiam Rehd. GE g. /

: : . 45 Gothofr. in nota: calumnie-
tur. P'ulgat. Confer Opuft. de Latin. Vet. ICtor. p. 163. . In plerisque MSS.
eft vt in Vulg. n Barb. erat: caluetur, fed fa&um: calumnietur. In S. Cruc.
I male fa&um: calluevit. BR. In S. Cruc. Il. TFreuif. Bynkersh. fadum; ca*
lumpnietur. Sed Rehd, ita ab initio. Conf. Menag. Zmoen. Imr. Ciu. c. 39-
G EB. 46 Hal. et Vulp. qui. BR. Etiam Rehd. GE. 47 Yaur. ca Dil-
latio. G B. 48 Taur. 4 Olgo. G E B. 49 In S, Cruc. II. legitur: etiam,
loco: wsnc. BR. Et ita quoque Bynkersh. At Barb. S. Cruc. I. et Treuif. vt
et Rchd. habent vt Flor. GEB. — 50 Hal. et Vulg. Itaque. BR, Etiam Rehd,
GEB. 51 Vulgo: et, abeft. E R. 52 Ap. Hal. et Vulg. 4uc, abeft.
B R. 53 Hal. et Vulg. euittaturv. BR. 54 Ap. Hal. Graeca voce, ab-
funt. GEB. — 55 Id eft; ab eo quod efl longe. nec aliter in Graecis Hal. Con-
fer Menag. Zmoen. lur. Ciu. c. 39. GER. 56 Taur. «Olgo. GEB. — 57
Forte legendum ; cominus mittitur, ex arcu eminus mittitur, At omnes edi-
tores. cum , deleuerunt. Barb. et S. Cruc. I. habent: quodemmque. — In S. Cruc.
IL ex: 4wod, itafaQum. ln Treuif. cugn, abeft, BR. — Vt et in Dynkersh. et
' j ' in

[3

Yf

ib

12

DIGESTORVM LIB. L. TIT. XVL — — 113j

paXAsa3o) 59, . Admonet nos E£voQuv 5?: nam ita fcribit,
Kal rÀ fBéAg Ouócs ÉQépero, AOywu, ToLsUuwrx, cpsvióvoi,
qÀsiso) dà xl Aljor99. . Et id, quod ab arcu mittitur, apud
Graecos quidem proprio nomine róZsuux $* vocatur, apud
nos autem communi nofnine 9? telum appellatur.
. CCXXXIV. InEw libro II. ad legem duodecim Tabula-
rum. Qvos nos hoftes appellamus, eos veteres perduelles ap-
pellabant, peream adiectionem indicantes, cutin quibus bellum
eífet. $. 1. Locuples eft, qui fatis $* idonee habet pro ma-
gnitudine rei, quam actor reftituendam effepetit. $. 2. Ver-
bum viuere quidam putant ad ,cibum pertinere: fed Ofilius
ad Atticum 9^ ait, his verbis et veftimenta et ftramenta con-
tineri: fine his enim viuere neminem poffe. . ..
CCXXXV. InEew libro III. ad legem duodecim Tabula-
rum. FeRRr*proprie dicimus, quaequis füo corpore baiulat

.. $61 portari ea, quae quis ** iumento fecum ducit: agi ea, quae

animalia funt. $. 1. Fabros ignarios 95 dicimus non eos
dumtaxat, qui tigna 9? dolarent *?: fed omnes qui aedifi-
carent. « * . ! ]
7^ €CXXXVI. IpnEMlibroIV. ad lemem duodecim Tabula-
rum. Q v r venenum dicit, adicere debet, vtrum ** malum, an
bonum ?? : nam et medicamenta venena funt: quia eo nomine
omne *3? continetur, quod adhibitum naturam eius, cui ad-
hibitum effet, mutat: cum id, quod nos venenum appella-
mus, Graeci QXpuxnoy dicunt: apud illos quoque tam medi-
camenta, quam quae nocent, hoc nomine continentur: vnde
adieCctione altertus, nomine diítinCtio fit: ** admonet **
nos fummus apud eos po&tarum Homerus: nam fic.ait $,
Qpuaux TOAX uiv àcJÀx nsuryuüvx, ToOÀÀX dà Avypu**.
$. 1. Glandis appellatione omnis fru&tus continetur, vt Iauo-
lenus ? ait, exemplo Graeci fermonis , apud quod omnesar-
borum fpecies cxpoógux *? appellantur. :
« . « COXXXVII. IpEw libro V. ad legem duodecim 'Tabu-
larum. Dvonsvs ?? negatiuis ?* verbis quafi permittit lex

magis, quam prohibuit: idque etiam Seruius animaduertit. .

^ CCXXXVIHI. Ipgw libroVI. ad legem duodecim Tabu-
larum. PrLEns eftceteri ciuesfine Senatoribus. $. r. Detefta-
tum eft ?? teftatione denuntiatum. $. 2. Pignus appellatum 93
a pugno ?*: quia res, quae pignori dantur, manu traduntur:
vnde etiam videri poteft, verum ?? effe, 99 quidam putant,

in Rehd,.et p Hal. GEB. — $8 Id eff: a iaciendo. Hal. vertitz ab emittendo.

GEBR. 59 Vulg.&éveQov. Id eft: Xenopbon. Go ld eft:et tela fimul fereban--

tur. baflae, fagittae ,. fundae , plurimi etiam. lapides. Ceterum haec omnia: Ad-
sionet n. X. m. i. f. . v. B. 0. 6. A. T. 0. 0. 9. . AíS05, ap. Hal. plane abfunt.
GEB. I Id eft: fagitta. ita et Hal. GEB.. 62 Hal. et Rehd. inferunt:
et. GEB, . 65 Rehd. inferit: et. GEB. — 64 De hoc Attico vide Menag.
Ainoen., Tur. Ciu. c. 42. et Ant. Auguftin. de Nom. Propr.. Pand. in. Tbef. Iuv,
Ciu. Otton. p.244. GEB. — 65 Vide Opufc. de Latin. Vet. ICt. p. 175.
fequ. BR. 66 Taur. VaiOlat. GEB. — 67 Hal. inferit: i. — Rehd. fao.
GERB. 68 Gothofr. in nota: tignarios. , valg. Hal. Sed et Taur. tigna-
vios, habet in margine. ta etiam Rehd. GER. 69 Gothofr. in nota: ti-
gna. vulg. Hal.Qui ad Florentinam procul dubio refpexit, vbi eft : Digza, vt et
habet Taur. in textu, et in margine: lgma. Etiam Rehd. tigua. GE B. — '7Ó
Hal. dolant, et mox : aedificant. 7X Ap. Hal. vtrum, abeft. GEB. — 72
Hal. addit: fit.,:Rehd. effe. GE B. — 73 In Rehd. omme, abeft. GE B.
Hal. adieclioue alterius nominis diflinttionem fieri admonet. Sed ex MSS. ha-
bent: alterius nominis: Barb. S. Cruc. L Il. Bynkersh, vt et Rehd. GEB.— 75
Rehd.inferit:et. GEB. — 76 Gothofr. in nota: Odyffea 5 verf. 23o. Vulg.
fic dicens , omiíffo: mam. 77 Wulgata veríio ita fe habet: Venena mnuita
quidem bona mixta, multa autem mala. Haloander autem in Graecis veríum
Homeri fequenti Latino reddidit: JNoxia permiffim meque mon bona multa ve-
nena. GEB. 78 Hal. Iabolenus. GEB. 79 ld eft: extremitates arborum.
Haloander in Graecis: fru&us avborei, quod e fummis avboribus demantur.
GEB. . $o Hanclegem praecedenti fubiiciunt Vulgati. g. — Etiam Rehd.
GEB. $t Gothofr, in nota: negantibus. Hal. Taur. megatiBis.GEB. $82
Vulg. inferit: cwm. BR. Etiam Rehd. GEB. — $83 Hal. addit: eft. 84
Vide Menag. Zmoen. Iur. Ciw. c. 39. GEB. — 85 Flor. fa&um: verbum ,
noítra opinione re&e, vt ad: piguas, referatur. BR. — 86 Hl et Vulg.

4| Hal. Vide Menag. Amoen. Iur. Cin. c. 39. GER,

| pignus proprie rei mobilis conftitui, $. 3. Noxiae 9? appel«

latione omne delictum continetur,
COXXXIX. PowPoxurvs libro fingulari Enchiridii.
PvPirLLVvSs eft,qui, cum impubes eíft, defiit in patris pote-
ftate effe aut morte, aut emancipatione. $. r. Seruorumap-
pellatio ex eo fluxit, quod Imperatores noftri *9 captiuos ven-

dere, ac per hoc feruare, nec occidere folent. $. 2. Incola

eft, qui *? aliqua regione domicilium fuum ?? contulit: quem
raeci mxporev ?* appellant. Nec tantum hi ?^, qui in op-
pido morantur, incolae funt: fed etiam, qui ?3 alicuius op-
pidi finibus ita agrum habent, vt in ?* eum fe, quafi in ali-
quam fedem, recipiant. $. 3. Munus publicum ett officium
priuati hominis, ex quo commodum ad fingulos, vniuerfos-
que ciues, remque eorum imperio Magiítratus extraordina-
rium ?? peruenit. $. 4. Aduena eft, quem QGraeci xoixov
** appellant. $. 5. Decuriones quidam di&tos aiunt ex eo,
quod initio, cum coloniae deducerentur, decima pars eorum,
qui ducerentur ?7?, confilii publici gratia confcribi folita fit.
$. 6. Vrbs ab vrbo ?* appellata eft: vrbare ?? eft aratro de-
finire: et Varus ait, vrbum *9?? appellari curuaturam aratri,
quod in vrbe condenda adhiberifolet. $. 7. Oppidum ab ope
dicitur, quod eius rei caufa moenia fint conftituta. $. 8. Ter-
ritorium eft vniuerfitas agrorum intra fines cuiusque ciuitatis:
quod ab eo dictum quidam aiunt, quod Magifítratus eius loci
intra eos fines terrendi, id eft, fummouendi ius habet *.
$. 9. Verbum sv v w, ambiguum eft, vtrum de toto, àn de
parte fignificat ?^ : et ideo, qui iuret ?^, fuum non effe, adicere
debet, neque fibi communem ? effe. | |
CCXL. Pavrvs exlibris * fex, libro primo Imperia-
lium fententiarum in cognitionibus ? prolatarum. C v w quae-
rebatur, an verbum SOLvTO MATRIMONIO DOTEM
REDDI, non tantum diuortium, fed et mortem contineret,
hoc eft, an de hoc quoque cafu contrahentes fentient *2 et
multi putabant * hoc fenfiffe, et quibusdam, aliis contra vide-
batur: fecundum hoc motus $ Imperator pronuntiauit, id
actum eo pacto, vt nullo cafu remaneret dos apud maritum.
" CCXLL QvixTrvs Mvcavs ScAEvora ? libro
fingulari odv *?, Iw rutis caefis ea funt, quae terra non
tenentur, quaeque opere ftructili, tectorioue non continentur.
. CCXLIL lAvorEunvs ** libro II. ex Pofterioribus
d i»e, La-

þraefïgunt: quod. BR. Etiam Rehd. GE2. — 87 Hal. et Rehd. moxae. Gz B.
88 Ap. Hal. mofiri, abeft. Rehd. poft: nofiri, inferit: iubent. GEB. 89
Gothofr. in nota; A[. qui in aliquam regionem. Atque ita Hal. et Rehd.

| GER. 9o Flor. fuum , eft vncis inclufum. B R. 91 Id eft: zuxta babi-
| tantem. Hal. vertit: accolam. n Rehd. eft: mapsxov, íub quo latet: --

Qouxov. GEB. 92, In Rehd. bi, abeft. GE B. 93 Hal.inferit: z4, et ita

, quoque S. Cruc. II. et Bynkersh. vt et Rehd. — At Barb. et S. Crac. 1. vt Flor,
| GEE. . 94 Hal zntra. GEB. — 95 Hal. extraordinario. Bynkersh. extra-

ordinarie, Rehd. extraordiueariam , librario fe corrigente , fed & puncto eft de-
letum. GEB. . 96 Id eft; domo profugum, colousm aduenieutem. Hal. faum
Émowxov vertit: vt qui nouas fedes in deducenda colouia quaevat, et addit: aliag
tamen legitur: momov, vt qui prioves fedes deferuerit. Kehd, Haloandro ad-
uerfatur, in cuius : azukon facile &mowov, agnofces. Videtur autem legiffez
L-wuxv, GEB. —— 97 Hal. deducerentur. GEE. — 98 Gothofr. in nota: vruo.
99 Hal. vruare. GE B.
100 Hal, et hic: eruum. GEE. — 1 Hal. et Rehd. babent. GEB. — 2a Hal.
fignificet. Rehd. vt Flor. GE2. 25 Hal. zurat. 3 Gothofr. in nota: commu-
ne. Hal. Etiam Rehd. vt Hal. commune. GEB. — 4 Flor. fcriptum erat: ex libre

fex. BR. $ Rehd.poft nomen ICti habet haec: Sententiarum incognitorio , ac

fi boc effet initium legis, prima etiam litera S minio exornata. GEE. 6 Hal.

fentirent. Vulg. femtiamt. BR. Rehd. vt Vulg. GEs. — 7 Rcehd. inferit: de.

G E B. 8 Vulgares habent: Titus, loco: motas. BR. Etiam Rehd. GEB.
9 Hal.QVINTVS MVTIVS, omiffo: SCAEVOLA , reliqua vt Flor. GE B.
IO Haec inícriptio integra, licet mendofe, legitur in Rehd. ita quidem ac fi
ipfa et lex e Mutio petita partem vltimam legis praecedentis efficiat. Latina
funt: quintus inutius fceuola libro fignat. Vox Graeca ita expreffa, ac fi li-

| brarius legiffet: ogmvv, ops N vm, vltima tamen litera per lineolam transuer- .

fam dclct:l, quo quid fibi voluerit corre&or, non intelligo. GEB, — 11 Hal.
Ttttttt 5 | IA-

**

1136 DIGESTORVM .LIB.

Labeonis, WMArvM nauis elfe partem, artemonem autem

non effe, Labeo ait: *^ quia pleraeque naues fine malo inu-.|

tiles effent, ideoque pars nauis habetur: artemo ^^ autem
magis adie&tamento ** , quam pars nauiseft. . $. . Interpro-
ie&tum et immiffüm hoc intereffe ait Labeo, quod proiectum
effet id, quod ita proueheretur 15, vt nusquam requiefceret,
qualia maeniana *5, et fuggrunda ** effent : immiílum autem,
quod ita fieret, vt aliquo loco requiefceret, veluti tigna, tra-
bes, quae inmitteretuar *?, $. 2. Plumbum £? . quod . ??
tegulis poneretur, aedificii effe, ait Labeo : fed id, quod hy-
paethri ^* tegendi caufa poneretur, contra effe, $.3. Vi-
duam non folum eam, quae aliquando nupta fuiffet, fed eam
quoque mulierem, quae virum non habuiffet, appellari ait
Labeo: quia vidua fic di&ta eft, quafi vecors, vefanus, ?fug
fine corde, aut fanitate efífet: fimiliter viduam dictam elie,
fine duitate, . 4. Straturam ?* loci alicuius ex tabulis fa-
&is ^?, quae aeftate tollerentur, et hieme ponerentur, ae-
dium effe, ait Labeo: quoniam perpetui vfüs ^* paratae b
effent: neque ad rem pertinere, quod interim tollerentur.

CCXLIH. ScA Ev OL Alibro XVIII. Digeftorum. ScAx--

vOLA refpondit: femper acceptum eft ^9, vt libertorum ap-
pellatione etiam hi contineri intellegantur, qui eodem tefta-
mento vel pofteriore loco manumitterentur: nifi manifefte is,
a quo peterentur ?* , contra defuné&ti voluntatem doceret peti.
CCXLIV. Lagxo libro IV. Pithanon a Paulo epito-
fatorum. Srquapoena eft, multaeft: fiqua multa eft, poe-

na eít. Paulüs: vtrumque eorum falfum eft ^*: namque ha-

rum rerum diffimilitudo ex hoc quoque apparet, quod depoe--

na prouocatio non eft: fimul atque enim viétus quis eft eius
maleficii, euius poeria eft ftatuta, ftatim ea debetur: at mul-
- tae prouocatio eft, nec ante debetur, quam aut non eft pro-
uocatum, aüt prouocator victus eft: nec aliter, quam Ííi is
dixit, cui dicere licet, Ex hoc quoque earum rerum diffimi-
litudo apparere poterit, quia poenae certae fingulorum pec-
catorum fünt: multae contra: quia eius iudicis poteftas eft,
quantam dicat, * nifi cum lege eft conftitutum, quantam dicat *,
CCXLV. PoMPowivs libro X. Epiftularum. STA-
Y AE adfixae bafibus ftructilibus , aut tabulae religatae ? ca-
tenis, aut erga parietem adfixae, aut fi fimiliter cohaerent
lychni 3?, non funt aedium: ornatus enim aedium caufa pa-
rfantur, non quo ?* aedes perficiantur. ' $. 1. Idem ?? Labeo
ait, prothyrum, quod in aedibus, *iterum qui) 3? fieri fo-
let, aedium eft. | E
CCXLVI. Ingw libro XVL. Epitularum. A»v» La-
beonem ?^ Pithanon ?? ita fcriptum eft. Exhibet, qui prae-

IABOLENVS.GEZ. '12 Hal.et Vulg. inferunt: et verius efl. GBR. — 13
Gothofr. in nota: artemon. a Hal. et Rehd. GEB. — 14 Hal. additamen-
20. Vulg. er MSS. additamentum effe.BR. Barb. Treuif. S. Cric, L. WT. Bynkersh.
in quibus tamen 73 effe non occurrit. Vnus S, Cruc. I. haber: efl. iftis adde
et Rehd. GEE. 15 Vulg. protenderetur. GEB. 16 Gothofr. in nota:
moeniana. Hal.GEB. . 17 Vulg. habet: fuggrundia. BR. Rehd. fubgranda,
et Hal. fubgrundae. GEB. — 18 Malumus cum Hal. et Vulg. immitterentur. BR.
Etitaquoque Rehd. G£B. — 19 Vulg. addit: amtem. B R. Etiam Rehd. G E B.
20 Gothofr. in nota:; pro tegulis. Fíal. Ita quoque Vulg. S. Cruc. I. 4uod te-
gulis finitur. S. Crucis M. de teglis poneretur. — Alii duo fcripti vt Flor. B R.
Hi duo funt Barb. et Treuif..— At Haloandrinam exhibent Bynkersh, et Rehd,
GEB. 21 Taur. habet: bypaetbrbi. et ita Flor. fuit. b quidem deleta, fed
uae non debebat, vt nunc fit: bypaetrbi. —Volebat corrector: bypaetbri,
facere. Vulg. habet: bypaetbrii. Hal. autem Graece in hunc modum: fed id
quod jmuidgíov tegendi cauffa ómaíSgiov ponevetur. 8R.. Ydem Graeca fua vertit:
fubdialis; etx: fubdiale. GE . 22 Gothofr. in nota: ftructuram. Hal. ita
quoque Vulg. et pleraque MSS. Hal. in margine: alias, flaturam , quod nul-
lius momenti. BR. Forte errore typorum pro: firataran. Treuf. Strudiuva ---
s fa&um. S. Crac. L. Strucluram — -- — --- fa&a, S. Cruc, lL Stracluvam
- -- faclam. Bynkersh. Stratwram --- --- fatfam. EKt denique Rehd.
Seruduram --- -—- fatdhis. GEB. — 23 Hal. et Vulg. factam. & R, — 24 Hal.
inferit: canffa. GE B. 25 Rehd, parata. GER. — 26 Haleff.GEB. 27
. Hal et Vulg. peteretur. BR. Rehd. vt Flor. GE&. 28 Rehd. effe. GEB.

249 Gothofr. in nota: religatae. Hal. Nempeé Taur. habet relEgatae. GEB. |

LE TITÀ X WL XVIE

| ftat "eïug.,. de quo-agitnr, ppaefentïam: nam etiam qui fiftit,
praeftat eius, de quo agitur, praefentiam, nec tamen eum ?9
exhibet: et $" qui mutum aut furiofum , aut infantem ex«-

hibet, .non 35 poteft videri eius praeftare praefentiam: ??

nemo enim ex eo genere praefens fatis apte ^? appellari pot« -

eft. $. 1. Reftituit nontantum, qui folum corpus , fed etiam
qui omnem rem condicionemque reddita caufa praeftet ^*, et
tota reftitutio iuris eft interpretatio, À |

d

DE DIVERSIS * REGVLIS IVRIS ANTIQVL

: PAWI*'FVS libro XVI. ad Plautium.
REG vLA eit, quae rem, quae eft, breuiterenarrat. Non

^ ex regula ius fumatur: fed ? ex iure, quod eft, regu--

la fiat. Per regulam igitur breuis rerum narratio traditur, et
cum in aliquo vitiata eft, perdit oficium füuum. — — -
. Il. Vrpzamvslibrolad Sabinum, PEmMiNAE ab
omnibus officiis cinilibus, vel publicis remotae funt: et ideo
nec iudices effe poffunt, nec Magiftratum gerere, nec poftu-
lare, nec pro alio interuenire, nec pfocuratores * exiftere.
$. r. Item impubes * omnibus officis ciuilibus debet abfti-
— .. HI. IpnEw libro III. ad Sabinum. Ezxvs eft non nolle
$, qui poteft ? velle. -

IV. InEgM libro VI. ad Sabinum. VELLE non cre- (

ditur, qui obfequitur imperio patris, vel domini.
^5 M. Pavrvslibro Il ad Sabinum. Iw negotiis con-
trahendis alia caufa habita eft fürioforum , alia eorum, qui fari
poffunt, quamuis actum rei non intellegerent *?: nam.furio-
fus nullum negotium contrahere poteft: pupillus omnia **,
tutore auctore, agere poteft. |

VL VrrraANvs libro VII. ad Sabinum. Now vult.

heres effe, qui ad alium transferre voluit ** hereditatem.,
: VIL PowPoxivslibro IIIl. ad Sabinum. ]1vs no-

ftrum non patitur eundem in paganis , et teftato, et inteftato

deceffiffe: earumque rerum naturaliter inter fe pugna eft, te-

| ftatus et inteftatus *5. '

VII. Ipxw libro IV. ad Sabinum. Ivna fanguinis
^ nullo iure ciuili dirimi poffunt. T
^ " [X. VrPrANVS libro XV. ad Sabinum. SkMPER in

Obfcuris, quod minimum eft, fequimur. -
X. PavrLvslibro IIl ad Sabinum, SgcvwpvyMna--

: : | turam
30 Hal. aut fimiliter quae cobaerent *tignis, etin margine: "alias, lignis.

| alas, lychnis. Rehd. lignis. GEB. — 31 Hal. 24od, loco: 440. GEB. — 52
| Hal Jtem. GEB. . 33 Hal. interdum , loco: itevum qui. Et ita Barb. vbi

ita fa&um, S. Cruc. L. II. Treuif. At Bynkersh. et Rehd. iteram, omiffo: qui,
hic tamen in antecedentibus babet: 4zxi, loco: quod. G EB. 34 Hal. et

Vulg. inferant: libyis.EB. ^ 35 Kal ceiavàv, et vertit: verifimilium. G E B.

37 Ap. Hal. ewm, abeft. GE. 37 Ap. Hal. et in Rehd. et, abeft. GEs.
38 Hal. inferit: euim. GEB. 59 Hal. praefigit: cum, et omittit fequensz
enim.GEB. — 4O Flor. etiam nunc eit: fatisade, forte legi poffet: fatis ex«
adle. n S. Cruc. L. eft: fotis aperte. £R. — Er ita quoque Bynkersh. fed Tre-

.uif. et Rehd. vt Flor. GER., 41 Hal. et Vulg. praeffat. BR. — ehd. vt eft

1 Vulgo: diuerfit, ábeft. && Etiam in Rehd. abfuit; eft tamen haec
vox atramento et quidem fat antique adícripta. GEB. — 2, Gothofr. in nota:

non vt Hal. vulg. Etiam Rehd. GE2, — 3 Hal. etiam hic inferit: vt. GERB.

4 Gothofr. in nota: coniun&io. v«lg. Etiam Rehd. comiwndio. GEB. —5 Ap.
Hal. non legitur: eff. 6 Hal. curatores. Vulg. procuvatrices. B R. Rehd. vt
Vvlg. GEB. — 47 Vulg. émpnuberes ab omnibus, et mox: debent. B R. 8

. Gothofr. in nota: Eius eft nolle. v4lg. Eius eft non velle. Hal. kehd. vt

Flor. fed nonnemo 73 son pun&is notauit. GEB. 9 Hal. inferit: et.

| GER. — YO Gothofr. in nota: intelligunt.. v»lg. Hal. Hal, habet: :ntellzge-

yent, GEB. It Rehd. addit: mwegecía. GERB. 12 Rehd. vult. GE B.

| 13 Ap. Hal. téflatws, et inteflatus, abíunt. GEB. — A4 Kehd. inlerit: a.
G E ,

vt ait Sabinus, quafi caufae coniectio * eft *, quae, fimul-

1

DIGESTORVM LIB. L. TIT. XVIL 1137

us m ) j : | à * /*
türam eft, commoda cuiusque rei eum fequi *^, quem fe-
quentur ** incommoda. . : | w
^X .Xl PowPowirvs libro V. ad Sabinum. . Ip, quod

noftrum eft, (ine facto noftro ad alium transferri non poteft.

XIL Pavrvs libroIll. ad Sabinum. Iw teftamentis
plenius voluntates teftantium interpretantur *7,
XIII. VrPsraAwvs libro XIX..ad Sabinum. Now vi-
detur cepiffe, qui per exceptionem a petitione remouetur.
XIV. Powroxuivs libro V. ad Sabinum. Iw omni-

bus obligationibus, in quibus dies non ponitur *?, praefenti

die debetur. - -

XV. Pavrvs libro IV. ad Sabinum. Is *?, qui

actionem habet ad rem reciperandam, ipfam rem habere vi-

detur. : |
— : XVI. VrPrAwNvS??libro XXI.' ad Sabinum. Iwa-
GINARIA venditio non eft pretio accedente. *s
XVII. Ip EM libro XXIII. ad Sabinum. Cvv tempus
in teftamento adicitur, credendum eít: pro' herede adiectum,
nifi alia mens fuerit teftatoris: ficutiin ftipulationibus promif-
foris gratia tempus adicitur ^*. : | :
XVIII. PouPourvslibro Vi. ad Sabinum, Qvake
legata, mortuis nobis, ad heredem noftrum ?? transeunt, eo-
rum commodum per nos his, quorum in ä)ote&atef fumus,
eodem cafu adquirimus: aliter atque quod ?? ftipulati fumus,
nam et fuüb condicione ftipulantes, omnimodo eis adquiri-
mus, etiamfi, liberatis nobis poteitate domini ^*, condicio
exiftat. tl

Pavrvs?5. Safiliusfamilias ?^* fob condicione fti-

pulatus, emancipatus füerit, deinde exítiterit condicio, pa-
tri actio competit: quia ?* in ftipulationibus id tempus fpecta-
tur, quo contrahimus. TAT du |
. XIX. Vrrriawvs libo XXIV. ad Sabinum. Qvr

cum alio contrahit, vel eft, vel debet effe non ignarus con-

dicionis eius: heredi autem hoc imputari non poteft, cum
non fponte cum legatariis contrahit ^9, $. r. Non folet ex-
ceptio doli nocere his, quibus voluntas teítatoris non refra-

paturo t | :
y XX. PowpPowurvs ?? libro VII. ad Sabinum. Qvo-
TIENS dubia interpfetatio libertatis eft, fecundum libertatem
tefpondendum erit. ! |
XXI. Vuprawvs ?? libro XXVIL ad Sabinum. Nox
debet, cui plus ?* licet, quod minus eft, non licere.
» . XXII. InEM libro XXVIII. ad Sabinum. Iw perfo-
nam feruilem nulla cadit obligatio. $. r. Generaliter pro-

bandum eft, vbicumque in bonae fidei iudiciis confertur in ar- | -

bitrium domini vel procuratoris eius condicio,- pro boni viri
arbitrio hoc habendum effe. | £ |
XXIIL Ipngnu libro XXIX. ad Sabinum. CowTRa-
cTvs quidam dolum malum dumtaxat recipiunt, quidam et

dolum, et culpam: dolum tantum, depofitum et precarium:

dolum et culpam, mandatum, commodatum, venditum, pi-

' gnori acceptum, locatum, item dotis datio, tutelae, nego-

L

GrB. 15 Hal coufequi eum, GEB. — 16 In Barb. érat: fequeventur. BR.

. 17 Paffiue. Vide Duker. ad Opufc. de Latin. Vet. ICt. p. 334.. 16. 8R. Rehd,

ánterpvetamur. GE B. 18 Vulg. appouitur, íéd etiam Graeci* í3era» B R.
19 Ap.Hal. et Vulg. 1$, abeft. & &. Etiam in Rehd, GEs. 20 Hal. IDEM.
Rehd. PAVLVS. GE B. 21 Hal. additur. GEB. 22 Vulg. baeredes mofivos.
43 Rehd. cwm, loco: quod. GEB. 24 Kehd. libertate nobis praeflita a domi-
qyHs. GEB. 25 Gothofr. in nota : Haec lex deeftin Floreatina et Haloan-
dri Editione. ta eft. Florentiae defunt. Sed Hal. praeter nomen ICti habet
omnia, parentheíi támen inclufit, et in margine addidit; baec alias defumt,
mec Accurfius babuiffe videtur. Vulg. ex his peculiarem legem fub PAV/LI no-
mine facit. BR.. Ita et Rehd. GEB. — 26 Hal. filius non adie&to, familias.
2/7 Rehd. sam, loco: quia. GEB. — 28 Hal. contrabat. — 29 Hal. IDEM.
GE B. 30 Hal. IDEM. GER. 3t Hal. cui, quod plus efl, licet. GEB.
32 Rehd.:m bis quidam. GERB. 33 Hal. diligentia. fed et focietas. G EB.
34 Hal. et Vulg. contra&iui; BR. Rehd. vt Flor. GEB. — 35 Hal. effe. G E B.

36 Hal. ec Vulg. mortesque, quae, «t fauent Graecii x« vv xogis payvuías |.

mur, quod a

fa. GEB.

tia gefta, in his quidem 37, et diligentiam 3?: focietas, et
rerum comrmunio, et dolum, et culpam recipit: fed haec ita,

nifi fi quid nominatim conuenit, vél plus, vel minus, in fin-

gulis contra&tibus: nam hoc fergabitur, quod initio conue-
nit: legem enim contra&tus 3* dedit: excepto eo, quod Cel-
fus putat, non valere, fi conuenerit, ne dolus praeftetur z
hoc enim bonae fidei iudicio contrarium eft ?5: et ita vtimur.
Animalium vero cafüs, mortes, uaeque ?* fine culpa acci-
dunt ?7, fugae feruorum , qui cuítodiri non folent, rapinae,
tumultus, incendia, aquarum magnitudines, . impetus prae-
donum, a nullo praeftantur. M i -u
XXIV. Pavrvslibro V. ad Sabinum. QvATENvSs
cuius ?5 interfit, in fa(cto, non in iure confiftit; | :
XXV. PowPowurvslibro XI. ad Sabinum.
cautionis in re ?? eft, quam in perfona., :
|. XXVL VrrraAwvs ^? libro XXX. ad Sabinum, Qvrx

Prvs

| thäfg inäitis i:;culic-:nare, multo magis, etignorantibus, et ab-
entibus poteft.

XXVIL Powsowivs ^9 libro XVLad Sabinum.

ANEc ^* ex Praetorio, nec ex follemni *? iure, priuatorum
conuentione quicquam immutandum eft, quamuis obligatio-
num caufae paéctione poffint immutari, et ipfo iure, et per

pacti conuenti exceptionem *? : quia aCctionum modus, vel
lege, vel per Praetorem introdu&tus, priuatorum paCtionibus

.non infirmatur, nifi tunc, cum inchoatur ^* actio *5, inter

eos conuenit, | ho
XXVIH. VrPraAxvs libro XXXVTI. ad Sabinum. D r-
vvsPius refcripfit, eos, qui ex liberalitate ^9 conueniuntur,

inid, )äuod facere poffunt, condemnandos. .

XIX. PAvrvs libro VIILI. ad Sabinum. Qäro p**

| initio vitiofum eft, non poteft tra&u temporis conualefcere,

XXX. VnPiANVs libro XXXVI. ad Sabinum. N v-

.PTIAS non concubitus, fed confenfus facit.

XXXL IpEw libro XLIT. ad Sabinum. Vknvw ett,
neque paéta, neque ftipulationes, fatctum poffe tollere: quod
enim impoffibile eft, neque paCto, neque ftipulatione, pot-
eft comprehendi, vt vtilem actionem aut faCtum efficere poffit,.
: XXXII. InEw libro XLIII. ad Sabinum. Qvonp atti-
net ad ius ciuile, ferui pro nullis habentur: non tamen etiure

maturali: quia, quod ad ius naturale attinet, omnes homines
' aequales funt.

-o7'XXXIII. Powrowzivs libro XXIl. ad Sabinum. Iw
eo, quod vel is, qui petit, velis, a quo petitur, lucri fa-
Cturus *? eft, durior caufa eft petitoris. |
^OCOXXXIV. VrsraANvs libro XLV. ad Sabinum. S&g w-
PER ?? in ftipulationibus, et in ceteris contractibus id fequi-
äfum eft: aut ?* fi non pareat ??, quid actum
eft, erit confequens, vt id fequamur ??, quod in regione,
in qua actum 'eä:, frequentatur. Quid ergo, fi neque regio-

. nis mos appareat j quia varius fuit? adid, quod minimum eft,

redigenda fumma eft.

XXXV.

S4yaroy, BR. — Rehd, smortesque feruorum , que. GER. 37 Taur. accEdumt.
et Rehd, accedunt. GEB. 48 Gothofr, in nota: cuiusque. Fal Rehd. vt
Hal. cuiusque. G E B. 39 Gothofr. in nota: in rem. vslgat. Haloand. ita&
Hal. i vem , Íed et mox; zn perfonam. GEB. 4O Hal. et Rehd. PAV-
LVS. GER. 4X Seníum huius legis tradit Noodt. de Pa&. et Transact. c.
19. pev totum. BR. ' Hal. in margine: alias nouum caput "u0u efl. GEB. — 4X
Gothofr. in nota: folenni. vxlgat. Halosnd. GE B. 43 Hal. in marginez
alia$, pacti comuentione per exceptionem. |Videtur hoc ex ipío archerypo na-
tum, vbi fciolus ex: pacti, formauit: pacfioue, vt nunc Flor. legatur abfurde,
per paclioue comuenti exceptionew:.. BR. 44 Hal. incobatuy. GEB. 45
Gothofr, in nota; pactio. vs/g. Rehd. vt Vulg. GEB, 46 Hal. et Rehd.;
addunt: fua. GEB. — 47 Rehd. iníerit: im. GER. 48 Hal. inferit: cauf-
49 Vulg. potiturus. BR. Rehd. lacraturus, GER. 50 Vide
Noodt. /17. de Foeu. et Vfur. $. BR. — 51 Hal. vnude fi. Rehd. quod fi. GE P.
52 kial paret, Vulg. appareat, 8 R, — Rehd. vt Vulg. GEz. — 53 Rehd. con-
fequa-

c
1158
. XXXV. Ípew libro XLVIII. ad Sabinum. Nrmuirtam

naturale eft, quam eo genere quidque ?^ diffoluere, quo col-

DIGESTORVM LIB. L: TIT. XVII. ,
XLIX. VrrrAwvs 7?libro XXXV. adEdi&um, Ar- -

ligatum eft: ideo 59 verborum obligatio verbis tollitur: nudi ;

confenfus obligatio contrario confenfu diffoluitur.

XXXVL Pox»eoxivsS libo XXVll..ad Sabinum.

CvrL»A eít, immifcere fe rei ad fe non pertinenti.
. XXXVIL VrPiANvslibro LI. ad Sabinum, Nxwo,
qui condemnare 59 poteft, abfoluere non poteft. . .
| XXXVII. Pow»rouivs libro XXIX, ad Sabinum,

Srcv 1 poena ex delicto defun&ti heres teneri non debeat |
57 . ita nec lucrum facere, fi quid ex ea re ad eum perue-

niffet. s d /
. XXXIX. Inew libro XXXII. ad Sabinum, Iw omni-
bus canfis pro facto accipitur id, in quo per alium morae ??
fit, quo minus fiat. | | | |
.0 XL. InkM libro XXXIV. ad Sabinum. FvR1os1,
vel eius, cui bonis interdictum fit ??, nulla voluntas eft.
XLL VrrrANvs libo XXVl. ad Edictum. Now
debet aétori licere, quod reo non permittitur. $. r. In re
obfcura melius eft fauere 9? repetitioni, quam aduenticio
lucro. d i H TT | k
| XLIL GaA1ivslibro IX. ad Edictum prouinciale. Qv1

in alterius.locnm füccedunt, iuftam habent caufam ignorán-

tiae, an id quod peteretur, deberetur. Fideiuflores quoque

non minus, quam heredes, iuftam ignorantiam poflunt alle-

.gare. Haec itade herede dicta funt, ficum eoagetur $*: non.

[

etiam , fi agat: nam plane, qui agit, certus effe debet, cum -

fit in poteftate eius, quando velit, experiri: et ante debet
rem diligenter explorare, et tunc ad- agendum procedere. .
XLIIL -VriPriamwvs 9? libro XXVIIL ad Edi&um.

Ngnwo ex his, qui negant fe debere, prohibetur etiam alia | -
'TAS nihil aliud eft, quam fucceffio in yniuerfüm ius, quod

.. defenfione vti, nifi lex impedit ??. . $. 1. Quotiens concur-
runt plures actiones eiusdem rei nomine, vna 9?* quis expe-
riri debet, i m |
| XLIV. Ipgwlibro XXIX. ad Edictum. Torrixexs
in heredem damus 9* de eo, quod ad eum peruenit, quotiens
ex $95 dolo defun&ti conuenitur: non quotiens ex fuo.

-XLV. IpEw lbro XXX. ad Edictum.

gnus, neque depofitum, neque precarium, neque emptio,

neque locatio rei füae confiftere poteft. $. r. Priuatorum
conuentio iuri publico non derogat. E|

XLVI. GA1vs libro X. ad Edi&um prouincialee Qvopn | .
.8?: defiüit debitor effe is, qui nanCtus eft exceptionem iu-
2 . ftam, nec ab aequitate naturali abhorrentem. '
ON«|

a quoquo 97* poenae nomine exa&tum eft, id eidem reftituere
" nemo cogitur. g $
XLVII. VnrePrANvs libro XXX. ad Edictum.
s1rrrI non fraudulenti nulla obligatio eft: ceterum fi dolus,
et calliditas interceffit, de dolo actio competit. . $. 1. Socii
mei focius, meus focius non eft. | | d
XLVIIL Pavrvslibro XXXV. ad Edictum. Qvrp-
Q v1Dn in 9? calore iracundiae, vel fit, vel dicitur, non prius
ratum eft, quam fi perfeuerantia apparuit 5?, iudicium animi
fuifle: ideoque breui reuerfa vxor, nec diuortille videtur.

fequamuv. GEB. — 54 Gothofr. in nota: quodque. vulg. Hal, Etiam Rehd.
GEB. 55 Rehd. ideoque. GEB. 56 Gothofr. in nota: condemnare non
poteft. v»lg. Quae Vulgata fequens: wow, deinde omittit. BR, — Ita et Rehd.
5G E B. 57 Hal. et Vulg. debet. BR. . Etiam Rehd. GEz. 58 Gothofr.
in nota: mora eft. Hal. Vulg. iu quo quis alium perborrefcit. &&, Rehd. in quo
quisque per alium mora fit alium perborrefcit. Et in his: queper alium mora fit ,
pun&is funt deleta, vt nempe Vulg. exítet, in vltimis verbis videtur latere va-
rians- le&io: al. perborrefcit. G n. 59 Rehd. interdicituv. GER. - — 60
'raur. faBere. GE B. — 61 Hal. agitar. GE B. 62 Hal. Idem. GEB. — 63
. Hal. et Vulg. zmpediat. BR. 64 Hal. et Rehd. inferunt: tantum. GERB.
65 Hal, et Vulg. inferunt : a&ionem. BR. Etiam Rehd. GEB. — 66 Hial. de,
loco: ex. GEB. 67 Gothofr. in nota; quoquam. vulgat. Hal. GEB. . 68
Vulgo:zn, abeft. BR. Etiam in Rehd. G E B. 69 Hal. et Vulg. apparuerit.
&A Etiam Rehd, Gzs. 70 Hal CAIVS. Rehd. PAVLVS. GEB. "71

NEQVEPL..,.

prohibet pro fe interpenire, mandare creditur.
quis ratum habuerit, quod geftum eft, obfílringitur mandati

Hal,et Vulg; VLPIANVS, &R Etiam Rehd. GER.
: illa forte le&io eft Cod. Rehd.

'S. Cruc. IT, i» qua. B R.

L

»

TERIVScircumuentio alii non praebet actionem.
s L.Pavrnvs^!libro XXXIX. ad Edictum. CvrpA
caret, qui fcit, fed prohibere non poteft. |

LL Garzvslibro XV. ad Edictum prouinciale. Now -

videtur quisquam id capere, quod ei neceffe eft alii reftituere,
LIIL. VurrAwmvs **libro XLIV. ad Ediftum. Now
defendere videtur *?, non tantum; qui latitat, fed etis, qui
praefens negat fe defendere, aut non vult fufcipere aCtionem.
LIIL Pavrvs libro XLIL ad Edictum. Cvivs per
errorem dati repetitio eft, eius confulto dati donatio eft.
: LIV. VrrzawvslibroXLVI. ad Edictum, N egMo
plus iuris ad alium transferre poteft, quam ipfe haberet *^.
LV. *5 Garzvs libro IL de teftamentis ad Edictum

Vrbicum, Nvzrrv s videtur dolo facere,.qui fuo iure vtitur.

LVI. Ipn&w libro III. de legatis ad Edictum Vrbicum.
SEMPER in dubiis benigniora 7* p;aeferenda fünt, -
LVII. Inzwlibro XVIII. ad Edictum prouinciale, BoN A
fides non patitur, vt bis idem exigatur. - 5 f
: LVIII. ViPrANYslibro Iä Difputationum. .Ex poe»

| nalibus caufis non folet in patrem de peculio aétio dari.

LIX. IpzEw libro IlL. Difputationum. HxREDEM
eiusdem poteftatis, iurisque effe, cuius fuit defunttus, conftat,
- .. LX. IpnEw libro X. Difputationum. SkwPER quinon
Sed et fi

actione.

ficere vnicuique licet, dum non officiat inuito alteri, in quo

.7? ius non habet. . |

LXIL Ivrraxvslibro VI. Digeftorum. H EREDI-

defunétus habuerit ?*, j T
LXIIL Ipnxmw libo XVIL Digeftorum. |Qvzx fine
dolo malo ad iudicium prouocat, non videtur moratm facere.
LXIV. Inxw libro XXIX. Digeftorum. KE quaeraro
accidunt, non temere in ?? agendis negotiis computantut. .
LXV. IpEw libro LIV. Digeftorum, Ea eft natura
cauillationis *9, quam Graeci cwpírzyy ** appellant,. vt ab
euidenter veris per breuiffimas mutationes difputatio ad ea,
quae euidenter falfa fünt , perducatur. ! tpd a
LXVL Iokxw libro LX, Digefterum, , MaRcELrLYS

- LXVIL In£x libro LXXXVII. Digeftorum,. Qvo-

TIENS idem fermo duas fententias exprimit, ea potiffimum -
excipiatur 5? , quae rei gerendae aptior eft.

- LXVIIL Pavzrvs libro fingulari de dotis räp&itione.

Iw omnibus caufis id obferuatur: vt, vbi perfonae condicio

locum facit beneficio *^, ibi deficiente ea, beneficium quo-
que deficiat: vbi vero genus attionis id defiderat, ibi, ad
quemuis perfecutio eius. deuenerit, non deficiat ratio auxilii,
p m LXIX.

7» Hal. IDEM.
43 Hal Nou videtwr offeudere. GEB. — Ap. Hal. eft ; defendere, fed,
— 74 Vulg. babét. BR. Etiam Rehd. qui ta«
men addit: vj debet, fed haec verbo: va-cat, font inclufa GEB. — 73 Ap.
Hal, lex fequens antecedit hanc. G E B. 46 '"Taur. Veniguiora. GEB. — 77
Flor, exhibent: Barb. S. Cruc. I. Treuif, Bynkersh.
78 Hal, babuerat. Vulg. babuit tempore mortis. BR.
Rehd. babuit. GEB. 79 in Rehd. ;», abeíft, GER. 80 Taur. ca Billa-
tionis. GERB. 81 ld eft: acerualem. fyllogifmum. Kial.fuum eóQicua , quod
ia textu. habet loco ve? e«gír4y, in Graecis vertit; commentmm cauillatovium ,

GER..

vt et Rehd, GEB.

. et addit: im uonnulis exewiplavibus depraebendi e«gssav legi , quafi dicas im av- —

gumentanda congeriem , fed, mibil ad ditium iuvisconfulti, inea quidem fententia.
GER. $82 Hal. addit: zotat. Vulg, ait. BR, Rehd. neutrum. GER. — 83
Hal. accipietur. G R B. 84 Ap. Taur. eft: beuifiio, qued Brenkmannus in
! | ' ( eXe

h

LXI. Inexw libro III, Opinionum. Dowv w füam re-

p

p

$,
T
Wv

"mütare confilium fuum in alterius iniuriam.

| €ipiunt atfu et reipfa. mon. vecipiunt, poteflate iurisque difpofitione.
Vidit Nofter Barb. S. Cruc. :

DIGESTORVM LIB. L, TIT. XVIL

M XXIX. IpEM Tibro fingulari de adfignatione liberto- |

Iwv1To beneficium non datur. — !
LXX. VrPraxvs libro L. de Officio Proconfulis.

[zMo poteft gladii poteftatem fibi datam, vel cuius ?? alte-
rius co&rcitionis, ad alium transferre. $
LXXI.
O w xrA, quaecumque caufae cognitionem defiderant, per li-
bellum expediri non poffunt. : |
LXXIH. IAvorzwvs 9* libro IIT. ex Pofterioribus
Labeonis. FRavce-Tvs rei eft vel pignori dare licere.
LXXHI Qviurvs Mvcivs Scarevora libro

zum.

fingulari dpi» *9. Q v o tutela redit, eo ?? hereditas perue-

nit, nifi cum feminae heredes intercedunt. $. r. Nemo *?
poteft tutorem dari cuiquam, nifi ei, quem in fuis heredibus,
cum mofitur, habuit, habiturusue eífet, fi vixiffet. $. 2.
Vi factum id videtur effe, qua de re quis, cum prohibetur

:91. fecit; clam, quod quisque, cum controuerfiam haberet,
habiturumue fe putaret, fecit. $. 3. Quae in teftamento ita
fünt fcripta, vt intellegi non poflint, perinde funt, ac fi fcri-

ptanon effent. $. 4. Nec pacifcendo, nec legem dicendo,

mec ftipulando, quisquam alteri cauere poteft. —
^^55 LXXIV. PAPIN1ANVS??libro I. Quaeftionum, Now
debet alteri per alterum iniqua condicio inferri. !

$6 Ipgmw libro II. de Officio Proconfulis. |

.LXXV. Ipxx libro III. Quaeftionum. Nxmwo poteft .

— LXXVI. Ip&x libro XXIV. Quaeftionum, IN totum

omnia, quae animi deftinatione agenda fünt, non nifi vera et
'certa fcientia perfici poffunt. — -

LXXVIL IpzM libro XXVIII. Quaeftionum. Acrvs.

l'e'gïtïm"i;" qui ?* recipiunt diem, vel condicionem, veluti

nis adiectionem : nonnumquam tamen actus fuprafcripti taci-

te recipiunt, quae aperte comprehenfa vitium adferunt: nam

amancipatio ?*, acceptilatio, hereditatis aditio **, feruioptio, -

datio tutoris, in totum vitiantur per temporis, vel condicio-

fi acceptum feratur ei, qui füb condicione promifit, ita de-.
mum egiífe aliquid acceptilatio intellegitur, fi obligationis

condicio exítiterit: quae ?*5 fi verbis nominatim acceptilatio-
nis comprehendatur, nullius momenti faciet actum.

.

LXXVIIL Inkw librotrigenfimo * primmo * Quaeftionum. -

GENERALITER,; cüm de fraude difputatur, non quid ha-
'beat actor, fed quid per aduerfarium habere non potuerit ":

.confiderandum eft. ' .

3

E

LXXIX. Ipxwlibro XXXII. Quaeftionum. FaAv p1s.

interpretatio femper in iure ciuili, non ex euentu dumtaxat,
| . . . ]bitat, foluendo videri eum, qui defenditur.
/ Iw toto
iure, generi ?? per fpeciem derogatur, et illud potiffimum ha- :

fed ex confilio quoque defideratur ?5,

LXXX. IpEM libro XXXIIL. Quaeftionum.

betur, quod ad fpeciem directum *?? eft,

d

exemplo typis dellinato conuertit in: Demefiió, nihil notans, vt adeo, typi

snendum .fuiffe, exiftimauerit. GEB. .. 85 Hal.et Rehd. euiusuis. G EB. . 86
Hanc legem ap. Hal. praecedit fequens. GEB.-
GE B. 88 Vulg. PAVLVS. Hal. praefigit: IDEM, vt fit lex Vlpiani,
t legem fic orditur: Quintus Mutius Sempronio. — Quo tnutela. BR. (
eddidiffet, cur in. Taur. legatur: QVINTVS MVCIVS Scaenola, num. ita

fa&tum ex aliqua caufa, an error fit typorum , quem tamen in exemplo typis

.$7. Hal. IABOLENVS.
Mallem |

deftinato mutare debuiffet. — Ceterum et Rehd. habet Infcriptionem, fed valde -
corruptam atque ita, ac fi effet antecedentis legis pars et continuatio, in hunc
modum: Jicere.. Quintus Mutius. Secum vel finguli opi. Quo tutela vedit. GE B,

$9 Hal. et Vulg. inferunt : ety quod et Flor. fuppletum. B R.
fuit, antequam fuppleretun, GE&. — 9o Vide Noodt II. Obf. 15. in fime. B R.
91 Hal. et Rehd. probiberetur. GEB.

Rehd. vt Flor. -

92 Hal. POMPONIVS. GEB.-
93 Gothofr. in nota: qui non recipiunt. vw/g. Hal. Taur. in. Adnotat. reci-

piunt. in ceteris. mon vecipinnt, et in P. addituym non, baud ita vecens, fed ve- !

Etiam in
omnibus fcriptis, quae vidi, adeft negatio. BR.
l. II Treuif. et Bynkersh. Habet et Rehd. negationem. GEB.
in. nota; emancipatio. vwig. Hal. Etiam Rehd. emancipatie. GE

94 Gothoft.

1139
LXXXI. Inxw libro II Refponforum. QvAx dubi«

tationis tollendae caufa contraCtibus inferuntur, ius commu-
ne non laedunt. ,,
.. LXXXII. Ipgw libro TX. Refponforum. DowaAnrz
videtur, quod nullo iure cogente conceditur *. |
LXXXIIL Ipknw libro II. Definitionum.
tur rem amittere, quibus propria non fuit, —
. . .. LXXXIV. PaAvrvs libro IlI. Quaeftionum. Cv
amplius folutum eft, quam debebatur, cuius pars non inue-
nitur, quae repeti poffit, totum eífe indebitum intellegitur,
manente priftina ^ obligatione. $. r. Is natüradebet, quem
iure gentium dare oportet, cuius fidem fecuti fumus.
! LXXXV. IpEw libro VL Quaeftionum. Iw ambiguis
pro dotibus refpondere melius eft. $. x. Non eft nouum, vt,

Now viden-

.quae femel vtiliter conftituta funt, durent, licet ille cafus ex-

| veclum, nec Taur. víus maiori litera. GE B.

g5 Con- |

ftiterit, a quoinitium capere non potuerunt. $. 2. Quotiens
aequitate ? defiderii naturalis ratio, aut dubitatio iuris mora-
tur ^, iuftis decretis res * temperanda eft. — | :
LXXXVI. Ipxw libro VII. Quaeftionum. Now folet
deterior condicio fieri eorum, qui litem conteftati funt, quam
fi non 5: fed plerumque melior.
. . LXXXVITL. TonEMlibro XIIT. Quaeftionum, Nrwo
enim ? in ? perfequendo deteriorem caufam, fed meliorem
facit. Denique pott litem conteftatam ? heredi quoque profpi-
ceretur !?, et heres tenetur ex omnibus caufis. — -
J LXXXVIII. ScaAEvoralibro V. Quaeftionum. Nvx-
LA intellegitur mora ibi fieri, vbi nulla petitio eft. t
LXXXIX. PAvrvs libro X. Quaeftionum. QvAwv-
prv pofht valere teftamentum; tamdiu legitimus ** non ad-
. XC. IpEkM libro XV. Quaeftionum. Iw omnibusqui-
dem, maxime tamen in jure, aequitas fpeCtanda fit *^. ——
XCI. Inkw libro XVII. Quaeftionum. QvorTxEeNsS
duplici iure defertur alicui fucceffio, æpïxdiatä nouo iure,
quod ante defertur, fupererit vetus. ^ * .. |
. XCIL ScaEgvora libro V. Refponforum, . Sr libra-
rius in tranfcribendis ftipulationis verbis erraffet, nihil noce-
re, quo minus et reus et fideiuffor tenetur *?. !
XCIHL MakgcrAxNvs libro I. Fideicommifforum. F 1-
LIVSFAMILIAS neque retinere *nequereciperare*, neque

] apifci poffeffionem rei peculiaris videtur.

XCIV. VrprriaNwvslibroll. Fideicommifforum. Nox
folent, quae abundant, vitiare fcripturas. |
XCV. Inen libro VI. Fideicommifforum. Nemwo du«-

XCVI. Makcranvs ** libro XII. Fideicommifforum..
Iw ambiguis orationibus maxime fententia fpeGtanda eft *5
eius, qui eas protuliffet, - HUR
: : ;' ï XCVII'-

fer Aueran. J. futerpret. Iur. Ciu. i. GEB. —— 96 Hal44od.GEBR. . 97
Rehd. baberi potuerit , absque negatione ; fuperícriptum tamen: al. ve non po.
GEBR. Hal babere mon potuit. 98 Blaublomm. confideratur. — Sed . plera-
raque MSS. habent vt Flor. et in S. Cruc. H. 73«onfideratur, in: defidevátur
eft mutatum. 8'R. MSS. reliqua funt Barb. 8. Cruc. L. Treuif. Bynkersh. Etiam
Rehd. defideratur. G E B. 99 Taur. generE. GEPR. . 100 Flor. eft: de-
1 Hal. et Rehd. videtur, et in
fequentibus , cuius, loco: quibus. GE B. 4 Rehd. pyima. GEB. — 3 Go-
thofr. in nota: aequitatem, vwlg. Hal. Et praeiuerunt :MSS. B R. Barb. S.
Cràc. l. II. Bynkersh. vt et Rehd. GE&. 4 Vide Duker. ad Opufc. de .La-
tin. Vet. ICtor.p. 381. ". $. B&.— $ Rehd. recte, loco: ves. fuperfcriptum
tamen: al ves.GEB. —— 6 Gothofr. in nota: mon effent. vulg. Hal. Et ita
Florentiae eft fuppletum. &*.. Et ita quoqane Rehd. GER. 7 i& Rehd.
enim , abeft. GEB. 8 Vulgo in; abeft. BR. —— 9 Hal. poft litis couteftz- —
tiona. GEB. 10 Hal. et Vulg. et fcripti: profpicitur. -B R. Barb. S. Cruc.
I II Bynkersh. vt et Rehd. GEX. 1I Vulg. inferit: beres. EBR. Etiam

Rehd. GEB. 12 Vulg. efj. BR. Etiam Rehd. GEB. 13 Hal. teneattr,
Rehd, temebituv. GEB. — X4 Rehd. NERATIVS. GEB. . 15 Ap. Hal.

Vyvvvvvv

1140

?
XCVH. HznwocaENi1Nvs ** libro IIT. Turis ** Epi-
tomarum. Ea fola deportationis fententia aufert, quae ad
fifcum perueniunt. |

. .XCVIII. Inxw libro IV. Iuris Epitomarum. Qvo- |

TIENS '? vtriusque caufa lucri ratio vertitur, is praeferen-
dus eft, cuius *? in lucrumcaufa tempore praecedit. -
J KCIX. VEwNvzLEivslibro XII. Stipulationum. Nox
poteft improbus videri, qui ignorat, quantum foluere debeat.
2 €. Garvs libro 1. Regularum. OmNzA, quae iure
contrahuntur , contrario iure pereunt. ' '

CL Pavrvslibro fingulari de Cognitionibus. V 21

lex duorum. menfum ?? fecit mentionem, et qui fexagenfimo
2* et primo die venerit, audiendus eft: ita enim et ?? [m-
perator Antoninus cum Diuo patre ?? fuo refcripfit. :
CIL VrnPrANvslibro I. ad Edictum. : Qvz vetante
Praetore fecit, hic aduerfus EdiCtum feciffe proprie dicitur.
$. 1. Eius:eft aCtionem denegare, qui poffit et dare. d
: CII Pavrvslibro L ad Edictum. Nwo de domo
fua extrahi debet. . u IDf eulo wlb 4 :
..CIV. VrPraNwvs libro II. ad Edictum. S1 in dua-

bus a&tionibus alibi fumma maior , alibi infamia eft, praepo-

nenda *eft cauía exiftimationis ^*. — Vbi autem aequiparant?? :

famofa iudicia, et fi füummam imparem ?9 habent , pro pari-
bus accipienda furt. x dwc-4 r E 4*
CV. PAvrvs libro T. ad Edictum.. VnsrcvMQvk
caufae cognitio eft, ibi Praetor defideratur. . |
CVlI^IpzM libro Il. ad Edictum. LrsEemTAsinae-
ftimabilis res eft.... |

CVIL Garvs hbroI ad (,Exdi&umv prouinciale. Cv w

feruo ^* nulla actio eft..

CVIIL, PAvrLvs libro- IV. ad Edictum.. F ERE in

omnibus poenalibus iudiciis, et aetati, et imprudentiae füc- | .. E
| OF Vunn | I UT | plus commodi heredi fuo relinquit, quam ipfe habuit.. . ..
CIX. Ingmwlibro V. ad Editum. Nvrrvw crimen : | j
patitur is, qui non prohibet, cum prohibere ^* (non). pot- :
|| videtur facere id, quod facere iuffus eft.

eurritur.

CX. IpEkMw libro VI. ad EdiCctum. . Iw eo, quod plus

fit, femper ineft et ?? minus. .$. r. Nemo alienae rei ex- :
gromiffor idoneus videtur, nifi fi ** cum fatisdatione. — $. 2.
upillus pati poffe non intellegitur.. $. 3. Vbi verba coniun- :

ef, abet. GEB. —— 16 Relid. NERATIVS: GER. — Y7 Elor.igris, ini-

tio aberat. B E. 18 Hal. inferit: /m. GER. , — I9 Gothofr. in nota: in

lucro. Hal. cuius lucro. vulg. Rehd. cuius in lucris, GEB. .. 20 Hal. et Rehd. :

menjium. GE B. 21 Vulg. fexagefimo primo. BR. lta et Rehd. GEB. .. 22
Vulg. ita.eteuim. BR. . 23 Gothofr. in nota: Vulgata legit: fratre. Rehd.
vt Vulg. GEE. " 24 MHal. aeflimationis. GE B. |
quiparantur. vulgat. Hal. 'Yaur. aequipEyant. Sed nunquam a et & com-
mutantür. Nec quicquam eft mutandum, fi vera funt, quae DBafil, Faber in
Lexico habet, 73 aequiparare etiam Íícribi: aequiperare. B R.
tinam Barb. et Treuif, vt et Rehd. vbi quidam: zr addere voluit, fed rurfus
exficcauit. GEB. —— 26 Hal. et Vulg. d:fparem babeant. 8 R.

GE B. 27 Halet Vulg. Cam feruis.B W. Etiam Rehd. GEB. — 28 Taur.

fuppleuit negationemi, exemplo Hal. et Vulg. ^ Etiam Graecihabent: $ u3 3v- .

— véutvog x«AUcui, S. Cruc. 1. caret adhüc negatione. n Barb. et $. Cruc. II.
eíft fuppleta. 'In Treuif. femper adfuit. B R.
Rehd, GEB. : 29 Hal.et Vulg. poffit. BR.. 1n Rehd. legitur: poteff fit,
eadem ordinariaque manu, gemina nempe le&ione in textum recepta, quod et
vifüm illi, qui recentius inter vtramque vocem adícripfit: al. po$. — 30 Vul-
£o: et, abeft, ER Etiam in Rehd. GE P. 31 Ap. Hal. et Vulg. fj, abeft,
BR. Abeit etiam in Barb. S. Cruc. L. 1I. Dynkersh. vt et Rehd. GEB. . 32
Gothofr, in nota: defraudantur. vulg. Hal. Hal, habet: defrudantur. GEB.
33 Hal. PAVLVS. GEB. . .34 Vulg. addit: conflat, B R. 35 Vulg.
baeredes. b &. Rehd. berede. GEB. — : 36 Maálumus: 44a4. BR. MSS. Floren-
tinam exhibent Barb. S, Cruc. L II. Bynkersh. vtet Rehd. GEs. — 37 /Rehd.
GAIV'S. GEB. 38 Halet Vulg. fólet. 8&. "Rehd. vt Flor, GE B. 39
Hal. accepiffe. GEB. —— 40 Hal. et Vulg. et, pro: etiam, loco: ac. BR... Et
ita habet S, Cruc: L. At in Barb. S. Cruc. II et Bynkersh. vt et Rehd. ac, pla-
re abeít.. GEX. 41 Rehd. probare. GEB. ' | 42 Hal. et Rehd. videtur,
Tlle tamen féruat in fequentibus: errant, hic habet: errat. GEB. — 43 Rehd,
GAIFS. GEE.

DIGESTORVM. LIB. L TIT. XVIL

. 25 Gothofr. in nota: ae- |

Habent Floren- |

KRehd, vt Flor. -

&a non funt, fufficit alterutrum effe facum. — $. 4. Mulieri-
bus tunc fuccurrendum eft, cum defendantur 37 , -non vt fa-

' cilius calumnientur.

(5 €XL. Gaixvs.3? libro IT ad Edi&tum prouinciale. P v-
PILLVM, qui proxitnus pubertati fit, capacem effe et furan-

di:et iniuriae faciendae.?*. — $.. r, In heredem ?5 non folent-

aCtiones tranfire, quae ?9 poenales fünt ex maleficio: veluti
furti, damni iniuriae, vi bonorum raptorum, iniuriarum. -
1 CXIL PAvrvs libro VIIT. ad Edictum. . Nagnir in-
tereft, ipfo iure, q
üemrigplrmétut .2 . o u s . rX a
2 CXIIL, Garvs libro IIL ad Edi&tum prouinciale. Iw
toto et pars continetur. 5 MOu N YR EM
. , CXIV. Pavrvs ?* libro IX, ad Edictum,.. Iw ob-
fcuris infpici folere **, quod verifimilius eft, aut quod ple-
rumque fieri folet, . 5 d s u
CXV. Ipn&M libro X. ad Edi&um. | S1 quis obligatio-
ne liberatus fit, poteft videri cepiffe 39. — $. r. Non poteft
videri accepiffe ,. qui ftipulatus poteft exceptione fummoueri.
47 CXVL VrPiaAwvs libro XL. ad Edictum. NiHurLn
confenfui tam contrarium eft , qui ac *? bonae fidei iudicia
fuftinet, quam vis, atque metus: quem comprobare **, con-
tra bonos mores eft. $. r. Non capitur, qui ius publicum
fequitur. $. 2. Non videntur *^, qui errant, confentire,
CXVIL. Pavrvs ^? libro XI. ad Edictum. PRAkEs

| ro R bonorum.poffefforem heredisloco in omni caufa habet.

.. CXVIIL. ^* Vr PiAmvs libro XII. ad Edictum. . Qv

in feruitute eft, vfucapere non poteft : nam cum poffideatur,

poffidere non videtur, !
000 CXIX. ** Inxw libro XIIL ad Edictum, Nox alie-
nat, qui dumtaxat omittit poffeffionem, Va Mi
o CXX. ^* Pavrivs libro XIL ad Edictum.. NgMo

2 SOXXI ^* Enkw libro XIII. ad Edictum... Qvr non
facit ,' quod facere debet, videtur facere aduerfus,ea , quia ^?
Et ?? qui facit, .noi

s

S9 u2 a, . E : H i t

CXXIL. .5* Garvs libro V; ad Editum provinciale,

Las&mTAS omhibus rebus fauorabilior eft, |
241 íLUCXXIIL 2* VrPxANYs libro XIV, ad EdiCtum.
Sic Pal. I. IT. III. IV. V. VI. VIL VIIL IX. X. Vat. L HT. IHT. IV. V; VI. S. Cruc. F.

A. Treuif. S.Marci, Taurin. L: Bynkersh.. In Barb. faltus ad ]. 159. qui durat
ad l. 200. exclufiue,, ita vt poft 1. 117. fequatur l. 158. vsque ad 199. inclufi-
ue. Poft eam fequitur L. 118. vsque ad l. 157. denique fequitur l. 200. ad fi-
nem. B R. .Haec funt ipfa verba Brenkmanni in MSStis Pandedlarum difficilio-
vibu$ ih locis LetHionibus ; quem fafciculum ego paffim Collationss appello. Nul-
lus: támen: dubito: Euitdem voluiffe fcribere: //» Barb. faltus ad l. 252. maxime
cum obíeruauerim , eundem,in fequentibus. initio pariter fcripfiffe: vt poft [.
117. fequatur l. 159, quem numerum ipfein 158. conuertit. Quod ad Rehd.
codicem attinet, poft J. Nibil confenfui 116.fequitur l. Creditor 158. hanc ex«

cipit ]. Praetor. 117. Poft hanc legem l. Non vt ex pluribus 159, et omnes .

fequentes vsqne ad. ]. Nonpoteff 199. inclufine, ordine comparent, 'Proxiina
eft /.- Qni n feruitute 1 18. quibus eadem ferie fe iungunt. fequentes vsque ad

| 1. Ad ea 157. inclufiue,'nifi quod 7. Neimo alieno 123. et l. Vbi nón voce 124.
Etiam in' Bynkersh. et pariter in |

fedes fias invicem permutarint; er haec fit 123. illa vero 124. Supra memoratae
legis : Ad ea 157. latus claudit ]. Quotiens mibil 200 , quo fa&o' omnia ordine
decürrunt vsque ad ]. Seruus 211. quae totum opus Digeftorum -claudit. Ex
quó' conftat, Rebdigeránó codici cum Barberiniano, et cum reliquisetiam, vt
opinor, fatis conuenire; immo ex'eo mihi videor detexiffe fontemi vacillatio-
nis Brenkmannianae. Fit nempe in eo, et, vt bariolor, in reliquis etiami,
faltus primum poft . Xx16; ad l. 158. et iterum poft legem 117. ad.1. 159.
Hal. eundem ordineém feruat; . nifi quod legem, Creditor 15 $.non praemittat /é-
gi, Praetor 117. nec ordinem legis 123.et lev. 224. inuertat. Attamien et ipfe
in legibus 169. 170.et r71. quandam facit transpofitionem , vt adiecti nume-
ri docebunt.:. Scilicet in gratiam eorum, qui in Norica vnam alteramue legem
quaerere volent, adícribam vhnicuique numeros Haloandrinos. Haec lex Há-
loandroeft CLX. GEz. — *45 Hal.]. CLXI. | 46 Hal.]. CLXII. 477 Hal.

44 Poft hanc legem transpofitio eft faltusque ad L. 200. |

L CLXIIT. ' 48 Hal. quae non facit. GEB. — 49 In Relid. guia non fa-
ct ,;abfunt GEB. ^ 50 Hal at. GEB. - : 51 Hal. l. CLXIV. — 52 Hal.

.quis aCtionem non habeat, an per exceptios -

quod facere non debet, non.

*s
,

ERE EUCAU ET

m

J«

le-

n
o
n
Don

Óal

a

DIGESTORVM LIB. L. TIT. XVIL

MO alieno nominelege 53 agere poteft. $. r. Temporaria
9* permutatio ius prouinciae non innouat 55. .
CXXIV, 59 Pavrvs?'7libro XVI. ad Édictum. Vnar
non voce, fed praefentia opus eft, mutus, fi intelle&tum ha-
bet, poteft videri refpondere ?*. Idem infurdo, hic quidem
et refpondere poteft 5?. $. r. Furiofus abfentis loco eft, et
ita Pomponius libro primo 9? Epiftularum fcribit 9*. —
CXXV. ?? Garvs libro V. ad Edictum prouinciale.
FaAvoRaABILIORESrei potius, quam actores habentur.
CXXVI. ?? Vniperiawvslibro XV. ad Edictum. N-
M0 praedo eft, qui pretium numerauit. $. r. Locupletior
5* non eft fa&us, qui libertum ? adquifierit, $. 2. Cumde
lucro duo*um quaeratur, melior eft caufa poffidentis. -
CXXVII. 99 Pavrvs libro XX. ad Edictum. Cv«
Praetor in heredem dat actionem, quatenus ad eum perue-

Rit, fuffüicit, fi vel momento ad eum peruenit ex dolo de-

functi. . | !
.. CXXVIIL. 9** IpEw libro XIX. ad Edi&um. Iw pari
caufa poffeffor potior haberi debet. $. r. Hi qui in vniuer-
fum ius fuccedunt, heredis loco habentur. ,
: CXXIX. ** Ingw libro XXI. ad Edictum. Nimnrr
dolo creditor facit, qui füum recipit, -$. r. 9? Cum prin-

cipalis caufa non confiftit *?, ne ** ea quidem, quae fequun--

tur, locum habent.

CXXX. ?? Vrrraxwvs libro XVIIT. ad Edictum.

currentes, alia.aliam confumit.

Nvmovan attiones, praefertim poenales, de eadem recon-

CXXXI. ?3 Pavrvs libro ACX ad Edictum, Qvz

dolo defierit 7** poffidere, pro poffidente damnatur: quia pro
poffeffione *5 dolus eft. - |

CXXXIL 79 Garvs ?? libro VII. ad Edictum prouin-
ciae. IwPERrT1A culpae adnumeratur.
! CXXXIIL. ** Inw libro VIII. ad Edi&tum prouincia-
le.. MErL10n condicio noftra perferuos fieri poteft, deterior
fieri non poteft. : |
CXXXIV. ?? VrPrANvs libro XXI. ad Edictum.

.Now fraudantur creditores, cum quid non adquiritur a debi-
. tore: fed.cum quid de bonis deminuitur. $. r. Nemo ex fuo

delicto meliorem füam condicionem facere poteft.
CXXXV. ?? IpEgMw libro XXIIL ad Edictum. Ea,
quae dari ** impoffibilia füunt, vel quae in rerum natura non
Íunt, pro non adiectis habentur. |
CXXXVI. ? Pavrvslibro XVIIL. ad Edictum. Bo-
N A fides tantundem ?? poffidenti praeftat, quantum veritas,
quotiens lex impedimento non eft.

CXXXVII. 5* VuPrANvs libro vicenfimo *quinto *

ad Edictum. Qvz auctore iudice comparauit, bonae fidei
pollaflor..ef. 13 croneadi as i

l. CLXV. 53 Vulgo:lege, abef. nm. Etiam in Rehd. G. — 54 Go-|

thofr.in nota: temporalis. Vulgata. Rehd. vtVulg. GEB. . 55 Rehd. mouat.

G E B. 56 Hal.]. CLXVIL — 57 Hal et Rehd. VLPIANVS. GEB..-

58 Rehd. refpondiffe. G £ B. 59 Hal. et Vulg. idem quidem etiu furdo bic
ve[pouderi potefl. BR. Rehd. vt Flor. GE . 60 In Rehd. przmo, abeft.
GE . 61 Hal. fcripfit. | 62 Hal.l. CLXVII. — 63 Hal. l. CLXVIII.
64 Taur, locOpletior. Immo etiamnunc Flor. eft: locopretior, ob antecedens :

ïretium. BR. . 65 Gothofr.in nota: qui liberum. vz/gat. Hal. Confer Du- -

er. ad Opufc.. de Latin. Vet. ICt. p. 325. BR. Rehde vt ifti. GEB. — 66
Hal.CLXIX. — 67 Hall. CLXX. . 68 Hal.l. CLXXI. 69 Hal.
huic $. prasfixa ftellula in margine addit: baec alias defunt, forte ob ]. 16$.
anfra eod. Bw 7o Hal. et Vulg. confiflat. BR. Rehd. vt Flor. GEB. — 7t
Hal. et Vulg. »e. p R. Etiam Rehd. GEB. 72, Hal. l. CLXXII. 73
Hal. . CLXXIII. —.74 Hal. defiit. 75 Gothofr. in nota: pro poffeffo-
re. vulg. Hal. GEB. 76 Hal.] CLXXIV. — 77 Rehd. PAVLVS. GER.
78 Ha. . CLXXV. — "9 Ha. l CLXXVI. . 80 Hal |. CLXXVII.
81 In Rehd. dari, alfuit: fed manus fat antiqua fuperfcripfit, inter verfus :
d dandwm, Dguo appcgto, vbi haeq inferenda. — Sed et:eadem manus: vel

-

IIA4I
CXXXVIIL ?5 Pavrvslibro XXVII. ad Edictum.

O w 1 hereditas, quamuis poftea adeatur, tamen cum tem-
pore mortis continuatur. $. r. Numquam ?* crefcit ex poft-
fatto praeteriti delicti aeftimatio. |
CXXXIX. ** Gaivslibro ad Edi&tum Praetoris Vr-
bani. Omwtks aCtiones, quae morte aut tempore pereunt,

femel inclufae iudicio faluae permanent. - $. r. Non videtur

perfecte cuiusque id effe, quod ex cafu auferri poteft.
CXL. ** VrPrAmvs libro LVI. ad Edictum. Anm-
SENTIA eius, qui Reipublicae caufa abeft, neque ei ,-neque
alii, damnofa e(le debet, PT
CXLL. 9? Pavrvs libro LIV. ad Edi&um. QQvop
contra rationem iuris receptum eft, non eft producendum ad
confequentia ??. $. r. Vni duo pro folido heredes effe non
poffunt. "i !
' CXLITI. ?* Ipaw libro LVI. ad Edictum. Q vr1 ta-
cet, non vtique fatetur: fed tamen verum eít, eum non ne-
gare. | | | ES.
: ^XLIIT. ?* VierAmwvslibroLXIL ad Editum. Qvop
äf;l)g, qui contraxerunt, obítat, et füccefforibus eorum ob-
abit, | :
. CXLIV. ??PaAvrvslibro LXII. ad Edictum. Now

omne, quod licet, honeítum eft. $. r. In ftipulationibusid :

tempus fpectatur, quo contrahimus. . .
CXLV. ?^ VrPrAwvs libro LXVI. ad Edictum. N -

| MO videtur fraudare eos, qui fciunt et confentiunt,.

CXLVI. ?* PAv zrvslibro LXIL ad Edi&tum. Qvop

quis, dum feruus eft, egit ?*, proficere libero ?? fa&to non -

poteft. — : N
CXLVIIL. ?$ Garvs libro XXIV. ad Edictum pronin-

cide, SgmMPrEm fpecialia generalibus infunt ??. /

- . CXLVIIL :?? PaAvrvs libro XVI. Breuis Edi&ti *. .

Cvzvs effe&tus omnibus prodeft, eius et partes ad omnes *
pertinent. E

.CXLIX. *VrPrAxvslibro LXVIL. ad Edi&um. Ex -

qua perfona quis lucrum capit, eius fattum praeftare debet.
CL. *Ipgw libro LXVIIL ad Edictum. PAmnEM effe
condicionem oportet eius, qui quid poffideat, vel habeat,

atque eius, cuius dolo malo factum fit 5, quo minus poffide- .

ret, vel haberet, |
.CLI. *Pavrvs libro LXIV. ad Edictum. Ngwo
damnum facit *, nifi qui id fecit, quod facereius non habet.
CLIL * Vrsrawvs libro LXIX. ad Edictum. Hoc
iure vtimur, vt, quidquid omnino per vim fiat, ? aut in vis

publicae, aut in vis !? priuatae crimen incidat. $. r. Dei-.

cit **, et qui mandat *?, $. 2. In maleficio *? ratihabitio
T^ mandato comparatur. $. 3. In contra&tibus, quibus doli
praeftatio yel bona fides ineft, heres in folidum tenetur..

que in rerum matura non funt , pariter omiffa fuo inloco fuppleuit. GEZ. — 82

Hall CLXXVIIIL 83 Rehd.tentwm. GEB. $4 Hal|. CLXXIX. 85

Hal.]. CLXXX. — 86 Videad hunc$. Van deWater I1T. Obf. 4. GEB. — 87
Hal.], CLXXXI. 88 Hal./. CLXXXII. ' 89 Hal.]. CLXXXIIIL. 90 Go-

thofr. in nota: confequentias. yu]z. Vulgatam habent Barb. ct Dynkersh. vt et .

Rehd. at S. Cruc, L et IL. ad confequentiam. GEB, — 91 Hal. l. CLXXXI V.
92 Hal L CLXXXV. . 93 Hal.]. CLXXXVI. — 94 Hal. I. CLXX?(VIT.
95 Hal. . CLXXXVIII. 96 Hal. effet, egit. Vulg. effet,' egerit. B R.
Rehd. vt Flor. GEB. 97 Vulg. liberto. B R. 98 Hal.4. CLXXXIX.

. 99 Rehd. Semper in generalioribus fpecialia funt. G E B. 100 Hal. /. CXC.

I Flor, fa&um: ; Breuium, loco: Breuis Edichi. BR. 2 Vulg. vnuzuev[os.
BR. Etiam Rehd. GEB, — 3 Hal. . CXCI. — 4 Hal.] CXCII. — 5 Hal.
factum eft, 6 Hal. 1. CXCIII. 7 Vide Duker. ad Opufc. de Latin.
Vet. ICt. p. 373. ". 19. BR 8 Hal. l. CXCIV. Ggz. — 9 Hal. pracfigitz
id. GEB. .. IO Ap. Hal. zu vis, abfunt. GEB. — 11 Hal. et Rehd. deie-
cit. GE B. 12 Hal manudasit, Rehd. et qui vel iu[fit vel mandauit. GEBR.
13 Ap. Hal. Im maleficio, abíunt. Etiam in Rehd. vbi fequitur: vati enimt
babitio. 14 Vulg. Deiecít, qwi vel inffit, vel mandanit, vel vatum babnit.

Vvvvvvy 3 R i

CLIII...

1142
CLII. *5Pavrvs fibro LXV. ad Edi&um. FExRE,

quibuscumque modis obligamur, hisdem ^* in contrarium ,

actis liberamur: cum quibus modis adquirimus, hisdem in
contrarium aétis amittimus. —Vt igitur nulla poffeffio adquiri,
nifi animo, et corpore poteft: ita nulla amittitur, nifi inqua
vtrumqüe in contrarium actum **. |
CLIV. !5 Vrbsiaxvs libro LXX., ad Edictum. Cv
par delictum eft duorum, femper oneratur petitor, et melior
habetur poffefforis caufa , ficut fit, cum de dglo excipitur pe-
titoris: neque enim datur talis replicatio petitori, Av'r SI
REIQVOQVE IN EA RE DOLO ACTVM S1T. llli debet
permitti poenam petere, qui in ipfam non incidit. - |
CLY. *? Pavrvslibro LXV. ad Edictum, FAcTVvM
cuique fuum, non aduerfario nocere debet. $. r. Non vide-
tur vim facere, qui iure füo vtitur, et ordinaria actione ex-
peritur. $. 2. In poenalibus caufis benignius interpretan-
dum eft. — . H du
CLVI. ?? Vrprraxwvs libro LXX. ad Edictum. Iw vx-
v vsnemorem?* cogitur defendere, $. 1. Cui damus actio-

nes ?2, eidem et exceptionem competere multo magis quis

dixerit. $. 2. Cum quis in alii ?? locum fuccefferit, noneft
aequum, ei nocere hoc, quod aduerfus eum nocuit ?*, in
cuius locum fucceffit ^. $. 3. Plerumque emptoris eadem
cauía effe debet circa petendum ac defendendum, quae fuit
auCtoris. $. 4. Quod cuique pro eo ?* praeftatur, inuito
non tribuitur. 7 J r ;

CLVII. ?? Ingw libro feptuagenfimo * prïmo * ad Edi- |

&um. .A»p ea,quae non habent atrocitatem facinoris velfíce-
leris ?5, ignofcitur feruis, fi vel dominis, vel his, qui vice
dominorum funt, veluti tutoribus et curatoribus, obtempe-
rauerint. $. r. Semper, qui dolo fecit, quo minus habe-
ret, pro eo habendus eft, ac fi haberet. .$. 2. In con-
tractibus fucceffores ex dolo eorum, Cquibus) ?? fucceffe-
runt, non tantum in id, quod peruenit, verum etiam in fo-
lidum tenentur, hoc eft, vnusquisque pro ea parte,. qua he-
res eft ??. , : A f*

CLVIIL 3* Gaxvs ?? libro XXVI. ad Edi&um pro-.

uincialee CgEDITOR, qui permittit rem venire, pignus
demittit 3?, : ( |

CLIX. ?*PAvrv s libro feptuagehfimo ?5ad Edi&um. |

Now vt ex pluribus caufis deberi nobis idem poteft, ita ??
ex pluribus caufis idem poffit noftrum effe. — — |
CLX. ?* Vr PrANvslibro feptuagenfimo ?* fextoad
Edicum. Arrvp eft vendere, aliud ?? vendenti confen-
tire, $. r. Refertur ad vniuerfos, quod publice fit per ma-

Rati enim babitio mandato, BR. | 15 Hal.l. CXCV. 16 Afpiratio Flor.
eft deleta, vt et paulo poft. BR Hal. vtroque in loco: zZisdem, et Rehd. is-
dem, vt Flor. eft, demta afpiratione. G EB. 17 Hal. et Vulg. addunt: eff,
BR. Rehd. vtramque contrarium efl , fuperícriptum tamen: al. n contrarium
adiun cfl. GEB. 18 Hal. l. CXCVI. 19 Hal. . CXCVFIT. . 20 Hal.
l. CXCVIII. . 21 Vulgo: rem, abcít. BR. Etiam in Rehd. GEs. — 22 Go-
thofr. in nota: a&ionem. vulg. Hal. GEB. — 23 Gothofr. in nota: alicuius.
vulg. Hal. Vulgatam referunt Barb. S. Cruc. I. II. Bynkersh. vt et Rehd.
GEB. Vide Duker. ad Opufc, de Latin. Vet. ICt. .p. 35g. ". 2. Mendofe
H. a Porta in II. ad marginem: In P. Flor. z aliislocum. BR. —— 24 S.L.
in nota: Grotius legit: xom wocnit. Sed ita dudum legunt Hal, et Vulg. Bx.
.EKtiam Rehd. GEE. 25 Hal. et Vulg. faccefferit. BR. — Etiam Rehd.
GED. 26 in Rehd, voces: pvo eo, pun&is funt deletae. GEB. — 27
Hal. ]. CXCIX. 28 Erat olim Flor. velcederifignofcitur. fa&um anti-
que: velfcelerisignismofcitur , quafi: vel fcelevi fignis nofcitur. nullo fenfu, Re-
&e Taur. Hugonem a . Porta in II vt videtur, ducem fecutus. Hal. et reliqui :
vel jceleris: in bis ignofcitur. B R. Yta et Rehd. .GEz. 29 Re&e fupple-
tum eft, vt omnes habent fcripti et editi. BR. — Etiam Hal. et fcripti Barb. S.
Cruc. I. II. Bynkersh. vt et Rehd. GER. 30 Hal. qua beres fit. MSS. mi-
re variant. Pal. IV. 'Treuif. Parif. I. II addunt: conweniatur. Pal. lL. conuenium-
tur. Vat. l. et Pal. VIII. conueniantur. Parif, Y.. partiatur. Vat. IV, VI. Pal.
VI. X. S. Cruc. I. IL. patiatur. . In Vat. V. et Pal. VII, deletum eft: patiatar ,
et fubftitutum ; conueuiatur. Pal. L. et HI. habent:; condemnetur, Vat. V. patia-

que capit interpretationem.

DIGESTORVM LIB. L. TIT. XVIL

iorem partem. $. 2. Abfurdum eft, plus iuris habere eum
^9, cui legatus fit fundus am heredem, aut ipfi fta-
, cui legatus iit 1u , quàm heredem, aut ipium teita
torem, fi viueret.

CLXI. ^* Inkw libro LXXVII. ad Edictum, Iw iure -

ciuili receptum eft, quotiens per eum, cuius intereft, condi-

cionem non impleri, fiat, quo minus impleatur, perindeha- .

beri, ac fi impleta condicio tuiffet, quod ad libertatem ^? et
legata, et ad heredum inftitutiones perducitur: quibus ex-
emplis ftipulationes quoque comtnittuntur, cum per promif-
forem factum effet, quo minus ftipulator condicioni pareret.,
CLXIL ^? PAvrvslibro LXX. ad Edictum, Qvax
propter neceffitatem recepta füunt, non debent in argumen-
tum trahi. L : | |
CLXIIL ^* VreraANvs ^5 liboo LV. ad Edictum,
Cv IEZ s ^9 eft donandi, eidem et vendendi, et concedendi
ius eft. / |
. CLXIV. ^* Pavrvslibro LL ad Edictum. Po&gmwaAs
LIA udicia femel accepta, in heredes transmitti poffunt. — —
CLXV. ^* Vrpriawvs libroLIII, ad Edictum. Cv
quis poffit alienare, poterit et cónfentire alienationi. Cuiau-
tem donare non conceditur, probandum erit, nec fi donatio-
nis caufa confenferit, ratam eius voluntatem habendam.
CLXVI. ^? PAvrvslibro XLVIIL ad Edictum. Qvt
rem alienam defendit, numquam locuples habetur,

CLXVII. ^?Ipgw ?*libro/XLIX. ad Edictum. Nox.

videntur data, quae eo tempore, quo dentur??, accipientis
non fiunt. $. z. Qui iuffu iudicis aliquid facit, ron videtur
dolo malo facere, qui *? parere neceffe habet. |
CLXVIII. *^ Ipzw libro I. ad Plautium. RAPIENDA
55 occafio eft, quae praebet benignius refponfum.
Quod fa&tum eft, cumi in obícuro fit *9, ex adfeCtione cuius-

"CLXIX. 5! 10x x libro/TL ad Plantium, — 1s dàmnum

dat, qui iubet ?? dare: eius vero nulla culpa eft, (cui parere -

neceffe fit. $. 1. Quod pendet, non eft pro eo, quafi fit. -
CLXX. 5? Ipnew libro III. ad Plautium. Facrva
a iudice, quod ad officium eius non pertinet, ratum non eft,
CLXXI. *? IngMlibro IV. adPlautium. Newoideo
obligatur, quia recepturus eft ab alio, quod praefüiterit, —
CLXXIIL. ** Inrw libro V. ad Plautium,
henda venditione ambiguum paCtum contra venditorem inter-
pretandum eft. $. 1. Ambigua autem intentio ita accipienda
eft, vt res falua actori fit. : A

CLXXIII.

tuv condewmetur, et inter vtrumque eft: an, fuperfcriptum. Pal, V. temeatur vel

paciatuy. Vat. MI. pareat vel patiatur. omnia incaffum. BR. Bynkersh. habet 2
pro ea parte, qua efl beres. Ex Rehd, boc eff , vt vnusquisque pro ea parte be-

.ve$ eff patiatur. Sed vocula: vt, pun&is et confofía, et vocula: qua, fuo
- in loco addita. GE B,

31 Hal|. CXVIII. | 32 Rehd. PAVLV' S. GER.
33 Gothofr. in nota: al. dimirtit, Sed et 'Taur. dEmittit. GEE. 54 Hal.
l. CXIX. 45 Etiam nunc eft Flor. feptzmoagenfumo. Nempe librarius fe
correxit, poftquam per errorem : feptimo fcripferat, & R. Sed ita fcriptum : fepta-
genfimo. G E B. 36 Rehd. inferit: vt. GE B. . 37 Hal.]. CXX.— 38
Etiam hic erat Flor. feptimoagendo. BR. . 39 Hal,-.igferitï:—; eft. 4o Ap.
Hal. eum, abeft. GEB. .41 Hal. l. CXXTI .. -1.--4.'7;",Hal.' quod ad libertates.
43 Hal.] CXXII. 44 Hal. , CXXIII. .45-Kehd. Gaius. GEE. 46
Gothofr. in nota: cui ius efl. . Sed ita: cui ius, dudum Hal. et etiam Taur.
CViVS. GEB. — 47 Hal. . CXXIV. — 48 Hal. i, CXXV.. — 49 Hal.
l. CXXVI. 50 Hal. ]. CXXV'II.
PIANVS.RR. Rehd. vt Flor. GER. — 52 Hal.et Rehd. da»tar. GEB.— 53
Taur. in Adnotat. 422 parere. am QUi pareve pro cui, Rekqui omnes: qniae .
Etiam MSS. et Graeci: Zvéyxw» yàg Vxes mei3agiycas, B R. Edam Hal. quia,
et fcripti Barb. S. Cruc. L II. Bynkersh. vt et Rehd. GE F. 54 Hal. L.
CXXVIII. 55 Gothofr. in nota: capienda. vu]g, Vt et Rehd. GEE.
56 Hal fit. GEB. — 57 Hal l CXXXI. $8 Yulg. inferit: damnum.

B R. 59 Hal. ]. CXXIX. .

9. A.

Iw contra- .

51 Hal. IVLIANVS. Vulg. VL-

60 Hal].CXXX 61 Hal]. CXXXIÍ.

24
»
H
j
7

[ — 25225 m--.9239—25 . . D QO E E

IX* 6

ü

—

DIGESTORVM LIB. L TIT. XVIL — -diag

" - CLXXIIL $? Ipgw libro VI. ad Plautium. Iw con- |

demnatione perfonarum , quae in id, quod facere poffunt, da-

^smnantur, non totum, quod habent, extorquendum eft, fed

et ipfarum ratio habenda eft, ne egeant. $. r. Cum verbum
RESTITVAS ?? lege inuenitur, etfi non fpecialiter de fru-
Gibus additum eft , tamen etiam fruCtus funt reftituendi. $. 2.
Vnicuique fua mora nocet: quod et in duobus reis promitten-
di obferuatur,. $. 3. Dolo facit, qui petit, quod redditu-
rus ?* eft..- H | | *
CLXXIV. 55 Ipnxw libro VIIT. ad Plautium. 'Qvr
poteft facere, vt poffit condicioni parere, iam polfe videtur.
$. r. Quod quis, fi velit, habere non poteft, id repudiare

, non poteft.

t .
CLXXV. 59 Ipxw libro XI. ad Plautium. Iw his,
quae officium per liberas fieri 9* perfonas leges defiderant,
feruus interuenire non poteft. $. 1. Non debeo melioris con-
dicionis effe, quam au&tor meus, a quo ius in me tranfit.

CLXXVI. $$Inxw libro XIII. ad Plautium. Nox eft
fingulis concedendum, quod per Magiftratum publice poffit

fieri, ne occafio fit maioris tumultus faciendi, $. r. Infini-
ta aeftimatio eft libertatis et neceffitudinis. - P
CLXXVIH. $? Ip&w libró XIV. ad Plaotium. Qvr

jinius, dominium *? vel alterius fuccedit, iure eius vti de-
bet. . $. r. Nemo videtur dolo exfequi **, qui ignorat cau-

fam , cur non debeat petere. ^" | |
* "CLXXVIII. *? Ingw libro XV. ad Plautium. Cv
principalis caufa non confiftat, plerumque ne ea quidem; quae
fequuntur *?, locum habent. P k M

CLXXIX. *^IbEkw libro XVI. ad Plautium. IX ob-
. fcura voluntate manumittentis fauendum eft libertati.

CLXXX. *5 IneM libro XVIL ad Plautium. Qvopnp
iuffü alterius foluitur, pro eo eft, quafi ** ipfi folutum effet.
CLXXXL ** Ip&w libro L. ad Vitellium. Sx nemo
fübiit hereditatem , omnis vis "? teftamenti foluitur.
CLXXXIIL. *? IpEw libro IIL, ad Vitellium. Qvop
nullius effe poteft, id vt alicuius fieret , nulla obligatio valet
efficere. *- | PUR
| CLXXXIIL. ? MangcErrvs libro III. Digeftorum.
ET fi nihil facile mutandum eít ex follemnibus, tamen, vbi
aequitas euidens pofcit , fübueniendum eft. : |
CLXXXIV. ?* Ckrsvs libro VII. Digeftorum. V 4-
NItimoris iufta excufatio non eft. :
CLXXXV. ?? Ipgw libro VIIT, Digeftorum. IwrPos-
siBILIVM ?? nulla obligatio eft.
CLXXXVI. 9^ Ipgw libro XII. Digeftorum. Nrnir
peti poteft ante id tempus, quo per rerum naturam perfolui
poffit. Et cum foluendi tempus obligationi additur 9?, nifi
eo 99 praeterito, peti non poteft,

CLXXXVIL ** InEM libro XVI. Digeftorum. S1

6» Hal L CXXXIIL . 63 Forte hic inferendum * i& , vt Vulgo faciunt,
E tribus MSS. S. Cruc. IL ea vocula caret. In Barb. tamen eít fuppleta.

RR. Ab initio adfuit in S. Cruc. T. vt et.in Bynkersh. Rehd. vocula: zz, .

caret, habet tamen: legióus, loco: jege. GER. 64 Vulg. veffituturus.
P R. 65 Hal. , CXXXIV. . 66 Hal.l. CXXXV. 67 Hal Ia
omnibus offiiis, quae fieri per liberas. Rehd. In bis officüis que fieri per l-
bera$. GEB. — 68 Hal. l. CXXXFI. — 69 Hal. . CXXXVII. — o
Gothofr. in nota: dominiumue alterius; valg. Haloand. Ifta commu-
nis le&io eft in omnibus MSS. BR. Barb. S. Cruc. I. Bynkersh. Rehd. GE g.
*1 Vulg. dolo facere. Hal. im dolo effe. & R. Kehd. vt Flor. Gx B. 72 Hal.
l. ÉXXXVIII. 73 Yaur. feCuuntur. GEB.. — 74 Hal. . CXXXIX.. 75

Hal. 1. . CXL. 76 Rehd. quafi ipfe foluiffet vel ipfi folutum effet. Verba ta-.-

men: ipfe foluiffet vel, nonnemo voci: va-cat, inclufit. GE B. 71 Hal. 1.
CXLI. .78 Vulg. omme ius. B R. Etiam Rehd. GEB. — 79 Hal. /. CXLII.
$o Hali CXLIIIL — 81 HallCXLIV. 82 Hal.. CXLV. 85 Taur

; AInPOSSIBllium. fieri debebat: InPOSSIBILIVM, fed typotheta duas vlti-

mas fíyllabas, quae nouam lineam incipiunt, maioribus literis exprimere ne-

glexit. GE B. 84 Hal.|. CXLVL, — 85 Rehd. adicitsr, quod eft: adii-

ceffiffe,

quis praegnatem vxorem reliquit, non videtur fine liberis de-

CLXXXVIII, *? Ingw libro XVIE Digeftorum. V x
pugnantia ?? inter fe in teftamento iuberentur ?*?, neutrum
ratum eft. $. 1. Quaererum natura prohibentur, nulla lege
confirmata funt. ; : | |
CLXXXIX. ?* InEgw libro XIIT. Digeftorum. . P v-

pPiLrLvs nec velle, nec nolle in ea aetate, nifi adpofita ?*

| tutoris au&toritate, creditur: nam quod animi iudicio fit,.in

eo tutoris auctoritas neceffaria eit. -

4 CXC. ?? Ink ulibro XXIV. Digeftorum. Qvop euin-

citur, in bonis ?^ non eft.

CXCI. ?5 Ine w libro XXXIII. Digeftorum. N ER a-
TIvsconfültus, an, quod beneficium dare fe, quafi viuenti,

. Caefar refcripferat, iam defuncto dediffe exiftimaretur? Re-

fpondit, non videri fibi, Principem , quod ei, quem viuere
?96 exiftimabat, conceffiffet, defuncto conceffiffe: quem ta-
men modum eífe beneficii fui vellet, ipfius aeftimationem

effe.
.CXCIL ?^* MancErrvs libro XXIX. Digeftorum.
EÉA, quaein partes diuidi non poffunt, folida a fingulis here-
dibus debentur. $. r. In re dubia benigniorem ?? interpre-
tationem fequi, non minus iuftius eft, quam tutius.
CXCIII. ?? Cersvs libro XXXVIIIL Digeftorum, O-
MNIA fere iura heredum perinde habentur, ac fi continuo
fub tempus *?? mortis heredes exfüitiffent. "a
CXCIV, * MopEsTiNvs libro VI. Differentiarum.

[Qvr p,er.fucce:fïionem ?, quamuis longiffimam, defuncto he-
redes conftiterunt ?, non minus heredes intelleguntur,. quam

qui principaliter heredes exiftunt ^. /
CXCV. ^Inzwlibro VIL. Differentiarum. Ex»nEes-
SA nocent, non expreffa non nocent.
CXCVI. * Inkew libro VIII. Regularum. Pmnivi1rx-
GIA quüaedam caufae funt, quaedam perfonae: et ideo quae-
dam * ad heredem transmittuntur, quae caufae fünt; quae
perfonae fuünt, ad heredem non transeunt. ,
J CXCVIIL IpzMw ? libro fingulari de ritu nuptiarum.
EMPER in coniuncCtionibus ? non folum, quid *? liceat,
confiderandum eft, fed et quid ** honeftum fit.
CXCVIIL . *^ IavorEeNvs '? libro XIII. ex Caf-
fio., Nxovz in interdicto, neque in ceteris caufis, pupil-
lo nocere oportet dolum tutoris, fiue foluendo eft, fiue non

eft. |
^. CXCIX. ** TpnxM libro VI. Epiftularum. Now pot-
eft dolo carere, qui imperio magiftratus non paruit *5,
CC. ** Inxw libro VII. Epiftularum. QvoTrikews
nihil fine captione inueftigari poteft, eligendum eít, quod
minimum habeat iniquitatis,

4,
»*

*

CCI.

citur. loco: additur. GEB. — 86 Vulg. inferit: tempore. BR. — 87 Hal.
l CXLVII. . 88 Hal. . CXLVIII. — 89 Vulg. repugnantia. BR. — Etiam
Rehd. GE R. 9o Flor. fa&um: inuenirentur. Inde Hal. inueninntur. BR.
Rehd. vt Hal. GEg. 91 Hal. i. CXLIX. 92 Vide Duker. ad Opufc.:
de Latiu. Vet. ICt. p. 339. BR. 93 Hal. ]. CL. 94 Rehd. inferit:
nofiris. GEB. 95 Hal. ]. CLI. 96 Taur. uiBere. GER. 97 Hal.
l. CLII. 98 Taur. Venigniorem. GEB. — 99 Hal. i. CLIII. — 100 Vulg.
tempore, BR. 1 Hal. ]. CLIV, 2 Hal. ceffiouem. GEB. — 3 Hal. ex-
fliterunt. Rehd. extiteriut. GEB. — 4 Hal. exfliterint. Rehd. extiterunt. G E B.

.5 Hal. i. .CLV. 6 Hal. l. CLVI. 4 Hal. quidem. GEE. 8 Hal.

l CLVII. GEB. . 9 Gothofr. in nota: in conuentionibus. Haloand, Sed
et Hal. in margine: alias, coniunclionibus. GEB. — 1O Vulg. quod. BR. — 1I
Vulg. qued. B R. 12 Hal. . CLVIII. 13 Hal. JZABOLENV'S. GEZ.
14 Hal./. CLIX. 15 Cum hoc vocabulum : parait, fit in vltima codicis
Florentini pagina primum , illud fere totum difparuit, ita vt codices fcripti et
editi ex fenfu fubftituerint: obtemperat. B R. Scripti codices funt Barb. S. Cruc.
I. et II Bynkersh. vt et Rehd. inter editos et Hal. habet: obtemperat. GEB.
16 lg bac demum lege, quae et Codici Florentino et Haloandro cit CC. di-
| fcri-

1144

CCI. Ipxw libro X. Epiftularum. OmwwrA, quaeex
teftamento proficifcuntur , ita ftatum euentus capiunt, fiini-
tium quoque ** firre vitio ceperint. -
CCII. Inxw libro XI. Epl&ularum. Oxwis definitio
iniure ciuili perlculofa eft: parum *? ef; enim, vt non fub-
uerti poffet *?
CCLIT. POMPONIVS 29 libro VIII ad Quintum Mu-
cium. Qvobp ?* quis ex culpa fua damnum fentit, non in-
tellegitur damnum fentire, :
CCIV. IpEew libro XXVIII ad Quintum Mucium.
Miwxvseft, aCctionem habere, quam rem.
.CCV. IpnEgw libbo XXXIX. ad Quintum Mucium.
PLERVvMQVE fit, vt etiam ea, quae ?? nobis abire ?3 pof-
fint, proinde ?* in 'eodem ftatu Iint atque fi non effent eius
cond1c1on1s, vt abire poffent 2?: et ideo, quod fifco obliga-

RUR d

ferrmen numerorum ceffat, GER. 17 Hal. quidem, loco: quoque, quod
Vulgo proríus abeft. BR. — In Rehd. loco: quoque, fcnptum eft: quo, fed et
hoc pun&is confoffum, nec quidquam fubftitutum. G E. 18 S. L. in no-
ta: Alii legunt: varum efl. Etiam Hal. habet: raram. Rehd vt Flor. GE B.
19 Hal et Vulg. pofft. BR. Etiam Rehd. GEB. 20 Hal. IDEM. GE B.
21 In Rehd. fcriptum erat: Quod fi quis, fed vocula: fi, punGtis eft deleta.
GEBR. . 22 Gothofr.in nota: quae a nobis. vulg. Hal. ltaet Rehd. GEB.
23 Taur. aVire. GEB. 24 Gothofr. in nota: perinde. vw/g. Hal. Etiam
Rehd. GEB. 25 Hal. poffiut. 26 Ap. Hal. et Vulg. zn, abeft. BR.
In Rehd. adeft. G E s. 27 Hal. IDEM. GEE. . 28 kal. et Rehd. LI-
CINIVS, hictamen omiffo; RVFINVS. GEB. — 29 Gothofr. in nota:

EXPLICIT LIBER xxxxx

id eft, temporis tratu.

releCtae fint.
apud Graecos. BR.

DIGESTORVM LIB. L, TIT. XVIL

mus, et vindicare interdum, et alienare, et ferultutem in
?$ praedio imponere poITumus. o
CCVI. IngM libro IX. ex Variis le&ionibus. IvmE
naturae aequum eft, neminem cum alterius detrimento et in-

iuria fieri locupletlorem.

CCVIL. VrPriaNvs ?? libro I. ad legem Iuliam . et
Papiam. Rs iudicata pro veritate accipitur. :
CCVIIL. PAvrvs libro III. ad legem Tuliam et Pa-
plam. Now poteft videri defiffe habere, qui numquam habuit.
CCIX. VrPraAwvslibro IV. ad legem Iuliam .et Pa-

pam. SkmRviTvTEM mortalitati fere comparamus. |
CCX. LiciwNivs ^* Rvrimvs libro II. Regula-
rum. Qvatab initio inutilis fuit mftltutxo , ex poftfacto

* conualefcere non poteft.
CCXI. Pavrvslibro LXIX. ad Edi cCtum ?9?, SER—W
vvs Relpubhcae caufa abeffe non poteft) g

FELICITER 32,

Et ita habet Vulg. temporis tvadü conualej?ere BR.
Et ita quoque Rehd. loco: ex pofifatto. GEB. — 30 Hal. hanc infcriptionem
vltimam habet integram. G E. 31 Inclufa parenthefi deerant in. Archety-
po Flor. Ant. Aug. L. II. c. 1. er L. Ill c. 1. Ita Contius, Videlicet haec.
fappleta videntur olim adfuiffe, verum recifa, vt infcriptionis literae in medio
Adeft támen hoc caput in omnibus libris fcriptis et editis; et
Etiam ap. Hal, Scripti funt Barb, S. Cruc. 1. II Treuif. de--
mque ét Rehd. GEs. — ^52 Ne quid Haloandri defit, addamus et haec vlti-
: Digeftorum feu. Pandetlarum. furis ciuilis Ebri quinquaginta, ex fide anti-
quz]]' morum codicum , tum. Pandeclarum. Florentinarum. motis, quoad. eius fier&-

| potuit; dd'äe""/f Wue rt./iztutuïnmm, LaAV3 DEO Q? T. MAX GE R.

» 5* *

Pag.

Pag.

P?£-
pag.
pag.
pag.
PaB.
P3&:

Pag.

Pag.
pag.
P2g.
P28-

EMENDANDA IN TEXTV

Inftitutionum
68 $. 6. linea 1 fi, lege: fi

Pandectarum -

I24 Lege XVII. $. r. lin. 2 pof- for fupple: pof['ef for.
160 Lege XXXIII lin. T. Quaefipuum repone: Quaeftionum.
373 Lege XXX. lin. vlt. quamadmodum corrige : quemadmadum.
468 $. 4. lin. 3. Z«ei. leae extt. ' :
482 Lege VI. lin. 2. tntores emenda twtores.
690 in locum numeri LXIV.fübftitue: EXXIV.
1074 in infícriptione Tituli L. pro: APELLATIONIBVS lege: APPELLATIONIBVS.

CORRIGENDA IN NOTIS
' ad Inftitutiones
6 ad Prooemium dele notulam 22.

ad PandeCtas

2 not. I2 lin. 5 ezum lege: Regum.
37 not. 76 lin. 2. vttoque repone: vtroque.
162 not. 5o in fine: S. Bruc. lege: $. Cruc.
1136 not. 34 in fine; EB. corrige : BR.

—

r A
E
M
*
! -
!
i
o 4 * * .7 x -
* ^W -
$ : - x
&
E JroA
" i 3
* í
$ t
98
, E 3
s
m
a. i
" -
"«

f
*
|
E
.

ConPUS JURIS CIVILIS [,l], Ep,. GEoRG CHRISTIAN
GCEBAUER

GOÓTTINGEN 1/7/6

HANDEXEMPLAR SCHRADERS MIT MoTIZEN FÜR SEINE
GEPLANTE EpIT10: DrcEsTORUM TUBINGENSIS,

ÜNIVERSITÁTSBIBLIOTHEK Tüægqgüm,
HANDSCHRIFTENABTEILUNG MC 517

';..

h. cónPYUS - 21
IVRIS CIVILIS -

Y

W X
VierFarbSelector Standard * - Euroskala Offset

OPTIMIS QVIBVSQVE EDITIONIBVS

COLLATIS

19

17

RECENSVIT

GEORGIVS CHRISTIANVS GEBÁVER |C. |

16

u
18

DVM IN VIVIS FVIT POTENTISSIMO MAGNAE BRITANNIAE REGI
J INTIMIS IVSTITIAE CONSILIIS ET IN ACADEMIA GEORGIA
E AVGVSTA ANTECESSOR IVRIS
| | PRIMARIVS. —
: POST EIVS OBITVM EDITIONEM N uN
CVRAVIT

GEORGIVS AVGVSTVS SPANGENBERG

: E
: IVR. IN ALMA GEORGIA AVGVSTA P. P. E. » 2
2 :
äz UCDITINGAE E
| asud IOANNEM CHRISTIANFM DIETERICH - i
; ACADRMIAE BIBLIOPOLAM ET ITPOGRAPHVM .
[ MDCCLXXVIL — :
m «ä